Sie sind auf Seite 1von 14

ilia WavWavaZis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetis filosofiisa

da socialur mecnierebaT fakultetis specialoba saerTaSoriso


urTierTobebisa da usafrTxoebis kvlevebis magistraturis I kursis
studenti:
salome iantbeliZe

Temis saxelwodeba:

bismarkis politikuri kursi


da germaniis imperiis formireba

kursis xelmZRvaneli:
daviT afrasiZe
Tbilisi 2008

sarCevi

• Sesavali---------------------------------------------------------------- 2
• bismarkis gamobwyineba politikur asparezze--- 4
• avstriisa da prusiis swrafva hegemoniisaken--- 7
• franko-prusiis omi da germaniis gaerTianeba--- 9
• germanuli imperiis dafuZneba---------------------------- 10
• daskvna------------------------------------------------------------------
- 13
• bibliografia-------------------------------------------------------- 14

2
Sesavali
XIX saukunis Sua xanebSi evropuli qveynebis mosaxleoba aqtiurad miiswrafoda
eri-saxelmwifoebis Seqmnisken. nacionaluri suliskveTeba metad mZlavri iyo,
Tumca amas TavisTavad upirispirdebodnen ukve arsebuli imperiebi da am
procesebis sawinaaaRmdegod koaliciebsac qmnidnen. germanelebisTvis
nacionalisturi ideebi napoleonis damarcxebis Semdeg metad aqtualuri gaxda.
isini eswrafoden erTianobas da Tavisuflebas, Tumca didma imperiebma saTaviso
ganaCeni gamoutanes. maT xelsayrelad ar miaCndaT germaniis gaerTianeba,
amitom orad gayves da Zlier germanulenovan monarqiebs SeuerTes, Tumca
nacionalisturi miswrafebebis Cakvla, mainc ver moaxerxes mebrZol, patriotulad
ganwyobil erSi. germanelebis xedviT, gaerTianeba SesaZlebeli iyo, teritoriuli
TvalsazrisiT, an “didi germanuli”, an “patara germanuli” variantebis mixedviT.
am gegmebis Sesabamisad dayenebuli iyo sakiTxi, gaerTianebul saxelmwifoSi
unda Sesuliyo, Tu ara avstria.1 germaneli xalxis moTxovna iyo konstituciis
arseboba, romelic daaregulirebda urTierTobas ersa da monarqs Soris, rac
TavisTavad gulisxmobda Zalauflebis Tanabrad ganawilebas. mxurvale patriotebs
surdaT, nacionalur-konstituciuri saxelmwifos Seqmna. es yovelive ra Tqma
unda, did ukmayofilebasa da SeSfoTebas iwvevda orive imperiaSi, avstriasa da
prusiaSi. cxadi iyo, rom konservatiuli xedvis monarqebi ase martivad ar
daTmobdnen Tavis poziciebs da ar daarRvevdnen ukve arsebul wesrigs.
imperiebi erTmaneTis mxardaWeriT cdilobdnen liberaluri procesebis SeCerebas.
amis precedenti iyo “saRvTo kavSiri.” germaneli xalxis amboxeba xeirian
Sedegs ver aRwevda. da ai, am yovelives fonze gamoCnda pirovneba, romelmac
politikuri karti metad ostaturad auria da realobad aqcia is, razec didi xnis
manZilze ocnebobdnen germaneli nacionalistebi. misma saqmianobam
SesaZlebeli gaxada germanuli imperiis aRmoceneba.
istoriul figurebs Soris erT-erTi yvelaze gamorCeuli da rTulad gasaSifri politikosia
oto fon bismarki. “rkinis kanclerad” cnobili personis politikur-diplomatiuri
moqmedebebi da gadawyvetilebebi, sababs aZlevda biografebs, rom sruliad
sapirispiro da erTmaneTis gamomricxavi mosazrebebi CamoeyalibebinaT
realpolitikis udaod originalur figuraze. saukuneze metia mas germaniis

