Sie sind auf Seite 1von 845

Eugène III (pape, Saeculum XII...). Epistolae et privilegia.... 1855.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATRQLOGLE

CURSUS COMPLEXUS
SITB
BIBLIOTBECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATMM, DOCTORUM SCRIPTOMMQUE ECCLESIASTICOUUM

AB vEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA


MLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQVJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiE TRADITIOMS PER DUODECIMPRIORA
ECCLESIJE SiECULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISSIHAS,INTERSE CDMQOE NONNDLLIS CODICIBDS HANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAH DILIGENTER CASTIGATA*,
MSSERTATIONIRUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQBE VARIANTIBDS CONTiNENTER ILLUSTRATA',
OHNIBDS OPERIBUS P OSTAHPLISSIMAS EDITIONES QU.E TRIBDS NOVISSIMIS SjECULlSDEBENTUR ABSOLUTA8
DETECTIS, AUCTA;
IMilOBUSPARTICDLAMBUS ANALYTICiS, SINGUI.OS8IVE TOHOS,SIVEAUCTORES ALICCJUSHOUENTl
SUDSEQUENTIBUS, DONATA;
CAPITUL1S1NTRA IPSUHTEXTUH RITEDISPpSlTIS,NECNON ETTITULIS SINCDLARDM PAGINARUH HARGINEH SUPERIORKH
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE MATERIAM SIGMFICANTIBUS, ADORNATAJ
OPERIBDS CUUDUBIIS TDMAPOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE INORMNE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATAJ
DUOIIUSINDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCH.ICET ItERUM, QUOCONSULTO, QUIP.QUIT»
' UNU8QUISQUE PATRUM 1NQUODLIBET THEMA SCRIPSKRIT UNOINTUITU CONSPICUTUR ; ALTERO
SCHIPTUIiiE SACISJE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET 1NQUIBUS OPERUM SUOKUM LOCISSINGULOS SINGULOUUM LIBllOllUM
SCRIPTURjE TEXTDS: COMMENTATl Sl.NT.
IDITIOACCUIUTISSIMA, C.ETER1SQUEOMNIBUS FACILEANTEPONENUA, Sl PERPENDANTUR '. CHARACTERDH NITIDITAS,
CIIART/EQUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PEKFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM HECUSORUH TUMVARlETAS
TUH-NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE 1NTOTOOPF.RIS DECURSU CONSTANTER ^-~~
PRETIIEXIGUITAS,
SIMII.IS, PIL4LSERTIMQUEISTACOLLECTIO, UNA,METIIODICA ETCIIRONOLOGICA, / (/A
SEXCENTORUM FRAGMF.NTORUM OPUSCULORUMQOE IIACTF.NUS IIIC ILLICSPARSORUM ,
PRIHUM AUTEM IN NOSTRABIIII.IOTHECA , F.X OPEniBUSAD OMNES£TATES, ///^"'^2.
/^°\^rt
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. / / m \Q.
SERIES SECUNDA, £ C \-
4N QUA PRODEUNTPATRES, DOCTOUESSCRIPTOUESOUE ECCLESIiELATIN/B [~J O \r
A GREGOMOMAGNOAD LNNOCENTIUM III. "| -J \C
ACCURANTE J.-P. MIGNE, fe\ £}'jl
BIBLIOTHECE CLERI IXNIVER82E, \ \ ^ I*

CURSCDUCOMPLBTOROM
IN SINGULOSSCIENTI* ECCLGSUSTICjERAMOSEDITOHB. \^ ^y.
PATROLOGIABlNAEDmONETYPISMANDATAEST,ALIANEMPELATINA,ALIAGRiECO-LATINA.—YENEUNT
MII.I.EET TRECENTISFRANCISSEXAGINTAET DUCENTAYOLUMINA EDITIONISLATIN^; OCTINGENTIS
ET UILLETRECENTAGR«CO-LATIN.aE.— MERELATINAUNIVERSOSACCTORESTUMOCCIDENTA"
TLM ORIENTALES EQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAYERSIONELATINADONA %.

PATROLOGIJ! TOMUS CLXXX. %S


EUGENIUS III, PONT. ROM. ULGERIUS EPISCOPUS. OGERIUS ARBAS. GUILLELMUS ABB4S
HERMANNUS ARBAS. ALGERUS CANONICUS. TEULFUS MONACHUS.JOANNES MONACHUS'
ARNULFUS DE BOERUS. HENRICUS SALTERLENSIS. f

EXCDDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAM LUTETIvE PARISIORUMVULGOWENFER NOMLNATAM,
SEU PETIT-MONTROUGK.
1855
S^ECITLUM XII

EUGrENII III

ROMANI PONTIFJCIS

EPISTOLJE ET PRIVILEGIA

ACCEDUNT

ULGERII ANDEGAVENSIS EPISCOPI, OGERII LUCEDII ABBATIS , GIJILLELMI


ABBATIS S. THEODORICI PROPE REMOS , HERMANNI ABBATIS S. MARTINl
TORNACENSIS, ALGERI CANONICI LEODIENSIS, TEULFl MAURINIACENSIS MO-
NACHI, JOANNIS MONACHI S. LAURENTH LEODIENSIS, ARNULFI DE BOERllS
HENRICI SALTERIENSIS

SGRIPTA SUPERSUNT
QUJS

ACCURANTE J.-P. MIGNE


BIBLIOTIIECvE
CJLERI UNIVERSiS
SIYE
II» SINGULOS8CIENTI.EECCLESIA8TIC.ERAMOSEDITOHE
CURSUUHCOMPLETORUM

TOMUS UNICUS

YENIT : 8 FRANCISGALLICIS

.EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


IN VIADICTAD'AMB01SE, PROPE PORTAMLUTETIJE PARISIORUMVUL60 PENFER ~ NOMINATAM
SEU PETIT-MONTROUGE VflRSts.
1855
ELENCHUS

AtfCTORpM §jT OPEBKJM QUI IN HOC TOMO CLZXX CONTINElfTUR.

- ". .-$ - cs... ;..^, i-u y _..<_• ^ '.;' ?*• /•


HERMANNUSABBAS S. MARTINI TORNACENSIS.
Co/.
Tr.ictatns de Incarnaiione Domini nostri Jesu Christi. 9
De Miraculis S. MariaeLaudunensis. ' 37
De restauralione abbatiae S. Marlini Tornacensis. : 59
TEULFUS MAURINIACENSISMONACHUS.
Clironicon Mauriniacense. 131
JOANNES MONACHUSS. LAURENTII LEODIENSIS.
s >f Visio atalus animarunj posl moriem. 177
GtJlLLELMUSAUBAS S. THEQDORICIPROPE REMOS.
Epislola ad fratres de Monle-Deide \ita solilaria. 905
Meditativa; Oraliones. 205
De coniemplando Deo. 249
De natura el dignitaie divini amoris. 249
Dispulatio adversus Pelrum Abselardum. 249
Disputatio catholicorum Patrum adversus dogmata Petri Abxlardi. 283
De erroribiis Guillelmi de Conclris. 353
De sacramenlo altaris. 341
Speculum fidei. 365
iEnigma fidei. 397
Brevis comrnenlatio in priora duo capita Canlici canlic ex S. Bernardi
sermonibus. 441
Commenlarius in Cantica canticorum e Scriptis Ambrosii collectus. 441
Excerpla in lihris S. Gregorii papae super Canlica canticorom. 441
Expositio allera in Cantica canticorum. 473
Exposiiio in Epislolam ad Romanos. 547
De natura corporis et auhnav «95
Vila S. Bernardi. 725
D. ALGERUS CANONICUSLEODIENSIS.
De sacramentis corporis el sanguinis Domini. 727
De sacrificio missae. 855
Liber de misericordia et justltia. 837
Libellus de libero arbitrio. 969
ilENRICUS SALTERIENSIS.
De purgalorio S. Palricii. 973
EUGENIUS 111PONTLFEX ROMANUS.
Episiolae et rwivilegia. 1013
ULGERIUS ADEGAVENSISEPISCOPUS.
Relalio pro monasterio Rotensi. 1849
Ulgerii epistolae. 1655
— Testamenlnra. 1655
Marbodi Redonensis epilaphinm duplex auctore UI(?erio. 1657
OGERIUS LUCEDIIABBAS.
Sermones. 1657
ARNULFUS DE B0ER1IS.
Speculum monachorum. 1657

Ex typis Mjgne, au Petit-Montrouge.


ANNODOMINIMCXLVU

HERMANNUS

ABBAS S. MARTINI TORNACENSIS

NOTITIA

Biblioth. med. et in{. Lat., L III, p. 240 et 241)


(FABKIC.

l.Hermannns abbas S. Martini Tornacensis ord. Bened. ab anno 1127 ad 1137, incerlum «uot annis sn-
perstes posl abdicalum muntis fuerit. Exsiatejus Narratio restaurationis abbatiw S.Martini Tornacensis ad
Palres, fratres et filios universos illius coenobii. Primus vulgavit Lucas Dacheriiis lom. XII Spicilegii,
pag. 358 seq. (edilionis novaelom. II, pag. 888), cum addiliouibus aliorum auclortim pag. 922 el 926, ab
Anno 1127 usqtie ad Anmim 1160. Hoc est scriplum dequo ium adliuc inedilo Vossius, pag. 433: Multa
in eo legunlur de Regibut Callim ac Comiiibus Flandriai, atque ul Episcopatus Tornaccnsis separaius sit a
Novionensi.
2. De Incarnalione Jesu Christti Domini nostri, tractaltis ad Stephanum Viennensem in Gallia archiepi-
scopum, edilus primuin a Casimiro Oudiuo iuler Opuscula sacra Velerum aliquol Gallire et Belgii Scri-
piorom, Lugd. Bal. 1692.
3. De.miraculis B. Marim Laudunensis libri tres, quos vnlgavit Dacheritis ad calcem Operutn Guiberli
Novigentini, pag. 526, Horuui librorum duo priores miracula illa persequuiilur, tertius auiem, isqtie
prolixior, uaclal rie ornata per S. Norbertuin et Barlliolomxum episcopiiin, «t Monasieriis locupletata
dioecesiLatidunensi. Bailholomieus ille prsefuit ab Anno 1113 usque ad 1150. Viile' «ammarthanos lom. 11
Oallise Cbrist., pag. 620 seq. Idem Hermannus tesiaiur scripsisse se vitam S. Hildefonsi, Toletani Archi-
cpiscopi, eamque libris ejus tribus de Virginilaie sua prasinisisse. Hermannum hiinc in genealogia illius
Bartliolomaeitradeuda lestem onini exceptione majorem laudai Petrus de Marca, MaicaeHispanic* libro IV,
pag. 455.

MONITUM IN TRACTATUM SEQUENTEM,


Biblioth. Patr., loui.XlV, pag. 381. Veneliis 1781, fol.)
(GALLANDI

Hermannut. sive Herimannus, S. Martini Tomacensis abbds lertius post Segardum III Kal. Feb. anni 1127
tita functum, naius est Radulplio patre. Vix explelis novemsui regiminisannis in paralysin lapsus, clavum
spome deseruit resiguavitqne in manus Simonis Tornacensium episcopi. Dicitur post dimissum regimen Romam
tnissus fuisse el mox Hierosolymampeliisse. Quidineo ilinere aclum de illo sit nonconstat, aliis caplivum,
aliis martyrem obiissedoceniibus. Intercwtera cum abbas esset scripsit opusculum De lncarnalione Domini
ad Steplianum archiepiscopumViennensem,quod ex codice abbaiiee Viconiensisedidil Oudinus inter opuscula
anorumdam scriptorum Galliw et Belgii, nosque cxinde recudendum accepimus. Pietalem ubique et nott
tulgare inQeniumredolet. Descriotus est codex ille anno 1149, ut ad calcemhabetur.

