Sie sind auf Seite 1von 11

LALFABETO ITALIANO

Italijanska azbuka ima dvadesetjedno slovo: 1. a (a) 7. g (gi) 13. o (o) 19. u (u) 2. b (bi) 8. h (acca) 14. p (pi) 20. v (vu) 3. c (ci) 9. i (i) 15. q (qu) 21. z (zetta). 4. d (di) 10. l (elle) 16. r (erre) 5. e (e) 6. f (effe)

11. m (emme) 12. n (enne) 17. s (esse) 18. t (ti)

Ostalih pet slova, k (cappa), j (i lunga), x (ics), y (ipsilon), w (vu doppia), u italijanskom jeziku se koriste za pisanje stranih rei i internacionalnih skraenica. K (cappa) se koristi u stranim reima i u skraenicama kao kg, km, kl, kw za (chilogrammo, chilometro, chilolitro, chilowatt). J (i lunga) se koristi za imena Jacopo, Jolanda, majolica (maiolica), jazz. X (ics) esto se pojavljuje u latinizmima kao reca ex: lex-re, lex- presidente, extra(un lavoro extra)/prekovremeni rad/, (un prodotto extra) /to se odnosi na vrhunsku marku/. Y (ipsilon) ima vrednost glasa i a pojavljuje se u nekoliko rei odomaenih u Italiji: yoghurt, yacht, derby. W (vu doppia) je tipino slovo engleske (whisky, week-end, sandwish ) gde se w izgovara kao U i nemake abecede gde se w izgovara kao V (Wagner, la musica wagneriana, watt, kilowatt).

Izgovor nekih slova : ci (i) chi (ki) ce (e) che (ke) gi (i) ge (e) h ghi (gi) ghe (ge)

ca (ka), co (ko), cu (ku).

ga (ga), go (go), gu (gu).

- se nikada ne izgovara.

qu - iza q uvek ide u a kada iza njih stoje vokali izgovaraju se kua, kue, kui, kuo (quadro, querella, quiete, quota.) cq - dok se svi ostali konsonanti mogu predstaviti duplim znakom / Un cane abbaia, la mucca pascola, una stoffa di lana, oggi piove, un gatto sul tetto, la rosa rossa, / slovo q kada se izgovara udvojeno pie se cq ( acqua, acquila, acquistare ). s - izmeu dva vokala ita se (z), ili na poetku rei ako sledi jedan od suglasnika b ili l (sbaglio, slancio )

ss - se uvek ita kao (s) /rosso, rossetto/ z - se izgovara kao (c) pizza, i kao (dz) mazzo gli - gl + i ita se ( lji ) /figli, fogli/ gli - gl + i + a,e,o,u ita se ( lj ) /maglia, moglie, figlio/ gn - (nj) / bagno, agnello, ogni / sci i sce daju () / sci, scena, sciare, sciopero, sciupare/ sch ispred e ita se (ske) / schermo,scheletro, schema/

LAN ARTICOLO

Odreeni lan je promenljiv u rodu i broju, tj. slae se sa imenicom prema kojoj gradi svoje oblike : maschile maschile il i femminile plurale femminile singolare la, ( l) le Oblik il prethodi imenicama mukog roda koje poinju konsonantima (a da to nisu z, s impura, gn, pn ): il bimbo, il dolce, il gioco, itd., a koje u mnoini imaju oblik : i bimbi, i dolci, i doni, i giochi. Jedini oblik za enski rod je la koji se apostrofira ispred vokala : la bocca, la danza, la chiesa, la scintilla, la zia, la zona itd, ali : lerba, limpresa, londa, luva itd, a mnoini odgovara oblik le koji se po pravilu nikada ne skrauje. Neodreeni lan ini imenicu neodreenom, jo uvek nepoznatom: /Sto cercando un paio di scarpe /;/ Ho bisogno di un libro /; /Mi serve una busta /. Neodreeni lan se upotrebljava samo u jednini, u sledeim oblicima : un za muki rod, una i un za enski rod ; a) Oblik un prethodi imenici mukog roda koja poinje konsonantom ( a da to nije z, s impura, gn ), prema odgovarajuem pravilu odreenog lana il : un bimbo, un dolce, un dono, un gioco,un tradimento, itd; ili vokalom : un atto, un errore, un interesse, un orologio, un uomo, itd. b) Oblik za enski rod je una, koji ispred imenica koje poinju vokalom elidira i apostrofira se, kao po odgovarajuem pravilu odreenog lana la: una cosa, una danza, una zona, itd, ali : unalba, unerba, unonda, itd. c) Reeno je da neodreeni lan nema mnoinu; pa ipak postoje oblici mnoine

