You are on page 1of 5

Visoka turistička škola

Novi Beograd

SEMINARSKI RAD

Tema: Vizantijska umetnost

Profesor: Student:

VIZANTIJSKA UMETNOST
Vizantijska umetnost obuhvata umetnost koja je nastajala i razvijala se na prostoru Istočnog
Rimskog Carstva (Vizantije) od V veka do pada Carigrada pod Osmanlije 1453. godine i
potpunog sloma Vizantije. Njeno delovanje nije bilo samo ograničeno na prostor Vizantije,
već i na prostore država koje su bile pod njenim direktnim uticajem (Srpske oblasti,
Bugarska, Ruske države, Mletačka republika, Napuljska kraljevina). Značajan oslonac
tadašnjoj carskoj vlasti bila je hrišćanska crkva koja je uživala veliki ugled i u narodu, a cara
je predstavljala kao božjeg poslanika na zemlji.

U Vizantijskoj umetnosti razlikujemo tri velike epohe napretka i cvetanja:


* period od IV do kraja VI veka
* od polovine IX do sredine XII veka (ujedno i najsjajnije doba vizantijske kulture)
* epoha Paleologa

Unutar deset vekova carevina je preživela više faza:


* Zlatno ili klasično doba (527.godine - 726.godine), vrhunac za vreme cara Justinijana
(527.godine - 565.godine). To je vreme apsolutne moći države koja je uspela doći sve do
Ravene, Venecije i Juga Italije
* doba ikonoborstva
* doba Makedonske i Komnenovske dinastije
* doba Paleologa (vreme propadanja i raspada carevine)

VIZANTIJSKA ARHITEKTURA

Podržavajući Rimljane, vizantijski imperatori su takođe gradili puteve, utvrđenja, vodovode,


gradove, carske dvorce, trijumfalne kapije...ali do danas to nije sačuvano. Izgled kuća koje
su rađene u vizantijskom stilu poznat je samo sa minijatura i fresaka.
Najznačajniji spomenici rane vizantijske umetnosti se nalaze u italijanskoj Ravenni koja je
402. godine bila prestonica Zapadnog Rimskog carstva, a za vreme cara Justinijana tu je
sedište vizantijske vlasti u Italiji (535. godine).
Veoma je bila razvijena religiozna arhitektura. Osnovni tip bila je bazilika s apsidom i tri ili
pet bodova (kao npr.crkva Sv.Dimitrije u Solunu). Važan činilac u arhitekturi je bilo
osvetljenje koje se uvodi kao elemenat kompozicije u unutrašnjost objekta i prozori su
smešteni ispod kupole u vidu velikih luneta.

Crkva San Vitale u Raveni


Crkva San Vitale u Raveni (526.-547.godine) ima osnovu
osmougaonika iznad čijeg središnjeg dela je kupola. Srednji
brod komplikovano je povezan s bočnim brodom i nizom
polukružnih niša. Crkva ovakve osnove s kupolom
preovlađuje u Pravoslavlju sve od Justinijana, kao što na
zapadu preovlađuje bazilikalni tip crkve.
U crkvi San Vitale sa obe strane oltara nalaze se
raskošni mozaici ( Car sa pratnjom i Carica sa
pratnjom ) koji simbolizuju i odražavaju moć i slavu
carskog dvora. Oni prikazuju Vizantijski ideal lepote:
visoke istanjene figure izduženih glava sa velikim
očima, povijenim obrvama, dugog i tankog nosa, malih
usta, malih stopala u odnosu na veličinu tela i raskošno
dekorisane odeće. Svaka scena je lišena pokreta.
Likovi na tim mozaicima su tipizirani, statični, velikih
očiju, a pozadina je zlatne boje.

Crkva Sv. Sofija u Carigradu

Crkva Aja Sofija (532.-537.) u Carigradu je najpoznatija


građevina ovog doba. Osnova je kombinacija uzdužne
bazilike i centralnog tipa s kupolom na sredini. Tada najveća
kupolu na svetu, podupiru je dve polu-kupole i sferni (kružni)
trouglovi nazvani pandatifi. Kupola je prošarana prozorima i
svetlucavim mozaicima pa se čini kao da je bez težine. Spolja
je volumen zatvoren ravnim geometrijskim površinama, dok
je iznutra zid potpuno dematerjalizovan mermernim oplatama
i mozaicima dajući mu slikarski karakter. U kasnijim
razdobljima vizantijske arhitekture javlja se nekoliko tipova
crkava, smanjuju se veliki jedinstveni prostori (koji su
dominirali u zlatnom dobu), a spoljašnja obrada volumena
dobija na važnosti gde se javljaju i ornamentalni ukrasi od
opeke (npr. Crkva sv. Luke u Fokidi, Grčka, ili sv.
Pantelejmona kod Skoplja, Makedonija).

U unutrašnjosti se zidovi crkava ukrašavaju pored mozaika i


freskama, a glavni brod je naglašen
ikonostasom. Ikonostas je oltarska pregrada
koja deli svetište od ostalog prostora crkve,
a čine je kameni pluteji ili ikone. Ikone su
prenosive slike na platnu ili češće drvenoj podlozi. One su rađene
po vrlo strogim pravilima prikazivanja likova – po njima
prozvanim ikonografskim pravilima.