HERMAtfNI ABBATlS

TRACTATUS

DE IMARNATME JESU GHRISTI DOMffl NOSTRI-

PRiEFATIO. A KUSomnium monachorum minimus, in aelermnn


Revcremlo Pairi et domino suo STEPHANO Dei gandere cuin Chrisio, de Cliristo, per Cbristum, in
gralia Viennensi archiepiscopo, fraler HERMAN- Clirisio.
PATROL.CLXXX. i
IV III-RMANM S. MARTINI TORNAC ABBATIS 12
De benigniiate qux ine dc longinqtia regione, id A ludibria suslinerel, prxscrlim cum de co per Psal-
csl de urbe Tumaco, qu:c in linihus Fiancorum mislam dicatur: Omnia quwcunquevoluitfecit incoelo
sita, metropolis Flandrix dignosciliir esse, venien- el in lerra? {Ptal. cxxxiv, 6.) Si enim in toluntale
teiu tain hilariler suscipere et vobiscum dignatus ejus universa sunl posita, et non est qui potsit resi-
esiis retinere, non qtialcs debeo, sed quales valeo tlere voluntati ejus (Esther. xm,9), quare non, sicut
vestrx paterniiali gratias refero, uique ipse pro cu- dixil Fiat lux, et facla est lux (Gen. i, 3), ita eiiam
jns ainore hoc fecistis, vobis Dominus,relribuat pro supra tlironum majeslalis suae in coelo residens,
me, ipsius misericordjam exoroYQuia verb majc- proecepil ut caplivus liomo de diaboli manu libera-
slas vestra dignala cst pelere ut opusculum, quod rclur et in ccelum cum angelis levaretur? Nam sic-
de incarnalione Domini parvitas mea fecerat, vobis iit rex aliquis prsepotens, ctim possel servitm sutiin
•stenderem, ecce libens pareo jussioni veslruD, ab aliis servis caplum solo jussu eripere et lihertati
orans ut, si quid in eo perperam dieliim est, per reddere, si nollel enm aliier liberare nisi se ipsum
vos corrigatur; quod vero bene, per vos approbe- proeo in vinculis poneret, non misericordia, sed ni-
tur. Scialis lamen me in eo nihil de meo posuisse, mia insipieniia depuiareiur, iia et Dominus Deus,
sed quod in sanclis docloribns legeram , et maximc n cnm solo nutu, nedum jussu, possct hominem de dia-
in libro domini Anselnii Canluariensis arcbiepiscopi, boli polcstale liberare, ul salva pace ejus dicalur,
qnem de eadem materia composilum, Cur Deus slullum ei incredibile videlur ul pro ejns ereptione
homo nominavit, vclut in uno vasculo congregassc. vellel prius per seinetipsiira expcriri uiriiin lac in
Praterea dominus Odo Cameracensis episcopus piae malris uberibus amarum esset an dnlce? Utcrque
memorix vir, nostri coenobii, id esl beali Martini cnim a Deo creatus, uterque Dei fuerat servus,
Tornacensis, primus nionachus et primus abbas, homo scilicel et diabolus. Et si servus ncquam sim-
qni me et palrem meiiin tresque germanos.meos plicem seryiim fraudulenlo consilio seduxerat, et
inonachos fecit, et cui ego, licet indignus, in ejus- pioprio domino subtraclum sibimel subjugaverat,
dem coenobiiregimine terlius abbas successi, is, in- iionne jiisluin fuit nl servits nequam pro sua neqni-
quam, abhas, Odo, in vigiiia Nalivilalis Domini, de lia puniretiir, el seivus simplex de ejus dominii li-
eadem inearnalione ejus sermonem per pulcliruni el berarelur? Cum haec dicunl, non considerant illam
piolixum fralribtis noslris in capilul.o singnlis an- divinae Scriptura? sententiam, qnod sapienlia vincit
nis faccre consucveral, adeo ul cuni mane iiicipc- iualiliam, attingens a fine ad finem fortiter, el d'spn-
ret, usque ad lioiam fere sextam eum protenderel. nens omnia suaviter (Sap. I.XXXI).Non soluni eniin
Et quia lunc cram adolcscens et capacis ingenii, r forliludo Deo convenit, sed ciiam suavitas; suavitas
uon pauca ex ejus verbis memorise comniendavi, auiem non soluin in ainicis scd eiiam in inimicis,
quae nunc etiam referam vobis et bmni legere vo- Suavis enim Dominut universis, et miserationes ejut
leuli. llaque pronuiiiiaio ex more Evangelio: Cum super omnia opera ejut (Psal. CXLIV, 9). Ut ergo dili-
esset desponsata, elc. (Matth. 1), sicut milii videlur, geniius perscrulari valeamus cur Deus hoino factns
hoc modo solebat iucipere : fuerit; primo consitleremus cur Deus ipsum prinitnn
CAPUT PKIMUM. lioniinem creavcrit.
Quw fuerit necessilat incarnationis Filii Dei, liic CAPUT II.
quairiiun Cur Deus ipsum primnm hominem creavtt.
Redemploris nosiri nativiialem annua devotione Omnipotens ilaque Deus, Paler, et Filius, et Spi-
celcbraturi, fratres charissimi, solliciie et diligenler riins sanctus, irinus quidem est in peisonis, se.l
considerare debemus, qua ralione vel necessitaie unus in subsiantia, unusin majeslate. DeusqnidMn
carnis noslrx infirnia susce^ii, passionisque siniul est Paler, Deus Filius, Deus Spiritus sanctus. Non
opprobria pertulil. Quam qiia?slionem non solmn lamen idem est PalerquiFiliusaut Spiriius sanclus;
fidelcs, sed et infideles quique solent discutere, necidem est Filius qui Paler ant Spirilus sanctus;
illi qtiidem addcndo, isti vero pie el religiose cau- ) nec idein Spirilus sanclus qui Pater aut Filius. Ipse,
sam liujus mysterii perscrutando. Qiixenim, in- juxta cujusdaiii sapienlis dicium, supra cuncla, sub-
quiunt, necessilas fuilut Deus in utero femineo no- ler cuncia, inter cuncta, exira ctincia, supra cnncta
vem mensibus incarnalus ei incltisus gestaretur, nec elatus,subler cuncta nec subslralus, inira cuncia
deinde sicut alii parvuli lacte malerno aleretur, et nec inclusus, extra ctincta nec exclusus. Supra cun-
vagiens pannis involvcretiir; ad iiltimum inler la- cla prsesidenilo, subler cimela snstinendo, intra
trones lam contemplibilitcr delusus, conspiitus ct cuncta adimplcndo, extra cuncia complectendo. Ip-
suspensiis morcretur? Quibus cuin respoudeiniis sius poleslas, vel diviiia-, aul opes nec augeri pos-
illud Aposloli quod propter nimiam charitatem tuam sunt nec lniiuii; quia nec ditior fuit, cum tolum
qua dilexit nos Deut (Eplies. xxiv), Filiiim sunm mundum creavil, uec pauperior cssel, si lolus mun-
misii, in timilitudinem cnrnis peecali (Rom. vm), nl dns deliceret el in niliilinn rediret. Unde nulla ne-
nos redimerct el etlucerel de potcstale diaboli, qui cessitate, sed sola benigniiaie mundum crcavit, sic-
nos capiivos tenebat peccaio primi paremis, illico ui de eo nobilis ille consul Roelius ceciuit dicens:
stibjuiigunt: Quse raiio cst ut Deus propicr hoc de 0, qui perpelua mundum raiione guberms,
coelo ad lerram xlescenderet, et tot passiones ac Terrarum ceeliquesator, qui tempus ab aivo
15 TRACTATUS DE INCARNATIONECHRISTl. U
Jre jubet, tlabilisque manens dqs cuncta moveri. A . les Crealori suo remanserant, in tanlum ab eo
Quem non externw pepuierunl fingne causw roborati <et confirmali sunt ejusdcin liberi arbilrii
Materim finitaniis opus, vernm insita summi
Forma boni, Hvore carcns. Tu cuncla superno perfecta et immiilabili soliditaie, nt niillam ulteriiis
Ducis ab exemplo, pntchrum pulcherrimus ipse : peccandi vel snperhiendi habeanl volunlatem. Unde
tiundum menle gerens, etc. ciiam mystice iu Genesis exordio, cnm diclum fnis-
Plaeuil ilaque ipsi supremo regi, Domino Deo 'ijfe'- sel: In principio creavit Deus coelumel terram (Gen.
stro, sedificare civitatem sibi, illam ccelestem de U i): Poslea in secundi diei creaiione repeii^ur
qua dicitur in Psalmo, Gloriosa dicta sunl de ie, quod vocavil Deus firmamentum, ctelum jfien. i, 8).
bealus Gregorius exponens dicit vinules an-
civilas Dei (Psal. LXXXVI, 3), cujiis muros non ex\ Quod
sua substanlia, sed de nihilo creavit. Intellectiimqiie. gelicas, qu;c, ruentibus sociis, cnm Deo rcinanseriiiii,
eis conlulit qno ipsum quidem Dominum et Crea- in tanla solidilate fttisse confirmalas, iit, nd compa-
torem snum, se vero servos et creaturam ejns esse rationem hiijus firmilaiis, videantur prius quasi i:>
firmi el imbecilles fuisse; sed in secundo die, id est
cognoscerenl, ipsique sine aliquo labore vel difficiil-
tale obediendo in perpelua cum eo beatitudine fe- in bac sequenti conlirmalione, merito coelum pro
liciler permanerent. Nec tamen eos oinnes in uno soliditale vocari debere. Ecce ergo gloriosa illi siim-
"
gradu sequales esse ordinavit, sed sicut |>er Isaiam rai regis civiias gravem ruinam pertiilit, murusque
dicilur ei qni caeleris cst praelalus : Omnis lapispre- ejus uon parva ex parle inlcrruptiis fuit. Cum au-
tiosut operimenlumlunm, tardius, topazitts, eijaspis, lem longe postruinam illam Dauiel propheta dehis
et chrysolithus, onyx el beriltus (Ezech.xnu, 13), sap- qui reinanserunl dixerit: Millia millinm minislra-
phirus, carbunculus et smaragdus. Qtiod beatusGre- bant ei, et decies millies centena milliu assislebant ei
gorius in Homiiia decem drachmarum exponcns: . (Dan. vii, 10): quis aesiiinare, quis cogitare sufii-
Ecce, inquit, novem dixit nomina lapidum, quia ciat qiiatenus decor dpmus illius fuerit vel urbis,
profecto novem sunt ordines angelorum, qtiibus qiiandiu cunctis civilrjs suis integra mansil? Ne
omnibus ille unus angelus fuit prxlatus. • Sed ma- ergo lam speciosam civitalem ruina illa vel inlerru-
gnitudinem alque excellenliam gloriae et clarilalis piiodiutius dedecoraret, placuit superuo opi/ici pro
suse ferre non suslinens, conlra Creatorem suuiii ejus reslauratione aliquam creaiuram condere. Si
iitliimuil, sicut riirsus ei per eumdem Isaiam dici- vero aliquis qiioeral cur.ex eis .qui ceciderant angelis
lnr : Quomodo ceeidisli de cwlo, lucifer, qui mane eam non restaurarit, cum viderit in subseq.uentibus
criebaris, qui dicebas in corde tuo; In ewlum con- difiiculiatem reparationis liumanae ; facile . per se~
scendam, super astra cwli exaltabo solium meum,' „ ipsum polerit perpendere lapsos angelos nullateniis
nscendam super altilndinem nubium, similis ero Allis- jam reparari posse. Creavit ilaque Deus hominem,
timot (ha. xiv, 12.) IIIo vero conlra Creatorem sed noii tantae sublimilatisquantseangelos feceral, ne
.
superbe inttimcscente, non defueninl ex angclis qui forle et ipse gloriam suam non ferens, conlra
se ei conjungerent el adversus Dominum cuin eo Deuin supcrbiret et periret. Ex aniina ergo ratio-
nali et carne eum consistere volnii, quateims anima
superbirenl. Sed ille jusitis jttdex, nihil inordinalum
in sua civilale relinquere voiens, xjH°s pretiosos qnidem rationali assimilaretur angelis, carne vero
viriutum coeleslium lapides, qtii conlra Condiiorem quae de limo lerrse esset, semper ad hiimililatein
sese erexerant, protinus decoelo dejecil et praacipi- provocaretur, diim se ex ea parem besiiis fore con-
tavit. Sicque qui prius fuerant angeli, nunc appel- templarelur. Felicem lamen el oinnis infirmitalis
lantur diaboli, hoc ipsum Domino in Evangelio te- vel indigentke seu cprruptionis immunem in eo
stante ubi dicitur : Videbam Satanam sicut fulgur slalu enm creavil, ut, si peecare iiollel, iiuiiquam
decoeto cadentem (Luc. x, 18). Hic si aliquis quserat morere.tur, si vero Creatori inoliediens esset, proii-
morli obnoxiusfieret. Quia vero deterra factus
quomodo ad tnm praecelsam dignitalem angelorum,' ..nus
iu coelisposilorum, lam malatamque. noxia peslis fnerat, in lerrestri loco, id est in parailiso eiiin
intellectum rationalem ei conliilil, nibilque
snperbiae ascendere vel irrepere polueril, quisveVQ posuit,
aliud obedienliae, nisi ut de ttna sola arbore non
priimis ejns auctor exstilerit, vel quomodo taniaee •
celsiludiniscrealiira eu corrumpi vel infici poluerit, comederel, ei injunxit. Quod si contcmnerel, mor-
tem illico subsecuiuram ei comminando pra-dixit;
legat Iibrnm pncfati domini Anselmi de casu dia-
si vero servaret, lempore congrno de terra Ievan-
boli, ubi traciat cur Deus ei perseveranliam
non dedil, ibique multa proficua invenire polerit. dtim, el cum angelis in ccelo cognoscerel se fore
Qiiidam etiain sapiens, inde requisilus, sic bre- collocandum. Sociam quoquc ei de costa sua, id est
viter el eleganter qualuor versiculis respondit: de semetipso factam, quse ei proleni generaret, ad-
didit; el quid facere deberent ulrosque elocuit.
Quid petis unae malum, cum tint bona euncta creala?.' luvidens diabolus illuc boiiiinem de Hmo Lerra-.fa-
Defectu proprio sunl mala, qua>mala sunt. clum ascendere, unde ipse tam prxclarus sciebatur
Cum vitio -careanl elenim, vilium tamen ex se,
£t per te cilius dulcia poma trahuni. corruisse, sicut omnihus notum esl, per serpciuem
niulierem seduxil, cl pcr eam.viro friiclum velilum
Ruentibus autem snperbis angelis et libero arbi- comedere suasii, sicque ulrumqtie sibi subdidil, ac
trio quod prius babueranl male abusis, hi qui fide- per lioc, consiliuip Dci, quod ei disposucral, cassare
15 HERMANNIS. MARTINI TORNAC.AKBATIS 13
sluthiil, imo se cassasse exsuUavit. Ecce ergo homo A cilialio sine aliqua peccali ipiius salisfactione fieri
nd imaginem Dei faclns universaeqtiecrealurae quam non polest. Alioquin etiamsi Dominus Deus miseri-
siibccelo Deus feceral praelains, Cum in Iwnore esset, cordia molus hoinini peccatum indulgeret, eiimqne
iion ittiellexii (Psal. xLvin,2l), imo noluit intelligere de inferno educerel, essetne juslum el conveniens
:itt' behe'ageret (Psal. xxxv, 4), ideoque justo Dei jil- uleumsic sordidum eimaculatum,ntillaqii" satisfa-
dicio cothparalusest jumenlis insipienlibus, etsimilis ctioiie lotuni vol miindalum, cumangelis tara iuiin-
'factus estillis (Psat. XLVIII,21). Ih prxsenti viln, dis et gloriosis qui nunquam Deum offenderuut in
brevi vivem'tempore, repletur muitis miseriis(Job coelo collocarel ? Et ubi esset qiiod dicit Apostolus:
xiv, 1), moriens infernalibiis addticitur tenebris. Qua>communicalioluci ad lenebrat! (HCor. vi, 11.)
(Juid ergo miser faciet? Quo se convertet?Qiiomod6 lloc rever-a incoiivenieiis esse omni sanum sapienti
poierit resurgere seque de diaboli inanu vel servitiite palel. Quapropler aliqnam salisfaclionein oporlet
liberare? Per se ccne surgere noh poleSl. Claihei hominem facere, qua possit Deum placare. Cujus-
crgo ad Dominuiri et dicat : 0 Domine! quia ego modi aulein debeat esse ipsa salisfaciio, videamus
servtis tuut, et filius ancillw lum (Ptal.cxi. 16). Siib exemplo. Yerbi graiia. Sit rex aliquis prxpo-
Edue de carcere animam meam (Psal. cxtx, 8). Eripe lens, qui unum ex principibus suis contumacem sibi
mede inimicit meis, Deus meut (Psal. LVIII,2); 6 et rebellem ejicial de regno suo. Si postea illi regi
CAPUT nt; domino suo voluerit reconciliari, primiim oporiet
Conveniens ut homo ul ex iiilegro reddal quidquid ei abstulil, aut si illud
fuit
''' retvr, visi cum post peccqtum non redime-
aliqua satitfactione fucta Deo. non potest reddere, reddat quod tanlumdem valeat.
Sed qttid faciel Doininus Deus ? veruin est certe: Deinde pro conlumacia et supcrbia, qiia conlra
qitia omnia qjia>cunqueioiuit, fecit inccelo et ihterra . etiin rebellavit, secundum leges curiaj suoe et judi-
{Psat. cxxxiv, 6) : nihil lamen facere polest vel cium optimaiuin suorum ei satisfaciai. Qnandiu
debet injtisie. Et si pracceperit diabolo ut dimitl.it enim retinet «l uon reddil quod ei abslulil, non est
eum exire de infeiiio, quein injuste et per invidiam conveniens vel digna salisfactio, nec ad honorem
seduxil, poteril ei diabolus respondere: Verum qui- regis. Si enim rex sua relinenli indulserit, veniam-
<lem est, Doinine, quod per invidiam etimdecepi; que donans in regmim suum redire permiserit,
sed lamen si violenter eum mihi absiuleris, injiisie dicent utique bomines ideo eum indulsisse, quia
me traclabis. Non enim meum mihi violenter sub- emendare vel sibi eum aliter subjicere non po uit,
<Iidiqiioniam per violentiam nihil ei facere potuis- sicque hujusmodi satisfactio vel reconciliatio, ad
scm. Tn ei prsecepisli de ligno non comedere, ego vilitalem ac dcdecus, seu opprobrium fiet regis.
^
suasi ei comedere; lu ei prsedixeras quod si come- SimiJiter ergp honio qui pft culjia sua ejectus est
deret, hioreretcr, ego ei dixi quod non moreretur; de paradiso et relegatus in inferno, si Domino Deo
ipse autem magis credidil mihi quain tibi, et pro- vull reconciliari et graliam ejus recipere, piimum
'
pier consilium meiini sponte despexit prseceptum oportel ut ex iulegro reddat quidquid ei abslulit,
tuiim. Cum ergoeum violenter peccare non fecerim, aul quod lantumdem valeal. Deinde pro superbia,
sed tanluminodo ut peccaret suaserim, injuslum qua Crealoris sui praeceptiim contempsit et ejus
certe erit si euin mihi violeiilcr abstuleris. Diiiiille bosti adbsesit, ei salisfaciat. Si hoc ordine non
potius eurn congredi liiecum, et sicut sese sponte salisfererit, satisfaclio ejus non erit ad honorem
miivi suppustiit, ita si potuerit, eripial se de mani- Dei. Viileamus ergo quid Deo abstulit, quando de
bus nieis. Isia certe posset Deo diabolus objicere. ligno vetito comedil.
etsi aliqua pielas vel misericordia (quod CAPUT IV,
' Quanquam
impossibile est) inoveret diabolum erga boininem, Quid homo Deo abtlulit, quando de ligno vetito
niliil tamen ejus pielas homini proficeret. Eliamsi comedh.
Deo dicerct: i Domiiie Deus.saiuralus suin miseriis Deus cerie, ut supradictum est, ideo illum crea-
et pceiiis infelicis hominis, jamque me pcenilet r\ vit, ut ex illius genere ruinain restaurarel supernai
quod euni per ihvidiam seduxerim, et cpncedo ut civitatis. Dicit etiam beatus Gregorius, in prafata
educas eum de iiiierno, imo eliani deprecor ul sicut Homilia decem dracbiiiariim, quod tanluiu niime-
•proposuisti, eum colloces cuin angelis in ccelo, rum credimiis ad eam ascensurum eleclorum bomi-
nilii! Iiaec tpla ejus bonitas bomini coiilerret. Honio num, qiiantum illic conligit remaiisisse eleclorum
eiiiiii, si\diligenler suspiciatiir, nihil debebat dia- angelorum. Cuin ergo praeceptum divinum trans-
vel in nianii vcl polesiale ejus consistebat. grediens peccayil, Ipt ulique animas Deo abstulit,
' bolo,
Comra Deuin peccaverat, duni prieceptum ejus tit- quol ipse in ccelum levare disposuerat cuin angelis.
poie Doiiiinisui coiiieuipseral, ideoque Deiiseum in ' Itaque si vult Deo reconciliariet ad paradisum re-
carcere suo, id est in inferho posuerat; juslo lamen verti, oporlcl ut primo solvat ei damnum quod iu-
jndicio illum ei lorloreth tradiderat, cui ipse slulte iulil, tot scilicet homines, quot Deus disposuil in
crediderat. Si Deo aliquo modo reconciliari posset, ceelum levare, et. lam ihundos alque ab orani pec-
ut Deus illi iram suam indulgeret, et peccaliun cato immunes, sicul fuil Adain anleqiiam peccasset.
quod fecerat diinilterel, tunc, vellet, nollet diabolus, Aut si noh polesl lol homines mundos et immacu-
facilc de inferno cduci posset. Hicc autem recon- laios redilere, solvat quod lanliiindem valeat, alio-
17 TUACTATUS DE INCARNATIONECHRISTf. 18
quin satisfactio ejus, sicul diclum est, non erit ad A (quod impossibile est), tamen, ut concedamu.s posse
bonorem Dei. Elsi Deus, antequani reddalur sibi valere, illud certe patel quod, etsi valerei, non ta-
quod ablalum esl, misericordia niotus liomini pec- men in prislinam dignilalem nalura huinanu per
caliun suum imlulseril, eumque angelis in ccelo so- ejus sangiiinem restituta esset. Jiistum enim essct
ciarerit, non erit certe justiiiaj congriiuin, ut ra- ut ei natura humana subjiceretiir et;servirel per
ptorem suiim, furem suum, bomicidain siium, qui qnem se redemplam esse cpgnosceret: quod si lie-
tol Iiomiiics sibi rapuit, tol furatus est, tol interfe- ret, jam pristinae dignitati resiiiuta non essel,
cit, conjungat filiis suis, amicis suis, qui seinper Quando enim Adam faclus est, nulli nisi soli Dco
sibi ac si dulcissimo palri servierunt, iiiinquani subjectus esl,. licel pro subslantia camis per David
eum offenderuut, niinquam mandatum ejus praeier- dicalur : Minuisli eum paulominus ab angelis (Psal.
ierunt. Reddal ergo boino, reddal Deo quod ei vin, 6). Nunc aulem si alius esset cui subjicerelur,
abslulit, ut graliain ejus recipere possit. Sed quo- jam a priori dignilale inferior fierel, nec aequalis
modo reddel ei tol homines lales, quales fuil Adam essel angelis, qui nemini subjecli sunt, nisi soli
antequam peccassel? Ul de lol hominihiis taceam, Deo. Pncterea ille novus el juslus bomo, quare mo-
unum certe solum hominem talem, qnalis fuit Adam reretur, qui nullum peccatum fecissel ? Mors cnihi
anteqiiam peccassei in toto genere suo, id est in lota B non est nisi posna peccali: et si Adam non peccas-
iiatura humana, non inveniel. Quajido enini pecca- sel, nnnquam uliqiie moreretiir. Novus itaquc et
vit Adam, inuocenliam et munditiam suam pcrdi- sancius ille bomo, ab omni peccalo liber et iinmu-
dit, peccatorque et immundus faclus est. Qualis nis, non debel puniri pro peccalore, sed qni pecca-
autem factus est, lales utique generavit, qnia pec- vil debel poanam el siipplicinm subire peccati. lloc
caior el immundiis nonuisi peccatores el iminundos idem posset dici et cogilari de quolibet angelo, si
generare potuit : Quis enini, sicul Job ail, potesi fieret bomo. Unde dicitur in Psalmo : Frater non
facere mundum de immundo conceptum semine? (Jub redimit, redimet homo (Psal. XLVIII, 8)., Fratrcs
Xiv, 4.) )n lota ergo linea gencrationis biimanx, enim noslri angeli sunl, qiiibus secundiim aniiiiam
non repevietur unus homo sine pcccalo, nedum ipt ir.quales sumus, per quam ad iniagiiiein sn;mi nos
milliiim mttltitudo. Pecator autem bomo, si sernei- condidit Deus. Sed cum fiaicr, rdiesl angeliis tam
ipsum in mortem pro peccatis aliorum offerat Deo, sancltis, tam gloriosus, nos rediniere non possit,
nec se soliim poteril juslificare, neduin alios. Nam quomodo redimei honio, de immundo seuiine cou-
nec Isaac sanctus et de sanctis parentibus natu», ceplus et in peccatis genhasl Non dubit placationem
si inter manus patris, Dei prcecepto obedientis, oc- r suam el prelium redemplionis animw suw (ibid.).
cisus fuisset, de inferno se liberare potuisset, sicul Quid ergo faciet? Et laborabit in (eternum (ibid.,9).
nec Abel sanctiis el Dei voce laiidaius. Quod ergo Patet ilaqtie quod nec angehis, nec novus aliquis
Deo abstiilit, niillo genere reddere polest.. homo, nediim vetuset peccator, potest humaninn
Sed nunquid sallem quod lantiinidem valeal red- genus redimere. Qiiamolirem niilla oinnino crealura,
riere poieril? Non uliqtie. Nam licel in lege a Deo neque tottis mundtis polest pro peccalo primi ho-
per Moysen data sacrificia fieri jubeanlur de bcsliis minis digne satisracere. Sed quod non poiesl an-
el volalilibus, lamen, sicul ail Apostolus : lmpossi- gelus, vel homo vel totus immdiis facere, Deus titi-
bile eral sanguine taurorum et hircorum auferri pec- qtie qui pmnipolens est, possel facere, quia omnia
cuta (Hebr. x, i).. Onines enim hirci vcl lauri, iino qnwcunque voluit, fecit in cwlo et in terra (Ptul.
oinnes bestiae agri cl volatilia cosli, el, ul amplius cxxxiv, 6). Si ergo vellet, possel ulique nos redi-
dicam, lolus mtindus ciim sole et luna cl sideribus mere, quod nee angelus, nec hoir.o, neqoff.alia quae
iion polesl comparari iiai liomini, licel immimdo, liliet creatura potest facere.
licet peccalori, uec valel eum, quia ipsc ad imagi- Sed jam dixi quod pro peccato non debet mori
nem Dei facius esl, qiiamvis peccando eam in se nisi illa natura quae peccavit, Deus aiiiem noli pec-
corruperil. Et aniniam rationalem habel, el in fine D cavit, ideoque non dehet mori. Redemptionem ergo
saecuti resuscilandus et ad judicium esl venlunis, islam non polest facere nisi Deus, nec debet illam
postque in aelernum, licel in poenis, victiirus. Nec facere nisi homo. Qiioniam ilaque non .polcsl illam
damniim ergo quod Deo intulil, nec quod lantum- facere nisi Deus, nec debet illam facere nisi lionio,
dem valeai, polest bomo rcddere de toto mundo, necesse esl tit eam facial Deus homo. Complealur
vel de suo genere. Sed si Deiis novuni aliquem ho- igitur illud Psalinistae : Redemplionem misil Domi-
minem justum et miindiim faieret, sicui fecil Adam, nus poputo suo (Psal. cx, 9); nisi eiiiin de ecelo
qui se pro peccalis omniiiin liominum in sacrificium mittatiir, in terra noii invenietur. Unde rtirsum di-
Deii oHerret, possetne sufliciens hoslia esse? Nequa- citur :Quia prospexit de excelso stincto ,««o, Dominus
qiiam. Unus enim homo, lalis qtialis fuit Adami de cwlo in lerram aspexit, ul audirel gemitus compe-
antequam peccasset, non valerct nisi soliim Adami ditorum, ut solveret fiiios inleremptorum (Psal. Ci,
redimere, aut unum boiiiineiu, solimi ei siniilein; 20, 21). Sed cum Deus constet.in Iribus pcrsonis,
et sanguis unius talis bominis non valeret nisi adI non tainen Trinitatem necesse cst incarnari, quiv
redeinptfonem unius solius hominis. Quanquami qiiaecunqiie ex lribus personis incariieiur, Deiis in-
etiamsi valeret ad redeinpiionem omniiim bominumi carnabiiur, quoniain unaqu;cque per se singillatiiu
19 HERMANiNl,S. MARTINI TORNAC. ABBATIS 20
persona vefiis :est Deus. Quaerendum iiaque esi cui A Patri pro nobis, mortemqne suscipiens vitahi suam
personae magis conveniat incarnatio. De quo lainen tradidit pro peccatis noslris, nonne centies millies
noii est opus diuiius iinniorari. Quia convenientitis ih infinittim plus valuit quod ipse reddidit pro no-
est ut Filius se olferat Palri in sacrrficinin pro nobis bis, quam valuissent omnes illi bpmines quos Adam
et supplicet Palri, quara Pater Filioi Prselerea si diximus Deo abstulisse, cum peccavii? Quomodo
Paleir incarnarelur et Filius esset Virgrnis, tunc itaque se Deus Pater continere posset, ut humano
duo Filii essent iu Trinilate, Filius scilicet Dei Pa- generi peccamm suum non dimitleret, iram anti-
tris et ipse Deiis Pater, qui esset fiiius Virginis. quam non indulgeret paradisumque redderet, cunv
Ac per.boc quaedani cohfusio seqneretur persona- Filium siiuin dilectum, coaequalem sibi et coaeter-
rum, et, duiri de Frlio iractarelfir, diibilarelur nuin, pro eis in cruce pendeniein, manibus adse
nirum deFilio Dei, an de filio Virginis esset locutio. exlensis, lantam sibi cerneret solvere redempiionem ?
Idein etiaihcoiiiingerel, si Spiriuis sanctus iricaf- Hinc et praefatus Apostolus in eadem EpistoJt :Qui
riaieiiir'. Muiloefgbapiius; riiulio ostcbnveriieritius in diebui, inquit, carnit sua>,precessupplieationesque
ut FiliusiiicariietuV/ sitque una pefsoiia iri Tfmi- *d eum qui possit iitum ialvum facere a morte, cum
tate permanens sine aliqua dubielatis confusione, clamore valido et lacrymis offerens, exaudilns est pro
Filius Dei el fiihis Virginis : per hoc quod ex Paire suareverenlia (Hebr.y, 7). Solvit ergoinisericorditer
geiiitus cst, veriisDeiis permaiiens; per uoc quod pro nobis, quod pro se non debebat, dicens cum
de Virgihenaius est, verus hoino cxsistens. Alio- prbpheta David: Quw non rapui, lunc exsohebam
quin nisi se de nbsiro genefe novuin hoininem fa- (Psal. LXVIII,5). Hinc et Isaias : Vulneratis esl
cerel, ad, iios uiique ejus naiura nori periiiieret, propler peccata nostra, attritus esl propter tcelem
riee pfp nobis nioii deberet, quia deiiatiira illa nostra : disciplina pacis Hoslrw super eum, tt tivore
qiiaj peccaverat, hattis noii esset. JNonc autem ejus sanati sumus (hai. LIII, 5). Disciplinam enim
cuni de carne Adain veram carnem sumat absque mortis et doloruih alque passionem, quam propec-
pecCato, quia uoh de vifili semine, scd de Spirilu calis noslris meruerarous, ipse pro nobis suscepit,
sancto conceplus et rialus est, licel ipse peccaluni et per eam nos Deo Patri, sibique ipsi et Spiritui
non feeefit, nec inventus sit dbliis iu bre ejtis, ac sancto, id est sanctae Trinilati quae unus Deus est,
per hocriipri rion merealnr, propicr ccnspriiuni ta- reconciliavit; pacemque inter nos et Deum in sau-
nien et paflicipatioriem hmrianitatis rioSlrae, recte guine suo pius medialor reformavit. Ipse est enim
et ConVenienler pbterit el debebil, sl vbhierit mori sacerdos a quo et per quem reconciliali sumus, ipse
pro fratribus sois, qiii ejusdem geneiis, ejusdeih ^ hostia qua reconciliati stlinus, ipse est Deus cui re-
sitht secum rialrifoe. Uiide et Aposiolusi Decebal coneiliati sumuSk
'•-••.: - ;- -CAPUT-VI. :
eWht^ inqiiil, eUrnpropter quem omnia et per quem
ohiitid, qni muitbs filios ih gloridm adduxerat, ««- Fit Deo condigna saliifactio per incarnationem.
ctbrem salutis eoruth per passioncm eonsummare. Postquam ergo per ipsum Dei elhominum me-
Unde debuit per omiiia frairibui atsimilari, ut mise- diaiorem Christum Jesum, buiiiaiia natura reddidit
ricvrt fiereletfidelisponlifex ad Deum, ut reprdpi- Deo pretium, quodinullo plus valebat, quam omnes
iiaret delicta poputi (Hebr. rij 10,17). Dicens efgo bomines quos ei absuilerat, videamus etiam nunc
dcbuit per omhid fratribus assiini/art, non ila hbc quomodo de contumacia elconlemptu, quo ejus pras-
inlulii, quod debuerit iiiori pro peccato sicril alii ccptuhi transgressus est, satisfaciat. Sic enim supe-
inoritintur, sed solummodo pro miserieordia et rius reclum ordineni regiae satisfactionis proposui-
parlicipalione huinaniiatis noslrae. mus, ut princeps expulsus et reconciliandus primuni
CAPUT V. solveret regi ex iniegro quod ei abstulerat, ant
Congrua etdecens redemptio naturee iiumance. sequipollens; deinde pro conleinpUi regiae inajestatis
Intueamiir vero nunc quam cohgrue el decehter el contuniaciae moduin consideremus. Hominem
sequatur redeinplio htimanae naturae. Diximus supe- f) Deus, ut supra diclum est, ex duabus naturis com-
rius qitod huriiana natura debet prliiium Deo rpd- posuit, id est ex spirituali et corporali: ex spirituali
dere qiiod eiabstulit, id est tol honiines quot ad ei- secundum aniinain, ex corporali secundum cariiem,
vitiitem suam restaurandam vel compleiidaui ne- quae de terrae limo facla esl. Sed secundum aui-
cessaribs esse. disposiiif, vel qtiod iaritumdeth valcal. inain, quaj et ratioiialis est el immorUlis, faclusest
Dei ergb Fiirus, uriiis ciim Palfe Deus existeiis, hbirto ad iinaginein el similitudinem Dei; secunduin
nonne meliorestquam non soliim illi qui ad supernre cafnein verOi quaede terra facta est, non factus est
civitatis aedificium rCstaUranduin erant necessarii, ad similiiudinem Dei, quia Deus nec oculos, nec
verum etiarii onines angeli et arcliangeli, iirip uui- aures, nec aliquod membrum corporale habet, quo-
versa generaliter creatura toiiiiS niuridi? Creaior, niam suminus ct incircumscriptus spiritus est. Et
inquani, omnis creaturae nonne melior est omni quod legiinr in Psalmis : Manut tuw, Domine, fece-
creatura? Deus otiiiiipolens qui oniiiia solo jussu runt me et platmaverurit me (Psal. cxvm, 73) Hlem-
fecit, et, si perireul, sblo jussii iii mbmeritb oriinia que : Oculi Domini super juttos et auresejut i» pre-
reficeret, norine melior est <\ plus valet omhibus ces eor.um (Psal. xxxiu, 16), el similia mulla.Non
quae fecit? Dum ergo se obtulit in sacriDciuni Deo bimpliciter ad litteram sunl accipienda, s«d figura-
21 TRACTATUS DE 1NC.VRNAT10.NE CHIUSTJ. 22
liier intelligenda : Liltera enim occidit, spiritus autem A bomo? Quia enim homo slulle Voluilesse Dcus, mi-
vivificat.(!•/ Cor. 111,6). Alioquin cl alas Deus ba- scricordiler Duus factus esl homo. Hinc et beatus
bebit, quia de illo legitur: Et ascendit super chcru- Aposlolus : lloc , inquil, sentite in vobis quod et in
bim el vdlavit, volavil tuper pennas ventorum (Psal. Chrislo Jesu, qui, cum in forina Dei essel, non rupi-
xvn, 11). Anlhropomorphilac ergo haeretici, qui nam arbitratus est esse se wqualem Deo (Philipp. n,
dicunt hominem secnndum corpus faclum ad iina- 6). Ecce quam distincte superbiam hominis el liuini-
ginem Dei, aut oslendant homiiiem volare, quia lilalem Chrisli notavit. Homo enim per rapinain
Deus legilur volasse, aut recognoscant faluitaiem conatus est Deo esse aeqtialis, et hoc arbitralus est
iiimiaesimplicitatis suae.Sola itaque rationalis crea- se per fruclus velili comestionein posse assequi;
lura, angelica scilicel alque humaua, similitudinein Chrislus atttem non rapina,.sed natura aequalisDeo
Dei in se conlinel, quamvis angelus non legalur fuit. Homocum in forma servi, imo Dei servus esset,
faclus ad imaginem Dei. Sic enim per Isaiam dici- superbe sc voluil exlollere ad similitudinem Dei:
tur : Tu tignaculum simitiiudinis, plenus sapientia et Cllristus vero cum in forma Dei esset, semelipsum
perfectus decore,in deliciis Paradisi Dei fuitti(Ezech. cxinanivit formam servi accipiens, in simiiiludinum
xxvni, 13). QiiodbeatusGregoriusexpoiieiis : « No- liominum faclus, el habiluinvetftus ut homo (ibid., 7).
"
tandum, inquil, quod non ad similitudiiiem Dei Adam sine aliqua necessitalc praceptum Dei trans-
factus, sed tignaculum simililudinis dicilur, ul quo gressus esl, ct obedieniiam ejus servare contempsit;
in eo subiilior esl nalura, eo in illo imago Dei subli- Chrislus vero dicens : Non veni facere volunlalem
lius vel similius insinuelur expressa. > Similius ergo meam,sed ejus qui me misit (Joan. vi, 38), per niul-
in angelo qui nihil habet corporale, sed solummodo laruin tribulationiim diflicullales et angustias, factus
spiritus est, imago Dei est expressa, quam in ho- est obediens Patri, servavilque irrefragabililer ejus
imne qui corpus gcslat lerreslre, licel dicat idem obedieuliam non ad tempus, sed usque ad mortem.
bealus Gregorius iu Expositione Ezeebielis quod, ISec ipsam jucundam aul suavein vel honorabilem
ad comparalioiiem summi illius el iiicircuniscripti morlem, sed duram el ignominiosam, niortem sci-
spirilus qui esl Deus, etiam angeli corporei possunt licel crucis. Unde et ipse baec omnia sciens el pas-
dici. Secundum animam itaqtie boino factusest ad sioni propinquans, cum discipulos, imo lolum geuus
imaginem Dei, et similis esl angelis, imo aequalis; humanum Deo Palri commendaiis, oraret pro oiimi-
secuiidum corpus vero inferior est angclis, lestante bus : Et pro eis, inquil, sanclifico meipsum, ut sint
Psalmislat qui ail: Minuisti eum paulo minus ab an- el ipsi sunclificati in veritale (Joan. xvn, 19). Ac si
getis (Psal. vin, 6). Adam ilaqtie per ralionalem sibi -, dicerel: Pro eis oflero meipsum, qui plus valeo
inielleciiim sibi a Deo datiim, debuil cognoscere quam omnes bomiiies quos lil i absliilcrunt, qui pro
sese miuorem esse angclis; per superbiain conatus eis, cum essem Deus, Filius tuus unigcnilus, homo
est superior esse angelis, el Deo consimilis. Mulier factus sum, el usque ad moriem libi obediens sum.
elenim credens serpenti dicenti : Scit Deus quod Dirigatur ergo pro eis oratio meu sicut incensum in
in quocunque die comeilerilisex eo, aperientur oculi contpeclu tuo, et elevatio manuum mearum in cruce
vestri, el erilis sicni dii scientes bonum et malum fecit pro eis sacriftcium vespertimtm(Psal. CXL,2),
(Gen. iii, 4), ea inteniione comedil et viro comedere ut dimissa omiii peccali originalis macula, sinl et
suasil, quia speravit quod fuluri esscnl dii. Unde et ipsi tanciificali. Sic ergo : Cum clamore valido ei
ipse Deiis : Ecce, inqiiit, Adam quasi urtus ex nobis lacrymis offerens, exaudilus est pro sua revereiitia,
fuctus est, sciens bonum et malum (ibid. xxn). Ecce peracloque sacrificio et satisfaciione ad iiitegriim
quaiita superbia quod lioino de lerrse limo factus compleia : Consummatum esl, inqiiil, et inclinato
conatur excellere angelos, elpar esse Deo crealori capile emisit spirilum (Joan. xix, 30). Quodque ma-
suo! Unuin ergo idcinqiie esl vitium superbienlis gis miraudum esl, et dulci memoria rciinenduni,
angeli et superbienlis bominis. Quamobrem justo jugique ruminalione venerandum : non solummoiio
Dei judicio parem culpam par poena seiiuiiur, quia ]D sangiiinem suum, qui majoris cst prelii quani tola
ille de ccelo, ct hic cjicilur de paradiso. Sed illum creatura quae Deus non est, Pairi suo pro nobis
sine aliqua spe reciiperationis lapsuin credimus, recoinpensavit, sed eliam oiiines boinines, qnos
quamvis legalur Origeuem scripsisse quod Salvator primus parens Deo abslulerat, ei ex iniegio teddidit
noster, sicut perditum liomiticin reparavit, ita quo- per virtiitem ejusdem sacrificii.Dicit eniin aposto-
que post resiirrcciioneiii prolapsum augelum peraclo lus qtiia qnicunque baplizati sumus in Ckristo Jesu,
judicio liberabil. Homo vero qui jam pcr media- in morte ipsius bupiiznti sumus (Rom. vi, 5;. Habet
toremJesum Cbrisiiim solvit Deoquod ci abstulerat, namqiie fides Calbolica quod Unusquisque fidelis
prelimn scilicet sanguinis ejus- plus valentis quam baplizatus ab onini peccaio origiualis maculae sit
illud quod ei absluleral, iiiinc superest ut pro con- liber; el plcue niuudalusatque puigalus ejusdemqiiu
luiiiacia et superbia, qua contra eun) tumuil, digne csl meriti, cujus Adam antequam peccarel. Hic si
ei satisfaciat. aliquis qmcrat quare, dimisso peccalo originali, nou
Quaeergo diguior vel conveiiientior potesl esse sa- diiiiiiiiiui', uec removelur, sed fixa reliuetur pueua
tisfactio pro conlumacia lioinuiis, qui superbe volnil cjiisdem pcccati, id esl niois, bauc quacstionciii
csse similis Deo, quatu ut Filius Dei htimiHlcr fiat bcaius Augustiiius in libro Do libcro artiitrio ita
23 IIERMANNI S. MAUTIM TORNAC, ABBATIS 24
solvll.: « Qriinis, inqnit, siimma salulis noslraj in A nis sui modo vel qualilate, alios privata, alios pu-
fide est, quia sine fide impossibite est placere Deo blica, alios diuiina poenilentia fore resuscitandos.
(Hebr. xi, 6), el justus ex fiderivil (Rom.i, 17). » De bis ergo omnibus mortis generibns anima in
Est autefn fides, sicut dicit Apostolus : sperandarum baptismo iiberalur, et, deposito veleri bomine,
tubstantia rerum, argunientum nori apparenliuni novus homo et Filius Dei perlavacmm regeneratipnis
(Hebr. xi., 1). Si ergo viderenl Jrnlaei atque Pagani efiieilur, ejusdemque mundiliae elsanctitalisexisleiis,
quoque baptizalos ultra iibn mori, utiqtienon propter cujus fuil Adam anteqtiam peccarel, de baptismo
Cliristianac fidei dilertionem,sed proiiter dcvitandam egreditur. Quolquot aulem receperunl eum, dedit
corporis moriem, omnes currerent etiam non vocaii eUpolestalem filios Dei fieri (Joan. i, 12). Mors la-
ad bapiismum, sicque fides proprium perderet me- iiicn carnis retinetur, ne non propter aniniae, sed
rilum. Cum itaque duae sinl mortes, prima scilicet propier carnis morlem devitaiulain ad baplismiun
caniis el secunda animse, unde dicitur in Apocalypsi: veniant. Veniet aiilem tempus quando novissima
Qui vicerit, non lcedetur a morte secunda (Apoc. xii, inimica destruetur (I Cor. xv, 2C), in resurrectiohe
2);ulramqne inciirril primus bomo, duin veiiuun scilicet. Cum iniegro numero, collectis omnibus
lignum comedit: in praesenli quidem mortem car- qui ad complendam perfeciionem coelestis illius
nis, in futuro vero mortem animae, id est damna- " gloriosae civilalis Jerusalem fuerint uecessarii, da-
tioiiem. Veniens aulem Redemptor noster, simplam bunlur singulis, non singtilae, sed binae, slolae albae,
snam morlem,id est carnis, duplae nostrae opposuit, id esl perfecta immorialiias animae et corporis;
et per eam nos ab utraque libei'avi(,dum, persuam, sicque eorruptibile nostrum induet incorruplionem, et
nostram riestruxit, dicens per Osee propheiam : 0 mortdie noslrum induei immortalitalem. Deinde fiet
tnors'ero mors lua (Ose. xm, 14), quamvis si dili- sermoqui scripint esi .' Absorpta esl mors in victoria
genler cousidereimis, eliam in anima sola duaemor- (I Cor. xv, 53, 54), nosqne pefpetuo laelanles vids-
.es inveiiiantur, una in prasenti, altera in fuluro. bimus quomodo erit Deus omnia in omnibus (ibid.,
Quando enim facit aliquis criminale peccalum, mo- 28). Amen.
riturin eo anima; dicit namque beatus Augusliniis CAPUT VII.
quod siciit vita corporis anima, ila vita animae Deus Quomodo anliqui Patres, anle legem, et post desi-
est. Egredienle anima mortunm reihanet corpus, et deraverunl udventum incurnalionis.
recfdente Deo propter peccatum, moritur anima. Ecce ergo, fralres cbarissimi, jam audivimus qua
Propier hanc mortem aniinae orabal David: lllumina ralione Deus, bomo factus, operatus esl salutem in
oculos ttieos; ne unquam obdormiam in morte, ne- medio lerrae : nunc vero, si placet, audiamus quo-
qnando dicat inimicus meus : Prwvalui advertus eum inodo anliqui Patres, anle legem et sub lege in eum
(Pial. xii, 4, 5). Quandiu enim resistimus adversario credentes, ejus desideravertinl adventum, quomodo
et pugnamus conlra eum, cujuscunque criminis no- cum lacrymis ut eum viderenl suspiraveriinl, quo-
bis teniationes inferal, non moriinur propter eas, modo mysterium incarnaiionis ejus cl verbis el fac-
imb coronam nobis et salutem operantur. Si aulem tis praenunliaverunt. Si quis cnim diligeuter inspi-
nobis cedentibus el devictis, poluil dicere inimicus, cere velit, quidquid nunc diximus de incarnaiione
prmvalui adversus eum, heu! ecce in corpore vivo Domini in anliquis Scriplurisreperire poleril.Verum
et lascivo mortiia jacel anima. Unde el Apostolus : quia noii pmnia Scriplurse divinae leslimoiiia facile
Vidua, inqiiit, quw w detieiis est vivens mortua est possunl replicari, illud ccrie quod Moyses oniniimi
(i Tini. v, 5). Posl hanc vero primam mortem animse primuin ponil, inspiciamus quomodo consonet bis
quae fit in prasenli, sequitur in futuro secunda, quaesupradicla siml: Jn principio, inquit, creavitDeut
quoniam nisi hic per pcenileiiliam resurgat, hinc cailum et terram (Gen. i, 1), coeli nomiiie cceleslem
cxeuntem recipit mors, id est damnatio sclerna.Pro creaturam, id est angelos; lcrraevero, lerrenam,
hac damnatione dicilur in Evangelio de reo illo id est hunianam voleus intelligi. Quia vero non de
ministris a rcge : Mittiie eum in tenebras exteriores D imgelis, sed de homine referre proposuerat, coelo
(Matth. xxn, 13). Quop.iam nisi bic qnisque, perpec- interim dimisso, addit : Terra avtem erat inanis el
catum incurrens caecitalem menlis, decidat in lene- vacua (ibid., n): id esl humana nalura, bene a Deo
