Sie sind auf Seite 1von 15

Univerzitet u Tuzli

Filozofski fakultet
Odsjek: Historija

OFANZIVA BIZANTIJE PROTIV SLAVENA KRAJEM VI. POETKOM


VII. STOLJEA
(SEMINARSKI RAD)

Student:

Mentor:

Denan Hasani

dr.sc. Aranel Smiljani, doc.


Tuzla, januar 2014

SADRAJ

1. UVOD.................................................................................................................. 1
2. PRVE PROVALE SLAVENA NA TERITORIJU BALKANA............................................2
3. MAURICIJEVI RATOVI NA BALKANU......................................................................5
4. BALKAN POSLIJE 602. GODINE..........................................................................10
5. ZAKLJUAK....................................................................................................... 11
6. LITERATURA...................................................................................................... 12

1. UVOD
Tema ovog seminarskog rada je, moe se rei, posljednji pokuaj Bizantije da sauva antiki
poredak na Balkanu. Ja sam u ovom seminarkom radu ipak otiao malo u prolost i time
sam elio da obuhvatim i sami poetak barbarskih napada na teritoriju Bizantije, koji datira
od poetka VI stoljea. Inae, period od VI do VII stoljea na Balkanu protekao je dosta
burno koje karakterizira pljakaki upadi Slavena. Predmet mog interesovanja podjelio sam
na dva dijela s obzirom da se radi o dosta uskoj temi:
Prvi dio obuhvata sami poetak srednjeg vijeka na Balkanu, tu sam teio da na to krai nain
ukaem samo na pljakake pohode od strane Slavena, Anta i Bugara koji su ivjeli na lijevoj
obali Dunava. U drugoj polovini VI, stoljea napadi postaju sve jai, ponajvie zbog Avara
koji su potinili sve narode koje su zatekli. U to vrijeme spada i pad Sirmijuma koji je imao
velike posljedice po Bizantiju.
Drugi dio ovog rada prestavlja veliku ofanzivu pokrenutu od strane cara Mauricija koji je
elio da spasi Balkan od barbarizacije. Moe se rei da je sam pohod uspjeno voen ali zbog
loeg statusa koji je pomenuti car imao u samom Carigradu i njegova uporna elja da
Bizantijska vojska prezimi na tuoj teritoriji kotale su ga ivota. Njegovi nasljednici su, kao i
njegovi predhodnici, prepustili Balkan na nemilost Slovenima koji su se u velikom broju
nastanili na prijanjim posjedima Romeja.

2. PRVE PROVALE SLAVENA NA TERITORIJU BALKANA


Pojava Slavena na lijevoj obali Dunava i naseljavanje na tom podruju krajem V stoljea prvi
put spominje Jordanes u svom djelu De origine actibusque Getarum (O podrijetlu i djelima
Gota), dok Prokopije izvjetava, iz prvih decenija VI stoljea, da je cijeli kraj sjeverno od
donjeg Dunava (dananja Vlaka) naseljen slavenskim masama, i da ga pojedini bizantijski
pisci nazivaju Sklavinijom.1
Prokopije je prvi zabiljeio podatak o jednom slavenskom napadu na Balkanski poluotok za
vrijeme vladavine cara Justina I (518. 527.). To su bili Anti, susedi Slovena, koji su iveli u
prostranim stepama severno od ua Dunava. Ovaj napad suzbio je bizantijski vojskovoa
German. Na levoj obali Dunava nalazila su se i naselja Bugara, koje vizantijski pisci nazivaju
Hunima. Pod njihovim pritiskom dolo je do pokuaja prodora Slavena i Anta preko Dunava u
Trakiju.
Prvih godina Justinijanove vladavine (527. 565.) ponove dolazi do provala preko
podunavskog limesa. Izmeu 527. i 530. godine Bugari, Slaveni i Anti prodiru preko Dunava
svake godine i pljakaju Bizantijski teritorij. Justinijan je protiv neprijatelja poslao Hilvuda,
Trakog zapovjednika, koji je uspjeno branio granicu na Dunavu (530 533), prelazei ak i
na slavenski teritorij.2
Nakon toga Slavenski upadi postaju sve jai, ponajvie jer je car bio zauzet borbama na istoku
i zapadu, time nije pridavao veliku panju dogaajima oko Dunava. Na poetku jedan manji
sukob izmeu Slavena i Anta, oko 533. godine, omeo je njihove akcije protiv Bizanta,
meutim krajem tridesetih godina VI stoljea Slaveni sa Bugarima pustoe po itavom Iliriku,
od Jadrana do Carigrada, a naroito Trakiju, Heladu i Hersones. Najvei od tih prodara je bio
onaj kada su doli sve do zidina Carigrada.
Slaveni od 540. godine poinju sa samostalnim upadima, najvie je stradala Trakija, zatim
Ilirik, ak je jedan slavenski odred stigao i do Draa. Godine 549. osvojen je grad Toper na
rijeci Meste, gdje je ubijeno cijelo muko stanovnitvo, njih 15.000, dok ene i djecu
pretvorie u roblje, govori Prokopije.3 Sljedee godine pljakaki pohod, preko Dunava
prelazi velika mnoina Slavena kao nikada prije4 i pustoe i Trakiji i Dalmaciji. Tu su i po prvi
put prezimili na Bizantom teritoriju (550. 551.), kako kae Prokopije: kao u sopstvenoj
1 Historija (Istorija) naroda Jugoslavije I, Zagreb (Beograd) 1953., str. 67
2 Isto, str. 68
3 Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 43
4 Prokopije: Dok je German u ilirskom gradu Sardiki prikupljao i ureivao vojsku i
u svemu se veoma temeljito pripremao za rat, na zemljite Romeja provali tolika
masa Slavena kao nikad prije. Isto, str. 45
4

