You are on page 1of 12

POJAM TROFAZNIH SISTEMA

Naizmenina struja dobija se obrtanjem jednog pravougaonog namotaja u magnetnom polju.


Neka se stranom u magnetnom polju nalaze dva pravougaona namotaja na jednoj osi, tako da
meusobno zaklapaju ugao od 90. Oba namotaja se obru zajedno, a krajevi su izvedeni preko 4 prstena
sa kliznim kontaktima.
U oba namotaja indukovae se naizmenine struje iste frekvencije ali fazno pomerene za ugao
2 = . Kako je meusobni poloaj kalema stalan i ova fazna razlika e ostati na vrednosti od 2 .
Ovakav sistem od dve naizmenine struje naziva se dvofazna naizmenina struja.
Grafika predstava ovih dveju struja data je na slici:
Na slian nain u stranom magnetnom polju mogu se nalaziti tri namotaja pod meusobnim uglom
od 120.
Na ovaj nain dobija se trofazna naizmenina struja. Trofazna ssistem je sistem od tri struje ili
napona koji su meusobno vremenski pomereni za treinu periode, a fazno za 3 2 .
Generator trofazne naizmenine struje je alternator sa 3 grupe po 2p namotaja indukta pod
meusobnim uglom od 120.
Trofazni sistem naziva se simetrinim, ili uravnoteenim ako su amplitude pojedinih faza
meusobno jednake.
Grafiki se trofazni simetrini naizmenini sistem moe prikazati kao na slici:
Tri faze najee se oznaavaju sa R, S i T, te se moe pisati:
R: ) sin( 2
R
t I i =
S: )
3
2
sin( 2
S

t I i + =
T: )
3
2
sin( 2 )
3
4
sin( 2
S

t I

t I i = + =
0
T S R
= + + i i i
Zbir tri struje uravnoteenog trofaznog sistema uvek je jednak nuli.
Sve struje sa dve ili vie faza nazivaju se polifaznim naizmeninim sistemima. Trofazne
naizmenine struje najvie se upotrebljavaju zbog: simetrinog rasporeda namotaja i struja u odnosu na
vremensku osu (najmanji broj faza za koji vai ova osobina), kao i zbog osobine da je zbir ove tri struje u
svakom trenutku je jednak nuli.
Poslednja osobina trofaznih simetrinih sistema omoguuje njeno ekonomino prenoenje kroz
provodnike. Struje trofaznih sistema mogu se spojiti, te je za prenoenje potrebno tri umesto est
provodnika.
Spajanje, odnosno vezivanje trofaznih sistema moe se vriti na dva naina:
- u spregu zvezda i
- u spregu trougao.
TROFAZNI SISTEM U PRENOSU ELEKTRINE ENERGIJE
Poveanje prenesene snage zahteva poveanje broja kanala za prenos energije, odnosno broja
provodnika, to znaajno uveava cenu elektrodistributivnih sistema.
U praksi se na trofazne generatore prikljuuju i jednofazni potroai (elektrine sijalice, grejalice,
elektronski aparati i slino) i trofazni potroai (elektromotori, trofazne elektrine grejalice i slino).
Nevezani trofazni sistem je sistem trofaznog generatora sa tri meusobno izolovana strujna kola.
U sistemu prenosa elektrine energije tei se smanjenju jaine struje po provodniku, smanjenju
broja provodnika, a poveanju ukupne prenesene snage.
Simetrini trofazni sistem u spoju zvezda dobija se tako to se sva tri povratna voda spoje u jedan
povratni vod.
Zajednike take generatora, odnosno potroaa, nazivaju se zvezdita. U sluaju simetrinog
optereenja kroz zajedniki povratni vod ne tee struja.
T S R
E E E = =
T S R
R R R = =
Provodnici druge i tree faze su povratni vodovi prve faze
U realnosti, impedanse otpornosti nisu uravnoteene, pa zbir struja nije jednak nuli. Dovoljan je
samo jedan povratni vod za sve tri faze, koji se naziva nulti provodnik (nula). Na ovaj nain, omoguen je
prenos trostruko vee energije sa ukupno etiri provodnika.
Ukupna snaga viefaznih sistema jednaka je sumi snaga po fazama (bez obzira na vrstu sprege).
Ako se sa P
f
oznai snaga jedne faze:
cos
f f f
= I U P
U sluaju simetrinog trofaznog sistema, ukupna snaga trofaznog sistema bie:
cos 3
f f 3f
= I U P
VEZIVANJE TROFAZNIH SISTEMA
Kod sprege trofaznih sistema neophodno je definisati fazne i linijske napone i struje:
Fazni napon je napon jedne faze generatora, odnosno impedanse jedne faze potroaa
Fazna struja je struja koja prolazi kroz namotaj jedne faze generatora, odnosno impedanse jedne faze
potroaa
Linijski (meufazni) napon je napon izmeu dva voda trofazne struje
Linijska (meufazna) struja je struja koja prolazi jednim vodom trofazne linije
Sprega zvezda
Po jedan kraj svakog namotaja vezan je za zajedniku (nultu) taku.
U sluaju jednakih struja po amplitudi (simetruni trofazni sistem) suma svih struja u nultoj taki u
svakom trenutku jednaka je nuli, te za nultu taku nije potreban provodnik. Ako su naponi na krajevima
svakog namotaja jednaki
f
U (fazni naponi), a naponi izmeu faznih provodnika
l
U (linijski naponi),
vai:
3
f
U U
l
=
U gradskim mreama primenjuju se standardni naponi:
- izmeu nultog i provodnika svake faze (fazni naponi) 220 V,
- izmeu svaka dva fazna preovodnika (linijski naponi) 380 V.
Sprega trougao
Po jedan kraj namotaja svake faze vezan je za jedan kraj namotaja druge faze.
Ako se sa
f
I oznai fazna struja, a sa
l
I - linijska struja, za spregu trougao u sluaju simetrunog
trofaznog sistema, vai:
3
f
I I
l
=
1. Na etvoroinu trofaznu mreu linijskih napona 380 V prikljuen je nesimetrini potroa, koji se
sastoji od 3 razliite impedanse vezane u zvezdu. Njihov karakter i brojni podaci dati su na slici.
Odrediti intenzitet struje u nutlom vodu i ukupnu aktivnu snagu trofaznog potroaa.
O =16
1
R
O =12
1 L
X
O =14
2
R
O = 21
2 C
X
O = 25
3
R
V 380 =
l
U
?
0
= I
? = P
Reenje:
= =
3
f
l
U
U V 220
O = + = 20
2
1 L
2
1 1
X R Z = =
1
f
1
Z
U
I A 11
75 , 0 tg
1
1 L
1
= =
R
X
, = 87 , 36
1