bras inleriores cordis, illuc posl morlem, non mil- .creala, proloplasii peccato prorsus inauis, tolius
titur iii tenebras exleriores infeini. Per lenebras boui el vacua yirtutibus iia fac.tacst, ul uiliil in ea
cg) interiores deciditur in tenebrasexieriores,,quia prioris dignitalis vel mundiliae invenirctur. Et lene-
p- r mortem peccati infelix aniina mortem inr.ur.rit brte erani supra faciem abyssi (ibid.). Abyssi nomine
damuationis. Pro bac morle Dominus dicil in Evan- cor liumamim polest imelligi , Jeremia dicente :
gelio : Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vi- Pravum est cor hominis el inscrulabile, quis cogno-
vel; et omnit qui wvit et credit in me, non morie- scet illud ? (Jer. xvn, 9.) Sicut eiiira profundum
tur in tvtemum (Joan. xi, 25, 26). Pro lmjus primae abyssi iuillus noslrunv penelrare valet nec ad ejus
mortis, id rst peccalcfiim diversilate, tres mortui a finem pertingere, sicet huinani cordisaltiludinem,
Domino resuscilaii leguntur in EvangeKo, puella in vel ingenium, am versulias, non facile dijudicare
cubiculo, juvenis extra porlam, Lazarus qualridua- vel cognoscere possumus. lta ul quem nobis magis
nus in sepuldro, sigtiificantes peccatores pro crimi. blandiri exteriuscoiispicimiis, ab eo sil nobis non-
2"> TRACTATUS DE.INCAKNATIONECHKISTI. 26
niimqiiam poiius cavendiim inicriiis, duin dolos vel A quod clainabai alter ad allerum, el dicebahl :^Sanc-
aslutias ejus non intellig.imus. Tenebrte ergo eranl tuSySancttts, elc. (Jsa. \i, 3). Quod ciiiin fuiurtim
supra faciem abyssi, quia posl illud peccatiim pro- prophelae praedixerunt, aposloli faclum esse praedi-
tnplasii corda biiinana divinae cognitionis tauta caveruni. Sed. lempore Doniiniiae nalivilaiis, pro-
contexit igiioranlia, ut ctiam, relicto Creatorc, deos phelis jam ex majori parie defuiiclis, propbetia pene
esse crederenl sna opera vol figinenla, nec cnrfacti, refrigueral, aposioloriim vero praulioatio liecdiim
vcl a quo facti essent homines, aliquis pene corum iiitonueral, sicque inler voces, medium silentium
cognoscerel. Et spirilus Dei ferebatur super aquas inicrcesseral. Anle adventum eliam Cbrisli diclum
(Gen. i, 2), per ora propheiarum qui, Spirilif sanclo fuerat. Notus in Judwa Deus, in lsrael magnum"
edocli, pracniinliabanl per aquas baplisniaiis redden- nonien ejus (Psal. LXXV,2); eo aulem ailvt nieule,
dain esse saluiem generi hiimano. Eece quam bre- iiox iu suo ciirsu mediiim iier habebal, quia lanta
viter descripsit, per inanitaiem ct vacuitatem lerrae noctis et lenebrariim, id est ignoranliae caligo excre-
et per tenebras abyssi, ignoranliam lolius mundi : vcral, ul ncc ipsi Judaei qui prophelas legebant,
quae lanta erat, ul, exccptis paucis inlra Judaeam nec gentilcs eum cognoscerent, sicul Joaunes dicit:
bominibiis vel propbetis, vix aliquis sciret cur nalns ln.mwdo erat, et mundtts per ipsum factus est, et
fuerit. Sed cum lenebrae ist;e, jam pcr quinque mil- B mundits eum non coynovil : in propria venit, el stti
lia et eo auipliiis annos muiidum contcxissenl, illud- eum non receperunt (Joan. i, 10, II). In lanla ergo
que lenipus advenisscl de quo dicil David : Tnex- lenebrarum dcnsilate subita lux, de coelo refulgens,
surgens Domine, misereberit Sion, quia tempus mi- venil illuminare his qui in lcnebris et in nmbra
serendi ejus, quia venit tempus (Psul. ci, 14) : dixil mortis scdcbanl, ul complerelur illud Isaiae: Po-
Deus : Fiut lux (Gen. i, 3). Quae.esi ista lux ? Nisi piilus qui ambulabat in teuebris, vidil lucem ma-
Filius Dei, Deusde Deo, liimen de lumine; quae eral gnum, habiiantibus in regione umbrtv mortis, lux
(jiiidemcum Patre, non ficta, sed geuita, et videba- orta est eis (Isa. ix, 2). Hanc luccni significai eliam
lur ab angelis, quos clai ilalis suaeillustrabat aspec- ille cereus quem singulis anuis in vigilia Pascbse
lu, sed ab Iioniinibusvideri non poleral, quia ocnlos pulcherrimo more sancla Ecclesia novuin facere et
eorum leiiebiaiu.n densilas operuerat. Nam nec acccndeie consuevii. Unde et ipsi cereo inscribilur
caecussolem clare fiilgeniein videre potest, qiioniam quolus aniuis sit Dominicaelncainalionis, qiiatenus
non habet oculos quibus eum videat. Non ergo culpa per boc etiam pueri patcnter inielligani, ad rccor-
solis est, quod non videtur, sed culpa c.cei. Sic dalionem euin fieri illius novaclucis, quae de ccelo
ct bomines uon poteianl videre luceui illam praeci- r. in tcrra refulsil. Nam et ipsae tenebrae quae tribus
puam, quia visum illum qun Deus videlur, amise- diebus anle Pascba rccoli jnbentur, easdein lenebras
raut. Eral itaque lux isla apud Patrem, sed facta de quibus loculi suiniis, sigiiificanl : quas Cbrislus
non erat, quia Filius Dei nec faclii*, uec crealtis, veniens illustravit. El bcne Iribus diebus fiunt, pro-
sed tanlum a Patre esl genilus. Quia ergo liomo pter tria lempora qtiae ipsam lticcm praecesserunt :
inlixus in Hmo profundi lanlaealtitudiiiis liicem vi- Prinium lempus ante legem, secii.nduin sub lege,
dere non polerat, dixil Deus: Fiat lux. Ac si dice- leriium sub gratia. Anle legem a principio miindi,
ret: Quoniam miser homo, tenebrarum caligine id esl ab Adam usque ad Moyscu; sub lege a Moyse
pressus, non potesl vide.re lumen milii coaevumet usque ad Joannem, sic enim ipse Dominus in E.van-
cosequale, id esl Flium meum, volo ul Filius meus gelio determiuat dicens : Lexel propliclw usque ad
~per quem omnia facta sunl, i111condescendens, fial Jodnnem, et ex eo regnum Dei evangelizatur (Lnc.
talis lux quam videre oculis corporeis possit, id est xvi, 16). Bene ergo etiam lempore graiiae, licet
incarnelur el fiat bome. Ul quia homo non polest jam nalo Christo, lenebrae durant, quia ab Abel
videre Deum, qui spiritus esl, Deus fial homo, et justo tisque ad passionem Cbrisli, qiiaiitumciiiique
ab boinine videatur ut homo, quatenus houiinem pie et jusle viverenl sancti, morientes lamen in le-
videmlo et Deum bunc esse recognoscendo, per vi- D nebras el in infernum ire cogcbantur, licet neqtia-
sionem bominis paulalim redeal et ascendat ad qnam igne vel lormenlis sicul impii pniiirentur.
visionem Dei, Et facta est lux (ibid.), id est Verbum Hinc esiqnod sancta Ecclesia, quamvis probatissimi
caro factum est (Joan. i, 14). Paires aute Cbrisium fuerinl, de iiullo lameii eorum
Dum ergo medium ii'enlium tenereni omnia, et qui prinsquam Chrislus paiereiur morlui suni, dieiii
nox in tuo cursu medium iler haberet omnipolens agere consuevil solemnem, excepto sanclo Joamie
sermoDeide ccelisa regalibus sedibusvenil (Sap. xviii, Baptisma , ct Innocentibus , sepiemque frairibus
14). Hoc licet de vindicta Dei quae facta est mcdia Macbabaeis;quia omnes pariter ducebanlur ad in-
uocle in jEgyplo, quandoomuia primogeuita occisa fernum. Quando enim fesitun alicujus sancli coli-
sunt, dictum sil, tamcn eliam de incarnatione Do- mtis, congaudemiis ei iiiique el Dcum collaudamus
mini convenienter inielligitur. Du;e quippe voces in de eo qnod animam ejus eductam dc corpore leva-
niiiudo sonuerunt, primo vox propbetarum vculu- verit ad ccelum. Qiiorum autem animae ducebanlur
rum Cbristiim praedicenlium, secuudo vox apostolo- ad infernum, quomodo decis fielsoIeiiinilas?Qiiibiis
rum eum venisse clainanlium. Quas duas voces magis videlur compatiendum quam congaiidendum.
significabam duo seraphiin de quibus dicit lsaias Posiquam autem Cbrislo ad inferos descendcnte,
27 HERMANNlS. MARTINI TORNAC. ABBATIS 28
populus sauciorum qui ambulabat in tenebris, vidil. A haerelicos, qui alteram Dei, alteram homiuis dixe-
luceni magnam, el educli sunl a Domino in manu runt esse personatn. Ponit ergo : Faclutn ett ve-
forti et hrachio extento, siatim inipleium csl illud ipere et mane diei uriut, ac si dixisset aptius : Li-
Apostoli: Quoniam tenebrw tramierunt, et lumen cet Chrislus passus sit ac inortiius non ex diviniia-
verumjain lucet(l Joan. n, 8). lis, sed ex bumanitatis natura, resurrexit aiitem
Haectria tenipora signilicani cliam illaetres mis- per Deitatis potcntiam, non tamen ex duabus per-
sae qnas in praeseiui Natalis Dominici die celebraturi souis consiare dicendus est, sed ex duabus naturis;
suiims. Prima cnini missa in nocte significat tempus nec in eo Deusest ab homine separandus.quia Deus
ante legem, quando, cxceplis paucis patriarcbis, et homo unus estdies.id est unus esl Chrislus. Unde
r.ox ignorantiae coniegebai fidein vel agnitionem el congrUe sancti Patres inslituerunt ut sanguis
DomiiiiciC incariialiouis. Secunda missa aurora ap- Chrisli in sacrificium altaris nunquain de vino puro
p.irente signilical tempus sub lege, quando in psal- consecretur, sed semper in calice cum vino aqua
mis el prophetis, reinota ex parte niagiia priori inisceatur ; per vinnm diviuilatein , per aquam vero
nocle, iucipit apparere fulgor nascituri solis. Terlia inlelligi volentesCbiisti liumanilaiem.
vero missa in die desiguat tempus graliae, qnando CAPUT VIII.
R° •
exortuni esl in lenebfis luinen rectis corde. Unde De beala Maria desiinnia ab wterno, ut ad exseculie-
el angelus qni caindein nativitalem pasloribus nun- ncm incarrialionis concurreret.
liavit, cum iucis el.iritatc appaiuit, quod nuiiquam Ilis vero deChrisii nativilale, passione ac resur-
anlea legilur coniigisse, insinuans jairi priores le- reclione, nostraque redeniptione brcviier a Moyse
nebras spieulo novi solis penitus effugandas esse. praulibatis, rursus posl operaiionein scx dierum de
Postquam ergo dixit Deus : Fial ivx, el facta ett lux labernaculo in quo requievit, id est, de beatissima
(Gen. l, 3), recie siibjuugitur : Et vidit Deus lucem maire ejus doinina noslra sancia Maria, dignam
quod esset bona, et divisit lucem u lenebris (ibid.i). memoria prolulil sentenliani dicens : Planlaverat
Videre Dei. el approhare et laudare esl.V idil ergo auiem Dominus paradisum voluptalit a principio, in
lucem quod eiset boua, id est placuil ei ct laudavit quo potuit hominem quem formaveral (Gen. n, 8).
quidquid ille verus sol iaciebat, dicens super etim Hoc si soluriimodo de illo paradiso in quo posilus
in Jordane haptizatuin vel in inoute lransfigiiratiiin • est Adam ad lilteram diciuni inleHigalur, miriim vi-
Hic esl Filius meus dilectus in quo mihi complacui delur quomodo a principio planiatus esse dicatur.
(Matlli. III, 17, 17, 5). Et divisit lucem a tenebris Nam non in principio, scd die lertio jubenie Dco:
(Gen. i, 4), dicens ei : Sede a dexlris meis, doiiec Protutit terra herbum viventem, tignuinque facient
^
poiiam inimicos tuos, scubellum pedum tuorum fructum (Gen. i, 12). Si ergo die lertio primitus
{Psal. cix, 1). Vel lucein possuiiius liic intclligeie faclae sunt arbores, quomodo a principio paradisus
apostolos ejiis, qui participatione verae lucis et ipsi iste planlalus dicalur?Sed si figurate de domina
facii siini lux, sicut eis dicitura Doinino : Vos estis noslra dicliiin iiilelligalur, omnis quaestio solviiur.
iux tnundi (Muilh. v, 14;. Hos divisil a leiiebris di- Plaritaverat eniin eam revera Dominus a principio,
cens eis : De tnundo rion estis, sed ego elegi vos de et cum ab ipso Filio ejus in Evangelio dicaiur: Om-
mundo, proplerea odil vos mundus (Joan. xv, 19). hit plantuiio quam tion planlavit Paler meus coelesiit
El alibi : Veni separure Jwminem adversutpalrem, eradicabitur (MattlL xv, 13), liquet profcclo quod
et filiam adversus matrem, etc. (Muiih. x,55). Ap- illa quain planlavii, fixe et altius stabilita eradicari
pellavitque lucem diem et lenebras hoctem (Gen.i, 5). iioii potest. Plaulaveral ergo eam Doniinus a priu-
Diem se nomiiiari Domintis designal dicens Aposlo- cipio, quia Antequum quidquam faceret a principio,
lis : Nonne duodecim sunt Itortv. diei ? (Joan. xi, ab wteriio ordinata era'., et ex antiquis anlequam ler-
9.) Quia videlicci ipse dies duodcciin habebat apo- ra fieret (Prov. viu, 22); immohiliter in praescientia
siolos. Apostoli quoque dies vocanlur, dicente psal- sua Dcus proposuerat el diffinieiat per cjtis friictum
ilip ; Dies diei eructat verbttm (Psul. xviu, 5), el 0 reparare geiius humanum. Paradisum auiem eam
itein : Diesforinabunturetnemoirieis(Psal.c\x\tui, saepe vocat sancla Ecclesia, cum in ejus laude illud
16). Noctem el teuebras vocari iuipios, nullus iguo- Cauiici Caniicorum decantat : Emissiones tuw,pa-
rat. Siaiim vero de passione ejus subditur : Fa- radisus malorum punicorum cnm pomorum frucfibut
ctumque : est vespere ei mane diei unus(Gen. i, 5); (Cunt. iv, 13). Paradisus nainque, locus delkiarum
Per vespeie et mane, iiilelligi passioiiem et resur- interpreiatur. Ei quis magis locus deliciarum iiitel-
reclionem David breviler oslendit, diceris : Ad ve- ligi potcst, quain vcnier ille in quo panis angelorum
tperiim dehiorabitur fielut, et ad matutinutn Iwtilia et ilelicisc eorum noVein mensibus rcconditus man-
(Ptal. xxix, 6), scilicet apostolis, qui, Chrislo pa- sil? Plantaveral itaque Dominus Deus paradisvm
iiente tristaii, rcsiirgenle vero sunt laetati. El subi voluptatis a principio, in quopdsuit liominem quem
persona Cbristi: Elevatio manuum mearum sacrifi- formaverat, id esl paraveral aulam regiam a priuci-
ciutri vesperlinum (Psal. CXL,2). Noiauduih auiemi pio, in qua poiiefet Filium suuin, coseqiialem sibi
quam congrue nolucrit dicere, Facium est vetpere• ct coa-ternum, ciirii homiiieinforiiiaverat. Sed quo-
et mane dies primus, siciit dicil de cbiisequcnlihiis,, modb plantaverat tel qtialem planlaverai hunc para-
sed diet uniis (Gen. i, 5), qiiod mtiliuni valcl conlrai disuiu ? Plane laism, cui nulla deessct voluptatis
59 TRACTATUS DE INCAKNATIONECIIRISTI. 50
causa. Ciimcnim vult rex aliquis dives sibi xdificare \ (Cant. iv, 4). Colluin inter capul et corpus mediiun
aulam, in (]ii;ifessus requiescere et frequentius velit: est, caputque jungit corpori. Colliim ergo sanclae
habiiare, eligit utique coiiipelenteni locum, id est: Ecclesiae coinpeienter doinina nostra intelligiiur,
aquis irriguum, arboribus consitum, locorum naliira quaeinter peurn et homines mediatrix existens, dum
muiiitum, uemori conliguum, horlorum abiiiidantia Dei Verbuui incarnattim genuit, quasi capul cor-
circuuiseplum. . pori, Cliristum Ecclesiae, divinitalem humanitaii
Videamus si aliquid ex bis defuit iIIIccelesti aulae, nostrac conjtinxil. Haec sicul turris David constriicta
dominae noslrae. Aquis fuit irriguus iste paradisus, dicitur, quia hauc rex David ille manuforlis contia
quia fons ascendebat de terra irrignns universam su- Nabuchodonosor regem Babylonis erexil elmunivii,
perficiemterrw (Gen. n, 6). Et paulo posl : Et fluvius in hanc contra eum pugnaturus inlravil, sicul iu
egrediebatur de loco voluptalis ad irrigundum puradi- Evangelio dicitur : lnlravit Jesus in qnoddam caslel-
tum, qui inde dividilur in qualuor capita (ibid., 1(). lum (Luc. x, 38). Ex hac casleltum illud expiignavii,
Quis esl iste fons, sive fluvius qui egrediebatur de ad quod iiivadendum piaemillens mililes suos, dicii
locovolupialis?Nimirumisteesldequodicillsaias : eis : Ile in easlellttm quod eonlra vos esl, et invenie-
/n die illa erit fons patens domui David, in ablutio- lis asinam, id est miluram humanam alligatam a
nem peccatoris ei menstrualw (Zach. xin, 1). Iste R regeBabylonis, Solviieet addueitemilii(Mutlh. xxi,2).
cgre.lieiur de loco volupiatis, de uiero scilicet Ex hac ttirre forlem ilbim dcvicit, qui, in pace e.iic-
sanclae Mariaeirrigans universam supcrficiem terrae, nus atrium suuiii cusiodiens, sedebal in medio fln-
id est sanciae Ecclesiae peccalores ablucns, justos miiium suorum leste lsaia et dicebat: Sicut colli-
dulci potu reficiens, juxta illud : Super aquam re- gnntur ovu quw derelicta sunl, sic universam terram
(ectionis educavit me (Psal. xxn, 2); el itein : Jne- ego congregavi : el non fuit qui moveretpennam, et
briabuntur ub ttbertute dovnts tuw, el lorrente volu- uperirel os ei ganniret (Isa. x, 14). Ex hac inquam
plalis tuw potabis eos (Psal. xxxv, 9). Qui inde lurre egrediens ille vcrus David, rufus et pulcher
dlvidilur in qualuor capiia, quia unicuique evange- aspectu (I lleg. xvi, 12) : Rttftts propter aspcrsioiiem
listarum divisil, quid vel quanlum de se dicere sauguinis de laterc vel pedibus ac manibus defliien-
deberet. El vide quam mirabiliicr ctiam ipsos evau- lis : Pulcher aspeclu, quia speciosusforma prw /iliis
gclisias exprimit el determinat: Nomen uni Pltison, homiiium (Psal. xuv, Sj, Golialh superbum in l'ien:e
ipse est qui circuit oinnem terram. HeoiUith, ubi na- percussit, proslraliimque gladio proprio inierlkiens,
scilur atiruih; et aurum lerrw illius oplimum est universa arina cjus in quibus conlidebal absiulit, et
(Gen. n, H, 12). Qtiia aurum preiiosius esl omni- spolia ejus dislribuit. Sicquc victor adiniliies suos
bus melallis, et diviniias Cbrisli preiiosior est cum triiimpbo rediens: Confidile,ait, ego vici'niun-
hiimaiiiiale, non incongriie per Phison, qui circuit dum (Joan. xvi. 33); el : Nunc princeps niundi hnjiis
terram in quanasciluraiiriim, inlclligimus Joannem, ejicietur foras (Joan. xn, 31). llaic iiaque lurris adi-
qui allius cxleris de diviuitate Cbrisli conlemplalus ficala esi cum suis propugnaciilis, virlutibus scilicet
cst et loculus. Et nomen fluvio secuntlo Gehon; ipse principalibus, vel douis bpiritus sancti prolegentibits
esl qui circuil omncin lerram Mthiotiim (ibid., 15). eam, sicut ei per Gabrielem dicilur : Spirilus san-
Matlnseum in .'Elbiopiam ad praedicandum missum tius tuperveniet in te, et virtus Allissimi obumbrabit
esse, eamqtie praeilicando circuisse et ad fidcin con- tibi (Luc. i, 35). Mille clypei penttent ex ea, omnis
veriisse, ibique passuni fuisse legimus. ldeoque per armaiura fortium (Cttnt. iv, 4). Pcr inillenariiini qui
Gehon, recie ipse designalur. Nomen vero fluminis perfeclus est iiuineriis, sigiiificalur universis refer-
terlii Tygris, ipse radil conira Assyrios (ibid., 14). tam liiisse virtutibus : unde et ab angclo reeie
Lucam nalione Syrum fuisse leginms, qui ad Cliri- Gratia plena dicilur (Luc. i, 28). Quod eiiam luiic
sluin conversus, vadit conlra Assyrios, dum.conlra coulirniatiir cum dicilur, omnis armatura fortium,
crrorem patemum scribit Evangelium, ideoque per quia videlicel oinnes virliiles, quibus forles, id est
Tygriin polesl designari. Fluvius aulem quarius ipse Q sancti viri singnli ab angelis Dei dono munili fue-
esi Euphrtiies (ibid.), qui circuil Babyloniam et ranl, isia sola universaliter in se suspensas et quasi
Alexandriam in qua Marcus praedicavit et Evan- inserlas et infixas babiiit. Quis aulein cogitare vel
geliuiu scripsil, atque passus esl: et idco non incon- sestimare sullicial, quoinoilo angclicae cobories, ail
grue per Euphrateni potest idem Marcus designari. obsequiuin ejus ileputalae, ei assisteient jugiler,
Paradisus ergo isie, id esl Dei Geuitrix hortut unde et in eodem Caniico : En leC.ulum, inquit,
coiiclusut,fonx signtttus, puieus aquarum vivenlium Salonwnis sexaginta forles qmbiunt ex foriissimis
(Cant. iv, 12, 15),j|uam sicul dies verni circumdant Israet, omnes teneiites gladios ei ad bella doclissimi
flores rotarum el lilia convalliuin (Eccli. L, 8); quas (Cant. iii, 7). Quis cniin lectuli noniine convenien-
ticut cinnamomum et balsusnum aromatizans suavis- tius, quain ille venier designatur? ln quo verus ille
t.mo jugiter flagrat odore (Eccli. xxiv, 20). Paradisus Salomon, rex scilicet pacificus, cujus vultiim desi-
inqiiam iste, videamus quam forti polleal munilione. derat imiversa terra, novem mensibus dulciler jacens
Dicitur in amoris Caulico : Sicut lurris David cotlum reqiiievit, el posiea de eo lanquam de ihalaino spon-
tuum, quw wdificala est cum proptignaculis tuit; sus processit. Hunc lectulnm texaginta forles am-
mille clypei pendent tx ea, omnis urmaiura forlium biunt ex fortissimis Israel, quia non minores angcli-
31 HERMANNIS. MARTINITORNAC. ABBATIS 52
sed sexaginla, jd.est perfeciae et infinitaesupreuia- jA fiitiifa diceretur, ancillam ejus/ se vocavit dicens :
runi virliilmn el potestatiim legiones ad ejus servi- Ecce ancilla Domini, fiafmihi secundumverbnmtunm
'
lium direciae, assidue illam cireumdanl et ainb.iiint, (Luc.i, 58). El iii canlicp suo, poslpositis oinnibus
qiiatenus et ei aliquid praccipienti sinemora obe- aliis yirtulibiiSi Quia respexit,inquil, huinililaleinan-
diant, el appropinquanles foile adversarios illico cillte suw (ibjid., 48). Cmii crgo et in aniina ejus
procul ab ea repellanl. ;. Deus spiriiualiler habitaverjl propter incomparabi-
Ilune ilaque paradisum voliiplatis a pfincipio Deus lein humililaleih, ct in carrie corporaliler propier
plantavil, in quo,posuit hominem quem foVinayil, susceptam hmnanilaiem, nnn video quae ratio obsi-
id est Filiiim siium sibi cpaniernumVerbum, carnem stat, ,ul non magis ipsa iectulus Salomouis appel-
facluin, bealae Virginis alvo coadiinavil. Ut opera- letur, qnam quilibet alins sanclae Ecclesiae fidelis.
reliir, inquit, et cuslpdtret illutn. (Gen. n, 15).-.Quid Quod si aliquis dicere velil, sut&cere posse expo-
opfiraretiir, Isaias aperit. dic'ens;: Ui faciat opu$_ sitionem antiquornni Palrum ei novam vel inspli-
tuum, peregwmm etl opns ejtts ab _.eo (lsa. tam superaddi non debere, rcspoiulemus juxta illani
xxviu, 21). Qnid eiiim (aui alienuin esi fteo, quam Ruth Moabiliilis senteiiiiam, qu;e pauperlate op-
vagire ei femiiieo lacie niitriri ?:QuidDeo .lam.pere- pressa loqiiilur ad Noemi socruin suain : Si jubes,
griiniin, qiiam mori? Opiis illiid prospiciens Haba- vadam in agrum et colligam spicas remanentes post
cnc, Domine, inqiiii, audivi auditutn luum, et timui; terga melentium (Ruth. n, 3).
cpnsideravippera Itta, el expavi (Habac. i, 5). De hoc CAPCT IX;
opere, rursnm dicit .Dimunus ipse;per Isaiam ; Idem locus S. Scrtplunv potest exponi variii modis.
Obsitipetcileetqdiiiiramini (liq. xxix. 9), qtiia opus tieruindebetilaVirgine Maria, magnus illius en-
ego operor in diebns veslris.^jiiod nemo crcdel, comiasles.
Ciinienarrabitur. Rinc ipse Isaias : Domine, inquit, ". Sic ergo etnos colligimus spicas quae melenlium
quis credidil mditui nottro, et brachiuin D.ominictti manus reliquerunl, imitautes illud Isaiae: Et erit
reyelalamett? (Isa. LUU)Hocautem opus ex quo in sicut coUigent spicas ih valle Raphaim (lsa. xvn, 5).
venire niairis incarnatus est Deus, ccepit operari, Messores naniquc saiicli Patres et doctores Ecclesiae
qtiia nimirum idep honio factus est, nt bominein re- fuenint, quilnis a Domino dicilur: Rogale ergo do-
dimerel. Quod vero dicitur, et euttodirel eum, ex- minutn messis ut tniltat-operarios in messemsuam
posuioiie non indigel, quoniam et prius qiiairi in (Matih. ix, 38). El alibi : Ego misi vos metere, quod
beata, Virgine incarnaretiir, et cinn in ea clnusiis vm non labomstis (Joan. IV,58). Qui qnoniam bi;e-
fuit, et postquain ex ea nains est, semper eani iu ve» dies bominis sunl, niorta uliqiie praevenii, non
oninfsanctilate el mundilia servavit, quae ^ loium
.agrum metcre-, id esl rion oninem Veteris
Gaudia matrit hahens cum virginiiatis honore, Tesiamenli Scripiuram exponere poiuerunt, sed
Nec primam similiemvisa esl, nec habe.resequenlem. lnultas nobis spicas colligendas, id esl pbires scn-
'
Nnlla vcro Iingua dicerc, inilla mens potest ex- leniias aliler atque aliler inielligeiidas reliqueruiit.
cogitare qiiarila diviiii ainoris dulceiitiie flagrarel, Qua si nps perscrutaiiles velil- aliquis reprehen-
diim Denm in ulero claiisum portarcl. Cum enim dere, videat ne non sit ejusdem iionitatis, cujus
David qiii solumnioilo per speculum et in aeniginate fuil Booz : qui eam coeplo operi persis'.erc exhor-
Deiim coiileniplabalur, ex magria tamen devolione laus, praecepit piieris suis ne quis ei moleslns es-
dicai: Quam mngna.rituttiludo dulcedinis tuw,Do- sei, iiup de sujs nianipitlis ei projicerent, et ex in-
mine!(Psdl,xxx, 20.) QIIHIsentieiidiim est de ea, in dusiria renianere permitlefent, iil. absque rubore
qua lanlo lempoVe habiiavil pleniiiido divinitatis coiligefel. Sicque ipsa usque ad vesperani colligens ci
«orporaliicr? Deproinebat revera in ea, sicut dicil qiiaeeollegeralvifgaexcuiiens.invenithordeitresmo-
quidam sapiens, iiiiivefsarum cbpia viriiiluin cbsle- dios, per hpc lypice nobis iiisinuans, ut si quid
•stem quamdam el ineffabilem harmoniam, quia sine foiie inenioria liignum in Scripiiira sacra nos in-
suavis moditlationis spiriliiali cantilcna, non eslcre- L[) lellcxisse seiiseiimus, piolinus virga, id est recli-
denilum vel una hora Denm in ea mansisse. JSeino. tudine subtilis _e*auiinis, illud diligenter discntere
aiitem mireiur quod cam perparadisiim vel lectuluin sur.lcainus, ne forte diclis antiquorum Palrum
: Salomoitis sigiiificafi posse dixerim, quia et bc.ilus:
qiianluliiiiicuiique conlraiie invenialur. Sed polius
Aiiguslinus in libro De doctrina Christiana dicit,, ad meusiiram triiiin modipruin,. id est fidein sanclae
nibil obesse, imo eiiani prodesse si eailein senteiitiai Triniiatis opeiaiioneinqiie trium viriuiiim, lidei,
' divefsis modis
iiite|ligaiur; ianliim ul a -calliolicoi spci et charilalis coercealur. Hoc qnoque quod ea-
sensu el tlileciione Dei el proximi non recedaliir. dem Rulh per ipsam spieariim colleciioneiii,- prae-
Criih orgo pef lectulum S.tkniionis sauclam Eccle- dicli Booz faiiiiliarilaleiii adepla, et postmodum ei
siam figurari niiilus contradicat, quia in ea Dominiisi conjugali thoro legilime sociaia, ad tantiim hono-
requiescit juxia illud': Siiper quem requieseet spiri- . rem pe.riingere mernil, ul ex ipsius slirpe ipse
insmeus? uhi snperliumilem ei qtiiettiin et tremeii- Domiuus Jestis Christus descenderit, mystice nos
tehf iermoriesmeos ,(ha. LXVI,'2). Si, iii(|iiani,, hor taliirqiiod, si ejus actus spirilaliier iinitari. stu-
siiper humilem ipse reqiiicscit, quiS huniilior cai deamus,' nos qucique per eos ad Dpmini dilectio-
iuveniri polcsl? Qua?:curii ab angelu nialCr Doniiuii neih pcidticeuiur. Neino ergo, itl dixi, repiebeiidi
35 TRACTATUS DE INCARNATIONECHRISTI. 54
debel, si aliquam Vcteris Teslamenli senienliam A : fil rauca, plumis hispida. Uincest quod ipsam priu-
aliier exponat quam in anliquis invenial, lanium ui eipaleni et primaiu coluiiinam Ecclesiae pcrmisit
nihil eis contrarium intermisceal, quia et ipsi an- 1'etriini apostolum se lertio negaudo caleie, ut post
liqui doclores non uno eodenique modo eamdein casum resurgciis, disceret jnfirmis cadeniibiis con-
scnteniiam semper exposiierunt. Bealus eniin Au- desccndere dicens ei : El tu atiquando convettus,
giisliiius exponens illiim versiun : Qni emiitis fontes confitfma fralres Ittos (Luc. xxn, 32). Quamobrem
in convaltibits, inler medium monlium perslrnnsibunt relinqnet, inquit, homo palrem suitm et malrem suani,
aquw (Psal.au, 10), moiiliiim iioiniiie ibi inlelli- el adhwrebil uxori sme, et erunt tluo in carne una
gendos dicil apostolos. Beatus aiilem Gregorius lon- (Gen. II, 24). Quod Aposlolus exponens : Sacra-
geposi, in homilia Anno quiniodecimoejusilem vcr- menlum, inquit, hoc ntagnum csl; etjq uulein dico in
sus ineniionem faciens, iiomiiie mnnliiiiii inlelligen- Christo et in Ecclesia (Eplies. v, 52). Ipse enim pa-
dos dicil superbos, convalliiim vero himiiles. El cum trem smim el matrem, id esl Syiiagogam , de cujus
inulla distaniia sil inler superbos el aposlolos, neu- slirpe secundiim carneiu nalus fuerat relinquens,
ler lamen horum doclornm alleri conlrarius exsti- adli;esil uxori suae, sancUc sciliccl Ecclesiai; elsiint
tft, quia per utrumque et in utroque Spiriius san- duo in cnrne itna. sponsus el sponsa, capnl el cor-
cius loquitur; el licet diverso modo, lamen ex B pus, Cbrislus el Ecclesia. Il;vc aiilein coadunatio
utriiisque ore in proximorum mentibus aedificationem facla esl in glnrioso et nobilissimo illo thalamo, id
operatur. Si ergo nos quoque crealioiicni lerrae, ad est in beatae Virgiuis utero, cujus adveutiim ipse
recrealionem hunianae naturae refcramus, miiiime Deus serpenli malediclp comminando, proiimiiiat ila
exinde reprehendendi siiinus. Nam ipsa quoque dice.ns : Inimiciiias ponam inler le et tnulierem, et
crealio primi hominis, secimdo lioinini, id est Chri- seinen ttitim ei semenillius. ly.sa conteret capttt tuum,
sio, in mtiliis locis conveniciiler potest aptari. Ille ei lu insidiaberis calcaneo illius. Capul ciiim scrpeu-
enim facius est sexta die, iste vero sexta auate. llle tis supcrbia esl, quia el ipse ejectus est de ccelo, et
non de nihilo, sed de limo tcrrae faclus est; isie de homiuem ejecit de paradiso, dicente aposlolo : Ini-
carne Virginis in ejus ventre a Deo form.ilusest. De littm omnis peccati snperbia (Eccli. x, 15); Hoc au-
illius costa doruiientis, aedificavil Deus mulierem ; tem caput, id esi superbiam ipsa valde conirivit ct
de istius lalere in cruce moriui profluxil sanguis et per se el per senieii suuni, id csi Filium suum :
aqua, quibus duobus aedificatiir Ecclcsia, quia nisi per se quidem, cum dicit, ecce ancitla Domitd (Luc.
quis aqua baplismalis renalus, et sanguinis Cbristi I, 38); per liliuin vero suum, qui cum Deus csscl,
perceptione ei conjunc.liis fuerit, nec Cbristi nec humiliavil semelipsum faclus obediens usque ad mor-
Ecclesiae membrum, vel lilium se appellare poterit. * lem (Philipp. u, 8). Verum dc Adam.el Eva isla
De Adam et Evae oinnes secundum carnetu nasci- siiflicianl, nunc vero adbuc de Noe quomodo passio-
mur, dc Christo el Ecclesia omnes spiritualilcr re- nem Dominicam pncsignaveril, unuin exempliun
nascimur. ponamus, et sic serinonein finiamus.
Jam vero ipsa verba quae de Eva Adam dixil con- CAPUT. X.
sidcremus. Hoc nunc, inquit, os cx ossibus meis, el Quomodo nudus Noe passionem Chritli
caro de carne mea (Gtn. n, 23). Per ossa fbrles Ec- figuraverit.
clesiae, per carnem debiles intelliguiiiur. Domiiius Plantavil, inquit, Noe vineam, et bibens vinum in-
itaque osteudens iufirnios quosque in Ecclesia a ebriaiusestel nudalusin labernaculosuo(Gen. i\,i\).
forlibus despici non debere, cmn praemisisset per. > Per NoeinhoclocopersonamDpminiinielliginiiis.qiii
Adain hoc nnnc os ex ossibur.meis, subjecil et caro plantavil vineam, populum scilicet Judaicum de quo iu
de carne mea. Os ex ossibtis Cbrisli inlelligi possunt psalmo dicilur : Vineamde JEyypto translulisli. eje-
quibus dicilur : Nolite litnere eos qui occidunt cor- cisti gentes et planlasii eam (Psal. LXXIX,9). De hac
pus (Maith. x, 28); caro vero infirmiores , quibus ct lsaias : Vinea facta est dilecto in cornu, in loco
dicitur : Cttm perseculi vot fuerinl in civilate una, t. uberi, el exspectavi ul faceret uvas. et fecit labruscas
fugiie in aliam (ibid., 25). Ossibus dicilur : Nolile (Isai. v, 1, 2), Per vinum quod Noe bibit, intelligi-
poriare sacculum tteque perain neque calceamentai mus dileclionem quam Dominus ad populuin Judai-
(Luc. x, 4). Carni dicilur : Sednuuc qui habeisac- cuin habuit. Licel enim lolum mundum sanguine
. culum, lollat simiitler el peram (Lttc. xxn ,56). Et suo redemerit, lamen specialius pro eis se venisse
cuin de eo Paiilus dical : Qui proposito sibi gnuilio testatur, dicens in Evangelio : Non sum missut tiisi
susiinuil crucem, confusione contempia (llebr. xn) : ad oves quw perierunt domus Israel (Mallh. xv, 24).
cami tamcu, id est iiifiriuioribiis compaliens, ct nei Hocauiem vinum lantae foiiiludinis fuii, ut bibeus
subiianeo timore pressi desperarenl exboiians : iljud inebriatus sit. Quod Apostolus exponcns : Pro-
Tristis esl, inqiiit, anima mett usque ad monem pter nimiam, iiiqnit, charitnlem suamqua dilextt not
(Malth. xxvi, 38); et: Pater, si possibile est, Irans- Deus (Ephes. n, 4). Filium suitm nmilinsimililudi-
eai a me cattx iste (ibid., 39). Ne ergo infirmi \Iespe- nem carnis peccatt (Rom. vm, 3). Sicut enim ebiius
renl, sese eis sociat diceus : Et caro de carne mea. sensu perdilo non considerat quid facial, sic et Do-
Gallinaeetiam magis quam alii avi se comparat, qux minus propler niiniam vim dileclionis, fecit quod
pullis suis plus omnibus avibus coiiipaiiens , voce nuiiquam eum aliquis credidisset facturum, nec per-
55 HERMANNI S. MARTINITORNAC. ABBATIS 36
tinere vidcbatur ad majestatis ejus excellentiam ut >k CAPUT XI.
facerel, nasci videlicel de femina, lacle ejus ali, co- Auclor veriit tsermbnemtttum ad bealum Virginem,
et sed haec om- quam deprecalvr ut mitericordiw matrem.
lapliis caedi, exspui, crncifigi mori;
nia qnasi ebriiis perlulil. Ne cui aulem incredibile Esi enim revera maler illa de qua dicilur : Et vo-
videalur, quod Noeebriiim figiiiam Domini gestare cavit Adam iwmen uxorit suw Eva, eo quodmater
diximus, coiisidorel qiiod per David dicitur : Et ex- essel omnitim viventium (Gen. in, 20). Eva quippe
citattts e»f ttinquam dbrmietu Dominus, lanquam po- illa recle dicilur maier morieniiiim, quia per illius
lens crapnlatusa vino (Psal. XMI,65). Diciiuretiam ctilpam omnes senienliam morlis inciirrimiis : baec
in amoris Cahlieo : Foriis est «i mors dileclio est autem maler viventium, quia per islam omnes
(Cant. viii,* 6). Crapnlalns ergo a vino, id est ni- vilam perditam recepimus. Seqiientes eniin Aposto-
inietate dilectionis erga nos flagrans,, iindnlus est in luiii dicentem : Sicut in Adam omnes moriuntur, ila
labernaculo suo, quia in populo Jtidaico qui proprie el in Chrislo omnes vivificabunlur (I Cor. xv, 22),
laberrialtim et domus ejus esse debtiil, exlionoralus et nos de gloriosa malre ejus diccre possumus : Slc-
ei conspiitus, et eliam corporalitcr a Pilali miliiibus ut per Evam omnes morimur, ita per Mariam om-
veslimentis suis nudaius, cl niidus in cruce fuil sus- nes vivificamnr. Paradisi namque porla per Evam
pensus, Cbam autem filius ejus minor qui pairem B cunclis clausa est, et per Mariam virgincm iterum
nudaiiiin derisit, incrediiluin popiilum designat, id patefacla esi. De bac revera a Domino dictum cou-
isl eos qni Cbristum videnies nudiim in cruce sus- vcnienier polesl inlelligi : Faciamus ei adjuloriutn
pciishm , irridentes eum ei capila sua moventes di- timile sibi (Gen. n, 18;; sicut enim caeieris corpora-
cebanl : Alios salvos fecit, se salvttm fac-iat, si hic lihtis crealuris a Domino solo jussu crealis , homi-
esl Chrisltts Dei dilectus (Marc. xv, 31). PerSem vcro ncm quem ad iinaginem suam formavit pcr queni
cl Japhelh majores filiOs, prophelasel aposloli desi- Chrislum significari intelligere possumus, quasi
gnantur, qui videnles enni iiudalum, vel in spiritu non sine consilio creare voluit dicens : Faciamus
prophclae, vel in corpore apostoli, non despexeruni, hominem ad imaginem el simililudinem nostram
sed lionoiavermit euni. Ex his uniis est Isaias, qni (Gen. i, 26), ita cl molierem quasi per cousilium
prospiciens euin riudaiiim dicit: Non est ei species , creavil diceus : Non est bonum hominem essesolum,
neque decor, ei vidimus eum et non. eiat aspecttts, el faciamus ei adjuloritim simile sibi (Gen. n, 18). Quod
desideravimus eum; despectum el novissimum liro- de Eva quidem ad litleram nemo dubitat dicluin ,
rum, vintm dolorum el tcienlem infirmiialem : Et de sponsa vero simul et maire Dei sancta Maria,
qtmsi absconiiitus vultns ejus el despecttts ; unde nec p et per eam de sancta Ecclcsia nou miuiis praeili-
repuiaviinus eitm, Vere lanrjuores nostras ipse tttlil, clum , convenicnler poiest intelligi. Licel eiiim per
et dolorei noslros ipse portavit -: et nos putavimus Isaiam dicaiur : Si ego qui alios parere feci, ipse
eum quasi leprosum, et percuttum a Deo et humilia- nonpariam? dicit Dominus. El siego qui aliis gene-
tum (Isai. LIII), 2-4). Cui allcr jconsonans Pauliis rationem tribuo , sierilis ero ? ail Dominus Deut luut
sciliccl Aposlolus : Nos, inquit, prcedicantus Chri- (Itai. LXVI, 9); Tamen ante beatam Mariam quasi
sium crucifixum, Judwis quidem scandalnm, genti- slerilis fuil, qui quamvis omnia ul Deus creaverit,
bus autem slultiliam; ipsis autem vocaiis Judtvis al- imllum tanien eo modo, quo posiea lilium peperil.
que Grwcit, Chrittum Dei viriittem el Dei tapienlittm Ubi vero dicenle Deo faciamus ei adjuiorium simile
(ICor.i, 25,24). Sed evigilans Noe, non ipsum sibi, unigenilo Filio suo carnein nostram quasi spon-
filium qui se deriSerat, sed Chanaan filium ejus ma- sam in iitero beat;c Virginis tanquam in ihalamo
ledixit; duos autem qui se honoraverant, benedixit. sociavit; et sicut dixit Adam : Erunt duo in carne
Quh Chrisius resiirgens ex mortuis et ascend«ns in una (Gen. n, 24), ita Deuin el liominein in uno
ccelum -, prophetas quidem el aposlolos, omncsque CbriMo copulavit. Illico sterilitale remota Deus pa-
qui praedicalioni eoruin credidertmt, secum glorifi- rere coepit illos filios, de quibus dicil Joannes :
cavit; semen vero increduliim puniri pnecepil, sicul rj Quotquot aulem receperanl eum, dedit eis poteslatem
in supradicio psalmo dicimr : Et percuttii inimicot filios Dei fieri, qui non ex snnguinibus neque ex vo-
xuos tn potleriora, opprobrium sempilernttin dedit lunlule viri, sed ex Deq nati sunl (Joon. i, 12, 15).
iliis (Psat. LXXVU,6b). In posteriora qnippe ininiicos Ecce ergo qiiam compelenlcr de domina noslra di-
suos percussit, quia in posteros coruin qui se cru- cliim inlelligilur, faeiamus ei adjutorium simile tibi.
cifixeruril, et in pracsenli vita senteniiam disper- Deus enim esl Paier rerum crcalarum, el Maria
siouis ct caplivilatis, et in futura jaculum aeternae maier rcrum recreatarum. Deus qui de nihilo crea-
damnalionis intorsit. Sed quia de Cbrisli incarna- vitomnia, voluii ea corrupia reparare sine Maria.
tione el passione multa jam dicta sunl lempnsque Dcus omnia creavit, et Maria Deuin generavit, el
est lam prolixi serinonis lcniiiiiaiidi, ad dominain quia Dci Filiuin genuit Maria, sponsa ulique Dei
nostram misericordiac matrem, ilenun oculos ver- facia esl Maria. Non tamen soluin Deum Maria ge-
lamiis; et per ctijus benediclum fructum salvali nnil/sed posl illum et per illum multos filios Dei
8umus, in ipsa lincm loqucndi faciamus. generavil, qui ci qupiidie clament devote : Pater,
qui es in cttlit (Maith. vi, 9). Illos filios non dedi-
gnaliir bonus filius Mariaefralres appellare dicens :
57 DE RESTAURATIONE ABBATIA) S. MARTINI TORNAC— MONITUM. 58
Narrabo nomen tuum fratribus meit (Psal. xxi, 23); A cat carnem meam et bibil sangttinem meum', in m*
ct : Ite, nunliaie (ratribus meis (Malih. xxvm, 10). manet et ego in eo (Joan. vi, 55) : lerrel nos tainen
Dcnique filius Mariae, frater nosier esl; el consc- inultum quidatn de dapifcris ejus dicens : Qui man-
quenler eliam Maria niater noslra esl. 0 quid Mn- ducal el bibit indigne, judicinm sibi ritanducal et bi-
ria; dcbemus! Per Mariam Deus factus esl Pater bil (Cor. xi, 29). Scimus enim revera laiili mysterii
nosier, quia per illain Dei Filius factus eslfraler nos prorsus fore indignos, qui in multis eiim offen-
nosler. Per Mariam Deus crcaior noslcr faclus est dimus. Ideoqtie licet eum desideremus, tamen con-
Pater noster; per Mariam Deus judex nosler, factns scientia intrinsecus graviter remoidente, enm sus-
esl fraler nosier. Quid jam tiniendiim nobis est, cipere formidamus. Sed ad lc coiifugiciiies, media-
quando judex nosier esl frater nosier; et judicis trix nostra, qtiae est posl Deum spi s sola, libi pec-
nosiri maier, cst eiiam nostra niatcr? Si propter cala nostra confitemur : lcque inter nos et Deum
peccata nostra nobis forte iratus est judex riosier, mediatricem et inlervenlricem fieri exorainus. Sed
non desperemus, qnia ipsius materest etiam nostra quid miseri facienins? Angustiae nos premiiut undi-
mater. Placet ergo pia maler pium filiiun reis filiis; que. Cum enim Dei Filium ollcndimus, ulique eliam
reconciliet bona mater iralum fratrem fratribus mi- . mairem fejus quam ipse niuhuin diligit, pariier of-
seris. Scripsit de ea quidem bonus seivus ejus, ille " fendimus. Qiiomodo ergo Filio rcconciliari petimiiK
scilicel jam supra saepe memoraius, domnus Ansel- per mairem, qtii similiter otTcndimus inatrem ? Set,
mus, in quadani oraiione ad eam facia, boc modo : quia ulruiiique offendimus, ad uiritisque misericor
< Meminimus, inquit, el memiuisse delectabile est, diam recurramus, el alteri per allerum reconciliari
quomodo apparens cuidam servo suo in extremis exorcmus. Boua ergo mater, reconcilia bono Filio
agenii, ct interrogans ulrum cognosceret, cum ille, tuo reos filios tuos. Bone fraler, reconcilia bonae
Minime, domina, Iremens responderet, quam dnl- mairi luae reos fratres tuos. Bonus tu, et bona tu;
ciler ei dixisli : Ego sum misericordiw mater. dulcis tu et dulcis tu. Bone ergo Domine, et bona
Apud quam ergo reclius el confidenlius riiiseri domina , dulcis frater et dtilcis mater, obsecramus
calamilales snas deplorabunt, quamj apnd te,. misericordiam vestram, qiiatenus sic praesens fe-
qu;e meruisii maler exislere cjusdem RedPin- stnm Natalis pii fratris et partus pi« mairis, sicnos
ptoris et Judicis nosiri? Te praeliguravit ctna recolere concedatis, ul per iliud fe.stum ad aelerna
illa aurea, in qua Deo jubente posiuim esl manna , festa nos perducalis, ubi vos videamus, vidcules
panis scilicet angelorum, quein per te tnanducavit gaudeamus , gaudentes collaudemus per omnii sx-
lmniana natura. Hunc ergo panem, pia mater por- i cufa saeculonim. Amen.
rige esurientibus filiis tuis, el ut illum digne perci- Hic liber sandw Mariw de Casa Dei (1) seriptnt
perepossint, sana in eis palalum iiiterioris bominis. aniio Incarnati verbi millesimo centesimo quadru-
Quamvis enim ipse Filius tuus dicat: Qui mandu- gesimo nono.
(I) Nunc Viconia, comobium ordinis Praemonslralensis.