1
J. Merriman “A History of Modern Europe. Vol 2” gv. 721

3
gamaerTianeblad moixsenieben da misi Tayvanismcemeli biografebi bismarks
genialur diplomatad da movlenaTa zust prognozistad miiCneven. pozitiurad
ganwyobilTa azriT, “rkinis kanc- leri” germaniis gaerTianebas politikur asparezze
gamosvlisTanave gegmavda da Tanmimdevrulad da mizanmimarTulad
axorcielebda Tavis Canafiqrs. aseTi gadaWarbebuli warmodgenis mixedviT
bismarkma TiTqos winaswar icoda yoveli politikuri procesis mosalodneli Sedegi.
Tumca am mosazrebas mowinaaRmdegeebic hyavs, romelnic Tavis mxriv sruliad
sapirispirod warmoaCenen istoriul movlenaTa msvlelobas da Tavdayira
ayeneben gabatonebul warmodgenas. isini konservator politikoss germaniis ki
ara, prusiis erTgul msaxurad da gulSematkivrad aRweren, ufro swored ki prusiis
kaizeris erTgul “cerberad”, romelic yovel siaxles dauRalav da Seupovar brZolas
ucxadebda. skeptikosebis mier daxatuli bismarkis portreti, es aris tipiuri
politikuri persona, romelic mxolod sakuTari tyavis gadarCenaze zrunavs da
gadawyvtilebebsac piradi viwro interesebidan gamomdinare Rebulobs. maT
logikas rom mivhyveT, gamodis, rom germaniis gamaerTianebels ubralod
fortuna uRimoda. bismarki TiTqos gegmavda erTs da Rebulobda sruliad
gansxvavebul Sedegs, romlis miuxedavad mainc yovelTvis axerxebda zedapirze
darCenas da procesTa axal msvlelobaSi maqsimalur CarTvas, raTa SesZleboda
sargeblis da kuTvnili dafnis gvirgvinis mopoveba. miuxedavad amisa, arc erTi
mxare ar uaryofs imas, rom mas wvlili miuZRvis germaniis iperiis
CamoyalibebaSi, magram sadavoa sakiTxi, iyo es dagegmili qmedebebis
gaazrebuli da Tanmim- devruli mizez-Sedegobrioba, Tu mxolod da mxolod
damTxvevebisa da gamarTlebebis krebuli, romelmac bismarki sruliad
SemTxveviT aRmoaCina germaniis gamaerTianeblis sadaveebTan.
Temis mizania, yovelgvari emociebis, subieqturobisa da faqtebidan gada-
xvevis gareSe ganixilos mecxramete saukunis meore naxevarSi germanul
saxelmwifoSi mimdinare movlenebi da maTSi monawile oto fon bismarkis
arsebiTi roli. naSromSi yuradReba gamaxvildeba ZiriTad, utyuar faqtebze da
gverdi eqneba avlili saeWvo sakiTxebs, romelic ar iqneba dadasture- buli mtkice
dasabuTebiT. aseve gverdi eqneba avlili bismarkis pirovnul daxasiaTebas,
radgan SeuZlebelia am aspeqtze jansaRi da marTebuli azris Seqmna. mocemuli
iqneba saerTo suraTis SeqmnaSi ZiriTadi mniSvnelobis mqone komponentebis
urTierTqmedeba da zemoqmedeba.
bismarkis gamobwyineba politikur asparezze

4
1847 wels oto fon bismarki dainiSna ostelbis raindTa warmomadgenlad
gaerTianebul landTagSi.2 misi daniSvna TviT prusiis mefis fridrix vilhelm IV-is
iniciativa iyo. es movlena SegviZlia, bismarkis politikuri karieris dasawyisad
miviCnioT. deputati sarkastuli da maxvili frazebiT ilaSqrebda yvela axali ideis
winaaRmdeg. is metad agdebulad eqceoda sazogadoebriv azrs.3 bismarkma
Tavidanve moipova Tavgamodebuli konserva- toris da prusiis kaizeris interesebis
damcvelis saxeli.
1848 wels evropa moicva revoluciaTa talRam, romlis ZiriTadi Semadgeneli
elementi iyo nacionalizmi. mimdinare reaqciebs gverdi ar auvlia arc
germaniisTvis. bismarki sastikad uaryofda am moZraobas. man ar scno
frankfurtis parlamenti, romelic TviTneburad Seikriba. mZvinvare konservatori
guliT Sehxaroda maT gandevnas. radikalizmisa da libera- lizmis winaaRmdeg
misi siZulvili TiTqos germanuli erTianobis winaaRm- deg gamosvliskenac
ubiZgebda. momovali kancleri aqtiurad asxamda xotbas prusiis didebas. is
amtkicebda, rom prusias wertili unda daesva erTxel da samudamod
gabatonebuli qaosisa da umsgavsobisTvis. konservatori deputati germaniis
erTianobas mxolod prusiis qveSevrdomobiT aRiarebda, rac bismarkis azriT,
gulisxmobda imas, rom saWiro iyo “rkinisa da sisxlis” meTodiT sasurveli Sedegis
miRweva da ganmtkiceba.
Tavdapirvelad realpolitikis warmomadgeneli avstriis mimarT metad loialuri
Canda. amis gamo fridrix vilhelm IV-m 1851 wels bundesTagSi prusiis
warmomadgenladac ki daniSna. saqmeSi ukeT Caxedulma politikosma SeniSna,
rom avstria prusias mxolod rogorc umcros Zmas da ara Tanaswors ise
Sehyurebda. yirimis omis dasrulebis Semdeg Sedga parizis kongresi. avstriam
yoveli Rone gamoiyena imisTvis, rom Sexvedraze ar daeSvaT prusia manamde,
sanam Zlieri saxelmwifoebi ar SeTanxmdebodnen zavis pirobebis Sesaxeb.
prusia iZulebuli iyo moecada maSin, roca avstria Sexvedraze gamodioda yoveli
germanuli saxelmwifos saxeliT.4 bismarki mixvda, rom prusias sxva gza ar

