Sie sind auf Seite 1von 26

353

17. POTPORNI ZIDOVI


17.1. 17.1. 17.1. 17.1. UVOD UVOD UVOD UVOD
Samostalni
72
potporni zidovi koriste se za trajno ili privremeno podupiranje mase
zemlje ili drugog materijala kojima nije bilo mogue (ograniena irina iskopa, zah-
tevi investitora, ekonominost...) obezbediti njihov prirodni nagib. Ove konstrukcije
redovno podupiru nasut materijal ija irina (i strmina) zavisi od vrste nasutog
materijala (Sl. 452). Izrauju se od kamena (danas retko) ili betona, kada se potisku
tla suprotstavljaju svojom masom, ili od armiranog betona, kada je pogodnim obli-
kovanjem mogue obezbediti funkcionalnost uz znatnu utedu materijala.

Sl. 452. Nasip od nekoherentnog i koherentnog materijala
Kao betonski, mogu biti izvoeni monolitno ili od prefabrikovanih elemenata.
Primenjuju se kod zemljanih iskopa, useka i nasipa, kod otvorenih skladita rastre-
sitog materijala, za peronske konstrukcije... Njima se obezbeuju slobodni prostori
potrebni za saobraaj, zgrade, skladitenje...

Sl. 453. Neki primeri primene potpornih zidova
Moraju biti projektovani na nain kojim su obezbeeni od prevrtanja, klizanja ili
prekoraenja nosivih kapaciteta tla sa dovoljnim faktorom sigurnosti (Sl. 454).

72
Nisu sastavni deo drugih konstrukcija, kao to, na primer, zidovi podruma jesu.
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
354

Sl. 454. Potporni zid iznad klizne ravni, lokalni slom tla, klizanje.
17.1.1. 17.1.1. 17.1.1. 17.1.1. TIPOVI POTPORNIH ZID TIPOVI POTPORNIH ZID TIPOVI POTPORNIH ZID TIPOVI POTPORNIH ZIDOVA OVA OVA OVA
Iako klasifikacija betonskih potpornih zidova (zbog brojnih mogunosti kombinova-
nja principa) ne moe biti jednoznano data, najee se primenjuju (Sl. 455):
masivni,
ugaoni (konzolni),
ugaoni sa kontraforima, i
ploasti potporni zidovi...
Masivni potporni zidovi se potisku tla suprotstavljaju sopstvenom teinom i, po pra-
vilu, projektuju se kao nearmirani. Ugaone potporne zidove formira vertikalna ploa
direktno optereena potiskom tla i ukljetena u horizontalnu plou stopu. Projek-
tuju se kao armiranobetonski, budui da podrazumevaju potrebu prijema zatezanja.
Potisku tla se, ovde, suprotstavlja, uz teinu zida, i teina tla nad petnim delom
stope. No, kako je vertikalna ploa u sistemu konzole, to momenti savijanja u nje-
nom korenu lako dostiu velike vrednosti. U cilju rastereenja, vertikalna i horizon-
talna ploa se, diskretno, mogu povezati kontraforima. Ploasti potporni zidovi,
naelno, predstavljaju vertikalne ploe razapete izmeu jakih stubova kontrafora.

Sl. 455. Najei tipovi betonskih potpornih zidova
Osim nabrojanih tipova, koriste se i razliiti oblici njihovih kombinacija, kao i neki
specifini sistemi, koji sa klasinim potpornim zidovima, osim funkcijom, nemaju
mnogo dodirnih taaka.
Jednostavnost izvoenja zidova je, praktino, obrnuto proporcionalna povoljnosti
statikog rada, zbog ega je racionalnost primene pojedine vrste zida limitiranog
dometa, a najoigledniji faktor u tom smislu je visina zida. Naelno, gravitacioni
zidovi se koriste za visine do 3-4m. Nakon toga, konzolni zidovi su racionalniji
izbor sve do visina, okvirno, 6-7m. Za vee visine, zidovi sa kontraforima, iako
komplikovaniji za izvoenje, a zbog prednosti statike prirode, imaju prednost.
17. Potporni zidovi
355
17.2. 17.2. 17.2. 17.2. PRITISCI TLA PRITISCI TLA PRITISCI TLA PRITISCI TLA
Rastresito (nekoherentno) tlo ili neki drugi rastresit materijal, sa stanovita popu-
njavanja prostora, nalazi se negde izmeu tenosti i vrstog tela. Slobodno nasuti,
ovi materijali formiraju stabilan nagib pod uglom koji, grubo, odgovara uglu unutra-
njeg trenja materijala. Koherentno tlo, poput gline, moe do odreene dubine imati
vertikalne strane (ponaati se poput vrstog tela) bez bilo kakvih potpora, to je
posledica kohezije. Ali, sa porastom dubine, a posebno sa prodorom vode u tlo
(kada se kohezija znaajno redukuje), vertikalne strane se obruavaju potisnute
masom tla horizontalno.
Vertikalni pritisak tla odgovara teini stuba tla iznad posmatrane take na nekoj
dubini h:

w
p h = . ........................................................................................ (17.1)
Poput tenosti, horizontalni pritisak tla se poveava sa dubinom, h, na sledei nain:

0 h
p K h = , ................................................................................... (17.2)
zapreminska teina tla,
K0 koeficijent pritiska tla u stanju mirovanja u stanju mirovanja u stanju mirovanja u stanju mirovanja.
Koeficijent K0 je zavisan ne samo od vrste tla, nego i od naina nasipanja i kompak-
tizacije tla. Tako je, na primer, eksperimentalno utvreno da se za nekoherentna
(peskovita, ljunkovita) tla ovaj koeficijent kree u vrlo irokom rasponu od 0.4, za
nekompaktirano, do 0.8 za visoko kompaktno tlo. Za koherentna
73
tla dostie i vre-
dnosti od 0.7 do 1.0. Za odreivanje koeficijenta K0, u proraunske svrhe, uobiaje-
no se koristi izraz Brinch Hansen-a, kojim je u funkciji ugla unutranjeg trenja :

0
1 sin K = . ................................................................................... (17.3)

Sl. 456. Aktivno i pasivno dejstvo tla na potporni zid
Pod dejstvom pritiska tla, zidovi se pomeraju, kako zbog konstrukcijske deformacije
(ugib), tako i zbog injenice da se nalaze u stiljivom tlu, koje dozvoljava njegovo
globalno pomeranje. ak i vrlo mala pomeranja, reda veliine 0.1 0.5% visine zida
[21], izazivaju pad ili rast (prelazak u aktivno ili pasivno stanje) horizontalnog pritis-
ka. U oba sluaja, prelaz iz elastine ravnotee u aktivno ili pasivno stanje praeno
je smicanjem du dve familije povrina klizanja (Sl. 458). Ukoliko se zid pomera od

73
Nekoherentna tla su u prednosti zbog nesmetane drenae vode, neosetljivosti na smrza-
vanje, kao i vremenske postojanosti (koherentna tla gube na stabilnosti sa vremenom).
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
356
tla, formira se klizna ravan ab (Sl. 456), te prizma tla abc koja klizei po ovoj ravni
optereuje zid aktivnim pritiskom tla aktivnim pritiskom tla aktivnim pritiskom tla aktivnim pritiskom tla. Ukoliko se, u suprotnom, zid pomera ka tlu,
formira se klizna ravan ad, a prizma acd sada zahvata veu zapreminu tla. Odgo-
varajui pritisak je pasivni pritisak tla pasivni pritisak tla pasivni pritisak tla pasivni pritisak tla.