zemlji,bez ikakva straha od neprijatelaja,5 i time prvi put izrazili tenju ka stalnom
naseljavanju i kolonizaciji. Krajem 551. godine Slaveni sa velikom vojskom pustoe Ilirik i
preko Dunava odnose veliki plijen.
Prema Prokopijevim ocjenama u Historia arcana (Tajna historija), posljedice pljakakih
provala, koje su u provincijama istonog Balkana izvrili Huni, Slaveni i Anti izmeu 527. i
551., bile su upravo strahovite. Za tih dvadesetak godina neke su provincije bile poharane pet
ili vie puta, pri svakoj provali bilo je to ubijenih, to zarobljenih preko dvjesta hiljada
Romeja, pojedine pokrajine pretvorene su u pustinje, neki gradovi do temelja su razoreni, a od
drugih je i zadnja para izmamljena, a mnogi su stanovnici napustili ognjita i zbog poreskih
dugova.6
Kurtigurski voa Zvergan (Zaver-han) zajedno sa Antina i Slavenima 558. godine preko
zaleenog Dunava pustoi i pljaka Trakiju sve do Carigrada i Galipoljskog poluotoka i kroz
Grku sve do Termopila.
Iste godine dolazi Avarsko poslanstvo u Carigrad, koje nudi Bizantu pomo u borbi sa
njihovim neprijateljem. Justinijan je odobrio savez i dao avarskom kaganu godinji tribut i
poklone, ali nije pristao na zahtjeve Avara da se nasele u Carstvu. Carstvo je pomou Avara
pokualo da se oslobodi pritiska nekih drugih nomadskih naroda, Kutrigura, Onogura i Sabira
u Armeniji.7Avari su uspjeli da pokore ostatke Huna i bugarskih plemena na sjevernoj obali
Crnog mora, razbili antski plemenski savez i neprestano pljakali Ante, doli najzad do ua
Dunava gdje su podvrgli vjerovatno i Slavene. U to vrijeme vlada relativni mir na sjevernim
granicama carstva. Avari su 562. godine ponovo traili od Bizanta zemlju da se nasele, ovi su
im ponudili Donju Panoniju, dok su oni traili desnu obalu ua Dunava. Nakon toga Avari su
sklopili savez sa Langobardima o napadu na Gepide. Gepidi su traili pomo od Justina II,
koji je naslijedio Justinijana, koji je otezao sa pomou. Gepidi su u potpunosti poraeni u
ovom ratu, dok se grad Sirmijum predao Justinu II.
Odnosi izmeu Avara i Bizantije su se zaotrili u vezi grada Sirmijuma, Avari su isticali pravo
na grad kao pobjednici nad Gepidima, dok se Bizant pravdao time da su Gepidi drali taj grad
samo u njihovo ime i da su im ga vratili. Nakon toga uslijedila je reakcija Kagana Bajana koji
je opsjeo Sirmijum 568. godine, meutim odustao je od opsade nakon sklopljenog ugovora i
dogovora da Bizant plati danak. Nakon toga uslijedio je miran period odnosa itavu jednu
deceniju.
U narednom periodu oko 578. godine Slaveni iz Vlake, njih oko 100.000, izvrili su jedan
opasan pljakaki pohod kojem su bili izloene provincija Trakija, Ilirik i Grka. Bizantijci su
5 Isto, str. 46
6 F. Barii, Proces slovenske kolonizacije istonog Balkana, ANUBIH XII 1969., str
12
7 J. Kovaevi,Doseljenje Slovena na Balkansko poluostrvo
5