2
Хилльгрубер А. Отто фон Бисмарк.Основатель великой европейской державы — германской империи. / Пер. Жаровой И.И., Рывкиной О.Е /
Hillgruber, A. Otto von Bismarck : Gründer d. europ. Grossmacht Dt. Reich. — Zürich, Frankfurt [Main]: Musterschmidt, 1978. { г. ДЕТСТВО, ЮНОСТЬ,
ЗРЕЛОСТЬ (1815–1847) }
3
Эрнест Лависс, Альфред Рамбо “ИСТОРИЯ XIX ВЕКА” ПЕРЕВОД С ФРАНЦУЗСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОЕ СОЦИАЛЬНО-
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ИЗДАТЕЛЬСТВО МОСКВА 1938 { Том 5. Часть 1. Революции и национальные войны. 1848-1870 ГЛАВА VIII.
ОБЪЕДИНЕНИЕ ГЕРМАНИИ. 1852—1870}

4
Бисмарк О. Мысли и воспоминания Том 1. Пер.с немецкого под ред. Проф Ерусалимского А.С М ОГИЗ 1940г. gv. 20

5
hqonda garda imisa, rom avstriasTan paeqroba daewyo germanulenovan
saxelmwifoebSi hegemoniis mosapoveblad. is aqtiurad cdilobda, mefisTvis axali
mosazrebis Tavs moxvevas.
1855 da 1858 wlebSi bismarki imyofeboda parizSi. diplomati acxadebda, rom
prusiasa da safrangeTs Soris mWidro kavSiris damyareba metad waadgeboda
qveynis interesebs da saSualebas miscemdaT maT, rom avstria daeCrdilaT.
xelisuflebis survili iyo yvela Zlier saxelmwifosTan normaluri, nel-Tbili urTierTobis
SenarCuneba, raTa ar gamoewviaT maT mimarT zedmeti interesi da uaryofiTi
damokidebuleba. 1858 wels princi vilhelmi regenti gaxda. bismarkma mas
moxseneba gaugzavna, romelsac SemdgomSi daerqva “batoni fon bismarkis
patara wigni”.5 masSi warmodgenlia moqmedebis gegma, romelic mimarTulia
avstriis germaniidan gaZevebisken, aseve gulisxmobs germaniis gaerTianebas
prusiis samefos qveSevrdomobiT. regentma Tavidanve uaryo bismarkiseuli
gegma. 1859 wels safrangeTsa da avstrias Soris omma ifeTqa. deputati kvlav ar
malavda Tavis keTilganwyobas safrangeTis mimarT, riTac safrTxes uqmnida
avstria-prusiis urTierTobebs.6 amis gamo bismarki saswrafod wargzavnes elCad
peterburgSi. ruseTSi yofnisas diplomats Tavi ar gamouCenia aqtiuri
moRvaweobiT, Tumca gaaTviTcnobiera, rom saWiroa prusiis mimarT am
saxelmwifos keTilganwyobis aRdgena da yirimis omis gamo gaciebuli
urTierTobebis gaumjobesebis gzaze dayeneba. amis adasturia, ministr-
prezidentis Tanamdebobaze yofnisas ganxorciele- buli qmedebebi.
1861 wels fridrix vilhelm IV-e gardaicvala. taxtze avida vilhelm I-i. prusiis
konstitucias jer kidev ar hqonda Camoyalibebuli saxe. libera- lebi mis
gafarToebasa da sakuTari gavlenis gazrdas eswrafodnen. axal kaizersa da
landTags Soris urTierToba metad iZabeboda. vilhelm I-i xvdeboda, rom
xelisuflebaSi mas sWirdeboda mtkice da uryevi konserva- tori, romelic arafris
gamo ukan ar daixevda. aseTad mas bismarki esaxeboda. amitom ukve
safrangeTSi elCad myofi diplomati, saswrafod prusiis karze gamoixmes. 1862
wels bismarki xelisuflebaSi Seiyvanes da or kviraSi ministr-prezidentis
Tanamdebobac uboZes.7 axali minist-prezidenti Tavdajerebuli Seudga misTvis
5
Хилльгрубер А. Отто фон Бисмарк.Основатель великой европейской державы — германской империи. / Пер. Жаровой И.И., Рывкиной О.Е /
Hillgruber, A. Otto von Bismarck : Gründer d. europ. Grossmacht Dt. Reich. — Zürich, Frankfurt [Main]: Musterschmidt, 1978. { г. НАЧАЛЬНЫЙ ОПЫТ ПОЛИТИКА:
УГРОЗА РЕВОЛЮЦИИ И ПОЛИТИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ ВЛАСТИ В ПРУССИИ (1848–1862)}

6
Ф. Павленкова (Жизнь замечательных людей : Биографическая библиотека) “Ришелье; Оливер Кромвель; Наполеон I; Князь
Бисмарк” 1994 г. gv. 269

7
Бисмарк О. Мысли и воспоминания Том 1. Пер.с немецкого под ред. Проф Ерусалимского А.С М ОГИЗ 1940г. gv. 22

