Sie sind auf Seite 1von 304
_‘ I I1. .I;I. I. _I : :.:. ' . .I ;.; ' .';.1 '
_‘
I
I1.
.I;I.
I.
_I
:
:.:.
'
.
.I
;.;
'
.';.1 '
;
. *"
.
;.,. ?
.
.
"
.
_
'*¢1'l'
'.P?. ';~
'.
.'
.
.
_ 1. '."‘J.'. |'
' ‘
'
,
.'."
1':
.
.
'."""
_
'
;,'. ,'
1
.
.1
':
.
;»\'.'
»"
.
.
'
_
.
.,,
: 1
.
:
~_
.
1:.“'
:.=‘1T§
':': '='
_
_
,
_;
_
,.
,
.F
.
.'
.
.
.
|
1
.
.
.
.
V
s.
.
.
">3
'
=:
I1:
'
‘V
'
" "
"
"
'
/'
.
'.' .' 7.
'
'
'
'
,
.,
.
.
1""
'
.'.' .'. " _
.
'.
'.
'
\ .
A
_
.
~
r
_,
'
'
.
.,
|
7
ll
.\.'.".'. "
'
J
|
\'
.
.'
\.|
|
.
.
ll
.
.
,
,I
:I
.531?‘
»
.
.
~
'|
'4
'
|
>
\\.\
.
_~.
_
.
'r'.
0
|~
'
V
r.
;
Y
}_
. " 1; _{»::: f
,~_
_=_
_
,
'
'
, .
.
'.
= ;.¢_ ~ .
'.§_j;' I
5"
.
~:j
.I
'.~_f;'I 44 .
:
.
.
.
\
.
,;.:
'.;
'.
_
.'
I
I.'
I.
I
"
\\/I
_
0
.
.
.
~
~
.
_
~
*'
'
'
'
i .2; "'
“A
. “ .:=I: 1 1.15.
.
,
=:
.
'
“,
;,_
_1_;' 1";"
'
"_
'
I;I.I_ .='_':».
"
'
'
.I
I
II
I
I
:
I_III
I
'.
_,<
I,
I
.
'
'
.'
'
. >\ ,‘
~1' _
I.j.'¢_
_;_
_',' ,I.',
.;.
_I,I; .
,I\ }
E_
»
.
,
,
I.I
I
I
I,5_I
.
:,,II
;I.I_II.I_ I
I
III.
Iv|\
,.,
I
I
,~.;
~.
I
I
>
'
I
.J
:
~'
' '~
> ‘,3;
P
\ T_
E
‘.' :
»
.
.
.
s' .
\
.
.
;
:r_
_I.
\.
_x
;.
.
I ,{ If I ;',
I 5}
':';.;_
;\;
;
">';\
.
.,
»
.
.
'
" A ' ""1
'“'
~_
,
.
r.
:
.
.,.
"
'
‘ ""'
P
'
#1‘
'
.z.»\
'.:.!.!.~
\
.
'
z
3:5. . . _,’I.:|';f :II I.I. . ;.' ' ' J ' ' '.'=1'.'.' '
3:5.
. .
_,’I.:|';f
:II
I.I.
.
;.' ' ' J '
' '.'=1'.'.' ' T .'
'
'.
'
. I ;
_
~,'»\.'
i
.\.
'
.
,1.
_
_JI_?
I
_I
I
_
4
.
_
‘I
.
.
.
_,.‘
1
'
'
5|)
.
.
.I_;I
_
.
\
P
'
H
'
:"".1'.
"
. N.
.
:'.'.1'.'.":
9‘
~
1.
AI
'
.
x:
'\ :3."
.
.
'1.
.
\.'
.
»
.
.'p.»
.
'
.
,.
.,
2:
J.
_
_
,
_
_
_
'.\
1'
.
M
.
'
;.
§'.' Ix .'
I
';.'.'_ I
'.;.;
1.
'.g_:.§.
.23;
I_IIIII_
'.;I
.'
,
I
_
.'
III ,_ I
I.II.II
I.
I
.I;II." ' _I.I ;.I
.:
I_III
.
.
.
.
.\
I
I
,.I
.
.
.
I_
‘_
»
"
'
'
'
'
1'; 3 :15 '
: I1. 15;":
"ii?
' : :;':I;.
P"
,
":
"
.,
I.:
'
II.I
"." "
~
1
;
.
_;P
.
.
.,.,'
.
.
III _I
I:
II.,I.I.I
_
.,.
I =
.
r.\
.
;,
_
_\I I
I,
:.';
,. '~
,4 .,. \_ ,
U
I
.
I
II
: .>.",;, .'. ;. '
;»,
.
.'.§if,'I"‘T '=‘:I'§ Q ".' 1‘.'Z '.Ij'I 3'.I f'.‘_‘.1 '5' 1'1. '.
.11‘.
'
,
' ‘
.
'.
"".
.'.'.»x I_‘i\'.!\' ?
.
~ _~
\I;I.,\I
:.I
_II.,II
I
II
\
\.'.
4 3
;.
'
_,
"
i
('
=
3
\ ; . ;
2 :.'.u.'.'f',
,
.1
:
_;»
».'.
.=
(‘AW I
~ I :rI. I ,
5
II
II I
:I_I
I
I
I
"
I.
I
I,
_
'_
.»\_ I
.\.;.
1}:
»* q
1
I
.I;.;
.II
,
.I.,
,.I
r.\.
,\n
I
II.
,
I
=1
' ~ . I I I I I _ . . . .» . ~
'
~
.
I
I
I
I
I
_
.
.
.
.
~
n
.
.
.
I
I
.I'
.
_\
.,
.
_
_
.
.
,
.
.
I
I
I.
_I
‘ ,,;
I
I
I
I
_
_
I
II
_
_
'
'
I
_I:\
.I.
;
.
.1.
I
.
v
.I
I
_
5.
.
II
_
_
I ' I ' I_'~
.
.
.
'
'/."
.
""'
.
I
_
I
I
'
.
I
\.I
_
_
III_
_
'.
{.{{"I
, _"§'_,'. ', ; 51;). ;=
>_
_
.'
'»;a:.
_I5_';\ '. '.'<g3'.'.
,'.'.
.' . .
_
'
.;'
.
_: ,
I|
I
,
.
.
»~.
,_
,
.
\
,
:z
,
I.
.
VII.
I,
,
.
I
.
I
I
I
.
I.
;,.;.,
I_
_I.
.
.
I.
.
.
III.,
I
.
I_
M
_\
'
z'
. '_'
I
.'
I
I
I,
I
I
I_
I
.III
I
II,“
I
I

O Mavé)\r]g Aucpéppog

(Aa<pappd|<ng) yavvr19r||<£ oTr|v A9r']va T0 1967 KGI |<qTo||<£i OT0 HpdK)\£|o Kpr'|Tng. |'|paypuTo1'roin0s Tu; Buomég

Km |JsTuTrru)(|a|<ég TOU 01"rou6ég

om <D|)\o0oqm<r'] Zxohfi TOU Kpcm

K00 |'lcxve1'r|o"rnpiou Aopovéowcp

mg Méoxag. To 1995 cxva|<np|J

)(9r||<s 6|6d|<T0pag ¢|Ao0oq>iug (Ph.D) TOU mxparrdvw Tf(IV£TIl0'TI'| piou. O Mavé)\n<; Aacpéppog 6|6d0|<e| mo Tpflpu ‘I 'u)(oAoviug TOU Have 1T|0Tr|piou Kpfimg Kou sivm a1T|oTnpov|K6g ouvspydmg TOU Tp|‘|paTog Ko|vwv||<flg Epyuoiag

TOU TEI Kpr‘|Tr|g. 'E)(a|, sniong,

apyucnsi wg wpopi09|og |<u9nyr|

Tޤ mg FIATEZ Hpu|<)\siou.

H spsuvnTn<|‘| TOU 6pao"rr]p|é

mm 1TpuypuT01T0|£i1u| 010 Tl')\(.'1iOlG

TOU 9swpnT||<01'1 Trpoypdppurog mg 6|s9vo0g Aoy|Ko loropmflg a)(o)\|‘|g. Epyuoisg TOU éxouv 6npo cnaursi 0'8 aMnv||<c'1 Km E,svéy)\w0 ca 1'rsp|o6|Kd.

Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ VYGOTSKY

H HO/\|T|ZM|KH IZTOPIKH GEQPIA TOY VYGOTSKY

(DI/\OZO<DlKEZ UHYXO/\Ol'lKEE HAIAAFQFIKEZAIAZTAZEIZ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

MANO/\HZ AAQJEPMOZ

ΜΑΝΟΛΗΣ ΔΑΦΕΡΜΟΣ

H |'|O/\|T|ZM|KH IZTOPIKH GEQPIA

TOY VYGOTSKY

(DI/\OZ0<D|KEZ U/YXO/\Ol'|KEZ FIAIAAFQFIKEZAIAZTAZEIZ

Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΤΟΥ VYGOTSKY

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ- ψγΧΟΛΟΓIΚΕΣ - ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

~τραJlόs

/‘zlvpamis

© 2002: Ercfiéoag Arpanég

© 2002: Εκδόσεις Ατραπός

Ssv avaztoapciystm, 561/ arc00rp<s1'Jara1o"s onolofifinora ofiomp

qlalccpovmé, pnxuvmé, <pmroavnypaq>u<é Km fisv j.l8'E(1Bt[3(§ZQ8'C(Il as K(I]J.i(1 popqafi m1 pa mvévor

Kocvéva tpf] gm ton [51B?\iou aural)

Κανένα τμήμα του βιβλίου αυτού δεν αναπαράγεται, δεν αποθηκεύεται σε οποιοδήποτε σύστημ

ηλεκτρονικό, μηχανικό, φωτοαντιγραφικό και δεν μεταβιβάζεται σε καμία μορφή και με κανένα

rpérco, Xcupig nzpoqyoivpsvn éafisux ton s\<6ém.

τρόπο, χωρίς προηγούμενη άδεια του εκδότη.

M0u<ém s<§cogo13M0u' Fuicvmg Xap1<01'nt<m<;

Μακέτα εξωφύλλου Γιάννης Χαρκούτση;

Enztpéksla Kalpévcovz K(1TL7\.éVU. H. Zmfiducou

Επιμέλεια κειμένων: Κατιλένα Π. Σταθάκου

E1<5c'>css1g E1<1rc115smu<obv: Arpomég

Ksv'rpu<1’| 5166201]: Néufiov 80, 112 55, Aflfiva

Εκδόσεις Εκπαιδευτικών: Ατραπός

Κεντρική διάθεση: Νάξου 80, 112 55, Αθήνα

Τηλ.: 2102027585, fax: 2102284119

TnJ\.: 210 2027585, fax: 210 2284119

10 Βιβλιοπωλείο' Νάξου 80, 112 55, Αθήνα

10

B1[Z'~h0nw7xsi0' Néafiov 80, 112 55, Afzhfiva

Tqlk; 210 2027585, fax. 210 2284119

Τηλ.: 21Ο 2027585, fax. 21Ο 2284119

B1[37u0n:c07u:i0: Ia|<<uBi60u 7, flarfima, Tqk. 210 2116869

20 Βιβλιοπωλείο: Ιακωβίδου 7, Πατήσια, Τηλ. 21Ο 2116869

20

c mail 0rder@a1Tap0s editi0ns.gr

www.atrap0s editi0ns.gr

www.atrapos-editions.gr

e-mail

order@atrapos-editions.gr

HEPIEXOMENA

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

EIZAFQF H

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1

1.

FENIKA XAPAKTHPIZTIKA THE HOAITIZMIKHD IZTOPIKHZ

13

13

ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ-

ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

1.1. 1.1.

1.2.

1.2.

To 1<0wu)vu<6 lcropucé TE7L(110'1O K(1l1'| uvuflfimcm véov timou

Το κοινωνικό - ιστορικό πλαίσιο και η αναζήτηση νέου τύπου

emorfipng

επιστήμης

®su)pnIu<ég

rcnyég 'lI1”|Q rc07ur10p11<fig 101:0pu<fig Bsmpiag

23

23

23

23

27

27

27

Θεωρητικέ; πηγές της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας

1.2.1.

1.2.2.

(1)

B)

7)

1.2.1. Em0m|.10vu<ég m'1p0156c:s1g

1.2.2.

Επιστημονικές παραδόσεις

<D17\000q>u<ég nupafiécislg cm1v0§u<6g povxcspég

Φιλοσοφικέξ παραδόσεις

O

α) Ο σπινοζικός μονισμός

H Xaynehuvfi 6u17&s1<1:u<fi H u7ucm1<fi avriknwn mg wtopiag, 1:01) K.

β) Η χεγκελιανή διαλεΚτική

27

32

32

32

35

38

32

35

38

γ) Η υλιστική αντίληψη της ιστορίας του Κ. Μαρξ

1.3.

1.3.

1.4.

Ta 1<0p[3u<d1 yvuucmmi avI1|<sipava TOU L. Vygotsky

Τα κομβικά γνωστικά αντικείμενα του L.

Vygotsky

1.4. Περιοδολόγηση της ανάπτυξης της μεθόδου επιστημονική;

1'1sp1o8o7&6yncn mg avémrufing 1:11; 11206800 em01:n|.1ovu<fig

1.5.

1.5.

épsnvag mu L. Vygotsky

έρευνας του L.

Vygotsky

Opmpévsg 1120060203/1K.ég naparnpfioslg yux rnv avdkvcn mg

40

40

42

42

Ορισμένες μεθοδολογικές παρατηρήσεις για την ανάλυση της

2.

yvcocuxrcfig cruyxcvpiug

γνωσιακής συγκυρίας

H HPOTETOPIA THE EDEQPIAZ TOY L. VYGOTSKY

Η ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ L.

YYGOTSKY

2.1.

2.2.

2.1. Tu npdrca Xpévux mg Qcofig 1:01) L. Vygotsky

2.2.

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του L.

Yygotsky

Naavmég avafintfioslg T01) L. Vygotsky cm] ogoaipa mg

Νεανικές αναζητήσεις του L. Vygotsky στη σφαίρα της

koyoraxvucfig |<p11:u<fig

λογοτεχνική;κριτικής

2.3.

2.3.

O1 crufinrfioslg YICI. mv \P"uX07x0yia orqv EZZA cm]

Ssxaeria "con 1920

46

46

49

49

49

49

53

53

Οι συζητήσεις για την Ψυχολογία στην ΕΣΣΔ

2.4. 2.4.

δεκαετία του 1920

στη

Η H smcsrn|10vu<11 5pGOT1]p19TnTG ton L. Vygotsky rnv rcspi060

επιστημονική δραστηριότητα του L. Vygotsky την περίοδο

1917 1925

1917-1925

2.5. H Hoczéocycoyzzcri S”v);0/loyioc 1:01) L. Vygotsky

2.5.

Η ΙΙαιδαγωγική Ψυχολογία του L.

Vygotsky

2.5.1.

2.5.1.

1'1p0am0mp0vu<ég av1:O»fi\u.< .:1g omv Ha18(1ymy11<fi Wuxokoyia

F101 to cxolsio spyaciag H vénon mg 01'>v0sm p.Op(pfi av0pdm1vng cnwrsplmpopdg H 119u<fi ayoayfi

58

58

65

65

66

66

68

68

Προεπιστημονικές αντιλήψεις στην Παιδαγωγική Ψυχολογία

2.5.2.