Sl. 457. Aktivni i pasivni pritisak (kvalitativni prikaz) tla sa uobiajenim vrednostima koeficijenata za
nekoherentna i koherentna tla [20]

Sl. 458. Povrine klizanja za aktivno i pasivno stanje u tlu, prema Rankine-u.
Pritisci tla u aktivnom ili pasivnom stanju se proraunski, za horizontalnu povrinu
nasipa (=0, Sl. 459a), usvajaju takoe linearno zavisni od dubine, a odgovarajui
koeficijenti pritiska, prema Rankine-u, imaju sledee vrednosti:
( )
2
tan 45 / 2
a
K = , i ( )
2
tan 45 / 2
p
K = + . ....................................... (17.4)
Za povrinu nasipa u nagibu (Sl. 459b), izrazi su sloeniji:

2 2
/
2 2
cos cos cos
cos
cos cos cos
a p
K

. ................................................. (17.5)
Iako su dati koeficijenti izvedeni za nekohrentna tla, preporuuje se, kao konzerva-
tivna, njihova primena i za koherentna.
17. Potporni zidovi
357

Sl. 459. Aktivni pritisci tla
Optereenje na povrini tla se moe proraunski obuhvatiti ekvivalentnom visinom
sloja tla (Sl. 459c).
Iz datih izraza, pritisci tla su odreeni njegovom zapreminskom teinom, nagibom
povrine nasipa i uglom unutranjeg trenja. Dok oko prva dva faktora nema spora
(lako ih je utvrditi), ugao unutranjeg trenja je problematian za odrediti. Samo u
sluaju suvog nekoherentnog tlo moe biti jednostavno odreen laboratorijskim
testom, dok za koherentna tla ovo nije mogue, nego se moe koristiti neki od
predloga odreivanja kojima se obuhvata uticaj kohezije na ugao unutranjeg tre-
nja. No, imajui na umu da su tla retko suva (a, da voda znaajno redukuje kohezi-
ju), da je sastav tla retko homogen, da je kohezija zavisna od smrzavanja u tlu, te da
je proraunu potrebna sigurnost, za preporuku je usvajanje manjih, ak znatno
manjih, vrednosti ugla unutranjeg trenja od onih odreenih eksperimentima i pro-
raunima.
U situacijama kada je nivo podzemne vode iznad dna potpornog zida, pritisak tla se,
na visini ispod nivoa vode, superponira sa pritiskom vode. Pritisak vode je prost
proizvod njene zapreminske teine i visine vodenog stuba (whw), dok je pritisak tla
posledica razlike u zapreminskim teinama tla i vode: (-w)h.
17.2.1. 17.2.1. 17.2.1. 17.2.1. SEIZMIKI INERCIJALN SEIZMIKI INERCIJALN SEIZMIKI INERCIJALN SEIZMIKI INERCIJALNI PRITISAK TLA I PRITISAK TLA I PRITISAK TLA I PRITISAK TLA
Kod prorauna stabilnosti delimino ili potpuno ukopanih inenjerskih objekata u
seizmikim podrujima, uz seizmiko dejstvo koje je posledica teine objekta, mora
se analizirati i dopunski, aktivni ili pasivni seizmiki pritisak tla. Za konstrukcije
potpornih zidova razmatra se horizontalni pravac vektora seizmikog ubrzanja.
17.2.1.1. 17.2.1.1. 17.2.1.1. 17.2.1.1. Aktivni seizmiki pritisak tla Aktivni seizmiki pritisak tla Aktivni seizmiki pritisak tla Aktivni seizmiki pritisak tla
Aktivni seizmiki pritisak tla se moe generisati u dva oblika:
kao aktivan pritisak u uslovima kada u sistemu objekat-osnova nije nastupilo
stanje granine ravnotee elastine deformacije tla, i
kao aktivan pritisak u uslovima kada je u sistemu objekat-osnova nastupilo
stanje granine ravnotee plastine deformacije tla.
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
358
U prvom sluaju, kada se razmatraju elastine deformacije tla, distribucija aktivnog
seizmikog pritiska po visini zida, koji se superponira sa aktivnim statikim pritis-
kom u analizi optereenja, je prikazana na Sl. 460, a definisana sledeim izrazima:

( ) ( )
( )
2
, ,
1
, 1 10 9 3 1 tan
4
a s z
p y K h R y B
y y y y
R y
h h h h


=
(
| | | | | |
= + +
( `
| | |
\ \ \
(
)
. ................ (17.6)
Ks koeficijent seizmikog intenziteta (Okvir 11),

koeficijent redukcije usled duktiliteta konstrukcije (0.65 za nadzemne,
0.75 za delimino ukopane i 0.80 za podzemne objekte),
z zapreminska masa tla,
h ukupna visina nasipa neposredno iza zida,
ugao nagiba terena iza zida.

Sl. 460. Aktivni seizmiki pritisak tla elastine deformacije tla
Funkcija R(y,), kojom je raspodela pritisaka po visini definisana, data je i u tabuli-
sanom obliku (Sl. 461).