6
dakisrebuli misiis ganxorcielebas. kaizers surda, samxedro biujetis zrda, xolo
liberalebi winaaRmdegobas uwevdnen. bismarks evaleboda am krizisuli
viTarebis aRmofxvra. situaciis ganmuxtvis nacvlad axalma ministr-prezidentma
ufro metad gaarTula urTierToba parlamentis liberalur StosTan. man gadawyvita
qveynis marTva biujetis damtkicebis gareSe ganexorcielebina, rac konstituciis
darRveva iyo. palatam saministros undobloba gamoucxada da amis gamo is
kidev erTxel iqna daSlili. qveyanaSi izRudeboda presis Tavisufleba. viTareba
Zalze daiZaba. municipaluri sabWoebi iTxovdnen mefesa da xalxs Soris ndobis
aRdgenas, magram vilhelmi rCevas yurs ar ugdebda.8
1863 wels poloneTSi daiwyo antirusuli gamosvlebi. movlena evro- puli
saxelmwifoebis yuradRebis centrSi moeqca. bismarki ambobda, rom es iyo
Sansi xelovani diplomatisaTvis, romlis xelidan gaSvebac ar SeiZleboda. polonuri
krizisi “rkinis kanclerma” ruseTTan urTierTobis aRsadgenad gamoiyena. prusiam
daiwyo jarebis mobilizeba aRmosavleTis sazRvrebTan, raTa saWiroebis
SemTxvevaSi daxmareboda rusul jarebs amboxebulebis winaaRmdeg.
saxelmwifoebma xeli moaweres xelSekrulebas, romlis mixedviTac Tanxmobas
acxadebdnen, erTimeoris jarebisTvis neba miecaT, raTa sakuTari sazRvrebis
gadakveTiT ajanyebulebs dadevnebodnen.9 bismarki ar malavda Tavis uaryofiT
damokidebulebas patara da saSualo saxelmwifoebis mimarT, maT Soris
poloneTis mimarTac. “rkinis kancleri” upativcemlobiT eqceoda maT interesebs.
misi mosazrebiT, arsebobda mxolod evropuli saxelmwifoebis konglomerati da
ara naciebi. amis da bevri sxva ramis gamoc is xSirad imsaxurebda liberalebis
kritikas. bismarkis saSinao da sagareo politika sul ufro met ukmayofilebas
iwvevda germanel mosaxleobaSi. qveyanaSi viTareba Zalze damZimda, ar
gamoiricxeboda revloluciis dawyebac. saSinao politikaSi ministr-prezidentze
dakisrebuli amocana gadauWreli rCeboda. is moqmedebda, rogorc diqtatori da
ara rogorc moqnili politikosi, romelsac SeuZlia nebismieri rTuli situaciidan Tavis
daRweva.10 “rkinis kancles” aumxedra uklebliv yvela. TiTqos situaciis
ganmuxtvis mSvidobiani gzebi aRar moipoveboda. magram bismarks fortunam
marTlac gauRima. gardaicvala daniis mefe fridrix VII da taxtze avida misi

8
Эрнест Лависс, Альфред Рамбо “ИСТОРИЯ XIX ВЕКА” ПЕРЕВОД С ФРАНЦУЗСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОЕ СОЦИАЛЬНО-
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ИЗДАТЕЛЬСТВО МОСКВА 1938 { Том 5. Часть 1. Революции и национальные войны. 1848-1870 ГЛАВА VIII.
ОБЪЕДИНЕНИЕ ГЕРМАНИИ. 1852—1870}

9
J. Merriman “A History of Modern Europe. Vol 2” gv. 725
10
Ф. Павленкова (Жизнь замечательных людей : Биографическая библиотека) “Ришелье; Оливер Кромвель; Наполеон I; Князь
Бисмарк” 1994 г. gv. 277

7
memkvidre qristian IX. wamoWril iqna holSTainisa da Slezvingis sakiTxi.
iuridiulad saqme metad CaxlarTuli iyo da bismarkmac amiT isargebla.
realpolitikis warmomadge- nelma ar iTakila da avstrias Seekra, raTa
mieTvisebinaT daniis terito- riebi.

