Sie sind auf Seite 1von 677
Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda,
Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda,

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s. Patrum, doctorum

scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer

1850.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :

*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source. *La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits élaborés ou de fourniture de service.

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans l'autorisation préalable du titulaire des droits.

*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque

municipale de

(ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.

PATROLOGLE

GURSUS

COMPLETUS

SIVE BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM

SS. PATRUM,

DOCTORUM

SCRIPTORUMQUE

QUI

AB TEVO

APOSTOLICO

AD INNOCENTII

FLORUERUNT;

RECUSIO

CHRONOLOGICA

ECCLESIASTICORUM

III TEMPORA

OMNIUMQCiE EXSTITERE MONUMENTORUMCATHOLIC^ETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA ECCLESIiE SJECULA,

JUXTAEDITIONESACCIRATISSIUAS,

INTERSE CUMQUE NONNULLISCODICIBUSHANUSCRIPTIS

COLLATAS,

PEKQUAHDILIGENTERCASTIGATA; DISSERTATIONIBU.*, COMMENTARIISLECTIONIBUSQUEVARIANTIBUSCONTINENTERILLUSTRATA',

OMNIBOSOPERIBUSPOATAMPLISSIMASEDITIONES QU.ETRIBUSNOVISSIMISS<£CULISDEBENTURABS0LUTA3

DETECTIS,AUCTA;

1ND1CIBUSPARTICULARIBUSANALVTICIS,SLNGUL.OSSIVETOHOS,SIVEAUCTORESALICUJUSMOHENTI

SUBSEQUENTIBUS, DONATA J

CAPITULISINTRAIPSCHTEXTUMRITE DISPOSITIS, NECNONET TITULI5SINGULARUMPAGINARUHHARGINEHSUPERIOKEU

DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUEHATERIAHSIGNIFICANTIBUS,ADORNATAJ

OPERIBUSCUMDUBIISTWMAPOCKVPIIIS,ALIQUAVEROAUCTORITATEINORDINEADTRADITIONEU

ECCLESIASTICAHPOLLENTIBUS,AMPLIFICATA;

BUOBUSINDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTEROSCILICETLIERUM,QUOCONSULTO,QUIDQUID

UNESQUISQUE PATRUHIN

QUODLIBET TIIEMASCRIPSERITUNOINTUITUCONSPICIATUR; ALTEKO

SCIUPrilK/E SACR^E, EX QUOLECTORICOHPERIRESIT OBVIUMQUINAUPATRES ET IN QUIBUS OPERUMSUOKUMLOCISSINGULOSSINGVLOKUHLIBROKUU

SCRIPTUR*TEXTUSCOMHENTATISINT.

EDITIOACCURATISSIHA,CETERISQUEOHNIBUSFACILE ANTEPONENDA,Sl PERPENDANTUR: CIIAIUCTERUM MTIDITAS, CnART/6 QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PEKFECTIO CORRECTIONIS, OPERUMKECUSORUMTUT TUHNUMERUS,FORHAVOLUHINUHPERQUAUCOHMODA SIBIQUE INTOTOOPERISDECURSUCONS MHILIS, PRETIIEXIGUITAS,PR.ESEKTIMQUEISTA COLLECTIO,UNA,HETIIODICAETCIIRONOLOG

SEXCENTORUHFRAGHENTORUM OPUSCULORUMQUEHACTKNUSHIC ILLICSPARSORUM

PRIUUUAUTEHIN NOSTRABI3LIOTHECA, EX OPERIBUSADOMNES /ETATES,

LOCOS,LINGUASFORMASQUEPERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES

SECUNDA,

IN QUAPRODEUNTPATRES,

A

DOCTORESSCRIPTORESUUEECCLESIiEI.ATIM

GKEGORIOMAGNOAD ID\NOCENT11JM111.

ACCURANTE

J.-P.

MIGNE,

BIBLIOTHCCJE CLERI nHXVERSJE, SIVK CLRSUUMCOMPLBTORCMI!» SINGULOSSCIENTI£ ECCLKSIASTICERAMOSEDI'

PATROLOGIJ2 TOMUS LXXXVIII.

VENANTllS FORTUNATUS, DEFENSOR, EVANTIUS, ARCULFUS, ADAMANUS,

CRISCONIUS, TRES INCERTl AUCTORES, TOMUSUNICCS.

BTC

YEJHT 8 FRiNCIS GALLICIS,

PARISIIS,

APUD EDITORKM,

IN VIA DICTA VAMBOlSE, PROPE PORTAM VULGO VENFER NOMINATAM,

SEU PETIT-MONTROUGE.

1850

VENANTIl

FORTUNATI

PICTAVIENSIS EPISCOPI

OPERA

OMNIA

JUXTA MEMORATISSIMAMAMPLISSIMAMQUE EDITIONEM

D. MICHAELIS

ANGELI

LUCHI

RECENSITA.

;

DEFENSORIS

CRISCONII

SEQtitSNTuR

.MONACHI,

SANCTORUM

EVANTII

ARCULFI ET ADAMANI,

NECNON

EPISCOPI

AFRICANI,

TRIUMQUE

ABBATIS,

AUCTORUM,

QUORLMUNUS, VEROLATENTENOMINE, MAGISTER AUDIT, ALII AUTEMPRORSUSSUNTANONTMI,

SCRIPTA

QJJM SUPERSUNT

UIYIVERSA

'

NOVANUNCET ACCURATIORIEDITIONEDONATA.

TOMUMCLAUDUNT

MONUflfENTA

ECCLESIASTI

S.ECULORUMVII ET VIII QUASIINTERMEDIA.

ACCURANTE

BIBLIOTHECJ&

J.-P.

MIGNE,~

CL.ERI UNIVERS?E,

SIVE CURSUUMCOMPLETORUMIN SINGULOSSCIENTIfi ECCLESIASTIC-ERAMOSEDITORE.

TOMUS

umcus.

VENIT 8 FRANCIS GALLICIS,

PARISIIS,

APUD

EDITOREM,

LN VIA DICTA FAMBOISE, PROPE PORTAM VULGO

SEU PETIT-MONTROLGE,

VENFER NOMLNATAM,

1830

ELENCHUS

OPERUM

QVJE IN HOC TOMO LXXXVIH

CONTINENTUR.

VENANTII FORTUN VTI.

Miscellaneorum libri undccim.

Vilse quorumdain

sanctorum.

Espositio Versus inedili.

fidei calholicse.

DEFENSORIS MONACOI.

Scinlillarum Hber.

Epistola.

Vita sancti Columbse.

De Locis sanctis libri Ires.

EVANTII ABBATIS.