Sl. 461. Funkcija raspodele R(y,)
Rezultantna sila aktivnog seizmikog pritiska tla je:

2
3 2 tan
4
a s z
P K h


+
= , ........................................................... (17.7)
a, njen poloaj u odnosu na vrh je:

1 15 8 tan
12 3 2 tan
a
h h

+
=
+
. ..................................................................... (17.8)
17. Potporni zidovi
359
Ukoliko se razmatra stanje plastinih deformacija tla, smatra se da je nastupilo sta-
nje granine ravnotee u sistemu potporni zid tlo, a aktivni pritisak tla se odreu-
je kao ukupan tokom dejstva zemljotresa (ne superponira se sa statikim). Intenzitet
i linearna distribucija ukupnog aktivnog seizmikog pritiska su definisani sledeim
izrazom i koeficijentom Ca (Sl. 462):

( )
( )
( ) ( )
( ) ( )
2
2
2
cos
sin sin
cos cos cos 1
cos cos
a z a
a
p h C
C





=

=
(
+
+ + + (
+ +
(

. ... (17.9)
Ugao je ugao trenja izmeu nasipa i povrine zida i usvaja se u granicama izmeu
polovine i dve treine ugla unutranjeg trenja materijala nasipa. Ugao je ugao iji
je tangens jednak vrednosti ks:
( ) arctan
s
K = . .......................................................................... (17.10)

Sl. 462. Ukupni aktivni seizmiki pritisak tla u toku dejstva zemljotresa plastine deformacije tla
17.2.1.2. 17.2.1.2. 17.2.1.2. 17.2.1.2. Pasivni seizmiki pritisak tla Pasivni seizmiki pritisak tla Pasivni seizmiki pritisak tla Pasivni seizmiki pritisak tla
S obzirom na prirodu pojave, pasivni pritisak tla se odreuje samo za sluaj kada je
nastubilo stanje granine ravnotee i plastinih deformacija tla. Definie se kao
ukupni pritisak u toku dejstva zemljotresa (ne superponira se sa statikim).
Intenzitet ukupnog pasivnog seizmikog pritiska, pp, definisan je sledeim izrazima
(Sl. 463), linearno sa dubinom:

Sl. 463. Ukupni pasivni pritisak tla u toku dejstva zemljotresa plastine deformacije tla
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
360

( )
( )
( ) ( )
( ) ( )
2
2
2
cos
sin sin
cos cos cos 1
cos cos
p z p
p
p h C
C





=
+
=
(
+ +
+ (
+
(

. . (17.11)
Ukoliko postoji mogunost pojave podzemne vode u nasipu iza potpornog zida,
njen uticaj (poveanje pritiska) mora biti obuhvaen analizom optereenja (odnosi se
i na aktivni i na pasivni seizmiki pritisak tla), korekcijom zapreminske teine tla, na
sledei nain:

100
z z w
n

= + , ........................................................................... (17.12)
n poroznost tla u procentima,
z, w zapreminska masa tla i vode,
17.2.1.3. 17.2.1.3. 17.2.1.3. 17.2.1.3. Dopunski aktivni seizmiki pritisak usled optereenja na povrini Dopunski aktivni seizmiki pritisak usled optereenja na povrini Dopunski aktivni seizmiki pritisak usled optereenja na povrini Dopunski aktivni seizmiki pritisak usled optereenja na povrini
Kada na slobodnoj povrini nasipa iza zida postoji vertikalan korisni teret velikog
intenziteta, postojanje ovakvog optereenja izaziva dodatni aktivni seizmiki priti-
sak na povrinu zida.

Sl. 464. Dopunski aktivni seizmiki pritisak usled dejstva korisnog optereenja
Neka je potporni zid beskonane duine u pravcu z-ose (Sl. 464) i neka je korisno
optereenje predstavljeno kao linijsko, na odstojanju x od zida. Intenzitet horizon-
talnog aktivnog seizmikog pritiska, pa, odreuje se na sledei nain:
( ) ( )
2 3
, 1
a
y y y
p x y p a x
h h h
(
| | | |
= +
(
| |
\ \
(

,
s
p K q = , ...................... (17.13)
( )
2
1
1 25 39 8
60
x x x
a x
h h h
(
| |
= + +
(
|
\
(

. ................................................ (17.14)
Rezultantna sila i njen poloaj:

( ) ( )
5
12
a
P x p a x = ,
( )
5
0.28
12
a
h p a x h

= . .................................... (17.15)
17. Potporni zidovi
361
Uticajna funkcija a(x) pokriva udaljenja do maksimalno tri visine zida i ima oblik
prikazan na Sl. 465.

Sl. 465. Uticajna funkcija za dejstvo korisnog optereenja
17.3. 17.3. 17.3. 17.3. SPOLJANJA STABILNOS SPOLJANJA STABILNOS SPOLJANJA STABILNOS SPOLJANJA STABILNOST POTPORNOG ZIDA T POTPORNOG ZIDA T POTPORNOG ZIDA T POTPORNOG ZIDA
Osim loma pojedinih delova/preseka potpornog zida usled nedovoljne nosivosti,
potporni zid, pod dejstvom pritisaka od tla, moe biti dislociran kao kruto telo, bez
lokalnih oteenja ili lomova. U tom sluaju, re je o spoljanjoj stabilnosti zida.
Analize zadovoljenja spoljanje stabilnosti moraju biti sprovedene sa maksimalno
realnim eksploatacionim vrednostima svih optereenja.
Zid poput prikazanog (Sl. 466) moe kao celina biti dislociran klizanjem klizanjem klizanjem klizanjem po kontakt-
noj ravni ab. Ovom klizanju se suprotstavlja trenje izmeu stope i tla, u istoj ravni.
Da bi se osigurao od klizanja, sile trenja zida moraju biti vee od onih koje klizanje
izazivaju (sila Ph), a potreban faktor sigurnosti u ovoj analizi se obino postavlja na
vrednost 1.50. Sledei oznake sa slike, moe se pisati uslov:
( ) 1.5
v h
f W P P + . ....................................................................... (17.16)

Sl. 466. Kontrola potpornog zida na klizanje i preturanje
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
362
Sa W je obeleena teina zida i tla na ploi, a Pv je vertikalna komponenta rezultant-
ne sile pritiska tla P. Koeficijent trenja, f, je zavisan od vrste tla i, naelno, u grani-
cama je od 0.2, za muljevite gline, do 0.6, za neka peskovita ili ljunkovita tla.
Datim izrazom nije obuhvaena sila pasivnog otpora tla ispred stope zida, angao-
vanjem zapremine mnb, koja se, takoe opire klizanju. Sa ovim otporom je dopu-
teno raunati samo pod uslovom da su preduzete mere u cilju njegovog angaova-
nja, a koje podrazumevaju da je tlo u etvorouglu gmvh nasuto pre nasipa iza zida,
te da je spreeno njegovo ispiranje tokom eksploatacionog veka zida. Pasivni otpor
tla, u tom sluaju, predstavljen je trouglom mbr.
U sluaju potrebe, otpornost na klizanje zida moe biti poveana izvoenjem zuba
poput onog prikazanog na Sl. 466 cdef. Sada se klizanje, ukoliko ga ima, realizuje
po ravnima ad i tf, a koeficijent trenja na delu te (deo gde je klizna ravan u tlu)
odgovara tangensu ugla unutranjeg trenja tla (vei od prethodnog koeficijenta tre-
nja). Klizanje tla ispred zida se sada realizuje po ravni tn, zbog ega je pasivni
otpor predstavljen trouglom mts (ordinata pp). Ukoliko postoji sumnja u pouzdanost
nasutog tla u zoni gmvh, valja raunati sa pasivnim otporom definisanim trouglom
gts.
Dalje, zidu je potrebno obezbediti stabilnost od preturanja preturanja preturanja preturanja oko prednje ivice b (ista
slika, Sl. 466). Moment preturanja, Phy, mora, sa faktorom sigurnosti minimalno
jednakim 1.50, biti manji od stabilitetnog momenta sila W i Pv:
1.5
v h
W g P l P y + . ................................................................... (17.17)
Treom kontrolom neophodno je obezbediti da napon u kontaktnoj povrini bude u
granicama doputenih napona u tlu doputenih napona u tlu doputenih napona u tlu doputenih napona u tlu. Za ove potrebe dovoljno tanim se smatra
korienje pretpostavke o linearnoj distribuciji kontaktnih naprezanja, te se ivini
naponi, za sluaj kada se ne javlja zategnuta zona (Sl. 467a), odreuju iz:

( )
max,min
/ 2
v v
R l a R
q
A W

= . ............................................................. (17.18)

Sl. 467. Odreivanje distribucije naprezanja u kontaktnoj povri
Ukoliko se prethodnim izrazom indicira pojava zatezanja u tlu, budui da se u kon-
taktnoj povri ne prenosi zatezanje, distribucija kontaktnih naprezanja se odreuje
iz uslova ravnotee datog na Sl. 467b.
U situacijama kada se zidom obezbeuje denivelacija terena ukupne visine H (Sl.
468), a nasip iza zida je strmo nagnut ili su karakteristike tla u celom podruju loe,
17. Potporni zidovi
363
neophodno je kontrolisati stabilnost cele padine stabilnost cele padine stabilnost cele padine stabilnost cele padine (za najnepovoljniji sluaj klizne
povri), zajedno sa zidom.

Sl. 468. Klizanje dela kosine sa zidom
17.4. 17.4. 17.4. 17.4. MASIVNI MASIVNI MASIVNI MASIVNI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI
Masivni potporni zidovi se projektuju od nearmiranog betona, opeke ili kamena,
stabilnost obezbeuju sopstvenom teinom, a debljina zida se usvaja dovoljnom da
horizontalni pritisci tla ne izazivaju napone zatezanja (Sl. 469). Ekonomini su samo
za male visine.

Sl. 469. Mogunosti formiranja masivnih potpornih zidova
U vertikalnom preseku su najee trapeznog oblika sa bazom ukupne irine 0.3 do
0.5 visine zide. Pri tome, baza moe biti projektovana sa ispustima ispred i/ili iza
(ree) zida u cilju smanjenja kontaktnog napona, ali retko vie od 25-30cm. U naju-
em delu, u vrhu, zid ne bi smeo biti tanji od (priblino) 30cm, zbog mogunosti
dobre ugradnje betona.

Sl. 470. Osnovni i ekonomini oblici preseka masivnog potpornog zida
Zid preuzima horizontalni ili kosi pritisak tla, a teina zida ga usmerava tako da
prolazi kroz kontaktnu povr na dnu stope. U osnovnom obliku (Sl. 470a,b), temeljni
deo je pravougaonog preseka sa kratkim ispustom ispred, a oblikovanjem je mogu-
e postie znaajne utede u utorku betona. Pogodnim zakoenjem prednjih i zad-
njih strana zida ka nasipu, teite zida se pomera ka nazad. Takoe, izlomljena lini-
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
364
ja zadnje strane zida umanjuje rezultantu aktivnog pritiskujueg optereenja tla (Sl.
470c).
Znaajne utede u koliini materijala mogue je postii i ako se deo teine nasipa
iskoristi za usmeravanje rezultantne sile pritiska tla. To se moe postii izvoenjem
konzolnog ispusta sa zadnje strane zida, na pogodnoj visini (Sl. 471a). Druga
mogunost je izvoenje zida sa zategom, kojom se na pogodnoj visini zidu obezbe-
uje horizontalni oslonac. Zatega je usidrena u materijal nasipa (Sl. 471b). Osim
utede, ove mere mogu masivne zidove uiniti ekonominim i za vee visine.

Sl. 471. Masivni potporni zid sa konzolom i sa zategom
Konzolni ispust donosi dvostruki benefit. S jedne strane, teina nasipa iznad konzo-
le poveava teinu zida i pomera teite ka nazad, a, sa druge, deo zida ispod kon-
zole je izloen manjem pritisku tla. Na Sl. 472a prikazan je princip odreivanja
promene pritiska tla sa dubinom kod zida sa konzolnim ispustom.

Sl. 472. Aktivni pritisak tla za zid sa konzolom i zid sa vie konzola
Aktivni pritisak na zid raste linearno sa dubinom (koeficijentom Ka) samo do donje
ivice konzole. Tlo uz zid neposredno ispod konzole nije optereeno teinom materi-
jala, zbog ega je vertikalni, a time i horizontalni, pritisak jednak nuli. Od konzole
do take d, pritisak raste bre (sa koeficijentom bonog pritiska veim od Ka) zbog
injenice da po vertikali fg deluje pritisak intenzitetom koji odgovara dubini od
povrine terena, pa se vei deo tog pritiska smicanjem prenosi na zid. Od take e
(odreena uglom 45+/2) nanie, pritisak je ponovo funkcija dubine od povrine
terena. Kako se taka d ne moe poloajno pouzdano odrediti, to valja pretpostaviti
17. Potporni zidovi
365
linearni prirast pritiska od c do e. Druga mogunost je pretpostaviti da se zadnja
zidna povrina lomi po potezu fca, emu odgovara isprekidani dijagram aktivnih
pritisaka tla na zid.
Oigledno, poveanje duine konzolnog ispusta utie povoljno na stabilnost zida,
kao i poveanje njihovog broja (Sl. 472b).
Zatega postavljena na pogodnoj visini (Sl. 473a) preuzima horizontalnu komponentu
pritiska nasipa, pa ukupna teina zida moe biti znatno manja nego kod klasinog
masivnog zida. Zatege se postavljaju na meusobnom podunom rastojanju izmeu
1.5 i 4m, a koncentrisana sila iz zatege se na zid raspodeljuje putem armiranobe-
tonskog serklaa ubetoniranog u zid. Potrebna duina zatege (obezbeuje da se
dodatno ne poveava aktivni pritisak), l, odreena je uglovima prikazanim na Sl.
471b (uglovi odgovaraju onima na Sl. 458). Preporuuje se zajedno sidrenje zatega
posebnim, ukopanim, zidiem.