HERMANNI ABBATIS

DE MIRACULIS S. MARIiE LAUDUNENSIS


ET

DEGESTIS BARTHOLOM.EI EPISCOPI ET S. NORBERTI

LIBRITRES.
Vide PatTotogiw totn. CLVI, eol. 961, Append. ad Guibertum Novigenlinum.)

MONITUM IN OPUSCULUM SUBSEQUENS.

(Dom. Lucas d'AcnERV; Spicil. cdil, de la Barre^lom. II, pag. 888.)

Narralionem sive hisloriam restanralionis Tornacensis monasterii S. Martini, peranliqiioe fundalionis


nrd. S. Benedicli, quam damus in lucem, accepimus a longe erudiiissimo et anliqiiarum rerum peritissiino
cannelila discalceato Josepbo lgnatio a S. Antonio, ex illuslriss. familia toparcharum de Rebec oriundo,
S9 HERMANNI S. MARTINI TORNAC. ABBATIS 40
qui eam descripsil, ei adnotaliiinculis, qu:e niultum lucis inihi atlulere, adornavit; iis voces aliqnot et
vafia loca in coiitexln coiiiprchensa ehicidaniur.
Auctor Ilerinaiiiiiis semel prodil inoiiachiiiii, post abbaiem Sancli Marlini Torhacensis, scribiique in
prologo caiisam cur adhoc opiis se accinxeril; et laietur ingeniie, incum dirnla abliatiaexaranda mullis saecuiis
permanserit, seu varios casus pertiilerit el vicisMtiidiries,s;cpiiiseule illa narralione sese
lenebris fuisse obvolultiii\ qiiippe qui liihil pene aniiquoriim moiiiiineiitoium reperii, quaiiiloquidein nobile
istud asceieiiiim aediliclis destruclis plane spoliaium fuerit ornameuiis pretiosis, cbariis, reditibus, ac
proinde iionnisi labore siimnio ad notiliam aliquam pervenire valuerii anicrioris ac veteris aivi, el priornm
Palruui qni coenobium islud iiicoliiere : alque nt historiaj filuin lexat et chiOnologiaeordinem observel,
rebus liionaslicis pontificum, regum principuih el (lynaslaruni adjic.il aclus. Singnlaria hac in narratione
aniinadveriet band dubie erudilus leclor, ea potissimum quae lauqnani oculalus, auritnsi|ue leslis aflirmat
Uerniannussiio.tenipore evenisse. Nthil bic iitlexo; perciirre, si lubel, adnoiationes adjei;ias.
Ilerniannus sui operis exordium siiniit a Samsone Remoruin archiepiscopo, el Innoceiiiio II Catholicam
Ecclesiani regerite, duni Roiiiaeagerel, qiieiiiadniodiim ipse teslaliir iu pr;efatione : Ne peniitts, infit, tain
longi temporis twitio deperettrit in Lateranensi palalio, restauralionis Ecclesiwnostrw ordinem scribere aggre-
dior, etc. Inhis aulein verbis: Etexconsortio eorum meliut ettet, quam ti teoriim essenl sepulii, desiisse feor.
Qiiaepofro seqpaniur. a iuniiero 105 ad fiiiein, aiierius arbitror esse relaiionem, quippe llerniaiinuin
summa animi demissioiie aliisque viiliilibus praeclarum, in lol Sui laudcs prorupisse iuinime fas eslcredere.
Coiitiiiuator ille siianv rclationeiii absoivit auno 1160.

NARRATIO RESTAURATIONIS

ABBATIiE

SANGTI MARTINl TORNACENSIS

AUCTORE HERMANNO.

PROLOGUS.

. Dileclissimis dominis, Palribus, fratribus, ct filiis universis Beati Martini Tornacensis coenobii
monacbis, Frater HEIIHANNCS ultiihus eprum servulus, super fiumina Babylonis supcrnae Sion jugiler
recordari. , ....... „ _. , .
Pro dileciione, qiiam'inilvi ,ab infanlia iiiea exbibuistis, prn sincera obeilientia, qnam mibi quandiu
abbas vesler csse volui (2), sine'aliquo scrupulo seinper et pnesenli et absenti impendistis, Deo et
emnibiis vobis gralias refero, utqne vobis ipse Dominus pro me retribuai, ejusinisericordiam exoro. Qui.i
vero nonnuili vestrum a lnepetierunt multotiesut modurii constructionis, sive reslauralionis ecclesiae nostrae
litteris mandando tamfuturis quam praesenlibus nolificarem, ecce pelitioni eorum libenter salisfacere volo,
sciens priorum notitiam plerumque posteris profuisse, eorumque ignoranliam s;epenumero non parvum
deirimenlum iiitulisse. Nostis autem ex quo adolescenlulus fui me idem facere voluisse etetiam labulis ali-
qua impressisse, sed dum considerarem primos ecelcsiae noslrae iuceptores adhuc vivere, adulationis notam
timuisse, si eorum aclus vivenlibus ipsis viderer scribere, sicque ea quaeinceperain delevisse. Nunc vero
quia jam duobus primis defunctis, ego lertius abbas successi, ac de prioribus monachis aut nullum, aut
pattcos' supersliles video, simul etiam jam quinquagesimum aiinum reslaurationis nostrae Iransisse non
ignoro, ecce securior petilioni vestrae possum acquiescere. Si enim ulterius differam, te'mpore praetereunie
inulla possunt paulitiin oblivioni tradi, quae necesse fuisset describi. Quia ergo, sicul nostis, praeleriio
nuper Natali Doinini, cumdomino nostro Samsone Remorum archiepiscnpo Roina rediens, litieras domini
papae liinocerfiii Tornacum jletuli.praecipieiites Tornacensibos ut proprium sibi episcppum eligerent.et ab
obcdienlia Noviomtensisepiscopi oinnino absoluti essent, sicque electo ad episcopalum domno Absalone
S. Amandi abbatc, slatim pro eo Roinam rogalus sum redire; dumque dominipapae responsuin exspecto,
jam ab octavis Pascbae usque ad oclavas Penlecbsles me Rnmae demoratum esse conspicio, ne penitus tam
lbngi (emporis tacdio deficiam, vel otio depeream in Lateranensi pala>ip, reslaurationis Ecclesi* nostrae

(2) Esse volni. Scilicitet abdicavit munus abbaiiale an. 1156, in fine vel inilio seq., cum praefuissel x
feinie annos, ul infra habetur.
4! DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINl TORNAC. '&.
orJiiiem scribere aggredior; descriptumque VPbisiransirilitere cupio, sumroopere deprecahs iii si forte
(qtiod muliumliineo), iiimio calofe ingravcscfeule mori me Hoina»contigerii, servuli Vestri ahimam Dominb
prccibus cominehdelis. Duobus sane fraternitaieiii vestram jugiler hortor insistere, religioni scilicet et
mutuae dileclioni; per haec enim duo tam inlrinsecus quam extrinsecus, Deo favente, proficere poteritiS.
Bajc duo qiidliescunqiie firmiteileniiimus, exlerius saevientes mundi procellas deridendo despeximus, et
despiciendd calcavimtis : si quando vero ea vel ieviler inler nos frigescere permisimus, exteriorem pfospe-
ritaiem nihil uobis cpmmodi conferrc probaviriius. Scd haec pfaemisisse jam sufiiciat, nunC subjungatuf
relatio vcrissiina.
Explicil Prologus.

INCIPlT LlBEfU

be rettauratiohe etilesitJeSattcli Marlini Toriiacensis. A qtte sil res el ehs. Iri liis tribus lihellis, sed et iri
1. Francoruiii reghi sc.eplra gerenle rege Phi- cxieris opusculis suis cum sese opporluuilas inter-
serit sui nominis proferendi, non se Odonem, sed
iippo filid Hehrici fiiii Roberti, lilii Hugonis Capeti;
sicttl lunc ab dmnibus vocabatur norainabat Odaf-
qui reges de siirpe inclyti Caroli de rcgno expuiil,
et priucipatum obiiiiuit, fuil quidam clericus Aure- dum.
lianensi civitate oriundus, palre Gerardo, malrequc 2. Scieridum tamen de eodem lnagislrb quod
Caecilia progenitus, nomine Odo. Ilic a puerilia slu- camdem diaieclicam non juxta quosdam modernos
diislilterarum inslanter intentiis, irilra leinptis add- in voce, sed more Boethii antiquorumque doctofum
lescentiae tantum scientiac est adeptuS lit neirilni sui in re discipulis legebal: ttnde et magisler Raimber-
temporis Francigenafmn in ea jtidicarelur secun- tus, qui ebdem temnore in oppido Insulensi dia-
dus. Uude magislfi pdtius quam discipuli nomine leciicam clericis suis in voce (3) legebat, sed el alii
dignior habitus, primo in urbe TuIIeiisi scbolasli- quamplures magistri ei non parum invidebant et
cos docuit, deinde a canonicis Bealae Mariae Torna- delrabebant, suaSque leclibnes ipsius melibres essc
censis urbis evocatur, scholae eorum mrtgister con- dicebant, quamobrem nonnulli ex clericis contur-
siituitur, quam fere pef qriinquenniUm rSgens adep- bati cui magis credererit baositabaiit, quoniam et
sui nominis opinionem dilatavii, ut iioh solum ex B magislrum Odardum ab anliqudrum doclrina noii
Francia, vel Flandria, seu Norlhmannia, vefum discrepare videbant, et lamen aliqui ex eis mofc
etiam ex ipsa qiioque longe remota Italia, Sdxonia; Atheniensiuin aul discere atit audire aliquid hovi
alque Burguudia clericdrum calcrvae diverSorum ad semper bumana curidsitale sludeutes, alios potius
eum audiendum qudtidie confluerenl, ita til si ci- laudabant, maxime quia ebriim lectiones ad exer-
Vitatis plateas circdiehs greges dispuianliiini con- citium disputandi, vel eloqitentise, imo loquaciiatis
spiceres, cives dmnes relictis aliis operlbus soll et facuridiae plus valere dicebant. Uhris itaque ei
pbilosopbiae deditds crederes; jam vero si sctlolae ejdsdem eccleSiaecandnicis, nomineGualbertus, qui
appropiares cerneres magislfum Odonem, nunc qui- poslinodum monachtis rioster, deinde in episcopatu
dem Peripalelicorum more crim discipulis doceiido Catalaunensi abbas eXstitit, larita sententiaruni er-
deambulantem, nuric vero Sloicorum instar resi- ianlidmque clef icorum varietate permdtuS; qdemddin
denlem, el diVersas-qiiaesiiones solveniein, vesper^ pythdnicum surdum et muluiu, sed in eadem urbe
iihis quoquc horis anle jauuas ecclesiae usque iu divinandi famosissimuiii, Secreto adiit, Ct Cui mS-
profundam noctem dispulanlem; et astrorum cursus gistrorum inagis eSset credendiim digitorum signis
digitiprolensione discipulis osiendenlem, zodiacique et nulibus inquirere ccepit. Prolinus ille (mirabile
Seu Iacici circuli diversiiales demonslrantem, a " dictu !) quaestionem illius intellexil, dexteramque
quibus cumpluriiha ei darentur, unus inter caeterbs manum per sinisiroe rjalmani instar aratri lerram
aiinulum ei dedit aureum, in quo hic versiculus scindenlis perirabens, digilumque versus magistri
decenier erat sculplus: Odonis scholam pfotendeiis, significabat doctrinara
ejus csse rectissiinani; fursus vero digiliim contra
Annulus Odonem decet aureui Aureliensem. lnsulense oppidrim proiendens, manuque ori admota
Sed cum omnium septem liberalium arliuth essci exsuflHans, innuebat magistri Raimberti lectionem
peritus, prseciptie tamen in dlalectica emiuebat, et noiinisi verbosam esse loquacitatein. Ma?c dixerim,
pro ipsa maxime clericorum frCqueniia eum expete- noii quod pythonicos eonsulendos, vel eis contra
bal. Scripsit eliani de ca duos libellos, quorum praeceptum divinum arbitrer esse credendum, sed
priorem, ad cognoscenda devilandaque suphismala ad redarguendum quofumdam superborurii nimiam
valde iitilem, imitiilavit Sopltistem ; allerum vero praesumplionem, qui uijiil aliud quaefehies riisi ut
appellavil librura Complexionum, lertitim quoqiie De dicanlur sapientes, in Porpyhrii Aristolelisque libris
Re et Enle composiiit; in qub solvit si unum idem- rnagis %unt legi Suam adiiiVentiliam novilaiem,
'5) In voce. Hos Nominales, alios Reales vocant.
^ATfioi. Cl.XXX
45 HERMANNI S. MARTINI TORNAC. ABBATIS 45
quam Boethii eseterorumque anliquofum exposi- A nium praefuissci, oblaius est ei a quodam cleriro
tionein. Deuique D. Anselmus Cantuariensis archi- liber beali Auguslini De libero arbilrio, qttem ma-
episcopus in libro quem fecil De Verbi incarnationc gisler pb solum bibliolhecae suae comparans supple-
non dialecticos hujusmodi clericos, sed dialeclicac menium, in scrinio cum caeleris libris projecit,
'appellal haerelicos, 0"' nqn nisi flalum, inquil, uni- utpote qui adhuc mundanae sapienli;ie dediius magis
"vertales puiant esse sttbsianlias , dicens eos de sa- dclectabatur leciione Plalonisquam Augusiini. Cum
ptenium numero meriio esse exsufllandos. ergo posi duos fere menses Boethium De consolatidne
5. Cum ergo magister Odardus (3*) pro scientia philosopliiw discipulis lcgens, ad qunrliim librum,
sua ubique laudaretu.r, lanta nihilominus in eo re- in quo De libero arbiirio disserit, pervehisset, re-
ligionis pollebat dignilas, ul non minus pro ipsa ab cordatus empli lihri, cogitansque si quid digmira
omnibus undique celebris el famostis haberelur; memoria in eo posset inveniri, quem de ea maleria
quando eniin praecedentem et ad ecclesiam lenden- conslabai inlilulari, vocato minislro suo jussit sibi
tem ducentorum fere clericbrum cohorlem ullimus eum deferri. Allalum itaque aperiens, et duas vel
ipse suo more subsequebatur, vix in aliquo distric- tres paginas legens paulalim eloquii coepit delectari
tissinfo monachorhm coenobio majorem invenire venuslate; prolinusque convocatis clericis utpole
poluisses religionem; nullus enim socio colloqui, omnis expers invidiae, el inventi thesauri volens
nblliis ridefe, nUllus audebat mussitare, nemo dex- eos parlicipes esse : « Vere, inquit, haclenus igno-
tera laevaque vel modicum oculos pfaesumebal dc- ravi Auguslinum tantae lamque deleclabilis fuisse
llectere : ubi vero in choro venlum fuissel, super- facundiae. i Dixil, slalimque librum ipsum a capitc
Due aliquis dislrictioriis causa alium Cluniacum incipiens, non solum lunc, sed et sequcnii die coepit
qtiaesisset. De frequentalionibus vefo feminarum, eis stupMose Iegere, el in locis obscurioribus dili-
dfe cririium, seu vestium incomposilirine, Vel siini- genler exponere, cum ccce legendo ad tertium li-
liiim quae hodie passim exefceri videtnus- abusione, brum pervenitur, in quo praefalus doctor, servo pro
supervacaneum est aliquid dicdre, qudniam hnjus- criminibus suis de priori dignitale pulso el mun-
ihodi pesles sine dubio aut schola pepiiiissel, aut dandae cloacae deputato, coinparat peccatrices ani-
scholse magisterium reliquisset. Tanli praeterea ri- mas, quae ceelestem quidem gloriam pro sceleribus
goriserat, ut nullum omnino laicuiri ingredi claus- suis perdunt, hunc vero mundum cloacae fetidae si-
tfum hofa legendi permitteret; nam cum anle ad- inilem quodammodo decorant quandiu in eo vivunt.
venlum ejus mililes el cives ad audiendas et tcrmi • Hanc ergo sentenliam cuni magisler Odardus au-
nnndas forenses causas ex consueludine clauslro /i dientibus discipulis legisset, tactus nimio dolorc
canonicorum abuli solili essent, ita jam omnes pe- cordis iulrinseciis, ex imo pectoris trabeus alta
nitus inde eliminaverat, ut ne ipsum quidem Eve- suspiria : i Ileu, inquil, quam fortitcr ista nos pre-
rafdum, polenlissimum ejusdem urbis castellanum, lriil sententia I baecrevera tam proprie mibi videiur
qui castellum Moriianiae(4), aniea prorsus inexpu- nobis congrucre, ac si propler nos solummodo
gnabile, eodem tempore militari strenuilale vio- fuerii scripta; hunc siquidem fclidiim miindum
lenler caplum dominio Tornacensi addiderat, pro quanlulaciinque scienlia nostra perornamus; CDE-
lirijusmodi causis nec ad boram quidem in eo resi- lcsli*vero gloria posl morlem digni non eriinus, quo-
dere permilteret, licet eum exinde non pafum offen- niam nulltim Deo serviiium facimus, nec scienliain
di sciret. Niliil enim minus quain injosias divilura nostram in ejus famulalu expendimns, sed in saectili
vel polenlum iras pertimescebat, magnumque de- vaniiale pro mundana laude male ipsa abulimur. »
decus viri sapientis esse: diccbat, si pro favore vel His diclis surrexil , lolusquc lacrymis perfusus
gratia principum vel modicum a tramile rectiliidinis ecclesiam intravil. Tota subito schola lurbatur, ca-
declinet. Pro lalibus ergo moribusnon solum a ca- nonicorum eliam convenlus admiraiione nimia con-
nonicis, verum et ab ipso domno Rabodo, lunc culitur. Post haec ergo paulatim ccepit sese scholis
ieraporis ejusdem urbis venerabili episcopo, cun- D absenlare, ecclesiam plus solito frequentare, pecu-
clisque civibus diligebalur, meritoque honorabalur. niam congregatam omnibus quidem pauperibus, sed
QuamVis aniem nonnulli dicerem einn hanc distri- maXime clericis egenlibus erogare, jejuniorum ri-
clionem hori exercere causa religionis, sed potius gorem atlenlare, ita ut muliolies panein pugno in-
antiquae pbilosophiae consueiudiuis , facile latnen cludens, et quod exlerius eminebat cullello praeci-
leclor animadvertere polest; cujusmodi post con- dens, non plus ad comeilen;!um retinerei quam in
versionem fuerit, quem in vila saeculari lanli con- piigno remansissel: el ecce bomo quondam lacici
stat fuisse rigoris^ Sedjam de his quae in scholis caudoris corpulenlique niloris, subilo jejuniorum
gessit haec dixisse sufflciai, nunc ad ejus conver- maceralione attrilus, in tanlum niacer el lennis,
sionis veniamus exordia. ossibusque prominenlibus siccus, et exilis inlrapau-
4. Gum scholae Tornacensi fere per quinquen- cos dies redditus esl, ut ab bis qui eum videre con-