S. ARCULFI.

S. ADAMNANI.

,'

CRISCONII AFRICANIEPISCOPl.

Breviarium canonicum.

AUCTORIS INCERTI COGNOMINEMAGISTRI. -

Regnla ad Monacbos.

ANONYMI.

ttegula ad Virgincs.

ALIUS ANONY.YII.

isermo de decem Virginibus.

VARIORUM.

Monumeuta quaetlam ecclesiaslica.

 

col.

59

 

363

585

591

"

 

597

719

725

779

829

943

1051

1071

1079

EPISTOLA

DEDICATOMA.

Illustrissimo ac reverenditsimo domino D. Nicolao Antonio Justiniani ex Benedictino Casinenti epitcopo Palavino, Michael Angelus Luchi ejutdem sodalitii monachut S. P. D.

monackt,

Tibi omnino tuaque

nomini, prmsul illuslrissime ac reverendissime, hoc operis debebalur:

quod si nunc p«-

blicamin lucem

auctor, tum in absolvendo perficiendoqueadjulor et auspex omni tempore

tudinem impendent, sed etiam tuppeditans sumplus

ob quam tuo nomini hic meus labor nuncuparetur,

prodit, tibi prorsus acceptum est referendum. Tu enim itlius cum aggrediendi et inchoandi mihi

exslitisli: non solum curam et sollici-

necessarios. Quamobrem, etsi nulla alia forte esset causa

salis ilta una omnibus, taltem mquis rerum mstimatoribus

,

jusla et consentaneaviderelur. Cum autem eodem accedat ul tam intignia tamque illustria ornamenta sive fa-

mitim et generis, sive gradus et dignitatis

,

sive animi et ingenii, ad te cohonestandum extollendumque mira

inter Venelas patricius domos vetustissima, et nobilissima nu--

cmsensione conspiraverint, quanta difficile in utlo alio homine reperire quis possit, vel oplandum mihi fuit

meum et tabor decoraretur. Ac sane si genus,

et familiam, a qua

meralur, a qua et reipublicmgerendm gravissimisapientissimique moderatores omni tempore dati sunl; et Eccle- tiit adminittrandis navi et industrii prmsules; el cmlo plures heroes nati, egregia pielale, et religione conspicui. Si vero dignitalem tuam et locum considerem , itli prmes Ecclesim qum meriio lot aliis sptendore , vetustate,

pastorumserie, virtute, numero, prmrogalivisque, cmteris prmlucet el anlecettit, ut proinde eam dignitatem, qute

vel aliit Ecclesim principibus, sive pastoribus

rem in te facial quodammodo, atque augustiorem.

Hbri, omni liberaliore disciptina referti,

communistecum esl, itlius quam lenes sedis amptiludo spiendidio-

summopere ut auspiciis tuis et palrocinio hoc qualecunque opus

ortus es,

speclare velim, hmc

Poslremo animi lui, el ingenii ornamenta cum editi a te

et industria perpoliti, tum imprimit in Ecclesia lua regenda

quod Venantius Fortunatus ,

sua

publicam in lucem prodil, sic excipias velim ,

ampleclaris; qui

cum multis nominibus

pascendoquegrege solliciiudo, diligentia, in pauperes tiberalitas, et in amptissimo xenodochioPatavii exstruendo tludium et munificentia, satis probant et ostendunt. Qum profeclo singuta ejusmodi sunt ut per se sola cuni

veram sotidamque laudem tibi pariant, twm vel atteri, qui tuo fruatur patrocinio, plurimum lucis et fruclus ad

commendationemlaboris el ingenii afferre possint. Hisce illud etiam adjungitur

cujus poemata scriptaque alia hisce duobus votuminibus comprehensa edimus , Duplavili ortus [qui locus ad

tuam dimcesim perlinel] te patronum et auspicem quodammodo desiderare videalur, ul qui olim vivens in Galliis

Gregorio Turonensi, doctissimo viro, et amicissimo suo, tunc temporis primartm sedis anlistiti, poemata dicarat et inscripterat, idem pott fata tanquam reviviscent nova Operum suorum Editione, le patronum merilo

ef/lagitet et exposcat; cujus ditioni et auctoritati, ob sedis quam tenes ampliludinem, natale ejusdem solum sub-

jicitur. Qum cum ita sint, hoc opus, quod luo nomine insignitum

ul et tanquam debilum tibi munus respectes, et una offerenlis animum

tbservanlim,obsequii, devolique animi obstrictus libi sim, tum vel illa majoris officii causa accedit, quod idem '

Casinensesodalilium me educaril, instituerit, confoverit, cujus tu quoque famitim olim adnumei-abaris , licet posteapro vitm innocentia, et merito, ad majus Christianm reipublicm bonum, Ecclesiis Torcellensi primum,

deinde Veronensi, ac postremo

tissimarum Ecclesiarum atque tedium splendore et celebritate commulaveris. Ego vero cum aliquo testimonio

Palavinm regendis evocatus, monaslerii silenlium ac solitudinem cum frequen-

conteslari jampridem

exopla-

lillerarum monumentis expressum , et in vulguseditum, nec lalere quem-

meim erga te observanliam necessitudinemque, ex iis quas dixi cautis pro'fectam,

rem, hoc aptissimum visum est, quod

quam posset, et nostris temporibus superstes vel ad seram posteritatem pervenirel. Inlerea quamvis procul ab-

sim corpore, longis terrarum osculor.

spatiis dissilus, tamen prmsens animo, sacras libi manus obsequenlissime de-

Romm, Nonis Jutiis 1786.

PR^FATIO.

Cum novam hanc Venaniii Fortunati Operum Ediiioriem aggressi fuerimus itluslrissimi ac reverendissimi

domini Nicolai Antonii Jusliniani, ex monacho Benedictino Casinensi episcopi Palaviui, jussu ac consilio,

qusenam

Ediiionem, haud erit alienum paucis bic referre. Ac primo neminem Iatet, qui vel paululum in sludiis

versatus sit, quanlum subsidii ac luminis e scriptis Fortunati ad historiam vi saeculi, ac

antiquitatis

prsecipue

•t pietale suse xlaiis, clarissimus, cum prxcipuis Galliac prsesulibus qui aut sauclitate aut eruditione

causa clarissimum ac doclissimum virum impulerit ad novam procurandam Forlunati Operuin

Ecclesiae regnique Galliae, illustrandam petere omnes consueverint. Vir enim ille, et doctrina,

PATROL. LXXXVIII.

