Sie sind auf Seite 1von 515

Salvien (0390?-0484?). Salviani Massiliensis praesbyteri, Arnobii junioris, Mamerti Claudiani, S.

Patricii, Hybernorum apostoli, necnon aliorum aliquot scriptorum Opera omnia,


juxta memoratissimas editiones Stephani Baluzii, Margarini de La Bign.... 1847.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROtiOGLE

GURSUS COMPLETUS
.... SIVE
BIBLIOTHECA CNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OE€ONOMICA,

OMNIHM SS. PATRCM, BOCTORHM SCRIPTORDMQUE ECCLESIASTICORM


<JUI

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENTII ITI TEMPORA


FLORTJERUNT; -

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQU^: EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJETRADITJONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESLE SiECULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISSJMAS , INTERSE CUMQUE NONNULLlS CODICIBUSMANUSCRIPTIS' COLLATAS,
DILIGENTER "
PERQUAM CASTIGATA",
DISSERTATIONIBUS,COMMENTARHS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA
;
OMXIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU^ETRIBUS NOVISSIMIS S^CULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA ;
INDICIBUSPARTICULABIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CArlTIILIS
VNTRAIPSUM TEXTUM RITEDISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEMSUPERIOHEM
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAMSIGNIFICANTIBUS, ADORNATA;
OPERIBIJSCUMDUBIIS TUMAPOCRVPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESU.ST1CAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUIB
UNUSQUISQUE PATRUM I N QUODLIBET TIIEMA SCRIPSERIT UNO INTUITIICONSPICIATUR;JAI.TERO
SCRIPTURJE SACR^E, EX QUOLECTORI COMPEBIRE SIT OBVJUMQUINAM PATRES
ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGUl.ORUM LIBRORUM
SCRIPTURjE TEXTUS COMMENTATI_SINT.
EBITIOACCURATISSIMA, CjETERISQUE OMNIBUS FACILE A NTEFONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTEHUM NITIDITAS
CJIAnTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS ,-PERFJ5CTIO CORRECTIONIS, OPEBUM BECUSOBUM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLIIMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IS TOTOOPEBIS DECURSU CGNSTANTER
• SIMILIS,
PRETHEXIGUITAS, PRJESERTIMQUE TSTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ETcilRONOLOGICA, -*-"*»-.
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC 1LI.ICSPARSORUM,' /'•^/
rhlMUMAUTEM IN NmTRA^lliBLIOTJIECA, EX OPERIBUS AD OMNES JETATES, /^ -.J=>?
J.OCOS, I .INGUAS FORMASQUE PERT5NENTIBUS, COADUNATORUM. / /#T).
SERIES PRIMA,
IN QUAPRODEUNTPATRES,DOGTORES SCMPTORESQUEECCLESLELATIN*
A TERTULLIANOAD GREGORIUMMAGNUM.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
cunsuDM
cOMrLETonilM
m SINGHLOS
SCIENTI;E
ECCLESIASTICVE
IUMOSEDITORE.

PATROLOGI^E TOMUS LIII. \


SALVIANI MASSILIENSIS,ARNOBII JUNIORIS, ANONYMI, MAMERTI CLADDIANI,
. S. PATRICII, CAPREOLI, URANII, EUSTATHirS. BASILI INTERPRETIS,
POLEMEI SYLYII, PHILIPPI PRESBYTERI,LEONIS BITURICENSIS,
TOMUSUNICUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


IN VIA DICTA D-AMBOISE,PRES LA BARUIERE DT2NFER,
OU PETJT-MONTKOUGK
1847.
SALVIANI

MASSILIENSIS PRESJOTERI,

AMOBII JUNIORIS,

S. PATRICII
MAMIRTICLAMANI,
HYBERNORUMAPOSTOLI
NECNON

ALIORUM ALIQUOT SCRIPTORUM

OPERAOMNIA,
JUXTAMEMORATISSIMASEDITIONESSTEPHANIBALUZII,MARGARIMD^^Bj^*
LAURENTJIDELA BARREET GALLANDIIACCURATISSIME
RECftGltfrfXSNv

INTERMlfXENTUR

AUCTORIS ANONYMT^

DE HJERESI PR^EDESTINATIANA LIBRI TRES

QUIBUSACCEDJTJN APPENDICISVICEU

JAC. SIRMONDI

HJSTORIA PRi3EDESTINATIAI\A.

TOMUS UNICUS.

PRIX.; 8 FRANCS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


liV VIA DICTA D'AMBOISE, PRES L.\ BARRIERE D'ENFER
'
op'1'ETlT-MONTROUGE.
tffc'7.
ELENCHOS OPERUM

QUiE IN HOC TOMO CONTINENTUR.

'' SALVIANUS. '..•'.;


De Gubcrnalionc Dei Hbri oclo. col. 25
'
Epistolae novem. '-.! 157
Adversus avariljam libri quatuor. 173
'"
ARNOBIUS JUNIOR. !'
GoriflictusdeDeo trino et uno. 239
Commentani in Psalmos^ I. 327
AnnolaUpnes in qu&dam Evangeliorum loca. 5C9
- ./ ANONYMUS.
Proedestinalus, sivc Piiedeslinalorum hseresis : libri tres. 587
Jacobi Sirmondi Hisloria prsedestinatiana. 673
MAMERTUS GLAUDIANUS
Dc statu ariimje libri tres. : j €97
i EpistoliB duse. - 779
Nonnulla carmina. 785
S. PATJliClUS.
Confessio. 801
Varia opuscula. ",'',' Sio-831
Liber de tribus habitaculis. ,831
CAPREOLUS.
"
Epislolae ires. 843
' URANIUS. '
EpisloljedeObitu Paulini 859
''' "
* EUSTATHIUS. *
'Meiaphrasis* Lalina Hcxaerneri. 867
:;- POLEMiEUS SYLVIUS.
Paterculus sivc lndcs fcstorum (in hoc tomo inemoratus, editus autcm in lomo XIII). 965
'
;...:' SALONIUS,
Expositio myslica in Parabolas Salomonis. * ^7
• PHILIPPUS PRESBrTER.
Commentarius in Job (in hoe lomo memoralus, editus auiem intcr opera S. Hieronyroi). 1011
• '
LEO BITURIGENSIS. ; :;;/ :
Epistola (in hoc tomo memorata, cdita tom. LIV). . 1013
'
: . ' I -.

SHGKE,succursalisle,&McDtrouge,de Yrayetde Surcv,


iuiprimeur,rue de Sevres,57, it Paris.
S.-SAL^IA]\lilf::
MASSIIilENSISPBKSBYTER.

PROIiEGOMENA. /
'
"—
'" ¥
GALLANDII PROLEGOMENON DE SALVIANO.^
(VeU.PatrumBibliolh.4oiu X)
%, Salvianus nalione Gallus, «lipse perhibet («); A rum servato, primum locum ocaipanl #!>«'IV adver-
ColoniseAgrippiiiteorlura habuissevidetur (t), et qui- sits avaritiam, qjios ut maxime jconscripsit circa an*
dem sseculoiv desinente, si Tillemontiumaudiamus (c). num 440 (m). Eorum porro meminit auclbr in libris
Palladiam primum Hypatii et Quietaj filiam uxoren deGubernalione Dei(n), iliosquc sub nomine Timothei
-duxit, ex qua unicam filiam, Auspiciolam nomihe -adEcclesiamcatholicanl toto orbe diffusamdirexit(o).
•suscepisse inlelligimus(dy.Verum deinceps sanctorun: -Qua de re ipse. disserit in epislola 9, Salonio in-
:«xemplis permotiis, ut par est credere, qui ea tempe- sciipta (p).
stateflorebant.Paulini, inquam, ac Therasise,necriioii Alterum opuslibris VJHdistinctum vulgo hunc pi"3>
JLucheriiet Galloe;quam antea uxorem habuit, velul sefert tilulunr, de Gubematione. Dei; 'quod tamen
sororem postea dilexit (e): quippe qui seilicet mona- - Gennadio dicitur de prwsenli Judicio (q) : cui quidein
sticum institutum, et in coenobioquidem Lerinensi, JJI inscriplioni favet ipsemet auctor (r). Nonnulli exarar
-eruditi.virj jnre conjiciunt (f), amplexus videaiur, II- los cqnjiciunt hos libros ante annum 451 (s). Sed alii
.iinc yero digressus MassilieiisisEcclesia; presbytei<fuit reclios, ut v-idetur, annum .455 statuunl ((). In iis
ordinatus, Gennadio ieste (g) : quo eliam noniine enim Romam a Vandalis obsessam et cxpugnalam
illum eelebrat Hilarius Arelalensis in funebri pratioue tradit Salvianus (u): quod sane, ut ex Prosperi
de vitaS. Honorati, quam habuil anno 429 aut 430, B Chronico liquel.(j)), eodem aiino conligisse comperi-
Sic enim ille (h) : Egregius et m Christo beatissimus mus.
vir Sahianus presbyter, -etc. Familiariler usum.fuisse ' Terlium
denique Salviani litterarum monnmentum
scriptorem nostrum celeberrimis illius aalatis viris, * Gennadio laudatum est, Epistolarum liber unus : ex
cum Baluzio libenter agnoscimus (i): Honorato niini- quibus tamen novem lanUimniodo supersunt: pars
rumepiscopo Arelatensi.EucherioLugdunensi.Agras- videlicet earum minima quas ad diversos scripserit,
ICJOAntipolitano, Saionio et Verano, quondam -ejus si attendaturin primis aucloris ajtas longajva. Dere-
discipulis (j); quorum eliam priori libros de Guber- liquis vero ejus scriptis deperditis haud inleresl plura
uatione Dei nuncupavit. Floruit autem Salvianus circa contexere, cum de iis duntaxat ratio nobis redden-
medium sajculi v, supremunjque diem obiisse sseeulo . da videatur quai adhuc superanl, quseque proinde
eodem exeunle constat. Nam Gennadius qui suum sludio nostro cvulganlur.
librum de Viris illustribus scribebat anno 496, quippe III. Complures circumferuntur Salviaai «perum
qui eo ipso anno fato funclum memoret Gelasiumpa- ediliones, quas afl unam omnes reccnsere non esi
pam (k), deSalviano verba faciens (/): Vivit,.inquit, liujus Ioci. Inler eas quaeduobus superioribus sa3culis
usgiiehediein seneciutebqna. prodiere, duse potissimum in pretio habentur: altera,
II. Humana<eldivina Mfteratura instmctus auctor G Petri Pithcei, anno 1580 Parisiis evulgata; altera,
noster, ait idein Geiinadius, scripsil scholasticoel Conradi Rittershusii, anno 1611 typis Altorfinis ex-
aperlo sermone multa. Ex quibus tamen tria tantum cusa, Verum Stephanus Baluzius modo laudatam Pi-
opera superesse npscuntur. Ea inter, ordine tempo- lhoeaiiam editionem nactus, cum veluslissimo ms.

. {a) Salv.de Gubern. D. lib. vi, § 13, inlra. (I) Id. 1. e. cap. 67.
ib) Id. epist.i. - (m) Tillem. 1. c. pag. 191; Hist. lilt. de Ia Fr. I.
ic) Tillem, Mem. eccl- '" '
lom. XVI, pag; 182. c. pag. 522.
(if)Salv. epist. 4. Salv. deGubern. D.iib.iv, § i.
' (n) id.
(«) Id.ibid.: Qua dere vide Sirmondum adSido- (©) adv. Avar. lib. i.
-niumlib. v,-epist, 16. ; . (p) Id. epist»9...::•
(f) Hist. litter. de la Franee, lom. H, pag. 519...-.. (q) Gennad. 1. c. cap. 67.
(g) GCnnad.de Vir; illustr. cap. 67. (r) Salv. de Gubern. D. lib. i, § 4.
(h) Hilar.-Arel. apud Bolland. Act. SS. Jah. t. II,' (s) Tillem. I, c. pag. 191.
pag. 20, num. 19..;. ..-.: {t) Hist. litt. de.la Er. 1. c.pag. 525. .
(j) Baluz. ad Salvian. pag. 376i ... (u) Salv. de Gubern. D. lih. vi,,§ .12...
(j) Saly. epist: 8. (v) Prosp. Chrpn."pag. 754, in appehd. ad Opp.
(A) Gennad; 1. e. cap. 94. S. Prosp. edit. Piiris. (liostrwPalrol.lom: LI)':
'- :: • .:'. . . \ ; '
PitROL. LIII.
S. SALYIANUSMASSILIENSISPRESR¥TERS ' 12
H
exemplari nioiiasterii Corbeiensis optimse nolse ac ,^ incndumque suhkiliun palani MlvHiirari subitenim-
duobus codicibus Colnerliiiis conlulil, alque in lueem Vero Barbuliiim eju9»|apcomitem Aiiialiiim in taiita
emisit Parisiis anno 1663. Qnam ,pfa;tereai ileruift at- luce adliw c#eutire pbtuisse. ;
que iterum expolilam, exaetamque denuo ad alios V. Sed nonduin diiuitlendus laudatus Amalius.No-
duos mss.codices quibus usus fuerat Pithceus, terlio' stra enbn interestin epquod contexuit SalvianiElo-
in vulgus eduxit Parisiis anno 1684, Et hancquidem gio, aliud iieque sane leve ipsius defegere «rralum»
postremani editiOnem Baluzianam reliquis multo Nimiruni, Gallum quidem fuisse Salvianum assentitur
"
praesiaiiliorem prelo consignandam duxjmus. -; Mle{g} : qiiaryetfS ex Galliarum urbe ortum traxerii
7
IV. Pofro non est hic omiuehduihVanhb soeculi haiid satis fiqiiefe arbitralur. Quin et Baluzium non
hujus 1729, eadem Salviani opera prodiisse Pisauri sibi adinodiini constare asserit,, dum siibinitium vo-
studio ac labore Denielrii Barbulii, qui et Concor- luniinis Salvianum audacier Gallum proclamans, post-
dantias Salyianeas alphabetrcedispflsitas adlexuit. tabdum iri hotis patiia|fuisse AgrippinensCm aslruit.
Dolendum vero cl. edilorem nobisobtruSiSse-Salvia- Quod equidem a viro erudito nollem diclum. Optimo
nuni Massiliensem episcopum (a), quejn taiiien post iiamque sibi constat BajuzNJs^et Galluro natronc scri-
Gennadiumvifieruditissimiprehby/eramtaiitum agno- ptorem no.struiii statuens, et palria fuisse Agrippi-
scuiit. Fictitium qubqne Salviani episcopalunl asseruit o;heiisejii conjiciehs : qiupd lios quoque siib inilium
Larinus Amatius, ,in Vita s<5updtiiis Elpgio ejusdeni bujus capjtis affirjiiayinius,euiii ipsumBaluziuiii, .lum
Salyianiy quad Cxiiostri seriptoris epistolis eonchiha- alios1eruditione prsfcstantes viros asseelali (/;). Ndn
lurii sub uiitiuni: prajfataeBarbuliaiMe.editionisoccur- •animadverlitAmatiusjGbloniamAgiippinam, qua tem-
rit (6). Neque vero excusatur uterque auctdrilate ina- pCStateflorebatSalvianiiis,insoloGallicosilani fuisse:
gni Baroiiii. Ille quidem aliique"pluies cum eo Salvia- quani scilicet, imperii vjribus debililatis et accisis,
num Massiliensehi episcopuni appellarunt (c)f decepli Remaiiis adeniit occupa ritque Cbilderictis Francoriini
niiiiirjniT.iJienddsisedifibiHbus Geiinadiaiii operis de rex; eaiiiqoe regni sui' sedeiii cdiistituit Sigibertus
Viris iH«sirifcM*rquasErasmuset Mariahus Victoriiis senipr ccignoiiientpClaiKtas: quo sublato Clodoveus
hter Hieronyiiiiana evulgaruntj ubi perperam ex iiiagiitis reliqliis ditionibus suis adjuixit,; uti narrat
/prava lectioiie titulo ejusmodi honestjitur presbyter GregoriUSTufonenSis (i).: Verbo, Coldiiia Agrippina
Massiliensfe.Verum postquam a viris doctis Pagio (d), priiicipibusFrancisMeroytngicaJ stirpis paruise com-
TiHemphtio (e) atque Hisioriajlitterariai Gallia» seri- perittifi Quadere fusiiis Hadrianus Valesius (j) ei
ptoTibiis (/),jit csteros Ofniltanius, *fi-Pr deteclus . Dionysius Siaifiiiiartliahiis(k).
(«) Barbul. in iriscript. edit, Pisaur. . < ( ].... (h) Tillem. 1. c. pagjl82; Hist.-.liiler. de la Fr.I.
(6) Larih. Amat. Vit. Salv. pag. ix. .' c. pag. 517. ;,' i
(4 Barbii: ad aiut. 428, §§ i et i 1. , (t) Gfeg. Tuf. Hist. Ffaiic. lib. Ji, cap. 11.
(d) Paguadanii. 490, § 20. :(«: Hadf. Vales. Ref.-Ffanc; lib. v, tom.I.pagg.
, .(«) Tillem. Mem.eccl. iom. XYIipagg.194 et 747, 235j 236.- . ;.:'...';;-: . „„.
not. S, sur Salvien. (k) Dion. Samniarih.- Gall. C.rist. nov,'tom. Ill,
(f) Hist.litler.de laFrSnCe, lOfri.ll^ pag.521. pag. 620.
\y) Lar. Amai. i. c.
^—-" ". ' ' ———i- —. ^— — 1 ' _ i i- ......- . . -—- -; ..- 'r . ?• " -- —-.— —

SGHOENEMANNIvNOtlTIA HISTORICO-LITTERARIA IN SALVIANUM.


..::..:.
(fob1iblli.hist.litt. Pairuni. Lat. tohiL

••:-'. " nulla magis tunc temporis iu Galliaiittefariiiii stud:is


I i..v»M.
pa-
G-fayissiiiiibiijus atque elegaftiiBSiilii-scriptofiS flpfuit, egisse statnajiius. Num ab initio Cbristiahus
tfia Gallia fuit, quique Coloiiire Agrippihai natum fiierit Salyiaiius haud liqnet. Fuisse quidem voliiht,
existiiiiaht, afgumeiilis sane hatid impfobabilibus tuhi, Ciiiiiex eadeiii prdvincia, cujus hietfopblis efat
niilihtiiiv Cefte Trevirensis noh erati sed pf ppinqiioe Golphia Agrippina, uxorem dueerel Palladiam Hypa-
oivitatis, quoe non ut Treviri excidium a Barbaris . tii cujusdam ac Quielse paganorum flliam, qua*mipse
passa erat, sed tantum veciigaiisreddita fuerat, Ae ^ostea nph.sojuni ad flciem.Christiahani amplecten-.
propius quodanimodo ad eam sehtentiani qiioeAgfip- dam pellexit, sed etiam unica tantum shsCepta lilia,
pinensenieum statuit, facere videutur yerba ipsitis ih Auspiciola noniine, addUiit iii contihchtiae vola se
epistola prima, qua adoiescenteni queiiidam Agrippi- cumipsoaslringeret, et vitam coelibemin ittatrimo-
na3 ortum et propinquum suum comniehdat. .Tametsi hio ageret. Graviter hoc tulit socer ejus Hypatius,
vero Tfeviris non ortuni debuerit, iortasse tanien, qui iiiascuiam sihi ei jea filia proleiii speravetat,
qued magis est, ingenii cuUuni et optitofunireriim adeoque Salyianp et :|iiije^Ccbnsuit);ut per septem
cognilibnem.abEa Urbe repelebat.; Adfcoehiiii Tfe- integros aiinos, ex qub ab eo ille discessisset,-nec vi-:
viros hoyit, mdresqiie civium ohiniaqiie eoftihi stu- deret eos, nec litteras ad eps scfibefet. Quibus elap^
dia ten^t, ul baudquaquam a veritate absoiium.sil, sj sis cum ipse quoque Chr]islojiOmeiidedisset, Safvia-
aliquanlisnef sttidiorum causa in ea civitafe, qua nus, quijam causas odii apud socerum cessasse yi7
13 ' PROLEGOMENA. 14
derel, denuo per litleras non conscientia culpsesed X } stolarum libro opusciilorHmSalviani nnmerum auxit,
^ratione et ofliciocharitalis et ut nultuni penitus of- sed oranes simul ejus lucubrationes ex iidemss, ex-
fensse locuni relinqueret, veniam oi-avit et haud du- pressas dedit, et quamvis non multos sectatores na-
bie impelravit. Habitabat autem eum istas litteras *lus cst, mcruit tamcn, ut Baluzius, qui centum aliis
•scriberct,procul a socero, et nisi Ibrle ia insula Le- •potiorest, eum probaret, et, ni juslse rationes supe-<
Tino, cerlein provhieia Viennensi, iit qua presbyteri rarent, sequer-etur.Rilierslmsiiopera, docta quidem
«tiani dignilatem, nempe in Ecciesia Massiliensi et»tilis, haud diu viguit, nec Germania egressa est.
suscepit, probalissimorum istius regionis virorum, Post Baluzium deniquc autnihil ampliusinSalviario
veluti Honorati,qui postea Arelatensis episcopusfuit, desideratum fuit, aut nemo saltem *iim eo doctrinam
Eucherii, Agrcecii Anlipolilani, Salonii «t Verani suani ingeniumve componere ausus est. Tres igitur
ClkirumEucherii, quos juvenes in disciplina habuit, conimode edilionum Salvianisetatesdescribi possunt,
amicitia et gratia sublevatus. Eplscopatum nun- prima ab anno 1528ad annum usque 1580, per quam
<quamadeptus est. De ohitu ejus non-constat; novi- Jibri de Avariliacum libris AeGubernationeDeicon-
mus autem viveadp eum .auigtsse Gelasii Romani juncti sunt et ubique Brassicaninolaa addi.consueve-
•tempora. runt. Neque vero post Pitboeanam recensionem pri-
|JL Scripla. iUscustexlus describi cessavit. Allem aetas.ab edilione
Supersunl hodie ex pluribus quoe Gennadius re- Pitli03ifacta Paris^ apud Seb>Nivellium1580 porri-
censet Salviani scripiis, gitur usque 1663, «amque quasi «x sequopossident
I. AdversusAvatiliam libri quatuor ad. Ecctesiam Pitbceusel Rillershusius.Sed Pilhoeanoerepeliliohcs
'Catholicam,quos sub Timothei nomine «vulgavit cir- longe archet}rposuo deleriores facta; sunt. Riltershii-
«a anmmi 440. sii editio prodiit primum a. 1611 cumimmenso com •
II. De GubernationeDei et dejusto Dei praxentique nientario ettexlu in quibusdam locisex ingenio feli-
judicio libri, qui etiam inscribuiitur de Providentia. ciler cmendato, et recusa est a, 1623 cuni prolixa
iOpuspiimarium, scr. tempore incursionis Barbaro- accessione. In lerlia solus regnat Baluzius, qui non
rum in imperium Romanum, a. 451,aut452, aut, ut semel quidem, sed primo a. 1665, et ilerum 1663
BCnedictinimalunt, a. 455, Xerlioquea. 1684,lexlum Pilhoei cum plmibus iisque
:IU.Epistolmnovemfamiliarcs oplimis inss. exemplaribus conlulit novumque ita
Deperdila sunt; De Virginitatisbonoad MarceUum, constituit, ut sola jubenle mss..auctoritate uiimuta-
"iibri III; De eorumprmmiosatis faciendo (a) ad Salo- rct, emendalionesqMesuas «otis egregiis munivit.
nmm episcqpumliber I; Exposilionisextrenue partis HODC Baluziana recensio quolies ab eo tempore repe^
dibri Ecclesiaslis ad Claudianum episc-epum Vien- iC lila fueril, docebunt sequenles Annales.
menseinliber \; De priucipio Genesisusque adtsndi-
• lionem hominis liberJ, versibus composilus quasii - S.«CULO xvi. • .
Jlexaemeron Graicorum moj'e; Ilomilio?plures; Dej 1528. Basilea, apud Henric-Petri; in-fol. Timo-
Sacramcntis liber I (-6). thei episcopi aJ Ecclesiam catbolicam toto orbe dif-
Sixlus Senensis per incuriam Salvianotribuit opus; fusam et Salviani episcopi Massiliensisin'Jibrum fi-
Anlicimenaiiincerli auctoris quod cum Salvianopri- niolhei ad Saloniuni episcopurapnefalio; in Antidot»
iiius edidil Jo. Al. Brassicanus Basileae1550. conlra divemis ImresesJo. Skhandi, 181, 202.
1S30, Basilece,in OfficinaFr.obeniana; in-fol. D.
§ III. Editiones.
Salviani Massiliensisepiscopi, de veroludicio etPro-
Librorum Salviani quos modo enumerayimus, ai videntia Dei, ad S. Saloniuui episcop.umYiennensem
«•enatis litteris et inventa arte lypographica ajterii libri VIII, cura Jo. Alexandri Brassicani jureconsulti
^uasi parenles exsliterunt eosque in lucem primi vin- editi ac erudilis et cum primis ulilibus scholiis illu-
dicarunt Jo. Sichardus, Jo. Alex. Brassicanus et Pe- slrati. Aiilicimenon libri IU, in*quibus quoesliones
trus Pilhieus. Prior scilicet libros I¥ de Avuriliami veteris ac novi Testamenti, de Jocis in speciem pii-
.lucera exlulit Basileaea. :1528. AUer duobus annisi D gnanlibus, incerio aulore. Infone. Basileae,in oflicina
postlibros VIIIde GubernationeDei ibidemex officina i Frobenania, per Joannem Hervagium, Hieronymum
Frobeniana emisit, quibus pest longius inlcrvatlumi Frobenium et NicolaumEpiscopium,mense Augusla,
lerlium denique addidit opusculum Epistolarum li-- anno MDXXX.
iirum, Pilhceus. Qusecumque exinde Salviahus do- Joannes Alexander Brasskanus jureoonsullus Ct
clorum yirorum ingeniis debuit, eorum "gratia ad1 iinguarum pi'ofessorprimum Tubengensispost Vin-
Pilhceumeumdcm,ConradumRillershusiumet Slepha--' dobonensis, vir de bonis lilleris sua oelale meritissi-
num Baluziumredit. Pilhoeusquippe non sblum epi- mus, proclci'alios niullos anlea non cxcusos Graicos

"(a) Sunl hoecex Gennadio c 67, quod -loUuniestt seopis ftctas midtm, sacramentonCm veroquanlas nec
«oiruplissimuin. Alii -
legunl De eorum merito satisfa- recordor; quoruni loco laudat TrithemiusIlomilias ad
ciionis, vilio obsolelo..Trilbeiiiiusc. 175, haud dubiee .episcoposfactas lib. I; De Sacrameiilislib. I; Ilomi-.
fliiia hon intelljgeret, laudat simpliciter ad Salonium i tias pluresad populum lib. I. Coelerumquoede versi-
•episcopiimlibrumunum; mox in duos distraxit expo- bus in Genesiinreferl Gennadius,sic intclligi Jcbent»
sitiouem in Ecclesidslenet librumad Claudianum. ut.nos exposuimus.
") {b) Sic Tiith-mius: Gejiiiadiusj'ecitat.luxwUias
tjii-
- '
.15 ... . S..SALyiAN;US,:MASSlLIENSIS.PRESBYTER. .".;, \Q
Latiiipsque auctores, eliani hoe Salyiani opus primus.i A moiie Halbersiatteiisi, aJjunclis in ires pb.-teriofes
in publicum extulit et Ghristophora a Siadion Au- Pelri -Galesiniinolalionibiis.,
giistensi episcopo nuiieupavit («). ,-Ti'isle tum orbii. Hujus editiohis jam aliquoties incidit mentio. Sal-
praebebat spectaeuluni Hungaria a.Tureis devasiata. yiaiii. libri pertingunt ad.paginam usque 81.VAppiclie
Iiiter innumera. yero publica privataque bpna, qiioc'' sunt in marginibus variantes aliquot lectiohes. :
fiiror fepinimassumpserat, fiiil etiaiii celebris illa et 1575. Purisiis, dpnd Mich. Soiinium; in^fql: Stil-
libris iex pmni seriptorum' geiiere confertissima bi- viani... de vero Judicid, Providentia et Gitbeniatiorip
bliotbeca Rudensis, a Matlhia rege siinipljbus noni Dei iibri VHI. It. libri IV ad Ecciesiahi: calliolicam
sestimandis instructa. Sed cum nemo no!i.paulp do- Tiraolbei. nomine; in'.jiii/. PP. Bigneana., t. HI, p.
ctior grayi hac jactura commpvebalui', acerbissimuni; 240seqq. ; •".-.: . -•
taraen eo dolorem Brassicanus sensit. Viderat ehim Parisiis, apud Hieron. Marnefet Guil. iiavelqt;
istos ithesaurps pirasens Budie iu, coniilalu legati jH-12.Salyiani... deVyeroJiidicio et Providentia Dei
Cxsarei et npn taiitum .yiderat, scd totum sese ih1 libri .VIIIfli. iibrilV ai Ecclesiani catholjcam];' cUm
eos abdiderat. Ipse quoque regis Ludpyici munilieen- proef.et scholiisBrassicani.Cat. BibLBodlei. NesCio
lia auctores quosdam Groccoscpnseculus erat; et ajio- equidem solane, Brassicani edilio sit recusa, an et
ruin-fortasse cum Grxeprum tuni Lalinorum apogra- ;i3libri IV contra Avaritiam additi sint. Utrum verum
.pha sumpseral, Inler hos nescio an Salvianus iuerit. sit, perperam tanien a Benedictinis inter Operum
^Certe jn praefalipne ad episcopum Augustaiium;(si- ediliones Tecensetur. ..--•
.giiala iViennw Austria;, Martii die 1, amio 1550)iion 1580. Parisiis, apud Sebast. Nivellium, sub Gico-
tam de Salviano, ejusve.ms. aliquo unde ederet niis, vidJacobwa; in-8. Salviani Massiliensispresby*-
exeiJiplari, aut de sua ip.sius in edendo opera disse- teri de Gubernatione Dei et de justo proesehtiqueejus
ruit, quam liuerarurii examissa illa bibliplheeacala- Judicio Hbri VIII, ad S. Salbnium episcopum. Ejus-
mitalem deploral; et ui sensimad hoc argiiinentuin dem Epistblariim lib. I, hunc primiimeditus. TimOlhei
ieclpres quasi procpararet; e longinqiio'de. biblipphi- iionihie ad:Ecciesiam caiholicam lib. '1111..Ex Biblio-
lia ei iam lifteratis quain prineipibus ylris librprurii theca P. PithoiiJ.. C; -
colligendorum sludio insignibus sermoncni instituit, Raroe in marginibus comparent lectiohes a lextli
subfmem vero complures, qui sibiin bibliplheca sua impresso variantes; ad calcem vero subjectoesuntva-
restarent et quos aljquaiido editurus esset librps ve- rim lectionesparlim ex veteri codice, quai 1amencerto^
lefes,"inaxime Groecos,denominat, ex quibus aliqua, judicio in:lexlumreceptmhon sunt, quoidametiam ope-
veluti librps Geoponicprum lucem poslea vidisse.no- ranmi negliqeiUia omissm, partim ex vulgalis editio-
vknus. Priefalioni snbjungilur carmeii heiidecasylla- Q nibus, qumeiipsa[erri. possunt. Sumhia quatuor fo-
buoi npn minus ac illa prolixum nec cullissimum sa- liorumest, in his paucissimoaEpislolas, plurimseul-
he, quo eidem viro Salvianum inseribefe se ac dedi- timum opus respiciunlj In iisdeni eliam aiTirmat,ni-
care profitetur. Arinotalionesejus, quoeproxime posl hil in his libris conjeciiiris dalum, lotum ex fideve-
Salviani libros subjiciiiiitur, yerba inaxime el formu- tuslissimi et emeiidatissimi codicis transumptum
las loquendi.imprimis quoenoye diCla sunl illustrar.t esse. Accedit ihdex ro uin et verboriiin scilu digho-
achiulliplici el egregia in ulfiusquelinguoe auclori- rum. In proefatiohePillid3iadAT!'cotai(niFfl6rMmregis
bus leclione coinmendantiir. cOnsiliarium (dala iuu Pdris. non.VOcfofVferiis iiin-
Cacteruninon Qniilli dehef, 'AvTr/.eifilvwvlibros in- - demialib.a. cio. io. LXXIX) de maturo re'igionis Chri-
certi aucloris, qiios una cum Salviani opere bic evul- stianaein GalliiScultu atque ubere scriplorum Chri-
gandos dedit Brassicaiius',.honnullds parum allenlds sliahorum. in iisdeiii pTJoveutudispulat.
'fefellisse, ut ipsi.is Salviahi crederent. . • Privilegiura regiuui sigiiatum est d. 24. Mart. ai
1556. Basileo3:,...apud Menric-Pelri; inrfol. Timo- 1579. Obsefvari autem merefur, quod de prinia hac
thei episcopi ad Eeclesiam catlioljcam tolo oi'be dif- Pithpii eiitibne jaiii Bliluzius cbnimemoral, eam ob
fiisam L. IV, el Salviani pnefalio ih eumdeni; in raritatem suam manuscriplo codice cbmparari posse
Jbannis Heyoldi Umresiologia,pagg.. 579 - 615. 0 ac huspiani prostare venalem.
iSSL.Romce. apud Paulum Mmiutium AldiV:. in 1589. Pdrisiis; in-fol. Salviani Massiliensis epi-
mdib. Pop. Rom. ;Hn-fol.Salviani episcppiMassilien-- scopi de vero Judicio el Providentia Dei fibri VIII.
sis delveio Judicio et Provjdenlia Dei libriyill, cum Ejusdi ad ECclesiameathblicahiloto bi-bediirusamlibri
Maximo, Pdciano, Snlpicio, Dorothco Tyrio ei. Hiiy- IV.'In secundaBibi. PP. Bigh.ed. fomoV, p. 161seqq.

plefumque soict, de hoc Bras-


(a) Accuraliusquailiesl plioi'0 Stadione inilialum el ab eo si:icei'iler amaUim
sicano coiiihieiiiatiis Hendreich-iti. Pand. Bran- et benigfiitalc perpeiua.sublevatiim fiiisse. Joaniiis
deiib. Diversus, ut.ibiderndiscimus, ab eo fuit Jo.Lu- autem Brassicani ejusdempsedotrib^ Tubingensis
dovicnisBrassicanus,non aelate quidem el patria, sed ineminit Mdrhoff.ih PoMiist. p. 247, qui fortasse hbn
.studiis quOilammbfloet cpndilipne, Nam /i U.Dq- alius fuit ab eo, quein [inter Tubihgeiisis academioe
ctoiem appeilat eiTubingensemfuissesuspicatur.Quod' doctores fecenset jBecfe;inHisi.Acad. iliius § 85, p.
si vCrum est, yide an geiMiianusAlexandri fuerii et 45, quenique non recle cum Jo.vAlexandrOvBrassi-
ambo patreiii babuerint Joaiineni Brassicanuni, quein. cano confundil Celeb. Saxihs in Onoih. Liit. III, 82.
Alexandef iii iiheiprccfalionis ad Salvianum scribit Observa tanien, quod e|t noster se' iosimi jurisconsul-
iisdem; quondam Stuiiorum sacris cuin Chrislp- itnii appellel. . . |".'.:' "v
17 PRQLEGOMENA. IV
1594. Parisiis, apud Bieronymum de Marnef, et i\ scripta exeniplaria non-babuit, sed ingenii felicilalc,
Vidiidm GuilieihitCavellat, sub Pelicano, Monte D. sermonisque Latini, qualis saeculo v fuit, .peritia ct
ililarii; in-12. D. Sahiani Massyliensis episcopi de lectionis copia non raro banc penuriani compensa-
vero Judicio et Providenfia Dei ad S. Salonium epi- vit. CerfeStepb. Baluzius in proelatione edilioiiis suss.
scopum Vieiihensem libri "VIII. Cura Jo. Alexandri affirmat, Rittershusium aliquot iii locis Salvianuni
Brassicarii J. C. edili ac eruditis scholiis illuslrali. salis feliciter emendasse, el in nolis soepius cpnjc-
Accessit ejusdem Epistolarum lib. 1, nunc primum cluras ejus codicum velustprum auclprjtate.firmari j
editus, 'Ejusdemque ad Ecclesiam catliolicam sub.Ti- nionet, ejusque. iritcrpretatioiies baud rarp adoplat., <
mothei.nomine Iib. 1111.Cum mdice rerum ac yerbo- Videamus crgo, qui editionis ipsius ordo„.sit ac dis- !
rgm locupletissimo. tributio. .'•!
'
Erassicani editio tola est recusa, eique additus in- . Primo lomo insunt de Providcnlia libri et Epistolm, \
dex recens confeclus, reliqua alterum quasi volumen quibus proximo locp subjicitur indexJcrum et verbo-
cbnsliluunt, non litulo quideni novo, sed hova pagi- riim, mox Joannis Trithemii trqclalusjie,Providentia
narum seriea priori secfeta. Aiqueboccindiee carerit, Dei ad Divum MaximiliqnumJ imperqtorem,postremo
Verba nunc primum ediius ad Epistolarum Jibruiii-in.- Admqnilio Conr. Rittersbusii de*c<mfnsionefwda et
titulo adjecta, absque dolo a Pilhoei edilione "tfaK- B perturbatione, aliquot locqrum,Salviani lib. VII ct
scripla videntur. - -' VIII, g librariis commissacum Cataiogoaliquorumdu-
S.CCCLO xvn. ctorm% qui de Providentm.scripserunt. Procceditdis- e
1608. Parisiis; in-12. Salviani episeopi Massibcn- serlalio de VitaSulviani^imulque gcnerali argumcnto
'
sis de Gubernatione Dei.lib.' VIII, e.l.EpisioIac; cum librorum VIII; de Pipvidentia, Gubernqlioneac 3u-
annotationibus Joannis Brassicani. ex Bibliotheca Pir dicio.Dei; el.Demqnslratio, quod libri lV,subno-
llioei. Bibl. Barberin., t. H,.p..5o9. Si Pithceanacdi - mine Timolliei cdili, ipsius sint Sdlviani: Per occa-
lio hic reprsesentalur, non deesse potest bpus terlium sionem eliam dc supcrioribus editoribus til judicium.
coutra Avaritiam. Scquunlur .Tesl.imomaet Elogia de Salviaiio, nimiruni
1609. Treviris; iii-4". Salviani... Epistolares libri Gennadii ("ciiin aniiolatione Ritlershusii), Chronoto-
JV, ad Ecclesiam calholicam, adversus Avariliam, " gim Ahtissiodorensis, Addonis Viennensis, Rilarii Are-
cum Annot, /. Maclierenlii. Soc. J. latensis, Jo. Jov. Pontani, Joannis Trilhemii, Jo.
CPntulit Baluzius ad edilibnem lertiam, sed non Alex. Brassjcani, Jos. Scaligeri, Petri Pilhcei, qiiibus
admodum magnum exinde fructuih percepisse se le- Brassicani vcrsus et proefatio, ilem prasfalio Pitboei
statur. Nullum enim vctuslum codicem habuit, cnra inlcrseruniur. Succcdunt gratulationes in prosa ac
quo libros istos conferrel Machcrentius, el plcraque C vcrsibus, pro more illorum temporiim ad editoreni
correxitpropria auctorilate. scriptoc. AUer lomus complecliturpbst quatuor libros
1610. Parisiis; in-fol. Salviani episcopi Mass. de de Avarilia, Elenchum capilum, in quw Iwsce quatuor
vero Judicio, etc. In Bibl. PP. Bign. repelilm editio- libros ialis commode distinxit aucldr edilionis Trevi-
'
nis. Tomo V, pag. 123 seq. rensis, cui complehdaepaginoe caula Phwdti aliquol
\§r\..Allorfu, in Academia Reip. Norimbergensis versiculi de Avaris subjecti sunt", indicetn porro non
qpud Cunradnm Agricolam; in-8°. Salviahi Massilicn- . minus ac in priori lomo copiosum, iicc non Catalo-
sis opera : ad Ludovicum Xlll, Frane. et Navarr. gum scriptorum qui vel de Avarilia vel eleemosynavd
regem christianissimuni. Curanlc Cunrado Rtilershu- diviliis elpaupertalecommenldtistmt cumepigrammdti-.
*sioJ.C. qui et Libruhi Commentarium adjecit; bus ejus argumenti exAnthologiaGrwca, itidem paginaci
Salviani Operum-tomus alter,. in quo sunl libri complendaccausa ascriptis.. Denique cpmmentarioin
quatubr adversus Avariliam. Ad illuslriss. piihcipem lertio tomo comprebenso additae sunt vdriw aliquot
Philippum H, Stetihi Pomerahioe ducem, etClRecen- Lectiones et Emendaiiqnes exPMheeicodice.et Brassi-
sente et impressionehi procurahteCunrado Riiier- . canieditione cum paucis.Riltersbusii coiijecluris et
" ""'"':" -:
'slnisio.'. ;'" . index, in Cunideniaiiiplissimus. T.aceoepisfptas dedi-
Cunradi RitiershiisnJ. C. Liber Commentarius in I) catorias, quas.yix .smjinius quispiam Ritlershusii ad- .
Salviahum Massiliensem : Ad Universitates" alque mirator legerit, nedum principes autamicipriiieipum /
AcademiasGermanioe. "" illorum, adquos spectant.-Terliaexhis est ad om- '•
Clarum quam riiaxime ab erudiilone soeculo xvi • nes Academiarum.Gevmanimprofessoreseique adjun- ,
fuit nomen Riltershusii, atque nuuc etiam pretio suo gitur catalogus,earumdem Academiarum secundiim
"noiicarent doctae ejus, quas in varios tam Graecos fundationis et temporis. ordinem insUtufus. D.enique
quani Latinos auctores scripsit, ramiotatidnes. Sed ad Calcem lotius operis (exli^mum tamen locum oc-
aptiores vix".ullas, quam in Salvianum condidit, cupal Odarium adChrislmnQ. M.) significal editor, .
iquippe qui scriplor, dum mores et irigenia suorum in aninio sibi fuisse subjicere Joamiis Weitzii, Tobiae
lemporuiii describit, ex iis maxime auctoribus, qui- Adami et Thcodori Sitzmai.ni in Saiviaiium notas
buslegendis se cum aliis socculisui dbclis hominibus ipsi inscriptas donalasque, nec.iion Brassicani alio-
per lcgurii sludiuni penilius dederat .Rittershusius,, rumque amiotation.es. Sed.quia preluni iniprimendis
alque ex ipsis adeo legibus pef illani oetatem scriptis vacare non pptpisset, "per.aliam occasionem «t« sf
Ircqucnler Ji.iCemriaiirit ct cbdeiii refundit. Manu- dalurum promiilit. . •,
*? S. SALVIANIJSMASSlLlENSiSPRESBVTERV - 20
Ciroa cunid. tempus.Francofurli, qpud Nic. Ro- A iheca Colonicnsi, sqileinpiaopuseuIaexS.JBcmardo,
tMum'; i/i-8°. Eadem editio rccusa. Benediaini in Gregorio, M. Chrysostomo, Prospero , PelroDa-
Hist. ^GailimLiti. sponsorc Boldiano in Bibi.Hisp. niiani, Blescnsi, Salviano, iiovis sectionibus, prop3-
p. 52, eujus tamen tcslimoiiium parum fidum afguit niiis et annolationibus illuslrata, cum appendice
FaTiricius el proinde iriter labulas iiahc editionem quaesfionuni variarum! Fabricius quasi totum Sal-
reponit, Sed fortasse iiontam Rittershusiana, q.uani vianum in eo recusum significat. Sed in Cat. Bibl.
Pithocana editiohicrecusa est. Barberin.1.1. tantum'Ijbri VIII de Gubcrntitioneexco
"
1'618, Coionim Agfrpp.-,apud AnH Hieral; in-fol. landantur. |
Salviani presbyteri,. «t poslea episcopi MaSsiliensis 1644. Paristis; ih-fol. Salviani Massiliensis epj-
Hbri VIII; deGubeniationeDei;.ltemEpistokead fli- seopiVdeGubernatione|Dci libriVIli. Ejusdem adEc-
versos;£t TiinotheHSsive libri IV ad Ecclesiam.- ciesiam eatholicam toto orbe diffusam nbri IV. In
fti. Btbl. PP.tomi V parl. m, pajg.525'seqq.. Bibl. PP. tomp V, quoe|ediliopostiiovo tituloornata
It523. NorimbergW,qpudSimonem Ualbmeyerum,, est a. 1634, apuS tresbibliopolds,
ihr^>°;'Salvianl 'Massiliensisopera ex edifione et cum 1645, Parisiis, apud\ Edtmind.-Pepingue.; in-8"',
Comnientario Conradi RHiefshusii; editio secunda, . Salviani Massiliensispresbyteri de Providenlia etGu-
£ui prseliXa est eJUsdemRittershbsii yita , descripta B bernatione Dei, el de justo praesenlique ejus judieio
\ier:Georg,iumF..'C. R. 'Rillershusii, Cat. Bibl. Rcg. libri VIII. Ilem Epistolarum liber unus et Timothei
Pdris-.. ad Ecclesiam catholicaiii libri IV, cum notis Joannis
\nCat. Bibt, Bbdtei, siGuliiii Bibl, Bafberihiana 1Alexandri. Sic Cat. Bibl. Chig.
laudalur hujus loci tet anni editio cumCbmmentqfio "Textus ex editione Pillioeanaest rccusus, sed adeo
Riitefshusiiel aliofum. Bnde eplligo, duobus volumi- infelici eventu, Baluzio]judice,,ut innumeris prope-
liibus constare hanc edHiouem, quorum ;prius Sal- modum mendis hoeceditio scateat.
vianitextum cum Riuershusii coinmentario, poste- 1647. lugduni; in-V: Salviani deGiiberiialione
rius Variorum, puto 'YVeilzii, Adami, Sjlzhianrii el Dei libri VIII, subhoctitulo : Censoriade prtEseniibus
Brassieahi -notas, iili in Bremehsl inpx ihdiCaiida _ iSuropwcaiaihitatibus,eorumquecuusis Prmloqida ab
reproesenlantur, exhibcnt. Ind eque ehatumpuleiri Fa- 'Oiiandro Stuanoin luceinediia.
'bficii errorem, conudcnler affirmantis, Norinibergen- Gerte referlur bic lilulus inter Sajviaui opera in
semSalviani a. 1625 editionem esse nUllam.Scilicet Cal. Bibl. Barberin. t. II, p. 340; indequc eumderii
seorsim iili (forlasse eliara Bremeiisibus) bbtigerat recitant Gatlimliitefariq; Auciores. Sed mibi ex ipsa
volumeh posterius, sicutiin Bibl. Reg. Parisiensin6h Catalogi istius^nspccliobe non magis liquere faleorj
riisiprius occurrit. Caeteruniplgel me operaeimpen- C utrum libros Ae Gubernaiiene Dei, aii illos centra
sae ad ihvestigandam"pecuiiarem nolarUmillarum, Avaritiam, quorura editioproximo loco .aiiljeproponi-
qnam sibiinscriptam donatamquefassusestRittershu- . tur, in co eoiitiiierisignificarewluerit.
siuseditionem : praesertiincum.per se levioris mo- "1648. Parisiis, apud Hdm. Pepingue; in-S".Ilera-
mcwli sint et a neniiiie facile desiderentur.'CertC tio Pithceanae.Benedd.in Uist. lili, GaUiw.
Weitzii notuke merara locorum siniiliumqueuiidique "1663. Parisiis, cipudi Franciscum Mugiiel; i»-8°.
Jecerptorum farraginein praebent. Sanclorum presbyteroruni Salviani Mass.iliensiset
1624. SParisiis in-fol. Sailviaiii de Gubernatione Vincenlji Lirinensis Opera. STEruAsusBALUZILS Tuie-
1
©ei I.VVHI,ietcln Bibi. PP. tomo V. lensis ad iBdcincodicum mss. emendavit, notisque
1627.. Rothomagi apud Joannem Vsmqitl; i»-'l2. iUustfavit. 1
SalvlariicpiseopiMassilieiisisde vero Judicio et Pro- Pilhceanam editionem, quanquam ih jnuJtis illa Ja-
videhtia Dei ad Saloniuni episcopum Ijbri VIII,cum boraret, o.ptimamlamen ex superipribuscensere sole.i
scbOliis^Brassicani;Epistolaeet libri IV ad Ecclesiam bat Baluzius eamque novac liujus recensionis funda-
catholicam. mentum essc voluit, "ita ut ubicumque Iioecab illa
Laudant liane. editioiiem Auctoresilisloriwiiitt. discrepeti id totumV-quiidinulatum.sit, cxiidecodi-
Gallia;. Videlur ad ed. Parisiensem a..1594 esse de- 1) cum manuscriptoriim,quorum aliquot velustissihjos
scripta. librorum de Providentiq et ad Ecclesiam cathoiicam
1635. Oa;pin'o3;in-8".Salviani— de vero JudiciO acceperat, factum esse existiniarijnbeat. Quippe.hihil
el-Providentia Deilibri VIII; Epislolae etiibiiTV afl conjecturis.daluin esse anirmal, nisi ih .epistolis uno
Ecclesiameatholicam. Cat./Bibi.Bodlei. ctalteroloco. Nulliuseiiim epistoloevetustum exem-
1635. CdloniwAgripp:; i»-4°. Salviani de Guber- plar jiactus erat, prajterquam duarum ppslremarum,
nationeDcil, VIII.....I11 Jacobi Mcrlonis'Horslii (i. in quibus enjehdandis jomiibio secutus est. codices
e. fi\ Uorst orimidi) septein Tubis qrbis Chfisliani manuscriplos. Noiarunil suarum proecipuumscopum
Jocoseptiino. esse profiletur,, indicare prianles lectiones, «Quod^i
Integer iibri titulus est: 'SeptemTubm Orbis Cliri- quandoj Inquit, bos limiles egredip.r,.aiTirmarepos-
itiam ad reformaiionemEcclcsiasiicw disciplinw toto surii, id non oinniiio frustra coiiligisse.Quaiiquamid
. orb.eprmsertiminGermania adprmsenlium et gravio- raro accidil. Has enihi Notas, ut hoe quoque dicamj
•riiminatonim remediumnecessarioinstituendamcxci- lestinanlcr 6cripsi, el quasi aliud agens. Quod idco
(anles. Conlinet autem, tesle Hafzhcriiio in Biblio- visum csl admoiicre, ne quis hic sjilabas ad vivunv
H PROLEGGMENA. 22
, exculiat, aul NVotas illas ad Polycleli normain directas Anie banccuram eleganlissimpJiuic Bcriplori,ut lueu-
non esse pronuntiet. » Accedit buic editipni mirp bratlones ejus conferrem .cum ijsdem codicibus anti-
charaelerum chartarumque nitore ac elegantia pKC' quis : qupd pulo ine fecissecum aliqua utililate bo-
slanti Slephani Baluzii Dissertalio de episcopatuEga- rum studiorum. t Ex aclis per appendicemIn supe-
rensi ad Philippum Labbeum in formam epistoloe riore adjectis r.esecta sunt jn hac tertia num. I et II.
(d. Lutetimxiv kal. Augusli: M. DC. LXUI) scripla. Coeterumquamvis et ipsa satis slt riitida haecimpres-
1669. Partsiis, apud Franc. Muguet; in-%'. San- sio, primse tamen elegantialongissime cedit. Inscripta
ctorum presbyterorum 'Salviani Massiliensiset Vin- est Jacobo Nicolao CoUierlo archiep. Carthaginensi
certtiiLirinensis Opera. Steph.Baluzius Tutelensis ad et coadjutori Rolhomagensi (Lul. Paris., kal. April.
fidem veterum codicum mss.. emendavit NotisqueU- h..a.). Abest dissertatio de episcopatu Egarensi.
luslravlt. Editio secunda. 1688. Bremm,sumpiibusllermanni Braveri; i»-4°.
Won solum textus liujus editionis a superiore in_. . S.'Pres'byterorumSalviariiMassiIiensIs....;Opera.Cum
nonnullis discrepat, sed accessit ei etiam non exiguus - llbfo Commenlario Conradi Hittersbusii, ac notis in-
notarum doctissimarum cumulus. ffam primum edi- tegris, tloaniiis Weitzii*, Tobise Adarni, Tlieodori
lor variantes lecliones, quas In -margine -editioriis SitzmannJ, Joannis Mexandri ©rassicani, Stepliani
Pithoeansedescripserat, rursus diligenter excussit. B ; Balnzii,.et Vincentii Llrinensis Commonitorium ab
Tum libros de'Gubernatione Dei eontiiTit«umedi- eodem Baluzio TutClensi ad iidem -veterumcodicum
lione 'Brassicaiiia. 1550efGalesinii 1564, «t si quid mss. emendatum et illustratum, ProemissaDisserta-
melius in illis esset, quam in Pithoeana, aurin codice . tlone <J.-Calixti In Vlncent. Lir. Cum ihdicibus co-
Corbeiensi, qoocum Pithoeanam antea contenderat, piosissimis, tam ad auctores, quam ad notas. Juxta
iii textum transtulit. Si quid vero dubium esset, aut Noribergensiumparlimann.MDCX.Xili et Parisien-
quod.adjnpnilion.eVindigeret, id affirmat se in Notis slum ann. MDCLXIXexemplaria^
reposuisse, nee" quidquam dissimulasse, aut propria Quoeex Norimbergensiedilione in hanc transumpta
auctorjtale .miitasse, de quo non admonuerit. Addidit fuerint ex superioribus intelligitur. De ViniientioLir.
suo 'loco dicluni•est..Series^virorum.doctorum,' quo-:
prwterea Appendicem aclorum veterum, quorum i»
Notis facta esl inenfto, qup cpntinentur : t. €astoris rum^notaelilcexiiibentur, alia estlnipso voluhiine,:
alia in lilulo, neutra curiose instituta. "Nimirum'Ba-
Aptensis episcopiepistola ad Jqannem Cassianumex
vetgfi codice nis, ijibliothecaeRegloe.H. Acta impera- luziana-editio tota est recusa, adeoque proximoepost
toruni adversuspelagium et Cmlesiiamitidem ex codd. lextum. utriusque auctoris no*taD suntRaluzianae cum
mss., nempe 1° llescriptum Honorii et Theodosii indice ejusdem edilionis.Deih succedunt, Rittershusii
< eommentdrius,W-eitzii,Addmi,Sitzmanniet poslremo
hnppi ad Pdlladium Prcef. PrW.orio. 2° ErfieftimC
Palladii. 3° Rescriplum Honorii ad Aureiium episc. loco Brassicmiinolae,«um indice in eosdein peculia-
riler concinnato. Mirumvero cur editionem secundam
Carlhag. 4*Aurelii Epistola ad episcoposByzacenmet
Argiiitanm (siC) provincim.5" Sacra epistola ijon- Baluziipotius, ([damieriidm, exscribendam -typisde-
stantii imperqtoris palris Vqtentiniani Auguslijunio- deril liiblippola, qui miriime solius <juaeslus-gratia
hanc «uram susc-epissevideri Toiult.
ris, «rf VofasionHi»prcefeclumUrbi, adversusCwle-
stium,6° Edictum Volusianipropubticatiohesuperioris. SyECCLO XVIII.
Rescripti.VA. Traditiq Petri de Saiicto '(qultraditur) 1728, Venetiis;in-W, Salvianj JMassiUensispres-
adCanonkamCadurcensem.Vf. Tradilio^Guilleimide byteri Opera jemendata cum jiotis a $teph. Baluzio.
Carbanarias ad monaslerium Tutelense. V. Traditio. Cat. Bibl. Firm. t. ,1,p. .53,.
Klimde lV«risadldemmonasterium ex €hartulariis 1729. Pisauri,e lupographia Gnvellid; in-4" maj. •
istarum ecclesiarum et monasteriorum. Salviani MassinensisepiscqpiCpncprdantjae.Pperibus
1677. Lugduni, apud Anissonios; in-fot. Salvlani ejus annexae[i. e. Opera Salviani cum Concordanliis]:
Massiiiensislibri VIII de 'Gubemaiione Dei; ejusdem alpbabetice dispositoestudio ac labore.Eatris Deme- .
. Epistoloead diversos; item Timolheus, sivelibri IV ad trii Barbulii Soc. Jesu, et Eminentiss. ac Reveren-
! Ecclesiam, omnia ad emendationem Steph. Baluzii. ' diss. principi cardinali Fabio de Abbatibus Olirerio
In Bibl. Max. Patrum t. VIII, pagg. 339-401. humillime dicatoe. Opus omnibus sacrarum disci-
1684. Parisiis, apud Franciscum Muguel; in-8". plinarum studiosis, sed polissimum asceticis magi-
Sanctorum Presbyterorum Salviani Massil. et Vin- stris, atque concibnatoribus yerbi Dei summopere
centii Lir. Opera. Slephanus Baluzius Tutelensis ad, pr.plicuum.
fidem veterum codicummss. emendavit et Notis ijlu- Immo opus ineptum et in chartarum.utinam minu*
stravit. Editio lertia. t Cum et secunda quoque edi- njfidarum^jacluramimpressum.Unun forleest,quod
lio, inquit Baluzius, distracta fuisset, typograplius in huiic censum non veniat, Vita seu potius Elogium
autem eosdem libros sub incudein, ut ita dicam, re- Saiviani a Larino Amationovissimeedita, ab ejusdem
vocare vellet, el interim nactus essem exemplar ma- Salviani Epislolis polissimum enucleala.
nuscriptum, quo Pilhoeususus est in emendandis li- 1774. Veneliis,ex Typogr. Jo.' Rapt. Albrilii, Hie-
bris de Gubernalione Dei, tum etiam illud, cum quo ro». ftl.; in-fol. Salviani preshyteri MassiliehsisOpera
idemcontulil libros qualuor adversus Avariliam, quoe quoe exstant omhia. Accessit Vincentii Lirinensia
nuiicexstaiil in bibliolheca Colberlina, pulavi debere Commonilorium. Extcrlia cdilione Stcphani Bahmi
25 S.,SALV..IANUSMASSILlENSISPRESBYTER.— PllOEEGOMENA. 24
t:C.ln Bibl.PP. etSS.Vet.Eccl. ASDREJE' GAL- \ Tratlato ,'diSalviano Marsiliensedella Providenza, iu
LAspntoraoX, pagg. 1—102. .;..'., Latmo, iii Ilaliano, ed iiKFrancese. .Argelali J, I.
ISolseBaluzianoe,nonut alias.splet hic editpr, tcx- Versio Gallica est Maiperluisiana, Italicae auctor fuit
tui. statira, scd ad calcem subjectae sunt, adeo, ut in GnirfoRonsdttussacerdos.
omnibus tertioe edilionis Baluzianae forma constet, [Codices.
nisi quod de suo Ioca Biblica in inferiori margine ad- I. Librorum de Avafitia : 1° Codex, undc prihiuin
jecerit, De Salvidno disserit m-Proiegg. cap. \, pag. editi fuetUnt, Jo. Sichardi, de quo non constat.
'1I1.,.'IV.'. . 2? Exemplar, ex quo eos castigavil Pithoms, migra-
Versiones. ( yeral in bibliotliecamColbertinam, ubi illud nactus est
^QmniaSalviani opera haud semel in Iinguam Gul- Baluzius et in tertiis curis adbibuit. Scd descriliere
Vicamtraducta sunt a Gorseo,Bonnetoel aliis. Pi'ajter non sustinuit, 5° CodicesBaluzii, quos in prima sta-
ea de Providentia libri iion solum a Gailis sed Italis lim editipne adbibuit et cum Pilhoeana contulil,"diio
'
etiam coiiversi exslant, ut s§quentia lestanUir. Regii, a Nic. Colbeito, Lucionensi ac deiri Antissio-
Gallicm.— 1575. Lyon , cliezGuil. Rouille; in-89, dprensi episcopo acbibiioiliecoeRegiaepraefeclo,.ann.
S. Salvian eveque de Marseillesdn vray jugemerit el 1660, ipsi communicati, alier pervetustus, modo Cor-
providencc de Dieu, traduit en francpis par B. B. B beiensi Jibrorum de GubernationeDei, quem stalim
D.;s.' . commemorabimus,posterior; alter quadringenlqrum
1655. Paris, chezCaSparMeturas;in-i0.Lcsoiu\ves ferme annoruiri. Ac iri priori illo erat epistola Sal-
de Salvian r eveque de Marseillc, contenant Jes huit viani ad Salonium, quseproeflgisolet Jibris adversus
de la Providence, Jes qualre Hvres contre avaritiam, quam*lamehinvetusto suo excmplaride-
""liyres
rAvarice avec plusieurs epistrcs traduites avec des fecisse monUerat Pithceus. Eamdeni vero etiam in
noles par Pierre Gorse. r.ecenliori Regio deprehensurus fuisset Baluzius ni
1700. J°«ris, chez Guill. Valleyre; in-\% II tomis^ priora ejus folia periissent...;'-'
Les ocuvres de Salvien et le traite de VJncent de . II. LibrorumdeGuber\nulioneDei:\°Codexprinccps,
Lerins contre les Hei'esies, iraduitscn frahQoispar le id est ex quo UbrosiUosextulit Jo. Alex. Brassicanus,
P. Bonnet,prestre de TOratoire. ; fuit olim bibliotbecceRegiaCBudensis in Hungaria cl
=1701. Paris, chezLouis. Guerin; in^", Salyien, de anle ejus excidium, Ludoyici >'egis munificentia ad
faProvidence, traduit en frangoisparltan Drouetde Brassicanum pervenit. Satis emendate scriplus fuil,
Mmipertuis. : ,-.'. - ut ex collatione. textus cum sequenlibiis editionibus
1734. Paris, cliezJeqn-Bdpt. Delespine; i»-12,Les comparct. 2° PilliaA exemptar veluslissimum, quod
-o?uvresde Salvien.prestre deMarseille, contenant scs C ille accuralissime exscribi curavit. Idem postea in
leUreset.ses Iraitez sur Fesprit d'interest,; et sur la: bibliotbeca Colberlina reperit Baluzius et ad curas
Providence, traduites en franQojspar un P.; Jesuite. terlias adhibuit. 5° Baluzii codex, monaslerii Cor-
i.talicw~—1579. in Milano, appresso MkhelTwi'•';. beiensis fuit, vetustissimus et optimacnotie. Quippe
in-12. Libro di Salyiano vescovo di Mafsiglja contra a sexcentis inde annis scriplum exislimabat et exara-
'
gti Speltqcoli e allre vanita del mondo, tradotto da tum dicitab erudita manu, quae diligcntiam et indu-
S.. Carlo Borromeo,.uria cum Memqriaie di monsignor slriam inter alia eo argiimenlo probaverit, quod inter-
iiiusirissimo e revereiidissimocardindle di S. Prasede puncliones fere ubique prorsus bene collocalacessent.
arcivescovo,al' *uo diletto popolodella Cilla,.e diocese Non integros lamcn oclo Jibros conlinebat. Submi-
diMilano. Argelati Bibl, degli Vqlgarizz.T.TIl (Mi- hislravCrat eum ex bibl.. S. Germani de Pralis Lucas
ianqJ767, i»-4°), pag.,529. Nesciolamen,. unus, an Daclierius Maurinaccongregalionis socius. .
onines de Ghbernaiiohe.Dei libri hoC titulo cbmpi'c- III.:Epistotdmm.: 1° de Pithmi codice non constat,
,heiidantur: 2° Baluzii exempiaria non nisi duas priores et duas,
1703. Tn Avignoneyappresso Gio.. Robby; i»-4?. posteriores conlinebaiit.
' '.- I
25 : DE GUBERNATIONE^FI. — PRJJFATIO 26
• **•- •' " ' —- ....—- _.,,", ". —,. .' 1 , . . .—^,.,...——,-,-
— H.H..H — ,i ,pB

SANCTI SALVIANI
MASSILIENSIS PRESRYTERI

DE GTJBERNATIONE DEI

OCTO LIBRL
' *
DATI AD S. 1)SAtONIUMEPISCOPUM. '.'.'-

^mfatio.
1 Sancto episcopo Salonio Salvianus salutem in \ ad humani officii culluram exislimarunl, ut aliquod
Domiiio. Omncs admodum homines, qui pertinere Jinguarum opus sludio ingcniorum excudefent; id
STEPHANI BALUZII NOTJ5.
Quo prmium tempore hos bbros a nobis emendatos more sui soecuh, tamen etsi pubjico cultu non cele-
• cmisimus in publicum, titulum lalem reliquimus qua- bretur in Ecclesia. Nam;haud dubie njulti sunt in coelo
Iem inveneramus iri editione Petri Pithoeiviri plaris- sancli qui apud nos non habentur in catalpgo.
Bimi, exislimahles illum fuisse usum veteri eodicebo- a Salvianum nalione Afrum fuisse nOnnullicredide-
hoenotoein quo episcppi nomen Salviano tribueretur. runt, plerique Gallum,probabilibus utrique argumen-
Nullumenim in hoc locosubsidium comparare potui-; lis. Nam et Africoelerroevastilaterh etexcidia singil-
musex codice Cofbeiensi,quamvis antiquissimp et op- lalim describit, tum prodigiosaih Afrprum temufen-
timo, quia primum ejus folium deest. Postea vero de- tiam ac dementiam mdignabundus exagitat, tamquam
-prehendiraus codicemPithceanum, qui nunc exslat.in sui essent, et Gallorurii item amenliaiii dejiJorat acer-"
bibnothecaColbertina,nonesseveterem, adeoque npn bissime, qui post urbium ac prOyinciarrimpopulatib-:
eam babere auctoritatem ul riobis imporierepossil ul- neni, post Juctuosissimascalamitates, animum adhuc'
lamnecessitatemrelinendi tilulum qui veritati resistit. ""retinebant conversum ad volhptates, ad voluplates, in-
Manifestumenim estSalviarium non fuisse episcppum. quam, divina lege prohibilas et bonis mpribus semper
Quod si ejus auctoritatem sequi lubet, ipse presliyleri adversas.Erraverunt tariien qui eumputaverunl in Afri-
tantuni honoremusurpal ih epislola 8, qu» data est ca natum. Namet ipse se GalliaenonVobscureadjudicat
ad Eucherium episcopum Lugdunensem. Error hinc multisin locis, sedproecipueinliiirovndeGubernatior.e
ortus quod in quibusdam Gennadii ediiionibusdicatur Dei, pag. 132, nbi cum variafumEnropoeproviiiciariiin
homitias episcopusfacius raul.lascomposuisse, cum Je- mala enarrasset, denium bacc addit : Sed ego loquor
gendum sit ad episSoposvel episcopisfactas. Nam vir; „" de longeposilis et qudsi in alio orbe submolis, cmii
eloquens et doctus homilias seribebat quse ab episco- sciam etiam in solo patrio alque in civitatibusGailicn-
pis deinde recitabantur iii ecclCsia. Jam qriod iri ipso nis otnnes ferme prwcelsioresviros cdlamitatibussuis.
dtatiin inilio dicitur sahctus, cum tamen (ut Bollandus factos fuisse pejores. Reliquum;est igilur ut-investige-
annotat ad diem 16 Jariuarb) rieque MassilioecpJatiir,; nius in quaiiani Galliarum parie'orlus; fuerit. Ciini'
neque yulgo sanctus habeatur, nonnulla bic dicenda; eum quidam Aquitanum fuisse pulent, alii Treverw;-
sunt in gratiam lecloris. Certum est Salvianum, dum sem, mihi magis placet Auberli Miracisenlenlia, qui
viveret, sanctum et beatissumim yirum dictum fuisse. ColpniaeAgrippinaeaut in vicinia natuhiesse scribil.
ab Ililario episcopo Arelateijsietab Eucberio LugduT Ipse enim Salviaiius in libro v, de Guberhatiohe, pag.
iiensi; receplo videlicet more per eas tempestates uf 125, de Treveris agens, eos vicinossuos vocat. Ac ne
episcopi etpresbyleri vulgo.sanctiacbeaiissinii voca- quis opponere possit hic, non agi de Treveris, ciim eos:
rentuf, sicut nos liodieepiscbpum Romanum vocamus Salvianus non noroinet hoc Joco,' consulendiis est
sanctissimumac beatissiirium.Perseverabat idem usus ipse in pagiiiis; 15S. et: 136, ubi agit de exeidio:
eliam posimortem,.ul patet ex Hieronymo, qui alicubi urbis Treverensis, quam: apertis verhis exustapi
conqueritur episcoposa successoribussuiset a populis fuisse scribit, simulque populares suos increpat du-
in ecclesia laudari, et post mortem dici Jjeatos,;quo-. riuscule, quod cum vidisserit viciriamcivitatem arde-
rumyilafortassis a sanctitaleprocul abfuerat. QribdIn- re, non limebant. Miraei sentehtiamprobat' etiam"
dicafmprerii saeculiHieronyhiiahi, quo vivebat Salvia- epistola prima Salviani, in qua amico commendans
rius. Atque id cum aliqui nori inleUigerent, ifigfeVfe- adolescenleni quemdam propinquum :suum,ita loqui-
rebant Fauslum Reiorum Apollihafium episcppum tur : Adolescensauemad ros misi, Agrippinwcumsuis
vocari sancluni in titulo episloloe quam scrips.it ad; Q captus' est, qiioniiaminter.suos non par-vjnominis, fa-
anbnymum, lacito eliam auctoris nbmine. Et lairien • milia non obscurus, domo.npndespicabilis, el de qtte
bic ipse Fauslus, diu anie quam tieret episcopus,; di- forlasse aiiquid amplius dicerem nisi propittquttstneus
, clus est sanclus in concilio Arelalerisi ui, sub Ra- esset, Malrem.ergois.de qito dico, Agrippinw viduani
vennib habilo anno 45S in causa Theodoii episcopi reliquil, etc. Hinc ergo confici.puto Salvianum palria
ForOjuIiensiset Fausti tunc abbatis Lirinensis, idem- Agrippinensem fuisse. Fuerime ab initio Christianus,
que a Dhiamio ct Horibralp sive Ravehnio, qui "res '! nou
geslas Maximi episcopi Ueiensis et IJilarii Arelatefir
sispef ea tempora corisciipserunl. Et diu post fati, ." „bIncertae sedis episcppum. Sijnt;qui Genavenscm
anno nimirurji.quingeiitesimo trigcsimo quarioj.-Csc- fuisse putenl, alii GeiiuensenJr alii dehique. Vicnnen-
sarius episcopus Ai-elatehsissic cujusdam coriciliiPa- sem. Filius iserai Eucherii.episcopi iLugdiincnsis, a
tres alloquitur hi causa Contumeliosi episcopi Reieri - quo traditus in disciplinam Salviano fueral:cum fra-
sis.: Et Faustus episcopussanctus in epislola sud di- tre Vcrano. Hujus Salpnii 'cxstat brevis Exposilio
xit. Quare mirum videri npn debet quod in titulo H.o- in Parabolas Saloinonis, et Expositio;mystica in ejus-
rrim librorum Salvianus, in quP praHerea morCs in- dein Salomonis Ecclesiastem. Vidc irifra in iiotis ad
euJpatos fuisse nemo ambigit, sanctus "dicilur.lpfo Episl. 9. "; ''.;...,'.
27 S. SALVIANfMASSILIENSJSPRESByTERl. 28.
speciali cura elaborarunt, ut sive utiles res acpro- Ai bus sordida, aut rerjjm obscenitate viliosa; ut vere
bas, sive inufiles atque imprbbas a stylo texerent, cum ingeniorum tantum laudem aucupantes, tara
seriemtantum rerum nilore TPfifbDram allnstrareni, indigttis rdiiis cuiam irapenderenl, non tam illu-
causisqiie ipsis quas loqul vellent loquendo lucem strasse mibi ipsa ingenia quam damnasse videantur.
accenderent. Ilaque ad hahc se paitehiex utroqiie Kos ajitem, -qui * rerum magis quam verborum ama-
genere lilterarurii scriptores i>mundialium negotio- tores, uiiUapoJius.quamplausibiliaseclamur, neque
rum plurimi cohtulerjint.,,non salas considerantes id quoerimusul in nobisViiianiasaeculorumornamen-
quam pfobabilius wiateriis 2 'se Impenderent, dum- la, sed ut salubria rerum emolumenta Jaudentur; in
modo ea quoecumquedicerent, aut compto ct blando" jscriptiiuieulis nostrisi non ienocinia esse volunius,
carmine canerent, aut JucuJenta oratione narrarent. sed remedia, quoescilicet non tam otiosorum auribus
Omnes enim in scriptis suis causas ilantum egefunt pJaceantquant aegrotorummeniibus prosint, magnmii
suas; et propriis magis laudibus quam aliorum utili- •ex-ulraque recoelestibus donis fruclum reportalurL
lalibus consulenles, non "id facere adnisi sunt ut Si enim haec salus noStra sanaverit quorumdam non
salubres ac saluliferi, sed ul c scholastici ac diserti Sibnam de Deo nostrb opinioneni, fruclus non par-
haberentur. Ilaque scripta eorum aut d vanilale sunt vus erit ^uodmullis profui. f SinautenJ jdoon pro-
ttunida, aut ialsitate infaniia, aut-vefborum foeditati-]J.venerit; "fit'Jhoc ipsum s .jnfrnctuDsuii]saltem npjn .
'
STEPHAM BAW3ZaiWOTiE.
nnn liquet. .Certe Christianus erat «ura Palladiam tionem liPminis complisilumversu quasi Exaemeroii
Hypatii et .QuIeUeCliam,<hixU»ixoi'em: <quamprimo librum iinum, homilias .denlque multa?'Jlaec, in-.
quidem,invila»itadsnscipiendamiChristifidem; dem- . quam,>intei'ciderunl."ShpersuiititaquelibrroelodeGji-
de .cuni"hoc pervicisset, <etiam;iConlinentiamat>'. bernatione Dei-et de jjisto Dei praesentique _3udicio,
ea «xegil, .et de «oiijuge -soroMmfedt pro «nore Epistolaeiiovem, et libri-qualuor ad Ecclesiam eatbo-
illius saeculi.Ralladiaeiconyersipjiemad ifidemChri- licam'adversus avafitiam.
sli .graviter et iniquo aninio lulit Hypatius, adeo 18 Hunelocurii Ita ediderunt AlexanderBrassjCanus
ut jion solum -eam iion vdderit per iritegrum fer~ et Petrhs Galesinius: Jd speciali cura Maborqmnt^iut
me septenuium, sed »e littoanim quidem olTicio, sivenitHesitcprobas, sii<einutilesatqueimprobasmnte-
prosecutus >sitabsentera. Nain prceterea homini ea rius sibidelegisseht, elc. -
- religiojie imbuto quac cpnlinenMamdn jconjugibus *>Recte bic annotatuin est a BrassicanoSalvianrim
av£rsabatur,.«t-quaepsenas statuerat adversurii«ocli-' usnm csse dictione sub«oeculpfajhiliari, Nairiipse,ea
bes, duriim admodum videbatiir abstinere iiliam a irequenter utitur, et jcseteri ' etiam oetaiisillius scri-,
cura posteritatis, quod alli ;unicaproles «sset Auspi- ptores. |
ciola. Pbst sepiem exinde annos a convorsionePal- c 'Scholasiicumsermpnemdicit, promoreilliussoecu-
ladioc-Jrlypatius Christonomen dedit, Quietaque, ul li^cpmptani-etpolitam oralionem et,utCicer6 diceret,
ego quidem arbitror,vClirisli quoque gratiam -conse- incitatam,volubilem,Tedundahtem!etcjfcumlluenlem»
cuta est cum marilo; Gum vlderet ergo Salviaiius SanctiisPaulinusIn epi^t.9, ad Seyeruni, laudaiRufi^
cessasse^causasodii in socero et socra, litteras ad«os „" numquod*c/io/asriciseisalutaribus(legenduroswcula>,
scripsit, quibus-suoMxorisque,aciiliacjiomihe^eos«ra- ri&us)HtterisGrmcejuxtaacLalinedivesesset.Commi^
vit uti Vetus inter «os gratia reconciliaretur, et qui gravit autem Iiaecvox ex Craeciain Italiam^ ut docet
jam €hrisfiani erant'i jioiJent:deinoepsodisse iiberos, etiam Seneea in pnefaiione €oniroYersiar,um.:Hoc
a quibusinuilamaliam ob*ausam:alienati«rantquam vero alterum nomch Gr\mcum quidemest, sedin Lalik
quia ad Christum se conyerterant. Habitabat porrp numilatrans'laium.uipfo Latino silscliDlqsticacqniro*
tum iCumhaec.^crjlierietiSalvianusprbcul a socero, id vema,mul1orecenliusest sicuiipsa declamatio,&e<\de
est, ut ^conjeciura.suadet, in provincia Viehiiensj, Variisistius vocis significatienibusvide 'Barpniumad
cum socer iri Belgicaquaralainorarelur,«ujusmetro- diem ^extam Februafii, Meursiumih Glossario,Ro*
polis «rat iColoniaAgrippina. Nam «^60 «um faim> sweydumin 'Onomastico ad Vitas Patrum, et Henri-
liarem ifuissecelejjerrmiis parlinm illarum viris,Ho- cumValesiumad Socratem,,pag. 11: gNeiaraen putes
noTatp, inquam, CpiscopoArelatcnsi, EuClierioLvg- Salvianumdamnare tpiumlioc scfibejidi.genus.Nam:
' iJunehsJj, AgnoecioAsntipolitaiio,Salonio, 'cui inscri- elipse scliolastico adriilodumsermbne scfipsit, jitpa-,
psil libros de Gubematione©ei, ct Verano, quem ina- tet ex -hls libris, et fiennadius docet. Damnat ergb
cum Saloriiofratrfiin idisciplinasua liabuit quo tem- -tautum;eos qul elbquentiajrisuam veriunt ad pravbs
porfi.juvenes-erant.©ehique, cum ad clerum vocatus usus, Veluti si quis fetrohium rfiprebenderei, quod
est, in «adem provincia Viennensi factus est presby- purissimam illam suain Latiriitatem impnrissimo
ter» nirairum in EcclesiaMassiliensi.Viveretneadhuc opere fcCdavefit.Aut cumiJuiiitilianusAfraiiiumTp-
uxor;temporfi.OrdinationisJejusnon jnvenio tradilum gatarum «scriptprem,qui in eo genere comoediarum
memoriselilterarum, neque a quo MassiliensisEccle- excelluit,jddlet argumenta su.airiqninassepuerorum
siae«piscopo alleetus in presbyteriuin '-sit. Falluntur p foedisamoribus. Vide etiam Brassicanum ad iiunc
autem y,ehementerqui putanl eum episeopumfuisse Salvianilocura.
ut supra diiimus. Eldruisse eum anno 439, et nonita a Brassicanusedidit Latinitale, admonensitatscri-,
multo post scripsisse libros -de •Giibernalione Dei, plum fuisse inexempiari descfjpto <quois jilebatur,
colligi potest «x Jibroyn, pag. 4S5, ubi-calamitalem quam lectlonem reiinuit G.alesiriius,Pithoeus vero
Literii describit, qui eo anno infelicissime pugnave- reposuitVi'flHtlo/£. Quam vocem, .curiiexstaret «tiam
- rat apud Tolosain, uti diccmus siio Jocb. Peryenit in cpdice CorbCiensi, nos quoque pulavimus *sse
autem msque ad tempora 'Gelasil Romani pontiflcis, relinendam,
ut fiennadius docetjqui ieum testalurjn senectute * lnfra:jib, j'v de Gubei-nat.,p. COdicet vocabula
bonaadhuc*o tempore •vixisse. Plurimas ille lucu- niliil esse sjne j'Cbus. .,-'
brationes cjus rccenset quse -nuncnon exslaht, libros 1 Ab bis verbis inclpit codex Corb.
n:iiiinnnXres de^virglriitatislBonpad -Marceljum,Ji- « Ita fiditio Pelri Titlioji, Bpna etiam Iiaud dubie
briim de Exposilione extreinaeparife Ecclesiastis ai cst Jectip codicis Corbeiensis, quaesic habel: Ei hoc
Ciaudiariumchorepiscopum Viennenseni, et in i.no- ipsumin infrticliwsum\sortita non erit', si lameiiala
rem Grocconim,dc principio Gencsis usque ad condi legatuf : Et hoc ipsum rton infriicluosiimsortita cril.
'
S9 DE GUBERMATIONEDEI LIB. I. 56
erit,. quod prodesse tenlavi. Mens enim boni studii A operis, Jiabet itamen prsEmwm voluiitalis. fiinceigo
ac pii voti, etiamsi effectmn non iirveneiit eoapli -exondiar.

LIBER -PBlMZfS:".