2.5.2.

Για το σχολείο εργασίας

2.5.3.

2.5.3. Η νόηση ως σύνθετη μορφή ανθρώπινης συμπεριφοράς

2.5.4.

2.5.4.

Η ηθική αγωγή

2.6. H ‘I/v)(0).0yz'a mg Téxvryg

2.6.

Η

Ψυχολογία της Τέχνης

2.6.1.

2.6.1.

2.6.2.

2.6.2.

O cpoppzallquég cm P030101 Kat: :v913v0s1g mg 0uc0n'cu<fig uycoyfig

Ο

Κατευθύνσειςτης αισθητικής αγωγής

φορμαλισμός στη Ρωσία

69

69

72

72

76

76

79

79

82

82

88

88

2.6.3.

2.6.3.

Kp1111<fi 10111 01y0v00v npocayyioswv mg 01100n1:11<1’1g 01}/coyfig

Κριτική των άγονων προσεγγίσεωντης αισθητικής αγωγής

2.7.

2.7.

K011 11 01v0m<0116m'r01 |1101g véag vrpocéyw/1cmg H ouvsifinon cog 1"cp6B7m|.1a mg Wuxokoyiag mg cm11nsp1<p0p1ig A116 mv <<E1511<fi A"y0Jw/1‘|>> omv K01v0Jv11<1’| Ayuayfi

91

91

και η αναγκαιότητα μιας νέας προσέγγισης

Η συνείδηση ως πρόβλημα της Ψυχολογίας

της συμπεριφοράς

2.8.

2.8.

94

94

98

98

Από την «Ειδική Αγωγή» στην Κοινωνική Αγωγή

2.8.1. Kpurucfi mg q>s1:1)(01c01no"ng rmv \1mX011srp11<d1v rcpocssyyicaoav

2.8.1.

Κριτική της φετιχοποίησης των ψυχομετρικών προσεγγίσεων 99

99

2.8.2. H

2.8.2. Η

avtiknum atspi .<~:11?1z :111|.1at11<('>1:m:01g tow 01101110v

αντίληψη περί ελλειμματικότηταςτων ατόμων

11:; <<s1511<ég 01v01y1<s:g»

με «ειδικέ; ανάγκες»

2.8.3. H v01r0'up01711cm1<11 11p00é7y1011 mg opw/011/11<fig 01ré?1s101g

2.8.4.

2.8.5.

2.8.3.

100

100

101

102

1Ο1

νατουραλιστικήπροσέγγιση της οργανική; ατέλειας

2.8.4.

O1 1rsp10p1o"|.101 mg <<81511<1’|g» 7I(115(1'YOJYlKfi§ 11s1:01Xs1p1cmg Kp1I11<fi s1<r1|.1r|01] mg 01I0|110t11<fig 1<0.1 (p17101v0pc01t11¢fig 1101151111/r.0}'11<11g K011 K011/oovucfi 1T011601yc0y11<fi

Η

102

Οι περιορισμοί της «ειδικήξ» παιδαγωγικής μεταχείριση;

2.8.5.

Κριτική εκτίμηση της ατομιστικής και φιλανθρωπικής

Παιδαγωγικής και Κοινωνική Παιδαγωγική

2.9. Avéalucm mg 11s0060710y11<fig Kpirmg mg ‘Puxokoyiug

2.9.

103

103

107

107

Ανάλυση της μεθοδολογικής κρίσης της Ψυχολογία;

2.9.1.

2.9.1.

Kp1':11<11 01v0.7w<m 10w B01<s11<(i)v 0s0apntu<0ov p81)}.10.‘CLOV omv 81010710710 1610111:epém1sg mg 11206600 mg s1t10m|.mg Avdnwgn K011 Kpicm omv

Κριτική ανάλυση των βασικών θεωρητικών ρευμάτων

3.

2.9.2.

2.9.3.

2.9.4. 2.9.4.

2.9.3.

2.9.2.

Ι08

108

110

112

K1v11mp1eg 501/0111e1g mg 1<p101011<11g 00'}/1<up101g omv ‘P1JX0700y101 114

στην Ψυχολογία

11Ο

Ιδιαιτερότητες της μεθόδου της επιστήμης

Ανάπτυξη και κρίση στην επιστήμη

112

Κινητήριες δυνάμεις της κρισιακής συγκυρίας στην Ψυχολογία 114

2.10. Mep11<01 11s0050710y11<01 0v1111:ap01011011'01

2.10.

Μερικά μεθοδολογικά συμπεράσματα

118

118

HPQTAPXIKH EM<I>ANI2H THE lTOA1TlZMIKHZ IZTOPIKHZ GEQPIAZ

H

Η ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ-

ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

3.1.

3. Ι. Η ανακάλυψη της «εργαλειακήξ» μεθόδου

H 01v011<017uJ\pn mg <<spy0O1s1011<fig>> 118006011

3.2.

3.3.

3.2.

H 611|.110upyi01 |.1101g véa oxokfig omv ‘P07507101/10 Tps1g 1<01rs1>01'Jv0s1g avdmrvgng mg 611111csp1<p0p01g

123

123

123

123

126

128

126

Η δημιουργία μιας νέα σχολής στην ψυχολογία

3.3.

128

Τρεις κατευθύνσεις ανάπτυξης της συμπεριφοράς

3.4.

3.4.

Mz:p11<01 11s0050710y11<01 61)|.17t8p616|.1(1'r01

Μερικά μεθοδολογικά συμπεράσματα

4. Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ

AIAMOPKDQZH THE HOAITIZMIKHZ IETOPIKHZ

H

(DEQPIAZ

4.1.

4.2. H 101:0p101 rcov 01v031:sp0Jv u/uX11<c0v 71s1r011py1c0v

ΘΕΩρΙΑΣ

4.1.

4.2.

O1 01v1:1lfi\11a1g 1:011 L. Vygotsky 7101 101 \1m)(0710y11<01 000111110101.

Οι αντιλήψεις του L.

Vygotsky

για τα ψυχολογικά συστήματα

Η

.

ιστορία των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών

4.2.1.

4.2.1.

H 01vs1c01p1<s10 rcov 11:01p015001011<d1v rcpoosyyiosoav roov

01v0'.11:sp01v qmX11<0'ov 71a1"r0upy1c0v

H vé01 npooéyq/10n rcov 01v0'Jrsp00v 1|mX11<(bv 71£1r0'0py10'.1v H 501m raw avdarspcov \|ru)(11<(bv Xs1r01Jpy1c'0v

136

136

139

139

141

139

139

141

Η ανεπάρκειατων παραδοσιακώνπροσεγγίσεωντων

ανώτερων ψυχικών λειτουργιών

4.2.2.

4.2.3.

4.2.2.

141 7.41

I42

147

142

Η νέα προσέγγιση των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών

4.2.3.

Η

147

δομή των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών

4.2.4. H avéurrugn 0p1011s':vc0v \111>X11<d1v 6101611<0101c0v

4.2.4.

Η

149

149

ανάπτυξη ορισμένων ψυχικών διαδικασιών

01)

B)

H 11:p0'1010p10 yp0.m01'> 716701) H 01vr01<up101pX101

α) Η προϊστορία γραπτού λόγου

β) Η αυτοκυριαρχία

γ) Αγωγή και ανάπτυξη των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών

y) Aymyfi 1<0.101v011c1:ug11 tcov avdnapcov 1|1u)¢11<d)v )1s11:0upy11bv

149

154

149

154

I57

157

6) Ms00607101r1K0111ap10p1011011:11g 021001011; 1011 L. Vygotsky

δ) Μεθοδολογικοί περιορισμοί της θεωρίας του Ι. Vygotsky

11101

11g avcbrapsg 11/1J)(1K: fig 711:1r011p1'1sg

για τις ανώτερες ψυχικέ; λειτουργίες

4.3.

4.3.

I107\.11:101.11K11 avdrcrugn

K011 12011111011 5p010mp16m"c01

158

158

Πολιτισμική ανάπτυξη και νοητική δραστηριότητα

(11 épsvva 0mv Ksv1p1K11 A0101)

(η έρευνα στην Κεντρική Ασία)

4.4. To 13107110 101) L. Vygotsky N61170:) K011 0,111/".1211

4.4.

Το βιβλίο του L.

Vygotsky

Νόηση και ομιλία

4.4.1. H 501111 1:011 13113711011 K01101 (p61681g s11:sgsp1/010i0.g 1011

4.4.1.

162

162

170

170

170

170

δομή του βιβλίου και οι φάσεις επεξεργασίας του

4.4.2.

4.4.2.

Η

Hpdam spam/1111K11 11161011. H s§é711&';11 mg 0)(é011g 01.11?&101g K011

Πρώτη ερευνητική φάση. Η εξέλιξη της σχέσης ομιλίας και

4.4.3.

4.4.3.

v611011g

νόησης

H 00100101 1:10v 1p1d1v 0'c015i10v 01v011cru&_,11g I101» svvombv

173

173

175

175

Η θεωρία των τριών σταδίων ανάπτυξης των εννοιών

4.4.4. As1'1tsp11 spam/11t1K11 1001011

4.4.4.

Δεύτερη ερευνητική φάση

01) Kp111K11 mg 11/117(071011K11g 0s00pi01g 1:011 J. Piaget

α) Κριτική της ψυχολογικής θεωρίας του J.

Piaget

179

179

179

179

0) H 01v1i111111Z;11 K01011|1sp1v1€)v K011 £1110m1.10v1K0'Jv 011110111111 0111 0110111101 11MK101

β) Η ανάπτυξη καθημερινών και επιστημονικών εννοιών

στη σχολική ηλικία

185

185

1/) Av01111:11§11 K011 1161011011: 1pa1g 6.y0vsg 11p00s1/1ri0s1g 1011 11p0B71111101r0g

γ) Ανάπτυξη και μάθηση: τρεις άγονες προσεγγίσεις

του προβλήματος

192

192

5) H 00100101 1/101 m @101/11 s1'y1'>1:sp11g 01v61rc*c0g11g 8) Av1c1v011ieg mg 0s10p1ag mg s010tsp1Ks11011g

01) Op101.1évsg 110116011'1011Kég 1cp0eKt010s1g mg véag 1100061/1(1011g 201

197

197

δ) Η θεωρία για τη ζώνη εγγύτερης ανάπτυξης

199

199

ε) Αvτινομίες της θεωρίας της εσωτερίκευση;

201

στ) Ορισμένες παιδαγωγικέ; προεκτάσεις της νέας προσέγγισης

4.4.5. 4.4.5.

H 1s711K11 11sp1050g 00111/p011p11g 1011 01071100 .0/617017 K011 0,u1).1'a 204

Η τελική περίοδος συγγραφής του βιβλίου Νόηση και ομιλία 204

4.4.6.

4.4.6.

Ο

O L.

L.

Vygotsky K011 01 061/1(_p0vsg 0s10pisg 11101 m 1171100001

Vygotsky

και οι σύγχρονες θεωρίες για τη γλώσσα

4.5. A116 mv <<1'1011607101'1c1>> 0mv Av0111111<Ԥ101K11

4.5.

209

209

218

218

Από την «Παιδολογία» στην Αναπτυξιακή ψυχολογία

4.5.1.

4.5.1.

H Kpicm mg 1/évv11011g K011 11 |3pa<p1K11 11711Ki01

226

226

κρίση της γέwησης και η βρεφική ηλικία

Η

4.5.2. H 1<pi011 100 11001100 érovg K01111pcb11111 11:011611<11

4.5.2.

230

230

Η κρίση του πρώτου έτους και πρώιμη παιδική ηλικία

4.5.3.

4.5.4

4.5.3.

H Kpi011 "ccov 1011011 srcbv K011 11 11000110711101 11711K101 H Kpi011 1001' $111151 srdav K011 11 11003111 0)(0711K11 11711Ki01 H s1p11B1K11 11?11Ki01

231

232

231

κρίση των τριών ετών και η προσχολική ηλικία

4.5.4

Η

Η

Η εφηβική ηλικία

232

κρίση των επτά ετών και η πρώτη σχολική ηλικία

4.5.5.

4.5.5.

4.5.6.

4.5.6.

Afiuvapiag mg 0171111507101/i01g>> K011 n:p0011:'c1Kég

233

233

Αδυναμίες της «Παιδολογίαξ» και προοπτικέ;

234

H 01v0710K?11'1p10m épsux/01 17011 L. Vygotsky 1/101 101 0uv01100111101r01 . 235

61c1116p1p10011g mg Av11111."1>g101K11g ‘P11107101/111.g

234

διαμόρφωσης της Αναπτυξιακής Ψυχολογία;

5.

4.6.

4.7.

4.8.

4.9.

4.6.

4.7.

4.8.

4.9.

ανολοκλήρωτη έρευνα του L. Vygotsky για τα συναισθήματα 235

241

242

243

241

242

243

Η

Το πρόβλημα του εντοπισμού των ψυχικών λειτουργιών

Ο

Μερικά μεθοδολογικά συμπεράσματα

T0 1106071111101 1011 s:v1011:101101'1 110v WUXLKGJV 71.e1r0up1'1c£1v

O 061v011"0g K011 11 01001100101 1011 L. Vygotsky

θάνατος και η αθανασία του L.

Vygotsky

Msp1K01 111' ;00507101'1K01 00|.11t1~:p01011011:01

H HPOZAHWH TQN IAEQN TOY L. VYGOTSKY

ZTHN HPQHN EZZJA

ι, VYGOTSKY

Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ

ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΤΟΥ

ΣΤΗΝ ΠΡΩΗΝ ΕΣΣΔ

5.1.

5.1.

H 211101111101/1K11 01711100101 mg 011ps011. H <<011/0p01101>> 110711 :111K11

247

247

Η επιστημονική αλήθεια ως αίρεση. Η «αγοραία» πολεμική

svavriov 1:00 L. Vygotsky

εναντίον του L.

Vygotsky

5.2.

Η

5.3.

5.4.

5.2. H e§é711g11 mg 1' ;1t10m1.101/1K11g 0X0?11'1g 1011 L

5.3. H Kp11:1K11 1011 S Rubinstein K011 mg 01¢0)111g 1011

5.4. Eppnvaiag mg 0s0>pi01g 1:011 L. Vygotsky

εξέλιξη της επιστημονική; σχολής του L

Rubinstein

Vygotsky

Vygotsky

Vygotsky

Η κριτική του S

και της σχολής του

Ερμηνείες της θεωρία; του L.

.

.

.

.

.

247

247

249

255

258

249

255

25~

5.4.1. H Bacopia mg fipuornplérnmc;

5.4.1.

Η θεωρία της δραστηριότητας

258

258

5.4.2.

5.4.2. ITvsupa1:01<p0m1<ég sppnvsisg mg Gswpiag T01) L. Vygotsky

5.4.3. 5.4.3.

Πνευματοκρατικές ερμηνεία; της θεωρίας του L. Vygotsky

263

263

Avtlvopisg tow appnvslcbv mg noiuuopllcfig 10t0p11<fig Gsuapiag 271

Αντινομία; των ερμηνειών της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας 271

TEAIKA ZYMHEPAZMATA EPEYNHTIKEZ HPOOHTIKEE

ΤΕΛΙΚΑ ΣγΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟπΤΙΚΕΣ

BIBAIOFPAQJIA

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Z1Jv01tru<d Bmoypoupuqi O"EOL)(_8i(1 ylu TOV L.