1

11

PROLEGOMENAAD VENANTII HON. CLEM. FORTUNATI OPERA. 12

praestlterunt, prseterea cum pltiribus aliis regni illius proceribus ac principibiis viris conjunctus amicissttna gralia, quin etiam ipsis regibus qui lunc temporis in Gallia rerum potiebantur, ac regiis eorum familiis, gratus acceptusque, multa de hts aiqne ad hosce scfipsit sive solula, sive taeirica oratione, quae ct ad privalas illorum res ac fortunas, et ad publica negolia, ac totius regni stalum illuslrandum, peninerent. Quocirca tuto illud affirmare possim , plurium jara sive episcoporum illius temporis, sive procerura regni Gallife, nomina ac res gestae perpelua in oblivione jacuissent, nisi eadem suis iitteris Forlunatus seree posteritali prodidisset. Hnjusce carmina cum eorum nomina, ac sedes ab oblivione viudicarunt, tum ad nolandas signandasque temperum rationes quibus aut ipsi vixerunt, aut aliquid memoria dignum in eorum urbibus ac provinciis accidit, plurimum luminis adjumentique afferunt. Hinc mirum esse non debet ex hoc fonte omnes fere hausisse qui de Gallise rebus deinceps ulla aetate scripserunt. Jam vero nec pauca, nec parva, aut obscura, ea sunt quae ad religionis ipsius dogmata confirmanda et vindicanda

ab lieterodoxorum ingeniis ac novis commenlis e Forlunati

contemnendac anliquilatis teslimonio et auctoritate comprobata, ad refellendas eorumdem calumnias

valere plurimum debent. Adde his cultioris eleganiiae vcnustatem,

Operibus sumi possunt

: quae, haud sane

quae passim in ejusde;n Forlunati scriptis

expressa deprehenditur, ut non una, sed pluribus de causis non minimum intersit, si cujuspiam alterius,

cerie vel

Forlunali ipsius Opera, quam fieri potest maxime, illustrala, emendata et aucta publicam iu

lucem proferri. Cum autem plures ea in re elaboraverint, ac saepe saepius eadem edita ac novis accessionibus aucta fuerint, nescio tamen quomodo majus illa lumen, omnium pene votis ac judicio, desiderare videbantur. Ac profeclo quae primum Editio Operum Fortunali Calari in Sardinia anno 1575 perfecta est, nihil continet

aliud quam ejusdem hymuos, Cassandri opera cmendatos, ac pristinae, ut is profitetur, redditos integritati.

Exemplar vero Operum ejusdem item Calari, consequente anno, opera

ac studio Jacobi Salvatoris Solani,

typis Nicolai Canyclles, editum est, oclo in liuros distribultim; verum, doctissintorum liominum judicio,

mancum illudac mutilum, tuin innumeris prope mendis depravaium et corruptum. Quod in Venetam quoque Edilionem, apud haeredes Jacobi Simbenii, an. 1578, translatuin, iisdem atque etiam pluribus nieiidis infectum ac delbrme prodiit. Idem rursus Calari, ari. 1584, et Coloniae, an. 1600, reciisum, additis etiaw

Expositionibus in Symbolum et Oraiionem Domiuicam, nihilo defaecatius ac purius

Parisiense excmplar, quod in tomum VIII fiibliotliecae veterum Ecclesiac Patrmn inserlum est, et editum

Parisiis, cseicris omnibus librorum lacerum, ac mulilum , et perversa

aociioremque Edilionem poscere yidebatur. Ilanc aggressus cl. vir P. Christophorus Browerus, e

Jesu, perfecit aiiiue edidit Moguntiae, annol603,

viique an. 1617, item Moguntiae editam sumptibus Bernardi Gualtberi, bibliopolae Coloniensis, excudente

exsiitit. flaec inter

numero, anteibal; id ipsum tamen multorum poemalum jactura

viiiosaque lectione, pluribus in locis, dcpravalum , diligenliorera

lypis

socielate

Baltbasari Lippii; et eamdem renovavit emcnda-

omnibus, quae antehac elaboratae fuerant,

et

Joanne Volmario. Haeccerte Editio Operum Fortunati, caeteris

auclior, diligentior, et ornatior apparuit. ls enim, ope mss. Codicum, et plura quae antea edita non fuerant

exemplari suo addidit, et quse innnumeris pene scatebant erroribus diligenter emendavit. Quam ad reoi

tribus praecipue mss. se usum testatur, flde dignissimis : Trevirensi uno, altero (cui is plus quam caeteris

pretii tribuit) ex abbatia San-Gallensi, ac tertio ex abbatia

fragmentum ms. Codicis

item Trevirensis Ecclesiae, et aliud ms. fragmentum Cusanutn refert in m&nibus se habuisse. Praeterea

Sigebergensi; qtiin

exemplar suum contulit cum Editis

Calaritano, Veneto, Parisiensi in Bibliotheca Patrum, Georgii Fabricii

descriptum an. 1570, et varias

in Poetis Sacris, addiditque velus ms. et rara; notaeFriderici Tiliobroga;, et librum ms. Theodori Pulmanai

Graneburgii, ab ipso TheodOro cum antiquis libris diligenter collaliim, ac

lectiones ad marginem expressit. Hanc autem Editionem suam Brovrerus cuni elucubrata a sese Vita

nostro praeclare rneritus

LugdUni an. 1677, ki

Bibliotheca veterum Patrum,

Fortunati, tum prolixis notis exornavit, atque auxit, Ut vere is de Fortilhato

dici el haberi possit. Broweri exemplar cura Vita Fortunati recusum fuit deinde

ediio Moguntiae anno 1617, cognoscere potui),

Porro etsi Broweriana Editio caeteris omnibus

nonnullis tamen mendis (ut ipse ex collatione cum exemplari Broweriano,

lypographorum incuria, passim respersum.

ad illud

usque tempus prodierant felicior et absolutior aut emendanda , aut accuratius nolanda,

iguota,

aut certe in

ejus manus minime

quae fuerit, erant tamen adhuc nonnulla quae eidem addenda,

videbantur. Nam et carmina qusedam, quae Broweri seiate erant

pervenerant, postea in lucem prodiere, quse, hac illac alienis in operibus dispersa, colligenda fuerant, ac Browerianae Editioni attexeiida ; tum pleraque, soluta scripta oratione , quse Browerus Editioni suae

adjungenda non censuit, caeteris Fortunati Operibus merilo addenda videbantur, ut quotquol, sive carmine,

sive prosa,

quibus

plerumque

ab eodem elucubrata accepimus, uno"opere universa comprehenderentur. Jam vero notae illae

idem Browerus Venantii Fortiinati scripta ornanda et illustranda existimavit quamvis doctae

et eruditae, caedem tamen qua nimium prolixae, qua vero mancae et jejnnae, aut, temponnn

notandorum errore, ac perlurbatione rerom, falsae interdum ac mendosae, allerius manum et diligentiam

erfiagitabant.