avstriisa da prusiis swrafva hegemoniisaken


1864 wels avstriam da prusiam urTierTSeTanxmebiT daarRvies centraluri
evropis simSvide da wamoiwyes omi germanuli saqmisTvis, aragermanuli
saxelmwifos winaaRmdeg. Slezvingi da holSTaini dinastiuri TvalsazrisiT
ukavSirdeboda danias, amasTanave germanuli konfederaciis SemadgenlobaSi
imyofeboda.11 daniis winaaRmdeg warmarTuli omi avstriisa da prusiis
gamarjvebiT damTavrda. bismarki amas sakuTari Tavis yvelaze did warmatebad
miiCnevda. xeli moewera konvencias, romlis mixedviTac prusiam miiRo
Slezvingi, xolo avstriam holSTaini. am gamarjvebam gaamyara “kon- fliqtebis
ministris” poziciebi, rogorc saSinao politikur, aseve saerTaSoriso arenaze. prusia
gadaurCa morig revolucias.
orive Zlieri germanuli saxelmwifo miiswrafoda germaneli xalxis gaerTianebisken
sakuTari imperiis farglebSi. maT hegemonoba surdaT da Tan ar undodaT, rom
provocireba moexdinaT sxva evropuli saxelmwifoebis. bismarkis gegmebi
omTan dakavSirebiT daniasTan gamarjvebam ufro ganamtkica, axla saWiro iyo,
rom safrangeTi ar Careuliyo da xeli ar See- Sala. “rkinis kanclerma” mliqvneluri
winadadebis saSualebiT napoleonisgan neitralitetze Tanxmoba miiRo, xolo
italiisgan mxarda- Weris mopovebac ki moaxerxa, radgan mas Tavisi angariSebi
hqonda avstriasTan. prusiis mefe bolomde ar eTanxmeboda premier-ministrs.
bismarki uaxlovdeboda safrangeTs, Tbilad eqceoda italias; aseTi saxis kavSirebi
prusiis kaizers eWvebis sababs aZlevda da ar moswonda. mimdinare TamaSi
mas metad saxifaTod eCveneboda, xolo Sedegi ki saTuod. daniuri kampaniis
dros avstriulma jarebma Tavi gamoiCines, xolo prusielma generlebma bevri
Secdomebi dauSves, ramac lamis waarTva maT warmatebis Sansi. Tavis mxriv
bismarkic bolode ar endoboda napoleon III-s.12 miuxedavad yvelafrisa “rkinis
kanclerma” mainc wamoiwyo avstriis winaaRmdeg politikuri TamaSi. holSTainis
11
Киссинджер Г. Дипломатия. `Пер. с англ. В.В.Львова, Послесловие Г.А.Арбатова. ` М. Ладомир 1997г gv. 97

12
Эрнест Лависс, Альфред Рамбо “ИСТОРИЯ XIX ВЕКА” ПЕРЕВОД С ФРАНЦУЗСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОЕ СОЦИАЛЬНО-
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ИЗДАТЕЛЬСТВО МОСКВА 1938 { Том 5. Часть 1. Революции и национальные войны. 1848-1870 ГЛАВА VIII.
ОБЪЕДИНЕНИЕ ГЕРМАНИИ. 1852—1870}

8
problema avstriasTan omis sababad gangeb iqna SerCeuli. sahercogos gamo
konfliqti sxva saxelmwifoebisgan intervenciis mizezs amcirebda erTis mxriv, xolo
meores mxrvi Tu prusia gaimarjvebda germanul xalxSi hegemoniasTan erTad
jildos saxiT sahercogoebsac Rebulobda. bismarkma avstria konvenciis pirobebis
darRvevaSi daadanaSaula. man brali dasdo holSTainSi antipru- siuli agitaciebis
winaaRmdeg umoqmedobaSi. napoleon mesamem gadawyvita evropuli
kongresis mowveva, raTa Tavidan aecilebinaT mosalodneli avstria-prusiis omi,
Tumca am daxmarebaze TviTon avstriam ganacxada uari, roca Seuferebeli
pirobebi wamoayena. bismarkma germanuli kavSiris winaaRmdeg gailaSqra,
radgan ver miiRo maTgan avstriis winaaRmdeg mxardaWera. amis gamo
germanulma saxelmwifoebma Seqmnes antiprusiuli koalicia habsburgebiT
saTaveSi. “rkinis kanclerma” avstria germaneli xalxis interesebis
mowinaaRmdeged gamoacxada. miuxedavad agitaciisa bismarkis TviT prusiaSic
ki ar sjerodaT. umravlesobas miaCnda, rom ministr-prezidentis mizani germaneli
xalxis politikuri Tavisuflebis SezRudva da militaristebis moTxovnebis
dakmayofileba iyo. avstriam bismarkis gamoxtomebi veRar moiTmina da prusias
omi gamoucxada. prusiam kvlav gamarjveba moipova. avstriam zavi SesTavaza.
napoleon III-m iTava mxareebs Soris samSvidobo molaparakebebSi Suamavlis
rolis Sesruleba. bismarks ar awyobda, rom franguli jari daZruliyo samxreT
germaniisken, maSin mas mouwevda sakuTar monapovarze uaris Tqma, amitom
Suamavlobis winadadeba miiRo. avstria iZulebuli gaxda uari eTqva germanul
kavSirze. samSvidobo xelSekrulebis Sedegad prusiam ganimtkica Crdilo
germaniaSi sakuTari moqmedebebis xelSeuxebloba. xeli moewera davdacviT
saidumlo kavSirs samxreT germanul saxelmwifoebTan, romlis mixedviTac
TiToeul maTganze Tavdasxmisas isini unda gaerTianebuliyvnen prusiis mefis
xelmZRvanelobis qveS. Sedegad es patara saxelmwifoebi dakavSirebuli iyvnen
prusiasTan, rogorc ekonomikuri TvalsazrisiT, aseve samxedro valdebulebebiTac.
napoleoni bismarkisgan neitralitetisTvis kuTvnil jildos eloda, magram bismarkma
ar isurva, misTvis aranairi samadlobelo saCuqris gadacema, arc germanuli da
arc sxva saxelmwifoebis miwis saxiT da arc fuladi anazRaurebiT. safrangeTsa da
prusias Soris urTierTobebi sul ufro metad civdeboda da iZabeboda.