3 L Incanosus a quibusdam et quasi neglujens De.umnimw|i!0 jrc j:» «nuies


Iiumanoruraactuum Deus dicitur, jilpole nec bonos TerrasqueIracuisque niaris coolumque|ir.ofuiiiIum.
custodiens^nec coercens raajps; <etideo iiibocsae,- Tullius quoque; « Nec vero Deus ipse,- inquit ('!'«-
culo ior.os pierumque miseros, malos beatos-esse. sc«/. lib. i, cap. 27).,qjii iotelligilur a nobiss alio mo-
Sufficere quidem ad refellenda haec, quia cum ChfiT doJntelligi potesi quam mens solula qiioedam'£%
stianis agimus , solus deberet sermo divinus. Sed iibefa et segregata ab omni concretione imorlali,
quia muJti incredulitatis paganicae aliqnid in ,se ha- omnia senliens et moyeris. » Alibi quoque~i JVi/iii
bent, cliam paganorum foreitan electorum atque sa- enim, inquil, jnoisiantius Deo. Ab eo igitur murid,u.m
pientura lestimoniis delectentur, Probamus igitur ne regi necesse est, Nulli igitur naturai obediens aul
illos Vqnidemjleincnriosilale ac negligenlia isla sen- iB' sulijectus Deus, Omnem ,ei'go regit ipse iiaturam.
sisse -qui verae rpligionis -experlesnequaquam utique . Nisi forle nos vjdelicet- sapientissimi ila sentiamus,
Deum jiosse potiierunt, quia legem per quam Deus utfium a JJUOomnia wgi dieiinus3 et regere ,simul pt
agnoscitur nescierunt. Pfthagoras philosophus, qucm negligere credamus, Cum prgo omnes, «tiam religio:
qiiasi jnagistnum suum philosophia jpsa '*>suspexit, pis pxpertes, vi ipsa et quadam jiecessilate compulsi,"
de natura ac Jjeneflciis Dci •dissei^ens,sic locutus et sentjri omnia a Reo et moveri ,ei T^I.dixerint;
cst: c Animus per omnesmundi partes commeansat- quomodo nunc fiuro incuriosum quidam acnftgligenT
que diffusus-, ex *quoGmnid qum nascunlur animalia tem putant, 5 Ibi el.sentiat omnia per .subliliialem,
viuim capiunt, Quomodo igitur uiundura negligere el moveat per joilitudinem, et r£gatper polestatero,
Deus dieiluf, ,quem rlioc ipso scilicCt 4 salis diligit et cuslodiat per lienigiiitatem? Dixi quid4emajer
qnod ipsnm se per totum niundi coipus intendit? slate ac moderamine «ummi ,Deiprincipes pi piiilor
Plato et pmnes PJalonicorum scholae moderatofera sophioe simul el elpquentiae judicaiiivt. Idcjoaulein
rerjim oiiiiiiimi confitenlur Deum, d Stoici 'eura gu- noliJlissimos utriusque £xcellentissimoe artis magi-
bcniatoris vice i.itra id quod rpgat semper .manere slr.os protuli, jjuo facilius vel pmnes alios idem sen-
lestantur.. fiuid potuerunt de affeclu ac diligentia sisse vul certe sine aucloritale aliqua ;dissensisse
Dej reptius religiosiusque seiitire,'quam ut eum gu- iC monslrarem, Et sane invenire aliguos <quiab isto-
beraatori .similem esse -dicerenl,?hoc -uliqneintelli- rum judicio discrfipaverinl, prfeler e Epicureorum
gcnles quod sieut navigans gubernator uunquam yel jquorumdam Epicurizaatium .deliramenla, non
iiianum suam a gubernaeulo, sic nunquam penilus possuni.: .qiii.sicutvoIupfatemcum virlnle, sic Deuni
curam suam Deus tollit a mundo; ac sicul ilJe d ffum incuria ;ac torpore junxerunt; ut appareat eos
auras capians, -et saxa yilans„ et astra «uspiciens, qui ita sentiunt» sicut sensum Epicureoriim atque
totus sit simuilamVcorporisquamcordis officiolOperi senfentiam ita etiam mtia sectari.
suo dcdilus , ita scilicct Deum mostrum ab universi- II. Won puto quod ad probandum nuncremtam
late omnium rerum nec munus dignanlissimaeyjslo* per&plcuam eliam divlnis uli hoc loco tesfimoriiis
nisavertere, nec Tejjimen providentiae suoe toUere, debeamus; maxiroe squiasermones sacri ita abnnde
nec indulgentiam bemgnissimoepietatis auferre. Unde et^evideriter «uiietis impiorum propositionibus con-
etjam illud mysticae aucioritalls exemplum, quose tradicunl, ut duiri sequentibus eorum catumnlis sa-
UOBanbius pbilosopbum Maro probare vpJuit quam tisfacimus,, fitiam ea quoe,supra idicla suntplenius
•poetamvdicens(Georg. w): refulare possimus, Aiunt igitur a ©eo omnia praeler-
gTEPHANI BALCZIIWiM.
'* Liiier Iste in coflice Corbeiensi sic D versdmrertim naturam xommeanset intenlus, eX quo
iiiscfiptus
.cral: Dejusio Dei prm&cntique judicio. Coetera aibe- etiam animalium omnium vila capiatur. Verumnon
raiit. Sane 'Salvianus non dispulat in hoc primo li- pnto 'Salviamim isla *sumpsisseex Miriucio, sed ex
bro €e gubernatione, quanquam lianc quoque par- Cicerone (Lib. i de Nai. deor.)., quem ad Verjiiim
tem leviler atliiigit, sed de judicio :Dei. In secundo descfibit. Locus esl ex Jibro :primo de Natuia deo •
demum aggreditur scribcre de gubernalione Dei, ut rum, ut annolavimus In margine.
illic annotaliilur. d Laclantius lib. i Divinar»inslitul. cap._?, aiino-
^ln prima edilione scripseranms suscepit., seculi - lal Sloicos acerrime retudisse eorum demeriiiam qui
editionem Pillicei. Nunc vero quia et Brassicaiii et deos putavefurit nfln esse, ac docuisse nec fteri mun-
Gaiesinii ediliones liabent suspexii, banc postremain dum stne divinaratiortevotmssenec constare nisi sum-
lectlonem, quam confirmat codicis Corbeiensis AU- ma raiione regeretur. Et Jib. vn, c. 3, scribit I*lato-
ctorilas, placuit relinere.
<=Annotaliim ncm docuisseraundum a Deo facliim esse et ejusderiis
esl ab eruditissimo viro Cunrado providenlia gubernari.
Rilterslmsio, qui commenlaiium scripsit ad Opera * Qui, ut lib. i, cap. 8, ait idem Lactaritius, no-
Salvianica, auctorem nostrum imitaliim esse in hoc lentes mundum a'Deo essc faclumj quaefere sole^-
loco verba MinuciiFelicis in Octavio. Namhasc sunt hant, quibus manibus, quibusmacJmiis,qttibus vqcibus^
ejus vefba: Et Pylhagorm Deus esi animus, per «ni- qtid nwliitottchoc tanlum opus -feceril.
51 S: SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERl 52
mitfi, qjiia nec coeri&at malps nec.luealui kmOs,, .\ liigere gestiunl: inflrmi sunt, hififmilate Joetanlur.
et ideo in hoc soecuiodeieriorem adniodum slatum Cmn''-enimvfnqiiit Aposlolus, infirmor, ttinc potens
esse meliorum; bonos quippe esse in paupertate, stiin (11Cbr. xn, 10). Nec inimerito sic arbitratur,
malos in abundantia; bonps in inflrmitale, malos in ad querii Deus ipse sic loquilur : Sufficii tibi gratia
forlitudihe; bonos semper in luctu, malos semper iri; mea: nam virlus in infirmitate perficilur (Ibid., 9).
gaudio; . bonos''-in iiiiseria et abjeclione, malos-in Nequaquara ergo nobis dolonda est haecafflictioin-
prosperitate et dignitate, Primrim igiiur ab iis qui flrmiiaium, quani intelligiriiusmalrcm esse.virtutuni.
hoc ila esse vel dojent vel accusaiit, iilud requiro, Itaque' qhidquid illttd fuerit ,Vqiiicumque vere reli-
desanctis.liOc; idest, de veris ac fidelibus ChriSlja- gibsi suiit, beati esse dicendi suril: quia interquam-
"riis,an de falsis et impostoribUsdpleant. Si de.Fal- Iibel dura , quaiiilibel aspefa, nuili beatiores sunt
sis; superiluus dolor, qui malos doleat: rioh beatps quahi qui hoc siint jquod volunl. Soleanl quamvis
esse; cunf iiliqtte quicumque mali surit, successu esse norinulli qui lurpla atque obseeria sectantes,
reruni deteriores fiaiit, gaudentes sibi Q nequiliae etsi juxla 7 opinibriera swambeati sunt, quia adipi-
studium -beric cedere; el idep vel bb hoc ipsuili hli- scuritur quod yolunf; re tariien ipsa Jjeali riOnsunt,
serrimi esse dejient ut mali esse desistaiit, viiidicari- qriia quod volunij riplle debuerant. Religiosi aiilein
tes iroprobissihiis - quoestionibus ribmen; rcligipiiis, 1B hpc-cunctis bealiores siint, quia ef babent quae \o-
ei prbeFerentesad sordidissimas negotiationes b litu- luiit, et meliora quam qme habeht omnino habere
lum sanctitatis : quorum scilicct nequiiiis si miseriaft honpossunt, Labor itaque, Ctjejuniuni, etpaupeflas,
cbmpafenlur, nihius sunt miseri quam jnereiitur: et bumilitas, et infirmitasiion bhmibus sunt-oiierosa
quia in quibuslibet niisefiis constituli, non sunt fa- toJeranlibus, sed lolerare nolentibus. c Sive enim gra-
irien tam miseri quam sriiil iriali.-Nequaquam ergo via hoec,sive lCvia, a nimus lolerantis facit. Nam sicul
pfb hiS doieridttm quod non: sunt divites ac beati; hihiiest lani leve quod ei rion grave sit r qui irivi-
mriJloauierii pfo' sanctis minus : quia quamlibet vi- fiis facit', sie riiliil est tam grave quod.noh Ci qui id
deahtuf igiiOfaiitibus esse miserl, riohpossunt tameri liberiter exsequilur, leve esse videatur. Nisi forta
«sse aliud qilam beali. Superfluum autem est ut eos ahtiquis illis priscee viflulis viris, Fabiis, Fabriciis,
quispiain vel inflriniiate vel pauperlate vel aliis istius- Ciricirihatis, gfave fuisse exislimamus quod paupc-
inodi rebus existimet esse mfeeros; quibus se illi V.fes erant, qui diviies Csse nblebant; cum omnia
ConJiduht esse felices. Nemo enim aliorum sensu sCilicet studia, .omhes conalus stios ad communia
niisef est, sed Vsup. Et ideb hphpbssurit cujusquam '- emoluriienta eonfeiTmt, et crescentes feipiiblicafi
falso judicib esse hiisefi, qui sunt vere sua eOnscieh- vires privala paupertate ditarent, Numquidparcam
•lia beati. Niilli enim, ut opinor, bealiores sUnl quam 'G illam tunc agresterisque vitam cum gemitu et dolora
qui exsenterilia sua alque ex voto agunt. Hrimiles tolefabant, cumviles ac e ruslicos cibos ante ipsoa
sunt religiosi.,"'hpc volunt.: e pauperes sunt, paupe- quibus coxerant foco^ sumerenl, eosque ipsoscapera
iie deleclaritur;: sine ambitibne surit; ambilurii fe- nisi ad vesperam-noii Jieeret? Numquid oegreferc-
'spiiuiitV:ihhpnofj sunt", d honorem fugiunt: lugent, bant quod h:avara ac diyile cphscientia auri talenta
'-';': STEPHANI BALBZH NOTJE.
; a Rittershusius cx ingenio emeridavit
quwstibus, solent, per questus et deploratibnem sorlis suae. Se-
suairique corijecturam prbbafe coriatus,'e's'tauctori- quentilius deinde saecnlis expedife visum est bono
.tale Cypriani in librp. de Lapsis., Et tariien cpdex disciplinaeuli religipsis non Jiceret aliquid prpprium
Cofbeieilsis et editip Pitbcei habent qumstionibus. habere, ita ut ne.Roniano quidem ponliflci Jicere
b
'; lrifra extremo Iibrb m > pag;'59: Nihil enim voluerint cum monafeho dispensare circa proprieta-
omniho prodesl nomeh sancium liabere sine moribus, tem, quemadniodHnilnuper Pbservatum esl in hotis
miq vilaa professionediscqrdansabrdgalUluslristiiuti ad. COncijia.. Narbpnensis pag. 28,
Gallipe.;
Iwnofeihpef ihiligtiorumacluumvilitatem. Sic. lib, V, ; _d Editio Pithoeifespuunl, Quoropdo eliam editum
pagV;108, inillps, invehitur qui religionem simulah- est a Brassicano et |Galesinio. Eriieiidatuiriest ex
tes, iKdebqoeliiuloisibimetsmiclilalisinscripto ,pro- codiee COrbeiensi.'Cur enim Jjis Caderiivoce.intra
fessione illa riomen quidem mulayerant, caeteriim unam lineam uteretuf Saivianus non coactus?. Li-
prislinbs mores non abjecerant. Exliis.itaque loeis.. . brarii haud duJne mehdum fuit.
colligitur cos qui severipri se vilae applicabaiit, ^ari- ]Q e Tacitus Jib. vi Ahnatium : Neque mald vetboria
(ctos lum fuisse. dictos. Hos autem paulo post reli- ': qum viilguspulet : multos qui confliciari adversis vi-
gibsbs vOcat;,et,pagi 8 hoc ipsurii afgumentum tra- deanlur, beatos, ac plerosque, quancjuammagngs per
'Clans,aitil Keligiqsiacsanciipirimiserinbn.putandi opes, miserrimos,;si Migrctvcm foriunam constanier
stinL vReiigiosofurii aulem "riomiiie,.rit ad paginam toleieiityiii praspeiaincohsulte ulanltir, Videnotas ad,
W dicetur, ihteUCxitSalvianusVcIericbs,':inonacbos, epistolam secundahi liupi Ferrafierisis..
et oriihino4os qui a yita sacculari cohvertebantuf ad f Infra extremp libro quarto adversus avaritiam
professionem vitae severioris. pag. 295: Tolximduruhvest quidquidimperatur invitis.
: VfSive de monachis IoquatUr Salvianus, sive de e ld est, rapa, ut cbristat ex Aurelio 'Victore cap.
clericis, ceriuih est non posse binc coUiginecessa- 55 de Viris illiisiribus. Respicit enim Salvianus ad
iiiini tum fuisse feligipso publicararpaupertatis pfo- Historiam Curii Dentati civis Roinani, quem legati.
fessipiiem,::sive voluni paiipcrtatis, ut.Iiodie loqui- Samnilium repererunt rapa loifenlem aique ligneo
-iiiurt;.Narii SaJviamjs ipse docebitjinira In libro m catillo ("ufValerius Mbximusait Jib. iv, cap, 5 ) cce-
advcfsus avafiliain pag. 25(i, prbprjetaterii bonoriini naiiieni. ls ergoficlilia siia Samnitico pivetnlit aufo,
ac posSessioriuiriillis iiiterdictaniViipnduiiifuisse pcr ut Florus scribit.'..VidbCiceroneni in lib."-Je Scneet.
ilias lciiipestales. Hujus ergo lbciserisus est,'reIigio- "" Oplime codex Cbrlieieiisis pro eo qnpd editio
iosqui.paupcfes eiant sive volunfale, .paupcrlalcm. Pifliociliahct araramac divilcm conscieritimn,Eincn-
acquo animo ac gaudenli toJerasse, non, ut plcrique daiipnem porfo istain cssc lcgiliihainprobiinl.etiam.
'
55 DE GLBEliNATlONE DEI LIB. I. , , U
non-premerent, cum etiam argenti usum legibus A clamenta capiuiU, el beatitudinis futurse pToeihia
coercerenl? Numquidillecebraeel cupidilalis poenain consequentur? •-.'
putabant.quod distenta aureis nummis marsupiaiioh III. Dixil quidam ex istis de quibus quefimiir Cui-
haberent j cum a patricium hominem , quod usque dam sancto viro secundum vcritalis regulahi sen-
ad decem argenti ^libras dives esse voluisset; iadi- tienli, id est, quod Deus onmia regerel ac e pro
gnum curia judicarent? N.ondespiciebanl tunc, pulo, humano genere necessafiam nosset niodefalionerii
pauperes cullus , cum veslem' hirtam ac brcvem su- , suam el-gubernaculum temperaret, Quafe Crgo, in-
merent, cum ab aratro areesserentur ad fasces, et quam, tu ipse infirmuses? lioculique co sensu atque
illuslrandi habitu consulari, illis fortasse ipsis quas judicio, hoc est : Si Deus, ut pulas, in hac pracsenti
assumpluri erant iniperialibus logis madiilum su- vila omnia regit, si Deus cuncta dispeilsat;-qua ra-
dore pulverem delcrgerent. Itaque tunc ilJi paupe- tione forlis ac sanus esl homo quempeccatorem scio,
res magislratus opulentam rempublicam habebarit; et tu infirmus, quem sanctum esse nort 9 anibigo?.
g nunc autem •>dives potestas pauperem facit esse Quis tam profundi cordis virum rion admireiur, qui
reiiapublicam. Et quae, rogo, insania est, aut quae merila religiosorum alque virtules lam magnis reli-i-
caccitas, ut egesluosa ac mendicante republica divi- bulionibus dignasputat, ul in praeseniiliac vita carnes
tias posse credant Slare privatas? Tales ergo'tune 13atque fprliludines corporum pracmiapulel debere esse
veteres Romani erant; et sic 1111 lur.c conlemnebant sanctorum? Respondeoigitur, non unius lantuni reli-
divitias , nescientes Deum, sicut nunc spernunt;se- giosi nomine, sed universorum. Quocfisigitur, quis-
quenles Dominum. Quanquam quid ego de illis Jo- quis ille es, qua ralione infirini siiitsahcliviri. Re-
quor qui cura imperii propagandi, contemptum pro- spondeo breviter, quia ideo sancti viri infirmiores se
priae.facultalisad publicas opes cojiferebant, et licet essefaciunt; quia si forles fuerint, sancliesse vix
privalim pauperes essent, divitus lamen communibus possunt. Opinor enim omnes omnino homines cibis
Bbundabanl; cum etiam Groeci quidam sapientioe acpoculis forles esse; infirnios aulem abstinentia,.
sectalores sine ullo publicae ulililalis affectu prppe ariditale, jejuniis. Non ergo mirum est quod inflnni
omni se rei familiaris usu, assequendaegloriaeavidi- sunt qui usum earum rerum respuunt per quas alii
tate," nudaverint; ncc solum boc, sed eliam usque forles fiunt. Et est ralio cur respuanl, dieCnlePaulo
ad conlemptum doloris. ac morlis doctrinaesuoecul- apostolo de se ipso ; Casligocorpus meum,et serviluii
men erexerinl, dicenles scilicel eliam in calenis atque subjicio; ne fvrte cumaliis prwdicaverini,ipse repro-
Tanlam virtulis bus efjiciar (\Cor. ix,-'27).Si inGrmitalem corporis
tuppliciis bealum esse sapientem?
sibi etiam Apostoluspulal, quis sapien
vim esseyoluerunt, rit non possit esse unquam vir apjielendam
Si illi a C ter evital?Si fortitudinem carriis Apostohis meluil,
bonus non beatus. ergo quibusdam nunc
quis ralionabililer fortis esse praesuiiiit? Hoecergo
«liam sapienlibus viris miseri non pulanlur, qui nul- ratip est, qua homines Chrislo dediti cl infirmi suni
Jos laboris sui fructus nisi ex praesenti tantum laude et volunt esse. Absit aulem ul Jioc argumentOreli
capiebant; quanlo magis religiosi ac sancti viri mi- giosos putemus a Deo negligi, per qttod confidiniuij
seri non putandi sunt, qui et praesentisfldei oble. plus amari. Legimus d Timotheura apostolum carnc
STEPHANIBALUZHNOTJE.
editiones Brassicani et Galesinu, qui focura hunc sic Cacterum Sevir ille augustahs, cujus nomen di-
edideruut: Nmnquidmgreferebant qiiod avara illos a midia sui parle pcriil, foriassc esl Servilius Mareia-
diviieconscienliaauri talenta non prenierent, iius sacerdos ad lempluih Rom* et Augustorum.Arc-
a CorneliumRufinum, ut docet Valerius Maximus late, cujus menlio exslat in veteri inscriplione Lug-
Jib. ii, cap. i. Meminitel Tertullianus in Apologctico dunensi apud Sixtum in pontificioArelatensi pftg. 55.
cap. 6 : qumPatrilium, quod decempondoargenti lia- Quoedein ex inscriplione-desunt, ila liaud dubie snp-
bnisset,promagnotihdoambitionissenatusummovebant, plenda su:it : de sug mediocritatea fundamenlofteri
*>AssenliorRittershnsio, qui poteslaiis vocabulum poniquejussit.
apud Salvianum et alibi intelligi debere exislimal 0 Non male fortassisRitterslmsius,qui fotum hnnc
ipsum magistralus nomen. Quo sensu fortassis acei- Jbeum sic legenduin et interpungendum putat ac
pienda esl iuucyox in veteri inseriptionequoeprimum proul liumanocjeneri necessarinmnosset, moderatio-
hoc loco edita esl ex lapide antiquo qui Narbone ex- nem suam el gnbernticuhtmtemperaret, Quanquam
stat in aede PrioriS B. MarioeMajoris. Lapis est proe-T) repugnant omnes editipnes'et libii; nisi quod pro
gfandis , in summo seclus in arcum, iii imo planus,: necessariam,quoelectio^est tum Pilhocanoeeditionis
quem in limine cujusdamtempli posilumfuissegravis, ' " tum aliarum, codex Gprbeieiisis habet necessarium,
est conjectura. In canlica parte haecJegunturr quod adjuval coiijecturarii Billershusii. Rrassicanus
et Galesinius, detracla voce nossel ut siiperflua, sic.
IMP. legerunt hunc locum : Ac.pro Itumanogenereitecessa-
CAESARirDTVI.NERVAEF. riam moderationemsudmel giibernacultim. lemperdret. .
NERVAE. TRAIANO.GERJI. PONT. MAX. TRIB. d Infra epist. 9, pag. 200 : Timolheiaposloli. liie-
POT. COS. II. • ronyriius in Clironico : Reliquiw 'aposloli Timpthei,
Q. S....1LIUS ...ANUS. liinl. VIR. Conslontinopolim invectw.Gerlumesl Timolheuronon
AUGUSTAL.DE. SUA. MEDIOCRITA. fuisse ex numero eorum quos vnlgo vocanius aposlo-
:.'...' . .". . . , MENTOFIERL los. Et Primasius in capnt primuni EpisiplaePauli ad . •
PONIQUE.1USS1T. Philipiienses," quoe sic incipit Pquluset Timotheus.
la poslica vero parte, majoribus ebaracteribus, sic. servi Jesu Christi; Apostolatumdenegat Timotlieo,
cum dicit: Omnisapostolusservtis, non bmnis servus
AD. URNAM. PGTESTATIS. apostolus. Sed scienrtuniest appslb.linomen generale,
55 S. SALVIANIMASSILIENSISPitESB\TEia 3G
inlirmissimuiiifuisse.NumqnidnegligebaturaDoinino, A rion agnoscat ac videat pnlchcrmnuiii mundi opuset
"aut ob iiifirmitatemCliristo non placuit, qui ad hoc inoestimabileiii supernaruiri hifernarumque rerum
infirmus esse voltiit.nl placeret ? quemque etiam ipsc magnificentiamab epdcrorpgi aquocreatasit,quem-
aposlolus Paulus (I Tim. v, 25), licet nimiis jam iu- que elemenlorum fabricatoreni, eunulem etiam gu-
firroilatibus laborantem, non lamen nisi pauxillulum bernatorem fore ? qui cunCta scilicet qua-poteslate
vini sUinere a"c delibare perroisil; hoc est,-ita eum ac Miajesiatecondidcrit, eadeni eliam providentia ac
.voluii infirmitali suoeconsulere quod iioluittanieiiad ralione mPderelur; prjeserlini cum etiam in his quae
fortitudiuem pervenire? Et hoC cur ita? Curabsque tiu.mano actu adIni8islranlul•, nihil penitus sine ra-
dubio, nisi quia, ut ipse dicit : Caro conctipiscitad- tione cposistat, onihiaque ita a provideiitia iiicolu-
versus spiritum, spiritus aulem adversuscarnem. \Q milatem, quasi corpiis ab aninia vitam, trahant;
Hmc enim, iiiquil, inricem sibi adversantur, ut nen ideoque iri hoc mundonon solum iniperia et provin-
ifumcumcjue vultis, illa faciatis (GaL v, 17). Non ira- cias, atque reiri civilim ac militarem, sed etiam mi-
pruderiter " quidam hoc loco dixit quod si repu- ' nora ofiiciaet privatas domos, pecudes deniqueipsas,
gnante corporis fortitudine, quaeoplamus facere non el minulissima quoeque domeslicorum animantium
possumusrinfirmandum nobis carne sif ul optala fa- gcnera, rion nisi huniana ordinatione atque consiiio,
ciamus. < Infirmilas cnim carnis, inquil (Salv. epist. B quasi quadam manu |el guberaiaculP,coiiliueri. El
b
S), vigorcm nientis exacuit, et afteclis arliibus, iioccomnia sine dubip voluntale ac. judicio summi
yires corporurii^invirtules Iransferunluraniniorum; Deii scilicet ut eo exempio omne genus bumanura
iion turpibus flammis medullae oestuant,nbn male particulas rerum et membra regeret, quo ipse sum-
sanani meiitem latenlia incenliva succCnduht,non mam tdtius mundani corporis gubernaret. Sed in
vagi seiisus per varia obleclamenta lasciviunt;sed principio, inquis, creaturarum baecsunl a Deo sla-
sola exsullat anima, Ioetacorpore affectO,quasi ad- tula alque disposila; caelerum,patrala uhiversilate
versaiio subjugato. » Hscc ergo,' ut 4ixi, religiosis rerum alque perfecla. removit a se; cunctam lerre-
vtris causa infirmitatis est; eamque esse nec tu, ut strium rerum curam c et ablegavit; laborem videlicct
afbitfor, jam-negas. forle fugiens, a suo locp amandavit, et niolestiam
IV. Sed sunt fortasse, inquis, alia majora : id est, fatigationis evitans, aut occupatus ncgoliis aliis,
quod multa in vila ista aspera atque acerba patiun- parleni rernm rchquii, ijuia totum obire non possit.
tur, quod capiunlur, quod torquentur, quod trttci- V. Removet igilur a se, inquit, curam niortajium
dani.ur. Verum esl. Sed quid facimus quod et pro- DeUs.Ef qriaeergo nobis divinoereligionis esl ratio ?
pheloein captivilalem abducti sunl et apostoli eliam quoevel causa Chrislumcolendi, vel spes propit|andi ?
tornienta toleraruut? Et ccrte dubilare non possu- G 12 Si eiiira negligil Reus in hoc sxculo geimshonii-
«jus, quod tunc Deo maxime Puraeerant, cum pro niim, cur ad coeluni quolidie manus tendimus, cur
Dcb isla paterenlur. At forsilan boc ipso magis pro- brationibus crebris inisericordiam Dei quocrlmus,cur
bare le dicis quod Deusin soeculoisto omnia riegli- ad ecclesiasticas donios curriraus, cur ante allaria
gat, et:futnrotolum judicip reservet; quia seihper et supplicamus?NulJaesl|enim nobis ralio precandi, si
boni omiiia mala passi sunt, et feceruht roali. Non spes lollitur impelrandi.Videsergo quam stulla alqne
infidclis quidCmvidelur assertio, maxime quia fulu- inanis sit lmjus persuasionis assertio : quoeutique si
rum Dci julicium eonfiletur. Sed nos ita judican- recipitur, nilii) penilusjde religione servatur, Sed ad
dum hiiniamim genus a Ghrislo diciraus, ut tatnen illud forle confugiesul dicas nos metu fuluri judicii
etiam nunc orrima Deurii,pront rationabile putat, Deum colere, ct id omni proesenfiumofficiorumcultu
regere.ac dispensare credamus; et itain futufo jttdi- elabnrare ut in die futuri soeculiuiereamur absoiyj.
clp. judicaturuiri aflirmamus, ul lamcn scmper etiam Quid ergo sibi vult aposlolus Paulus praecipiensquo-
in-boc saeculojudicasse.doceamus.Dumehim semper lidie in Ecclesia ac jubens ut offeramusjiigiler Deo
gubernat. Deus, semper judicat:. quia gubefnalio nostro ofationes, obsecrationes, posliilationes, gra^
ipsa judicium esl. 11 Quot modis hoc vis' probe- liarum acliohes (I Tini. n', 1)? El Iioccomnia quam
mus? ralione, an exemplis, an teslimohiis?Si ra- D Obcausaro? qiiam uliquc, nisi, ul ipse dicit, ulquie-
tioiie; quis taifi expers Jiumaiioeintclligeritiae-estet lam cl traiiqtiillain viitim agamus iti omnicdslitale
hujiis ipsitts de qua loquimur, vCritatis alienus, qui (lbid., 2). PrO praBseritibus,ul videmus, Dominpsup-.
' ''";>- STEPHANIBALUZIINOT/E." I
esse et ad omnes perlinere qiii ad gentem aliqiiam celsa est ac Salviano digna in eodiceCorbciensi,quem
lide Ghristiana imbuendain inissi sunt; queinadmo- bona iide expresshnus.lQiim et Salvianus ipse banc
dum dictum est olim in concilio Leinovice.isi,et le- einendationemtMMifirmat in epislolaquinla, unde h*c
giliif in epislOlaJoannis XX de Apostolatu saiicti sumpta surit. - j
Mafiialis.Sic Epaplirodilus a Paulo dicitur apostoJjs * Ila videtur legi iiilerpiingidebere hic Jocusut
et
Philippensiuni, hic editus est. Nam et edilionCsita babent,e.t sensus
Salviani ex epistola quiiita, ut notat ppstulat uli hanc lectionemretiiicamus. Attamen co-
'..-"'..Vcrb.aV-surit
cliain Riltershusius, qui lociiiiihuncinire facere"pu- dex Corbeiensisbabebai : Et abiegavillaborem, vtde-
tai adversus Pithoci siiipicioiies de auctore libroru.n licet, etc- Caeterumaiiteqiiain ab hoc Joco discedam,
. adversus Avariliam. • - admoncnduin pulavi lcctorein bic in eodera codice.
1-'Frigidloferat sententia liujus loci in aliis edi- pfb amandavilsCriplUmesse comnieiidqviL Quoeliain
t^oiiibiis,quocila babelianl : Ut ciffectisciriubus,vircs modo alibi legi a;inolaluiii esl in margine editionis
torpofitm in virlutes tiuhsfemnltiranimorum.SeAex- Pithoeaiisc,
37 DE GUBERNATIONEDEI LIB. I. , 58
pficari jubet et orare : quod iitique rion juberet, hisi .tA Ergo hoc de primo homine, id est, de patre. QV.iddo
exofare posse confideret. Quomodo ergo aliquis pfo secundo, id est, de filio? Fdclum est, Inquit Scriptnra
obtinendis futufl lemporis bonis aperlas Dei aures, saera, posi hmltoi dies ut afferrei Cainde fructibus
pro pnesentibufrautera clausas atque obstructas ptt- terrm munera Domirw. Abel quoque obiwlitde primi-
tat? Autquomodohos In ecclesia stipplicantes'prse- •tiiisgregis sui et de adiprbus ejus. Et respexit Dqmi-
sentem nobissalutem a DeOposcimus," si audiendos hus ad Abei efad munerq ejus : ad Cain vero et ad
nos*penilus non putamus ? Nulla ergo nobfe pro in- fmmera ejus non respexit (Gen. IV, 5-5). Priusqiiam
coluiriitalibusae prOsperitatibus nostris vola faclenda de evidentiore judicio Dei dicam, puto qribd etiam ih
suht. Quiri pOtitts ut modeslia suppllcationis vocem hls quaejam diximus, quacdamcensura judicii est.In
eoociliet postulanlis, dicCndumfbrlasse nobis est: boc enlm quod unins sacfificiura Dexfs suscipit, ak
Domirie, hon prOsperitatem vitaeistius petimus, nec tetius excludit, evidehtissime Utique et de unius ju-
-
pfO bonis praesentibus supplicamus scimus enim stitia et de iniquitate allerius judicavit. Sed hoc pa-
aures tuas hfeobsecralionibtis clausas esse et auditum rum est. Cum igitur futuro faclnori viam stefnens
teadpfeces isliusmodinon habere, sed pro bis tart- Fratrein in solitudinem trahit, secretis patrocinanti-
tiimmodopelimus quaesunt futura post mortem. Esto bus scelus peragit, impiissimus pafitef et stultissi-
. igiltir, postulatio talis ulilitate non careat; 13 quo - 13mus, qui ad perpelrandum maximum nefas suflicera
modo ratione subsistit ? Si enim Deus a respectu hujus sibi credidit si aspeclus vitaret hominum, Fratricidium
saeculi etiram removit, el postulantium precibus au- Deo teste facturus. Unde puto quod hoecin illo jarii
rds suas clausilf absque dubio qui non audit nos pro tunC oplnio fuerit quaetiunc in multis est, Deum sci-
praeseotibus, nori atidit etiam prbfuturis : nisi forte licet terrestria noh respicere ef acius sceleratorum
crediffittspro precnm diversilate aures suaSChristum horiiinum non videre. Nec dubium est,- cum post Fa-
vel tribuere vel negafp,-id est; ut claudat eas cuhi Cinus admissum, Dei sermone converitus, nihil se de
rogaritur praesentia. apefiat cum futura. Sed de bis coede fratris H scire responderit. Adeo inscium facli
dicendum amplius nori est. Tam stulta enim sunt et sui Deum arbitrabatur ut crederel feralissuiiuni nefas
tam frivola, ut cavenduni sit ne id'ipsum quod pro tegi posse mendacio. At aliter cxpertus esl quam
honore Dei dicitur, injuria Dei esse videaturi Tahta putabat. Nam Deum, a quo non existimavit videri
quippe est majestatis saerae et lam tfemenda reve- scelera cura occideret, sensit videre cum damnaretur.
tii noH solum ea quaeab illis contra religio- Hic nunc requb^ere ab illis volo qui negant res nuiic
"
Bem dicuirtur horrere, sed etiarii quoepro religione humanas vel respici a Deo, vel regi, vel judicari; an
nos ipsi dicimuscum grafldi metti ac disCiplina dicerb cuncta in his quaediximus e diverso sint. 15 Puto
Cebeamus.Igitur si stiilie atque impie ereditiir quod (J enim quod pracsens est qui sacrilicio iiiterest, et regit
curam liumanaruiu rerum pietas divina despiciat, qui Cajn post sacrificia castigat, et sollicitus est qui
crgo non despicit. Si autem hon despicit, regit. Si ab interfectofe interfectum requirit, et judicat qui
siutem fegit, hoc ipso quod fegit judicat: quia re- percussprem impium jusla ariimadvefsione condem-
gimen esse non potest, nisi fuerit jugifer in reclore nat. In quo quideni etiam illud non incommode :
judicium. b rerum ne miremur nunc sanctos homines quaedam
VL Sed paruhi esse fortasse quispiam pufet quod aspera pati, cum videamusquodjamtunc Deus eliam
hocfatio deciarat, hisi probetuf eiemplis. Videamus pef maximum nefas c pfimum sanctorum sivit oc-
qualiter munduni a principio Deus rexerit; et ita Cidi. Quoequidem qua ratione patialur, heque hu-
eUm oihriia sempef gubefflasse monstrabimus, ut manae imbecillitatis est plena indagine cognoscere,
simul etiamjudicasse doceanius. Quid enim Scripttifa neque tune temporis disputare. Interim probare satis
dicit: Formavit igitut Beus liqmineihde timo lerrw, et est omnia istiusmodl hOn negligent|a aut iricuriaDei
inspiravil in eum spirdculum vitis (Gen. n, 7). Elquid lieri, sed Consilio ac dispensalione perniilti. Nequa-
posiea? Pqsuil, inquit, eum in paradiso votuptdiis quani autem injustum possumus dicere, in quo ilivi-
(Ibid., iS). Quid debiceps? Dedit scilicet legem, pra- ntim esse judicium non possumus denegare : quia
ceptis injbuil, rastitutione form&vit.Quid autem post fj summa jusli|ia est, voluritas Dei. Neque enim ideo
lioccsecutum est? Praeteriit homo mahdatum sacrnin, non juslum est quod divinitas agit, quia capere vim
sehlentiam subiit, paradisum perdidit, pp3ham"dam- divinaejuslitioeliomo non valet. Sed ad proposilum
nationis excepit. Quis non in iis oranibns et guber- revertamur.
natorem Deum videat etjudicem? 14 Constituit enim VII. Videmus ergo in his quaedicla sunt niliil in-
Adam in paradiso innocenlem, expulit feum. In con- curia Dei actum,sed quia quoedani ex his dispositio
stitutione ordinatio est, in exp>ulsione judicium. - divina ila ordinavit, quaedam patientia sustinuit,
Quando enim euniinloco voluptatis posuit, Pfdina- quoedam senlentia d judicavit. Sed non satis quidam
vit: quando autem remri de regno expulit, iudicavit/ forte existimanXhaec quae dicimus nos probasse pcr
STEPHAM BALUZII NOT^. ,
» Duhitandum non est qum boeelectio praeferenda; auctoritate editiorium Brassicani et Galesinii;
sii ei quae ekstat iii editione Pithoei, ubi sic liabetur : 15Assentior Riiiershusio, qui subesse hic men^ura
JVi7/i7se de cwde frairis cohscium respoilderit. Proefef existimat.
auclirilalein porro codicis Corb. quo. usi siimusfih c Id esl, Abelem. ; "-'.
euieudatione loci istius, lectio illa confirmatur eliam d Codex Colbert, vindicavit.
39 S. SALVIANI',MASS1LIENSIS'PRESBYTEBI - . - . H)
paneos. Vidcanius anid ipsum inanifestare possimus ^ prpfectpiiilelligendUm estin roinorilms quodin ma-
eliamper universos. Aucla igitiir ac mullipjicata hu- joribus coniprobaiuri. •'..,.
inaiii generis uiujliludiiie siinul et ijiiquilate, videtts . Vlll.lgiiur cum post diluvium generalioiii homi-
Deus, inqiiit Scriptura sacra,-(jiiod mulla malitia hq- num benedixissel Deus, iinmensaraquehomiiiuiiimul-
niinUmesselin terra, el Cunclacogitqliqcordis intentq titudinem beiiedictio ipsa gCnerasset, loquitur ad
esseiad maluhi otnni lempore, pmniluti eutn quod ho- Abraham Dominus e ccelo (Geiu xn, 1), jubens ut
minemfecissetin lerra; et laclusdoloreeordis intrinse- deserat terram suam, inquiral alienam. Vocatur, se- .
cus, Delebo,inquit, hominemciiemcreavi,arfacielerrm quilur, adducilur, collocatur; fit de paupere Iociir
(Gen.w, 5-7). Cbnsidereinus.quemadmoduro in bis ples, de ignoto potens, infimus peregrinalione, ex-
nmnibus el sollicitudo Domini pariter et severilas in- cellenlissimus dignitale. Sed ne baec.tainen quaeei
dicetur. Primum er.im ait: \Q Videhs autem Deus; c dala a Deo fuerant, muneris lanlum videreniiir
seciindo, Tactus dolorecordis inlrinsecus; tertio, De- fuisse, non meriti, qui loetabaturprpsperis, probatur
lebo, inquit, hominetnqiiem creavi. In hoc siquidem adversis. Sequitur quippe Jabor,-periculum, timor.
quod videre omniaDeus dicilur, cura ejus bstenditur; Vexatur comniigratipne, fatigaiur exsilio, contume-
in hoc.quod dolet, lerror irali; in hoc quod punit, Jia afficitur, uxore priyatur.; immplari sibi Deus
sevCritas judicanlis. Pmiiituit ergo, inquit Scriptura g filiumjussit, pater obtulit; et quantuai ad d dcjun-
sacra, Deumquod homiitemfecissetih Ierra;nonquod ctionem cordis pertiriet, immolavit. Rursum cxsilia,
Deus sit obnpxius buic motui aut ullisubjaceat " pas- rursum melus, Philistinorum invidia, Abiraelech fa-
siohi; sed sermo divinus ad insinuandam plenius no- pina : mujta quidem mala, sed tamen paria solalia.
bis reruiii scriptafum infelligenliam, quasi bumano Nam elsi a plurimis afficitur, tanien de pmnibus vin-
noJiiscum affectu lpquens, sub nomine poenitenl.is dicatuf- Quid igitur in cuiictis istisquae memoravi-
f" Dei vimdemonstravil ifali. Ira est autemDiviiiitatis, mus ? num Deus hon est et inspeclor, e.tinvilator,' ei
poena peccantis. Quid ergo post liaecsecutum est ?. ductor, et sollicitus, et sponsor, et protector, etmu-
:Cii'm,inqiiit, vidisseiDeusterram esse corruptam, dixit neralor, et probator, et sublimator, et ultor, et ju-
ad Noe: Finis univcrstucarnis venilcoram me : re- dex ? Inspeclor qyippe. est, duin TBXomnibus unum
pletaesi lerraitiiquitate.a facie eorum, el ego disper- elegit quem meliprem vidit.;' invitator, dum vocal;
dath eos cutn1'erra(Ibid,, .15). El quidpostea? Rupii ductoiy dumad ignota perducit^ sollicitus, dum ad
iuhl, inquit, omnes fontesabyssi imgnw,.et calaractm ; ilicem yisitat; sponsor, dum fulura promittil; prote -
cwli dperim sunt:' faciqquc est pluxia super terram ctor, quia inter gentes barbaras protexit; munera-
qnadraginla diebuset quadraginta noctibus (Gen. vn, tpr, quiailocuplelav.it; probator, quia tenlari asperis
11, 12). Et paiiio pbst: Consumplaesiomniscaro qum-\G yoluit; subliraator, qttia poienliorem pmnibus 18
movcbatur super terram (Ibid., 21). Et deinceps : iecit; ultpr, quiaeuinjde adversariisultus eil; judex,-
Reiiiansil aulemsolus Noe, el qui cmn eo eiant in arca quia dum ulciscilur, judicayit. Subjuiigit autem sla-
(Ibid., 25). llic n.nc requirere ab illis voloqui incu- lim Iiuic hisloriaeDeus dicens : Clamor Sodomqrum
riosrim rerum liumanarum appellarit Deum, an illo el Gomorrhm multiplkalus est, el pcccatum eorum
ieriipbfe vel burasse euin.terreslria credant vel judi- aggravatmn est nimis (Gen. xvm, 20). Clatnor, inquit,
casse. Putb enim non. judicavit tantuni, sed eliam Sodomorumet Gomorrhw muLiplicalus est. Pulchrfl
dupliciter judicavit. Nani dum servabat bpnos, piiim claihorem dixit in se haberC peccata. Grandis cnihi
sefetributorem, eldumcondemiiat malos, se verum absque dubio peccahtium clamor est, qui a lcrra as-
judicemcomprobaivit.Sed hoeeforsilan apud slullos, cehdit. ad coelum. Quare autein peecata lioniiiium.
quia anle diluvium,'id est, quasi aHo quodam sicculo quasi clamare lestaluf? Scilicet quia caediauressuas
gesta sunt, miririsauClbfitatis Iiabcre videantur. Quasi Deus dicit clamoribus peccatorum, ;ne differatur.
vero aut tunc alius Deus fueril, aut postea eamdera poenapeccantium. Et; yere clampr, el grandis cla-..
muridicuram Iiabefe hbluerit. Possum quidem divino riiof est; ,quando pielas Dei peccalorum clampribus
munefepef singulas 17 posl diluvium generalioncs vincitur til peccantes puiiire cogatur. Oslendit crgo
probare quoedico; sed eteriormitas yetat, et lamen |) Dominusquam inyitus puniat.etiam gravissimos pec-
cevta quaedariiet.majora sufficiunt: quia cum idem sit catores, dicehs qttpd clampr Sodpnioruiii ad se as-,
absque dubio majbruiiipariier ac minorum Deus, id cenderit. Hoc esl dicere : Misericordia quidem mea:
, STEPHANI BALUZIINOTJE. j
" Sieinfralib. lv, pag! 71 : Cumqueejiisngturw sit slola ad anonymuin, iri qiia hoeclegunfuf •.Cwteriim
mensDei atque.mqjestas ut hulla iracundim ptissione' Dei ira, justitid est;'Dei furor, severittitisvigor esl;
moveatur. Ulrobique vocabulum illud barbare posi-, Dei prasse, definisscesl;-Dci pwnituisse.'"-.Senlen-
turii esl pro iebqiiod',Latiiii dicunt affeclum animi. tia lameii scepemutcita:El ciimse persequente aliquq ,
vel affeCtiohem; Invaluerat; niinirum aevb Salyiani Imdi dicil, crimeriicedentisqstendil, CaeieruhVSalvia-'t
corruptip illa;liiigute.Romauoe, quandb eaderii voce, riuslib. iij pag. 29,ail! aspectuni Divhiiiaiis propiiiae
ul afleclionemaniiiii sigriificent,utuhtur etiara Ba- esse mtinus conservalibnishumanoe.
. chiaiius jh cpisfola ad Jariuarium, sancius Ambrp- .<d Colberf., data a Dvminq.-
sius, Cassianus, Faiistus RciCnsis, CocsariusArela-' ih ofa P.il!ioeanoe annolalum esl alibi .
JediliOnis
le.isis, Ruricius Lemovice,;sis,Juiianus Pomerius, ac Jegi defutitionein.Q"uo ;eiiam niodo Jegitur in codice
mulli alii. Co:beiehsI. .-
'. |' '
b Iriiitalus esl Salviannm Faustns Reiensis in epi- * '.'' ."/
41 DE GBBERNATIONEDEI LIB. I. 42
mihi suadet ut parcam, sed tamen peccatorumVcla- j^ sacrilegus torqueatur diversitate supplicii. • Etquid
mor cogit ut puniam. Cum ergp ista dixisset, quid poslremo ? decies rebellat, decies;vefberatur. Quid
consecutum est? Mittuntur angeli Sodomam (Gen. . ergo dicimus? Puto quod in his omnibus el eufare
xix, 1, seqq.),proficiscuntur, introeunt, bonorum Fo- -pariter res humanas Deum el judicare cognoscas.
ventur oflicio, malorum vexantur injuria; caecantur :f In iEgypto quippe tunc enim non simplex taritum^
improbi, salvanlur probi. KLolh cum affeclibuspiis - sed multiplex constat Dei fuisse judicium. Qttolies-
urbe educitur : urbs cum habilatoribus impiis con- cunque enim rebellantes jEgyptios percussit, toties
cremalur. Interrogo hic utrumnam Deus ex judicio judicavit. Sed post ista quae diximus, quid seculum
malos, an sine judicio concremaril? Qui sine judicio -est? Israel dimittitur, pascha « celebrat, jEgyptios
Sodomitaspunitos a Deo dicit, iniquum Deum arguit. spoliat, dives abscedit, Pharabnem poenitet, pxerci-
Si autem cumjudicio malos perdidit,Jttdicavit. VJu- tum contrahit, ad fugientes pervenit, castris jungi-
dicavit utique; et quidemjam quasi.ad instar futuri tur, tenebris separ.atur,-siccatur pelagus, Israel gra-
judicii judicavit. Cum enim ad supplieium-malorum ditur, officiosa undarum patientia liberatur. Pharao
gehennam in futurum arsuram esse manifestum sit, sequitur, 20 uiare super eum h volvitmyfluctu ope-
Sodomam et vicinas ei urbes cpelestis flamma con- riente deletur. Puto jam non obscurura in his qtiee
sumpserit. Iii praesenti autem illudquod futurum est, JB acta sunlDei esse judicium, et quidem non judicium
Deus voluit declarare judicium, quando super im- tantum, sed etiam moderationem atque patientiam.
pium populum gehennam misit ecoelo; \Q sicut Patientiaeenim Fuitquod J JEgyptii.rebellanles soepe
eliam apostplus dicit (II Petr. n, 6) quod Deus civi- percussi sunt; juditii, quod i contumaciaepertinaces
tates Sodoniam et Gomprrliameversionedaninarit, morte damnati. Igitur post hunc rerum gestarum or-
exemplum ponens impie',acturis : quamvisid ipsum dineiii ingreditur ereinum viclrix sme bello gens
quodibiactum est,-plus habuerit misericordioequam Hebracorum. Agil iter sine ilinere, viatrix sine via,
.severilatis. Quod enim ppenam"eorumtam diu distu- prsevio Deo, divino commilitio honorabibs, duclu
lit, misericordiaefuit; justilioe,quod aliquando puni- coelesti potens, sequens mobilem columnam, nubi-
vit. Et ideo cum angelos Sodoraam Deus mittefet, lam die, igneam nocte, congruas colorum diversi-
hoc nobis probare vohiit, quod etiam malos puniret tates pro temporum diversitate sumentem; scilicet
invitus: Scilicet ut -cum"legeremus quoea Sodomitis ut et diei k'lucem lutea obscuritate distingueret, et
angeli pertulissent, et videremus.scelerum bnmani- caliginem noctis flammeo splendore claritatis radia-
tatem, criminum turpitudinem, libidinum obseenita- ret. Adde huc fohtes repente natos, adde medicatas
lem; probaret utique nobis.Deus.quod ipse.eos no- ; aquas vel datas vel x immutatas, speciem servantes,
luerit perdere, sed ipsi extorserint .utperirent. ; v.i (Gnaturam relinquentes. Adde aperta erumpentibus ri-
, IX: Possum innumera proferre.VSed ..verebr ;ne ^vismontiuni capita, adde scaturientia novis pulve-
dum satis « rem probare nitimur, historiam texuisse rulenta arva torrentibus, adde inlatos itinerantium
videamur. Moyses in deserto positus gregem pascit castriValitum greges Dei pietate indulgentissimam,
(Exod. m), rubum ardere conspicit, Deum ex rubo non usibus tantum hommum, sedeliam inlecebris
audit, pracepla accipit, potestate exaltatur,-ad Pha- servientes, datum per quadraginta annos astris quo-
raonem mittilur, venit, loquitur, «xmtemnilur,vin- tidie famulantibus cibum, rorantes jugiter escis dul-
cit. ^Egyptuspercutitur, Pharaonis inobedieritiaver- cibus polos, non ad victum tantum, sed etiant ad
beratur, et quidemnon uno modo; scilicetd ut plus delicias profluentes. Adde homines in nullis membro-
STEPHANI BALUZII NOT^l.
• Id est, cumuxore et liberis. Reeepta erat saeculo Rittershusius legendum videri In JEgyptb quippelum
Ulovocis istius usurpatio, ut propinqui significaren- non simplex, nos ejus conjecturam secuti sumus in
tur : de qiio nos fortassis amplius disseremus in notis liac editione, ut sensum aliquem faceremus huic
ad epistolas Ruricii episcopi Leraovicensis. Vide loco.
Rosweydi Onomasliconad Vilas Patrum. « Colbert., celebratur,Corb., celebrato.
b In aliis editionibus legitur : Si autem cumjudi- L Corb., super volvitur.Hinc volumina pro flucti-
cio mhlos perdidxt,judicavit utique. Codex Corbeien- ]rj bus in epistolis Meletii episcopiMopsuesteniet Theo-
sis eleganter repetit vocem judicavit. Sic eiiaih doreti Cyrensis edilis in synodico adversus tfagoe-
Colb. diam 4renaei cap. 119, 129, 139, 151. Plinius lib.
c Edilio Brassicani : Vereorne dum salis rem pro- VII,cap. 48 : Magna sortis humanw reperianlur vqlu-
bare renitimur. Galesinius: Vereor ne dum salis rem mina. , -. ' •
probare nitimur. Pithoeus : Vereorne dumsatis reprb- 1 Colbert., JHgyptiosrebellanlessmpe.percussit.
bare remnitimur. Nos secuti sumus auctoritatem co- i Id est, in contumacia durantes. Quod alii, ut
dicis Corbeiensis. Pro eo autem qtiod editio Pitboai diversa sunt hominum ingenia, aiuht esse animi pa-
omnino male habeat teicisse,nos secuticodicem Cor-. rum liberalis, alii vero generosajet excejsaementis.
beierisemet superiores editiones reposuimus texuis- k Colb., lumen.
te. Atque ita in sua editione emendavit Rittershusius. i Idem codex, inviiatas.
Similis error accideral in Commonitorio Vincenlii m Hic locus sic antea legebatur.ineditipne Pithoei
liirinensis. et in codice Corbeiensi, Deum pieiate indulgentissi-
d Colbert., ut unus sacrilegus. ma, etc. Admonuerat autem Rittershusius.legendum
* Editio Pithbei: Et quid? postremo decies rebel- esse Dei pietate. Cuib itaque lectionem illam praefer-
tat, etc. Reddidimushic bona fide codicemCorbeien- rent editiones Brassicani et Galesinii, dubitandum
•sem.Unde confirmatur conjectura Riltershusii, qui non erat quin Rittershusii conjeclura, foret reti-r
jta legendum esse monuerat. nenda.
' Cum hic locus varie legalur, admonuissetque
RtTAOL. LI1I>
45 S. SALYIANlMASSILU5NSISPRESBYTERl U
Tuiii suorum partibus accessus el decessus humano- ; \.forsitari quia, ut illi tiinc, mannam quotidie non co-
rum corporum nescientes, ungues non anctos, den- medimus, cum agros iriticcos plenos messibus de-
lcs non imminutos, capillos sempcr aequales, non at- metamus; quia colurnices humanis se raaiiibus in-
tritos pedes, non * scissas vestes, «alciamenta non gerentes non apprehendimus, cum omnia avium, pe-
rtipta, j-eduiidaiitem homimiro honorem usque ad in- «udum, besliarum geiera devoremus;quodsalienles
duviarum vilium dignitatem. Adde buc erudiendae rupibus aquas aperlis oribus non 4 excipimuS, cimi
gentis officio descendentem ad lerras Deum, ,accom- vinarias domos vinearum fructibus inrigemus? Addo
ihodanteni se terrenis visibus b Deum filium, innu- ego amplius aliquid, quod nos ipsi, qui illos lunc
merae 21 jnultitudinis plebem in consortium divinae Deo Purae iuisse et nos a Deo negligi dicimus, si ac-
fauailiaritalis admissam, -sacracamicitiaclionore pol- cipere pro pracsentibus bonis proeterita possemus,
lentem. Adde <huc tonitrua, adde fulgura, lerribiles respueremus penitus •conditionis Istius optioncm.
Jwecinarum coeleslium sonos, Iremendum umlique Nollemus enini haecquae nunchabemus amittere, ut
t«1,ius aeris fragorcm, polos sacris «langoribus mu- possemus ea quibus tunc illi usi sunl possidere; non
igieates, ignes, caligines, nebulas Deo plenas, loquen- quod nos meliora nunc habeamus quam gens illa
tem «oniinus Dominum, degem divino ore resonan- tunc iiabuit, sed-quia «t Slli qui quolidiano tunc cocli
tem, incisas digito Dei lilteras, * rupices paginas, B ac Dei ministeiio pascebantur, antiquam ventris-in-
saxeum volumeiii discentem populum, «t docentem gluviem botiis praesentibus praeferebant, lurpissima
Deum, ac niixtis pene lioininibus atque angelis unam scilicet ciborum £arnalium recordatione moesti, el
cceli ac leivraescholam. Sic eniin «criptuni cst, quod fetidissimo caeparumatque allioruhi araore aegre-
cum retulissel Moyses verba populi ad Dominum, scentes : non quod potiora essent quibus antea usi
dixerit ei Dominus : Jam nunc veniamad le in caligi- erant, sed quia, quod ounc a nobis iit, hoc tunc ab
ne nubis, ut audiat me populus loquentem ad te (Exod. illis. Hli horrebant quae erant, et quac non cranl dc-
xix, 9). Et paulp post: Ecce, inquit, cmpeiunt audiri •siderabant. Nos magis laudamus illa quac tunc fue-
toniirua, ac micare fulgura etnubes densissimaoperire runt quam ista qnse nunc sunt, non quia si eligcndi
mentem (Ibid., 16). Et ilerum : Descendilque(Domi- facultas esset, semperlabereillaHiallemus, sed quia

nus) super montem Sina in ipso tnonlis vertice (Ibid., usitatum hoc liumanoe mentis est vitium, illa ma-
20). Ac deinceps : Loquebaturquecum Moyse, viden- .gis semper velle xjueedesunt. Et quia, ut * ille ait,
tibus universis quod columna rmbh slaret ad oslium aliena nobis, nostra plus aliis placent, s accidit quo-
labernucuti:;siabantque et ipsi„ et adotabant per fores que illud quod generale ferme est omni homini, ul
tabernaculorumsuorum. Loquebatur Dominusad Moy- J3eo semper ingratus -sit; insitoque hoc et quasi na-
*en facieud .faciem,sicul loqui solet homoadamkum G-livo maio se cunctr invicem vinciiiit, ut beneficiis
mum(Exod. xxxm, 9-11). Quoccura ila sint, videtur- Dei detrahant, ne debitores se «sse cognoscanl. Sed
ne habere horainis curara Dcus, hsec tanta liibuens, Jiaechactenus. Nunc ad neghtii dudum coeptiordinem
hacc tanta praestans, participcra sermonis sui vilem 23 revertamur; quamvis, ut reor, non mediocriler
Jbomunculumfaciciis, et quasi in consorlium sacrae Jam probaverimus quaepfoposuimus; sed addamus
sodalitatis admittens, aperiens ci plenas divitiis im- tamen adhuc, si placet, quippiam : quia melius est
mprtalibus pabnas suas, alens eos oeclaris poculo, plus probare aliquid quam necesse est, quam niinus
pascens coelesti cibo ? Quam, rpgo, majorpm eis gu- forsitan quam negotib debeatur.
bernaculi sui praestare curam, quem majorem proe- XI. Liberatus quondam de Pharaonis jugo popu-
stare poluit allectum, quam ul cum praeseulis saeculi lus Hebracorum, ad Sina montem praevaricalusest,
vitam agerent, speciem jam futurse beatitudiuis pos- et siatim a Domino pro errore percussus. Sic enim
siderent? scriptum esl : Perc.ussitergo Dominus poptdum pro
X. Sed respondealur fortc hoc loco, habuisse errore vituli rmetn fecerat Aaron (Exod. xxxn, 35).
quondam hanc hominum curam Detim; 22caeterum Quod potuil jiiajus et cvidentius de peccatoribus
nunc penitus non habcre. Unde lioc ita crcdimus? Dcus ferre judicium, quam ut statim h consequere-
STEPHANI BALUZII NOTiE.
a Hic tantummoao admonuenm ni codice Cor- desuut. ltaque expungit voces illas, cum wiuea-
qum
beiensi legi adcissas vestes, in Colberlino cisas^. 'tur. Offenderunt porro illae aures Rittershusii, qui
* Ita todex Corbeiensis. Colbertinus lanien et illas sme detrimcnto sentcutiac rectius abesse posso
omiieseditiones habent Dei Fitiurh. RurSum Rillers- putat. Gaudeo conjecturam ejus firmari auctoritate
husio displicet quod hic legitur visibus, mavultque codicum Corbeiensis ' et Colbertini, qui duabus illis
legi usibus.'Et lamen hic est mira cditiotium ac codi- vocibus carent. I
«um ' concordia. f P. Syrus.
Siceleganter, inquit Rittershusius, vocatlapi- s In aliis editionibus, quin etiam in Pilhoeana, sic
deas tabulas quibus digito Dei erant inscripta decem legitur : Etquta,ul ille ait, aliena nobis, nostra plus
verba legis. El nota rupices adjective cl rarehterpo- aliis placenl. Acceditquoqueiilud, etc. Opinor autem
situm nomen pro saxeis, cum alias rupices substan- heminem ambigcre quin emendntior habeatur bic Jo-
iive soleant dici bomifies stupidi ct bardi. cus in codice Corbeiensi, quem bona fide exprcssi-
* Colbert., dccipimus. MUS.
e In editione Brassicani et Pithoeisic iegitur hic h Infra, pag. 25 : Nec veneprius pemctumest faci-
locus ; Usiialiimest Itoc humanm menti, cum inluea- nus peccantium quam ulcisceretur poma peccaturru
f»r itla magis sempcr-qumdesunt. Galesinius : Usita- Vide notas ad Lupum Ferrar., pag. 473.
Hm Itoc humaMe merilis est vitium, illa magis velle
45 DE GUBERNATiONEDEI LR3. L 4(1
tur pofehapeceahies? Et tanieh euiri omnis pbpuliis 'iSieVAvWfilii karon lliuribulis-,pbsuerkiitignemet iricen*
reus fuerit, cuf non est in bmnes iriissadamriatio? siim 'desriper;6'ffereriies'cofcimDofiiinoi<fherii'a'tieWfai:
Quia pius scilicet Dbminus paftferiiipefcussit seriten- qubd eis'prwce'pium!ribriWdfMgresi&^ iigmsuiio^
tiaesuaegladib; tit paftfeincbrrigefet fexeiriplo,pfae- tiUno,'devoraviieos;ei rivofirii'surit %rariiW6nitrid(%&*
Ijefetque omnibus 'simiil tet eoercferidbeensufamet m. x, lj ^). Qiiid'enitriiiliudtfuampxleiiiam ^gi §i-
indulgendopietatehi. Cettsura enirii fuit qubd casti- per ribsdekteram§uaiiifetiiiiiniriiehtemjugit%rgiadiiim
gavit, piefas qtiod pepercit : quanivis utruriiqiie irii- vbluit bstendefe,q'ui'eiTpfferiisupradicivbr^^
pari modo. PIus siqtiidem tuhc pietati dattiih test ipsb bpefe punivitj iiec peiip pfius ^eiactiim eit ISci-
quam severilati. Ideo utique, qtaialeuriiindiilgentis- -iiiispeccantium',qua'm ttleiscefetuf pb3ii%pfe|lttim?
siraus Dominuspropensibrem sfesempfefmiseratlOrii Qttairivisrion idlaiiltini ittbac re a!ctumsit, sed etSiii
praestetquarii uliioni, licet in coercehdatunc Judaici mttlta hlia. Cum briihiih itlis luiib iioii meiis imlpik,
exefcitus parte judicio a'e severitati eeiistira diviria 'sed faeilitas bimittihiricbiisurti punita sit, declaravit
aliquid attribuerit, majorem tamen' sibi popuhVpbr- prbfectb Dbminus qttb supplieib digriifesSPiitquicbft-
tionem pietas vindieavit: specialiter quidem hbc, et :teiiiptu Divinitatis aliqttidadiriittbfeiit",quaiido fetiaJm
peculiari tunc innumeroe plebis. iriisericdrdia; he illipbfcussi a Deo esserit qui sbla nientis iricohslde-
oihnes scilicet quos reatus cbmpleCtebatur, pderia B fatibiifepeccassent, iiut ffttatii rfeiessfehtqui corilfa
consumeret. Caiterum tergaquasdampersonas, ut le- jussibrieni Doniiriisiii Facefeiit;ciiriifetiaiiiilii liAiiet
gimus, ac familiascehsura Dei iriexorabilisest; sietit plectereritur qui injiisSafecissferit'. PbVrbablem fetiala
illttd, ubi btiante sabbatis pbpiilo; is qui CoHigCre li- ex hbc cbnsuleie Deus vpiuit ribstfifecbffectioni per
gna usurparat; occidi jubetur (Nuni. xv, 35): quam- censiuain salubris eieriipli, ut bnirieslaici iiitfellige-
vis enim opus ipsum hominis videretur innoxium, fent quaiitum iraiii Dei tiriiefe debereiiti cuiiia pfc»
faciebat tameri tetiiridiei observatio cfimiriosum.Vel senti pberia filios sacferdbtisriee irifefitbmparfeiitis
cuin duobus lite cteftantibus, tiflus qui blasphemarat, efipferef, riec mihisfefii saferiprivilegiuhi viridicafeit.
morte multatur. 24*.Sic enbn scriptum; est; Ecce Sfed quid fegb de bis dico qubrum incbnsidefaiiitia
dutemftiius inulierisIsraelitidis quempepererat detii- qubdammodbDeum tetigit et ad cbelesteriiirijumni
ro lEgyptio inter filios israet, jurgalus est in castris ffedundavit? Mafia cohtra Mbysfeiiibquifur, et piiiii-
cum viro Israelite. CttmqueblaspliemasseinbmenDb- tuf; necpuhitur tantiiiii, sed.Jridicii moffepiinittif.
mtrii, eimdledixisset ei; adducms est ad Moysen(Le- Pfiibum eriini ad judiciuriivbcatiif, dfeihdfeafgtiitur,
w'- xxrv,10,11). Et paulo pbst: Miserunt;inquit, eum teftib verbefatuf. Iri objurgatibbefexciiiitVimsfeiiten-
ln curcefem,donecviderehiquid juberet Dominus. Qui tiae; iri lepfa attteiii patitiif piffiuluin cfSilniiibsbe "t
tocutusestdd Moys"en,dic'ehs:Educ blasphemum&xlraG quahivis CofefcitibistiusihbdiiioiiMafiaintahtdbi,; seii
tastfd, et ponant omhesqui audiefurilmdriussttper ca- fetiairi'Aarbhferii huiriiiiayfefit,qiila tetsideffeririatilie-
. put ejus, et tapjdet eum popiilttsuhiversus(Ibid.12-14). pra suoiiiiiim aniistitfeiiihori bporiuit, et iplttni tS-
Nuhquid nbn pfaeserisDei est niaiiifestumquejjudi- riifeii©bihini castigatio ilagfellavit: iiec sbiiirii iioc,
cium, et pfolata quasi juxta hmriani examiriis fbr- Seti inpoehainquani Mafia paiiinf, Aafbn ietiatnqba-
mam cdelesti disceptatiohe senfentia? Primtihi;qiii si culpbepafticeps cbercetuf. Mafia fehini'Stippilcib
peccaverat comprebensusest; secundo, quasi ad tri- allicitur, ut Aaron confusione mulctetur. Porro aulem
buual adductus; tertio; accuMtus; deihde iii carce- ut inex.orabilemiri qii|biiltiirii agbb^ceremuS;fbririam.
fbm mlsstis; postfenib, c&Iestis judicii auctoritate diviiii esse judicii, 20 ne iliius quideni intercessu
punitus. Porro autem non punitus tantum, sed puni- qui laesttsfuerat ihdulsit. Sic«riiiri legimtis ad Aarfe-'
tus sub lestimonio; ut dahinare scilicet videretur '.'. hfeiiifetMafiariidixissfe
: ,-:,", , , , Dbhiiiiiirii:
-,-.;tiudre
i. : J.: i'.-'*£.-- ... =rioh
' - iqitw -
feumjustitia, ripn pptestas.iexeiriplp scilicetSd a'cun- timuisii detrdhere servo. t heo Mvysi-?iratusque abiit,
ctorum -emendalionemprofieiente, ut ne qujs post- Et ecce Maria apparuit cahdens iepra quasi nix; cla-
«a admitteret qubd omnis in tiiio populus vindi- mavilqueMoyses.gdDomnum.dkeris: DMefcro; Dbmv-
"casset. Hac Igitiir fatibne atqiie judicio onifiiaJOeus rie, sahjieam. Cui resporidil.Dqriiihiis:Si pdier ejut
et nune agit et semper egit, scilicet ut cbrrectiorii "' spuissel in faciem illius, non debuerat saltem decem
omnium proficeret quidquid singuli pertulissent. Si- dierumrubore suffttndi?SepdfeMr^septemdiebusex-
"cuteliam et illud fuit, cum Abiu et Nadab»sacerdo- trq castra; elpqsteq revocabiiur(Num. xn, 8-14).
talis sanguinis"vifi, coelesti ifne consuiripti sUnt Sufficiaiit igiliif de iioc genere divisionis et de hac
(Num. xxvi; Levit, x; II Paral. xxiv); in- qnibus ' par.le-sermonisista quae diximus. Infinitum enim est
utique noh judicium tantum, sed praesens,Deus os- de omnibus disputare, quae nimis longura est etiam
•tendere voluit impendehsque |udicium. Sic enbn ; «ine"disputationfenumerafe. Sed adhuCtamen aliijuid
scriptum est quod cum egressus ignis a Domino de- addamus.
<vorassethotocaustum (LeviUvt, 24), arreptis Ntiddb Xll.Poenitet geritem Hebfseorum dfe iEgyptb ffe?
STEPBANI BALtJZUWffM:. ";0;':'•;./ •'
'» Inlra, pag. 27 : Ut proficeretcunctprumemenda- cgntrq,;singulpsutilitqte mblka.xfipehdUttt} quando
tionipmnd bmniumjioxiprum. Et lib. vii, pag".156, sCiiicetdecimus qiiis^ii^.^^ti.f^iiiu*..in,i3^e)t(dtu.
'''"' Vid»
rii'duriipdrt clddecwdilur; pdrs excmplbemehddrelur: Rittfefshusiiima'distiiiiiSaividnilbcUiii; '..''
Taatus, lib. «v Aunaliuni: Magnumexemplumquod
47 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTplRI 48!
cessisse (Exod. xvi), pefcutitur; dolet deinde fatigari A tum interfici Deus voluit, hic tantttmmodo portio-
ise labore itineris, afiligitur; carnes desiderat, verbe- . neiii? Scilicet quia plenus et a justitiaeet misericor-
.ratur; Et quia quotidie mannam edens explere inle- diaeDominus, et pielati suaemulta donat per indul-
cebris cupit yentris ingluViem; optata quidem cupi- gentiam, et b sevjeritatepuriit pef disciplinam. Et
difafe saturalur, sed in ipsa tamen satiiritale tor- ideo ibi prsestitit disciplinae,ut prolicerel cunctorum
quetur. Adhuc enim, inquit Scripttira, esca eral in emendationi poenam omnium noxiorum; bic aulem
ere ipsorum, et ira Dei qscenditin eos. Et occidit plu- misericordiae suoeitribiiit, ne universus populus de-
rimos eorum, el electosIsrael impedivit(Psal. LXXVII, pteriret. Et tamen cum tam misericorditer egeril, quia
30, 31). C*g conlra Moysen rebellat, exstinguitur in parte plebis castigatio, loties repetita non profuit,
{peut. III). Coreconviciatur, obruitur.Datban et Abi- ad ultimum omnesmorte damnavit. Quaeres et li-
rTOiimurmurant, devorantur (Num. xvi). Apertq est mori et emeiKlaiioninostrae simul proficere deberel,
,enim,inquit, lerra, et deglulMt Dathah, el operuit sy- scilicet ne qui illorum exemplo penitus non corrigi-
nagqgam Abiron {Psat., cv, 17). Ducenti quoque et mur, iliprum forlasse exitu puniairiur. Non enim du-
quinquaginta, ul sacer sermo teslatur, principes viri bium est quidaclumde eis fuerit. Nam cum universa
qui lemp.oreconcilii per noniina vocabantur, surrexe- gens Hebroeorum ad hoc de JEgypto exierit ut ter-
runt contra Moysen : Cumque stelissent contra Moy- B ram repromissionis intraret, proeter duos tanlum
sen el Aaron, dixerunt; Su/fwiat_vobis, quia bmnis sanctos nullus intravit. Sic enim scriptum est : Lo-
multitudo sqnctprum est, el. in ipsis esf Dominus. Cur cMusesl Dominusad Moysenet Aaron, dicens: Us-
elevdmini super populum Domini (Ntim. xvi, 5) ? Et quequo niultiludo hmc pessima murmural contra me?
quid post haec? Ignis, inquil, egressus a-Domino in- Vivoego, ait Dbminusrskut locutiestisanteme hodie,
ierfecil ducenlosquinquaginta viros qui offefebant in- sic faciqm vobis. 28 in solitudinehac jqcebunt cada-
censum (Ibid., 3S). 27 Sed cum haec tanla fierent, vem vestra (Num. xiv, 26, 29). Et quid postea? Par-
coelestiscuranonprofuit. Adliibitaest saepissimecoer- vhlos; inquit, veslros de quibus dixistis quod prmdw
1
(feilio,sed emendatio rion est secuta. Sicut enim nos, hostibus forent, introducamut videanl terram quw vo-
eura ilagellamur assidue, non cprrigimur, ita etilli bis displknit. Vesira cqdavera jacebunt in soliludine
cttm csoderentursaepissmie,non emendabantur; Quid (Ibid., 31, 32). Et quid deinde? Omnes, inquit, mor-
enim scriptum est? Murmuravit autem orhnis multi- lui sunt atque percussi in conspectu Domini (Ibid.,
iudo filiorum lsrael sequenti die conlra Moysenet Aa- 36, 37). Quid est quod in his omnibus nbn sit? Vis
ron, dicens^:Vos interfecislis populum Domini (Num. videre rectorem? Ecce et praesentia corrigit, et fu-
xvi,: 41). Ettquidpostea? Percussa sunt statim et di- tufa disponit. ° Vis videre severum judicem? Ecca
Vinoigne consumpta qualuordecim millia hominum Cnoxios punit. Vis videre justumet pium? Ecce inno-
et septingenti. Cum bmnis ergo.tunc pppuli multi- cenlibus parcit. Vis videre in omnibus judicem?
' tudo
peccaverit, cuf rion estin omnibus viiidicatuiii? EcCe nbique judicium est; Nam et utjudex arguil, et
jraeserlim cum ex illa quam supra dixi sedilioiie ut judex regit. Judex prOmit sententiam, judex
Core nullus evaserit, Cur ibi cunctum peccantum coe- noxios pejimit, judex innoxios niuneratur a.

a Colbert,, juslitia el miseficordia. quentis libri is est: Incipit liber secundusin virtuteDei.
h Editiones : 'Et severitali per disciplinam.. Haud llaec admonere fprtassis nullius erat momenti. Verum
dtibie lectio illa optiraa est. Sed ego praefei-olectio- ex antiquitate ,;amamnsetiam qnisquilias et semesos
jiem cpdicis Corbeiensis. Auguslinus in psalnium lapidfes. Solebant yeteres, ut annotatum est a viris
centeshnum : Deus autemnec in bonitale miserkordiw eruditissimis, in fihe.librorura scribere Explicit; si-
perdit judicii severitdtem,nec in judicando cum seve- gnificare volentes perventnm esse ad finem yolumi-
ritate amiltlit misericordiwbonitatem. nis, quod plane explicatttmesset et evolulum. HiCro-
" COrb: et Colbert., vis viderejustum et pium el iiymus in epistola ad Marcellam : Solemus compielit
severumjudicem. ,~ ; opusculis ad dislinclionemrei allerius sequenlis me-
•d Explkit lib. i. Ita edifio Pifhpei.CodexCorbfeiensis dium iriterponere EXPLICIT qul FELICITER aut aliquid
habet: Expiicit liber I cum facUUate.Titulus verp se- ejhshwdi.

LIBER SECUNJDirS,
h' " . . ~~~~~

281- SulTiciuntigitur de exemplis ista quaedixi- Dpbndeam. Nunc quia tria haec, id est, praesenliam
inus; quibus ulique jugiter Deus noster et contem- Dei, gubefnaiibnem atque judicium, tribus his me
plator.sollicitissimus, etgubernalorpiissimus, etju- probatufum essepromisi, hoc est, ratione, exemplis
dex justissimus comprbbatur. Sed cogitatde imperi- ac testimoniis, quia ratione et exemplisjam salisfc-
tioribusforte aliquis: Si sic aguntur nttrica Deoomnia cimus.superestuttestimoiiiisdeclaremus: 2SH11-11"-
iittunc acta surit, quid test qtiodmali pffteyaleht,affli^ visfexempla ipsalquaediximtis; haberipro "lestimo-
guntur boni, et cumtunc iram mali senserint, et mi- riiisdebearit, qttia recte tesfimoniuni essfedicitur quo
sericordiam boni, nunc videntur sentire quodammodo rerum veritas approbatur. Quid igitur ex illis iriJms
boiiiirain etmali gratiam? Paule post ad isla res- quae supra dicta 'suut, per lestimonia sacra priinuin
49 DE GUBERNATIONEDEI LIB. II. 5<>
probari debet, prsesentia, an gubernalio, anne judi- ii tur : Vullus autem Domini super facientes mqla, ut
cium? Praesentia, opinor : n quia qui vel recturus perdat de terra memoriam eorum (Ibid., 17). Vide •
est vel judicaturus, praesensabsque dubio esse debet, absque dubio quia non potes queri quod non aspiciat
ut vel regere quidquid illud est vel judicare possit. etiam injustos Deus, quia inlelligis generalem quidem
Loquens in voluminibussuissermo divinus sic ait: In esse in omnes Domini visionem, sed meritorum fieri
omni loco oculi Domiui contemplantur bonos et malos disparilitatem divCrsam. Boni quippe aspiciuntur ut
(Prov, xv, 3). Ecce habes proesentem, ecceintuentem, conserventur, mali ut disperdanlur : cum quibus uti- :
ecce in omni loco cura ac provisione vigilantem. Id- que partem et ipse habens, qui hominem a Deo as-
circo enim et bonos ab eo considerari et malos dixit, pici negas, non solum videri te a Domino evidenter
ut probaret scilicet nihil ab eo negligi, quem osteri- intellige, sed periturum quoque indubitanter agnosce.
deret universa r.imari. Quod ut plenius capias, audi Nam cum ad hoc sit vultus Dei super facientes mala,
•quidin alio Scripturaruni loco idem testatur Spiritus ttt perdat de terra ° memoriam eorum, necesse est ul
sanctus.: Oculi, inquit, Domini super timentes eum, qui aspicere Dei.vultum per fidem negas, aspicientis.
mt eripiat u morie animas eorum,-et alat eos in fame iram perditione cognoscas. Igitur de praesentia ac de
{Psal. xxxn, 18, 19). Ecce cur aspicere justos ho- - aspectu Dei isla sulTiciunt. •
mines Deus dicitur; uliqoe ut conservet, ul prote- ] DE GUBERNATIONEDEI.
gat. b Aspeclus enim Divinitatis propitise, munus est H. Videamus nubc an qui respicit regat, cum uti-
conservationis humanae. Nam et alibi idem divinus que ipsa ratio aspiciendi causam in se habeat guber-
Spiritus : Oculi, inquit, Domini super justos, et aures nandi : quia non ad boc respicit ut cum aspexerit.
ejus in preces eorum (Psal. xxxm, 16). Vide qua be- negJigat, qui scilicet per id ipsum non negbgere intel-
nignitate agere cura suis Deum Scriptura dicit. In ligitur quia respicere dignatur; proesertira-cttms.upe-
hoc siquidem quod ait oculos Domini stiper justos rius sacer sermo 31 testatus sit malos ad perditio-
esse, affeetus aspicientis ostenditur; in hoc aulem nema Deo aspici, bonos ad salutem. Hocipso utique
quod aures in precibus paratas, semper exaudientis dispensalio divini gubemaculi demonstratur. Hoc.est
largitas demonstratur. Quamvis per id quod dicit, enim justa gubernatione regere et singulos quosque
divinas aures in precibus semper esse justorum, non homines pro meritorum diversitate tractare. Sed ac-
audientia tantum Dei, sed quacdam quasi obedientia cipe tamen de hac re plenius testimonium. Dicit ad
Dei designetur. Quomodo enim in precibus justorum Deum Patrem in psalmo Spiritus sanctus : Qui regis
divinaeaures sunt? Quomodo, nisi ut semper audiant, Israel, intende (Psal. LXXIX, 1). Israel, videns Deum
nisi ut semper exaudiant, nisi ut prompte audita tri- interprelatur : quem utique cum Christiani lide et
buant, nisi ut illico exaudita. concedant ? 30 Semper IC corde videant qui fideliter credunt, licet gubernator
crgo. ad audiendas sanctorum preces paratae Domini omnium Deus sit, illis tanien pecnliafiter regimen
. nostri aures, semper attenlae sunt. Quam beati esse- praestari a Deo dicitur, qui regi peculiariter. a Divini-
mus omnes, si quam promptam erga nos Dei audien- tate mereantur. Unde:et tu, quicunque ille es, si
tiam legimus, tam promple ipsi Deum audire velle- Cbristianus es, necesse est ut regi te a Deo credas.
mus! Sed forsitan dicis, hoc quod justos aspicei'te Si autera gubernari te a Deocum caeteris Christianis
Deus legitur, parum prodesse causae, quia non sit omnino non putas, necesse estextra omnes Christia-
generalis Divinitatis intuitus qui justis tantum spe- rios te esse cognoscas. Sed si illud, ut supra jamdixi-
ciali benignitate tribuatur. Jam quidem superius sa- i«us, magis quaerisquod ad omnes homines, non quod :
cersermo testatus est quia oculi Domini contemplan- ad solos pertinet Chrislianos, ecce evidenter dicit.vo-
lur Lonos et malos. Sedsi hoc etiam nunc vis ple- lumen sacrum cuncta quotidie nutu Divinitatis regi et
nius probafi, respice.quid sequatur. Hoc enim subdi- incessabiliter a Deo omniagubeniari. d Ipse enim,
STEPHAM BALUZII NOTJE. ,
H Editiones : Quia vel recturus est vel
judtcalurus. in textum lrrepsit. Haecsunt ejus verba : < Haecest
Prwsens igilur, etc. Ecce iterum Rittershusii conjee- veteris codicis lectio, nihil enim in his libris conjec-
, turam vetusti codicis auctoritate firmatam. Nam ille turis datum, totum ex fidevetustissimi et emendatis-
post quia addi volebat qui.
h Contra D simi codicis transumptuni: ex qua cum non satis
lib. i, pag. 16, iram Divinitatis ait pcenam cpnstare videretur. mem. eorum de generglioneomni,
esse'peccantis. est vulgata lectio. Utramque fortasse rec-;
« Brassicanus et Galesinius sic tediderunt hunc lo- cbncinnata
lius deleremus. Nam hiee verba, de gubernatione Dei,
cum : Nam cum ad hoc sit vultus Dei super faciehtes epigraphe estlibri, quae in textum irrepsit. > Verum
mala ut perdal de terra memariam eorum de genera- extremo digito altigit yir eruditissimus, neque tamen
lioneomni, necesse est, etc. Verba illa, de generatione prorsus deprehendit. Verba enitn illa, de gubernatione
omni, sunt prorsus superllua, et adjecta sunt ab eo Dei, ex eo loco expungenda sunt queni occupant, in
qui non intelligeret ad quem locum referri deberent edilione Pithoei; et in media pagina reponi debehf,
ista de gubernationeDei, quae facile video fuissein nt a nobis factum est, ante illas vOcesVideamusnunc
omnibus codicibus manuscriptis. Restituit veram an , etc. Sic enim legitur in codice Corbeiensi, et
lectionem, sted non suo loco, vir clarissiraus Petrus proeterea Salvianus hicdemum aggreditur disputatio-
Pithoeus, qui sic repraesentat hunc locum : Nam cum nem de gubernatione Dei.
ad hoc sit vultus Dei super facienles mala ut perdal de d Respicit forlasse auctor locum Eccli. xxxix, lO,
ierra memoriam eorum, ae gubernatione Dei necesse ubi legitur : Ipse diriget consiliumeius et disciplindm,
ett, etc. Admonuit tamen idem vir clarissimus has Atque lric ita legendum siiaderevidelur contextus. -
Vocesesse delendas, epigraphen enbn esse libri",quae
, % S. SALVIANIMASSILBEJNSIS PRESRVTERl *,%
Jnquit, di%it cpnsiliuni.etclisciplinam (Eccl. xxxix, A Jiumanp genere tam imalusest qui jded cum ullo ho-
iO), Nec enim estaliudDens, cujus.cura est de pm- nainum yelit esse quia 11011 amet, et ad hoc tantum
nibus:.6«i».sis ergp:,m0\t, justus,,jusie omniq dispo- Ufipraesentia sua Cupiat ut majore odii fructu possit
nit;:MiCum.magnd:r^er.entid disp XII, despicere praesentem. Ipsa nos vel doceat humana:
'
ISj. Eccte"Iiabes:jttgiter,disponenteni; Dteum, jtjgiter natura, yelvincat, .sinpn. ideo; cumquocunque ho-
gubernaritem,: quamvis injstb Scriplurse; loco non . mine, esse cupimns quia eum cttm qup esse cupimus
gubernatio tantum sacra, sed etiam dignitas, declare- diligimus, Et quia utique diligbnus, prodesse ei prae.
tur humana. Ihhoc enim qnod ait,: disponisnqs, vis sentiam nostram cupimus quem amamus. Quod ergo
divinae^gubematioriis• in hoc autein quod cum.magna etiam malo bomini abferre rioh possunius, Deo tolli-
reverentia..,-.culnien; humanae ostenditur dignitatis. musj et pejorem pessimis hpmihibus. Deum facimus,
Alibi-quoque. in,propheta :':Nunquid.non cmlum;in- qiii ad hoc futuram nobiscum-se esse dixerit utfastb
, qmtieitermntiego impleb(Jer, XJUII,'24);?.Cur.autem djosius nos negligeret, cum fiiisset. Sed haec ha-
cuiicta impleat, ipsfedeclaratj:, Quja. vobiscxtmsum,. cterius. .
inquit, ut salvos faciam vos.(j0.;Xtii,4tE). Ecceveniin in. Supercst ut quia testunoniis sapris et respici
32 nou modQJfegiiSTeiiVsuttiri• Ddfflihus et impletio- ac regi a Deo omnia|jam prpbavimus, etiam judicari
nem,- sedretiam yim:ac bemeficiumipsius.adimpletio- B plurbna in hoc saeculoa Divihitate doceamus. David
nis;OSteiidit,Hunc enim fructiim;injSp.habet"Diyini- saiictus cum a Nabale Carmelo contumeliaepertulisset
tatisimpletio, ut salvet ea quac admiplentur. Et ideo injuriam, quia seipse uleisci distulit, ultioriemstatim
Actibus beatissimus Paulus, In.ipstt, Dfio exsecutore percepit. Exstiricto itaquepaulo post
' in apoStolorum
inquiiV.(*t.iiiw>»U8,-«t;mpv adyersario, suo et mbnu ccelesti obruto, sic locutus
Plus absque dubioquam gtibernatprVest:vitas-, in quo est: Benediclus Dprriinus, quijudicavit causam oppro-
motusipse yiventisesfc Nonenim dixit ab ipsb nos> briimeydemqnu Ngbql (I Rey< xxv, 59). Euradem
sed:in ipso itioveri, doceiis scilictetinsitani iritra vir-: qupqu.tecum fugasset e regno filius persecutor, judex
tiitessacras bm.niumnostrum essfeVsubstantiam: quia ih brevi Dominus,Vindicavit, nec vindicavit tantum,
in ipsb profecto:vivimus a qtio hoc ipsum;ducimus sed, cumtilatius vindiCavitquam ipse voluit qui vindi-
quodsuinus.Sed etSalvatbrVipseinEvarigelio : Ecce cabatur. Ct pstenderet. scilicet Detts gravioretti sibi
ego, biquit, vobiscumsurii bmnibus^dicbus.usquead esse;injttriam 34 injusta tolerantiurii quam loleran-
consummalionemsmcuti (MaUh.xxmv20). Non solum liljus suam. Nairi qiii supra votuhi;ejus vhidicat qui
nobiscum se esse:dixity sedjfetiam oninibus. diebus vindicatur, quid aljud: vult intelligiqjjamse ipsum in
esse nobiscum. Tu.eurii, o ingratissirae. bomb; qui . .epequeiii.;sic ulciscilur:vindicare? Acto itaqute iii cru-
Eine.cessationfenbbisciim esfc, nfecV curam;ntec respe- C cem npn manu factam filio parricida,; vindictam ei
Ctumvribstrihabefedicis^Quid ei*gdfacit,riobiscum?, diyinitus, attributam jsi.cnnntiatam refert sermo divi-
- ims: Bqnum apporlohunlium,
Nunquid ad hoc nobiscum est, =ttt jion: respiciat, ut dqminemirex. J.udka'
uegligat? Et quombdp sibi utrumque convenitj ut qui vit enim pro te hodie; Dpminus de manu omniumrpA
. pietati praestat pMesentiam,:impifetati:Iribtiat incu-V: surrexefunt contfa ie {.\\Reg. xvrii, 51);
riam?VEcbe;enim,inquiti vobiscum:smnomnibus,die- - jIV. Vides quomodp non rebus tantum, ut supra
bus usque ad consummdtiohemswculi. Praeclarevide- diximusj et exeraplis, sed ipso nominfe atque appel-
licet affeelumvDfeiinterpretamur, sinds; calumniamur latipne ju.dicii, Deum etiam praeseriti saeculojudicare
ab eo jugiter negligi; cum iUe nos a se ttestetur jtigi- . diyinae:per sacros.testeslitteroe;probant. Sed forsitan
ttefJiiorirelinquii Ille per;hbc ostendere voluit quod: dices: id specialiter, sarictb vifo a Deo praestitum, ut
anobis affeetii et protectionfejugiteTnondiscederet,. deadyersariis ejusproiinus jttdicartet. Diesme defi-
qui a nobis eliam praesentia non abesset. Nps.inxpnr . ciet, si, de. praesentibus in hoc tiiundo sententiis Dei
temptum nostri diyinam vertiirius charifaterii, ribs" atqute jtidiciis dicere velim. Sed tamen ut evidenter
ampriiitesfimphia. in bdii arguriifentamutairius. Hoc ag&b.scas- s.uam et exameri sacriim non tam.
c.terisiifarii;
'"" , pefS.oriispraestarfe,tjuaitt;cauSis,;
audi;qubbibdp"judex
pj^^e.h0m; s^',-ess.e!^diciifs.
-eiijipt^iu6>(il;.' :q^nLm^igi§..tesli^;
moniuni.essevolumusquani amoris.JSamsilabsentem;:D DeuS, qui pro Davidj servo stto sententiam assidue
se Pbminus futiirttm-esSedixisstet, mintis causarifof. evidehttenidedit, cbntraDavid ipsum"saepitts*'judi-
sitan de incuria poterainus absfentis.Majbris cbnlem- carit. Et quidem hpc | non in multprtim.bpriiintijiine-
ptus rtes est^-:33 at*fue fastidiij sinos jugiterneijligit . gbtip,aut, qn.od\fors^tanpotuis.set:Deum.,ma^^^^ mor
qui-a;iibbis jttgjtef npri rfecedit,;et plus in sfeodii ho- vere, sahctoriim, sed ih catisa et unius hominis et
stri: habfet,"sl, ad, hbfes.empet npbisfetimijermarifetut b 'barbari;, et tibl tanjtum yirurii;perSPriapienitu.srion
-
,qui;rios.pfajsentia,:ntinquaro;des grayaverat,: nisi caiisa; niuictasVset.Interfecfp tjria,
affteCtbiSed-sfbsitihpcdtepiissimoacmisericordissimo Ethaeoi Bbmine gentis impiae et nafipnis inimicse,
De^Qi^^iit;aii;i||jc;^e^ stktim; lit adDavid sferirib;diviiiiis•':Urfam Ethawn-
ut ribsiriajpre fastidio negligerc yiderefuriassistehs., pe.fflisiisti: gltidib et ' nxoreni: iUius, aficepisti' rixb-
Aliit ioc scelus dici.:Nemo enimv ptitb^ vef in tolo rem, etinterfedsti eum glqdio filiohim Ammon.
- ' '
:..:,: STJEPHAl«fBALUZnNOT^. :- ; ••
. « Ita codex Corfieiensis. Cplbertinus et editipnes h Idest, qtii Judaeusnon erat, adeoque textfa po-
; i^abent vindkdriL pulttrii Dei et nuirierum sanctprum.
' '
ii DEGUBERNATioNEPEILiB.il. 54
Quamobreni.hon recedet gladwsde: domo.iua, usque.A .J. Hoc ergp, p.rimum est divinae animadversioijis
\n, sempiiernum, itaquehwc dicit, Domims.:. Ecce. e-iprdiuni. Primum iitiqjje, non spium., Secuta nam-
egq suscitabo supef te malum de dpmp.lud;. et. tplr queest Gertimnarimiingentiura ipnga series, atque a
ianittxores tuas in oculis tujs,. et dabqproxirnp tuq., dojno ejus jug.is.admpdjimmalofum continuatio non;
fu. enitn fecisli 35 abtconiite;. ego vero fgciqm,ver- recessit. Thamar Afniionis furore corrumpitjir ;.L Am-;
bumisiud in cohspectu qmnis israel, et in.conspec.tu, tto.n. ab Absaione; jugttjatiir _(\l, Reg, xiii), Scelus,
^solts (\\Reg, XII,.9-12).Quid dicis tii.,,qni.non solum qjiidfenigraode.«ab unp ffatre committifur,;sed pejusj
noniudicariqui»cunqueagimus,,sednecrespici,oronino. tame.n ab alio, vindicatur. liiter haec tanien Dayidi:
a Deo.credis? Videsneetiaitiasecrtetb illp quo Pavid p^ter facinorfeutriusque punitur. pUo fiiU,peccanjri;
semel lapsus. est, nequaquaro. Pei, oeujps.abfiiisse.? seil tres dupriini^^ceierfeperduntiir.Ci Thamar eiihj*.,
Undeet tu, qiii,.ad soiatium arbitrprpeccatprum luo- yirginifas amittitur;; in Amnone, etiam. Absaloniij
riira,,coJJsidefari actus iiostrps a Pefe non puias* ter pefditio lugefur.. Et, quidem;nesciasi quem, de iiliis
hpc ipsp et aspici te a Christo seriiper inteUige,, et dtiobus tam bonus pater grayius, amiserit, illum qui
puniendn.m fbrsitan propediem esse. cpgnosce; qjiia manufrafris occistis.est, iri hoc saeciijo,an illumqui
eiiairi Pavjd sanctum videsunjim errorem suum.nec sua periit iri futuro. Jam, vero, hinc juxta .yerbum
secreto occiiltorum penetralhjm.pofuis.se contege.r.e,B Pei maestimabilismali cumulus. Insidias diupatera
nteca prajsfentibuspctenis priyilegjp saltem » magrip- fi.li.o et ne:occidatur, profugus
pa.tiiur,.regnp,peIUtttK,,
fum. openim vindicare.. Quid.ettim ait aif eum Poroi- abscedit,,Impurjpr. nescias, an cruentipr filius;.Quia
nus? toilam uxbres tttasin conspectuiuo;- et glqdiut ibterficefe patrejn npn. pptest parricidio,; fo.dat in-;
non recedei q domo tua usque in sempiterwam,Vides cestu;, et qiiideni ihcestii,, praeter incesti .nefas,:per;
qtiampraesfensexcipiat tantus yir pro uno.sta.tirrier-' indttstriam accumulandlsceleris elato;. cum utique
fbfe jiidicium. Protinus culpam secuta daronatip.est, facintiSvquod etiaiii secrefa _abpiiiin.abile.facerenfc,
et damnatio statim puniens nihilque reservans, atque persecutor parentis publice 37_P?!'P.?ft?.r'?.t j. scilicet
illico cpfefcensreimi,noii in fuiVurumdlfferensreatum. ut feraiissimo crimine non pater tanlum absehs de-
Et ideo non dixit, Quia fecisti hbc\ vfinturum jttdi'-; fbrmaretur quam oculi ttiam totius orbis publico
oimn Deisentiesl et futuro gehennaeigne forquebere; fbedarentuf uicestu. Jam si addenda est et ipsius fu-<
sed, praesentia,inquit, tormenla senties, atque immi- gaefacies, quale illud fuit cum tantus rex, tanti nomi.
nentem jam cervicibus tuisdivinae severitatis gladium nis, cunctis fegibtis aliior,' mttndomajnf'; omnes ad-
sustinebis. Et; quidrposthaec? Agnoscit scilicetreus modumsuos cum paucissirais suis fti^fefetT,in coriipai
culpam, humiliatur, compungitur, confitetur, luget, ratibne dudum stii':tegesluosussih Comparatione sul
poenitet, deprecatur, geinmasregias abdicat, crispan*C SoltiSifugiens cum metu, cum dtedtecoreyctim lttetuy'
tia auro textiii indumenta deponit, purpura exuiltir,; operto, iriquit Seripfura, capite, et-nuclis pedibus itfc
diademate,b exhp.npratur; cultuet.cordemutatttr, to- cedehs:(JAReg. xv, 30); disttpefstes- pfibrls statusa
tum regemjCiimomatibus suis-abjicit, providum poe^ seipso exsttlanS, perife'jam pbst se vivteris, dejectus
tiitentem ciimpatrpcinioambitiosi squaloris assumit, usqtte"in servortim suortihi \e\ qtiodgfavte esf,cbri-
jejunip exigitur,; ariditate siccatur,; fletu efftinditur, tttmefiam; vel; qubd'gravitiSV misericofdiam; utyel:
B.pUtudinecarceratur. Et tamen rex lariti nominis, Siba eum pasceret>vel riialtedicterfeStemei ptiblice rioa
Banctitate major quam potestafe, pfaerogalivis36 timeret (H Reg. xvi); ita- Deijtidicio a stealter effe-
meritorum,antecedentium supereminehSj cumtanto ctus, utei quem;e timtiefat', tbtiisorbis, unus infa-
ambilu supplicet, non evadit.Et hic tautttm tam grari- ciem insultaret inimicus.
dis;poenitentiaefructus est, quod aetefnis quidem:pia- • VI.Ubi sunt qui a Deo respici res liumanas negant?
culisnon addicitur, sed in praeseriti tariiten-veriiam: Ecce qttoties testes'sacfi itt pefsona ttnitts horiiiriis
nou meretur.. Denique quid poeriitentipfopheta ait? nori fespexiSse tarttttmiriodoDfeum,vferuriietiam jtt-
Quid:blqsphernarefecistiinihikb.sDomini;:ftlius-quiex dicasse dbcueruiik Et cttf haefe;oniriia1?'Gtif: utiqtte,
tenatutiest mqrjelur (J6jrfi,.14).,Praeterpberiamacer- riisbut intelUgeferiitts feaindteiiifiitufaiii sfeinpef iri'
baeorbitatiSj.eti.am.ihunC'addi: piissiino-patfiihteJltec-D muiido censttrani et^cbtercilibrieniDtei-quaefttisstetiEt'
tunisumiiil.supplicii Detts voluit ut dilectissimo filib' idteP etiam: sattctbs'hoinintes:casiigatbs qubndam jii-
causa mprtis: pater ipse existefet' qui doleret, Ctim dicib Deilegimtts, ttt jtidlfearidbs^hosDeo^ttdicte etiam;
utiqiie natura. ex>criminepubrum' cfimeri ipsum-pcci^ praesenti saecttlb'nbscfefteriitis.Qttia- sicttt: Detts esf
deret quodVcreasset. sempeirj sic jttStitia^DersfettipfefvsiCutomnipotentia
'•-:••' "
STAPHANI BALUZHWik.'
a Codex Lobiert, et editiones, majorum. d Ita recte codex Corbeiensis prp eo quod Cobber-
Li?:Tdfemcodexefedit, exoneratufi Et hanc lteCtio- tinus et editibhtestiabteht': Siiper istis ,• pribris sig-
nempossetolerari censiiitRittefshtisitisl; - lUS;.etCi ....... . :.. , ^
,,?.In,OiiJiiibuSieditionibus,praetei*qiiam:bi!ea;quairi: •'>*.EdiliohesGalesinii-fetPithotei, quibus cbhsehtit
Galesinius.Romae adbfnavit,. ltegituf-« bofio ffdtre: codex Corbteitensis,siclegiirit!:: Quem'iimuerdt fpfii-
Quo,;etiammbdohabent codicesCorbeiensis et Coi-: tmi tbtus orbis. Sed!feditmBfassiCaninon;habfetvor
bertinus;: Galesmius igitur rectte emendavit, ab-unp cem forsitan,-qttae-videtur:sripferflua.Nos ilaqiie earii
frgtrg.;ETTor.hmeortus quod veteribus illis librariis ab fhoc Ioco sustulimus.
solemne fuerit .bivicem comrautare litteras 0 fetuV Ut tum videbatun, qiierriadmbdumdicet infra
quemadmodummultolies jam obseryatuni est. SaMsnus-lib. 1Adversus Avariliam, pae. 224,
GS S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERIj 5«
'
Dominiindeficiens, sic censura indemutabilis; sicut Vrum nomina terribilium judiciorttuisuntinstrumenta,
Deus jure perpetuus, sic justitia perseverans. Et ideo ad humanam inl/elligeritiamhumanarum rerum signi-
oriiritesadriiodurifsaricti iti, libris sacris inter discri- ficalionibus loqnens; .quia judicari ac vindicari se de
mihiiriiimmirieriiiummotus fetpterstecutorumgladios , adverSariisprecabatur; per instrumenta terrenoeistius
constiluti praesensjudicium Dei poslularit. Sic enim ultionis vim divinaeanimadversionis expreSsit. Deni-
justus dicit inpsalirio : Judica me,Deus, et discerne qtte albbi propheta idfemquid inler praesens et futu-
causammeam degente noh sancta (Pial. XLII,1). Quod runi judicium Dei esset OstenJit. Qttid eiiim de cen-
rie ad futuriim Dfei38 judicium trahi possit, subdit sura praesenfisexamimsdicit ad Dominum?Sedessu-
statim : Ab homine iniquo et doloso eripe me (Ibid.). per thromm qui judicds wquitatem(Psql. ix, 5). Quid
Praeserisufiquejudiciuni Dei postttlatyqtii libefari ste autem de futuroDei aeternoquejiidicio? Judicabit,
de mahu^pefsecutbrisiraplorat. Et bene pro conscien- inquit, orbemterrw inwquilale (Pso/.xcv, 13). Etite-
tia bonaecaiisierioii larri suffragiumDominiquam ju- fum : Judkabit populosCumjustiiia. Ipsis scilicetver-
dicitimdeprfecatur : quia bonsecausaeoptimuni sera- bis praesenlistemporis et futtiri tempus judicii utiius-
pef suffragiiim tribuitur, si cum juslitia judicfetur. que distinxit. Ut-eiiini praeseiisjudicium ostenderet,
Alibi quoque hoc evidentisshne : Judica; Domine,no- Judicas posuit. Ut auttemfuturum distingueret a prae-
centesme;'expugnqimpugndntesme. Apprahendedrma B senti, subjecit postea Judkabit. Haecigitur de cura
et scutum, ei exsufgein odjutoriumthihi (Psbl. xxxiv, erga nos Dei et gUbernaculoet judicio,ratione, exem-
1, 2).;Vides etiam hoc loco non fiittiri examinis se- iplis,testimoniis probassesatis est, niaxime quia etiam
veritatem,-sed censuram praesentis judicii postulari. quaepost hbc seculura sunt, ad id ipsum oinnia per-
Hoc est enim illtid quod ait : Apprehendesculttm, et tinebunt. Nuncsi a Deo cujus negotitimagimus, vires
arripe gladium; sculunv scilicet adprotectiohem, gla- ad agendum acceperhnus, ea quaecontra haecab ad-
dium ad ultionem : non quia hocjudicans Deus egeat vefsariis dici solent, et proferre simul et refutare
apparatu, sedquia inhocsaeculo hseClerribilium re- tentabimus. j
•-: ".• i

LIBER TERTIUS.