(5*) OdardubNonigitur expungendus est ex cata- Tornacum inter ct oppidum S. Ainandi Elnonens.
logo Camerac, Episcoporum Odardus episc, cum lliiic Everardi successores nomen de Morlaiyne,
idein sil ac Odo. asstimpserunt.
(4) Morilaniw,vulgoMortaigne, ad Scaldim flumen,
iS DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINI TORNAC. 45
sneverant in alterum virum mutalus putarelur, A ^ qubniam probalum longeque diffainalum erat, ejus
vixque jam a multis recognosceretur. Fama proli- misericordia quamplures jam sanatos Aiisse in ea.
nus per loiam circumvolal regionem, quantocius Sed cum ipsa ecclesia eorum mullitudine jain un-
renunlialurum saeculo magnum Odonem, undequa- dique fuissct replela, nimiumque felorem uipoie
tuor ex ejus clericis ipsnm seqtienies eique adbae- snccens:» carnis bumanae, vel, ut decentius loquar,
rentes, promittunt ei qiiocuhquo iret, se eum indi- nidorem jam nullus pene ingredienlitim suflerre va-
visibiliter forc secuturos, et ab eo responsum acci- lerei, necessitale compulsi canonici praeceperuni ut
piunl quod nibil facercl ahsque eorum communi quonim jam pedibus combustis libiae succensae fue-
assensu. Hos auiem liis nominibus appellalos fuisse rant, saniiatisque eorum niilla spes supererai, de
accepimus : Odo abbaS, cujus anniversarius esixiu ipsa ecclcsia ejicerentur. Sic ilaque ejecti, quoniain
Kalendas Julii; Gerbertus, qui iv Idus Aprilis obiit; nec in aliis parocbialibus ecclesiis proeodem intole-
Rodulfus; qui et ipse iv Kalendas Marlii ; Willel- rabili nidore recipiebaniur, ad praelaiam Sdncti Mar-
mus,quideCimoKalend. Maiiobiil; Lamfridiisquin- lini ecclesiolam, utpote vacuam et soliiariam, a
Uis, eorum socius, fuga lapsus periit. Proliuus proximis suis deferebantur, ibique cjusdem ignis
nbbales lotiiis provinciac, lam nionachorum quam usiibne landem defuncli sepeliebantnr. Cujus peslis
canonicorum sigillatim Tornacum adveniunt, hia- B ' immanitate permotus supradictus Rabodus venera-
gistriimque Odonem et cjus socios ad suam unns- bilis episcopus, lolius pfovinciae populum ad eam-
quisque ecclesiam invital. Clericis vero magislri deni Sanclae Marise congregari fecil ccclesiam, fa-
canonicOrum magis quam moiiachorum ordinem cloque cunctis gcnerali sermone, omnibusque ni-
placet assumere, quia clin ecclesiaslicis ofiiciis, et mium perlerritis, pliisqttam mille jtiveniim comas
in quotidiano vicluel veslitn canonici lolerabiliorem toiondil, vcslesque per terram defluenles, ellibidini
rilum ducerenl qnam monachi. Quamobrem nunc polius qiiam necessitati servientcs pracldii : deindc
ad monlem Sancli Eligii, nunc vcro Gautenias, ubi universis una feria sexla inlegra usque ad nociem
canonici dislriclioris vilae manebanl, visilationis jejanare, iia ut etiam infantuli milricum papillas
gratia proficiscenles, sdllicite explorabant quo ldco non sugerent, indixit. Praeterea in sequenti sanclae
remanere sibi competeniitis foret, sed divina dispo- crucis Exaltatione universum popiilum cuiri sancto-
sitio jam aliler de eis ordinaveral. rum pignoribus nudis pedibus totam uibem forin-
5. Erat siquidem lunc lemporis extfa ejnstlein secus processionem faciendd circuife consliluit;
urbis portam meridianam modica'ecclesia, in ho- sicque iram Domini in misericordiam cdnversarii
riore beati Mariini in monte mddico conslrucia. expeni sunt cUncli, multis pro ea orationibus'et
Hanc fama vulgaverat anliquitus abbaliam fuisse, ^ eleemosynis faclis. Quaeprocessio in pr£bfata sanclae:
sed lempore perseculionis Wandalicoe cum caeteris crucis Exalialione per ejusddm iirbis cifcuilurri
Gallicanis ecclesiis a paganis destruclam, ad nihilum usque in hodierimni diem servatiir (5), ita ut de cir-
devenisse : quacdam tamen terrae ejus in provincia cumpositis regionibus nonnunqiiam ad eam fere
remanseranl, quae ad omnibus adbuc terrae Sancli Cenlum millia plebis diversi sexus et actalis congre-
Martini vocabanlur, sed in laicorum mauus deve- gari vidcantur, hisi quod jam non nudis "pedihus
nerant, qui eas in bcneficio de manu episcopi tcrie- cam faciunt, sed poiius mililes, ei juvenes Itidos
bant. Ipsa vero ecclesiola ad lanlam sbliludineiri exercerit in Ca diVerSarum vanitalum, et chrsus
fucral redacla, ul nulltiin oninino fieret in ea divi- equofum; plusque ipsa die ibi inveniatiir levilalis
num officium, quoniam nec presbyteri qui paro- quam religionis, vel devolionis, plurimis jam pro
chiales ecclesias cjusdcm urbis tenebant, in ea mis- riiiiiurnitale lemporis ignorantibus qua necessitalb
sam caniare volebant, uipole hiillo supervcnieiite vel causa eadem processio fuefit inslitiua.
qui eis ibi aliquid offerret. Pauperes solummodo, 7. Praefatos ergo infirmos invisibilis igriis ince:-
qui nihil penilus habcbaiil, el procul a parocbia- dio lemporaliter coricremalos, sed, ut credimus,
libus ecclesiis mortui nori inveniebant qni cos ad ryk peccalis Suis eodem stipplicib piirgatds, eum se-
illasdeferret, ad Uanc, quia propior eral, defereban- riiores ufbis cives viderenl ad prscfatam ecclesiblarii
tur. Tuncque siiperveniens presbyler de viciiia Sari- S. Mariiui deferri, compassionis misericordia per-
cii Piali ecelesia eos sepeliebat, el si quid ab aliqiio moli lacrymas fiindebanl, loliusque ufbis thesaururri
fideli forle oblaliim fuissel, asportabat. ad S. Mariinum deferfi dicebanl, eoruriique preci-
' 6. Eodem
lempore illa ignea peslilehtia divino bus ibidem sepultorura quamcilius Domirium ejus-
judicio nimis ipsam pfovinciam oppfesserat, qua dem ecclesiae miseriufum, eamque restauraluruni,
plurimorum pedes invisibili ighe, qui ignis inferni fideli corde subjungebant. Nec fefellit eos pia fides.
vocabalur, pnblice comburi videbantur, quamobrem 8. Vitalis eliam qtiidam sefiex, opibus panper,
rion solum de ipsa provincia, verum eliam de remo- mofibus dives, Cum feslis diebus ibideiri advenientes
tis longeque positis regionibus codcm igne com- juvenes, utpoie ih spalidso et sdlilario lbco videret
busli ad ecclesiam Beatai Mariae, in tirbe Torna- cursibus, vafiisque ludiset ciamoribus lasciviendo
censi constructam, quolidie gregalim defercbantur, insistere, increpabat eos, diccns : i Noliie, dulcis-
(5) Servaiur. Istbxc processio eliainnuii) cclebratur qiiolannis. Dominica prajccdenle, a coiicionator*
innuntialiir causa biijuscc proccssiouis.
47 11ERMANNIS. MARTINI TORNAC. ABBATIS 48
simi pueri, inquielare animas fidelium hic quie- A civium inferior videbatur. H"s ergo duos milites
scentium : in veritalc enim dico vobis, eorum prc- qnidam juvenis vidil in somiiis in praefala ecclesia
cibus placalum Dominum magnuin quid infra breve siantes, et antiquas ejus ruinas resiauraremolienies.
itempus hoc in loco faclurum. » Cumqiie hoc fre- Quod cum evigilans matri suae retulissel, illa proti-
qiienler omnibus audienlibus senex ille proteslaic- mis similem aliissenlenliam protulii, dicens: <Crede,
lur, canonicorum pracposilus, vir slrenuus, nomine fili, eamdenr ecclesiam Domini misericordia ciiius
Hermannus, irridens eum uipote vclulum, ludendo restaurandam, hosque duos milites eidem loco mul-
iuterrogabat quidnam iilud cssct magnum quod ibi tum profuluros. i Quod sic posimodum conligil:
tolies praedicabat fulurnm. Cui slalim ille coram nam ambo in eadcm ecclesia Sancti Mariiui inona-
universis respoiidebal, diceiis : i Certe tu illud vide- chi sunl facii; quolque labores in ea vel pro ea pro-
bis oculis luis, sed ego non videbo. > Quod verum lulcrunt, teslis esl ille pro quo labpraverunt.
fuisse finis pfobavil j siquidem praepositus cum ger- 11. Cum ergo in Tornacensi regione bujusinodi
mano suo Sigero; candnicofum pracenlore, postea sermones a diversis pronunliarenlur de ejusdemec-
in ccenobio nostro monachus faclus, pluribus vixit clesiae restauralione, videntes cives magistrum Odo-'
annis, idque sibi ab illo sene fuisse prsedictum (re- nem cuin suis quinque clericis saecularem vilam
" velle relinquere, nccduinque
quenter nobis narravit. quo iluri essent deli-
9. Praelerea Faslredus ejusdem urbis advocatus, berasse, praefamm episcopum domnum Rabodum
terras ecclesiae ipsius de iiianu episcopt lenebal in adeunl, ut eos in eadem ecclesia rcinanerc cxhor^
beneficio. Cum videret Idam conjugem suam, gef- lafetur unanimiter deposcunt, loliusque civiiatis
manam Theoderici de Ayesniis , easdem terras ru- auxilium eis non defulurum promittunt. Congaudet
ilicis suis ad excolendum el inhabilandum dislri- episcopus, eisque secrelo convocalis petilionem
buentem, corripiens eam dicebal qupd male faceret, civiutn innotescit, mullaque suasoria supperaddit.
quae Sancii Marlini terras alienis dislribueret, et Quinque clerici respondent quidquid vellet magister
quod priusquam morerelur hoc se fecisse doleret, Odo se concessuros : lota summa concessionis vel
quoniam ciiius divina pielas eidem ecclesiolae sub- negalionis in magisiri pendet arbilrio. Episcopus
venirel. Quod eiiam verum fuisse rei probavit exi- proinde preces replicat, ulque lanti boni intrepidns
tus; nam et ipsa Ida post obilum viri sui apud nos inceptor exislat assidue exorat. Sed ille videns ibi
sanctimonialis eflecla, cum pro earumdem tei rarum nonnisi unam ipsamquc veterem el semidirutain
redefnptione videret nos conlra ipsos rnsticos, qui- consistere ecclesiolam, taiui ponderis sarcinam ag-
bus eas tradideral, contendere, pectus suum cum „ gredi pavitabal. Egredilur de domo episcopi nullo
geiiiitu valido perculicns, se hujus rei culpabilem certe responso reildito, nec tamen cessal episcopus
falebalur, sibique boc a inarito suo saepius praedi- ileriim iiefumque animum ejus ad hoc opus aggrc-
ctum fatebatur. ldein ctiam tastredusmuliotiescum diendum accendere ; vidensque se parum proficere,
mUitibus sttis Cquiians dum ante ipsam ccclesiolam quemdam religiosum presbyterum Gislebertum ac-
perlransirei, mantts el oculos ad januas attollens cersit, qui in eadem regione tunc temporis ac^i pro-
lacrymis aiebat : Ah! sancle Martine, quare pheta quilibel bonorabatur, quique nunc in ecclesia
IQIIrespicis islam luam landiu desolatam ecclesiam! Sancti Pelri Hehionensis (7) coram altari sepullus
am, qiueso, ejus miserere el eam reslaurari con- quiescil. Hoc ergo sibi junclo, iterum lolis viribus
S.um
cede. Quem cum lalia saepius orantem milites sui aiiimum magislri niiiiur inflammare, proponens
audientes, suaderenl ei ut de comprovincialibus Aposloli sentenliam, quod qtii plus laboravcrit, plus
coenobiis ailiqiios illic monachos intromitlerel, re- mercedis accipiel, et quoniam per multas tribula*
spondebal ille se nullum invenire qui in lanla pau- tiones oporlet nos intrare in regnum Dei (Act. xiv,
perfatcvellei inlroire. « Cselerum si quem, aiebat, 21); quodque honorabilius et commodius ci foret
reperirem qui hic vellet habilare, banc quoque ec- apud Deum et homines si novum fundamenluin Ec-
clesiolam reslaurare, Dcum lestor el sanctos ejus Q clesiac ipse fieret, qu»m si aliquod ccenobium olim
quod de to.tai lerra mea non passum quidem pedis constructum ingrediens, super alienum fundamen-
fdiis dimiltcreraj sed omnia quaeliabeo liuic ecclesiae tum acdificarel. Tot lanlisque sentenliarum spiculis
tonlraderem. » Qui lamen anle domini Odonis ad- landem magister deviclus ad ultimum respondel se
rentum in festo Sancti Medardi ab inimicis suis oc- ibidem remansurum, si episcopali privilegio ab omni
risus, quod diu dcsideraveral videre non poluit, exaclione libera sibi traderetur eadem ecclesiola.
filiosquc suos non tain benevolos erga locuin exi- Supra modura ponlifex exhilaralus canonicorum
lientes rcliquit. convenlum evocat, ulque boc benigne concederet
10. ln eadem eliam urbe Tornacensi duo milites exorat, sed illi quodammodo fulurorum praenuiitii
maiiebant, quorum unus, noiniiie Gualierus, filius conjeclores id omnino concedere denegant, diccntes
Huberliyde potenlioribus provinciae oplimalibus ha- comprovinciales malrem ecclesiam dcserluros, et
bebalur; aller vcro Radulfus de Osnmnl (6) nullo Sancli Marlini inonaslerium pro inbabitaniium re-

(C) Radulfus de Osmunt. Pater aucloris hujns bi- (7) Ilelnonensis. ln ecclcsia Sancli Amandi in Pa-
sloiia.-. bula iv leucis a Tornacu.
49 DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINl TORNAC. 50
Iigione frequenialuros; sicque sc quidem diminuen- A j Bruno, dixii eonjugium illud non esse legitimwni
dos, illos vero super se fore augmenlaiidos. Talibus quoiiiam coiisanguinilalis linca propinqui erant ,
objectionibus cernens episcopus per aliquol dies pfopheUivilqiie posleros Balduini non diu posses-
suam petitionem prolongari, meluensque ne in his suros iiirumque comitalum. Quod verum fuisse finis
dilaiioiiibus magistrum Odonem contingeret alias probavit; nam Balduinus, qui lnsulae jacet, timens
proficisci, rursnm eyocatis canonicis, ubi vidit om- ne post nioriem suam seditio nascereiur inier filios
nes preces suas ineassum elfundi, aliquanlulum ani- stios Balduiiium et Roberlum, lotam lerram suam
iiio moius : < Eia, inquii, jam nunc in nomine in vila sua Balduino dedil, et optimales suos homi-
Domini, el virtule obedienliae praecipio vobis ut di- niuni et fideliiatem promitlere fecil, ila ut apud
calis si ecclesiam, quae in manu mea esl ei ad ve- Aldenardam super reliquias sanctorum, praesenle
siram commuiiioucm nequaquam perlinel, non liceat palre et filio mullisque principibiis, idem B.oberlus
iiiibi traderehis qui in ea Deo serviani, ei ad hono- publice juravit quod nec ipsi Balduino, nec huerer
rem Dei eam conslruere studeant. • Tunc illi obe- dibus ejus aliquo modo de lerra Flandriae noceret,
dientiae vinculo conslricti, scienlesque ccclesiam quo juramenlo compteto, de Flandria exivil el in
illam in manu episcopi esse, el quod vellel exinde Frisiam secessit.
licere ei facere, nec se jure canonico aliquid contra BI 13. Post aliquot vero annos audiens BaldUinum
dicere posse, tandem consilio acceplo dicunl se germanum suum defuncliiin, ct in cosnobio Hasno-
quod episcopo de ea placeret esse conccssuros, ea niensi sepulium, filiumque ejus Ernulfum jam Flan-
lamen condilione ut de parocbianis suis absque sua drenseni comitem faclum, quibtisdam Flandriae prin-
concessione nullum Jiceret, postquam in saeculari cipibus secrele coiivocatis multisque muneribus
vita defunclus esset, ibidem sepeliri. Episcopus iia- promissis, Flandriam intravit, praelermissoqucjura-
r,ue magnifice gratulatus, sequenli Domiuica, f|ii;e menlo quod fecerat, bellum conlra nepotem suuni
fuil vi Nonas Maii, in crasiino apostolorum Pbi- paravit. Quod audiens Ernulfus, junclo sibi Pbilippo
lippi el Jacobi, congregala maxima processione ca- Francorum rege, de cujus manu terram susceperal,
nonicorum lotiusque populi, pracfalum magisiruui patruo suo Roberlo cum exercilu suo apud caslrum
Odonem ciim suis quiiiqiie clericis ad ecclesiam, in Casletum occurril: ibique praelio conserto el Ernui-
hoiiorem sanctissimi Chrisli confessoris atque pon- fo interfeclo, Robertus Flandriam obtinuit, et Ri-
tificis Marlini fundalam, quae pro inipctu barbarico cbeldis mater Erniilfi de Flandria pulsa cum altero
oiim faclo, amisso monacborum obscquio sibi sub filio suo Balduino , comilatum Ilainoensem repeliit,
abbate servienlium, destrucin fuerat, eos dedticii, sicque prophetiam Leonis papae veram esse claruit.
^
carni|iie eis liberam el episcopali privilegio confir- Robertus autcm slatim Iegalos ad lienricum impe-
malam coram omnibus tradit, sicque eos ibidem ralorem direxil, rogans ut, si necesse esset, sibi
sub regula Sancii Auguslini canbnice in babitu cle- adjulor cxislerel. Ex hislegatisfuit unus Balduiiiiis
ricali Deo servituros dimisil. Facla vero sunt haec advocatus Tomacensis, qui poslea monacbus fuit
anno DominicaeIiicarnalionis 1092, apostolicce sedi domini Anselmi Cantuariensis arcbiepiscopi, quique
praesidente papa.URBAiso, Remensi vero arcbiepi- relulil quod, dum Coloniaepropinqiiasseni, obviave-
scopo Rainaldo, Tornacensi ac Noviomensi episcopo runl cuidani maironae boneslae et ignolae, a qua re-
domno Rabodo, Francorum regnum regente Phi- quisiti qtii essent, unde venirenl, quo lendereni,
lippo, Romanorum imperatore Henrico, Anglis etiam cum nollent ei rem sicut erat revelare : Scio, inquit,
priiicipanle iuclylo rege Guillelmo, Roberti Norlh- vos esse legaios Roberii Flandrensis comilis, qui
mannorum comitis filio, qui, Heraldo rege ciim juramentum quod patri suo pro gerinano «iio fecc-
exercilu suo deviclo, violenler sibi Angliain subje- rat praetergressus, lilium ejus interfecil, el lerram
cerat, Flaudrensium comilalum lenente juniore Ro- ejus invasil; vos quoque nunc ad imperatorem Hen-
berlo Frisionis Glio. ricum propter oblinendam graiiam el amiciliam
12. Roberlus isle filius fuil Balduini comilis, U j dirigil. Sciatis itaque vos prosperuiri iler etgraiiam
qiii ecclesiam Sancti Petri oppido Islensi aedificavit, Caesaris babiluros, ipsumque Robertum cum filio
el carionicos in ea posuit, seque ibidem sepeliri suo Flandriam pacifice possessurum, sed nepolem
mandavil. Quo mortuo Balduinus filius frater prae- suum qui ex filio suo genilus iueril, sine prole mo-
fati Roberii ei successil, qui ecclesiam Sancli Pelri rilurum, cui succedet quidam pulcber juvenis de
liasnoniensis cousiruxil, ibique monacbos posuil, Dacia veniens, qui tamen et ipse sine prole morie-
et in ea se sepeliri mandavit. Hic Balduinus pra> tnr : post quem duo alii de Fiandria conlendent,
ceplo patris sui Balduini comitis Richeldem, uxorem alterque eorum allerum interficiel, et vi.ctor Flan-
Ilermanni comilis Montensis, post moriem ejus con- driam oblinebit, ipsiusquehaeredes Flandriam possi-
jugem duxit, el ex ea duos filios Balduinum et Er- debunt usque ad tempus Aniichristi. Haecego adhii»
nulfuin genuil, sicque paeala diutiiis sedilione, quae parvultis a praefato Balduino Tornacensi advocalo,
longo lempore inter eos duraverat, utrumque comi- qui unus ex legatis liierat, narrari audivi. Nunc au-
'
tatum, Flaudrensem scilicel et Moniensem, lenuii. . tem jam in senium vergens vera esse propriis oculis,
Quod audiens Leo lunc lemporis papa Romanus, sicul dixeral, conspicio.
qui prius fuerat Tulleiisis episcopus, et vocabatur 14. Robeitus namque pradictus in magna pace
JSI HERMANNl S. MARTINl TORNAC. ABBATIS 52
Flandriam tenuit, roullaeque potenliae fuit, adeo ut. A tum, praccepilque ut, adscilo archicpiscopo Ebora-
privignamsuafn(8)duxerilPhilippusrexFrancorum, censi.congregarctur concilium cpiscoporuin elabba-
t!e qua genuit regem Ludovicum. Sororem acccpit luin loliusque Angliae ccclesiaslicarum personarum,
Giiillolmus comes Norlhmannonjm, qui, interfeclo> ad diUiniendum eeclesiastica censura lantum nego-
Heraldo rege Angliae, violenter Anglia capla duos tium. In gencrali (11) ergo concilio requisita est
principatus oblinuil, exislens comes Nqrthinaniip- abbatissa, in cujus monaslerio puella illa fueral nu-
runi ct rex Anglorum, ila ul insigillo(9) suo ex una trita, ulrtiin ne revera more sanctiinonialium velo
parle sederet super equuni ut comes, ex alia super capiti iinposito benedictione cjiiscopali fuissel con-
ihronumcum sceptro ut rex, genuitqne ex Mathilde secrata. Respondit abbatissa publice coram onmibus:
filia comiiisFIandrensislres filios, Guillelnium scili- t Revera rex. David paler ejtis mihi eam commen-
cel.qui ei primus successil; Roberlum cui coniila- davit, non ut sanctiuionialis fierei, sed ut solum-
tumNorlhinanniaededil.Terlius filius fuit Henricus, modo in ecclesi.a nosira propler caulelam cum ca3-
giiiprimo quideni nihil habuit.iia ul defuncio palre leris puellis noslris coaetaneis suis niitrirelur, et
suo inclyio rege Guillelmo non nisi miles cum caele- litteris erudiretur ; cum autem jam adolevisset,
ris esse videreiur, sed mirabilis forluna eum prosecuta nunlialum mihi quadam die regem Guillelmum, do-
est; nam germanus ejus Guillelmus rex juvenis. cum 6 mini mei regis Ilenrici germaniim,qui luncvivebal,
postdec,ein(lp)annosferercgnisiii in silvamissetve- propler eam videndam venisse, jamque cum inilili-
nalum, etvidissetunum ccrvuin Iranseunlem, praece- bus suis anle januas ccclesiae noslrae desceudisse,
pit milili suo, noiniiie Waltero Tirello, ut cum arcu ulque januae sibi orandi gratia aperirentur praece-
el sagittis slans coiitra sc, ex alia parte non per- pisse. Hpc atidiens nimiumque perlerrila, i;e fortc
mitlerel cervum iransire; sed miles, tenso arcu pro ille ul juvenis el rex indomitus, qui oinpe quod
cervo sagitlam jaciens, regem in corde percussit, animo sibi occurrissel illico facere volcbat, visa
el sine mora exsiinxil; sicque Henricus germanns pulcbriludine puellae aliqiiam ei illiciiam violentiam
qui ni|iil anl_ea habueral, ei in regno successil. faceret.qui lam improvisus et insperatus propter
Cuniquc vidisset fratrem squm Robertum cbiniiein eam videndain advenissei, in secrelius cubiculum
Nprlhmannorum cpiitra se rebellantem, et regnum eam iiiiroiuxi, rem ei sicul erat aperui, eaque vo-
Angliae repetenlero ec quod major nalij esset, et lenle velum unum capiti ejus imposui, qualcnus eo
Puillelmo germano suo succedere majqri jure debc- yiso rex ab iilicilo coiuplexu-revocarctur. Nec rae
ret, Henricus congregalo exercitu mare transivit, fefellil s'pes mea. Rex siquidem quasi propler inspi-
Northmaimiam inlravii, praelioque conserto Rober- ciendas rosas, el alias llorenles herbas ciaustrum
tum fralrem suum victtim et eapium in Anglia re- " nostrum ingressus, mox ul eam vidit cnm caeteris
duxit, ct usque ad diein morlis suae in quodam ca- puellis nostris velum capjte geslantem, clauslro cx-
slello clausum tenuit, quiilquid lamcnei uccessarium ivit, et ab ecclesia rccessil, aperlc pstendens se
ijirebus corporalibus erat sicut sibimet exbiberi et nounisi propler eam venisse. Cum autem rex David
pijnistrari praecepit; sicque rursumrcgnum Angliseet pater puellae infra eatndem It£bdomadam ad eccle-
comitatum Nortbinanniae solus oblinuit, ct sigillmn siam noslraiii venissel, veluinque super caput filiae
paiernum sibi fieri praecepit. De quo Henrico quia su33 vidissel, iralus yeluin conscidil, et ad lerram
meiilionem feci, el aliqs referendi locus non eril, projeclum pedibus suis eonculcavil, filiamqne siiam
licet multiim a ccepta narratione digredi videar, secum redtixil. > Inquisila inde abbaiissa quot an-
quiddam lamen memoria dignum t|icam. norum lunc fuisset pttella , respoudit duodennem
15. Hic ergo coiilirmaius in regnp, voluit conju- esse poiuisse. Tunc rege mouente archiepiscopum
gem habere puellam quamdam, liliam David regis ul juberet super boc judiciuni fiefi, episcopi et ab-
Scoliae, dixilque D. Anselmo, lunc temporis Caniua- bates, consilio acceplo lectisque divcrsis capitulis
riensis urbis venerabili archiepiscopo, ul eam'sibi caiionum, in commune judicaveruut propler huju^-
benediceret et solemnibus nuptiis benedictam in r, niodi factum non ei prohibendum conjugium, quo-
conjugium sociarel. Respondtt archiepiscopus se niam quandiu infra legilimam aelalem sub luiela
nolle eam bcnedicere, nec suo consilio regeiri in patris fueral, n.ihil ei sine ejiis assensu lacere li-
conjugiiim eam sil)isociatiirum,qupniam velum san- cueral. Finilo judicio, rex inlcrrogavil archiepisco-
ctimonialium, sicul ipse cerlo didiccrat, gestasset pum si quid vellet in eo calumniari. Respondit dp-
super capul suum, quo se coelesiis polius quam ter- niinus Anselmus se non illud calumnialurum, quo-
reni regis monslrasset fore sponsam. Rex conlra niain reverq secundum canonum decrcta recte
dixitse promisisse, et eliam jurejurando confirmasse judicassenl. Tunc rex : < Quandoquidem, inquit,
palri ejus regi David quod eam conjugem ducercl, judicium prolalum laudalis, volo ul puellam mibi
ideoqne pro conservando iuramento suo se non eiim desponselis. > Et dominns Anselmus : < Judicitim,
.iimissurum, nisi canonico judicio fuisset determina- inquil, non reprehendo; sed simajestas vesira mibi
(8) Privignam suam. Berlam, filiam Florenlii Hpl- (10) Posl decem.Imo post tredecim vide Henricum
andiae comitis. Huntindon. lib. vn.
(9) In sigillostto. Habetur simile sigillum Guillelmi 111) ln generali. Vide Eadmerum, lib. III Hist.
apud Se,Jdenumad Eadmeri hist. NOYOI-., D. 166. Novor., pag. 57. Malmesbur. fol. 88.
53 DE ftESTAURATlONE ABBATI^E S. MARTINI TORNAC. 54
eredere vellel ut eam non duceretis consulerem, A venit pfopter audaciam eorumdem videndam. Qua-
quoni.am, qiiomodocunque contigerit, lamen veliim dam ergo die cum exiens, el juveniliter de fortilu-
super capul siium portavit, et sullicienter de filia- dine sua exsultans rogayit iiuum ex opposila acie,.
bns regnm aut comitum vobis invenire possetis. i nomine Cosceguinum de Forest, ut solas conlra
Rege yero In eo quod coeperat perseverante, snb- se solum vcniret : Respondil ille se non ven-
juiixil ille yir sanclissimus : Vos quidem, ilomlne turum, quoniam dominus suus erat, et ne for-
rex, consilio meo praetefmisso facietis quod vobis luito casu eum laederet limebat; comes vero, iterum
placuerit, sed qui diulius vixerit, pulo quod videbit alque iteriim eum in se provocans jamque eum ti-
non diu Angliam gavisnram de prole quae de ea mirium et ignavum appellans, ut conlra se veniret
nata fuerit. Ha;c ego adolescens eum dixisse audivi, nimio taedio exiorslt. Tandem miles, crebra ejus
iiiinc vero magna parte virieo jam contigisse. admonitione provocatus, lanceam levavit, et equo
16. Rex itaque de ea duos filios et unam filiam vehemenler calcaribus impulso adversus eum cucur-
genuit, e quibtis filii jam adolescentes, dum de Norlh- ril, volensque eum mititari ludo de equo suo deji-
mannia in Angliam redirent, fracia nave cum multis cere, lanceam ei in corde fixit, sine mora exslinxir,
aliis in mari perierunl, filiam vero, cuni mullis opi- totamque regioiiem nimio luclu complevit: maxi-
bu3 sibi a patre trinsmissam, Uenricus Romanorum " maeenim famae et inclyli uominis ille comes lunc
iinperator conjugem duxit, nuptiasque Lcodii cum lemporis erat, et ila omnes raplores el latrones de
magna glorin celebravil; sed, uno filio ex ea genito, lerra sua expnlerat, ut in nulla regione major pax et
celeri riiorte praevenlus eam viduam Yeliqnit. Quoe securiias invenireiur quam in sua. Eo ergo tania
viduala, riirsns comili Andegavensi nupsit, cum, levilale, seu stnllitia sine prole inlerfeeto,"uxor ejus
subilo paire ejus in urbe Rotomagensi defuncto.An- relicia vidua nupsii prope Saxoniam Simoni duci Au-
glorum proceres Siepbanum comitem Boloniensem, xatioe, peperitque ei plures filios.
comilis Tbeobaldi Campaniensis germanum, super 18. Robertus itaqiie comes Flandrensis lam ndbi-
se regem constiluiuit. Iltirie Robertus Henriei regis liter dislribntis filiabus suis, lolani Flandriam mo-
ex conciibina fi.lius,grayiler indignatiis, contra eum riens Robeflo iilio suo reliquit. In cujus tempora
palam rebellavit, eumque in praelio captum in quo- domnus Odo cum clericis suis saecnlo renuntians,
dam casiello, quod sibi paier suus dederat, vinclum sancti MarliniTornacensis ecclesiam intravil, ipsum-
reclusit, et sorori snaeut cum fili.osuo citius in An- que comilem cum Clemenlia sua liberalem sibi ad-
gliam Iransirel et regnum palernum susciperet man- julorem invenit. Quae nimirum Clementia de BuV-
davit. I||a, puians se ctincla prospera reperturam, Q gundia orta, filia fuit Guillelmi Burgundionum ducis,
celeriter pertransivii, sed secus quam crediderat germanaque domni Guidonis Viennensis archiepi-
invenil; nam conjux Siepbani principis sibi junclis scppi, qui postmodum papa Romanus effeclus, voca-
forlilerei restilit. Ipse qnoque Stephaniis post pau- tus est Calislus, tetiuitque Remis concilium generale
cos dies quibusdam paclionibus Roberlo reconci- lempore Radulfi archiepiscopi, qui vocalus esl Viri-
lialus, ei de vir.eulis educlus , rursus Anglorum dis; successorque fuit Manassae,prsedecessor vero
regniim oblinuit, sicque (ilia regis Henrici vana spe Rainaldi Andegavensis episcopi. HaecveroClementia
delusam fore ingemuii, et fuiurorum quidem incerli cum de viro suo comite Roberlo genuisset tres filios
siimus. Hoc vero uimm aperle videmus secundum infra ires annos, timens ne si plures adbuc genera-
propbeliam domini Anselmi non diu gavisam esse rel inler se,de Flandria contenrierent, arte muliebii
Angliam de prole illius reginae, quae posl velum egit ne ullra pareret. Quotl ultione divina sic vindi-
porlalum regi Hcnrico nupseral, imo diulina sedi- caium est, ulct lilii ejus oinnes diu ante eam mo-
lione vaslalam cl oppressam de prislinis riivitiis ad rerenlur, et ipsa postmodum in viduilate sua alios
magnam paupertatem deveuissu. Npn ergo conlem- coiuites cerncns, miillaque mala ab eis snstinens,
ncrida, sed polius veneranda el limenda sunt verba sero defleret scse cum prolc sua exhacredalain forc.
sapienliuni et Ecclesiie praelalorum, quoniam et su- D 19. Postduosvero semiannos conversionis domini
pradietam propbeiiam Leoais papae de Balduino Odonis Urbanus papa in concilio. Claremoulensi
comite Flandrensi, qui coiisanguineam suam duxii, monuil universos episcopos quatenus sibi subjectis
et sequeiiteni domiui Anselmi de rege Anglorum populis pro remissione peccalo.riim.suoriiin iiijunge-
vcrasfuisse manifesliim esl. Nunc aulemad ea quae rent J.erosolymam ire, ei sepulcrum Dominicuin una
de Robertd Flaudrensi comile iguola illa matrona ciim ipsa civitale de paganorum manibus liberarc.
iegalisejus pnrdixit redeamus, ct quam vera fuerint Tunc vero cemeres innumerabilem populum de Oc-
paucis expliceinus. cidentis partibus, ac si divinitus praeceptum fuissel,
17. Robertus ilaque ille, ul supra scriplum est, genitale soliiin relinquere et Jernsalein tendere. Ilac
privignam suain dedit regi Francorum Philippo, itaque occasione praefalus comes Robertus una cum
sororem Noribmaiinioe comili Guillelmo, e dtiabus Godefrido comile Boloniensi, Roberlo comitc North-
filiabus, unam regi Danorum Canulo, de qua nalus manniae, Raimundo comite sancti jEgidii, Hiigoiio
cst Carolus; aliam vero comiti Brusellensi Henricd. coinitc Vermandensi, Balduino comite Montensi,An-
Qui cum audisset Everardum Tornacensem caslella- selmo de Ribemonie, Clarenbaldp de Vendolio.
lium strenuissimos militcssecum babere, Tornacum ninllisqiie aliis principibus, relicla Flandria cum
55 HERMANNIS. MARTINI TORNAC. ABBATIS 56
popnlo, Deiproficiscilur.Obsessa captaqueAntiocbia, A cipes de aliis negoiiis loqui voluissenl, ille se nulli
{in.ulii.squealiis civilalibiis, nd ultimiim auxiliaQte responsurum, donec pauperculae vncca sua reddita
D.eoJerosolymam viclor ingredilur, expnlsisque aut fuisset juravit; sicque milliesab ea benedicluspeti-
ijiilerfeclis paganis, el Cbris|ianis intromissis, rege- tioni ejus satisfepit.
gue constitulo Flandriam regreditur, et cum magna 24. In vi,llaiquae dicitur Turboldis (12), singnlis
gloria susceptus per xn fere annps prpvinciae do- annis iii festp sancti Joannis mercatum magnum
triinatur. esse consuevit. Dictum esl comiii quod decem mi-
20. Post haeccum a rege Francorum Ludovicp liles fiducia parenltim suornm abstulissent cuidam
sorpris suae filio, ad expugnandum quoddam castel- negoliatpri ad mercalum venjenti aliqnid de sarcina
lum quod vpcatur Doiiini Marlini fuisset evocalus, sua. Prolinus coines exsiliens eos cepii, et in qua-
dum mpve sup fortiter cerlat in praclio, et longius dam dpmp recl|isit, parenles vero eor.um nimis per-
fugat regis adversarios, laboris nimielate defessus territi, et celpriler venientes ad misericordiam co-
ad leclum porialur, et posl triduum ibidem de- mitis, urgebanl ut quantumcunqpe vellet pecuniae
(iinctus, ab epdem rege regnique principibus cum ve( equQrum susciperet, lantummodp iil eos non
niagno luctu Atrebatum defertur, el in ecclesia suspenderet. Comes aulem, sjmulans s.e precibns eo-
Sanc(i Yeda^ti sepclitur. Qup sepuUp, Slalini rex " rum sal'isfaeturiim, dixit e.is ul parum cxspeclarent,
lialduinurii filiiim ejus adolescenlulum, necdum donec ipse domum inlrpgressus, reisque illis collo-
mililem factum, cum malre sua vocavil, tolamquc Ciilugrursus ad eps exiret. Dixit, siatimque cum
palernam lerrain ei reddidii, et optimatibus Flan- paucis, yiris. ingressus, eos intra domum eamdem
driae, iit ei cpram se Iiominium facerent, praecepii, suspendi prxcepit; rog^ntibus. autera yiris iH sibi
sicque in Franciam rediit. Quid evgo dicam deBal- parceret, nec perpetuam pareQtu.nt eorum in\mici-
duino, ciijus animi etiam in lenera aelate fueril ? tiam eos incurrere facerei, parcens eis, praecepil
21. Reeedenlerege oplimales suosvocavit, pacem reis illis ut qui ex eis evadere velfet socium suum
sc velle tenere insinuavit, ntque se inde adjuvarenl suspenrierei. Sicergp noyem suspensis,cum deci^us
rogavit, et siquis eam primus viplarel, jusUliam se superes,set, comes ei, jussit, ut iunem ullra 'rabem
^le ep faciurum praedixit, nulliim lamen ecrum pa- jaceret, ei s.uper scamnum staris de ipsoi"uneiaqueum
cem jiirAre. cpegii. P.rincip.e.spacem se servaturpa in coUo suo aptaret.Quofacto, corr\es scaninum pedp
promiserunt, sicque soluta esl curia pluriniis dicen- longius propellens eum duobu,scubitis a lerra pea-
|.ibiis per lalem puerum non facile paccm posse fieri, dentem reliquit;sicque cum viris domum regresyis,
rjnoniam nullus eum timeret. rursus a parentibus eorum exoratus: Eia, inquit,
'
22. Posi duos fere menses mulier quaeJam pau- cgredimini et eos educite, eductosqiie nealiquid ul-
percula duas vaccas a quodam raptore sibi ablatas terius in lerra niea capiant admonete. Dixit, sla-
csse comili conqucrilur, e| ubi raptor manere.1 os- limqne equum ascendens a loco recessit. Parenles
lcndii. Illico juvenis comes raptorem insequiii^r, verodomum ingressi.omnes cognatos suossuspen-
eumque comprehensum, Brugias ducit: roganlibus s.os, et jam morluos inveneru^t niinisque perter-
cunciis ne m?Iilem suspendj, vel pculps ejus ertii riti fngerunt. Pro hujusmprii ergp geslis ita omnes
faceret, neulrum se faclurum respondit. Prollnus raptores exterrueral, ul npn solum aliquid auferre,
vcro vas aeneum maximum, quod vulgus lebelem verum ctiam si vestem preliosam, vel scyphum au-
scu caldariam vocat, publicein foro, videntibus cun- Teuni in via reperisset, nullus levare auderet. Feli-
clis, in sublime appendi et nqtia impleri praecepit, cem se Flandria dicere posset, si lanlum principem
igneqne magnp supposilo, duin niiriis ferverel aqua diu habere meruissel, sed ille ubi tania pace facta ,
lriilitem illum cum omnibus induirienlis siiis etiam nuUam sibi per totum" nnnum ^ueri.moniam afferri
gladio accinctum in caldariam projici fccit, sicque vidit, turpe deputans domi quielum residere ulpote
eum in aqua fervenle necavit. Tanlus timor illico juvenis el vix xxx annorum existens, armis milita-
omnes invasil, ul nullus deinde in tota Fiandria ali- D ribus seipsum coepil exercere, et qiiocunqneroili-
quid auferre praesumpserit. tes praeliandi gratia convenisse audiebai, illico siinu
25. Quadam die ecclpsiam S. Petri Gaudensis adesse ardebat.
propter aiidiendas vesperas irigrediebatur, curii su- 25. Eo lempore Henricus p.raefatus rex Anglo-
bito quaedam paupercula vaccam suam sibi furlo rum irigressus Norlhmanniam, conlra fralrera suum
ablatam esse conqnesla est, quam cum comes.dul- Robertym cpmUem praeliabatur, eumqne viclum
ciler exoraret, iitse exspectaret ad ostiuni donec duxilin Angliam; cujus filius Guillelmus puer de-
vesperas audissel, illa verp respoiiderel p.ra? multi- cennis exhaercdalus ad Balduinum Elandrensem co-
ludine militum et principum eum circumstantium, mitem confugit; quera ille nulriens xrv aetatis suae
gibi ulterius non dandam facullateni ei. •Ibquendi, anno militem fecit, eumqrie conlra pairuura sinini
ille prolinus exlraclum pallinrh suum ei dedit, et ul regem Angliae, qui genilorem suum clausum lenc-
illnd sibi usque posi vesperas servaret, prdecepit: bat, rebellare admonens, saepius ctim eo Norih-
finilisque vesperis dum comi.tem circumdarites p.rin- rnanniain aggredi co>pil. Rex vero Henricus man-

(12) Tujholdis, vulgo Torholl propc Brugas.