O = + = 24 , 25
2
2 C
2
2 2
X R Z = =
2
f
2
Z
U
I A 72 , 8
5 , 1 tg
2
2 C
2
=

=
R
X
, = 31 , 56
2

= =
3
f
3
R
U
I A 8 , 8 , 0
3
=
2
0y
2
0x 0
I I I + =
3x 2x 1x 0x
I I I I + =
3y 2y 1y 0y
I I I I + =
A 6 , 6 6 , 0 11 sin
1 1 1x
= = = I I
A 8 , 8 8 , 0 11 cos
1 1 1y
= = = I I
A 82 , 7 ) 30 31 , 56 cos( 72 , 8 ) 30 cos(
2 2 2x
= = = I I
A 86 , 3 ) 30 31 , 56 sin( 72 , 8 ) 30 sin(
2 2 2y
= = = I I
A 62 , 7 30 cos
3 3x
= = I I
A 4 , 4 30 sin
3 3y
= = I I
A 8 , 6
0x
= I , A 26 , 8
0y
= I , A 7 , 10
0
= I
W 1936 8 , 0 11 220 cos
1 1 f 1
= = = I U P
W 1064 5547 , 0 72 , 8 220 cos
2 2 f 2
= = = I U P W 4936
3 2 1
= + + = P P P P
W 1936 1 8 , 8 220 cos
3 3 f 3
= = = I U P
2. Trofazni motor spojen u zvezdu napaja se preko troilnog kabla iz mree iji su linijski naponi
380 V. Omski otpori pojedinih faznih namotaja su 16 , induktivni 12 , a otpornost kabla je
zanemarljivo mala.
a) Odrediti intenzitete struja u pojedinim ilama kabla, kao i aktivnu snagu koju uzima ovaj motor.
b) Odrediti struje u kablu, kao i aktivnu snagu koju motor uzima, ako je na njegovoj prikljunoj ploici
izvreno prevezivanje u trougao.
c) Koliki je odnos aktivnih snaga izraunatih pod a) i pod b)?
d) Koliki je odnos linijskih struja za obe sprege?
Reenje:
a) Sprega zvezda Potroa je simetrian:
= + =
2
L
2
X R Z O 20
V 220
3
f
= =
l
U
U
f
I I
l
=
= = =
20
220
f
f
Z
U
I A 11
cos 3 cos
3
3 cos 3
f f l l l
l
I U I
U
I U P = = =
75 , 0
16
12
tg
L
= = =
R
X
, 8 , 0 cos =
= = 8 , 0 11 380 3 P kW 8 , 5
b) Sprega trougao
3
f
l
I
I =
V 380
f
= =
l
U U
A 19
20
380
f
f
= = =
Z
U
I
~ =
f
3I I
l
A 33
cos 3 cos
3
3 cos 3
f f l l
l
l
I U
I
U I U P = = =
= = 8 , 0 33 380 3 P kW 38 , 17
c)
d)
3. Trofazni prijemnik sa vezom u trougao aktivnih otpornosti faza R= 10 i zanemarljivih reaktivnih
otpornosti, prikljuen je na trofaznu mreu simetrinih linijskih napona efektivnih vrednosti
U
l
= 380 V. Odrediti efektivne vrednosti struja faza prijemnika kada:
a) doe do prekida faze prijemnika vezane izmeu linija R i S i
b) doe do istovremenog prekida faza prijemnika izmeu linija R i S i linija S i T.
Reenje:
O =10 R
V 380 =
l
U
Dok ne doe do prekida faze (postoji sprega trougao) vai:
V 380
f
= =
l
U U
A 38
10
380
f
f
= = =
R
U
I
A 66 3
f
= = I I
l
a) Kada doe do prekida faze prijemnika vezane izmeu linija R i S
V 380
RS
= U
R RT
V 380 I R U = = A 38
10
380
R
= = I
S ST
V 380 I R U = = A 38
10
380
S
= = I
Struja I
T
ostaje ista, jer je prekinuta veza izmeu R i S: A 66
T
= I
b) Kada doe do istovremenog prekida faza prijemnika izmeu linija R i S i linija S i T
V 380
RS
= U
V 380
ST
= U
V 380
RT
= U A 38
RT
T R
= = =
R
U
I I
0
S
= I
4. Preteno induktivni trofazni prijemnik, ije su impedanse faza jednake, prikljuen je na simetrini