Hisce

itaqne de causis iliustrissimus et rev^rendissimus (quem superius commemoravi) Nicolaus Antonius

PRdHFATIO;

U

13

Justinianus novam Opernm

qualescunque

ac fructus, ut supra innui, ad religionem confirmandam,

ad litteraB denique ipsas ornandas, proventurutn exislimavit, tum Palavinae Ecclesiae (quam egregia

sollicitudine ac diligentia pascit et regit)

Fortunati Editionem procnrandam censuit, atque id muneris mihi demandaVit;

Hinc enim cum utilitatis plurimuut

demum ad illud perflciendum vires afferre potuerim.

non

et illius temporis memoriam illustrandam,

minimum decoris et luminis accessurura est arbilratqg,

quam, nativum esse Fortunati sokm cerlissima et gravissima

eonfirmant.

erat retinendum ac servandum, retinui.

non

vulgari

laudi, quod tot Fortunati poemata, quae antea

ad dicecesim pertinet Duplaviiis

cujus

monumenta (ut ejusdem in Vila ostendemus)

in conferendts, illustrandis, augendis Venantii scriptis posui reddam

totius Editionis quam sum aggressus faciem seu formam ob oculos

Kunc, ut laboris mei et operis quod

aliquam , ac quamdam

rationem

ponam, Broweriani quidem exemplaris, ac laboris quidquid

Hoc sane per me cl. viro sit, ul erit semper,

versabanlur in

Dmnium in ignoratione

emendaverit,- protulerit, quaeque jam fuerant edita ad mss. Codicum aucteritalem et fidem probarit, eamigaverit, eorrexerit. Quamobrem Rrowerianum exemplar, quod is, nt superius dixi, ad opiimae notae

veterum bibliotheearum latebris et occultis recessibus invesligarit,

Coilices msSi exegerat,

in manibus habere non potuimus, satis in illo indicari et exprimi; si quid vero fuit quod

minus placeret, et aliunde melius supplereiur, maluimus adnotare quam Broweriano in textu, secus

in nostram hanc Ediiionem integrum transtulimus, rati eorum Codicum lectiones,

immutare. Quocirca Editio baec nostra duplex veluli exemplar continet,

«jtias ipsi

atque

editum fuerat, aliquid

et quod primum Browerus edidit, el quod nos ipsi, meliores lecliones indicando, adjunximus.

Omnia

quas primo volumine continentur, cum tribus mss. Codd. Vaticanis,

excerpsimus,

siquidem

poema

Forlunati Opera,

olim bibliotliecae Palatinse, et iis integris, qtiam poiuimus diligeuter conliilimus, quos circa nonnm fere

saeculum, aut decimum, exaralos fuisse conjecimus. Quin et ex laceris derosisque mcmbranis, si quod

Fortunati

ac suis locis sedulo subscripsimus.

desiderarentur carmen 6 1. vm, et

non inferioris anliquitatis Codex item bibliotliecae Vaticanae ad quem ipsa conferre poluimus. Quin eiiam Calaritanae Editionis exemplar, quod Venetiis editum est, ut superius diximus, anno

per haeredes Jacobi Simbenii, ad Broweri exemplar iteruni contulimus, qusque ab eo minus animadversa

ac nolata fuerant, cum caeteroquin digna animadversione nobis visa sint, adnolavimus, cura ab innumeris

prope

Cum autein in tribus iis quos commemoravi mss. Codd. omnibus

suppedilavit aliug

aut fetum alium prae se ferre visae sunt, quidquid varium in lectione fuit

qnatuor libri de Vita sancti Marlini, b;ec nobis

1578,

mendis quibus illa scatet Edilio diligenier eadem secrevissemus. Neque vero, si in ulla Editkwe alia

varium aliquid invenimus, negligcndum exisiimaviinus

Jam vero qtiae ad notiiiam nostram pervenire poiuerunt, poemaia Fortunati, quaeque deerant in Browe-

scriptum

Antiqui-

riana Editione, huic noslrae adjtinximus. lta I. n, c. 10, attexuimus hymnum a Forluuato nostro in sanctum Dionysium martyrem, primum Parisiensem pontificem , quem edidit cl. Dubletius in

tatibus San-Dionysianis. Eidem 1. n adjunclum est cannen 8 in sacrum baptismum, et 9 in laudem

cbrismatis, item scripta a Fortunato, uti suis locis adnotavimus; lum carmen2I, scriptum in laudem sancti Martialis, primi Lemovicini episcopi, quod ad hoc usque temptis Florentiae in Laurentiana biblio theca exaratum in Codice saeculi xu ineunlis delituit, ac primum Romae editum est an. 1783, in Anecdotif litt., vol. IV, excudente Antonio Fulgonio. Praeterea duos hyranos, quibus Ecclesia utilur in Festis beatae

Mariae virginis, quorum unus incipit Quem terra, pontus ; mthera, alter vero Ave, maris Stetla,

ex Hymnarir

cl.

5, inseruimus. Eidem libro addidimus carmen 8, quod in uno CoiJ, Vat. exstabat ad calcem Operum Fortu-

nati; quod quia siylum et indolem Fortunaii ipsius in scribendo sapere visum est, in nostram hanc Edi-

aspersum vix

emendari posse videbatur; ac revera, quamvis pleraque integritali suae restiluta a me sint, adliuc sunt ali-

qua quibus corrigendis nulla conjectura probabilis afferri potuit. ltem, c. 9 1. x addidimus carmen scriptum

sh laudem Cbildeberti regis, quod cl. Mabillonius ediderat veterum Analect. 1.1,

adiexuiinus poerna recitatum, uli videtur, a Fortunato in conventu monialium mon. Pictav., forte eo die

quo episcopus inauguratus est: quod nobis suppeditavit derosa scheda, adjecta uni e Codd. Vat., uti suo loco indicavimus. Altera vero Editioms nostrae pars complectitur Vilas sanclorum, quas a Fortunato elueubratas veterum

testimonia, ac styli affinitas prodiderunt; qu*que hactenus varios apud tractatores

card. Tomasi exsci ipsimus, in quo sub nomine Venantii Fortunati leguntur ; et lib. vni, sub

£ et

capp.

tionem duximus Iransferendum. Qtianquam illud pluribus mendis ex imperitia amanuensium

pag. 560, et in fine lib. xi

dispersae, nunc primura

collectae in lucem prodeunt. Harum alias ex

(quod quidem ego sciam) cum caeteris Fortunati Operibus

Actis sanciorum ordinis sancti Benedicti sumpsimus, alias

pediUrunt, uti suis locis

Bollandistne, sive auctores alii, nobis sup-

notas, quibus easdem auctas et

diligenter

indicavimus. Quin et doetissimas

ornalas a clariss. Ediioribus invenimus, subscribere visum est; aliquas eliam de

videbatur, adjecimu*. Addidimus et Acta

noslro, ubi opportunum

edidit cl. Bo-

passionis sancti Dionysii episcopi Parisiensis,

protulimus

quae

sqnet.is in llistor. Eccl. Galliae, p. 2, ei una

noium ostendere conalur

rationes quibus Adrianus Valesius adversus Lau-

fuisse illa a Fortunato elucubrata.