391. < Bene se feshabet. Jacta sunt fundamenta agitur; cur et mteliormtilto sit « barbarorum condi-
operis pia molitione coeptiet divini officiiamore sus- tio quam nostra; cur mter nos quoque ipsos d sors
cepti. Etideo non sunt,Solubili,lutoposita,nec teni- bonorum durior quam malorura; cur probi jaceant,
porali lapide cpnstrttcta, sed saCrafum expensarum V improbi convalescant;;pur iniquis, et maxime potes-
cdhfeclipne vaUda",et divini magisterii arte firmata: - tatibus, universa succumbant? Possum quidem ra-
quae, ut ipse In EyangelioDeus dicit, riec ventis pos- tionabiliter et satis conslanter dicere: * Nescio. Se-
jsint furenlibusconcuti, nec alluvione fluminum su- cretum enim et consiliura Dhinitatis ignoro. Suflicit
brui, vel pluyiartini infusionedissolvi (Matth. vn, 24, milii ad causaehujus prbbalionem dicti coelestispra-
. 25). Cum enim ppus hpc marius;quodammpdo divi- culum; Deus a se, ut iibellis superioribus jam proba-
liorumyolum.inuminstruxerit, et coelestiumScriptu- vimus , omnia dicit aspici, omnia regi, omnia judi-
rarum compago solidarit, necesse est tam firma hsec cari. Si scire vis quid tenendum sit, habes litteras
pcr PominumJesum Christum esse quae facla sunt, - sacras. Perfecta ratio est, hoc tenere qttod legeris.
quam firriiailla sunt quaefecerunt. h; jEdificiuniita- Qua.causa autem Deus ihaecde quilius loquimur ita
que hoc naturam status sui destirpe sumit, et labe- faciat, nolo a me.requiras. Homo sum; non intelligo,
factari salvis auctoribus suis non polesl. Sicut enim secreta-Dei investigare non attdeo, et ideo etiam at-
in terfenis aedifjciisdejicere paiietes :nulliis potest, tentare formido : quia et hoc ipsum genus quasi sa-
nisi priuslapides et caementadejecerit, sic aedificium.. crilegae,leraeritatis est,jsi pltts scire cupias quam si-
qttod conslruximus dissolvere nullusvalet, nisi id naris. Sufficiattibi quod Deus a se agi ac dispensari
nnde structum est et consutnmatum antedissolverit: ; cuncta testatur. Quid me interrogas, quare alter ma-
quodquia labefactari utique nequaquam potest, 1 Vjor sit, altter minor; alter miser, alter beatus; alter
recte etiarii a, nObisincolumitas aedi.ficiiproesuniitur, fortis, alter infirmus? Qua causa quidem haec Deus
cujus slatus subsidiis iramortalibus continetur. Quae- faciat, nonintelligo; sed ad plenissimam rationem
ritur;itaque, cum haecita sint, sitotum quod-inboc abunde sttffiCitquod a Deo agi ista dfemonstro.'Sicut
mundo est. cura et eubernaculo AO et iudicio Dei „ enim: nlus est Deusouam omnis humana raiio. sic
STEPHANIBALUZIINOT^E. ]
a Imitalum ex Licerone annotat Kittershusius. e
. na prorsus couex t.orDeiensis.yuae lectio sane
b In aiiis edilionibus legitur : Quam illa sunt quw oplima est, et sola vera. Rejiciendaigitur leclio quam
ftcerunt wdificiurn.Itaque hoc, .etc.; omiiino male. habent aliae editiones hpc modo :-Nescio secretum,
ltaque secuti sumuscodicem Corbeiensem. el consiliumdivinitgtisignoro. Rursuni paulo infrale-
c Id est, Vandaloruni, Hunnorum, Francorum, gitur in bninibus editionibusi Homosum, noh inlel-'
Gothorunii caeterarumquegeiitium quaeRomano tum ligosecrela Dei, investigare non audeo. Meliuscodex
emperio irisultabant. Corbeiensis,qui sic dislingujl: Homosum, :noniniet-
,, * VidteCassianum collat. 6, cap. 2. tigo, tecietq Dei invesligdreno.naudeb.
S7 DE GUBERNATIONEDEI LD3. UI. 88
plus mihi debet esse quam ratio, quod a Deo agi A.tam magriam credulitatis et fidei mercedera in hoc
cuncta cognosco. Nihil ergo in hac re opus Cst no- saeculo esse volumus, qualis credulitas aut fides ipsa
vum aliquid audire; satis silpro universis rationibus esse debeat considerare debemus. Quid est igilur
auctor Deus. Nec licel ut de his quae divino aguntur credulitas aut fides? Opinor, »'hominemiideliter Chri-
arbitrio , aUud dicas juttura , aliud injustum : quia sto credere, id est, fideliter Dei mandala servare.
quidquid a Deo agi vides atque convinceris, necesse Siciit enim servi hominttm diyitum aut procuratores,
est plus quam justum esse fatearis. Haec ergo de gu- quibus vel supellectilis copiosa vel cellaria opulenta
bernaculo Dei atque judicio expeditissbne ac fortis- credunlur, fideles absque dubio dici non queunt si
sime dici possunt. Neque enim necesse est ut argu- ressibi fraditas devorarint, sic profecto etiam Chri-
mentis a me probetur 41 quod hoc ipso quia a Deo stiani homintes infidtelessunt, si bona sibi a Deo as-
dicitur comprobatur. Itaque cum legimus dictum a signata corruperint. Quaeriturforsitan quae sint bona
Deo quijt aspiciat jugiter omnem terrani, hoc ipso quae Deus Christianis hominibus assignet. Quae, nisi
probamus quod aspicit quia aspicere se dicit; cum omnia per quae Credimus, id est,' omnia per qiiae
legimus quod regat cuncta quae fecit, hoc ipso ap- Chrisliani sumus? Primum scilicet legem, deinde
probamus quod regit, quia se regere lestatur; cum prophetas, tertio Evangelium,quarlo apostolicas lec-
legimus quod praesenti judicio universa dispenset, B tiohes, postremum generalionis novae muniis, sancli
hoc ipso est evidens quod judicat quia se judicare baptismatis graliam, divini chrismatis unctionem :
confirmat. Alia enim omnia, id est, humana dicla, scilicet ut sicut apud Hebraeosquondam, id est, pe-
argumentis ac testibus egent. Dei auteni sermp. ipse culiarem ac propriam Dei gentem, cum judiciarius
sibi testis est, quia necesse est quidquid incorrupla honor in potestatem regiam transcendisset, proba-
veritas loquitur, incorruptum sit testimonium veri- tissimos et leclissimos viros per unguentum regium
latis. Sed tamen cum per Scripturas sacras scire nos Deus vocavit in regnum, sic oranes homines Chris-
quasi de arcano anirai ac nientis suae quaedamvolue- tiani, cum post chrisma ecclesiasticum omnia Dei
rit Deus noster, quia ipsum quodammodo Scripturae mandata 43 fecissent, ad capiendum laboris prae-
sacn» oraculiim Dei mens est; quidquid vel agnosci mium vocarentur ad coelum.Cum ergo ista sint omnia
per suos vel praedicari Deus voluit, nbn tacfebo. per quae fides constat, videainus quis tanta haecfidei
Unum quamvis priusquam loqui ordiar, scire cupiam, sacramenta custodiat ut fidelis esse videatur : quia
cum Chrislianis mihi loquendum an cum paganis sit. infidelis, ut diximus, sit necesse est qui fidei cora-
Si enim cum Christianis, probaturum me quod ago missa non servat. Et quidem non quaerb ut ciincta
esse non dubito; si autem cupi paganis, probare faciat quae testamenta duorum temporum jubent. Re-
contemno : non quia deficiam in probatione,.sed C mitto censuram legis antiquae, remitfo branes pro-.
quia profuturtim quod loquor esse despero. Infruc- pbetarum minas; remitto eliam quae remitti oranino
tuosus quippe est et inanis labor, ubi non recipif non possunt, vel apostolicorum librorum severissi-
probationem pravus auditor. Sed taraen quia esse mam institutionem , vel Evangelicorum voluminum
nullum omnino arbitror Christiani nominis hominem plenam omni perfectionis genere doctrinam. Paucis
qui non se Christ|anum videri velit, ego cum Chri- simis saltem praeceptisDei quis obsequatur inlen*ogo.
stiano agam. Quamvis enim quisimpias ac paganicae Nec illa dico quae ita multi refugiunt, ut pene et ex-
infidelitaiis sit, mihi tamen satis est a Chrisliano pro- secrentur. Tantum apud noshonor.etreverentia Dei
bari quod dico. proficit, ut quae indevofione non facimus, eliam odio
II. Causaris igitur quid si islud quod Christiani digna esse ducamus. Deinde hoc quod Salvator cogi-
qui Deura credimus, miseriores omnibus sumus. Suf- tare nos de crastino prohibuit (Matth. vi, 54), quis
ficere quidem mihi ad respondenduni hoc loco pote- audire dignatur ? Qubd contentos singulis lunicis ju-
fatquod Apostolus adEcclesias dicit: Nemo movea- bet esse, quis recipit ? Quod ambulare b excalcioj
tur in tribuldtionibus.Ipsi enim scilis 42 9'"a *tt',oc praecipit, quis non modo facieridum, sed vel ferfen
positi tumus (I Tlwssal. m, 3). Et ideo cum in hoc dum arbitratur? Itaque et ego ista praetereo. In hoo
positos nos esse a Deo Apostolusdicat* ut aerumnas, D enim fides per quam confidimus,recidit ut quaeDomi-
ut raiserias, ut tristitias perferamus, quid mirum est nusnobis salutaria esse voluit, nos superilua judicemus.
si mala cuncta perferimus, qui ad toleranda adversa Diligile, inquit Salvator, inimkos vestros, benefa-
omnia militamus ? Sed quia multi ista non sapiunt, et ' cile his qui oderunt vos, el orate pro persequentibusel
putant homines Christianos ha*cquasi stipendia fidei calumniantibus vos (Matth. v, 44). Quis haec omnia
"'.suaea Deo capertedebere, ut quia sint cunctis genti- facit? Quis pro inimicis suis isia quaeDeus jussit, non
bus reUgiosiores, sint cunctis etiam fortiores, ac- dico volis, sed verbis saltem agere dignatur? Aut
quiescamus opinioni eorum atque sententiae. Sed vi- etiam si quis se cogit ut faciat, facit tamen ore, non
deamus tamen quid sit Deum fideliter credi. Qui enim mente. Praestat quidem vocis officium, sed animi
- STEPHANI BALUZII NOTJL f
* Vide infra,: pag. S9 , in initio libri iv. Aiunt au- cum magnasit in hoc Ioco consensio codicisCorbeien-
tem Centuriatores Magdeburgenses cenlur. 5, cap. 4, sis etT^itlioeani, Jectionem illam retinuimus, repu-
Salvianum non recte.hoc loco definiisse fidem. . diata editione cum Pithcei tum aliorum, quorum ill«
J1 AdmonuitPithceus in vetferi suo codice scriptum scripsit excalcialos,,isti excaiceatot, •
fuisse excatcios, et quidem fortasse rectius. Itaque
39, . S, SALVIANIMASSILIENSISPRESBVTERl ! . 00
non mutat affectum. Ac per hoc etiamsi pro adver- Adignus (Matth.x, 98). Elqui se Christianum dicil,
sario suo orare se cogit, loquitur, non precatur. dcbet, quemadmodum Christus ambulavif, sic el ipse
Longum cst de singulis dicere. Sed adhuc tamen ali- ambulare (I Joan. n, 6 ) : quae non modo illos qui
quid addam, ul inlelligamus nos non modo 11011 om- voluptates el pompas saeculi sequuntur, sed ne illos
nibus 44 I*et obtemperare verbis, sed nullis pene quidem implere certum est qui » saeculares amorcs
illius obedire mandalis, Et ideo Apostolus clamat: derelinquunl. Nam et qui renuntiare divitiisvidentur,
Nam qui se exislimat esse aliquid, cum nihil sit, se non sic renuntiant ut penilus renuntiasse videantur.
ipsum seducit (Gal. vi, 3). Hoc cnim ad crimina no- Et qni pulantur crucem porlarc , sic porlant ut plus
stra addimus, ut cum in omnibus rei simus, eliam habcanl «, in crucis nbmine dignitalis quam in pas-
bonos nos et sanctos esse crcdamus, ac sic in nobis sione supplicii. Et omnes tamen isti etiamsi aliquid
cumulentur iniquitatis offensae ctiam pracsumptione borum bona fidcadiinpJerenl, illud absque dubio
justiliae. Qui odil, inquit Apostolus, fratrem suum, nullus elficeret ut per viam vilaeistius sic incederet
Jiomicidaesl (I Joan. m, 15 ). Intelligere ergo pos- sicut Salvator incessii. Qni se enim, inquit Aposto-
sumus multos esse homicidas qui sc innoxios pulant, lus, dicit in Clnisto manere, debet, quemadmodum
quia, ut videmus, boroicidium non sola tantummodo Christus ambulavit, sic ei ipse ambulare (I Joan. u, 6).
occidentis nianu,, sed etiaui odientis animo perpetra- B IV. Sed dura forsitan quidam pulant apostoJorura
tur. Undc est quod Salvator mandati istius norraam esse praecepta. Dura plane exislimanda sunl, si plus
censura adhuc severiore cumulavit dicens : Qui ira- ab aliis oiTiciorumexigunt quam sibi sumunt. Porro.
scitur frqlri suo sine causa, reus erit judicio (Mallh. autem si multo minus caeferis imperarunt quam sibi,
v, 22). Ira mater est odii. Et ideo Salvator cxclu- non modo non graves magistri, sed parcnles indul-
dere iram voluit, ne ex ira odium nasceretur. Si gcntissimi judicandi sunt, qui onera quae cervicibus
ergo non solum odium, sed etiam ira nos in Dei ju- filiorum per amoris indulgenliam detrahunt, sibi per
dicio rcos faciet, eudenler agnoscimus quod sicut affectum religionis imponunt. Quid enim unus ex ipsis.
nullus onraino est immunis ab iracundia, sic nullus ad a populos ecclesiasticos dicil? Filioli, inquif, mei,
omnino immunis csse poterit a reatu. Prosequitur quos iterum parturio donec formeiur Christus in vobis
autcm Dominus quasi fibras prsecepti istius, et om- (Gal. iv, 19). Et rursum: Imilatores, mquil, mei estotc,
nes penitus frutices ac ramusculos secat "dicens :, skutet ego Christi (I Cor. iv, 16). Nobis lioc impcrat
Qtti autem dixerit, fatue, reus eril gehennmignis. Qui ut se imilemur, qui sibi hoc imperaverat ut Christi
dixerit fratri suo , racha, reus erit concilio (Ibid.). essel imitalor. Et quidem quod ipse Christum imita-
a Racha quod genus sit contumeliac, multi nesciunt. tus sit, nulli dubiuni est. Cliristus enim se
pro nobis
Fatuitas aulera quara injuriose objiciatur, oplime' k siibdidit mundo, et se ipse pro Christo. Christus pro
norunl. Et ideo scientia sua potius homincs quam nobis taediaet labores gravissimos pertulit, et hoc
ignorantia ulentes, malunt realus suos perid convi- ipse pro Christo. 46 Chrislus pro nobis contunielias
cium quod sciunt, divinis ignibus, quam per id quod passus est, et hoc ipse pro Christo. Christus pro no-
nesciunt, humanis conciliis cxpiari. bis passionera mortcmque tolera*.it, et hoc ipse pro
III. Quaecum ita sint, d cum haecomnia quaeju- Christo. Et ideo non sine causa merilorum suorum
bcntur a Doniino, non modo a nobis oranino non conscius dicit: Certamcnbonumcerldvi, fidemservavi;
lianl, sed pene in diyersum omnia liant; quando de reliquo reposilo estmihi corona justiiiw (II Ti»i. iv,
majora illa faciemus? Qui enim, inquit Salvator, non 7, 8). ltaquc cum ille Chrislum siciniilalus sit. videa-
tenuntiaverit omnibus 45 qual possidet, non polest mus quis noslrum Apostoli imilator apparcat. Scribit
meus esse discipulus (Luc. xiv, 55). Et qui non tu- enim ipse de -se primum quod nulU unquam dederif
leril crucem suam, et seculus mc fuerit, non est me offensioncm, sed in omnibus exhibuit se sicul Dei
STEPHANI BALUZHNOTJE.
a Hieronymus in capul quinlum Matthaeiait vocem ista fiebant, erant traducendi omniuro Unguis et ser-
illam lingua Hebraeorumsignificare inanem aut va- monibus. Elegans est locus Cassiani ex collat. 8, oc-
cuuin, « quem non possumus, inquil, vulgata iujuria tava cap. 5, dignusquequi liic a nobis describalur.
absque cerebro nuncupare. » Sanctus Gregorius lib. Sic ergo Iiabet : Qui non accipit crucem suam ei se-
xxi Moralium cap. S : « Racha quippe in Hebracoelo- qiiitnr mc, tton csl me dignus. Quod quidam districtis-
quio vox indignantis est; quae quidem animum ira- simi monacltotum, habeitles quidemzetum Dei, sed non
scenfis ostendit nec tamen plenura verbum iracundiae]D secundumscientiam, simpliciter intelligenles, fecerunt
exprimil. * Vide sanctum Hilarium in cap. iv Matr sibi cruces tigneas, easqueiugiler humeris circumferen.
thaei, Regulain sancti Basilii, cap. 145, ct Avitum tes, non mdificaliohem,sedrisum cunctis videntxbusin-
Viennensem in epistola prima. tulerunt. Vide Innocentium III, lib. x, epist. 121.
J>Ita codex Corbeicnsis. Pro quo CoJbertinus et d In codice Colbertino et in antiquis editibnibus,
omnes cditiones habent, smcularis amoris jus. populos iegitur aposlolos, prorsus male. Sensit
o Opinor Salvianum hic loqui de iis qui relictis sae- pro
vilium Rittershusius. Itaque scribendura existimavil
culi pompis et oblectamentis, tum abdicatis facultati- populos ecclesiaslkos. Quae emendalio ex ingcnio
bus suis, profitebantur palam contemptum rerum hu- tentata prorsus confirmatur auctoritate codicisCor-
manarura. Hi ergo cinn renunliassent omnibus bis bciensis. Similem errprem nos olim emendavimus
qua* possidebant, cruccm aut vere gestabant aut apud Agobardum in ilibro Apologetico cap. 6 : Ei
.geslare se intelligi volebanl, ut ita oslenderent disci- dicat omnis popultts, cum antea Jegeretur, el dical
pulos sc cssc Jesu Chrisli. Quod si iaciebanl ex in- omnis Aposlolus, Vidi* nolas ad Capilularia pag.
timo cordis sensu, laudanda fuil fanlornm virorum 1175.
yirtus ac fortiludo, Al si fasluose potius quam *,ere
61 . , PE GUBERlMTIONE DEI LIB!"HI. ''.... *l
ministrum, iri patieiitia multa, in tribuialibnibis, iri A Quantos putainus essfequi, d'fcto",6ulc; ve^aures; ma?
plagis, in carcefibus.,, in lacerationibus (H C.pr.-yi, deste praebeant, yei,cerfe, etiaiii si id facerX viden,-
3-5), Et aUbi^dunx se aliis.comparat, sic.ait: jri qUP frir, animis acquiescant? Aut quQttiS:quisqu.e teStqsj
quis.audel (in insiptenlia dicp), audeq et egp,; ut, minut si iclum unum acceperit, nou miiltps prp.unp; reddat,?
sapiens.dkOj magis egp,: in lqbpribusrplurimi§,.in:cgr.- Tantum ab, ijlp abest ut caedenii n*ax.illam praebeat
ceribus abundahlius, inplqgis.suprq mpdum, inniprtfc alterain, ut tmii sevincere putetjnon quah.dp.adyer-
bus.frequenler. A Judmis qtiinquies.quqdxagends una sarium vapulando, sed qttando ca*dendbsuperaverit.
riiirius.accepi, Ter virgis cmsus suni, seniel tqpiddtut Qum vultis, inquit SaJvatof,.ut fpciaritvqbis iigmiries,
surh, ler haufragium feci (II Cor. xi, 21, 25-25). San& eademetvos fgciteillis,similiter(Mdti)i.,yii, 12). Hujjis
etsi de caeteris quas. dixit virlutibus apostplicis riihil sententise partem tam bene npvinius, ut nunquam
facbniis, in boe tamenuno^ubi Apostolustef naufra- praetereanius, paffemsic pr«tefmilttimus, quasi penj-
gassese dieit, eliani yincere possumus..Npn eiiimfei? tus nesciamus, Nain quid aj*aliis.prsestari npbis yteii-
tanluinmodp naufragavimus, quoruHi.pen.eomnia yita mus, optime.iipyinius, qiiiciautem ipsi aUis ^ebeamui
nauffagium est. In tahtum.quippe vitiose ab oninibus preestare, nescimus..itqueutinamnesciremjisIMihpr,
vivitur, ut prope nullus Christianorum sit qui nbn esset ignorantiae l-featus,seeunduni iilud : Qui nescii
jugiter naufragare videatur. B volunlatemdpmini.sui,vqpulabiipducis,Qui:autem,scil,
V. Sed dicit fortasse aliquis npn idnunc esse tero- et non fdcit edm, vqpulqbitrnultis (Luc, xii, l,?,; 48.),
poris ui pro Christo nps, perferamus quae tunp, apo- Nunc autem.inajor in, bpc offebsa, est quodbparterii
stoli pertuleruiit. Verum est. Non eiimi sunt pririeipes sententiae.sacrae;prqicpminod.prumnpstforum utijitajfl
pagani; non tyranni persectttpres; npn sanguissanef o- diliginius, partem pro Pei injnria. proeteriraus. Exqgr
rum feditiir, nec. fides sijppU.ciiscpiriprpbatur. C.bn- gerat quoqiie bpc Dei verbum pffigjp;praedicationis
, tfentiisfestDeusriosteruf eipax npsfra serviat, utsola suae apostojus'Paulus diceiis : Nemp. quod, suum,esi
ei immaculatorum actuuni purilaffe et Vitaeincpnta- qumrdi, sed qitbd aiterius (I Cor.]x ,24), Et iierura,:
minabiUssanctitate placeamus. Qup plus elfides et Noh qumsud su^t,ipqmif,singuj.icpgtfqriies,,sealcq,qji(p
devotio nostradebet; 47 <$**minoraanobisexigit, dliorurn (Philipp.. n, &), Vides quani fidelifer proer
et majora concessit. Et idep cum et prlncipesChri- , ceptum Christi nierit exsecufus, ubicttm Saiyatpr siii
stiarii sint, et persecutip nulla sit, et refigio nbnin- nbs pro ajiis sicut pro,-nobis jussefif cpgitare, illa
quietetur, qul ad probandum fidem experimentis du- plus aliprun*: nos ebmiripqisi,jusslt .cbrisulerfequani
rioribus. non compellimur, inferioribus saltenj pfficiis riostris; boriisciUcef dpminibonusfamultts, etsirigu-
Pomiiip plns pjacere debemus, Probat enim;etiam iii laris magistri praecla,rus,imit^tbrr^qui; iri yestigiif
majoribus, si res. exigat, exsecutorem seidoneum; fore C dpmini sui, anibulaiis, pafentipra qupdariimpdp fet'
a qiip minora complentur. expressiofa pedibtts.suis fec|tdbminisui' essfeyesfigia.
VI, Omittamus,ergo ilja qu.ae beatissimus,Paulus Quid ergo horum facimus Christiani-, qupd Chrlstiis,
perlulit, immp quaei.njibris postea de religipne.con- an quod Apostojiis'juJiel? Putpvpmninpqubdneufrum,,
scriptis omnes admodum Christianos leghiius pertu,- Nam tanturii abesf ut. aiibfum,comtiibdis;49 aJigjuidl
lisse, quiad coelestisregisejanuam.gfadibus prenarum cum propria incoriiriipditate prastemuSj^
suarum ascendentes, scalas sibi quodammodo de niaxime nosttis obmiiibdis.cuin alipfiiriT incottimpdpl
equuleis catastjsque fecerunt, Videahius si in iljis. consulamus.
saltem religipsae^devotipnis obsequiis, quop roinpra VII. Sed eligere fofsifan majpfa quaequfeyidenjuf
alqiie communia in summa quiete et omni feiijpbre qua*nullus impleaf, et, ui ipsi putant,;irofifcrboroiiiiipV
omnes.Christiani obire, ppssumiJS, praeeeptis Dprair non possunf et pracferire alja quae.etimplere queant,
nicis resppndefe..fjenfarous. Jubet Cbrislus. ne.,Jitige- et ab omnibus impleantttr. Sted,pririjimi, U.lud,cpnsj-
nius, Quis^ttbenii obfehiperat? Nec spjum jubet, sed; derandum est,, qttia nuilj=sfervoriim,iicetex; his quDe
in fantura hoe jubet, ujt.ea ipsa nos de quibiis.Tisest dominus suus.iiriperaf, eligere prp^riitrip. quid vejii;
relinqiiere jubeat, dummpdp.litibus exuamur. Si quis. facere, quid nolit, elinsoltentiss|ma abusjpne, qupd..
etiim, inquit,, vqiuerit tecmn judicio cpnlendereet tuni- jD placuerit assuinere.,, qiipd dispiicnerjf repudiare;.
cqmjuamiioilere, retinque eieipallium (Slattli. y, 40). maxime cum et .terrestres dpmini neqiiaquani oequo,
Interrbgpqui.smt.quisppliantibus^ anrino tpleranduni puterit sij^u.ssipnesSttas.seryifex
iramp qu'i sinf quladyersaiiips siips npn..sppliare co- parfe aiidiant et, ex parte cpnteinbant, et.p^o.Jibidine
nentur? Tapr prpcul enim abest ut cum tunicjs. efiam sua quoeputayerint facierida.faciaril, quoeputaverint;
aU.arfelinquamus,ut, siquo modo possumus, pallium cpnculcanda conculcent. Si,. enim pro, arbitrip sup,
sbniil. adyersaril tunicasque tpllamus, Tam deypte servi dpminis obteniperant-, ne in iis qpidehi, in qiiir
eriiin maridatis JOpminicisobedimus, ut npnrs.ufficiat. JJUSobtemperayerinitpbsequuntur, Quandp.eniib' ser-
npbis. qjipd adyersaf iis .npstris. etiam. miniina yfesti- viis ex dpmini,siii jusSis ea,:.facit tanfumiribdp qb"ae
mentprum nostrprum parte non, cedinjus,.nisi, eis, vult facere, jam, ripn dpminicarij ypluiitatem implfef,
quaiitiim in •hobisest, si res sinat, cuncta rapiamus, sed suam. Si efgp nbs.qui hpipunculi imjjecilji siimiis;,
Jungifur autem praecepto huic par et consimile nian- cbritemni famen a servis nostris bniriinb nolunws,
datum, quo ait Dominus : Qui percusseritTc ihdexle- quos etsi nbbiS servitutis conditio inferiores, humana
rammaxHiahi, prwbe•ei et alleram (ibid., 59);'48 tamen sors reddit sequales, quam iniqufe tjtique co?-
|5 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI | U
, . i
lestem Dominum contemhimus, qui cum homiries ipsi A planemali islius retributio est, quaesolum persequitur
tiimus, cpntemnehdoStamen Iios a nostra*cohditionis auctorem. Illi Cnim nihil nocef penitus; cui detrahit:
homiriibus hon pntamus. Nisi tanti fortasse coiisilii tatttttmtnbdq illum puriit te cujtts ore procedit. Sed
ac lam pfofundoeintelligentiaesttmus, ut qui pati ser- delirare, opinor, videmur isia repetendo, et ferb ut
vorum injums riolumus, subditum injuriis nostris, . hos delirare yideamur. Nunquid delirayit Dominus,
Deum esse velimus, et quaeipsi toleratu humano in- qui praecepit: Omnis enim, inquilperapostolumsuum,
digna cfedimus, Beum a nobis digne hoec tolerare ciamor quferatttr a vobis cum ornnimdlitia (Ephes. rv,
crcdamus. Ac per boc si qui sunt, ut ad siiperiora 31). Uiruihqutequidem noc in nobis jugiter perseyte- ,
redeamus, qui de majoribus nos Dei proeceptis dicere rat, sed magis tamen ;malitia quam clamor. Clamor
existiment tet roinora 50 reficere, superflue queri in- quippe rion semper est in oribus nostris, malitia au-
telligcndi sunt. Neque enim justa causatio est cur ttem semper estlncordilius nostris; ac perhocputo
praeferaritttr aliqua, ubi facienda sunt ottinia. Sicut quod etiam si in riobis clamor desineret, tamen ma-
enirii domihorum Vcamalium servis eligere, ut jam litia permaneret. Sine murmurationequoque et que-
dixi, pninirio npn licet quoe ex praeceptis servilibus rela' rios Deus npster esse praecepit (Philipp. n, 14,15).
faCianf, qriaenon faciant, sic nos qui sfervi Domini Quandohaecinhumanogenere nonfuerunt? Siaestus
, nostfi sttnius, inlicituni omnirio existimare debeihus., B I est, de ariditate causamur; si pluvia, de inuudatione
utvelillaquaeplacenlproaniniioblectatipnesumamtts, conquerimur: si infecundior annus est, accusamus
vfelilla qucedisplicentpro superbiaeabusione calcemus. sterilitatem; si fecundio^, viUtalem. Adipisci abun-
VIII. Sed acquiescamus tamen his qui "expraeceptis dantiam cupiraus, tet eanidem adepli accusamus. Quid
Domiriicisidcirco forsltari nbs nolunt majora dicere, dicihac re briprobius, quid conturaeliosius 52 potest ?
qttiajse putant minora coroplere, non quia sufficiat ad Etiam in hoc de misericordia Dei qttferimur,quia tri-
salutem, si majoribus sprtetishiinora faCiariitts,secun- buafquod rbgamus. Abesse a servis suis oitthteomni-
dttm illud;: Qukunque toiam legem servaverit, offendit no, etiam Oculorum,VseattdalumDeus praecepit. Et
hutemin ttno, factus estomnium reus (Jac: u,TO). Ac ideb si quis, inquit, viderit mulierem arf concupiscen-
perhpc, lictet nobis non sufficiat parvaac minima dutni jam mmchalus est\edtn in corde suo (Matth. v,
quaequefacere, acquiesco tamen ego miriora dicere, 28) Hiricihtelligere plene possumus quam castos nos
ut ostendam maximam Chrisfianorum omnium partfem esse SalvatPi*jusserit, qtti etiam licentiam visionis
nec exigua saltehi ac minirtta fecisse. Jttssit Salvator abscidit. Scitens tenim fenestras quodammodo esse
. noster ut Christiani homines non juraffent (Maith. v, nostrarum meritiurii lumen ociilorum, et omnes iin-
34). Piures invenias qui saepius pejerent quam qui prbbas cupiditates in cor per oculps, quasi per natu-
omiiino nbnjurent.Jussit qnoque tit nemo maledi- iC ralfes cuniculos, introire, exstittguere eas penitus foris
ceret. Cujus non sermo nialediciio est? Prima enim voluit, ne iiitus orirentiir, et lethaliter crescenliijus
'
seiripteriraruni tela maledicta surit, et quidquid noii' fibris convaleseerent fprtasse in animo, si germinas-
possumus imbtecilli, optamus irati; ac sic in oirini - sent in visu. Idcireb itaque ait Dominus petulcos im-
attinibruni indignantium motu, yotis malispro armis pudicprum hominuiil; inlmtus noxa adulterii non
utimur. TJhde unusquisque homimim evidehtissime carere, scilicet ut qui bpiia fide fugeret adulterium,
probat, quidqttid fierl adversafiis suis optal, totum se custodiret aspectum. PerfeClaesiquidemac sincerissi-
facere vellte, si possit. Sed videlicet quia omneshac mae sanctitatis volens cultores suos facere Salvalor,
improbitate lingttarum facile utimur, qui jussis Domi- jussit ab bis cautissime eliam minima vitari, sciUcet
nicis nori obtempefariius, idcifco eliam aptid Deum ut quahi pura est pupijla oculi, tam pura esset Cbri-
facile hoc putamtis esse qtti jussit.-.Maledici, inquit stiani hominis vita, et sicut salva intuitus incolumitate
sermo divinns, regnum Dei non possidebunt (I Cor. vi, pttlveris labem in se oculus non reciperet, sic vita
10). Hinc ergb inttelligerepossumusquam gravis sit et nostra labem in se penitus impudicitiae non haberet.
perniciosa 51, maledictio, qflando eliariisi alia bona Unde est illud etiam quod in SequentibusaitDominus:,
adfuerint, sola excludif a coelo.Invidiam prOcul esse Si scatidalizgt ie oculut tuut; erue eum. Et si scanda-
juSsit Christus a ttobis.At nos contra , non extraneis D I lizat temdhus tua, abscinde edm. Expedit tibi ut pereqt
tanluni, sed etiam proxiiriis invidemus; nec sblum unum methbrorum tuoruhf, quam totum corpus tuum.
inimicos, sed etiain amicOsnoslros livore perfundi- mittatiir in geheunam(ibid., 29, 30). Si igitur juxta
mus. Adeo prope in pmhium sensu hoc maluhi regnat; Dei verbuni in gehennanj scandalis trahimur, recfe
adeo esuriendi libido terminum habet, detrahendi profecto, ut gehennam vitare possimus, etiam mani-
libido terriiihum noli habef. Nara semper admodum bus nostris nos oculisque multamus: non quod mein-
cibo, nuriquam detractione saturamur. Sed Jevis for- bris suis qtiis privarfe se clebeat, sed quia tam neces-
silari poena istius labis est. Detrahens, inquit SCriptura . ' sariaenobis sunt quaedamilomtesticorumpbsequiofum
sacra, eradicabitttr. Grayis profecto et tremenda ani- necessitudines, ut his quasi 53 bculis, interdum
madversio; sed tameri nulla correctio. Dummodo enim autem qpasi manibus utamur, recte nobis praesentium ;
'
ufausquisquehominum alium lacerare nott desinat, ministeriorum officia subtrahbnus, ne a aeterni igriis
tanti ptttat ut etiam sibi ipse non parcat. Sed digna lorroenta patiamur. Ubi ehiin de riiinisterip agitur et,
STEPHANI BALUZU NOT^E- .„•]'".
« m fint veterum persuasio, ut exisumarcnt esse «ternum ignera apud inferos quo damuati exurereh-
«5 PE GUBERNATIONEDEI LtB. III. . 66
vita, rectius profecto Chrisliano est ministeriocarere A.si non faciant quod jubentur. Porro autem nos omni
quam vita. - studio, omni nisu, non solum jussa non facimus, sed
IX. Itaque cum in omnibus his quaediximus obe- conira id facimus quodjubemur. Jubet enim Deusut
dire nos sibi Dominusnoster jusserit, ubi sunt qui omnes nobis invicem chari simus : omnes autem nos
aul in universis mandatis Deo, aut certe vel in pau- mutua mfestatione laceramus. Jubet Deus ut cuncti
cissimis obsequantur ? Ubi sunt qui aut a inimicos egentibus sua Iribuant; cuncti admodum aliena per-
diUgant, aut persequentibus benefaciant, aut malos vadunt. Jubet Deus ut omnis qui Cbristianus est,
in bono vincant, qui maxiUascoedentibuspraebeant, etiam oculos castos habeat; quotus quisque est qui
qui spoliantibus res snas sine lite concedant ? Quis non se luto fornicationis involvat? Et quid plura?
est apud quem b delectationi penitus nihil liceat, qui Grave et luctuosum est qtiod dicturus sum. Ipsa Ec-
convicio suo neminem laedat, qui silentio os coer- clesia Dei, quae in omnibus esse debet placalrix Dei,
ceat, ne in amariludinem maledictionis erumpat? quid est aliud quam exacerbatrix Dei? aut praeler
Quisest qui faciat haecminima? ut non dicamilla de paucissimos quosdam"quimala fugiunt, quid est aliud
quibus diximus paulo anle, majora. Quae cum ita pene omnis coelus Chiistianorum qiiam sentina vi-
sint, et cum a nobis nil penitus Pominicae jussionis tiorum ? Quotum enim quemque invenies in Ecclesia
iiat, quidest quod nos queramur de Peo, cum queri B non aut ebriosum, aut helluonem, aut adiiUerum,
magis Peus de nobis omnibus possit? Quae ratio est aut fornicatorem, aut raptorem, aut ganeonem, aut
ut doleamus nos non audiri a Peo, cum ipsi Peura latronem, aut homicidam?et quod his omnibus pejus
non audiamus et susurremus non respici a Peo ter- est, prope haec cuncla sine fine. Interrbgo enim
ras, cum ipsi non respiciamus ad coelum; ut mole- Christianorum omnium conscientiam : ex his vel
stum sit c despici a Domino preces nostras, cum ilagitiis vel sceleribus qua* nunc diximus, quotus
praeceptaejus despiciantur a nobis? Fac nos pares quisque hominum non aliquid esl horttm, aut quotus
Dominonoslro esse. -Quisjustse querimoniaelocus est, quisque non lotum? Facilius quippe invenias quito-
hoc pati quemque quod fecerit ? Salvo eo quod pro- tum sit quam qui nihil. El quod diximus nihil, nhnis
bare facile possura, nequaquam nos pati illa quae forsitan gravis videatur esse censurae. Plus multo
facimus, et mitius multo nobiscumDeum agere quam dicam. Facilius inveniasreos malorunj omniumquam
nos cnm Deo. Sed interim tamen hac agamus lege npn omnium; facilius majorum criminum quam mi- .
qua coepimus. Sic enim ipse etiam Dominus dicil : norum : 55 id est>facilius qui et majora crimina
Clamaviad vos, et non audistis me; et vos clamabilis cum minoribus, quam qui minora tantuin sine majo-
adme, etnon exaudiam vos (Jer. xi, 11; Zach. vn, ribus pterpetrarint. In hanc enim nioruni probrosila-
13). Quid enim dignius, aut quid justius? Non audi- C tem prope omnis ecclesiastica plebs rfedactaest, ut
vimus, non audimur : 54 non fespteximus,non fe- in cuncto populo Christiano genus quodainmodo
spicimur. Quis, rogo, ex caraalibus 'dominishac cum sanctitatis sit, e minus esse yitiosuin. Itaque eccle-
suis lege agere contentus est, ut contemnat tantum- - sias vel potius templa atque altaria Dei minoris re-
modo servos suos, quia fuerit ab eis ipse contemptus ? : verentiae quidam habent quam cujuslibet minimi ac
Quanquam nos non hac solum injuria contemnamus 'iniinicipalis judicis domum. Siquidem intra januas
Deum, qua contemni a servis suis d domini carnales non modo f inlustrium poteslatum, sed etiam prsesi-
Bolent,quia servorum hic contemptus est maximus, dum ac praepositorum, non omnes passim inlrare
STEPHANI BALUZH NOTJE.
tur. Elegans est locus Jbausti episcopi Jieiensis in nor, quia senescente Ecclesia, semper recedimus ab
epistola sexta ad Ruricium episcopum Lemovicen- origine pietatis- Videant quibus mpris est Cbristi et
sem : Unde ipse, inqnit, facile terrena despkis, velfe- Ecclesise Jeges .naso suspendere vel ridicula inter-
nerantis more dispensas, dum illud cogitas tempusquo pretatipne mollire, cujusmodi nimium multi sttnt,
exurenturpeccatoresskutfenum, quo mstuantisgehen- utrum magna virtus sit iniraicos diligere, qui ricc
nm furore perpeiuo, cujus fumus ascendil in smcula fbrlassis amicos suos amant, ut dixit Salvianus
swculorum,hi qui neglexeruntoblata, tali morte pu- pag. 51. , !"
nienlur, ut eis moriin dolorenon liceat, moriluri vttm, i>Ita omnes editiones. Quibus cpnsentit codex Cpr-
etmorti sine finevicturi. Item in epistola prima: Ho-, beiensis. Ego tamen lubenter legerem detrectatiotfi,
tno ergo pro mortalibusmalis moriturus est Deo; ct vi- tamen etsi vox delectationi sensum quoque bonijm
cturus inferno. Hwc erit illius mors, ui mori ei in dolo- ''Dreddat. '
re non liceat. Neque aliter sensit Pacianus Barcino- c Colb., despici a Deo.
nensis episcopus, apud quem sic legbnus in paraene- . AEditiones : Contemnia servis suis curiales sotent.
si ad poenitentiam : Ipse sibi materiam recrescentium In ora Pithoeanseeditionis scriptum est carnales. Sed
corporum reparat ignis mternus.Et Prosper, sive Ju- codex Corbeiensis' habet Domini carnales; rectfe.
lianus Pomerius, lib. m, deVita Contemplativa, cap. Nam paulo ante dixerat Salvianus :: Quis, rogo, ex
12, inter infelicitates damnatorum numerat tnori vilw carnalibus domihishac cum suislege, etc. Agobardusin
beatm el morti vivere sempitemm. Atrox supplicium Hbro de Baplismo Judaicorum mancipiorum : Repu-
quod semper cruciat miserbs, nec tamen perimit. Et diamus propler carnalesdominos.
misericordiaegenus est, ut Seneca ait, cito occidefe ; c Videndus omnino Cacsariusin homilia adversus
crudeUtatis, longo cruciatu vexare. Sed hicmemi- . eos qui putant quod illis ad vitam oeternam sufficiat
nlsse oportet Origenis.
11Praeceptum Christi est, quo jubemur inimicos si male non fecerint, etiamsi bona adimplere no-
luerinl.
diUgere. Atque hoc argumentum valde urget Caesa- f Id «st, viiorum iIlustrissimorum,.qui provincias
rius Arelatensis in bomiliisdedUectioneinimicorum. regebant vice principis. Vide supra ad pag. 7.
Hodie tamen multuui receditur ab hocmandalo, opi-
67 • S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBlfERI j 68
'pfaesumunt,nisi quos aut judex vocaverit atit nfego-.Keliam de personis Islius niodi ferri possit. Hic est
Muin traxeritaut .ipsa..bonofis proprii digriitas iri- 'finim, iriquis, eorum aelus ;quis et professip ; ac pfer
ttroire pfermiserit; ita "ritsi quispiamfiifefitdnsolfenter hoc nihi.lmirum est si agunt quod profitentiir. Qiiasi
angrfessus,.aut caedatuf,atit propellalur, iaut aliqua vferoaut agfereulluiriDeiisres nialas velit attt pfbfi-
vterecundia atqtte .existimalionis suaelabe multetuf. teri, aut rittllasit periitus sacraemajestatisoffensai :si
?Intempla autfeirivel potiusin altaria atqufein sacra- -maximumscelusminores videantur agterepersonae:
-ria Dei ipassim.oirines sordidi ac flagitiosi sirie ulla praestertimcuni in hac lioiiiiriunimuititudine'major
peuitusrevtereritiasacrihonorisinrumpuht': nonquia mullo sit pars generis bunianiv et absquedubio iibi
;non omnes ad: exorandum D.eum currere debeant, major est peccaritium turba, inajorBst Diviriitatis
:Bed quia qui ingreditur ad placandura, nondebet injttria. Sed omnis, inquis, nobiUtasab his sceleribus
fegfediad exacferbandttm,Neque tettimejusdem oflicii ;immmiis fest. Pariim esitid quidein, xjuia rion aliud
jest.indttlgentiam poscere tet iracundiam provocare. -videlur nobilitas in pmhi riiundo quam unus homo
JSovum siqtiidem .moiistri genus est: eadem iptene in grandi populo. Sed videamus lameii si vpl id
toinntesjugiter, faciutit: jqnoefecisse se a plangunt, et 'ipsumparum isit carens crimine. Ac pf imiim corisi-
-qui intrant -ecclesiasticam domum mt mala anliqua ideremus quid de hujusmodi hominmus;dicat sefmp
/deflearit,b exeunt; fet quid dico, exe.unt, ;m ipsis B divirius. Arguens quippe Apbslolus Pei populum, sic
,pene„hoC orationibus stiis ac supplieationibus mo-; iait: 5J Audite, ifratresmeidilectissimi.Nbhne Deus
.ittntur, Aliud Xfuippe ora liominum, aliod ebrda "elegitpaupefes -ihhoc mundo, divitesiri fide el hwre-
fagunt, e.t,dum ;vferbispraeferita mala plangunt, sensa des reghi qubd repfomisitlDeus diligeniibus se? Vos
ilutnra 'meditantur^acVsic;pratio,eorum:c auctrix jesl autem exhohdraslis pauperem: Nonhe divitesper po-
sniaiglsVcririiinuni quam fexpratrix : ul yerc: illa.iri eis tentiam opprimunt vos? liprine ipsi bldsphemanlbo-
iBcripluroenialedictiP:comple.atur (Psal. cvniy 7), tit <numtwmen quod'invocaturitest .supervos (Jac. n, 5-
Mfe-prationeipsa exeaht condemnati, tet oratio56 ,7)? Grave liocVApostolitestimoniumfestV:nisiforte
^eorum fiat in peccatum. iDeiiiquesi vult-quispiam (immunes se ab eo nobiles putent, quia sunt soli di-
scire qhiditt itemploliujusmodi-hominesoogitayerint, viles npminati. Sted aut udem; sunt nobiles qui tel
vidfeatquid seqiiatur. Siquidero«ensummatis splem- diviteS:;aut si sunt divites praeter nobiles, et ipsi ta-
inlbus sacris, statimadcpnSuetttdinariapmnes studia anen jam quasi Mbbiles: quia tanla est miseria htijus
, idiscurrunt, alii scilicet itt furentur,aliiutiiiebrieii-. temporis, iit nuilustabeatrir magjsiiobilis quam qui
ilttf,: ut evidenter appareat hpc eos esse riieditatos, ;est plurimumiUves. Sed sive de 'alierutris sive da
dumintratemplum sunt, qubdjppstquamegressifue- utfisque Apostolus dixterit, facile de bbc compotii
juit exsequuntur.; G potest. Non feriun interest dte qua hoc potissimum
X,':Sed yidelicet cuneta toaecniala etombem vitio- parte dictuih sit, qribd ulrique certum fest cbnyteniffe.
yum prpbrpsitatem quairi supra dixi, ad servps ibr- Quis ehim est vtelnobiliuriioninino vel divitum hor-
iasse quidam aul .afijectissimps quosque horaines *ens crimina? Quamvisin jhoc fefellerini: multi tenim
-rjeferendamputaiil; $?etterumriomen ingenuum hac -horrent, sed paucissimi eyilanti In aliis quipptehor-
fftagitiorum labe npii pollui. Quid autem aliud est rent quodin se seriipteradmittuut, mirum in modum
.«lui.etorumnegptiantiujn yita quam fraus "atque per- :et accusatbres 'feoriiriideni]criminum et excusatores.
^ttfiuro, fliiid aliud tettriaUuinquam iniquitas, quid Exsecraiituf publice qubdiocctiltfeagunt, ac per boc
/iiliud offlcialium qiiam calumhia, quid aliud d mili- dum damnarese caeterosVpulant^ipsos seTii.agis
lantium quam. rapina ? Sed putas forsitan qupd hpc prbpria ahimadversione condemnant. Sed relihqua-
STEPHAM BALUZIINOT^l
» Id -est, dolenl. I nfra lib. i Adversus Avaritiamp. Auctor carminis 26 Calalectorum :
217 : Plangere eosprmcipis,id est, Jugere acploiare. Et adductalympanapulsa rnauu.
Ibidem pag.220: Istiplanguntpostquam acceperinlsa-
nitatem.Et pag. 223: Ptangcns id ipsumquodtat de o\- Slalius lib. i Acbilleidos:
iert,plangens acpmntlensquodnonprius. C>prianusin
librode Lapsis :€um planqentibusplango, cum dolen- Pauiumquecxercila pulsu
lifrusdoleo.Sic Elighis Noviomensisepiseopus homi- J3 Mtt tacent.
lia 11 : Pwnitenliamquippeagere est perpettata mala Valerius Flaccus lib. vi Argonauticon : Illis omnii
plangereel plangendanon perpetrare. Plangere aiiiein adhucveterum ienor ei sacer mtis pulsus. Unde apud
csl pulsare seu collidere quobbet modo. Luclatius in Pelronium : Nudatum pecius in conspeciufrequentim
sextutn Thebaidos : Planclus enim dkiiur omniscol- piangerc.Christiani autem vocisistius signiiicationein
Vsio, Varronis opinione. Stalius in lacrymis He- transtulerunt ad dolorem ex poenitenliadescenden-
trusci : tem.
....Heu! quantislassantembrachiavidi 11Deest hic aliquid quod supplendum est ex se-
Planctibusl qutentibns.
c Ita codev Corbeiensis.Pro quo editiones et co-
Et apud Catullura, de bacchantibus : dex Colbertinushabent i-ixa, nullo sensu. ^Coelerum
Plangebantalh proceristympanapalmis. vocem auclttx non esse puraeLatinitatis ahnolatCa-
- saubonus in nolis ad TrebetliiimPbllionem.
-Quod ehim hic planctum dicit Catullus, alii pulsum AAntea legebatur, omnium militantiuin; sed nos
dixerunt. Ovidiuslib. iv Metam.fab. i: hanc vocera, quoenon exstat in codice Colberlino»
Temiaeaevoces,impulsseque tympanapalmis sustulimus ut inutilcm.
m DE GUBERNATIONEDEI LIB. IV. . -JQ
mus istos qua magis rei sunt. Quis esl vel diyes.J i,xiy, \i, 1<3).Neminem tamen repr tam jmpudentem
pmnino yel il.obilis aut innocentiam seryaus atit a forp qui se his talihus viris aiiaeat cpmparare^ quia
cunctis sceletibiis manus absfinens? Quanijuam stt- quamvis placere riuh.caUquispe.ostucleat, liocipsum
peffiue a cunctis 'dixferim: uiinam yfela maxiims, tamen gpnus maxim& injiisiifioe pst si se justuni
»
qiiia voluiit sibi id fofte majpres quasi privilegii praesumat; ac per hoc .sublata est pmnisspes falsae
vindicare, iat jure suo crimina vet ininora comttiit- ppinibnis, qua credanius innttttiferamperdlipruiii ho-
tarilT lfaqu£ de peccatis facilioribus iiihil dico. Vi- minum multitudiriem c sulb-agiopaucprum bonoruma
dfeamtts"sivel a dubbtts illis quasi 'eapitaiibus malis praesentibus malis ppsse defendi. Cuin eniin nuilus
uiitts ihimurils est, id esf, vej'ab iiomiciqio, yfela illis quos supra dixjnius, par sit, quae es.se spes ullis
sluproV' Qttis tenim est attt humano sanguine nbn potest quod iiberari et extranfei fet innumeTi,efmaU
cruentus, aut eoenosa'5)8 InipuTitatfenon Sbrdidus? "apaucissimis bpnis ppssint; cum ilii Jaihiliarissuiii
'tJrimri "quldefti fex his ad pcenain aeternam siifiicit; Deo sancti ne hoc .quldeni a pdniinp prpmef uerint,
fpi pfbpfe'nttTiusdivituriinbn utrumqufe cbmriilsif. iit iri filiis suis Vel sua menibra saly^fentYJEt rectfe.
"XI. Sed cogitat'fofte aliquis dfehoc ntimfefb':JEgo . '$0 Nam lictei biiintesatlriifldttrii''filii mfeinbfap/aren-
iahiTsta rioiifacib. Xaudp, si iiferi-iacis';*stedlaiiifen turii fessevideantuf, rion putaiidi sunt i^ihfeii nieifi-
fofte antfe ftecisti, etribii est riunquairi omhbibffe-J j$ra teorum tessea qiubus afeefti coepfefintdiscrepafe:"
cisse, facere Cessasse. Quod si ita essel,qttid h prb- 'quia nioruni degenefaiMum pfayitalfe pfefettiitiriia-
derat tairiferittnuhi a sceleie dfesistere et inttltbs m 'libus beneiicia hatufae. "Qud iit bt "efiamribs, qiii
sceiteribtts ptefmaiierte?;Sott Sarial "jihius cprivefsio .'3 Christiani fesStedicimuf,' "ptefdairiusviiri tariti rib-
crkhiha piuriinpriHh; ifec sufficit ad .plaeariduin minis , Vitio prayltatis. Nihil eniiri oranino prodest
Dfeuhi qubd unus peceata desterit, quem 'univtersltas ~*"nPiriteh-sanetiini habere sinfeinbribus,'qriia vita a
'tofius htimarii gerieris offteridii; praesertmi cttm is rirofessibrie discordaris' abfogat inliistrls tiliijibbiio-
'
qui corivferilttifut!'mbrtfemaetterriam"possit fevadere, fem pter 1'ndigripruiriactuuih "vilifalehi; Uridfecuiri
raagnos prfefeeto corivfersiPiiisstiaefructus capiat, si perie nullamvCbfisiianbfuni bmriitim paftferii, pterie
fevadat, nteduiJi Cbrilingefe fei possit ut ab aliis pofe- niillum Eccifesiafiliribriiriiufti a.riguiuriinori "pifeniim
hani dantiiationis aveftat: quia et boc intprefabilis 'biiririibiTterislonefetbihhi' lethalium pecciitbrum iaVe
Siigefbiae atqufe ittiiflaiiis-piacttU criroen esf,"si tarii vidteattius, qiiid fest m qttb iiobis dfeCbristiarib rib-
bbhiim se aliqiifs fessfecrtedat, iit tettaihmalbs exisfi- minfe biaiidiairiur,. clfim'utique Wc ipsbiriagis pfef
irifetpter se pbsse 'salvari. Loqiiens VDtetisde tfeffa iibineh saCratiSsiiriuiriffeivsimus, qiiia a sirictp rib-'
padam vfelde popiilo peccatore sic dicif: Si fuefirit niiiie discreipanius'? Narii fet idfebjpiuS siib felipmis
!lresttiri in medio ejtts, jyo.e» & Dariiel, 'e'lJob, nbn\ J tituio Dteurii iMimns; *qtiia:poslti iri religipnfepfec-
fybergbuntfitips et filxas: Ipsi soti salvierurit (Eiec'h. Camiis. ';;
JSTEPHANIBALCZR NOTaE, , '.
' Antea .fedidterariiusprivilegium, secuti editiprifeib '*Nbri existimabat.ergb Salviarittsinfiunieriaiiiprp-
^ithfeariam. Nunt Vtefbseqtti placuil scfiptiiram iibri flitbftthi hoiriiriririimifltitridiriterri
sunTa'gIb"paiicbfttm
iEorbeifensis,in quo habetur uti aips «eposuimus. Sie ,'bbnprum a praesentibttsmalis pbsse'defendi. .; '•
et|am scriptum,fuisse in archetypp ex qup expressus &Editiones Brassican.iet Galesiii,ii: Quihqs §hrir
festcodex:quo"Brassicaiius iitejjatur, hinc colligi pb- tiidnos esse dixitnus.Pithpeusexsupcodice > : Quinps
- -•
ChrisXiahos e ssedicimhs. ''' "
testTqttbd ilie eilidit Priviipgium dibare. Qub'"efisuh
modo habet «ditibRpmanaGalesinii. At iii eodicfe «Ilinc CoUigitui* adhuc saefeuloillb Sawclumftilsse
PoUjfsrtinolegitur privilejgiumditare. .VisumChristiani npmen. Vide infra, pag< <59et ?%:
h,idem codex, prpdessel.

* ' -' ...,— ---.!


591. Bisceditur itaque ab iUa quam supra dixi- D Jiominis Christiani fides^ fideliter « Ghristum ®r&
mus Ghristiani nominis proerpgativa, ut putemiis, derei, et hoc sitGhristumjfideliter credfere,;Christi
sqaia simus «unctis geritibusreligiosiores, debere nps mandata servare, fit absque dubio ut nfec fidtemtia-
csse etiaiii fortiorcs. Nam teum, iit diximus, noc sit beat qui mfideiis est, iiec Ghristum feredat qui Gbfi-
I ."•', SfEPH^ BALpZlI N0T./E. . .'.;
* fe «ditiOiitePitboBaria.iegltur: Nmn mm:,M dixi-. paridum': Noh est ^hristiaiius qui WcW ridh cWdii
mus, hoc sithominis Chrisliani fides, fideliter Christi Chrislum,-Athanasius in epistola ad Epictetum relata-
mandata servare, etc. Sed codex Corbeierisis habjef••: in ahliqtta versione cbncilii Epliesinii pag. 466
Nam cum, ul diximus, A.s. Iv.e. fides, jfideliter&hii- Aut quomodoesse GhrisiiMi pbssAriiiquj4icm%Mlium
r«e<hqt sit: 'Christym. fideliter tredere, etse Filium eta&uth:MeirVerbumiAugtistiiittSsefriiP-
jttutn ]cr.eder,ei
Chrisiimandata servare'etC;. Reete. Dixerat Cttimsji- ne :9de decem Gbbfdisicap.: £; in nbva *ditibne vQui
', f ra, pag, 42;: :Qpinprfideiiter hqtnihemChristo erede- ehimnpn defuturp swcwloeogilal,hec:pfOpteted€hrh
.fiiid:fst,44el^Dep 'esse,hpcest, fideliUr.Deimdri- istidriusesl <utid gupdih fimeDeus prbmiiiitdccipiai,
drita servare. Stherius «t Bealus JU).i adversus EU- nondumChristianuies% ",'•. '-. ;.':.' 'v
H S. SALVIANIMASSILIENSISPftESBYTERI ??
sti mandata conculcat; ac pter hoc totum in id re- A sine operibus bonis posse prodesse. Et ulique multo
volvitur, ut qui Christiani QQ nominis opus non plus est fidem liabere quam nomen : quia nomen est
agit, Christianus non esse ^ideatur. Nomen enim vocabulum horiiinis, | fidesautem fruclus est mentis.
sbie acttt atque Ofliciosuo, nihil est. Nam, a sicut Et tamen hunc ipstim fidei fructum infructupsum
ait qtiidam b ih scriptis Suis, quid est aliud princi- Apostolus sine operibus bonis esse testalnr dieens :
patus sirie riieritorum sublimitate, nisi honoris titu- Fides sine operibus morlua esl (Jac. n, 17). Et ile-
lus sine honiine; aut quid est dignitas in indigno, rum : Skulenim corpus sine spiritu, sic fides sine ope-
nisi ornameiitiim in luto? Itaque ut iisdem verbis ribus mortua est (Ibid., 26). Additquoque asperiora
ctiam nbs utamur, quid.est aliud sanctum vocabu- quaodamad confundendos eos qui sibi praesumptione
lum sine merito, nisi ornamentum in lulo? sicut Christianaefidei blandiunlur.
eliam per divirias litteras sacer sermo testatus est II. Seddicet aliauis : Tu ftdem habes, etego opera
dicens : Circulus 'aureus innaribus suis, mulier pul- hqbeO.Ostendemihi tine operibut fidem tuam, et ego
chra effatua (Prov. xi,,22). Et in nobisitaque Chri- bttendam tibi ex operibus fidem.meam-(Ibid., 18).
stianum vocabulum quasi aureum decus est: quo Si Quo litique hoc iridicat, actus bonos Chrislianaefidei
indigne utimur, fit ut sues cum ornaiiiento esse yi- qtiasi testes esse : quia Christianus nisi operabona
deamur. Deiiique qui vult pletius scire vocabula B fecerit, fidem sttam penilus approbare non possil, ac
nihil esse sine rebus, respiciat quomodo innumera- per hoc quod pfpbafe npn valeat.quia sit, sic
biles populi, cessantibus meritis, etiam nomina per- omnino habendum esse quasi non sit. Nam quam
diderunt. Duodecim Hebraeorum tribus, cum electae pro nullo hoc habendum existimaret, insubditis sta-
quondam a Deo essent, duo nomina sacrosancla ac- tim ipse demonstrat dicens ad Christianum : Tu cre-
ceperunl. Populus enim Dei et Israel appellatae dis quia 62 unus est Deus.Rene fqcis. El dwmones
sunl. Sic quippe legimus : Audi, populus theus, et cfedunt, et conlremiscunt (Ibid., 19). Gonsiderenius
toquar; Israel, et testificabqriibi (Psal. LXXX,9). Er- quid voluerit hoc lpcb Apostojus dicere;. nec irasCa-
go Judaei aliquando ulrumque, nunc neutrum. Nam mur divinis testimoniis, sed acquicscamus; nec con-
nec Dei populus dici potest qui cultum Dei jamolira tradicamus, sed proficiamus. Tu credis, inquit ad
reliquit, nec videns Deum qui Dei Filium denegavit, Chrislianum sermo divinus, quod DeUsunus est. Bene
sicut scriplum est: Israel vero me non cognovit, et facis. Et dwmones ctedunt, et conlremiscunt. Nun-
, populus meus me non intellexit .(Isai.-i, 5). Propter quid erravit Apostolus, ut hominis Christiani fidein
quod etiam alibi Deus noster de Judaeorum plebe .daemoni cpmpararet;? Non utique. Sed osten-
loquitur ad prophetam dicens: Voca nomen ejus, dere Hlud volens qpod supra dictum est, quia sine
Non dilecta (Ose. i, 9; Rom. ix, 25). Et iterum ad G operibiis bonis nihilj sibiper fidei supereilium usur-
. Judaeos ipsos : Vosnon estis populus meus, etegonon pare deberet, c idcircb ait et a daemonibus Deum
tum Deusvesler (Ibid., 9). Cur autem hoc de eis di- Vcredi: scilicet ut sicut doeniones,cumDeum credant,
ceret, ipse alibi evidenter ostendit. Sic quippe ait: tamen in perversitate perdiirant, ila et quosdam hp-
Dereliquerunt venam aquarum vivenlium, Doininum mines quasi credulitateih daemoniacamhabere, qui
(Jer. xvii, 13). Et iterum : Verbum, inquit, Domini cum se Deum credere asserantj tamten a malo opere
prbjecerunt, et sapientia nulla est in itlis. Quod qui- non cessant. Subjungit autem ad pudorcm et cbn-
dem timteo gl ne non magis tunc de eis dici po- demnationem hominum peccatorttm, nori credere so-
tuerit, quam de nobis nunc dici possit: quia riee lum dacmonesDei nbriien, i sed etiam timere et con-
yerbis Dominicis obtemperamus , et qui verbis Do- tremiscere : hoc est jdicere : Quid tibi blandiris, o
. mini non obsequimur, sapiehliam profeclo in nobis homo, quisquis es, creduUtate, qusesinetimoreatque
ptenitusnon habemus. Nisi fortasse credimus sapien- obsequioDei nullaest? aliquidplusdaemones habent.
ter nbs Deum spernere, fet hoc ipsum quod Ghristi Tu enimunam remliabes tantumraodo, iUi duas. Tu
, tnandata confemnimus, summam prudentiam judica- Vcredulitalem habes, non habes timorem; illi creduli-
mus. Est quidem causa cur libc ita existimarfecre- tatem habent pariter et timorem. Qflid miraris ergo
- damur.,Nam tanto Consensu omnes peccata sequi- D si caedimur?Quidmbaris si castigamur, siin jusho-
'
mur, quasi summi consilu cbnspiratione peccemus. stiiim tradimur, siinlifmiores omnibus sumus? Sive
Quae cum ita sint, qua* ratio est uf ipsi nos falsa miseriae noslrae, sivei infirmitates, sive eversiones,
opinione Jallamus, exislimantes scilicet quia Chri- sive captivitates et pene improbae servitutes, testi-
stiani esse dicamuf, quod opilulari nobis inter mala ;monia sunt mali sefvi et boni domini. Quombdomali
quae agimus nbmen bonum possit, cum Spiritus San- servi? quia patior, scilicet vel ex parte, quod me-
ctus nec fidem quidem dicathbminibus Cbrislianis reor. Quomodo boni doinini?quia ostendit quidme-
; ; STEPHANI BALUZUNOT^l,
Lpcus est &aivianrex hh. ir Aaversus Avantiam. m i> praetationenostra aauoros iiios.
Quod atttemhunc lpcttm laiidefVSalvianusiis verbis . Salvian. -lib; n ad Ecclesiam. catholicam, sive
;quaeindicare vidCantur alterius illtthi scriptoris esse •Adversus Avaritiam, pag. 252.
quain,Salviani, liinc factum ut prOnuntiayerit Pi- ';'c HaecCstleclio codicisCorbeiensis. NaniPilhoeus
ihcens dttbilari npn immefitoposse an Salvianisint habebat-: Usurpare deberet. Idcirco dulem a dmmon.
lmri quatuorad Ecclesiairicatholicam scripti sub no- Nfemonoii videt, bpinor, sanibrem esse leciionem co-
njine Timothei. Quade revide quaeihfra dicuntur • dicis Corbeiensis. i:
ft DE GUBERNATIONEDEI LIB. IV. U
r«amur, etsi non inrogat quaemereamuri Clementis- / lanimam suam, ac per hoc non satis anobis aceu-
: sima enim ac benignissima castigatione mavrilt 63 sandi sunt qui divinb sermone excusanlur. Quod au-
nos corrigere quam perire. Nos siquidem, quahtum tem de furtis servoruin dicimus, hoc etiam de fuga;
ad crimina nostra pertinet, lethalmtis suppliciis dighi iinmo hoc rectius de fuga, quia ad fugam servos non
sumus. Sed illeplus misericordiaetribuens quam se- miseriae tantum, sed etiara supplicia coinpellunt.
veritati, mavult nosclementis censuraetemperamento Pavent quippe actores, pavent e silentiarios, pavent
. emendare, quamplaga justae • coercitionis occidere. prbcuratores : prope ut inter istos omnes nuUorum
Ingratum nobis esse quod caedimnr, satis certus suin; . minus servi sint quam dominorum suorum : ab fem-
sed quid miramur si peccantes" nos Deus verberat, nibus caeduntur, ab omnibus conteruutur. Quid am-
cum ipsi peccantes servulos verberemus? Injusti jtt- plius dici potest? Multi servorum f ad dominos suos
dices smnus : homunculos nos flagellari a Deo nblu- coniugiunt, dum conservos liment. Unde illorum fu-
'
mus, cum ipsi conditionis nostrashomines flagellenius. gam non tam ad eos debemus relerre qui fugiunt,
Sed nec miror quod tam iniqui in hac re sumus. Na- quam ad eos qtii iugere compeUunt. Vttn patiuntur.
tura innobis et nequitia stervUisest. Volumus delin- infeUcissimi.Famulari optant, et fugere coguntur.
quere, et nolumus verberari. Ipsi in nobis mores sunt Discedere a servitio dominorum suorum omnino no-
quiin servulis nostris : omnes volumUs impune pec- ]B lunt, et eonservorum suorum crudelifale non per-
care. .Denique, si mentior, cunctos cOnsuIo.Nego mittuntur ut serviant. Mendaces quoque esse dicun-
" ullum esse, quamlibet magni criminis reum, qui se tur. Ad mendacium uihilominus 65 atrocitate pfae-
acquiescat debere torqueri. Hiric ergo cognosci pb- sentis supplicii coarctaritur. Siquidem dura tormentis
test quam inique ac pravissime aliis severissimi su- se volunt eximtere, mentinntur. Quid autem mirum
mus, nobis iridulgentissinii; alus asperi, nobis remissi. est si positus in metu servus mentiri mavult quani
In eodem crbnine punbnus alios, nos absolvimus. flagellari? Accusantur etiam gulae et ventris avidi.
Jtotblerabifisprorsuset conlumaciaeel praesumplionis. Nec hoc nOvum est. Magis desiderat saturitatem, qui
Nec agnoscere volumus in nobis reatum, et audemuS famem saepetoleravit. Sed esto, non perferat famem
de aliis usurpare judicium. Quid esse injustius nobis panis, famem cefte perfert-deliciarum; et ideo igrio-
aut quid perversius pbtest ? Id ipsum scelus in nobis seendum estsi avidius expetit quod eijugiter deest.
probabile esse ducimus, quod in aliis severissime vin- Tu vero nobilis, tu vero dives, qui e immanibusbonis
dicamus. Et ideo non sine causa ad nos Apostolus aflluis, qui hoc ipso Deum sanctis operibus honorare
clamat: Propler quod inexcusabilis es, o homo omnis "plus debes quod beneficiis illius sinte cessatione per-
quijudicas. In quo enim alium judicas, ie ipsum^con- frueris; videamus si actus, non diCo sanctos, sed vel
demnas; eadem enim agis quw judieas (Rom. n, 1). IC innoxips babes. Et quis, ut superius dixi, divitum,
III. Sed non eadem, inquit aliquis ex divitibus, non praeter paucos, non cunctis criminibus infectus test?
eadem nos agimus quceservi agunt. Ex servis enim Et quod paucos excipio, utinam plures atque omnes
fures ac fugiiivi sunt, ex servis gulaeac ventri jugi- excipi liceret. Salus erat omriiuin, innocenlia pluri-
. ler servienles. Verum est esse Iioecvitia 64 servo- morum. Neque ego nunc de ullo dico, nisi de eo
rum. Sed plura tamen suut ac majpra dominorum, tantum qui in se id quod dicp esse cognoscit. Si
quamvis non omnium. Excipiendi enim quidam sunt, enim extra conscienliam suam sunt quoecumquedico,
sed paucissimi: quos ideo non -nomino, ue non tam nequaquam ad injuriani ejus spectant cuncta quae
eos nominando laudare, quam alios non nominando dico. Si autem in se esse novit quse loquor, nbn a
videar pttblicare. Ac primum servi,' si fures sunt, ad mea sibi hoc lingua dici aestimet, sed a conscientia
furandum forsitan egestate coguntur : quia etiamsi sua. Ac primum ut de yitiis serviUbus dicam, si fugi-
eis stipendia usitata praestentur, consueludini haee tivus est servus, fugitivus es etiam tu dives ac nobilis.
iilagis quam sufiicientisesatisfaciunt; el ita c implent Omnes enim Dominum siium fugiunt, qui JegemDo-
canonem quod non explent satietatem; acperboc mbii derelinquunt. Quid ergo, dives, cttlpas in servo?
culpam ipsam inopia minus cuIpabUem facit, quia ex- hoc facis quod et ille. Ille fugitivus fest domini sui,
cusabilis furti reus est qui ad furtum cogi videtur in- D et tu tui. Sed boc culpabilior tu quam ille, quia ille
Vitus.Nam et Scriptura ecclesiastica quasi subexcu- fugitforsitan malum doniinum, et tubonum. Incon-
sare quodammodo miserorum omnium noxas videtttr linentiam quoque ventris in servo arguis. Inillo rara
dicens : Noh grandis est culpm cum quis furdtus est per indigentiam, in te quotidjana per copiam.
fuerit: furaiur enim ut esurientem impleal animam Vides ergo apostoUca sententia te potissimum verbe-
(Prov. vi, 30). d In Salomone. Furatur ut expleat rari, immo te solum, quia iri quo alium judicas,
STEPHANI BALUZn NOTJE.
" ° uouex LiOiDert.,coerttonis inciaere. e Aamonet mttersnusius noc toco »aivianum m-
bItaprorsus codex Corbeiensis et CoUiert., cum nuere quoddam servorum genus qui compescendoe
editio Pithoei haberet judkas. Existimabat autem conservorum suorum gafrulitati praepositi erant, si- .
Rittershusius hic legendum esse condemnas: Repetit . lentiarii videlicet' ob hoc dicli qupd silentium caeteris.
infra Salyianus pag. 63, 66. jmperarent. •'--•'. • - •''_
*.e Id est, stipendium quod servis dari consuevit; i Juretus in Miscellaneis ad Symmachum lib. xt
dVerba haecvidentur esse superflua, et sapiunt epist. 10, contendit legendum esse, a dominis suis.
glpssema. Verum exstant in omuUjus antiquis codi- e Hoecest lectio libri Corbeiensis. Colbertmus et
cibus et editionibus. editiones, omnibus. -
PATUOL. LIII. 3
75 S. SALVIANiMASSILIENSISPRESBYTERI | 7q
temetipsum condemnas. 66 Eadem emm. agis quae.K acjnetu.mprtis; in diyitibus assidua,, speiac.fidiicia
jtidicas : immp npn eadem, sed. majora miiltp, a;c impunitatis. Nisi^fprtpiniquisunius,,hpcqupd;divites
liequipfa; Tn illb quippe eliam inffequentem, ventrjs Taciunt ad peccatuni,referendp, quia ilUcum.f; pcci-
ihtferiiperantiampunis",et.tu assidpa cruditatedistettv; dttnt servulps suos, jus.putant esse, non cfimen. Nec
deris,Furtum qupque, utputas, servileviliuni est. Et hoc splum, sedepdem privilegio eliam.in exercendo
tufurtum, dives,fateis,quando a Depvetita praesiimis:. inipudicitiaecceno, abututtlur. 'Quotus enim' quisque
omnes siqttidemfurta faciunt, qui iniicita cpmmittunt,. est, divitum connubii, Sacranienta^cpnseryans,quem
IV. Sedquid ego tamminute et quasi.allegqrjce npplibidinis furpr rapiat in praeceps, cui non. domus
de hpclpquor,.cumfacinpribusaperjtissiiiijsnpnfurta, ae,famiUasua;Scprluin;Sit, etrqui npii.itt quamcumr
tantum divituin, sed latrpcinia cpniprpbenlur,? Qupr queperspnamcupiditatisimproboecalortraxerit, menT
ttts quisqiie ettim.juxta diyiteninon,p£upef\*,,1aut;aGtuytissequaturinsaniam? Secundumilludsscilieet quod
aut stalii est? Siquidem pervasipn|bus.pjv?cpotentum de, talilms dicit sermp divinns -:Equi insanientesin
attt sua homipes iinbeeilii,, aut etiam se Ipsps cuni, , feminqs:fqcti suni (Jer. y, 8), Quid enim aUud-quam
suispariter amiltunt. Ut. noii iniroeritpde utriusqiiev de se dietum.hpc prpbat, qtti.totum,. pervadere vult
persoiiis sacer.sermo testatus sit dicens : Veftqtio, Cbncubitu quidquid odncupierit. aspectu?, Nam de
lebnis, orictgerineretnq: sic pascua sunl.divitum pau- B.conculHiiisquippiamdiCi^fprsitanietiamuijustum,^
pefes (Eccti. xin, 23). Quamvis tyrannidem Iiahc iioti vidteatur,,quia.hoc in cpmparatione supra.dictomm
pauperes. tantum, sed pene uniyers.itas patiatur ge-; flagitViorum quasi;genus. est,castitatis, uxoribus pau^
neris humani. Quid est enim aliud dignilassiiblimiiim: cisesse^contentum, etvintra eerturo conjugum nu-
quam prosCriptipcivilalum, aut quid aliud quprura- meruin, frenps. iibidinuin;cpriliiiere. Gonjugumdixij
dam qttos laceo, b proefficluraquam praeda? Nulla quia ad; lantam res. iiiipudentiam v.enil, ut.ancUIas
siquidem major pauperculorum, est depopuialio, suas multi uxpres putent. Atque utiiiam; sicut,putan-;
quam potestas. Adhoe enini. 0 honpr a paucis emi- tiipes.se quasi conjuges, ita.splae. haberenturVuxorcs!;
tur- ttt cuhctoriim vastatione splyatur. Qup quidjesse. 68 IHtidmagis tetrum; ac deleslabiIe,.quodquidam
indignius, qtiid iniquius potest? Reddunt miseri diY.. matrimohialionorata softitii alias sibi; rursum ser-
gnitattim pretia qnas non emunt. Cpmmercium ne- yilis stat.usconjugessuniunti deformantes sancticon--
sciunt, et solutionem scittnt. Ut pauci: ilijistrenluri nubii hoiiorem perdegeneris contuberniivililatem,
mundus:evertitiir. Unius bonor, orbis excidium est. npnerubescentes maritossefieri.ancillarum suarum,.
Denique sciunl boc Hispaniae, quibus splum nomen • praecipitantes fastigia, nobilium; matrimonioTum in>
relictum est. d Sciunt Africae, quae fuerunt. Sciunt cubijia obscena servarum^dighiprorsus etiam ilia-
GalliaedevastataC,sed hpn ab pranibus, et. idepin i2 rtim statu, quarum se putaiit dignos esse consortio.
paucissimisadhue apgulisVeltfenueinspiritumagfentes, VI. Nondubitoexiisplurbnosquiaufcsuntnobiles,
quia eas intefdrim paucorum integriias ahiit, quas aut yideri nobiles ,volunt,superbe; etaspernanter, ac-
multOrum rapina vacuayit. J cipere, quod-dum consideranius hoectaliaVquoeloeuti:
V. Sed evagati Ibngius sumus, 67, dplpre com- sumus, minusilagitiososdiximus.servos quosdam esse
pulsi: Ergo, ttt ad superiora, redeamus, quidest in qbam dominos. Sed cum jliocego non;de onmibus, sed
•quo non servilibus vitiis etiani nob.iles.pplluantur-, dp his qui taleS:sunt praedicayerimiriullus irasci om-
nisi forte idep quia ilja quaein servis.peccata puT nino debet qui-nequaquam.se laleni essecognoscit.;.
niunt, ipsi quasi Ucita cpnimittunt? Denique ad has S;ne,hocipso,qiiodiraseitur, de coetu ipsorum esse vir
peryasiones, quas, uf supra dixi, nbbilesagunt, ser- deatur. Quin pptjus quicumqueex nobiJUiushaecmale.
vus nec aspirare periiiittitur. Quamyis mentiar. Quir- hprrent, irasci taUbus;debent„quod facinoribus sor-
dam enim ex sprvis nobiles facti, aut.paria aut majpra: didissimis npbilitatis npmen infament: quia licet hi:
feceruiif. Sed boctanien imputari servis nequaquam. qui tales sunt omnem;gray.entp.pp.tiiura.Gbris.tianuni,
potest, qubd qttibusdam seryilis cpnditio tam feliciter specialitei' tanien; illos s irdihus siiis poUuunt, quo-.
cessit. Hpmicidia qnpquein servis rara sunt/terrore rumpars esse dicuntur.Tiximus itaquenobUes qups-
STEPHANI BALUZHNOT.E.
" Haecleclio visa est samor quam Pithoeaha, qua31) quent quodammodoviolentef.-Videhoc loco Rttter-
sichabet : Quolus quisqueenim juxta divitemp.duper, shusium. , 7
auiinidctiisduiiutus.esl? Nostram adjiiyat quptt in d H.audscio an uspiam aUbi Africa,dicatur in.nur
ora Pitlioeaiiaefeditibriisannotatum est allbi Jegi, du- mero plufali; Sed Salvianus,' qui sciebatstex in Afn-.
ctns.iuulstatulus:.Quoe; estTectio; codiciS-GpJbertinl, ca provincias esse, plufaU;sM buiriefo"utendum
' "-' puv-
HSidonius, lib. i,, epist,_ 7,, de.Aryandoloquens;: tavit ut omnesiignificarct.
e LupusEprrariensis iri Jibro de tribus Quaestibni-
Piwfeciuram primctmgubertiaviicum magna.populq-
ritate, cqnsequentemquecum maxima populblione.Vi- btts pagi 210 : Spes impitnitatis magna est peccandi
de,rursura,euttidem Sidpniuin.Jib; n,epist, 1. illecebra. Vide qustenos illic annotavimus.
«.SicInnpcentiusIV, in epistpla:scripta ad:archie- •* SibiieniinVidliceredbminiputabantpropter vim
piscopumMrbpnensehi fef.adiepiscopumHelenensem, potestatis berilis, ut plttribus docfet,Rittefshusius;
qjiae.pditaesfinladditipne.adicaput 1,7lib. viii deCon- Aliter,Germani, apud qubs, ut Tacifus scribif, verbe-'
cbfdia sacerdotii et imperii : Feruhtur etiam quidam. rare servum ac vinculisIet opere eoercere, rdtutn. •
esse;JBsUivi^prmppsiti, et ojficigles,-eb?umquLmulto Occidere.solent; non discipliaa et severitate;sed;irn-
ciiariii^spiitp.s/ia,emunt pjficiq; spem,ddmnabilis lur petu.ei:ira,ut,inimieum,msiquodimpune. siirasca*
crippnentes:iriservitiis.seu exaclio.nibiis:.quw ab;.Eccle- K..Tacitus,':,Namquw spreta exoiescunt,
tiis, hominibusearum, et personis e.cclesicisticis: extor- re, qqnita videntur. |
77 DE GUBERNATIONE DEI LIB. IV. H
dam esse servis deteriores; Diximusutique ct iinpro- j Lmodpmali esse cogbntur, ne viies habeantur, Et idep
babiUter diximus, nisi quod' diximus comprobamtis^ • non sinecausa Apostolus clamat: Smculum.tptumin
Eccfeenhn ab hoc scelere vel maxbnp prope omttis malo positum est (I Joan. v, 19). Et yerum est. Meritp '
seryprum numerus immunis est. Numquidenim aU- enim fotum esse in malo dicitur, ubi boni lociimha-
qttid ex Servisturbas concubinarum habet, numquid bere non possunt. Siquidemita. tptum iniquitatibus
multarum uxorum labe poUuitur, et canum vel suiim plenuni est, ut aut mali sint qui sunt iri iUp, aut qui
more tantas putat conjugessuas esse,'quantas potue- bpni sunt, multorujn persecutione crucieiitur. Itaque,
rit libidini subjugare?" Sed responderf videlicet ad utdiximus, si honoratior quispiariiTeligipnise applir
haec potest, quod facere servis ista non liceat. Nam cuerit, Ulicohpnpratus esse desisfit. IJbi enini,quis
profectofacerent, si liceret. Credo. Sed quoefieri non cmutaverit vestem,mutat protinus dignitatem;si fue-
video, quasi facta habere hon possum. J>.Quainlibet rit sublimis, fit.despicabiUs;si fti.eritspjendidissimus,
eniin 69 >neisiraprobae mentes,quamlibet raalecu- fit vilissimus; si fuerit tptushonoris, fif tptus.injuriae.
pidatessint; nuUuspro eo quod noii admittit sCelere Et mirantur mundani quidam et infideles, si offensam
punitur. Malosesseservos acdetestabiles satis certthn Dei aut iracund|am pef feruht, quj.Deuni d in sanctis
est. Sed hoc titique ingenui ac nobiles magis exse- omnibus persequunfur? Perversa enim sunt et.in.di7
crandij si- in statu honesliore pejores sunt. Quo;fit; i vprsum cuncta mutata, Si bpnus est quispiam, quasi
ut ad Ulumperveniri exitum rei hujus necesse sit, malus.spernitur; simalus. est, quasi bpnus honpra-
nonut servi sint a reatu nequitiaesuaeabsolvendi;sed tur, Nihiiitaque:mirtii*i;est si deferiora quotidie pa-
utplurimi divites magis sintServprum comparatibne limur, qiii deteriores.quptidie sumus. Et nova. enim
damnandi. Nam illud latrocinium ac scelus quis di- quotidie homines, mala.fapiunt, etyetera npn relin-
gne eloqui possit, quod cum Romana respublica vel qtiiinl. Surgunt recentia crimina, nec repudiantur an-
jam moftuaj vel cerle extremum spiritum agens,in tiqua. -
eaparte qua adbuc viyere videtur, tributorum viricu- VI&. Quis ergp est causatipnis locus? Quamlibet
Usquasi praedonum manuius strangulata mpriatur, aspera et adversai.patiamur, minpra patimur quam
inveniuntur tamen plurimi divilum quorum tribtita meremur. Quid queriniur qupd dure agat nobiscum
pauperes ferunt ? hpc est, inveniuntur plurimi divi-. Dfeus?Multo nos cum DCodurius agimus. Exacerba-
ttim quorum tributa pauperes necant. Et qupd inve- mus quippeeum impuritatibtts nostris, et adpunien-
niri dicimusplurimos,"timeone veritts diceremusom- dbs nos trabimus invitum. yi^uroque ejus naturae
nes. Tam pauci enim maU hujus expertes sunt, si faT sit mens Dei atpue majfestas,ut nulla iraciindiaepas-
men ulli sunt, ut m ea parte qua multos diximus, sione moveatur, tanta tamen iri nobis peccatbrum ex-
onniespenedivitesreperire possimus.Ecce enimremer i] acerbatio est, ut per nos cpgatiirirasci. Vim,.ut ita;
dia pridem nonnuIUsurbibus data quid aliud egernnt dixerira, faciirnispietatiisus»,ac manus quodammodo.
quam ut divites cunctos immunes redderent, misero-. alferimusmisericprdiaesuoe.Cutiique ejus benignitar
ram tributa cumularent; iUis ut demerentur vectiga- tis situt velit nobis jugiter pafcere, cpgitur malis
lia vetera, istisut adderentur nova; illos ut decessio nostris scelera quae adniittimus. vindicMe. Afesicut
etiam minimarum functionuni Ipcupletaret, istos ut illi sblent qui munitissimas urbes obsident,,aut fif-
accessiomaximarum aifligeret; illi ut eorum quaeJe- missimas arces urbium caper.e et siibruere conantur,
viter fferebantimminulione ditescerent, isti ut eorum omnibus absque dubio eas ettelprurii et machiriarum.
qusejam ferre non poterant multiplicationemoreren- generibus bppugn,ant,ita nos ad expugnandain niise-
tur; ac sic remedium illud alios ihjustissimeerigeret, lieordiara Dei omni peccalorum itnirianium scelere,
aliosinjustissime necarel; aliis esset sceleratissimum quasi omnitelorum generepugnamusetjhjuribsttm no-
praemium,aliissceleratissimumvenenum.Undeadver- bis Deum existimamus,cuniipsiihjufiosissihilDep si-
tbnus quod nihil esse et divitibus sceleratius potCst, mus. Omnis siquidemChfistianorum^omniuiiiculba,
qni remediis suis pauperes perimunt, et nihil paupe- divinitatis injuria est. Nam cttra iilaquae facere a.
ribus infeUciusqubs JQ etiam illa quaepro remedio Deo vetamur adinittimus, vfetantisjttsSacalcamus; afe^
cunctis dantur occiduiit. ) per lioc impie in calamita.tibus nosfris. seytefitateni*
VII;Jani vero illud quale; quam sanctum, quod si: tdivinam accusamus.Nos qttippe ttobisacCusandisu-
quis exnoljilibus converli ad Deurii coeperit, stathii mus. Nam cum ea quibus torque.amur adinittimus,,
Bbiioremnobilitatis amittit? Aut quantus in Christia- ipsi tormentorum nbstrorum auclores surhtts. Quid"
no populo honor Christi est, abireligio ignobilemfa- tergode poenarumacerbitate queriniur? UnusquiSque
cit?Statimenimut quis meliPr esse tentayerit, dete- noslrum ipse se punit. Et ideo"illud prbpbeticum ad'
rioris
' abjectionecalcatur; acper hocomntesqubdairi^ nos dicitur : Ecce omnesvosignem accehditit, el ui-
i
STEPBANtBALU^II NOT^.
» CodexColbertmus : Sed ad, hoc illud quod Salvianus ait, eps; qui se ReUgipni.appli- .
'' responderipp-
tett. vestem mttfare cbnsuevisse? Ari iribnachi.iir
* idem codex et hic et paiilo post: habet guan-; cabaint,
lbrum temporum aliqua pefeuliariyeste;discerjjebant.
tumlibel. tuf a cseteris boniiriibus?VidfeSalvian.' pag. 108 et;
""• Hincilla adyersus TertuUianum quterela,qijia annotantuf iriffa ad'pagVSSffet.seq,1;,:
quae
'"d
toga ad palUumet(ut Salvianus aitpag-. 2&)ad;p'Ki- Td esl, iii iis qui cbri%'effurifttr'
""'"''" ad Dfeum,
*-'-
.-"*-•• -ut dixit,
l?*pjihiaiii religionis transierat. Sed quid sibi vult paulb arite. Vide pag.T08.
19 S. SALVIAM MASSlLlENSISPRESByfERi 80
res prmbetis flantmw: ingredimini in lucemignis ve- ,S.rum mentium maiiiis injiciant etiam in Jjeam. Posue-
tiri et flammmquam accendislis(Isai. L, 2). Totum runt ertim,sicut de impiis scriplum esl, Pvsuernnt in
riariiqufeliumaiiumgenus hoc ordine in poenam aeter- cmlumos suum, et lingua eorum transiit su&eiIteyram,
. "nam rttit, quo Scriptura memoravit. Primum enira et dixerunt: QuomodpscibitDeus, et si esl scienliain
igriem acceudit, postea vires ignibusproebet,postre- excelso(Psal. LXXII,9-, 1.1)? Et illud : Non videbit
fuo flammam ingredilur quam paravit. Quando igifur nec inlelligel Deus Jacob (Psdl. xcm, 7). Ad quos
pfimiim'sibi homo eeterriuiriaceendit ignem? Scili- uliqtte tales rectissime propheticum illud refei'ri po-
cetcttmpriirium peccare'incipit. Quando autem vires test : Dixil insipiens in corde suo : Non est Detis
ignibus praebet? Cum utique peccalis 72peccata (Psai. LII, 1). Nam qui nihil aspici aDeo affirmanl,
cumularit. Quahdo vero ignem oeternum introibil? prope est ut cui aspefetumadimunt, etiam b substan-
Quattdp inreriiediabileriijam malbrum omnium sum- tiam tollanl, et quem dicunt omnino riil cernere,
mam crescentium delicfbruirinimietate compleverit, dicant etiam omninp non esse. Et quidem licet
sicut Salyatbr noster ad Judoeoftim principes ait : nullttm adraodum malum facinus ratione subsisut,
lihplete 'mensufampdtrum vestrorum, serpentes, pro- quia rationi, iion possunt scelera conjungi, nullum
genies viperarum (Matlh. xxiti, 32, 33). Non longe a tamen est, ut puto, vel inrationabilius vel insanius.
plenitudirie peccatorum erant, qttibus ipse dicebat; B Quid enimvtam furiosura est quam ut aliquis, cum
Dominus ut pfeccafa complereht. Ideo absqutedubio, Deum crealorem rerbm omnium non neget, guberna-
tit quia digni jam salute non essettt, implterent ini- torehi neget, el cum factorem esse fatealur, dical ne-
qiiitatum numerum quo perirent. Unde etiam cum gligere quae fecit? Quasi vero haee ei faciendorum
lex vetus peccala Amorrliaebrumcorapitetaesse me- pmnium cura fueritj, .« ut negligeret quae fecisset.
mbfasset, sic locutOs esse ad sanctuni Lbth angelos Egp auteiii in tantum eum euram Creaturarum sua-
refert : Omnesqtd tui sunt, educ de urbe hac. Delebi- rum habere dico, ut proberapriusquam etiam crearel
tnut eniritlocumislum, eo quodincreveritclamor eqrtim habuisse. Res quippejipsa hoc evidppter ostendit. Ni-
cbraniDomino, qui misithos ut pfirdamusillos (Gen. liil ejiim fecerat, nisi euram faciendi habuisset anle
xix, 12, 13). Diu profecto flagitiosissimus ille popu- quam faceret, pi*sesei'timcum etiaro in ipso huraano
lusignem illum accenderat quo peribat. Et ideo com- genefe nullus sil ferme hominum tam hebes qui ad
pletis iniquitalibus suis, arsit flammis cririiinum suo- hoc aliquid agat atqute74 perficiat, ut per/ecta non
rurii. TainmaleeiiimdeDeo meruit, ut gehennamquae curet, Nam et qui agfum excolit, ad hoc colit ut culta
in futuro judicio erit, etiam in hoc saeculosustmeret. conservet. Et qui vineam plantat, ad hoe plantat ut
JX. Sed riulli sunt, inquit aliquis, illorum exitu di- plautata custodiat. Etqui initia gregum praeparat, ad
grii, qttia nulli iUoruni impuritatibus comparandil ^J hocparat ut curam multiplicandisgiegibus impendat.
Verum fortasse istud sit. Attamen quid facimus, quod Et qui doraura aedificatvel fundamentum locat, etsi
Salvatpr ipse omnes qui Eyangeliiim suum spreve- necduni Jiabitationemparatara habet, jam tamen ipsa
rint, pejores fesse memoravit? Denique ad Caphar- quoe adhuc facere mplitur, spe futuroehabitationis
naum sic ait : Si in Sodomis faclw fuissent virtules. amplectitm'. El quid de lipmine hec loquar, cum etiam
qumfactwsunl in te, forsitan mansissentusquein hunc minmia aniiualiura genera futurarum rerum affectu
diem. Verumtamendico vobis, quia terrw Sodomorum omnia agant ? Formicaein sublerraneis lalibulis va-
r«missi«s.eril in die judkii quam libi (Matlh. xi, 23, ria fruguni genera cobdentes, ad hoc ciincta conlra-
24). Si Sodomitas mihus esse dicit darimabiles quam liunt ac reponuht, quia affectuyitoe suaedUiguntqua*
cunctps Evangelia negligentes, certissiriia ergo ratio recondunt. Apes, cum fundamina d favis ponunt, vel
est qua et nbs, qui in plurimis Evangelia negligimus, cum e floribus natbs Jegunt, qua causa vel thymum
'
pejus timere aliquid debeamus; prsesertim cum usi- jam nisi studio et cupiditale meUis, vel flosculosquos-
latis jam et a quasi familiaribus 73 malis conlenli dam nisi fulurae sobplis charitate sectantur ? Deus
esse nolimus. Non sufiiciuiit enim multis eohsuetu- ergo, qui etiam minimisanhnantibus h;unc afleclura
dinarii reattis, iion sufiiciuht lites, non calumnioe, proprii operis inseruijt, se tantummodo solum crea-
nbn fapinae, riorisufficiiintvinoltentioe,rion-sufficiunt1) tufaTum sttafum amore privavit, prseserlim cum om-
comessationes, non sufficiunt falsitates, non suffi- nis in nos rerum bonarum amor exiUiusbpnoaroore
ciurif perjuria, npn sttfficiuntadulteria, non sufficiunt descenderit? Ipse esf enim fons et Origocunctorum,
liomicidia, non suificirint denique cuncta ista, etsi et quia in.in ipso, utjscriptum est, ei vivimuset mo-
alfocilate itthuhianissima, re lamen ipsa ad buma- vemur et sumus (Act!xvn, 28), ab ipso utique affe-
nas injurias pertinentia, nisi blasphemas furiosa- ctum omnera quo ° pignora nostra amamus, accepi-
STEPHANI BALUZHNOTJE.
* Godex Colbert., quando facilioribus. reprehenderit? Numquid Deum inridet, cujus donum
b Legerem lubenter subsistenliam.Veruin haecduo poscit, cumpotlea ipsum donum spreverit?
Vbcabulafacile permutantuf in veteribus libris. . d Cpdex Colbert., meWis.
c Sic Hrabattus redarguens episcepos xpii chore-; e Pignorum vocabulo Salvianus Uberos ut pluri-
piscbpos depriiiiebant, quos ipsi ordinaverant, ait iii mum intelligit, veluti pag. 110, 172; 188, 199,209,
lUjro de Chbrepiscopis : Ad quid ergo invocatur Spi- 212, 252, 254, 260, 264. Interdum tamen accipitpro
ritus sancltts qb'episcppo ordinaiore ut sanclificatio- iUis.quichari nobis siint prp parenlibns, jralribus as*
nem pertonm prdinuridwtribuat , si ipse invbcator et similibus, ut in pag, 254.
ordinalor post coritecraiionem,quatn rite peregii, mox
81 DE GUBERNATIONEDEI LD3. IV. 82
. mus. Totus namque mundus et totum humanum ge- A Deus in nobis. Quomodo commendat ? Scilicet .quia
nus pignus est Creatoris sui. Et ideo ex hoc ipsoaf- non merentrous proestat. Si enhn sanclis et bene me-
fectu quo amare nOsfecit pignora nostra, inlelligeres rilis praeslitisset, non videbatur qua* non debuerat
lios voluit quantura ipse amaret pignora sua. Sicut; praeslitisse, sed qusedebuerat reddidisse. Quid ergo
enim, ut legimus, invisibilia ejus per ea qumfactai nos pro his omnibus retribuimus, vel potius quid
sunt intellectaconspkiunlur (Rom. i, 20), ita amoremi retribuere debemus ? Primum scilicet illud qupd
erga nos suum per eum quem nobis erga noslros de- beatissimus propheta ei debere se. et reddituruiii es-
dit amorem, voluit intelligi. Et sicutomnem, ut scri- se testatur dicens : Quid retribuam Dominqpro om-
ptum est, paternitatem in coelo et in terra a se ipsoi nibus quw retribuit mihi? Celkem salularis accipiam,
75 voluit nominari (Ephes. m", 15), sic a nobis pa- et nomenDominiinvocabo(Psal. cxv, 12, 13), Prima
tris in se affectum voluit agnosci. Et qttid dicam pa- ergo hoecretribulio est, ut mortem morte reddamus,
tris ? immo potius plus quam palris. Probat quippei ac pro eo qui mortuus est pro nobis, nos moriainur
hoc vox Salvatoris in EvangeUodicentis : Sic enim omnes; tamelsi minoris multo pretii mors nostra est
dilexit Deus hunc mundum, ut Filium suum unkum quam sua. Quo fit ut etiam si mortem suscipiamus,
darel pro mundi vita (Joan. ui, 16). Sed et Aposlolus debitum tamen non exsolvamusi Sed tamen quia
dicit: Deus, inquit, Filio suo non pepercit, sed pro B . majusreferre non possumus, totum reddere yidemur,
nobisomnibustradidit illum. Quomodonon eliam cum si totum quod possumus c reddere curamus. Itaque
illo nobis omnia donavit (Rom. vm, 32)? prima, ut dixi, haecd retributio est. Secunda aulem,
X. Hoc est ergo illud quod supra dixi, quia plus ut si debitum morte non solvimus, vel amore splva-
nos aniat Deus quam filium pater. Evidens quippe mus. Nam ipse Salvator ideo, ut ait Apostolus, mo-
res est quod super affectumfiliorum nos Deus diligit, riendo pro nobis commendare voluit omnibus chari-
qui propter nos fiUosuo noh pepercit. Et quid plus ? tatem suam, ut nos ad reddendam pietatem • tantae
Addo, et hocfilio justo, et hoc fiUounigenito, el hoc vicissitudinispietatis sueetraheret exemplo. Et sicut
filioDeo. Et quid dici amplius potest ? Et hoc pro illas naluroe admirabiles gemmas ferunt, quae ferro
nobis, id est, pro malis, pro iniquis, pro impiissimis. propius admotae durissimum licet chalybem affectu
Quis oestmiarehunc erga nos Dei amorem queat, nisi quasi spirante suspendunt, ita etiam ille, id est,
quodjustilia Deitanta est, ut in eum aliquid injustum summa et clarissima 77 regnorum coelestiumgtem-
cadere non possit ?' Nam quantum ad rationem hu- ma, hoe sciUcetvoluit ut dum,-selicet durissimis no-
manam pertinet, injustam rem homo quilibet fece- bis descendens de ccelo propius adjungeret, affeclui
'
rat, si pro pessimis servis filiumbonum "fecisset oc- suo nos quasi amoris sui manibus admoveret, ut
cidi. Sed utique hoc magis inaestbhabilispietas et hoe C<' agnoscebtes utique dona sua ac beneficia, iutellige-
magis mirabilis. Dei virtus est, quod ifa intelligi ab remus quid nos pro Domino tam bonp facere corive-
Iiominemagniludo justitiaesuaenon potest, ut quan- niret, cum ille pro maUs servis tanta fecisset, et
tum ad imbecillitatemhumanam pertinet, pene inju- compleretur hoe quod Apostolus dicit, ut mortifica-
stiliae speciem magnitudo justitiae habere videalur. remur charitate illiustota die, et neque tribulatio,
Et ideo Apostolus, ad indicandam nobis aliquatenus neque angustia, neque' persecutio, neque fames, ne-
divineemisericordioeimmensitatem, sic ait : Ut quid que nuditas, neque gladius posset nos separare a
enim Chrisius, cum adhuc impii essemus, secundum charitate f Dei, quae est in Christo Jesu Domrao no-
tempus pro impiis morluus est ? Vix enim pro justo stro (Rom. vm, 36).
quis moritur (Rom. v, 6, 7). Ostendit profeclo nobis XI. Cum ergo haec a nobis deberi Domino satis
una hac sententia pietatem Dei. Nam si vix ullus certum sit, videamusqmd pro his cunctis reddimus;
pro summa justitia mortem suscipit, probavit Chri- quaevedemus. Quid scilicet nisi totum illud quod
stus quantum proestiterit pro nostra iniquitate mo- supra diximus , quidquid indecens, quidquid indi-
riendo. Sed cur hoc fecerit Dominus, statim in sub- gnum, quidquid ad injuriam Dei pertinens, actus im-
ditis 76 docet dicens : Commendat autem suam probos, mores flagitiosos,ebrietates, comessationes,
charitatemDeusin nobis. Nam si cum adhuc peccato-D I cruentas manus, foeditatesJibidinis, e rapidas cupi-
res essemus, Christus'pro nobis mortuus est, multo ditates , et quidquid illud est quod plus potest con-
tnagis igitur justiftcali nunc in sanguineipsius, salvi scienlia habere quam sermo. Qum enim , inquit
erimus ab ira per ipsum (Ibtd. 8, 9). Hoc ipso ergo Apostolus, in occultoftunl ab eis, turpe est etiam di-
commendat, b quia pro Impus mortuus est. Majoris cere (Ephes. v, 12). Nec solum hoc. Nam hoc vetus
enim pretii est beneficinm, quod praestatur indi- est, et tam praesentiumtemporum quam preeterito-
gnis. Idcirco ilaque ait: Commendatsuamcharilateni rum. Illud gravius et lugubrius, quod peccatis vete-
STEPHANIBALUZIINOTiE.
a Codex Colbert., occidissettantum. • e Codex Colbert., Tanta vicksiludinepietalis suat
b Codex Colbert., ab impiis. Editiones Brassieani traheret. Vox
et Galesinii, ob impios. - exemplo illic,deest. Codicem suum et
c Haec est editio Brassicani fet GaJesinii.Codex veteres editiones secutus est Pithoeus. Nos codicem
Corbeiensem.
Corbeiensis babet reddere reddamus, Colbert., red- f Ita codex Corbeiensis.Colberlinus «t editiones
liibere redddmus. habent Christi. ., :. .
d Codex CoUiert,, redhibitio. B Legendumforte, rabidas cupiditates.
$5 S. SAX^VTANI^ASSILffiNSiS^RlSBVTERI U
tibiis nbVa addiriitis, rifecsbltam nbva, sed qttaedam A hius; et !hbC utiqtte ipso inanifestum est 'qubd non
pagariica ac prbdigiosa fet in:eccltesiisDei aritfenbn rfespicitrteshuriianasDeus, quia cum raelioressimus,
visa; jactbntes scilicfet pfbfahas iniJeum veces, fet dteferiofUiussttbjugamiir. An riieliores simusbarba-
cbtituirieliose blaspbemantes, dictetttfesDeuriiiricurio- fis, jatiividebimus, Gerte, quod non est dttbium,
siiiri, 'Dtettm noniiiterideritem, 'Derim negligeritem, iiifeUoffes esse debenius;.Et hoc ipso utiqtte deteriores
Deuxttribh;gubfernanterii,ac'per'hoc et immisfericbr- sumus.-srineUores rion sumtts,qui raelibresesse dte-
dem et impraestabiiem, irihiimanuiii, aspterurii,du- bemus. Crimihosior enim fettlpa est, ttbi hbnestior
Tuiri.Narii qui rion ffespiciferiset incuribsus fet riegli- stattts. Sic honoratior est persbnaipeccahtis, peccati
geris tessfedicitiir, qiiid Supeffesthisi lit asper 78 et qttoque majbr invidia. Furtura in ombi quidem test
dufus fetinbumanus fessedicatttr? 6 caecariiiiripiiden- hemine malum facinus; seddamnabilius absqtte du-
iiain ! o sacrilegam teirieritatem ! Nbii sufGcit tenim bio seriator uiratur aliqtta •quam irifima persona
libbis qubd pecCatis ittrittmteiabilibttsirivoluti, rtei in Gunctis fornicalio iiiterdicitur; sedgraviusmulto fest
biriiiibus Dfebsuttitts, nisi etiani accusatores Dfeisi- d'si ~declef o aliquis quahisi de pbpulo; fbrriicetuf.
riius. Et quae,rbgb,'nohiitti spfes fefit, qui ipsutti ac- Ifa tet riosqiii Ghristiani et featbblici'teSsedicimiiiysi
cusat jttdicemjualcahdus'? sibiile aliqttid barbarofum impuritatibus faCbiitts,
XH.Si fergo,inqiiiuht,rfespieil fesnuriianasDeus, B graviiis erramtts. Atrofeiusenim sub sancti nomiriis
si ctifsit, si diligit, si 'gubernat, ciir nps irifirmiores profCssibriepeccamtts. Ubi subliiriioresf pfaerogativa,
omnibus gentibus et iriisefidrtesesste pfermittit? Cur major est culpa. Ipsa enim errbres LribstrosrfeUgib
yiricia bafbaris paiitrir? Cufjuri bbstittm subjugari? quam pfbfitemur, aecttsat. Crimiiibsior est ejus*im-
Brevissimie,ut' jairi arife dixi, ideo rips perferre haee pudicitia, qui promisefit castilatera. e Foediiisitie-
iriala patitur, qiiia iriertemttrVutista jjatiariiiir. "Res- bfiatur, sbbrietaterii fronte ^pfcetfeiiderisiNibil fest
piciamus enim ad iurpitudiries, ad ilagifia, adscelera pbilosopho turpius vitia bbsCena"sectanti, qttia prai-
ijla * Roiriariaeplebis qriaesupra dixinitis, et iiiitelli- tfer eam dfeformitatemquarii vitia In sehabent, sa-
geriius "si pibtteetibritetnihereri pfessumus, Cttm in piehtioe f riomirie plttsnotatur. Et ribsigitur in omni
taVntaimptiiifalfevivamus.Ttaqrie quiaboc afguiriehto bumatto <gCnerephilospphiam Ghristiariam proffessi
-pTuriiniribn respici res huiriarias a Dep'dicurit, qubd suraus, ac per hoc detferiores^nos curictis genfibus
nilsfefi,i qubd liribeciiles siirius, quid lttefeiiiur? Si Credi atqtteTiabefi-tiecesse^est, quIa:Siibtairi inagriae
enim in tantis vitus,in tanta Ikripiobitate viventes, pfbfeSsibriis riomine viviraus, et ppsiti in reUgiorife
"
fbrtissmibs, floreritissiniosbeaiissimesque esse pate- pfecfeamus. !'"'•
rfetur, suSpiciofoftasse aliqua tessepoterat quod rion XIII. Sed si*ib'plttrimjsihtblterabile Vldefi,:si bar-
respicferet sceiefa Rbmahofutii Dfeiis, qui 'tain riia- Q baris deteriofCsfesse'dicamttr.Et qiiid facimtts qttod
Ibs, iam perditbs, freatos'tesstepateretur. Cum vferb Causaenostrafehoc nihilprbficit, Si!mtblerabileid rio-
tain yitibsos, tam ibipfpbos,, ihfifriibs fet liiiserfiihb'V bis vfessevideatur:? JSO •Ihihio • ^caiisamnbstrani lioc
-... \.
essejubeat, fevidferitissittifepatet,et aspici ribs a Deb magis aggravat, si dteteribrtessimriSietmeliofes nos
tet "judicafi, quia hbc patfniur quodriiereiriiir. Sed •fesse<;redamus.Qid ehim, inquit Apbstolus,"se exisli-
mfefferiVribsabsqiie dttbio riOn piitariitis; tet'hinC'est mat
aliquidesse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Opus
qubd magis rtei et cfimiribsi sttmus, qttia non agno- aulem sutm probet homo (Gal. vi, 3, 4). Operi ergo
scimns qubd mtereiriuf,'Maxuna quippte accttsatrix
nostro debemus credere, non opinioni; ralioni,;non
hominum noxiorum est iisurpatrix inhbcentlae afro-
libidrai; veritati., non vbluntati. Igilur qttia hoiife-
garitia..IiiterHiultbs vsiquiderii tebruriidein criminum
ut deteriores aul non
feps nullus est cfirttinoslbr ijttam qui se putat non rendumquidajiiexistimant,
cfjjriinosum. Itaque tet nos hbc solttm malis. riostris multo efiam meliores barbaris judiceniui', videamus
afldere pbssumus, iit nos uihoxiOs |ndiceriius. 79 aut quomodo meliores Simus,'aut quujtis 'bafbaris.
Sfedestp.(iriquit aUquispfeccatbr et briialignissiriitts) Dttb teriiriigenerain omrii gfentebmniuih bafbarOfttm
cterfe,qubd riegarinon pbtfest-,nieliores baibaris su- sriht, id test, attt « haereticprttni,aut paganorum.;His
STEPHANIBALUZHlSlOTa;. j
....>Td esf.RoinariipopuU, ut dicfefirifrapag.",'8D,fet]0 quw in dtiis membris Ecclesiw^hon'vocariiur~adcul-
Ebinarii rifeminis,pag. 82. pdm, iri ilUs tamen"lidbeantUrillkita,. Vide;sarictum
^^Cbfbi.ftjna/iisimas. Gregorium lib. vii, indict. 2, epist. 117.
*.JuvenaUs : eCodex Colberl. et vfeteres editiones, ftedior
,' Omneanimi-vitiunitanto conspectiusin se iriebriatpr:, |
Cfimeriliabet quarilomajorqiiipeccat habetur. 1 Idem codex et vetei;estedit.,:no»w».
;* Ad hunc locum respexit Salvianus inffa;;in-ini-
aHermantius, archiepiscoptisColoniensis, inEncIii- lib lib. y,:pag. 93 : Quia duo superius barbarorum
ridio vitaeChristianae (quod edi solet cura carionibus 'gehera'veisectas esse memormimus, paganorum atque
«oncilii provbicialiscquod ahno 1536 habuit idem limretkorum, etc.;Barba|rorum;qui tuncin prbe Ro-
archiepiscopus ) titulo ,de iSacrdmenlo pwnitehtim, mano;imperium. agilaba«t;hoecerant ypcabttia.Fran-
haec'ihter csetera scfibit: Exipcfsona delictumfti ca- ci, Saxones, Mauri, Scytbae, AJani, Hunrii,"Gothi,
pitalius. Gravius peccat sacerdos out princeps^qiiam Vandali, Franci, Saxones, Mauri, Scythae, Alani et
taieus autprivatus. 'Nugwinpre ldki,utinquit Hiero- -Huimij.jjagani erant, ut invpagina 86 dicet Salyia-
nymtts, nugmsunt; in ore sacerdolis blasphemiu.Addi nus; caeteri, Christiaiii quidem, sed haerelici, Ariana
hic potfest itisignis loctisVtexepislola&IS.'Lebriis: perfidia "imbuti. Hos eniiii;vde pagariprum numero
Sacerdotum enim tam excellens est electio, ut hwc excipit SaWanus ipse pjag. 96, ubi enumerarisbar-
'
35 DEGUBERNATIONEDEI LIB. IV. 86
«rgo omnibus, quaritum ad 'legem divraam pertinet, A cultor dici non potest maluseultor. Neque enim colit
dico nos sihe comparatione meliores; quanfnm au- qui rem sanctam sancte ribn feblit,a'c per hoc accii-
tem ad vitam et vitaeacta, doleo ac plaiigo.esse}pe- satfix nostri est lex ipsa quam coliriitts.
jorfes.'Quamvisid ipsum tamen, ut ante:jam dixi- XIV. Remola ergo legis praefogativa,qttaeribs au<
mus.non de omni penitus a RomanipopuU uniyer- nihil oirininoadjuvat,autetiariijusta aniriiadvfefsibrie
.sitate dicamus. Excipio enim primnm omnes k reli- condemnat, vitam barbarbfum alque noslfbfum, stii-
igiosPs,.deindfenonnullos etiam saeculares rejigiosis dia, mores, vitia conipaffeirius..Inj'ttsti sttiit barbafi, fet
-pares, autsiid nimis grande est, aliqua tamen reU- noshocsumus; avarisunt barbari, et ttos hbc suintts;
<giosis;hbr.estbriimactuum .prbbitate consimiles; cae- infidelessunt barbari, et rios hbc surrius; cupidi sttttt
teroSvero.aut oranes, ;aut pene omnes, magis reos .barbari, et hoc nos sumus; iriipiidicisurit barbari, fet
esse quam barbarps.Hoc est autem deteriorem esse, nos hoc sumus; omtiiuriidenique uriprobitatririiatqtie
magis reum esse, Itaque quia nonnuUi inrationabile impurilatum pleni sunt bafbari, et nos hOc sttmus.
atque absurdum arbitraiitur, ut aut deteriores aut c Sed responderi fortasse pbssit : Ergo si pares Vi-
non multum etiam roeliores barbaris judicemur, vi- tibsitate barbaris sumus,.cur non srimus etiarii vlri-
-deamus, ut dixi, aut quomodo, aut quibus barbaris. bus pares ? Cuni enim siiniUs sit improbitas atqiife
Ego enim praeter eos tantummodo Romanorum quos B idem reattts, aut tam ffertesdebereriittsesse nos quam
•pattlo antenominavi, caeteros automnes, aut pene sunt.Uli, aut certe tarii invaiidi quaitt.nbs sumtis, illi
-omties,majoris reatus dico et criminosiorisyiteeesse esse deberent. Verum est, ac^per hoc supefest utilli
quaro barbaros. Irasceris forsitan qui haec legis, et nocentiofes sint qiii infifmibfes.Qubriibdo hoc pfo-
feondenmasinsuper quiBiegis. Non refugio censuram .bamus? Scilicet quia,'82.ut superius^bcuti sumus,
"'
-tuam. Cbridemoa:, si.mentior j.condemna , si non omnia ex j'udicio .De.urofacere ^irioristravuniis.Si
probavero; conderana, si id quod assero, non etiam enim, ut.scriptum est, in omniiocb octili Dqmini spe-
;81 Scfipturas sacras dixisse monstravero. Igitur culanlur bpnos et malos (Prbv. xy, 3), el jLuxtaApo-
qtii meliores nos multo cunctis quaesuntin mundo stolum, judiciuthDeiest securidumveritateminotnhes
•gentUrasjudicanius, nec ipse, qui Romanos dico in malos (Rom. n, 2), videniushos quiIibn desinimus
plurimisdeteriores , abnego in quibusdam esse me- mala agere, ex judicio justi Dpi pcenas inalitiaesusil-
. liores. Vita enim, utdixi, etpeccalis snraus dete- nere. Sed eadero, inquis, mala etiam barbari agurit,
riores; lege autem catholica sine comparatione me- et tamen non sunt tam misteriquaib ribs stimtts. Hbc
Uores. Sed illud considerandum est, quiaquodlex ergointerest, qiibdtetsiteademagant bafbafiquae rios
bona est, nostrum non est; quod autem male -vivi- agimus , nos tanien majore oJferisiorifepeccanius.
mus, nostrumest. Etnihilutiquenobis prodestquod*C Possunteiiim nostra fetbafbarorumVitia fessepafia;
iex est bona, si vita nostra et conversatiomon est sed in his tamen vitiis necesse est peccata nostfa
bona. Lex enim bona, .muneris est Christi; vita au- esse graviora. Namcumbmries, iit aritejam diximus,
tem non boha, criminis nostri. Immo hoc magjscul- barbari aut pagani sint aut hoeretici, ut de .pagariis,
pabiles sumus, si legem bonam colmius, et mali cul- quiaprior iilorumerror est, priusdicam, gens Saxo-
tores sumus. Quin potius nec cultores, si mali :quia iium fera est, d Fraricorum infidelis, Gepidaium in-
STEPHANIBALUZIINOTJ5.
naros qui unrisuaiu erani, seu iiajreuci, au. : umnes sevenus vua* msuiuiuui piuuicijauiui, 4uu5 sianm
itutemisii dequibus loquimur, aul Vandalisunt, aut opponit saecularibus, tanquam genus hominum .a
Gothi. Nam de Romanishwretkis, quoruminnumera stultitia soeculiremotum. Eadem distiiictione utilur
multitudoest,nihil dicimus. .fetiam infra pag. 108: Atquehoc videliceilaicilah-
a Id est, earum gentittm qbae'Rbmanoturairape- iummodo, hon quiddm etiam clericorum,swculares
rio parebant, sive intra Italiam, siveintra GaUiairi, "tantummodo,non multi etiqmreligiosi. Et pag. 268 :
Hispanias, Africam, aut caeteras Romaniimperii Npva.quippeamentia tam swcutaresquam etiamqiibs- •
prbvincias. Neque enim Romani pppuli appellatio dam religibnis'professosiricessit homines.Tteiri pag.
apud Salvianttm cOercetidaest ad urbem quarii di- 282: lilud durius atque molestius, quod:quidam,ut
cunt Romam, pbstquam uhiversus orbis jure Ro- orbitror, filiorum ttiorum sub rfiltgiohis,titulo g r-eli-.
manae civitatis donatus est, Tum enim (ulPIinius gione dissenliunt, el hqbitu magis swculutnreiiquere
ait Jib. m, cap. 5) una in toto orbe cunctarum gen- quam sensu. Hiteronymusinlepistola.ad Nejpotiaiium
tium patria facta est. Eleganter itaque Rutulus Nu- -^, de Vita clericbrum : Nonnulli enim sunt ditioresmo-
:inatiajius: ^ ' tiachi quam fuerdnt smculdres. Et in Epitaphip Ne-
Fecislipatriamdiversisgenlibusunam: potiani ad Heliodorum: Sitit dilibres rnbhaclii^iidm
Profuit invicliste dominantecapi. fuerant swcttlares. Iidem qui bic sub religibsortthi
noinine opponuntur soecularibus, saricti a.Salviaiio
Neque audiendus Lacerda, qui Jib. i,Advefsario- diciintur pag. 229 :'Seddkififortasse aliquis,non;qui-
rum sacror. cap. 1, exislimat Rbmanuinnoraeii apud dem debiioresnon essesarictos, sedmulto-tamen itia-
Salvianum'nomeii esse,reUgioiiis,ribn.genlis, ac ca- jora hominum swcularium esse debila, a;uor.iim"sunt
tholicos plim vbcatos fuisse Roraaribs, ttt ea nota plura peccaia. Sanctofum pOrroappellatione SalVia-
distinguefentur ab haereiicis. Nam.etlpsfeSalviahus num comprehendferenionachos ipse nos dOcetpag.
ait in pag. 96 innumeram Mssemultiiridittem Ro- 188 : Ita igiiur et in mbnachis, idest, sanclisDei,
manorum baereticofurii,Vutimox dicebanius;\et res Afrorumprbbalur odium. •-,•: .•.'.;.,
ipsa clamat Salviaiuiib, cttiri'Rbjnanos dicit, intelli- - Reposuimus vetereni' ]ectifeneriiy;qtt'aiii vetustse
sere eos qui nondum excusserant jugum imperii editiones habent et cbdex CbTbfeftiriusiSln.^Gbrbteiensi
Romani. eSt : Sed respotiderefbriasse •dtiquispoteit.
b Id est, clericos iribnachbs et oirinino ebs qui scriptum dInfra hacbag.: NtsmquidtamacctisubilisFrancorum
87 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI i .88
liumana, a Chunorum impudica; omnium denique l L Cumse jurant per Christum esse facturbs. Et cum
gehtium barbarorttm b vita, vitiositas. Sed riumquid sCriptum sit : Non nomiridbis nomen Domini Dei
feumdemreatum habent illOrum vitia quem npstra, tuiin vatium (Exqd. xx, 7), in id reverenlia Chri-
numquid tam criiiiiiiosa est Chunorum iriipudicitia sti decidit, ut inter cseteras saeculivanitates nihil jam
qtiam nostra, numqujd tam accusabilis Francorum pene vanius quam Christi nonlen esse videatur. De-
perfidia qnam nostra, aut tam reprehensibilis ebrietas tiique multi non otiosas lantummodo res et aniles,
Alani quam ebrietas Cliristiani, aut lam damnabilis sed 84 et'am scelera quaedamse jurant per Christi
rapacitas Albani quam rapacitas Christiani? Si fallat nomen esse facturos. jfic eniro loquehdi usus est la-
Ghunusvel.Gepida, quid mirumest, qui culpam pe- libus : Per Christum quia toUo illud, Per Christum
nilus falsitalis ignorat? Si pejeretFranciis, qriid riovi quia caedO-illura, Pef Christum quia occido illum.
faciet, qui perjurium ipsum sermonis genus putat Adhoc res recidit, ut Cum per Cbrisfi nomen j'urave-
tesse, non criminislEt quidmirum sihoc barbariita rint, puteht se scelera etiam religiose esse-facluros.
credunt, qui legem et Deum nesciunt, cum major Deniqufequidmihi ipsi evenerit dicam. Cum ante ali-
•ferteRpmani nominis portio ita existiniet, quaepec- quantulum tempus, victus prece cujusdarii pauperis,
care se hovit? Nain ut de alio hominum genefe non praepotentiori-cuidariisupplicarem, obsecrans ne ho-
dicam, consideremus solas negotiatorum et c sirico- 1B mini misero et egestuoso rem ac substanliam suam
ruro omnium turbas, quoemajorem ferme civitatum tolleret, ne subsidium et stipem qub paupertas illius
universarumpartem pccttpaverunt, si aliud 83 estvita hitebalur, auferret; tuin illte, qui ej'us rebus siti ra-
istorum omnium quara meditatio doli feltritura men- bida inhiaverat, ac proedam jam spe et cupiditate
dacii, aut si non perire admodum verba aestimant e ardentissima devoraverat, respiciens ac vibrans in
queenibil loquentibus prosnnt. Tantusapud hos Dei os meum truces oculos,utpotfequi tolli sibi a me pu-'
honor est;proliibensetiam jusjurandum, ut singula- taret h quidquid ipse alteri non tulisset, nequaquain
reni existiriiebt frttctum oninium perjurium. Quid hoc qttod peterem facere se posse respondit: quasi
.tergbmirttm barbafos fallere, qui falsitatis crimen vero jussu aul scriplo id sacro facferetquod penitus
ighprant ? Nihil enim contemptu aguht coelestiuni proeterire non posset. Cumque ego causam qua hoG
prseceptorum, praecepta Domini nescientes, quia non fieri non valeret quaerefem, dixit rem violenlissimarti,
facit aliquid contra legehi legis ignarus. Nosterergo et cul contradiei penit.usnon deberet.' 1Juravi, inquit,
hic peculiariter reatus est qui legem' divinam legi- 1 per Christum res illius a me esse toJIendas.Vide
mus, et legalia semper scripta violamus, qui Demri ergo an possim vel debeam non efficere, quod etiam
npsse nos dicimus, e.tj'ussa illius ac praecepta calca- interposito Gliristi noraine me dixi esse facturum.
•mus; ac per.hoc cum eum spernamus quem coli a'fC Tum ego, (quid enim!ampliusfacerem, cui resfam
nobis credimus atque j'actamus, id ipsum quod cultus justa obtendebatur et,s|ancla?) audila religiosissimi
Dei videtur, injuria est. sceleris ratione, discessi.
XV. Denique, ut de peccatis aliis bihildicam, quis XVI. Hic nunc interrogo; omnes qui sanoementis
est onininp hominum soecularium, praeter paucos, sunt : Quis umquam cfederel usque in hanc contu-
qni non ad hoc semper Christi noraen in ore ha- meUam Dei progressuram esse humanoe cupidilatis
beat ut pej'eret ? Unde etiam pervulgatum hoc fere audaciam,ut idipsum iri<»uoChristi injuriam faCiunt,
et apud nobiles et apud ignobiles d sacramentum dicant se ob Christi nomen esse lacluros? 0 inoesli-'
est : Per Cbrislum quia hoc facio, Per Christum mabile facinus et prodigiosum! Quid non ausoesint
quia hoe agfe, Per Christum quia nihil aliud dicturus improbae mentes! Arinant se ad latrocinandum 85
sum, Per Christum quia nil aliud acturus sum. Et • per Christi nomen, auclorem quodammodo sui scele-
quidplttra? Iu id penitus deducta res est ut, sicutde ris Deum faciunt! et cum interdictor ac vindex nialo-
«paganis barbaris pfius diximus, Christi nomen rion rum bmnitim Christus sjt,dicunt se scelns qubd agunt
videatur j'am sacramentum esse, sed sermo. Nam in agere pro Christo. Et de hostili iniquitate conqueri-
tantum apud piurimos nomen hoc parvi penditur, ut mur, et paganicam bafbariem pejerare causamurl
f numquam minus cogitent quippiam facere quam D : Quanto minore peccato illi per daemonia pej'erant,
STEPHANI BALUZHNOT.E.
perfidiaquam nastra? Et mbx : Si pejeret Francus, beiensis. In aliis quippe edilionibus •
ista non bene
~
quid novi faciet, quid perjurium ipsumsermonis genus disposita sunt. | -
putat esse, nori criminis? Flavius Vopiscus in Pro- e Id est, Francis, ut docuil in proxima pagina.
culp : Ipsis prodentibus Francis, quibusfamiliare est f Mirabile fallendi artificium. Sic apud Tacitum,
ridendo fidem frangere. Vide Rittershusium.V: lib. ii, Domilius Celer aiebat : Periisse
n Ita constanter -codex Corbeiensis. Quo etiam Annaliuiii
Germanicumnulti jactaniius mmrenlquam qui maxime
"
modo Jegitur apud alios auclores. Detracta est dein iwlaniur. Quod imitatus est FamianusStrada, lib.i de
Uttera c, non secus ac in Ludovico, Lothario, Hilde- Bello Belgico : Nulli jactantius fidem suam obligant
rico et aliis. Editio Pithoei semper habfetHunni. quam qui maxime violarit.
h Codex Colbert. et veteres edif., uria viliositas. s Codex Colbert., acutissima,
c
::-:. Rittershusius monet Jegendimi esse sericorum. h Idem codex et editio Galesinii : Quod ipse ali-
Institores sericarum vestium nominat Hieronymus quahdonon tulisset. j
lib. i, adversus Jovinianum. Vide Sidonium; lib. i, 1 Haevpces, per Christum,(-xKedestint in aliis edi-
epist. 8, etibi Savaronem et Sirmondum. tionUjus, additae sunt ex codice Cprbeiensi, Prpfsus
d Reddidimus hic bona fidelectionem codicis Cor- , bene. Vide, lector. Probabis. •
89 DEGUBERNATIONEDEILffi.lv. 90
quam nps per Christum! Quanlo minoris crinijnis / Lsimile quaedicimus? Numquid dici de Cbunis polest:
res est Joyis nomen Iudificare, quam Christi! Ibi Ecce quales sunt qui Christiani; esse dicuntur?
homo estmortnus, perquem juratur; hic Deus vivus, Numquid ,de Saxonibus aut Francis : Ecce" quae fa-
qui pejeratur. Ibi nechomo ullus;hic Deus sumfinus. ciunt qui se asserunt Clmsti esse cultores? Num-
Hic cum maximi sacramenti sit dejeratio, necesseest quid propter Maurorum efteros mores lex sacro-
maximi sit reatus et pejeratio; ibi cmh prope nullum saiieta culpatur? Numquid Scytharum aut Gepida-
sit a juramentum, nullum constat esse perjurium.- rum inhumanissimi ritus in maledictum atqtie blas-
Nam cum Deus non sit per quem juratur, non est phemiani nomen Domini Salvatoris inducunt? Num-
perjurium cum pejeratur. Denique qui vult scire quid dici de ullis. istorum potest : Ubi est lex
quam verum sit, audiat beatum apostolum Paulum catholica quam crediint? Ubisunt pielafis tet castita-
ipsahaecquse nos dicimus praedicantem. Sic qtiippe lis praecepta*qusediscunt? Evangelia legunt, et im-
ait : Scimus autem quoniam quwcumquelex loquitur, pudici sunt; apostolos audiunt, 87 et inebriantur;
his qui in lege sunt loquitur (Rom m, 19). Et iterum : Christum sequuntur, et rapiunt; vitam iraprobam
Ubi, inquit, non estiex, nec prwvarkalio (Rom. iv, 15). agunt, et probam legem habere se dicunt. Numquid
Duabus his senlenliis duas evidenter exposuit partes hiec de ulla istarum gentium dici queunt?Non-utique.
generis humani, extra legem positos, et in lege vi- ]J De nobisquippe omnia ista dicuntur.In.nobis Christua
ventes. Qui sunt igitur nunc in lege positi ? Qui sciU- patitur opprobium, in nobis patitur lex Christiana
cet nisi Christiani, sicnt ipse Apostolus Jiiit, qui de maledictum. De nobis enim dicitur iUud quod supra
se ait : Sine lege Dei non surii, sed in lege sum Chrisli diximus : Ecce quales sunt qui Christum colunt. Fal-
(I Cor. ix, 21). Quiigitur sine iege Christi ? Qui riisj sum plane illud est quod aiunt se bonadiscefe, quod
pagani bomines, legem dominicam nescienles? Et jaclant se sanctse legis praecepta retinere. Si enim
ideo de his dicit : Ubi non est lex, nec prwvaricalio. bona discerent, boni essent. Talis profecto secta est,
b Quo uno utique ostendit Christianos tantum, cum pec- quales et sectatores. Hoc sunt absque dubio quod do-
caverint, legis praevaricatores esse; paganos autem centur. Apparet itaque et p*rophetasquos habent im-
qui legem nesciunt, sine praevaricatione peccare, quia puritatem docere, et. appstolos quos legunt nefaria
nullus potest ejus rei praevaricator esse quain nescit. sanxisse, et Evangelia quibus imbnuntur, hoecqua*
Nos ergo tantum praevaricatores divinaelegis, qui, ut ipsi faciunt praedicare. Postremo sancla a Chrislianis
scriplum est (Rom. n, 21, seqq.), legem legimus, et lierent, si Christus sancta docuisset. jEstimari ilaque
non facbnuseam; 86 ac Per noc nuiil est aliud scien- de cultoribus su|s potest ille qui colitur. Quomodo
tia nostraquam culpa, qui ad hoc tantumniodo legem enim bonus magister est, cujus tam malos videmus
novimus ut maj'ore offensione peccemus : qtiia quod (1 esse discipulOs?cEx ipso enimChristiarii snnt, ipsum
lectione et corde novimus, libidine ac despectione audiunt, d ipsum legunt. Promptum est omnmua
calcamus. Et ideo rectissime apostolicum illud ad Chrisli intelligere doetfinam. Vide Christianos qnid
omnem dicitur Christianum : Qui in lege gloriaris,* aganf, et evidenter poles c de Christo scire quid do-
per prmvarkaiionem legis Deum inhonoras. Nomen ceat. Denique quam prave ac nefarie pagani semper
ehimDei per vosblasphematurinter gentes(Ibid., xxm, de sacris Dominicis opinati sint, docent persecuto-
24). Cujus ergo criminis rei sint Christiani, ex hoc rum immanium cruentissimae quaestipnes,qui in sa-
unb inteUigipolest, quia Dei nomen infamant. Etcnm criliciis Chrislianis nihil aliud quam impura quaedarii
scriptum sit nobis ut omnia faciamus in gloriam Dei fieri atque abominanda credebant. Siquidem etiam
(I Cor. x, 51), nos e diverso cuncta in Dei lacimus initia ipsa nostrae religionis non nisi a duobus maxi-
injuriam. Cumque ipse Salvator noster ad nos quoti- mis facinoribus oriri arbitrabantur : primum scilicet
die clamet: Sic iuceat lux vestra coram homini- homicidio: deinde, quod homicidio estgravius, ince-
bu,s,ut videant filii hominum opera vestra bona, et stu; nec homicidiosolum et incestu, sed, quod scele-
magnificentPatremvestrum qui incwlis est (Matth. v, ratius quidem est, incestu ipso et homicidio;incestu
16), nos ita vivimus econtrario ut filii hominum vi- matrum sacrosanctarnmet homicidioSginnoceritium
deant opera nostra mala et blasphement Patrem no- J[) parvulorum, quos non occidi tanlum a Christianis,.
strum qui est in coelis. sed, quod magis abominandum est, eliam vorariexi-
XVII. Quae cum ita sint, magna videlicet nobis stimabant; et hoecomnia ad placandum Deum, quasi
praerogativade nomine Christianitatis blandiri possu- ullo facinore magis possit oflendi • ad purgandum
mus, qui ita agbnus ac vivimus ut hoc ipsum quod piaculum,quasiullum aliudroaj'usesset; adcOmmen-
Christianus populus esse dicimur, opprobriuitt Christi dandum sacrificium, quasi ullam rem Dominus niagis
esse yideamur. At e divcrso rn paganis quid horum possit horrere; ad promerendam vila"m aeternam,
STEPHANI BALUZH NOT^l.
a Codex CoJbert. et veteres edit., Sacramentum. d Hsec desunt in codice Colbertiuo et in editioni-
£e& Corbeiensis et editio Pithoeana habent uti nos bus Brassicani et Galesinii.
edidimus. * . e Codex Corb. et editio Pithoei, de ipso Cltristo.
b Ita codex Corbeiensis. Colberlinus et editiones: Hale, ut opinor. Sirfficilenim alterutrum horum vo-
Quo dkto. cabuloruni."Codex Colbertinus habet non ha-
> Tacilus loquens de Christianis -.Auclor nominis bel ipso. Contra editiones Brassicani Christo,
et Galesinii ha-
ejtts Christus, qui Tiberio imperitante per procurato- bent ipso, sed non habent C/irisio.
rem Ponlium Pilalum supplkio affeciuserat,
91 S. SAXVIANIMASSILIENSlSPRESBVTERI 92
qnasi verbtetiam sipossit Kisrfebusaccipi;tanti esset ALacqiiiescuritlegi et scittnt vblbntatem tejiis,fetprbbant
ad eamperscelera-tamlmmariiapefvehifi. quaepotiora surit; qui habent formam scientiae et .
XVIII. iritelligtere ergb pbssuttitts;atttqtialfesesse veritsitiS'iii Tfege; qni prbedifeant'lion furjttidum, et
pagarii-cfediderifit CKristianbs, qtti taUbussacrificiis fufarittif; qttilfeguritttbnmoectiandiim,etnibecbanttir;
-Deum efelfeierit,aiit qualeiri sbllicitetit-Deum ipsum, :qui inTegeglofiariiur, fetper'praevaricationein legis
• qui haecSacra;dbcui'ssef. Et hbc ctirita? Cur utiqtte 'Detirii 90 irihbnbrant ^JRbni.ii, VI, secfq.).Et ideo
nisi ob;eOsquiGhristiarii esse dicuritur tet tion stiiit, hoclpsoCbfistiani"deteriorfes'suht,:ii^i hielibfes fesse
qui-per flagitia ac tttrpitudinesVsuasnomeh feligioriis dtebeferit.Nbn etiiniiprbbanfqttodpfbliientur, et ihi-
: infamant,-qui, Utscfiptttmest, ore fateniur• se nasse pugnant -profeSsibiierii siiam -mbribiis' sttis : magis
'Dedhi,faciisduieirihegarit, cuiritiniabamihabilesetih- tehirii damhabilis eik *ni'alit|aqbairi titiilus bbbitatis
cfeduli, ad.Ptnhedttternbpus;bbhtthite'pibbi'(Til:i,'\Q), ' accuSat,'etreatus iinpii festpiumiibmfeii.Uiide feiiam
•per qubs, utTfegimus,;iiia vefiiatis blaspiietnatur (II Salvaior Iti Apocalypsiad'tfepidumChfiStiarittmait:
:petr. n, 2), "fetsacrfesanctumDomini Dei riomen sa- Utinam dut catidus' esses dut frigidus! Nuric dutem,
'
crilegoium 'hominuhi maltedictioiie viblatur. Quam quia fepiduses, incipitim ieevbrhereex ore meb (Apoc.
• gravis aufeiri ttc Vsitigulafispiaculi malurirsit riomen ui, 15, 16). Onineiri Cliristiaiiririi Doriiiriusfidfeac
Diviriitatisin blasphehiiam gentium dare, tetiamDa - IB spirilujubet fessefeifvcHierii.Sic fehuttsciipttim est:
, vid beatissirai edbcemur exemplo, qui cum suffragio Ut sinius spititu ferventes, Dbrriiho servienles.(Rom.
justitiarum suarum aetterriamprb offensionibus suis xn, 11).Tn hbc ergo ferVbrespifitris fidei religibsaear-
• pceriam per Uriatiitantum CbriftessibneriibierUerif eVa- dOr osferiditur, dte qiio afdbre qpiplurhniim liabet,
dere, hujus tamen cfitiiitiis veniam ntecperpoeiiiteii- ftervenStesseaghbscitur fidelis; qtti iiihirohrairibha-
tiam;patrbcinattttemvpbtttit impctrare. Nam curii ei bet, frigidustesseiritteliigituret pagarius; qui vefo in-
'erroresproprios confitehti Nalhan propheta dixissel: tfer tttriiriiqufevfelhetttfuhi fest, tepidus atque exosus
TranstulitDeusipeccatumliium:tiontnorieris, subdidit 'festDbniinb Chrislianus : etideo ad feum dicitur:
. statim : .Verumtamen quiablasplietriare fecisirinithi- Utiham aut ~cdlidus\essesdut frigtdus! Nunc aulem,
CPSDomini propter aefbum hoc, fitius qui-ex ie natus quia tepidus es, mctptqm te evomereex ore meo; hoc
':est mofietur;(II:jR«jf.?xii,T5,'li). Et quid pbst -haec? ' festdiceffertJtiriam jaul calbfem et;fidem baberes bo-
'Depbsitb scilictet diadeiriale/prdjeotis 89 gemmis, ' nfeiumVCbristiahbfuin,aut cprle fiigus et ignoran-
exutis :purpttris,ta-rfeniOtopttiriispleridofe regioe di- tiairi .pagaribfbrii!'Ajit, eiiim fides te caUdaDeo in-
gnitatis, cum prohisOmnibussolitariiis, gtemens,clu- siriuaret, auf cerife ad praesensadhuc legis igno-
sus, saccb squalidUSjifletu^hiadidus,cuitefesordida- rantia".aliquatenus excusaret.. Nunc autem quia
tus, vitam -parvuli -siii tot lamentalibriiim suffragiis(C Christum jam agnbvisti, et pegligis quem agnovi-
pfeleret, et piissimuni Deum-tanta precum ambitione sti, qui susceptus es quasi intra os Dei perfidei
ptilsaret, sic fogaris et obseerans obtinere riOhpo- . agriitionem,projicieris per teporeni; quod quidem
tuif; cum^tamen, quodffertissimumpeteiiiibos adjtt-' etiarii :beatus appstolus Petfus evidfenter exposuit
mfehtutafest,Tinpetraturttm;seqttfedSicaDeopetefet "dicensde vitiosis afetepidis, id est, maJe vivfenlibus
credidisset. !Ex qubiritelligi potest qttpd riulltimpe- Cbristiariis : Meliuserat ittis non cognoscereverilalem
- hilusViriaj'ofispiaculicrinieiiest, quam blaspheinaridi cjuam cogrioscentibics retrorsum reflecti qlradilo sibi
catisam gentibus "darfeiQnicttmque enim sine blas- Aiiaridato.CoriiigiliUisres veri pr.overbii.:Canis rever-
phemia bliorum graviter ferraverit, sibi tantutii:affert sus adsuum vomiiurri,et sus toia hin volulabroluti (II
dairinationem. Quiautehi alios biaSphemare fecefit, Pelr. ii, 21, 2.2). Quod ul evideriter de his dictiim
multos stecurii:prsecipitatin hiortem, fetbecesse erit "91 intfelUgairiusqui siib Christiano liomine in sor-
Utsitprbtaritis retisqttatitos secuni traxefit iri rfea- dibtts miihdi atqufe impiiritatibus vivunl, audi quid
tum. Nec sblum hoc, sed quiCumquepeccator ita de "teisdettiinteoderiilbco dicat : Si enim,.inquit, re-
"'
'peccat:ut'alibs 'fahifehpeccato suo blasphfemaffehbn fugieriiescbiriquiriaiionesmutidiin qgnilionem Domini
faciat, peccatum suum ipsi obest^tantuhimbdb qubd nbstri ei coriservaiorisJesu Christi,his rursus implkiti
peccaveritj-sacrosarictumatttem Deiribmfensacrilega J) supetariiur, faciasuhiiilis noiissima pejora.prioribus
^blaspbfeiiiantiummaledictiorie ribn Jaedit. Qiu vfero (IIPe'r.ii,.20). Qiiod.quidem et bealus.apostolus
-;blaSphfeiriareaiips;peccaris!fecerit, necfesseest pfecca- Paulttsin tettmdemriiodunidicit : Circumcisio.quidem
triih httjtts sttpra fefiminis humabi tesse mensurarii, prbdesi, silegem cusiodias. .Si autemprmvdricatorle-
qtiia per coiiviciaplttfiinprttin iriaestimabiltemDeb fa- gissis,.circumcisio iiia,prmputiumfactaest.(Rom.-ii,
citVinjiiriam; 25). Circumcisioriemautem Christianitatem inlelli-
XIX.: Hbc auteiri,Jiitdixi, malttm pteculiafiter tan- gfendainipse evidentissime docet dicens :- Nosenim
tum Christianorurtt est, quia per eos taiilunimodb sumuscircumcisio, qui spirituDeo servimus,et non in
blasphematurDeiis, qtti bpnadisctthtetmalafaciunt; carne cqnfidirnus(Philipp.m,^). Ac perhoc videmus
qui, ut scriptumest, Deum verbis confitentur et fa- quod malos Christiarios paganis comparat; rieceom-
ctisnegantfVTit.'!,T6);.qtti, utidem apostoluSait, parat tantum, Sed ptene postporiit, dicfenS: Si autem
STEPHANI BALUZIINOTiE.
a Editiones Brassicariitet^Galesinii, Rerhotabrnnis dorisregiiilignitqte.
tplendorisregia o%nitate.Pilhceus, remotaomni splen- h Codex Golfiert., cwni.
93 DE GUBERNATIONEDEI LIB. 94
pmpuiium juslitias legis custodiat, nonne pmputium .k(Rom. rv, 15). Acper hoc si non iprasvaricantur a
itlius in circunicisibnemreputabitur? Et judkabil id lege quam rion habent, ergo nec contemnunt legis
auod exnalura esiprmpulium, legem consummans,te scita quae non habent: quia nemo, utdixi, potest
qui per liiteram et circumcisionemprmvarkator legis despicere quod nescit. Nos ergo et ;contemptorespa-
es'(Rbm. n,:26, 27). Ac per hoc intelligimus, ut supra riter et praevaricatores;sumus, ac per hoc paganis
dixi, ctiJpabiUbresiibs niiilto esse, qui legem Dei ha- deteriores, quia illinbn.noruntDeiman'data,;j!OSTio-
bemtts tetspeftiirrius,qttam illos qui nec habent omni- yimus ; illi ea non habent, nos habemus; illHnau-
rio riechbfurit. Neiriofentih ignota contemnit. Con- dita non faciunt, nos lecta'calcamus.-Et ideo apttd
cupiscehiiamquippe nesciebam, Apostolus inquit, nisi illos ignorantia est, apud nos praevaricatio; quia
iexdiceret : Noh coricupisces(Rom. vn, 7).,Neque minoris criminis reatus ;est lfegem nescire qttam
eriiriipra*varicahttifa lfegfequam non habent : quia, spernere.
ttt scfiptttm est, Ubi noh esl iex, nec prwvaricatio