Fkw06dp1

Pwco s?0mvu<é

Ρωσο-ελληνικό Γλωσσάρι

Συνοπτικά βιογραφικά στοιχεία για τον L.

Vygotsky

Vygotsky

277

277

283

283

297

297

301

301

Agolspohvsral cm] pvfiun T01) natépa you Fxdapyn

Αφιερώνεται στη μνήμη

του πατέρα μου Γιώργη

Ο

EIZAFQFH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

O L. Vygotsky éylvs 1/vcoorég omv E70ui501 Gxsuxd npéocpura. T0

L. Vygotsky έγινε γνωστός στην Ελλάδα σχετικά πρόσφατα. Το 1988

1988

1cp01ypa101:011']9m<s 1] npcbm s7Ju1\/ucfi é1<800‘n T01) 131571101) Zzcéy/11 K011 y).cbo"acx

(B111/1<01o1<1, 1993). T0 1997 s1<806m<£; 11 0070101/11 dpflpcov Novg omv zcozvwvioc

(Vygotsky, 1997). Opuog ta mnpowréwuu |31B7d01 0m:0"cs9\01'>v éva 1:070’) pu<p0 rpfipa mg

a1|:10m|.10vu<'fig 611puoupyiag 101) L. Vygotsky, 1t0u 0zp19psi, 01'Jp(pcov01 pa 11g 1:10

((100001, B15110, 8lO‘1'|'YfiGE IIQ as

0"uvé:5p101, rcavsmom p10u<ég 1tapa600s1g, 810011/oayég 08

R0911’) M1/01 npriypara sivou yvc001:éa 7101 ‘E0 épyo 1'01) L. Vygotsky K011 skézxlcru.

napapévouv 1:01 cipfipa 1/101 m Bscopia 100. Ané ovum mv 0ur0\|m sivou sg0up.<;r11<61

cmpon/1:u<ég 01 npobrag 1:p001ui( )s1/sg 51sps1'>v110r|g 101) épyou 101)

'E70mvsg spsuvmég [Bk Av90y00&i501) (1992), B00\/101501) (1997), Mon/oupéng,

L. Vygotsky 011:0

npéogoarag smrlpfioslg rwv sps."uv11r0'Jv, 274 épya

B1.|3M01, 1<.7m.). Em EXMSQ

πραγματοποιήθηκε η πρώτη ελληνική έκδοση του βιβλίου Σκέψη και γλώσσα

(Βυγκότσκι, 1993).

1997

εκδόθηκε η συλλογή άρθρων Νους στην κοινωνία

Το

(Vygotsky, 1997).

Όμως τα παραπάνω βιβλία αποτελούν ένα πολύ μικρό τμήμα της

επιστημονική; δημιουργίας του L.

Vygotsky,

που αριθμεί, σύμφωνα με τις πιο

πρόσφατες εκτιμήσει; των ερευνητών, 274 έργα (άρΟρα, βιβλία, εισηγήσεις σε

συνέδρια, πανεπιστημιακές παραδόσεις, εισαγωγές σε βιβλία, κ.λπ.). Στη Ελλάδα

πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά για το έργο του L.

Vygotsky και ελάχιστα

παραμένουν τα άρθρα για τη θεωρία του. Από αυτή την άποψη είναι εξαιρετικά

σημαντικές οι πρώτες προσπάθειες διερεύνησης του έργου του L. Vygotsky από

Έλληνες ερευνητές [βλ. Ανθογαλίδου (1992), Βοσνιάδου (1997), Μανουράς,

(1994), Nr07u01c01'>7101) (1999), H0wc01501r0uk0g (199821), (199813), Harcaplxafik

(1994), Ντολιοπούλου (1999), Παπαδόπουλος (1998a), (1998b), Παπαμιχαήλ

(1988), (1994), Zpapdyfia Tolavrgfi (1997), (D0011/1<0g (1997), 1<.0r ].

(1988), (1994), Σμαράγδα-Τσιαντζή(1997), Φράγκος (1997), κ.ά.],

Em Pu)o"i0a [3pi0|<aw1 01:0 610710011 11 s1u0"m|.10vu<fi oxokfi \P"uXOK0yiag, mv

Vygotsky. O1 P03001 guuxokéyol <<ava1<00u'm'c0uv>> 10v

(pp0i'>510p0, m (|)(11V0}.L8VO7vOY1(1, 10 0"u|map1<,o0p10|.10, éla snsiva 1:01 psbpara, 1:01

Vygotsky Qsmpobos 011 (17I0'lZ87»Ol§V é1<q>p01o'n mg |1s60607101/u<fig Kpicmg

mg \PuX07(01/iag. Méoa cm Eiivn 1011 pv0ru<10p01'> K011 1011 on/0p90?L0y10|.101'1, 1:00

Bpicmsral pew/0010 pépog mg pdacumg 6100/011o11g, 0 L Vygotsky 0.vm.1s10J1ciQs1011

011:0 1r0M.01')g cog <<\u0(p10 0|<u?\i>>. AK6pG K011 omv nspimoacm 1:01) 1/ivsrou anofismég, 11 Baoapia 101) 1cp0001pp0Qa10.1 K011 sv0app0vi§sr011 010. 18a0X0y1|<d

010100101 mg tpéxouoag 1<01\/oavucfig cuylcupiag 1/101 va yivsl apscm K011 <<s01cs1cm>>.

0110101 0 L.

0110101

Στη Ρωσία βρίσκεται υπό διάλυση η επιστημονική σχολή Ψυχολογίας, την

( 18087110505 0 L.

οποία θεμελίωσε ο L.

Vygotsky. Οι Ρώσοι ψυχολόγοι «ανακαλύπτουν» τον

φροϋδισμό, τη φαινομενολογία, το συμπεριφορισμό, όλα εκείνα τα ρεύματα, τα

οποία ο L. Vygotsky θεωρούσε ότι αποτελούν έκφραση της μεθοδολογική;κρίση;

της Ψυχολογίας. Μέσα στη δίνη του μυστικισμού και του ανορθολογισμού, που

βρίσκεται μεγάλο μέρος της ρώσικης διανόησης, ο L

Vygotsky αντιμετωπίζεται

από πολλούς ως «ψόφιο σκυλί». Ακόμα και στην περίπτωση που γίνεται

αποδεκτός, η θεωρία του προσαρμόζεται και εναρμονίζεται στα ιδεολογικά

σχήματα της τρέχουσας κοινωνική; συγκυρίας για να γίνει αρεστή και «εύπεπτη».

Méxpl ug upxég ug Ssnastiag 1:00 1960 1:070’) My/01 firav yx/(00101 om A1'Jcm 7101

1:0v L. Vygotsky‘. O1 6u1:u<0i epauvmég <<0w0.1<é0wu;av>> 10v L. Vygotsky Kupicog

Μέχρι τις αρχές τις δεκαετία; του 1960

πολύ λίγα ήταν γνωστά στη Δύση για

τον L. Vygotskyl. Οι δυτικοί ερευνητές «ανακάλυψαν» τον L. Vygotsky κυρίωξ

pu $161 mv é1<500"q 100 1311371100 Thought and Language. Zrov npékoyo mg é1<500'ng

csmv ayyhlcfi 771030001 0 yvoacsrég qmxokéyog J. Bruner )(0.p0u<mp10a 10 av kéyco

BLBM0 mg éva 011:6 1:01 rpiu récscsspu 0npavru<01sp01 1311371101 avacpopmd |.L8 1:0

1cp0[37u1|.1a mg véntmg (Vygotsky, 1962,

1/101 1:0 épyo

1:01) L. Vygotsky G'l)p7I17IT8l pa m nupampofipsxn] omm mv 1cspi050 cr1:01510u<fi

0u1:0|.10.1<puv0n 01116 1:0 cupnspupoplorucé povréko K(11 m crcpogof] npog m Fvu)cs10u<t1"|

‘P"u)(_07\0yia.

T0 sv510upép0v 7101 m Q0111 K(11 10 épyo 100 L. Vygotsky éxa cs 'cé1:01.0 0110: :10

μετά την έκδοση του βιβλίου Thought and Langιlage.Στον πρόλογοτης έκδοσης

στην αγγλική γλώσσα ο γνωστός ψυχολόγος J. Bruner

χαρακτήρισε το εν λόγω

βιβλίο ως ένα από τα τρία τέσσερα σημαντικότερα βιβλία αναφορικά με το

πρόβλημα της νόηση; (Vygotsky, 1962,

pp.169 183). T0 sv61o1g0ép0v

ρρ.169-183). Το ενδιαφέρον για το έργο

του L.

Vygotsky συμπίπτει με τη παρατηρούμενη αυτή την περίοδο σταδιακή

απομάκρυνση από το συμπεριφοριστικό μοντέλο και τη στροφή προς τη Γνωσιακή

Ψυχολογία.

Το ενδιαφέρον για τη ζωή και το έργο του Ι; Vygotsky έχει σε τέτοιο σημείο

1. 1.

M101 (1110 ng X11/cg "yvcocrég cm A1301] spyuoiag 100 L. Vygotsky firow 11 210111111011 1:01) cs

Μια από τις λίγο; γνωστά; στη Δύση εργασίες του L.

VΥgοtςkΥ ήταν η εισήγηση του σε

51s9\/ég om/é5p10 oxstucéc pa 171g apxég mg |<01vmvu<fig a}/(01/fig rwv arépwv [.18 npofilfipara

διεθνές συνέδριο σχετικά με τις αρχές της κοινωνική; αγωγής των ατόμων με προβλήματα

ακοής και ομιλίας (Vygotsky, 1925)

0u<0fig K011 oplkiag (Vygotsky, 1925)

113

Η

H 170/".1110/mcn Io1opttcn6‘eo.)p1'01 101) L

Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L

Vygotsky -----------

.

16/gotsky

4

01v1)111:11))(6s1 0111 P100101, 01717161 K011, 0s 1107171ég Xcbpag mg A1)11K11g E1)011)m1g K1)1110)v

HHA

<<\/ygotskys’ boom» (Veresov,

01)vé5011)1, sK5150\/1011 1311371101 1/11/01/1011 011p1s0d)1101101 06 s1110m110v1K61 111:01051K61 1/101

m

T01 60101 1051/ Wertsch (1993), C010 (1996), Kozulin (1990), Rene van der Veer

K011Jaan Valsincr (1993), N. Veresov (1999) K.61. 01)vé131)171o1v 0m 11s71ém 101) 1301/01)

και Jaan

101) L. Vygotsky K011 0m 1tv0)0111101 mg s11:10m110v1K11g K01v6m101g K011 101)

11711111313001) K01v01') 0m A1')011 |.1s 11g 9e0J01111Kég 1)1v01Q111110s1g 110v 00131s11K01)v

1|11)1(07161(0)v. T0

αναπτυχθεί στη Ρωσία, αλλά και, σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης και των

ΗΠΑ

03012 00101161/01K61v01)v 7161/0 1/101 111 <<5e1')1s011 1(évv11011 101) L.

ώστε ορισμένοικάνουν λόγο για τη «δεύτερη γέννηση του L.

Vygotsky», 1/101

Vygotsky», για

1999, 0.19) K.7111. H0011/110110110101')v1011 s1110m110v1K61

«Vygotskys' boom» (Veresov, 1999, ρ.19) κ.λπ. Πραγματοποιούνται επιστημονικά

συνέδρια, εκδίδονται βιβλία γίνονται αφιερώματα σε επιστημονικά περιοδικά για

Q0511 K011 m 68000101 101).

τη ζωή και τη θεωρία του.

Τα έργα των Wertsch (1993), Cole (1996), Kozulin (1990),

Rcne van der Veer

Valsincr (1993), Ν. Veresov (1999) κ.ά, συνέβαλαν στη μελέτη του έργου

του L. Vygotsky και στη γνωριμία της επιστημονικής κοινότητας και του

πλατύτερου κοινού στη Δύση με τις θεωρητικές αναζητήσεις των σοβιετικών

011)£‘,1111év0 1 :v5101q)é0ov 11101 11g 91 :0.)01111Kég 1".11sgs01/0101£g mg

ψυχολόγων. Το αυξημένο ενδιαφέρον για τις θεωρητικές επεξεργασία; της

σοβιετικής Ψυχολογίας προκάλεσε τη δημιουργία της /nternational Soc:iety (or

CulturaΙ Re8earch and Αctίνίty Theo1)' (/SCRA7), η οποία στηρίζεται στις

(ISCRA T),

11

0m01§s1011

011g

00131s11K11g ‘P01107101/111g 1100K6171£0s m

Cultural Research and Activity Theorv

51111100011111 mg International Society for

0110101

£1110m1101/1Kég 1|:01001560s1g mg 110711110111K11g 101001K11g 9s0.)011)1g (011g s1|:sgs01(1)1011 ;g

10)v L. Vygotsky, A.Luria, A.Le0ntiev, D. Elkonin K.61.). H sv 7161/05 'Ev0)011 é1(s1

1110011/11011011011101 :1 01116 10 1986 1161101 011118001 191008001 01)\/650101 K011 61121 01)11136171a1

0mv 1100111u:).10110111011 110711110111K0'.)v $01 :1)vd)v 02 1107171ég 110'.)0sg 1:01) K601101). X01001K11101011K6 211/011, e111011g, 10 121/0v6g 611 010 K010101301/10 811118101510 101)

επιστημονικέςπαραδόσεις της πολιτισμικής-ιστορικήςθεωρίας (στιςεπεξεργασίες

των L. Vygotsky,

Α.Luήa, A.Leontiev, D. Elkonin

κ.ά.), Η εν λόγω Ένωση έχει

πραγματοποιήσει από το 1986 μέχρι σήμερα τέσσερα συνέδρια και έχει συμβάλει

στην πραγματοποίηση πολιτισμικών ερευνών σε πολλές χώρες του κόσμου.

Χαρακτηριστικό είναι, επίσης, το γεγονός ότι στο καινούργιο εγχειρίδιο του

EθνικoιJ Οργανισμοι) για την Εκπαίδευση των Μικρών Παιδιών (National

11101

1171/

EK7to11'(5ez)0n

rcov

MzKpo.')v 1To1t5ta')v

(National

E@vzKo13

Opyocvzauoo

Association lor the

Association for the Education of Young Children) 011g HHA 1/11/81011 |.1v1 :1'.1)1 0m

9210010 101) L. Vygotsky (1371. N107110110137101), 1999, 0. 93,

E1v011 011|.101v11K6, 1:1)91l)g sg010)(11g, v01 sv101110101')v 01 0111.100/11K61s0sg 51)0K0711sg

51808131/110|1g K011K01101v611011g mg 110711110111K|1g 101001K11g 6s0)0101g 101) L. Vygotsky:

1. H 11000111 51)0K071101 éxz :1 1311371101/01)1q)1K6 1(01001K111001. M6711g 110601011111

éyws 51)v1)1111 11 1 EK50011 117111p01)g 1311371101/001g01K013 K011017161101) 1.11; 101 é01/01 101) L.

Vygotsky 01116 mv T. Lifanova K011 111v G. Vygotskaya. 'E1/we 51)\/111111 11

Education ΟΙ Young Children) στις ΗΠΑ

127).

γίνεται μνεία στη

θεωρία του L. Vygotsky (βλ. Ντολιοπούλου, 1999, σ. 93, 127).