trofazni sistem linijskih napona efektivne vrednosti U
l
= 380 V. Impedanse pojedinih faza prijemnika i
faktor snage prijemnika, pod ovim okolnostima, su Z = 11 i cos= 0.8.
Odrediti aktivnu i reaktivnu snagu ovog trofaznog prijemnika, ako je prijemnik:
a) vezan u zvezdu,
b) vezan u trougao.
V 380 =
l
U
O =11 Z
8 . 0 cos =
Reenje:
a) Trofazni prijemnik vezan u zvezdu:
Aktivna snaga prijemnika:
3
f
l
U
U =
l
l
I
Z
U
Z
U
I = = =
3
f
f
Reaktivna snaga prijemnika:
Prividna snaga prijemnika:
b) Trofazni prijemnik vezan u trougao:
Aktivna snaga prijemnika:
l
U U =
f
Z
U
I
f
f
=
Reaktivna snaga prijemnika:
Prividna snaga prijemnika:
Snaga koju uzima prijemnik 3 puta je vea kada je vezan u zvezdu!
5. Prijemnici aktivnih otpornosti R
1
= 30 , R
2
= 50 i R
3
= 60 prikljueni su na trofaznu mreu
simetrinih linijskih napona efektivnih vrednosti U
l
= 380 V, kao to je prikazano na slici.
Odrediti efektivne vrednosti linijskih struja kroz osigurae i efektivne vrednosti struja prijemnika, kada
osigura u liniji R pregori.
O = 30
1
R
O = 50
2
R
O = 60
3
R
V 380 =
l
U
Reenje:
ema na slici ekvivalentna je sledeoj:
V 380
f
= =
l
U U
Kada pregori osigura u liniji R:
V 380
ST
= U
A 33 . 6
3
ST
R3
= =
R
U
I
R2 R1
I I =
3 R3 2 1 R1
) ( R I R R I = +
A 75 , 4
R3
2 1
3
R1
=
+
= I
R R
R
I
0
R
= I
A 08 , 11
R3 R1 T S
= + = = I I I I
6. Dve sijalice su prikljuene na simetrian trofazni sistem linijskih napona efektivnih vrednosti
U
l
= 380 V. Pod ovim okolnostima aktivne snage sijalica su P
1
= 60 W i P
2
= 100 W.
a) Odrediti efektivne vrednosti struja sijalica;
b) Odrediti efektivne vrednosti linijskih struja i nacrtati fazorski dijagram.
V 380 =
l
U
W 60
1
= P
W 100
2
= P
Reenje:
a) Sijalica je isto otporni potroa:
ST 1 1
U I P = A 158 , 0
ST
1
1
= =
U
P
I
V 380
ST
= U
RS 2 2
U I P = A 263 , 0
RS
2
2
= =
U
P
I
V 380
RS
= U
b) Veza zvezda fazori napona U
R
, U
S
i U
T
generatora nalaze se pod uglom od 120.
A 263 , 0
2 R
= = I I
A 158 , 0
1 T
= = I I
Nema nultog provodnika:
0
T S R
= + + I I I
0 30 sin 30 sin
T S R
= I I I
0
2
1
2
1
T S R
= I I I
A 368 , 0 2
T R S
= = I I I
7. Na trofazni sistem sa etiri provodnika linijskih napona U
l
= 380 V prikljuen je potroa, koji se
sastoji od tri otpora R
1
= 20 , X
L2
= 20 i X
C3
= 20 . spojenih u zvezdu. Pretpostaviti da se
impedansa nultog provodnika moe zanemariti.
a) Odrediti linijske struje I
1
, I
2
i I
3
i struju koja tee kroz nulti provodnik.
b) Koliko bi trebalo da iznosi otpor R' prve faze da kroz nulti provodnik ne tee struja.
Nacrtati vektorski dijagram napona i struja za oba sluaja.
a)
Reenje:
A 11
1
f
1
= =
R
U
I , 0
1
=
A 11
2 L
f
2
= =
X
U
I , = 90
2