Postremo loco posuimus Symbolum, vulgo Alhanasianum, ac scriptam in illud expositionem quam el.

15

PROLEGOMENAAD VENANTH HON. CLEM. FORTUNATI OPERA. 16

Muratorius Anecd. t. II,

quibus alterulrum ipse Fortunato nostro attribuendum forte censet, ac momenta quibus idem opiniouem

suam tuetur attulimus, et quid sentiremus ipsi ostendimus. Quod vero altinet ad notas Broweri in poemata Fortunati, erat

dere buic nostrae Editioni; sed cum nimia earum et saepe inutilis prolixitas absterruit, tum errores in quos inierdum lapsus deprebenditur, ab illo consilio nos plane avocaruni. Satius ilaque duximus eBro- wero ea seligere quae ab errore erant remoia, et quae ad lucem aliquam rebus afferendam opportuna visa sunt, a viri cl. erudilione profecta, quam promiscue omnia subjicere. Quibus autem in locis sive Browerus

pag. 212, protulit, ex membranaceo Codice bibliolhecse Ambrosianae

quidem in anirno integras

erutam, e

easdetn ad-

jpse, aul quispiam alius falli visus est, judicium nostrum, ut potuimus, declaravimus, eamdem operam, si quid vel ipsi, ut homiues, ballucinati luerimus, bono animo ab aliis exspectanles. Ac quidquid ad Forlunati ipsius Opera iilustranda pertinere poterat, et ad scientiam noslram pervenit,

undique hausimus, et excerpsimus, singulorum nomina a quibus mutuali sumus aliquid fideliter ac sine in- vidia asci ibeiites. Quam ad rem Greg. Tur. in primis, noslro Forlunato coaevus, tum alii rerum Gallicarum

scripiores magnam

opem nobis atlulerunt. Browerus etiam ad Germaniae loca, quorum meminit

Foriunatus,

notanda et scribebat

designanda plurimum adjumenti contulit; cujus auctoritati, quod ille iis ipsis in locis cum illa versaretur, plurimum tribuimus, atque ideo non dubitavimus inlegra ejusdem teslimonia aliquando

exscribere. llic autem erat locus fortasse ut ea expenderemus quae in Operibus Fortunati duoia mlerdum et obscura occurrunt; sed maluimus singula suis in locis revocare ad examen , ac quid de ipsis sentiremus proferre, quam inde legentes abstrahere, et ad loca alia amandare.

Illud potius indagandura modo videtur, quaenam ex bis quae a Forlunato elucubrala accepimus Operibus temporis injuria deperdita sint, aut quaenam diversis lilulis ornalaa veteribus, alia cuiquam videri possunt, quam quae in manibus jam habemus, licet iion iisdem emypafout inscripta. Paulus Diaconus, Hist. Long. lit>. n, num. 13, narrat hymnos singularum festiviiatum a Fortunaio luisse concinnatos; ac Trilhemius, in iib. de Scriptor. ecclesiaslicis, texens elenchum Operum Fortunati, byinuos LXXVII enumerat, colligatos

unum in volumcn, quos ab ipso Fortunalo scriptos fuisse commemorat: quorum primum ponit illum

qui

ki

noslra Editione exstat cap. 3 lib. vm, quique

dum hymnos quos quidem

incipit Agnoscat omne smculum, etc. At nos perpaucos admo-

a Venanlio conscriptos noverimus babemus, alque illos passim dispersos inter

caelera Fortunali Opera, ut eosdem minime esse judicandum sit de quibus Paulus Diac. et Tritliemius )o-

Quocirca veiusiate illos deletos fuisse judicandum esi, aut incognitos adhuc uspiam jacere, aut

nullo modo assentilur tot a Venaniio conscri-

quunlur.

vero Hlos alienis sub nominibus venditari. Browerus tamen

ptos bymnos fuisse quot recenset Trithemius, cum universi, ait, quos Ecclesia per annum recitat, xcn, aut

non multo plurcs, sint, quorum plerosque

Perinde

sanclorumfesla celebranda.ct deinceps adhiberi potuerint, quorura in locum, utsaepe fit, alii suffecti sinl,

aut. ab aliis castigati et restaurati, dici Forlunali apud plerosque desierint, qui coilecti a quopiam unum in volumem, ad Trithemii usque aetalem permanserint. Certe hymnus scriptus a Fortunato in sanctum Diony- siummartyrem (de quo supra locuti sumus), conscriptus, ut videtur, ad usum Ecclesiae Parisiensis, is dein- ceps obsolelus, el expunctus ex bymnorum catalogo, omnibus ignotus, tandiu jacuit in pulvere ac tenebris

quoad

Tomasi duos bymnos scriptos in laudem bealae Mariae virginis, ac perpetuo usu ab Ecclesia usurpatos et

ad suos auclores tuto referre licet, perpaucos ad Forlunalum.

Pauli Diaconi passiin in Gallia hymni plures a Venantio nostro elucubraii ad

atque

non

tempore

clar. Dubletius eum erueret, atque edcret in Antiq. San-Dionysianis. ltem vetustus Codex cl. card.

relenlos, Forlunati esse ostendit, ut supra diximus.