LIBER QUINTVS*

'92 I.IScio inlideUssunbsquosque et veritatis di- ]5 Dominica lege querimuf.quam queri deoptiroo wfe-
vinaeincapaces iiicere adversum haec posse quaedixi- . dico iropatiens aegrotus solet: quicumingravescera
"mus : Si tantus sit Christianorum infideUum reattts sibi morbos vitio :suo fecerit, imperitiaiti medehtis
iit pluspeccent prsetermittentes mandala Domini accusat. Quasi vero curare 'uUam ihfirmitateiii pra>
quaesciant, quam paganae.gentes quae nesciant, sa- cepta possint,si ei non obedieritinfirmus; atitsa-
Tubriorem his fuisse ignorantiam quam agnitionem, nare quemquamobservantia valeat quam medicttsfei
et contra eos esse admodum quod agnoverint verita- imperat, si eam sibi segrotusipse non.priestat. Qttid
tem. Quibus hoc respondendum est, non veritatem .jttvant stomachum &absinthia, sistatimdulciasub-
"bis obesse, sed vitia;' nec legem nocere, sed mores. sequantur? Quid confemrit.phrenetico silehtia Cir-
a Denique da mores bonos, et.legis scita pro nobis cumstantium, quem sutis Clamor occidit? Atit quid
sunt. Tolle vitia, Jex prodest. Scimus enim, inquit prodesse poterit antidotum, xsuisuperfunditurverie-
Apostolus,quia lex bona est, siquis ealegiiime utalur num? Et nobis ilaquelex testantidotum,sed vitiosi-
(I Tim. l, 8). Legitime itaque Jfegeutere, et Jegem tas venenum. Sanare nos non potest legisaritido-
tibi bonam ipsefecisti. Scimus enim, inquit, quialex tiim , quos occidunt venena vitiortim. Stedjamde
bona est, si quis ea legilime utatur: sciens hoc, quod his et antea satis diximus; et-si ita rtespostulavefit,
juslo lex non est posila.(Ibid., 8, 9). Ac per hoc ju- (1 etiam post haecjuvante Deo aliqua dicemus..
stus esse incipe, et eris liber a Jege : quia non po- II. Interbn quia c duo superius barbarorum ge-
lest lex venire contra mores, quae j'am habetur in .nera vel sectas esse memoravimus, paganortthrat-
mormus. Scimus enim, inquit, quia lex bona est, si que haereticorum, quia depaganis j'am, ut arbitror,
quis eategitime uiaiw.sciens lioc, quodjuslo lex non satisfecimus, de boereticisquoque, ut causaipbscit,
esl posita, sed injustis, el non subditis, sed sceleratis subjiciamus. Potest enim quispiam diceffe;:-Etiailtsi
elimpiis et peccdloribus;elsi quod oliud sanw doctrir a paganis Iex divihanon exigat ttt maridata faciahl
nm ddversalur (Ibid., 8-10). Ac per h6c non tain quoenon sciunt, cefte abhoefelicisteiigit quisciurit:
lex libi, o homo, quam lu legi adversaris; nec lex eadem eriim etiam illbs Tegfere
quoe nbs legirous,'
contra te bene proecipiendo, sed tu cotitra legem •eosdera
apud illos prophetas Dei, eosdem apostolos,
male vivendo agis. 93 Immo illa pro te est, tu con-
'ObsdemevahgeliStasfessteVcic per hbcaut nfehtiiittuS
tfa Ulam.Tlla ehim tibi cbnsulit sancta dicendo, tu
conlra iUamvenis prava laciehdo; nee cbntra illam ab illis legem «egligi qnam a nobis,;aut tetiammulto
tantum, sed etiamcohtra te; hoc ipso enbn quod magisp94 quia cum eademTegarit scfipla quoe rio-
contfa Uiam et cbrifra te, qttia in iUa salus et vita stri, multa faciunt deteriora quam nosfri. Utrumque
tua est: ac per hoe dum Jegem divinam deseris, sa- \j)«rgo. videamus. Eadem, ihqu|s, legimtilU qttaeTe-
lutempropriam derelinquis. Non alitertergo nos*de gttntur a hobis. Qubmodoteadeiri,qiiaea abiauctbfi-
STEPfiANIBALUZH NOT^E.
* Ideiricodex tet veteres teditiones: 'Deniquemores prwstant, dtque pliis per dulcia medkqminq, aiiis per
boni. amara succurrunl.Unde interira coIUgitufyerissimam
i-HunclOctittiita coiteximus prppria auctofitate, esse vifi doctissimi Nicolai Rigaltii observatipnerii,
tairientetsi.etteditioneset manuscripti libri repugna- qui in proefatione ad Tertullianum. anriptavit efiam
rteht.TJtrbbique eriim'cpnStariterleg|tur :.Quidjuvat veterum librorum fidefalsissimasTectifenes-assefi.
stomachurndbsiinenlig,;% tetc.;Sed vitio librariorum Narnel sunt libri veleres, iriquit, depravatissimecpr-
iitepsit hic errOr. NamSalyianus absintliiabppOhfefe recti;neque ulla^pesjredttc^it^.^gie^vmto^iii.nftt
vbluit diilcUitts,ttl silentiaciainpfi, felantidolum yte- tamveteres nanciscariuirut sihtothni correctorumah-
rienb."Nbstramcbiijecturamfebrififmatipse Salviaiius iicfuilalevetustiores.
etiam in pag. 137 : Sicul enim, inquit, optimi ac pe- cVide supra,.pag. 80.
rifisiimi medici dissiriiiUbusrnoibis curas disparet d In editione Pithoearia scfiptufn eiiaridiioribut.-
95 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBVTERI 95
biis qubndam.malis el male sunt interpolata et male .A se esse p.roesumunt, Honor Dei apud nps est, sed ilji
tradita? ac pter hoc jam nort teadeni, quiaiibn pos- hoc arbitrantur honorerii divinitatis esse qiiod cre-
'
simt penitus dici ipsa^qtiae sunt in aliqtia sui parte dttnt. Ittofficiosi sunt, sed illis Hoc fest summuni reli-
viliata. Incblumitateiri enim non habent qoaepleni- gionis officittm. impii sunt, sed hofeputant veram
tudinem pefdiderurit, nee statum suum brimlrio ser- esse pietatem. Errant ergo, sed bono animo errant,
vant quoe sacramentorum virtute privala sunt. Nos non odio,.sed affectu Dei, honbrare se Dominura at-
ergo tantum Scripturas sacras plenas, iriViolatas, in- que amare credentesj. Quamvis noh habeant rectam
tegras habemus, qui- eas vel in Jbnte suo bibimus, fidem, illi '
tameii hofeperfectam Dei aestimant chari-
vel Cerle de purissimp fonte haustas per ministe- tatem. Qualiler prb hoc ipso falsaeopinionis errore
rium flpurae translatipnis haurimns. Nps tantum- iri die judicii puniendi sint, nullus potest scire nisi
modo bene legimus. Atque uiinam quam berie legi- judex. Interim idcircp eis, ut reor, patientiam Deus
mus, tam bene adimpleremus! Sed vei;eor quod qui comrabdat, quia videt eos, etsi non recte credere,
non bene observamus, nec bene lectitemus : quia affectu taraen pioe bpinionis errare; maxune cum
minor realus est sancta nori legere, quam lecta vio- sciat eos ea facere quae nesciunt, nostros autem ne-
lare. Caeferaequippe hationes aut 11011 habent legem gJigere quod creduntj: ac per hoc illos magistrorum
Del, aut debilem et convulneratam habent; ac per B peccare vitio, noslros suo; illos ignorantes, nostros
bocj ut diximus, non babent quoe sic habent, Nairi scientes; illos id facere quod putent reclum, nostros
Vetsi qui gentiuiii barbararuni suntqui in libris Suismi- quod sciant esse pefvers'im. Et ideo justo judicio
IIUSyideantur SCripturam sacram interpblatam ha- illos patientia Dei sustioet, et nos animadversione
; bei-e vel laceram, habent tamen veterum magistro-- castigat; quia ignosci aliqRatenus"igriorantiaepotest,
Vrum b tfaditione coriuptam, ac per hoc tradilionem contemptus veniam rion merctur. Sic enim scriptum
Vpotius quam Scripturam habent, quia hoc hon reti- est: Servus qui nescit voluntatem.domini sui, etnon
nent quod veritas legis suadet, sed quod pravitas facit-eam, vapulabiilpaucis. Qui auiem scit eam, ct
malae tradilionis inseruit. Barbari quippe hombies, non facit eam, vapuldbitmultis (Luc, xn, 47, 48).
Romanae, immo pOthis huroanaeeruditibnis expertes,' III. Non ergo miremur ©Q quod muliis caedimur;
qtti f liihil omhino sciunt nisi quod a doCtOribusVsbis qttia iibn iuscientia, sed rebelliotte peccamus. Scien-
audiiint; quOd audiurit,. boc Sequuntur:: ae sic iie- tes enirii boha , iifen bene agimusv. et discretionem
«essfe est eos quiVtotius litteraturae ac sciehtioe rectiac prayi intelU^eiiteSjpravaseclamur; Jegem
ignari, sacramehtum Vdivinse legis cioctrina magis legimus, et Jegitima calcamus, tet ad hoc tantum
quam leclione cognoscunt, doctrinam potius retincre proeceptorum sacrbrum scila cognoscimus, ut gra-
quattilegem. Itaque eis traditio magisfrorum suo- C vius post interdicta peccemus. Deum colere nos
rum95 el doclriria inveterata quasi lex est, quia diCimus,et diabblo obtemperamus. Et pos.t Inec vo-
hoc sciunt tanluiiiihodo qubd docentur. Hoeretici lumus ut bona a Deo accipiamus, cum malis malai
ergo sunt, sed hoii scientes. Denique apud nos sttnt seriiper addamiis; fieri. voluntatem nostram a Deo
hoeretici, apud se non sunt. Nam in taiitum se Ca- cupimus , curii Dei nos facere nolimus. Quasi supfe-
tholicos esse judiCant, ut nos ipsos tilulo lroeretica* riores nos Deo agbnus. Volumus ut Voluntati nostrae
appellationis infament. Quod ergo illi nobis sunt,- Deus jugiter pareal, cum omnes nos voluntati ejus
hec nos illis. Nos eos injuriam divinaegeneralioni jiigiter repugriCmus. Sed ille justus est, licetnos.si-
facefe certi sumus, .quod minorem Patre Filium di- ' mus injusti. Castigat enim quos castigandos putat,
cantL.Illinos injuriosos Patri existiniant, quia sequa- pafitur qrios putat esse patiendos. Utrumque ad
•les essfecredamus. Verifas apud nos est, sedilli apud unani rem vult proticere ut et castigatio ih catholi-
x
; STEPHANI BALUZII NQTJG.
QuoclHitterstiusio aispiicuit, qui censuit legi aepere naei suce, neque m saceraotis sui hde conquiescat..
aucloribus. Cum itaque Ifeetifenemquam Rittershusius Antiqui enira etiani feniinas excitabant ad siudium
praetulit habeant editiones Brassicani et Galesiriii, saCrarum litterariira. fTfestisHieroriyhiuS,qtti iri epi-
tttm etiam codex Corbeiensis, eam in hac edilipne stola ad Gaudentium vult puellam scife memoriter
retraefi debere visuni est. psalmos, libros Salomonis, Eyangelia, apostolos et
* Loquitur de variis sacrorum bmliorum editioni- prophetas. Idem Marcellam laudat iji ejus Epitaphio
bus.quoetiim in; usu erant. Calholicos' Scripturas 3D quod divinaruin Scripturarum ardor in ea esset in-
saCras, pienas, iijyiolatas,integrashabere ait,liacreti- credibilis, et ad Demetriadem scribens.eam hortatur
cbsvero iriterp.biafas,malte traditas, iaceratas, debi- ut statu.at quot hpris sanctam Scripturam ediscere
ltes, convulneratas , - ac veterum magistrorttm tradi- debeat, quarito temppre legef e, non adlaborem, sed '•
tionfecorruptas. ad delectationem ,et jinstructionem animae.Et Victor
b Existimabat Rittersbushis corruptam esse editio- Vilensis in iuitio libj. v de PersecufionfeVandalica
- nem Pithdei, quoe tfqdiiionem habet. Visum itaque Dionysiam quamdam commemorat, quae Scriptura-
illiiegendum esse trdditione.'Ediliones tamen Bras- "ruiii diyinarum scientia plena erat. Leodegarius de-
sicarii etGalesinii pfoefefunt etiam tradilionem. Nos hique Augustoduiiensium episcbpus, ad matrem
secuti auctoritatem codicis Gofbeiensis et conjectu- suam Sigradarii scribens, quse iu monasterium se
ram Rittershusii scripsimus traditione. Paulo post abdiderat, ep inter alia argumentp eani solatur quod
ifegebatiu'apttd Pithoeum aut per hoc , cum et sensus pro amissiprifev rerum| baberet Scripturam sanctam di-
pbstulet legiac per hoc,et iri baclecliohe corisentiant vinam. Ea fuif pfiscorum temporuni simplicitas
: eaetferoe editioiies et codex Corbeiensis. ct coniidentia. -.,'" |
«. Existimare videtur Salvianus necesse esse ut AVide ad bimc loCum Diarium Litterar. Ital. tom.
'
unUsquisqufeChristianus apprime imbulus sit arcanis XXIV, pag. 17 tet seiiq. -
97 DE GUBERNAflONE DEI LIB. V. 96
cis peccandi relrtenet libidinem, et quandoque haere- ,\ Jam vero illud quale, quam saevum, quam ex hac
ticos patientia Dei faciat plenam fidei noscere veri- ipsa impielate descendens, quam alienum a barbaris,
tatera, maxiine cutii sciat eos forsitan catholica non quam familiare Romanis, quod se invicem exactione
indignos fidte, quos videat catholicis Vitaecompara- proscribunt: inimo non invicem : nam hoc tolera-
lione praestare. Omnes autem isti de quibus loqui- bilius ferme esset si pateretur quisque 98 fluod
mur, aut VandaUsunt aut Gothi. Nam de Romanis feceiat; illud gravius est, quod plurimi proscribun-
haereticis, quoruni innumera multitudo est, nihil tur a paucis, quibus exaetio publica peculiaris est
dicimus , neque aut Rpmanis eos aut barbaris coiri- praeda, qui fiscalis debili titulos faciunt quaestusesse
paramus,- quia et infidelitate Romanis sunt deterio- privatos; et hoc non summi tantura, sed pene ihfi-
res, et foeditafe vitae barbaris turpiores. Sed hoc mi; non judices solum , sed etiam judicibus obse-
nos non solum non juvat, sed etiara supra id quod quentes. Quceenim sunt npn modo urbes, sed etiam
a nobis ipsis gravamur gravat, quia et ii quos lales municipia atque vici; ubi non quot b curiales fue-
causamur esse, Romani sunt. Unde inlelligere pos- rint, tot tyranni sint?c Quanquam forte hocnomine
sumus quid mereatur omnis Romana respubjica, sibi gralulentur, quia potens et hoaoratus esse vi-
cum pars Romanorum .offendat Deum vita, pars et n deatur. Nam et latrones ferme omnes gaudent et
irifidelilatepariter et vita. Salvo eo quod etiam ipsae gloriantur, si atrociores admodum quam sunt esse
quondam lioeresesbarbarorum de Romani magisle- dicantur. Quis ergo, ut dixi, locus est ubi non a
rii pravitate fluxerunt, 97 ac perinde etiam hoc principalibus civil.atum viduarum et pupillorum vi-
nostrum crimen est, quod populi barbarorum Jiaere- scera devorentur, et' cum his ferme sanclorum om-
tiei esse coeperunt. riium? Nam et hos quasi viduas ac pupillos hahent,
IV. Porro autem quantura ad.conversalionem Go- quia tueri se aut pro studio professionis suaenolunt,
ihorum aut Vandalorura perlinet, quid est in quo aut pro innocentia' atque numilitale non possunt.
eis aut praeponere nos aut etiam comparare possi- Nemo ilaque horum tutus est, neque ulli adraodum
mus? Ac primum ut de affectu et charitate dicam praeter summos a vastatione latrocinii popularitis
(quam proecipuam Doniinus docet esse virtutem, et immunes , nisi qui fuerint ipsis lalronibus parfesin
quam non solum per omnes Scripturas sacras, sed bac coiidilione; iromo in hoc scelus res devoluta
etiam per se ipse commendat dicens : In hoc scietur est, ut nisi quis malus fuerit, salvus esse non possit.
quod discipulimei.estis, si vosinvkem diligatis [Joan. V. Sed videlicet cum tot sint qui bonos vastant,
XIII,35] omnes se fere barbari, qui modo sunt sunt fortasse aliqui qui in hac vastatione succurrant;
unius geutis et regis , mutuo amant, omnes pene fj qui, ut scriptum est, eripiant egenum et pauperem
Romani se mutuo persequuntur. Quis enim civis de manu peccatoris (Psal. LXXXI, i). Non est qui fa-
non invidet.civi? Quis cnim plenam vicino exbibet ciat bonum, non esl pene usque ad unum (Psa/. xm,
charitatem ? Omnes quippe a se, etsi loco noii ab- 1). Ideo dixit, pene usque ad unum quia taiita est ra-
sunt, affectu absuntj etsi habitatione junguntur, ritas bonorum, ut pene unus esse videatur. Quis
mente disjuncti sunt. Atque ufinam boc, licet sit enim vexatis atque laborantibus opem tribuat, cum
pessimum lnalum, utinam cives tantum alque vicini! improborum hominum violentioeetiam d sacerdbtes
Illud est gravius , quod nec propinqui quidem pro- Domini non resistant? Nam aut lacent piurimi eo-
pinquitalis j'ura consefvant. Quis enim se proximis ram, aut similes sunt tacentibus, etiamsi loquantur;
suis proximum reddit? Quis solvit charitati, quod se et hoc multi non inconstantia, sed consilio, ut pu-
agnoscit debere vel nfemini? Quis boc est animo tant, atque ratione. 99 Exsertara eniiri veritatem
quod vocalur? Quis tani propinquus corde qiiam proferre nolunt, ,quia eam aures impfoborum homi-
sanguine, in quo non luridus malevolentiae zelus nes spslinere non possunt; necsolum.refugiurit, sed
ardet, cujus non sensum livor invasit, cui non pro- etiam e oderunt et exsecrantur, et nonmodo audi-
speritas aliena supplicium est? Quis non bonum al- tam non reverentur aut metuunt, sed majore etiam
terius, malum suum credit? Cui ita sufficit felicitas ^ superbientis pervicaciaeperdttellione contemnuiit. El
sua, ut etiam alium velil esse felicem ? Novum et ideo tacent etiara qui loqui possunt, dum ipsis infer-
inaestbnabile nunc in plurimis malum est. Parum dumf malis parcunt; nec vfelunteis vim apertoepro-
alicui est si ipsfe sit felix, nisi alter fuerit infelix. mere veritatis, ne faciant eos ingesla acrius veritate
STEPHANIBALUZHNOTJE.
a De Gothis testatur Isidorus in Ghronico, eos principalis.
Arianos faclos esse in graliam Valentis imperatoris : c Hunclocum haud sanum existimaverim equidem.
Go//«ad Istrum bifarie iri duobus Fridigerno et Atha- d Infra extremo.Iib. iy adversus. ayaritiam pag.-
tnricodivisisunt regibus. Sed Fridigernus Athalarkum 296 : Inler hwc quid qgatil quibus ibquendi a Christo
VaientisAriani imperaloris auxilto superans, suadenle officiamandantur?Deo displicent,si tgcenl;hominibus,
eodemin hujitsbeneftciigratiam ex calholicoArianus si loquunlur. Ea ergo fuit istius saeculi inlelicitas ul
tum omni geriteGothorunieffectus,errorem secuius est sacerdotibus non liceret eloqtti quod vellent, sedpal-
ipsius.
h panda essent vitia subjectorum. Vide quae de hoc
. Paulo post vocat principales; In antiqua ver- argumento annofata a nobis sunt ad captti 15 libri;
sione tconcilii Ephesini pag. 555 et apud Mariura Agobardi de Privilegio et, Jure sacerdplii.
Mercalorem pag. 621,curialis dicilur, qui in antiqua c Codex Colbert. et veteres edit., odiunt. . .
Versionecoocilii Chaicedonensis pag. 1157, vocatur f Idem lroer et veteres edit., male parcunt.
9?, , . S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBiTERl | 100
pejores. Inter haecvastantur pauperes, viduaegernunt, A erant, quia non perniittebaiitifrtessequbd fueranl;
orphani.proculcahttif, iii tantum ut multi eorttro et; coactique sunt yitam saltem defendtere, quia se jam
non obscuris hatajibus editi et liberalitter instituti ad; libertatero: Videbant penilus .perdidisse1. Aut quid
hostesVfugiahl, rie persecutibnis pubUca*afflictione alittd etiam nuncagitur quariituncactumest, id est,
moriantur; quaerentes scilicet apud barbaros Roma- ut qpi adhuc Bacaudae tton suiit, esse cogantttr?
nara humariitaiem, quia apud Roniarips barbaram; Quantum enim ad vim alque ihjurias pertinetj com-
mliiimanitateni ferre non-pbssunt. Et quamvis ab bis pelluntur ut velint esse, sed imbecillitate impediun-
adquos confugittht discrtepent Titu, discrepent lin- turut nonsiiit. Sic sttnt ergo quasi captivi jugoho-
gua,'ipso tetiam, ut ita diCajn,coi'porum atque indti- stittm pfessi. Tblefaiil sttpplicium necessitate, non
viarum barbaricarum fetore dissentiant, malunt ta- voto. Animpdesiderant iibertatenjj sed summam-su-
men in bafljarispaii cultum dissimilera, quam in stinent servitutem.
Rbmanis ihjustitiaiii soevitentem.ItaquepassimVVel ad X©1 VH. Ita tergb et cum omnibusftefitiehurJailib-
Gotlios, vtel:ad a Racatidas, vel ad aiios ubiqufedoini- ribus agitur. Uiia enihi|re ad dtias diyersissimas coar-
nantes barbaros migfant, et commigrasse non poehi- ctantur. Vis Summa exigit ut c aspirare ad libertatem
tet. Maluiitehim Sttb specie captivitatis vivere libe- g velint, sed eadem vis poss.erion sihit quaevelle com-
ri| quairi sub specie libertatis esse captivi. Itaque no- pellit.- Sed IraputaTi liis potest forsitan quod hOcv&-
men ciymrii Rbmanqruni, aliquandb non solum ma- liiit homihes qiii^nihillmagis Cuperent quam ne co-
gnb xstiraatutii, sed' niagno emptum, nunc ultro re- gerentur hoc velle. Summa enim ihfelicitas estquo.d
-pudiatur acfugitur; nec vile tai.itum, sed etiam abo- volttnt. Nam cumhis riiulto mtelittsagebatur si "non
minabile perie habetur. Et quod esse maj'ustestimo- compellerentur hoc velle. Sed quid possunt alittd
riiumRoirianoe iniquitatis potest, quam quod pleri- velle miseri, qui assidujum,immo cbntiiiuuni exaclio-
que tet hpnesti et npbiles,; et quibus Rpmanus status nis publicaepatiuntttr ekciditim, qujbus.imminet sem-
sumrao et splendbri esse dfebiiitet fionori, ad hoc per graviS et indeftessaproscriptio, qui domos suas
tamett Roinanaeiniquitatis erudelitate compulsi sunt - dteserttttt, ne in ipsis'jdomibus torqufeantur, exsilia:
ut nojint esse.Rpmarii? Et hinc est quod etiam hi qui petunt, ne suppliCia sustineant? Lenibres his hostes
ad barbaros 100 tioii cobnigiunt, barbari tamCn esse quam exactortessunt. Et res ipsa hoc indicat. Ad hp-
cpguiilur: sciUGetiut.estpars magna Hispanorura, et stes fugiunt ut vim exactipnis evadanf. Et quidem'
ripn minima GallorUni,omnes denique.quos pfer uni- hoc ipsum,- quamviS dttrum et. inhumarium, mibus
Versum Rpmanttm orbem fecit Romana iniquitas jam r tamen grave atque acefbura erat, si omiies oeqiiaUter
npn esse Romanos. atque iri communtetolterarent. Illud iridignius ac ppe-
VI. De BacaudisHiincmihi sermo est, qui pef ma- nalius, qubd bmrrittmpnus nbn omnes sustinetit, im-
lps judices et crueritos spoIiati,'afflicti, necati, post- nao qupd pauperculbs bomines- tributa divitum.pre-
quam jus RomaiiaeUbertatis amiserartt, b etiam ho- munl, et irififmiortesfefunt sarcinas fbrtiferum. Nec
nprem Rpmani noiriinis perdiderunt. Et imputatur alia causa est quod.sustinere non ppssttnt, nisi quia
hls infeUcitas sua, imputamus his nomen caiamitatis niajor est miseroruni sarcina quam faeuftas. Res di^'
suae, imputamus npinen qttpd ipsi ffecimus.Et vpca- yersissimas dissunilUmasque patiunlur, invidiani el
mus rebelles, 'vpcatrius perditps, quos esse feonipuU- egesfatem. Ihyidia est tenim iri solutipne, egeslas in
mus criiiilnosos. Quibtts enim, aliis rebus Bacaudae facultate. Si respicias quod dependunt, abundare ar-
iacti. sunt, nisi iniquitatibus nostris, nisi imprbbita),i- bilreris; si respicias qpod habenl, fegere reperies.
busjudicum, nisitebrum proscriplibnibus et rapihis, Quis aestihiare rem bujusiniquitalis pptest? Sblutio-
qtti. fexactipnis publicoe riomen ih qtioestus proprii nfem sustinent divitum et indigenliam inendicorum.
empltimenta verterunt, et iiidictiones tribtitarias Pliis multo est quod dicturus siim. Adjectibnestribtt-
proedassiias esse fecerunt, qui in similitttdinemim-".n tarias ipsi mterdum divites faciunt, prp quibus pau-
maniuin bestiarttmnori rexferttnt traditos sibi, sed peres splvunti Sed, dicis : Cum ipsofurri maximus
deyorarunt, nec sppliis,taptum hpmiiium, ut plerique census sit, eUpsortim maxiina*penslpnes, 102 1ub-
latronessplent, stediaceratipne etiam et, uf ita di- modp id fieri pptest, ut ipsi sibi augere dfeJiituiiive-
cain? sariguine pasctebantur? Ac sic actttm est ttt Ia- littt? Neque ego id dico qiiod .sibi augeant. Nam et.
trpciniis judicuni strangttlati hpmittes et necati inci- ideo augent, quia non sibi augent. Dicam qnpmpdp.
perent esse quasi barbari, quia non permittebantur Vfeniunt plerumque novi nuntii, novi epistolarii a
esse Romatti. : acquieverunt enim esse.qupd. npn summis sublimitatibus missi qui commendantur in-

STEPHANIBALUZH.NOT^v
*a
Alii, JBagaudas,Brassicanus et Galfesinitts,Eoagaur pularemj mptttm agrestittm, ac: seditioiiem. Quod
das. GfedfexVGbfbeitehsis constariterllabet', Bacaudds, pfobat riiiillis testimoriiis. VideetiarriJttstumLipsium,
Qttb etiajri, -riibdb scfiptuin' fest apud Hierbnyriiuiri, lib. III AnnaliuriiVTacitiiLiridenbrbgiij bbservationes
Idatiuni, fet alibi.VNbineripartium fuit; nbri gferitis/ iri AmmiarittmMarcellintiinpag;181, tetRiltersbusium
"
utyfei fexipsbSalyiano pfobaripbtest. Anriotat Jo- ad hunc SalviarilTociimJ
sephns,Scaligfef iri animadvtersionUJusad:Ghrfenicbn h Codex Colbert,, etidmnomen.
EiisebiiTatfpbfesfum Iragua' GallorttriivofeafosMsse c Ita. omntes editionfes. Sted omnes libri veteres
'Bacaudas, et Bacaudoe'fetiain vocabulb significari preeferunt, Asoirare in libertatem
apud auctores illius oetalislatfbcinium, tumultum pb-
101 DEGUBERNAT.IONEDEILIB.lv. 102
lustribus paucis ad exitia plurimorum. Decernuntur.,ftmedela? Etquid plura?»Tributarii'omriino pauperes
his nova munera, decernuntur novaemdictiones. De- non putantur, nisLcum his,tributicumulus:ihiponi-
cernunt potentes quod; solvant pauperes, decernit tur. Extra numerum aujem-tributariorumsunti cum
gratia divitum quod tt perdat turba miserorum.Tpsi" remedia dividuntur. Et pulamus quod poena dlvittae
enimih nuUb senliunt quoddecernunt. Sed non pos- severitatis indignii sumtts,cum: sic-rips semperpaur-
sunt. inquis, non honorari et UberaUus accipi qtii peres puniamus? aut credimusj.cttmiiniqui nos jugi-
fuerint a majoribus missi. Estote ergo vos divites ter simus, quod Deus justus in nos omnino esse non
primiinconferendo, qui estis primi in decernfehdo. debeat ? Ubi enim aut in quibus sunt, nisi in Roma-
Estote primi- m largitate rerum, qui primi estis in nis tantura, baec mala?: Quorum injustitia tanta, nisi
liberalitate verborum. Qui das de meo, da et de tuo. nostra? Franci.enim.hoc scelus nesciunfc.104 Chu-
Tamelsi rectissime, quisquis-illees qui solus vis ca^- rii; ab his; sceleribus.immunes sunti NibiJ horurii est
pere gratiam, solus patereris expensahi. Sedacquite- •apudVandalos, nihil horuni apud.Gblhosi Tam longe
Scimuspauperes vestroe,divites, voluntati. Quodpau- ertimest uthaec iuter Gothos-barbari tolerent, ut ne
cis jubetiSj solvamus omnes. Qttid tam justum, quid Romani quidem quiTnter, eos vivunt.ista patiantuf.
tamhumanum?.Gravant nos novis debitis decretaye- r, Itaqueunum illic Romanorum omnium votum est,
slra. Facite saltem debitum ipsum vobis nobiscum Tie uraquam eos necesse sitin justransire Romano-
essecomiriune. Quid enim iniquius esse autquid. in- rum. Una et consentiensillic Rbmanaeplebis oralio,
dignius polest, quam ut soli sitis hnmunes a-debito, utlicfeateis vitam quam agutit agerecumbarbaris.
qui cunctos facitis debitores? Et quidem miserrimi Et miramur si non.vincuntur a npstris partibus Goj-
pauperes sic totum hoc quod diximus;solvunt, quod thij cum maUnt apud eos esse; quam;c apud nos Ror-
qua re vel qua fatiorie solvant penilus ignorant. Cui ' mani?Ttaque non solum transfugefe ab eis ad nos
enim. Ucet discutere; cur solvat, aut cui permittitur Ifatres nostri omnino nolunt, sed;utad; eos confu-
explorare quLdebeat? Sed tunc id evidentissime pro- giant, nos relmquunt.Etquidem.miraiipossini quod
ditur, cum invicem sibi diviles irascuntur, cum indi- hpcnon, omnes oninino facerent tributafiipauperes
gnantur aliqui eorum quod sine consilio ac tractatu et egestuosi;. nisi;quodttna; laiitum causa est quare
siio aliqua dCcrela sint. Tunc a^quibusdam eorum non faciunt, quiatransferreillucrosculasatque habi-
audias diCi: G facinus indigtium!, Duoaut tres sla- tatiuuculas suas fanuliasque nonpossunt. Nam cum.
tuuntquod muItosb necet: a paucispotentibuS de- pleriquet eorum agellos ac tabernaculasua deserant
eernituf quod!a;multis miseris dependatm-.103 H°~ ut viiri exaCtionisevadant, quomodonon. quae:coin-
norienim suo unusquisque divitura praeslat, utnolit "-.peUuntur.deserere vJ3lIentj.sed.secum,;si,possibiIitas
aliquid se absentte dfecerrii*non justitiae, ufc iniqua pateretur, auferrenl?.Ergo quia hoc non valent quod
nolit se praesente constitui; Denique quod inaliis re- forte mallent, faciunt quodunumvalent. Tradunt;se
prehenderant, ipsi postea autpro conlemplus prae- ad tuendum protegendumque maj'oribus, dedilitios
teriti ultioriej aut pro pottestatis-proesumptionecon- Se divilum faciunt, et quasi in jus eorum ditionemi
stituunt. Ac per hoc infelicissbni pauperes^ sic sunt quetranscendunt.Nectanien.gravehoc autindignuni
quasiiriter concertantes proceUas in medio mari'po- arbitrarer, immo. potius gratularer hanc potentum.
siii. Nunc istorum sciUcet-,nunc iUbrmn fluctibtis magnitudinem. quibus se pauperes dedttnt, si.patro-
obruuntur. . ; cinia ista non venderent, si quod;se dicunt humiles
. VHI. Sed;videUCetquiin hac parte iniqui sunt, in defensare, humanitati tribuerent,- nbn cupidilati. II-
aUa modferati ihveiiiuntur et justiV ac pravitateni lud grave ac peracerbum;est,: quod hac Tege lueri
unius rei-alterius probitate [compensant. Nam sicut pauperes videntur ut spolient, hac ltege.dfefendunt
iri onere novarum indictionum pauperes gravant, ita miseros ut miseribres faciant. defendendb. Omnes
in novorum remediorum opitulatione sustentant : si- enim qui defendi videntur, defensoribus suis omnem
cut tribulis novis minores maxime deprimuntur» siciP fere substantiam suam 105 priusquam defertdantur
ranedus .npvis maxime subleyantur. Immp.par esl addicunt; ac sic, ut patres habeant. defensipnem,
iniquitas in utroque. Nam sicut; sunt?in.aggravatione perdttnt filii haei*editalem.T;uitio,parentiim mendicir
pauperes.primi, ita bi relevatione postremi; Si quaft- tate pignorum comparatur.;Ecce quse sunt auxiliaac
dp.enihi, pt, nuper factuni est, dteftectisurbibus mi- patrpcinia majorum. Niliil suscteptistribuuiity sed ri^-
nuendas in aUquo tributarias.functiones; potestates bi; Hoc enim.pactp aliquidparenfibus tempprarie.at^-
summaeexistimaverint, iMco remedium eunctis-da- tribuitur, utinfuturo tolumiiliis atiferatur;. Vendunt
tbm spli uiter se diritespartiuntur. Quis.tttncpau- itaque; et quidem gravissimo pftetiovendunt majores
perumineittinit.?Quis ad comraunipnem.beneficii-.hjit- qiiidara.cuncta qiiae.pivestiint.Et quod dixiyendunt,
miles et egestupsos-vpcant? Quis eum qui primus .utinam venderent usitato.more atque.commurii! aji>
est:Semper,,iiisarcina, yel.ulfimo essvelpcppatitiiTin qttid: fprsitan remaneret emptpribus. Novum quippe
STEPHANI?BALUZHNOI^l,
« ita omnes ojjjjtiones. Quibus censentit: codex tessebona-.
Cprbeieiisis. Ego.taintennialleiijpenddi;' apertiori ac c Haec est Ifectio omniura,editibnum. Godfexvero
nbbiliori sfensu.Verum quia 'ffefri:potest et vox pei- Corbfeiensishabet, quatriqpttd-Romatips. Quoelectip
dgt,iriihil mutaffevbiuiriitts. sarife bona est. Sed aiia mihi videtnr fesste
h Codex Colbert.,! nqcet.^Atque heec lectib potest qubd manifestius expririiat menlemaucloris. melibfi
103 S. SALVIANIMASSiLIENSISPRESGYTERI 104
hoc genus vehditionis et emptionis est. Vfenditorni- J^bius,.qubd additm' huic malo saevius malum. Nam
hil tradit, ef totura accipit. Emptbr nihil accipit, et suscipiuntur ut advfenae,fiunt praejhdiciohabitationis
totum penitiis amittit. Cumque omnis ferme contra- ' indigenoe; et exemplo quodam illius maleficaeprse-
ctus hocin Se habeat ut invidia penes emptorem, ino- potentis quaetransferre hbmines in bestias dicebatur,
pia penes venditorem esse videalur, quia emplor ad ita et isli omnes qui intra fundps diyitum recipiun-
hoc emit ut.subsfanliaiii suam augeat, vtenditorad tur, quasi Circei poculi iransiiguratione mulantur.
hoc vendit ut minuat: inaudilum hoc commercii ge- Nam quos suscipiunt ut extraneos et alienos, inci-
nus est; venditoribus crescit facultas, emptoribus rii- piunt habere quasi broprios^ quos esse constat inge-
hil reriianet nisi sola mendicitas. Nam illud qttale, nuos, vertuntur iri servos. Et miramur si nos bar-
quam non ferendum, alqufemonstrigerum,, et quod bari capiunt, cuni fralres nostros nos faciamus esse
non dicani pati mimanaementes, sed quod andire vix captivos ? Nil tergo mirum est quod vastaliones sunt
possunt; quod pleriqtte pauperum atque miserorum atque excidia civitatum. Diu id plurimorum oppres-
spoliali resculis suis, et exterminati agellis suis, cum sione elaboravimus ut captivando alios, etiam ipsi
rem amiserint, amissarura tanien rerum tributa pa^ inciperemus esse captiyi. Senlimus enim, etsi tardius
tiunlur, cum possessio ab his recesserit, capitatio •»107 multo quamimerebamur, sentunus landemilla
npn recedit? Proprietatibus carent, et veeligalibus quae fecimus, et, ijuxta sermonem sacrura (Psal,
obruuntur. Quis aeslimartehoc malum possit? Rebus cxxvn, 2), labores inannum nostrarum manducamus,
eorum incubant pervasores, e't tributa miseri pro ac justb j'udice Deb solvimus quae debemus. Miserli
pervasoribus solvunt. » Post mortem patris, nati ob- quippe:exsuluni non sunius; ecce ipsi exsules sumus.
sequiis j'uris sui agellos non habent, et h agrorum Peregrinos fraude cepimus; ecce ipsi peregruiamur
munere enecanfur. Ac per boc nil aiiud sceleribus Vcatquefraudamur: Proej'udiciistemporum ingemii sta-
fantis agitur, nisi ut qui privata pervasione nudati tus homines circumvenimus; ecce ipsi nuper quidem
sttnt, publica 'afilictione moriantur, 106 et quibtis in alierio solo vivpre eoepmius, sed proejudiciaj'am
rem deproedatio tulit, vitara follal exactio. Itaque liniemus. Et o quarita est infideUsmalarum mentium
nonnulli eorum dequUius loquimur, quiaut consul- coecitas! damnalioriemperferimus judicantis Dei, et
tiorcs siint, aut quos.consultos neeessitas fecit, cum necdum nos agnoscimusj'udicari. Et miranlur aliqui
. domicilia atque agellos suos aut pervasiOnibus per- sanctorum, quod fexemplonostrp caeteri non emen-
dunt aut fugati ab exactoribus deserunt, quia tCnere dentur qui nihil adhuc tale tolerarunt, cum tormen-
non possunt, fundos majprum expetunt, et colonidi- tis nostrafttm iniquitatum nec ipsi quidem qui jam a
vitum fiunt. Ac sicutsolent aut hi qui hostium terrore (] Deo-plectimttr, cofrigamur. 0 superbiaro non feren-
compulsi ad castella se conferunt, aut hi qui perdito dam! Plurimi poenaspeccatbrum suorum perferunt,
-
ingenuaeihcolumitatis statu ad asylum aliqood dcspe- et intelligere causas poenarum nemo dignatur. Sed
ratione confugiunt; ita el isti qui habere amplius vel estcausa evidens quaehanc superbiam facit; scilicel,
sedem vel dignitaterti suornm nataUumnon queunt, quia elsi aliqua jarii patimur, npndum tamen patimiir,
jugo se inquilinae abjectionis addicunt, in hanc quaeraeremur. Tanta est onim misericordia Dei ut
necessilatem redacti ut extorres non facultatis lan- etsi nos pati vult aliqua de piaculis nostfis, nolit ta-
tum, sed. etiani eondilioriis stiae,"atque Cxsulanles men cuncta tolerare : quia castigat malos, non red-
nbh a rebusiantuni suis, sedeliamase ipsis, acper- dit niala; et agnoscere nos peCcata nostra mavult
dentes stecuniomnia sua, et rerum proprielafe ca- quam sustinere. Seilicet ut piis ac saliibribus llagel-
reant, etjus libertatis amittant. -'•.. lis.ostendat nobis quae ferre mereamur, j'uxta illud
: IX. Etquidem, quia ita infelix necessitas cogit, sciUcet beati Aposlpli diclum quo ait : Ignoras quo-
ferenda utcumque erat extrema hsecsors eorum, si niam bonilas Dei ad pwnilenliamte adducil? Seoun-
non esset aliquid exlremius. Illud gravius etacer- dum duritiem antem tuam et cor impwnitensthesauri-
STEPHANI BALUZHNOT.E.
'. a Editiones Brassicani et Galesraii: Posl mortem I) se dedititios ante fecerant patres, agrorum tamen
pdtrisnati,'bbsequiis jttris poslhumi,'juris. sui agellos conditiombus obnoxibs fttisse,proque iis tributa pen-
non liabent, et gd agrorum munus enecantur. Editio dere cpactos, tamquam sui essent.
Pilhoei : Posl morlem patris posihumi nali obsequiis h Ila editio Pilhpei. Editiones Brassicani et Gale-
juris sul agellos non hdbent, ei agrorum munere ene- sinii babent ad agrorum munus. CodexCorbeiensis ,
cahlur. Codex Corbeiensis : Posfmorlem patrisnati agrorum munus. Atque fea veterum teditionumleclio
obseqttiisjuris sui agellosnon hdbent, el agrorum mu- mihi plurimum piacet. Ait quippe: Salvianus filios
ntis enecantur. Colbert. : Post mortem pqlris nati illps, cum agrorum paternprum possessores non es-
obsequiisviris poslltumijuris sui agellos, etc., «miius sent,per summamjtaitten injuriam ad pensionem tri-
oneranlur. Ilaqufe Codex Corbeierisis non Jiabetvo- butorum ac vectigaliutti, quaetummunera vocabant,
cem poithwmi,:quara glossema esse,; et ab eo intro-. cbactos fuisse, adeoqiie propterea enecatos quodam
ductam qttiputaret hic agi de fiUisnatis ppst mortem miodoacerbissimalet iniquissima tributorum inlole-
patris, qui yplgo posthumi vbcantur, mihi dubium rabilium ejtaclione, qupmodo si vita ab eis posce-
non est. Et haud dubie in pra libri reposita priihuni relur. Ihfra extremo libro sexto, pag. 140; Aurum
iuit, deinde irrepsit in textum. Veruni quisquis ille ' quod pendimus, munera vocqmus.LCctio tamen edi-
fuit qui hancvpcemadjecit, non.cepit sensum Sal- tionis Pithoeanoe,quam Telinuimus^bona est, et seii-
viani; UJudenim taiitumyultSalvianus, filios patri- suni bonum facit, tamenelsi rion ita nbbijem ac aUa.
bussupefslites, cum ad illos possessio paternorum c;Haecdesunt in codice Colbeftino et in editioni-
bonorum non perveniret, sedad potentes quorum bus Brassicaniet Galesinii.
105 : DE GTJBERNATIONEDEI LIB. V. 106
zas tibi iram in die irce (Rom. n, 4, 5). El vere ita A J et testimonium mibi eliaifl conscientia sua dicunt,
agimus, ut dticitApostolus. Deus enim nos vocat ad cum mnlti alii, tum proeciputeilli novorum Jionorum
poenitentiam, sed nos thesaurizamus iram. Deus nos religiosi ambitores, et post acceptum poenitentieeno-:
invitat ad veniam, sed nos quotidie cumulamus of- ; men, amplissima*ac prius non habitae potestatis em-
fensam. Vim Deo facimus 108 iniquitatibus nostris, : ptores. Adeo non saeculares tantum, sed plus etiam
ipsi innbs iram Divinitatis armamus. Cogimus ad. . quam.soeculares esse voluerunt; ut non sufliceret eis.
ulciscendas criminum nostrorum immanitates noiten-;: quod ante fuerant, nisi plus essent ppstea quam fuis-
tem Deum. Prope est ut eum non pe(miitamus ut : sent. Quomodo igitur tales isti posnitehtiam se egissb
parcat. Nam cum in eum nullum unquam injustitise liori poenitent; sicut etiam illi de conversione ac Deo
signum cadere aut apparere possit, sic agimus ut si aliquid cogitasse, qui a conjugibus propriis abstmefe
ettormitates nostrorum scelerum non ulciscitur, in- tes, a rerum alienarum pervasione non abstiiienl, et.
justus esse videatur. , cmn proiiteantur contiiientiam. corporum, h inconti-
X. Sed videUcet peccator fuit aliquando aliquis,.. nentia debacchanturanimorttm. Noyura prorsus
fortasse jam non est? An est ullus criminum modus, conversiouis genus. Li.cila non faciunt, et c injicita
et non prius est ut de vita homines quam de iniqui- commiltunt. Temperant a co*ncubitu, et non tempe-
tate discedant? Quis enim non cum ipsis iniquitati- B ] rant a rapina. Qttid agis, stulta persuasio?.Peccala,
btts suis mbritur, et cum ipsis admodum atque m ip- interdixit Deus, d non matrimonia. Non convfeniunt
sis sceleribus sepelitur ? Ut vere de his propheticum veslris studiis facta yestra. Non debetis esse amici
illuff rectissime dici possit : Sepulcra eorum, domus criminum, qui dicitis vos • sectatores esse virtutura.
eorumin wlernum; el comparati sunt jumentis insi- Proeposterum est quod agitis. Non est hoc conversio,
pientibus, el similes facli sunt illis (Psal. XLVTO, 12, sed aversio. Quia jam pridem, ut fama est, opus
13). Atque utinam jumentis! Melius quippe fuerit etiam honesti malrimonii reUquistis, tandem a sce»
beUuina imprudentia deviasse. IUud pejtis et crimi- lere cessate. Et quidem j'ustum est, ut ab onmi sce-
nosius, quia non ignorantia Dei, sed despectione pec- lere. Sed tamen si non ab omni, quia hoc forlassa
carunt. Atque hoc videlicet laici tantiunmodo, non durum et impossibile esse creditis, certe vei amaxi-.
quidam etiam "clericorum? soeculares tantummodb, mo et prodigioso. Esto, j'iixta te, quicumque illa
non multi etiam religiosi? immo sub specie religionis es, vicini stare non valeant. Esto, pauperes habi-
vitiis saecularibus mancipali : qui scilicet post vete- tare non possint. Esto, sis persecutor multo-
rum flagitiorum probra et crimina titulo sibimet rttm inopum vastatorque miseroruiii. Esto aJHictoi
sanctilatis inscripto, non conversationfe alii, sed pro- omnium, dummodo extraneorum. Tandem, quaeso,
fessione nomen tantum demutavere, non vitam a tet Q ( vel tuis parce; et si non omnibus tuis, quia etiam
summam divini cultus ..habitum magis quam actum hoc forsitan onerosum tibi et grave judicas si tuis
existimantes, vestem tanturamodo exttere, non men- omnibus HO parcas.-parce saltem vel illis tuis qui
tem. Unde ilji se mmore invidia crbninosos putant; te non affinUjustantum aliis aut propinquis, sed per-
qui cttm pcenitentiam quasi egisse dicantur, sicut sohis etiam devinctissimis fet pignormus charissirais
mores pristinos, ita etiam habitum non relinquunt. praetulerunt. Et quid dicam de pignorUjus ac filiis?
Nam taliter ferme omnia agunt; ut eos nbn fam putes Praetulerunt te etiam animabus pene ac spebus suis,
airiteapoenitentiam criminum egisse quam postea ip-. non quidem laudabiliter; et errorem suum qui ita
sius poeriitentiaepoenitere, nec tam prius poenituissfe' egit; ipse cognoscjt. Sed quid ad te tanien, cui ipsum
109 quod male vixerint quam postea quod se pro- bocprssstitit quod erravit?.Hoc enim plusei debes,
miserlrit bene esse victuros. Sciunt me verum loqui, quia dilectionis tuae nimietate peccavit. Coecusqui-
. STEPHANI BALUZHNOTJE. *
, .
H.secun sumus noc IOCOauctontatem eaitionum. vianus hic non loquitur de sacerdotibus, sed de illis
CodexCorbeiensis sic habet: Et sumant divini cultits qui, cum in conjugio constituti essent,; continentiam
Itabilummagis quam actum, exisiitnantes veslem ttin-. profi.tebantur. Quod aetate illa vulgatissimum fuisse
tummodoexuere, non mentem. Sic ergo nos scripse- multis testimoniis confici ppsset. Vidteridus tantum;
ramus in prbna editione. Sed nunc yisum est retinere Salvianus, cum in hpc.lofeo,tuni fetiani irifra p. 190
veterem lectionem. 235. Coeterumex ipso.SalvianOiprobaturfuisse
b Ita codex Corbeiensis. Et ita legendum esse itio- D 231,
jlla aetate aliquod gerius hominum quicoelibem vitam
nuerat Rittershusius pro eo quod editiones
* habent V ducerent, nimirum religiosos. Nam in' libro tertio
in incohtinentiam. : < adversus avaritiam radarguehs fepsqtii
« Sanctus Gregorius lib. ix, epist. 59: Quia illkita opes ac facul,
tates suas ita inter lUieros sttos diyiatebahtut iis qui
se fecisse memineral, laudabiliter a licitis dbslinebut, saeculumreliquerant usumfructttm taritum portionis
Vide lib. vn Capitular. cap. 61, et Capitula Karoli , suoepermitterent, prppriefatem denegarent, ait de-
Calvi tit. xxvui, cap. 12. mum in pag. 261 parentes illbs hacratibne factum
d Damnal eos qui continentiam professi, interim suum defendere solilos ut dicfererifnon debere his
a reram aUenaruni pervasiorie non abhorrebant, abs- quidquam mansurum; reliriqui qui. filios nonrbabe-
tmeriteS a Ucitis, et illicita committentes. Demde rent quibus fa'cultates suas .reJinquerent. Quibus -
addit peccata iriterdixisse Deuni, non matrimonia, enim, inquiuht, felkiam subsiaitMm relicturi tttrit
id est, castos viri et uxoris amplexus. Attamen non filios non habetites?.Quibus yerbis:; mariiffesteindicat
ait Ucitum cuUibetesse quovis tempore uxoremdu- Salvianus fuisse J,umaJiquod vitae institutiim cui an~
cere. Quod ideo visum est annotare, ne quis hinc nexa erat perpetuoeprofessio continentiae.
cum Baleo contrd Papktki cwlibatus asserlores col- e CodexCorb., adfectaiores; Colbert. et editionesi
ligat Ucere sacerdotibus uxorem ducere. Nam Sal- Brassicani et Galesinii, effectores. -',
PATROL. LIII. r.
107 , S. SALVIANIMASSlLiENSlSPRESBYTERJ | . '
i08
demfactus est aiTectutuq, et notatur a cunCtiSatquere- A majores sunt potestate j «t niinores humilitate. Sck
prehenditur. Sedtu tamenhoc magisei obnoxiusfactus profecto etiam ipse ad quem nunc loquimur, de quo
es, quia se ab omnibus fecitprotuo arriore culpari. loquamur; et idem de quo nirac querimuf:, debes
XI. Quid ergo simile apud barbaros Gothos? Quis agnoscere quem hac laude venereraur.
Atque utinam
ieorum amantibus nocet, qttis diligentemirisequitur, multi essent qui Jaudarfeiitur.Salubritas esset om-
quischari sui mttcronejugulatur ? Tu amantes perse- nium, generositas pluriinorum. Sed esto, tu nolis esse
queris, tii offerentibiismunferamahus amputas, tu di^ laudabilis; cur veiis, qttaeso, esse damnabilis? Cur
ligfentfesprpximos necas ;et non nieluis, non expa-. tibi injustitia nil amicius, cjir ayaritia nil jucundius,
vescis? Quid faceres, si jttdicium Dei pfaesensrion cur fapacitate nil charius? cur nil judicas pretiosius
tetiaroprbxima flagellatione sCttsisses?Addisinsttpef qttamneqttitiam*cur nii praestantiusquain rapinam?
et adjungis irialis pribribtts nova crimina. Gonsidera DisCevel ,a paga.nohomine yerum bonum. Charitqte
quee.ttemaneant graviora faciehtem, ctim minora so- enim, inquit, et berievolentiaseplum te qportet esse,.
leant etiam per doemonesvindicari. Coriteiitus esto non anniK.Fallunt te itaqup opiniones tuse, fallit
jain, quaesuinuS,amicorumtuorum et sodaliumJatro- pravae et coecaementis «nprpbitas. Si vis probus, si
ciniis: sttfficiatvexatos fuissepattperes, sufficiatspo- vis pbtens, si vis magnu^tesse, honeslattedebes coete-
liatpsate fuissemendicos : pene nttllusjuxta te intreT B ros, rion.malighitate-superare.Legiquondam inqup.
pidus, nullus potest esse securns. Facilius praecipitati damloco : Nemo mdlusj nisi siuitus. Si enitn saperel,
Alpinarttpe tbrrentes aut incendia ventis exagitata bonusesse mallet. Et tu ergp, si tamen redire adbue -
tolerantur. Nbn sic pereuntes, utita dixerim, nauloe* ad sauitatem pptes, exue nequitiam, si vis habere^a-
. Charybdis voracitate aut Scylleis, uf aiunt, canibus pientiam. Si enira optas vel sapiens oranino esse vel
devorantur. Exturbas possessiuricolis suis vicinos sanus, exuendus tibi omoino et cpmmutandus es.
tuos, habitatione ac facttltate proxipios tuos. Num- Abdicareitaque a teipsp,'neabdiceris a ChristP. Re-
quid, tit scriptuni est (Jsa. v, %),super terram solus pudiate, ut recipiaris a Christo. Perde teipse.ne
habilabis? Hocunum quippe est quod obliriere non pereas. Qiiieninx,inquit Salyatpr, perdiderit qnimcim
poteris. Hl Qtiamlibetenim cuhcta occupes, quam- suam pfppter rne, inyentet eam (Lttc, ix, 24). Dilige
libet cuncta pefvadas, vleiniim sfemperinvenies. Re- ilaque banc tam salubrem perditionem, ut assequaris
spice, quaeso,alioSjqttos velis nolis et ipse suspicis. vteranisalutem, Liberandus eniro a Deo omninp non
Respice alios, qubs velis nolis etiam ipse miraris. eris, nisi te ipse damnaveris,
Mtioressunt cacterisdignitate, et aequalesdignatione;
'-!'''"