se tada obratili za pomo Bajanu, s obzirom da je veina njihove vojske ratovala na istoku
protiv Perzije. Kagan je uspio da potisne Slavene i nametne im da plaaju danak njemu.8
Godine 579. kagan odlui da konano osvoji Sirmijum, koji je nakon trogodinje opsade (579.
582.) i pao. Uspio je izolirati grad izgradnjom 2 mosta, jedan vie a drugi nie grada.
Posledice pada Sirmijuma bile su dalekosene. U svim podunavskim provincijama, kao i u
Dalmaciji, zavladala je krajnja nesigurnost. Posle zauzea Sirmijuma, Avari osvajaju
Singidunum, Viminaciju i Avgustu. U to vrijeme ponovo se desio veliki slavenski upad, o
kojem najbolje izvjetava Jovan Efeski: Tree godine po smrti cara Justina i dolasku na
presto pobjedonosnoga Tiberija prokleti narod Slovena izvri napad, uzoe itavom Heladom,
okolinom Soluna i Trakijom, opljaka mnotvo gradova i posjeda ........ I traje to ve etiri
godine, dok car bjee zauzet ratom protiv Perzije i sve njegove trupe bjehu na Istoku.....
Imajui zbog toga slobodne ruke, Sloveni se smjestie kao u osvojenoj zemlji i proirie se u
njoj dok im to bog doputa. Opustoie, popalie, porobie sve do spoljnih zidina prestolnice,
plenei ak i carska stada, na hiljade glava. I sve do ovog trenutka, a sada je godina 584, oni
su smjeteni i nastanjeni u romejskim provincijama....9

Nakon to su Avari izbili na Crno more, car Mauricije (582. 602.) bio je prinuen da trai
spas u pregovorima, koji su se, i pored niza tekoa, zavrili sklapanjem mira 585. godine.
Ovaj mir nije obavezivao Sklavine (Slavene iz Vlake), te je Trakija iste godine postala njihov
plijen. Ne obzirui se na sklopljeni mir, avarski kagan je nagovorio Sklavine da krenu prema
Carigradu. Oni prodiru do Dugog zida, gdje ih je uspio poraziti carski vojskovoa Komentiol.
Sljedee godine kagan je organizovao avarsko - slavenski napad na grad Solun, pisac uda
Svetog Dimitrija spominje vojsku od 100.00010, branioci grada kao i stanovnitvo ostali su
zateeni ovim napadom, ali uspjeli su nakon sedmodnevne opsade odbraniti grad, poslije
8 Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 90-91
9 F. Barii, Proces slovenske kolonizacije istonog Balkana, ANUBIH XII 1969., str
19
10 uda Svetog Dimitrija: On (kagan) pozove sebi svu nevjeru iz Sklavinije,divlji
sloj njmu se, naime, pokoravae cio taj narod, - i pomijeavi s njima i neke
druge barbare, naredi im da zajedno pou u pohod protiv bogom tienog Soluna.
To je bila najvea vojska koja bi viena u naa vremena o ljubimi. Jedni su ih,
naime procijenili na preko sto hiljada naoruanih ljudi, drugi manje, a neki mnogo
vie. Miljenja gledalaca su podijeljena jer se istina nije mogla utvrditi zbog
mnotva. Novu Kserksovu vojsku ili etiopsko libijsku opremljenu negdje protiv
Jevreja, takvu vidjsmo. Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I,
Beograd 1955., str. 177
6

poraza podigli su opsadu i uputili se prema Grkoj, gde su pljakajui prodrli vrlo
duboko i gde se zadravaju sve do 589. godine.

Bizantijsko carstvo je 587. godine uspelo da porazi Avare i povrati Singidunum i


Viminacijum, ali pobjeda nije do kraja iskoritena. Kagan je 588. godine prodro u Meziju i
Malu Skitiju, dok je mnotvo Sklavina prelo preko Dunava u Trakiju. Zauzeli su Tesaliju,
Heladu, Stari Epir, Atiku i Eubeju, a zatim preli na Peloponez da se tu nasele. Bizantijci su
uspjeli samo da oslobode Astiku, pokrajinu izmeu Adrijanopola i Filipopola (Plovdiva).11