uni i une kao neodreene i odnosne zamenice ( Gli uni parlavano e gli altri ascoltavano) ; ( Le une pregavano e le altre contemplavano). Ali da bi se prikazala mnoina neodreenog lana pribegava se obliku partitivnog lana dei, degli, delle, koji ovako upotrebljen ima vrednost pravog pravcatog neodreenog lana. Na primer: Ho colto una rosa, i Ho colto delle rose ; Ho comprato un libro i Ho comprato dei libri; C di l una persona, i Ci sono di l delle persone, itd.

IMENICA NOME

Imenice mogu biti mukog roda ili enskog roda. U italijanskom jeziku imenice koje se u jednini zavravaju na a najveim delom su enskog roda. Imenice koje se u jednini zavravaju na o su skoro sve mukog roda. Ima meutim imenica sa nastavkom na o a enskog su roda : la mano, la moto, la dinamo, la radio, l auto. Postoji jedan broj imenica koje se zavravaju na a a mukog su roda : il tema, il problema, il programma, il poeta, il dramma. Mnoina imenica Naelno govorei : Singolare cas -a libr -o (jedna kua) (jedna knjiga) Plurale cas -e (vie kua) libr -i ( vie knjiga)

pa bi pregled rodova imenica i nastavaka u jednini kao i u mnoini izgledao ovako : Jednina Mnoina imenice enskog roda na imenice mukog roda na imenice mukog roda na imenice enskog roda na I Imenice na -a -a -a -o -o Jednina sorella gallina pianta poeta problema profeta -e

-i Mnoina sorelle galline piante poeti problemi profeti

enski rod

muki rod

Imenice mukog ili enskog roda jednine na -ca ili na ga u mnoini zadravaju grleni glas k ili g ali im se ubacuje konsonant h : la monarca il patriarca la delega lo stratega II Imenice na -o Jednina cappello contadino libro lupo la mano le monarche i patriarchi le deleghe gli strateghi Mnoina cappelli contadini libri lupi le mani

muki rod

enski rod

a sledee imenice enskog roda sa zavrekom na -o u jednini, u mnoini ostaju nepromenjene : lauto le auto la dinamo le dinamo la moto le moto la radio le radio Imenice koje se zavravaju na o ( gde je i naglaeno ), u mnoini zadravaju naglaeno kome se dodaje i iz nastavka : Singolare Plurale brulichio oblio zio brulichii oblii zii

dok imenice sa zavretkom na io (gde je i nenaglaeno) obino gube i iz osnove : Jednina bacio occhio figlio raggio studio Mnoina baci occhi figli raggi studi

PRIDEV AGGETTIVO

Pridev je srodan imenici i prati je i blie odreuje. Pridev se slae sa imenicom na koju se odnosi i u rodu i u broju. jednina muki rod : vero enski rod : vera mnoina muki rod : veri enski rod : vere

Na primer : Un sentimento vero Dei veri amici

i Una passione vera i Delle parole vere

Sva ostala pravila koja vae za imenice vae takoe i za prideve. Oni koji se zavravaju na -co kako za muki tako i za enski rod zadravaju i u mnoini grleni izgovor : poco poca pochi poche ; vigliacco vigliacca vigliacchi vigliacche; Slaganje prideva. Pridevi koji se zavravaju na go po pravilu zadravaju grleni izgovor go u ghi i u mnoini mukog roda : largo larghi, lungo lunghi, analogo analoghi, itd. a) Ako se u reenici nalaze dve ili vie imenica mukog roda, pridev e za obe biti u mukom rodu / Il ricco e il povero sono uguali dinanzi alla morte. / b) Ako se pak u reenici nalaze dve ili vie imenica enskog roda, pridev e za obe biti u mnoini enskog roda : / La rosa e la viola sono odorose / Ako su imenice razliitih rodova pridev e u mnoini biti mukog roda : / Mia sorella e mio fratello sono studiosi /; / Il giacinto e la gardenia sono odorosi.

c)