Είναι σημαντικό, ευθύς εξαρχής, να εντοπιστούν οι σημαντικότερες δυσκολίες

διερεύνησης καικατανόησης της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας του L. Vygotsky:

1. Η πρώτη δυσκολία έχει βιβλιογραφικό χαρακτήρα. Μόλις πρόσφατα

έγινε δυνατή η έκδοση πλήρους βιβλιογραφικού καταλόγου με τα έργα του L.

Vygotsky

από την Τ. Lifanova και την G.

Vygotskaya. Έγινε δυνατή η

L. Vygotsky 111g 112016501)

01 01101sg 9s0)0013v101v Xapévsg. 'O110)g, 5sv 0116101101 117111011g

éK50011 10)v é01(0Jv 101) L. Vygotsky K011 11 110601301011 0s 110717161 01116 011)161 58v

511/011 s1')K07111 011695011. Bé1301101, 0mv 11:061g11 51:11 01g101101s11011 01')1s KUN 11 eg61101.111, 11810110001010 ':v11 01116

1)1v1 :1')01;011 0010116110111 7101/01s1(v1K01)v K0111Kd)v 101)

ανεύρεση ορισμένων λογοτεχνικών κριτικών του L. Vygotsky της περιόδου

1916 1922,

1916-1922,

οι οποίες θεωρούνταν χαμένες. Όμως, δεν υπάρχει πλήρης

έκδοση των έργων του L. Vygotsky και η πρόσβαση σε πολλά από αυτά δεν

είναι εύκολη υπόθεση.

Βέβαια, στην πράξη δεν αξιοποιείται ούτε καν η εξάτομη, μεταφρασμένη από

τη ρώσικη γλώσσα συλλογή έργων του L. V)ιgotsky (The Co/le(;ted Work\- ΟΙ L.S

m

01i)01K11 1171030001 00717101/11 601/0)v

101)

L.

Vygotsky (The

Collected

Works

of L.S

16/gotsky», 1987 1999). Em 51)1:1K11 1311371101/01)1q)101 811/011 01)\r11610|,11':\/0 10 q)0.1v611s\/0

11 68000101 1:01) L. Vygotsky v01 8581018101 0m 1361011 1,161/0 5150 131137110»): Thought and

Language(1100')m éK50011 10 1962) K011 Mind in Society (11011)m éK50o"11 1:0 1978,

Vygotsky (1997)) E151K61 11101mv 00717101/11 Mind in Society E10111061121

s717~.11v. éK5. L.

Vygotsky», 1987 - 1999). Στη δυτική βιβλιογραφία είναι συνηθισμένο το φαινόμενο

η θεωρία του L. Vygotsky να εξετάζεται στη βάση μόνο δύο βιβλίων: Thoztght and

Language(πρώτη έκδοση το 1962) και Mind in Society (πρώτη έκδοση το 1978,

ελλην. έκδ. L. Vygotsky (1997) Ειδικά για την συλλογή Mind ίn Society θα πρέπει

να αναφερθεί, ότι ο L.

v01 01v1)1q)s06s1, 611 0 L. Vygotsky 11016 52v é11001\1)s 131137110 118 161010 111710. H

01v1)1q)s0611s\/11 0071710111 11s017101111361vs1 01110011610001101 01116 1311371101 K011 6109001 1:01) L.

Vygotsky, 101 0110101 y061q)mK01v 013 511)111)00a11K61 01615101 s11s§s01/010101g mg 9sc1)0101g

Vygotsky ποτέ δεν έγραψε βιβλίο με τέτοιο τίτλο. Η

αναφερόμενη συλλογή περιλαμβάνει αποσπάσματα από βιβλία και άρθρα του L.

Vygotsky, τα οποία γράφτηκαν σε διαφορετικά στάδια επεξεργασίας της θεωρίας

101). O 01110011010110111K6g )(11p(1KT111)(1Q 10)v s01(01010')v 5111110001/21 51)0K0711sg 0mv

1<:1)111)1\/611011 mg 01)0101g mg 0s0)011)1g 101) L. Vygotsky K011 mg 51)v1)1|111K11g 01v611c1:1)§11g

mg. O1 Rene van der Vccr K011 J . Valsiner 111)1001m001’)v, 611010111 11 01)717101(11 0111;011:7121

του. Ο αποσπασματικός χαρακτήρας των εργασιών δημιουργεί δυσκολία; στην

κατανόηση της ουσίας της θεωρίας του L. Vygotsky και της δυναμικής ανάπτυξής

της. Οι Rene van der Vccr και J. Valsiner παρατηρούν, ότι αυτή η συλλογή αποτελεί

ιΙ4

<14

E100111001111

-------------------------- Εισαγωγή

8110

KOW0 (Van der Veer & Valsiner, 1994, p.4).

Em 130011 1110g 8v1871d)g 0110011:0011011K11g, 8111718K11K11g 08d)0110|1g 81/6g 111K001’)

1:111111010g 10)v 81110m110v1K01)v 801(0)); 101) 0811871100111 mg 110711110111K11g —101001K11g 080)010g 81111181081101 11 0v0K0100K81)11 mg 080)010 101) 010 01')\/0716 mg. T0

1181071131800

<<K0K18171>> 118 1111110 61(1([)O|J8'E1KC1)V 158031/, 11000001100118v0)v 110 10 011801K61\/1K0

ένα «κοκτέιλ» με μίγμα διαφορετικώνιδεών, προσαρμοσμένωνγια το αμερικάνικο

κοινό (Van

der Veer & Valsiner, 1994, ρ.4).

Στη βάση μιας εντελώς αποσπασματική ς, επιλεκτικής θεώρησης ενός μικρού

τμήματος των επιστημονικών έργων του θεμελιωτή της πολιτισμικής - ιστορικής

θεωρίας επιχειρείται η ανακατασκευή της θεωρία του στο σύνολό της. Το

|1800g mg 81c10m1101/1K11g 51111101)01/10g 101) L. Vygotsky 110001181/81

0111/0)010 K01 0v0Z§1011011110.

H 581318011 51)0K07110 01)v1010101 011111 1')1100g11 00K81c1)v 11000718111180Jv,

0110010)1111080)v, 51001081370d)080)v 10)v 1510511 10)v K81118v0)v 101) L. Vygotsky, 01

011018g 08 11810710 1300116 58v 811101 1'1))g018g, 071710 0v10v0K7101')v 801p071118v8g,

1180071111111K8g 0v1171111u81g 8K81v0)v 1101) 111011 1)1181')01)v01 1110 mv 8K50011 1031/ 801/0)v

101). M10

118011101) 58K0 110001101111:d)v 101) L. Vygotsky 011g 801'0018g 1:01) A. T0610K1 K0161 mv

μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής δημιουργίας του L. Vygotsky παραμένει

άγνωστο και αναξιοποίητο.

2

2

αρκετών παραλείψεων,

Η δεύτερη δυσκολία συνίσταται στην ύπαρξη

αποσιωπήσεων, διαστρεβλώσεων των ίδιων των κειμένων του L. Vygotsky, οι

οποίες σε μεγάλο

εσφαλμένες,

βαθμό δεν είναι τυχαίες, αλλά αντανακλούν

μεροληπτικές αντιλήψεις εκείνων

που ήταν υπεύθυνοι για την έκδοση των

έργων

1001/1011111 1180111101011 11:00611010)v 71i(1p(11LOp(|)£1)O'£ IOJV 811/01 11 11006171810111

του. Μια τρανταχτή περίπτωση παρόμοιων παραμορφώσεων είναι η παράλειψη

περίπου

δέκα παραπομπών του L.

Vygotsky στις εργασίες του Λ. Τρότσκι κατά την

επανέκδοση της Παιδαγωγικής Ψυχολογίας (BbIrOTCKMJ1, 1991b) και της

8110v8K50011

111g

]Yo1t5()11/coyitcng

‘F1050/'10;/iotg

(B1>Ir0TcKI/1171,

19911))

K011

111g

Si/o)(o7.o11i0g 117:; T8151/ng (B1,11"01:c1<1/1171, 1987). Z11110v11K8g 110001100q)0)081g 10)v

K81118v0Jv 101) L. Vygotsky 811111011 K0161 m 118101000011 10)v 80110)v 101) 0mv 0111711101

117103000, 61101) 01p0108011K0v 01 0v0q)008g 010v K. 1\/100§, (I>.'Ev1tK871g, G. Plekhanov

(1371. Gillen, 2000).

K01 011g 5130 1180111111)081g 01 110001100g003081g 10)v K81118v0)v 101) L. Vygotsky

8110011 001011 1580710111K6 1100001/0107110116. Zmv 110d)m 1180111100011 8Kg000Q8101 11

110001100810 0116K01)11111g 101) 000110011013 K01 mg 8K111111011g 1101) 8108108 0 L. Vygotsky

101/ /\. T0610K1. Em 581318011 1180111103011 811/01 1001/8011 11 1100011610810 0110K01111g

1110

Ψυχολογίας της Τέχνης (BbIrOTCKI1J1, 1987). Σημαντικές παραμορφώσεις των

κειμένων του L. Vygotsky έγιναν κατά τη μετάφραση των έργων του στην αγγλική

γλώσσα, όπου αφαιρέθηκαν οι αναφορές στον Κ. Μαρξ, Φ. 'Ενγκελξ, G.

(βλ. Gillen, 2000).

Και στις δύο περιπτώσεις οι παραμορφώσεις των κειμένων του L.

Plekhanov

Vygotsky

έχουν σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό. Στην πρώτη περίπτωση εκφράζεται η

προσπάθεια απόκρυψης του θαυμασμού καιτης εκτίμησηςπου έτρεφε ο L.

Vygotsky

για τον Λ. Τρότσκι. Στη δεύτερη περίπτωση είναι φανερή η προσπάθεια αποκοπής

του επιστημονικού έργου του L. Vygotsky από τη μαρξιστική θεωρία. Το

1:01)

81110m110v1K01')

801/01)

101)

L.

Vygotsky

0116

m

1100g1011K11

0800010.

T0

811101 611 01 8K561:8g 08030110011 611 01 1100011011118g 101) L. Vygotsky 010v

K.

11801050. H1001/03g, 01 8K5618g 110001c6101100v 11’ 01)16 101/ 106110 1/0 <<1100g01)710g01)v>>

10v L. Vygotsky 0116 10v 01)vm01111K6 (l118p1KU.V0 0v0yv11)0m, 0 011010g 01/115061

0K61111 K01 118 0117111 0110100061 010v K. M00g. Hapouoza pérpa <<1rpog007.o1§ng» Kat

111001161800

πιθανότερο είναι ότι οι εκδότες θεώρησαν ότι οι παραπομπές του L. Vygotsky στον

Mapg 0X811')Q0v101 118 mv 11071111101 O'U'Y1€U1)1(1 0mv

EZZA K0161 mv 01)11K8K01118v11

Κ. Μαρξ σχετίζονται με την πολιτική συγκυρία στην ΕΣΣΔ κατά την συγκεκριμένη

περίοδο. Πιθανώς, οι εκδότες προσπάθησαν μ' αυτό τον τρόπο να «προφυλάξουν»

τον L. Vygotsky από τον συντηρητικό αμερικανό αναγνώστη, ο οποίος αντιδρά

ακόμη και με απλή αναφορά στον Κ. Μαρξ. Παρόμοια μέτρα «προφύλαξης» και

1580/lo)/izcng <oco'160po17g» 1c()1,oo1,uopgoa')1/o1)v K011 Ka1o1o"1pég0o1)v 10v rwpnva 117g o1c81//ng

K012 rng 8081))/01g 101) L. Wgotsky K011 81501))» oocgoobg t($8o71o;n1co zrpoaavaroiiojuo. H

1rpoo‘1ro'108to1 o11roi258o).oynco1toz'no17g rng Kozvcovzxng 81tzo111ung 0117 [)’o'1o17 K111110101)

ιδεολογικής«κάθαρσης» παραμορφώνουν και καταστρέφουν τον πυρήνα τηςσκέ~Jης

και της έρcυνας του L. Vygotsky και έχουν σαφώς ιδεολογικό προσανατολισμό. Η

προσπάθεια αποϊδεολογικοποίησης της κοινωνικής επιστήμης στη βάση κάποιου

168011013 0811100101013 11101/187.01) <ac061o1pr1g» 7v0.')o17g,

ic58o7.oyz'o1g.2

011018281’ 81tiKiv51)vn 1100011

ιδεατού θετικιστικοιj μοντέλου «καθαρής» γνώσης, αποτελεί επικίνδυνη μορφή

ιδεολογίας.2

Vygotsky με τον τίτλο

Zmv 8717111v1K11 117103000 81181 5111100180181 131137110 101) L. Vygotsky 118 10v 111710

Στην ελληνική γλώσσα έχει δημοσιευτεί βιβλίο του L.

Σκέψη και γλώσσα (Βυγκότσκι, 1993). Το εν λόγω βιβλίο είχε κυκλοφορήσει

Z1051;/n K011 117100000 (B1))/K610K1,

1993). T0 8v 7161(0) 131137110 81118 KuK71011)001'1081

νωρίτερα στην αγγλική γλώσσα με τον τίτλο Thought

1100011800

011111

0111711101

1/7103000

118

10v

111710

Thought and Language.

and Language.

Η

H

μετάφραση του τίτλου του βιβλίου του L. Vygotsky MbtutJle1tUe u petlo

118101000011 101) 1117101) 101) 1311371101) 1:01) L.

Vygotsky /1/1blZ¢tJi6’HZt€ u peez) 811101

είναι

2.

2.

EK181/11g 0v01p0061 011g 011001c01111081g K01 1100011001p0'J081g 1031/ K81118v0)v 101) L

Εκτενής αναφορά στις αποσιωπήσεις και παραμορφώσεις των κειμένων του L

1/1118101 08 610000 101) 1001107161100 A B

γίνεται σε άρθρο του ψυχολόγου Α

Β Brushlinsky

Bmshlinsky (BpyLu)11/1HcK1/1171, 1996).

(EpYlIlJI1ιIHCKMJ1, 1996).

15 15

Vygotsky

Vygotsky

Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L. VΥgοι"ky -----------

»

~

H H0).zrz0,uncn laropzxn Becopia rov L.

Ifi/gorsky

3

ανακριβή;',Ο L. Vygotsky χρησιμοποίησε τον όρο «pezt'b»

on/0u<p1[3fig’. O L. Vygotsky XpT|0I].lOTEOiT]08 rov épo <<pe%» (opllia, Kéyog) K(1l 611

rov épo <(,<z3z=nc» (ykcbcoa). Aéjifia va 011pswofisi 61:1 0 L. Vygotsky sixs psksrfioel 1:0

B1BM0 T01) pcboou ylwoookéyon A. Potebnya Mwczzz» zz /nwc (Zxéz;/n K011 ylobaaa)

KOH 61é1<pws pa 0acpfivs1a ng évvouzg <<y7\o'Jcscsor.>> Kou <<0p1kia>>. Eniong, r| évvoul <</1/[mu/zeuzze» 0m05i5a1:u1 1<0Ou'>"csp0. pa tov épo <<vc'mcm>>. H cncéxpn 0m01:s7&si80pu<é

01:01)(si0 Km rcpoiév mg v0"r|tu<'|‘\g 5101.8u<a0i0Lg. H é:\/V0101 <<01<é:\;m>> ')fl)T\Gl|J.OTEOL8i.’lTU.1

otov ritko T01) sB5(')|.10u 1<s(pa7u1i0"u T01) épyou I01) L. Vygotsky pa rirko Mamas n

(ομιλία, λόγος) και όχι

τον όρο «fl3'biK» (γλώσσα). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο L. Vygotsky είχε μελετήσει το

Α. Potebnya MblCJl'b U fl3btκ (Σκέψη και γλώσσα)

βιβλίο του ρώσου γλωσσολόγου

και διέκρινε με σαφήνεια τις έννοιες «γλώσσα» και «ομιλία». Επίσης, η έννοια

«MbtUΥZe1lue» αποδίδεται καλύτερα με τον όρο «νόηση». Η σκέψη αποτελεί δομικό

στοιχείο και προϊόν της νοητικής διαδικασίας. Η έννοια «σκέψη» χρησιμοποιείται

στον τίτλο του εβδόμου κεφαλαίου του έργου του L. Vygotsky με τίτλο MbtCJl'b

U

02050 (Zzcéz//n zcaz léfn).