Sigibertus etiam, in )ib. de Script. Eccles., cap. 45, mentionem facit Hodoeperici Fortunati, quod opu- sculiim incerlum est utrum nc perieril, an unum sil ex iis aliquod qucc exstant, et in quibus Forlunalus jpse iler ullum suum, vel quod ex Ilalia in Galliam, vel per Galliam quopiam aul Germaniam, contenderat,

describii. Illud ipsnm Hodoeporicon indicare videtur Paulus Diaconus, cum affirmat

nantium suis in carminibus iter, quo in Galiiara profectus est, narrare. Nisi is forte illam carminis

saepius citato loco Ve-

partem

voltiit innuere qua Forlunatus, lib. iv Vitaesancti Marlini, libello suo, quem e Gallia mittens in Italiam,

poelico moie alloquitur, iter quod tenere debet ostendit, ea ipsa loca per quae ipse ex Italia in Galliam per-

transierat conversa ratione commonstrans. Ac profecto nomina civitatum ac regionum quae illic com-

gens

memorantur liis aple respoudent quae Paulus percenset. Vei Trithemius tnemorat Hodoeporicum Fortunali

cum boc tilulo : Bodoeporicum vim suw, liberi, atque illud a lib. iv Vitae sancti Mariini videtur

Potesi aliquis suspicari HoJoeporicon illud, de quo Trithemins et Sigibertus, esse carmen 10 lib. x, in quo

is prolixe

comitatu, Moscllamque et alios fluvios ingressus, circumpositas

indicari a Trithemio carmen 271. xi,quod est scriptum

ad Agnetem, et Radeg., quodque

sejungere.

iter quo Mettas pervenerat, ad Childebertum regem, et inde digressus una cum regia familia et

urbes el oppida lustraverat, enarrat:

quae

Browerus

putat

suspicio haud videiur esse improbanda.

breve carmen libri nomine

inscribilur de ilinere suo. Quanquam mirum cuiquain videri potest lam

censeri. At Giraldus, in Hist. de Poetis, dial. 5, Hodoepor. Fort. videtur con-

fundere cum poemate quod ipse scripsit ad Juslinum imp. el Soph. Aug., nomine Radegundis. Nam cum is iiiier Opera Fortunati recensuisset carmen de Excid. Thuring.,subdit eum scripsisse Hodoeporkum vim

»3

et Vossius, de Hist. Lat., lib. H, et J. Alber.

47

sumad

Fabric, in Bibl. Lat. mediaeet infimaeaetatis, idem carmen citant sub eodem lilulo, ut suspicari liceat in

quibusdam Mss. illud invenium fuisse, Hodoeporiconinscriptum. An forle quod illud tanquam vise comes

datum iis esset, quos Radegundis misit Conslanlinopolim, gratias

sanctae crucis, eidem Radegundi domo misso, et deferenles munuscula , uti refert Baudoniviain Vila san-

ciae Radcgundis, num.

Idem Giraldus, in Histor. de Poetis, dial. 5, itemque Plalina, in 1'ib. de Vilis Pontilicum, in Vita Joan.

Justino ei Soph. Augg. acturos pro liguo

PR^EFATIO.

Jusiinum juniorem imp. et ad SophiamAuguslam.Quin

20 ?

III, mentionem

En Platinaeverba : Fortunatus

ptis et exernplo. Ad Sigibertum enim, eorum regem,

faciunt libri de

Regno gubernando,quem aiunt Venantium scripsisse ad Sigibertum regem. vir singularis lilteralurm et eioquentim Gatlos ad mitiorem cullum redegit scri-

tibellumde

gubernando Regnoperscripsit. An forte hic

liber est carmen 2 lib. vi, in quo Forlunatus, Sigiberli virlutes laudans, ostendit qualis is esse debeat qui

cum imperro

caeteris praesidet? Quod si alius ille libellus est, ut verisimilius videtur, aut latere adhuc dicen-

dus est, aut periisse vetustate.

Jam vero sancti Severini Vitam, episcopi Burdegalensis(de quo Gregor. Turon., lib. de Gloria Confess., cap. 45) a Fortunato scriplam fuisse, testis est idem Gregorius his verbis : Vilam hujus (sancti Severini), postea quam hmc scripsimus, a Fortunato presbyteroscriptam cognovimus. Hanc aulem Vitam deperditam esse Browerus cap. 5 Vitae Forlunali, et alii affirmant, nec ego repertam a quopiam aut editam invenire polui. Neque vero dubilem Forlunatum plura scripsisse alia, sive metrica, sive soluta oratione, quae aut plane

interierintveiustate, aut forlasse uspiam delitescentia, ac tenebris,

in.lucem aliquando prnferentur, idque ex hominis ingenio et facundia conjicio. Atque utinain clarissiuius

et eruditissimus vir Philippus Labbaeus, e societate Jesu, Editionem illam suam Operum Fortunati, quam

pollicitus fuerat, confecisset aut prodidisset! minime dubium est quin cseteris omnibus auctior el ornatior.

situque obsita, alterius diligentia elcura

fuisset. Ut enim is testatur in disserl. de

commemorasset: Nos

partim ex certit conjecturit emendata,atque editis auctiora,

Script. Eccles., t. II, postea quam

Chrislopliori Broweri Editionein

eadem omnia Opuscula Fortunati, infinilit locis, parlim ex oplimm notm Codicibus,

prelojamdudum,

cumse dederit occasio,

parala

habuisse profiietur, quamvis omnem adhibuerimus

J'ay

ele

pendant

quo

ille in loco decesserat eadem fortasse reperiri inquisivissemus, etad eam rem opera fuisse- .

respondil

bisce

je

habemus. Cujus incoepto quid obstilerit, haud facile est divinare; nec vero cujus in manus, eodem vita

funcio, pervenerint ea quae ipse prelose parata jam diligentiam, assequi potuimus. In eam spem veneramus

posse. Is vero Parisiis obiit an. 1667. Sed, cum litteris datis

nius usi admodum R. P. D. Pateriii, monaslerii sancti Germani a Pratis biblioihecarii, is

verbis : Quant a la promesse,que fitil y a plus d"un sieclele P. Labbe, de donner une Edilion de Fortunat,

ne connois aucun vestige de son travail.

tons des Jisniles de Paris lors de leur destruciionel de la vente de leurs biens et effets mobiliers,en 1762, et

je n'y ay

deux ans le Depositaire des manuscrils des 3 Mai^

rien trouved'aucun des travaux litteraires du P. Labbe. Je ne scais ou tout les paviers aurpntpatpt

(; -

f

apres sa mort en 1667. <

Atque haec de scripiis Fortunati quae amissa jure meritoque conquerendum est. QuodveroadWsdem -

doctrinam, et ingenium, et in scribendo facullalem, attinet, non omnino videtur hoc

licet alias occurret menlio. Cum itaque theologicis in rebusapte eruditus et doctus videtur

Expositioejusdem in Orationem Dominicam declarat), tum GraecorumetLatinorum poeiarum, sive alioruin

scriptorum, in Ieclione apprime versatus fuisse oslenditur, qui Homerum, Menandrum,Aratum, Sappho,