LIBE& \;\-
unum saepissimepialum hominem perditionem;
112 !• Personaliter diu ibcuti sumuS, et exceS- C tefiam
sisse videinur regiilam disputaridi;Cbgitat enim abs- esse mujtorum. Nec.inj'ujriaintelligere is quicuroque
non supefflue me superius de unomalo
que diibib is quiJegit (sifuerit tamen aliquis, qui haec legerit debet,
Chfisti amore fepnscriptaPb Christuhi legat), feogitat allqua dixisse, cunasciljcet frequentissimedivmaema-
dfe me.fofsitan Vel dicit: Cttm cauSa^generalis sit jestatis iractthdia c,tiam!per unum legattir accensa.
Sed ego non ago hac districtione.qua dico. Neque
qttam exsequitur, quid ntegotiohuie Contulitquod in
esl ut unum ohesse omnibus putem,
personam^iiiiisvtanta congtessit? Esto. Putaverit enim necesse
etiuii ilievdfeV^prlocutus est, talis sit. Stednunqnid cum omnesmutuo sibi obsunt. Non convenil.ut pef
offieit bpriiMiunius.criraen alterius, aut, quod for- unum cunctos periclitari putera, 113 cum per se
tius multo esti;fli&qtiprla*ditur scelere personali cuncti periclitentuf. Oinriesenim admodum m per-
causa cunctorum?aPpssumquideni evidentibus testi- ditione fuunt,, aut certe. ut aliquid dicairi Ifenius,
*
mobiisapprobafeiquia^laed.itufi Achar enbn qubn- pene omnes. Unde emm hoc bonura populo Chri-
dam de anatheriiate quippiariifrirtp abstulit (Josue stiano, ut autniinor, attt cerlevelidem essetmalprum.
vn, 1), et crimenunius hominisplaga bmniumfuit. numerus qui bonorttm? 0 miseriam lacrymabUeml
David numerari plebem IsraeUticam jussit, et erro- P miseriamluctuosam! Quam dissimilisest nunc a se
reni illitts Pominus felade fotius populi vindicavit:Dipsb populus Christianus, id est, ab eo qui fuit qiion-
(II Reg. xxiy, 1). Rabsacteslocutus quiEdairi est in dam! Tunc princeps apostolorum Petrus Ananiam
cohtumteliamDtei; et centum octogihta quinque mil- et Sapphiram, qtiia mentiti essent, morte nitilctavit
lia.hpmirittm strage pfefcuiit.qttod unitts profani ho- (Act.v). Beatissimus qiibqtttePaulus etiarii urium dte
jjiims,:pfocax libgua maledixit (Jsa. xxxi). Et ideo Ecclesia malum expuiit, ne contactu suo plurbnos
»on immeritb fettem beatus appstplus Paulus ejipi .iriqtiiaaret(tCgr. v, S). Nunc nos etiam pari utritts-
de Eeclesia pfestilferifemjubet;et ;cur jubeat, ost.en- que partis nunierp contenii sumus. Etquid cbiflenfj
dit diceus :/<Qttidmpdkttth fermehtum totammdssqm dicaro? Exsultare nos pbtius ac tripudiare gaudio
cormmpitilCPr.y, 6), Unde fevidenter agnosCinius, conyenifet, si parilitas!ista iiobis coiitiiigefet. ficct
'
.... '';;;"-',: STEPHANIBALUZIINOT*,^
* Colbert., Achori Corb., Jtchmri.
\ m- - DE.GUBERNATIONE DEI LlB. VI. 110
I hi quid recidhnus, ecce in quid post illam Cliristiani j !Lmala pro bonis diligunt; nos cum scientiam veritatis
' popuUpuritaiem qua omnes quondam inunaculati habeamus, quaesint bona optuiie b novimus * modis;
l erant, eccein quid redacti sumtis, ut beatam fore.Ec- Primum, quod nihil ferme vel criminum vel flagi-
1 clesiain judicemus, si vei tantum. in se boni habeat tiorumest quod iij spectaculis non sit; ubi summum
i quantum mali. Namquomodononbeatam arbitreinur, deliciarum genus est mori homines^auts quod est
/ si riiediam "plebis partem haberet innoxiani, qttam mortegravius acerbiusque, lacerarii 115 expleri
perie fotam nunc esse plangimus criminosam? Unde ferarum alvos liumanis camibus, coraedi homiries
superflue,cum hoc ita sit, sttp.erfluedudttm de, uno cum circumstanlium laetilia, conspiclentium volu
malo iocuti sumus, superflue unius seeiera dfeflevi- pfate; hoc est, npn.mittuspenehominum aspectibus
mtts. Aut omhes enim, aut pene omnes flendi atque quam bestiarum dentibttSdevorarh Atque uthoc fiat»
lugendi sunt. Nam aut plurinii fales sunt, aut certe, orbis impendmm est. Magna enim cura id agitttr et
quodnonminus criminosumest, cupjunt tales esse, ,et elaboratuT; Adeuntur etiam loca abdita, lustrantur
laboranlaclu malorimi operum non impares videri; invu saltus, peragrantur sUyoeinexplicabileSj con-
ac per hoc etiam si minora mala faciunt, quia minus scenduntur nubifera*AlpeSjpeiietrantur niviferaeval-
pbssuut, nori mmus tamen maUsunt, quia nolunt mi- les; et ut devprari'possint a fefis yiscera hominum,
nus esse, si possint. Denique, quod unum possunt, B non licet-naturam rerttm •aliquid habere secretum;
vel voto tales sunt, ac voluntate 114 non cedunf; Sed haee, inquis, non semper, fiunt. Certum est. Et
et in quanfum facultas suppetit, superare contendunt. praeclaraerrorisest exeusatio, quiajion semper finnt.
Est enim , Ucef ih dissimilibus rebus,.haec Ulorum Quasi vero unquam fieri.debeant quae.Deumloedant;
oemulatio quaebonorum; ut sicut boni optant cun- aut ideo, quaemala suttt, bene fiant, quia non j'ugiter
ctos fionestaie mentiuni vincere, sicmaiicupiantpra- fiant. Nam et homicidoe homines npn semper oeci-
vitate superare. Nam sicut hsecbonorum gloria est dunt; et hbmicidaetamen sunt, etiam quando non
ut quotldie meHoressiut, sic malorum orimium ut occidunt, quia mterdum pplluuntur homicidio.Et ia-
deferiores; et sicut opfimi cupiunt virtutum universa- trontes omnes non semper latrocinantur^ sed latronea
fum culmeri asfeendere,sic pessimi optant palmas tamen esse.non desinunt: quia etiam cumrebus ipsis
sibi universorumsceleruni vindicare. Et hoc utique iatrocinia non agunt, ariimistamen a latrocinio non
inrnalum nostrummaxime nostri,Jioc est, Cbristiani, recedunt. Sic utique omneshi qui spectaculis istius
qui sciUcet, ut jam diximus, malitiam sapientiam modi delectantur, etiam quando non spectanf,-in-
pufant, et de qurous Deus specialiter dicit: Perdom noxii tamen a spectaculorum piactiUs mente noti
sapienliamsapienlum, et intellectum prudentium re-. sunt, quia semper vellent spectare, sipossent. Nec
probabo(I Cor. i,-19). CumqueApostolusclamet; Si C solum hoe, sed sunt alia majora. Quid enim? Nun-
quis videtursapiens, stttllus fial ut sit sapiens,(1Coi'. quid non consulibus et pulli adhuc getitUium sacri-
3,18); hbc est dicere, Si quis vult esse sapiens, sit . legiorum more pascuntur, et volaijtis pennse auguria
bonus, quia nemo vere sapiens nisi vere bonus :nos quaeruntur,ac pene omnia fiunt quaeetiam illj qttori-
fediverso, d malarum mentium yitio et,- ut Divinitas dam pagani veteres Irivola atque inridendaduxerunt?
aif (Rom.i, 28), reprobo sensu bonitatera pro stufti- Et cum haeeomnia ipsi agant qui arinis nomina tri-
tiarepudiantes, et nequitiampro sapientia diligentes, buunt, et a quibus anni ipsi exorditimsumuritycfe-:
tanto qnotidieprudentiores esse nos credimus quanto 'dimus nobis bene,annos posse procederequi a rebus
pejores sumus. taimus ordiuntur? Atque; utinam sicut haecpropter
H. Ef quoetaridem,rogo, spes eraeridationisin nobis eonsules tantumfiunt, H^ita illos tantura ince-
est, qui non terroreopinionisad malum ducbnur, sed starent propter quos fiunt. Hlud est feralissimumet
sludio malaevoluntatis adnitimur ut semper pejores gravissimum, quod dum consensu publicp aguntur,
esse videamur? Et binc est quod dudum-queslus sum honor paucissimorumfit crmien omnium; * ac sicut
dtettefioresnos multoesse quam barbaros : quia illos singulis annis bini inaugttfentur,: prppe est ttt in
igiiorantialegis excusat, nos scientia accusat. rili per ;omni mundo nullus evadat.
imperitiam veritatis, quia quae sunt bona nesciunt,.D IU. Sed de his putemus hoc satis esse quod dictmn
STEPHAM RALUZIINOT^Ev
a Pettonius in hisforia matronae EphesiriaeiViiib
j arii obsefvatuhr festa ViriSefbditifsiriiis, riott'geirii-
qentis.humqnw.cpncitpiiiscire quis guiqiiid fdceret: nare easdera syllabas;, et idteb*ffeqtterifefvfecabtila
racilus i'n1'Uj'rode Vita Agricolae:Proprium humani monosyllaba omiUebantpropterhttnc moremvSimUe
ingenii est odisse quehi lc&seris. arifem hulc rei exeniplum exstat iri capite ultimo
i»In ora Pithoeahoe- :
teditioiiisboecscflpta sttiit: M . EVangeliisfecunduhijpaijriem';'tihi crini et seristisipsfe
veteriexempiariannolalumest deesselik aliquid: Et et editibGfaecav VtetuStissitiibf
ttmqiie;pfaefterea cbdicum
verpmuitqdeessequis non videat? In codicibus no- Lalinorum auctoritas postuleritlegi: Si sic ettrnvold
stris hihU'anhptatttiriest istlusnibdi, neque locus va- manere donec-veniam,qidd ad ,te,jhpdie tamen' con-
cuus relictuS:Verumtameil, quia; cfenstabatista1ribtf' st.aiitisslriiain viilgafiseditlbriibiis.leteifio test,Sk eum
1
essesana, nos in liae editiohe asteriscb notaridam:: vdto rnahere,'fetcl,-bliiiSsavbfefeSft' Sic aiptfd'CaVsia-
labem esse cerisuimus.- .;- -;•; ; iiumTib: Viide Incarnatione Doraini cap. 14.scriptum
f<eInalus editionmuslegitur : ac si ex ari- est, necesseest ut sine mptreibi intetligi pptest; cum
sirigults
nis iint,-etfe: CodfexGorbelehSis : dc sictti sWgiilis'. laiiietilegferidumesse«t'«rsjnpinffireeti.sensusosten-
«•i«w,:etc.EgbTubeiiierlegeftem:Ac si, sicttisihgnl)* dat fef vetus codfexiris. bibliofnec» Rfegiae.Ttaque
aiinis, bini, etc. Solebant enim veteres librafii, ut' giiniie qttippiam p"otuit accidissebuic Salviaui loco,
AU S. SALVIAMMASSILIENSISPRESBYTERI | • 112
est, quac,ut ipsi excusatis, non semper fiunt. De quo? A forte ad spectafeulumptift yeneraht, de theatro adul-
'
tidianis tamfen bbscenitatibuS loqiiamuf;;' quaS tales f eri revertunlur. Non enimtunc tantummodo quando
abtaminnumeras legiones daembnumexcbgitaverunt, fedennt, sed etianl quaridpveniunt, fornicantur. Nam
ut etiam hPnfesfaeac pfoboementfes, etsi nonnuilas hoc ipsp qttod; aliqttis rem obscenam cupit, dum ad
eanini sperriere ae calcare possunt, omnes tamen immunda properat, immundus est.
.penitus ;superarte vix possint. ,Sicut enim fexefcituS ! IV. Qusecum ila sintj ecctequalia 118 aut omnes
pugnaturi feaToca per quaeverituras hostiumturraas autpehe omnes Romarii agimt. Et cumbacc ita sint;
sciunt, aut foveis infercidere' aut sudibus proefigere qui talia agimus,iiegligi rios a Divinitate causamur;
aut a tribulis infestare dicuutur; scilicet ut etiamSi felinqni nos a Dominojnostro dicimus, cum ipsiDo-
noriin omnia ea quispiam incidat, nullus tamen peni- minuni relinquamus ? Fingamus tenimquod respicerc'
ttis: evadat:" ita etiam doemoriestairi multas in vita nos Dominus. noster. veUt etiain non merentes; vi-
ista humanfe gerieri inlecebrariim itisidiaspraetende- deamus si potfest. EccteinnumeraChfistiariorum.mil-
ut tefsi piurimas earura aUquis effugiaf, tairien iia in spectaculis quotidie rerum turpiumicommbran-
"rurit,
quacunqufeCapiatur. Equidfemquia longum est nunc tur. Potest ergo ad illps Deus respicere qui talessunt?
dicere dfeOmtiibiis,amphitheatris scilicet, bdeis, lu- Potest ad eosrespicereiqui bacchantur in circis, qui
soriis, poinpis, athletis, pteiamhiariis, pantomiriiis, B moechanturin theatris?! Anforte hpc volumus et hoc
caetefisque'pofleritis, quee piget dicere, quia piget dignum putamus, ut cum in circis nos etin theatris
malum tale vtelnbssfe^de solis circoruiri ac theatro- Deus videat, Ca quae nos aspicimusaspiciat quoqiia
rum imptiritatibus dico. Talia enimVsunt quse iUife ipse nobiscum, et turpitudines quas nos cerninius,
fiunt, utea ttoii sfelunidicfere,sed etiam fecordari ali- cerriat; etiam ipse npbiscum? Alterutruni tenimfiferi
-
quis sine polltttioritenon possit. Alia quippfe criniina necesse esti Quia si nos videre dignatur, consequens
eingulas "sibi feririe in hobis:vendicanl.portiones, ut est iif etiaib illa ubinossumus videatjaiitsi abilUs,
cogitatibnes sordidaeanimum, ttt impudici aspectus quod ribridttbium est, avertit octtlos, feliama nobis,
oculos, ut auditus improbi aiifes; ita ut cum ex his qtti illic sumus; pariter avertat. Et cuin haecita sbif,
'
urium aliquod .erraverit, reliqua poSsint carere pec- facimus haec tamen ac sine cessatiorie quae dixi. An
catis. In theatris vero nihil horum featu vacat, quia fofte in morem veterum paganofum theatrorum et
.«t concupisceritiis aninius et audituaures et aspeclu circofum nos deiim habere arbitramur? Faciebant
ocrili polluuntur : quoequidehi 117 ohiriia tain fla- eniiri haec-illi qubndam, quia has idolorum suorum
; gitiosa sunt, ut etiam explieare ea quispiam atque delicias esse credebant. Nos quomodo hoecfaciirius,
teloqui salvo pud.ore rion valeat. Quis enim inlegro qui odissteDeum nostrum hoeccertisumus?Autcferte
; yefecundiae statu difeere queat, illas rerum turpium C I si placere has tufpitudines Depnovnnus, non prohi-
iroitatibnes, illas vocum acverborum obscenitates, illas beo quin sine cessationb faciamus. Sin vteroin Con-
mbtuuiu turpitudirites, illas gestttum foeditattes?quae scieritia nostra hofetest jqubdDeus horfet, quod exse-
qttanti sint criroinis vel hinc intelligi potest quod et cratur, quod sicttt in his sit pastus diaboli, ita offen-
. relationem sui 'interdicunt. Nonnulla quippe etiam sib J)ei, quomodo nbs |bi Ecclesia Deicolere Deufn
inaxima scelera inColumibonestate referentis et no- dicimtis, qui in obscenitate ludorum semper diabolo
minari fet argui possunt, ut lioriiicidiuni,latrociniumi deserVimus,et hoc gnafi acscientes, de consUio «t
adultfefium,sacrilegium, caeteraque iri huric riiodum. induslria? Et quoe noljis, quaeso, spes erit apud

.. Soloethealtroruiii impuritates sunt quaehotifestenpn Deuni, qui non casu aut imprudCntia Deum laedbnus,
posstint. vel accttsari. Itaiiova in coarguenda harum 119 sed exemplo iUorum quondam gigantum qttos
, turpitudiiium probrosifate res evenit afguenti, ut insanis conatmtts superna tentasse et quasi in nubes
cum absque dubib hoiiestus sit qui accusare ea vfelit, gradum tnlisse legimusi?.Sic rios.per injurias quas in
lionfestate tamen integra ea loqtti et acfettsare non omni miiridp Deb Semperinferimus, quaisiconsensu
possit. Alia quoque omnia mala agentfespolluunt, publicb coelum opptignamus. Christo ergo (o amentia
non Videbtes yel audientes. Siquidem etsi blasphe- : nlonstruosa!), Christo circerises offerimuset mimos,
mum quempiam audias, sacrUegibnon pollueris; quia ]D et tunc hoc maxime cum ab eo aUquid boni capimus,
mente dissentis; et si interyenias latrocinip, non in- cum prosperitatis ab eb aliquid attribttifur, aut victo-
quinaris actu, quia aJjhorresanimo. Solae'spfeCtacU- ria dtehostibus a Divinitate proestatur? Etquid aliud
lorttm impuritates sunt quae unum admodura faciunt hate Te: facere vjdemuf quam si quis homini benefi-
ef agentium et aspicieiitium crimen. Nam dum. spe- cium largifentiInjurioSus sit, aut blandienlem cfenvi-
ctariteshoeccompfobant ac libfenter vident, omiiCsea cUscaedat, aut osettiantis vultum mttcrone transfigat?
visu atque assensu agunf. Ut vere in eos apostolieum jnterrogo eniin omnesj polentes ac divites mundi
illud peculiaritef cadat, quia digni sunl morte non hujus, cujus piaciili fe^ussit servus Ul.equi bono ac
iolum qtti facittnt ea, sed eiiam qui coriseritiuritfdcien-. pio domino malurii cogitet; qui berie merenti convi-
tibut (Rom.i, 32). Itaque iniUis imaginibus fornica- cium faciat, et pfo libpftate quam accipit contume-
tibnuui omiiis onihinb plebs animo fornicatur; tet.qui liaiti rteddat. Absque dubio maxuni criminis rteus cfe-
. 'J V
::.-..'::; ':;:': ST.EPHANI RALUZH NOT.E. j. ; ^: '.•'••;,:'";
» Tfibulos ait RittershuSitts machiriulas;psse fer- : profendunt. Latinis autem aho voeabulo.murices :
reas, dolbsas,:tefragoria fofma^quoe iii quamcumque dici seribit. Vide porro|Vossium in Etymoloijicolin-
partem incubueribti unuiriautpluresaculeosinfestos guae Latinae. . . .: :':,
Ui DE GLBERNATIONEDEI Lffi. VI. Ui
ditur qu! liialum pro bono reddit, cui etiam: malum / Lseclatorem bonorumoperum. Ubi est populus ille mun-
pro malo reddere non liceret. Hoc ergo etiam nos qui dus, ubi populus acceptabUis,ubi populus boni operis,
Christianl diciram', facimus. Inritamus in nbs mise- ubi populus sanctitatis? Chrisius, inqttit Scriptura,
ricordem Deum impuritatmus nostris, propitiantem pro nobis passus est, nobis, exemplum relinquens ut
sordibus tedimus, blandientem inj'uriis verberamus. sequamur vestigia ejus (I Pet. n, 21). Videlicel vesti-
V. Christo ergo (o amentia monstruosa!), Gbristo gia Salvatoris sequimur in circis, vestigia Salvatoris
circenses bfferimus et mimos, Christo pro beneficiis sequimur in theatris. Tale nobis sciUcetChristus reli-
'sms theatrorum obscena reddimus, Christo ludicro- quit exemplum; quem b flevisse legimus, risisse non
rum turpissimorum hostiasimmolamus? Videlicethbc legimus. Et hoc utrumque pro nobis': quia flelus
nos pro nobis in carne natus Salvator noster edocuif. compunctio est aniraoe, risns corruptio :disciplinae.
Hoc vel per se ipsum vel per apostolos praedicavit. 121 Et ideo dicebat, Vw vobis quiridetis, quoniam
Propter hoc humanaj nativitatis verecundiam subiit, flebilis (Luc. vi, 25). Et: Beuti qui fletis, quoniam
eta contumeliosa terreni ortus principia suscepit. Pro- ridebitis (Ibid., 21).Nobis autem ridere. et gaudere
pter hoc in proesepiojacuit, cuf servieruntangeli cum non sufficit,nisi cum pfeccatoatque insariia gaudeamus»
jaceret. Propter hoc involvi se pannorum crepundus nisi risus noster impuritatibus, nisiflagitUs misceatur.
voluit, qui coeluniregebat in pannis. Propter hoc in ] i VI. Quis.rogo, hicerfpr est, quaesultitia?Numquid
patibulo pependit, 120 quem peridentem mundus laetari assidute et ridtere non .possumus, nisi risum.
expavit. Qui propler vos, inquit Apostolus, pauper fa- nostrum atquelaetitiam scelus essefaciamus?An forta
ctusest, cum dives esset,ut illius inopia vos honesta- infruetuosum putamus gauditim simplex, nec delectat
remini (II Cor. viu, 9). Et cuminforma, inqiiit, Dei fidere siiie crimine? Quod, rogo, hoc malum est, aut
esstt, humiliavit semelipsumusque ad mortem, morteth quis fttror? Rideamus, quaeso, quamlibet immensu-
autem crucis (Philipp. n, 6,8). Hoc nos vidtelicetChri- ratim, laetemur quamlibet jugiter, dummodo innocen-
stus imljuit, cum pro nobis ista toleraret. Praeclaram ter. Quae vecordia est et amentia, ut non piitemus
passioni ejus vicissitudinem reddimus, qui cum morte risum et gaudium tanti esse, nisi in se Deishabtterit
ipsius redemptionem acceperimus, vitam ei turpissi- injuriam? injuriam utique, et quidtem maximam. In
mam repensamus. Apparuit enim, biquit beatissiraus spectaculis enim quoedamapostasia fidei est eta sym-.
Paulus, graiia Domini nostri Jesu Chrisli, er.udiens bolis ipsius et coelestibus sacramentis lefhalis praeva-
nos, ut abneganles impietatem el swcularia desideria, ricatio. Quoeest enim in baptismo salutarie Christia-
tobrie et pieet juste vivamusin hoc swculo,exspeciantes norum prima confessio? Quaescilicet nlsi ut renun-
beatamspem el adventum Domini gtoriw magni Dei. el tiare se diabolo ac pompis ej"us atque spectaculis et
Salvatorit nosiri Jesu Chritti: qui dedit semetipsum(] operibus prbtestentur ? Ergo speCtacula et pompae,
pro nobit, ut nos redimerel ab omni iniquitate, et muri- etiam j'uxta nostram professionem, opera sunt dia-
daret sibi populum acceptabilem, seclatorem bonorum boU. Quomodo, o Christiane, spectacula post baplis-
operum (Tit. i, 11-14). Ubi sunt qui haecfaciant pro- mum sequeris; quae opus esse diaboli confiteris? Re-.
pter quaevenisse Christum Apostolus dicit ? Ubi sunt nuntiasti semel diabolo et spectaculis ej'us; ac per
qui desideria saeculi fugiant, ubi qui vitam pie ac hocnecesse est ut prudens et sciens, dum ad specta-
jusle agaut, ubi qui sperare se spem bealam bonis cula remeas, ad diabolum te redire Cognoscas.Utrique
operibus ostendant, et immaculatam vitam agentes, enim rei simul renuntiasti, et.unum utrumque 'tesse
hoc ipso se perhihent regnum Dei exspeclare -quia dixisti. Si ad uriuin reverteris, ad ulrumque remeasti.
mereritur accipere? Venit, inquit, Dominus Jesus Abrenuntio enim, inquis; diabolo, pompis, spectaculis
Christus, ut mundarel sibi populum acceptabilem, et overibus eius. Et auid postea ? Credo, inquis, in'
STEPHANI BALUZH NOM.
a imra hb. n adversus Avantiam, pag. 227, de epistolampnmam Leidradi artehiepiscopiLugdunensis,
Christo: Humiliatus usque ad humani exordii pudorem '• pag. 147. ..... ;...
et pahnorum inluviem et prmsepii vilitatem. Hiero- c Sive pactio, ut vbcat Isidorus in libro secundo de
nymus in epistola de Filio prbdigo ad papara Dama- Ecclesiaslicis officiis, cap. 2J -.J^rima pactio est qua
snm : Quw autem potesl major esseclementia quamut renuntiaiur diabblo et pompisejus et univefswconver-
Filius Dei, hominis Filius nasceretur,decem mensium sationi Utiris. Coesariusin fexposilionefidei: Interro-
fastidia sustineret, parlus exspectaret adventum,invol- .D gamur enim in baptismo utrurri abrenuntkmus diabolo,
veretur punnis, subjiceretur parenlibus, per sirigulas pompis et operibusejus; et abrenUritiaturos nos voce
. adolerel mlates, et post contumelias vocum, alapas et libera respondemus.Tum in bac seu confessione seu
flagella, crucis quoqtiepro npbis fierel maledktum, ut pactione constituit furidameritumfidei nostroedicens:
nos a maledicto legis absolveret, Patri factus obediens Si ergo hoc quodprimum.est, et iri quo fundamenlum
usqueadmortemAtst legendns est hic*?Hieronymi;lb- Christianw religionis consistit, fideliier cons.ervamus,
cus apud Agobardum in libro adversus Felicem,' etc: Et paulo post : Cohsidetet unusquisqueconscien-
."cap. 20. tiam suam; et si seimplesse viderit quodpromisit, abre-
.b Nimirum ob mortem Lazari. Unde eoUegerunt hunliasse diabolo et pqmpis.illius, non splum verbis,
Judatd Ulum valde amatum fuisse a Christo.Nam sed etiam operibus-recogrioscat,fidem integram se ser-
supremoe illae lacrymae amantium roagis sunt quara vasse congaudeqt. Perpompas auterii diaboli intelli-
. mo3fentinm,'quamvisetiam moerentiumsint et airiicos gebant tiim speclacula et stultitias.gentittm, ut docet
, desideranfiura. Eanl minc qui nos omnem humanita- vel ttnicus Salvianus. Sequiferibus soeculis diabbli
tem exuerejubent in dolore ac Stoicos agere, mulie- pompis renuntiaredicebantuf qul vitam mpnasticani '*
,-briaque corda habere dicunt illos viros qui flent in amplectebaiitur, cujus"rei ' inriumera proferri possenl
funeribus suorum amicorum. Vide notas iiostras ad exempla. .
115 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESB¥TERI HG
j)eumpatrem omnipbteiitemet htjesum Chritttim fi- A praevarieatifenis scelere peocenius? Nfesecclesiis Dei
iium ejus. Ergo primum ffehuntiatur diabolp,: ut cre- ludicra anteponimus,; nos allaria spernimusfet thea-
daturDep,: 122 flu,a ibi npri rtenuntiat diabplo, non tra hpnpramus. Omnia denique amamus, 123 omnia
credit ©eo • et idteoquireyertitur addiabolum, relin- cofimris.Solus nobis in Cbmparatione omnium Deus
uuit Deum. Diabplus antem in spectaculis est atpcm>r vUisest. Deniqtie, prseter aUa quse id probant, indicat
pis suis; ac pter hec cumrredimus bd specfacula, jeliriT- hoc fetiap haecres ipsa juam dico; Si quando enkn
quimus|ideinGhfisti.IJpcitaque ropdobmiiiasyiiiboli _'.everierit, quod scUicet saepe evenit, ul eodem die et
sacramenta solyuntur; tet totum quod in ;symbolo se- «festivitasecclesiasticaef ludipubliciaganluf; quaero-
jquilih*,labefactatur et nutat. Nihil enim sequensstat, ab oriniium.conscientia, quis locus majores Christia-
si principale hon .steterit.: Dic igitur tu, Ghristjane, nbrum virprum copias habeat, cavea ludi publici, a»
qubmpdo ieijere tp sfeqttentia,symbbli ptitas, cuj'us atriuiii Dei? et templumj omnes magis sectehtur, ah
.principia perdidisti?Meihbra sibe capite nihil prosunt, tbeatrum ? dicta evangeliorum magis diligant, an thy-
et ad J5xordiuiri:sulcuncta;rfespicitiiit;,quoe utiquesi melicprpm? verbayitae, an verbamortis? verba Chri-
^erieririt, pirinia pessum trahiint.. Siquidem stirpe sti, aii yerbamiriii?Nfen est dubium qum iUud magis
sublata, aut nbn suritrfeliqtia; aut si sunt, sine eriio- amemtts quod anteponimiis. Omni enim feraUum lu-
lumento suttt, quia sine capile nihil constat, Sicui B dicrorum die, siq;uaeIibet:Ecelesioefestafuerint, non
itaqueleve; spectaculorum crimen videtur, icspiciat solum ad ecclesiam. nonveniunt qui Chrislianos ,sp
VcunCta -Ista quae diximus;etvidebitiri spectaculisnon esse dicunt, sed si qui ipscii forte venerint, dum in
yoluptatem: esse, sed amoftem. Quid'est autem aliud ipsa ecclesia sttnt, siiticlos agi audiunt, A ecclesiam
quajri. mprtem incttrrere, vitse originem pef didisse? derejinqttunt: SperhiturDel templum, ut curratur ad
. •Ubiteniiri*fttndamenttim symboli evfertitur, vita ipsa theatruni; Ecclesia vacuatur, clrcus impletur.. Chri-
stum in altario dimittimtts,
jugtilatttr. c i ttt adulteraiites visu im-
VH.Rursum ergo-ntecesse est redeamus ad illud purissimo oculos Judicforum turpium fbrnicatione
quod soepefliximttS.: Qpid siiriile apud barbaros? ubi pascahius. e Postea sed yidelicet qui corrumpimttr
.apttd:iilbs circenses, ubi tbeatra, ubi ScelttsdivfersaT rebus prosperis, faeiendum aliquid in pr^neipib. Et
rum jmpttfifatum„«oc estv spei ribste ac salutis c*- ideo rectiSsiriie ad tios Dominus Deus dicit:
Propler
i*idiura?:quibus;illi. .etsij ufpbte pagarii, uterentmv extefmihdti esiis exlertniriib. Et rursum :
spufciliam
niinqre tamen culpa sacrap pffensipniserrahant: quia drm hujus risus.
.etsi essef impuritasyisipiris,.praeyai'jcatip tameii non Extermiriabuntur, inquit,
efat safiramenti. Nos yero quid resppnderepro nobis VIII. 'Sed videlicet responderi hoc pbfest, non in
pbssumus? Tenenius ,sy*nbplumetCTertiraus, etcon. p' omnibiis haec Romanoriim urbibus agi.Verum est.
lifemufnittnus saltttisparitteretnegamus. Ac per boc Etiam plus fegp addp, neillic quidera htiric agi, nbi
ubi fest Ghristianitas npstra,qui ad hpc tantbmmpdo semper acta sunt atitea; Non enira hoc agitur jam in
fcsacramentttiiisalutis aeeipjinus ut inajore,ppslfea * Moguhtiaceiisium civitate; sed quia excisa atque
:
"-. "''-- ' _':" -STEPHANI'BALUZn NOTJE.: "'y-:;; .- ; - : .
a Id test, promissiohem qjiaiii faciirius rChuhtiare ludicra steclareritur. Ea'de causa visum est Africanis
nos diabplo tet pompis ejus. Istud.ipsum.fideifundaT episcopispetendum esse ab imperatpribus uispecta-
mtentum vpcat Gaesarlus Areiatensis, uti mpx dice- cuia theatrorhm cw!erorumqUe'ludorumdie dbminica
-"''-""
baibtiS.' ' -' '," "*".',....". vel cwteris Reiigionis Clirislianm diebus celeberrimis
' ^ldfestj baptisirium.GassiariuSTib. vide InCarria- tiniovetihiur;maximvqidaisarictiPasclim bctavtirumdie
tioiieDoniini,;cap.18:: Agripscesactametiiascilutistum, populiad circummagis qtiatn ad ecclesiamconveniunl.
per quw innpvdius,per qugi r.endtuses. Cuncta autem In capiteJBl collectipnis Africanoe.Immocuni id ma-
peccata in bapiisiiio abbleri persuasiiin fuit Vtetteribus luni nirais grande videretur sarictisviris, poenam ex-
Christianis. Ea de catisa nonnulli baptismurii-siiurii coriiniUiiieationis in ConciUo Carthaginensi quarto
differebant usque ad tinehi yitae suae. Qupdetiani aevo inteiitarunt iis qui die sqlemni, prwlermisso splemni
Ludovici Pii observalum"fuisse a Danis testatur Rem- ecclesiqi convehin,,qd spectacula convenirenl. Sapue-
pertus in Viia sancli Anscharii, cap. 31 : Baplismi •- rintne ppst ista Afri, nph pobslat; nisi quod cum.
lamen susceptionemdifferebant, hoc sibi bonum dijudi- hir, Sajyianus invehatuij, adyersus..-'publicam; ip hoc
1
cantes titin fine vitwfuw baptizarenfur; quatenus puri- capite bmriiuhi fernie Chrislianpruni insaniam.pro-
ficcililavacro salttlari, puri et immacululi vitm mlernm n babiltefestde Afris qubqufejpculum esse, quos perdi-
januas absquealiqua retardatione intrarent. P tissimbs tum fuisse grayiler conqueritur in multis
c Ex hoc etiain Joco patet vctCreSChristianos, cum islorum librorum Jocis, Vide Siriiiondi notas ad ser-
festivitas Ecclesiastica agebalur, debuisse per totum monemquarturiisermoiuira S. Augustinj.
diem interesse mysteriis. Vide notas ad Jibrum Ago- e Locum liunc esse lukatuni censet Rittersbusius,
bardi de Insolentia Judaeorum,pag. 20. injuria: Saiieanimus erat isla piiiilterfe.usquei
0 Proprium lnimani ingenii estpolissimuin dcleclari nequeid ad hcec yerba in, principip, nisi jiiagna codicum et
*velitis ac nocituri», salubria contemnerc et
aspernari, edilibnum; cpiiseiisioV-liicesset. Hocc tepiroprofeclo
, Clamabat Ecclesia adversus ludos soecularcsac publi- iiori suni luijus loci. Siclitaique omninb Jegendum :
cos, impios esse illos, ludibria spei nostroe, adeoque Fornicatione pascanms. Et ideo, etc. ,..,'.
non decere Christianos iis interesse. Et tamen cuni f Etlifio Brassicani: Non enim Itoc agitur jdm in
contingebat eodcm lemporc ludos saiculares et ,con - Mtissiiiehsium civitate; sed,quia;excisq et deleta est,
vcnlus divinos agi, templa summi Dei solitudine de- Quo efiairi modo in multis Jibris; Jegissfese testatur
Bertavideri poterant proe multitudine Cliristianorum NicolausSerarius in Jibroli Rerum Mpgunfiac.,caP; 7..
qui ad circos et tbeatra confluebanl; adeo ut etiani EdilioGalesinii: Non emhi hqe agittirjam in Mpgutt-
si quippiara Judicrum evenirct quando populus ciat itacensi«M':0''9u!,i,^'fl**!/*4?.*^''- 1 ckildie. jCpdicesCor^
intra ecclesiam, certatim omnes divina deseverenlu!, bejeiisis et CoJbertinusnferi:babent vpce? illas qtcm
«7 DE GUBERNATIONEDEI LIB. VI. 118
deleta est. Non agitor Agrippinse; Stedqttia hbstibus iAsirorum, et proptet abothihaiioriei quas fecisiis; et
plena. Nen agitur ih Treveroruffl urbte excellehtis- faciti est terra Vestrtiin desolalibriem4i slupbrem et in
sima; sed quia quadruplici est evtersione prostrata. maledktum (Jerefn. xuv, 21, 22).' Ptefhaec ergo jatii
Non agitur denique in plurimis 124 Galliarum ui- faclum est, ut major pars Romaui orbis in desolalio-
bibus tetHispaniarum. Et ideo vaenobis atque impu- ;nem esset et in stuporehi et ui malfedicttim.
ritatibus nostris, vsenobis atque taiquitatibus nostris, IX. Atque utinam aota tantttmmbdo pfius essenl,
Qu» spes Christianis plebibus ante Dettm test, qttati- et agere haec Romaiia vitiosiias aliqttando cessaret.
doquidem ex illo temporte in urbibus Romahis haec Forsitan, ut scripliim test, propiliartefur Deus peCca-
malanon surit, ex qub In Bafbarorttm jttre esstecoe- tis nostris. Sed ntequaquamitaagimus,utpfppiiietur.
pefutit? Ac per hoe vitiositas et * impuritas quasi Mala enim incessabilitef malis addimus, tet peccatis
•gerhianitas qiiaedam fest Romanorum homihiim tet peccata cumulabiuS; tetcubi maxima nbstri pars jam
quasi ihensatque natura, quiaibi praecipuevitia tibi- perierit, id aginius ut pereamus bmrites.Quis, rogo,
cutique Romani. Sed gravis est forsitan hoecatque interfici alterum juxta se videt, et ipse hon riietuit?
ahiqtta cotiquestio, Gravis prbfecto, si falsa. At quo- Quis domum vicuii Sili ardere cerhit/et nonfefficere
modb, inqttis, qubmodo nbn falSa, cuni ih paticis omnibus modis nitituf he ipse incendio concremetttr?
nunc fermteRomanis urbibus fiant ista quse dixhrius, 1B Nos non b vicinos nbstros tantum ardere vidimus,
plurimas atitem jam harurti iriipurita.tura Iabte libii sed ipsi jam ex maxima nostforum cbfporttrti parte
pbllui; ubi licet sint loca ipsa ac doffiicilia erroris arsimus. Et quid hoc, proh iiefas, niaii est?Arsimus,
antiqui, riequaqtiam tameri aguritur illa qute pritis arsimus; et tamen flammas quibus j'am arsimus, nori
acta suht. Gonsiderandum ergo utrumque est, id est, timemus. Nam qubd rion ubique, tit dixij agantur quaa,
quid sit quod adhuc loca ipsa ac diversoria ludicro- prius acta sunt, miseria* est berieficittm, 126 nori
ruih shit, ludiera autem esse feessaverint.LoCaenim disciplinae.Denique JaCilehbe probo. Da enim priorjs
et habitacnla turpittidinum idcifeo adhuc sunt, quia temporis statum, et statim ttbique sunt qttaefuerunt.
illicimpura omuis prius acta sunt. Nunc autem lu- Plus addo; quantiim ad vofa hbmirium pertinet, etsi
. dicra ipsa ideo non agunturi quia agijam prffi miser jam non ubique sttht, ttbique adliuc sutit, quia tibiqtte
ria temporis atque egestate noti possunt. Et idep ea populus vellet esste Rbmanns. Cum erimi ab ho-
quod prius actum test, vitiositatis fuit; quod nunc niineniala res sola htecessitate non agitur, ipsa rei
non agitur, necessitatis. Calamitas enim fisci et men- turpis cupiditas pro afetibne damnatur. Nam, sicttt
dicitas j'am Rbmani oerarii non siiiit, ut ubiqtte in res dixi, juxta Domini nostri dictuhi : Qui mulierem vi-
nugatorias perditoe profundantur expensae. Pereattt derit ad concupiscendum,reus esl adulierii cbrde coti-
adhuc:quamlibetmulta;et quasi in coenum projician- G ( cepii (Matth.V; 28), intelligtere poSsuihuSquid etiam
tur; sed modo tamen perife jam tanta non queutit, si res lurpes atque daronabilteSriecessitate tiOn agl^
quia non sttnt tarita quoepereant. Nam quaritum ad mus, pro ipsa tamen reruiri lurpitim voltintate dami-
votuih nostroelibidihis alqiie impurissimaevolttptatisj namur. Et qtiid dicam de voluntate ? omhes haec fer-
oplaremus profecto vel ad hoc tahtummodo plus ha- me, cum possunt, agnnt. Denique cujuslibet civitatis
bere, ut possemus in" hoc lurpitudinis luttim ptura incolae Ravennam aut Romatii veheritit, pars suht
converttere. Et res pfobat quanta prodigere vellettuis, Romana?plebis in circb,pars sttttt pbpuli Ravehnalis
si opulenti esserous ac splendidi, 125 cum prodi-' in tbeatro. Ac pter hocnemo steloco aut absehtia ex^
gamus tanta irifendioi.Ea testenim labes proesentiurii cusatum putet. Ohihes lurpitudihe reruih uhttni sunt,
mbfum atqtte perditio, Ut cttm jam hon habteat pau- qui sibi rerum tttrpittm voluritate Socianlur, Et blan-
pef las qtiod possit perdere, adhuc tamten velit vitio- dimur nobis insuper de probitate mbruro, blandiihur
silas iblusperirte. Non est ergb qubd blandiri nobis • nobis de turpitudinum raritate? Ego amplitis dico^
aliquid iu hac parte posSimus, utidicarous nbn itt non solum. agi hunc Ulas ludicrprurii infaraiuin labtes
omnibns nunc urbibus agi illa qttaepfitis acta sunt. qnae prius actae sunt, sed criminosius mtiltoagi quam
Ideo ehim non in omnibus jam aguritur, qttia iirbes prius actae sunt. Tunc enim inlegfa Roniani Orbis
ubi agebantur Ula, jam hoh sunt; et UJjiquideni diti D I membra flprebant, arigusta esse hbi-fea publieaeopes
acta sttnt, id effecerunt ut tibi illa agebantur, esste fecerant, Cunctarum Urbium civtesdivitiis ac deliciis
nbrippssint; sieutipse Deus ad peccatPreslbciitUStest afflttebant; vix polerat feligionis auctoritas, inter
per prophetam, quia Iwrum fecordatus est Dominus, taritam rernm exuberantiam, morum teriere censu-
et usctndtt; inquit, super cor ejus, et non poterat DP^ ram. Pascebantiif qttidem tunte passim in Jpcis pluri-
minus ullra pprlare propter malitium studiorum ve^ misauctoresturpiumvoluptatum, sed plena ac referta
STEPHAM BALUZH NOTJE.
Jlfflssi/jensium.Sane mendum hic subesse suspieati tiliensium Jegendum esse BmsUiensiumtQuoe oivitas
sunt viri docti^quod huic Jectibni repugnetSalvianus, est in Rauracis, Mbguhtiaepaulo vieraioh Prbbabiiis
qui eo Joco Joquitur in singolari. Praeterea locus non conjectura, niSivtelerum codicuni. auctPritas hic de
erat agendi dteMassUia,quam nemo prodidit barba- . sola Mogiintia agi doceret.
rorum incursiontetum fuisse vastatani. Et licet vaslata a Codex ColbCrt., iniquitas.
fuisset, cur eam intfer urbtesGermaniacet Belgicaeno-. h Id est, Treveros. Hihc ergb cblligitur Salvianura
minaret, tamprocula Narbonensi? Vir clarissimus non fuisse oatria Tfeverensem. e
Hadriauus Valesius ista intelligens admbnet pro ifos- l
119 'S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBVTERr 120
erarit omnia. Nemp-sumptus rei publicee cogitabat, A luisset, nisi rationem iuisericordiaeseveritatis ratio
iiemo dispendia, quia nph sentiebatur experisa. Quoe- . vicisset, Uhus enbnincautusperiit, rite multi per in-
rebat qutfdanunodp; ipsa res publica, ubi; perderet catttelam ppstga depenrent.Et quiddesbigiiUs dicahi?
qupd peiius ppsset j'am ylx recipere. 127 Etideo ..Uniyersa ; gens Hebraecruih, cum per eremum iter
cumulus diyitiarmri quijam fere modiim.excesserat, .ageretv< quia consuetudinarias carnes desideravit,
etiam in res iiugatorias redundabat. Nunc autfem quid .partemsuae plebis amisit (Num. xi, &seqq.).-Elqni-
dici potest? Recesserimt a nobis copiae"veteres, re- dem intefdictum nCcdum fuerat rie desideraret; sed
cesserunt priferum temporum factiltates; raiseri j'am ;legaU, ut reor, observantiaeproficertepeus volttit, ut
"
siinuis, et iiecdum nugaces esse cessairius.'Cumqute rebellem coiiCupiscentiam coerceret :,.quo facilius
etiam pupillis, prodigls a yel prpdigipsis soleat sub- seilicet cunctus popujus agnpsceret quaiitttm evitare
yeijireipaupeftas, Simulque.ut destiterint esse divi- deberet quae Deus; soriptis coelestibiis mte.rdiceret,
tes, desinunt quoque esse vitiOsi; nos tahtttm riovum quando etiam illa ettni admissa Iaederent quaenecdum
genus pupillbrum :,ac perditoriim: sunius, in quibus lege yetuisset; Laborem; quoque se sustinere idem
opulentia esse desut, sed nequitia perdurat. Adeo populus ingemuit (Num. xxi, iseqq.), etpropterhoc
lios noii, ut. alii hornines, causas coiruptelarumin plagis coelestibus yerbefabatur; non quia laboranti
inlecebris, sed iri cordibus babpiiius, et vitiositas nb- ;jj gemere noii Jjceat, sed ingratus scUicet fuit gemiius
stra mens nostra; est;; ut ad emendandos rios non Deura quasi auctorem| immoderati laboris accusans.
. facultatum ablatibne, sed malarurii rerura amore Ex quo inteUigi'conyenit quantum. placere Deo;de-
'
peccfemus. . _V beat qui rerum jiicundarum bfeatitudine fruitur,
...X. Quanta; autfem yitiav;RonianPrutii siiit quibuS quando tetiam de his queri non lictet quse ingrata vir
.'..,,,
bafbarae gentes non coinquinantur, licet Mcteniis deantur.:; -. ,:y
satis dixerim, addam tamen multa quae .desunt. Sed : XI.: Quaeritttr fPrsitan quorsum |sta pertineant?
illiid admoneb tanien antequam. dic.am, hfeullum Quprsmn absquedubio nisi ut nUlil.leve.oestimetur
penitus culpoegenus qupd "a.dcontumeliam Dei perti- quo Deus:Jaeditttr? De Judis enim pttbUcis dicbnus,
net, cuiquam Ieve esse videalur. h Si enim inlustreni !29hidlbriis sciUcfetspei nostrae, ludibriis vitaeno-
ac praepOtentemvirum nequaquani exhonorari a quo- strae. iNaftidumin tlieatris et circis ludunus, deperi-
quam licet, et Si quisqiiam exlionorayerit; decrelis iiius; SecundttmVUltidutique dictum sermonis sacri :
legalibus,reus sistitiir, etlnjtiriarum actor jure dam- Stullus per risum operatur, scelus:(Prov. x,;; 23). Et
natur;; quantp utique iriajofis piaCuli crimeh esf, in- nos itaque dum mter tnj-pia ac dedecbrosa ridemus,
juriosttm.quprapiampep fesse?Sempter eniro per di- scelera committimus; et quidem scelera non minima,
griitatem injuriam perferentis cresCitculpa facientis: C i sed in hoc ipsppoenalipra; quiacum videantur spe-
quia necesse est quanto major est persona ejus qui eie esse proba,Vrebus sunt exitiosis ;-pestilenfisskna.
cpritumeliam patitur, tanto major sit noxa ejus qui Nam. cttm duo sint maxima mala, id est, si hpmo
facit. Et hinc est quod.legimttsin Jege (Exbd. xxi)j aut se ipsum perimat, aut Deum; loedat; hoc utrum-
• etiam eos qui yidentur contramandaturii: sacrum le- que in ludis publicis agitur. Nam per turpitudines
yia Jecisse, severissiroetamen esse punitos. Ct intel- . crihiinosas seternailUc salusGliristianaepjebisexstin-
ligferemussCiUcet riil ad Deum pertiheiisVieve esse guitur, fet per sacrilegas superstitienes; majestas di-
.ducenduiii; quia etiam quod^videbaturfexiguunifesse vina violatur.; Dubium enim nOn est quod loedunt
tenlpa, grandeliocfaciejjaf Divinitalisinjuria. 128 Deum, utpote idolis consecratae. Cplitur Vnainqueet
Denique Oza iUe leyites Dei quid contra mahdatuni honoratur ;Minerva in gymnasiis, Venus in theatris,
coelesf,e:feCit,Vquod vacUlantem arcamPpmini susti- Neptunus in c|rcis, Mars in arenis, Mereurius in pa-
nere tentavit(n Reg. \i) ?Nihil ettimhinc efat lege lacstris; et idep pro qualilate auctprum cultus est su-
prpeceptum. Et statim dum sustinebaf, PVexstinctus perstitionuiri.; Quidquid; immunditiarum est, hoc.
CSf;nbn.quiaj utyidetur:, adspecitem contumaci ali- exercetur tii tbeafris; quidqiiidluxuriarum, in paloe-

quicl iiut;ibofficipsva::Saltem mtentte.Cpromiserit, Sed Stris quidquid ^ iirimpderalionis, ihcircis; quidquid
ipsp pfflcio Inbfficibsus fuit qm:inj'ussa prffisttiiipsit.U furoris, In caveis. AUbiest impudieitia, alibi lasciyia,
HomovTsr.aeIitieaeplebis cum ligna sabbatis collegis- aUbi .intemperantia, ;alibi.ittsania : ubique; daenioiij
set, occistts est (jVam.xv, 52 seqq.); ethoc, j'udicio immoper singulaludicrorum loca, universa daemo-
ac jusSU:Dei,piissimi scilicet ac miseriCordissiraiju4 num mOnstra. Praesident enim sedibusisuocultui de-
dicis, etquiparcere absquedubio quamoccidefema- dicatis. Ac per bocin spectaculis istittsmpdi nonsola
:':::; :.:'' ;''-' :; STEPHANIVBALUZUNOT^E. ":-' ' •'•
•. . a. Redundare arbitror ypces Ulas et admonilioiieiri -"codicibuS manu scnpt^s con\essor ae aanzanao vet
«sse librarii; quicum ambigeret quidnain potitts le- Nazqbqs." Vide liotas ad epist. 3 tei 122 Lupi Ferra-
'•-fgeridttiiiesset in fexemplafiqup is:utebatur,v:jirbdi^isi fiensis.' ; '':^ '' "\'.!'' ';'•'' ; ::'-' '•}'
(aii prodijfiosis, utfumqueposriit, lectorijudiciiim:iii- i>
, Videinffapag.179; V ;.,;-, •.-.; ...
tegfum relinquens. Idem enim accidit in librfequarto • « Brassicanus: ita; Tegit hunc loCum :: Ei statim
adversus Avaritiam, pag. 282, adillu'mlocttm,qMa(i!(im dum tenebdt percussus est. UtraquevleMib'bona est.
adjeclione conantur, cum in recentiori feodicefegio Nam sic legituf; in ,Ubro secundo Regiim,:cap. vi.
legaluf quqdatnallectipne vel utlegaiioneconantur.itn iratusque estindignaiiohe Domirius conlra Ozqm, et
pariter iii: Vincentio Lirinensi, nura.- 50, pro sancius percussii eum '-super; lemeritaie,' qui mgrluus esl ibi
Gregoriusepiscoptiset confessordeNazianw legitnr in juxta arcam Dei. :.
121 DE. GUBERNATIONEDEI LIB. VI. 122
est inlecebra nec: sola vitiositas. Admisceri enhii A et. quse Deus bona fecit munere pietatis suae, ea nos
huic Cliristiariumhominem superslilioni, genusest nbbis facimusmala esse moribus maUs.
sacrilegii; quia eorum cultibus communicat, qubrum XII. Sed videlicet qui corrumpimur rebus pfospe-
festivitatibus delectatur. Quod quidem licet Sempfer ris, corrigimur adversis; et quos intemperantes * pax
admodum gravte sit, tunc tamen magis intolerabile, longafecit, turbatio facit esse moderatps. Nunquid
cumpreeterconsuetudinariumvitaeusumhoc vel adver- populi civitatum qui impudici rebus prosperjs fuerant,
sanostrafaciuntcriminosiusvelsecunda:quiaelmagis asperis casti esse cosperunt? 131.Nunquid ebrietas
placandusest in adversisDeus.et minuslaedendusinpro- quae tranquillitate et abundantia creverat, IiostUi
speris. 130 Placari quippe debet cum irascitur, laedi saltem depopidatione cessavit ? Vastata est Italia tot
non debet cum propitiatur. Adversa eiiimnobis per ira- j'am cladibus. Ergo Italprum.vitia destiterunt? h Ob-
cundiamDeivenittnt, secunda per gratiam. Nos autem a sessa est urbs Romaet expugnata.Ergo.desierunt
diversbomniaagbuus. Dicis,Quomodo?Accipe.Acpri- blasphemi ac luriosi esse Roniani? Inimdaruiit Gal-
mum si quando exoratus sua ipsa niisericordia Deus; Jias-o gentes barbaroe. Ergo, quantuni ad mores per-
(neque eniniunquamnos itavivbnus titexbrarimerea- ditos spectat, non eadem surit Gallorum crimina quae
raur),sedsiquando,utdixi, aseipso exoratuspacificos fuerunt? Transcenderunt in d Hispaniaeterras populi
nobis dies, provenfus uberes, et divitem bonis om- B Wandalorum.-Mutata quidem test sors Hispanorum,
nibus tranquillitatein et abundantiam dederit super sed non mutata vitiositas. Postremo-, ne qua pars
vota crescentem; tanta secundarum rerum prosperi- mundi texitialUjusmalis esset iinmunis, riavigare per
tate corrumpimur, tanta morum insolescentium pra- fluctus bella cosperunt: quoe vastatis urbUjus mari
vitalfe viliamur, ut et Dei penitus obliviscamur et clausis, eteversiseSardiniaacSicilia, id est, Jiscalibug
nostri. Et cura oninem fructum dataea Deo pacis iii horreis, atque abscissis velut vitalibtis venis, Africam
hoc consistere Apostolus dicat: Ufquietam et tran- ipsam, id est, quasi animam captivavere rei publicae.
iddllamvitam agamusin omnipietate et caslitate(\ Tim. Ecquid? ingressis terram illam gentibus barbaris,
u, 2); ad hoc tantum dala aDeo quiele utiraur, ut forsitan Velmefu vitia cessarunt? aut sicut corrigi ad
in ebrietate, ut in luxuria, ut in flagitiis, ut in rapi- proesens eiiam nequissimi quique servorum solent,
nis, ut in omni scelere atqtte ihiprobitale vivamus. modestiam saltem ac disciplinam terror. extorsit.!
Quasi vero beueficium datoe pacis vacalio sit probro- Quis aestimare hoc malurii possit?.Cir.cuinsonabaiU
silaiis, et ad hoc inducias tranquillitatis Deo donante armis muros f Cirtae atque e Carthaginis populi bar-
capiamus ut liceutius securiusque peccemus. Indigni barorum ; et ^ ecclesia Carthaginensis insanlebat iu
ilaque coelesliVbus donis sumus, qui berieficiis Dei rion «ircis,! luxuriabat in theatris. Alii foris jiigulabanlur,
bene utimur,'et facimusrem bonprum operum mate- C alii inttts lbrnicabantur. Pars plebis erat foris captiva
riam tantura esse vitiorum : quo fit ut ipsa pax con-- hostium, pars intus captiva vitiorum. Cuj'us sors pe-
tra nos sit quaesic agitur a nobis, nec expediat. rem jorfuerit, incertum est. Iili quidem erant extrinsecus
accipere qua -deteriores sttmus. Quis hoc credere carne, sed isti intus inehte captivi; et ex duobus le-
queal? Mutamusnaturamrerum iniquitafihusnosfris; thalibus malis levius, ut reor, est captivitateiricorporis
STEPHAM BALCZU NOT^E.
a Infra pag. 142 •.Sinlvitia islaet longw pacis et slatur Victor Vitensis inlnilio librorum quos scripsit
ppulentm securitatis. Cypriaiius in Jibro de Lapsis : de persecutione Wandalica. ,
Et cjtiiaIraditam npbis disciplinampax lottga corrupe- «Franci nimiriim, Gothi, Burgundiories, Alani,
rat, jacenlem fidem et pene dixerim dormienlem cen- :Alamanni et si quipraeterea;
sura ccelestiserexil: Cassianus lib. v de Inslilutis re- d Cbntigisse ista sub imperio Honorii Aug. tradunt
iraut., cap. 19 : Ne pacis otio miles Christi tentescens _ scriptores historiarum. Vide Marianam, lib. v Rer.
incipiat obliviscicolluclalionum suarum gloriosa cer^ Hispan., cap. 2.
tamina, ac securif.alis ihertia dissolutus, prmmiorum e Victor Vitensis in libro primo de persecntione
stipendiis ac iriumpliorummeritis defraudetur. Ideni Wandalica scribitGerisericum regem. Wandalorttm
collat. 2f,-cap. 54: Prmsumptivwlibertalis securilate totius Africoe ambitum: obtinuisse post mprtem Va-
solvunlur: Coesariusliomil. 52 :,Smtt enim nonnuUi lenliniani III iinper. : Necnon et insulas maximas
qui posl religionis piofessionein, quia videnlur exisse-- * * Sardiniam, Siciliam, Corsicam,Ebiisum,Majoricdm,
de swctilo,nimia securitate sotvuntur. Tacitus in librb Miriorkam, et alias multas: Verum GenseriCum de-
XIIIAnnalium : Legiones pace longa segnes.Et UbV.i.. praedaium fuisse Sielliam anno 440 docet ldatius in
Hist. : Primores senatus mtflte invalidi el longa pace "Clironicb. Gaiserkus, inquit, Siciliarh deprmdatus
desides. Et in Vita Agricoloe : Plus iamen ferocice Pdnormum diuobsedit.
Brilanhi prmferunt, ui quos nondutn longa pax embl- i In Nnmidia, quaepostpa. dicia.estConslahtina.
lieril: GaSsiodoruslib. ui Var. epist. 1 : Popuiofum.
' Hincepiscopi Constantinienses Fortunatus et Pelilia-
ferocium. corda longapaceniollescunl. nns bi collaiione.Carthaginensi. Notnni est bmnibus
b Dubium est de qua Roinana obsidioneTiic lo- Cirtense coneilium habilum anno 505, sub Secundp
quatur Salviantts, eane quae sub Alarico rege Gotlio- episcopo Tisigitano; cujus. mettUo tuni alibi, tum
rum cohtigit, an *a qnee sub Genserico rege Wanda- apud Auguslinnm in breyiculp collationis diei.tei'-
lornm.". an" de utraque. Nam varias Barbarorurii tiae, cap. 15 et seqq.
irruptiones in hoc loco commemorat jamindeatem- s Anno 459, ut docet.Marcellinus comes : /foc
poribusHonorii imperatoris. Rittershttsiusihterpreta- tempore Genserkus rex Wundalorum Africm,civitaies
tiis est de obSidipneGenserici, quae facta fuisse vi- CartliaginemqUemetropolimcumsttis satellitibus occu-
detur circa terijpora quibus hos librbs scribebatSal- ^pavitxItal.Novembris.Idaiiusin Chronico : Carlhagihe
• vianus. Nam ille panlo pbst scribit eversas fuissfe fraude decepta decimo qiiarto Ittil, Novemb.omnetn
Sardiniam ac SiciUam,quas a Wandalisbivasas fiiisse Africam rex Gaisericttsinvadit.
post morlemValentraiani August., id est anno -455,le- "-. h Id est, populusCartbaginensis.
425 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBVTERl 114
Chfistianurii quatti eaptivitatein aniniSesustiriere, se- A tipni pfima captivilas,;ut insfaiJratio peccatorum non.
ciindum illud <riiod'dbfeetSalvatoripse inEyangelio iristaurassettexCidiuni.Sed quid plttra? Incredibile est
(LttCi$x, :'2&'' 25), grayibrfem mtilto aniiriarttrii ihor- quod loquor. Assiduitas illic calamitatum, augmeiitum
tem esSe qttarii corpbrum. An credimus fbfte quod illic eriminurii fuit. jSifeuttenimanguinum illud mon-
captivus ahimispppttliis illfenon fuerit, qui laetustunc slrum, ut fabulae fi;runt, multiplicabat occisio ; ila
in Subrttrii;«aptivitatibus Tuit? 132 Captivus cprde etiam ift Gallbrumuxcellehtissima urbe iis ipsis qui-
fetstensu nPri terat, qtii ittter suorum supplicia ride- bus coerctebantttr plagis scejera crescebant: ut puta-
bat, qui jtigulari sC in suorum jugulis hon intelliger res poenam jpsbrum criminum quasi matrem esse vi-
bat, qui mbri se ih sttbrum tnprlibus non piitabat ? tioruni. Et quid plura ? Ad hoc malorttrii quotidie
Ffagbf, ttt itaiiixteriirij.extrarourosfetintra riiuros puUulantiummttltiplicationeperyfenfum est, ttt faci-
prajUbrttrotetiudicrbrunii cbhfundebatur vox roprien- Jius esset urbtem illam sine habitatore quam ullum
tiuih vbxque bacchantium; ac vix discerrii fprsitan pene habitatbrtem esse sinte terimine. Igitur hoc iq
poterat plebisejulatio quae cadebat ih bello, et sonus "illa. Qttid a in alia non longe, sed -prope ejusdem
populi qui sclamabatincirco. Etcum haec omnia fie- magnificentiae civilate ? Noiine eadem et rerum ruim
fent, quid aUud talis pbpulus agebat nisi tit ctimeum pariter et morum? Nani praeter coetera, cum duobus
Deus perdere adhuc ffertasse nollet, tamen ipse exi- B illic praecipuistetgeneralibus malis, avarilia et ebrie-
igeret ut periret? :: . -: tate,: omnia cpncidisserit • ad hoc postromo ;rabida
; XIILSed quid ego Ibqubf de lorige pbsitis fetjqttasi vini ayiditate-peTyeritumest, utprincipes urbis ipsiu»
Ih alio ofbe subhiotis, cum steiametiam:*.in splp pa- ne tunc quideni de conviviis surgerent, cnm jam ur-
trip atque iii civitatibus Gallicanis omnes ferme bem hosiisintrareti AdepetiamDeus ipsis evidenter, ut
*proectelsioresvirbs calamitatibus.stiis factos; fuisse credo, manifestare voluit cur perirent; eum per quam
pejores? Vidi siquidem ego ipse Treyeros domi nbf rem ad perditionem ttitimam yenerant, eam ipsam
-biles, dignitate subUmfes,Ucet jam spoliatos alque agerent cum periVreijt.Vidi ego jllic res lacrymabiles,
yastatos, 'minus tamen eversos rebus fuisse qiiaro nihil scilicet inter puerps diflerre et senes. Una erat
mof UJUS.Quamvis epim VdfepbpttJatis j'am atqueniida- scurrilitas, una. levitas : simul pmnia, luxus, pota-
tis aliquid «upererat: dfe substantia, nihil lainen de tipnes, perditioiies : ciincta omnes pariter agebant,
^discipliiia.Adefe.gravibrCs in semtethostes texternis ludebant; ebriebajtui', enecabanlur; lasciviebant in
-boStibuseraritj ut licet a barbarisjatii eversjessent, conviviis, yetttli et honorati, 134 a|I vivehdum
a sC taihfenbiagis eyertertehlur. Lugubre estifeferrte prbpe jam ,imbecill]es,ad vinuropfaivaUdissimi; in-
qttaevidiroiis,stenteshbhbratos, decrppitos Christianps, firmi ad ambiiiandum, robusti ad bUjendum; ad gres-
iniroirierite jam adttiOdumtexeidio ciyitatis, gulae ac > G J"iimnutabundi, ad saltandum expediti.-Et quid plura?
-lascivioe sgrvientes. Quid Vprimumhic aecusajidum In hoc per cunfeta illa quae diximus, devoliili siint ut
/test|?ipiipd honoratv aii qubd senes* ari qupd Ghri- -• :.* -
eompleretur in-.-eis flictum
|
- illud sermonis sacri.: Vi-
-Stiariij!ah: qupd: pericUtarites ? Quis enim hotefieri numet mulieres qpoktatare faciuht a Deo( Eccli, xix,
pbsse «redat, vfel in securitate a senibus , yeliivdis- - 2). Nam dum bibunt, ludunt, mcechanlur, insanlunt,
Crimihe a pueris, vel uhquani a Christianis? Jace^ Christum negare coeperunt. Et miramur post ista"om-
barit in cohvivUs obliti hoooris, obliti jeiatis, pblili nia si ruinam renihi suarum passi sun.t, qui tanto
prpfessionis, obliti .noniiiiis Sui, principe» ciyitalis ante mentibus cbrrtterunt? Nemb itaque urbem illam
cibo conferti, SlnOletttiadisspIuti^claniPribttS^ excidio sttb taiJtutii periSse credat. Ubi tenim talia
'bacchatipne furipsi, nihil minus qiiam seristtSsui; .actasuiif, prittSjahi perierant ^ttam pterirerit.
133 Jriimo quia prbpe jugiter taleSj nihilniagls XIV>I)|xidfe urbibus prajclarissimis. Quid reliquae
..quaiii sensus sui. Sed cum hoecita esseiit, plu§ iiiulto iri divfefsisVGalliarumpartibus ciyitates? Nunqttid
est quOd dictttrus suin : finem perditiorii btiic nec "tibricphsimilibiis hapitatornrii suorttm vitiis concideT
civifatum excidte feeerurit. Deniqtte expughata est runt? Nam .ifcj curictos crimina sua presserant,ut
rquater: c ttrbs Galloruni OpulenliSSiraa.Prpmptttin htec mtetuerent peripulum suum. Praenoscebatur ca-
*st de qua dicam.SuJiicere tiiiqutedtebueraf femtehda-V D ptivat, riCcfbrmidabatur. Ablatus quippteferata ptec-
;.. V..-- ''.'*.. •„;,: STEjMI^ BALdZH NOT^. ''.'
'- «JEx bebTpco recte cpllegeruttt feehtttriatPreSiSal- Galbarum bpuletitissimam> et res sit adep rfecensut
vlbriuftipatfiflvGaUttraiuisse. ""; ."'.:.::: V '.'; feladestejtisnfemiriiuossiritessfe igribtaeiUndefafetum
-, * iCpdfex;Colbtert. et veiferfesedit., prwcellentiores, . est ut in oralibri a studioso: qtiodam addituin sil
'''"".«AntfeaIfegtebaturiirbs Galloruin Trevet opulentis- Trever.; Quaevpx deinde ab impterifpiibrario in con-
'sijna. Sed.qttia constiiit vocem Trevetesse glbssema, -fexltt posita est. Nam de AugustaeTreyeroruin ever-
qubd ex bra Jibri irfepsit in textum, eain inerito cen- -sione quadruplicifidemfacitSttpraSaivianuspag. 125,
rsuimtiS' eSstetbUeiidalrii Argttmtentb sunt sequentia: ^ibi eam yocaturbero exCeiientissim^m;-Et pag. 157,
Jegitimam esste hanc emendatipiiem.Addit enim:: ;dteeadfemIpquens, siit: JVamquidte tria excidiq non
; Prqrixptumesl.de quu di.caiwvSicenimlfegiUirincodice 4orfexeraht;quartP perire meruisti,VirelarissimusHa-
' Cprbteitefisi,fettniGolberlinuset «diUones habeant, de •drianus Valesittsiinlibrp tertip Reruin Fraijcicarum,
' Mp: |taqtte sic pfiriiitus «criptunjvfuit in Sajvianb;: ;- pag. 115, existiinat Gpioniam AuguStanjtrevirprum
est'•quiitei urbsGalidrum ppulen- ab Francis qttartuni expughatam cifcailt-ijriperii Va-
Deniijrie expughdia estde
itsimd;. Prompiutn qua dicum. Qiiasildiceret : 'Iferttiniani
*
arinum, Clodione regnante. \
Neque yero necesse est a meillam uoiriinafi, teumteo Id esti Cblonia Ajjtippina, ut arbitratur Hadria-
ipso intelligatis qtiaro ttrberii dicerte VeJirafeuradixi nus Valesjjis,
125 DE GUBERNATIQNEDEI LIB. VL 126
catpribus timor, ne posset esse iCautfela. Itaque A } qiiid petas non considerare? aut quldtam.perditi
Barbaris pene |n cpnspectu. onmium sitis, nujkis luxus quam in luctu res desiderare.luxuriae? aut quid
eratmetus hominum, npn custpdia ciyitalum. Tanta amentius quam in malis esse et malorum intelligen--
animarum vel potius peccatorum caecitas fuit, ut tiam non habere ? Quanquam in his pmnibus nulla res
cuni absquedubio nullus perire vellet, nullus tanieii minus culpanda est ,quam amentia : quia yoluntas
id ageret ne periret. Totum incuria et segnities, to= crimen non habpt, ubi furore peccatur. Qup magis
tum negjigentia et gula, totum ebrietas et somnolenr liisde quibus loquimur accusandi simt, quia sahiin-
tia ppssidebant; secundumilludscilicet quodde lali^ saniebant. Circenses ergo Treyeri desideratis,. et hoc
bus scriptum est : Quia sopor Domini inruerat super vastati, hoe expugijati, ppst cladeitii post sanguinem,
eos (II Reg. xxvi, 12). Sopor quippe infunditur, ut post suppUcia, postcaptivitatero, ppsttot;eyersoeur-
perditio subsequatur. Cuitt enim, ut scriptum est (Gen, bis excidia ? Quid lacryroabilius hac stultitia, quid
'
xvni, 20), completis iniquitatibus suispeccator quis Ipctuosius hac araenlia ? Fateor, niiserrimos esse yps
meretur ut pereat, providentia ab eo tollitur ne per- credidi cum excidia passi estis; sed iniseriores vos
iturus evadat. Sed haeehactenus. Satis enim, ut ar- videb cum spectacuk postulatis. Putabam enim vps
bitror, quod proposui evidenter ostendi, ne in summo in excidiis rem tantum atque substantiam; nesciebam
quidem rerum discrimine 135 cessasse unquam B ] etiam sensum atque intelligentiam perdidisse. Tbea-
vilia civium usque ad excidia civitatum, tra igitur quaeritis, circum a principibus ppslulalis ?,
• XV. Atquehaecfuerunt fortasse, jam non sunt, a*jt Cui, quoeso,statui, cui populo, cui ciyitaii? Urbi exu-
unquam esse cessabunt. Videlicet, si qua adhuc ho- stfe ac perditae, plebi captivaee.t infeTemptie,quae aut
die aut ciyitas aut provincia yel plagis coelestibhscaj- periit aut Juget; de qua etiam si quid superest, totura
ditur, vel hostili populatione yastalur; humiliatur, calamitatis est; quae cuncta aut moestifudine est
convertjtur, emendatur, et non cunctos ferme Romani anxia, aut lacrymis exbausla,- aut orbitate prostrata;
nominis populos prius est interire quam corrigi, non in qua nescias pene ciijiis sit sors pejpr ac diirior,
prius ipsosquamiiiipsis vitia non esse'.Denique idbre- interfectorum an viventium ? Tantae enim sunt mi-
viter probaripotestexcisa tercontinuatiseversionibus serjoe superstitum, ut infejicitatem vicerint mortuo-
a summa urbe Gallorum, cum oronis civitas bustuin runi. Ludicra
ergo publicaTrever. petis? Ub|, quaeso,
esset, malis. et post excidia crescentibus. Nam qups exercenda? an superbusta e.t cineres,-super ossa et
'hoslisiq excidip npn occiderat, ppst excidium cala- sanguinem peremptorum ? Quae enim urbis pars his
mitas pbruehat; cum id quod in excidio evaserat malis omnibus vacat? 137 UM npn cruor fusus, ubi
morti, post excidijim non superesset calamitati. Alios non strata corpora, ubi non concisorum membra Ja-
enira impressa ajtius vulnera Ipngis mprtibus neca- G ( cerala? Ubique facies captaeurbis, tt.biquehorror ca-
bant, alios ambuslos hostium flammis etiam post. ptivilatis, ubique imago mortis. Jacent reliquia* in-
flammas poena lorquebat, Alii interibant fame, alii felicissimse plebis siiper tttmulos. c: defunetpruni
niidifate, alii tabescentes, alii rigentes : ac sic in suoruirij et tu circehses rogas?Nigra es.t incendio
iujum exitum morlis per diversa moriendi genera Civitas, et tu vultum festivifatis usurpas? Lugent
cp.ni'uebant..Etquidplura? Excidio unius urbis affli- cuncta, tu Jaetttses. Insuper eliam inlecebris flagi-
gebanlur quoque aliae ciyitates. Jacebant Siquiderii tiosisskuis Deuhi proyocas, ot. superstitionibus pes-.
passim, quodipseyidi atque sustinui, utriusque sexus simiS iram Divinitatis inritas. Non miror plane, non
cadayera nuda, Jacera, urbjs oculos incestantia, avi-. miror fibi evenisse mala quae consecuta sunt. Nam
bus canibusque janiala. Lues erat viventiuni, foetpr quia te tria excidia non cpri'exerant, quartp perire '
, funereus mortuoruiii. Mors de morte exhalabatur. Ac meruisti.
sic, etiam qui excidiis supra dictae urbis non interT XVT.Haec autem oninia ideo copiosius paulo prp-
fuerant, mala aUeniexcidii perierebant. El quid post. lata sunt, ut pfobaremus seilicet omnia quce pertuli-
haec, inquam, quid post baec pmnia? Quis aestiroare mus, uon improvidenlia nos Dei atque rieglectu, sed
hoc amentiae geniispossit?Paucinobilesquiexcidio juslitia, sed judicio, sed aeqiiissiiriadispensatione et
supeffuerant, quasi pro summo dteietaeurbis remedio D.dignissima
[ retributione folerasse ,• neqnfe ullam pe-
circenses ab b iihperatoribus postulabant. Vellem •nitrisRomani orbis attt Romani npminis porlionem,
rijihi hoe loco ad exsequendam rerum indignitatem' quamlibet graviter plagis coelestjbuscacsam,priquam
'parehl negbtio eloquentiamdari; scilicet ut tantum. ; fuisse-.correctam. Et ideo nequaquarii uti nieremut
virtutis esset in queriiiioriia",130 quantuhi doloris.'. pi-osperis, quia nou cofrigimur adversis. Quamvis
in cattsa. Quis enim aestimare possit quid primum nfebis etiaro indignis interdttrii tribiiantiir bona : qiiia
in his de quibus diximus, accusandura sit, ifreligib- bbntts Dom.i.nus, quasi indulgentissimus patfer, fetsi
silas, an slullitia, an luxuria, ah amtentia? Totum ; nbs ttonhunquam sinit prbpeccatisnoslrishuriiiliari,
quippe in illis est. Quid enini irreligiosius qttam pe- nondiutamen palitur affligi; tet idep huric asperis
lere aUquid ifi injtiriaiu Dei? aut quid stultius quamV; rebus castigat suos^pro.disciplip**.,ritttt-C^.f»riquiljis...
STEPHANI BALUZUNOT^E.
j a Id fest, Trevereiisj, ,ut fecte explicat idem Vale- nbmraaret 11
maximam BeJgarUrourherii.
isius. Sic eadehi ffenip.estatfe Cassianus iri librp priirio Id est, ab Hbnorio et Cpnstantio, ut explicat idein
de Incarnatione Doniini cap. 2 mfeiitioneiri faciehs Valesius. '
ejusdem urbis Treverensis, sufficere pultivit si «ain o Cpdex Colberf, et yefefes ^d.|'t.,mprfuptitm,.'
m S. SALVIAM MASSILPNSIS PRESBVTERl 148
fpvet prb indttlgentia. Sicut enhtt opfimi ac peritis- A , tun cirriirius, cprppfa Iiumi sternimus, mixtis cum
simi medici dissiniilibus morbis curas dispares prae- flfetugaudiis sttpplicaintts, c inlustramus donariis sa-
starit, atque aliis per dulcia medlcamina, aliis 8 per cris lbnina, aras ffluneribus implemus; tet quia ipsi
amara succurrunt," et quosdam cuiant cauteriorum dono illius festi -umus, teriiplis quoqueipsiuS vul-
adustione, quosdam malagmatum placabilitate, aliis tuni nostroe festivitatis iriduimus; atit certe, quod ei
adhibent diuram ferri* prosectionfem, aliis blandam non minus cordi est, prioribus vitoe vitus reriuntia-
infundunt olei lehitatem; et tameridiversissimis licet mus, operum bonorum victimas caedimus, et pro
,.'!,:cttfis feadfemsaltis quaeritiir : 138 ita etiam Detis gaudiis novis iiovoe convfersationishostias iminola-
noster, si qttarido noS plagis atrsterioribus coercet, -- riius, omnUrosdettique immuriditiis bellum sanctum
quasi cauterUsac sectionibus curat; qttando auteni indicimus, circorum insanias fugimus, foeditatesthea-
rebus prosperis refovet, qiiasi oleb ac malagmatibus tralium Iudorum exsecramur, vovtemusDomino no-
cobsolatiir. Per diversam enim ratedicaminumopem vam vilam , et ad obtinendam ej'ns perpetub prote-
ad unam nbs yult perducere 'sanitatem. Solentquip- Ctibnem, nosroet ipsbs Dep sacrittcamus.
pe etiam rieqtiissimos seryos quos supplicia nbn XVIU. Cum. iiOicergo quae diximus, pro recenti.
corrfexerittt, blandimettta cbrrigeife";fet quos domihis bus beneficiis Dei debeant fieri, vidteamusquae fiant.
stiis verbera noh summiserant, berieficiasiiramiltunt. B i Ad ludos prplinus curritur, ad insanias conyolatur,
' Infarites
quoque St omnes fere parvrilos feontumaces, in theatris populiis diflunditur, in cb*cisplebs- tola
quos morigeros miriaeic ferulaeriori efficiunt, biler- bacchatur. Ille nobis ad hoc bona prsestat, ut boni
, diiin parichresta atque blanditiee ad obedientiam slmus. Nos e diverso, quotieiis bona accipimus, mala
trabunt. Undfe intelligere dtebemuS,'rios Cl servis riostra cuniulamus.; Ule nos beneficus suis vocat ad
nfequissimisnequiPres ef insipiehtibus paryulis stul- pfObitatem, nos ruunus in improbitatem. IUe bene-
tibres esse, qttos rifeequasi malps seryos torniehta; ficiis suisprovfeCat ad compunctioneni, noh ruimus
corrigunt, nfec qttasi infantulos blandimenta cbn- in dissolutionem. Voeat iUe ad castitatem, nos rui
vertuht. ;.."".'"'• inUs ui impuritateiri. Proeclare videUcet sacris mu-
XVIi, Et quidem quemadiriodurii nuljam Romani rierUjus fespondemuS.; Praeclare dona ejus ytel agno-
riomiriis partem poeha correxerit,- satis, ut arbitror, scimUS,vel honoraittus; qui quanlum ab eo beneficii
jam probaviriius.v Superest ut, quteiriadmodumriec accipimtis , tantuhi ei bij'uriarum repensamus. Aut
muuera nec blandimenta' hps Del cOrrigaht, com- ihj'ttria Dei hoe forte noii est, attt esse indignior po-
pf obemus. Milriefa aiitfem Dei .fetbiandiriietita qiiae- test, 140 auimultis ac magnis bpus sit? Sed aquia
riam sunt?;Qiiae scilicet, riisi pax nostra, et quies' inveterata in nbbis malorum omnium labe aliter jam
nostra, et; famuiarites votis ac vpluptatibus noslris C ( nonvitiosi esse rifen possumus nisi ut omnmo non
rerttm stecttndarttintranquillitates? AUquidergp, quia simus; quae in uobis,rbgo, spes bottaefrugis est? Qui
res texigit, etiam speciale dicamus. Igitur quotiens; ighorahtia peccant y errore agnito corriguntur. Qui
in metu, in angustiis , in periculis sutiius; cuni aut religionis texpertes stint, cum mtttavefunt sectam,
ciyitateS ab bbStibtis obsidehtur, atit provincioe po-' ; mUtafe incipiunt disciplinam. Ppstremp, Ut dixi, qui
piilafiprie Vvastahthr, aut quibuScUinque refum ad- aut abundantia ttimia aiit secflritate vitiantttr, desi-
yeisitatibiis rfei pubiicaBmembra coeduntur, et opem riurit esse perditi cuni destiterint fessesecufi. Nos
cbelfestismaiuS volis precamur: si quo sacrae mise- riec ignbrantia labiirittr, nec religionis expertes su-
rationis auxiUo aut salyatae urbes fueririt., aut finita . nius ,' nec prospteritate rerum aCseCurltate cOrrum-
populatio, auf hosliies textercitusfusi, et metus om- pimur. Omnia siquidemie divereo sunt. Religionem
nis donb piyinitatis ablatus, quid statim pbst haec' nbvimus, ignoraniia rion excusamur, pacem et divi-
• oninia facihius? Coroperisare,V.feffedo,: Doniiiio Deo, tias priofum tempbrum nbn habemus; pmnia qttae
npstro, crilfu; hbnofe, revfereiifia, beheficia qtioeab fuerurit, aut ablafa aut immutata sunt; spla .taiitimi
efe acceperimuS adnitimur. 139 Hbc eniirifest con-: vitia creyerunt. Nihil npbis de pace et prosperitate ,
sequens; atque idetiara ususvitae humanae babet, pristina reliquttm est, nisi spla omnino criminaqnae
ut referatuT gratia feneratoribuS gratiarum, et reci- ID prosperitatfem non esse fecerunt. Ubi"namque sunt
piaiit vicem munerhra mnnerarites, Tta ergbnps fpr-' antiquae Romanorurii opes ac dighitates?.Fprtissimi
: sitaiiTacitiiuSi atque httmariis saltem cum Deo nbstrp quoridam Rbmani erant, nunc sine viribus". Time- s
;refribiitifttiibtts;agehfes, puni ab ebbona accepinius, babtur: Romani. veteres, nos timemus. Vectigalia
bpna rfeddimtis.,.Ad dotiios yidfelicetPominicas sta-; jllis solvebant: poptili Barbarpruni, nos vectigales
;';.. ':';;.'X :;.:^':Sp}PHANi'BALUZH|NOTiE.. 'V :''V::
. *Plinius, lib. i epist. 8 :Medici salubres sed valup- : gant opes confferendasesse ad ornanda templa, do--
tate carentes cibpsbiandioribusgllpqUiisprosequuritur, , ,' cenlque erogandasjin pauperes, qui sunt viva Chrisli
> Editibnes ;Brassicani et Galesinii sectionem, Pi- templa. Subyenieridumest necessilatipauperum. Quis
'.,tlioeana\prmsectibriem;Codex Colbfertinus proseciio-: iiegaf? Sed famen |hegligerida nori est ' domus*Dei.
«em.Male Utrpbiqtte. Recte Corbeiensis, qui prose- ; yirleJiiptas ad^^Agopardmn,pag. 77. ;
eiioiiem Scriptumhabetl SicapudTacitumin librbxyi. d Hunclofcuro sicfediderunf Brassicanus etGales.i-
; Annalium,'Ulii dfeThrasea' Ibquifur,::legendumadmp- ' nitis : Aut injuria Dei Itpcfprtenon ett, autpsteindi-
vnetFfeinshtehiitts/pfosecfisque.ii/riwsfM - griipt pbssit, dtitrriullit et magnis opiissit; sed inve-'
cum ' vulgo iegatuT porreciisque.-^^v:; . lerqta inhqbis mqipfum omniuhilabe aliter jqmiion
yfeliuiiiciishic locusfacit adversus eos qui ne- yitiotietienohpQ^iuhwtnisitt
129 DE GUBEBNATIONEDEI LD3. VU. 15«
Barbans sumus. Vendunt nobis hostes lucis usuram. j ".pretium conditionis durissiniaeacmiserrimae. Omnes
Tota admodum salus nostra commercium pst. 0 in-: quippe captivi, cum semel redempti fuerint, liber-
1 feUcitates nostras! ad quid deveniihus! Et pro hoc tate potiuntur. Nos semper redimimur, et nunquanv
jgratias Barbaris agimus, a quibus nos ipsospretio liberi sumus. IUorum more dominorum, nobiscum
comparamus? Quid potest esse nobis vel abjectius Barbari agunt qui mancipia obsequiis suis.non ne-<
vel miserius ? Et vivere nos post ista credimus, qui-. cessaria mercedibus dependendis locant., Simiiiler
bus vita sic constat! Insuper etiam ridiculos ipsinos enimnos nunquam ab hac sumus. hberi functione
facimus: aurum quod pendimus, a munera vocamus.; quam pendimus. Ad.hoc qtiippe .mercedeSjugiter.
Dicbnus donum esse quod pretium est, et quidem. solvimus, ut sine cessatione solvamus.
SMPHANI BALUZH NOT^E. •
a Hunc locum egregie Ulustrat Isaacus Casaubonus rii) qui de imminiiiis slipendiis querebdlur.
in Notis ad Spartianum, ad illum lpcuiti e VitaAdria-

'
^ LIBER SEPTIMUS, ,
:'.''