Sl. 473. Zid sa zategom
Aktivni pritisak na zid sa zategom se odreuje kao i za zid bez zatege, osim u slu-
aju kada zatege nisu dovoljne duine, pa je aktivni pritisak neophodno poveati
saglasno Sl. 473b.
17.5. 17.5. 17.5. 17.5. UGAONI UGAONI UGAONI UGAONI (KONZOLNI) (KONZOLNI) (KONZOLNI) (KONZOLNI) POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI
Konzolni AB potporni zidovi se formiraju od relativno tankih ploastih elemenata
ploe i rebra. Optereenje od zemljanog pritiska prenose savijanjem. Potrebnu rav-
noteu sila (stabilnost) uspostavljaju teinom nasipa na temeljnoj ploi.

Sl. 474. Konzolni armiranobetonski potporni zidovi
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
366
Karakteristini oblici su prikazani na Sl. 474: konzolna vertikalna ploa je ukljetena
u temeljnu. Jednostavan oblik ini njihovo izvoenje takoe vrlo jednostavnim.

Sl. 475. Karakteristina shema aktivnog i reaktivnog optereenja od tla
Karakteristina shema optereenja, data na Sl. 475, izaziva maksimalne momente
savijanja na mestu ukljetenja ploe u stopu, zbog ega je ovde potreban relativno
jak presek i zbog ega se zidovi esto rade promenljive debljine (Sl. 474b). I pored
ovoga, racionalne visine zidova ovog tipa ne prelaze 6m
74
. irina temeljne ploe se
odreuje iz uslova zadovoljenja doputenih napona u kontaktnoj povri i uobiajeno
je u intervalu 0.4 do 0.7 visine zida. Najee (najracionalnije je) se temeljna ploa
projektuje veinsi isputena sa zadnje strane zida, a manjim delom s prednje (oko
0.15 visine). No, mogua su i druga reenja poput onog na Sl. 474a, gde je ploa
simetrino postavljena u odnosu na stub, ili se ploa moe pruati i ispred zida
(nepovoljno) (Sl. 476a).

Sl. 476. Temeljna ploa ispred zida i zidovi sa zubom
Mogu se izvoditi sa zubom ispod temeljne ploe (Sl. 476) u cilju poveanja otpora
na otklizavanje (poveanje pasivnog otpora s prednje strane zida i neto uveano
trenje, #17.3). Postoje nedoumice vezane za optimalni poloaj zuba po irini stope.
Uobiajeno, postavljan je ispod zida, pre svega zbog pogodnosti armiranja (armatu-
ra zida produena u zub). Meutim, pokazalo se da u ovom poloaju, moe da
redukuje stabilnost zida na preturanje. Danas se smatra da ga je bolje locirati na
kraju zida (Sl. 476, poslednja slika).

74
Sve preporuke ovog tipa shvatiti samo okvirno.
17. Potporni zidovi
367
Takoe, mogu se izvoditi i sa jednim ili vie konzolnih ispusta po visini sa ciljem
redukcije rezultante aktivnog pritiska tla (Sl. 477), ali i zbog povoljnije distribucije
momenta (reckaste, zbog dejstva koncentrisanih momenata na zid) du visine
zida. Interval racionalne primene ugaonih zidova, na ovaj nain moe biti proiren
do visina od oko 8-9m.

Sl. 477. Konzolni ispusti u zidu
Elementi konzolnog zida se dimenzioniu saglasno uticajima, kao ploe koje preno-
se optereenje u jednom pravcu, za jedininu duinu zida. Na Sl. 478 prikazani su
karakteristini dijagrami momenata savijanja i potrebe za armaturom, te princip
armiranja elemenata glavnom armaturom.

Sl. 478. Dimenzionisanje ugaonog potpornog zida

Sl. 479. Primeri armiranja konzolnih zidova sa zubom
Vertikalna armatura zida se postavlja spolja uz zadnju ivicu zida, a podeona hori-
zontalno, na manjoj statikoj visini. Poeljno je ovu armaturu kao neprekinutu voditi
iz ploe, gde u donjoj zoni radi kao glavna armatura ispusta s prednje strane zida.
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
368
Saglasno dijagramu momenata, glavna armatura zida se, ka vrhu, moe redukovati.
Poeljno je i pojaano armiranje podeonom armaturom u vrhu zida (kraj konzole), te
njeno obuhvatanje uzengijama. Data su dva primera armiranja konzolnih zidova na
Sl. 479.
17.6. 17.6. 17.6. 17.6. UGAONI POTPORNI ZIDO UGAONI POTPORNI ZIDO UGAONI POTPORNI ZIDO UGAONI POTPORNI ZIDOVI SA KONTRAFORIMA VI SA KONTRAFORIMA VI SA KONTRAFORIMA VI SA KONTRAFORIMA
Veliki momenti savijanja u korenu zida ugaonih potpornih zidova, ine ih racional-
nim samo za relativno male visine. Dodavanjem kontrafora, po cenu uslonjavanja
izvoenja, efikasnost konzolnih zidova se znaajno uveava. Postavljeni na razma-
cima koji su najee u intervalu (1/2 3/4)H i, preporueno, ne manje debljine od
25cm, kontraforima se angauje i drugi pravac prenoenja optereenja, ime ele-
menti mogu dobiti manje debljine. Naelno, kontrafori mogu biti pozicionirani i
ispred i iza zida, ali je drugi sluaj povoljniji bar u meri u kojoj kontrafori nisu
smetnja (Sl. 480), iako je sa prednje strane postavljen - pritisnut.

Sl. 480. Ugaoni zidovi sa kontraforima
Optereeni kao i klasini konzolni zidovi (Sl. 481), zidovi s kontraforima imaju zidne
i temeljne ploe koje se, bar delimino, ponaaju kao ploe ukljetene po tri svoje
ivice (Sl. 482, Sl. 483). U gornjem delu, zidovi su primarno savijani u horizontalnom
pravcu, sa zategnutom prednjom stranom izmeu kontrafora (oslonaca), odnosno
zadnjom stranom u neposrednoj rebara. Donji deo zida je primarno savijan u verti-
kalnom pravcu (zategnut na zadnjoj strani) sa maksimalnim ordinatama momenta
savijanja u sredinjem delu. Na Sl. 483, prikazane su odgovarajue linije loma, koje
ukazuju na pravce prenosa optereenja (Sl. 482).

Sl. 481. Aktivni i reaktivni pritisak tla na zid
17. Potporni zidovi
369
Priblian proraun uticaja moe pratiti ovakvu predstavu rada zida (kruta ukljetenja
na krajevima), ali treba imati na umu da e tako dobijeni rezultati ostati samo gruba
aproksimacija realnih, te da se precizniji proraun moe smatrati obaveznim.

Sl. 482. Prenos optereenja kod zidova s kontraforima

Sl. 483. Savijanje zida sa kontraforima i princip armiranja
Na Sl. 484 prikazani su dijagrami (sa karakteristinim presecima) zida u horizontal-
nom (rezultiraju potrebom za horizontalnom armaturom) i vertikalnom pravcu. Na
narednoj slici (Sl. 487) dati su dijagrami potrebe za armaturom (opet sa karakteristi-
nim poprenim presecima kroz povrinske dijagrame).