franko-prusiis omi da germaniis gaerTianeba


bismarks prusiis SemadgenlobaSi germaniis gaerTianebis xelisSemSlel faqtorad
exla ukve safrangeTi esaxeboda. realpolitikis warmomadgenlis azriT, samxreT

9
germaniis saxelmwifoebSi prusiasTan SeerTebis survilis gasaRviveblad saWiro
iyo kidev erTi omi. man icoda, rom safrangeTs arc erTi evropuli qveyana
formalurad ar hyavda mokavSired. exla is mxolod da mxolod sababs eZebda
omis wamosawyebad. mizezic male moiZebna. 1870 wels espaneTis samefo
taxtze hohencolernis warmomadgenlis princ leopoldis kandidatura iqna
wardgenili. napoleon mesamem amis gamo sastiki protesti gamoTqva da
kandidaturis gawveva moiTxova. vilhelm pirvelma gaiwvia kandidatura. magram
frangebi amiT ar dakmayofildnen da vilhelms garantia moTxoves, rom
momavalSic arc erT hohencolerns ar eqneboda espaneTis taxtze pretenzia.
mefem bismarks momxdaris Sesaxeb telegramiT Setyobineba gaugzavna. man
ki redaqtireba moaxdina monarqis Setyobinebis, teqstidan amoiRo yvela is fraza,
romelic adasturebda kaizeris rbil ganwyobasa da pativiscemiT aRsavse
damokidebulebas frangebis mimarT. amiT bismarkma sagrZnoblad gauswro win
Tavis dros da mimarTa iseT taqtikas, romelic Semdgomi Taobis saxelmwifo
moxeleebma xelovnebis garkveul saxed aqcies: man uzrunvelyo “emsis
telegamis” presaSi moxvedris SesaZlebloba. redaqtirebuli telegrama JRerda,
rogorc mefis mier safrangeTisTvis gamotanili ganaCeni. aRSfoTebuli frangi
mosaxleoba oms moiTxovda da napoleonic maT winadadebas dahyva.13
bismarkma miiRo is, rac surda. axla saWiro iyo, rom sxva evropuli qveynebi ar
CarTuliyvnen omSi. ruseTis mefem Tbilad moigona 1863 wels prusiis mier
gaweuli daxmareba. avstriam safrangeTs ver apatia 1859 wlis omSi sardiniis
mxardaWera. italiac jer kidev nawyeni iyo savoiasa da nicas dakargvis gamo
frangebze. bismarkma did britaneTs warudgina 1866 wlis sabuTi, romlis
mixedviTac safrangeTi moiTxovda belgiasa da luqsemburgs kompesaciis saxiT.
amis gamo kunZulovanma monarqiamac uari ganacxada napoleon mesamis
daxmarebaze.14 safrangeTi sruliad marto aRmoCnda prusiis winaaRmdeg.
nacionaluri suliskveTebiT gaJRenTili yvela germanuli saxelmwifo omisTvis mzad
iyo. germanulma kavSirma pirvelive dReebidanve warmateba moipova. bismarki
yovelmxriv xels uwyobda zavis dadebis procesis gaWianurebas, radgan surda,
rom samxreT germanuli saxelmwifoebi daTanxmebuliyvnen gaerTianebul
germaniaSi Sesvlaze. omi kvlav grZeldeboda. 1870 wlis Semodgomaze samxreT
germanulma saxelmwifo- ebma xeli moaweres CrdiloeT germaniasTan SeerTebis
xelSekrulebas. SimSilisa da epidemiis zRvarze myofi izolirebuli parizi iZulebuli
gaxda danebeboda germanul jarebs. safrangeTTan omi frankfurtis zaviT
13
Киссинджер Г. Дипломатия. `Пер. с англ. В.В.Львова, Послесловие Г.А.Арбатова. ` М. Ладомир 1997г gv. 103
14
J. Merriman “A History of Modern Europe. Vol 2” gv. 730

10
dasrulda. damarcxebuls daevala didZali kontribuciis gadaxda, aseve mas
CamoaWres elzasi da lotaringia. bismarki Tavdapirvelad winaaRmdegi iyo am
teritoriebis aneqsiis, SemdgomSi iZulebuli gaxda daTanxmeboda generaluri
Stabis daJinebul moTxovnas. maTi motivaciis safuZvels warmoadgenda
dapyrobili teritoriebis strategiuli da ekonomikuri faseu- loba. bismarki xvdeboda,
rom es monapovari SemdgomSi maT saxelmwifos did Tavsatexs gauCenda,
radgan safrangeTi aucileblad moindomebda revanSs.15