57 DE RESTAURATIONE ABBATIJE S. MARTINI TORNAC. 58
davil, ut ab infcsiaiione sua desislerel, alioquin Bru- A clesiis dcreliquil, el quoil nullus in viribus suis con-
gias cum cxeiciiu se ventiiruni scire|. Protinus ijle (idpre dpbeal edpcuit. Carphis ergo consanguineus
remandavit ei nc laniiun labprem subirel, sed potius pjus siiccedens, in juslilin auidem lenerida minor eo
seei Roibomngi opcursurum seiret. Dixil, s,iaiimT npn fuit; in prudeniia vero ct cautela, quoniara
que legatum cum qiiingenlis mililibns subseculus aliquantubim proveclioris aetatis eral, oinnino eum
csi, Roihomngum urbem, in qua rex morabatnr, vicit; Ecclcsias quoque sic tuebatur, ut jam Paier
advenii, Ianceaque in porta civilatis defixa, ul regi Ecclesiarum vocaretur; dp quo unuin referam quod
comiiem Flandrensem adesse dicerent civibus memoriae occurril, ul per boc cujlis devoiioois fueril
exclamavii. Rcx vero quia duo millia militnm se- fjgnoscalur.
ciim habebat, ut, lanluin slrepilum lanlam.iue au- 27. (n riie l',[Hiili;uii;c,dum curiain suam Brtigi?
daciam vidit, ulpole vir prudentisshnus se" conlra vidisset abbaiem Sancti Berlini, dpmnum scilice>.
insensatiim juvenem non egressurum dixil, cundis- Joannem, ingredientem, protinns vocans eum : «Do-
que inilitibus suis. ut iiul.tis de porla exire praesu- mine, inquil, abba, quis liodie canlavit irinjorem
rei coinmi.nando praecepii, i qiioniain cum fatiga- missnm in ecclesia Sancii Rertini ? i Respondenie
iiis, iiiquii, fueril revertelur el de lerra mea ni- abbaienon defuisse qui eam boiiorificecantarel,quo-
hilsecum deferct. » Comes ilaque niinis conlrista- B iiiam plusquam ccntum monachi in convenlu suo
tus co quod nnllum dp cjviiaie possel exlrabere, essent, comes subjtinxit: < In lanla solemniiate de-
dumciyiia.lis,niuro$yQpiferandopircuiret,elquidage. buisseiis eam cantare, et cum fratribus in refeclo-
re posseiignoraret.non enimlantam urbem lampau- rio comedeie, eisqiie qui lola nocle vigilaverunt ad
cis milUibus e*pugnare vaieljal, commicit eniinus, Matutinos, de bis quse comiles, atilecessores mei
gregem cervornm quos re.%in proximo nemore rc- dederupt l^onain refectionem providere, non iij
cltiseral. Exrlainansque juvenis : c Etsi, inquit.nibil purjn iiiea residere. ( Picenle vero abbale se liben-
aliud posjsumfacere, saltem cervos jstosde clansiris lius missam cantasse quam i(luc advenisse, sed pro-
eripiam, et Ijbcros reddam. j Dixif, slalimque cum pier mililem quemdam qui sibi auferebat terram
mililibns cu,rrens gladiis evaginalis forlissima,m se- quap) ccelesia sua plusquam LX annis quiete pos-
pem illani quaede slipitjbnsfactacervos reclusps le- sederal, i|luc venire cpmpulsum fuisse, addit co-
nebat, abscidil, cervosque per agros dispersit, el sic mes; « Et quare |ioc milii per famiiltim vestrum ncn
nullo ncgotio peraclo Flandriam rediit. mandasiis? vestrum eiiim esl pro me orare, meum
26.1nlerea Carohim amitae suae(15)filium, quem vero ecciesias tupriel defendere. i Dixil, stalimque
de Canuio Daiiorum rege pepereral, posl mortem milile accersilo inlerrogavit cur ecclesiam Sancti
patris sui ad se venieniem libenler relinuit, eique C Bertini inquietaret de lerra illa, quam lanlo lem-
germanam (14J RadulfiPeronnensis comilis conjugio pore possederat 1 Resppndenle milite ecclesiam ter-
sociavil, et ut Flandriam se absente servarpl cora- rara illam injusle lenuisse, quoniam juris stii esset,
mendavit; sicque securior Norlhmnnniam frequen- aitcomes: « Sicut palervesterinrie lacuii, sic elvos.
tare cospit; sed haecarmorum el miliiiaeexerciiatio, tacele, quia pcr animam comilis Balduiui juro
licei ei magnam exsullationem, uipole juveni, in- quod.si exinde querimoniam audiero, nihii aliud
ferret, monachis lamen el clericis caeierisque sa- faciam rie vobis, nisi quod ipse comes deillo fecil,
pienlibus ingentem exhibebnl tristitiam, quoniam quem Brugis in caldaria bulliviu i Sic pacem sibi a,
omnes pracconabanlur npn ditt euni inter lol p.eci- comile factam narrayit mibi praefalus abbas Joannes.
cula vivere pos>e. Nec eos fefellil opinio, quinimo 28. Sed quia iali principe digna non fuil Flan-
limorquem limeba.nl evcnil eis, nam dum nimis dria, viri inipii, Beriulfus sciljcel Brugensis Eccle-
assidtie infeslal Northmaniiiani.u quodam milile gla- siae praeposilus, el cognati ejus, qui se comitis ser-
dio snper nasum vulnerainr; nec lamen propter vos esse denegabant pro juslitia quam faciebat,
vulnus praelio cedens, nimio, calore solis concussus confoederati in unumsecreto co|)lra epm conjurave-,
exaestual, vulniisque inlmnescens eum invitum co,- _ runl. Quod <um comiti apud Ypram nunliatum
git rcverti Alrebalum, ibique medicis ascilis facile fuisset, el ne Brugias irel a mullis admonerelur, il-.
cnraliis ftiisset, si cibis noxiis abs,tinere voluissel. le respondit se pro jusliiia.si Detis vcllcl, mori para^
Sed diim ne carnem anserinam, nec alia similia di- luin, ncc se a juslitia relaxandum, slalimque cum.
mitlerel, vulnere gravaius deficit, totoque anito mililibiis suis Br^gias veniens munitionem quamdain
Ieclo decumbil; propfer laedium lamen devilandum qiiam iideni conjpra(ores fecerant succcndit, el ad,
se multoties deloeo ari lociim facit in leclica defcr- propriam donium rediit, in crastino vero SUIIIPIQ
ri. Ad iiltimum cuiii jain videret se non posse eva- niaiie surgens, etde soliopalalii sui ad sol,ium eccl^-.
dere, praefatum Carolum successorem sibi constti- siaeSaiicti Ponatiani transiens, missam a capelluv^
luens, Flandriam ei iradidit, sicque apud Sanctum suo ibidem sibi canlari praecepit; eral enim fcia
Berlinum monachus factus, et infra oeto dies de- quarla secnndae bebdomadae in Quadragesima. Cum
funcius, ingenlem luclum ct tristiiiain cunclis Ec- erga jam in Epislola oratio Eslher legeretur, et co-

(13) Amiiw suw. Adelae filiac Robcrii senioris mitisViromnnd. filiam Rainaldi Clarotnonl. el Adclae
Flandriic comilis. prafalae.
(14) Germanam. Margarilam sororcm Radulfi co-
59 HERMANNJ S. MARTINl TORNAC. ABBATIS 60
mes in oratione prostralus psalterio aperto psalmos A i Berliilfus 'praepositus quanlum polerat se de inorie
legcret, qmcdam pnupercula siiperveniens eleemo- ejus vdlens excusare, de columnis marmoreis pre-
syrinm ab eo poposcit; et de xni mimmis quos liosum illi sepulcrum in eoilem loco, coenaculi nbi
iiiore siio rpmes super psnlterinm posuernt, demn- inlerfectus fuerat, prolinus conslru: fecit, ibique
•nti ejus iiniiiii arcpii. Quo accepio cum ei endem corpus positum fere LX diebus jacuil. Tanla vero
miilicrexclamassel:« Dominecomes.cavcte, i levan- lurbaiio subitd in lola Fiandria exstitit ut illu.dquod
le cnpul coniiic ui viderel quid esset, ecce Burcardus in Apocalypsi legilur : Post miile annos solveiur dia-
pra;fati praeposili nepos, qui loricatus evagiiialo bolus (Apoc. xx, 2), in illa provincia ad lilteram
gladio laciie arivenerat, fronti ejus gladium infixit, contigisse viderctur, duobus tcrtium ubicunque so-
muhisque vtihieiibiis superadriitis enm ibidem co- hnn invenisseril, aut spolianlihus, aut eliam occi-
ram allari irileifecit, unoque cnm eo occiso, coete- dcutibus, ila ut lunc palam quilibel simplicissimus
ros qui adcrant perlerritos in fngam convcrlit. facile inlelligere possel, quaiiia vis in uno solo il!o
Trislis illico fama lolnin complCvil regionem in principe exslilissel, qui eam indomilam genleni
eCelesia occisum esse gloriosum Caroluin conii- ac si monacbos clauslrales jugiter quiescere coegis-
tem. set.
29. Dommis Gisleberlus abbas" Sancti Petri Gan- R ' 51. Principes vero Flandriae, et maxime Baldui-
densis vr vtracissimus et religiosissimus, mibi re- nus (16) Gandensis fraler Ivonis Nigellensis, qui
tulilj el sub lestimonio veritaiis asseruil, quod ernt nunc est comes SuessiPnensis , videntes iantam
tunc leriipdris Brugis quidam patipcr claudus sibi lurbaiionein, condicto die inHnum conveniuni, pa-
holissiimis, ctii comcs miilioties cleemosynnm da- cem inter se componunt, etne tantum scelus eis in
re consueverat.IIic ergo famntnm trisli audilaflens opprobrium verteretur sempiiermim, si rcmaneret
el ejnlans ciim riiagiiP clamore ad ecclesiam venii, iiiiillum, congregaio excrcitii Brugias lendunt. Cum
uiniioque labore lependo manibus et criifibiis per vefo liomicidoe illij mtiliis fulti aiixilialoribus, cum
gfadus lapideos'usqtie ;nd soiiinn lapidenm ih quoi magna muliiiiiiline miliium et peditum cdnifa eos
comes interfectiis Tuerni; nscendit,:'soIuriique cor- pugnaiuri processissent, Balduinus ille lorica et
pus ejus ijji jacens; sanguine: crueiitnllim invenit, galea protectiis altidr-i voce exclariians : « Non, in-
•eiimq-ueadmiraitis omnes Inm cito pariier illud so- quit, cdiilra vos, o viri boni, veiiiiniis, nec Bru-
lunv reliquisse juxia illuil resideret aItosi|ue gemi- gBnse enslrum exprigiiare quaerimus; sed
injustani
tus et voces prtc nimio dolore coriliscderet, de san- necem ,domini noslri ulcisci volumus, ne forle dica-
guiiie.qiii copiose defluebat crnra sua el libias cce-• _ litr quod el nos proditionis ejus rei sumtis, sicqua
'
pit liiiife, iibn quod, nt ipse dicebai spem aliquami seinpcr ulieriiis prodiiores appellemur. Si ergo
haberel ciiralionis, sed soliim proptcr dulcedineiiii cohifa nos pugriaium venilis_, lanli sceleris vos
el dileclidnem ejus quisibi tanta bona fecerat, ciimi panicipes esse-teslabimini, sicque opprobriunrper-
.siibito diviria misericordia se pef feite Ciiralum sen- petuiim incurrciis. Quamobrem moneo, et con-
liens, insiar cajprexpergradus exsilienilo descendii,, sulb ui liobiscum potiiis siiis, et ad confundendos
totumque 'ciirrerido oppidum circiiiens, universo> proditbres doiiiini iiosiri noS adjtivetis. > His dictis,
popuio sesanatum ostendii. Quab res homicidisillis j populus vocifefando Cxclamat, junclusque Balduino,
grandem confusionis nebuinm intulit, majdremque» versa vice eos cinn qiiibus Venerai, debellat. Pro-
intulissei, iiisi pauper ille poienlia illornm perier- tiinis illi iri fiigahi verlunlur, el quia aliam eva-
ritus idpublice exsilietidopraedicafeilcsliiissei; ma- dendiviain noh babebani, in casiriim regrediuntur,
gnasenim opes sibi de reddilibuscomitis, quibuss iiirrim cmiiitis intrbeunl, et in ea conclusi a Bal-
cos praeposuerat, contraxerant, adeo nt cum pau- duiiib duobus fere mensibus obside:ilur.
lo ante sunm necem conies eis diem tiudientiae apudI 52. Interea rex Francortim Ludovicus, quem de
caslrum Casleltim posuisset, ubi se servos ejus noni malertera Caroli geniiuin supra diximus, lam duro
esse judicio optimatum siionini comprobarent, Ber-- n iHintio cognnli siii perculsns Atrebaltim venit, et
tiilfuisejiisdeni ccclesiajpra^posilusBurcafdi avun- qttia Carolus sine. prole.obicrat, queiti vellent ha-
culus tria millia militum illucsecum palam adduxe- bere comilem a principibus Flsndriae sciscitatur.
rii, ita utcomes limens ne luiiiultus aliqtiis a tan- A nonimllis ipsum regem propinqtiiorein fore dice-
lo populo excilareiur, causuin ipsani in diem aliumii batur, ct qtiia plnres filios babebat, ul uui eorum
dislnleril. Flandriam daret suggerebatur; sed rex ut| vir pru-
50. Corpus ergdcomilis cum ibidem sepeliri noni dentissiihus, considerans nullum filiorum suorum
possel, siqiiidem domnus Simon episcopus, cujuss adhuc esse duddennero, nec sine magislro, qui ei
sororem (15) ideiii comes conjugem Jiabuerat, audiloo jugiier adbaerefet, lam indomilain posse regere
lanto scelere, diviniun oflicium in cadem ecclesia exx gentem, ei se iiori posse semper ndesse praeseniem,
toto inicrdixit, ad aliam vcro ecelesiam illud trans- limens ne nliquid exinde mali eis contingeret, ai-
fefri provinciales nullo modo palerenlur, praefaluss liori consilio refugit aliquem ex eis terra; praeliccre.