Crkva Sv. Marko u Veneciji

Početkom 10. veka potpuno će se razviti tipična građevina


Vizanta, to je crkva osnove upisanog grčkog krsta
(ravnokrakog) na osnovu kvadrata. Kupole će povećati svoj
tambur (donji okvir kupole) i na tom visokom tamburu otvoriti će se mnogi prozori i
osvetliti građevinu građenu potpuno bez prozora na zidu.
Takav tip crkve je i crkva Sv. Marko u Veneciji (1063.), iako nije bila pod vlašću Vizanta,
bila je pod direktnim umetničkim uticajem. Ona ima osnovu grčkog krsta upisanog u
osnovu kvadrata i kupole iznad središnjeg kvadrata i svakog kraka krsta - odlike vizantijske
gradnje. Venecijanske kupole nemaju tambur nego su obložene drvenim krovovima.
Unutrašnjost je vrlo prostrana i ukrašena mozaicima.

VIZANTIJSKA SKULPTURA

Skulptura je u vizantijskoj umetnosti bila potisnuta, osim male plastike izvedene u slonovoj
kosti i metalom sa izrazito plitkom obradom. Jedan od glavnih skulptornih izraza
predstavljaju sarkofazi. Kod nekih je čitava površina prekrivena reljefima iz Starog i Novog
zaveta, natrpane jedne uz druge, bez obzira na kompoziciju.

Poznat je Teodorihov sarkofag koji se nalazi u crkvi San Apolinare in Klase u Raveni.Tu
nema pretrpanog reljefa, već je ornament sastavljen od simbola, od kojih svaki nosi
određenu i jasnu poruku. U sredini duže strane urezan je sveti monogram u krugu, u koji
gledaju dva pauna, simboli večnosti. Iza njih je izuvijana vinova loza sa grozdovima i
pticama.Na poklopcu se nalaze zapisi i tri venca sa monogramima.

Dekoracija crkava je bila raskošna i upotrebljavala se samo za unutrašnjost građevine.


Kasnije je poklanjana pažnja spoljašnosti. Upotrebljavane su različite linearne kompozicije,
kapiteli imaju oblik zarubljene piramide i to okrenute, kapiteli su kompozitni, sa
stilizovanim motivima, životinjama, biljkama, uokvireni bordurama.
Novu odliku predstavlja impost – kapitel, skoro istog oblika kao kapitel i umetnut je između
kapitela i početka luka. Njegova svrha nije potpuno jasna. Možda je služio za povećanje
visine ili da težinu luka prenese na stablo stuba. Često je impost bio bogato ukrašen.
Kamene ograde su bile ukrašavane šarama sličnim onim koje su bile na kapitelu ili
životinjama i pticamau uravnoteženom simetričnom poretku.

Vrlo brzo skulptura je nestala iz vizantijske umetnosti i to pod uticajem hrišćanstva, kao i
reljef.

VIZANTIJSKO SLIKARSTVO

U Vizantiji se razvija bujno slikarstvo mozaika, kao i slikarstvo ikona koje služe molitvi.
Uloga slikara bila je u tome da ukrašava zidove crkava mozaicima i freskama i da slika
ikone i ikonostase privatnih kapela i minijatura za ilustrovane knjige.
Vizantijsko slikarstvo dalo je svoje najlepše freske u Mistri, a mozaike u Dafni, Raveni i
Palermu. To slikarstvo je uticalo na Zapad preko minijatura, slonove kosti i tkanina, a na
srpsku umetnost i umetnost Italije preko svojih spomenika na tim teritorijama.

Najlepši mozaici se nalaze u vizantijskim crkvama u Raveni. U najbolje očuvane mozaike


spada mozaik cara Justinijana i njegove žene Teodore u crkvi San Vitale u prezbitorijumu
objekta. Poze i gestovi su dostojanstveni i shematizovani iako su lica individualizovana i
odgovaraju crtama carskog para i dostojanstvenicima.

UMETNOST BALKANA

Na teritoriji Balkana ranohrišćanska umetnost razvijala se u prvim vekovima nove ere u


zapadnim i stočnim provincijama Rimske imperije. Prve hrišćanske zajednice održavale su
svoje skupove u privatnim prostorijama. Samostalne crkve u arhitekturi pojavile su se tek u
III veku.

Jedan od najznačajnijih spomenika ove umetnosti na Balkanu je tzv. Eufrazijev građevinski


kompleks u gradu Poreču. Sadrži baziliku sa zidnim mozaicima, krstionicu i memorijalnu
kapelu.

Izvan Soluna se nalaze dva nalazišta starohrišćanske umetnosti, a to su: Manastirine i


Marusinac . Sarkofag sa reljefnim prikazom Dobrog pastira potiče iz Manastirina.

Značajne spomenike kasnoantičke i ranohrišćanske umetnosti imaju Caričin grad kod


Lebana u Srbiji i Stobi kod Gradskog u Makedoniji. Oba grada su bila ograđena zidovima sa
kulama, a unutar bedema i izvan njega su se nalazile bazilike, krstionice sa bogatom
arhitektonskom plastikom i podnim mozaicima.