141 I. Cum in conclusione lujclli huj"us, qui riores sumus. Et ideo non frustra nobis evenit quof,
nuiic finitus est, de infirraitate ac miseria Romano- .evenire pecudUjus et juraentis soiet, quoeinreme
rum nomralla dixerim, conlraria forsitan negotio diabiles morbos ferunt. Nam in omnibus parlibua
quod nunc agimus, dixisse videamur. Scio eninv mundi quia^curis medicantibus non corrigimur,
posse hoc locp subjici, hinc maxime probari quod morle atque occisione finimur. Ecce eiiim, ut non
non respiciai res humanas Deus; quia cum Romani repelam quae multo ante jam dj.xi, hoc ipsum qualo
quondam pagani et vicerint et i-egnaverint, nunc est quod paulo ante memeravi, scilicet quia el mi-
Christiani et vincantur et serviant. Sufucere quidem seri pariter ex luxuribsi sumus? Eslb; enbn, sbi.l
ad coiifulationem objectionis istius poterant Ula quaV vitia ista felicium (quamvis ntempidem et ;pi*phrosus
dudum de cunctis fere paganis genlibux dieta sunt: esse possit et felix : quia ubi non estyera honestas,
id est, magis peccare eos qui scientes negligant le- non est vera felicitas), sed tamen, ut supra dixi,
gem Pei, quam qui non faciant nfescientes. Sed ta- esto, sirit vitia ista et longae pacis et opulentpe secii-^
nien, si Deus annuerit, cum ad eam negotii partem ritatis. Cur, quaeso, illic sunt, ubi jara iiulla pax,
accesserimus ut de veteriVbusRomanis aliqua dican- ubi nulla securitas? In orani enim fermp b orbe Ro-
tur, evidenter divino munere approbabimus tam j'u- mano pax et securitas non sunt. Cur sola tantum
slum tunc erga iUos fuisse Domini favorem, quam vitia perdurant ? Quis, rogo, ferre possit in homine
nunc 6rga nos justam severitatem; -tam dignum illud " egesluoso esse iasciviani ? Criminosior quippe est
fuisse quod Romanos-tunc Deus auxilio suo extulit, luxuriosa paupertas; et maj'oris iiividia*, niiser nu-
quam nunc dignum esse quod punimur. Atque uti- gax (Ecclt. xxv, &). Totus Romanus orbis et miser
nam poena ipsa prodesset. Hlud gravius multo ac est et luxuriosus. Quis, quaeso, pauper et nugax,
luciuosius , 142 quod post pcenam nulla correctio qui captivitatem exspectans de circo cogitat ? quis
est. Curare nos vult castigationibus suis Dominjis, metuit mortem, et ridet? Nos et in metu captivita-
sed"curam remedia non sequuntur. Quid hoc hjali tis ludimus, et positi in.jnortis tiraore ridemus. Sar-
esl? Jmnenta ac pecudes seclione curantur, et ptt-: donicis quodammodo herbis omnem Romattum po-
trefacla mulorujn, asinorum, poi'cbrum viscera, cum, pulum putes esse saturatum. 143 Moritur, vet.ri-
adusta cauterUs fuerint, munus medicae adustionis det. Et ideo in onmibus ffere paftibus mundirisus
agnoscunt; .statimque ubi aut cremata aut desecta nostros lacrymoe consfequuntur; ac venit etiara in
fuerit vitiatorum corporum labes , in locum demor- praesenti super nos iJlud Doinini nostri dictitra : Vte
' tuoecarnis viva suecedit. Nos et urimiu*,etsecamur; ;vobis .
qui ridelis, quoniamflebitis (Lnc. vi, 25).
. sednec ferri desectibne, riec cauleriorum adustione II. Sed forsitan , cum de ludicris ac.foeditatUjus
sanamur : immo, quod est gravius, cura ipsa dete- publicis diulissime dixerimus; in hoc tantum quis
STEPHANI BALUZn NOTJE.
« Sequentes duo libri omnino perturbati sunt in D ri; ut iis notum est quilibrbs maiju exaratos tractaiit.'
editione Brassicani, ita ut quae ad septimum perti-. Sed ne id in seqttipris tantum a*tatis scriptofibus 1
1
nent, legantur interdum in oetavo. Cui similem que- notetur, exstant apudGruterum et.alibi veteres in-
relam protuUt Balduinus ad librum tertium Optati -' scriptiones in quibus quoque hoeclitlerarum permu-
MUevitani. Gaiesmius ilaque cuncta in prdinem re- tatio contigit. Sic in veteri lapide Narbohensi Rusti-
duxit apud Salvianum. cus urbis ilUttsepiscopus dicitur episcopi .Aratoris
h Ila codex Corbeiensis,.' cum Colbertinus et edi- de sorore iiepus.QuintUianuSautem in lib.i Inslitut.,
tioheS Galesinii et Pithoei haberfent urbe Romana. cap.;4., sic scribit: Quidpaiquehvermutatminvkem,
Prorsus male. Nam et ipsfe Pilhoeus rectte admbnuit ut Hecobaef notrix, Chulcideset Pulixena-scriberen-
reponendum esse orbe Romano. Diversus terror exstat tur? Ac ne iri Grwcis id' tanlum noletur, dedergniac
. in pag. 155 et 156, ttbi pro de tirbe-iriurbem legeba- probaveront. 'Vide Notas ad epistolam 115 LttpiFer-
tttrde orbein brbetri.'NafuShic terror ex eoquOdan-: farieiisis.' ... ':- ..^. '.. '-' ,. ." ,'
Jtiqui uVbrarusaepeuumero confundebant litffefaSb tet
iSi S. SALVIANi. MASSILIENSISPRESBifTERl 132
deteribres esse nbs putat barbaris, quia illi hoecnon.Aliustaltesj quia specialia Dei iriurierapoSsidebant.
agttttf,; hos aghriusy coeferum ipsp cainalis libidinis Etquid pbst haec omtiia? qoid secuttim test? quid,
sfetelfereet fornicationis futiestaeceetio non ita polluL . nisi;cuncta;;qU33 sutit? In bmiiHras quippe'
fejdivefso
Comparemus, Si placet; coelerisnationibus etiam in GaUiis,sicut divitiis primi futertejsic vitiis. Nusquam
hacparte Romanos. Et quidtemnescio an ullis re- enim improbior voluptas, rinsqttaminquinatior vita,
fetiiiscbmparentrir quam his quosDeusin medio rei nusquam corruptior discipUna; Hancpro muneribus
pnblie* sinti posito», possessbres fecit ac dominos sacris dederurit Domino rtetrmutibnem, ut in.quan-
- soli jesse Romani. Utide quariiyiS nibil disputari de ttim eos beneficiis suis Ule ad se irilexerat ad
pfopi-
j*udiCio Dei possit, tamen cum ablatam hobis juris tiahdum, in tantum illi flagitiis suis labbraverint ad
nostrl optimam partem barbaris dtederit,. yideamus exacerbandum.
ari id qubd npbis lulit et illis tradidit, jiislp judicio III. An fprle faistim estjetuiyidiosepotius quam
tradidisse videatuf. Nemiiii dttbium est Aquifanos vereistadicttntttr? R Noti oratpria 145 probafione,
acNovempopulos roedullam fere omhium Galliarum qua uti aUi in pausis solent, utar ut producam quos-
et uber totius fecunditatis babuisse; nec solum fte- .cunque ad probandum aut paucps aut extraneos aut
ctiriditatis, sted, quoe praeponi.interdum fecunditati ittbuis idobeos testes, Ipsos interrbgemus a quibus
solerit, jucuriditatis, voluptatis, puichritudinis. Adeo B ; acfa sirat.Falsum diximus, si negavermt. Fatentur
illic omnis admodum regio attt intertexta vineis, ant enbn; et quidem, quod est gravius, sic fatentur ut in
flbrttlettta pratis ; aut distincta Culturis •, aut Consita . ipsa confessione nbri doleant. Idem enim nunc est
pomisj aut amoettaia lucis,- aut inrigua fohtibus, aut animiis in fattentibus; qui in agentibus fuit. Sicut tunc
ititerfuSa iluminibus, attt crinita mfessibusfiiit; ut noh pudttit fJ^gitia commiltere, sic bunC omnino nbn
vefepossteSsortesac dbibihi tferfseiilitts nbtt tani sbll pbsriitet fljigitiosa fecisse. Exceptis tamfenpei'paucis
istitts poftiorieiri quam paradisi imagineiri possedisse ferme sanctis atqufeinsignibus vifis", qui, ut quidam
vidteantttr; Quid ergb- posf isla oriiiiia? OfficibsibreS de riumero ipsoruni ait, sparsis redemerunt erimitia
absque dubio Deb esse debuefanf; qubs peculiaritef riurhhiis; excepfis, iriquam, his quos loquor, qubs
Deus aburidantisstina beneficibrum subrum dote di- . utique etiaiii ih iljia tunc gerierali adriioduhi Cblln-
tavefat. Qtiid tenim rectitts atit; quid dignius quani vlone vitiofum recie minoruiti CTiminunirebs fuisso'
ut qttibus pef munera stta Dorointts quaSi specialitef credimus qui"eorrigi a Divinitate meruerunt. Nbri pte-
videbatuf placere voluisse, 144 iidem qttoque spe- nittts ehim domlniim suum laedit, cui prbpillatip re-
cialius Doinino ciilttt ac religioriteplafeuissenfj prae- seryafur. Et quidplura? Pttto quodsemper DeiJhiet
sertirii feum a hobis Deus nij briefPSum; riU gfavte iri ipso feffbre TeSppxerit,a qub hoc Pbtiriefe pofnit
exigat? Non teriimnOSad afatra aut ad ligones vo-(G ne diuiius erfaret. CoeteriautCm fetplurimi ferme ac
eai; rionad semdendas tterras neque ad vineas pa- nobiUssiitii,prpjpe idem omnfes;peiife uiitis gufges,
stinandas, rion dtehiqueilla texlglt a servis suis quae omhium gula; pene ttnttm iiipariar, Omiiium vita.
nbs texigimusa nostris. Quid naniqtte ait ? Venitead Et qttid dicam de lttpanaTlbtiSf.Minorisquippe esse
me, drnnet qui laboratiset oherdti estis, el ego vos crimihis etiara. lupanar puto. Meretrices enim qooi
reficiam. Tbttiie jugum meuth super vos; et discite a Ulicsunt, foedus fephnubialfenbri noruht, ac per boc;
me quia mitis sum et humilis corde; ei invenietisre- non ibactilaiit quoil ignofant. Impudicitiae quidem
quieni ahirriabusveslris. Jugurn ehimmeutn suave esi; piacttro sunt obiioxBfejsed featu fameft adulterii tiort
et briusmeuih;leve (Matth. xi, 28t30);. Nori ergo' nbs teheflfiir. Adde huc,! qubd: etpauea ferme sunt lupa-
ad tabbfem yoCat Dbriiiniis,sed ad fefectipnfeni. Quid naria, tet paueae qW iri his vitaro infelicissimaro
nariiqttfe:a npbis exigit.; quid pKesfafi sibi a nobis h damriavere meretrices. ApttdAqttitanicos fero, quae
jubfet, nisi Sblairiitanttimmodo fidem; castitatem,. civitasTn locupletissima ac nobiUssima stti partfe non
humilitatem , sobrietatem , misfericordiam; sanctita- quasi Jupanar fuit? Quis potentttm,ac divitum nbn in:
tfem, qiiae utiqute oirinia non'onterant rifes, sedxir- lufo Hbidinis yixit ? Quis non se barathro sordidissime
narit? Nec solum hoc, sfedideb vitarii praesentenii colluvioiiis immfersif?Quis conjugi fidero!reddMit?
ornaiit, u.t-futttram brriar.e pius pbSSiht.-0 borium, ID 146 iroiho, quaritum ad pasSlvitatemTibidMs per-;
o pium, b inaestitoabilistiiiseficordioe Dbminuiri, qui lintef, quis non ebnjugem in rittmferttm aBfeiJlaruiri-
adlioc;;ribbisiiri proestenlirfeMgioriis;inttntera tfiljtiif;. redegit, et ad; hoc- vetterafeilis'febnnubii sacfairiteiita
ut ipsa in nobis postea quae nunc dat munera muhte- dejecit iitnuUa in dpmo ejus vilior videretur in ma-
retur! Tales igitur etiam omnes absque dubio Aqui- ritali despecfione, quara qu;e erat princepsc malii-
tani esse dcbuerant.'' Et quidem, ut diximus, specia- monii dignilate?
STEPHANI BALUZn W1R.
" Secuti sumus editionem Galesinn. Brassicanus nos : at ubi ea citiitasin loc, etc. Galesinius
:lEtpau-
habebat: Non pratpria probalione qua uti alii in cau- cw quce in his vitam infelicissimam dattttiaveremere-
sis solent, ut producam quoscunqiie,etc. Pithoeus: Non trices.ApudAqnitanosveroquwcivilasin locuplct., clc.
utor rei approbationequauli alii in causis solent: ut, Haecest etiam lectio Pithoeanoe cditionis ct coiticis
etc. Codex Corbeiensis : JVonut scire a probatioue Corbciejisis.
qna, etc. c Rccurrit hoc loco celebris illa yEJiiVeri senten-
b Brassicanus : Et pattcwquce in his vitatn infeli- lia apud Spartianum : Uxor nonten est dicjnitatis,iwn
citsimamvivunt. Damnavere mtreirkes apud' AQtdta-' votuptatis.
455 DE GUBERNATIONEDEl LIB. VU. AU
IV. Cogitat forte aliquis non ita ad plenum essteut JM V. Sed videlicet difficUe hoc probari po.test, et
loquor: habuisse enim UlicmatreSfaniUiasjtts Suuiti, nulla omnitto exstant praeleritaruni turpitudiamn fla-
tet dominarum honortempoteslatemque tenuissei Ve- gitiorumque vestigia, Ecce etiam nunc multi ex eis,
rum eSt. Habtterunt quidem hiultae integrum jus do- - lieet patria careant, et in comparatione.praBterilarum
-jriinii, sed nulla ferme impoUutum jus roatriroonU. opum pauperes vivant, pejpres ferme sunt quaro
El iiosmodo non quaerimus quste tiiulierom potestaSj fuerunt, Pejores autero» npn unp modo : quia etsi
sed quam cbrrttpta vhorum fuerit difcipUna. Quam- eadem faciuntquae ante faciebantjhoc ipso tanien.
vis nec potestatem quidem illic matresfamilias inte-r deteriore.s suntquia a scelere upn cessant. Siquidem
gram habttisse dicam : qttla quaecunque jus connubii facinora eorum, etsi genere ipso majora r.on sint,
iuviolatum ac salvum non habet, nec dominii salvuiri atlamten plura sunt; ac per hoc etsi criminum novi-
babet. Haud multutti teriim.matrona abest a vilitate tate non cfescunt, pluralitate cumulantiir. Adde au-
servarum, ubi palerlamilias ahcillarum mafitus est; tem quod haec, ut dixi, faeiunt j'am senes, adde quod
Quis autem Aquilaiiorum divitum non hbfe iuit? pauperes. Gtruuiqwe enim sceleris augmentum est.
Quem noti sibi attcillaeimpudicissimaeaut adulterum Minua siquidem prodigiosum est peccare jjiveiies,
aut maritum jure dixeruht? Equi enim emissarii, ut peccare locupletes. 148 Qu» autem in iis spes aut
propheta ait, in feminas facti sMnt. Unusquisqueehim ]B remedium est, qui ab usitala impufitate nec mise-
ad uxbrem proximi tui Iiinnkbat (Jerem, v, 8). At- riarum egestate nec vitae extremitate revocantur ?
que iUi de quibus haec scripta Tegimus, et minore Esto enim quosdam aut stulta a praesumptio longae
fortasse crimine et minore, ut reori numero crimi- vitae aut spes quandoque agendb»poenitentiae conso-
num ac passivitate peccabarit, Hi autem vere ut lettir; nonne novum hoc monstri genus est, esse ali-
emissarii equi, tion ad paucas tafitum, sed pene ad quos etiam in morte vitiosos? Quae cum ita sint,
oairies vernulas suas, id est, quasi ad gregesproprip& nunquid est aliquid quod dici amplius possif ? Sed
liiimiebant; et in morem eorum pecudum qui mariti adhuc tamen addimus : scilieet quod multi hoecagunt
gregum appellaritur, fervi.dapUbidinis debacchatione hodie etiam inter hostes siti ef. quotidianp discri-
grassantes ,^ m quamcunque eos primum fembiam riiine ac timore captivi';• cumque ob impttrissimam
aidens impudicitia* furor traxerat inruebant. Hic • vitam traditi a Deo barbaris fuerint, impuritates ta-
jam quaero a sapieiitibus, cum haecita essent, quales men ipsas etiara mler barbaros non relinquunt.
putent fuissteilUc famiUas, ubi tales erant patresfa,- ; VI. Sed tales forte hostes surit jnter quos agunl,
naiUas? 147 quanta servorum illic cprruptelaj ubi ut eos isla delectent et offendantur gravissimfesi,
dominorum tanta eorruptio? Morbido enkn capite, cum ipsi impudici sint, videaiit feastosesse Rpmaiios.
, nil sanuiri est, nequp ullum omnino membnjni pfli- (C Qiiod si ita esset, nequaquam lamen facere ncs im-
cio suo fungitur ubi quod est principale non constat. probos improbitas deberet aliena : quia quemlibet
In domo autem sua dominus quasi corporis sui ca- hbmuium magis sibi praestare convenil ut sit bonus,
put est; et vita ejus, cunctis norma vivendi. Pessi- quam alteri ut sit malus; et pliis id iaborandum est'
mumque boc est in hoc negptio, quod libentius. onw: ut placeamus Deo per honestatem, quam ut homini-
nes deteriora sectantiir; et facifius malainslitutio .bus per impurilatem : ac perinde eliam si inler im-
depravat bonos, quam bona eroendat malos. Porro . pudicos quis barbarps vivat, magis tamen pudicitiam
autfemcum etiam boni atque honesti patresfamiUas sequi debet quaa s|bi expedit, quani impudiciliam
famulos bonos facere non possint; quanlam Ulic pur quse bnpuris hostibus placet. Sed quid aceedit insu-
tamus fuisse. labem famiUarum, ubi domini erant per ad mala nostra ? Jnter pudicps barbaros impudici
impuritalis exemplurii? quamvis non exemplum Ulic sumus. PIus adhuc dico : offenduntur barbari ipsi
tantummodo maluui fuerit, sed vis ac necessitas impurilatibus nostris. Esse inter Gbthos nfen Iicet
qusedam":quia parere impudicissimis dominis famulae scortalorem Gothum : soii inter eos prsej'udicio na-
cogebanlur invitae, et libido dominantium necessitas tionis ac nominis perniittuntuT iinpuri esse Roibani.
subjectarum erat; Ex quo inteUigi potest quanlum Et quaa nobis, rogo, spes ante Deumesl? ImpiidiciT
co-num bnpudicarum sordium fuerit, ubi sub impu- 1[) tiam nos diligirous, Cfotbi exsecfaiitur; piiiitatera
rissimis domuiis castas esse, etiamsi voluisseut, femi- nos lugimus, illi amant; fprnicatio apttd illos crifriett
nas non Jicebat. atque discrimen est, apud nos decus. Et putariius
STEPHANI BALUZHNOm
11Ea ut phirimum cogitatio intrat animosjuvenum;. str.wiempore qd agendantpaniientiam.vel ad redimenr
Utamur, inquiunt, dum fata sinunt, meliorlbus annis, dapeccatavel crimina reservamus, timere debemusne
Superest Jonga series arinorum. fii textreina aetafe Jbfle hosmors inbpiriutaprmvemtiiet aditlud subita-
. emendabimus quidquid bffensatecoritraVetuniFuerit. rieurritempus pmnitentiw tion simt pervenire ad quod
i Impiasane cogitatio; attamen aUquo modo tolerabb- rios motttfera securitaie vqlumis reservare. Et idep
i Us, si cui cterta spes essfetlongaevitae,Sed .verissimum timeamusillud quod scriptum est:$plile. iarddre con-
i;est idquod TuUius observavil, mortem .prppter in- vefti dd Dofninum, fetc..Pfoeclare AttguStiritis;iri ho-
certoscastis qtiotiditeimmiritereiet proptef yitse bre- Triilia41 : Si quisamteiripasiM&i,iwu!&
- vitalfem riunquamlonge posse abesse. Itaque multas -mgriludinissiuevQlueritacfiiperp^hitentmtnetqccipit,
adhuc admodumjuvenes,"pjurimos medio mspatip etrttox recon.ciliqbitur,etMnc vadii; fatepr vofk, tioti
.integrae eetatis mors iritercipit. Quare sequerida est itli heggmusqubd'peiil, sed "Honfir&suWriitis(faia be-
omnmo Caesarii Arteiaterisis tepiscopi seritfehtia,eu- 'rie hincexit. ::::,,":;:;:'":. : ':;::: ':::.;;:,
"jiis haecstmt verha ; Ndm ti not inestreim, vitm ito-
158 - S. SALVUNIMASSILIENSIS PRESBYTERl 156
nos ante Deum posse consistere; 149 putamus Amuliere prostratusj est (Judic. iv, 21); et Abime-
posse nos salvbs esse, quaiido Pmne. iinpuritatis lech civitatum expugnatorem feminfea marius per-
scelusj omnis unpudicitia* turpitudo a Romanis ad- cuUt (Jttdic. rx); et ferratae Assyriorum acies vidua .
miltitur et a barbaris vindicatuf ? Hic nttnc Ulos re- : opitulante ceciderunt (Jndith. xm, 10); et ne de soUs
qttiro qui riieliores nos putant esse quam barbaros ; taritum feminis lotjuar, Beriadab regem Syrioe (HI
dicant quid horum vel paucissimi Golhi faciant, vel Reg. xx, 1-20), cui proeter innumera populi sui mil-
quid nori horum Romani omnes vel petie omnes? Et lia, triginta et duo | reges exercitusque ejusdem nu-
miramttr si terrae vel Aquitanbrum. vel nostrorum meri serViebant; rionne ideo a pattcis principum
omnium a Deo barbaris dalae surit, cum eas quas; pedissequis Dominus vbici voluit, ut qui esset au-
Roraani poUuerant forbicatibne, nttnc mundent bar- ctor. talis: victorioe nosceretur? Contra Madianitas
' ....: quoque, qui, ut liber Judicum refert (Judic. yu, 12
bari castitatfe?
VII. Sed forte hbc in Aquitanicistantuni? Trans-: seqq.), ihstar locustaruni cuncta. compleverant, Ge-
eamus tetiam ad alias muridi paftes, ne de solis lan-; dfeob j'ubetur pugnare cuni paucis; non quia plures
tummodo Gallis dixisse vidteamur. Quid ? Hispahias: in exercitu non haberet, 151 sed vetatur multos
nonttfevel eadem vei majora forsitan vitia perdide-; a"dbellum ducere, ne multitudo sU)i posset aliquid
ruht? quas quidem coelestisira etiani si aliis quibus- B devictoria yindicare. Unde cum triginta armatorum
libet barb.aris tradidisstef,;digiia fl^gitibfrim tbrmenta millia feongregasset, sic ad eum Dominus locutus
toleraverunt puritatis iniriiici. Sfed accessit Tioc -ad est: Mttlius est iecum populus, riectrddetur Mddian
nianu^estandttm illic impudicitiae damnatiohfem: ut irimanus ejtts. Et quid postea? Homini advessum in-
Wandaiis potissimum, id fest pudicis barbafistrade-: pumera Barbarorum millia pugnaturo trecentos tan-
rentUr. Dupliciter in illa Hispanofurii caplivitatte tiim viros reliquit. In eam quippe exiguitatem redigi
oslendere Deus voluit, quanluni Ct bdissel carnis li- agmen mUilum jussit, ut sibi de patrato divinitus
bidinem et dUigeret castitatem, cum et Wandalos ob beili opere paucitas usurpare nihU posset. Deniqtte
., solam maxime pudicitiam superporiefet, et HispanOs cur hoc Doniinus ita faceret, ipse evidentissime
, ob solam vel maxinie impudicitiam subjugaret. Quid declaravit dicens : Ne glorietur conlra me Israel, et
eiiim? Nunquid non erant m omni orbe terrarum dicat, Meis viribusliberatussum. Audiant, inquam, hoc
Barbari fortiofes , quibus Hispatiiae tradeferitur ? omnes improbi, audiant onines praesumptuosi, au-
Multi absque dubio, immo ni fallor, omnes. Sed ideo diant praepoteiites, audiaiit cuncti quid Deiis dicit:
ilie infirmissimishostibus ctincta tradidit; ut bstende- Neglorieiur, inquit, contra me Israel, et dicgt, Meit
ret scilicet rion vires valere, sed causam; tieque nos viribusliberdtussum. ,
' func
ignavissimorum quondam hosiium fortitudirie iG~ IX. Audiant hoc, inquam, oinnes contraria et bla- ,
. obrui, sed sola yitiorum nostrorum impurilate supe- sphemajactantCs; audiairithaecspem suam inhomine
rari. Ut vere in nos venerit dictttm illttd, quP ait ponenles. Loqui univfersos adversum se Deus dicit,
Dominus ad Judaeos : Secundum immunditiai suas et qui lUjerari se viribus suis posse pfsesumunt. Quis
secundum iniquitates suas feci illis, et averii facieni aulem est Romanorum non ita dicens, quis est non
meam ab eis (Ezech. xxxix, 24).".150' Et alibi. ad ita sentiens? Quis nostroe parlis non prope jugiter in
gentem ipsam -.AdducetDominus super te. geritetnde hac pafte blasphemat ? Nullas esse jam rei ptiblicoe
tbnginquo(Deut. xxviu, 49): et ungulis, inquit, equo- vireS oinnium conscientiae.esf : et nec sic quidem
rtim suortim omnesplaieas tuasconculcabunl,et popu- agnbscunus cuj'usLoc beneficiis, quod adhuc vivimus,
ium' timm cjlddioinlerficient (Ezech. xxvi, II). Com- debeamus. Si quando enim nobis prosperi aliquid
. pleta ergo in nos sunt omnia quaedixit sermp divi- praeter spem nostram et meritum Deus tribuit, alius
iius, etVyim verboruin bcelestiumluit poeha cuncto- hoc ascribit forturioe,alius eventui, alius ordmationi
rum. ducum; alius consilio, aUusmagistro, aUuspatrocinio,
VHI. Sed tamen cum omnes fere barbara* gentes riulIusTieo. Etmiijarour' si nobis coelesfismanus ali-
Romaiioruin sanguinem biberint,. bmnesyiscerano- qua ribn proestet, cui quidquid praestiterit derogaraus?
sira laceraverint; quid est quod Deus noster maxi- "P Quid efiim aliud facimuscum bona quae proestat, nos
' mas rei
publicae opes et locupletissimbs Romani vel eventUms castium, vel virtutibtis ducum, vel qui-
. nominis populos in j'us potissimum ignavissimoruni buscunque aJUsrebus friyolis deputamus? 152 H°c
quondamhostium dedit? Quid ? nisi ut •agribsceremus enim modo et terris nos oporleretgratias agere quod
scilicet quod stipra dixi, meritorum hoc fuisse, non fruges arinuas metimus, tetvineis qttodvindemiamus,
. virium , utque ipsnm hoc nobis iti confusionem ca- et mari quod pisces capimus; et sUvisquodlignacae-
deret ac poenam quod igriavissimis traderemur, fet dimus, et ovibus jquod vesle 'tegbrim', et pecudibus
Velsic plagam. coelestis mantts agnosceremus; quia caeterisquod carne saturainur. Nam quae ratio est ut
nos nbn fbrtissimi hostium, sed ignavissimi, subjuga- ei pro muneribus aliis grati esse velimus, cui maxi-
Tent.Sic enimlegimus, quodsi quatidoevidenterintel- morum beneficiorum suorum graliam derogamus?,
iigiDeus voluif magtiaopera a se patrari, aut per pau- . Aut quisconteritus est homp nostrae condilioiiis,.ut.ei
cos iaut per infirmos acta res est; ne opus coelestis quis afeceptumquippiam referat^ cui de dbnis suis
dexteraeVirtuti assignaretur human?3, Ideb siquidem summa detraxerit? Itaet nos, licet Dpoiii nullolligne
etdux Sisara|quem Hebraeustremebat exefcitus, a ^ralias agamus, paTumtamen,erat;siprphis tantum-
157 DE GUBERNATIONEDEI LIB. VII. 138
modo grati esse veUemusquae nobis ad usum vivendi A ret, manus quas belUcosas putabat, vinctas videret,
dedit. Cur hanc gratiam tollimus quod nos et in an- puerorum ac mulierum spectaculum fieret, inludentes
gustusjuvat, et in periculis Ubefat, et iu medio bar- sibi barbaros cerneret, inrisionem sexus promiscui
bararum gentium sitos jugi protectione conservat? At sustineret, et qui maximum habuerat supercilitim
non ila Gothi, non ilaWandali, malis licet doctoribus fortis viri, mortem subiret ignavi? Atque utinam hoc
instituti, meliores tamen etiam in hac parte quam ipsum breve remedium malorum esset, non diurna
noslri. Qffendi quamvis quosdam suspicer his quoe toleratio. IUe autem, quantum ad poenarum d magni-
dicimus : sed quia veritas magis quam offensio cogi- tudinem pertinet, ° longo tempore et diuturna in er-
tanda est, dicam, el saepe dicam : Non ita Gothi, non gastulo Barbarorum tabe consumptus, in hanc mise-
ita Wandali; qui et in discrimine positi, opem a Deo riam redactus est ut, quod plerumque homines etiam
poslulant, et prosperitates suas munus divinitatis ap- pocnis ipsis gravius 154 atque aeerbius putant, in
pellant. Denique probavit hoc, illo proximp, infelici- miseralionem hostium deveniret. Et hoc cur? Cur
tas nostra. Cum enim ». Golhi metuerent, proesume- absque dubio, nisi quia, ut jam dixi, illi Deo humiles,
bamus nos in Chunis spem ponere, illi in Deo : cum nosrebeUes; illi crediderunl in manu Dei essevicto-
pax ab ilUs postularetur, a nobis negarelur; illi epi- riam, nos in manu noslra, immo in sacrilega atque
scopos mitterent, nos repelleremus; illi etiam b in B impia : quod est pejus nocentiusque qpam nostra ?
alienis sacerdotibus Deum honorarent, nos etiam in Denique ipse f rex hostium, quantum res prodidit ac
nostris cbntemneremus. Prout actus utriusque partis, probavit, usque ad diem pugnoe slralns cilicio preces
ita et rerum termmus fuit. Illis data est in summo ti- fudit, ante bellum in oratione jacuit, ad bellum de
more palma, nobis in summa elatione confusio. Ut oratione sufrexit. Priusquam pugnam manu capes-
vere et in nobis tunc et in Ulis evidenter probatum seret, supplicatione pugnavit; et ideo fidens proces-
sit illud Domini nostri dictuin : 153 Quoniam qui sit ad pugnam, quia j'am meruerat in oratione victo-
se exallat humiliabitur, et qtd te humiliat exaltabitur riam.
(Luc. xiv, ll).IlUsenimexaItaliodata estpro humi- XI. Non dissimiliter autem illud etiam apud «Wan-
litate, nobis pro elatione dejectio. dalos: ad quos cum in Hispania sitos nostra pars per-
X. Ilaque agnovit hoc ille c dux noslrae parlis, qtti geret, tantamque ad debellandos eos proesumptionis
eamdem urbemhostium quam eodem die victorem se fidueiam ferret quantam eliara proxime ad Gothos,
intraturum esse praesumpsit, captivus intravit. Proba- pari superbioefastu, pari exitu conruerunt. Venitque
vit sciUcet quod propheta dixit: Quia non est hominis super exercitum nostrum illud Prophetoe diclum:
via ejus, nec viri esl ut ambuletet dirigat gressus suot Obruet Dominus confidentiam tuam, ei nihil Itabebis
(Prov. xvi, 9; xx, 24). Nam quia viam suam juris sui C prosperum (Jerem. n, 57). Confidebamus enim in sa-
existimavit, necgressum directionis habuit, nec viam pientia nostra et fortitudine contra Dei mandata di-
salulis invenit : Effusa est, ut legimus, abjectio super centis : Non glorietur sapiens in sapientia sua, net
principem, seductus ett in invio, et non in via (Psal. fortis in fortitudine sua; sed in hoc glorietur qui glo-
cvr, 40); et ad nihilum deduclus esl, velut aqua de- riatur, scireel nosse me, quia ego sum Dominus (Jerem.
currens (Psai. LVII,8). In quo quidem, praeter ipsam ix, 23, 24 ). Non immerito itaque victi sumus : ad
rerum infeUcitatem,proesensjudicium Dei paluit; ut meliora euim se illi subsidia contulere, quam nostri.
quidquidfacturum se ilsurparat, ipse pateretur. Nam Nam cum armis nos atque auxiliis superbiremus, a
quia sine divinitalis auxUio ac Dei nulu eapiendum a - parte hostium nobis liber diyinoelegis occurrit. 4d
se hostem credidit, ipse captus est : consilii ac sa~ hanc enim proecipueopem timor et perturbatio tunc
pientiae summam usurpavit, ignominiam temeritalis Wandalica confugit, ut seriem nobis eoelestiseloquii
incurrit: vincla quoe aUis paravit, ipse sustinuit. Et opponeret et adversum venientes oemulossuos sacri
quod, rogo, evidentius Dei judicium esse potuit quam voluminis scriptaquasi ipsa quodammodo divinitatis
ut habens praedatoris fiduciam, proeda fieret, trium- ora reseraret. Hic nunc requlro, quis hoc unquam a
phum proesumens, triumphus esset, circumdaretur, nostris partibus fecerit, aut quis non inrisus h fuerat
corriperetur, aUigaretur, retorta tergo brachia gere- **si putasset esse laciendum? inrisus, ulique, sicut a
STEPHANI BALUZII NOMl.
a Proprium id gentis fuisse annotat Hadrianus Va- .- • Contra Idatius in Chronico ait Litorium occisum
lesius in libro tertio rerum Francic, pag. 142. fuisse post dies paucos quam captus est.V
b Id est, catholicis. Nam Gothi erant Ariani. Et ' Theodoricus, qui Gothis Romaiibrum liostibus
constat Golhos, si regem Evarigem excipias, nemini imperitabat, ne quis hic agi putet de Hunnis.
intra GaUiasvbn intulisse in causa fidei. Vide Cas- s Hoc lbco intelligendura est bellum a Castino
siodorum lib.vm, Var. epist 24. duce Romano gestum anno 622 adversus Wandalos.
c Litorius, qui potestate secundus ab Aetio, Hun- :. ldatius in Chronico : Castinus magister militum cum
nis auxiliaribus praeerat, confidensque fallacibus et magna manu et auxiliis Gothorum bellum in Rmtica
vanis haruspicum responsis, Tolosam regni Gpthici Wandalis infert: quos cum ad inopiam vi obsidionis
caput obsederat auno quadringeiitesiino trigesimo arctarei adeo ul se tradere jam paratent, inconsulte
nono. Vide Rittefshusium adhunclocum, Sirinon- publico certamine confligens, auxiliorumfrdude de~
dum in Notis ad Panegyrietim Avili, et Hadrianum ceptus, ad Tarraconam vicltis effugit. Vide Hard. Va»
Valesium in eodem libro terlio, pag. 141. ; lesium, pag. 121.
J s Brassioanus tetGalesinius legunt longitu4inem< h Forte fuerit,
' :'
PATROL. LIII. '*
139 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI 140
noslris omnia ferme religiosa ridentur. 155 ^1 i°"coA.vissiniuni, quod euni arseriiit, utita 4163111, nietii-
quid prodesse nobis praerogativa illa religiosi nominis bra liprniriuriipeccatpfum, cufata ribn suntvltia pec-
pofesl, quod nos calholicos esse dicimus, quod fideles CAiitiuni.Et idfeb ebmpulsus fest ferimiriibiisiiostris
esse jactamus, qubd Gotbos ae Wandalos hoerelici no- "petts, ut iipstiles plagas delocbViril.pcujn,'de ttfbe in
minis exprobralione despicimus, cum ipsi haerelica 'iMjfemspafgeref,;ei texcitatas perifeaJj lilliriiisteffaj
prautate vivamus? Itaquc reclissime nobis dicitur finjbus gfetttfesetiarii trans njafe mittefet qua*Afi-oruiii
illud quod Judoeisin legc fidentiijus dixit sermo divi- fcelefa.publfent. Quid erilra? Nuriquidapaucla* asolo
nus : Qtiomododicitis : Sapientes sumus, el lex Domini patflpdegef C ihtra Gallias riphpptuerarit? attt ut non
hobiscum esl (Jerem. vm, 7)? Nolite, inquit, confidere "degeffentquerii tlrriebarit, qpceirilaesoea iiobis usqtie
in verbis mendacii dkentes, Templum Doniini, tem- M temptts illttd cttricta vastavferant! Sed eslo, inlra
plum Dotnini, templum Domini est. Quoritamsi bene GaUias fbrijiidabaiit, "Quid Ih VHispahia, ubi eiiara
direxcritis vias T)e$tiasel studia vestra, el advenmel fexerciluS iibstros Jjollarido cbhTriverant? Nunquid
pupillo et vidumnon feceritis calttmniam, nec sangui- cbiislstere aui peririariefCnietuebaiit jam victbres, jam
nem iiiiiocentemeffuderitisin locohoc; habilabo vobis- trittnipliahles, quibus uSqufeadbuiicfpftitudipisfasiuiii
cttm in loco islo a swculousque in sceculum(Jerem. cbriiigerat ascferidere, ttf pbst texjjterinieiilabfeiiidiu
vii, 1-7). Quo ulique ostenditur quod si ista non faci- Bparafi intelligerent sibi Tiomaiiae Jrel publicaevirfes
miis, superflue nobis catholici nominis proesumptionc eiiaih cubi Bafbarferura aiixiliis parfesfesseriobposse?
plaudamus. Sed hinc jam et superius satis dieium 1^^ XiTI, Pbtuerant ergo Illic degerfe,riec time-
cst, et adliuc fortassc dicetur; nec opus esl ul de hoc bant. Sedilla utiqutelcbeltestismahus qliaeeps ad ptt-
ainplius disseramus, ubi Dei juge judiciura esl. Quid iiienda Tlispaiiorurii"flagifiailluc traxefat, etiam c ad
enim vel de nobis vel de Gothis ac Wandalis Deus vastandam Afficarii fraristfe cpgebat. Ipsi deniquefa-
jttdicet, res probat. Illi crescurit quotidie, uos decre- ftebantur rion suuni esse qiiod fafeerent, kgi enim se
scimus.; illi prplici.unt, nos hum|liamur; illi flbrerit, divino jussu ac periirgeri. Ex qupinlfelligi pblest
"feinpsafescimus. Ut yterfeib pos vfetiiat dictum 'iiiud, quaiita sirit niala; ripstra, ad qttps vastandos alque
qudddteSattlfet Tiavldait Sfeiibodivitttis :;Quia Daiiid cruciandos ire barbaliCompellubtuf inviti,secunduiii
eriit proficieiiS;ei sethper seipso fobustior': doriiusqu- Illud scilicet qttod vastatbr terrqelsiaeliticoerex As-
iem Saul detresceris qubiidie (II Reg. III, 1). Justus syriorum ait :;Nunquid shte Domihi vblunlate asceiicli
'feriiih,ut pfpphela ait :(PsaL cxvm, 137), justus est ad locmn isittm ? Domirius dixii mihi : Ascendeud
Dominus, et rectum j udicium suurii. terram hanc, et denibljfe earii (isa, xxxvi, 10). Et
XII. Judicainur itaque etiam praesente juJicio a alibi sacer sermo : Uwc dicil Dominus cxcrcilumn,
Deo; ideo excilata est in perniciein ac dedecus no- C Deits Israel : Eccc ego mitlam el assumam Nctbiwho-
strum gens quae dc loco in locum pergens, ~ de urbe donosor rccjem Rabtjlonh scrvum metmi (Jerem. xxv,
iu urbeni transiens, universa *,astarct. Ac primum a 9), yeritcnsqueperciitielierraniAigupti (Jetem. XLIIJ,
solo patrio elfusa cst in Gcrmaniam priinani, nomine 11). Unde agnoscerc possumus cuncla quitlcin quoo
barbaram, ditione Romanam; 15S post cuj'us exi- aS3iguii4in',jijdicio Dci percuti; sed tamcn, ul soepo
tium primum arsit rcgio Belgarum, deinde opcs itiemora*ii,proptcr peccala subverti. Acper lioc quid-
Aquilanorum luxurianlium, et post lucc, corpus om- quid actum est, peccatis, non _Dcoascribenduin; quia
niuni Galliarum : sed paulatim id ipsuin tamen ; ul recte illi rci factuni ascribitur, quoed ul quid fierct
dwn pars clade caeditur, pars exemplo cmendarelur. cxcgit. Nani etliomicida, cimi a judice occiditur, suo
Sed nbi apud nos emendalio, aut quoepars Romaui scclere punitur ; et Jatro aul sacrilegus, eum flainmis
orbis, quamvjsafflicta, corrigitur? Omnesenim,utlegi- c\urilur, suis criminibus concrcmatur. Unde et quod
mus, declindverunt,simulinutiles fdclisunt (Psal. xni, Waudali ad Africam Iransierunt, non est dhinae se\c-
3). Etideopropheta adDoniinum clamal etdicit: Per- rilati, scd Afrorum sceleri deputandum. Gravi enim
cttssisti eos, et non dpluerunl; atlrivisti eos, et renuli- cos, aiiteqiiam illuc .pcj-cercnt, ac longa iniquitate
runt accipere disciplinam. h lnduraverunt facies -biuts traxerunl. Et idco intelligere debcmus quia pietalis
super petram, et noluerunt reverti (Jerem. v, 5). Quam D divuuc fuil, quod • poenam diu debitam distulit; pia-
vere aulem eliam hocin nos cadal, res ipsa indicat. cujprura ajiteni et criminum, quod aliquando peccator
Vastata est diu Gallia. Ergo emendata est, cum in populus qiiaemerebattti' excepit, Nisi forte Afros hoc
vicino esset, =Hispania. Nec iinmerilo,' quia nttllus nori meruisse crcdbnus, .ciiniutiqne mullimagis, ul-
erat omninp tiinpr •: nuUa:scorreetiq, flaromis qiii- ppteinvqpos omriia^imuliiiibrobifatumatqueinipu-
bus areeraflt^.C^BV.;"^^.?^.:.^?^.' fecepferunt.Jii fltatum gfenfera.cpii^rixerint.VCoteteri feiiiiri.bOriiines
qub iUtid est, ,ut Supra dixijscelteratissimiira et gra- etsijnonbiillis Vitioruni iflagitiisV158: obiigati sunt,
; •,.';;;. ;vSTEPHANI:BALUZHNOILE,'i,':':-:';''':-^. ;,"..: \..
.;»jfacodex^Cpri^ieiisis.; Pi-pqup editibiiespinttps , yalesium.p.ag. 4^0-
liabent de ofbe iri.Ptbem Eadeni pprrp emendatip ,4 Infra fepist. fl,;pag. 20S : JQuiq recte ipse iscri-
adbibita est .alteriibeo iripagina sequenti. Vide quae psissedkilttr per quemfqcluin esiMtcribereTur.
supra attnbt.ata sunt ad 4iaig;:142. ',?. Setiefea iii praefatione ;Ubri deciini controversia-
b Codex Colbert,, iriclindvenmt.Sed Iioeclectio non rum : Sunt dii inimortales iehtiquidetii, secicertivin-
est Tona • dicesgeneris humani. Vide riotas ad Lupum Ferrar.,
«.De VKandalisintelligendum id est. Vide eumdem pag. 47.3,
141 DE «UBERNATI0NE DEI LIB. VH. 1<42
qttibusdamtameri non implicantiif; etSi violeritianbn }Aihqbitj qiii ie hoveruht iriter riatibnes, 'cohlristabuntur
carfebt,.maieyolebtiacaretil; pisi Tibiditife Sestuarit,f a- super:le{ibid:, 19).Gbhvenire jUishbfenbhputemus,
pacilate nbri saevluiit; multos ideniqlite telsi accusat si nbn eversio Africaiii SfeliluCtus festfteiieris huriiaiii.
iiicpntinehtiafeorpofum, simblicitas coriiriieiidatani- Petdiiib, liiquit, fdclus es, et hoh eris timpliusih wler-
niprum. In Afrisvtero pehe omnibus liihil hofuhi fest num(IMd,). In pef ditibhem illic jam ileduCfa omnia
quod ad utfumque peftineat, id est, 'bbrium aequeafe satiS constat-. Supertest rife:nialorum ^raestehliutiipte- -
malum, quia totum admbdiihi Trialuni.Adeb texeltisa rias etiiim aeterhterurilcoritiriuatio cbnSequatur.
naluTaeorigbia!isSinceritate, aliarii quodain iriodbiri , ; XV. Nbh patiaturbbCautehipfb affectu sttae mise-
hls natufaiti vitia fecerttnt. rieofpToeDteus.Naibqiiarituifi ad irieritum ribstroruin
XIV, Exeeptis fehim panteissiiiiis Dei servis, quid . criroinum perfibet; ita fee rfesiiaoef, utpati posso-
fuit tbtum Afribse terrltorittm qriani domiis iina VI- vidfeatttr. Quid tehiinpiaciilbfum est rioii IUic seiripef
tiorum aeneoilU SittiiUsde quo propfiela dicit *.D icf* adiriissum? Nec de omriibtts dicb* quia fet feriorriiia.
viias'sanguinumt&Mrietttniiiquoesi mrugb;rionexki fere sttnt, tetSfeiriac dici tanfa riori pbssririti 160 B* 9

de eb, qiiid sanguis nori exiet deeo ('Ezeeh. xxrv, 6). .- sbia vtelroaxiraeiobsceriitatfeiiripiifitatum Ibquof; et
Chitatem, utvidemus, oeiteuetTnlqttitatem sahgiiirii qufed est gravitis, sacrilegiofiinj. Praettermittb in ali-
comparavil: ut iriteliigattius steilifetetsicesse meivi- jB quo Tabiem cupiditatis, yitiUmtbtiusgenerisiiiiiiiaiji.
late populi iniquitatfehisicut in eeheo sariguiheriibiil- Praetereo avaritia*inhtiiriaiiitateiJ*,qubd propf iuriiest
Uenlem. Non dlssifflUeauteni fest buic iUtid serhiOriig Rbriiarioftini pehe Phiriiiihi iiiMtim. RfelitibHiatuf
sacri : Factmsuntmihi domiisIsrtielcbhiiriixtceOtrines ebrietas, nobilibus igriobilibusqufeComihurils.Tacea-
mrameitlo, el ferro, etsiagno,eipittmbq,'etin medib di- tur «uperbia et tuttiOr. Tairi peciiliafe hbc^divltrihi
geniuinpermixtuni est. Propterea uic hwc : Sic dieit fegttum est, ut aliquid lbrsitan de jttfe suo: sfepufteht
DominusDeus : Prb eo quodfacli eslis briiriesin per- perdere, si hinc sibi alius quidqoani vbittefit viiidi-
mixlionem unam, conflabovos ei hisuffltiboin iios iri Care. Trariseatur dehique pfbpte bmttteftaiidufii, falsi-
igne irm (Ezech. xxn, 18-21). Dissimilluha interse* latum, perjufiorurij hfefas. Nulla unqttarii liis niaiis
genera metallorum sacer sermo ihemoravit. Etqttb-: Romana civitas caruit. Etsi spfeciSaliiishbc sceitts
modo in eodem eoriflalOi-ioffes divfersaecbriflahtuf? Afrofum bmhium Mt. Nam sictit iri seritiham pfb-
SciUcet quia hi diversitatibus mtefalloruni disSiihili- fuiidoe navis conluviones binhiurii sofdiririj, sic iii
ludo hominum designatur. Et ideo etiaih argeiituuV niofes eorum qnasl tex Oiriniirihriiiovitia fluxerunt.
id est, nobilioris matteriae metallum, ilsdem ignibiiS NulJam ehim improbitaitera.scio qnobillic riott f tedun-
datur, quia naturse nbbiiioris ingteniumvlla degtene- daverit; curii utique fetiariipaganaeac fefae gtetitestetsi
raiitedamriatui*. Sicttt tetiaiii de pfincipe Tyri dixissfeC G habearit specialiter mala prbpria, riferisinf tariitenin
leglmUsDomihumperprophetam': Fiii hominis,qcsipe his omnia exseCratibrite digna. Gothbfuni geris per-
' iamentuni supef-priniipetiiTyri, ~etUk illi: Hwc dkii fida, stedpudica teSt;;AianbfUm IhJptidica, stedmirius
Dominus Deus'":tii corisigriaiiosimrlitudihiset torohri perbda; jFrahci mehdaces, Sted hbspitaifes; Saxones
decoris in delieiis paradisi fttisii ': !5f$ Priinemhpfc' crudelitatte teiteri,sed casfitate mirandl. Oiiiiies deni-
dem bptinium ihdattis es, sqfdium, ei ibpaziutii, et smcW quegentes habent, sicut pecuUari|i. biaia, ila tetiam
ragdutri (-Ezeeh. xVtil, il-13). Et iterum : Argerito; qhifedamboha, In AffiS pfehe oibnibuS nfescib qttid
iiiquit, Mtiufb iinplesli iltesauros luos: a rhriitiittdtite non itialum. Si aectiSahdatest itihunianitas, mhuriiarii
riegoiiatiohisimplesti prbmptuaria tttci{ Ibid., 4,5). suht; Si ebtitetas, tebriosi; Si Msitas, faJlacissimi; si
QuoePmnia nunqiiid hbh talia sUttt, ut 'Speciaiiier dfe doltts, fraudttltefttissimi; Si ettpiditas, ctipidissiirii; si
Affis dicta- videabttir?. Ubl "tenim iiiajores thesaufi, 1 pteflidia,pferfidissiirti.Impttritas eoiinii atrittfebiasplie-.
ub.iroajbr negbtiatio,ttbi pronipluafia 'pieiiibfa?Aitro, mia his pmnibusadmisCfehdaiibrisilht: quiavillisquae
inquit, iihpleiii iitesauros tups' d tiialfitoicMnci -negbtiri-' supfsdixiriitts iriaiis, alioruih^fentiuinvitia; hisauiterii
tionistum. Ego plus addo, tam divitem qubridaiti Afri- etiaib sua ipsa vicerunt.
caijj fdisse, ut mihi copia riegotiationis sttDefibn suos : XVl. Ac pfimufli ttt de .impttritatfe dicbmiis, .quis
lantura, sei eliammuiiditbesaurpsvideaturimplesse. :jD nescit Africam totanipbscenislibidittiini taemSseniper
Etquid posthsnzhExdltatmii est, ihquit, coituumiri arsisse, non ut tterram ac sedem lioniinttm^-sed ut
decoretub: prqpler piultitudihetn peecqtorum. tuorum jEtbiiarii 1^1 pttftesiinpudicaf uln fuisseflamiriairuiri?
in terram le prpjeci (Ibid., 17). Quomodp AfricanoB Nam sicut 45thna Iritestihis quibttsdim: natiifae fer-
potenlioeel lioc coriipetit, aut quombdo projecta esse ; ventis ardoribus, sic -dlla abpminandis jugi^er forni
videtuf iri terram? Qttoibodo, liisi quia qiiaridb -ahii^ catiohum jgriibUSaestiiavit.Ntefevblfe ihliafc ffe asstef-
sit poteritioj veteris aitiiudihbm, qttasi tepfejesitem pter- tioiiibus raeis credi: testimpnittrii ffequifStiif gfenerjs
diilit digiiilatem? Efducam, inquit, ignetn de niedio: hiimani. Quis non omnes omnino Afros^jgeneraliter
tui,•Itic iedevorabit (Ibid., 18). Quidhae re verius? sciat impudicGS,nisi ad Deuhi fpfttecbjivtersfeSjid fest,
De inediaquippeeoyum biiqiiitate ignis pefecatifexiit, fidfeac rteligioiiemtttatbS? StedJiofetairi:raf"a)(n.fest ac
mii felicilatem nrioris temrioris devoravit. Et omnes. nAvnm-miam rnt.nm.virlArinntAcl/riipirilihAj.J) i^aiiim
STEPHANI BALUZII IWIM:
" Forle scripseritSatviaiius ahenum. Vulg. Eiecli. h HaeGest omnin.p scriptura •co.diCis Cofbciensis.
xxvi, 6 ; Yw cimiiitisahguifmm,OLLJE citjtts fnMgoiri Tdflifllianus in ApologpiiCb,ca;p.W-Miehm uirislia-
ea est. wtis, si de homine hamihem' ipsuhiijiiede Cai'6 Cainm
145 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI 144
non.esSe Gaium, attt quemcttnqnte.Seium non esse A illds unguentis oblitbs, cunctos vario luxus marcora
Sjeium.' Tam infreqiiettsVenimest hoc el;inusitatuni, perditos, sed pene omnes una errorum morte pro-
impudifeum non esse Alrttm.quaiii novum et iriaudi- sfratos; non omnes quidem vmoltentia temulenlos,
*
tttml;A(fum non esse Afrurii..Ita enim;generale iu eis sed iomntes tamen peccatis ebrios, Populos putares
njalum.iropurifatis est, uf quiciinque fexfeis,iriipudictts non sani stattts, non sui sensus, non animo incolu-
: esse des.ierit, Afer npn tesseyideatur. Nec discurram mes, non gradu, quasiin morem » baccharum crapulae
per ioca singula,-a.ut cuiictas disculiam. ciyitates; ne catervatim inservientes. Jam vero illud cujusmodi
studipSfevidear quaerere atque inyestigare quaedicam. aut quam grave, genferequidem dispar, sed iriiquitale
Una tanlum uniyersarum ilUc urbiiiro principe et non dispar, nisi hojcldispar forte quia majus? Pro-
quasi matre conteptus suni, illa sciUcet Romanis scripfiones dico orphariorum, viduarum afflictiones,
arcibus semper aemula,arni|s quondam et fortitudine, pauperum cruCes:qui ingemiscentesquptidie adDeum,
post splendpre et dignitate. Carthaginetti dico, et urbi afefinem malprnm iiiprecantes, et quod gravissimum
Romaemaxinieadyersariam, etln Africaiio orbe quasi est, interdum vi nimiateaniaritudinis etiam adventum
Rpniaffl : quaemihi idteoin exemplum ac testimonia hbsfitim postulanfesj aliquando aDeo impetravenint,
spla sufUcit, quia uniyersa peuitus quibus in toto ut eyersionem tandem a barbaris in comroune 163
mundo discipiina rei piibjicaevel procuratur vel regi- B tolerarent, quam spli a Romanis ante toleravcrant.
tur, in se habuit: IUicenim omnia officiorum pubUco- . XVIJ. Sed esto : heee omnia praetermitlantur, quia
r.uminstrumenta, iiUc artium liberalium scholae, iUic et in omniferme aguntur orbe Romano, et spopondi
philosophorum officinae, cuncta denique vel lingua- me dehis malis hoc locb pauca dicturum. Quid ergo
Tuni gymnasia vel moruni: illic quoque etiam copiae . impiidicilia atqufeimpuritas de qua lfequor, nunquid
inilitares, et regentes militiam potesfates : illic honor . noriad eversionemAfrorumsolasuffecerat? Quae.enim
.prpborisularis: illic quptidianus j udex et rector; qtian- fuit pars civitatiSiiio|nplena sordibtts', quoe intra ur-
.,tttttjiad noinen quidcm prpconsul, sed quantum ad bemplateaautsemitanonlupanar?Adeoomnia pene
pptferitiamcpnsul: illic denique omties reruin dispen- cbiripila, pmnes yias aut quasi foveaeUbidinuminler-
satpres, et differentes inter se 1^2tanl gfadu qttam ciderant, aut quasi retia proetexebant; ut etiam qui ab
yocabulo dignitales; omnittra, ut ita dicam, platearum hacrepenitus abhorrerent, tamen yitare vixpossent.
el compitortim procuratores, cuncta ferme et loca Latronum quodammodo excubias yideres commean-
. urbis tet membra populi gubemantes." Hac ergo lan- tium viatorum spolia captanteS, qtti insidiartthi fre-
tum conteriti sumus ad exeroplum ac testimonium quentiura dfensitateIta omnes admodum calles, omnes
caeterarum; ut inteUiganmsscilicet quales Uloeiueriht anfractus ac diverticula sepsissent, ut nullus ferma
ciyitates quoeminores habuerunt probi pfflcii procu- G tam caulus essef qui non in aliqups insidiarum laqueos
ratibnes, euni videriraus qualisexstiterit tiJii summi inCurreret, etiam qm se de pluririiis expedisset. "Fe-
seniper fuere rectores. Qiioloco prppe est ut poeni- tebant, ut ita dixerim, cuncliurbis iUius cives coeno
teat irie prbmissionis riieoe,id est, quod superiuSspo- libidinis, spurcuin sibimet ipsis mutuo impudicitiae
pondi, cunctis pfopfe Airorum criminibtis pTaeterhiis- nidorem inhalantes. Sed horrori eis tamen horrida
sis, de impurifatibus prajcipue ac blasphemiis eorum ista non erant, quia ideni omnes horror infeeerat.
"esse dicturum. Video eniniVquasiscaturientem vitiis" Unam illic putfes ftiisstelibidinum foriiicationumque
civitatem, video urbpm omnivuniniquitatum gettere sfentiham, coenum quasi ex omni platearum et cloa-
feryenlem, plenam qtiidem lurbis, sedmagisturpitu- carum labe collecliim. Et quoeillic spes esse poterat
dinibus; plenarti divitUs, sed magis vitiis; vincentes . ubi, praeter id quod in Doraini templo erat, nihil videri
se invicem homines nCqttitiallagitiorum suorum, alios penitus nisi sordidum licebat? Quanquamquid dicam
rapaCitate, aliosimpuritale ceftantes, alios yinolan- iri Dei templo? Hocjquippe totum ad sacerdotes lan-
*>non disculio, quia
guidos, alios crudjtatfedistentos, hos sertis redimitos, tum fet clerum pertinet: quos
; :-;;-•;; STEPIIANI mUZII NOTJi;. :!
• reducem repromittat, lapidibus tnagis, nec sollent cw- D ."' Lpquitur de sacerdotihus, id est episcopis, et re-
siibus, dpopulo exigelur. Et iri libro primo ad natiO- liquis ,teclero. Horum actus discutterese riolle ait ob
lites, feap:-4 '•: Ego miror Caium Seium ijravem virum reverentiairi qua) ministris Dei debetur. Hieronymus
. factum Chrislidnuni.Inepta autem estloci istius Sal- in epistola .ad Rusticura : iYon est Itumilitalis mem
viani lectio quam exhibent editiones Brassicani et nequemensurw judicare de clerkis, el de miriistrisEc-
-Galesinii, ubi siclegitur : Sed hoc tam rarum esfac clesiariimsinislrum qtdppiamdicere, Idem in caput vnt
novum auam rarum videri polesiquemlibetgdtieonem Ecclesiastis ait difficilem esse accusationem in: epi-
non esse:garieonem;aut.quemcurique smvumnon esse scopum..Nemo quippe, mquit, audet ticcusarc majo-
: swvtim.CodexColbertirtus: Ganeumnon esse ganeutn, rem. Propterea quaii sancli el beati el in prmceptit
: :aut quetncunque sevum non esse sevum. Mirunl est Dofnini ambulgnles, augent peCcatapeccatis.Difficilis
: quantum in his nOniinibusSibi perittiserint veteres est accusdtio m episcopum, Si enim peccaverif; non
; librarU.. Apud Optatttm - in libro tertio legitur': Cai creditur; el si corivicfiisfuerit, non pttriitur. Sarictus
Sei autCaig Seia, adhuc paggnus es aut pggana? Et GTegPrittsin libro primo dp Cura pastorali, cap. 2 :
iii librp sexfo: Cai Sei, Cqia. Seia, quqnditttetenes? Nemo quippe amplips in Ecclesia riocel quam qui per-
Utrobique scriptum fuisse Gaiasei in editione Ger- verse tigeiis, nqmeri vel ordinem sanclitalis liabeLDe-
manicaadfnPnet Baldttihus,qui staiim annotatCaium liriquentemnamque\hunc netno<redarguefe pfmsumit;
aut Seium aut Titium appeUari a jurisconsiiltis so- et inexemplttm. culpavehementer extendiiur, quando
lere quemyls hominem...
' **Iti pro reverenlia ,ordin\s peccalprhonoralur, Vide libel-
febdiceGolbeffino scfiptum est, crapulalartim lUmprecum Marcellini et Faustinij pag. 37,
turbdmm, Quo efiam iwodoIiabet cpdex Cbfbeierisis. i
145 DE GUBERNATIONEDEI LIB. VII. 146
Dominimei minislerio revorentiam servo; et quos 'j V 165 piaculi cxsecrationem est, scelus summum ad-
ita solos pnros fuisse arbitror in altario, sicut pcr- miltere et pudorem sceleris noh habere. Quid rogo
euntibus Sbdomis solumLolh fuisse legimus in monte fieri illic prodigiosius potuit? In urbe Christiana ,in
(Gen. xix, 50). Caeierumquanluin ad plebcm periinet, urbe ecclesiastica, quam quondam doclrinis suis
quis in illo nunicro tani innumero caslus niit? casium 1 apostoli instituerant, quam passionibus suis niar-
dico. 164 Q"' 5non fornicarius, uon adultcr, cl hoc lyres coronarant, yiri in semelipsis feminas proiite-
sinc ccssationc, sine lermino? Rursum clamilem ila- banlur, et hoc sine pudoris umbraculo,; sine ullo
que ncccsse csl. Quaespes in illo populo csse polerat, verecundioeamiclu : ac sic, quasi parum piaculiessei
ubi cum imus inlcrdum adultcr plcbcm ecclesiasti- si malo illo malorum tanlum inquinarenlur auctorcs,
cam pollual, ibi inler tot niillia si diligcnlissiine quoe- per publicani sceleris professionem fiebat etiam sce-
rcres, caslum vcl inEcclesia invenirc vix posses. Plus lus inlegrae civitatis. Videbat quippe hoc uniyersa.
multo dicam. Ulinani hccccssent sola qua* diximus, urbs, el paliebalur : videbanl judices, et acquiesce-
ct conlcnla illic virorum iinpurilas fuissel solis sordi- bant: populus videbal, et applaudebat: ac sic diffuso
ilariimmulicruiii fornicalionibus inquinari! lllud gra- per tolam urbem dedecoris scelerisque consortio, elsi
vius et scelestius, quod illa de quibus bcalus aposlo- boc conunune omnibus non faciebat actus, conimunu
lus Pauliis, cum summa aninii lamcnlatione conque- B omnibus faciebat assensus. Sed finis aliquahdo forsi-
riinr (RonL i, 23 seqq.), in Afris penc omnia fuerunt; tan mali aut emendalio aliqua laJjis istius fttit? Quis
scilicct quia niasculi, relicto naturali usu fcminac-," credere aut eliam audire possit convertisse in «mu-
cxai-serunl ii: ucsiueriis suis in inviccm, masculi in liebrem loleranliamviros non usum tantiim atque
masculos lurpiludineni exerceiilcs, cl mercedem naturam, sed eliain vullum, incessuro , habilum, et
quam oporluit crroris sui in scmelipsis recipienles. . toluni penilus quidquid aut in sexu est aut in usu
Et sicut non probavcrunt Deum liabcrc in tiotilia, viri : adeo versa in diversuni omnia erahl,- ut cum
tradidit illos Deus in rcprobum sciisum, ul faciant viris nihil magis pudori esse oporteat quam si riiu-
quoe non convenil. Nunquid hoc bcatus Apostolus de Tiebre aliquid in se habere videanlur; illic nihil viris
barbaris ac feris genlibus dixit? non ulique, sed dfe quibusdam lurpius videretur quam si in aliqub viri
nobis, id esl, specialiter de Romanis : quos quidem viderenlur.
Afri, quia nequaquam olira vincere imperio ac subli- XIX. Sed paucorum boc, inquis, dedccus fuil; et
inilale valueriuit, quod poiucriint unum, impurilale quod nbn a pluribus perpelratum esl, ciinclis npcere
vicerunt. Qiiicunquc ergo jure se mihi irasci pulat, noii poluit. Jam quidem supra dixi saepissime,in Dei
riiagisAposlolo irascalur : scilicet quia quod diciinus populo ctiam unius facinus pestem fuisse niultorum;
nos fuisse Afros, hoc illc dixil dominos eorum essc C sicul ex furto Achar populus ruit (Josueyn)", sieut ex
Romanos. zelo Saulis orta est peslilentia (I Reg. xix), sicut ex,
XVIII. Sed.forte vel id occulium quod Ioquirour sancli David dinumeratione mortalitas (II Reg. xxiy).
erat, aut sallcm hoc providebant procuratores ne pu- Ila est enim Dei Ecclesia quasi oculus. Nam ut in
blicaepassiin discipUnococulos civilalis scelera pro- oculum eliam si parva sordes incidat, totum luinen
palata polluerent. Quod si facliim ulique fuisset, 166 obcaecat, sic in d ecclesiastico corpore etiam
quaravis mulli exstitissenl opcre ipso sordidi, non si pauci sordida faciant, prope tolum ecclesiastiqi
omnes tamen fuerant visu atque animo sordidati; et splendoris lumen offuscant. Et ideo Salvator ipse
solet salis rcs flagitiosa, quando agitur oceulie, lidem principalemEcclesioeparlenioculumiiominavitdicens:
facinoris noji mereri. Supra omnem auleni monstruosi Lucerna corppris tui est octtlus tuut. Si bculus tuut

STEPHAM BALUZH NOT^l.


ld est, populum Ecclesiaesive urbis Carlhagi- gnushb. i, epist.TS, quae adeos scripta est.Vulgata
nensis. Supra pag. 45 : popnlos ecclesiaslkos. Irifra ilaque.ambilione aiuiquitalis, dum quoelibet Ecclesia
pag. 1GG: in ecclesiastico corpore. Et pag. 216 : ec- anliquissimam ofiginem sibi asserere. conatnr, in-
clesiaslicmplebis. venli sunt qui suos Africoe apostblos vindicarent,
'" Putabat SalviantisEcclesiam Cariliaginenseni esse Petrum nimirum apostolofum principem ef Lauda-
unam ex aposlolicis. In quo falsum illirai fuisse ma- tuni quemdam, primum Carthaginis episcopuin ab
nifeslum est. Nam Terlullianus, homoAffer, dum 1D apostolis ordinatum. Sed has niigas merilo explodit
aposlblicas EcclesiaSrecensel, Carlhagineiisem omit- illustrissimus cafdinalis Baronius.
Ut, non omissurus hauddubic si qua anliquilus fa- . ,c Sic apud Salluslium in Catilina : Viri pati mu-
ma fuisset aposlolos penelrasse usque ad Carlhagi-, liebria.Et apud Tacitum, de Cesonino : InHllo fm-
nem. Verum quia Salviani oelate catholici intfa Afri- dissimo cmtu passusmuliebria. Murelus veronoster in
cam cbnteridebant Africanbs ab apostolis Evarigelium commenlario ad secttndam Calilinariam . annotat
accepisse, quod a Donatislis proefracle. negabatur^ Massilienses,qui essent alioqui opiimis saiiciissiims--
Salvianus odio haud dubie adversus Donalistas et que iegibus instructi, honob hoc traduci debuissfe
amore catholiCorum facile amplexus fest ppinioneni 1 ab Alhenaeo quod masculocveneri dediti esseht, cum
eorum qui dicebant Afros Christiana fide imbutos apud Crelenses quoque et Lacedaemonios qttoriim
fuisse ab apostolis. Videbat piaelerea Carlhaginensem ulrique sanclissimis aCseverissimis legibtts usi ptt-
episeopum aequalibusprivilegiis frui cum anlislilibus tantur, puerorum tainen amores probro non duce-
Ecclesiarum apostolicarum; ideoque facile illi fttft . renlur.
transire in eahi sentenliam quae volebat Africanam d Quod constat ex clericis et laicis. Vide Notas ad
Ecclesiam ab aposlolis fuisse fundalam. Quod a Ntt- pag. 164.
midis quoque credilum fuisse doeet Gregorius Ma-
147 S. SALVIANIMASSJLIENSISPRESBYTERI 148
fueritsimplex,toltimcorpusluumluctdttmerit: si cttitemiy non crescal cuiii prosperitate yitipsilas? Ac per hoc
- oiuliis luus fuefiiheqtiahi,totum corptts tiitimtenebro- teinperatissiinbs fuiSse-Wandaloscertura
est, sl qua-
.tiitn.erit(Maitlt. vi; 22, 25). UndfefetApostpltts : Ne- les illi fu.erunt qui capti ac subj'ugali sunl, lales illi
scitts, ihqttitj quia ritodicumfermenlumfbtammtissam fuissent victores. Igitur m tanta affluentia.rferumat-
edrwmpft (ICor, v, 6)? QuaihVisegp illic iipii modi- que luxuria nuUus teoi'iitiimoUiseffectus esl? Nun-
cttiti deilibe malo, sednimis fuisse dicam; noii quia quid paruniyidetuijtCertefamiliariteretiam nobUes
iriollesplufimi fuefitit;;sfedquia moilities paucortttti, lipc fuere Rpmaiii, ^ed quid adbijc addo? Nullus \el
labtesest plttfimofum. Ndm fetsipauci Suttt qui dede- qui Romanprum iljic roblliujji ppllueretur incestu ?'
cbrosa-sustinearit, multi sunt qui paucorum sprdibus Certe hoc apud Rpinanos ;i6S jam pridem talo
polluaritur. Sicttl enim unamferetrix mttltos forniea- texisflmaluniest, ttt ivirtus p.ptiusputarelur esse qiiahi
tores facitj sic pluriiriampopttli partemittquinat pau- vilittin, et i.llise.niagi.syirilis fortitudinis esse crede-.
cprum effetiiihatorumaboihinanda permixtio. Et.rie- fent qni inaxinie viros feniinei usus probrositate fre-.
scio qui eorufflante DetimdetefioreSsint, cum aequali gissterit. Upde eliaiji1 illiid fuit, quo.dlixis puerorum
inscriptis sacris sorte damnentur.Neque enim molles, qttopdam Vexefcitusprosequenlibus, hoecquasi bene
inquit, heque triasculorum coiicubiioresregrium Dei ,.,meritiS texpediiionibusstipendia laboris decerneban-
potsidebunl(iCoi\ vi^ 10). Illud ergo niagis ingehii- ]B tttr ut qttia viri fortes essent, yir.ps in mulieres de.
: sctendumatque iugtendumest.', quod tale hpc sceltts hitttarerit, PrP nefaslVetbpc Jfpniani. Plus addo, et
cririieh eliam totius reipttbUcoevidebatur^ el uriiversa JiocRoraani non liujiis ftemporis; atlaroen, rieyele-
• Romani ubmiriis dighilas facinoris
pfodigibsi ihrirte- ftes accttsemus, Roroani, sed npb anfiqui, j'aro scilicel
batur infamia. Cura ehim mulitebrtemliabitum viii corrupti, jain disspluti, jam sibi pt suis dispares, et
-sumerent, et magis qtiamniulieres gradumfrangereiit, Graec.isqUairiRoraanissunilibres, Ut (quodsaepej'am
;:cum indicia sibi quaedam monstruosoe impuritatis diximus ) minurie hiirum sit, si Rpinana respublica
innecterentj tet femineistegminuni illigamentis capjla aliquandopalilur qubd j'am dudum meretur.
velarent, atque hoc publice in a ciyitale Rotiiatta, XXI. Hoec ergb impuritas in Rpmanis et ante
iirbe illic sunima et celeberrima; quid aliud quani Cbristi Eyangeliutii esse cqepit, ef, qiiod est gravius,
. Romani imperii dedecus efat ut itt medio rteipublicae nee post Eyangelia cessavit. Et qttis post hasc non
Sinu exsecrandissimum nefas palam liceret admitti ? adrairetur popiiJPsWandalofura? qtti ingressi urbeni
,'Potestas qttippeiriagiia et pbtfentissima,qttaeiiiliibefe bpuientissimarii, ttbiIhxc omriia passim agebanlur,
scelus maxiiiium potest, qttasi pfobat debere fieri, si itadelicias CorruptPrttmhomihiimiiidepti sunt, quod
sciens patituf pefpetrari. %QJ In ciijtts enim mariu cOrruptelas morttm repudiarunt, tetttSttro bonarum
est ut prohibeat, jttbet agij si nbn prbhibet admitti. (J rterum possidteht, maiarum inquiii.amenla vitantes.
;-.XX. Iterumy quia dolor exigit.ab his qoiirascuii- Sufficere igittir ad laudem eoruni haecpossunt, etiam
lur rtequirp : in qttibus haec barbaris gentibtis aut si alia non dicara :labominati, enim sum viiwum
facta suht ttnquairi, attt fieri ptibjica impuriitale Ji- imptiritates. Plus adhuc addo : aboroipati etiam fe-
.feuterit?Deniqnteine lcrigius de hac rteambigi aut in- minarum, horrttterunt lttstra afe lttpanaria, horrue-
yestigari neeesse sit, ipsos ilibS Africae vaslatbrtes ftahl Cpiictibituscoiitactusque riiefetricum. Nunquid
;Afforura populis comparemus. Videanitts qttid Simile lioc credibilfeullis videii pbtesf, Rproanos hoec ad-
;&.Wandalis factum SittiEt certe barbari elatione tii- iriisisSe, Barbafos hpjrruisse? attt riunquid cst, ppst
lhidij victbria snperbi, divitiarurti ac dfeliciafumaf- istaquge dixirtitts, qupd dici pbssfe.videatur?Scd est
jluenlia dissolutij qui profectb etiamsi coritinentissiriii iamen, el mttlto pltts est. Na:mqubd vitasse eos res
et castissimi semper fuiSSent, riiutaritariifen tahta foedasdijumus, riiirtUstest.Pbtest tenimqiiis inboncsla
rerttm obsecundantium felicitate pptuerunt, ingressi horrere, non tollere. Illud magni ac singularis est
sc|licet, ut in divinis litteris scriptum est'('2feu,i*.'
vi, riiferiti,169 libn solura ipsum labe non pollui, sed
5), terram lacte:etmeUtemanentem,;fecundam, opu- providefe eliam rie uriquam alii polloanlur. Procu-
- Jtentissimam,omnium delifeiarttmcopiisqiiasl ebriajh ; fator eriim test qtt.bdammodosalutis humanoe, qui
iriqua utiqufe niinime iriiruin ftttefat si luxuribssef 'D nbn tantum id agit ut ipse bonus sit> Sed efficerteet
gteris barbara, ubi similis quodammodo luxurianti '•hoc nititur ut alii njali tesse dtesistant. Grande test
lerat ipsa nafura. iBgressps haecloca Waridalps quis pfbffectp qupd difeirattS, graridfe ac sttperemineiis.
tiottptttet-oitirii sfeyitiprum atque iriipurifatum ccenp Quis, credat Wandalps. in ciyitatibus Bomanis ista
iramersissp, aut,.ut leyissime dicam, saltem illa fe- fefeisse?Rfemptaqtiippe est ab illis Pmnis carnis;im-
cisse quae ab Afris jugiter facta ftterant, in qupruin pttritas. At quompdo.!rembta? Nbri Sicrit reriioveri
jura migrafant? Etcerte si ei tariturii, coritineritis- aliqua a Romanis soltept,qui siatuunt npn adulteran-
Simi ac ropdfestissroiijudicandl erant, quos nottfe- dum, tet primi adulterarit; statuunt non furandttm,
cisset.corruptiofes ipsafelicitas. Qubttis tenini quis- tet luranlur. QuamVisperie nph -pbSsimdicere qtiod
que sapientum est, qtteiti sectinda hbn irititerit, cui &ireriturVNon enirii sttht quaeagunf iurta, sed latro-

;';;::,;";: STEJ?HANIBALUZHNOm . K.
Id est, in urbe Carthaginensi. Hanc enim
" vpcat urbero Jloroanam,quia Romano tumimperioeasubjecta;
erati-: • . '.' i ''
149 DE GUBERNATIONEDEI LIB. Vn. ISO
"
cinia. Punil eiiim judex inalio peeulatum, cuiri sil A ad niarilalem torum transire iiieretrices, scorta in
ipsepeeulalor; punit rapinam, cuin ipse sit raptor; connubia verterunt; 171 implentes scilicet Apo-
punit sicarium, cum ipste sit gladiator; punit effra- stoli dictttm atque mandatiim, ut et unaquasque ihu-
clores claustrorum et ostiorum, cum ipse sit eversoi Ufervirum haberet suum; et unusqiiisque vir conj'u-
urbium; pttnit exspoliatores domorum, cum ipse sil -gem suam (I Cer. vn, 2); ttt quia cOhiberi inconti-
exspoliator civitatum alque provinciarum. -Atqtte neritia sine hac CarnaJisusus pei'mixtione non pos-
lioc ulinam illi tantum qui in polestate sttnt positi, set,ita legitimum usum calor corporalis acciperet ut
et quibusjus exercendorum latrocinipriimhorioripse peccatum incontinentia non haberet. In qub quidem
iargitur! IUud gravius ac magis intolerabile,, quod non id tanttiinmodo provisttm est uf virfes feminaa
hoc faciunt et privati hisdtemanfe IiOnoribuS functi. haberent quse sitie viris esse non possenl, sed etiam
Tantura eis indeptus semel horior dat beneficii, ut ut per conservatores domesticos salvoe esserit quae
semper haheaiit jus latrocinandi. Adep etiaffl, cum seipsas servare liescirent; tet adhaereiites jugiter gtt-
destiterint ad administrandum polestatem habere bemaculo maritali, etiam si ad improbum feasfaci-
publicam, non desinunt laiuen ad latrocinandum pp- JJUSGonsuetudoanteactic. impuritatis inliceretycOnj'u-
lestatem habere privatam : ac sic levior est potestas galis tamen custodia ab improbilate prohiberet. Ad-
illa quam habuerunt judices, qtiam hoecquaih privati B:diderunt quoqtte hoc ad libidinem comprimendani,
habent. In illa enbn eis seepe succedilur, in hac tiun- :sCveras pudicitioe saiictibnes decretbrum gladio im-
quain. Ecce quid valeant statuta legum, ecce quid pudicitiam coercenles; ul p.uritalem scilicel utrius-
proficitdefinitio sanclionum,qtioeillispernunt niaxime que sexus et domi connubii reservaret affectus, et in
-qui ministrant. Sane ad parendum hurriiles.abjecli- publico metus legum; ac sic duplici praesidio casti-
que cogttntur, teompelluhlur j'ttssis oblemperare pau- nionia nlleretur, cuni tet.ihttis esset quod amaretui:,
jpercuU; et nisi obtemperaverinl, puniuntnr. UQ et forisquod timerelur.Legesautemipsaenequaquam
Eanidem enim rationem itt Tiac re habent quam ui illis suntlegibus eonsentaneaequaeita.partemimpro-
tribulis. Soli jtissis publicis serviunt, sicut soli tri- bitatis removent ut partero obscenitatis adhiiltant;
bufa solvunt. Ac sic in ipsis Jegibus et in ipsa jusla aut ut Romana illa decreta, quoescortatores quideni
rerum prajceptioiie maximum injustitioescelusagitur,. ab alienis uxoribus removerunt,. ad omhes autem so-
cum ea minoresquasi sacra observare coguntur quoe litarias passira admiserunt, adulleria vetantes, lttpa-
majores jugiler quasi nulla eoneulcanf. naria aedincantes. Timuerunt videlicet ne niihiscasli
XXII. Excessi paulisper coeptumsermonis ordinem, horoines ac puri essent, si ab omni eos penitus im-
reruni bidignitale compulsus. Nunc ad superiora re- puritate prohiberent. Atnon ita isti.de quibuslPqui-
deamus. Diximus qujppe plenas fuisse impuritatlbus j. mur, qui sic inhibueruht scorta ut adulteria, qui et
monstruosis Africaacivitales, et praecipue illic regi- feminas nullis volunt esse ferainas nisi maritiS' suis,
nam et quasi dommara, Wandalos autem iis omnibus el viros nullis volunt mulieribus esse masculos nisi
non fuisse pollutos. Non tales ergo isti de quibus lo- uxoribus suis; qui evagari obscenas Jibidines extra
quimur, Barbari ad emendandain nostrarhm turpilu- legiiimum torum non sinunt, leges- suas scilieet ad
dinum labem exstiterunt. Abslulernnt enini de omni divinaelegis regulam dirigentes, 172 ut nibil sibi in
Africa sordes yirorum mollium, conlagioces etiam hac re crederent Jicere quod Deus voluit non licere.
iiorruere meretricum; nec horruerunt tantum.aut Et ideo non putaverttnt-a se ulli homini perBattJeii'
lemporarie summoverunt, sed penilus jam non esse. dum, nisi quod fuisset omnibus a Divinitate peirais-
fecerunt. 0 pie Domine, o Salvator bone, quantiihj sum. i
efficiunt per te studia disciplinoe, per qua* mulari XXHI. Scio quia intolerabilia quibusdam videantur
possunt vitia natttrK, sicnt ab illis scilicet immutata isla quae diximus. Sed ratione rerum agendum est,
sunt. At quomodo immutata? Iriierest eriltri.nori soT non Jibidine voluptatum. Dicat mihi quisquis ille est
lum effectus rerum, sed etiam efrectuum causas di- qui indignatur me ista dicere, nunqnid non sapiehtis-
cere. b Difflcile est quippe impudicitiam verbo aut simus omnium Socrates semper exislimatus est, te-
jussibne tolli, UiSifiierit ablata; et diflicile est pudi- ) sfimonio scilicet etiam Delphiei daemoiiis, qui quasi
citiain verbo exigi, nisi fuerit texacta. Qiiod isti uti- prineeps philosophorum sie, tit daemonioruiii erat.
Socraltesde pudichia legfessattxte-
qiie sciettltes, sic ihibudicitiam summoverurit quod Videamuf ergo quas
impttiiieas co-iiseivaverunt,rion ihterficientes iiiulief- rit, et quas illi de quibiis lbqttiihur. Uxorem, inquit
culas irifelices, iie Vilioriuiiciirahi crttdelitate resper- Socrates, propridni nullus hdbedt: riialrimoriiaenim
: sk nahiqiie thdjor erit
gereiitj tet durii beccata auferfe fettpererit,ipsi in ptec- curictisdebenl esse chmmuhia
catofum resecationte pecearent. Sed ita errariftes cbncordia civilattim; si brhnesiiiri fetriinis sirie dis-
emetidaverutttut faclumebrttm mediciiia esset, pceria crelione omnibus misceahtur; otnnes se feminw omni-
iion esset. Jusseraht siquidtem tetConlpulerunt oniries bus viris sine distinciione substefhdnt, ac sic fiantom-
' *'••' STEPHANI BALUZH NOT^.
* CodiCesCorbeiensis tefColbertinus liabent pecit- pudkitiam verbo attt jussibrie iblli, riisit fttefit tiblala;
lationem. Quo etiam mo.do annotatum est in mar- el inutile est pudkiliam verbbexigi, nisi fueril exacta.
gine editionis Pithqeanoe. Mallem, ut dixi, ila legere hunc locum. Sedrepugnaii"
t>Settsus istius loci nori satis mihi videtur coiista- feditiones et scripti libri,
ve. Manem itaqbe sic le^ere : Inulile est quippe im-
'iU S. SALVIANI MASSILIENSISPRESBxTERj 15*
;:iiesvin vimtmiu muittyiini iiiuitit, umnen^vimnuivin-:j\ tmaiii e ciyiiatijju^ z>uaiuit;iuiii, iuc piusiiuic vuiuit,
-hium virorum iixores\ Nunqtiid ullum iiriquamaut ; omries yifgiries, isli castas iecere nieretrices. Alque
-phreheticura aut doempniacunj,varia iiisaniafuni labe utinairi hip Socfatis tantuin error Tuisset, non et
*fttriosurii, tale aliqttid loctttuin esse cbgriovimus? Tu cpmpluriuni Rbmanbrum ac pene omniimi; qui etsi
-dicis, riiaxittie piiilosopliorttm, hac ratione omnes vi- . nequaquamSocralisjvitamin coele.risiin hacre tamen
-ros esse femiilaruni omnium maritos, Cl omnes femi- Socratica ihStituta sectantur : quiaet compluresviri
:nas virbrum biririium uxores, etparvulbs pmnespm- , uxores plurimas singuli, et innumerae mulieres viros
jiitim filios. At ego hac ratione dico, neque ullmn complures singulac habeni. Omnes denique civitates
viiuiri ullitis feminae mafitum, nfequeullam aiuliereni nunqtiid non luslris plenae sunt ac Tupanaribus fte-
.uiUusvroascull uxPrem, nequfe a ullum plgiius ullitis tent ? Et quid dicb omnes ? certe nobilfsshnaequoeque,
:parferitisfilium. Ubi tertim promiscua omiiia et cbn- ac sublimissittiaeadeo dignitalis : quae eliam et prae-
Tusa sunti nerao est qui suum possit aliqtiid viridi- rogatiya 174 est hoec honorum in magnis urbibus,
-carte/ Nec sufficit sapifentissimo, ut quidam aiunt, ut quantum proecellunt cceleris niagniludinte, tanlum
•phiiosopho. docefe hoc, nisi ipse fecisset: uxoreni' priEsient impuritateJ Et quoe esse, rogo, Romano sta-
Hininisuam alteri 'vi.ro tradidit: scilicet sicut etiam lui spes polest, quarido castiores ac puriores Rarbari
Tiorilanus Gato, id est, alius ltalioe Soerates. 173 JJ quam Romani siinl?jParum est quod dicimus. Quae
-Ecce quoe.suntRoniarioe et Allicaesapieiitiaeexempla: nobis, rogo, ante Deum aut vilse esse aul veniae spes
pmries penilus maritos,vqdaiitum in ipsis fuit, lenp- potest, quando casfilalera in Barbaris cernimus, et
infesuxoruin suai'uhi fesse fecerunt. Sed vicit tamen nec sic casli sumtis ? Erubescamus; quoeso, ct con-
SPcrateS, qui ,de hatere et Jibros condidit,..ef iiiemo- fttiidamur. Jani apucLGothos impudici non sunt nisi
rioehaec pudertdairoandavit. Plus habet unde gloriari Roriiani, jam apud Wandalos nec Romani. Tantum
;|5ibi;praeceptis suis possit. Quanturii ad dpctrinam apud illbs profecit sludium castimonioe, tanlum se-
suam pertinet, lupanar fecit e miindo.Tnjuste dam- ATerilasdisciplinae,nonsolura quodipsi casti sint, sed,
riaius dicilur a j'udicUjus. Et vernm est. Rectius ehim ut rem dicamus novam, rem incredibilem, rem pene
saeuni liaec talia praedicantem gentts damnaret huma- etiani inauditam, caslos etiamllbmanos esse fece-
.rittiii;;sicutabsque dubiP dainnavit. Nam cutti in liac runt. Si infirmitas id buraana pateretur, exclainare
-re dbctririarii ejus omnes repodiaverint, oiriiies elrai super virtes nieascuperenii ut totoorbe resonarem :
iiibn soliim senteritiae auctoritate, sCd, quod mrilto Pudeat vos, RomaiiiJubiquei poprili, pudeat vitaeve-
«riagis est, vitae teltectione damnaverunt : et recte. slriei NuUaepene urbes lustris, nulloeomnino impuri-
Gonfferanturenirii cum liisquae ille constituif,illa quae tatibus vacarit", nisi illae tantum in quibus Barbari
.statuerunt ii qnos domiiiari Afi-icaeDeus jtissit. Sta- Q esse cpaperunt. Et miramur si miseri, qui tam impuri
tuit ille ut nulltis"penitus suam haberet uxorCm, isli suhius; miramur si ab hosle viribus vinfeimur,qui
ut nullus pehitus non suam; ille ut omttis femina vi- honestate snperaniur; miramur si bona noslra possi-'
. ris pmnibus subj"aceret,isli ut nulla femina alium dent, qui raala nostra exsecrantur? Nec iUos natn-
quatti virum suttm nosceret; ille generationem mix- . rale robuf corppfuni facit vincerte, nec nos natune
-tarii atqute feonfusam,isli puram et ordihatam; ille infirhiitas vinci. Nemo sibi aliud persuadeat, nemo
bmnCsdomos scof tafi voluit, isti hhllarii; ille iri cun- aliud arbitretur: sola nos morum nostroruni vilia
ctis habjtaculis lupanaria oedificare conatus est, isti vicferunt.
STEPHANI BALUZII NOT^E.
» Id est-, ullum lUjrorum, ut paujo ante dixit.

LIBER ocT^rm.

:'. 175.I- Arbitror, inimo certus sum fastidiosam D atque irridenda deferre ? maxime cum a fidelibus vi- •
jplurimis sljii liujus projixitalem fore, maxihie quia ris ne illi quidem irrideri debe'ant qui se irrideri vo-
.niorum nostrorum vitia castigat, Omnes enim admo- lunt, sicut rieilli quidem mendaciter prsedicariqui se
duhise landari vplunt : nulli grata reprehensio est. ' .cupiunt lilulo etiam ' falsoelaudisornari : quia non
,Immo; qupd pej'us niuito est, quamlibct jiialuSjquam- .tam illud qiiod unusquisque illorum cupiat audire,
, libet perdiths,' mavttjt mendacitei' proedicari quam quam quid nbS dicere deceat consideranduni est;
.jiire reprehendi, et falsarum laudum irrisipnihus de- praecipue cumVprbplieta dicat.: VJE-his qui dkttnt
cipi qilanisaluberrimaadmpnilione seryari. Et cum dulce amartmi.et latnarum dulce (Iia, v, 16). Ac per
Vlioec. ita sint, quid agendum esl ? Ntinquid voluiitati iioc modis omijibus tenenda veritas, ut quod in re est,
,iinpi'pborum hominum serviendum ? aut si sibi etiam lipc et in verbis sit : quoe in se dulcedinem habent,
Illi friyolas laudtes dteferri ¥0111111,decet rios frivola dulr.ia: mifeamariludinp.m. amara dicanlur: nneser-
;STEPiiANI BALUZH NOT^E.
-:•• * Qui ste falso laudai'i voluiit, ulinam bene inteUi- num illud te
cogiiarepar fuerat : Ulvera lausornat,
gerent qttanli momenli siiil laudes In immerentem ita falsa cqsiigat. VIle Nolas viri clarissimi Jacobi
coiij"ectoe.Sidonius lib. vin, epist. 10 : Symmachia- SifmoinJi ad liuricSidbniilocuib.
IS5 DE GUBERNATIONEDEI LIB. Vlil. „ 1&4
tim nmic in negolio sacro, ubi a plurimis noslroc iiii- A enim pius esl ac misericors, et qui, ut scriptum. est,
quilates a Deo ascensenlur, el ne .accusabiles ipsi neminem velit perire vellaedere (I Tim. n, 4). Nos
esse videantur, Deum accusare pr&sumunt. Cum enim ergo adversum nos omnia facimus.Nihil itaque, nihil
eum incuriosum et negligentem, resque humanas aut . est in nos crudelius nobis : nos, inquam, nos etiam
non ex j'udicio gubernare aut etiam nec gubernare Deo nolenle cruciamus. Sed videlicet adversum me
blasphement; qnid aliud ulique Deumquam inerliae ipsum dieere videor, qui cum superius dixerim ob
el abusionisel iniquilatis accusant ? 176 0 huriianae peccata nostra nos puniria Deo, nunc dicam nos pu-
insipienliaeeoceilatem!0 insanoe temteritatisfurorem! niri a nobis ipsis. Utrumque verum est. A Deo quippe
Deumergo, o bomo, incuriosum ac negligenlem vo- puiiimur; sed ipsi facimus ut puniamur. Cum autem
cas? Si quemlibet ingenuorum hominum hac conlu- punire nos ipsi facimus, cui dubium est quin ipsi nos
melia laederes, injuriarum insolenliura reus esses; noslris criminibus puniamus? Quia quicunque dat
h cerle si illuslrioreni quempiam ac sublimiorem, etiam causam qua punialur, ipse se punit, secundum illud:
. censuram j'uris publici suslineres. Pupillis enim vel Funibus peccatorttmsuorumunusquisqueconstringitur
niaxirae prodigis haec obj'iciuntur opprobria, perdi- (Prov. v, 22). Ergo si funibus peccatorum sttorum
torum hoc adolescentium speciale convicium est, ut perversi homines alligantur, ipse se absque dubio al-
abusores scilicet el incuriosi ac negligenles rerum B ligal peccator quisque, cum peccat.
suarum esse dicanlur. 0 sacrilegacvoces, o profanaa II. Sed quia de impuritale Afrorum jam mulla
procacilates! Deuniergo hoc esse dicimns quod etiam diximus, nunc de blasphemiis saltem pauca dicanius.
inter hombics non nisi perditissimos nuncupamus? Professa-enim illic jugiter pluriraorum paganitas fuit.
Quamvis non sola ista dicanlur. Nota quippe ei, ut Habebant quippe intra muros patrios intestinum
anle j'am dixi, eliam iniquitatis impingitur. Si enim scelus, c coeleslemillam scilicCt, Afrorum doemonen*
nos qna*palimur non meremur, et indigni miseria- dico : cui ideo, utreor, veteres pagani tam speciosoe
riim pracseiilium tolcrantia sumus, injustum utique appeUationis tilulum dederunt; ut quia in eo non
Deum dieimus, qui nos jubeat mala indigna tolerare. erat numen, vel nomen esset; et quia non hab'ebat
Sed non tam, inquis, jubet quam permiltit. Acquie- aliquam ex potestate virlutem, haberet saltem ex
scaraus hoe ila esse. Sed quara longe, quaeso, est a vocabulo dignitalem. Quis ei*goilli idolo non initia-
j'ubcnte pennillens? Qui eiiim scit nos ista perferre, tus, quis non a stirpteipsa forsilan ac liativitale de-
et prohibere polesl ne perferamus, prebat absque votus? Nec loquor de hominibus siciit vila ita etiam
dubio debere perfeiTe quoecunquepalitur suslinerte. professione ac vocabulo paganis, et qui sicut profani
Unde vidcmus quia judicii est sui jusla permissio et erant errore, sic nomine. Tolerabilior quippe est et
sentcntia superna, quod patimur. Cum enim sint C minus nelaria gentilitas in hominibus professionii
oinnia ditionis sacroe, et nutus Dei cuncla modere- suoe. 178 Ilrod perniciosius ac scelestius, quodmulti
lur, quidquid malorum quolidie pocnarumqueperferi- eorum qui professionem Christo dicaverant, menta
mus, ccnsura esl divinocmanus : quam ulique cen- idolis serviebant. Quisenim non eorum qui Christiani
suram nos inardescere facimus et peccatis npslris appellabantuf, coelestem illam aut post Christuni
jugiler commovemus: nos coelestisirae ignem accen- adorabit, aut, quod est pejus mullo, antequam Chri-
diimis, el cxcilamus incendia quibus ardcamus. Ut stum? Quis non docmoniacorumsacrificioruni nidore
recfe ulique, quolics mala isla perferimus, eliam ad plenus divinoedomus limen inlroiit,' et cum fctore
iiosdici illud prophelicum possit : Ile in flammam ipsorum daemotium,Christi altare conscendit, ut non
ignis qitam accendislis(Isa. L, \i). Ac per hoc, juxta tam imroanis criminis fuisset ad templum Domininon
scnlcnliam sacrani, 177 iPse sibi parat peccator venire quam sic venire? Quia Christianus qui ad ec-
quisque quod palilur (Psalm. vu). Nihil est itaque clesiam non venit, negligeiitioerews est; qui autem
quod calamitalibus nostris Deo imputare possimus. sic venit, sacrilegii. Minoris enim piaculi res est si
Nos calamilaturti nosfrarum auclores sumus. Deus Iionor Deo non deferatur, quam si irrogetur inj'uria.
STEPHANI BALUZII WTM.
8 Edilio Brassicani : Tanquam Deo dulces existi- orndlum. Pleraque alia testimonia cpngessit illu-
jnanlur; ei tie etc, strissimus cardinalis Baronius ad annum 399, ut os-
'' Supra pag.accusabilet,
127: Si enim illuslremac prwpotentemD tenderet deum Coelesteniqui Carlhagiiie coiebalur,
virum, clc. deam fuisse. Casaubonus tamen in Notis ad vilam
. c Ila. edilio Pithosi et codex Corbeiensis. Prorsus Antonini Caracalli.laudaris hunc Salviani locum, le-
bene. Tertullianus in capite 25 Apolbgetici: Istaipsa git Cwleslemillum, deceptiis auctorilate edifionum,
virga Cwleslis pluviammpollicitalrix.- Julius Capi- tamen etsi; fateatur pro dea a plerisqne omnibus
lolinus in Vila Pcrlinacis, loquens de proconsulatu fuisse habitam. Ex templo porro deoe Ccelestisapud
qiiein Perlinax gessit iii Africa :. In quo proconsu- Carlhagirtem via coelestis; cuj'usnieiiiinerunt Viclor
latu mullat seditiones perpessus dicilur, valkinalioni- Vitensis in initio librbrum de PtersecritiorieWaiida-
bus earum qum de templo Cmlestis emergunt. Amniia- lica et Prosper in libro tertio de Proedictibnlbus,cap.
JIUSMarccltittuslib. 22 : Asclepiqdes.pldlosophus,cum 58. De dea Ccelesti vide Lipsium lib. v Epistoliear.
visendi gralia Juliqni peregre adid suburbanum ve- Qutcslion., epist. 22; Casaubbnum in Notis ad Vilam
nisset, dew Cwleslisargenteum breve figmentumqtto- Antonini Caracalli; Riltfershusiuinad hunc locum, et
cunque ibut secmn solitus efferre , anie pedes statuil Henr. Valesium in annotalionibus ad Ammianum
simulacri sublimes. Trebellius Pollio in Celso : Afri Marcellinum, pag. 252.
Cettumimperatoremdppettaverunt,peplo deceCwleslis
155 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBVTERl 1S6
Ac per hoe quicunque isla fecerunl, non dederunt A telligeremus Deum tam parva sanctorum suorum
honbfem Deb, sed dferogaveruiit, Nam eliam ipsam contunielia Jaediqttam parvi verberis Tacttt hiuriahi
- qrtodairimodb fecclesiaesalutatioheiri idPlo piibstite- vistts acies toedertetur.InsteCtabahtiiritaque Afri 180
riirit: quia secuttdi loci officiosilashpttori illitts pro- atqute bdteraiitservos Dei, etin iisDeiiin.
ijcii cttf pririteipaiiadefterttntur. Ecce quoeAfforum fet * IV. Sed qttaeritur forsitan quibus mbdis probelur
riiaxiniteiiobilissiriibfiiiri-fldes,quifeieligib, quoeChri- bdium illorttm. IUisisCilietetqttibiis tetiafflJudaeorttm
stianitas fuit. Dicebantuf Christiani ad COntuttieliahi bdia Cbmprbbaniiiriin Christttm, Cum dicebarit ad
Christi. Cttiii Apbstbius declamet: Noh pbtestis cali- feum, Sdmaritqnus es tti, et dwmoiiiumliabes (Joanu.
'ceinDpirihiibibefeet ctiiicemdmrhoriiorum:nori pote- viii, 48); CUniirridtebaiit, cttin maledicebaht, cum in-
stis.metismpbndrii pqrticipare el * merismdmmohibrum sufflabantih faciem tejiis,etfrendebant denlibus sttjier
(J Co>.x, $0, 21); iiiis hbc satis hfen erat ttt cuhi caput ej'us. Uttdfeetiam.ihpsaliiiisdicit Salvatoripse
cali.ceEifeicaliCeiijbibererit deemohiorutn, nisi illutti • qui pertulit : Omries\qui conspkiebant aspernabanlur
tetiahj praetiilissfeiit;rifecsufiiciebattttmensam docrrio- irie, et locuti sunl tabfis; el moverurit caput (Psalrit.
rittm.mterisife Dbmiiiiccecomparareiif, riisi post Super- xxi, 8). Et alibi: tentaverunt, inquit, tiie, et derise-
' Vstitionumirifaiiiiiiiiiciiltiis,'ad Dei
templa yenieiiies, fuht deiisu, frenditefunl in me denlibus suis (Psalm.
sacfosanclis Chfisii allaribiis ductttlpsius diabdlici B xxxiv, 16). Ita igitur et iii h monaCbis, id est, san-
spiritus spurcisslriiuftihidofem iiihalassent. tetis Dei, Afrorttm probatur bdium; quia irridebant
jll. Af, iriquis, riori ojihies ista faciebant, sted po- scilicet, quia maltedicebani,quia inseciabantur, quia
tentissiiiii quiqute aicsublihiissiriii. Acquifescafflus hoc detestabantur, qma pmnia in illos pene feceruht qua*
ita fesste.Sfedcttrii ditissirapequoeqtteac potentissiniae ih Salvatorem nostrum Judoeorumimpietas ante fecit
dbnitts'tiirbarii j,79 faciant civitatis; yides per pau- qttam ad efTiisioiiemipsaffidiviiii sariguinispervehirel.
cbriim pOferitittni sacfilegarii SupefsiitiOnem tirbtem Sedisti, mquis, sarictjosnon occidefrint, sieut Judoeos
cttnbiarit.fiiisse ppllutam. Nfeminiaufferiidubitttti fest fecisse legirotts. Aii PcCiderint, nescio, hott affimio.
pmnes dpniiriorum faraiiias aut siiriiles tesse dfemijiis Sed tamett magna deferisib, Si hbc tanlura in eis de
aui detefiores;, quamvis hec usitatius ut deiefiofps : paganorura non fuit persecutione, quod habet per-
ac perbpccuni etiain bonidomin|servos velmaxihie secutio ipsa postrteffiiim. Pulemus ergo occisos illic
nlaios habeant, pfpniptuin est intcIUgerequales illic nori esse sanctos. Sedquid faciemus quod non sttnt
jfamiiioepmnes ftterint, cutti seryiles aijimos j'am per Ibiige ab occideiitibiis qui aniino occisionis Oderunt,
se malos etiam dpmiriprurii facere.tnequitia pejortes. pnesertihl cum Cbmirius ipse dicat: Qui odil fratrein
; Estp ergp, ilia qu® dixiriiuSad potentiSsitiiOsqbbsque suuiri sine caiisa, Iwmkidd esi (1 Jbalitu m, 15).
; ac . npbilissirnps pertinuerurit. Nuriqiiid illa Ieviora 'Q Quairivisrion Siriecausa perstecuti surit s Servos Dei.
quaj ripbiiibus igripbilibusqufecpmmttriia? odia sci- Nam qttis diCere possit quOd sine cattsa, hohiines
Jictet:atque exsecfalipnfes sanctorum omniuin difeb. sciiicet.brimibus a se yitae ac moruiii studiis discre-
.^acrilegii.quippegehusest.VIiei odisse cultores. Sieut pantes, iti qttibtis liihil videbant suttrii, qiibriiairiDei
enim si seryps ribsfrbs quispiani coedat, ribS ib ser- fotttm. Maxiiria enim| causa festdiscofdiarum diver-
ypruiJi.npsirpriim cpadit.iiijuriam• et si a quoqtiain sitas volttntatttm: qttia fieri attt omriiho non potest
' lilius.verberetur aiieiius,Itt siipplicib filii pifefaspa- aut S'ix poffest, iit feariirfemih alio quisquahi diltgat
ierna torqiiefuf : ita tet curii servus JJei a qubquam a qtta ipsfedissentitiTtaqtte ebs 1:SI hOnsinecausai,
foeditur, maj'estas divina vlolattir, dicenle idIpsiim ut dixi, oderttrit, iri qttibus bmhia Sibi oemiilaatque
ad apostblos suos libniittb i.Qui.i'P.sfscipii, riierecipit iriiiriicacernebanf. Illi fenihi vivtebanijugile'r"ih hte-
(Matth.x, 4.0);etgiiivo.s spernif,iriesperiiii (Lnc. x, .'quitia, iSli in itthpceniia; ilii iiilibidine, istiiricasti-
16). Benigbissinitis s.Ciiicef ac piissbiius Diominus late; illi itt luslris, isti in monasteriis; illi prope ju-.
comnjurienl sUiicttriisef.vis suis ef libnorem siriiui Ct
gitef cum diabolb, isti sine cessaiibne ciimCbristb.
tte i)ei
cbritttirifejiam.racif; quis, cttniJaedfertei servuni, Non s.ine causa itaque istud fuil quod inlra Africoe
Iiominem taiiturii a stelaedi arbitrafetuf, cum absqtte
....civitates, et inaxime iritra Carlhaginis mnros, a pal-
_dubio injiiriis servorum dominicorum J)ei adhiiSce-
retur injuria, testante id suisDep affectu indulgentis- Jiatuni ef pallidum et recisis comarum fluentium
ad cutem tonsum vidCre lam infelix ille
S|nibiirjiuhc modum : Quoriiamqui vos iarigif, quttsi jttbis usqtite
qtiiiangit pupittariioculi mcA(Zach. ii, 8). Ad expri- popuius quaiiJ infidelis sittfecfenyicio atqute exsebra-
.|bteridarii:tfefiferituiiiriteni:pietatisSU^vteiitefri.rii.ampar- tione vix poterat.Et si quando aliquis Dei servus,
...terii Jittriiarii cbippris. ribriiinavif.;ut apfeilissinifeiii- aut dte«VjEgyptibrubicoenobiis,atttde ' sacris Hie-
,;'V"!STEPHANJRALUZIiWJM.. :,.V:...]:. . ,:
.: » Huc usqueauctbritas cpdicis CbTheiensis. Loe- rere m platets et commtts,vet servossvie contumetta
; lefa mai yetiistatfebbiiltterata siint paftihi; pariim "atque exsecratibrie'vixlicuil.
' '' *•'Hoefe
verbdepefdita. ;. ; ^ tefgo tttrii erant ittsignia ropnaeliprum.'
;•';>feVidte.Vsiipf a;iri .hbtiSrad,,pag. 6 et,80, TJiepdbrus e Co3hobibrdrii:^EgyjpfiihfeiiiihilfelCaslor episco-
iStudifa.liij. ri, epist..,32,.apttd Barbhiiifli ad aii; 809, ptts Apttebsis-iriepistpla ad Jbarinem Cassiaii.uiii: Te
1.1 i : Muiibguetriqgis sqncli',:mbrigcititirioitlirietii to- ' ijhidempbtissimum Qrientciliumcwnobipimh:. dbciritia
.quor, curk;exkuiidiioikexsM eiipeiiuriitehemus;-mdxlriiequeJEggpiioruiri, ¥ide Cas-
,:E Jdest, riibnachbs. Jriffa: Elsi cjuuridociligtlisDei Sianuni ipsttro. | . ,.;' - :. :V; '•": '
tervut de Mgyptiorum cmnobiis.El pag.T8i : Appa- '"•'*.Sic vbcabatur territeriurii illius-urbis, febniemo-
137 EPlST.OlJE. . 1S8
rusalem locis, aut de sanclis eremi veherandisque se- A sunt. * Latrories quidem lioc proverbio uli solent,
cretisad urbemillam officio divinioperisacceSsit, si- tft quibiis hoii ariferarit vitam, dedisse se dicant. Sed
mul acpopulo -apparuit, conlumelias, sacrilegia et ip ttrliteilla hon tam JibminUnifuterunt lioecbeneficia
maledictiones excepit. Nec sbltiin Jioc-: sed iitiprb- qttam leguro. Interfici fehirhindehihaturij qttemcun-
bissirais flagitiosoruni hoiriinum cacliihnis et dette- qttfehominem, etiahi duodecim tabulafttrfj decreta
stantibus ridenvtiumsibilis quasi laureis caedebalur. vetuerunt; Ex qoo agnbscitur qucd riiagiia iJlic prae-
Vereut siquis.ea inscius rerum fieri videret, fionali- Togativa DoroiniceefeligioriiSfuit, ubi ideo tantura
quem homineni ludifieari, sed novum inaudittthique Dei servis Jicuit evoidefe,quia a pagario jiire defertsi
inonslrum abigi atqutecxterminariarbitraretur. Sifuil fte Chrisfianferttm m.attibus triicidarenfur. Et
V. Ecce Afroruni: el praccipue Carthaginensium hiiramur si huiic Bafbarps ilfi perferunt, cum v|dea-
fidem. Tulius quondam apostolis paganas urbes riitts qood saricti viri ib illis Barbaros perluierunt?
licuil intrare,,etminusprimum eorumadventura atqtte Justus tergo est Dbmihtis, et justum judiciuiii sttttni
conspeclum feri ilK ac barbari sacrilegorum coelus (Psulin. cxvni,T57). Qttaeenim, utscriplum esl,*se-
delestabaiitur. Sanctum eleclioms vas Paulum apo- liiiharunt, haecel. nietunt (Gal. vi, 8). Ul vereyidea-
siolum de unius Dei cultu ac majestate dicentem su- ;; tur de improbitale illitts gentis dixisse Doniiims :
perstitiosissimus licet Alheniensiuin populus patien- B Reddite ei secundnm opits suum : jiixta omriia qum
teraudiyit (Act. xvu, 22). Lycaonii anlem in lantum fecit, facite itti; quia cbnlra Dominumerectaes! (Jer.
eliamadmirati sunt, ut cum in apostolis divinas vir- i, 29). Miremur itaque aut indigneniur quod aliqua
tules inesse cernerent, esse eos homines nonputarent nunc illi ab homttiibus mala perferant? Multoilla raa
(Acl. xiv, 10-12). Intra Carthaginem vero apparere jora sunt quae ih Deum ahte fecermit, si juxta per .
in plateis et compitis Dpi seryos sine contunielia sbnarum diversitalehi sestimentur qttaepatianlttr e*
alque 'exsecralione vix licuit. 182 Persecutionem quaefecerunt.
hoc quidem fuisse non putant, quia npn et occisi
SfEPHANI BALUZIl WfM:
riam coijversatipnis et passipnum Christi, Hierony- Dominum lococlauderemdcretur.
mus in epistola ad Pauliiittrode iiistitutibne nibnaclii: « imilalum ex M. Tullio in secunda Anloniana
Bnttts Hilarion cuin Palmstinus esset el in Palmstiha rum : Quodesl aliitd beheliciumlalronum, P. C, nis
viveret, une tanlum die vidil Iiiefosolymam, ui nec ttt eis se vitamdedisse dicanl quibus tionademerint.
contemnereleca saneta propter viciniam, nec rursus »

SALVIANI
MASSILIENSIS PB.ESBYTER1

": EPISTQLiE.