Sl. 484. Distribucija momenata savijanja, u dva pravca, u zidu
U cilju poveanja stepena ukljetenja na ivicama ploastih elemenata, ovakvi zidovi
se mogu izvoditi sa kosim vutama, kako je to prikazano na Sl. 485a. Takoe, kod
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
370
ovih zidova mogue je izvoenje relaksirajuih ploa, sa slinim ciljem pominjanim
konzolnim (Sl. 485b).

Sl. 485. Vute na spojevima ploastih elemenata i primena relaksirajue ploe
Poveanje sigurnosti na otklizavanje je, osim zubom, mogue postii i izvoenjem
temeljne ploe u nagibu (Sl. 486). Iako nepovoljnija za izvoenje, kosa ploa pred-
stavlja efikasnije sredstvo spreavanja klizanja.

Sl. 486. Naini poveanja sigurnosti na klizanje zida
Armiranje zida prati tok zatezanja. Horizontalna armatura ima maksimum na spolja-
njoj strani izmeu kontrafora, a na unutranjoj iznad njih (Sl. 491, presek A-A). U
donjem delu zida, pri sredini raspona odreenog rebrima, se javlja maksimalna pot-
reba za vertikalnom armaturom. Preseci se u vertikalnom pravcu dimenzioniu na
kombinovane uticaje momenta savijanja i aksijalne sile, dok su aksijalne sile u hori-
zontalnom pravcu praktino zanemarljive.

Sl. 487. Dijagrami potrebe za armaturom u zidnom elementu
17. Potporni zidovi
371
Na slian nain se moe analizirati i prenos optereenja za deo temeljne ploe iza
zida (Sl. 483, linije loma). Dijagrami momenata su prikazani na Sl. 488, a potreba za
armaturom na Sl. 489.

Sl. 488. Distribucija momenata savijanja, u dva pravca, u ploi
Konano, na Sl. 490 je prikazan i karakteristini oblik deformacije potpornog zida, u
skladu sa prethodno analiziranim uticajima.
Prednji deo temeljne ploe radi u statikom sistemu konzolne ploe optereene s
donje strane (Sl. 488a).

Sl. 489. Dijagrami potrebe za armaturom u temeljnoj ploi

Sl. 490. Deformisani model potpornog zida i ugib ivice temeljne ploe
Rebra (kontrafori) se mogu analizirati kao grede promenljive visine preseka, koje su
pritisnute na mestu spoja sa zidnim elementom. Otud, zidni element sadejstvuje u
prenosu pritiska, pa je uobiajen tretman rebara kao greda T-oblika poprenog pre-
seka. Po kosoj ivici kontrafora javlja se potreba za (redovno) velikom koliinom
zategnute armature. Kako ova armatura ima funkciju zatege kojom se spreava
razmicanje krajeva zida i ploe, to je posebnu panju potrebno posvetiti njenom
Betonske konstrukcije radna verzija
372
dobrom usidrenju. Ostatak kontrafora se armira ortogonalnom armaturnom mr
om, poput zida. Pri tome, horizontalna armatura ima funkciju poprene armature
grede promenljive visine poprenog preseka (
Sl. 491.
17.7.1. 17.7.1. 17.7.1. 17.7.1. PLOASTI POTPORNI ZI PLOASTI POTPORNI ZI PLOASTI POTPORNI ZI PLOASTI POTPORNI ZI
Ploaste potporne zidove formiraju jaki stubovi, postavljeni na odreenom meus
bnom rastojanju, i vertikalne ploe ili ljuske (konveksne ka nasipu), koje se u hor
zontalnom pravcu na njih oslanjaju (
nain, izostaje, zid ovakve konstrukcije prenosi optereenje samo u horizontalnom
pravcu.
Kako sa dubinom nasipa raste i intenzitet pritiska tla, to se zidni element
izvoditi promenljive debljine, irei se ka dnu. Takoe, zbog oblika dijagrama
momenata savijanja po duini stubova, i ovi se mogu izvoditi promenljive visine
poprenog preseka.
Zavisno od reenja (a, ovakvi zidovi se esto izvode i montano), plo
moe biti tretiran kao kruto ili elastino ukljeten na krajevima, ili, pak, zglobno.
Sl. 493. Mogunost oblikovanja potpornog zida sa kontraforima
radna verzija - 22. novembar 2010
k kontrafora se armira ortogonalnom armaturnom mr
om, poput zida. Pri tome, horizontalna armatura ima funkciju poprene armature
grede promenljive visine poprenog preseka (Sl. 491).
Sl. 491. Armiranje zida sa kontraforom
17.7. 17.7. 17.7. 17.7. OSTALI TIPO OSTALI TIPO OSTALI TIPO OSTALI TIPOVI POTPORNIH VI POTPORNIH VI POTPORNIH VI POTPORNIH
PLOASTI POTPORNI ZI PLOASTI POTPORNI ZI PLOASTI POTPORNI ZI PLOASTI POTPORNI ZIDOVI DOVI DOVI DOVI
Ploaste potporne zidove formiraju jaki stubovi, postavljeni na odreenom meus
bnom rastojanju, i vertikalne ploe ili ljuske (konveksne ka nasipu), koje se u hor
zontalnom pravcu na njih oslanjaju (Sl. 492). Budui da temeljna ploa, na ovaj
nain, izostaje, zid ovakve konstrukcije prenosi optereenje samo u horizontalnom
Sl. 492. Ploasti potporni zidovi
Kako sa dubinom nasipa raste i intenzitet pritiska tla, to se zidni element
izvoditi promenljive debljine, irei se ka dnu. Takoe, zbog oblika dijagrama
momenata savijanja po duini stubova, i ovi se mogu izvoditi promenljive visine
Zavisno od reenja (a, ovakvi zidovi se esto izvode i montano), plo
moe biti tretiran kao kruto ili elastino ukljeten na krajevima, ili, pak, zglobno.