3. MAURICIJEVI RATOVI NA BALKANU


Godine 591. sklopljen je mir izmeu Bizanta i Perzije, nakon dvadesetogodinjeg
iscrpljujueg rata zapoetog jo za vrijeme cara Justina II. Inae ovaj mir je bio dosta
povoljan za Bizantijce jer su dobili veliki dio teritorije Armenije zbog koje je i voen
pomenuti rat a uz pomo Mauricija na kraljevsko prijestolje u Perziji doveden je Hosrau II.
Nakon osiguranog mira na istoku car je mogao da prebaci vojsku sa perzijskog ratita na
Balkan i da otpone sa ofanzivom; za rat se pripremao u Anhijalu i Herakleji na Mramornom
moru.12
Situacija izmeu Avara i Bizantije se zaotrila 592. godine kada car Mauricije odbio kaganu
poveanje godinjeg danka13, nakon toga Kagan je naredio podlonim Slavenima da kod
grada Singidunuma izgrade amce koji e omoguiti prelazak Avarskoj konjici da desnu obalu
rijeke Dunav. Meutim posada grada Singidunuma je ometala i palila donesenu i pravljenu
grau, zbog toga je zapoeta opsada grada koja je naglo prekinuta sedmog dana kada kagan
11 Historija (Istorija) naroda Jugoslavije I, Zagreb (Beograd) 1953., str. 82
12 J. Kovaevi, Doseljenje Slovena na Balkansko poluostrvo
13 Teofilakt Simokata: Kagan je od cara traio poveanje ugovorene sume. A kad
samodrac ne htede da uje za varvarinov zahtev, ovaj odma otpoe rat.
Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 112
7

nareuje Slovenima da se povuku, to su ovi i uinili dobivi kao naknadu 2.000 zlatnika,
jedan zlatom okien sto i jednu skupocjenu haljinu.14Poslije toga pripreme za prelazak
Dunava otpoele su u blizina grada Sirmijuma gdje su takoe Slaveni pravili brodove za
prelazak avarske konjice. Avarska vojska pod komandom Kagana prelazi Savu i kree se
prema istoku, inae vojska je bila podijeljena na dva odijeljenja, prvo je bilo zadueno da
zadaje strah15, dok glavnima vojske kreui se ubrzano zauzima Bononiju u Meziji (Vicin).
Vrhovnu komandu nad vojskom tada imao je Prisk, koji se ulogorio kod Markianopolisa, gde
su Avari pod komandom Samura poraeni. Sledeu bitku, koja nije uspeno voena, carske
trupe su izgubile, a komandant Salvinijan je zarobljen. Kagan tada napada Anhijal, a bez
uspeha opsjeda jako utvrenje Driziperu 16 i nadire ka Herakleji, na Mramornom moru, gde je
Prisk poraen i primoran da se povue u drugo jako utvrenje, Curulon. Mauricije je tada da
spasi Priska posluio ratnom varkom, naime car je napisao pismo Prisku, a gradski oficir koji
je nosio pismo predao se Avarima. U pismu je stajalo da je car poslao vojsku na laama da
napadne i zarobi ene i decu Avara. Kagan, uplaivi se, odma je podigao opsadu grada,
sklopio mir s Priskom i dobivi manju svotu novca, povukao vojsku iz Trakije.
U proljee 593. godine, Prisk je sa vojskom krenuo na lijevu obalu Dunava da sprijei
slovenski upad u Trakiju. Plan je bio da se osigura odbrana na Dunavskom limesu, ali i da se
trupe ne dre u Trakiji i po utvrenim gradovima crnomorske obale. 17 Bizantijska vojska se
prebacija u Dorostolon (Silistrija, u Bugarskoj) potpuno spremna, tu je stigao kaganovo
poslanstvo i protestovalo i traila objanjenje izbijanja bizantijske vojske na Dunav. Prisk je
odgovorio da se vojska sprema samo protiv Sklavina i da nema govora o povrijedi mirovnog
ugovora sa Avarima. Iza toga, jedne noi, sasvim iznenada, Prisk je prebacio svoje ete preko
Dunava i napao slovensku vojsku, koju je vodio Radagost. Napad je bio tako neoekivan, da
14 V. orovi, Istorija Srba, Beograd 1989., str. 17
15 Teofilakt Simokata: A kad su amci bili gotovi i varvarimu stavljeni na
raspoloenje, varvarska vojska prijee oblinju rijeku (Savu). Sad Kagan jedan dio
vojske izdvoji i posla naprijed da ulijeva strah Romejima pred njegovim dolaskom.
Petog dana stigne on pred Bononiju. Vizantijski izvori za istoriju naroda
Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 112
16 Za neuspjelu opsadu Drizipera lakovjerni svijet srednjeg vijeka pripisivao je to
nekom udnom privianju. Naime, poslije opsade od nekoliko dana, usljed jednog
nenadanog ispada gradske posade, njegova vojska naglo uzmae i umalo ne
prsnu u bjeg. Kada su se otvorila gradska vrata, uinilo se Avarima da bezbrojne
grke falange silaze iz grada i uplaeni tim barbarski vojnici naglo ustaknue. V.
orovi, Istorija Srba, Beograd 1989., str. 17
17 Teofilakt Simokata: Poetkom proljea car poalje stratega (Priska) na Dunav
da bi slovenska plemena, poto im se sprijei da prelaze rijeku, i mimo svoje volje
pruila Trakiji mir i sigurnost. Jer samodrac je Prisku govorio da se barbari nee
smiriti dokle god romejska vojska ne bude najpaljivije uvala Dunav. Vizantijski
izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 113
8