germanuli imperiis dafuZneba


1871 wels versalis sasaxleSi bismarkma prusiis mefe damswre sazogadoebis
winaSe germaniis imperatorad waradgina. gazafxulze Catarda raixsTagis pirveli
sxdoma. male miRebul iqna germaniis imperiis konstitucia. politikuri reJimi
gaerTianebul germaniaSi meryevi iyo. gamomwvevi mizezad SeiZleba miviCnioT
sruli gardaqmnebi, romlebic momdinareobda zemodan qvemo da ara piriqiT.
pirveli periodisTvis bismarkis, rogorc imperiis kancleris, mier ganxorcielebuli
reformebi liberaluri xasiaTis iyo, magram is maleve daubrunda saSinao politikis
Cveuli diqtatiT gatarebas. bismarkma daiwyo sxvadasxva saxis represiebi.
“rkinis kancleri” axal-axali mwvave dapirispirebebis epicentrSi eqceoda. is
gamZvninvarebuli ebrZoda mis mier amoCemebul mowinaaRmdegeebs, rac ra
Tqma unda, axlad gaerTianebul qveyanaze dadebiT Sedegs ver iqoniebda.
Tanamdebobis dakavebis Semdeg misi politikuri kursi sul ufro metad agresiuli
xdeboda. is iZenda mtrebs, magram maTTan gamklaveba sul ufro metad
uWirda.16
1873 wels bismarkma wamoiwyo omi kaTolikuri partiis winaaRmdeg.
gaerTianebul germaniaSi man axali saeklesio-saxelmwifo samarTlebrivi sistema
Seqmna. amiT is cdilobda kaTolikuri eklesiis gavlenis Semcirebas, radgan Tvlida,
rom amiT safrangeTs Seumcirebda warTmeuli teritoriebis dabrunebis Sanss.
man germaniidan gandevna iezuitebis ordeni, amas Semdgom mohyva
kanonmdebloba, romlis mixedviTac xelisufleba akontrolebda urTierTobas
sasuliero pirebsa da mrevls Soris. Seiqmna specialuri sasamarTloc, romelic
ganixilavda saeklesio saqmeebs. es iyo kaTolikuri eklesiis winaaRmdeg brZolis
dasawyisi. kanonmdeblobis saSualebiT apatimrebdnen episkoposebs da
axdevinebdnen maT solidur jarimebs. mimdinare movlenebma metad daZaba

15
Бисмарк О. Мысли и воспоминания Том 1. Пер.с немецкого под ред. Проф Ерусалимского А.С М ОГИЗ 1940г. gv. 30
16
Ф. Павленкова (Жизнь замечательных людей : Биографическая библиотека) “Ришелье; Оливер Кромвель; Наполеон I; Князь
Бисмарк” 1994 г. gv. 296

11
urTierToba vatikanTan. bismarki mainc ganagrZobda Tavis “kulturul brZolas”.
kanclerma gaauqma kanoni, romelic avaldebulebda moqalaqeebs jvrisweras.17
brZola mxolod mas Semdeg Sewyvita, rac gaacnobiera, rom misi reitingi sul ufro
metad ecemoda, xolo social-demokratiuli partiis popularoba aRmaval gzas adga.
gaerTianebul germaniaSi ekonomika TandaTan Zalas ikrebda. warmoebis
revolucia aq gvian ganxorcielda, magram axalma teqnologiurma aRmoCenebma
da progresuli procesebis warmarTvam dadebiTi Sedegi moitana. mimdinare
movlenebma gavlena iqonia muSaTa klasis zrdazec. Tavis mxriv sul ufro met
simpatiebs iwveven mosaxleobaSi social-demokratebi. bismarks aSfoTeb- da
socialisturi moZraobebi industrialur regionebSi. maTTan sabrZolve- lad bismarks
surda, axali represiuli kanonmdeblobis SemoReba, magram SemoTavazeba
uaryofil iqna centristebisa da liberal-progresistebis mier. 1879 wels Catarda
raixsTagis arCevnebi, romelSic umravlesoba miiRes konservatorebma da
centristebma. bismarks saSualeba mieca, rom adrindeli Canafiqri
ganexorcielebina da kvlav Semoetana socialistebis winaaRmdeg mimarTuli
kanonproeqti. SeizRuda socialistebis Tavisufleba. aikrZala socialisturi asociaciebi
da presa. policia apatimrebda am ideologiis mimdevrebs da xuravda maT
periodul gamocemebs. xelisufleba aiZulebda muSebs, rom gawevrianebuliyvnen
savaWro kavSirSi.18 paralelurad “rkinis kancleri” muSaTa klasis gulis mogebas
cdilobda da atarebda sxvadasxva reformebs am mimarTulebiT. magram misma
mcdelobebma xeiri ver moutana germanel mosaxleobas. situacia sul ufro metad
rTuldeboda. misdami ukmayofileba matulobda da yovel axal arCevnebSi misi
partia ufro nakleb xmebs agrovebda.
saerTaSoriso asparezzec veRar axerxebda iseTi mniSvnelovani figuris rolis
TamaSs, rogorc adre. bismarks umniSvnelovanes sagareo politikur amocanad
miaCnda CaeSala antigermanuli koaliciebis Seqmnis yovelgvari SesaZlebloba, ar
daeSva safrangeTis Zlierebis aRorZineba. am mizans emsaxureboda 1873 wels
dadebuli ruseT-avstria-germaniis SeTanxmeba ("sami imperatoris kavSiri").
realpolitikis warmomadgenels ar moswonda ruseTis gaaqtiurebuli urTierToba
safrangeTTna da amas safrTxed aRiqvamda. amitom aqtiurad cdilobda
gaerTulebina ruseTis mdgomareoba axlo aRmo- savleTSi, daepirispirebina
misTvis balkaneTze avstria-ungreTi, xolo xmelTaSua zRvis auzSi – inglisi. “rkinis
kancleri” cdilobda, rom Zlieri qveynebis winaaRmdegobebi germaniis imperiis
sasargeblod gamoeyene- bina. bismarkma xeli moawera samxedro
17
J. Merriman “A History of Modern Europe. Vol 2” gv. 733
18
J. Merriman “A History of Modern Europe. Vol 2” gv. 733