183 EPISTOLA I. C niens, eliam imihinutipntem gratioe offehsamputo.,


0 amor, quid tfeappellem tiescio, bonum an nia-. iplacere enim dilectis meis plurimnm cupiens, mole-
lumv, dulcem an asperum, sttaveiri an ihjucunduiri. siiam illorum realum meum Credo; ef nisi eis salis
Ita teniraulroqtie plehus es, tit titrtimque esse videa- placuero, supplicium displicentis. fero. Quanquam
ris. Amari a nobis nostros, horiestufflesl; laedi,acer- lioc metuendura in vobis omnino non stf; qui folum
bum. Et lamen hoe ejusdem est interdum anirai, me in vos recipientes, etiara apud, alios; prome ti-
ejusdemquepietaiis : cum specie dissentiat, ratione melis. Tanturo enim abest,ut displicere egp, chari-
coucordat. Ambr quippe nos facit nostros amare : tali ac sensui v.estro.possiro, ut eliara illud mecum
ambr intefdttifl Cbgit bfiendfefe.Utrtimqtie uritim est; reformidetis ne ego quibusdam forlc displiceam, mi
cttffitameri aliud airibris habeat gfatiam, aliud Pdii dulcisslmi ac dilectissimi mei. Adoiescens quem ad
patialur offensam. Quam grave hoc, quaesp, a.tiii di- vos misi, Agrippinaecum suis captus est, quondam
leclissimi.,apt quani a.cerburoest,' ut causa odu. amor inter suos non parvi nom|nis,Tamilia non obscurus,
tesse cogatur! Qupd qiiidem cum saepe alus, tum domo non despicabiiiSv,et de quo aliquid forlasse
etiam mihi accidisse nunc salis vereor; ut dum adP-- ampUus dicerem. hisib propinquus; mteusfesstet.Hoc
lescentem.huhc quteniad vos misi, tradere iridividttis eniiri fit ut niinus dicam, ne.de; me ipso dicere vi-
nieis cupio, uni sludens, mullis molestussim, 184; Q dear, de illo plura dicendo. Malrem ergo is de quo
et ambr ejus offensa slt ceeterorum : quanquamhi: dico Agrippineeviduatii rfeliquit, prpbamj libnestam,
qui satis diligunt, rion citp offendantur. Sed ego iiir et dequa forsifan. audactef dicerfevaitearii, vere vir.
siiraalionera itteaiti.ffiinussratam fore quibuSdariiti- duam (I Tiin. v, 5). Nam.praeter caeteias castimbniae
STEPHAM BALUZHNOT^E.
~ Dixerit
Salyianus mi pro mild, hic et paujo 1 " Hinccolligi polCst balyiahuni.patriaAgrippinen-
ppst. Lucretius Ifb. lii, V. 106 : In quo trii divefsi er-- seinluisse, utidicebamusiii Vfta ejtis.
rare videnlur.
159 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTEBI 160
Bapientiaeque virtutes, est etiam fide riobilis, quae A , Admitlite, quocso,hunc in illas beatas 186 ac sem~
oiiniibus semper ornalibus ornamento esf :, quia sitia piternasdomus, recipite in sacra hbrrea, aperile coe-
'
iiaciiihil lain ornatum est quod omare possit. Haec lesles thesattrps;; et' ita agite acipteragite, ut dum
ergo^ ut attdio, tantoe iiiicinopiae atqtteegestatis est, huric in thesaurum yestrum conditis, parlem thesau-
ilt ei nec residendi nec abeundi facttltas suppetat, rortimipsbrumessefaCiatis. Pottetis estillaineffabi-
quia nihll est quod vel ad victum vel ad fttgam ppi- lis Dei pietas ut, dum:eum in consoftium spiritualium
tuletur. Splum est, qubd mercenario opere viclum bonorum adoptatis, divitias quas in ipsum effunditis,
quaeritans, uxoribusbarbarbrumlocatitias.manus sub- :per ipsum augeatis. Ef satte si quid in ipso est bonoa
dit. Ita, licet per Dei^misericordiam VincuUscaptivi- indolis,:non::magna*| vobis difficultatis spes ejus ac
talis exempta sit, cum jara noo serviat conditiPne, salus esseVdebtebit:|ietiamsi nihil ex vobis audiat,
servit paupertate. Hoecigilurhabereriie hic nonullo- sufflcere ei hoc ipsum convenit quod vos videt.
rum sarictorum' gratiam non 'falsp Suspicans (nec Valete. i | ..
teiiininego, 185 ne negatpr gratioe irigratus fiahi. EPISTOLA H.
AD '
Sed plarie sicut liabere me eam non nego, ita noii. EUCHERIDM.
lnereri nie certb scio; in tantumut etiam si est ali- h Eucherio episcopo Salvianus. Ursicinus alumnus
qua in me illa, ego lamen illius causa non sim : 3B tuus salulationera tuam proxime ad me detulit: si
quia si qua e.siiri me gratia, ob eos, ni fallpr, maxi- iion jussus, laudo sapiehtiam, licet non probem falsi-
me data est quorttm intererat ut gratus tessem. Ut tatem : si jttssus, iniror quod mandare amoris offi-
verendum fpfsitan riiihi sit ne negans his qttod pro^- cium quam scriberfe maluisti, hoc est per servum
pter eos cpepi, non tam meairi rem his negare videar polius quam per te dare. Arguo itaque hoc et emen-
qiiara ipsorttm); liaec igitur attt id quodest aut plus dari volb ; si taroen negligenliae'est, non superbiae.
quarii est iri me esse fexistimans, miSit ad me liunc c Pedissequai etiiin plterumque novi honoris est arro-
qutem ad vos * ego fore ut agente me et anni- gantia: lictetin te nec generalis vitii Opinioadmittenda
tentte amicoruni meorum gralia, propinquorttm meo- sit, quia pf ope singularis est mcns ac benighitas tua.
runi esset auxilium. Feci ergo id quod rbgatus sum, Uride fespbrideri a te antiquoe .existimationi meae
sed taiiien parce, et apud paucos, rie gratia ipsa irt- etiam nuric jugiter ctipio, ne si in qtiibusdam officio-
grate uterer. Cbmmendavi hunc aliis, Cpmmendovo- rumtttorum mos discrepavit, aliquid inttenovisho-
blS, licfef non oeque aliis ut vobiS; Prifflum, qttia rioribtts liciiisse vidteitur.
commendari satis vobis eum qui estmeus, ila ut ip- EPJSTOLAIH.
siim nic non necesse est. Deinde quiactim me por- ill
Uonem vtestri exisiimetis, neteessefest;ettm qui niei Ipu.-" A [ | : AGMCIUM.
Agricib: episcopo Salvianus. Si excusare iuofli-
portio est vestri quoqute aliquatenus ppriioneni esse eibsitalfemiiieam apud sanctimoniam luam
ducaiis. Postremo, quod Commendatipipsasicutdi- cupiatii,
187 magis accuSaridus sim, qui inexcusabilem me
versi generis, ita etiam excellentioris est charitatis. esse,vel non agnoscam proe stoliditale, vel nolim proe
;
Aliis enifflcommendavi hunc corpbre, vobis splritu;
superbia corifiteri. Non excuso ergo : augmeiilum
aliis in emolumenla proesentiuni^vobisin spem fulu- eninl realiis
esl, ranoctentiam j'actare _post culpam.
rbrum; aliis ob brevia atque terrena,' vobis ob sem- Quid igitur fateiam, cui nec negandi delicli facullas
piterna atquC divina,:;et recte': ut qttia carrialia suppetit, hec tuendi? Negare enim manifesta non
vbbis ininuS quarii spirilalia bona suppetunt, illa ego
audep,:et,exeusare immodica non.possum. Confu-
tnagiS a vobis peterem quibiis vos iriagis abttndatis. niihi itaqrielad divinarrimtest remedia litte-
giehdum
.• '-';" •'.....- '.' I- ..-•.:.;.;-
Sttscipitfefergo,qua*so,htinc ul roea visctera(Philem. rarum,quoemaxiiiiorttm crumnum.; ;
12), et qiiantum in vobis est veStra; fateite,inlicite et
adhbrtamirii, dbcete; iristfuitte, formate, gighile. EPISTOLAIV.
Christi Dbthiniiiostri misericordlatribuat, ut qtiia ei AHSOCERCM ET SOCBCM.
id magis expedit,- qui nunc propiiiquusmeus est et e Hypalio et Quietoi*parenlibus Salvianus, Palladia
coeterorttmjvesteresseincipiatpotius qttamsuornm. ]D elAuspiciolasaIulemjPauIusapostolus,eleclionisvas,
STEPHANI BALUZII NOTiE. J ... •-.
; Detest;.hec loco quippiam; .reponendttm autem' P;Ahtippjilano in spcundaNarbOherisi,Iiattdproeul
videtur:: Quetn admt ego mit1o,;sperqns,fore,;eic. Massilia, qtti concilio Agalbensi subscripsit anno 506.
'i>Liigduheiisi, viro per eas tempesfbies cjarissimn,- Neque enim assenlibr Bittershusio.qui epistolam il-
cnjus filips Saioiiiiihi et Veranuin Salvifinusin disci- Jam piitat sferiptam fuisse ad Agroecium-episcopum
pliiiavliabuerat, liti dictuffi est supra; Ad tetiffirurSUni Senonfensem, ad. qijem cirea aiinum675. scripsit
seribil Salvianus epistolam oclavam. . Sidonius de electionte episcopi Bituricensis. Et is
<•SleplianusTornacensis epist.61 ;;Vwatih aliisil- ipse forlassis est.Agroecius: quicifca annum -458,
litd vulgare prpverbiiim: Hpriores rntitani mor.es. Jor- nondum episcppus, irijlle solidps EcclesioeNarbonehsi
danus-iri epistola ad G. Prioreih aptid Dbcliesiiium' obtulit, pt de peeuniajsua juyaret Busticum sedis il-,
tom. IV, pagi-755 : Nuhc ariiem rbgp•rie;-sit vefidi-' Jibs episCppum,qui Ecclfesiamsuam dudum exustam
ctmi de yobis illrid vtdgqre proverbium: Honores mu- Teaedificabat,ut Coiist]atex veterilhscriptiohe Narbo-
tont mores. Arnujphus Lexoyierisis episf.2 : Cteat neiisi quahj alibi edidimus-
enim cornovurnel rtoiiosuffecttis novm^pptisciehiiadt- e Erant lii paftenles 'Palladioe,'qiioeSalviani uxor
qniiatis. Vide nbtas ad epistolaih 109 Lupi Ferra- erat. ;-- ']''': '-'" .'"''
riensis.
161 EPISTOL.iE. 162
magister fidei et reeeptaculuin Dei, cum omnes epi- A me pronunliasti. Si proeteritas irarum causas exse-
stolas, utpote eloquentissimus vir, dictayerit; qui- ' queris, imputa tibi, qui Christiano filiam tuam dedi-
busdara tamen non suuni tantum nomen inscripsit : sli. Si id non esl, quid mihi irasceris, quia ea.m •
siquidem m alus Silvani, in nonnullis Timothei, in inmc in me religionem aiigere cupio quam tu in te
quibusdam vero utriusque noiniiii suum nomen ad- probare coepisti? Cur rogo in me non diligas quod
junxit. Cur id? Primum, credo, ut sbnul esse agno- es, qui in le quod eras ipse damnasli? Sed parcen-
scerentur qui simul scriberent. Deinde ut ii qui sepa- dum paululum verbis est : quia etiam in bona causa
ratim ab unoquoque eorum edocti fuerant, scirent bumilis esse in quantum res sinit, filii apud pa-
omnium non discrepare sententiam. Postremo ut rentes debet oratio.jndulgele, affectus cliarissi--
quos singulorum non movebat auctoritas, otunium mi : liberiorem me esse paululo in negotio suo Dei
saltem moveret assensus. Ita ergo et nos exemplo- affectus facit. Si quae sunt vobis alioesuccensendi
rum ingentium parvi imitatores, ad vos, quos natura causae, peccare me potuisse non abnego. In hoc
parentes, fide iratres, honore dominos haberaus, vero quia ideo succensetis, Jquia Christum amare
non, ut apostoli Uli,auctoritate docentium scribimus, videor, ignoscite quod dicturus sura. Pelo quideni
sed humilitate famulorum; ut qui hactenus singulo- veniara, quia .irascimini; sed non possum dicere
rum nostrorum epistolis moti non estis vel nunc B malum esse quod feci. Haec igitur apud vos meo no-
omnium obsecratione moveamini, nosque filios ve- mine, et quasi peculiari prece. Nunc tu, o dileclis-
tros * neque ex superfluo metus sit;..; et simul scia- sima ac venerabilissima c soror (quaeniihi tanto cha-
tis esse unum senlire pariter et metuere et 188 rior es quam prius, quanto plus a suis affeclus con-
aequalitersupplicare: non quia sciamus an vos omni- venit diligi in quibus seipsum Christusfecerit ainari),
bus irascamini, sed quia nos non possumus causa fungere partibus tuis simul meisque. Ora lu,-ut ego
esse divisi. Idem enim nobis admodum metus est, impetrem; tu postula, ut uferque vincanius. Oscula-
eliam si non eadem videlur offensa. Charitas quippe re,quia absens labiis non vales, saltem obsepratiptte
mutua facit ut Ucetvos non utiique forsan succensea- pedes parentum tuorum quasi ancilla, inanus quasi
lis, uno tamen fexnobis reo, alter sine trislitia realus alumna, ora quasi filia; Ne trepidaveris, ne liniueris :
esse non possit. Illud sane est quod nos contendere bonos judices habemus : affectus ipse pro te orat,
in aliquo et certare mutuo faciat, quod cum ambo filii natura ipsa tibi pbstulat, suffragia causoetuaein tuo-
vtestri aequaliter rei simus,.plus tameri unusquisque rum mentibus habes : cito adnnunt qui suo ipsi
nostrum pro altero quam pro se timet. Parentes cha- amore superantur. Obsecra ergo, et supplex dicito :
rissimi, parentes reverentissimi, interrogari vos quae- Quid feci, quid commerui? ignoscite quidquid illud
sumus liceat, Ita possuntb pignora sic amanlia non G est: veniam peto, etsi delictum nescio : nunquam
amari? Quid tantum mali commteruimusvvel affeclus vos, ut ipsi scilis, inofliciositate aut contumacia of-
dilectissimi, vel domini reverentissimi, ut nobis nCc fendi, nunquam verbo asperiore^Iaesi,' nunquam yul..
tanquam fiUisreddatur gratia, nec tanquam famttlis tu proterviore violavi : a vobis sum viro tradita, a
remittatur.offensa? Septimusjam fermeannus estex vobis 190 coujugi mancipata. Teneo, ni fallor,
quo nulla ad nos tam longe a vobis silos scripta mi- mandata vestra : hoeret sensibus meis sanctuin piae
sistis. NuUispene in Deum delinquenlibus tam lon- proeceptionisarcanum : morigeram me, ut puto, ante
gumlugendi tempus imponitur, nullos admodttnr omnia viro esse jussistis : veslroc volunlali bbsecula
maximorum criminum..... ut plus amet, SCilicefut sum, vestrac jtissioni obtemperavi : ilU in omnibus
patris motus non detrunenla amoris sint, sed pro- parui -cuime parere voluistis. Invitavit me ad reli-
fectus; cum quantum coercitio attulerit uttius corre- gionem, invilavit ad caslilatera. Date veriiam : turpe"
ctioni, lantuni correclio reddat mutuae charitati. credidi reluctari: res mihi verecunda, res pudens, res
Quatiquamhoc Ulos magis parentes facere conveniat, sancla visa est Sfalebr, cum de tali negotio. mecum
qui de nonhuUis ntegotiisveras irascendi filiis cattsas . ageret, erubuiquod non anle coepissem. Huc acces-
habent. Tu autem quid succenses, qui ex quo Chri- sit etiam reverentia Chrisli et affectus:: honeste me
stianus factus es, etiam falsas habere desiisti ? Esto D ; facere credidi quidquid Dei amore fecissem. Advol-
enim, conversiuncidam nostram paganus quondam vor vestris, o parentes c1iarissimi,pedUjuS: illa ego
non oequanimiter acceperis. Ferenda lunc fuit, ex vestra Palladia, vestra gractila, vestra doronula ; cum
disshnilitudine studiorura, eliam discrepantia volttn- qua. his tot voeabulis quoridam indulgtentissima'pie-
talum; quando etsi amor non succensebat, supersti- tate Jusistis; quae vobis per varia nomina nunc fui
tio tamen adversabatur. Nam licet pater non odisset maler, nunc avicula, nunc domina; cum esset sciU-
filium, error tamen 'oderat veritatem. Nttnfelonge cet unum vocabulum generis, aliud infanlioe,tertimn
aliud est. Ex quo Dei cultum professus es, 189 Pro dignitatis. En ego illa sum per quam vobis iUa pri-
STEPHANI BALUZII NOT^E.
a Haecverha parenthesi lnctuaenda esse cehsebat siac, m qua, qui ex conjugio aa saceraptium aasci-
Rittershusitts. Ego vero arbitror tea non essfehujus scebantur, ab uxorum toro separati, non aliter dein-
loci, adeoque jugulanda.
b Id est, proles. Vide supra pag. 74. ceps cum illis quamcum sororibus versabaritur. Vide
Sirmondum in notisad Sidon. lib. v, epist. 16, etRbs-
* Sic voeal Palladiam uxorem suam, ex cahonum
weydi pijpmasticpn ad Vilas Patrum.
praescripto et perpetua consuetudine priscae Eccle-
163 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI 164
inum et parcntum nomina ct avorum gaudia contige-"i! - A. de Dei misericordia loquor,qui non lantum poslulaia
runl; et, quod ntroque praestat, utrumque fcliciter,
, tribuil, scd inlcrdum eliam non sperata largitur j
'
cum fructu adipisccndi et beatitudine perfruendi: lantoque, si dici licel, major est hominibus huiuani-
noii quia hinc ego aliquid mihi depulera; sed tamen» lale el benevolenlia, quanto polestate alquc nalura ?
ingrala apud vosesse non debct per quam vos voJuitI Paratum, ut ait Livius, inter ltomanos Sabinosqiie
Deus esse feliccs. Ne, quoeso, ergo molestum vobisj belluin, et, quod diffieilius sedari jjolesl, ccejiiuin
sit quod rcferre aliquid Deo cupio, cui omnia repen- preces quondam et intervcntus charoruro pignorum
sare non possum. Pleni estis solatiis jucundissirois,, suslulerunl; cmuque una -eorum gens essel naluia
pleni pignoribus charissimis, pleni benedictione divi- ferox, alia dolore fervcns; tantum tamen visio alie-
na : proeter peculiarem mei causaro, vestrum nego- ctus nuitui valuit, ul nec Bomanus nicmor«sse bclii,
tium refcrre Deo gratiam jubel: dcbere me ei arbi- ncc Sabinus posset injurise; et illipaulo anie icri ac
tror quod vobis tanta concessit. Sed hoechactenus. semibarbari, cognali Isanguinis cupidi, sui prodigi,
Sufficienter enim j'am per nos, o cliarissima soror, amplecli sc niuluo inciperent; quia pignus mpluum
prccati sumus : reliqua sunt agenda per filiain. Uta- jani liabcre coepisscnf, iieretque unus uterque popu»
mur crgo (honeste enim pro Teconciliando parcnlumi ~~lus, quia unus ulriusque cssct ailfeclus.Nos non in
aflcctu cuncta lcntanlur), 191 ulamurillorura more! B »cie stamus, non arma sumimus, non vim inferinius,
et cxcmplo qui ultimo causarum Joco aliqua nonimn- nec propulsare tentaraus; inipium fore arbitrantes si
quam ad coinmovendam judicum misericordiam pro- vel in hoe Jilii parcntibus obvienl, ne puniantiir in-
fercbant laturis sententiam disceptatoribus, aut la- justi. Cur, rogo, quod iUi quondaro affcctus pro suis
mentanles matresfamilias, aut sordidatos senes, aut oblinuerunl, nostri non queant iinpelrare pro nobis?
plorantes parvulos ingercnies; scilicet ut qui supe- Aii ideo infelicissimi pene omniuin, ideo mijius mc-
riora causoeverbis jam cxoraverant, posleriora rebusi remur veuiam, quia repugnarc ncscimus? Quod vul-
ipsis perorarent. Offerimiiscrgo el nos vobis, o cha- lis nos pali, patiraur. Si irascimini, deprccamur; si
rissiini parentes, pignus pari quideni illorum, scd ta- puniendos credilis, acquiescimus. Quid, rogo, uliioni
men graliore suffragio. Oflcrimus enim pignus non post ista superest? Certe cliam si justas succensendi
incognitum, sed domesticum ; non alienura, sed pro- causas parentes habeaut, nihilttJiiliiigere-eisfelieius,
prium ; nec, ut illi oratores, et sibi et judicibus cx- nihil oplalius polest quaro ut «ic cis \>yorealu lilii
traneum, sed nobis simul vobisque commune; quoe satisfaciant, ne neccsse 193 babeant vindicare.
vos utique veslri sanguinis indoles aion ad incognito- Quid autero csl in quo magis possimu» vobis nos sa-
rum hominum cogit dileclionem, sed ad vestroruni -- „- tisfaccre? Filii vestri sumus, qui vos rogamus; nep-
revocat charitatem : nec alienos vobis aliena, sed C tis, pcr quam rogamus. Parcitc, indulgete illi. Eoi um
vestros veslra commendat: nequeid orat ut eos parentes cliarissimi pro se rogant, ob quorum soletis
ametis quos nimquam ante vidistis, sed ut eos non nomina etiam exlrancis nil ncgarc. Longum cst dc
oderitis quos, pulo, non diligere non potestis. Yestrum innuroeris pietatis atqucliumauitalis exempUsdiccre,
ideo, parentes charissirai, negotium, vestra res e=t; et praeposteriim ut dc majoribus ad minora vcniamus.
vesterid a vobis animus, vestra charitas deprecatur: Sed lamen id quod dicturus sum, specie quidcra mi-
nc, quaeso, lantum noliis iraseamini ut nec vobis nus esl, sed tamen re minus non est. Perorans quon-
consulatis, supplicante vobis.... commune pignus per dam pro periculo existimalionis atque incolumitatis
nos simul atque nobiscum, el primam pene ad vos suoein Bomanoforo R:ScrviusGalba,cumobdifficul-
vocem pro noslri emiltit oileiisa. Infelix prorsus ejus talem negotii ct invidiam facti sui parum non modo
'et miseranda condilio, quoe avos suos cx parcntum in causa, sed eliam in eloquentia spei poneret, arle
primum reatu coepit agnoscere. Miseremini, quoesu- usus est ut judicum animos, quos inflectere precum
mus, innocenlioe ejus, misercmini necessitatis : co- ambilione non poterat, rcrum tentaret affcctu.Itaquc
gitur quodammodo pro ollensa suonim jam suppli- censumplis jam admodum cunclis oratoriae arlis in-
care, quae adliuc ncscil quid sit olfendere. Loesus geniique subsidiis, cum parum se promovisse intel-
quoiidam Ninmtarum peccatis Deus,vagilu infantium D lexisset, parvulum quem secura habebat, Galli, ut
ct ploralione molitus est. Nam licet tolum Jeganius illis temporibus videbatur, clarissimi et nuper morlui
luvisse populum, proecipuam laroen misericordiam viri filiuin, el parvas ante subsellia audilorum indo-
meruit sors et innpcenlia parvulorum, dicentc ad les suas in consessu judicum conspccluque produxit:
Jonam Deo : 192 Si valde conlrislatus es snper cu- quos cum laluris seutentiam disceptaloribus orationc
curbitam (Jon. iv, 9). Et paulo post : Ego non par- flebili commendaret, fracloe affectu omnium menlcs
cctmsuper Ninive civilalem magnam, in qua commo- el inclinatae sunt. Quidplura? Factum cst ul inflexis
raniur plus quctm centum viginti millict, qui non co- cunctorum sensibus, daret inisericordia Iiuraanilali
gnoverunt siiustram suam aut dexterctm (lbid., 11)? quidquid arabitioni verilas denegaret. 0 affectus hu-
declarans scilicet propter sinceritatem innocentiiun inani quanti estis, quantum valetis, qui etiam in
se etiam culpis nocenlium pepercissc. Sed quid ego judieio j'us Jiabere poluislis! Discite, o parcntes cha-
, STEPHANI BALUZHNOT/E.
a Vide Ciceronem in Bruto, cnp. 25, et Quinlilianum lib. n Inslitul., cap. 15.
165 EPISTOLJE. .16(1
rissjmi, venia vestri diclum sit, discite vel hoc saltera .A vcstibula lempli sui tet circumsepta servavit; prote-
exemplo frangi atque-molliri. Certe teliain illic ni.ise- clionemque suam latius fundtens,fecit salutem animoe
ricordia yaluit; ubi locum esse misericordiae npn tuae usque ad salutem corppris pervenire. Quamvis
licebal. Laturi senlentiam judiees, qui nihil se nisi ego iie'hanc quidem tibi quam perlulisli, lerrestris
ex veritatis pfficio proinintiaturos esse juraveranti vasculi infirmitatem obfuisse exislimem, cujus forti-
excludere tamen ilS-i. misericordiam nec post sa- tudo, ut scis, nienli semper inunica est. Ut fe jure
cramenta potuerunt; in tantum humanitate moti, ut nuhe tanto fortiorem spiritii pufem, quanlo imbecil-
dum alieno negolio consulunt, suum pene oblivisce^. lior carne esse cqepisti. (Jqro enim, inquit Appstolus,
renlur. Nihiivos durum, nibil insolens deprecamur. concupiscitadversus spirilum,spirilus qdversiiscarnem.
Vestrisvos praestale pro vpbis, qiiod proestiterunt ITIl limc enim invkent sibi adversqntur^:ut non quwvtiltis,
. exlraneis conlra se. Gerle nec causa illic jtt.stipr, nec illa faciatis (Gal. y,T7). Ergo s> repugnante cpr-
persona cliarior, neeaudieiitia huinamor, nec prator pore quaevolumus facere npn pos.sumus,itifirmandum
gratior fuit. Illic agebatur ;pro crimine, hic pro affe- carne est ut oplata faciainus. Et yeriim pst, « Iijibe-
ctu; illic pro exlraneis, hic pro filiis; illic apud jura- cillitas enim carnis menlis yigoreroexacuit; etafleclis
tos j'udices, hic apud injuratos parentes;illie per . artubus, vires corporum in .yirlutes transfferuiiturani-
oratorem qui eircuroscribere 'nifebantur, hic per B . in.orum : ut mihi genus qupddaro sanitatis esse'196
neplenij qute quo vos ipsa infantiae snoe simplicitate yideatur, homroem interdum non esse sanum. Nulla
plus nioveat, adhuc rogare non novil. Quid est quod enim admodum tum spiritui cuin cprpore, id est, nulla
causoedesit? quod novuro inquirendum est inaudi- divinoeindojieum teiTeno lioslelucfatioest.Non tur-
tuinque suffragium? Num exlraneorum apud yos pre- pibps flammismedulloeoestttant,non malesanam mett-
CUJUS utendum est? Semper in amore caulela est. tem lalenlia inceiltiva succendunt, non vagi sensus
Nemo enim melius diligit quam qui maxinie yeretiir per varia obleclaroenta lascivjuiit; sed sola exsullat
pffendere. Unde egp nunc veniam peto, non qjiia anima, Joeta cprpore affectp quasi adversario subju-
pffeudisse me noverim, sed ut locum offensoepenilus gato. Gaude crgo, alumiia Christi; seniper quidera
noii rejinquaih; nec eoiiscientia cujpoe, sed ratione simplicis et quietoe, se.dJiunc magis defoecatoetuift
et pificio .charitalis; ut maj'oreni apud te affectus menlis et liberae oslium aperi, et detrahe, ijtlegis,
graliam obsecratio mereatur innoxu, et amori proiiT Spiritum sanctum (Psalm. cxym, 151 ). Nunquam,
ciat supplicatio reatu- carens; habeasque plus iu filii ut puto, babitatore Deo dignior exslitisti : qiiaptp
lui deprecatione quod diligas, si non habes quod ihibeciUior corpore, tantp purior sensu. Vincentibus
remiltas. Quanqiiam lemere fortasse nobis de inno- carriem tuam morbis mente vicisti. Felix si hanc
centia blandiaraur, quid lu de nobis sentias neScien- 'C semper corppris mor.tem in vitam spiritus cpnserva-
tes. Tui enim nobis sepsus magis quam nostrae ojii- . ris. Exstinclis in te forsitan cunclis littnjanarum ten-
•liionisratio babenda est. Superest ergo ut si quid . tationum incentivis," habere quodainiijodp naturara
aliud et quidquid illud commissum a nobis est, tu qui anitiioe eliam in carne cpepisli. Ut mihi iipp splum
jd offensa dignmiiputas, venia quoque non indignum niagua Dei dispensalione, sed etiani magnp niiraere,
arJjilreris. Pulchre tibi ipse in luorum reatu satisfa- et ante oegrotasseet nunc conyaluisse yidearis. M-
cies. Nihil de ultione perdit fiUo ignoscens paler.; .grotasli eniin bactenus ad virtutem spiritus confir-
quia felicius mullo est et laudabilius suis aliquem mandani, secura forsitan sanifatem nunc adipiscens
etiam immerito ignoscere, quatti in suos eliam me- jam carne superata;. ut.post bane redditam corpori
rito vindicare. Vale. incplttttiitatem sine nlla animae infirmitate possideas,
EPISTOLA V. tetita caro valere incipiat ut jam tentalio nbn resur-
|95 •
. ADCATTURAM. gat. Vale.
- EPISTOLA VI.
Catturoe soi'ori Salvianus. Etsi docehte Paulo
apostolo quid cohveniat nos orare nescimus (Rom. ADLIMENIUM.
VJII,26); quo fit ut interdum quid velle aut gaudere P
oporteal nesciamus : tainen ego pro communi hu- Limenio Salvianus ift Dpminb saluteni. Etsi scio
mani generis affectu (quo pmnes admpdum hpmihfes, noneslas nient.es prBbl affecthS iibn ohlivisci, ideo
pie magis quam sapientter, eos qui nobis curoesuni quiaboni in bonis studiis qiiasinaluram quodamiiiodo
cupimus quam diutissime esse nobiscum) gaudtep «uam diligunt; tainen quia, quanlum irt nobis est,
quod post gravem diutiirnttniqiie mpfbum, spem 'augere nos 1@7 ajribfeihboiiprttni ahilcbrum ofticip
etiam proesentisvitae indepta es, quoe futuroe senjper ii,ostr.pconveriit, adnipncncltthi fe charitatis plVma
habuisti. Benediclus itaque Dominus Deus nosfer, me eceploe,nuper a te auctse existunavi, ut Jegens
qui semper spiritus ttti custps, njinc proecipiieetiam epistolas meas, duiii in me stttdittrii ttti amoris vide-
carnis fuit; et in te manens teque custpdieiis, ma- ris, intemei accenderes. Dabit autem, noii ambigo,
num suam ex interioribus tuis usque ad exteriora. •Deusnoster ut affectum Cbristianoruin infefCipiens,
porrexil; nec Soluin sancla sanctorum, sed tetiam Christi ipse affectusJjas. Vale inDomino.
STEPHANI BALUZH NOT^E.
~ Yide
supra lib. i, de Gubernalione, pag. 10.
167 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBiETERJI i6g
EPISTOLA VII; A nori cedat officio. Hocc,mi domini venerabiles, juxta
ADAPRUM ETVERUM. opiniunculaffi meani non tam proesumplionesciCn-
tiaeqtiam honore reverentite vestrae scribenda ad vos
Apro efVero Salvianus. OJlicii^sit,'an impuden- putavi.' Si'ahud vos sentire ostenderilis, ego ma-
tiie, qttod prius ad Vos scripsi quara a vobisjus scri- num ad bsmeuiii ponam; et juxta exemplum sancti
bendi acciperem , nialo vestri esse jttdicii quam as- Job, qui postdivinam vocem in comparationem Jo-
sertionis meae; quia res dubia ac laleris melius sem- quentisVDeiparvum! se et imbecillum esse cognovit,
per btinis iiitei'pi'tetatoribusquam malis deferisofibus terram me, utsumj squalidam, el insiricerum cice-
crcditur. Sed licet bocc vere se ila habeanl et a me rem judicabo , dicamque illud : Semel locutus smn:
ila essC ducanlur, tameh si quid itt veri opinionfe non adjiciam : Neteimmerilo : incidere enim in falsoe
secundum intelligenliam meam sit, audiendum a me opinionis errorem priusquam vera cognoscas, im-
pntalis, ego sic arbitrbr, si quartdo de officiodefe- periti attimi est et simplicis; perseverare vero in eo,
fendo parvis , ut fegosura, apud superiores, ufvos postquam agnoveris, contumacioe.Valete.
cstis, sancia contehlio est, melius eos facere si prae- EPISTOLA
i VIII.
bccupent scriptb patronos suos qttam si ab iis prae- : ADEUCHERlUM.
.
I
occupentui. Nam cum ipsa scribendi rescribendique JJ a Domino et dulcissinio Eucherio episcopo, Sal-
assiduitas dandis vel maxime et reddendis obsequiis vianus presbyter. Ilegi libros quos transmisisti, stjio
deferatur; mulfo necegse est humilius sit fetobse- 199 breves , doctrina uberes, leclione expedilos,
quentius, dare quempiam operam ut officium prius instructione perfectos, menti luoeac pietati pares.
deferat quam exspectare ut prius capiaf: quia, juxla Nec miror quod tam ulile ac pulchrum opus ad in-
id qubd supra diximus, delatio olficii fttgere hono- sliliilionem potiSsimum sanctorum ac b beatorum
fcm , dissimulatio affectare videatur. Congrue fergo pignorum condidisti. Cum eniffi exiniium in eis tem-
et multis modis rationabililcr actum est, ut ego ad plum Deo oediUCaveiis, doetrina novoe eruditionis
vos prius scriberem. Pririium, quia turpiter ad ho- quasi summum aedilicii tui culmen ornasti; et ut
norem ambisse viderer inferior. Deinde, quod vos ab indoles sanctae aequfedoctrina ac vita inlustrarentur,
bmni hujuScemodi 198 opinionis nota ita morum quos morali inStitutione formaveras, spirilali inslru-
vestrorttm dignitas vindical, ut pene quidquid a vo- ctione decbrasti. Superest ut DottiinusDeus noster
bis fit, nihil non recte factum esse credatur. Poslre- cujus dono admirandissimi j'uvenes tales sunt, pares
inoj qubd etiam si hoc consilio vos ad me non scri- feosfacial libris tuis, id est, ttt .quidqttid illi conli-
psissetis , ut ego peccator el irobecillus prius defer- nent in mysterio, hoc uterque illorum habeat in
feni officia quam sumerem; pio magis id vos corisilioC sfensu. Et quia jarii dispensatiotte diviua atque judi-
fecisse existimandum erat quam arrogaiiti. Cum cio eliara ~ magistri Ecclesiarum esse coeperunt;
cnini tolius ferme humilitalis et prope omniuni ofli- donec hoc bebignissimi Dei pietas, ut doctrina illo-
cioruin palmam indepli sitis, noii lam credi potera- rum fructus sit Ecclesiarura et tuus, profecfuque
vos amico voluisse honorem negare quam onus no- , excellentissimo tam illum ornent a quo sunt geniti,
: lulssfe
iinponere. Qttamvis enim honestum et religio- ' qoam eos qubs ipsi sua institutione generaverint.
sum sludium sit praeoccupare humilitate et vincere; Mihiqne;hoc, etsi non inter omnia, certe vel posl
tairien quando inter tales ut nos sumuS, id esti in- oiiinia misericors Deus tribuat, u't qui fuerunt d di-
ter suromos atque inUnlum, 'hujusceinodi negotimn scipuli quondam mei, sint nunc quolidie oratores
'
fest; aburidanlibris charitatis rem major facil si mi- mei. Valc, mi dominus et dulcis meus.
STEPHANI BALU/II NOTJE.
a Ita velusCodexnionasterii Corbeiensis, in qup con- misisse. Idem librjo iv, cap. 3, ait Eudoxium, qui
linenturOpera Eucherii Lugduttensisepiscopi.Pithoeus Leontio successerat in episcopatu Antiocheno, Euno-
cdidit: DominoeldttlcisuoEuclierioepiscopoSalvianus. mium designasse ad diaconatumj ipsum vero non
Beliqua istius epistoloeemendata sunt ad fidem ejus- suscepiSse ministerium priusquam accurate ad do-
derii codicis Corbeiensis, qui nunc exstat Parisiis iii clriiiam pervertissetj.Ex liis dttobus locis conficiposse
bibliotheca Sancli Gennani de Pratis. . puto dptetendimiinus, contra quamplacuit viro docto
b Salonii videlicet et Verani. D.aflixum fuisse oifijeio diaconi, saltem in Ecclesia'
c Non pulo eos tum fuisse episcopos. Non diceret Orientaii. Nara quofi ad Occidentalem perlinet, nihil
enimSalvianttseos ccepisseessemagistrosEcclesiarurii, adhuc certi compertum habeo. Sed cum antiquitas
sed dixisstet j"am esse magistros. Nam magistrbrum diaconos etiam coiistituerit in sacerdptio, colUgihinc
Ecclesioe.appellatio prinium pertinet ad episcopos; jion absurde potest majus aliquid fuisse illorum .o(-
sedlainenetiamadalios, ul coUigiturexcommonitorio ficium quam simplex minisleriiim, adeoque eliain
Vincentii Lirinensis. UndeJulianus Ponierius inlib. n docendi auctoritatem illis fuisse commissam non se-
deVita cohtempl.Vcap.2:Eaveraessedivinis teslimo- cus ac episcopp et presbytero, rion tamen sine jussu
niis conabor ostendere; siprius\pauca de laude verorum episcopi.
sacerdotum, qui, sunl Ecclesiarummagistri, prolulero. a Fuerat enim. Salviarius, uti jam non semel obser-
Prbnus igitttr niagisteril gradus, ut tegoquidem arbi- vavimus, magister Salonii et Verani; ut docet ipse
tror, fuit itt diaconis. Auctor ehim fest J^hilbslorgius Salvianus, cum in hoc loco, tum teliafflTn epistola
lib.iiiHist.Eccles.,cap.I7,-LeontittmAntiochiae epi- sequenli. Quod etiani testatur Eucberius.in.epistola
scopum factum,discipulumsuumAetiumdesignassead ad Salonium quaepraefigisoletquaestionihusveteristet
ordinem diacorii,"eiqufe.ut Eccltesiaedogniata In fec- riovi Testamenti. Idem Geiinadius de Salviano lo-
clesia docerfetraandasse, hunc vero diaconalum equi- . quens ; Magister epitcoporum sanctprum Salbnii'cf
dem: suscipera noluisse, docendi tairien munus ad- Verani, j
m 'EPISTGLiE: ..,.: 170
•:. EPISTOLA IX. : ?A sunt. Cur is qui scripsit, ad.Ecclesiam scripserit, et
ADSAL0MUM.' . ,,uti'Um alieno nomine, et an .suo : si nbn suo, cur
alieno : et si alieno, cnr; Timolhei: 201 .potissimiim
a Domuio ac beatissimp discipulo, filio et patri, :Vnomenquod scriberetur.eiegerit. Tgitur ut libelliad
per insiitutionem discipuio, per amorem filio, b per .Ecclesiain seriberentur, hu*ccausa est.-Scriptor ille,
hoiiorfempatri, ° Salonio episcopo, Salvianus. Qttae- ut etiam sCripta ipsa..teslantur,- habet Tiune;in se
ris a me, o mi Saloni, cliaritas mea, cur libellishu- cultum atque affectum Dei, ut Deo uibil pi'oeponeh-
per a quodam hujus temporis homine adEcclesiam • dum putat, secundum illud. scilicet IJpmini.nbstri
iaclis Timothei nomen inscriptum sit. Addis praeter- dictum, quo ait : Qui amat fitium aut fttiam plut
ea quod nisi fationem vbeabuli evidenter expressero, quam me, non estme dignus (Matth. x, 37).. Quamvis
dum nominantur 200 Timoilici, inter apocrypha : dictum boc tepidissimi acnegligentissimi quique hp-
sint fortassfe reputandi. Ago gralias aique habeo mines solo tantum persecutionis tempofe putent
quod de mteila judicas, ut pertinere hoc oestimesad esse servandum. Quasi; vero;ulIum omnino tempus
fidei me33 curam ne quid ecclesiaslici operis vaciU sit quo praeferri aliquid Deo debeat; aut qui perse-
lare permiltam; scilicet ut res summaesalubritatis JJ cutionis tempore pretiosioreia omnibus rebusCbri-
non sitminoris pretii per opinionis incertum. Suffi-' stum habere debet, reliquo .oaini tempore habere
cere itaque ad excludendam penitus apbcryplii styli debeat viliorero. Quod si ita est, amorem Dei per-
suspicionem etiara hoc solum poterat, quod superius secutioni debebimus , non fidei; et func tantum po-
indicavi lUjrosneotericae dispulationis esse, et a proe- lerimns quando nos impii persequenlur : cum utique
senlis temporis homine divinarum rerum studio at- . aut majorem aut certe non minorem tranquillis
que amore cbtiscriplos; Carent enim apoeryphi su- : qttam asperis rebus affectum Domino debeamiis.
spicione, qui agnoscuntur Timothei apostoli non Quia et lioc ipso a nobis pius debet diligi, quia.nos
luisse. Sed requirit forsitan aliquis, quis ille auctor a malis non patitur affligi; indulgentia scilicet pus-
- sit, si apostolus non est, et ulrum suum Ubellis ipsis .• simi et mollissimi patris.nobiscum.agens, qui
magis
an alieuum nomen inscripserit. Verum est. Potest vult nos in pace et quiete fidem nostram religiosis
hoc quidem quaeri. Et recle quaeritur, si inquisilio operibus ostendere, quamin.persecutionepoenisno-
valel ad fruetum aJiquem pervenire, Coeferumsi ii*- strorum corporuni coroprobare. Etideo si tunc ei
fructuosa est, qttid neCesseest ut laboret curiosilas, nil proeferenduniest quando nobiscum.asperfeagitur,
cum profectum curiositatis non sit habitura cbgni- ne tunc quidem praefefri debet quando per indulgen-
tiO? In omni enim volumine profectus magis quaeri- p, liara plus meretuf. Sed haecalii tempbri raagis cbn-
tur lectionis qttam d nomen aucloris. Et ideo si' . gruunt. Nunc quod coepimus exsequamur. Videtis
profeclus est in leclione, et habet quisquis ille est jgilur scriptor ille quem diximus graves atque mul-
quod potest instrttere lecturos, quid ei cum voca- tiplices Christianorum pene omniummorbos, atque
;bulo quod juvare hon potest curiosos?Tla ut dignis- a cunclis in Ecclesia positis non solum non postponi
simehuic inquisitori angelicum illud respondeatur : omnia Deo, sed prope cimcta praeponi. (Nam et
Ptilriam quwris, arimercenarium (Tob.y, 17)? Cum ebriosi in ebrielatibus Deuin spernere videhtur, et
' enim nullus profectus sit in nomine; qui profectum cupidi in cupiditate, et impudici in Ubidine,
202
in scripiisinvenit, superllue nomen scriptorislnqui- et cruenti in crudelitate, et in his omnibus pene
rit. Causae ergo, ut dixi, ista sufficiunt. Sed quia omnes : atque hoc eo gravius, quod non solum hoec
tibi, o mi Saloni, decus noslrum atque subsidium, per scelus atrocissimum diu admiltuntur, sed ne post-
negare nihil possumus, evidentia dicemus. Tiia sunt ea quidem per poenitentiam corrigunlur; maxime
- fluaein libelUs istis de quibus loquimur, quoeri pos- cum etianvin his aui hflenitentes«sse dicuntur. " no-
STEPHANI BALUZHNOT^E.
a Heecinscriptio, quae deest m alus- editiombus , Quod eiiam in liac nostrg conversalione
hodieque con-
sumpta est expervetusto codice ms. bibliothecaeRe- ut
tingit, filiusepiscopus faclus, pairis sui pater voee-
in
giae, quo eontinenlur libri quatuor adversus ava- lur,non nascenai oraine, sed honpre. Hinc illa yox
riliam. Siihilem Strabi Fuldensis epigraphen ex epi- D Hieronyrai de episcopis : Meminerinl se patres esse,
slola ad Gerungura nos olim altulimus in notis ad non dominos. Augustinus tamen episcopus Hierony-
.fepistolamdecimam Lupi Ferrariensis. Non exstare liiuiii presbyterum appellat fratrem. Jani lum enim
autem istam Salviani epistolamirivetustissimoexem- fteceptum fefat discrimen episcoporum et presbyterp-
.pjari suo admouuit Pithoeus. Porro cum ea hactenus rum. Quanquamenim, inquit Augustinus ad Hierony-
edita fuerit in fronte librorum adversus Avaritiam, mum scribens, securidumhonqrum vocabula quwjam
vice pKefationis, nos eam ad librum Epistolarum Ecclesiw usus oblinuil, episcqpatus presbyterio major
censentes pertinere debere, ab eo Ipcoillam amovi- sil, tamen in mullis rebus Augustinus Hieronymo mi-
mus, et inter epistolas reposuimus. nor est.
b Ideo Salonius Salviani pater erat per honorem, «' Videnotas ad praefationemUbrorum de Guber-
quia episcopus erat. Episcopi enim per illas tempe- • natione Dei, et Sirmondum in nptis ad Sidon. lib.
.statesinferioris ordinis clericos , atque adeo presby- VII,epist. 15.
teros, ut plurimum fiUos appellabanf Hieronymns d Cassianus collat. 28 cap. i ait omnertt dictorum
Augustino : Vale , mi amke charissime, wlate fili, di- vacillare auctoritatem si dicentis meritum sttbtra-
gnitate parens. Sldpnius Arvernorum episcppns lib. batur. - Ita omnino codex .'.,,.;•
VIIepist. 17 loquens de Victorio comite : Quem jure rCgius. Pro quo Pithoeiveditio
tiBCularipatrdnum, jure ecclesiaslicoftlium, excoiout haljuit : Nomen sit magis pwnitentiw quam.fruelut.
ut
cliens, pater diligo. Cassiodorus in psalm. ci.x ; Sic Ruricius Lemovicum meorum '" cpUcbpus aifin. '
. PAIKOL. LIII. '. ft'"
tJI S. SALVJANIMASSILIENSISPRESBYVTERI Vft2
men sit magis pcenitentia ipsa qttain fructus : quia j V '
licet una sit causa imaxima; mulfaetamen, ut reor,
parum surit rerum vocabula ipsaS res non habentia, esse potuerunt. Ac prima iUa veniens a mandatb
; tet nihil virtutum verba sine virUius, Pluriml nam- Dei, quo praecipiraur vitare omnihus modis terrfe-
qije ac pene tettiicti,efrerum abundantes* etconscii «tris gloriae vanilatetti; ne dttm humanaelaudis ina-
crimirium ac flagitiorum stiortiffi, non modo ea quas nem aurulam qiiaerunus, proeraiura cceleste perda-
~
admiserunt, exomologesi ac satisfactione, sed ne mus. JEx qiio etiam illud est qttod et orari Deus et
hoc quidein quod facilliffiumest,, donissaltem ac .donari ociilte j'ubens, vult nos ifiictum boni operis
riiisericordiis tediffiere dignantur : atque non soluru commendare secrefo; quia nuUasit raajor fidei de-
icfirt prosperis rtegligtint, sed quod ffiultumirreli- votio qUam quoe cpnscientiam vilat hbminum, Deo
glosiiis , in adversis; tton solutii, incolumes, sed teste coritenla. Netciat enim, inquit Salvator, manus
etiam delicientes. Tanta incredulitaseSfhomimim et tna sinistra quid fticiat dextera tua:.et Pater tuut, qui
tarii gravis itifideliuffiTartguor-aiiimarum, utcuni videt in gbsconso, reddel tibi (Matth. vi, 3, 4). Et
nitilti riiaximas opesTiSefedibus,interdum etiam ex- ideo scriptori illi ad sublrahendum e titulo noniten
ttaneis dereUiiquant; fcbcsolutti se putanl perdere suum atque celandum sufficere:haec tantummodo
qiiod prp Spe sua dederint ac salute. Et quidein .causa potuil; ut qttod in honOremDomini sui fece-
islud licel in Omnibusfere grave sit ,1praccipuein ]5:rat, divinoe tanluro conscieritiaereservaret, et res
Ms tamen qttos in consimiU crimine infidelitatis . conimendabilior Deb fieret quoefamam publicam de-
etiam b proftessiosanctitatis accusat. Sed idem mor- vitasset.VSed taniten,quod confitendum test, praeci-
btts hic non ssecularium' lantum est, sed eorum puum Ulud fuit, quia scripfor ille, ut legimus, hu-
etiam qui sibi. nomen religionis usurpant.) Et ideo mUis cst 204 in pculis suis ac -vUlssUii, exiguum
videns ille qui sCripsit, commune esse hoc malum se penitus atque ultimuhi pulahs, «t hoc, quod ma-
prOpteuniverSorum, labemqtie hanc non ad mundia- jus est;; mira fide : nOh officio humiUtatis assumptae,
lestantum homintes, sed etiam ad pcenitentes atqoe sed judiCii simplicis Veritate. JJride psl quod j'ure se
conversos, adviduas quoque jam continehtlaropro- -tetiam ab aliis talem habetidum putans qualis a se-
fessas atqne ad puellas iti sacris altaribus consecra- . metipso habereiur, jrecte libellisiSuisaUenum nomen
tas; quodque, ut ita dixterim, .propeinter monstra inseruit; scilicet ne auctoritalem salubribus scriptis
reputandum fest, ad levitasetiam atque presbyteros; ' personae suaeparvitas derogaret: omnia enim amo-
«tquodhis feralitis multo est, etiam ad Cpiscopos do dicta tanti existimantur, quantus est ipse qui
pervenisse, ex quibusmulti quos supradixi, sine dixit. Si quidem tam imbecilla ,sunt judicia hujus
-affectibus,; sine pignore, hori familias, 203 no11 temporis ac pene lam nulla, ut qui legunt non tam
fflios habentes, opes et sttbstaritias suas non paupe- (J.considerent quid legant quam cujus legant, nec tam
ribus , non ecclesiis , non sUii ipsis, nbn deniqtte, dictionis vim atque virtutem quam diclatoris cogi-
qubd his omnibus majus est ac praestantius, Dep, tent dignitatem. Idcirco igitur scriptor ille abscondi
stedsaecularibusyel maxime et divitibtis Ct extranteis et Iatitare omnmus modis voluit, ne scripta quoein
deputarent; factus estin corde ipsius, sicufscriptum se habent plurimum salubritatis, minora forsitan
;est, zelus Domini quasi ignis ardens (Jef. xx, 9). fiefeht per nomen auctoris. Habet itaque quisquis
Et quia, oestuaiitibus"sacro affeclu medullis suis, iUe est qui requirit. cttr alienum nomen assumptum
aliud in lali oeslufacere non potuit, in vocem dolo- sit. Restat dicere cur Timothei. Quod ut dicamus,
ris erupif Vox autem ipsa cui impfenderetur,uullus ad auctorem denuo reversuri sumus. Is enim cau-
magis idoneus visus esf.quani EccleSia, oujus utique sarum bmriium causa est: quisicut humilitali prae-
pars ipsi erant qui ista faciebant. Superflueenim stitit utalienum, sic timori afque cautelaeut Timo-
uni aiit paucis scribitttr, ubi est causa.cunclorum. thei noraen ScribeBtet.Payidus qhippe Cst el-formi- -
Haecergo ratio et persuasit et compulit, ut JUjellide dolosuSj ac nonnunquam etiam Jevium mettdaciorura
quibus loqttimur ad Ecclesiam mitterentur. Nunc fugax, atque in tantttm pfecCaremetuens ttt interdum
iUttd dicimus p;uod ^eCundttm est, scilicet, cur in et noh timenda formidet. Gum crgo subtrahefe e
filttlo libellbrum ttotiVsifnoroteoattctbris. Cujusrei I) titulo nb.nien suum et irisererte VfeUetaUenum,'«li-
STEPHANI BALUZUNOTiE.
JibrP II Cpist. 12 : Pcenitentia, frtiler charissime, non JD frequentaiur, exomologesisesl, mta delklum pomino
nbriiineestsuscipienda, sed opere. Sic enim Jegendum nosifum tonfitemui, non rpddemttt igtiarq, sed quate^-
fest pro teo;quod Canisiusedidit Pdtientia, frater;eic. nus salisfactio conifessionedisponilur, confessiqnepce-
VEademmedicbia adhibehda tesfhbhiilioe 53 Caesarii riiteriiitintiscitur, ppenitetitiaDeus mitigdtur^ Ilaque
fepiscopiArelatensis, in qtta hodie Itegitttr,rii cumin exomblogesispfostefheridi et ttumiliflcahctihominisdi-
eii ochlos ptitientiwelciuserit,chin legfendumsit, pw- sciplina est, conversqlioheminjungerismisericofdiw il-
nitentiw. Item homiliaePauli Diaconi : Omnis pecca- licem. lie ipsoquoqitehabitu qtqtievklu mandat, sacro
itir,si vtill advetiiam altingefe, tibjectonnivetso cordis el cineri incubdre,-corpus sordibusobicurare, animum
iiiihofe debettimriimodisse ierfatti et cinerem exisli- triwroribttsdejicere,mi quwpeccqviitristi tractalione,.
mare; ul a vera hnmilitale incipiens, valeat sibi a Do- tetc.Vide Cyprianum in libro de Lapsis, Ubi de Ana-
MhP patieiiiiam impelrdre. Legfendumfest itaque pm- nia, Azafia, Misaheje et DaniteleloquitUr. .
niteriiiam. i>Vidtestipra pagl 6.
» Infra lib. i adversns Avaritiam, pag. 221 : Sed * Anttealegebatuf Timothei, riott splUinin editis,
'gupihqdoei exotnologesisdiuiurha opitultibiturin ex- sed fetiatti incodicte regio. Jtaqttte quia cpnstabat
trehii' -sito? Tertulliauiusiii Jibro deVPPeniteritiaCap. mendum hic tesse, ejt substituendamtesstealiquamvp-
#:T6 actus qui magis Cfwco vocabuloexprimitur et. cem quae eonveniret homini pavidb et Tormidbloso»
173 - ADVERSUSAVARJTIAMLIB. J. 174
muil in hae nominUfflcbiiiirititationemendacium, rie- j t ligere debes, pro iionpr.eDei ad EccjesiSiiiseriptum
quaquam scUicefadmittendatoputans etiam in officib esse, immo potius jpsum bonorem Dei scripta.mi-
sancti operis maculaiti falsilatis. Positus itaque in sisse; quia recte ip.sescripsisse dicitur p.er giieiii fa-
hoc ambiguoeopinionis incerto, optimum fore cre- , ctum est ut scriberetur. Hac caii.saigitur in .litulo
didit ut beali EvangtelisloeS.acratissbnumsequeretur Jibellorum Timothei npmen inscriptum pst. Gon-
exemplum; qui in ulroque divini operis exordip jjruum siquidem scriptor iUe existimayit.nt cum in
Tbeophilinomen inscribens, cum ad hominem scri- honorem Dei libellos scriberet, ipsi Pivinitatis Jio-
psisse videatur, 205 ad amorem Dei scripsit; hoc nori titulum consecraret. Jlabes, o mi Saloni, phari-
scUicetdignissimumtessejudicans, ut ad ipsuni affe- tasmea, habes quod exegisti: implevippusrnuneris
ctum Dei scripta dirigeret, a quo ad scribendumira- imperati. Superest ut quia ego functus siun partibus
pulsus esset. Hpc ergo etiam scriplor hic de quo meis, et tu fungaris tuis; id est, ore.s .Dpminum
loquimur, usus est argumento atque consiUo. Con-' Deum nostrum, et orando impetres .ut JU*eIliad Ec-
scius enim sibi sic se omnia.in scriptis suis pro Dei' clesiam Christi honpre conscripti tantuni apud Jfteum
Iionore, sicut illum pro Dei amore, Jecjsse, quata- scriptori suo prosint, quantum eos prpdesse ipse
tione ille Theophili, hac etiam hic Timothei noniine' - omnibus cupit. Nec injustum, pttto, est .desiderium
scripsit. Nairi sicut Tbeophili yocabulo amor, sic ;(*,quo tautum sibi aliquis praestari ppsfulafpro .salute,
Timothei honor Divinitatis exprimitur. Itaque cum' quantumipse optat cunctis pro cb.aritate. a Valp, mi
legis Timotheumad Ecclesiamscripsisse, boCintel- Saloni, decus nostrum atque subsidium. .
STEPHANJBALUZHNOT^l.
sectttisumusvesligia sinceraelectionis quee lateb.ant esse nomen SalonU.Supra pag.200 ; Sed quia, o tni
in voce Timothei.' Saloni, decus nostrum atque subsidium.is eiiim erat
» In editibne Pilhoeana legebatur : Vale, decus illius «oeculimos ut eadem bbnoris epilheta fepfete-
npslrumjalque.subsidium.Jn codice vero regio sic . . •rent in fine epistolarum, quemadmodumobsefvavit
Vdle, mi decus lioslrum atque subsidium.Voculami Su*mondusad Ennodium,,,etpatet ex Sidonio,^Fau-
addita in codice regio indicavit addettdum hoc loco : sto, Ruricio, et aliis.

SALVIANI
MASSILIENSIS PRESBTTERI f

ADYERSUS AVARITIAM
'LIBRI QUATUOR.

LIBER PRIMUS.

2061- Timotbeus minimus servorumDei, Eccle- Patre nostro et ChristoJesu Dominonpstro cum Spi-
siaicaliioUca*toto prbe diffusaegratia libi et paxa Dep ritu sancto. Amen. Inter caeterpsgrayesatque nibr-
STEPHANIBALUZHNOT^E.
« TJdnia librorum istorum editio prodiit Basileae(] et titulum istorum iibroTum esse Timotheiad Eccle-
studio Jban isSicbardi anno 1528in volumine quod siam catholicam, npn vero gdversusAvaritipm.Sed
inscribitur Antidotum.Ex epistola porro nona Sal- causam cur nomen auctoris suppressum sit, de-
viani, quoevice praefatiouisadjecta erat bis Jibris, felaratipse Salvianus in epistola ad Salonium. Titu-
.centuriatores coUegeruntSaJvianumesse verum au- lum autem AdversutAy.afitiam.apppsuimus,nioti au-
-cloremistorum Jibrorum.Suut aulem,inquiunt, isli ctoritate operis et testimoiiip Gerinadii.ftuod autein
iqualuorlibri in £0 vohttnineimpressi quod ihscribitur locumex lihro secundoadversus Avafitiam sic laudat
Aniidotum.Et si in re dubia djvinare licerel, pronun- tanquam ailerius cujuspiam scriptpris esset, istud
iiaremut propemodumistorum librorum verum auclo- nemiiiem movere debet, Noluerat enim in initio Sal-
rem-esseipsumSalvianum, motiM-gumento istius prm- vianus agnosci auctpr istprum iiVbrprum,ut yitaret
'utionis. Contra vir celeberrimus et doclissimus Pe- omnmus modis terrestris glpriae vanitatem, ef pe
ti'us Pitboeus pronuntiavit dubitari non immerito aucloritatem salubribus Acriptis personoesuse parvi-
posse an ;bilibri auctorem babeant Salvianum,ea de tas derogaret quemadmoduiriipsfeloquitur in episto-
causa, uli supra diximus, guod in lUiro quartb de la ad Saloniumpag. Wi. Itaque suiipsius locum ad-
Guljernatione,pag. 60. Salvianuslocum quemdamci- duxit, ac si alterius esset, ufin teodtemlatendi pro-
tet fexUbro secundo ad Ecclesiam catboUcam, lan- posito duraret. Sic VincentiusLirinensis disputatio-
quam hi Ubrinon essent sui, dicens: Sicutait quidam nem suam adversus haereticpsabsconsonpmine stto
in scriptis suis. Verum et bunc Pithoei scrupulum tntitulavitPeregrini adversumhwretkbs, ut Gennadius
oximere UtteraiishominUjusstuduit Bittershusius in ^locet. -Quoexemplo Faustus RteiorumApollinarium
.praefationead OperaSalvianica, et auctoritas Genna- 'J episcopus citat in epistola 16 lpcum quemdam ex sua
du exigit ut quatttor illps libros Salviario adjudice- ad G. Diacoiiumepistpla, .hQc.mpdo,ingpistola quq-
' muS. Nam Gennadius recensens Opera Salviani, in- dam scfiplttmsit. Quinet Salvianusipse, itt librp pri-
ter ea diserte poilil adversm Avariliamlibros qua- mo de Uubernatione pag. 10 afferens iocuni .quern-
iusr. Fateor ejus nomennon exstare infronleoperis, damcx epistola a se scripta ad Catturam religiosaib:
175 S. SALVIAM MASStLIENSlSPRESBYTERI J76
"tiferos exitialis pestilentiae morbos quos tibianti- A deyotione; largior corpore, angustior menle; ea-
::q*/issimus'illeac fetidissimus seipfens gravissima le- demque, ut ita dixerim, et in-te major et in te mi-
•thiferaeaemulationisinvidiaet teterrimo illo yirosi oris nor, novo pene et inaudito genere processus et re-
spiritu inhalat, riescioan ulla te a acerbior anima- cessus cfescens siitiul et decrescens. Ubi enim est iUa
rurii infidelium pestis et tetrior filiorunituoruni labtes nunc exiraia forma tua et totius corporis pulchrilu-
! conficiat quam'quod plerique ex luis h parum existi- do? Ubi illud -de vivis virtutibus tuis divinorum api-
jnant si itt hac vita rebus sibi ad feptts sanctuui a Deo cum teslimoniuni dicens : Muttitudinis autem 208
traditis; sine frucfu inisericordiae atqufe humanitatis credentium eral cn unum et anima una; el nemo
inctimbaiit, nisi - avaritiam,, id esf,c idolatriae ser- quisquam ex eb qwd possidebal suum esse dkebal
vifutem (Cbloss.iu, 5), etiam in fnlura post mortem (Acl. iy, 52) ? cujus tu nunc, o dolor ae lamentatio,
tempora extendant. 207 Circumspicis fortasse et lectionem tantiim habes, virtutem non habes, h cui-
cifcumspectas qui isti ex tuis sint quos appellem. que scientia tanlum mteres, cohscientia abes. Maxi-
Non longatibi inquisitione opusest ad inveniendum. ma quippe ntinc filiornm tuorum portio mortifera-
Oirines, inquam,: omnes pene hoc sunt quod Joquor. runi rerum negoliatrix est, propolisque et cauponi-
Abiit quippfe illa egregia ae supereminens dudum bus similis lerrenis, immo tartareis, perituris simul
primitivoed .plebis tuoe beatiludo, qua onines Chri- 5 atque perdentibus studet nundinis. Lucro enim pe-
stum agnoscentesj caducas rterum hiundialiuni facul- cunioedamnum vitoeemenles, ut acquirant quoenon
tafes iri sCmpiternas coelestium possessionum opes sunt sua, prodigunt quae sunt sua, mandantes terrae
conferebant, mutantes sensum praesenlium in prae- thesauros luctuosps, haeredibusbrteve gaudium, auc-
claram spem futurorum, immortales divitias prae- toribus longum mjjerorem allatmos, ffaudantes usu
senti paupfertatisambitu ementes. e At nunc pro his rerum proeseritinm!tam alios quam se ipsos, conden-
bmiiibus avarilia, cupiditas, rapina, quoequehis so- tes profundis specubus infernas opes, simul pecu-.
ciaeet quasi germana unitate cpnjunctaeSunt, invi- niam snam ac spefn suara infodientes, secundum il-
.: diee,inimicitiae,:crudelitates, luxuriae, impudicitiae, lud scilicet Dominiriostri diclum quo ait: Cbi fuerit
proditiones, quia superiora illa istorttm usibus mili- thesaurus luus, ibi erit el cor tuum (Matlh. \i, 2). In-
tant, sucCesserunt: ac sic nescio quomodo pugriante vident itaque saliiti suae,' animasque proprias quae
coritra temetipsam lua felicitate, quanlum tibi.au- 1vocantur ad cceluih, terrenis ponderibus in terram
ctum est populorum, tantura pene vitiorum; quantura premnrit. Mens enim thesaurizantisthesaurum suum
. libi copiae afecessit, tantum disciplinae recessit; et sequitur, et quasi in naturarii terrestris substantiae
prosperitas venit quaestuum cum magno fenore de- demutatur : nec solum iiunc, sed eliam in futuro at-
trimentorum. Mulliplicatis, enim fidei populis, fides iC qtte perpeiuo. Nam cttm, ut scriptura est, ante homi-
imminuta est; etcrescentibus.filUsstiis,mater aegro- nem vita paiiter acmors sint, et ad quod vult manum
tat; factaque es, Ecclesia, profectu tuae fecundita- porrigat (Eccli. xv, 18); necesse est ea unusquisque .
tis infirmior atque accessu relabens et quasi f viri- hominum in aeternitate possideat quaebic quasi manu
bus miiius valida. Diffudisti siquidem per oraiiem sua ipse pervaserit, volunlatique ac sententiaesuae
jnuadum rfeligipsinominis meiribrareligionis vini non, deditus, his infuturo adhoereatconditione-quibushic
habentia : ac sic esse coepisti s tttrbis opulens, fide Vadhaesitaffectu. j
pauper; quanto ditior multitudine, tanto egentior II. Sed videlicet fmmunes seab hoc piaculo quidam
; STEPHANI BALUZII NOTJE. ',
feminam, nuUam' nominis sui-mentiohem facit; sed pro pudore, pro abstinentta, pro virtuie, audacta, largi-
hoectanlum ait Non imprudenter quidam hoc loco tio, avtiritiavigebaht.
dixit;quod sirepugnante cprporisfortiludine, etc. Ma- 1 Hieronyratts iri prologo VitaeMalchi monachi, lo-
- rieat itaque Uxum ac constarts libfbs istos esse..Sal- quens de licclesia[: Scrtbere enim disposuiquomodo
viani. In'iis pofrbveiriendaiidisusi suriiusduobus an- - etper qups Chrisli Ecclesia nota sit, et adulta pertecu-
tiquis codifeibttsmss. bibliothecaeRegiae, uti dictum tioidbuscreverii,martyriis cdrotlatasit, etposlquam ad
est in proefatione,uno iteiri vetustissimo bibliothecae Chrislianos principesvenerit,-potentia quidem et divi-
Cojbertjnae et editione Pithoearia.Contulimus porro tiis major, sed virtutibusminor facla sit. Agobardus
jllam cum editipne horttm librbrum quaffi Augustse in libro de Privilegio et Jure sacerdotii, cap. 13:
Trevirorum emisit anno 1609 Joarines Macherentinus - Quodnos ctbsquearnbiguodeEcclesia dicere possumus;
theologus de Soeietate Jesu, quanquam 'sallo admo- - qua in annis prioribus ad tolerantiampassionumrobu-
dum raagnb fructu. Machertentinuseniui nullura ve- sta, in perfeclione veritalis erecla, ad oslensionemsi-
tustuhi codicem habuit cum qup Jibros illos confer- D gnorum valida, studie mirandw continentimel absli-
ret, el pleraque cbrrtexit propria auctoritate. ttentiw.accincta, conlra rabiem luporum sollicila, ad
'"" Codex Colbert., acerbiore animarum irif. pesleet resislendum improbis libera, al nuncomnibusinfipni-
tetriore ftl. ttior. labe conficial. latibus mentis ila esilanguida, utaddicendum quidem
h Antea Jegebatur existimantes. Prorsus male. Nos nec tutum sit nec possibile.Sie Jacobus de Vitriaco
itaque coffexifflus. . cap. 8Hist. Occid., pag. 288, ait magistrum Fulco-
c Vide iiifra nolam ad pag. 225, ubi editor observat nem amisisse bonam famam pbstquam coepitcongre-
omnes libros veteres ferreido/atrice, non idololalrim. gare pecunias. .
d Id est, plebis ecclesiasticae,seupopuli Christiani. s Hoc loco fuit raagna codicum regiorum consen-
'
Vide supra pag. 163.
~ ImitatumfortassiS sio cum .edilione P|tbp5aiia. Ilaque vocem tiirbisbic
ex Sallttstioih procfatipne retinuimus, cum anteajlegeretur turpis.
belli Catilinarii : Verum nbi pro labore desidia, pro . h Secuti sumusconsensum velerum libroruro. Nam
continenlia et wquilale libido atque superbia invasere, editionesbabent: 'Cuiquantitm stienlia, tanlum inte-'
forittna simul cummoribus immutatur. Et infra: Nam rim conscientiarabes.
177 ADVERSUSAVARITIAMLIB. I. 178
putant, qui fortasse aurum ac facultates suas in lerra.j"l raulto malorum coiitinet quam bonorum, secundum
nonhabent, et lamen ubicunque abstrusas habent. illud Scripturoe sacrae : Radix omniummalormn esf
Nemo se ridiculis opinionibus fallat. Quicunque au- cujnditas (I Tim. vi , 10). Jtaque si radix inalonim
gendis opibus terrena cupiditale famulantur, auruui. omnium est cupiditas, alque baecpielatis matricc gi-
lerta* semper infodiunt. 209 H°c est enml muc- gnitur et quasi viroso ejusdem lacte nutritur.., -.non
quod Salvator in Evangelio docet dicens : Nolite ihe- tam cupiditas repreheudenda quae ex pietate parenfe
tdurizdre vobisthesauros in terra (Mailh. vi, 19). Et' nascitur, quam ipsa pietas ex qua talis filia procrea-
iternm : Thesaurizate aulem vobis thesaurosin cmlo tur. Quo fit ut si tam pestilens est pietasactam no-
(Ibid., 20). Inlelligijuxta carnalem auditum ista non cens, nec amare expediat nec amari : quia nec pa-
possunt. Nunquid enim aut omnes mali in terra cpr- renles amorem debent appetere sibi noxinm, nec
porales.thesauros suos, aut pmnes boni. in ccelolo^ desiderare filii parentibus obfutttrum. Quamvis ille
cant? Non utique. Et ideo effeclus spiritalium rerum , non parentibus tantum, sed eliam filiis.mPrbum,fe-:
alque virtutes vis sacroeJocutionis.expressit. Scijicet rat: quia et illis gravis est qui pernieiosas pariunt
ut quia cupiditati et avaritioe terrena atque tartarea, hoereditates, et illis qui inter improbissinium,quoe-
misericordioeaulein ac Jargitati coelestia acsempi- ; slum improbi oducantur hoeredes.Et hinc est quod
terna debentur; idcirco;diversilas lerreni et coeJestisI3 pene omnes parentibus suis filii non magisiii; patri-
thesauri posita est : ut qui cupiditati et avaritiaethe- monia quam in vitia succedunt, nec.magis facultates
saurizarent, in inferno se opes Jocare cognoscerent; paternas sumunt quam pravitates.: ac sic transeun-
qui vefo niisericordioeet humanilati, ccelesles se the- les semper in mores patrum , ante eorum incipiunt
sauros praeparare gauderent. Loca.itaque tliesauro- nequiliam quam substantiam possidere,. Bpna.enim
ruin de meritis thesaurizantium nominavit. Ibi enim , parentum nonnisi morluis. eis poss|dent;_vivenlibus
dicuntur esse jam thesauri,' ubi sun.tthesaurizantes autem adhuc et valentibus, raores : 211'.ac SK*
futuri. priusquam in dominio suo habere incipiant res pa-
IH. Sed austera Iorsilan videatur resse senlentia ternas, babent in anbnis ipsos patres; et antequam
cunctos oequaliter ad perfectionem vocans et una habeant illa quoe falso dicuntur bona, Jhabent illa
ohmes lege compellans, cum ulique non sit univer- quoevereprobanturmala,, ..,,,-.,„
sorum una conditio. Rectissime quidem dici ad ista IV. Quid ergo?.cum heecita sint, interdicere for-
poterat, quod cum omnes perpetuo velint vivere, san parentibus filiorum yideor affectum? Mininie.
omnes id agere deberent ut vitam a participare pos- Quid enim tam ferum, tam inhumanum , tam legi
siril : quia biconsultissimum ac stullissimum est id, aemulum, quam si nou amandos dicamus filios, qui
qupsdam agere ut quod affectu ac voto volunt,.id tJ amandosfatemur.iniraicos? aut si affectum quem na-
ipsum re alque actu nolle videanlur. Sed tamen vi- tura pfoestat prohiheaiJius,:qui etiani eum quem na-
deamus eam maxime Christianorum, id est, iiliorum . tura prohihet impendimus? aut si charilatem mentis
tuorum parlem quee certis rerum impediroentis et cxforqueamus quam hab.et, qui etiara illam ei cona-
inexpugnabilibus, ut putat, necessitudinuni vinculis '. muf inserere quam non habet? Nonita est. Non so-
__a perfectione revocalur. Ac primum in ha.c parte, lum . enim. amandos dicimus iilioss,sed praecipue ac
illi, opinor, sunt qui ad quserendas pecunias et am- - sup*eroffinia amandos, nec qiiidquam his omninp an-
pliandas lalissime opes corapelli se pignorum cura ,: teponendum, nisiDeum sfelum. Nam et hocest proe-
et quasi violento iiliorum amore causantur. 210, cipue amare, illum filiis anleppnere quem non expe-
Quasi verp quicunque palres sunt, nequaquamaut . diat omnino poslponere. Quid est ergo, aut quomo-
possint aut debeant omnino esse.nisi divites, et amare , do amandos dicimus filios? Quo absque dubio, nisi
filios suos sine opum multiplicalione non valeant; . quo.Dens ipse constituit? Neque enim est ullusme-
aut vero yirlus ac.medulloeaffectuum avaritia et cu- : lipr fiUorumamor quam quem ille docuit qui ipsos
piditates sint: quia sciUcet, ut illi putant, sicut cqr- filios. dedit. Neque possunt pignora melius amari
pus sine medulla, sic araor sine cupiditate esse non quam si in eo ipso a quo data sunl amentur. Qtto-
possit. Quod si ila est, omnis alisque dubip pietas, ^-*modoigitur Deus amari lilios jtisserit, non dico ego.
mafi cansa esl; neque in ea sensus spnt bonorum af- ; Dicat sermo ipse diyinus, qui ad patres omnes gene-
fectuum, sed incentiva vitiorum. Et ubi illud erit raliter ita loquitur : Ut tradafmandata Dei filiissuis,
sacrum diyinoe auctoritatis oraculum : Pietas ctdom- ttt ponanl in Deo spem suam, el non obliviscanturope-
nia utilis est (I Tim. iv, 8)?Hoc enim modo non so- rum Dei sui; et mandata ejus exquiranl (Psalm.
lum non ad omnia utilis, sed pene ih omnibus insa- LXXVII, 7). Alibi quoque: Et vos,inquit, paites, no-
lubris/Sienim generatrix chDidilathmest, pltis in se lite h ad iracundiam provbcarefilios vestros, sed edu-
STEPHANI BALUZIINOTJE.
a Ita edilio Pilhoei et libri manuscripti. Mache- nolile in iracundiam mtllere filiosveslros:^Hiereny-
renlinuS tamen legit perpeluare. QuoelecliomalanonV mus iri epistola ad TheophUumAlexandrinumadver-
est. sus errores Joarinis Hierosolyniilani,: Et si ille,' in-
;h Locus est ex capite sexto Epistolaebeati Pauli ad quit, perire cupit ne perditipereant, quqntomagis bptiit
interdum Taudatus a veteribus. Cyprianus ; parerilibus providendum est;ne tid ifacundiam. pro-
• Epliesios,
in libro tertio ad Quirinum, cap. 71 : Palres quoque' vocentfilios suos. Theophylactusih hunc Pahli locum:
'
aiperbs circa filios esse npn opdrlerei El vos,' parenles, Nqtidixit; Diligite. lioceriitri riqturg gbipsitvel invi-
J79 '."... S. SALVIANIMASSILIENSISPBESBYTEBI 180
eate illdsin disciptiriaet cofreptione Domini (Eph.es. A titudinemea quae natiraliter caduca surit bOiiisbpe-
vi, 4). Videtis quas parari opes a parentibus iiliis TUJUSin oeterna convertant. Quid ergo oestuas,pa-
Deusijubeaty non pecuniarios thesauros nec gravtes. terna pietas? Quid afl cohquirenda terrena et per-
metallo aureo saccos, habentes quidem multum pon- ittira distenderis ? NiMl majus preestare filiis potes
deris, sed plus tamen iniquitatis; 212 uon super- quam si hoc bonum per te babeatif quod nunquaro
bas ac praeeffiineiites excelsis urblbus doinos; non penitus amittant. Non necesse est ergo ut filio tuo
supra humanos visus elala culmina, nec ihserta nu- tefrenos thesauros recondas. Nulla re Cum facies
bibus aerio habitatore fastigia; non denique fundos ditiorem quam si ipsum filiumtttttffithesaurum Dei
interniinabileS et notitiam Sul poSsessoris excederi- feceris.
tes, qui cOnsortes pati itidignum oestimeht, et vicini- V.' Quanqnam haeclicet se ita habeant telsint Vera
taterii injiiriam puterit. Non ergb haecpfeus preecipit, acSaluberrima, tamen non ita dicaffiquasi filios bonis
nec in servilia fefrerioeprocuratiotiis officia Curam et f&CttllatUjtts paterfiis penitus excludani.Sed de hbc
patrioe pietatis exteiidit. Pauca sunt quaemandat, sed postea disputabimus. Interini qtiia rteos sequidamfu-
salutaria.; expedifa, sted sancta; praicepto parva, sed turos non ptilant, si substantias stias nbti -adEvangtelii
fruetu granJia; ECriptObrevia, sed beatitudine sem- horiOrem,rion adsalutem suaro, nori ad ulluffi ofli-
piterna,Parerites tenim,inquit, nolite adindigntitio- B cittffi Dtei cotiferant,ISed pro libidine Ct infidtelilate
neiriprovbcarefilips vestfos, sed educateillotin disci- quibttsCmiqttehaeredUjuspassim vel irreUgiosis vel
pliria et ' cbfreptione Domini (ibid.) : -ut ponant Scili- . loCupletmusimpia et paganicastellicitudihe transcri-
cet, sicut propheta dixit,utponantihDeo spemsuqm,; baut; videamus brevittervel a quosintdaloefacultates
et non oblivitcantur opefum Dei sui;et mandaia ejus; ipsae,vel ob quifl datoe; ut ciiriiet auCtorem.etCausam
cxquirarit (Psdlth: LXXVII* 7). Eri qualtesdiyitiasDeus, datoerei ostenderinius, faciJiuset ad quCtiireferenda
diligit; ensquaisparari imperat facultates, fidem sci- etiu queftitisum confefenda sif approbare possimus.
licet ac timorfemDei; modestiam, saiictimoniam, di- Omnem -< substantiam.:Imundialem divino. - . cunctis mu-
sciplinami hbn caduca. Preeelara titique. Cuffi enim nefe dafi bulliisboriib, ut rebr, anibigit,:qui modo iri
aDeus vivorttffisit, norimbrttiorum (Matth. xxn, 32% hominum nuiherum referri potest.-Nisiforte quis tan-
recteillapararifiliiS jussit per quaeiri aeternum vive- taesit inslpientiae,214ut Cttmhuitiario geiieri mun-
rent, nbh per qiiaein aeterriitate morferentur. Nemo dus ipse a Deo dattis sif, feaqttaein mundo sunt non a
eriitii dubitat oihnibUsfermfe malis et irifidelibusdi- DeOhomihibus data arbitfetuf. Igitttr si omnia omni-
vitias mtindialfes causam iriorlis magis fesstequam busDeuSfribuit, neffiinidubiuin est qufedeaqueeDei
vitae; securidum illud quod. Deus dicit: Quam diffl- : donb accepimus, ad-Dei ciiltufh rfefterredebeanius et
cile hiqui pecunias habentiriirmbuhtirifegn&CwlorumCiti ejus opere consttmerte qriaetejusdem sumpsimus
(Lva xvnij.21}'! Et itterum-:Facilius est, inquit, fia- Jargitate.' Hpc est enun agrioscer6iriunus Dei tet divi-
melttthper fofamenacus tftihsire,quam diviiemintrare nis beneficiis bene uti, uidatis sttis illttin hohores a
inregnum cwlorum(J&irf.,25). Uride et illud testquod qub data ipsa accepteris: quod quidteinetiam liumana-
specialiter jttbtet dicens : Nolite thesaurixare vobis runi ttefum eitempla dbceht: Si enini usus rerum ali-
ihesaurbsin ierfa; thesaurizateautetrivobis ihesaurPt quartim ciiipiaib homini alterius hbmiriisbenfeficioac
»» cwlo (Mdtth. vi, 19,20).hSuperioribusacsequeti- largitatfe tribuatur, isqute itofflefflofiUiuSa quo fru-
tibuS dictis duo thesaurorttmgpnerainonstrantur; ctttin rerum indtepttts CSt, avefttere ab eo/ipso pfo-
unttiri sciUcet 213 quo filiis thesattflzerit-palres, pfietatem proeStiloerfeiatquealieriafe cbntetiir; honne
'
aliudqtto Sibi. FiliiS qttomodo? Ut terUdiaiitUlos of- ingfatlsSiffluspmnium atqttte iiifidtelisshnttsjudicetur,
fifeioac timorfedivino.' Sibi qnpmbdo? Ut thesattri- qtti bblitttSsCUicethoffliiiis beriefici aclUjeralissimi,
.*ztehtsibi tbesauros in ccelo.-MirificesciUCCt;:iit quia spcliare illuiti juredominii sui Velitqui teumipsum
]
pecttnia caduca est- disCiplitiaimmortalls, et Pmries ustts possessiohe ditaveril? Et nos itaqttfeusuriiian-
feffe parteiitfeSplttS atiiant Iilios'quam"seipsoSj sibi tuftt eafttni rerum accepimus quas teriemtts : commo-
iBdnferaritbbha cadttca, filiis stempitefna; ac. sic et 1 datis ehiriia DeOfacultalibus utiffittr, el quasiprecarn
pietati vsuaeconsulitit et salutij cuiriduplici alque " possfessorCssunius.Deriiqueegreditenttestemuridoisto
iriimbftaiibbiibet ptef teaquoe betfefriasunt ceterrioS velimtts nblimiis liiccttnctareiiriquimtts. Gttr Crgo
esSfefihbSstibs fafeiaht, etad conquirferidairi sibl bea- ciirii poSstessortes tanlum ttsuffticttiarii simus, quod

STEPHAM BALUZn NOT^E.


- tiipt>stulqt.Sed,Ntt adiracundiaihprpvocetis.Hoc est, tiant; omninoqueitdtempetanda omniautab odio te~
hohpxluetedet pgsfaciatis, neaue afidketiseos, neque veritatemtomitas mndkel, et q contemptuseveritatCQ-
oherososvbs iilis ac swiiosexhibedtis, ceu non sint /i- milutem, '!'-'
beri, sed mahcipid, semperque erga ipsos mgrosilii " Id est, eofum qui cfedunt futuram resrirreclio-
animo. Egregiam porro regulam quoad hoc pr.oppnit neni mortuorum. Nam prisci Christiani eos vocabant
Mttftetuscontferfaiieusmeus itt Jibro septiriio Varia- moflupsqui negaljaiit resurrteclioiiteni;uti diClUmesf
riinj LecliPriiiffi^cap\ i, qupd Cstde Officiisparehtiihi ad epistoiani sectihdam LiteidfaditepisebpiLugdiittett-
ittlibefbs. 0(are,inquit, riequeexsultqnlijuveriupitibi- sis, quoeedita est cum OperibusAgobardi.Alias,:Deus,
d^i •frerid itiiahSd sun^ Peus est iiiprtuoruni et vivbrum, Oirinestettimyiyunt
quqrit:.pafpsiifhperiomd'gis6liame ei,'ut ait sanfetusLucas. . - .
uiendumUsxtSrilateuiii cfuireprehehdurilur, ipsi riOri' > Vide infra pag.'j267. ;
odio iui, ieil ahiofe.potitiseLberie^ieridtii'd fieixseit-
o- ADVEBSUS AVARITIAMLIB. I 182
nobiscuraauferre non possumus, avertere a proprier .A divitimconservatmin mahtm dominisui (Eccle. v, 12).
lateDomini atque alienare lenlamus? Cur non bona Verum est. Quid tenimpejus, aut quid miserius, quam
fide datis a DeorescuUs utimur ? Tenuimus quoad li- si quis preesentia boiia in niala futura corivertat, et
Ciiit, tenuimus quoad permisit ille qui praestitit. Quid quae ad hoc a Dep data sunt ut pararelur ex eis vitae
rectius, quid honestius, quam ut ubi res ab eo discedit beatitudo perpetua, per hoec ipsa quoeratur mors ac
qui usum habuit, revertatur ad eum possessioqui uten- damnatio sempiterna? In quO et illud considerandtim
dam concessit? Denique etiam ipsoehocDei yoces per est, quod si servaloedivitioead malum bominis con-
linguas Utlerarnro sacrarunj jubent, dicentes quptidie servantur, quanto utique ad majus maluni teoacer-
ad uniimquemquenostrum : IlqnoraDominum de tm yantur ? Quotus enim quisque nunc divitum tantoeest
sub$tanlia(Prov. m, 9). Et aUbi ; Redde, inquit, de- cpntttientioeqiii opes cttstodire conferitus, accumttlarfe
bitum tuum(EcclUiv, 8). Quam pius est et indiilgens jam noHt? 0 miseria teihporis et ^fecclesiasticaeplfebis,
'
215 DommusDeusnoster.iiiyitans nps ad eroganr ad ijuid redacta est! ubi cum' scriptum sit qufedsfer-
datn terrenae subslahtiaefacultateni! Bpnprd, inquitj. yarp opes genus sit magni criniuiis, ribn augere jaih
Dominumde tug suvstantia. Guhi iotum suum sjt quod genus putatur esse virtutis. Efgo, ut supfa dixiihtts,
ab eo accepimus, nostrum esse djcit ut dejnus; idep quotoodo sequidam reos omninp nbn putant, si riec
sciUcetnpstram appellans proprietatem possessionis, B in morte sibimet per disperisafionemsubslarifiaecori-
ut major sit merces . opterahtis:.quia plus iruetuum suiuerint, cum" etiam ex hpc fei sint quod ttsqiie ad
necesse est largitor habeat, ubi de suo videtur esse morttem cuncta servaverint? Aut qiiombdo reinon
largitio, .•-' erunt qui facultates suas ad quoscurique hominesin-
- VI. Sed lamen nelhoc ipSOhuniana meris insole- jMelissima vanitate trajjsmiseriht, cum etiaffi iUifei
scteret quod substantiahi hahe Domihus liostrafn esse lutiiri sint qui iion seipsos ih vifa ista aliqtta febhono-
rem Dei rerum suarum parte privavferint? ostenderita
dixisset, adjeeit : Redde debitum luum : hoc est, ut
id ipsuin etiam pef Apostolurii suum Dominp nostrp
quein devotio non inliceretad largienduni, necessitas
:
cogeret ad exsolvendum; et quem ad opus sanclum atque dicente Aqile nunc, divites, plorale in miseriit
fides suaip.sa rion refraherCt, saltem necessitas.coar^ 217 aum tidvenient.vpbis. Divitimvestrmputrefactw
claret. Priusergo ait: It onora Doininum dettta su6- sunt, et vestimentavestra a tineis cpmestasunt.Aurum
stahtia. Deinde : Redde, inquit, debilumtuuth. Hoc el argenlumvestrum mrugingvit,el mrugo eprum in le-.
est dicerte : Srdevotus es, da quasi tuum; si indevor slimordumvobis erit, et manducabit cqrnes vestras sk-
h
tus, redde quasi non tuuro. Bene itaque posuit et ut ignis. Thesaurixatisin tiqvissimisdiebus (Jac. v,
dandi voluntatem et solyendi necessilatera. Hoc est i-5). Praeter illam quae iii mysterio latens inajpr est
nmlto ac terrUiiliordivinorum verborumseveritafem,
utique dicere bmnihomini: Ad Opussanctum ethor^' Q suflicere ad
tatione invitaris et exaclionfeconstringeris. Da, si vis; metum ac tremorem omnihus puto Ula
redde Sinon vis. Apostolusquoque id ipsum monens, quaeprotopta sunt. Ad divites enim peculiariter lo-
divitjbus praecipit: Ne superbesapiunt, neque sperent quitur. Plangere eos pra*cipit, misla iutura liunliat,
iti incerto diviliarum, sed in Deb vivo, qui prwstat no- . ignem perpetuuracpmminatur.Etbnc,uiiominoeips»
bis, inquit, omiiia ad fruendum i» voluhtaie operum magis timendae sint, non propter homicidia, non
bonbrum (I Tim. vi,T7): Uno dieto utrumque docuit, prppter fornicationes, non pb sacrilegas impietates,
hoc test, et qui daret divitias, et cur daret. Dicens ,aut alia postremo vitia lethali gladip aiiinias et perr
enim sperandum a Deo qui preestat orattia, ostendit a enni occasione jttgniantia, sed propter, sojas tantuin-
Deodiviles fieri. Addens auttera in volunlate operum modo opes, propter insanam cupidifatem', prppter
boribrum;Aneet id ipsttmquod dixit a Deo tribui, auri atque argenti famtem; ut ostenderet scilicefsuf-
. propter bbria •tantttm opera praestari. Prmstal enim, Jicere hacc honjiiii ad oeternaui daninatioiiem, etiam
inqttit, omriiain vbttintate opeiuth bbnbfitrii;bocesl, .si reatus alii non fuissent. Quid ilici simplicius, quid
ad hbcfacit homines sttbstarilia esse locupletes ut evidentius polest? Npn dicit djyiti: Torquendus es,
boha opCratiorieslnt diviles; id est,ut cohimutent quia homicida es; torquendns es, quia fornicator;
divitias qnaS aeeeperunti 216 et faCultates ipsas in J) sed torquendus tantunimpttp quia diyes; hpcest, quia
bonis operUmScollpcaiites, Dei optesquas habent ih divitiis male uteris, quia datas tibr ad opus sanctum
hoc Saeculotemporarias, btene uteudb faciant senipi- divitias non intelligis. Non enim ipsse divitiaeper se
- ternas ,-ac sie agnoscentes muriera Dfei,duplifeibono noxioe, sed mentes maje utentium criminosae; nep
.gaudeant; ettm qtti sunt divites in hoc saeculo, esse ipsae opes horoini poena*causa sunt, sed de opibus
sibi poenasdivites faciunt: quia dum uti divitiis bene
quoque divites mereantur in coslo.
noltint, ipsassibi divitias in tormenta convertunt.
VII. Sic ergo habendeesunt diyitiee,sic petepdae, . Thesaurixatis, inquit,.in npvissimisdiebus.Bene, cum
sip teiiendoe,'sic propagandae, AUoqui inaestimabilc dixisset iltesaurizdlis,addidit in novissimisdiebut; boc
ilialttin,est bonis a Deo datis non bene uti, Avdrq est, ut major thesaurizantium reatus esset, cum the-
mim, inquif Scriptura sacra, nildl esl scelestius(Ec- saurorum invidiaiirieiiam soeculiextrema cumularent.
c/i. x, 9): et pessimum ac feralissimummorbi genus, Tlmaiirizatis, inquit, ih noiiissimtsdiebus. Per the-
STEPHANIBALUZHNOT.E.
. " ld est, populi Ghnstiam. Vidfesupra pag. 163. ! h Gr. et Vulg,, Thesaurixdstii.
183 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI 184
sauros cupidUas, pter nbvisshnos 218 ®GSinfidelitasi A necduffl desiit qui adbuc velit peccare si pbssit. Non
accusatui', Ac per hoe a duplex et cupidilaiis nOxai bohis itaque spebus innititur qui adboc taiituni peccat
est et infidelitatis: qttia thesauros quos (juxtaid quod1 i,n vita ut pecCatorum molem redimat in morte; et
Deus dicit : Noiiconcupisces (Exod. <-xx,17; Deul. ideo se evasurum pulal, non quia bonus, sed quia
y, 21; Roni. vn, 7) ferimenutique fuif et alio tempores divtessit. Quasi verte Dteus non vilam quoerat homi-
cpricupiscere, majus absque dubio per irifidelitatem:! nuih, sed pecuuiaih, atque a cunctis malorum redi-
ipsam cribien esfetiani in mundi firie cumulare. meridbfubi spe 'fflale ageritibus acfeipefe solos pio
-VIII. Duruiriloftasse aliquis sermoneffiffleumbac- criminibhs nufflmbs velit, et corruptorumjudicum
:tenus judicavif, E.t vere dttrus est, si aliquid nbn tex:' more argentumexigatutpeccatavtend.at. Non itaest.
testttnbnioriim sacfpruinauetbritate coffiffionuit.Du- Pfbdfesseenirii lafgitipnem plurttriUmceftum est; sed
rtts existimetur, si aUquid tale habuit quale hic Apfe- hon illiS qui ultinia futuraeIargitionis';sp'emalevivunt,
stolus praedicavit. tft non addamus illud DoffliriiUO- qui fiducia redimeridae ifflmunitatisscelera cominil-
stri dictuiri, quo pmries'penitus indignos sfefessedixit; turit;:sed illisqui'decejj.ti aut Iubricb.aetalis,:auti]u-
'qui nbn rehuhtiassfentoriniibus queepossederint (Luc. bilfeterroriSjVautVitioigriorantiae,aut postremo Japsu
XIV,33). Queecum ita sint, norine, quaeso,indulgentissi- fragilitatis humanae, resipiscere tandem quasi post
mum, niodestissimumacmoUissimuni exislimari cpri- B a"mortem gravissitoae;;infirmitatis, aut. quasi post
venitqubdlocuti sumus; scilicet quihominibttSquifous luctttm'tufbatae mehlis iiicipiunt; et sicut ad Sensum
perfectam incolumitattenitrUmefe non possuriius,ppem suumirisanihbriiinesppst iurorem, sicisti redeutit post
saltem desperatoe salulis inqttirimtis,tetquorumyitani errorem; in uno tantummodo 220 a se dispares,
sanare non possumus, moftem levare tehtariius.. Quid qttod illi gaudent postquam , evaserint aegritudinera,
estenini pferfectasanitas? Quid, nisi in vitaliacbene isti plangunt postquam!acceperint sanilatem. Nec im-
agfere? Quid postrenia curatio? Quid, iiisi vel in.ex- merito. Illi enim tantp plus gratulantur, quanto pltts
Irefflis bonum viaticum comparare? Quid fest enim incolumitatis indeptbsVfesse se. senliunt; isti tanto
perftecta sanitas? Qttid, nisi rebus a Dbotradilis bene - pius :coniiinduntuT,.quantp evidentius morbum sui
uti? Quod ultbhum reihedittm? Quod, nisi saitem erroris agnoscunt.; Quo.fiat. necesse est ut illi exsul-
ppstea facere quod pbfehiteattferion aritefecisste?Dttra ' ttent fetlslilugeatif :Vquia.ilJiqupd aegrotaruut, im-
fortasse aliqttis piitat essfequoedico. J)ura, plane dura putafet valetudibi; isti, quod errav.erunt, sibi: ac illi
existiibferitiir,iiisi lalia sint ut in cdmparatipne apo- laet|;suttt de remedio,:et isti anxii deTealu.
stoiicaeseyeritatis ihbllia ac remissa videantur. Apo- i IX; Unde admoiiep cum omnes, tttni proeeipuei*os
stolus feriiriiad planctttm divitesvocat, nos ad reme- quos grayium:de!ietorumterror exagilat, et in quibus
dittro. Apostoliis divitias igttemnominat, nos facere ex C infelicior conscientia peccatorunippenalium recorda-
divitiis aquas cupirousignem exstiiiguentes, securidum tionte suspirat, primuiri ut licet lapsisint, noncora-
illud : Sicut aqua exslinguit igriem, tic eleemosyna morenturui Japsu,
iiec|in yolutabrissuissordentium
exstihguit peccaium (Eccii. iii, 53). Appstolus iii diyi- suum more versentur;;qui cum oestuantesalvos coeno
tiis' inale conServatis damnationfem esse festatttr ; immerserint, nequaquamsoTdidis yoluptatibus satis-
2i9eS°.ex hisquaedicit Ule mortfeffiaeterriamom- faciunt nisi tota pe.nituslulp nierobra convolvant. Non
tiibus facere, vitani opfp perpetuam cPhiparare. Non ergo hpriini naturaleiii sequanlur iiiluviem, necmale'"
quideni quod ulli vitus carnalibus implicato, sufficere blahdis .lapsibus.acqttiescaiit, autin;baratbro libidi-
ad Vitara"»tteriiainptttemsi^ Ctthiusque ad niofteiri in nuhi coinnioraiites, in-ipsis se sepeliant ruinis suis;
''fiagifii|;feprisettijterit]inobltu bfene cuhcfa dispenset, sed illico ubi.cpncidere cpnsurgaht, et elevalionem
nisi ahfea;etVpeccatisfenuritiaVerit, et sofdidam iUarii protihtis nieditentur;in lapsu; ac, ;si;fieriullo mpdo
crifflinpmtuiiicaiiilutulentamqueprojecerit, et riovam pernicitate poenitudihis potest, tam yelox sit reme-
b cbnversionisac sancthnonioevestem de mariu
~ Apo- dium resurgentis, ut vix -possit vestigium apparere
stoli proedicanfisacceperit. Alioqui peccare non de- conlapsi.:Ergp,in.hujttsmodi caosis hoc primum me-
sinit quem iii fextfemis.situm recedere a crimiiiibus deloe bpus est, ut mprbos suos languenteshorreaiit,
sola tantum facit impossibUitas, nori voluntas. Qtti D curare;plagas feslinent Isaucii,: efiUicp e corporibus
enim a malis actifius tantum morte discedit, non re- sagitfas rapiant yultterati. Optuneenim malagma vel
liriqtiit scelera, sed rfelinquitur a scelerlbus, ac per .fibulacalidisadhttc yulneribus..'. ittippnilui', et citius
hoe riecessitale exCliisiisa viliiS; fet tuiic, pulo, pec- sibiplagaruin carp spciatiir quse non diu hiare per-.
cat quando cessaverit: quia quantum ad aniraum, mittifur. Ulcus quippe in corpore, si coraputruerit,
' "'' " ''
.-:;.;:..; ;;; STEPHANI BALUZIINOTJE. } ''.. V" '' .
" Godices regu.: Ac perlioc
duplexnbxa est, et.cu- T>ehisergo ait: Siauiem lunc agere vis ipsam pwni-
el
pidilatis irifideliidiis:^^ Vfetttstanien post vbcem cu- 'tedtiamquandfipeccarejam. tioii poles, peccata te di-
,;j)jdito/isadditvoeeni:nqxa. -
b Uterque codexregius habet coriversalionis. niiserunt, norituilla. Deiisdem hoefesunt Augustirii
"c Imitatus festbofelocb Salvianus sariclum Ambro- yterbain hpiiiilia U.-.Agepcenitentiiim.dum sanus es.
Si sk agis, securusps. Quare securus es?, Quia pwnU
sium episcopttni Medioiarienseih, qtti iu exliortatione 'tehtitihiegisiieotemporeiqubet Si du-
ad poenitentiam tfetus in hoc est ut ostendaf sepluri-V ; lem.visagere' pmidteniidin luncpeccarepbtuisli.
mum dubitare de eofum salute qui positi in. ultima poles,peccataditniserunfle,ripntuillq,: quando peccdreiipti
liectessitate acgritudiriis;suee accipiunt pcenitentiam. &MacJiereritiiius"Jegitjrtiprbuh\,'.'''::.-"' ''.
185 AMERSUS AVABITIAMLIB. I. IS6
dilalatur; et si plagas cancroma sequitur, cancrum A delktis tuis (Dan. iv, 24). Ita ergo et isle faciat ut
necesse est consequatur occasus. Fugienda itaque ille dixit. Utatur medicamento alii oblato ad sua vul-
primum haec peccatoribus mala sunt; nec dandus nera; vereatur contumacieeinobedientis exemplum;
221 diabolo locus, ut qui stanfes impulit in ruinam, cogitet quid ipse sit passurus in morte, cum videat
lapsos prsecipitet in mortem. Quod si aut tanta vis quid rex Assyrius perlulerit in vita. Evidens estde
roorbi aut tanta oegrotorum fuerit incuvia, ut valtelu- superbia ac rebellione documentum. Consideret an
diriislabem usque ad dies ultimos trahal; quid dicam ipse, si noii audierit,mortuusevasurussit; cum videat
. nescio, quid promittam penitus ignorb. Reyocare ab quod rex ille qui non audivit, seipsum vivus amisit.
hiquisitione ullimi remedii periclitantes, durum et Offerat ergo vel moriens ad liberandamde pcfennibus
impium; spondere autem aliquid in tam sera curatio- poenis animam suam, quia aliud jam non potest, sal-'
ne, temerarium. Sed melius tameh est absque dubio teni substantiam suam; sed offerat tamen cum com-
quamvis diuturna paralysi aridas nianus aliquo tan- pnnctione, cum lacrymis; offteratcum dolore, cum
dem nisu ad coelumerigi, quam lethali penitus despe- Juctu. Aliter quippe oblala non prfesunt: quia non
ratione dissolvi. Melius est nihil inexpertum relin- pretio, sed affectu, pjacent. Nec enim animus dan-
~
quere quam morientem hulla curare; maxifflequia tis datis, sed animo commendantur dala; nec pecu-
nescio an in extremis aliquid tentare medicina sit; B nia fidem insinuat, sed pecuniam fides. Ac per Iioc
cerle nUul tentare, perditio. Et unurii scio, quod qui- qui prbdesse sibi vult quaeDeo offert, hoc raodo of-
cunque in hanc miseriam longi languoris extrfema ferat. Neque enim homo Deopraestat benelicium in '
perduxerit, ineffabiledictu est quantum Iamentalio- his quoedederit, sed Deus in his homini quoeacce-
nis erroribus suis debeat, quia nuriquam errata co- perit: quia etiam quod homo habet, Dei acDomini
gnovit. - : . : : ; sui munus est. Ac per hoc in his qttae offeruntur ab
'
X. Et quid inlerheecfiet? Quando lugebit qui dies horaine, homo non suum rcdditj Dominus suum re-
lugendi perdidit? quando satisfaciet qui tefflpussatis- cipit. Itaque cum offert Deo quispiam facultates
factionisamisit? Ad jejunia videlicet longa confugiet? suas, 223 non offerat quasi praBsumpfiorie donantis,
Est quidera hoc aliquid, si eleemosyuis misceatur; sed quasi humilitate solvenlis; nec absolvere se pec-
secundumillud : Bonumest jejunium cuni eleemosynd cata sua credat, sed allevare; nec offeratcumre-
(Tob.xii, 8). Sed quomodo ei exomologesis diuturna demptionis fiducia, sed cum,c placationis bfficio; nec
opitulabilur in extreffiis s|.to? Sed cilicip carnes coii- quasi totum debitum redderts, sed quasi vel parvum
teret ac faviUa et cinere sordidabit? uf mollitiem de magno reddere' cupiens: quia etiam si tradat
videlicet proDteriloevoliiptalis preesentiumasperitatum quod habet pro modo rferum, nott reddit quod debel
dura compensent, et realum longarum' deliciariim Q pfo magnitudirie peccatorum.. Et ideo, licet offerat,
o.licio patrocinantis solvath incuriee.Sed quando Jiaec oret Deum ut sua placeat oblatio, plangfensid ipsum
lam grahdia faciet, vicino jam exitu etiam a medio- quod. larde offert,' plangens ae: poeniterisiquodnon
crium aclione disclusus? Crucibus -deniqutediversa- prius; sicque eritutjuxta propbetani pfopitielur
d
rum oeruniiiarum^reiim in suo corpore homiiiem ; forsitatt-Deus delictis suis. ; '
judex fidei severitas subjugabit, ut indulgentiamsci- XI.; Sed dicit aliquis : Totum ergo.Deo oblaturus
Ucetabsolutionis oeternoepreesfentispceneeambitiohe est quod habet ? Non offerat lotum quod habet, si
mereatur. Sed fatisceritejam corpore, ubi 222 exer" nori putat se dfebere totuni quod habet. Non quoero
cebit districtionis officium censor animus? Uti ettim cujus sit qttod offertur, vel a quo sif acceptum ante
severitalis ariiitrio judex non potest,- quandb reus quod redditur. Hoc dico solum hori offeraf totum
jamnonsustmetjudicari. Unum ergo est quod amissis pfo debito, si debere se totumnbri ptitaf pro reatu.
omnibus adjumentis atque subsidiis nutanti acdesli- .Totum; ergo, • inquit aliquis,' peccator oblaturus est?
tulo opitulari. queat, ut confugiat seilicet ad illud Iiriniopihil, si non cum fide; immo nihil, si non cura
beatissimiDanieUssacrum ac salubre consilium : qui ainbitu; imrao nihil, si non cttni prece; imino riibil;
Babylonio regimederi volens, ulceribus de offensione .sinon hoc anuno ut hoc ipsum inter praecipuaDei
conlractis malagma de miseratipntecomposuit dicens: J) beneficia repulet qttod aniinum bffertendidedif, et
Propter quod, rex, consilium nieum placeat tibi; et plus sibi in: his quee'Deoreliuquit pfoestari aestbnet,
peccatatua in misericordiisredime, et ihjuslilias tuas quamiin illis quee prius habuit. Quia hoc qttod ha-
in miserationespauperum. Forlasse erit patiens Deus . betur ab bomine; tempofafium est; quod autem Deo
STEPHANl BALUZIINOTJE.
" Vetus codex regius sic olim habebat. Verum id aut tanta mgrotorum.fueritincuriq. ; -
emendalum est, et prp nullafepositum est nulio. ,' ;' c Ita codices,regii.'Colbertinhs:et editioha-
h Ita cbrfeidmus ex ingenio, cuto antea legeretur bent supplicationis. . ,, ,, ,', ' prima •;
jiijwria*.Sicutfenim molliliem.volttptalis opponit as- -. d In eodice Colberlino iscriptuni: primo fuit.. tuis :
periiatibus, sic loiigas delicias incuria*. Alioqui ebim sed istud expunctum est, et supra linfeam scripttim
vox injurim lihllumhicbonum sensum facit: Sic Tterr ejus, quod obscure annotavit Pitlioeusin margine fedi-
tullianus in libro de l?oenitentia,;cap. 9, docet nioris tipnissuee. ... . ;.. •, . „
fuisse olim in Ecclesiaut is qui exomologtesimfacie- ,;e Codex Colbert.: inquit quamvis peccator.aliguit
bal, sacco et cmeri ittcubaret,' corpttsque sordibus oblalurus est. Vetus editio : inquit..aliquis; quamvit
obscuraret. Et in pagina siiperiorte,Salyianusdanina- .mqgnorumcriminumreus;oblaturus:estiQlumPoinhvi?
vit fegrotorunaiiricuriam: Quodsi aut tdnid vis tnptbi, Jmmonihit, fetc.., .;-.., :.: ...:; .., •- ,
187 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTEBJ 188
*
relinqultur, sempiternum. Totum, inquit aliquis; A quid pro maledietiS atque perjuriis, quid pro ne-
oblaturus est ? At tegfedico esse hpc totum parum. gligentiis cogitationun, quid prp impuritate stermo-
Quid enim jara scit aliqttis an peccatorum menspram num, quid prb Pmni lenique maloevoluntatis affectu.
oblala corapensent? jam scit aliquis ari tantum sit Adde postrtemo tetiara si aliqua de his intra conscien-
iii officio placationis quantum est in offensione di«- tiam tuam sunt de qtiibus Apostolus dicit; adnlteria,
criminis? Si novit quisquam hominunv peccatorum fofnicationes, impudicitioe, ebrietates, immunditia
f
quanto redimere deJicta possjt, utatur scientia,ad Deo exfesa (Gtil. v, 19, 20), avaritia idolatriae fa-
•"ederoptiottem,Si Vero nescif, cur npn tantuni offe- mula, et post hoe.ealiqua forte crimina etiam de hu-
raf quantum 224 polesl? ut si compensare peccata rnani sangumis effusibnecontracta. Gttmque omnium
npn yalet pretii roagOitfldine, saltem.meijtis deyor supputaveris numferum:,expehde pretia singulorura.
tipne tefeitipenset. Perfectum, enim corisciehfisefru- Et post heeC;non quoero ut pro pteccatistuis lotum
vctUffiexhibfet, qui intra coriscientiam nil felinquit, Dep tradas quod habes; boc solpm redde quOd de-
Pura rionriuUiVhaecabsque dubio et inimerisurata bes, s si potes oestimare quod debeks. Addo autem
causantur;. maxime. quia prppheta is de qup dixi- postista omnia , qttpd cum tractaveris delicta tua
iilUS, Babylonium legero boc tantum adtiionuisse vi- ~~atque taxaveris, laiito plus pro maUs tuis debebis
dteatur ot miilta dp-iaret, rioh nf universa distrabe- quaiito peccata .tua viUus oestimaris.-h Quomodo ?
tet, Nonprpferp Interim teslimoiiia Evangtelii, riep Quoniam qui se; inquit Apbstolus,, existimat esse ali-
cpnfttgipad yoceraTpquentis Dei i.n,s,acris:yp]umitti- quidcutririiliU:0,seipsumseducii{Gal.m, S); Ut non
btts,:Non. dicpaliud yetere, .alipd noyalege proe^ djcam tibi qttbd regi illi victttro adhuc,.et forte ju-
cepfttnjf: Unde etiam Appstplus : Ecce, inquit, veiera veni, ut festinafettamenpeccata suareduhere prae-
trqnsierunt : fqcta suht ;omnia nooa,. a Omnia autem ceptum est. Tu autem tahto plus pro te debes, quod
ex Peo (II Cor, \, 17,18), Qttibiisutique dictis docet haec vel rooriens' facis Vel jam: jamque moriturus.
npji velera. secundum Utteram, sed nova: secundnm Grandis enim munifictenlia ac devotio futura esti
Peum. esse facjenda, Hptesolp iiitefiffi conteiittts sum ' .qupepossit.id compensare, qupd: heec tum dCmttm
quod propheta dixif' Sfermoenim ei cuffi;rege «fat, ppmiiiottto.Vreddis jjttando habere ipse jam non po-
;~et qttidem cumfege inott unius urbis, sed ut tune tes;-pr83Stertim;cnjnaddatur ad ista omnia quodpro-
yidfebatur totius orbis; bvqui utique non pbtefat po> pheta ipse qui regem illum ad redeinptionem crimi-
puios quos regelial per testamentum egenis tradere, num yocati per hoec ipsa quaedicit debere fieri, non
et nationes.barbaras indigentibus quasi nummos tam ei veniae 21261 seeuritalem quam viam inqui-
dare, auti in pauperflm stipes diffusa longe ac lale rendae salutis oStendit. - i DicCnsferiiffi:Pecctita tua in
Ttegnaconvertere"; tet ideo.prophetai Peccata, inquit, ( ) misericordiis reditne, et forsitah pfppitiabitur Deus
tuqin miser.icgrdiis.redithe (Dani iv, 24.): hoc est : delicii» tuis; hocipsum quod dicit:fofsitan, spem in-
aururiida indigentibtts:, quia pon potes regnuni dicat, non fiduciaffi pollicetur. Ex quo InteUigi po-
darfe~',.?facultattehi dislribue ,. quia potestateni non lest qttam diflicilfejam in supreffiis positi peccatorCs
yaltes d prorpgare : ac pef hoc videtur jtissiSse ;ut qualibet. munificentia ad perfeetam indulgentiam
tolunrdaret,'quem hoc: solum nonjussit distrjbuere pervenire possint, quando propheta ipsecui suadet
qupd hpii po.terat efogare. propitiatjonem Dei inquirendam, pfofflitfere tameh
... XII, Exaggeramus fprte rem yerbis, et alte nihiis nonausus estprotoerendam. PatfeonsiUum de aclu,
.altblUmtts,,.Videamns ergo. id ipsum quale At.Pec- et tameri dubitat de effectu. Horlaforeffl se agendi,
cqtg, ittquit, Md inmisericqrdiis vrerfbne:.Quid est npn impetrandi auctorem facif, Quare ita? Quia
3Jiqua rfediniere?; .Qpinoi*;pretium, $ey~tm\qflaeVredi- pmhes scilicet peccatores debent pfo se vel in su-
njupiur; dare, Nbn qu*ro quae: ilJius regis peccala preihis cttnclatentarfe ,etsi nOn possunt ulla proesu-
fueririf, Ip.se:sciat:quanti debuterit^redimertequae fel- intere.1 Si -enim regi propheta ille per solam bono^-
cit.: Tfe alloqttpr. cttjus 225 causa est; te appello xum operum largitatem absolutam indulgentiam nott
cujus discrinjen agitur,; IJp.cfacito qupd propheta promittit; inte)Iigei*epeccator non acta eTrorumpoe-
dixit: Peccata tua in misericordiis redime. Noli tan- Dnitenlia potest, quanta ei et quam Jarga in supremis
lum Doo relinquere quanlum habes, si pro peecalis munificentia opus,csl qui vult obtincre a Domino
tuis necessarium non putas quantum habes. jEstima per seram devotibnem quod non polest usurpare
diligenlissime culpas quas admisisti,aeslima peccato- per legem.
rjim diversitates. Vide ouid nro mendaciis debeas.
STEPHANI BALUZII NOTJE.
* Codex Colbert., Omnia enim ex Deo. ut reor, manifestum est, et palet etiam ex honiilia152
*>nanc lectionem praefert idem codex. Regii, qui sancti Cscsarii episcopi Arelatensis et ex regula S.
~ Ita Editiones,
itaque. Quia itaque. Columbani. Quaenamvero tum putarenlur esse leria
orancs Jibriveteres. Sed editiones habent fa- peccafa aperit ex parte ldem Ceesariusin homilia 51.
cultates. ' Ila omnes libri vetercsethic etsupra. Quoloco
a Ita primo scriptum fuit in veteri exemplari bi- observandum est Latinos codioes fere sempcr habere
bliolhecae Colbertinoe; sed poslea expuncta cst littera idolatria, raro idotolatria. Inde idolalrie Franeis.
o el supra lincain apposita littera e. Ex quo Pithoeus B Hoecdesunl iif omnibus antiquis exemplaribus.
effecit prwrogare. Habentur tamen in prima editione el in alus.
0 Negligentiarum vocabulo significari minuta et le- h Istud deest in fecentiori codice rcgioet Colber-
v^a peccata, quae nos hodie dicimus-venialia, salis, tino.
189 ADVERSllS AYARITJAMLIB. H. 190