BROJEVI - I NUMERI Brojevi se u italijanskoj gramatici smatraju podvrstom prideva (aggettivi numerali), poto stoje uz imenicu i odreuju je. Evo prikaza osnovnih brojeva od 0 do 100: 0 - zero 1 - uno 2 - due 3 - tre 4 - quattro 5 - cinque 6 - sei 7 - sette 8 - otto 9 - nove 10 - dieci 11 - undici 12 - dodici 13 - tredici 14 - quattordici 15 - quindici 16 - sedici 17 - diciassette 18 - diciotto 19 - diciannove 20 - venti 21 - ventuno 22 - ventidue 23 - ventitr 24 - ventiquattro 25 - venticinque 26 - ventisei 27 - ventisette 28 - ventotto 29 - ventinove 30 - trenta 31 - trentuno... 33 - trentatr 38 - trentotto 40 - quaranta 50 - cinquanta 60 - sessanta 70 - settanta 80 - ottanta 90 - novanta 100 - cento

ZAMENICE - I PRONOMI Zamenica zamenjuje imenicu i zbog toga se posmatra kao odreena imenica. Zamenica ima nekoliko vrsta: line (personali), prisvojne (possessivi), pokazne (dimostrativi), neodreene (indefiniti), relativne (relativi), upitne (interrogativi). Line zamenice u funkciji subjekta. 1. 2. 3. io ja tu ti lui on lei ona noi mi voi vi loro oni

Oblici za utivo obraanje: U dananjem italijanskom, za utivo obraanje jednoj osobi upotrebljavaju se oblici treeg lica jednine. Ponekad se ove zamenice piu velikim slovom L. Tako lei (Lei) pored ona dobija znaenje Vi, pa se samo iz konteksta moe utvrditi da li npr. Lei ha ragione znai Ona je u pravu, ili Vi ste u pravu; Adesso le dir Sad u joj rei ili Sad u Vam rei. I zamenica 3. lica mnoine loro (Loro) moe se upotrebiti za utivo obraanje veem broju ljudi, ali samo u posebnom ceremonijalnom stilu: Loro signori mi capiscono Vi me, gospodo razumete.

KONJUGACIJA POMONOG GLAGOLA ESSERE IL PRESENTE DELL ESSERE

Glagol ESSERE je jedan od dva osnovna glagola italijanskog jezika, pored svog samostalnog znaenja = biti, koristi se i kao pomoni glagol za graenje sloenih vremena. Promena glagola ESSERE u prezentu indikativa glasi: singolare 1. pers. io 2. pers. tu 3. pers. lui, lei sono sei plurale 1. pers. noi 2. pers. voi 3. pers. loro siamo siete sono

IMENICE I PRIDEVI NA E

Pored imenica i prideva koji se u jednini zavravaju na a odnosno na o, u italijanskom jeziku postoje i imenice i pridevi koje se u jednini zavravaju na E koje u mnoini prelazi u I. Te imenice i pridevi mogu biti i mukog i enskog roda i radi raspoznavanja

trebalo bi kosultovati renik i uiti takve imenice obavezno sa lanom da bi se izbegle greke. Muki rod Jednina Il giornale nuovo. Il professore giovane. Il televisore* spento. Il bicchiere vuoto. * la televisione enski rod Jednina La lezione interessante. La stazione moderna. La parete verde. La frase lunga. Mnoina I giornali sono nuovi. I professori sono giovani. I televisori sono spenti. I bicchieri sono vuoti.

Mnoina Le lezioni sono interessanti. Le stazioni sono moderne. Le pareti sono verdi. Le frasi sono lunghe.

pa bi opti pregled rodova imenica i nastavaka u jednini kao i u mnoini izgledao ovako : Jednina imenice enskog roda na imenice mukog roda na imenice mukog roda na imenice enskog roda na imenice mukog roda na imenice enskog roda na -a -a -o -o -e -e Mnoina -e

-i

* pridevi koji se u jednini zavravaju na e imaju jedan oblik i za muki i za enski rod: Npr. La ragazza interessante Le ragazze interessanti. Il ragazzo interessante. I ragazzi interessanti.