(15) Cujus sororem. Maigarelani ulerinam ex alio Barbatus. Vide apud D. du Cange, dissertat. 21 ad
paire natani, scilicet Renaldo Claromonl. Hisioriam S. Ludovici, qui inielligalur ista frater-
(16) Balduinus. Sciiicct coenonieulo Luscus ct nilas.
Cl DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINI TORNAC. 62
53. Eral lunc quidam Baldiiinus comes Monlen- A rirel, ille, diligcnler singula disctirrcmlo proponcns,
sis, quanlum sua aelas paliebalur satis strcnuus ar- in priino quidem conjugio non nisi soluin jiisjuran-
mis, cujus alavus fuerat ille conslructpr cqenobii dum f;iciiiin, in secundo vero el jusjuraiulum, et
Hasnoniensis, qui, ul supra riicluin esl, Richeldem desponsationem, et praesbyteri benediclionem, et
comitissam Monlerisem coirugcm dticens, ulruin- solemnes nupiias, postremo ulritisque copulationein,
qne comiialum tenuerat, Flandrensem scilicet et integruin malrimonium fnctum esse intulit; prola-
Montensein, qtiique dc cadein Ricbelde duos filios tisque canonum diversis cnpitulis, secuiidum con-
genuit, Erniilfum, qui palri sticccdens a pa|ruo suo jugitim iillcrins non posse dissolvi, de piiori /evo
Roberlo Casleii est occisus, et Bafduinum qui cum perjurio pceniienliam comili debere imponi sub-
malre sua Montenscm comitaium lemiit,- unoque junxit. Cui sententiae papa cum cardinalibns as-
filio Bahliiino genilo, Jcrosolymilanum iter cum sentiente, reversisque nuntiis in Franciam cum lit-
aliis prin. ipibus iu principio exslitit, unde necdum teris apostolicis, lunc -luidem comes Ralduiniis
rediit, ct utrum occisus an captus fuerit usrjue cxsullavit Jolcndem sibi remansisse; puella vero
hodie sciri neqiiivil; fijius vero ejiis Balriuinus cinn doluit se comiiis conjngio privatam fuisse, sed re-
ccmes factus fuisset, Clcmcntia Flandrensis comi- penie miserabili forluna, imo Dei miscricordia sub-
lissa ut quannrnm puellam ncplcm suam in conju- " sequente, Luriovico regi Francorum conjugio est
gium acciperel ei suasit, seque cuni ea roille mar- copulala, hiijusque qui nunc rex cst Ludovici ,
cbas argenti ei daturam prpniisil, Consensil juve- aliorumque rcgis liliorum (nater effecta, qubd piius
nis, seque enm die slaiuta dosponsalurum jurayil, non contigisse doluit, inde postmodum vchementer
parique modo jr?ramcnlum desponsationis ab ea pu- exsiiitavit, quoniam magis voluit dici et esse Fran-
blice coram muliis lcsiibus accepit. liifra vcrp diem corum regina quam Montensis comiiissa. Hic ergo
slatiilum jnvenis, praelermisso jnramenlo quoiJ fe- Balduinus de praefata Jolende gennil alium Balriui-
ceral, Jolendem filiani Gerardi Babinbergcnsis num, et Richeldem Everardi Caslellani Tornacensis
comilis uxorem duxii. Unde comitissa frendens., conjugem. Quia ergo Ricbeldis Everardo hujus, prp-
maxime quia germanum suum Guirionem Viennen- vinciae principi mipsit, libet de illa per excessum
sem archicpiscopuni .videbal jam papam Romanum 'pariun dicere.
effeclum ct Calixluni liomiiiatum , conquesta est ci 54. Fiiitenim haec Richeldis sicut genere nobilis-
geuus suum a lanlillo cpmite fuissc vilipensum. sima,sic facie pulcberrima, et in aclibus saeculi
Prptinns ille liuerjs dircclis mpmlat Radulpho ar- nequam slrenuissima, quae .'genuit Baldiiiiiuni pul-
cbicpiscopo Remeiisi, ne perjurium illud difierret P cherrimum et nobilissimum adolcsccntem ; sed, hett!
ulcisci. Praesul convocatis episcopis cl abbalibus, in flore jiivenliiiis febre correplus, cuin inorle pa-
• aliisque ccclesiasticis mullis personis, comitem ju- clum iniit, sepultusque est in claustro sanctac Dei
be.tariesse el depnctione conjugii responriere. Con- genilricis Marix; Richchlis vero Everardum et Go-
queriiur Clementia quod neplcni suanise conjugem defridum filios speciosos, et Jolcnriem filiam mo-
acccpiurum die praefixa jurejurando prnmisisset, ricns reliquit. Qui Everarrius cum adbuc aetale tcner
subjiingens se habiiiiram inde trecenlos nobiles essel, lerrani palerni juris nialefactoribus abundan-
testes, si hoc ncgare voluissel. Responriet Baldtti- lissime subjeciam frendens dentibus nimium indo-
nus se nec velhy nec posse cjuod dixerat negare, luii. Quibus ciini iiulignalione cl ira evaginnto gln-
qiioniam verum conslabnt eam dixisse, lamen se dio, oculis lurbnlis asperilaie snperbia) et feritalis
jnm nlinm conjugem duxisse , el splemnibus faclis in inanu valida cuni impctu velociler occurrit, om-
nuptiis, ci socialuiii fuisse, ac deinrie subjunxit nesque in brevi de finibus suis exlurbavil, terram-
quidquid judicaliim exinde fuisset, se faclurum fore. que suam paci, et pacem terrae reformavii. Post
Miilia super his judices inyicem conferenles, ad b;cc autcm lillam Lamberti Leodiensis comitis, Ger-
ulliimim pro reverentia domini pnpoe inducins pe- Irudem riomine, uxorem accepit,'de qua Baldiiimim
tierunl, el ut inntn causa judicio ejus Romae defer- D filium genuit: Jolendis vcro soror ejus Flandrensi
relur, oraverunl. Factum cst, Romam (17) peiiala dapifcro Rogerio nupsil.
esi, convenerunt cardinalcs, el voliintali papae fa- 55. Nunc autem de Balduino Monlensi comite,
ventes, priinam firiem, juxla Aposlolum , irriiam qui patri suo Balduino in aetate juvenili defuncto
sine damnatione non posse fieri, ideoque eam quam successerat, et comilis Namurcensis gerinanam con-
primo juraverat conjugem debere duci ducerne- jugem riuxerat, jam adolescens milesque slrenuus
bant. lnterea quidam magnae auctoritatis cardina- erat, quando Carolo principe viduata esl Flandria,
lis, nomiiie Bruno (18), qui cacteris diversa dicen- pauca explicemus. Hic ergo Balduinus audicns re-
libus omniiio reiicebai, ~a papa senieniiain suam gem Francoruin Airebalum venisse, el de censii-
dicere commonitns, respondit se alioruin dictis non tuendo Flandriae comite consilium quaerere, assum-
repngnatiirum. Ubi vero papa ei per obedientiam ptis secum nobilibus et sapienlibus terrae suae prin-
praecepil ut, si quid super hoc reverq senliret, ape- cipibus, regem adiit, avum suum Balduinum, qui
(17) Romam. Id esl, ad curiam Romnnara, ut ego opinor. Vide Cbronicon Cassin. lib. • iv, c. 51, pag.
arbitror. Nondum cnim Cnllisius Roniac fucral. 497.
(18) Biutio, Id csl Brtino cpiscopus Siguimis, ut
65 HERMANNl S. MARTINI TORNAC. ABBATIS H
Jerusalem profectus fueral, injuslc a palrtio suo Ro- A nisi recenlis sangiiinis cer .eremus. Quan<uS ibi %y
berio-de Flandria pulsum et exhaeredatum conque- milus, qiiantiis dolor, qnis clamor el plnnclus, uua-
slus est pnlam coram pptimatibtis regis, ul sibi ter- lis IacrymarUm fluclus a rege ci-nctiaque prii.cipi»
rnm el haerediialem nvilam redderct humiliter re- bus, imo univcrso populo fusus fuerit, traetereo.
gem posttilavit, et ubicunqtie rex sjbi in toto regno quia haec eliam me lacenle facile potesl adverlere
stio diem posuisset se ire paratum, el quod nullus pin Icgenlis iuientio. Post quinque ergo dies recon-
se propinquiori vel recliori ac majori jure haec res ciliala eadem ecclesia, et posl missae celehraiionem
Flandriac esse debcrel armis et dnellp sui proprii decenter sepullo comilis corpore, prolinus rex do-
corporis probnlurum subjunxil. Peiitioni ejus mi- miiiiim Rogerium juvenetn clericum in sede praepo^
lites qui cum eo venernnt acclamabanl, regique siii slaliiit, qtioniam Bertulfus pracpositus jam au-
magnam in tola provincia pacem exinde venluram fugerat. Quo facto, tnrrem, in qua proditores adhuc
snggerebani, aliaque negolio praosenti expetentia clausi el obsessi detinebaniur, rex invasil; sed qnia
plurima subncclebant. Rex prudentissimus bcnigne forlissima erat, illique viriliter rcpiignabant, non
omnibusrespondebal,ipsumqiie cpmilemconsangui- lam facile eam capere poluit. Nocle sequenti Bui-
neuin suiim vocans," mulla spe aiiiinum ejus ad chardus cum avunculo suo Bertulfo de turre clam
impetrandum quae petebat, sublevnbal; sed quia B I exeuntes fugerunt, aliosquc omnes in moriis peri-
juxta Salomouein : Cor regis in maitu Domini, quo- culo reliqiierunl. Qui, cum vidissenl fruslra se re-
cunque vohterit inclinabil illud (Prov. xxi, 1), aliter pugnare, ad uliimiim se regi reddiderunt, eumque
volunlas regis quam comes voluerit versa esl. Cum ingredi periiiisernnt. Rcx vero cnncios simul ca-
enim multi certos se esse pularent quod Flnndria ptos, primo in ejtisdem lurris carcere per tridiium
eidem comiti reddenda foret, repenle nescio cujus jussit servari; dehinc eductos, et superius reductos,
venli flaiu impellente aiidiluin esl eam dalam esse de propugnaculis ipsins aliissimae lurris
singilla-
ciiidam juveni.Guillelmo scilicet.RoberliNorlhman- liin fecit praecipilari, sicque xxx liomines praecipi-
niae comitis, qui n, germano suo rege Anglorum lio interfecit. Bei tulfus vero et Burchardus, cum jatn
Henrico tunc temporis adhuc in cuslodia clausus de provincia exissenl el etiam usque Tornacum
servabatur, quique de filia Roherli senioris comiiis venissent, riivino lainen judicio effugere nequive-
Flandrcnsis, ul longe superius diclura est, fuerat runl; sed rqrsus in parlibus Flandriae compreheiisi,
genilus. Hic ergo praefafus adolesccns Balduinus turpissime suspcnsi vitam indigiiam mjsera niorte
spe sua irustratus, a facie regis iralus abscessii, el finierunt.
conira Flandrinm arma corripuii, paucisqije posl 56. Rex itaque Franciam rediens Guiileliiuiin in
diebus iransaclis pppidum qnod dicilur Aldenarda "* Flandria comiiem reliquit, qni primo quideni in
invadens, loiam usque ad cineres combussil, iia ut ingressu suo, etiain coram rege Flandrensibus lam
in epclesia Sanciae Walburgis plusquam cenlum mililibus qtiam oppidanis bona promisit, Iiberta-
divcrsi sexus el aetatis fuerjiit cremali. Rex vero temquc, et leges suas more antecessorum suorum
cum novo cbmile Flandriam ingressus Burgis ve- se servalurum publice /urejurando firmavii. Ubi vero
nit.domnoqueSimoiiiTpriiacensi episcopo mandavit omnes sibi subjcctos vidil, prolimis elatus, bona el
u', congregaiis dioecesis ejusdem abbalibus ad sepe- substanlias eoruni difipere, deinde eos eliam vincu^
liendum corpus gloriosissimi cymitis Caroli quan- lis astriclos ct custodiae mancipatos ad redemplio-
locius venirei. Quod tunc de ipso corpore vidi, nem sui cpepit compellere. Cnnfesiim Flandrei;ses
fidenier refero. Accersivit parvitatem mcam do- perterriti iilpole taliiim non assueti.et de malis pe-
miniis episcopus ciim domino Absalone abbate jora exspectaiiies, nnanimiier rebellare disponunt,
Sniicti Amandi, mullisque praesenlibtis sepulcrum et mori polius quam lalia fpali eligunl : primique
jlluri quod de columnis marmoreis Renulfus prae- Insulenses, quos mngis allligebal, ci palam resislerc
positus, ul paulo ante diximus, conslrui fecerai, ausi suiil. Eral liinc lemporis in Lolharingiae pro-
eversum esl; corpusque comitis inde levatum ad n vincia qune dicitur Auxalia, juvenis quidam iniles,
ecclesiam Sancti Clirislophori marlyris, in eodem nomine Tbeodoricus, filius Simonis ducis Auxa-
oppido silam, est a rege cum magna processione liae, quem ex filia Roberli senioris coniitis Flan-
delalum, qtiateiius die siaiuta congregatis principi- driac genueral, quae prius Henricum comiiem Bfu-
bus et universo populo ecclesia Sancli Donatiani selliae maritum habuerat, sed eo apud Tornacuin
reconciliaretur, et corpus ad'eamdem relatum de- interfeclo praefalo Simoni duci nupserat. Huncergo
cenler in terra sepelirelur. Cum ergo limeremus ne juvenem scicnies Flandrenses propinquiorem Ca-
forte odor corporis bajulos ejus gravaret, jara eriim roli fiiisse, iitpote malerterae ejusfilium, secrelo ad
plusquam \ dies a morte ejus trausierant, pro nihilo eum legaium dirigunt, et ul Flandriam veniat po-
pmnes limuisse misericors Deus evidenler oslendil; scunl. Protiiius Theodoricus vix iribus niililibits
nullum eniin omnino ex eo sensiiniis noxium odo- comilalus Flandriam venil, veniens gaudenter susci-
rera manasse, imo (quoo magis mirtim cst) iinieura pitur. Jamque Guilleimo fidenliys repugnalur. Rur-
quo fuerat corpus involulum iia candidum et in- sum pelente Guillelmo rex cum arcbiepiscopi (J9)
corruptum vidimus, ut nulla omnino signa in eo Alrebalum revertilur, Theodoricus quasialieni juris
(19) Archiepitcqpo. Sciiicel Rcmensi.
65 DE RESTAURAUONE ABRATIJE S. MARTlNl TORMC. 66
invasor, adaudientiam afclnepiscopi venire conmio-• A cum proccssionc, remansernnt paiiperl Mnrtino
neliir; venire noleus, cum omnibiis fauioribus suis; quinque pauperes clerici, mox vero auxiiio cividm
publice excommunicaiur, et lnsulae t-bi tunc mora- empla iina donio lignea a monacho, qui provisof
balur divinmn oflicium inlerdieiliir, ipseque quau- eral curiae Sancii Amandi de Villemel, et juxia
locius de Flandria nxire, et in lerram suam redire ecclesiola aedificata, paulalim Crescere cofeperiini,
a rege jubelur. Pracbel ilie surdas aures, el evenliim iia ul anho altero advenius eoruih jam xvni fratres
rei praestolatur rex cum Guillelmo congregalo exer- invenirentur. Pauperlalem tamen non
parvam in
cilu, inlra Insularn clausum obsidel Tbeodoricum , primis ibi siibsiinuertini, ita ut unrie vivCrenl non
terque in die in tribus locis oppidum invadens, por- babcrenl., sed a quibusdam religiosis laicis sacci
las inirare, et clausos expugnare conalur, sed nibil publice pef urbem quotidie circuniferebanlur, el ut
proliciens, sexto die sine aliquo Cfleclu Atrebaimn, paiiperibus Sancli Martini succnrrerenl clamabalur;
lnde in Franciam reverliiur. Egrediiur de lnsula talique subsidio inlegro anno transierunt.
Theodoricus, Flandriamque peragrans, ei aliquoiics
Generosa Alulfi conversio.
Guillelmo congressus, nunc inferior, nunc superior
invehiiur, omnibus cum timore exspeciantibus quis 58. Inlerea adolescens quidam clericus, nomine'
eorum vincal et quis vincalur. Rursum vero Guil- JJ ] Alulfus, Sigeri cdnonicorum Sanciae Mariaepraecen-
lelmus congregalo equiialu, in caslello quod riieilur toris filius, feliciis saecularibus diviiiis sese illis so-
Alosconclusum obsiriei Theodoricuni. Sed dum for- ciavit. Quod ubi palri ejus nuutiaiuin esi, continuo
titer praeliando caslelluni expugnare nititur, niense congregalis propinquis Suis ad S. Mnrlinum ftiri-
Augusio in manu sub pollice a quoriam periite vul- bundus venil, adolescenlem per capillos apprcben-
neratus, el calore niinio gravntus, senliens sibi bra- sum, terrae proslralum, graviierque caesum domum
chitfm iniumescere, ducem Goriefridum qui secum rcduxit. Sequenli die adolescens dum piitareinr nd
erat facit secrete evocari, seque prolinus iiioriturum ecclesiam Sanclae Mariae ire, furlim se subriucens
praedicens, ui caute exinde equiiatum reduceresiu- , ad Snnctiim Marlinuiu rediil; sed rursum a palre
deat, consulit. Dux ser.liens adversam fortunam, suo conlinno reduciiur, et in compedibus ponitffc
callide per iiiternunlios Theodoricum evocal, simu- Cumque hoc sarpitis lierel, adolescenle scilicet atl
lansque se pacem inler ipsum cl Guillelmum velie S. Marlinum quandocunque poterat fiigienle, et
componere, caule exerciium eduxil, et cum jam palre suo eum prolinus reducentc, cnntigil dom-
procul esset Theoriorico morluum esse jGuillelmum iiiiin Haimericum Aquicinensem abbalem TofnaCdih
mandavil. Sic ergo vulnere modico Guillelmo de- venisse ad invisendos et conforlandos pauperes
"
funcio, ct apud Sanctiim Berlinum juxta comitem ' illos. Quem cum magister Odo consuierel quid sibl
Balduinum scpulio dominaium totius Flandrise rege agendum foret super adolescenle illo qui quolidie a
concedcnte Theodoricus obiiniiil, el conjuge sua patre suo violenter reducebalur, protinus abbas ut
defuncta, germanam comitis Aiidegavensis, liliam vir sapiens, compelenii comperta occasione, id
scilicet Fulconis regis Jcrusalem, uxorem duxit: quod anle moliebatur erupit, dicens : Vere, bone
talique fine pfobaium est non falsatn fuisse prophe- mngister, idem vobis non solum de isio juvene, sed
liam illius malronae, quae Balduino Tornacensi ad- eliani de aliis fratribus vesiris conlinget, nisi mo-
tocato ct sociis suis legatis Robcrli junioris comitis nacbi efliciamiui; juxta enim urbem babilaiis, et
id antc qtiamplurcs annos sic fulurum praedixerat. facile fratres vesiri juniores a saecularibus clericis
Balduinus enim Roberti junioris comitis sine prole sociis suis decepti ad saecuium reduceniur, quia
obiit. Juvcnis aiitem pulchcr, quem Dacia venturura UIIIISidemque vesier et ipsorum esl habilus; si
pronuntiavii, haud dubium quin Carolus fuerit; duo antem monachi esselis, posiea nullnm de vestris
auiein comitcs, quos posl eum vcnturos, et de leutarent rcducere, qiioninm cum monachorum ni-
Flandria litigaturos subjunxit, quorum alter alle- ger sit habitus, clericoruni vero candidus, tanto
runi intcrficerei, Guillelmus et TbeoJoricus fueruni. [U borrori clerici habenl habituni monachorum, ut
Quod vero in fine inlulit victorem cum posterissuis quem semel viderint monachum, nunquam deinceps
Flandriam possessuros usqiie ad tempusAiUichristi, riigiientiir babere socium. Considera etiam quod
Dei nolitiae ct futiirorum rclinquinitis, experienliae, mollior et remissior sit viia rlericorum, c.iara
hoc uniiiu videmus Theorioricum jam esse couiilein rcgulariler vivenliiim, quippe cum lineis indiianiur,
sccurum, plurimisque lactilicalum , filiamque suam carnibtts frciiuenter vescanlur, festis dielius non
jam proinisisse llenrico Theobaldi comitis filio, licet nisi novem lecliones lcgani. Cum ergo lu famosus
rex Francorum conjiigium nitaiur dissolvere, lertio ttbique e! celebris babearis, et saeculorenuiiliaveiis,
gradu eoiisanguinilalis dicens cos invicem propin- si mihi crederc velles, magis consulerem libi cleri^
quos esse. Verurn quia per reges et coiniles longam cisque tuis rigidiorem quam remissiorem expeierc
nimis digressioncm feciinus, jam quasi prolixo ex- ordinem. His nbbntis Aquicinensis persuasionibus
pleto itineie ad domnum Odoneni et clericos cjus mngister Odo animnlus socios evocal, abbnlis con^
redeamui, ne nobis pcr diversa vaganlibus fanie silium narrat, consensiimque eofum super boc expo»
morianlur. siulal. Protinus diclis ejus eonsentiunt, et ne ab
57. Rccedeute ilaqtte donino Raboilo cpiscopo aliquo si differretur averli possel, abbalem praifa-
67 HERMANNI S. MARTINI TORNAC. ABBATIo 68
tum ea nocte ibi manere deposcunt, seque die se- A Monachi S. Mnrtini solilutlinis nmore locum deserunli
ied jitssu eptscopi redeuni.
quenti monacbos. futuros proinitlunl.
5.0. bomntis ilnque Odp abbas faclus, cum inona-
Odo abbns S. Marlihi ctttri sociis reliiiquil insiitulilm chis Stiis inslituia et collationes, seu Vilas Palrum
clericorumi et assvniil Beitedictinnm. Sigerits prw-
cenlor el Ilermannus prwposilus. fralres ftunl assitiue ccepit legere, etquiriquid iegissent iilicovo»
monachi. lebnnt opere adimplere. Unrie fnctum est ut zelum
Crastino igilur sunimo niane, finito capitulo ad Dei hnbenles, sed forte non sccundiim magnam
allare S. Marlini xn clerici eiini* veslem clericalem scieniinm, leriio ndvenlus sui ahho conqueri iiici-
depoimnl» el monaslicnin ciim benedictione et iri- pcfcnt sc iion in bono loco remansisse, ubi clamorcs
duano silentio per liiaiuim abbalis Haimerici suscir jiivenum, cantilenns phellarum audiebani, ubi saecu-
piunl, ita ut cum Matuiinos et Primam ritti clericali larium vcstes videbnnl, quibus ab intcntione sua
canlassent, jam Terliam et omnes seqiieiues Horas pluriinum animus ebrum inipedirelur; deserlum
usque in bodiernum diem monachbrum more can- poiius expeiendum , ubi libcrius aivinse possenl va-
taverint. Nec fefellit magistrum boni consilii su- care medilalioni. Ilaec et his similia per diessingu-
sccpiioj siquidem Sigcrus ille canonicoriim prac- los invicem confcrenles , clmulloliesexindegraviter
cenlor, videhs adolescenlem filium stmm mona- R siispiranles, landem unnnimi acceplo cousilio, dum
cbum faclum i nequaquam illiim ullra reirahere quadam nocle solilo tempcrius Maluliuos decanlas-
teiitavit, sed ad persevcrantlum vehemeuler accen- sent, finilis illis, vestes suas et libros plauslro im-
ditj imo ipsemet praHerea nnlu Dei compunclus ponunl , sicque anie mediam noctem ccclesiam
relictis mundanis diviliis, una cum fralre suo Her- vacnnm relinquehles praccedenle abbate, omnes,
inaniio majoris ecclesiae praeposilo, cujus longe su- nulio civium Scienle, qiiantocius de provincia exire
perius menlioneni fecimns, in ccenobio noslro mo- salagunt. Mane verO facto cum cives ecclesiam
naclius esi factus, et quinque aliaria quaeallcri Hlio S. Marlini orationis gralia ex mdre adcuntes quod
suo, nomineAdam, canonico acquisieral, nobisdari gestiim fuerat comperisseul, illico quasi urbis inte-
impetravil, qtiae nobis singulis anii.is pliisquain xxx ritus immineret, gemere, alter alleri quod audierant
librariim pccuniam reridiint. Completo ilaque Iri- cuni mcerore nuntinre, non se dignos eorum con-
duaiio silentio abbas llaimericus nionacbis quos soriio fnisse prdclamare, postremo ad ipsam eccle-
feceralj ut jam sibi abbatem eligereiit consuluil. siam calervalim cufrefej ubi ddrmierant, ubi conie-
Cunque magisler Odo uniim de sociis suis cligcre deranlj cum lacrymis circuire, universaeqiie rcgioni
conarelur, onines super eum irruenles unanimiier novam qunmdam calamiiaiem superveiituram eju-
ipsura eligunt, eleclumque domnp Baborio episcopo v lando coepcrunl pronuntiare. Ubi vero per sancli-^
praesenlanl coniirmaiiduin, consecralusqne es.l se- moniales quasdam, prope ecclesiam commanciiles,
quenli Dominica Tprnaci in ecclesia Sanclac Ma- didiceruiit eos Noviomuin ire, qualenus a domno
riae ty Nonas Marlii, anno tertio conversionis suae. Rabodd episcopo, qui tunc ibi morabaiur , abeundi
Adolescens yero ille [quem praediximus, Alulfus, iiceiiliam pcterenl, prolinus evOcalo Eternrdo ca-
monacbus faclus in coenobio noslro, armarii, scu stellano totius rcgionis illius principe, cimctisque
cantoris. oflicium XLVHannis lenuit, omnesquc li- mnjoribus urbis in unum celeriler congregalis, ac-
bros beati Gregorii saepius relegens, imilal.iis Paie- ceplo generali consilio ad episcopum festinalo mise-
rium uniyersns tnm Vctcris qunm Npvi Testanienti runt, mandanles ei ut nullam spem uiterius ingredi
serilenli.as nb eo exposilns excerpens, ires exinde Tornacum baberel, si eis liceniiam daret. Legatus
codices (20) composuit, el qunrlum de diversis et itaqite equo vehementef caicaribus fatigato mona-
vnlde iitibbus sementiis superadd.id.il, eisque Gre- "cbds praevenil>episcopo rem geslam relulil, deinrie
gorialis nonien tndidit, sicqne XLyni conversionisi principis ei civiuni verba subjuiixit. Prolinus episco-
suae annp in bqnd proppsito vitam lcrminavit. Si- pus laciymis perfusus respondii boc superflno cives
gerus yero, pnler ejiis cum primum facius fuisset, ,. mandnssc, quoniam ctiamsi ipsi fogarent ul mona-
monacbus, quadam meridiana in leclo riormiensi cbos abire permillerei, ipse nullo modo super boc
•viriit iti somnis unum ex canonicis SanctaBMarioe e:s assensum praeberei. Coiiiinuo ergo in via qua
ante plures annos defuncium sibi appnreniem , etL eos venturos sperabai, ipse explorandi graiia Icga-
de diversis colloquenlem ; ciimque ilie mortis ejus> iuin dirigil; eisque propinquantibus in occursum
non immemor inlerrogaret ut sibi panderci qiio- coriim pergit, vidensque eos omnes fere xxx pediles
modo se haberehlanimae in alia vila, ilie prolinus5 vcnientes, miiitibus et clericis suis, ul de equis
respondit : « Domne Sigere, quid quaeritis de alisi dcscehdereni, et monacbos ascendere facerent prae-
vila? In yeritate dico vobis quod qni propier Deumi cepil. Moiiacbi vefo ascendcre nolentes usque ad
h.ic pauper fucrit, ibi eril dives. > Slalim Sigerusail i cpiscopum pefveniunt, et in medio port* Novio-
sui consolationem id se vidisse intellexit, DcumqiKi niensis urbis pedibus ejus proslraii, abeundi licen-
super hoc glorittcans nobis prolinus enarrnvit. tiam dcpdscuiu. Pfotinus episcopus cum nimioflctii
(20) Trcs exinde codices. Exslani in Bibliolb. Hwc de Grcgorit qui lutxil opttscula libfit
S. Marlini Tornac. in quatuor voluminibus,- in quo- Gregorii precibus in pnce quiescal Aluifuti
rum ultimo legilur : Alulfi ojius cdituni est Parisiis.
69 DE RESTAURATIONE ABBATyE S. MARTINI TORNAC. 70
e conlra pedibus eorum prosterniiur, cthoc se nullo A rogalus unde esset; cum de Sanclo Marlino se esse!
modo faciurum jurcjurando profitetur : sicque ad respondisset, abbas protinus ille percunctari ciepil,
domum suam eos ducens, ac pro lanti laboris leva- ubi esset, et cujusmodi esset abbatia Sancti Martini
niineiridtiosecuin retinens, liberalilerque reficiens, Tornacensis. Cumqiie monaclius prbpe eam esse, nec
ad ullimuin eos obcdientiaevinculo constriclos Tor- anliquam, sed novam, et anle viginti annos cons-
nacum redire coegit. Quod ubi civibus innotuil, il- Iruclam fuisse dixisset, abbns prolinus subjunxit,
lico quasi posl tenebras solem cernerent redeunlem « Vere, frnter, plusquam trecenii anni sunt ex quo
exsultant, el procul ab urbe eis occurrere praepa- nbbntin Snncli Mariini Tornacensis fadta est; nam
rant.Coniigitautem eos redirein Exallalioncsanctae in ecclesia noslra adbuc scfvantiif privilegia sancti
crucis (an. 1095), quando celebrem illam proces- Mnrtini Tornacensis.quoemoiiachi cjusWandalortim
sionem per circuitum urbis superius diximus insli- persecutionerh fugientes ad nos aUuleriinf, et ibi
lutain a Rabodo episcopo pro-ignea pestileutia. Ca- reliquertint. Ego ipse Vefo mtilloties quscsivi ubi-
nonici itaquequi jam tirbe cum sanctorum pigno- nam icrrarum sit ecclesia Sancii Mnrtini Tornacen-
ribus egressi fuerant, ut eos reverti audierunt, cum sis, sed haclenus scire nequivi. i Tunc monacho
lola processione fereLX milliiimhoniinnm eisobviam abbalem sciscilante unde esset, abbatem de Ferrariis
pergtint, et cum gaudio ad S. Marlini ecclesiam eos **se esse respondit. Bogalus verb mulium nt Torna-
reducunt. cum veniret, non sibi vacnre respondit.'Monachus
40. Exinde ccepit. Ecclesia noslrn paulatim cum redienscum hoc nobis retulisset, illico rursus cum
Dei adjuiorio crescere ei mnltiplicari usque in pra- alio liiterarum perito Corlnriacum sciscitandi ple-
senlem diem. Tunc. primum cives Tornacenses cev- nius gralia remillitur; sedabbas qui jamdiscesserat,
tiores facii de eorum sinbiliiate, praelaliim episco- non invciiilur. Magnus nobis dolor, magna quaestio
pum adeunt, terrarum antiquarum S. Martini, quae exorilur ubi sit Ferrariensis Ecclesia; quaerimus,
quondam desiructo ccenobio in manu episcopi deve* sed discerc nequivimus.
nerant, et de manu episcopi in beneficio lenebant, 42. Post dnos annos genernle concilium a papa
menlionem faciunt, iitque eas S. Martino redderct Calixlo Bemis indicitnr, qui papn frater crat Cle-
unaniiniter deposcunt. Ea lempeslate Balduinus mentiae comilissac, qni prius fuit Viennensis archi-
ille arivocalus Tornacensis, cujus superius menlio- episcopus, et vocabalur Guirio. Ibi spes ftliquid nti-
nem feci, jam saeculo reniintiaverai, el in ccenobio diendi nnbis fenasciliir, negotii hnjus indagaiio
Beccensi, quod in Nortliniannia siitim est, sub venc- niilii imponitur, cum necdum, sicut ptito, esscm
rabili abbale domno Anselmo posimodum archiepi-
r diacontls. Toln die circumeo ecelesinm Sanclac
scopo Canluariensi, monachus faclus fuerat. Ra- Mariac, et in tnnlo conventu oppressus, cuicUnque
dulfus vero germanns ejus miles slrenuissimus ei monncho obvio ubi sil Ferrnrins reqnirOj «t pef
in advocalione successil terrasque Sancll Mariiiii tridumn nibil proficio. Intcrdum deficio, sed vires
cum advocatione in benelicio de manu episcopi su- reddil mibi ille versiculus :
scepit. Hunc ilaqne Radulfum episcopus secrete . . . . Lnbof omnin vincit
convocans, suasoriis verbis ad cleemosynam accen- Improbus
dere ceepit, et ad ultimum ul easdcm terras mona- (VIRGIL.Georg. i, 145, 146.)
chis iilis pauperibiis pro anima sua dimilteret, Tnndem in episcopatu Parisiensi Ferrnrias esse
rogavit; et, o incredibilis Spirilus sancli clemenlia! audio, Deo gratias clamo, per clcricos Parisienses
inflaminatum illico cor hominis cst, benigne at! abbatemFerrariensem agnosco, protinus illum adire
omnia respondil, et sine ulla dilntione lerras illas cupio, sed lurba impediente nequeo. Tandem diu
episcopo reddidil; episcopus vero eas privilegii (21) desideralam papa doiianle comedendi licentinm,
sui aucioritale Sancto Marlino liberas reddidit. abbati me conjttngo; verba quac monacbo Sancti
Sed quia praeler iiluri privilegium ntillum antiquse Marlini Tornacensis apud Corturiacum antc bien*
scriplurae habemus lestiinoitium, quod ecclesia ri nium dixernt recolo, facile eum rccordari gnudco;
nostra auliqiiitiis abbnlia fuerit, nisi solummodo quid in illis privilegiis quae apud se servari dixc-
quod cominelur in Vita snncli Eligii episcopi, qui rat continealiir sciscitor. Respondit Caroli regis
moricns evocato Balderedo Tornaccnsi abbale, prae- Francorum esse trivilegium.sigillo ejus confirma-
cepil ei ne ad suos Ttironis rediret, mintis confi- lum, et in eo scriptum esse qnod, pelentc Ingel-
denler eam confirmans abbatiam fuisse;' fueril i-anno comile de Caslellandum rex Carolus dedeiil
ergo neene, illud fidenler asserimus domnum Odo- Sanclo Martino Tornacensi, villain qusc vocatur
nem nihil in ea invenisse. Quid etiam mihi in ado- Supas (22) in pago Pnrisiensi, cum molendinis et
lescentia contigerit dicam. omnibus aquis, opporlunilalibus, apposilis in fine
41. Quidam ex monachis nostris Corturiactim ad leslibus, et die simul ac loco donntionis. Rogo illud
Clemenliam comitissam dircctus, inrenii ibi quem- mibi dnri privilegium, quoniam ipsi non erat profi-
dam abbalem qui ad eaiiidem venerai. A qua inter- ctium. Respondet se non gratis illutl daluruni. Pro-
(21) Privilcgii. Id privilegium rcferl D. .Egiriius (22) Supas Gall. Sitpprcs-sur-Loin [f. Sit;i(J, ii»
Diiquesne Prior S. Marlini Tornacensis in llistoria dioccsi Sciimiica.
ms. ejiisdcm coenobii.
71 HERMANNI S. MARTINl TORNAC. ABBATIS 72
millo ei centum solidos: diem mihi ponil, quo ad *\ teous jam agerelur opus, qno beata pignora in.
eum veninm, viam docet qua pergain. ut scilicet finibus Galliaevenerationi habereniur, el quodsaluti
primum Parisius, deindeCastclliindiim, inde Ferra- venerantium pluriinum patrocinrtretuf. Mdiqud di-
rias proficiscar. Torhacura gaudens redeo, audila vino inflammatus instinclu, riiira efga saiiclum ac-
refero; perjuniam defero, Parisius transiens Ferra^ census est devotioiie; deinrie mente pertraclans
Vias venio, abbati ntimmos ostemlo, privilegium cum quanta reverentia excolenriae essent reliquia;,
hiihi dari postulo; sed abbas sicul monachi ejus nec fas est eas sub modio lu:ere, Visuin est ci pef
mihi dixefuiil limens offendere militem qui villam hoc praeslantissinium honorem, atque polissimam
tenebat, rcspondil priviiegium illud se post conci- ficqiientalionein oblinere sl tali loco repoiicretiiuf,
lium invenire nequivisse. Acceplo lamen a me uno quo memoria alicujiissahcli hacienus ininime liabila
pretioso cingnlo ad villam ipsani.quaeSiipasdiciturj fuissci, sed soluniinorio pfo sui eximieiaie locus
et duobus milliaribUs aberalme duci fecitj ubi visis deinccps a populis ffeqiieniarciur. Igitur uno deme
moleiidinis et loci oppofiunitatibus lacrymas tene;e Nov omi in ecclesia beaiae Maria- rccondilo, altennn
nequivi: ingressusque ecclesiam, unum veiustissi- Tornaci delulil. Efat tuiic in iiiiroilu ejus.lem civi-
mum codicem jam pene dissolulum et pulrefactum lalis ari plagaiu meridiallam mons emlnciilissimii»
inveui; iu qud scfipluin vidi: Libei Saricli Mariiiii R silva operius, arbuslis pomiferis divcrsi generis
Tornacensis cwnobii. Egrediens cuidam seni et de- consilus, ubi sic segnis animus recreabatur, ac si
crepito ruslico obviavi.eiimque cujus esset illa villa partem amoenitalis paradisi sc occupasse gratulaie-
quaesivi. Respondil: « Joscelini militis, el aliorum tiir. ln hoc dicebatur antiquitus beatus M.irtimia
quorumdam. -> Cuiego : < Quaeso, iiiuuam, pater, corpofe consedisse, pViedifcatioriis gratii» Gallias
dic si aliquando eaih audisli alicujus sancli fuisse. > peflustrandOj mortuUmqiie ibi siisciiassP, ei iiniuniC-
< Scimus, inquit, omnes hanc Villamfuissecujusdara ris infirmis mulla saniialum beiiefiCia praestitisse,
abbalite quafedicilur Sancti Marlini de Tornaco.sed per quae non modicain lurbani geiiiilium ad culiuiu
hesciinus ubi sit; et niiramur quid faciaul inaledicti Domiuicum convcrlil. Ilufic ergo locum a beato
inonachi illius abbatiac, qui taleui villani uon repe- Martino prneelectum, el pef suam praesentiam sacra*
tuni. > Tum ego : < El quomodOj iuquam, paler, lum, Dei famulus Eligius expeiiilcligeuduni. In qud
audisli talem villam dalam tain ignolae ei longinquae dentem sancti reponeus, doiniiin illic baplismatis
abbatiae? > t Audivi; inquain . quemdam miiitem in honore ipsius aedificavit, quo ad laudes divinas
biijus regionisi cujus eral haec villa, in illaui pro- Sacramenlorum ininislris celebrantibus, populus Ded
vinciam cum aliis miliiibus solidarium abiisse, _ dignus possel confluei-e«et cliafismata divina per-
ibique vulneratum el desperaliim in abbalia illa cipere. Qui nequaquam oblilus sui desiderii desti-
riionachuin factum luisse, sed poslca sanatum re- nationem, habitalioiiCs moiiacborum ibidem con-
diisse, et villam, suam per regein Carolum eidem slruxit, Yerum progredieme lempore, et crescente
abbatiae Sancti Martini confirmasse. > Haec nudiens, paululum detotione fidelium erga ipshm locum^
sed nibil amplius facere valens, tristis reversussum; videns nonnullos aniinalos ad Uoc quod diu nientd
super hoc lamen gaudensquodaliquantiilum ceriior traclavefat, scilicel ad serviendtim Deo sub regularl
fui de abbatite noslrae antiquitate. Unde certissi- norina, atque coinmuni Vita vivere paralos, ne prae-
mum factum cerlissimum reddit quod alias me parata habitalio sine habilatoribus esset, collegit
legisse recolo. ibidem quamplures ex diversis gentlbus lam servos
45. Sanctus enim Aurioenus Roiboinagensiuni quain ingenuos, abbaiemque ad cujus nuium pen-
meiropolilanus, gesta B. Eligii. clare et Hdeliter dcrerit, eis praefecit. Vilae vero instiiuiionem lam
describens, inter caetera referl ipsura primilus au- districlam indidit, ul pene singularis fuerit vita
rificem fnissc in curia Lolharii, regis Francorum, eisdem monachis prae caeleris Galliae monasienis.
iilii Chilperici qui ecclesiain Beatai Mariae Torna- Tunc undique nobiles inibi convenire coeperuiil, ac
censis valde ampliavit, de quo postea dicemus,- 0 se in omnipotenlis Dei lamulaium iradenies pos-
ipsoque roganle expcnsasque praebente universas sessiones suas etiam baereditarias eidem loco dele-
tiimuhnr beaii Marlini Turonis ex auro ei lapidibus gaveruut. Ipse quoque Eligius amplioribus praediis
preliosis coniposuisse : qua occasione aique oppor- locum illum dilavit, lerras, redditus sufliciemer dele-
tiinitate, nec sine Domini voluntatej ul postmodum gavil.el oinniaquae essenl monasterio necessaria, so-
claruit, faclum esl, ut duos dentes de maxilla san- lerlisatiscuraprovidii: ex quilmsnonmillade episco-
cli detraheret, sibique pro reliquiis retinerel. palibus reddilibus possederat, quaedam pretio compa-
Quando posl longum tempus septimo loco a beato raveratqiiaedamexniuiiereregiopercepefai.aliquaiiia
Eleutherio sorlitus est dignitalem calliedraE'episco- veroabaliispotentibusgratuila largitatedala suscepe-
palis Tornacensis Ecclesiae; ct paslorali cura regcn- rat. Regi iiamque Glodoveo, cujus iinperii lerlio an-
das suscepit plebes Tornacenses atque Novioma- no ponlificalem susceperal inlulam, et eunctis pri-
genses annoDomini 649, quas rexit per xvn annos, moribus ejusproanterioris fralerniiatis conjiinctione,
id esl usque ad nnnttm Dominicum 665, quo paucis quamciimeoin palatiosubpairesuo Dagoberloatque
diebus sacerdoiio administralo placuil Deo qui illi avoLoihario habuil iu lantum cbarus erat, ut quid-
snggesscral deiites^sancti a corporc sepaiarc, qua- quid ab eo posiulassel,- absqiiedilalipne impctrasiet;
73 DE RESTAURATIONE ABBATI/E S. MARTINi TORNAC. 74
quidquid vefo adipisci polerat cuncla prsedicto loco A conscribi, qiioruni unura ex propria impressione
tribuebat, quem novissime in finibus Galliae funda- sigilli daloris sigillalum Ecclesiae, cui traditiir pos-
veral, posl praeolara coenobia qnae per diversa loca sessio, delegatur; alterum vero non sigillatum
construxerai. Unde faclum est ul brevi elapso lem- Ecclesiae ubi sedes est episcopi, remanet. Ita scripta
pore res ibidem delegatae, usibus fralrum illic Deo illarum posscssionum quae antiquitus haec Ecclesia
servienlium per omiiia suflicerenl. Quarum posses- posseriit, eodem modo canonicis sanctae Mariae Ira-
sionumsiib hoc lempore Ecclesiaecollalaruni exstant diia fuisse liquido patet.
iiionunienta nsque in hodiernum diem, quacqucmodo 45. Nostriseliam temporibus bomines provcctio-
ad noiitiam nosirara pervenefint, hoc loco inserere ris netatis secus Scaldum circa Ilelcin et SanCtuin
digniim duximus. Genesium fuerunt, qui se ab antecessoribus suis
44. In ccclesia Beatae MariaeTornacensis quidam audisse dixerunt quod Ecclesia ista anliquitus infra
cahonicus, nomine Erbaldus, exslitit, qui oflicium lines meinoraios praeclaros redditus possederit;
thesaurarii in ea pluribus annis adlninislravit, sed ipsas veropossessiones delerniinantes dicebant,
quod
post aliqnanla annorum curricula lethali inlirmilale allaria villarum memoratarum, pfaia, nemora, ter-
depressus, ad Beati Marlini confugit auxiliuin. Cui ras arabiles, servos, ancillas, et caeteros redditus,
negrolanli dum quadam die assisleremiis, el de an- quos niiiic ibi tenet episcopus, canonici et milites
tiquiiaie hujus ecclesise miituo confabularemur, su de episcopo. Allaria quoque de Curtracd, et de
bito, arger ul erat, talcm sermonibiis nosiris res- Henniis monacbis discedentibns
dicens : « juris sui allodium
pnnsioiiem conseqiieniem inlulit, Vere,
elfecerunt, quia autem reslaiiraia esl ipsa ecclesia,
Fratrcs, bic locus abbalia diidum fuit,-quoniam ego
in vetiislissimis mcmbraitis infra ambilum ecclesiae ejiisaiiliquitaiis monimentn idcirCo non (lelegiinlnr,
Beat-.eMnriaerepositis aniiqiias possessiones el red- ne iiiler filios utriusque ecclesiae aliquod dissidiiuc
dilus biijiis ecclesia: descripios saepissimc lcgi, ubi vel contfoversin oriatur pro repetenriis possessioni-
eiiain servorum ejus atque ancillarum non ininiina bus. Quod vero babeantprivilegia ecclesiarum San-
cti de foro, beatiqtie Peiri de media urbe
niuliitudo, conlinebantur. > Quae vcrba vel scripta in Qiiiniini
quibiiscongregaiioiies Cliristo faniulautiiim olim
.inliquitali ecclesioetesiimoiiiiiin reddunt. Neminem el adhuc irreslaurat:» manent, posses-
lnanserunt,
tamen ex servis aul ancillis vel possessionibus no-
sionesque earum teneanl, plenissime fatenlur.
minalim indicavii, qiioiiiani qu;c posierilates vel 46. Sed et aliud lesliinoiiium ejus nntiquiiaiis,
familiachodiu ex cis cxistaul, vel quibus successori-
quod tisqne in praesens lempiis permnnot, nequnquam
iius in doiniiiiiim iiunc teneuiiuii) deveneriiit, pro- C silentio
legendum esse arbitror. Mos antiqnitus
pier diiiliirnam exhaeredalionem uon facile edicere institiiliis lunc lemporis servabalur in ecciesiis, nt
valuil. Cujus verba cmn canonicis Bcatae Mariaere- nomina fratruin circum adjacenlium ecclesiarum,
fcrimiis, et veritalem nobis pleuius sciscilamur quibus se mutuas orationes debere vel societatem
apcriri, respondenl nullum scriptiun possessionum pvomisisse noyerant, super sanctum altare scripta
nostrariim nominatin: lola bibliolbeca sua baberi, poiierenlur, qualenus sacerdos missam canlantibiis
seri priscis lemporibus evenire potuil, ul aliquae de- nominatim recilaret, cum ad illuin lociim vcnisset,
teriiiinalionesfinimn noslrorum ciini scriptis siiorum quo dicitnr : Memenlo, Domiue, fninulorum famu-
iiilermiscerenlui', quae jam veluslaie nimia deleta laruinqiie tuarum, qui nos pracesserunt cutn signo
iiiisqiiam appnrenl, scd et.si qua fuerunt, qiiandiu fidei, el dormiunl in somno pncis. Timc eiiim imus
iutegra maiisermil, Erbaldus, cujus cuslodiae inan- minislrorum allaris ei prnpinquan.s praesenlabal re-
cipaia erant, saepe legendo rcperire facile poluil, citanda. Hanc aiitein conjmictionis fraternilaiem
q-iod aliis uequaqiiam occurrit. Haec audientes, sed antiquos monachos ccenobii hujns cum mouachis
nihil proficere valentes dolemus ; firmissime lameu Sancti Armandi Helnonensis novimus habuissc.
tenemiis quod relalione paterna didicimiis, ul sci- scriptuin namque illud, in qud nomina fralrum
licet lempore perseculionis Norlhmannicae nonnulla Sancli Martiui cum nominibus fratrum ecclesiaruni
de supelleciili ecclesiae uosirae, el ppssessionibus linitimarum conlinebantur, usque ad hosira lem-
cuin denle beali MaVlini, in cujus veneralione fim- pora in eodemcoenobio Helnoiieusi permansit; quod
(jatum eral coenobiuni monachorum a beato Eligio, etiam quidam nostroruin manibus teiiuerunt el ocu-
iu canonicomm Beaiae Mariaedominium tuncdeve- lis inspexerunl. His ilaque lesiimoniis assump'.is,
nirenl, aut ad custodiendum suscipienles, autaliqua quaeaut scriptis aut successionibus cogiiovimiis, fi-
mi:tuaevicissiliidinis gralia juri suo mancipanles,; denter antiquitus hunc locuiti abbaliam fuisse con-
usque in boriicrmim eleniin dicm apud eos dens firmamus; neque lam pr*clara teslimonia superius
liaberi dicilur, et per verba subscripta dignoscilur. relala in vanunvusque prnesenteui diem conservata
Verba aulem Erbaldi vera luissenoii dubitamiis,qiiia fuissenl; quanquam proliteamur uon omnia notitiae
nios qui. in cbarlis scribendis hodie frequeiitatur, noslrae occurrisse. •
jam ab illis lempprihus inolevit; sicul enim de posv 47. Idem vero auctor noster beatus EligiuS;ut
sessionibiis et allariis quae hodie a principibus et in geslisejus legilur, simili modo in pago Medenan-
episcopis Ecclesiis danlur duo chirngrapha videmus lense municipii Tiiniacensis, quod vpcalur Sicli-
PATROL CLXXX. 3
75 HERMANNI S. MARTINl TORNAC. ABBATIS 79
liium (25), tumulavit beatum Piaionem manyrem. A Prumiam, Treverim, Metim ferro et igni devasta-
ecclesiam jain a passione ejusdem marlyris consiru- vcrint. Qua lempestale Tornacus sedes episcopalis
ctam, juxta facullatem virium suarum, amplilicans erat, et per ccc anle transaclos anuos minus xvi
Dei se omnipoieniis comitante auxilio, ac oflicia ipsam dignilatein comprobaiur obtinuisse, quia ab
Domino famulanlium cleiicorum constiliiens, sicut anno Domini 484 sanctus Eleuiherius pontificalum
usque impraesenliarum cernimus.seri nos Sicliniensi- iUiiiSrexit, et anle paucis diebus prsefuit Theodorus,
biis augmentationes finium suorum monimentis tra- de quo nec prlhs, nec ordinalio, aut quinlum tem-
dere relinquenies.adnarraiidiim iriodumdesolationis poris praefuerit scilur : sed lantum quod spiculo di-
primilivae ecclesiaenostrae calamum leiuperemus. vino, id estictu lonilrui inleremptussit, memoratiir.
, 48. Percepta Tornacensis civilas cognitione fidei 50. Exstal et alia chronographia de bac infesia-
Domini nostri Jesu Christi a beato Pialone aimo lere lione Northmannica, proprie composita a quoriam
300 ab Incarnaiipne Domihi, cessante etiam perse- monacho Marceniensi, qui supradictae teslimonium
cutione atrocissima, quam Diocletianus in Oriente, dat, nomine lenus scribens Tornacum tunc depopu-
«tMaxiniianus Hcrculius in Occidente exercuerani, latura esse, et ad nihilum redactum fuisse, addens
sub qliaidem marlyr passus fuerat, fundalis quo- quod Emmo Tornaccnsis ponlifex a Northmannis
qrie ecclesiis Bealae Mariae Sanclique Mariini, atque B interfectus sit anno Domini 860 ante hanc devasta-
. iri deifica pace proficieniibus, tam interioribus quain tioncm xxi annis. In quo opere idcm digeslor tem-
exleribribus, cceperuni plebes Tofiiacenses crescere porum praeclaro siylo digefit bella ac--praeiia, quae
hbiriine, mulliplicari pfopagine, dilatari possessione, Norlbmanni ob insaliabilem sitim fundendi hiimanum
gloriari vanilale, jucundari prosperilate, epulari sanguinem habuerunl adversus Remeuses, Parisien-
delicate, propriisque deleclalioriibus frui per annos ses, Anrelianenses, atque Compendienscs virililer
sexcenlos niinus xix , idest usque ad annum Domini- decertando.
ctim 881. Qtiibus deliciis non lantuin fcliciter usi, 51. Ea tempestate inonachi Sancii Martini de ci-
quantum inleliciter decepti sunt; vitiisnamqiie con- vitale Tornaco dispersi, uhusquisque per loca oppor-
cupisceiitiae vefam religionem neglexerunl, Deum tuna, in quibus se commodiiis acturos , vel amplius
oflenderunt, ejusque iram incurreruiit, cum subito profuluros sperabant, et locuin proprium, <:l eives,
cisdem prosperitatis temporibus animositaieni du- quorum tulamine dudum profecli fueranl, divino
rissimaruiii genliuin Deus commovil, iram oflensio- auxilio roborati, beneficio ampiificati rcliqucfiiiil.
nis suae conlra populos divcrsarum gentium vindi- Unde quidam eorum cuin essent dispersi per am-
caluius; tuncqtte niultitudo Norlhmannorum pro- P plissima mundi spalia, bonis quouue qu;c ubi jue
pcrans truculenter.ut aniio DominicaeIncarnationis repeferiinl jiicundali, et consueiiuline locorum quam
455 Wandalos fecisse legimus temporibus sanctis- invcnerunl contenti, ut mulloriiin verba lesianlur,
simi Nicasii, Meroveo regnanie super Fraucos; sub- loca sua prius desiderabilia, riimc in planitiem dedu-
verlit munilioncs multarura urbiuni, gladioque et cta ulterius repetere neglexerunt, neqne laboi-em
igni interemptis ulrinsque sexus progenilofibus cum ipsas fuinas relevandi assuniere voluerunt, sed illis
filiis, ac per triginla fere annos Galliam depopulare iii Ipcisquo fugcranl praesenlemvitam lerininavenini,
iiisistens, Tornacensis quoque civiiatis intar caetera possessiones shas haeredifarias pro beneficiis acre-
iacinora sua deslruxerunt niuros, et aedilicia de- plis eisdcm locis perpetua dohaiione iradenles.
popiilati sunt, cives et populos desolati sunt, pos- NoiiniiIIa vCrd pro pehuria et incommbditale neces-
sessibnes ei supelleclilia uiiiversa ciiin ecclesiis sitatum suaruin acceplo prelio Vendiderunt. Quae-
finitimis, ac inbabilabilem peniius Veddiderunt.Quod dam vero luiore et defensore careiiles, in dominium
qualiter faclum sit mandare scriptis, notificare po- laicarum poteslatum transicrunt. Ari abbatiam vero
sieris decreviinuS, quaniuih ex scriplis chronogra- qn;cerat in episcopalu Parisiensi sita, in oppido
phoriim vel dictis modernorum colligere possumus. Ferrarias nominato, pars quaedinn eorum quibus
49. ln chronograpbia Sigeberti moiiachi Genibla- D devotio major in Deum, et mens sanior inerat di-
CenSis reperilur quod, Northiiianhi, adjunctis sibi verterunt, deferenies secum de supellectili Ecclesise
Dnnis, anno Domirii 881, Fraiiciam el Lolharingiairi suae pauca qux-riam, vel qu« utiliora sibi fore ar-
pervaganleSj Atrebati", Ainbianis, Corbeiairi, Came7 bilrati snnl, cuin qua specialiter fuisse chirographum
TacuinJ' Tarveiinam, fines Menapiorum Bracbaten- villa? Cujusriain illius regioiiis, qtine dicitur Supas,
sium, omnemque circa Scaldunl flumen terram, indiciis supra relalis rieprebendimus anno fere xx
Tornacum scilicet el ejus coufiuia, Gandavum, Cur- secundae rcslauralionis. Hnbebanl eiiiin in proximn
tracurri, abbaliam Saucti Amandi Helnoneusis in quasi in spalio diiaruin leugarum eamrieni villani
Cocdalo supra ripam Scaldi, sedem sibi poneiites amplis possessionibus dilalatam, redditus copiosos
primo anno episcopatus lleidilonis Tornacensium reddeiilem, ad quam idcirco divertermit, ut ex
episcopi, monasteria Sancti Wallarici et Richarii, ejiis redditibusoppprlunins suslentarentur, ipsisque
Leodium, Trajeclum, Tungris, Cbloniam, Buriuam ciislodiendis vigilantius insisterent, qualeniis usi-
cuni ailjacentibus castellis, Aquis oppidum ct Pala- bus suis valenlioTes existere possent. Quam qup-
tium, monasleria Stabulaus, Malmundarium. lndam, modp oossederint, quia superius diximus, hic reca-
(25) Sielinium vrilgo Seclin en Melanchois.
77 DE RESTAURATIONE ABBATI^ S. MARTINI TORNAC. , 73
pilulare superflmim diiximus. Congregalioni vero A diceniibus nobis Si'.Iinii relalum esse ad loca pas-
illi idcirco se sociaverunt, ut vola labioruin suorum, sionis sute; Carnotcnsibus c conirario aflirmanlibus
observanliam scilicet regulae,qua Deo et beato con- usqiie in praeseniem diem apuri se reservari. Ad
fessori cjus Mariiuo se noveranl devovisse, quia in quam litem sedandnm faleri nccessc esl quod a ma-
loco quo quidem poluerunt promillere, nequaquam joribus nostris accepimus, ut scilicct relato apud
valebant persolvere, sallem in alio loco regularium nos corpore, pars aliqua ibi credenda sit remansisse;.
praeceptorum inlegra observalione recompensarent. apud Sicliniurri enim detecta arca, qua corpus mar-
52. Quo lempore credimus facium fuisse ut deu- tyris servabatrir, anno DomtnicaeIncarnationis 1145
lem beali Marlini cum scripiis declaratis el quibus- populo deiiionsiratiis est (2i). De cujus corpore
dam uieiisilibus hujtis ecclesi;e iisurpnrenl canonici dentem snscipere riierneruiii monachi S. Martini
eccleshc B. Maria;; qtiaedam vero quae deferre non Tornacensis, deinde pristino loco restilutus magna
poiuerunt, sub lerra circa ambiium Ecclesiae abs- cum cuslodia servalur, gaudetque Ecclesia Siclinii
conderunt, sicut usque in praeseniem diem.dicitur. martyris praesentia se non esse desiilulam.
Uiide et ille thesaurus qui ad caput capellae B. Ma- 54. In populo Sicliniensi saeviebat pestiienlia illa
riae ostensus esl in somnis cuidam clerrco nominato ™qnae vulgo dicilur ignis [inferni,] adeo ut quosdam
Bernarrio, filio Vilalis, de quo supra diclum est, npn solum membris privawt, sed et vitam eis ah-
queinjriulti iiostrmn noveruni.de hac-ecclesia cre- ferret,-e qiiibus inulti ad beaii marlyris basilicam
riiiur fuisse. Vidit enira assistere srbi quamdam Siclinii consiitutnm iiianibiis alienis sunl delati. lliur
puellani facie decoram, crinilis crinibus comptam, ecclesia clamoribus turbaliir, Deique auxiliiini e<
CQitiposilisveslibus ornatam, et dieenlem : « Re- manyris siiUVagiimiab omnibus imploralur, ln fe-
spice fereira, cruces, lexius, phylacleria, aliaque relro autem, quo conservabantur beati martyris
ornamenia Ecclesiae, quae ad solem .defero. > Quae reliquiae,sculpiae erant x virgines cvangelicae, v vi-
omnia cum illediiitius.intuilus essel, adjecil puella delicet prttdenies el v fatuw (Matih. xxv, 2). Hae
et ait: < Vide ul neinini dicas haec libi fuisse os- itaque omnes alfcctum martyris u^iendentes, mise-
tensa, quoniam s'i dixeris et mandalura meum prae- rorum doloribus conriolentfis, el Domini volunlalem
lerjeris, infra xxx dies morieris. > Stalim illeevi- exsequenles, ita flijLant ut crederentur sensibiles,-
gilans, prae nimia cordis exhilaratione, quae viderat in quo faclo smnmaevirtutis potentia , et beali mar-
silentio legere neqnivii; sed pleiiissime enarrairS, tyris Piatonis claruit praesentia, qui sicut dum in
spcimdum veiba pnellucanie diem xxx obiit, ita ut corpore viveret, el populos ad fidem Cbrislianam
CIIIIIvespere santis doimitum irel; mane inventus C cohortaretur, non solum lacrymarum copiam, sed
esset mortuus. Sed quia thesaurum revelatum nec- propiium ad extfemum prb hisj fudil sanguinem.
diiin videinus, spmiiium cjus verum fuisse non con- . ila tunc aflectus magniludinem per subjectas de-
lirmamus; taraen per hoc quod.ad diem xxx non monstravit imagines. Ex oculis nainque prudentium
pervenit, falsum omnino non ftiisse quod soniiil, gutiae sangiiinis cmanabant, exoculisautemaliarum
clarel. Forte enim necdum venil lempus eum reve- lacrymae velut aquse fluebant. Post hoc autem mira-
landi, aut iiGcthimcui repositum est advenit. Fuerit culum divinum auxilium et raarlyris solatium inflrmi
ergo necne quod ei oslensum est, nos tamen fre- persentiunt, et qui mori putabantur, sanitati redo-
qiientj relalionc anlecessorum nostrorum didicimus naniur. His de praesentia corpons beati Pialonis,
copiosos thesauros circa ambilum ecclesiae repositos alque de anliquitate abbatiae nostrae dictis, ad ea .
baticri, loca quoque ubi conservantur, nostris lem- unde digressi sumus redeamus.
poribus quibusdam per somnium revelata sunt, e 55. Ciim crgo Dominus Rabodus Ecclesiae noslne
q-.iibusiina nialronarum existil, Hersendis noinine, lerras anliquas reddidissei, veniens ad capiluluin
quae duo ioca nobis designavit, dicens demonstralum consuluit abbati Odoni caelerisque frairibus ne sibi-
sibi fuisse iit uno puleiim baberi, atque in allero melipsis ullcrius crederent, nec quaecunque in Vitis
ihesaurum cOnservari. Puteum qiiacsivinius in loco D Palrum legebam prolinus facere vellenl, sed potius
designaio, et invenimus niniium perspicuam aquain aliquod coenobiuin cligerent, cujus consuetuoines
habentem, in quo eliam reperimus vasa quadam ser>arent. Placei coiisilinm episcopi. Eligilui coeim-
serea usibus Ecclesiae satis congrua , locum vero biuui Aqiiicineiise quod xv annis anle noslrum fuit
thesauri in proximo versus occidentalem plagam consiriictuin, quodque solum tunc lemporis in pro-
dt-signalo nondum cflbdimus, ideoqtie si aliquid ve- vincia nostra rcligionem et consueludines servabat
rilatis in eo continealur, ignoramus. Cluuiacensis cosnobii. Domnus iuque Odo abbas,
53. ln pmefata persecutione bcatus Pialus Sicli- Abbalem Aquicinensein Haimericuin expetit, .et quia
niensis asportaliis esl Cnrnotum, ubi priusqiiam Tor- lam se qiiam omnes suos monachos ejus esse reco-
naciim veniret Cbrisli homen pra-dicaverat; sed illis gnoscebai, ulpoie ab eo facios et benedicios, ut
pr.cdicationem ejus non recipienlibus, Tornacum pe- eiiam qiialiter vivere debeanl edoceat exoral. An-
tiit, ihique GdeinDomini noslri defendit. De cujus cor- nuil religiosus abbas, staiimque de suis monacliis
pore usquead nosira tempora litigatio grandis exslat in ccenobio nostro priores inslituens, ac de nostris