je sam Radagost jedva spasio ivu glavu. Doavi posle sebi, u sukobu s jednim bizantiskim
odjeljenjem, on je pokuao da im suzbije nalet, ali je i po drugi put morao da se spaava
jednim vratolomnim skokom u reku, koju je sreno preplivao. Slavenska zemlja bi poharana,
a ljudi razjureni.18 Dobiveni plijen je poslat u Carigrad, ali je u unutranjosti zemlje, na
bizantijskom tlu, napadnut od jedne ete slavena koja umalo nije uspjela u svom naumu da
nije u pomo stigla jedna grka eta. Prisk je nastavio sa svojim pohodom, kada je vojska
prela rijeku Helivakiju ve je bila duboko u unutranjosti njihove zemlje. Sklavini su se
skrivali po umama i movarama elei to vie navui neprijatelja na lo teren koji nikako
nije odgovarao Bizantijcima. Meutim, jedan pokrteni Gepit prebjegao je i Priskovom
komadantu Aleksandru pokazao put do sklavinskog skrovita i rekao da te sklavine predvodi
Muok koji sebe naziva kraljem. Aleksandar je sa vojskom napao sklavine i traio od njih
potrebne podatke, meutim oni su ostali njemi. Po drugi put se pokrteni Gepid ponudi svoju
uslugu, ovaj put on je otiao do Muoka i obavjestio ga o porazu Radogotovom i zamolio ga,
da mu dadne nekoliko ljudi i par lai da ih spasi. Muok mu dade 150 amaca i 300 veslaa. S
njima Gepid doe do rijeke Paspirija, pa ih tu izdade Bizantincima, a odmah za tim sprovede
Priskovu vojsku i u Muokov kraj.19 Bizantijci su iznenadnim napadom poubijali mnoge
Slavene a sam Muok je pao u zarobljenitvo. Car Mauricije je nakon toga naredio Prisku da
prezime na lijevoj obali Dunava nakon ega je dolo do pobune u vojsci. I sam Prisk je mislio
da je mudrije da se povuku na svoju teritoriju zbog bolje ishrane a i zbog nesigurnosti u tuoj
zemlji, gde su prepadi svaki as mogui. Tako da je njegova vojska prezimila u gradu Odesos
(Varna u Bugarskoj).
Avarskom kaganu nije bio jasno povlaenje Bizantijske vojske, pa je poslao svoje izaslanike
da izvide stvar, dok je u isto vrijeme vrio pripreme da sa svoje strane napadne Bizantijski
teritorij. Posle pregovora sa kaganom, sklopljen je mir, ali s tim da se podjeli plijen koji je
Priskova vojska zadobila u Sklaviniji.20 Prisk je tekom mukom nagovorio svoje vojnike da
pristanu na to. Plijen koji je predan Avarima iznosio je 5.000 zarobljenih barbara, veinom
Slaveni a kagan zadovoljan tim pustio Bizantijce preko svog teritorija. Car je nezadovoljan
ovakvim ishodom smjenio Priska a za komadanta postavio svog, prilino neiskusnog, brata
Petra.
Godine 595. poela je velika ofanziva protiv Sklavina, koji su opljakali i unitili gradove
Zaldapu, Scupi, Akvis i nepoznato mjesto Scopis. Za centar operacije odreen je grad
Markrianopolis. Predhodnice su unitile jedan odred Sklavina i od njih preotele plijen i
zarobljenike. Na etiri dana hoda od Markianopolisa, vojska je naila na slavenska naselja ali
se morala zadrati u Trakiji jer se proula vijest da se Slaveni spremaju za napad na Bizant.
18 V. orovi, Istorija Srba, Beograd 1989., str. 17
19 Isto., str. 18
20 Teofilakt Simokata: Neka mi i on (Prisk) bude dobar prijatelj. Bez poasnog
dara u plijenu neka ne ostane kagan. Na moju je zemlju zaratio, o moje se
podanije ogrijeio. Neka srean dobitak bude zajedniki. Vizantijski izvori za
istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 116
9