Pyndarum, itemque Catonem, Pythagoram, Chrysippum,PlatOnera, Cleantbem ; ex Latinis vero Virgilium, Horatium, Ovidium, Tullium, citet nominatim, et celebriores inter Latinos Graecosquc Patres commemorel,

loco praetereut&jtmyV

(quod in pnmlP*'

omninm identidem leporem ac doctrinam in scribendo seculus esse et expressisse

aliquid deprelien-

id generis illud

quorum

ditur. Illud autem offendit nonnullos, quod falsorum numinum, quse caecaquondamantiquitas venerabalur,

nominanon dubiiarit aliquando usurpare. Ac jam inter caelera ejusdem carmina insigne est

quod

nupliis, Cupidinem ac Venerem, poetico more , inducit, proprias utriusque laudes celebrames. Verumet eo tempore scribebat Fortunatus quo minus erat periculi ne homines deorum ejusmodi errore deciperentur, .

exstat lib. vi, cap. 2, in quo idem, canens epitbalamiuinSigiberti Austrasiae regis, ct Brunicbildis

Galliarum Christiana religione, piissimis principum curis ac diligentia, clarorumque pontificum do-

ubique

cirinaet virtutibus,florenie; elminime mirumesse debet Fortunatumeumdem, adhuc juvenem, ea praesertim in re quae festivius orationis genus postulare videbatur, paulo liberius genio indulsisse, et ornamenti ac lepo- ris causa induxisse, olim ethnicis poelis familiaria, deorum colloquia; qui malurior aetate et consilio faclus, non modo a migis illis abstinueril, sed etiam gravioribus studiis dediderit sese penilus, ac versus nonnisi

raro, et ab amicis lacessitus (ut ipse de se profitelur lib. n, cap. 13), conscripserit.

Idem non vulgarem historiaeet geographiae scientiam praese feri, non solum quod speelat ad eas regiones

iose peragravit, quasque prasens cognoscerepotuii, sed eliam quoad illas quas ipse adierat nunquam,

quas

ut

Hispaniae,totiusque Orientis. Hinc tot fluminum descripliones ac civitatum nomina et gentium barbararuin,

|9,

PROLEGOMENAAD VENANTII HQN. CLEM. FORTUNATl OPERA.

20

seaes resque gestse, et id genus alia, quae eumdem ut in bistoria, ita et in geographia, non modo non rudem> sed eiiam doclum fuisse et eruditum ostendunt. Quid vero de physicis studiis dicam ? in quibus ipsuro non mediocnter exercitatnm fuisse el tam variae

herbarum, arborum,

et ab ipso investigatae quaesitaeque identidem rerum naiuraliuin causae, quemadmodum (ut alia taceam loca)

lib. 'iv Vilaesancii Martini, causam

chum ad focuni, nudato inguine, sedentem conspicere etobjurgare potueril, haec profert :

lapidum, gemmarum, aromatum, produnt species ac nomina, quibus crebro utitur;

inquirens, poetarum-more, qua ratione Marlinus, cella inclusus, mona-

Qnidfuit hoc ? docti vos

Seu duri

An casa mitterisevilreo se

An

An levior

dipile, quaeso,sophistae.

patescit binlca?

Marlini anle

Aulquasi fi-lo agiles conlexilaranea

Relia vel nesis

Untfehic tain tenuis strucliira

Au sesaxa levant, acredcluntscissa feni'stram,

oculos paries, quasi lintea luci,

telas,

per rara firaniina filis?

lapidt-slento se gluline solvu-nt?

margine pandit?

specularededil, quo sancluslumiue Iransit?

paries revolutocessit in arcu,

Et s'etit

incolumis,rapidosuspensus in ictu ;

Nobilisaut acies oculorumei

An

iuarmora trausit,

Clariorac visus per

Pennigt-r an clausi voliiavitad ora ministrr,

Ac

cuiiclaobstaeula pergil?

pi'r operlum aperil,et

in invia iiuniiusintrat?

quia Iiirneueral, lolum foils iiilus liabebal?

loco, veloxau sniriius iual?

Curuesedunte

Pandite,doitiloqiii,coinprelieiidite clausa diserli, Qui iiuuieris, aloiuis, ratione potestis, et ore.

guamvis aulem eo,

quo dixi, mgenio acdoctrina esset Fortunatus, minime-tamen illud inficiandum est,

eumdem viliis inlerdum nonnullis in scribendo laborasse. Nam, ut barbaras omittam el vix Latinas voces

quibus ulitur aliquando (quariun elenchum Browerus

texuit,

ad extremuin a nobis lmic Edilioni nosirae ad-

elornatu, qui

jiciendum), idem obscurus persaepe et implexus est, ac maxime cum soluta scribit oralione, saeculisui vilia

lotus in luxu-

refert, longas ducens periodos, mininie naturali, sed nimis artilicioso ambitu

riosa ac

rwn pariliiate sibi respondentium consistit; unde el obscuritas gignilur orationi, et in eidem ornanda deli

calioribns auribus minime ferenda ciiriosilas ac sedulitas. Sed

temporum illorum, ut ex aliorum scriptis qui eadem qua Fortunaius aelale tlorueruni

tainen in

rediindante verborum copia, ad grandiloquas eloqueuliaespeciem connexorum ac interdum syllabar

jam

boc, ul dixi, commune fere vitiumes»

perspici potest.

Iden»

expositionibus quas scripsit in Symbolnm et Ori.lionem Dominicam (qtias is, jam creatus episcopus,

videlur), planior ac facilior est; itemque in Vitis sanclorum aon idem arlificium et

oratione affectare consuevit, quam

in epislolis, forte eorum gustui indulgens ad quos

deprehendilur.

eleganlior quam ut aetas in quam inciderat

ferre videatur, aut aliis

ad fami-

fa-

quae

recitasse ad populum curiosiiatem in texenda

seribebat, studiose adbibere

Suis vero in carminibus idem modo cultior et

»odo agreslior et incomptior est; qund maxime in iis accidisse carminibus dicendum est

distenlus negotiis (ut in ejusdem Vita

dicetur) prope fudii ex lempore, aut quae oscitanter scribens

liarissimos, uti Gregorium Turonensem, perpolire

cultas

turain describit, quam in^eniosus ipse, et elegans,

descriptos vinearum ordines, et

comis, el perennis aqum fonles, non solum legere, sed eliara oculis ceruere videaris. Quod si is, aestu ingenii,

neglexit. Caeterumin singulis mira ejusdem in poesi

atque facilitas ostenditur, ac tuncmaxime cum regionis alicujus, aut agri, aut fluminis, situm ac na-

festivusque

est! ut saepe in ejusdem

carminibus et

vernanles floribus campos, et (lavescentes aristis segeles, et fluctuantes herbas

numeri

aliquando et communium poeseos

eorum dignitati de quibus agebant, quam numeris, more poetarum elhnicarum, sibi inser-

Atque liaee de Operis nostri proposito, deque scriptis, et ingenio, ac doclrina, For-

seupolius rerum quas carmine compleciilur, majeslate abreptus,

legum obliviscltur, hoc illi vel cura caeteris fere Christianis pociis commune est, ut Aralori, ut Seduiio, qui

rebus magis, et

viendum arbilrabantur.

tunati satis dicta existimo.