12
SeTanxmebas avstria-ungreTTan, romelic italiis SeerTebis Semdeg samTa
kavSirad gadaiqca. amiT germaniam poziciebi gaimyara saerTaSoriso asparezze.
Tumca amasTan erTad gairTula urTierTobebi ruseTTan, qveyanasTan, romelsac
ar uyvarda aseTi CaxlarTuli manevrebi. bismarki maleve moego gons, magram
ruseTTan urTierTobis daTbobisTvis is aRar iyo Sesabamisi kandidatura.
1888 wels germaniis imperiis kaizeri gaxda vilhelm II, igi aqtiurad Caeria
politikaSi da bismarks meore xarisxovani roli mianiWa. axali kaizeri metad civad
eqceoda moxuc kanclers. monarqi ufro liberaluri xedvis aRmoCnda da misTvis
miuRebeli iyo bismarkiseuli diqtatura da represiebi. “rkinis kanclersa” da kaizers
Soris warmarTuli dapirispireba pirvelis gadadgomiT damTavrda 1890 wels.
bismarks ar surda politikuri arenis datoveba, magram mas sxva arCevani ar
dautoves.
daskvna
“rkinis kancleris” moRvaweobisa da im droindeli saerTaSoriso politikuri situaciis
gacnobis Semdeg, SesaZlebelia, daskvnebis gamotana. bismarkis CaTvla
saukeTeso prognozistad ar iqneboda marTebuli, radgan misi warumatebloba
saSinao procesebis warmarTvisas adasturebs imas, rom realurad rTul
situaciebSi, roca ar arsebobda realpolitikis warmomadgenlis gegmebis
ganmaxorcielebeli damxmare Zala, is ver axerxe- bda krizisebis daZlevas
politikuri manevrebis saSualebiT. SeuZlebelia, iyo Zlieri politikosi sagareo
asparezze da Sin ganicado sruli kraxi. aseve mis mier xelovnurad gamocveuli
daZabulobebi, romelic TvalsaCino xdeba kancleris mier daufiqreblad gatarebuli
reformebze dakvirvebisas, gviCvenebs, rom misi mTavari mizani ar iyo
germaniis gaerTianeba da gaZlie- reba. Tumca misTvis germaniis
gamaerTianeblis titulis CamorTmeva ar qineboda swori, radgan swored mis mier
gadadgmulma nabijebma, miiyvana germaneli eri erTobamde, amoZravebda am
pirovnebas diadi miznebi, Tu mxolod piradi viwro interesebi. SesaZloa, miRebuli
Sedegi ar igegmeboda da misi miRwevadobac didwilad iRblianobasac
ukavSirdeboda saerTaSoriso politikaSi mimdinare procesebis gamo, magram
unda vaRiaroT, rom bismarkama xelidan ar gauSva misTvis micemuli Sansebi,
romlis ar danaxvac SeuiaraRebeli TvalisTvisac ki SeuZlebeli iyo. bismarkma
Tavisi moqmedebebiT metad Secvala saerTaSoriso politikuri TamaSis wesebi da
amas ver davukargavT. Tumca misma moRvaweobam bevri uaryofiTi moutana,
rogorc mis Tanamedroveobas, aseve Semdgom Taobebsac, radgan germaniis

13
mier warmoebuli msoflio omebi, sworedac rom realpolitikis suliskve- TebiT iyo
gaJRenTili.

bibliografia:
1. J. Merriman “A History of Modern Europe. Vol 2”

2. Ф. Павленкова (Жизнь замечательных людей : Биографическая

библиотека) “Ришелье; Оливер Кромвель; Наполеон I; Князь


Бисмарк” 1994 г.
3. Бисмарк О. Мысли и воспоминания Том 1. Пер.с немецкого под ред.

Проф Ерусалимского А.С М ОГИЗ 1940г.


4. Киссинджер Г. Дипломатия. `Пер. с англ. В.В.Львова, Послесловие

Г.А.Арбатова. ` М. Ладомир 1997г


5. Хилльгрубер А. Отто фон Бисмарк.Основатель великой европейской

державы — германской империи. / Пер. Жаровой И.И., Рывкиной О.Е /


Hillgruber, A. Otto von Bismarck : Gründer d. europ. Grossmacht Dt. Reich. —
Zürich, Frankfurt [Main]: Musterschmidt, 1978.
6. Эрнест Лависс, Альфред Рамбо “ИСТОРИЯ XIX ВЕКА” ПЕРЕВОД С
ФРАНЦУЗСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОЕ СОЦИАЛЬНО-
ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ИЗДАТЕЛЬСТВО МОСКВА 1938

14