Teofilakt Simokata izvjetava: etvrtog dana (Petar) se priblii susjednoj rijeci (Dunavu) i,
sakupivi dvadeset ljudi, posla ih da preu rijeku i izvide kretanje neprijatelja. Ovi prijeu
rijeku i svi budu pohvatani, i to na ovaj nain. Izviai obino nou idu a danju spavaju.
Preveljivi prve noi veliki put i silno se zamorivi, oni zorom uu u neko ipraje na poinak.
Oko treeg asa, dok su bez strae svi spavali, kraj ipraja stvore se barbari. Sjaivi s konja
Slaveni pou u hlad da se osvjee i konje odmore. Prolazei otkrie Romeje i, zarobivi
jadnike, i ispitivaju ih o namjerama Romeja. Izgubivi nadu u spas, oni otkriju sve.
Pirigast, poglavica te skupine barbara, sa svojim snagama ulogori se na mjestima prijelaza
preko rijeke i sakri se u umi, nevidljiv kao grozdi pod liem. Strateg Petar, samodrev
brat, ne vjerujui da je tamo neprijatelj, naredi vojsci da prijeu rijeku. Kad je njih hiljadu
prelo rijeku, barbari ih sve pobiju. Doznavi to, strateg natjera vojsku da ne prelaze rijeku
razbijeno (nego zajedniki) da ne bi, prelazei u malim odredima, postali rtve neprijatelja.
Kad je romejska vojska zauzela poredak, onda se i barbari raspodjele na obali za borbu.
Romeji iz amaca obaspu barbare strijelama, a ovi, ne mogui da odole masi strijela, napuste
obalu. Tu pogide njihov komadant Pirigast, ranjen u prepone. Kad pade Pirigast, okrene
neprijateljska vojska u bijeg. Romeji ovladaju obalom rijeke. Zatim, udarivi na barbarske
mase, mnoge poubijaju i nagnaju ih na bjekstvo. Nisu ih mogli daleko goniti jer nisu imali
konja, pa se vrate u logor.
Sutradan vodii romejske vojske zalutaju, tako da vojska osta bez vode, i dospje u kripac.
Teki oruanici, ne podnosei oskudnicu vode, stanu e gasiti mokraom. To zlo trajalo je
ve tri dana. I cijela vojska bi propala, da im neki zarobljeni barbarim ne pokaza rijeku
Helibakiju. Onda Romeji jo izjutra dou na vodu. Jedni su, kleknuvi, ukusno gutali vodu
ustima, drugi su grabili rukama, a trei sudovima. Poto se na drugoj strani rijeke nalazila
gusta uma i u njoj se skrili barbari, Romeji dospiju u veliku opasnost. Barbari, naime zaspu
kopljima Romeje dok su pili i, zato to su sami ostali nevieni, mnoge poubijaju. Moralo se
od dvoga izabrati jedno: ili se odrei vode i umrijeti od ei, ili zajedno sa vodom pasti u
smrt. Sklopivi splavove Romeji preu rijeku da pohvataju neprijatelje. Ali kada hopliti
prijeu na onu obalu, navale barbari u gomili i nadvladaju Romeje. Pobjeeni Romeji okrenu
se u bjekstvo.
Poto je Petar bio pobjeen od barbara, to Prisk postane strateg, a Petar, smjenjen s
dunosti, doe u Bizant.21
Ovim opisom moemo vidjeti da je ova ofanziva bila samo djelimino uspjena jer Bizantija
je uspjela poremetiti Slavenske pripreme za pljakaki pohod ali je i sama izgubila mnotvo
vojnika.
Sljedee godine 596. Prisk je sa vojskom prikupljenoj u Astici, preao ponovo Dunav i doao
do Gornje Nove. Avari, koji su se pretvarali kao zatitnici Sklavina, odgovorie osvajanjem
Singidunuma, ije stanovnitvo preselie na svoje podruje. Prisk je pourio
sa vojskom da se priblii osvojenom gradu i stie sa njom na dunavski
21 Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 118120
10