CJl080 (ΣκέΙflη και λέξη).

3. Ap1<s1:(i 0z|.up10|3nr01'Jpevsg, sMsutd>g 1:s|<pnp10Jpévsg K01 cs opwpévsg

nsplmoboslg 0w9aips1rsg aivou 1c070\ég 011:6 "ug 6s0Jp11'cu<ég sppqvsieg T01) épq/0'0 ton

L. Vygotsky.

F101 napécfislypa am’) n07\.7&01'>g apsuvntég 'rc0zp01)0uiQsIa1 mg aurovénm

3. Αρκετά αμφισβητούμενεξ, ελλειπώς τεκμηριωμένε; και σε ορισμένες

περιπτώσεις αυθαίρετες είναι πολλές από τις θεωρητικές ερμηνείες του έργου του

L. Vygotsky.

Για παράδειγμα από πολλούς ερευνητές παρουσιάζεται ως αυτονόητη

η άποψη ότι ο L. Vygotsky

11 émoqm étl 0 L. Vygotsky sivou évag 011:6 tong smcpoodmoug 17011 |<0v0rp0v1<1:1—

Blopofi, napayvcopiflovwg pa omré rov tpéno fig cmpavtmétarsg Swupopég 1:01)

'l)TE6LpXO'L)V psrafifi mg

0|.101'J“. ®a npénsl va 87IlOT||J(iV01)},l8 tov 1<iv5'uv0 1.8s0k0yu<01'J <<g017u:papics|10zI0g>>,

ta :39/r|t01'> <<a1<0uyxp0v10|.L01'J>> 1<:c1.1 npocappoyflg tcov 152 ;d1v 1:011 L. Vygotsky cs

Kémowg sin/Xpovag Becopnrmég Karacmsvég In; p<')5ag. Mm rétolou Timon <<rs)(vn1:fi 0‘1>pp0zq>1‘|>>, a§curspu<fi, |.n])(0w1cm:<fi npécpxfin mg 1c07ur10p11<fig Loropucfig Gewpiag pa Kémowg dkkag T[pO68'YYi681§ pécsa cs éva 9sc0p11ru<(i owopoloysvég 6u|.mi)»np0z, 0wt1goéa01<s1 oug pa :60507&0yu<ég apxég (mg onoisg

cmpixfinns 0 L. Vygotsky‘. To c'>\p1|.m0 evfiuxcpépov yma to épyo ton L. Vygotsky

|<1v6vvs1'>e1 va yivsl ma omépn éngopacn ton véou srcméfiou mg Kpicmg mg lcowunmcfig snlorfipng 71a mv orcoiu uurég émvs 7&6}/0.

O i610<; 0 L. Vygotsky ézcmnozz Splpfirarn Kpl'[1Kfi (mg npocmdfiszmcg

a1<ke|<'cu<1cm|<fi<; cmvévmcmg otolxsiwv omé 6l0t(|)Op8'[1Ké§ Gscopisg. <<Avr0'g 1:00

είναι ένας από τους εκπροσώπους του κονστρουκτι­

βισμού, παραγνωρίζοντας με αυτό τον τρόπο τις σημαντικότατες διαφορές που

rc07ur10|,u|<|fig 10r0pu<fig Bswpiag Kou ton |<0v0rp01J|<'u[31—

υπάρχουν μεταξύ της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας και του κονστρουκτιβι­

σμού'. Θα πρέπει να επισημάνουμε τον κίνδυνο ιδεολογικού «φιλτραρίσματοξ»,

«εκσυγχρονισμού» και προσαρμογής των ιδεών του L. Vygotsky σε

τεχνητού

κάποια; σύγχρονες θεωρητικές κατασκευές της μόδας. Μια τέτοιου τύπου

«τεχνητή συρραφή», εξωτερική, μηχανιστική πρόσμιξη της πολιτισμική ς­

ιστορικής θεωρίας με κάποιες άλλες προσεγγίσει; μέσα σε ένα θεωρητικά

ανομοιογενές συμπίλημα, αντιφάσκει στις μεθοδολογικές αρχές στις οποίες

στηρίχθηκε ο L. Vygotskys.

για το έργο του L. Vygotsky

Το όψιμο ενδιαφέρον

κινδυνεύει να γίνει μια ακόμη έκφραση

κοινωνική;

του νέου επιπέδου της κρίσης της

επιστήμης για την οποία αυτός έκανε λόγο.

ίδιος ο L. Vygotsky άσκησε δριμύτατη κριτική στις προσπάθειες

Ο

εκλεκτικιστική; συνένωσης στοιχείων από διαφορετικέξ θεωρίες. «Αυτός που

vmipvez févo ,u0cvrr';).z, rcaipvez KOU rnv iévn oayn. Aurdg 1:00 irocipvez and tong

παίρνει ξένο μαvrήλι, παίρνει και την ξένη οσμή. Αυτδς που παίρνει από τους

1//v}(av0c).vrég T7] 5zc30c01ca).z'0c T02) Jung yza m avpmlé"/para, rnv K0'u90cpo"n rov Fread

ψυχανσJ"υτές τη διδασκωwία του Jung

για τα συμπλέγματα, την κάθαρση του Freud ή

T7] orparnyznn 2rp05z0'c0e077 rov Adlen rcaipvez ,u0c@'1' T00 éva an/Jozvrzzcri yépog rng

oqung ocvrcbv rcov avmnydrwv, 527)

rov (pl/loaogozzcozfi nvezfiyarog rwv ovyypocgaéaav»

τη στρατηγική προδιάθεση του Adler, παίρνει μαζi του ένα σημαvτικό μέρος της

οσιιής αυτών των συστημάτων, δηλ. του φιλοσοφικού πνειΎματος των συγγραφέων»

(BLIFOTCKI/H71, 1996.21, c.91).

(BbITOTCKJιIM, 1996a, c.91).

3. 3.

4

4

Avoucplfifig sivou 0 rirloc; "rou yvcooroi) BIBMQU ton L. Vygotsky cmv 0q'y?m<fi ykcboou

(Thought and Language) H J Gillen nporaiva |.t10. 1:011) mo 0u<p1Bfi perduppacn Thinking

and Speech (Gillen, 2000)

Ava7u.m|<(i rréwm 0’ avré to Qfirnpu BK. to népmo Kacpdlalo Inc; rrapoiwoag spyaoiag.

Flu napdfislypa, 0 apeplxavég qmxokéyog M Cole nporsivsl T1] anvévoacn crozxsiwv mg

poboumg (nolmcsp11<1'1g—L0rop1|<fi;) npooéyymng pa rnv apepu<dvu<n H07ur10pu<f1

Ανακριβή; είναι ο τίτλος του γνωστού βιβλίου του L.

(Thought and Language)

and Speech

Η

(Gil1en, 2000)

J

Gillen

Vygotsky στην αγγλική γλώσσα

προτείνει μια πολύ πιο ακριβή μετάφραση Thinking

Αναλυτικά πάνω σ' αυτό το ζήτημα βλ. το πέμπτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας.

5

5

Για παράδειγμα, ο αμερικανό; ψυχολόγος Μ

Cole προτείνει τη συνένωση στοιχείων της

ρώσικη; (πολιτισμικήξ-ιστορικήξ) προσέγγισης με την αμερικάνικη Πολιτισμική

Ανθρωπολογία και Γνωσιακή Ψυχολογία (Κογπ, 1997, c.138)

Avfipumoloyiu Km FVOJGtGKfi Wuxoloyia (Koyn, 1997, (2.138)

Ομωξ, η επιστημονική γνώση

'O|.lc0Q, 11 smorn povmfi yvcbon

Ssv sivou |.LL(1 ankfi pnxavwrucf] csuvénfipown av0|.101oysvdw otolxsimv Ktll rcpocsyyioswv

δεν είναι μια απλή μηχανιστική συνάθροιση ανομοιογενών στοιχείων και προσεγγίσεων

J.6

1 16

-------------------------- Εισαγωγή

_

_

1

Ezaaycuyri

1'Ipo[37u"| |.1urigs1, snicmg, 11 n(1p(1mp01')psv11 sm?(a1(ru(fi avécyvmcn rcov épycov 1:01)

(mg

noufiuycoyllcég apuppoyég mg Gawpio. ton L. Vygotsky YL(1 m Qcbvn syyinspng

avdmrugng, mv orcoia owrég s1uXz zipncsa va ansgspyacstsi ta rekeuraia Xpévxa mg

L.

Προβληματίζει,επίσης,η παρατηρούμενηεπιλεκτικήανάγνωσητων έργωντου

L. Vygotsky. Το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών στη Δύση έχει επικεντρωθεί στις

om

Vygotsky.

To

8V5lU.(pépOV 1r07(7(d)v spsuvmdav

A1'>(m éXs1 ercuq zvrpcofisi

εφαρμογές της θεωρία του L. Vygotsky για τη ζώνη εγγύτερης

παιδαγωγικές

ανάπτυξης, την οποία αυτός επιχείρησε να επεξεργαστεί τα τελευταία χρόνια της

Qcofig 1:01). Tnv {Sm Grwpfi anapampnm napapévsl 1] Hazfiocycoyzrcn &'70;(0)l0yz'0c T01)

ζωής του. Την ίδια στιγμή απαρατήρητη παραμένει η Παιδαγωγική Ψυχολογία του

L. L.

Vygotsky, 1:01) sivou sg07(01(7Lfip0v agolspcopévn cs n:(115aywyu((i Bépura.

Vygotsky, που είναι εξ ολοκλήρου

αφιερωμένη σε παιδαγωγικά θέματα.

To payukfirspo pépog twv [31B7(10yp0zq)1|<d)v owozgoopcbv otov L. Vygotsky oupopér.

Το μεγαλύτερο μέρος των βιβλιογραφικών αναφορών στον L. Vygotsky αφορά

151g arcéugelg T01) cxsrlkd pa to npéB7u]|.1(1 mg apolfiaiag cmvéngoslag véncmg K01

τις απόψεις του σχετικά με το πρόβλημα της αμοιβαίας συνάφειας νόησης και

ykcbcoag. Arcapampnrsg Icoapozpévouv 01 8m(sm|.10?(0yu(ég avagnmoslg T01) L.

m |.ms60507\0yu(fi Kpi($1"| mg smom |.u1g, (mung owrég

Vygotsky

γλώσσας. Λπαρατήρητες παραμένουν οι επιστημολογικές αναζητήσεις του L.

Vygotsky

και οι απόψεις του για τη μεθοδολογική

|(0u010m('>q1s1g "con yux

κρίση της επιστήμης, όπως αυτές

s1<(ppév.Q0vI0u 01:0 [31B7(i0 1:01) T0 zaroplzcé v(5n,u0c mg zcpirrng rng 5”v;(0).0yz'(xg»

H

εκφράζονται στο βιβλίο του Το ιστορικό νόημα της κρίσης της Ψυχολογίας» Η

smlsmzucfi nozpovcsiacm Kémolcov anoonacpévcov nkaupubv T01) épyou T01) L. Vyg0—

tsky Snploupysi avanécpeuma avracrpappévsg avtlkfiwslg yux to 0su)pn'cu(('> Km

pe60507\0yu(é 11:7u1i(510 "con spam/nru(01'J IOU npoypdpparog, 'Yl(1 mv Karebfivvcm 1(0ur1g rcp00rm1(:';g mg Itapourépco uvémrugfig T01).

Favu((3'cap(1, Ba arpénm va (mpsmcbcroups TOV rcepzypagozxé, 8/17£8lplK(5 X(1p0u(mp(1"

1:011 psyakfirspov pépovg rcov

gotsky Km TOV Karegoxfiv [310ypa(pu((') Xonpoucmpa mg Itapoucsiacmg tow 15sd1v Ion.’

spyomduv 1:01) éxouv s1(1r0vn9si 1/101 to épyo T01) L. Vy

επιλεκτική παρουσίαση κάποιων αποσπασμένων πλευρών του έργου του L. Vygo-

tsky

δημιουργεί αναπόφευκτα αντεστραμμένες αντιλήψεις για το θεωρητικό και

μεθοδολογικό πλαίσιο του ερευνητικού του προγράμματος, για την κατεύθυνση

και τις προοπτικέ; της περαιτέρω ανάπτυξής του.

Γενικότερα, θα πρέπει να σημειώσουμε τον περιγραφικό, εμπειρικό χαρακτήρα"

του μεγαλύτερου μέρους των εργασιών που έχουν εκπονηθεί για το έργο του L. Vy-

gotsky

καιτον κατεξοχήν βιογραφικό χαρακτήρα της παρουσίασης των ιδεών του.'

Zpgséiév 0crc0vo"10'cg"ez 17 Gewpnrucn ézepezfivnan rov rcepzeggoyévov, rng Kocrnyopzmcng

Σχεδόν απουσιάζει η θεωρητική διερεύνηση του περιεΧΟ/lένοv, της κατηγοριακής

δομής της πολιτισμικής - ιστορικής θεωρίας του L. Vygotsky.

éoyng mg rcoizrzquzxng zaropucng Gecopiag rov L. Vygotsky. O1 spyaoisg, (mg

orcoiag yivswl 1rp0(m(i9s10a pskémg T01) pa9060k0yu(01'> rmpfivoz mg av kéyco npooz ':"yy1(mg Xoapommpigovrou and pron csraurcfl, pr] Lcropucfi sgéracm ton av léyco

(1v1:u(s1ps':v0u KOLI omé mv omzovcsia O‘1)61.'l]}.l(1'CU<1’|§ (1véOm(mg mg 61(15u(a(si(1g s;.Lq>éw1(mg KO.l 61ap(3p(p(o(mg ommg mg ( lacopiag“.

4. H réwpm 8v(n(0Ma 0Xs1:iQsIa1 pa ug /"uyoarég rc/lnpogoopzk rg, 01 orcoieg nrav

Οι εργασίεξ, στις

οποίες γίνεται προσπάθεια μελέτη; του μεθοδολογικού

πυρήνα της εν λόγω

χαρακτηρίζονται από μια στατική, μη ιστορική εξέταση του εν λόγω

προσέγγιση;

αντικειμένου

και από την απουσία

συστηματικής ανάλυσης της διαδικασίας

εμφάνισης και διαμόρφωσης αυτής της θεωρία;'.

4.