LIBER 8ECUNDUS.:
1. Bixiinus de remediis peccatorum, immo potius k.bisshnas quidem poenas, sed indignitattespoanis acer-
de spebus remediorum atqufe solatiis : scilicet hfec biores, •coronam spineam, aceti poculum, cibum fel-
primum inquirendaesaltttis esse suffragium ut pecca- lis, damnatum ab hominibus Dominum universorum,
lorem poeniteal erroris; lum ut juxla sermonem sa- pendentem in patibulo. salutem humani generis ,
crum statim peccata sua misericordiis redimat; po- Deum terrenoe coriditionis lege morientem:
strtemo, si id non fecerit, ne quid saltem moriens II. Quaicum ita sint, quicunque ille aut sanctus
inexpertum 227 relinquat, yel ultima sibi Terurii es, aut sanctum te esse credis, dic mihi, qUoeso:
suarttm oblatione succmrat. Sed respondeatur for- nunquid solvi haec sola possunt, etiarosi nfllja ajia
lasstehoc loco illud, si peccatbres homines hac redi- debeantur ? Quidquid Jibet enini honio pro Deo ppr-
mendorum criminum necessitate teneantur, sanctoS ferat, solvi omninp non potest qnod Deus pro hpmi-.
absque dubio qui sint expertes criminurii, non tene- ne perpessus est: quia etiamsi passio ipsa non dif-
ri, acpef hoc non habere eos causam substantiaelar- fefat genere pcenarum, multum tamen distet neeesse
giendoequi nori habeant qupd redimere eos necessfe est diversitate patientum. Sed forsilan dicis generale
sit largitate. Audio. Sed id quale sit jam videbirous. in his quaediximus omnium Iiominum esse debituffip
Inlerim, etiamsi proeterita niala noii sint quoe san- et in hoc universoTum hominuni genus indiscrete
Ctumhominem oporteat rebus cunctis reditoere, Sunt I obnoxium. Verum est. Sed nunquid ajiquis ideo mir
tamen perennia bona qnoemagno debeat comparare. nus debet, si et alius idem debeat? Aut si centum bp-
Sed dte hoc plenius postea. Nuiic autem hoc dico minum caufiones de centenis sestertiis scriptae sint,
libere et cbnslanter affifmo", nemraem fesseomninb num idcirco allevatur nnius debitum, si pnmes sint
sanctOrUtoqui non in multis sit Deo debitor, ac per ejusdem numeri debitores? Dnusquisqueenim, inquil
hoc euffl queectinqueDomino suo dederit, non tairi Apostolus, suutn ohus pptlabit (Ga/.,vi, 5), et unus,-
donare quam solvere. Ac primum ut de beneliciis quisque prb se.falionem feddet. NequaquaiJi ergo
generalibus dicam, id est, quo quisquis vel sancto- unius pondus pondere allevatur alterius, nec absol-
rum tesUle vel divilum, primum benevolentia ac do- vitur reus societate multorum. 229 Neque ideo mi-
no Dei tetriattts et altus et educatus 'es, qucd rebus nus est cuilibet tetra damnatio, si multps compjices
ad vitaffi nectessariis communitus, quod etiara non pcenaevideatur habere damnatus. Ita hoc quod supra
nectessarUSlocupletatus, quod plus ad usura tibi Do- dixi, licet generale sit debitum, speciale tamen esse
minus tuus tribuit quam modus usuum postulavit, ., lipridubiiim est; iicet sit commune omniuto, estta-
qttod textendit denique super spes tuas munera sua, men peculiariter singulorum; ita ad omnes a*qualiter
el, qflod testmaximum ac farissimum, dona illius ptefvenitquod tamen de summa unicuique nil recedit.
etiam tua vota vicerunt. Addo autem post ista omnia ! Christus enim sicut pro omnibiis passus est, sie pro
quod idem Dominus qui te primum rannere suo ge- singuliS, tet cunctis se iriipendit pariter et singu-
uuit, postea etiara passione saivavit, quod prbpter lis, et tottim se dedit universis, et tptuto singri-
tfe, o hbfflo, tterfam aic lutum immp exiguam lerroe lis : ac per Uoc quldquid passione sua Salvator proe-
ac luti ? partem rerum universarum Dominus h ter- stitit, sieut totum ei debent univefsi,: sic totum sin-
ras adiit.ex carne pariter et iri carhe processit hu^ guli; nisi quod prope hfecplus siriguli quairi univer-.
miliatus usque ad c liumani texofdiipttdbfero fetpan- si, qflod iaiitum accepferunf sirigul.i quantum, uni-
libfum inluyjera et proesepiivilitaterii, tolerans indi- versi. Ubi enim hoc unus accipit quod universi, etsi
gnas se vitoeistitis passiones, edendi, bibendi, somni, par est mensura, ffiajor Cst irividia. Qup fit flt licet
vigiliarunieegrasvicissitudines, et caducoe-islius cbn- ipsum accipiat, plttsdeberfe videaiur : quia niagis fit
versatioriis fepiitumeliosasnecessjtates, 228 ipsam unus obnoxius, qtii vidteturombujuscomparatus. Hoac
denique hominum circa se conversantittffi fetidam ergo hactenus, quia debitortesDteoquidanii sanctorunj
commorationero, popttlos peccatoriito sOrdentittrii essesenon piitantjCtiiridebifumiteMiffl^
Tutp oblitos, semper malae cbnscientioeadmissu ffeos, : IH. Sed dicit fprtasse aliquis ; Non quidem debi-
turpium exseactuum nidorem exhalantes, et ideo tores non esse sanctpSj sed inulto fameri majora hp-
cfieiesliumpraeceptorum incapaees, nec suslirientes >,minum saecularium ^sse debita, qupflini suhf plura
sacri fulgferisjubar, qtiia caUgahtes peccatis ocnlos peccafa. Quod tale estacgj quispiam dicat ;,|deo
splendor diybjj Juminis obruebat. Nec solum hoc Sed ego sum innoctens, qtiia alius magis test nbctens;-
post haec omnia, adde protervas superbientis populi idCp ego_justus, quia alter ittjusttts ; idpp tegp
cbntradictioneS, adde conyieia, adde njalfedicta, im- apprime boniis, quia alius singularjter jnalus.
piamTiisectafionera, testirooniuni ial^um, judicium- Jam primum enim indecorum hoc sancloc mtenti est,
cruenfura, inrjsipnes populi, sputa, verbera, acer- ulbona sua crescere malis arbitfetur alitenis,et me-
STEPHANI BALUZII.NOTyE. : .
<a AntAIIedideramus
* Antea A/li^n»»«-..„_ i
parlem suscepil rerum univer- esm delere placuit, v.
sarum, quia ita invenerahius scriptum in veleri co- -b Ita editiones. Veriiiri hpc membrttmiri pullo ve-
cum vocem '
diceregio.Veriiffi suscepil non habeaht terum "c librprujii repeiiiur qujjjui nos utitnuf.
rfeliquaexemplaria neque ediliones, etsuperfhmsit, Vide supra in NotiSad pag. 119"."
191 S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERII. ' •
IS2
liorem se esse oestiraetn comparatione pejorum. In- A . J .
. viam sequuntur,: et Pomuium Jesura Cbristum non
felicissimum enim consolationis genusfesf de miseriis sanctifate tantum, sfedetiam pauperlate ~
imitantur,
homiiium peccaiorum capteresolatia, cuni Apostplus nihil est qttod dici jibssit, nisi Ulud lantuhi
quod
gtiudere rios cuni gauderilibitsjubeat et. flere cum ften- etiam propheta djxit Milii cmtem nimis iionorificaii
iibus (Rbm. xn, 15), et nori quoe, sua suiit siiigulos suntgmici tuiDeut (Psni. cxxxvni,
i7). Hos eniin ego
cogitaire, sed ea quae aliorum (pitilipp. n, &). Sed omnes non aiiler quam imitaloies Chiisti bonoro,
testb : istius mpdi comparatio 230 Justa atque bo- non aliter quatti Christi imagines colo, non aliter
nesta vidteatur : nunquid etiam ;fida existimari po- quam Chrislimembrasuspicio, et ad hoc tanlniii il-
test? Quisenim de illo tarito ac tam t.erribili futuro lorum memini ut eorum raemoria dignus fiam.
Ptei judicib salis cerlus est? Aut quis dicere polest: IV. Sedinjuripsaillaquee supra djxinius, religiosae
EgOminus debteo,UJe plus dtebet. Quis ppstremp dte professipniesse videantur. 23.1;'Quid.,enim, inquit
sfepraesflmeffeaut de alio desperare?: Umnes enim, aliquis, sividua sit djves, et viduitatem tamen in
- ihqflitAppstPlfls, stabimus.ante tribunai Christi
(Rom. magoa opum copia jnpn relinqueiis? Quid si virgo.in-
XIV,iO)',fet Utiusquisquesuum orius portdbit (Gal.vi, tegritatem professa, et impolluti corporis sanctitate
5). Nibiltergp, inquit.aliqttis, inter sanctps et pecca- devota?Quid si conjugium sine opere conjugali, ne-
fbres est? Multttm plane, et pene immensurabile. B gans seipsum sibiy et habens se quasi-uon habens?
Sed quia Scriptura dicit : Redtus liomo qui semper Quid sTV1 monachus ab mcunabulis Deo mililans?
est pavidus (Prov. xxvm, i;&), et nunquam est de sa- Quid si;clericus sacri niiiiisteriisenitutem.fideliser-
liite propria mens secura sapienlis; licet niultuni in- vithtecphsummans ?. Nunquid etiam hi oeleriiaesalu-
ter sanctps et peccalores sit, quaero tamen ab omni- lis fruclu.'.ptericlilanlurisi aut viveotes- opes integras
busreiiglOnem prbfessis, quis sibi jttxta suam :cpn-. habeant, aut iiiorientes, indigenlibus iion relinquant ?
sciehtiarii satis sanctus sit, quis de.ijla futuri exami- Parya est ad. pronjulgandam de bujuscemodi quee-
nis trfetiietida severilate npii trepidus, quis de per- stioiiesententiam sernio atque auctorifas mea. Vi-
pfetuaincblumitate sectirus? Quod si ufique noii est, deamusergo, quid.de liis.omnibus sacrorum volurai-
sicuti rieqtie esse debet, dicat m.ihi, bbsecro, quilibet nuto linguaj ac proeceptorum cbelestium voces so-
hoiniriurii cur npn totis substantioe suae viribus ad id nent; et .tunc.rectissime secundum datam a Deo
riititur ut vel 'roortis deyotione rediniat quidquid vi- borniam opinionis. noslrae; Tegulam dirigenius. Ac
toeoffettsiQhtecontraxit ? Quanquam hsec quoe lpqupr. primum.-.non. est; quod confugiendum siJji nunc
scireoriiries legentes volo, non me ie pninibus sanc- .quisquamputpt ad vetferum exemplorum esse sola-
tis, sed dtehis taiituiri ioqui qui, licfetreligipneronpn; tia, ut dicat aliquos fortassfesanctos ant in lege aut
profeSsi sirit, tamen divitias nori rejibquunt, De illis_C aiitp ltegem divitesfuisse, Abiit quippe illud tenipus,.
fenim quiv >>expedili orimibus. sarciriis, Salvatpris niulataratio est. Ante Legtemenini liberum omnibus
, V., STEi?HMI BALUZHNOTiE. • :
. * Sic Tacitus in primp Aimaliuto libro ait Augu-V- slat in yeteri chartulario: EeclesioeCadufcerisis for-
sturoinon charitatfe aut, rfeip.;cura- snccessprenj,.sibi- mulaistiuspalteiiioe.bblatioriis, quato -edemus pbst
adscivisse Tlberium, sed quonigm arroganiiam sm-. nptas in; appfehdiceAcljorumvelterum. In chartulario
vitiamque Sjiis iritrospexerii, coihpdratiohe delerrinid vero Ecclesiae Tutelten^isexstaf vfetus cbafta ex.qua
iibigloridtn quwsivisse:.~fiAehoc loco Rittershflsittm":-: colligitur in lilios quandoque dferivafamqttoad hoc
^ Adiiibhuit.Pithajus in veteri.suO;eodice scriplum fuissejpptestatem patriam erga; fratres; in. ttenera
fuisseexpidili omhibussurcinis,curiieditiprieshaberent aeiatte Cbnstittttos. Nani1Guajterius-..- dte Navis fratrem
expediti attf omnibttsaut perie omnibus sarcinis. Nos sfium EUammonachum feck atino 1099in nionasterio
seciiti auCfpritat.emPitboeani codicisj turii etiain re-- Tutelehsi. At rioh solum filios jarii natos vovebattt
gioruni^cppstituinius veram lectionem, patres,sed eliaffl febsquinohdum nati, inutero raatris, '
c Otories libri veteres habent mercawtor..Verimi. pbsiti erant.. Exstant istiuS moris aliquofillustria
paulo. post' sfefiplum est imitatores. Quod confirmat exempla,'quferuiiiantiquius est iilud qupdEkkehar-
lectionera libroriim editorum; Videinfrapag. 262. dtts Junior refert in capite decuripde c&sibusjnoriastfe-
d. Ea plim erat pareritum auctoritas pt liceret illis riiS.Galli. AnnpI085iPetrusBernardideCorneliario
filiossubs etlam in_ pueritia voyfefepeb, sic ut .non supremis teslamenlitabulispavituti si uxOr siia,quee
licefet illisabjicere iristituttthiqttod patrum iriipferio pfocgnansefal roasculumpareret, iscanonieus fieret
susceperaiiti ConciliumquaftutiiToIeianttm, cari. 4.8: ' in fecclfesiacalhfedraji Jlelebensi. Chartulariuni Hele-
Mbnachism aut, paleftia. devotio aiil ptppria professio -neii.selib. :vi, cap. 5 : JB/isVuxor'rrieg de ipsurn prw-
fqcit. Quidquid hdrurn fueritalliggiunitenebii. Ptpinde . ghaium Yquemjiabet, D.eusdpnavii filiuni, dimiito ad
Itis ddmuridumreverteridiiritercludimusadiltim et otri- D sanciq Eulalia, cumipso alodio quqm hqbeoin Chexans
nes ad smculuminterdkimus regressus. Gfegorius Iil,'- pbst obitum mater'sua,Uc. Faclurriistum leslamentum
ki epistpla quarta ad Bonifacium : Addidisli: adhuc vii idits Decembiis arino xxvm recjni"Philippi regis.
quod si. pater .vet maler filiitm vel filiam intrasepta Pfest viginti circiter exinde annos Petrus de Torna-
tnbndsierii iri infaritiw annis sub reguiari tradiderint niira dfeSpaniaco jussif ut si uxpr sua pareret post
disciplina;utrum liceat eis, postquampuberidtis an- niorteffi suam masculum,filiusiIlfeniQnachusfieret in
nos impleverihf,egredief matrimbnib copulari: Hoc... mohasierio Tuteleosi. Chartularittrii Tutelense folio
omnino devitgmus, quia nefgs est ui oblatis a paren-. 209 : Sivero uxor meqj qumnuncprwghans esse cer- :
tiibus'Dep filiis volupttiiis freria tdxeniur. Pervujga- miur,filium peperprit, dfmilto eumut fiat mongcliusih
tumporijp-fuisse hoc jus eliam oevbHierpriynii patet suprdmcio ioco cum 'vilia quw dkitur Pomuirol. Te->
ex epistpla;ejus ad Pemeiribdem, inqfla hajc Jegun- stairietttiuii; Ludovici yllJ, Francorum regis,: apud
tttf : Spteiit miseri parehies et riqri plehw ftdei Cliri4 AndrfeamPuchesniura t|. V, pag. 525:: Iteth vblutnus
stiarii defbrmes;ei otiquo membto'debites filids, ctuia ,et prmcipiriiusqupd 'quintus.filius riostersif clericut
\ .flignos"gerieros rioriinvenittni, virgihitqti irudere. Ex-; et qmriesaiii quiposl eiihtiitiscenlitr;. . ; ''
193 ' ADYERSUSAVARITIAMLIB. H. . 494
eral vel habendasvel etiam eonseclandae facullatis A uxores, ila sint nc si non habeattl: et qui flent tan-
arbitrium : quia scilicet adhuc tunc virga iriterdicto- quam non flenles : el qui gaudent tanquam non gau-
. rum coelestiumnon castigabatur. Vbi enim, inquit dentes': et qui ethunt ianquam non possidentes: et qui
Apostolus, non esl lex, nec prwvarkatio (Rom. iv, utuntur hoc mundo ianquam non utanlur : prwteril
15).Lex ergo fecit aliquid nori Iicere, " secundum enim figura.hujus; rriundi(I Cor. vn, 29-51). Videte
illud : Nam concupiscentiam,inquit Apostolus, ne- quam breviter missus a Dep-doctor cuncta modera-
tciebam, nisi lex diceret : Non concupisces(Rom. •tus sit et intra quam perfectioiiem universa conclu-
vn, 7). Et ideo opfesquas ante legem Deus non rfe- serit, non inlicita solum intercidendo, sed etiam licila
prehenderat, homo libere ppssidebal. In lege quoqufe coarctando, circumcidens scilicet, et usum conjugio-
nihilominus prope idem juris omnibtts suppelebat : rum , et infidelitatem fletuum, et intemp.eranliam
quia lex hominem, dummodojuste, habere quod gaudiorum, et habendi libidinem , efemendi cupidi-
veilet penitus non vetabat. Itaque tunc omnes bm- tatem, et ipsam denique mundi hujus brevem atque
nino saneti cunctis facultalibus suis juxta proescfi- umbratilem voluptatem. Et haecomnia cur ? Cur.uli.-
ptos legis terminos ulebantur, ambularites,232 u* que nisi, utipse dixit, quia proeterit figura hujus
legimus, in omnibusmandatis el juslificalionibusDei mundi? Quam longe sunt ergo a mandato Dei quos
sihe querela(Luc. i, 6). Sicut utique illi ipsi ambula- B cum ipsos jusserit Deus viventes opibus renunliare,
verunt de quibus ista memorarttur, sicut prophetes illi eas cupiunt etiam in cognatis suis niorlui poss|-
Anna in jejunus atquteorationibus vivens; sicut Na- dere. Aut quam lorige ab ea devolione sunt ut ex-
tbanael ille, quem legimus, verilsraelitae laude su- haeredent seipsos propter. Deum, qui exheeredare
blimis, et ipso Domino ac Deo teste mirabilis; sicut nolunt saltem extraneos propler se! QUUJUS libenler
l>Tobias, magnanimitate devotionis praecepta legis ; libere dicerem : Quoe insania est, o miserrimi! Ut
excedens, sepulturis hominum mortuorum etiam cum hoeredes alios quoscunque facialis, vos ipsos vero
mortis periculo serviebat, et indigenlibus usque ad exboeredalis; ut alibs relinquatis vel brevi diviles,
. indigentiam suam consulens, in tanlum largitatis af- vos ipsos oeterna mendicitate damnatis. -
fectum venerat, ut mercenario sno parlem bonortim VI. Sed quoeritfortasse aliquis, quid sit istud quod
omnium deputaret; et hoc, quo magis possit miriim nunc plus exigat Deus a Christiauis perEvahgelium.
esse, jamdives; et, quo mirabilius, dives ex.pau- : quam a Judeeis antte per legem? e Cerla isUus rei
pere,quia majorem ferme excitant habendi cupidi- .- ratio esl. Ideo enim majora nunc Domino nostro
tatem opes posl indigentiam. "solvimus, quia majofa debemus. Judoei,'quippeha-
V. Tales ergo tunc sancli erarit, secundura legtem bebAnt quondam umbfam rerurii, nos veritatem;
omnia habentes,c secunduriilegem omnia relinqueu- G Judaeifuerunt seryi, rios adoptivi; 234 Judoeiac-
tes. Ac sic perfeclus fuit omnis qui legi paruif, et ; ceperunt jugum, nos libertatem; Judaei,maledicta,
-
tam devotus qui sub lege tunc minus fecit, quam nos gratiam; Jiulseilitterami intferficientem,nos spi-
nunc in Evangelio qui plus facit. Tunc eniffiquasi ritum vivificantem; Judeeis servus magister. missns
Evangelium Iex fuit. Quo fit quod qui se obtempe- est, nobis filius; Judaeiper mare transierunt ad ere-
ranteni tunc legi praebuit, quasi d Evangelium com- ; mum, no.sper baplisma infroimus in regnum; Judaei
plevit. Non est ergo quod confugiendflm sibi nunc manna manducaverunt, nos Cliristum; Judaei carnes
quisquam ad legem putet. Vetera enim, ut ait Apo- avium, nos corpus Dei; Judaei pruinam coeli, nos
stolus., transierunt : facla sunt omriianova (HCor. Deum coeli : qui cum, ut Apostolus ait, in forma Dei
y, 17). PIus tunc indulgentiae erat et plus licenfiae. esset, Itumiliavilsemetipsumusquead morlem, mortem
Tune esus carnium preedicabatur, nunc abslinentia. autem crucis (PMlipin, 6,8); non conlentus scilicet
Tunc in omni vitajejuniorum paucissimi dies, nuric simplicem pro nobiS suBire mortero, nisi ipsam vo-
quasi unum jejunium viia omriis. Tunc Itesis ullio luntariae necis susceptionfem summofum supplicio-
suppetebat, nunc palientia. Tunc irascentUius lex rum perpessione cumulasset. Prb hoc ergo solo quid
ministra erat, nunc adversaria. Tunc accusatori gla^ solvere liorab poterit, cui se per ultimain poenarum
dium porrigebat, nunc charitatem. Tunc etiam car- D '. acerbitatem Christus impendit? Aut quid pro se di-
riali iUecebreelex indulgebat, nunc Evangelium riec giram Domino repensabit, qui ipsum a quo redem-
aspectui. Tunc corporeeevoluptates habebant quam- ptus est Deum debel? Ilaec ergo causa est qua de-
dam licentiam, nunc jobentur etiam oculi custbdire votiores"esse nos Dominus sUii velit, quia tam ma-
censuram. 233 Tunc ad multas uxores recipiendas gno devotionem nostram pretib comparavit. Et ideo
unius marili torum lex dilatabat, nunc eliam ad beatissimus Paulus : Quis ergo, inquit, nos septirabit
unam excludendam casti affectus devotione constrin- a charitale Christi? Tribulalio,an angustia, an perse-
gil. Superestenim, inquit Apostolus, ut et qui habent culio, ati fames,an nttdilas, an periculum, an glodiut
STEPHANIBALUZII NOT^.
* Jsta non exstant in recentiori codice ne- secuti velus exemplarbibliothecaeregiee. Sedcumreli-
regio,
queh in Colbertirio. qua et veteres ediliones praeferant/«3e»n,eaquelectio
Annolat Pithoeusiir vetusto codice suo scriptiim videalur esse melior, eam revocavimns. Islhic enim
fuisse Tobis, et editionem Septuaginta habere Tobit, non agitur de tempore Evangelii, sedde tempore legis,
Porro ulerque codex regius habet Tobis.
~ Primo d Recenlior codexregiusetColbert., Evanaeliq.
edideraraus secundumEvangelium, etc.; e Omnes'libri yeteres iegunt, Certa istiusi
'
m "S. SALVIANIMASSJLIEINSIS PIIESBVTEBi . i9,6
(Rom. vni, ;35)? Non Apostolus sblam pecuniam ,\. habetvirum {Isa. LIV,1). Et sterile natnque est quod
liecsPlaS deberi a siobisdMtias Deo.dicit, sed triT non parit, et deserlum quod ab omnibus semuridi
iitilaiibiiteiii, angustiam, famem, gladium, passio- inlecebris separavit, et sine viro qflod sine yiri usu
iieto ,- teffuSionem;isanguinis ., aniroao exhalatip- ita yinmi habet ut non.habere videatur. JIos ergo
rieilJ'; mortfem denique omni : poenarum genere conjuges tales quis dubitet, et dum viyunt, sicut iu
conditam.-- UndeinleUigani onraes religiosi non se, ita etiam m suis substantiis Deo vivere, cum e
satis Se'Deo reddere, etiam si universas dederint yita exeunt, cum sua ad Deum cui vixerint facultate
facuJtates : quia iicef sua cuncta dispensent, ipsps se .migrare ? Aliter enim quilibet liorum, si res suas sae-
lairiteiidtebent; Ef ideo, sieuf supra dicere cpepera^- cuJo deditisaiqueipsisaecuIodereHnquit, fi?ustrasibi
tntis, si vidua testquaepiam,iiequaquain sibi sufficere nomen religionisiiiscripsit,eiquevidetursempervixis-
ad-setterhamsalutem noffien viduitatis pulet, sed vi- se cui moritur. De conjugibus itaque ista suBiciunl.
deatqtialemesseiii Apostolo yiduani Deus jubeat di- VIII. Transeamus adsacras virgines, qurous legeriT
«ens : Quw vere vidua est; desqlata sperat 235 fn devotioriis Salvator ipse proescripsit (Matth. xxv, I
Domino, instat orationibus nocte ac die. Nam quw seqq.), exemplo scilifeetdecein virgirium, ex quibus
in delktis agit, vivens morlua est (IVTim. y, 5, 6). fatuarum numerumpuellarum ideo tantummodo dicit
TJno ebdemque prasceplo dtias Apostolus formas yi-" 8 poenisperennibus dandum, quia a scit ei ppus mise-
dttitatis expressit, unam vilae,allteram niortis, cuffiin ricordiae,defuturmii. Qup dicto"fevidenlissimedbcuil
deUciismorlein posuit. Eigo absque dubio.divitem quanti pretU judicarit largam misericordiara, sine
-esse rion vUltquam deliciosani osse.uon patitur; qoia . qua dixit nee integritalem quidem ipsani vjrglni pro-
Omttisfructus divitiarum iti usu est posilus delicia- futuram. Sed blandiuntur sibi fortasse quaedariij et
fum : alioqui reraoto usu deliciarum, causae ppum sufijcere jjibi oestimant si, cuiri touUa"11ac niagnaiii
rion reliiiquuntur, facultatibus habeant, saltem exigua largiantur. Nec
VTL Cuffi:iiaque "Apostolusui delicus viduaempr- .; ego abnuo ut siita ratio est, ita esse credatur. Pa-
tfernesse liiemPTayerit^;prpmptum est qupd ad vitae . riim detur, si parum j dedisse siifficit. Sed tego;siiffi-
8elerns& frubluffiivult uriiversa diStribui, qui npn vult cere pafuffl nescio: iirimoparu.mnon sufficefefeerto
ad inOrtis usiuri aliqua rteservarU:Et ideo dicif • Quw scio. c Si aliud ipsee sciunt., apud se ipsas sciarit.
vere vidua est, desblalu tpemt in D.ominp{Ibid., -5} : Ego unnm scio, quod Peus dicit exstinctas fatuarum
doctensscilicet paruni essesinottsit vidua deUcipsa, vifginum lampadas operum bonorum oleum non ha-
ripndives, nisi fuerifPeo adhaerens, nisi pralioni de- behtes. Sed.fu, quoeciinque fes, habere te J237
dita, aiisi a cunctis mundi-inlecebris dtesplata, etper . -Oleumabunde putas?iEt illaeprofecto de qulbus dixi
Jjaeteomniavere vidu.i. iQuodsiitaiest, qiiaecunquese (] stultae yu-gines- sic putabanf. Nisi enira habere se
vitae cupit esse, non mortis, nequaquam sufficeresibi . crfedidissent, d provlderant ut haberent. Nam cum
isestimetsi etdeliciassibi ob Peumfet diyitias abne- vppstea, iit ait Dominus, mutuari vtelinttetoniiii sfu-
-garit, nisi et ©ration.e tet Jahore ;id ;promeruerit.ut ; dib atque ambitione perquirant, absque dubio etiam
Jrere vidua Dei esse videatur: quia npn est dubium arite quaBSissent,nisi eas habendi fidueia decepisset.
^quodquemadmodum quis:in hpc saeculoChristo ad- Et tu itaque,-quaecunqne virgb es., yide hesicnon
Jweserit, ita in Christi:corpore p.ermanebit, .secundum babeas, lictet habere fe credas. Ejtisdem enim nomi-
uillud,:-Ad/i(**si<anima.mea posi. te., meautem suscepit ,'nis cbjusillae, ejusdein professioiiis es. Tu v!i*goes,
dexlera tuu (Psal.&xu, 9).;Quo.declaralur quod.team et iUae virgiiies erattt; tu praesumis te esse sapifen-
tantum animam quae Peo adbaeserit in iipc seeculo, tem, et Ulae seesse iatuas.non putsibant' tu lumen
dextpfa Dei suscipiet anTuturp. Haec ergo yiduitatis habere lafflpadem luam judicas, et illaeprofecto ju-
• «st regula. Nam sdeconjugibus continentiam professis men proesumpiionefuturi luminis perdiderunt. T^lam
et spiritu Dei.plenis dubitare quis debeat quiri ,siia et ideo scrUmntur aplasse lampadas suas, quia illu-
JioertedibusmundanisservirejioUntquiseipsos mundo minandas esse credebjant. Et quid plura? Etiam emi-
eliminaverinl?-Quomodo enirn ad ;sepertinentia aliis cuisse in eis quiddapi luminis pulp. Cum enimipsae,
•addicant,quiipsos se sibi denegant? Tam nova enim j0 ut legimus, exsfinguendas forte lainpadas suas fe-
yirtute prsediti, concessasque et, quod majus est, formidareiit, habebant profecto aliquid quod vere-
experlas corporum voluptattes admirabilis 236 con- bantur.exstiiigui. Neu falsa opinio metuentium fuit.
tinentiee austeritate calcantes, quemadmodum aliquid Exstinctae siquidem , et pbcoecataesunt. Nihll enim
ferum suarum non Deo voyeant,, qtti ipsum intra se profuit illi integritati quod in ea lumeii virginitatis
Peum esse fecerunt ? ut meo quidem judicio etiam apparuit, e quia substantia olei non supbeditanle de-
ile tali conjugio rectissime dici possit: Lmtare, steri-- fecit. Ex quo inteUigimus id quod parum est quasi
iit; iquod.nonparit, erumpe et exctama quod non pur- nilul esse : quia non satis prodestiUicp exstinguen-
turis : quia mulii filii deserlm magis quam ejus guw dum Jumpn accendi. nec juvat aliquid inlucescere
....... STEPHANIBALUZII NOT^l.
a Anttea legebatur sit. In hac ergo editione se- ediliones habent, Si«liter. '
:jpii placuif auctoritatem librorum raanu scriptorurii. a Ita etiafflvetefes
. * ,Haecdesuut in Ottinibus.antiquiscodifeibtts." c In utroguecodice jlibri.Edit., prpviditsent.
regio sic ;Scfiptttto est: <Quia
•:.«-Secuti suuius consensuniveteruro iUirorum.Nam substanliwoleitiensufipeditantedefecii.
197 ABVERSUS AVARITIAMUB. H; 198
"
quod in ipso ortu habeat occasum, fet ad hotetah- jA.ac tam perfectatii IJeus vivendi fegulam dedit, qiianto
:lutomodo habere initiiim viventis ttt » possit inititim tttique esse iilos perfectiores jubfet a quibus omries
:
habere raofientis. h Plane itaque iiieerna bptis test dpcfendi Suht Ut pPSsirtt esstepferfecti, ef quostim
ut lumett: possit tessedittturhum. Naitt Si iri lychriis riiagni eSsetexteiftpliinommbtts Defls vblttit; Ul teosad
" •
ipsis quibtts ad breve teffiptis utuntur homihes, lah- singularem vivendi nbrtoaih nori riovoetantttm, sed
guescit luiien aCdeficit hisi oleum large fuCrit infu- etiam anliquaeJegis severitatte constringerfet? Nam Ji-
sum; quaftta libi, qtiaecunque illa es, qttanta libi •cet deeretuffi vefus largain outictis ampiiandariim
olei abundantia optis tesf ut lucerna tua luceat in opiito 239 dedefit facultatero, omhes tamenievifas
aeternum?Netoihi itaque ad vilam perenheto saf est : et sacefdotfes infra certurii :h.abendilimitem coarcia-
"si putfet se habere quod non habei. 238 Stultae "' Vit,quos sciiicetrieque Segtetem,neque"vinteam,neque
tenim proesumptiohtes, pterditionis causae sttnt, tibn UUuffiOmiiinPfundum haijeffeperniisit.Exquo iritfelligi
salutis. Nam qui se, inqttil Apostolus, existihiai esse ; potestarieanunciDeusriostervelitihEvkbgeliovivten-
tttiquid, cum rdhii sit, seipsuin seducit (Gal.: 'vi; 5). tes 1 CleriCPssuPsmtthdanispostsfehaeredibusdereiin-
Nisl forle tibi, quaecuttque illa es, revejatus a Pfep quere, quaeadbttciii legteppsitPSne ipsos qiiidem voluit
mbdtts Sit Jargitatis, et pfoesCriptosa Spiritu saricib possidere. UndeestqttodelsSalvatof ipse iiiEvangelio
donaudi terminos habteas, quos excedi piacultthi p"u-B iiohutcaeterisvoluntarium, sed impefalivum officium
ttes ,. ac tranSgressionis quodaihmodo genus jiidices perfecliohisindicit. Quldehim eumlaicbiUi adolescfehti
si reUgiosior fueris quam a Peo esse jubearis. Si Ita dixisse leghnus? k Si «s iesse perfeclus, vende qhm
est, non prohibeo quin utaris scientia a Pivinitate ftabes, et da paupefibus (Matth. xix, ^l). Quid afutem
concessa. Qnod si tam falsttm est hoc quam frivb- minislris suis? IVo/ite,•inquit,possidere autum, necjuc
lum, qua* insania est ut nOn quanta potes omriirto argehlum, nequepecuriiamin zonis veslris. Nohperam
facias per cautato et timidam provisiohem, cflm ' iri via, neque duas iuhicas habeatis, heqtte calcia-
igriores penittis quid tibl coffipetat ad salflteffi*? htenta, neque virgahi (Mtillli. x,' 9, id). Videtfeqttaiita
~
IX. Superest de miriistris tet sacerdotibus qttid-., sit in utroqutelioc Dersefriibhe diversitas; Laico dixit:
dam dicCre, licet superflue forte aliqtta dicaritttr. Si vis , vende guw possides : Miriistro autem :' Nblo
Quidquid enim deaUis otonibusdictum est, toagis abs- possideas. Sedef hpc partiffi tesistitoaVitsi.pbsstesslo-
que dubio ad eos pertuiet quid exeniplb esstebirini- nem ei subslaiitia*'ariiplioris auferret, nisi etiam pe-
bus debent, fet quos titiqute tanto antistare caetfefis ram ipsam aeturo iler xOngumappstpjo sttstttlisSel,
oportet devotione quanto aufistanl omnibtisdlgnitate. fetunins eum tunicoe sitigttlaritate riiultasset. Ex quid
* Nihil est enim turpius quam exceUfentemesste
qttem- pbstea ? Nec boe satis est. Nuiiis' qfloque Ihsiiper
Jibet culmine et despicabilem vilitate. * Quid testfehimQ sfervossuos luslrare pedUjus orberii ferraruin jubtet,
alitid principatus Sitiemeritorum sublnnitaie, uisj lio- et Calciamehta plantis gelu rigehtibus tulit. Qiiid
noris titulus Sinehomihe? aut qttid est digriitas in in- dici amplittS potest?l Pefahi dte appstpliffianufa-
digno, nisi ornamentum in luto ? Et ideo cunctoS qui puil, et peragrantibus tibiyersuiri nuinduiri minisfris
saferialtaris suggestu emijient, tantum excellere opor- suis usum unitts virgulaenon reliquit. Et post hoec
tet mterito qaantiiiti gradu. Si enim viris in plebe po 1 ' parttffl est succtessbfibuseofum, id est leyjtis ac ™se-
sitis tet muUerculis s ipsa feece h irifirmioribns laltem cerdolibus, tarita divinarum rteruni administratipne
STEPHAM BALUZHNOT^E.
a Antea legebatur ut possUfinetn. Verura omuia Recentior
regius neque noster habet neque nqn.
Vtetefaexem'plafia habent uti nosfeposuimtis. i Id est, in universum eos qui in *defo constifuti
'
i>Pithoius admonuit in codice suo scriptum fuiSse sttnt, episfeopos nimifttm, presbyteros, diaconos! et
Plena itaque. S.ic eliam babent codices regii. Error caeteros. Utrique enim clericorum appejlatioiie Ihtel-
ex
% 'metathesi lilterarum profectus. , Jiguntur, uti dictum est ad caput 29 Agobardi de dis-
Haevoces desunt in omnibus antiquis exempla- pensatione ecclesiasticarum rerum. Istud Ipsum nos
TUJUS. Et sane snperfluas esse indicare videptur Se- docet Martinus papa et martyr in epistola ad Thfeo-
quentia, si quis ea accurate expendat. dorum : in qua narraiis quomodo a Calliopa exafcho
d Athalaricus rex clero Ecclesiae Romanee apud Boina addnctus sit, ait inter coetera : '-Sinjte. mecum
Cassiodorum Ub. vmVar., epist.24-: Sed inlerimvos, venire ex clero qui necessdrii ndhi sunl, episcopps vi-
quos judkia nostra veneranlur, ecclesiasikis vivite in- '.' delicet, presbytetos, el diaconbs, el absolute qui mitii
ititutis. Magnum scehts est crimen admittere quos nec n videntur. Apud Sirmondum in collectaneis Anastasii,
cpnversaliohemdecet habere swcutarem. Professio ve- 1D pag. 78.
itra~ vila cadestis. k Hunc locum Macherentinus omisit: in ,.sua edi- i
Integra haee periodus desideratur in omnibus ari- tione.
tiquis exemplaribus. 1 Sic edere vistito est pro eo quod ediiiones iia-
' Hiclocus refertur supra in iuitio libri iv, de Gu- bent Pecuniam. Prinia tamen liabet Pedurii. Primus
neniatiohe, pag. 59. r . Pithoeus reposuit Pecuniam. Quaeleclio infeodice ejus
« Antea legebatur ipso sexu, nullo admodum sensu. est supra lineam. Valdfeatttteffl ptito antiqui-
Codei regius suppeditavit justam leclionem. Ait enini posita tus illie scriptum Juisse Peratri. Iri constituenda au-
Salvianus Deum perfeetissimam vivendi regulani de- tem vera lectione sfecutisumus auctoritatem veteris
disse, non solum episcopis et clericis, sed etiam ple- codicis regii. Tum necessariam esse Ulam emenda-
beus hominibus, qui faex populi dici solent et non tionem colligitur ex his quae proecesseruflt.
solum plebeiis hominibus, sed quae ipsa popuU faece m IndignaturSalvianUsesseepiscbposquosdaraqui
infirmiores surit, mulieribus. ac facultates suas aUis donabahfquam 'ECclesiae,
h Macherentinus legit inferioribus. Prorsus male., res
» Vetus codexregius et-CoUjert., Deus non velit. id summopere curanles tit haeredes f elinquerfent •di-
vites. Bursum in librb sequenli pag. "21^6 fet «equen;-
199 V S. SALViANIMASSiLiENSlS PBESBVTEBI 2bO
ftingentibus, si ipsi tantuni divites frterint,Inisietiain, l.appelivimusquamquodiiobis id conveniens arbitrati
haeredesdivites relinquant. Erubescamusiquaeso,hanc surous, cogitantes spilicet et praesenlium rerum bre-
. infidfelitatem.Sufficiatnobisquod videmurusque adyi- .vilatem, ef. futurarum aeternitalem, quam parvrtm
toe lerniiiios Deiim speniere. Cur id agirousV240;Ut . istud, quamgrande illud; eogitantes quoque fulurum
cpnteniptum ipsius etiam post mortem.fexteiidamus? judictein ettremendi judicii graves exitus, ardenlem
Diximus de personis atque officiissingulorum. Et heec in mediP pophlorpiri cireumstanlium vallem peren-
oinnia ideo quia, utsupradiximus, quldani feligionem nium laCiymaruffl; quaih non solmii introiri atque
professi auf non debere se sicut ceeterosmundiales iolerariiiioestimabile ac summum malum, sed etiam
substantiam suam Domino, aut certe minus debere videri ac timeri pirs mali summi sit; cogitanles
arbilraiitur; cum utique hoc magis debeaiit, qiiia quoque, inter hoechorrenda et poenalissima, aliahasc
servus qui scit voluntatem domini sui, etnon facit pracclara ac bealissima: novos sciiicet ca*los el no-
eam, vapulet riiultis; quiautem nescit, vapuletpau- vam lerram, vultuin rerum omnium pulchriorem,
cis (Luc. xn,47,; .48). Religio autem scienlia est , .seternum justitiae habitaculum, recens oedificium
Dei; ac per hoc omnis religiosus, hoc ipso quod re- creaturarum, aureaS super rudes coelossanctorum
ligionem sequitur, Dei se voluntatem ttosse testatur. omnimri domos, aul?isgemmis intermicantUjus expo-
Professio itaque religionis nonaufert debitum, sed '.B litas, et iramortaliuin metallorum fulgore pretiosas,
auget : qttia assumptio religiosi ttominis sppnsio est lucem iliic septoplp illustriorem, puniceo semper
devptionis.; ap per hoc, tanto plus quispiam debetppe- splendore radiantenj, beatitudinehi ineitabilibus bo-
re, quanto plus promiserit professionte,secundum il- nis diyitem, laetam [cum incolis suis perennilatem,
Jud : Melius esfnon vovere, quam post votumproinissa patriarcliarum eonsprtium, pTophetarum societatem,
npn reddere (Eccle. v, &).. apostolorunl germariitatem, martyrum dignitatem,
X. Sed forsilan dicit aliquis : Si hoecita sunt, lu-- et in omnibus sanfetisarigelorumsimililudinem, opum
tior ergp est inreligiositas quam Tteligio. Minime. coelestiunicopiam,'242 deliciaruin ImmortaUum af-
,Religioshs enun per hoc est debitor quod profitetur fluenliam, comniunfemcurii Deo yitam. Hoec itaque
.Teligiosum; inreiigiosus autem per id quod neglexe- cogitaiJles, haeccoijtemplante.s,ad cultum religionis
rit religionem; ac per boc ambo.habtent pro diversi- sacroeofilciumquecpnfugimus, eamque nobis ad ob-
tale coiiditionis debitimj smim. jteligipsus debet tinenda hoecbona siillfagatorem quodammodo et ad-
.quidquid seprofessus est agriovisse;inreligiosus.ytero vocatum efficacissimaeintercessionis assumpsimus,
.tetiam qijod non dignatur agnoscere, secunduffiillud atqiie in eis nos prpttectionem a'c palrpcinium ambi-
. quod speciaiiter sermo divinus de eo dicit : Nqluit tiosa bumilitate conluUraus.
inteliigere uf bene ugeret (Psfiltn. xxxv, 4).. Sed ta- I] XI. Unde ctiffi baec tanta et cogitaverimus pari-
men qui onerasse religiosos hac re videmur, qttia ter et petierimus, jvideamus nunc et expendamus
professionem nominis sppnsionein esse dixinnisreli- diligeiitissime, si est vel in actibiis nostris vel in
gioiiis; removeamus hanc sarcinam, putemus, npn ita subslantiis unde talia ac tanta a Deo emere possimus.
esse quee dixi. Consideremus denique non quid pro- Quod si non est, eurj, rogo, non imusquisque nostrum
fessione; sed quid ralione; non quid votb, sed quid tptum pro se offei]at quod habet, quia nori potest
salubrilate ipsa facere debeamus. Dicite mihi, quoeso, lotum offerrequod debet?maximecumSalvatoripse
bmnes religiosi, nuriquid est ulliis hominum qui non ac Deus noster niMl tutius ac salubrius omni tio-
orariia quee facit, vel salulis suae vel certe utilitatis mini esse dixerit quani rem suam-atque subslantiam
gratia faciat? 241 Nero°> opinor. Omnes; enim ad jri usu-misericordiae conlocare; idque praecipueet in
atque appetitiirii utilitatis suaeriaturae jpsius veterei ,et in nova lege mahdaverif dicens quod, qui
afffefettttti
.magisterio atqtte impnlsione ducuntur. Ideoque et dividant prOpria, diliores fiant,"et quod misericordia
qui mililant, id sibi pulcnrum; et qul negoliantur, id . a morte iiberet (Tob. xii, 9), Et alibi de sancto viro :
sibi ulile; et qui agricolantur, id sibi fructuosum esse Dispersit, dedii pauperibus, juttitia ejus manet in
;existimant. Et qttidpliira?Fuf es quoqueipsi et latrones, mternuni (Psalm. cxi, 9). In.Evangelio quoque : No-
:etyenefici, etsicarii, et omne iniprobeeconversationis [)lite, inquit, thesuurimre vpbis thesaurps in terra
:genus, id sibi quod agit congruum putat, non quod (Matlh. yi, 19). El iierum : Non potestis Deo servire
';uliiprava convfeuiant,sed quod ille qui pravis hlitur, etmammonw (lbid:$A). Et iterflm : Vmvobis,divites,
hocsibi credat congruum esse quod pravuiu. Ergo et qui habelis consoiatipnes vestras (Luc. vi, 24)r Avaris
nos non alia opinor . causa religionis philosophiam quoque et inhumanitaiis Crimihereis : lte, inquit, in
- ' STEPHANI BALUZII NOTJl.
tibiis inyehiturin religiosos, in quorum-numerumve- mosi episcopi 'Cafthaginensis: Doceosqnciumvesirum
jQiuntet episcppi, qupd cum illi filios autjcognatps concitiumquod aitte ioribus iempqribtisirinostrapfo-
non haberent qttibus facultates suas tribuereiJt, iria- vincia niulti episcopi\congregaii, et qucedam de diver-
lebant eas Telinqutereextraneis; heeredibus quam Ec- sis causis qd ecciesigstkum slaittm pertinenlibtts dis-
. clesiis. Codex canpnuin EcclesiaeAfricanai cap. 81 : -ponentes, sialuerun^de episcopisdefunctis qui hmre<
itemcenttitutumesiut si quis episcopusItmredesextra- licis suas facultaiesrelinquuht,ilaufposlmoriempnd- ad
neos q consanguinitate siiq , vel hmrelkps eliam-con- tltemdti subjicianturi Respexit nibilomiiius etiam sic
tanguineos; aut paganos, Ecclesim prmiulerit, nomen saltem canonem 22 ejusdtenicpilectionis Afiicanoe,qui
post moriem dnaihema ei dkatur;aigue ejus cano- habet : Elut in eos\qui calltoliciChristiani non sunl,
inter Dei.sgcerdoiesnuttomodoreciietur. Hujus eiiathsi consanguinei fueiint.,".per donaiiones rerum
nis mentionem iiijecit in collatione quinta quinti cpn- suarum episcopivelicterici riihil c.oriferant.Viderur-
dlii Sextilianus episcomis Tttnieii^isyiceiJijigensPri- suiri caiibnem 32 tejbsdeincoUectipnis. ;
201 r ADVERSUSAVAiUTIAM-JB. fl. 202
'
ignem wternum, quem paravit 'Pater meus diaboloel iAmentem" melioribtis applicarero. Sed quid agimus?
angelis ejus (Mdtth.[ xxv, 41). Quorum quae poena. ' Non dubiis rebus vincimur, et evidentibus coarcta-
semperfutura sit, facileintelligifur,'quibus sors cum mur. Quisenim Domino mente credit, et facultate
diabolo deputatur: per quaefanien torraenta maxima, non credit? quis Deo animam suam mancipat, et
non atrocissima illa in eis forhieationum aut homici- ' pecuniam negat? quis promissis coelestibus fidem
diorum aut sacrilegiorum crimina puniunfur, sed comniodat, et non agit ut tessepossit particeps pro-
sola tantummodo avaritia et abdicatrix misericbrdiae missionum? Etideo cum videamushoniines haecnon
inhuriianitas.; Unde ' intfelligere;nos convenit quid agere, cogimur non crederites palam et evidenter
passurisint 243 quos, proefer alia peccata, etiam agrioscere. Non licet ut eos nos Deo fidem putemus
avaritiareos fecefit; cttmsuffimo supplicio alficiebdi adhibere, cum illise rebus clament negare.. In quo ,
_siiit quos, expertes omniiun peccalbfuih, solurii ava- '- nfecesse est iniidelitatem pene. omnium homimini ,|-,
ritiae critoen morte damnarit. Quae utique sifutura - plangi atque lugeri. 0 miseria! o perversitas I HoDiiniC
omnia credimusi absque dubio'evitare debemus. Si abhbmine creditur, et non creditur Deo.jllfitiJanis
autem rion devilamus, profeclo non credimus. Si au- - promissionUmsspes'commodatur, Deb negatuf. Om-
'
tem non ' credimus, Christiaiii nequaquam sumus. nia denique in rebus humanis spes futurorum agunt.
Neque .'fenimpossumus quemquam dicere Christia-.3B Vita quoque ipsa hoectemporaria non nisi spe alitur
num, qui non putal Christo esse credendum. - ac sttstinetur. Ideo enim terris; frumenta credimus,
XII. .Sed esto, illas quas supra diximuspoenasnon ' ut cum usttris credita recipiamus. Ideo in vineislabor
- maximus
timeamuS.rei; nuriquidetiam praeffiiumsperarepos- ponitur, quia hbffiinesspes vmdemiee cph-
sumus non mererites? Etideo si opesnon damus ob : solatur. Ideo negotiatores thesauros suos emptionibus
. peccatoruni redemptionem, demtts salfem ad emen- - vacuant, dum venditionibus sperant esse cumulan-
dam beatituduieto; sinon damus ne damnemur, de- dos. 245 Ideo navigantes vitam ventis ac tempesta-
mus Saltemut munerefnur: qflia etiam si praeterita tibus credunt; utspebus votisque potiantur. Et quid
mala.non sintquae oporteaf sarictos redimere, surit rplura?Pax quoque iriter feras ac barbaras.gentes
lamen perennia bona quae magno debeant compa- ' spe innititur, et fide astipulante firmalur. Latrones
rarc; etiamsi.poenanOiisit quoetimfeatur, est tanien . - qubqiie ipsi et sanguinarii fidem sibi invicemnon ne- /
: regnuffi quod: ambiatur; ac per hoc, etiainsi ribn ' gant, et quae promiserint', mutuo sefvaturos esse
habent sancti.qttoe.redimant,' habent tamen quac - coinldunt. Totum denique, ut dixi, inter. homines
, emant. Nisi forte aliquis damnuiii in emptibne verea- spebus agitur. Sblus Deus test de qtio desperatur.
. tur, yideUcetne plus comtiiodet quam recipiat, ne - Cuffiqueb elementa' ipsa et naturam mundi Dominus
grandia feneranti; parya ;reddantur, ne largitioriem G ' noster fidelem fecerit, illi tanlum prope ab pmnibus
redtiibilip noirreperiset," et data semel pretii magnir non creditur, qui solus fecitut rebus omhibusr cre- •
tudine peCuniapericlitetur emptoris;' ac si iriagnum deretur.; .. ;
quid Dominbcommendaritiriterra, nonhabeat Chri- XIII. Sed dici fbrte hoclocb possit, quod rebus
stus forsitan unde teisolvat in ccelo.'Plane si ista du- suisutantur homines non esse infidelitatis interdura,
" bitatio
est,:fieri nihilsuadeo :"quia nec prosuot om- sed riecessitatis, neque Deo non cfedfere religiosos,
nino ulla dubitanti. Cassa quippe test operatioj si fi- sedvitae atque" usui necessaria' rfeservare : multos
des cefta nonfuerit; et frustra feneraf qui de refee- enira sanctorum tiominuma sunima dispensaridarum
ptione,desperal: Christus ehim, ut Creditous,factorum bpum perfectione aut sexu nonniinquam, aut oetate,
omiiium retribulor. est. Si ergo aut inoperii eum qui aut ipsa iniirniioris corpusfeuliimbeeillitate prohi-
retribuere non possit,-aut irifidteletoputas esse qui beri. Esto, hoc ferri possit; sed tamen etiamsi fe^
noUt; quoraodo ab eb rtetributioriem sperare 244 ratur, ita ferenduni"est ut pro qualitate necessitatum
poteris,'quemet impbssibilitatis et infidelitatis jpse atque causarum sufficientia retinearitur, immoderata
damnaveris? Quodsi non itaest, iiec ambigis eum resecentur.' Habentes enim, inqiiit Apostolus, mctum
'facturum esse quaedixit; quaeinsipientia autjjui er- el vestitum, Ids corilenfisutnus. Nam qui volunt divi-
tor est ut non ei. tantum: dtes quantura potes, cum j) tes fieri, incidunt i» tehlationem ~ et laqueum diaboli
utique non dubites multo te plus receptufiuri esse (I Tim. vi, 8, 9).: Ergo, ut videmus, in rebus tan- -
quam dederis? Quee;deniquemisteria tit malis nihil ttim necessariis salus est, inlsuperfluis laqueus; Jn
exeisrecipere,quae;relinquis, Cum totum possispe- mediocritate Dei gratia;: in diyitiis' diabbli d catena;
nitus possidere quod crtedis? Sed (misterum mte!) Denique quid statim Apostolus subdit? Quw demer-
pulo, non creditur. Deo. Et qttod dico puto,v.utinam guni, inquit, 'hominem in iriteritum et perdiiionem.
ambigueputarem, et non.evidenter.agnoscefem. Ergo si divitiaeinteritum in se liabent, evilemus opu-
• Laborarem Tortasse intra Vine vincere bpihibnes lentiam, ne iii
interitum,corruamus.:Ampla ac locu-
meas, et cpgerem. sensttm; dubia non credere, ut nles facultas nefdiiionem infeire dicitur. Refugienda
.STEPHANIBALUZH NOTJE.
a OICJiahent duo codices regu et editio Pithoei. que etemenlamundiefipsamnaturqm
Dqmtnut, etc.
Prorius bene.vAptealegebatur :. Laborarem fbrtdsse :~ Haecaddita surtfexveteriexeniplari rfegibet''ex
-intra.me;vinceremepiniqhesmeas, etc. Colbertiuo. Exstatit autem apud D. Paulum. . ,
T» Jn vetusto cpdice.regipsic scriptumest: Cuthque.. d Ita veteres libri et editiones, tinb excepto recen-
naturaipsa etelementamuiidi.In recenliorivero: Cimt- tiore regio, in quo scriptum est lacjueus.
PATROI. Llll. T
90b' S. SALVIANIMASSILIENSISPRESBYTERI $04
est aropia possessio, ne conscquatur profunda per- jA mahum est quod\at> bmnibus vobis, o diyites muiidi
ililio. Ac per hoc, sive scxus, sive aetas, sive infir- tiujus, petitur, ac delicipsum. Si impejrari ab uno-
mitas necessaria victui requirant, sufficientibus de- qubque veslrum npn pptest ut esse in hoc saeculo
bent %lj$> esse contenta; ila ut quidquid tempora- pauper velit, praesiet sibi salteni ne in eeterriitate
rium excedit usum, religiosum absninat officium, mendicfet. Qui procsentem-inopiam tantum fugilis,
Caeterum si tu, quicunque aut qusecur.que illa es curjii refprraidatis ? Jn brevibus rae-
perpetuuninpn
sanctocprofcssionis, aut conscrvandis opibus aut cu- ticidpsf, lpnga et interminabilia yitate. Quid tanto-
raulandis facultatibus inliies, superllue de infirmilate pere jn vita ista paupertatem horretis, quid expa-
causaris. Nunquid enira inJirmiorsexus ducerc aliler yescitis? Minus nuilto est quod liic timetis. Si tenui-
vilam non potesl, nisi anittii sui curas mtilta ingen- tatem teijjporariam grayein ducitis, qualisr quaeso,
lis palrimonii administralione distenderif Nunquid erit illa quaenunquam desinet?.Quasi yestri apud vos
puella sacra aut vidua castitale devota servare illee- anirtii rem agimus yestrique vpti. Si usu vestrarum
sam sanctoeprofessionis perseverantiam non valent, .. rer.unipenitus cafere npn vuliis, id agite ne aliquan-
nisi argenti el anri pondcribus-incubavcrinf, ac tan- _dOpareatis. p.elicipsam a yobis rem tet yoluptariam
tas intra conscientiam opes possidere se noverint ppscimus. Qui sine diyitns bmnijip esse non acquie-
quantas usus possidenlium non requirit? Aut quia IB scitis; id agite uf diyites semper,.esse possitis, secun-
huic ot sexui pariter el pudori 'quies maxime neces- dum illud : Si ergo delectdminisedibuset stetnmatibus,
saria esf, nunquid impossibile sibi quoepiam forte regespppuli, diligite sapientiam , ut in perpetuum
aestimal inter pauca famulanlium ministcria inviola- regnelis ( Sap. vi,-.'22).^g48;AUoqui qui error aul
t&mquitefemposse scrvare, nisi aures cjus familise quaeinsanla est, quefflqtiamhpminum esse posstequi
ingentis strepitus verberarit et lurbarum circuraso- . afetavinamplis opibus. quod solum suffieit ad reatuffi,
nanfiuni tumultuosus clamor obtuderit? Quae utique usque ad dieni ultbnuro vita, hec in suprtemoquidem
sanctoeanimoeet quictem veram desideranti non pati exitu large ac saluhriier sui memor sit, nec in ipsa
tantum nimis magna inqnietudo, sed efiam videre jam de Suo sibimet oegra extremitatesuccurraf ^prae-
quodammodo pars esl inquietudinis, quasque etiam •. sertimciimindiyiliis, per seDPminumaccusantibus,
ti subdere aliqnis disciplinee ac silcntio velit, com- secttridum illud, Wmvobis divites (Luc. vi, 24), etiam
primere.tamcn earum inquietudinem cuin sua quiete ajia % ipsi "diyiti pefecatbruffigenera nbn desint, qflee
non possit : adeo eliam a ipsa emendatio alienie in- in ipspdivitiarttmVsinuatque matrice quasi itt natu-
quietudinis perturbatio est nostroe quielis. Ilaec au- rali qupdain/omite puilularitit), tetnori Vel in ultimis
tem quae de hoc sexu locuti sumus, ad omnes per- , suisidagat,idelaboret,idomnir'erum sttarura ambitu
tinenl, omnique pariter oelali1,sexui, infirmitatique (J prpmereatii.r, ne reus exeat, ne reusvadat, ri.ecruCiart-
conveniunt. Nonestitaque quod competere quisquam ^i*qipostea cpfpus, crucianda etiam ad praesferisariima
aut iion obesse divitias religioni putet : impedi- derfelihquat? Quis .ei^b est aut.tam infidelis aut irisa-
menta hoec sunt, non adjumeuta; onera, non sub- nus qui hsec noh cogitet,; haec nbn timeat, qtii de
sidia. Pos^essione enim et usu opum non snfiiilcilur substantia sua aliis magis quain sibi consulat, et cttn-
religio, sed subvertitur, secundum illud quod Do- cta penitus spe vitaeVhujuS,curictis subsidiis destifu-"
minus ipse dicit: Sollkiludo smculiistius et fallacia tiis,unam tantuminpdo tabulain, cuiirihaerfefe.adhuc
divitiantm su/focant 247 H®-verbum, el sine fructu quasi inniedip mafi nauffagttspossit, amitlat, nec
elJicitur (Matth. xm, 22). Proprie utique ac satis ahjittat tantummodo, sfedabjiciat atque a se penitus
pulchre fallaees dixit esse divitias. Bona enim et expeliat, omnibfls modis id elabofans ne quid sibi
putantur cl appcllantur; ac per hoc fallunt homines pmnino reUquum tessefaciat quo periturus evadat?
nomine proesentium bonorum , cum sint causoema- XV. Quaecum ita1sirit, dicite rttihi, quaeso, omries
lorum aeternorum. Ghristtiin amantes, si essfeulU offlnbio hoiriihes fam
XIV. Sed licelliaec ita sint, utDeus ipse praedixit, saeviac tam crudeies adversum inimicos stios possiint
acquicscamus tamen miseriis quorumdam atque lan- qiiam sunt isti ifdversum se ; nulU quippp stinf tanl
guoribus, qui putant se sine magnis omnino opibus IJferi, tamiiihumarii, qui non Vel despteralbsjato at-
vitam agere non posse. Esto tu, quicunque aut quae- que mprientes adversarios suos ptersequi desmarit;
cunque illa es sancti nominis ac profes«ionis; esto isti seipsos tetiam in jnprte posili persequttiitur. Att-
divilias,j*sto copias luas usque ad finem vitae istius nott est hpc persecutio, aut esse alia ffiajbf potest,
habeas, dummodo saltem in fine tibi conferas. Esto, exhaeredari hoiiiinteriiasfeipso,c extorrem bbhorum
rcbus ac facultatibus tuis in vita hac uli vclis, dum- pjnnium fieri, et: quasi in texsilhiina se ipsb agi ? at-<
modo tui vel moriens non obliviscaris, et ad ejus cul- qtte nofenpn cpmtiiiJniinpre attt usitato, stedhovttet
tum atque honorem referendamtibi substanliam tuam crudelissimDi 249 - Ororiesenifli exsultes, tetSicor-
ineinineris cujus te munere accepisse cognoseis. Hu- porUjus ablegantur, animis rion eUmiriantur; etsi
STEPHANI BALTJZIJNOTJE.
a Antea legebatur ipsum eommercium.Sed lsta Je- . tem. .'-'-
ctio, quaii) el editio Pithoei et regii codices exhihent, a..;Haecquaesequuntur, uSqiie ad vpcerii tciliiet;
nunc demum visfi est melior propter praecedentia. desttntin utrpquefeodice regiotet inCpJbertiiio, iibi"
* Vcteres libri, ipsi Dotnino. .,sicTegitiir : Scd tiovo ef-cmdelissimb,
~ In rccentiori coJice - ;tcWjietuiA itt''
regio seriptum. est exsor- exsiliunuetc. .\::::-y:::::. .:'-'';-'
805 ADVERSUSAVARITJAMLIB.IH. 206"
carne captiyi stint, cordibus lamen; si voluht, liberi i i timere quipossunt corpus occidere,animtimautemnon
perseverant. Hoc autem unde nuhc loquimur, hovttm possunt(Mallh. x, 28). Facile est ergo odiuffi quod
exsiUi genus atque torroenlum est, scilicei uljiin " corpus leedit, non laeditanimam : quia Jeeso:corpore,
cxsUium auimaipsa mittitur, ttbi e facultatibussuis anima extra damnum est, et passionibtts Camium
spirilus abdicatur. 0 qnanto Jeviores sunt estranei
~
beatitudo spirituum- non interpolatur. Illud itaque,
et carnales inimici! IUienim corporum tantum lio- illud inexpiabile malum est, illud aestimari omnino
stes sunt, vos et animarum. Leve est itaque, in eom- non pptest, quod totum omnino hominem sine fine
paratione facinorum vestrorum, illorum odium. Fa- damnabit. Et ideo leviores vobis inimici Vestri Sunt
cile est enim quidquid in proesentiseeculonocet.lUud quam vos ipsi. Omriissiquidem inimieitia morte dis-
grave, iUtid.perniciosum est quod in aelernitate -ju- solvitur. Voscontra vos ita agitis, utinimicitias vestras
'
gulabit. Et ideo Salvator ipse, Nolite eot, inqttit, nec post mortem evadatis.
STEPHANIBALUZUNOT^E;
a Ahas, secuti auctpntatem editionum, scnpsera- Vocesillas uos spmtuwrit, illi tantutn artuum expttn-
mus : itti enim corporum tanturii hostes sunt, iios gunt, nos quoque illas expunxiffluS,quod aperte vi-
spirituum; illi tantum artuum, vos et animqrum.Nunc . deantur non esse Salviani. . :
verp, seqiientes consensnm veterum codicuni, qui;

LIBER TERTItfS.
2501- Duobus supefioribus libris cum duabus ]B riis sueeidcirco locupletibus diVitiasa DfemmPdariln
filiorunituorum partibus, id est, una mundi amatrice, dicat, ut bonb operfediteseant (J tirn. yi, 18, I^j. JEt
alia religioriis iiilagiiitetopraeferente, o domina mi idteoetiam ego minimtiset ihdignissimusfaffiuioruiu
Ecciesia Dei, quasi separatim"loCuti sumusi In tioc Dei primumttc saliibefriffiumfeligionis PftlciuinesSe
auteni, si Deus aniiuerit, ad uframqtte, prout causa dico ut Christiatiusdives,duffiin tiaicvita tes.f,divitias
ac rat|o postulaverint, loqul cupitous, nunc divisim toundi hujus pro Deinomine afq^e hoiiorfeconiumat;
niterutram, hunc ambas pariter alloquentes. Superest Secundum autem, ttt si id vtelffitetu,Vel ittUrmitate,
iit ab utraque earum agnoseeiite iri lectionis serie Vel neCeSsitatealiqua praepeditflsffertfehbri feCerit,
partes "suas,quidquid pro affecluDei a nobis dicitur, salttetoffioriensuniVersadisptenset.
cum affectuDei recipiatur, Igittir quialiri cunctis qtiae II. Sed dicit fortasse : Fiiios tiabeo. Jam dfe hbc
jam iocuti.sumus, speciale Cbristianorum omtiium quidem principalis Jibelli pagiha et cPtiveriitentia,ut
bonufflmisericbrdiam ac laigitatem esse memoravi- arbitror; et rioiipauca memoravit, Satisque adtianc
raus, praecipttaquein eis et merita sanctorum et pec- reni Domittiserffiostifficit dicetis : Qui titnat filiuin
Catorttnireinedia contineri iddneis, ut reor, ac multis aiil filiam super me, hbri est the digrius(Mtitih. x,
testibtts approbaviffihs,rion bpinor a quoquairiplttfa 37). Sed et prophetictim illtid qiiod ait neqtitepaitfes
exspectari;maxinie cttm si qttis cttpidus esl plurittm, C pro filiis, neque fiUospro pareniibus jfldicandbs, sed
ipsos adire debeat libros Dei, qui tam mullis ac ttia- uiittimqttemquehomibttfflafltSUajtistificatioritesaivan-
gnis teslibus pleni suht, ttt universaruto cbelestittm dueri attl sua iniquitale periturum (Ezech.xvm, 20):
lilterarum pene unum sit testimohittrti. Superest ad- acper hoc quaslibet diviliashomb filiissuis congerat,
versum eas responsionum iufidelittriicausas, quae a n.equaqtiamlioc ei-proderit iri judicio quod divilem
quibusdam mortiferee excusatibnis gratia opponi so- reliquit baeredem.Sed Csto, igriosteipartentibuspossit
leht, quippiam dicere. feoquens Salvator in Evangte- si.fexpartealiqua haefeditariasfacttltatesfiliisderelin-
Uo, prbptereacommodafi hominibus opes a Domiho qttantjSi tamen idipsuffibfehis,si taroCnSanctis.Esto
ac pecuuiam dieit, ut cttm usuris raultiplicibuscom- quoque, ignosci possit si tetiammalis quiddam atque
modata reddantur, dicens avarissimo debitori: Serve viiiosis. Habere aliqtiaffitexcusationisspeciemVideh-
maleac piger, sciebas quodego tnettiubi non semino, tur dicehtes : Pietas vicit, vis sanguiiiis coffipulit,na-
et congregqubinon sparsi roporiuit ergo te pecuniam tura ipsa quasi amorls, ffianu irt jtts suum traxit:
meqm dare nummutariis, el ego veniens cum usuris sCiviriittsquid justitia Dei posceret,-quid Sacra veri-
. recepissemquod meutn est. Tollile itaque ab eo talen- tas postularet; sed Sflbacli,fatemur, -stitotisjogo iti-
lum, el date ei qui habet decem tatenta (Matth. xxy, cafhatoe necessittidihis, et dedimus captivas manus
26,27). Ac paulo posl : El servum, inquit, nequatriD vihcfllis charitatis : cessit Sangrtiiiifidtes,et vifetertint
projkite in tenebras exieriores: ibi erit fleittset stri- deVPtionCmrteligiohisjura pietatis. 252 Di^i aliquid
dor denlhim.Quod tabitn etsi etiam ad alittd reftem poltest, tametsi salubriter diei rioripbttest: testflmbra
polest, tamenTbco qupque et causaehttie noninsalu- excuSatittncuIoe non exCttsanS,daiis reb deprCcatiuii-
feriler coaptatur. Cunl enini liummularii Salvatofis ; culoespeCieffi, rion reatus stecuritatem. Nequaquam
pauperes et egeni recte inteUigantur, quia pecunia eniniid u.llispondeo qnod possitcujuslUietrei firinumi
quae taJUiusdispensatur augelur; cum ttsuris absqtte habtertesflbsidium,si aliquidplusaraaveritquaniDeum,
dubio 251 Deo redditur quidquid egetttibus eroga- secundum illud quod scriptum esti in tibc.futurum
tur. Unde tetalibi apertius ipse Dominus distribuere esse judicium qtiOdvenerit Itix m htinc ltiundiim , et
diyitesopesmttiidietfacere sibi safecfllosquinonye- " dilexerint hominesmagistenebras quani IttCero{Joanh.
terascani jubet (Luc. xn, 55). Sed telki vase electio- 111,1?). Neniini eniai dubium esf tpturti id tenebras
207 S. SALVIANIMASSJLIENSISPRESBYTERI : 208
Vfaturum liomini quidquid diyinaepreetulerit charitali. A aut sine.fine tprmenlum. El.lu dc Jocuplelandis qui-
- Hsep,tergoita siinf. Sed testo,ut dixi, indulgeri paren- .buspunque haeredibusluis cogilas,.de opibus agnato-
libus possil naturee insalpbriter, indulgenlibris.Quid . rum tuormn cogiiatorumque suspiras, quem potissi-
quod " nonnulli filiosrion babentes, a respectu se ta- : muni ditiorem patrimonio luo facias, cui supellectilis
men salutis SIIIBet feniedip peccatorum penitus aver- : varioe ornamenta ti-anscribas, cujus apothecas copiis
'. tuiit, ac licet semine sarigttinissuicareant, quoerunt -..tuis repleas, cui 254 majorem servorum numerum
tamen quoscunque alios quibus substantiam proprioe . derelinquas! Jnfelicissime. omnium, cogilas quam
faeultatis addicanl, id est, qtiibus umbratile.aliquod bene alii posf te vivanl, non cogilas quam male ipse
.propiiiquitatis nom;en,inscribant,;quos sibi-quasi ad- raoriaris! Dic niilii, quoeso,o miser, o infidelis, cuni;
; optiyosiniaginarii parentesTilios.faciaiit, el in.locum - iiiullispatrimonium tuum diyidas, cuiiiiniillos facul-
eorum quoe nbn sunt pignorum perfidia generante . tatibus tuis dilcs, nunquid. de solo le cs tain inalc
succedant? ac sicmiserrimi quique et impiissimi,cuni meritus ul tibi iiec intcr exlraneos locum facias hec-
vinculis filiofuni non constrihganlur, ipsi tamen sibi . redis? Ecce exspcctal te jam egressurum de vilaisla
Vvincula parant quibus hifeUcia animarum suarum officium liibunalis sacri, exspeclant lorlores angeli
colla constringarit; ctim vis doiiieslicoruni.discrimi- ';';et immortaUumlormeiilorum tferribiles'minislri;; ct
num nulla sit, foris discfimen arcessunl; et licet cau- B tu fuluras post le hocredum niundialium voluptales
saedesintpericulorum, ruunt tamenquasi in inleriluni aiiirao vplnias, lu dclicias aliorum iiienle pcrlractas,
voluntarium: quorum errores infclicissimiquo.affteciu quara bettescilicel post tcTiocrcsluus de luo pran-
animi accipiendi sint h ac ferendi, prope incertum deat quibiis copiis veiitrcm cxplcat, quomodo usque
apud quosdam yideri potest irasceiidum ne iis an do- ad nauseam reduiidantcm viscera cxsalurata distcn-
Jeridum sit. Error eriim dolore dignus est, impietas . dal!Infelicissinieomniiim,quidiibi esl cum hisncniis,
exsecratione. Ad fletumtrahiinur infelicitale, ad ira- ; quid tibi cum his ijcliianieiitis, quid cuiii slulfiti.i liu-
cundiaminfidelitate. In una re esl quod pro hominuni. jus errbris, quid jcum pcrdilioric islius vanilaiis'?
iiisipientia Ingeamus,. in -alia quod pro Dei amorte. Nunquid sttccurrerc lioc tibi inler supplicia suniraa
mpveamur, -253 ullum oroiiino• homintim inyeniri 'poleril, siis qiiircs luas prodigc comedit, lautus cl
~
aut esse posse qui decurso infelicis vitafeislius brevi pransus bene eructarit, aut eliam ut libi, qui devo-
spatio, in ipsa extremitate jam pendens, ilurus illico ianda lua oninia tradidisti, rcdundanii"cruditalc plus
ad tribunal Dei, quidquam aliud cogilet praeter finem pnestet, sibeneyonuierit?
'
j5uum,quidquani aliud proelerexitumsuum, quidquani IV. Sed de bis iinde minc loqiiiiiiurj si res ac, ralio
aliud preeter periculuni suum; et neglecta spe sua al- . postulaveriiii, 'eliam post haecaliqua siibdcnuis. lnlc-
que anima, cui opitulari aJiqualenus vel in uliimis G rim hoc spccialilter dicP ct pcculi.ui admotiilioiic
suis omni studio, bmni Jiisu,oranire acSubstantia sua . commoneo, ne ulluin omiiino nliquis quainvis cha-
debeat, tioe sblttm cogitet, hoc solum animo suo vol- rissinuim pigiius hniniacsu;te priefeiat. Ncquc cnim
vat, quam laute haeressuus res suas coiriedat!; iniqttuni esl ul qu*ilibelClirislianuruni cliain lcgitimis
III. Miserrime omniuni, quid sollicilus es, quid . liaeredibusin Soeciilominus d cpngcral, duininoilosi-
sestuas, quid auctorem rerum perilurarum ipse tc.-fa-' Jjimct in eelerhitalc suceiirial nuiliis niodis; quia et
cis?An thnesforte nedesint qui, te Jiiortuo, qupd facilius est hic deCsse 1iliis quippiam quam parcnljbus
dereliqueris yerent ? Nolo meluas,; nolo 'vereari.s.fUti- irt luturo, cl iniillo' levior. proesens lemiilas qiiain
nam tato faciletu salvus esses quani lua pmnia deper- . oclcrnapaupcflas; maxinife quia ciiin illic IIOIIpnu-'
ibunt! 0 infideUtas, p perversitas! Etiaro vulgo di- . pertas lantum, scjdeliain mors ac pama tinicaiiiur,
ctum est, omnes sibi melius yelle quam altteri.Novum . 255 facilius esljiilique hic hicrcdibus dccssc quid-
hbcjnonstri genus est, cuilibet qucmquam vellc con- - dam de patTimonioquam illic tcslalofibus dc salule;
sulere, tantum ne siVbi.Epce ilurus es, infelicissime idque el ipsi quibus liaereditas^lerelinquilur,si inodo
offinium, ad exatoen sacrum, ad-tremendumilltidiii- piclalis aliquid in schaljcnl, spcrialiler vclle dcbeant
.tolerandumquejudiciuhi, ,ubi peregrinanli aniniaeat- ' ne illi peieani qui relinqiuirtt.Quod uliquc si nolunt,
que anxiaenuUum.pottest omnino esse solalium. riisi j* mullo miiius
sbla tantumniodo bpria coiiscieiifia, nisi sbla tantuni digni sunl qiiibus aliquid ffelinqiiaiur;
innoctens vita aut, quod;proximunr est ;bonae vitoe, quia npn injuslc lcstaror sapiens nori rciinquil quod '
lioerfesimpius non nierciur. Raque optiiinun cst ul
misericordia; ubi reo homitii niillum est adjutoriuhi^
nisi sola mens larga, nisi pcenitentia fiuctiiosapt unusquisque sibi cpnsulal, cl animoe ac sahiti su:c
eleemosynaecopiosaeqUasimanusVyalidoe,ubi;deni- pmiiia dereliiiquali Sinl quarovis inlcrdum non iilii
que prp diversitafe meritorttm attt summum bpriuro laiilttm, quibus yidetur naturaliter plus dcberi, scd*
.inveniesautsummiunmalum, autimmprtale praemium etiam vpignoraalia ejusyejmeriti vel cbndilipnis,
'"' ' '
'"*':.: ;'". STEI^ANI BAliUizIlNbTiE; ''".';
a Vide supra, pag. 202. '
eliam in Golberlino. : : -' *
, ".1 Desiint ista in reCentiore codicte regip efin d Aiitfeaiegebatur cgnsulat, ut inantiquis editip-
Colbertino, nibus. Gonsensus veterum, Jibroruin effecifut aliam
'c In utroque codice regio.desunt.ea quoe sequun- : lectionem preefefreraus. . . .
voces Sed de etc. Desunt - voCabulb
*ur tisque ad illas, liit, Ergo pigtioruffl aliiintelliguntur prae-
209 ADVERSUSAVARITIAMLJB.nl. 210
ut eis ad impertiendum quiddam ae largiendum justi- ,\. ebs' haec res mendicitate oppressura sit quod a terre-
tia ipsa ac Dei cultus patrocinetur, et quUjusnon so- nis facultatibus ab.dicantur coelum spe possidentes,
lum pie aliquidreUnquatur,sedetiara irireligiose non cito etiam re possessuros, regente iUos Deo suo ac
relmquatur. Scilicet si aut parentes sint calamitosi, protegente, qui eos cum immortali spe eeternorum.
aut germani fideles, aut sanctee conjuges, aut, ut lon- etiam sufficientiatemporalium muneratur :sed taraen,

gius denique niunus pietatis extendam, si aut propin- quantum adinhumanitatempareutumpertinet, egent,
qui inopes, aut affines egestuosi, aut denique cujus- a quibus sic relicti sunt ut egerent. Certe- etiam si
libet necessitudinis indigentes, vel certe, quod super qui nonspenifus domo eliminantur, et quUjus non
oninia est, Deo dediti. Hoc enim est proecipuumac omiiino extorribus quasi aqua et igni interdicitur,
0
supereminens, si id ipsum quod agit aliquis pietatis - cum aut tenues;aut certe usufrucluafii relinquuntur;
oificio, religionis faciat affeclu. Beatfls enim ille a qui lamentanto inferiores fratribus relinquuntur, utetiam
suos'ipsos diviiii amoris spiritu a"mat,.cujus charitas sipaupertatenon egeant, comparalione tamen egere
Christi cultus est, qui in naturoe yinculo Deuni feogi- videantur. Dicitis : Quid opus est religiosis sequam
tat naturarum patrem, fetamoris munera in sacrificia" accipere cum fralribus patrunonii poriionem? Re-
converiVens,tanlum sibi immortalis lucri et beatorum: spondeo : Ut reUgionisfungantur oJficio,ut religioso-
frucluum parat, uf dum id quod pignoribus suis prae- B rumrebus religio ditetur, ut dorient, ut Jargiantur,
stans Domino sup fenerat, hoc ipsbquod suis libera- ut illishabentibus cuncti habeant npnhabentfes;immo,
litatem tribuit temporariam,' sibi mercedcm pariat si tanta eorum fides atque perfectio ut habeant cito
''
sempiternam. At vero riunCdiversissime et impiissime non habituri, beatius utique postquam habuerint non
Bullis omnino a suisminus relinquitur quam qufijus haberites. Cur eis, quaeso,257 ° inhumariissimi pa-^
ob Dei reverentiam plus debetur, nuUos pietas minus . renles,'necessitatem iridignissimaepaupertatis uripo-
respicit quam quos preeeipue religio commendat. nitis ? Perraittite hoc reUgioniipsi, cui filios tradidistis:
256 Denique si qui a parentibus b filii offeruntur rectius f pauperes a se iiunt. Si tantuin eos inbpes l
Deo,c oronibusfiliis postponuntur oblati* indigni ju- esse cupitis, concedite id ipsorum devotioni. Liceat
dicanlur haeredUate,quiadignifuerintconsecralione; eis, quaesumus, ut velint pauperes fieri: feligerein-
ac per hoc una tantum re parentibus viles iiunt, quia opiam debent,.non sustinere. Postrfemo, etiamsi susti-
coeperint Deo esse pretiosi.' Ex quo intelligi potest nearit, devotione eam toleffeht, non damnatione pa- :
quod nullus pene apud tiomines vilior est quam Deus; tiantur. Cur eos velut a natura expellitis et quasi a
cujus utique fit despectione, ut feospfoecipueparentes jure sanguinis abdicatis? Et ego esse eos pauperea
IJIiosspernant qui ad Deum coeperintperlinere. ' voio; sed ut habeat .tamen proemiumsuura Ipsa pau-,
'
V. Sed praeclaram videUcet qui hoecfaciunt -ratio- <2 pertas, ac praeclara demutatione eligant inoplam fex
nem consiUisui reddttnt dicentes : Quid opus est ut copia, ut ex inopioeelectione copiani conseqttantur. :
* UUisjam feligiosis aequa haereditatis portio relin- : Quanquam quid egp vos per ipsum sanctissimae ra-
quatur? NiliUergo justius, nihil digriius,quaffi ut quia tionis ofGciumtrahere ad humanhVatfem pietatemquo
coeperuritreligiosi esse, nietidiceht: non quidelnquod cbntendo, cum id maxihie obsistat, ef hoecfes pareri*
r ; ,..•-.; STEPHANI BALUZHNOTJE.
ter liberos. Quod'constat etiam ex pagina sequenti, vbluntate pauperes fuisse, alios natiyitatfe.- Quod
ubi inpignbrum.nttiriero ponunturparentes, fratres, etiam coiligitur: fex cap. 32, Collectionis^Africanae;: .,
cotijflges •;•
p ropinqui; efafniies.. Item placuit ut episcopi,presbyteri,diqcbhi,vel qukun-
a Arifea legebalur~Ji«e.'JEmendatumest ex codice . que-cterki, qui nihil habentes prdihqniur, etiempore
'regio; •,..• . episcopatus vel clericatus- sui. dgrbs vel quwcuhque
-'fa Videsupra in notis adpaginam 231. prwdia nomine suo coiripafdnt; tanquatri ferum domi- -.
. c HieronyiJiusin epistola ad Deroetriadem de yir- njcarum invasionis crimine tenedhiur. Vetusitaque
giniiafe servanda : Qui religiosiores sibi videriiur,' Ecclesia in clerurii cooptabaf» feos qui bmhibus fa-
ptirvbsitmptu, et qui vix ad alimeriia sujficiai, -virgi- cultatibus destituti eraht. Nimirura juxta legeiri;Cbri-
nibus ilato, omnemcensuminulrbque sexu swcularibus; . stantini bnperatbr|s; qui eos tantum in cleficorum
liberislargiuntur. Quodnuper in hgc urbe dives quidam loca subrpgari, saricivit qui fortuna tenfles neque ,
fecit pfesbyler, ut driqs filias \n propdsito vitgiriali . muneribus.civilibus teneritur bbstricti, id. est,'quibus '
mbpes relinquereifeialiorum ad bmriem copidm filio-, Drioiisit eai opulentia facultaium quai publicas fun-
rum luxttrimatque deliciispfevideret. . : ,; ctiones facillime' queat tolerare (Leg. 3 "et'.6, cod.'
d Id est,"-quisaeculum reljquterunt, sive monachi Thebdps. de Episcopis et,Clericis). Rationem autem
facti.sirit, sive iii clero cbnsiituti.' Nam utrosquetum isfitts cpnstitutionis in firie apterit his verbis : Opu-
feiigibsoriim vocabulfe IrtffeUigebant,uti observatiun lehtosenim swculisttbire riecessitatesopbrtet, pdupefes
eit ad lUifum^priirium' de Gubernationfe Dei. Porrb. Ecclesiarum divitiis "sustentari. Disciplinaeistitts me-
sequenti etiam soeculpreUgiososmGaUia nostra di- mpriaexstat etiam iii capitnlis Jesse.episcopi. Am-.,
ctos fuisse*iUps qni in dero .eraiit' patet ex caribne bian., cap. 6.;: Sexlo, ht diligeritet•resciqtispostordi-
secuiido concilii Lugdujiensis'secundi et excartone nafionem unittscujusque presbylefi.qudnium quisque
dtecimbconcilii quinti Pafisiensis.... . profecerii in suo ministeiio iquia qiii ante ordindtio-
: ;•; Haec,usque aiuanio inferiores,^desuritin codici- :netn pauperes fuerunt?postprdinatibnem veroide'.re- ,
bus regiisetiriColberlino. ',;.',..;'. -' bus, cumdebueraritEcctesiis;servire,'emunt 'sibi /i/o-
1 Juliarius Pbmerius lib. secundo'de Vita contem- dium, etc. Hodie ea discipliria immutata est, nemo-
plativa:.ica'p.'.li;:Clerkiquoque, quos pauperesautvo- que ad Sacerdptiumprpirtovtetur quin. prius episcopo
luntqt;aut nativilas fecit,cum perfeclione virtulis vitm • constet eum nbri indigere rebus. ad vitairi commode
necessaria,-'sivein domibussuis, sivein cohgregulione' transigeiidam,riecfessariis,'elpaupeffesvulgo
"' non ad-^
VMnles;accipiurit';Exhoc locopatetclericofttmalios' . roittuhtuf inclerp.
aii ;;- S; SALVIANI MASSILIENSISPRESBYTEBT 212
tes iriipips fariat quse ..*njagis pios faeere deberet? quia etsi usris videlur aiiquid habere, coriscieriliata-
Nam cuiri vps ideo plus relinquere ^x'.patriittoriip ve- men npn jiaJjet- NfempteriiffipOtteststevel breVi divi-
slro j^eligipsislijiis debertetis, ut aliquid ad peuni ex tehj credere,; qui scit se prbpriutonll babefe.
faculiatibus vestris salteiiJ per fijios pferyfeniret,; VII. Quid agis, miserfima. infidelitas et paganicae,
idep fiUisnon reiinquitis, ne ilii tiabeant quod Deo' ut ita dixerim, inreligiositatis error?Itaiie laritum
relffiqflahl.; Praeclara videlicet ratione atque cau- odisti Deum, ut possis fetiamfilios tuos ob hoc tan-
tela coutehti testisvos TiJios non agnosfeere, ne illi lum quia ad Deura |pertinferit non amare? MeUOre
se fiUosDei esse"cognoscant; magnificamrepensantes enim cbnditione qiudato'rtelmquufit libertos suos,
beneficiis sacris vicissitudinem, dumid studiosissime quani tu relmquis filjos tttos. Itttisu siquidera quoti-
tton imprp-
prpcuralis, ne vel per yestros aliquidvlipnor Dei ba- diano estulservi, etsi non optimoe,«erle
berepbssif, cpm pmnia vos. per Dei niunus habeafis. bee servitutis, Roriiai*aa dbmiiiis Ubertale donentuf;
Cur fpgo tani infidfejiter, cuf tatoImpie agifis? Noii in qua scilicfetet prfepriei<atfem peculii capiunt, et jus
, exiginius vut yestra Dominp' largiammi : aliquid Deo testamenfarium cons|equunlur : ita ut et viventes feui
de sup reddite. Cur tam avare, ciir tam iropie agitis ? vplunt res suas frejdant, et hipriehtes donatione
Non est yfestrum qiio.d deuegatis. Iriiqnuni igitur ar- iranscfibant. Nec spjuro tioc, sed et illa quae in ser-
'bitramini, ;ut saecularibtts: filiis religibsbs substantia '' vitute positi conqtiisierant, ex dominorum doriio
paresesse faciatis? Id ergp agitis uf poeniteat eos tollere npn vetantuf. Taiitum eis inlerdum gratia
coeploereligionis, qups religio apud vps fecerit viles? i.patrpiiaelUjeralilalis impertit, ut etiahljmi suo de-
Piusitaque acbprius Dominus, 258 flbi seryet in eis traliat quo