LAN - ARTICOLO

U italijanskom jeziku pored ve navedenog oblika odreenog lana za muki rod IL za jedninu i I za mnoinu, postoji jo jedan oblik odreenog lana za muki rod koji u jednini glasi LO a u mnoini GLI. Ovaj oblik odreenog lana koristi se iskljuivo u sledeim sluajevima: 1. ispred imenice koja poinje na s+suglasnik (tzv. s impura neisto s): lo scontrino gli scontrini, lo sbaglio gli sbagli 2. ispred imenice koja poinje na z: lo zero gli zeri, lo zio gli zii 3. ispred imenice koja poinje na x: lo xenofobo gli xenofobi, lo xilofono gli xilofoni

4. ispred imenice koja poinje na ps / pn: lo psicologo gli psicologi, lo pneumatico gli pneumatici 5. ispred imenice koja poinje na samoglasnik (tad se elidira): lamico gli amici, lospite gli ospiti, luomo gli uomini 6. ispred imenice koja poinje glasom : lo sciopero gli scioperi 7. ispred imenice koja poinje glasom nj: lo gnocco gli gnocchi 8. ispred imenice koja poinje glasom j: lo Ionio, lo yogurt U svim ovim sluajevima neodreeni lan za muki rod glasie UNO s tim to se ispred vokala skrauje, tj. dolazi do tronkamenta koji se NE OBELEAVA apostrofom: un uomo, un amico, un esame, un ufficio, un indirizzo, un ospedale. Specifine konstrukcije * Reca CI + glagol essere ima bezlino znaenje: ima, postoji, nalazi se. Glagol se u tom sluaju slae sa subjektom. Sul tavolo c una lettera. Na stolu je jedno pismo. Che c per cena? ta ima za veeru? Che c? ta je? ta ima? Ci sono due bei film stasera. Ima dva lepa filma veeras. Ci sono tanti posti dove uscire. Ima toliko lepih mesta za izlazak. Loro non ci sono. Njih nema. Oggi non c linsalata? Danas nema salate? * U govornom jeziku reca CI se standardno koristi uz glagol avere i nenaglaenu akuzativnu zamenicu, naroito kada govornik postavlja pitanje ili kada eli da naglasi da poseduje neto. Ce lhai una penna? Ima li jednu olovku? Ce lho. Imam je. Ce lavete lorario dei treni? Imate li red vonje vozova? Ce labbiamo. Imamo ga. Ce lhanno un appartamento? Imaju li stan? No, non ce lhanno. Ne, nemaju ga.

KONJUGACIJA POMONOG GLAGOLA AVERE IL PRESENTE DEL AVERE

Glagol AVERE je drugi osnovni glagol italijanskog jezika, pored svog samostalnog znaenja = imati, koristi se i kao pomoni glagol za graenje sloenih vremena. Promena glagola AVERE u prezentu indikativa glasi:

singolare 1. pers. io ho 2. pers. tu hai 3. pers. lui, lei ha

plurale 1. pers. noi 2. pers. voi 3. pers. loro

abbiamo avete hanno

PREZENT /IL PRESENTE/

Prezent se u prvom redu koristi za radnje ili stanja koja su istovremena s trenutkom govorenja: Passeggio con gli amici. Guardo la tiv. Prezent se koristi za procese koji su aktuelni u trenutku govorenja: Anna prende le lezioni di pianoforte. Koristi se i u poslovicama i iskazima koji upuuju na opte istine kao npr. zakone fizike, matematike itd: Lacqua bolle a 100 gradi. Chi cerca trova. Narativni ili istorijski prezent: Giovani si alza, si guarda intorno e torna a sedere. Leopardi nasce a Recanati nel 1798. Koristi se i umesto futura: La prossima estate andiamo al mare. Prezent vrlo esto moe da ima funkciju imperativa: Ora tu mi racconti tutto. Koristi se i za izricanje pretnji. Pretiti Italijanu glagolom koji je u futuru (kao to je sluaj u naem jeziku) znailo bi da e se pretnja ostvariti u nekoj daljoj budunosti i tako ona gubi na uverljivosti: Ti ammazzo! (ubiu te) Ti faccio nero! (ima da te naplavim)

Italijanski jezik ima tri tipa konjugacija glagola koje razlikujemo prema nastavcima infinitiva prezenta: na -are (1* konjugacija: lodare), na ere ( 2* konjugacija: temere, leggere ), na ire ( 3* konjugacija: sentire). 1* amare io tu lui/lei noi voi loro am-o am-i am-a am-iamo am-ate am-ano 2* temere io tu lui/lei noi voi loro tem-o tem-i tem-e tem-iamo tem-ete tm-ono 3* sentire io tu lui/lei noi voi loro sent-o sent-i sent-e sent-iamo sent-ite sent-ono