Η τέταρτη δυσκολία σχετίζεται με τις λιγοστές πληροφορίες, οι οποίες ήταν

6

6

Es per}/(110 pépog mg [31B?(10ypu(pi(1g cs Qépata Lotopiag mg sm(sm|.u]g arcmpatsi

povénlzvpn

6p1p1')mm 1(pn:u(fi cs’ uuré tov time smompovucflg épsovag, rrap0u(:1(i§0vr(ig tov <<

pm

(icsnmcse

coc

Σε μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας σε θέματα ιστορία; της επιστήμης επικρατεί μια

wtspq/p(1(pu(fi

np0(5éyy1(m Bampmdav,

uvrmlfiwamv

K Mr

0

G. Ιlegel άσκησε

G.

Hegel

μονόπλευρη περιγραφική προσέγγιση θεωριών, αντιλήψεων κ λπ Ο

ω(

δριμύτατη κριτική σ' αυτό τον τύπο επιστημονικής έρευναξ, παρουσιάζοντάς τον«

Jznynrrn yzrx Jzagoopsrrzrcég zcaz rcomileg‘ yvcépeg 2:00 yerarpévreraz /.4 ’ avr0' rov rpcnro as avr:Ke:',ue=:v() 0cpy0'o";g0}.ng rrepzépyezac Ii. as on»"mce:';1ev0 e1>(5:agaépr)vr0g rcuv rrr)/‘1);ua6(bv errz0Tn,u(5v(ov /Jzérz 17 err:0"rn,u0wKr'; 7:0/1vprit9e:a rrvv1'0*r0cr0c: 010 va ;'vwpz'(<:1 zcaveig éva awpd dz/Jnora xpdquara, 517). réroza Irpoiygzara, ta orroia and ,uc5va rovc eivou ()'z';((/Jg m':p1z;;(é,uev0 K01: fiev éggoov rcrxvéva evfizagoépov. a/bid r5,u0.Jc rcapovazrigbvv evc$zagoép0v 7101 rov rr0}.v,ua0n errrovnpova, (Fair: avrég ra

y1>wp:'g'ez» (FCFQJIB, 1993, c 78)

διήγηση για διαφορετικές και ποικίλες γνώμες που μετατρί'Πεται μ' αυτό τον τρόπο σε αvτικείμενo

αργόσχολης περιίΥ;γεια( ή. σε αντικείμενο εΙJδιαφi:ροvτος των ΠΟ)lΥμαθcον επιοτημόν(υν Λιότι η

επιστημονική πολυμάθεια συνίσταται στο να γνωρίζει κανείς ένα σωρό άΎJJηστα πράϊματα, δηλ

τέτοια πράγματα, τα οποία από μόνα του( είναι δίχως ΠΙΊηεχόμενο και δεν έχουν κανένα

ενδιαφέρον. αίλά ()μω, παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τον πολυμαΟή επιστήμονα, διότι αυτός τα

7. 7.

8

8

γνωρίζει» (Tere.nb, 1993, c 78)

X0(p0u(mp1(m|(('> T[()'.p(5'.681’Y|J()'. owmg mg npooéq/y1(mg (morskei 11 povoq/pacpia T01) Kozulin

(I990)

\/ha omé ng arpobrsg np00mi9s1sg 9s(opm11(1']g avédwcqg mg npoicropiag mu mg rrpwwpxucflg

spgoévloqg

Veresov (1999)

Veresov (1999)

Vygotsky anorslzi 1] povoypacpia rov

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης αποτελεί η μονογραφία του Kozulin

(1990)

Μια από τις πρώτες προσπάθειες θεωρητική; ανάλυση; της προίστορίας και της πρωταρχικής

mg rr07ur1(>"pu(fig lcrropucfig Oecopiozg rov L

εμφάνισης της πολιτισμικής- ιστορική; Οεωρίας του L

av

51?

Vygotsky αποτελεί η μονογραφία του

Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L. Vygotsky1 -----------

H Holzrzquncri Icrropzmi Qawpioc rov L.

Vj/gotsky

_

péxpz 2rp0'ag001r01 yvcoarég ;/101 m (eon, mv a2rzam,u0vz1(1§ K012 Kozvcuvucn Jpaompzdmm

μέχρι πρόσφατα γνωστές για τη ζωή, την επιστημονικήκαι κοινωνική δραστηριότητα

του L.

rov

a¢110mp0v11<ag (>'0Qnm0a1g 0r1g 011;01ag cupparaixa 1<.?111. To [$113110 tcov T. Lifanova

G.

p101 Q(ov1:01\n’| a11(6v01 mg 11p0(mm11(6mr01g T01) L. Vygotsky (BLIPOTCKEUI &

.111/1q:>aH0Ba, 1996). Eiyoupa 011(6pn rc01p01pav01Jv 01p1(aré1 avouréwmra apwmpam,

(51:01 011010. 601 11:pé11a1 v01 (mxfiai 11 pa71710v1:u<fi apauva.

Vygotskaya q><m;1g.<;1 opwpavag 01116 1:1g (iyvmcrag muxég mg Qoofig TOD K011 511/a1

Ifvgotsky, 'c1g 0"Xa(sa1g TOD pa tong paflnrag K011 cuvapydrag T01), r1g

L.

Vygotsky,

τις σχέσεις του με τους μαθητέξ

και συνεργάτες

του, τις

κ.λπ. Το βιβλίο των Τ. Lifanova

επιστημονικά; συζητήσεις στις οποίες συμμετείχε

- G.

Vygotskayaφωτίζει ορισμένες από τιςάγνωστες πτυχές της ζωής του και δίνει

μια ζωντανή εικόνα της προσωπικότητας του L.

Vygotsky (Βιιτοττκεε &

J1ΜΦaΗΟΒa, 1996). Σίγουρα ακόμη παραμένουν αρκετά αναπάντητα ερωτήματα,

στα οποία θα πρέπει να σταθεί η μελλοντική έρευνα.

1(011 1] 1(01ra1591n/cm mg Gacupnmcfig K011

rcp011(r11<fig "con 5p010mp1(')m1:01g a1\/011 0151')v01r0v v01 yivouv 1(011:01v011Iag pa arcé1p1(a101,

ίδιαη προσωπικότητα του L. Vygotsky

Η

H

16101 1] np00(m111(6mr01 T01)

L. Vygotsky

και η κατεύθυνση της θεωρητική;

και

πρακτική; του δραστηριότητας είναι αδύνατον να γίνουν κατανοητές με επάρκεια,

av (3.911 avr01)(t9013v 0701 7:/'101z'az01 ,uz01g a0pz§rapng ézapazfivnrmg roov zézopopgozcbv mg cr0y1caKpz,ua'*vng zmopzxng rcapzc550v, T02) (ac/lzjuocrog» mg arr0)(ng, circcog am'0~ng rov xpoaavaroizquoé mg axzmnpovzzmg épavvag m 0"vyKa1cpz,uévn rcapz'0c$0 K011 T00

αν δεν ενταχθoιJν

των ιδιομορφιών της

στα πλαίσια μιας ευρύτερης διερεύνησης

επίσης του

συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, του «κλίματος» της εποχής, όπως

προσανατολισμού της επιστημονικής έρευνας τη συγκεκριμένη

περίοδο και του

v0n

mg

rcapzagopévov rwv

περιεχομένου

amam,u0vnco3v ovgnmaawv, ,u ’ (2?/1/'10: }.0'yz01, fiipgcog mv av0'1)

av)/zc0pz'01g.

H

pn8av1(m1(fi

cmicm

0w1av01vr1

των επιστημονικών

συζητήσεων, μ , άλλαλόγια, δίχωςτην ανωwυση της

GTIQ

crvyzcazcpzpévng yvwazazmg

συγκεκριμένης γνωσιακής συγκυρίας. Η μηδενιστική στάση απέναντι στις

1(01v(nv11<ag amom pag 1101)

01n01(?1a101t11(61 K011 p0\/0 (mg n:a5101) ":00 50yp01'c10p01') K011 mg 01y0p01i01g 15a0710y11(0110in0"|1g aprc06iQa1 mv 1(01r01v6n(m mg (mp010101g row 1(011v0r0p(0v rcpocayyicaoav K(11 row 51] [.l1OUpYlK£1)V avagnmcacov, 01 onoiag 011/01Tc1'1'1X6111((>1v K0161

m

01v01rcr1'>X61]1(01v (smv EZZA KOJ. 1] 11010000101011 mg

κοινωνικά; επιστήμες που αναπτύχθηκαν στην ΕΣΣΔ

και η παρουσίασή της

αποκλειστικά και μόνο ως πεδίου του δογματισμού και της αγοραίας

ιδεολογικοποίησης εμποδίζει την κατανόηση της σημασίας των καινοτόμων

προσεγγίσεων και των δημιουργικών αναζητήσεων, οι οποίες αναπτύχθηκαν κατά

0'uy1(a1(p1pav1"| 101:0p11<fi K011. yv0J($1011(fi cmy1<1)pi01. H0101 aix/(11 01 016101 mg r101p013001g apam/01g:

τη συγκεκριμένη ιστορική και γνωσιακή συγκυρία.

Ποιοι είναι οι στόχοι της παρούσας έρευνας:

1. Η

Vj/gotsky péaw mg

Gawpnmcng ocvoczcrxroczncaung rwv zcupzorépcov Qéaewv mg 7Z'0).lTZO]LllK)ig‘—Z0"£'0plK7i§

1. H Kpmzm arroavanripncm 100 arczompovmozi épyov TOD L

κριτική cπανεκτίμηση του επιοτημονικού έργου του L

Vygotsky μέσω της

θεωρητικής ανακατασκευής των κυριοτίρων θέσεων της πολιτισμικής-ιστορικής

rrpoaéyg/z0ng°. H10 00}/1<a1(p1pav01, 601 a1c1)(a1pfi(s01Jpa v01 avronicoupa TU. 1(1'Jp101

yv(n01:11<é1 01vI11(aipav01 mg apam/01g 101.1 L. Vygotsky, v01 11p00610p1001)pa m pa8060

1100 1J109a1:ai K011 v01 pakamooupa to B019p0 01v61?11>o11g tuov av 1161/03 yv0J0r11((bv

01vr11<a1pav0Jv.

E11/011 01p1(a1é1 61016a50pavn p101 p0v01c71a1)p01 01v0.?1v111(fi, 01n:0011010p01r11(fi

Barbpncrn gaX(op1(mbv apywv 11 ouréguaoav 1:01) L. Vygotsky 68 516.(p0p0"ug ropaig

(‘~P11X0710y101, 1"?10J000710yi.01, H0150}/03}/11(11, Ma9050?10yi01 mg Eauompng 1<.?111.). 'Op(0g 01 avv01ag, 01 ?1éga1g, 01 ufiéag, 010111 017c0011(101013v 01110 ‘E0 0a0Jp111711(6 0"60mp01 01:0 011010 av1(51000vI011, Xdvouv 1:0 v('n"|p61 tong. <<H2.6517 01rr0zcr0'1 r0 1/0'n,u0'1 mg p0'v0

προσέγγισης9. Πιο συγκεκριμένα, θα επιχειρήσουμε να εντοπίσουμε τα κύρια

γνωστικά αντικείμενα της έρευνα; του L.

Vygotsky, να προσδιορίσουμε τη μέθοδο

που υιοθετεί και να μελετήσουμε το βαθμό ανάλυσης των εν λόγω γνωστικών

αντικειμένων.

Είναι αρκετά διαδεδομένη μια μονόπλευρα αναλυτική, αποσπασματική

θεώρηση ξεχωριστών έργων ή απόψεων του L.

Vygotsky σε διάφορους τομείς

(Ψυχολογία, Γλωσσολογία, Παιδαγωγική, Μεθοδολογία της Επιστήμης κ.λπ.).

Όμως

σύστημα

οι έννοιες, οι λέξεις, οι ιδέες, όταν αποσπαστούν από το θεωρητικό

στο οποίο εντάσσονται,

χάνουν το νόημά τους. «Η λέξη αποκτά το νόημά της μόνο

0'8 ,uz01 n'p0'r01(m, a/1/101 n rrpciracm 0:7c0K1"0'1 to v(5n,u0'1 mg ,u0'v0 0101 avpgopagvépava mag

rrapocypcigaov,

ding

σε μια πρόταση, ωλά η πρόταση

17 rc01p0'1yp01g00g 0’

αποκτά το νόημά της μόνο στα συμφραζόμενα

oavrd rov ,Bz,B/liov,

to ,3z,6’/'1z'0 0"

01vr0'1 mg

μιας

η παράγραφος σ' αυτά του βιβλίου, το βιβλίο σ' αυτά της όλης

παραγράφου,

rcocpaycoyng avdg o"v3/ypa(pa"01» (B01/1(6r(n(1, 1993,

παραγωγής ενός συγγραφί'α» (Βυγκότσκι, 1993,

0. 418). Epaig B01 am)(a1pfi001>pa v01

σ. 418).

Εμείς θα επιχειρήσουμε να

9

9

συζήτηση σχετικά με την ονομασία της θεωρίας του L.

Η

κάποια καΟολικώς αποδεκτά συμπεράσματα Ο

H ougfimcm 0Xar11(61 pa mv ovopaoia mg Baoapiag ton L. Vygotsky 6av a)(a1 1(01r(171figa1 ca

1051110111 1(01009111((bg 011105a1(r(51 (mprcapé1(spo1r01 O Cole 1(é1va1 71670 7101 mv fircapgq <0c0zvc0v:0—

Vygotsky δεν έχει καταλήξει σε

Cole κάνει λόγο για την ύπαρξη «κοινωνιο­

πολιτισμικής-ιστορικής Ψυχολογίας» Ο Wertsch προτιμά τον όρο «κοινι()νιο-πολιτισμική

1:0/'.zr:a,1mcz§g 10"1'0pzrc1fg 5F’0;(0l0yz'ag»

O Wertsch rcp0"c1p(51 tov épo <0c0zvc0vz0—Ir0).zr:(I/.1110?

19aa'1p17crn» (Wertsch & Rio & Alvarez, 1995, p 6). Z10 B15110 p01g 801 xp1]($1p01t011’|001Jpa tov

θεώρηση» (Wertsch & Rio & Alvarez, 1995, Ρ 6). Στο βιβλίο μας θα χρησιμοποιήσουμε τον

(')p0

(<rr0).zrz0,u11c2§ 10T0pzKrf t9a(upz'01»

όρο «πολιτισμική-ιστορική θε(υρία»

‘I8

E100131101111

-------------------------- Εισαγωγή

.

.

.

_

_

αναδείξουμετηναναγκαιότηταμελέτηςτου έργουτουL.

01v015a1g01)pa mv 01v011(1(0116m101 palamg 101) apyou 1:01) L. Vygotsky 010 01'>v07L0 100

1(011v01 r1p0[301?101>pa m 011p010i.01 mg 01v01g11m011g mg a0c01ap11<|1g 7101m(l1g 1101) 51a11a1

Vygotskyστο σύνολό του

και να προβάλουμε τη σημασία της αναζήτησης της εσωτερική; λογική; που διέπει

mv (11/0111:11)g11 mg 6a0Jpi01g 101).

την ανάπτυξη της θεωρία; του.