otoi Sigu. Prisk je lino potraio kagana u Konstantioli, da govori s njim


povodom toga.22 Posle uzaludnog sastanka, Prisk je naredio svom
zapovjedniku Guduju, da povrati grad. Ovaj je u tome i uspjeo i vratio je
grad u bizantijske ruke, koji su odmah otpoeli sa obnovama zidina u
sluaju novog napada Avara.
Avari su nakon toga, prema Teofilaktu Simokati, 597. godine provalili u provinciju Dalmaciju
gdje su zeuzeli grad Vonke i poruili 40 tvrava.23 Prisk je poslao Gudaja sa 2.000 vojnika, da
izvia i uznemirava avarske ete. Gudeja je sa velikim uspjehom odraivao zadatak, ak je
povratio dio plijena.
Na Uskrs 599. godine kagan je krenuo prodirati u Meziju sve do grada Tomi. Prisk je pourio
odmah za njim da brani grad, ali do vee borbe nije dolo cijele zime. S druge strane
Komentiol je sa drugom vojsku krenuo prema Nikopolju, kagan saznavi za to krenuo mu je u
susret i porazio ga kod grada Jatra. Sam Komentiol se jedva spasio najprije bjegom prema
Driziperi, gdje ga stanovnitvo nije ba najbolje doekalo, a kasnije je stigao u Carigrad.
Njegove usplahirene vijesti, i izgled bjegunca, izazvae tamo opte zaprepatenje. Mnogi, u
panici, pomislie da se spaavaju u Aziju. Car hitno opremi svoju gardu s neto druge vojske i
graana, da uva Dugi Zid i prestonicu mislei, da e Avari, po staroj navici, dopreti
dotle.24Meutim kuga koja se proirila u Avarskoj vojsci primorala je Kagana da odustane od
dalje ofanzive. Dolo je do sklapljanja primirja u gradu Driziperi, kako kae Teofilakt
Simokata bi ugovoreno da granica izmeu Romeja i Avara bude Dunav, i da dozvoljeno
rijeku prelaziti protiv Slavena.25
Meutim, car Mauricije nije elio da potuje mir. Naredne godine u ljeto kod Singidunuma
Prisk je preuzeo glavnu komandu na vojskom i koncentrisao je kod Viminacija. Pod njegovim
vodstvom Bizantijska vojska je u velike tri bitke izala kao pobjednik. Kagan se povukao u
banatske doline prikupljajui novu vojsku. Prisk je doveo svoju vojsku do rijeke Tise i na
Titelskom brijegu dao potpuno poraziti Avarsku vojsku. Ovo nije bio samo prvi avarski poraz
u sopstvenoj domovini, ve je i poginulo nekoliko kaganovih sinova. Bizantijci su zarobili
3.000 Avara, 8.000 Slavena i 6.200 drugih barbara. Tada je kagan poslao poslanstvo preko
kojeg je molio cara za milost prema zarobljenicima. Car je pristao da pusti svo roblje iz
Tomija. Granica je poslije ovoga ostala mirna. Stanje u samom gradu Carigradu je bilo dosta
loe, car je bio dosta kritikovan a bilo je i javnih pogrda protiv njega. Publika je protestovala,
22 V. orovi, Istorija Srba, Beograd 1989., str. 19
23 Teofilakt Simokata: U tom podruju nalazi se zemlja Dalmacija. Uinivi
potreban broj konaita, barbarin stie u takozvane Vonke i, osvojivi grad
pomou ratnih sprava, porui 40 tvrava. Vizantijski izvori za istoriju naroda
Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 121
24 V. orovi, Istorija Srba, Beograd 1989., str. 20
25 Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955., str. 122
11

to on titi Komentiola, krivca za dva teka romejska poraza, a suvie zapostavlja ustvari
zaslunog Priska.26 Nakon uspjenih operacija u Banatu, car Mauricije je na mjesto glavnog
zapovjednika postavio Petra, a smjenio Priska to je izazvalo proteste i meu vojnicima i pad
discipline.
U to vrijeme do cara je dola informacija da kagan sprema osvetu i ak pohod na sam
Carigrad. On tada nareuje Petru na preduhitri Avare i da ih napadne na lijevoj obali Dunava.
Meutim Petar se nije usudio da krene pravo na Avarske podanike Slavene, nego alje
zapovjednika Guduja koji postie izvjesne uspjehe uz pomo Anta, koji su ovaj put saveznici
Bizanta. Ali Bizantijska vojska je bila puna nepovjerenja prema novom vrhovnom
zapovjedniku, nije htela da prodire dublje u opasne slovenske krajeve i da uopte ostaje na
lijevoj strani Dunava. Kako se bliila jesen car je ponovi insistirao da vojska prezimi na
lijevoj obali Dunava, smatrao je da se treba iskoristiti prole uspjehe kao i mete meu
Avarima, ali vojska je to odbila i mimo Petrove volje, preplovila Dunav. Na mjesto Petra, koji
je pobjegao u Carigrad, vojska je za cara izvikala centruriona Foku i uputila se pravo
Carigradu kojeg je lahko zauzela. Car Mauricije je bio ubijen sa cijelom svojom porodicom.
Time je i zavrena ofanzivna politika protiv Avara i Slavena.