Ut antem

vel eorum mentionem aliquam faciam qui de bac Editione praeclare meriti sunt, et ad

ipsan

inchoandam aut perficiendam opis el adjumenli aliquid coutulere, primas certe is sibi vindicat, quem supe- rius commemoravi, illustrissimus ac reverendissimus Nicolaus Anlonius Jusliniani, Pataviuus episcopus, bujusce, uti diximus, Ediiionis procurandae auctor et adjulor. Item illustrissimus ac reverendissimus Ste- pltanus Borgia, sacrse congregationis de Propaganda Fide a secretis, vir clarissimus et eruditissiraus, cum nie saepejuvit consilio, lum duo carmina indicavit quae Brow. Editioni addidi, lib. u, capp. 8 el 9. Postremo clarissimus et doctissimus vir Rambaldus de Azzoniis advocatus, Tarvisinae Ecclesiae canonicus, quaedam monuuienta milii benignissime communicavit, uti suo loco indicabimus. Jam vero sodalitii nostri mo- nacbi suam mihi sedulitatem, operam, diligentiam, hanc Editionem adornanti, saepe amaniissime praesti- lerunt.

VITA

VENANTH

HON.

CLEM.

FORTUNATI

EPISCOPIPICTAVIENSIS.

1. Venanlius Honorius Clementianus Fortunalus,

Piclaviensis, origine ac natione Italtis fuit.

episcopus

Prwter haec quaiuor nomina, quibus fere nolior esse

sibimet aliud altribuere vidctur, ut

solet, quintura

animadverlit vir erudiiissiuuis Joan. Josepbus Liruti

in Opere quod inscripsit : Notizie delle Vite ed

&

opere scritle da Lelterari del Friuli, vol. I, cap. 12. < i. nati vocabulo et sua et consequenle selale fuerit fere

Is namque scribens epitaphium Leonlii, anlerioris

episcopi Burdegalensis, lib. IV, cap. 9, sic illum alloqtiilur ad exiremum :

^TA VENANTIi FORTUNATI.

notior. S. Erat autem eidem soror, Titiana nomine, de qua ismentionem facit lib. xi, cap. 6, sciibens ad Agnetem abbatissam bis verbis :

Te mihinonaliis oculisanimoque fulsse Quamsoror ex utero lu, Tiuana, fores. llinc porro conjicit cl. Liruii Fortunalum habuisse Patrem Tilium, seu Tilianum, ex velere scilicet Rom. more, quo solemne erat eisdem lilias paierno

ex nomine appellare; alque addit illud proprium generis seu familiae ex qua is ortus luerat nomen exstitisse. Sed miror, si illud erat proprittm familite cognomen, ex illosororem potius quani Forlunatiim vocatum fuissc, nec saltem ulrique fuisse commune:

Haectibi parvanimis,

cumtu merearis

opima,

CarminaTlieodosius pra?bet, ainore tuus. Nisi dicendum fortasse Forlunalum scripsisse car- men illud alterius sub persona ac nomine, praeser- titn cum aliurtde nnn constet eumdem id nominis praeler ea quibus notus est babuisse. Sane hoc facti- tatum a Forlunalo, ut poemata sua allerius per- sonrc interdum commodaret, cx pluribus ejusdem carminibus intelligere possumus; ac ne abeamus longius, quod sequitur mox citatum carmen, lib. iv, cap. 9 , scriptum in funus Lcontii junioris, episcopi item Burdegalensis , baud multo secus concluditur, Placidinae, Leonlii quondam uxoris, inducia persona ac nomine, hoc modo :

Funeris Dulcisadtiuccineri officium,magnisolampn dat Placidina amoris, tibi °.

D Quamobrem Sirmondo assenlior , qui citato supra loco ex lestimoniis veterum monumenioruin osten-

dii posterioribus saeculis hanc imponendorum no-

mintim consuetiidinem viguisse : Vl lum propria cujusque, lum adjuncla , seu cognomina, seu prono- mina (qux omnia in singulis prope capiiibus varia~ banl), a parentibus ulplurimum, eognatisque, palri-

bus, pairuis, avis , proavis , reliqitisque affectibus,

mutuarenlur

Neque enim cerla et stala, ut olim,

cjeneris et famitim vocabula in usu tunc fuerunl, qum

et matribus communia essent et ad posteros trans-

irent, ut cum Corneliiaut Julii omnes dicebanlur qui

Cornelia aut Jutia nati essent, et Scipiones

item, aut Cicerones,qui in domo el [amilia Scipionum

a gente

aut Ciceronum, sed omnia mox cum occasu reipubl.

C mutari sensim ac labi cmperunt, ul quanquam initio

anliqui moris aliqua hwserint vesligia in gentililiis nominibus, quw a nonnullis familiis relinebantur postmodum lamen hoc ipsum quoque neglectum fuit, adeo ut nultum tandem familim, nullum generis cer-

tum nomen fuerit. Filii eliam a patribus et inter se, omnibus smpe nominibus, aut fere

omnibus,

discreparint. 6. Quod vero attinet ad patriam Fortunaii, is Tarvisino in agro nalus est eo in loco qui Duplaoilis, sive Duplabitis, aut Duplavenis nominabatur, idque conslat ex aperlis cum Forlunati ipsius, liim alio- rum, testimoniis. ls certe, lib. iv Vilae sancti Mar- tini, librum suum, quem ex Gallia in Italiam mitte- bat, alloquens poetico more, se Duplavili natum esse testatur, his verbis :

fratribus

Qua mea T.irvisus residet, si molliter intras,

IlluslremsociumFelicem,quaeso,require.

Per Cenetamgradiens,

Qua natale solumest mihi

Prolis

et

amicos Duplavilens.es,

sanguine,sedeparentum,

ordo

nepotun,

origo patrum, mater, soror,

Quos colo corde, Ode,breviter, peto, redde salutem, Paulus quoque Diaconus, lib. n Hjsl. Longob., cap. 13, eumdem natum Duplavili diserte profiletur, i.n,- quiens : Fortunatus, natut quidem in loco qui Du- plavilis dicilur \\iit, qui locus haud longe a Cenitensi castro vel Tarvisiana d