H r101p01')001 apam/01 011|:01a?1ai 11p0011016a101 (p1?1000q>11(11g 01v01?11J011g, pa( 30809101/11<013 01v01010)(010p01'> p101g 9a10p11111(11g 1100061/1(1011g, 11 0110101 ap(,001v101111(a 0a ax/01 51a1110111p0v11(6 r|:a5i0 (\P1))(0?101/10.g, P10115011/031/11(11g, 171030007101/101g, K01v0.w10?101(1'.01g, K01v(0v11(11g Ax/9p0m0?101101g). H pakam 1101/ v0p01a?1a10'Jv ap(p01v1011g, 5101p0pq>0)011g K011 01v011c11>g11g mg a1110mp0v11(11g yv0'J011g 1101paXa1 m 51)v01161|1101 a11:a<‘I;ap1/010i01g 1011<111<11g 1(011 01p01m1/11(11g mg a1110mp0v11<11g apaux/01g K011 [3a?11101011:0i110|1g 101) 0Xa51010p01'> K011 mg 0p1/01v(0011g 1101pap[3010a0Jv

011g 1(01v(0\/11(1»';g 6101611(0101ag 0a 01v110101X{01 pa 11g 011/(511/1(ag 1(011 11g 11p0011111<ag mg

01v9p00116m1:(1g (HaTcI11/1c, 1991).

Η παρούσα έρευνα αποτελεί προσπάθεια φιλοσοφικής ανάλυσης,

μεθοδολογικού αναστοχασμού μιας θεωρητικής προσέγγισηξ, η οποία

εμφανίστηκε σε ένα διεπιστημονικό πεδίο (Ψυχολογίας, Παιδαγωγικής,

Γλωσσολογίας, Κοινωνιολογίας, Κοινωνική; Ανθρωπολογίας). Η μελέτη των

νομοτελειών εμφάνισης, διαμόρφωσης και ανάπτυξης της επιστημονική; γνώσης

παρέχει τη δυνατότητα επεξεργασίας τακτική; και στρατηγική; της επιστημονική;

έρευνας και βελτιστοποίησης του σχεδιασμού και της οργάνωσης παρεμβάσεων

στις κοινωνικές διαδικασίες σε αντιστοιχία με τις ανάγκες και τις προοπτικές της

ανθρωπότητας (Πετοπιτο, 1991).

Bz':B01101, 601 11pé11a1v01 axonpa 1111:6011 p01g 61:1 11 11:0?11110p11(|1 1010p11<11 6a(0p110|1

Βέβαια, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η πολιτισμική - ιστορική θεώρηση

101) L. Vygotsky 5av a1v011 ax/01 0100111001 opyavcopavo, 0?101(}111p(0pa\/0 01')0mp01

01116\|1a0ov, 10 011010 p110p01'>pa v01 a1(9s';000pa 0101 11910110101 p101g 0u0mp01111<11g 1(0.1ag0X11v 1101/u(11g 11p00é1/y10|1g. H 110?11110p11(11 1010p11(|1 11p00a1/1/1011 ap(p01v1ga1011

10g 11p0011016a101 a11i)11)011g 011/11v0p10'Jv K011 01v11(o010a(0v 11p011y01'>pa\/cov 01v10(11\11a0Jv, 5101p0p(pd)va1(11 1(011 a(p01pp6Qa1011 0101 11110110101 001/1(a1(p1pa\/11g apa1Jv11111(11g

'n:p011(111(11g, 0v0161011u11(bva10.1 1(011 01v010a(0pa11011 01110 10v 1510 10v L. Vygotsky.

®1Jp1§a111ap10061ap0 mv <<apauv01 6p61011>>, av01 01v0u(10 apa0v11111<6 11p6yp01pp01, 10

011010 5101p1(10g 119a1011 0a 601(1p010101 1(011 01v011c11'>00a1(11. E505 a1((op01E;a1011 K011 p101 011p01v111(11 01v11(p01011 101) 15101) 101) a1110mp0v11(01'J

ayXa1p11p0110g 101) L. Vygotsky.

01’)0mp01 1(01m1/0p11bv K01 v6p(0v mg ‘P01107101/101g 1(011 (1v11pa1(b1110a 0u0mp11(01 10 1610 10 01v111(aipav0 apam/01g. E1/1013101g, Eiav 'urc01pXa1 0u0mp01111(11 a1(9a011 mg 9a0Jp101g 101), 51611 010111 aup101(a1011 8101p1((bg 0a p101 pau0m, 010101611, a0pa101B)111111 1(011010101011. A0111 11 010101|3a10, pa1)010m101 1(011 11p000)p1v6111101 ai\/011

O i510g a11:a610Jga v01 6apa?11(b0a1 2 ':v01 1(011v01'>p1/10

του L. Vygotsky δεν είναι ένα αυστηρά οργανωμένο, ολοκληρωμένο σύστημα

απόψεων, το οποίο μπορούμε να εκθέσουμε στα πλαίσια μιας συστηματική;

κατεξοχήν λογικής προσέγγισης. Η πολιτισμική - ιστορική προσέγγιση εμφανίζεται

ως προσπάθεια επίλυση; αντινομιών και αντιφάσεων προηγούμενων αντιλήψεων,

διαμορφώνεται και εφαρμόζεται στα πλαίσια συγκεκριμένης ερευνητικής

πρακτικής, αναδιατυπώνεται και αναθεωρείται από τον ίδιο τον L.

Vygotsky.

Θυμίζει περισσότερο την «έρευνα-δράση», ένα ανοικτό ερευνητικό πρόγραμμα, το

οποίο διαρκώς τίθεται σε δοκιμασία και αναπτύσσεται.

Εδώ εκφράζεται και μια σημαντική αντίφαση του ίδιου του επιστημονικού

εγχειρήματος του L.

Vygotsky. Ο ίδιος επεδίωξε

να θεμελιώσει ένα καινούργιο

σύστημα κατηγοριών και νόμων της Ψυχολογίας και αντιμετώπισε συστημικά το

ίδιο το αντικείμενο έρευνας. Εντούτοις, δεν υπάρχει συστηματική έκθεση της

θεωρίας

του, διότι αυτή ευρίσκεται διαρκώς

κατάσταση.

Αυτή η αστάθεια,

ρευστότητα

σε μια ρευστή, ασταθή, ευμετάβλητη

και προσωρινότητα

είναι

X01p011<mp10111(11 1101 101 1cpcE)1p01 01016101 01v01111ug11g p101g a1110mp0v11(11g 6a(0pi01g‘°, 610111 Bp101<0\/1011 0116 5101p6pg0(0011 01 [301011(ag 001/101d10ag p101g vaag 11:p00ay1/1011g.

Zmv 11010013001 ap1/010101 11100a1013pa mv 11p00ay1/1011 101) VA. Vazulin 1101 m

51apa1'1\/11011 mg 1/v0J01011(11g 0u1r1(upi01g 0m B01011 101) 11p00510p10p01'>: 01) 1011 X01p011(111p01 K011 100 a111r1:é60'u 01v011c1ug11g 101) 1rv100111<01') 01v111(a1pav01>, B) 100 arcmafiou 01v01111ug11g mg am0mp0v11(11g 1rv(b011g atapi 101) 01v111(a1pz':\/01), 1) 101)

χαρακτηριστική για τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης μιας επιστημονική; θεωρία;",

όταν βρίσκονται υπό διαμόρφωση

οι βασικές συνιστώσες μιας νέας προσέγγισης.

Στην παρούσα εργασία υιοθετούμε

την προσέγγιση του V.A. Vazulin για τη

διερεύνηση της γνωσιακής συγκυρίας στη βάση του προσδιορισμού: α) του

χαρακτήρα και του επιπέδου ανάπτυξης του γνωστικού αντικειμένου, β) του

επιπέδου ανάπτυξης της επιστημονική; γνώσης περί του αντικειμένου, γ) του

10

10

H01p6p0101 (0011v(')pav01 1101p01mp013\/1011 0m (p01011 0111001'>vE1a011g, 1101p011(p11g mg am0111p11g, époag 011101(101')v p1Q1|(01 6101(p0pa111(6 11po001v01107110p6 Z111 p101 11ap1rc1:(0011 axonv pa101B01111(6 )(01p011(111p01 K011 11p0015101Q0uv 10 1'i1(vz 109011 p101g vaozg a1110mp0v11(11g Bampiag, 0111 5a1'>1ap11 1090111100011 11 0101018a101 p0v1p01101ai1011, 11 pau016111101 11111/101101011011 K011 15a07101/11(01101ai1011 X01p011(111p10111(6 1c01p016a11/p01 mg 5a1')1ap11g 11api111(0011g ah/011 11 15a0?101'i01 100 |.la1(1p0v1apv10p01'1

ιδεολογία του μεταμοντερνισμού

ιδεολογικοποιείται Χαρακτηριστικό παράδειγμα της δεύτερης περίπτωση; είναι η

στη δεύτερη περίπτωση η αστάθεια μονιμοποιείται, η ρευστότητα παγιοποιείται και

μεταβατικό χαρακτήρα και προσιδιάζουν το γίγνεσθαι μιας νέας επιστημονικής θεωρίαξ,

όμως αποκτούν ριζικά διαφορετικό προσανατολισμό Στη μια περίπτωση έχουν

Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται στη φάση αποσύνθεσης, παρακμή; της επιστήμης,

19 19

H IY011z1z0,uz1(17 101002107 Gawpia 100 L. Ifvgorsky

Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L. ~vgotsky -----------

1011110501) 011/0111'10g11g 101) 0uy1(a1<01pa\/0'0 a0a0\/11111, 100 B019p01'> K011 11011 p00(p03v

επιπέδου ανάπτυξηςτου συγκεκριμένουερευνητή, του βαθμού και των μορφών

ένταξήςτου στη διαδικασίαπαραγωγήνέαςγνώσης (Ba3IOJI11H, 1975).

0v101g11g 1011 0111 5101511010101 11010011/£01/11 vé01g 111/0'J011g (Basrom/1H,

2. H 01v0'1/10017 mg 01010z1(010z'01g 01v0'1r11vg’17g mg t9a(0pz'01g 100 L. Vygotsky K011 17

0pz019ém017 1011/ zcvpzorépcov 01010z'0)v, 10 071010 010117 0z0'1v00a, 1c0119c0g a7r1'017g, 1c0v 01)./".01}10§v 0117 00,1117 K011 0117 0110;501:017 1001/ £02001) 1001/ avvozcbv 0a 0z01(p0pa1zK0'1 01010101

mg 01v0'111"1'11(f17gmg M101 a§0)101001|01,

p8101(p1J01l01 0.v011<011010|<au11 mg 1107\.1110p1101g

1975).

2. Η ανάλυση της διαδικασίας ανάπτυξης της θεωρίας του L. Vygotsky και η

οριοθέτηση των κυρ 1 οτέρ (Ο ν στα δ ί(Vν, τα οποία αυτή διάνυσε, καθώς επίσης, των

a))wαγών στη δομή και στη mJaxέTzaIJ των

ίδιων των εννοιών σε διαφορετικά στάδια

τηςανάπτυξής της Μια εξωιστορική, μεταφυσική ανακατασκευή τηςπολιτισμικής­

101001101g 9a0)0i01g 011/11B01iva1 010v X010011(m001 1(011 10v

7110p0 100 1100g apam/01 01v111<a1pav00. H a00J1a01101 011y1(00m0|1 mg 6a(00i01g aix/011

paEI050710111(0 110000010110

ιστορικής θεωρίας αντιβαίνει στον χαρακτήρα και τον μεθοδολογικό προσανατο­

λισμό του προς έρευνα αντικειμένου. Η εσωτερική συγκρότηση της θεωρία; είναι

0151')v0110v v01 1(01101v011Bai 01v 0111111 5av aga10101a1 1010011<01. Aav 0101<ai 71011c0v 11

αδύνατον να κατανοηθεί αν αυτή δεν εξεταστεί ιστορικά. Δεν αρκεί λοιπόν η

9a0)01111101 01\/017111011 1031/ 011101a71a0p0110)v 1(011 0uva11a1(0v

p101g a1110mp0v1101g

θεωρητική ανάλυση των αποτελεσμάτων και συνεπειών μιας επιστημονικής

θεωρίας. « το γυΙlνό αποτέλεσllα είναι το πτ(όιια που άφησε πίσω του την τάση. »

»

9a0)0i01g. <<

10

3/011110 0111010/la0,u01 aivocz 10 7c1c0,u01 7:00 0'1(p170a 11100.1 100 mv 101017.

(Χέγκελ. 1993, σ. 124).

(X01/1(a71. 1993, 0. 124). T0 011 p01v111<01a00 1(011 1(0m010111(01a00 1<016111(0v aix/011 11

1<01101v011011 mg 1010|1g, mg 1100ai01g, 1011 17110/a0(:7011 mg pa9050u a1c10mp0v1101g

Το σημαντικότερο και κοπιαστικότερο καθήκον είναι η

κατανόηση της τάσηξ, της πορείαξ, του γίγνεσθαι της μεθόδου επιστημονικής

é0a1Jv01g.

1rp01;1u01101r01'17017 100. O01: I 10 0111010/1a0,u01 az’1/011 10 11001}/,u011z1(0'

110110 pa 10 ;/z'yva0001z'100» (X01/1<a71, 1993,

01710111’

10

170013/,u01

0av

ag’01v1/laz'101z

010

0110110

011711

0/‘.0, 7101001 az'v01z1é10z0

100,

01)./".01

έρευνας. «Γιατί το Πράγμα δεν εξαντλείται στο σκοπό του, αΙ)wά στην

πραϊιιατοποίησή του. ΟlΎτε το αποτέλεσμα είναι το πραγματικό όλο, πάρα είναι τέτοιο

μόνο ιιε το ΥίγνεσΟαί του» (Χέγκελ, 1993,

σ. 0. 124). 124).

H10

001/1(a1(01pév01

601

8TCl)(81pfi601J|.l8

v01

1a1(p11010)0011pa

p101

\/001

Πιο συγκεκριμένα θα επιχειρήσουμε να τεκμηριώσουμε μια νέα

περιοδολόγηση της ανάπτυξης της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας του L. Vygo-

11a01050710y110r| mg 01v011111)g11g mg

110711110p1101g 101001101g 9a0J0101g 101) L.

Vyg0

tsky

tsky 0m B01011 6a10011111(0'Jv, pa6050710111(0)v (K011 0711 B101/001(p11(01'> 11 X00v0710y11(00

10100110711001) 1(01m0110v. Aav 001 0101(a0100pa 0a p101 010111101 5101101100011 100v

01v11(p010a(0v 010 9a0)011111<0 0010 1:01) L. Vygotsky pa m p00(011 1(0111010)v

01q>11011pa\/10v 01v11v0p10'Jv, 01717101 601 a111510'0g0upa v01 01v011(01711'1\|10upa mv r100a71a1J011

10'ug K011 10v 100110 1101) aga71iX611001v 0a 5101(p00a111(01 01015101 01v01111ug11g mg 110711110p1101g 101001101g 6a(00101g. 1'a\/11(01a001, 1>106a101'1pa mv 0111011111 011 11 011/01111ug11 p101g a1110mp0v110"1g 9a0J0i01g 011101a71ai 5101511(010101 ap(p01v1011g K011

στη βάση θεωρητικών, μεθοδολογικών (και όχι βιογραφικού ή χρονολογικού

χαρακτήρα) κριτηρίων. Δεν Οα αρκεστούμε σε μια στατική διατύπωση των

αντιφάσεων στο θεωρητικό έργο του L.