Mogunost oblikovanja potpornog zida sa kontraforima
k kontrafora se armira ortogonalnom armaturnom mre-
om, poput zida. Pri tome, horizontalna armatura ima funkciju poprene armature

VI POTPORNIH VI POTPORNIH VI POTPORNIH VI POTPORNIH ZIDOVA ZIDOVA ZIDOVA ZIDOVA
Ploaste potporne zidove formiraju jaki stubovi, postavljeni na odreenom meuso-
bnom rastojanju, i vertikalne ploe ili ljuske (konveksne ka nasipu), koje se u hori-
). Budui da temeljna ploa, na ovaj
nain, izostaje, zid ovakve konstrukcije prenosi optereenje samo u horizontalnom

Kako sa dubinom nasipa raste i intenzitet pritiska tla, to se zidni elementi mogu
izvoditi promenljive debljine, irei se ka dnu. Takoe, zbog oblika dijagrama
momenata savijanja po duini stubova, i ovi se mogu izvoditi promenljive visine
Zavisno od reenja (a, ovakvi zidovi se esto izvode i montano), ploasti element
moe biti tretiran kao kruto ili elastino ukljeten na krajevima, ili, pak, zglobno.
Mogunost oblikovanja potpornog zida sa kontraforima
Jedna vrsta prelaznog reenja izmeu ploastih i ugaonih potpornih zidova sa
kontraforima prikazana je na
17.7.2. 17.7.2. 17.7.2. 17.7.2. UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE
Budui da su ugaoni potporni zidovi, po pravilu, dugake konstrukcije malog broja
pozicija, esto je racionalno njihovo montano izvoenje od prefabrikovanih elem
nata. Mogunosti komponovanja su brojne (
Sl. 494. Razliite mogunosti montanog izvoenja ugaonih potpornih zidova
Konzolni zidovi (bez kontrafora) mogu biti formirani od prizmatinih montanih
elemenata pogodne duine, koji im
elemenata jedan do drugog na pripremljenu podlogu formira se zid. Iako je prim
nom gradiline prefabrikacije na ovaj nain mogue raditi konzolne zidove u ko
pletnom rasponu njima odgovarajuih visina (
pojedinani montani elementi kabasti i velike teine ih ini pogodnima pre svega
za niske zidove, kakvi se na primer sreu kod peronskih konstrukcija (

Sl. 495.
Vilji zidovi se, zato, mogu raditi iz dva dela, ili se jedan deo preseka zida moe
izvesti betoniranjem na licu mesta (
Kao prefabrikovani, ugaoni zidovi sa kontraforima se retk
oblika. Umesto toga, nastoje se iskoristiti prednosti koje prefabrikovana proizvodnja
nudi u smislu oblikovanja i razuivanja preseka. U tom smislu, mogunosti su bro
ne, a najee primenjivane su prikazane na
fabrikovati zajedno sa kontraforom na nain da obezbedi oslonce za horizontalne
Jedna vrsta prelaznog reenja izmeu ploastih i ugaonih potpornih zidova sa
je na Sl. 493.
UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PREFABRIKOVANIH ELEMENA FABRIKOVANIH ELEMENA FABRIKOVANIH ELEMENA FABRIKOVANIH ELEMENATA TA TA TA
Budui da su ugaoni potporni zidovi, po pravilu, dugake konstrukcije malog broja
pozicija, esto je racionalno njihovo montano izvoenje od prefabrikovanih elem
. Mogunosti komponovanja su brojne (Sl. 494).
Razliite mogunosti montanog izvoenja ugaonih potpornih zidova
Konzolni zidovi (bez kontrafora) mogu biti formirani od prizmatinih montanih
pogodne duine, koji imaju kompletan presek potpornog zida. Reanjem
elemenata jedan do drugog na pripremljenu podlogu formira se zid. Iako je prim
nom gradiline prefabrikacije na ovaj nain mogue raditi konzolne zidove u ko
pletnom rasponu njima odgovarajuih visina (Sl. 495a,b), injenica da su ovakvi
pojedinani montani elementi kabasti i velike teine ih ini pogodnima pre svega
za niske zidove, kakvi se na primer sreu kod peronskih konstrukcija (

Sl. 495. Montani ugaoni zidovi bez kontrafora
Vilji zidovi se, zato, mogu raditi iz dva dela, ili se jedan deo preseka zida moe
izvesti betoniranjem na licu mesta (Sl. 496).
Kao prefabrikovani, ugaoni zidovi sa kontraforima se retko projektuju klasinog
oblika. Umesto toga, nastoje se iskoristiti prednosti koje prefabrikovana proizvodnja
nudi u smislu oblikovanja i razuivanja preseka. U tom smislu, mogunosti su bro
ne, a najee primenjivane su prikazane na Sl. 497. Konzolni element se moe pr
fabrikovati zajedno sa kontraforom na nain da obezbedi oslonce za horizontalne
17. Potporni zidovi
373
Jedna vrsta prelaznog reenja izmeu ploastih i ugaonih potpornih zidova sa
Budui da su ugaoni potporni zidovi, po pravilu, dugake konstrukcije malog broja
pozicija, esto je racionalno njihovo montano izvoenje od prefabrikovanih eleme-

Razliite mogunosti montanog izvoenja ugaonih potpornih zidova
Konzolni zidovi (bez kontrafora) mogu biti formirani od prizmatinih montanih
aju kompletan presek potpornog zida. Reanjem
elemenata jedan do drugog na pripremljenu podlogu formira se zid. Iako je prime-
nom gradiline prefabrikacije na ovaj nain mogue raditi konzolne zidove u kom-
a,b), injenica da su ovakvi
pojedinani montani elementi kabasti i velike teine ih ini pogodnima pre svega
za niske zidove, kakvi se na primer sreu kod peronskih konstrukcija (Sl. 495c).

Vilji zidovi se, zato, mogu raditi iz dva dela, ili se jedan deo preseka zida moe
o projektuju klasinog
oblika. Umesto toga, nastoje se iskoristiti prednosti koje prefabrikovana proizvodnja
nudi u smislu oblikovanja i razuivanja preseka. U tom smislu, mogunosti su broj-
. Konzolni element se moe pre-
fabrikovati zajedno sa kontraforom na nain da obezbedi oslonce za horizontalne
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
374
talpe, koje poreane jedna na drugu formiraju zid. Druga prikazana mogunost je
da se elemenat kontrafora zameni dobro usidrenom zategom.

Sl. 496. Montani ugaoni zidovi bez kontrafora

Sl. 497. Montani ugaoni zidovi sa kontraforima
17.7.3. 17.7.3. 17.7.3. 17.7.3. ZIDOVI TIPA VITLOVA ZIDOVI TIPA VITLOVA ZIDOVI TIPA VITLOVA ZIDOVI TIPA VITLOVA I T I T I T I T- -- -ZIDOVI ZIDOVI ZIDOVI ZIDOVI
Zidovi tipa vitlova se formiraju od kratkih montanih armiranobetonskih elemenata
koji se slau u vitla u obliku pravougaonika koji se napune sipkim materijalom pro-
pusnim za vodu: pesak, ljunak, sitni lomljeni kamen (Sl. 498).