A 11
3 C
f
3
= =
X
U
I , = 90
3

0 60 cos 60 cos
3 2 0x
= + = I I I
A 06 , 8 60 sin 60 sin
3 2 1 0y
= = I I I I
A 06 , 8
2
0y
2
0x 0
= + = I I I
b)
0
0y
= I
A 06 , 19 60 sin 60 sin
3 2 1
= + =
'
I I I
O = =
'
=
'
54 , 11
06 , 19
220
1
f
1
I
U
R
8. Prijemnici aktivnih otpornosti R
1
= 10 , R
2
= 11 i R
3
= 22 prikljueni su na trofaznu mreu
simetrinih linijskih napona efektivnih vrednosti U
l
= 380 V.
1 Odrediti efektivnu vrednost struje neutralnog provodnika.
2 Odrediti ukupnu aktivnu snagu trofaznog prijemnika.
3 Nacrtati fazorski dijagram kola za sluaj kada se neutralni provodnik prekine u taki oznaenoj sa A
na slici.
Reenje:
1 Nula generatora nuli potroaa
V 220
3
f
= =
l
U
U
Fazni naponi potroaa faznim naponima generatora
(raunaju se u odnosu na istu nulu)
A 22
1
f
1
= =
R
U
I ; A 20
2
f
2
= =
R
U
I ; A 10
3
f
3
= =
R
U
I
A 66 , 8 30 cos 30 cos
3 2 0x
= = I I I
A 7 30 sin 30 sin
3 2 1 0y
= = I I I I
A 14 , 11
2
0y
2
0x 0
= + = I I I
2 W 4840
2
1 1 1
= = I R P
W 4400
2
2 2 2
= = I R P
W 2200
2
3 3 3
= = I R P
W 11400
3 2 1
= + + = P P P P
3 Ako se nulti provodnik prekine, odnosno u sluaju 3F mree sa 3 provodnika, nula generatora nije i
nula potroaa, ve izmeu njih postoji napon U
0
. Naponi na potroaima nisu jednaki faznim
naponima (raunaju se u odnosu na drugu nulu 0' ).
V 380 =
l
U
Samo u sluaju simetrinog potroaa: R R R R = = =
3 2 1
vai 0 0 ' .