Vygotsky με τη μορφή κάποιων

αφηρημένων αντινομιών, αλλά θα επιδιώξουμε να ανακαλύψουμε την προέλευσή

τους και τον τρόπο που εξελίχθησαν σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης της

πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας. Γενικότερα, υιοθετούμε την άποψη ότι η

ανάπτυξη μιας επιστημονικής θεωρίας αποτελεί διαδικασία εμφάνισης και

a11171"u011g 01v11900a0)v (B3.3IO.TII/IH, 1975).

επίλυσης αντιθέσεων (Ba3IOJI11H, 1975).

3. O a1110mp0710y11(0g 01v01010X010p0g mg a0(01a01101g 50p11g mg 110711110p1101g

101001101g 9a0'0011011g 901 1110111 a71711m1g 1(01111a010010pav0g, 01v 11 av 710100 11000011/1011

01v11pa10)11:1Z;0101v cog 01010v0p11, 01061'm0101(m 01/10111101 K011 01vag010mm 01110 mv

3. Ο επιστημολογικός αναστοχασμός της εσωτερικής δομής της πολιτισμικής -

ιστορικής θεώρησης θα ήταν ελλιπής και περιορισμένος, αν η εν λόγω προσέγγιση

αντιμετωπιζόταν ως αυτόνομη, αυθύπαρκτη οντότητα και ανεξάρτητη από την

1(01v10v11(11

1(011

101001101

110011/p01111(0111101,

0101

11710110101

mg

0r10101g

0111111

κοινωνική και ιστορική πραγματικότητα, στα πλαίσια της οποίας αυτή

01v011110X9111(a. O i510g 0 L. Vygotsky 01v01<pa00pav0g 0111 0710011 mg p81/(17LO(0U'1'01g pa

αναπτύχθηκε. Ο

ίδιος ο L. Vygotsky

αναφερόμενος στη σχέση της μεγαλοφυ'ίας με

mv

c317,11z011/)}1176'171(01v rcpzv 0010' 01010'v K011 a0p0'1g"a1cxz 011g 00v0c10m1ag, 01 07c0z'ag, a1r1'017g,

rcp0i37r0'1p;{0vv 100 Z0200. N01 1/10111’ 7101p01117p00ua11101 0100117017 01/“).17).0v)(i01 011711 1010,0101

mg

a;ug001vigI<,101z rrpzv m 0171110003/1'01 rwv 0/'1z1cc0v K012 1//v;(0/'10yz1(c0v 1rp0ii7r0t900a0Jv, 01 0rr0z'ag sivou 01rc01p0u'm1ag yzoc mv a,u(001vz017 mg. H 017,11z00pyz'01 011r01a).ai 00vaX17 101001107 01010z1c010z'01, 01100 17 1c0'10a a110,uav17 7110/1017 1c0100pig'a10u 01110 11g

110017;/00,uavag» (B1.1r0T(:KM171, 1991a, c.25).

aTt0)(11 mg 11001g0a1: (<H 517,uz0vp1/1'01 100 107;/0'1g'az 0010 11g 01v01y1(ag, 01 orroiag

την εποχή της γράφει: «Η δημιουργία του πηγάζει από τις ανάγκες, οι οποίες

δημιουργήθηκαν πριν από αυτόν και εδράζεται στις δυνατότητες, οι οποίες, επίσης,

προϋπάρχουν του ίδιου. Να γιατίπαρατηρού'lεμια αυστηρή a)J

ηλουχία στην ιστορία

1a)(vz1c17g K011 mg arrz0117,u17g. K01,uz0'1 ag0a0pa017 17 a1rz0m1z0v11c17 01v011c0'1/".017/17 0av

της τεχνικής και της επιστήμης. Καμιά εφεύρεση

ή επιστημονική ανακάλυVJη δεν

οι

εμφανίζεται πριν τη δημιουργία των υλικών και ψυχολογικών προϋποθέσεων,

οποίες είναι απαραίτητες για την εllφάνισή

της. Η δημιουργία αποτελεί συνεχή

από τις

όπου η κάΟε επόμενη μορφή καθορίζεται

ιστορική διαδικασία,

προηγούμενες» (BbIrOTCKI1H, 1991 ε, c.25).

'E101, 17 a11z0117,u0vz1c17 017,uz0vpyz'01 001/0001011 001/01vnc0'1, 01q9av0g ,uav, pa mv 1010011117 0110117 K011 11g Kozvcuvmég 01v0'1)11(ag 01 01r0z'ag 7117;/0'1g'00v 01710 01011711, 000100011

Έτσι, η επιοτημονική δημιουργία συνδί~εται οργανικά, αφεν()ς μεν, με την

ιστορική εποχή και τις κοινcονικ{;ς ανάγκες ΟΙ οποίες πηγάζουν από αυτήν, αφετέρου

20 20

--------------------------- _ _ _ Ezaaywyli Εισαγωγή

_

<53, ,ue m fizozdzxaaioc avoimvgryg mg errczamwyg, to snzamyovzxé Kzimmuévo K0£l rzg a7czam,u0vzKég rcapaéiéaszg mg avyzcexpguévryg yvcoozazczjg rm;/1cvpz'ag. (I)n0u<d, 11

δε, με τη διαδικασία ανάπτυξης της επιστήμης, το επιστημονικό κεκτημένο και τις

επιστημονικές παραδόσεις της συγκεκριιιί'νης γvcvσιαΚJις συγκυρίας. Φυσικά, η

spgoéu/1o"|1 mag Kalvofipylag Bscopiag 68v wcopsi vu sp|.mveu6si cog anorékzcpa svég sgwraplxofi, énpsoou 1<0wc0vu<01') napspfiarlcpoi) péoa owcé to rcpicmon evég 0wc7\.0'i1<01'> ;.n1)(0w101:11<01'> vrsrspmvlopofi, ofns sivou arcotékacpa Kdmolou Icon/uavu<01'> 0u)r0p0u:L0p01'J. E5cb yivaml kéyog YIOL |.u0c 01’)v9s1;r| 51a|1s007u1Bn|1évn 5u15u<a0ia rcoapaywyfig mg véag yv(bo"ng om nkaicma mg onoiug 1] Kowoavia, 1] smcsm pn KOL1 11 1cp00umu<c'>mm T01) speuvnm Ssv sivou ankobg rpexg sgco1:sp11<0i1<0u ao*1'J\/52101 psragb tong ntapéwovrsg, 00Oui s00Jtapu<(i Guvugoacpévsg rcruxég mag uvamugxalcfig 6La5u<ac:i(1g, 11 onoia npayputonolsital pécco plug auvsxofig

εμφάνιση μιας καινούργιαςθεωρίας δεν μπορείνα ερμηνευθείως αποτέλεσμαενός

εξωτερικού, άμεσου κοινωνικού παρεμβατισμού μέσα από το πρίσμα ενός

απλοϊκού μηχανιστικού ντετερμινισμού, ούτε είναι αποτέλεσμα κάποιου

κοινωνικούαυτοματισμού.Εδώ γίνεταιλόγος για μια σύνθετη διαμεσολαβημένη

διαδικασία παραγωγής της νέας γνώσης στα πλαίσια της οποίας η κοινωνία, η

επιστήμηκαιη προσωπικότητατου ερευνητήδεν είναιαπλώςτρειςεξωτερικοίκαι

ασύνδετοι μεταξύ τους παράγοντες, αλλά εσωτερικάσυνυφασμένεξπτυχές μιας

αναπτυξιακής διαδικασίας, η οποία πραγματοποιείται μέσω μιας συνεχούς

000u]7&s:11;i5p0101”|g scoarspuctbv Kou 2:<“,(.0tspu<cbv nupayévrcov. H (xévan psmrpovm

αλληλεπίδρασηςεσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων. Η αέναη μετατροπή

tcnv sgcorspuqbv otoxxsiwv 03 scum ;pu<ég cmypég mg i61ag mg yvcocmlcfig 5L0c5u<a0iag, énoag snicmg n 61ap1<fig avrlmslpsvonoincn mg ifiuxg mg

των εξωτερικών στοιχείων σε εσωτερικές στιγμές της ίδιας της γνωστικής

διαδικασίας, όπως επίσης η διαρκής αντικειμενοποίηση της ίδιας της

sm0m|.L0vu<fig 5pa0mp1émr(1g KOLL 11 pstarpomfi mg spsnvqrllcfig 5w.5u<(10i(1g (KOU.

επιστημονικήςδραστηριότηταςκαιη μετατροπήτης ερευνητική;διαδικασίας(και

tuav unorskaopdrwv mg) cs vlucfi 51'>vaw1 0m:0"csk01'Jv akknkévfisrsg nwxég IOU i610u qnawopévol).

των αποτελεσμάτων της) σε υλική δύναμη αποτελούν αλληλένδετα; πτυχές του

ίδιου φαινομένου.

4. H ocvoi/lvrm T01) rpércov rrpciairyz//17g mg 7:0/".zrzcr,uz;mg zrrropnmg Oscopiag and

4. 1-1 ανάλυση του τρόπου πρόσληVJης της πολιτισμικής-ιστορικής Οεωρίας από

του L. Vygotsky,

των τυπικών στάσεων αντιιιετώπισής

rovg avvspydcrag KOCZ ,u0c()17rég 1:00 L.

mg, zc0c6a'>g KIOU 11 agéraary mg ézafiucocaiag srcocvocfizomfirroormg, 0<v0c0s0bp2ym7g, agaapyoyzjg mg (more/'.sz' ocvayzcocfa rcp0i5rcé()am7 ;/10: mv zc0cr0cv0'z70v7 rcov iézcov raw Oswplyrzxcbv ocppgcbv zcaz ‘C00 ,ue:<90c50/Ioyzrcozfi vrcc5,B0¢¢9p0v mg av /'.0'yw rcpoaéw/yzaryg. Qg

Ifi/gotsky, rcov rwrzlcobv ordaewv avr1,u<<."ccz'J2rzovig

τους συνεργάτες και μαθητές

της, καθώς και η εξέταση

της διαδικασίας επαναδιατύπωσης, αναΟεώρησης,

αναγκαία

εφαρμογής της αποτελεί

προί5πόΟεση για την κατανόηση των ίδιων των

Οεωρητικ(όν αρχών

και του μcθoδo;~oγικoύ υπόβαθρου

της εν ;~όγω προσ6ΊγΖσης.

Ως

yvcootév, 01 sniyovol o6ny01'>v mg 1:0 rékog 1:1g 0cvru,0doa1g non svumipxouv 01:0 9s0Jpn"ru<é ofxsmpa, to orcoio u108ato1'>v 11 snlxslpofiv va av09&:<npfici0nv. H

5Lsps1'J\/1101] mw sppnvslcbv T01) épyou 101) L. Vygotsky mv ns;pi050 psrd to Béwaré

ton Km 11 pském rcov 1csr0pu<d)v }.l81C(1pOp(p(§JG80JV mg i5u1g mg rc07u'c1c:pu<fig 1o1:0pu<fig Gacbpncmg pnopoiw va oupfidlovv cmv Karavénmq mg nspmonciag mg av léym arpocéw/ymcmg ml rcov s;0<m:spu<cE)v avmodcscbv mg.

γνωστόν, οι επίγονοι οδηγούν

ως το τέλος τις αντιφάσεις που ενυπάρχουν

στο

θεωρητικό σύστημα, το οποίο υιοθετούν ή επιχειρούν να αναθεωρήσουν. Η

διερεύνηση των ερμηνειών του έργου του L.

ιστορικών

Vygotsky την περίοδο μετά το θάνατό

μεταμορφώσεων της ίδιας της πολιτισμικής­

του και η μελέτη των

ιστορικής θεώρηση; μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση

της πεμπτουσίας της

και των εσωτερικών αντιφάσεών της.

εν λόγω προσέγγιση;

Vygotsky' Ι. Ο πρόωρος

37

5. H 0w(i5s1.gq mg ouoméfiogng rpaycofiiag mg gcofig Km T01) épyou 1:01) L.

5.

Η ανάδειξη της αισιόδοξης τραγωδίας της ζωής και του έργου του L.

θάνατο; ενός νέου ανθρώπου (ο L.

Vygotsky πέΟανε στα

Vygotsky“. O ntpéoapog Oéwarog svég véov 0.v9p<b1c0"u (0 L. Vygotsky 1téO0ws cw

37 T01) Xpévltl) anorsksi avupgoifioka 1:p0.yw6i0

8TCl'E8iV E I'lI0.l éwv yivsrou kéyog yux évav

éfiscs nkfipwg m geofi "con csmv mmpsoia mg smomwqg Km mg Kolvoavucfig

'O|.1(og, to rpm/u<é crcolxaio

onéwlo, psyakoqoufi smcmpovau, 0 onoiog

του χρόνια) αποτελεί αναμφίβολα τραγωδία. Όμως, το τραγικό στοιχείο

επιτείνεται όταν γίνεται λόγος για έναν σπάνιο, μεγαλοφυή επιστήμονα", ο οποίος

έθεσε πλήρως τη ζωή του στην υπηρεσία της επιστήμης και της κοινωνικής

ll

11

12

12

H évvola mg <<0umé50gng "cpoq/cn6iag>> avalbaral and rov Bopcn (1988, c 76

O Luria éypoups csmv omrofiloypagoiu ton ta napaxdtoa

(1988~ c 76

έννοια της «αισιόδοξη;

Η

Ο

τον L

77)

77)

τραγωδίας» αναλύεται από τον Εορσε

<</lav sfvou vrrsp/5'o).zj va ov0,udo"0v,ue

Luria έγραφε στην αυτοβιογραφία του τα παρακάτω «Λεν είναι υπερβολ17 να ονομάσουμε

rov L Vygotsky ,u.<:ya.i.0g0vi'0¢ Ha rcdvm am} rrévr? fiexaerieg crmv sm'0'm,uz7 (isv o"vv0'rvm0a

0':v0po01r0, 0 orroiog érrrw 0'6 Koircozo /J’a(9,ué va rov Jr/)00eyy1'0c: amv rcoflrxprimrrx mu ,uv0:/3.013,

rrmv ncovémra va rizaxpfvsl mv ovrrioc

rdawv ropécuv mg srrz0‘r:§;1:yg K05? amv ncavémrrx rrpé[)’).8z/nyg rwv ;1<9).).()\/'r1Ka3v c5p(5,uwv

(mv()e:r(5r0nrwv Ir/)0,B}.r7/Jdnrw v, 010 2r).0'cr0g ;/va')az:0)v

Vygot.~ky μεγαί.οφυί'α Πα πάνrf) απ6 πέντΕ' δεκαετίες στην ΣπιστΙ7μη δεν συνάντησα

άνθρωπο, ο οποίος έστω σε κάποιο βαθμό να τον προσεγγίσει στην καθαρότητα του μυαί.οι),

στην ικανότητα να διακρίνει την ουσία συν()εΤcJτατων προβλημάτωιι', στο πλάτος γvcvσεΟJV

τόσων τομ!:cον της επιστΙ7μης και στην ικανότητα πρόβλΣψης των μελλοντικών δρι5μων

ανάπτυξης της Ψυχολογίας» (J1YPM5I,

avdmvcfqg mg 5Uv;(()i0yfag» (flypl/1&1, 1982, c 25)

1982, C 25)

21 21

Η

H Holzrzojuzzm