Kao to se vidi iz primera prezent indikativa pravilnih glagola se gradi oduzimanjem karakteristinog nastavka are za 1. konjugaciju, -ere za 2. konjugaciju, -ire za 3. u infinitivu a dobijenoj osnovi infinitiva dodaju se nastavci za prezent. U treoj konjugaciji, jedan broj glagola u prezentu /inhoativni glagoli/ (indikativa i konjunktiva) kao i u imperativu proiruje osnovu umetkom isc. Umetak se izgovara dvojako, shodno pravilima o izgovoru slovne grupe sc ispred vokala: kao ( isc ) ispred o i a , a kao (i) ispred e i i. Tako na primer glagol finire glasi : 3* finire io fin-isc-o (finisko) tu fin-isc-i (finii ) lui/lei fin-isc-e ( finie ) noi voi loro fin-iamo fin-ite fin-isc-ono (finjamo) (finite) (finiskono)

Glagoli 1. konjugacije kao npr. cominciare i mangiare ne udvajaju -i u 2. licu jednine i 1. licu mnoine: io comincio tu cominci lui comincia noi cominciamo voi cominciate loro cominciano io mangio tu mangi lui mangia noi mangiamo voi mangiate loro mangiano

Glagoli 1. konjugacije na care i gare, npr. pagare i giocare,uvaju svoj izgovor iz infinitiva ubacujui -h u 2. licu jednine i 1. licu mnoine: io pago tu paghi lui paga noi paghiamo voi pagate loro pagano io gioco tu giochi lui gioca noi giochiamo voi giocate loro giocano

Povratni glagoli, kao i u srpskom, grade se dodavanjem povratne zamenice (si) samo u infinitnim oblicima i to u treem licu jednine i mnoine dok se za prvo i drugo lice jednine i mnoine upotrebljavaju nenaglane line zamenice tih lica - mi, ti, ci, vi bagnarsi io tu lui noi voi loro mi bagno ti bagni si bagna ci bagniamo vi bagnate si bagnano pentirsi io tu lui noi voi loro mi pento ti penti si pente ci pentiamo vi pentite si pentono

10

NEPRAVILNI GLAGOLI ( I VERBI IRREGOLARI ) Ovde e biti prikazana promena samo nekih nepravilnih glagola, u italijanskom jeziku ima dosta takvih glagola pa bi bilo dobro konsultovati renik ako postoje nedoumice. andare io tu lui/lei noi voi loro vado vai va andiamo andate vanno dare io tu lui/lei noi voi loro do dai da diamo date danno stare io tu lui/lei noi voi loro sto stai sta stiamo state stanno fare io tu lui/lei noi voi loro faccio fai fa facciamo fate fanno

VERBI MODALI AL PRESENTE MODALNI GLAGOLI U PREZENTU

Modalni glagoli (verbi modali) uvode infinitiv bez ikakvog predloga, i kvalifikuju radnju, izraenu tim infinitivom, kao neophodnu, moguu ili eljenu. Iza glagola sapere dodue moe stajati predlog di ali se tada znaenje ovog glagola menja: So scrivere bene. Umem dobro da piem. So di scrivere bene. Znam / Svestan sam toga da dobro piem. dovere morati Io devo partire presto. Tu devi ripetere la domanda. Lui deve rimanere a casa. Noi dobbiamo lavorare fino a tardi. Voi dovete preparare un esame. Loro devono andare a scuola. potere moi Io posso restare un po? Tu puoi chiudere la finestra? Lei pu aspettare. Noi possiamo entrare? Voi potete parlare pi piano? Loro possono parlare la lingua italiana. volere - hteti Io voglio un caff. / bere un caff. Tu vuoi comprare le scarpe. Lui vuole andare in vacanza allestero. Noi vogliamo dormire fino a tardi. Voi volete parlare in italiano. Loro vogliono superare lesame. sapere znati, umeti Io so cucinare bene. Tu sai suonare il violino? Lei sa guidare. Noi sappiamo la verit. / giocare a tennis. Voi sapete litaliano. / parlare in italiano. Loro sanno nuotare.

11