26 V. orovi, Istorija Srba, Beograd 1989., str. 21


12

4. BALKAN POSLIJE 602. GODINE


Dolaskom Foke na vlast ofanziva na Balkanu je naglo prekinuta. Mauricije je bio posljednji
car koji je pokuao da spasi Balkan od barbarskih napada. On je uspjeo umiriti Balkan nakon
skoro 100-godinjeg avarsko-slavenskog pustoenja. Za Mauricija su kljuni faktori za
obnovu vlasti na Balkanu bili rekonstrukcija i ponovno naseljavanje. Planirao je da naseli
Armenske vojnike i seljake u opustoene krajeve kao i da romanizuje naseljene Slavene.
Meutim novi car je ponovo morao da ratuje protiv Perzije koja je ponovo zauzela Armeniju,
tako da je sva vojska sa Balkana ponovo vraena na istok a car da bi sauvao mir plaao je
Avarima ogromni danak.
Dugo godina je preovladavalo miljenje da je nakon 602. godine dunavski limes ostao irom
otvoren, i da su stoga prvih godina VII stoljea balkanske provincije upravo preplavljene
Slavenima iz Podunavlja i da ti silni i niim neorganizovani upadi zapravo znae poetak
masovnog naseljavanja. Naprotiv, analizom dokaza moe se zakljuiti da je za vrijeme Fokine
vladavine (602. 610.) vladao mir na Balakanu. Foka je vjerovatno nastavio pohode
predhodnika samo u manjim razmjerama. Mogue je ak da je za vrijeme Fokine vladavine
dolo do djeliminog oporavka i obnove mnogih tvrava. Tek je za vrijeme cara Heraklija
dolo do masovnog naseljavanja Balkana i to je ve odavno utvrena injenica, a car je bio
prinuen prepustiti Balkan na milost i nemilost Slavenima jer je bio zauzet ratom na istoku
zemlje.27

27 F. Barii, Proces slovenske kolonizacije istonog Balkana, ANUBIH XII 1969.,


str 23-24
13

5. ZAKLJUAK

Uspjesi Mauricijevih pohoda su u Fokino doba postali prolost. Takoe nisu se ostvarili
Mauricijevi planovi za obnovu Balkana i preseljenje armenskih vojnika seljaka u raseljena
podruja. Heraklije je za Balkan mogao uraditi jo manje s obzirom na rat na istoku. Zato je
jedina neposredna posljedica bila dvadesetogodinje odlaganje slavenskog zauzea Balkana.
Jedini gradovi koji su preivjeli Slavenske napade i koji su imali veze sa Carigradom su
primorski gradovi, dok gradovi koji su se nalazili u unutranjosti su nastradali.
Vjerovatno je da su avarski porazi od 599. imali dugoroni uticaj. Avari su krvavo poraeni u
sopstvenoj zemlji, otkrili su da nisu u stanju da zatite sebe, a kamoli svoje podanike. Do
bitke kod Viminacija 599., smatrali su ih za nepobjedive, na osnovu ega su cijedili svoje
podanike. Kada se ovo pokazalo kao netano, dolo je do prvih pobuna, koje su slomljene iza
603. god. Meutim moemo smatrati da je poraz Avara iz 599. godine uzdrmao temelje
nihovog kaganata, koji su poslije neuspjele opsade Carigrada 626. godine totalno izbugili i
svoj ratni i svoj politiki znaaj.
Mauricijevim pohodima su okonani avarski snovi o hegemoniji na Balkanu i utrli put za kraj
avarske pretnje. Nekoliko stoljea e Balkan biti u potpunoj vlasti Slavena koji e tu osnovati
svoje Sklavine sve dok ih Bizantijski car Vasilije II nee pokoriti i vratiti cijeli Balkanski
poluotok pod svoju vlast.

14

6. LITERATURA
-Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, Tom I, Beograd 1955.
- Grupa autora, Historija (Istorija) naroda Jugoslavije I, Zagreb (Beograd) 1953.
- Vladimir orovi, Istorija Srba, Beograd 1989.
-Georgije Ostrogorski, Povijest Bizanta 324-1453, Zagreb 2002.
- Jovan Kovaevi, Doseljenje Slovena na Balkansko poluostrvo
- Franjo Barii, Proces slovenske kolonizacije istonog Balkana, ANUBIH XII 1969.

15