Sl. 498. Zidovi tipa vitlova
Krajevi montanih gredica su proireni glavama na krajevima (Sl. 499), ime obavlja-
ju ulogu limitera i spreavaju razmicanje elemenata/bokseva. Za vee visine zida
vitlovi se mogu projektovati u vie redova (Sl. 499, desno).
Ovakvi zidovi se vrlo brzo i jednostavno sklapaju, a ne zahtevaju ni teku mehaniza-
ciju za izvoenje, niti jaku temeljnu konstrukciju. Nasip se ugrauje i zbija sa nap-
redovanjem gradnje, zbog ega zid postepeno preuzima optereenje. Pogodni su za
za stabilizaciju kosina.
Sl. 499. Proirenja montanih gredica kod zidova tipa vitlova
Slinu ideju koriste i, takozvani T
elemenata koji formiraju bokseve koji se ispunjavaju materijalom nasipa. Prijem
smicanja je reen putem trnova prikazanih na

Sl. 501.
Poput prethodnih, brzo i jednostavno se izvode i ne zahtevaju jaku temeljnu kon
trukciju, samo laku izravnavajuu temeljnu traku.
17.7.4. 17.7.4. 17.7.4. 17.7.4. ARMIRANA ZEMLJA ARMIRANA ZEMLJA ARMIRANA ZEMLJA ARMIRANA ZEMLJA
Armirana zemlja je nain izrade potpornih zidova razvijen tokom 60tih godina XX
veka (Francuska). Armiranjem zemlje u nasipu ostvaruju se gravitacioni princip rada
zidova nainjenih od samog materijala nasipa.

Proirenja montanih gredica kod zidova tipa vitlova
Slinu ideju koriste i, takozvani T-zidovi (Sl. 500). Formiraju se od prefabrikovanih
elemenata koji formiraju bokseve koji se ispunjavaju materijalom nasipa. Prijem
smicanja je reen putem trnova prikazanih na Sl. 501b.

Sl. 500. Potporni T-zidovi

Sl. 501. Postavljanje prvog reda, trnovi i elo T-zida
Poput prethodnih, brzo i jednostavno se izvode i ne zahtevaju jaku temeljnu kon
trukciju, samo laku izravnavajuu temeljnu traku.

mlja je nain izrade potpornih zidova razvijen tokom 60tih godina XX
veka (Francuska). Armiranjem zemlje u nasipu ostvaruju se gravitacioni princip rada
zidova nainjenih od samog materijala nasipa.
17. Potporni zidovi
375


Formiraju se od prefabrikovanih
elemenata koji formiraju bokseve koji se ispunjavaju materijalom nasipa. Prijem


Poput prethodnih, brzo i jednostavno se izvode i ne zahtevaju jaku temeljnu kons-
mlja je nain izrade potpornih zidova razvijen tokom 60tih godina XX
veka (Francuska). Armiranjem zemlje u nasipu ostvaruju se gravitacioni princip rada
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
376
Ovi zidovi se sastoje od tanke membrane koja je velikim brojem tankih zatega veza-
na s masivom nabijene zemlje iza nasipa. Pri tome, sile s membrane se trenjem pre-
nose iz zatega u zemljani materijal, a trenje obezbeuje vertikalni pritisak tla (Sl.
502). Ovo materijal nasipa ini elementom samog zida.


Sl. 502. Armirana zemlja princip
Membranu formiraju ploasti (retko zakrivljeni) prefabrikovani armiranobetonski ili
elini elementi oblikovani na nain da se uklapaju principom pero-ljeb. Na ovaj
nain se obezbeuje krutost membrane u svojoj ravni (Sl. 503).
Znaajna prednost ove vrste zidova se ogleda i u injenici da membrana zida zahte-
va samo mali trakasti temelj u dnu, kao poetak zida.

Sl. 503. Izgled lica zida od armirane zemlje
Zatege se rade od pocinkovanog pljosnatog elika ili nekog drugog metala (5 do
10cm iroke metalne trake, debljine 3 do 5mm), geotekstila (danas preovlaujue)
ili od drugih sintetikih materijala neosetljivih na koroziju, a sa visokom vrednou
17. Potporni zidovi
377
modula elastinosti (male deformacije). Uobiajena rastojanja zatega su data na Sl.
502 (poslednja slika).
Za zemljani nasip, preporuuje primena nekoherentnog granulastog materijala.

Sl. 504. Zid od armirane zemlje tokom gradnje i gotovo lice
Izvoenje ovakvih zidova podrazumeva in-situ izvoenje izravnavajue temeljne
trake, postavljanje donjeg reda prefabrikovanih elemenata membrane, nasipanje
zemlje, postavljanje i fiksiranje traka, nabijanje novog sloja zemlje, a zatim se ciklus
ponavlja za sledei red elemenata, do vrha zida.
Slini su i zidovi sa usidrenim zategama prikazani na Sl. 505. Umesto trenjem, zate-
ge silu zatezanja okolnom tlu veinski predaju na mestu njihovog sidrenja. Kako
trenje ovde nije od primarnog znaaja, koriste se zatege krunog preseka, povoljni-
je u smislu lakeg obezbeenja antikorozivne zatite.

Sl. 505. Zidovi sa usidrenim zategama
Kao manu ovog sistema, u odnosu na prethodni, treba navesti injenicu da se sile u
usidrenim zategama angauju tek nakon realizovane deformacije.
17.8. 17.8. 17.8. 17.8. DRENAA DRENAA DRENAA DRENAA
Za razliku od zidova od montanih elemenata, koji su, po pravilu, vodopropusni i ne
zahtevaju posebne mere za odvod atmosferske vode, armiranobetonski zidovi spre-
avaju njen protok kroz tlo. Za dugih padavina nivo podzemne vode moe znaajno
porasti i preopteretiti zid. Zato se dreniranjem mora spreiti rast hidrostatikog pri-
tiska na zid.
Nasip od peska ili ljunka je propusan, pa voda od otkopane kosine tee slobodno
do zida, pa su za drenau dovoljni posebni otvori u nivou (nieg) tla na razmaku od
oko 2m. Ako postoji mogunost da koliina priliva vode povremeno moe biti vrlo
Betonske konstrukcije radna verzija - 22. novembar 2010
378
velika (sluaj kada se skuplja voda sa vee padine, na primer), otvore je poeljno
ostaviti i na visini iznad nivoa tla. U nasip se ispred otvora stavlja krupniji materijal,
koji ne moe proi kroz drenani otvor, a zatim postepeno sve sitniji do, granulacije
materijala nasipa/tla (Sl. 506). Povrinsko prelivanje vode preko zida se predupre-
uje profilacijom povrine rigolom.

Sl. 506. Dreniranje potpornog zida sa nasipom od propusnog materijala
Ukoliko je nasip od nepropusnog glinovitog materijala, na otkopanoj kosini se pos-
tavlja propusni drenani sloj (Sl. 507), ime nivo podzemne vode ni ne ulazi u zonu
aktivnog klina.

Sl. 507. Dreniranje potpornog zida sa nasipom od nepropusnog materijala