(24^ denwnstratus est. Per Simonem episcopmnTornac.


79 HERMANNIS. MARTINl TORNAC. ABBATIS 80
Aquiciiium secum docens libenter nobis collaborat, ,A angelicam illam saluiaiionem (25), quae in terris
et lam ipse quam fratres ejus efficiiinlur nobis in principiiim mihi laetitiae exslilit, singiilis diebus
consilio ut palres, in auxilio ut fralres, in faimilatu mihi sexagies replicat; et vigies quidem prosliata ,
ut servi. Unde prae, caeieris provincialibus ccenobii vigics genibus flexis, Vigies autem stando aut in
maj.orem semper familiarilatem erga Aquicinenses ecclesia aul in cubiculo suo, aut in aliquo secreio
habuimus, iia ut communia sint omnia nostra, tam loco « Ave , Maria , graliq plena , Dominus tecum ,
inlrinsecus quam exlrinsecus, et quidquid agimus benedicla tu.in miilieribus, et beneriictus frucliis
pro fralribus, noslris vivis vel defunclis, hoc pro veniris lui (Luc. i, 28), mibi cominemorat. > Cum
illisnos agere concesserimus, idem rc.ciproca vicis- vero illae sanctae, instaulins multa replicantes, sese
siludine ab eis accipiamus. viudicari imporlune exigereiu, landein sancta Virgo
. 56. Cceperunl interea sicculo renuntianies quam- sic cis respondil: « Rogo ut mihi ad praesens de hac
sexus ad nosirairi con- ultione inducias. delis, et ego prcmitto vobis quod ve-
plures utriusque ecclesiam
versidnis gratia venire, nobisquede suis facullalibiis niet tempus qttando de eo vobis jusiitiam faciam, et
contra dominum Adam nihil delinquam. >Hocego in
tradere.Pfimaergo, quanlum mihi videlur, ad con-
versiohem venil lda illa nobilis malrona, cujus su- pueritia mea audiens falsum esse credidi, posle,a vero
R verum esse poluisse non nimium dubiiavi. Siquidem
perius memoriam feci, quae fueral conjux Faslradi
duodeciinuiii fere Conversionis
advocali, qui magnopere restaurationem Ecclesiae abbas liosterOdoposl
suai anniiin ari episcopatiim Cainerncensis urbis luissei
npslrae videre desideravil, sed morle praevenuis vi-
dere nequivit. Haecnobis uilercaeiera unam domum promotus, sanguinei ejusdcm Tbeoderici conlrislali,
de conjuge sua prolem ion haberet, consangui-
inurbe, ei molendiniim inferius supra Mairam do- quod
navit, quae usque in praesentem diein lenemus; et nilalislinea quarta eospropiiu.iios esse coram eoilcm <
cum nobilissima, nunquam lamen inler alins san- cpiscopo accusaverunt, el die statiita jurejuraiido
ctiinpniales nisi ultiinaeancillaeoflicium lenere voluit. confirmaverunt, sicque ecclesiastico judicio, cum
Haecfuit germana .nobilis iliius principis Tbeoderici jam plusquam xx annis simul mnnsisstnl, conjugiuiu
rie Avesniis, qui eoriem lemporc in propria terra illud dissolvi fecerunt. Vix aulcm iliniiiLus anniis
sua ccenobium Lesciense a fundamenlis conslrnxii, transierat, el ecce pra:falus Tbeodericus in silvam
vcnatuin perge.ns ab lsaac de Berlenmonte insiriiis
omiiibusqiie ollicinis peractis -monachos ibi posuit, circunivenius pccidilur, el ad ccenobium Lesciense
ct unde vicluin. et veslitum haberent abundanter
quod aedificaverat relatus, in capitulo anie sedem
:
providit cnjus quandp mentio incidit, el alius re-
abbatis sepelilur. Tuncque vulgaium est verum esse
ferendi locus non erit, quiddain de eo dicam unde G
cuilibet et imitari volenli utilitas poluissequod soliiarius se audisse dixerat. sanciam
legenii possil Mariam promitlenlem qma eas vindicarel, etconlra
cpnferri. Hic ilaque Tbeoriericus vir nobilis et ma- Adani jam ab eo separatam nibil delinqiie-
. dominam,
gnas polenliae, dum contra comitem Moniensem ret. Eariem domina , a marito suo riisjuncta,
belluin die verp
Balduinum frequenter gererel, quadam coniimio relicta saeculnri pompa ad coeuobium prae-
r.ongregata non modica militia, lerram ejus violert-
falum, quod cum viro suo conslruxerat, abiit, ncc
ler inlravit, multamqiie praedam exinde abducens, tamen ex toto proprielaleni dimisit, sed aedificaia
inier.caetera qnae ibi gessii etiam dno monasteria juxta ecclesiam sibi domo lapidea, nolens gravare
saiicliiiionialiiiiii, Sanctae scilicet 'Waldet rudis Mon- Ecclesiam , de reddilibus suisusque ad finem vixil,
lensis, et Sanclae Aldegundis Malbodiensis, concre- monachis quae necessaria erant tri-
frequeiiterque
mavit, pro eo quod ibidem mililes sibi resisiehtes buit, el quod relulimus verum fuisse multis narravit.
comes posuerat. In laniiim vero id diflamalum est, ul eliam Gosceu-
57. Eremita quiriam in proxima silva, quae Bro- giniis Jilius dominaeAdaeprimae sanctimonialis nos-
cherola vocatur, commanens solilarius, vidit, sicut trae, qui avunculo suo praefaio Theoderico succes-
ipse referebat, nou dormiendo, sed vigilando, media sit, easdem salutationes bealae Mariae quotidie
die sanctam Dei genitricem Mariam, in coelo instar replicaret, mililibusque suis eas dieere suadeiot.
reginae praecelso tlirono residentem, illasque duas Quamobrem et ipse Jicet multa mala fecerit, lameu
praenomiuatas sahctas pedibus ejus se prosternentes, bono fine viiam lerminavit; nam sentiens se valida
et de Thcodefico Avesniehsi, qui ecclesias earum aegritudine laborare, in eodem ccenobio inonaclius
combusserat ultioriem postulantes. Cumque vehe- factus, sicque defunclus, juxla avunculum suum in
menter conqiierentes acrius justiliam expeterent, cnpitulo est sepultus. Qui quoniain de Agnete con-
sancta Virgo sic eis respondebat: « Parcite, quaeso, juge sua, liiia Anselmi de Ribotmont, prolem non
mibique noliie esse molestae, quia nolo ad praesensi habuil, Galternm oplimum juvenem, germani sui
eum gravare ; uxor enim ejus domina Ada quoddanii Faslradi filium, successorem sibi iii vita sua consli-
servitium mibi facit, quo me sibi sic familiaremi luil. Praefata vero Agnes uxor ejus, dominain Adam
astringit, ut nec ipsi, nec marilo ejus pati possimi imitata, relicta saeculart pompa ad idem coeiiobiiim
aliquid inferri gravaminis. Cumque illae sanctae: abiit, el de reddiiibus suis vivens, calices aureos,
requirereni, quod esset illud serviiium, respondebatt el candelabra, mu|taque alia prcliosa ornaiiienia
(25) Salulationem. Nola Rosarium B. Virginis, vulgo Chapelet, tunc usiialuni.
81 DE RESTAURATIONE ABBATUE S. MARTINl TORNAC. 82
Ecclesia; illi fccil componi. Fastrndus nutem isie, A , ad Laotiense ccenobium delalus, et cum prioribus
quem nunc nomiiiavi pairem Walteri, filius fuit; suis sepultns, magno totius provinciae moerore, quia
illius Idae primae saiictimonialis nostrae, qui eliami pater pauperum cl Ecclesiarinn ab omnibus vocari
Fastradus, cum advocaius Tomacensis. pluribus; solcbat. Sed de his isla sufliciani. Nunc vero ad
annis fuissel, aegritudine correplus in nostro cceno- duos illos milites, Wallerum et Radulfum, quorum
bio monacbus est faclus, sicque defunctus : cujus longe superius menlionem feci, veniendum est, bre*
uxor Richeldis imilata praefatam Idam, marili sui viterque osiendeiidum quam, verum fueril illud
mairem, reliclo sseculo, apud nos sanctimonialem somnium, quo in ecclesia Sancli Martini slare et
babiluui suscepit, el, cum fuisset nobilissinia et di- parieies illius renovare visi sunt.
lissima, per XX lamea annos nihil omnino super- 58. Waltcrus isle, ut praedixi, vocabatur filius
biae inter alias ostendit, sicque humiliier ricgens Iliiberli, eraique unus de potenlioribus Tornacensis
boiio fine quievit. Gualterus vero ejus filius viriens provinciae oplimatibus. Hic cum uxore sua ad con-
patrem suum et malrem apud nos sepultos esse, pro versioneni veniens, dedit nobis molendinum illud
animabus eorum el sua dedit nobis iiiiuni molendi- supcr Mairam fluvioluin, ubi tola annona molitur,
niini supra Ries fluviolnm, et quandiu vixil, quasi de qua fit panis qui in coenobio comedilur; ler.ebnt
pater Ecclesiae noslrae ubique fuil : diixil autem N ' etiam quamdam lerram in nemore de Pevela
jnxta
conjiigcni Idam filiam Everardi caslellani Tornacen- Templovium, quam nobis dare volebat, sed non
sis, ex qua plures filios et filias genuit, omnesqiie poterai, quia eam in beneficio tenebat de Roberto
antecessores suos poteutia et opibus superavil. Fuit jiniiorc tum temporis Flandrensi comile. Comes
eniui primo advocaius Tornacensis, deinde 'succe- etiiin lantani lerrani quoe de beneficio, vel feorio suo
dens patruo suo tenuit casirum Avesuiense, lotam- erat, gratis concedere Ecclesiae nolebat. Cuni ergo
qne pene regionem illam, quae dicitur Bracbantus. ul boc comes concederel laborarelur, forte Radulfus
Volens autcm pacifice vivere, et poenilens multorum ille miles praenominalns unum equum magni preiii
quae commiserat scelerum , leniansque mitigare habebal, pro quo comes ille XL marcas riare vole-
bella quae inler Monlenses comiies, et principes bal. Rogavit ergo comilem idem Raduifus ut equum
Avesnienses muliis annis duraverant, sororem Bal- illum acciperet, et terrani illam- pro aiiima sua iu
duini comitis Monlensis filio suo Theoderico, adol- eleemosynam Sanclo Martino daret. Cons.ensil co-
escenii milili, conjugio sociavit, sicque lotam pro- mes, et privilegii sui auclorilate eamdem lerram
vinciam pacificavil. Sed inimicus generis humani ccenobio nostro confirmavit; sicque mplendiuum
nou diulius pacem illam loleravil; Theodericus enim P prxfatum cum eadem terra plusquam mille libras
(
ille adolescens nolens esse contentus paternis opi- nobis postea reddidit. Jam vero factus monachus
bus, sed ubique discurrens velulequus indomitus, qualiler sc habueril, nullus facile explicabil, cum
liou modo de proximis, verum eliam de longinqiiis iiullo oplimalum regionis fuerit inferior, oninibus
regionibus, rie lerra scilicet ducis Lovaniensis, epis- rusiicis se viliorem exhibuil. Ipse aquam ad coquir
copi Leodiensis frequenler praedas et capiivos nam deferre, scutellas et ollas abluere, farinam
rcepit adducere, donec quadam dic fieqiieiilibns cribrare, clibanum succendere, equoruin stabuh
elaius vicloriis cum centum militibus lougius pro- mundare, fimuni deferre, cernenlibus, et prae arir
grediens redire non poluil, sed a pedilibus undique miralioiie ploraniibus militibus ct cognatis suis,
irruentibus oecisus, et cum magno periculo ad nnnquam ei nbuit, mullosque exemplo suo conver-
Laetiense coenobium super equos relatus, oniiiibus lit. Ipse ecclesiam novam rie donationibus fideiium
amicis suis luagnurii luctum iniulit. Tunc pater incepil, el Deo favente, sicut hodie videtur, centum
niinio moerore perculsus, limensque diversos for- inonacbis sufficientein consummavit.
tunae casus, alteri filio suo Nicolao castrum Aves- .59. At vero Rndulfus duos gerinanos militcs in
niense et Bracbanlum in vita sua donavit, eique urbe habebai, quoriini major Theibertus, alter vo-
caslelluin quori dicitur Walecurlis superaddidit. D E cabatur Tbeodericus monetarius : Tctbertus prae-
Tertio vero filio advocalionem Tornacensem tradi- posilus Rabodi episcopi erat, et fidelem se ei sicut
dit. Quarloeliain clerico Jacto Evcrardo duos archi- doinino suo exhibebat. Unde Faslradus advocalus
diaconalus, Cameracensem scilicet el Tornacensein, contra eum iralus, quoniam pauperes rusticos epi-
necnou praeposituram Nivellensero, aliosque multos scopi tibique defendebat et tiiebatur, primum dolose
honores ecclesiaslicns acquisivit, el quatuor filias ei se familiarem fecit, filiumque ejus in baptismo
divitibns inaritis dcdit. lpseque, sicut mihi inulto- suscipicns compater ei fuit, scd post paucos dies
lies dixit, libenicr monachus faclus fuisset, si con- iiiliil mali suspicantem, venatuque lepores inse-
jngis suaeliceniiam habere poiuisset. Praesenti vero queiitem prosecutus, eumque utpote compalrein
auno post feslum Omnium Sanctprum, dum apud suuiii dolosfi osculalus, prolinus in fesfo sancti Bar-
Monlense castrum in aula comiiis Bnlduini contra ibolomaei aposloli iiicaulum occidil, et de provin-
eum pro Trellum casteilo, quod ei comes auferpe cia stalim fugiens ad aviiiicuJum suum Theoriericum
volebai, placitarel, subitanea ira percussus loquelaui Avcsniensein seeessit, et cum eo fere per trien-
perdidil, oeindea eomiiissa in lectocomitis positus, iiium mansil. Tuncque advocationein ejus dom-
«cqucnii noclc dcfunclus est. Indeqtie a filiis suis nus Rabodus cpiscopus Radulfo roiliti Noviomeusi
85 HERMANNIS. MARTINI TORNAC. ABBATIS. 84
dedit. Fastiadumqiie omiiino pro scelere exliaereda- A prolinus rcspondens : «In nomine Doinini, inqmi,
vit. Qnidain dixeruiit hoc.Dei voluniaie accidisse, noiine merilo possum conlrislari, cum vos sciam
qnoniam Radulfus ille novus advocaltts terras San- Iioriie pro me in inferno demersum esse ? Nonne
cti Manini, quns tenebm, pelente episcnpo, sicut atidistis qnod qui praebendas emunt, vel vendunl,
supra dictum est, facile reddidit, quas, ut Faslradus excommunicati sunl ? Cerle videte quid de anima
poslea mcltolies asseruit, si lunc lenuissei, nullo vcstra faciaiis; nam me sciatis citius de hac provincia
modo reddidisset. Sed cum jam in ultionem bujus egressurum quam de ea comesturum. > Admiratiis
sceleris duo milites Fasiradi occisi luissenl, apparuil super his paler :« Fili, iiiquit.ne amplius super bc-o
idem Teibertus cuidam religioso civi Tornacensi, contristeris, quia leslor Deum le nunquam eam am-
iiomiue Ramero, non dormienli, seri vigilanti. plius habiliirum. > Dixit, statimque episcopo re-
Cumque ille niinis perterrilus an ipse essel doiniinis mandavit ul de praebenda sua faceret quod vellet
Tetbertus, el quomodo se haberel inquirerel, ipsiim qiioniam filius siius eam habere nollel.
se esse respondit, et ne limeret admonuil, ac deiude 61. Eodem anno RadulfuSfebre validissima usque
subjunxit: «In tormentis quidem suiu pro peccatis arimoriem pcne correplus, ubi Deo volenle convaluit,
meis, et maxime pro eo quod post obilum coii- quenidam monachum, nomine Wallcrnin, conjugis
jugis meae coiicubinam bnbui ; sed misericordiam suae gerinanum viruni prudentissimum secrele adiit,
liabebo, quia injiisie occisus suni pro fidelilate domi- ct de salnte animae suaeconsulere his verbis cospit:
ni inei episcopi, ct sancius quoque Barlholomaeus, < Cum fidem Deo debeaiis sicut monachus, et mihi
in cujus feslo interfectiis siim adjuior mibi esl, pro sicul sororis luae marilo, per enmdein fidem quam
eo quod euni iu hora mortis ineae invocavi. Rogo Dco el mihi debelis, vos obtestor ut mihi quomodo
ergo te ul ad fraircs meos, el lilios pergas , uique salvus finm consulatis; ntiper enim aegrotans, et
pro anima mea necem meatn Fastrado inriulgeant, mori limens, consilium a canonicis Sanctae Mariae
nec me ulterius ulcisci quaerant ex parte mca depre- quacsivi, et iIII mihi consulnerunt, ul vcraciter con-
ceris, quoniam si hoc fecerint, mulluni animae me.e fiierer peccala mea, corpus Domini acciperem, oleo
ad salutem promeiendam proderit. > Respondente sancto ungerer, el salVum me fuiurum securns
vero Kainero se qurdein mandaia ejus eis diclurum, essem. Feci quod consiiluerunt: sed ubi convalui,
sed illos sibi minime credituros, delunctus protiniis liirsns me peccalis senlio ohligalinn, et boc mihi
et inler signa, otiaeunicuique diceret iiijunxil, sic- non videiur vera esse confessio, quando infirnior
que disparuil. Ille vero ad germanos defuncti ct peccata cdnfileri, quando convalcsco peccaiis nerum
iilios venieiis, mandata ejus eis aperuit, signa sub- n sorriidari. Unde precor propier Deum ul mihi quid
jnnxit, sicque eos ad eoncordiam faciliores reddidit. agere debeam consiilatis. > Et respondii monnchus:
Unde post aliqtiot annos Fastradus nudis pedibus «Et quid vobis proderil coiisilinm ineuni nudire,
cum amicis suis, pedibus eorum provolutus, et ami- cum illnd nolilis fncere? — Consilium, inqiiit miles,
citiam eorum, et haerediiaiem suam ab cpiscopo dicile,et si illud non feccro. non vobis impiitabitur. >
recepit. Pro confirmatione vero amiciiiaefiliam suani Tunc monacbus: «In veritale, inqnit, dico vobis
Sarram Gosceguino filio Theodefici monetarii (26) quod quandiu in saecnlo vixcrilis sicut bacteims vi-
(jui fueral germnnus Teiberli, cbnjugio tociavii. xislis, non video quoniorio salvari po^silis, sed si
Viginii eiiam lihras iiiiminoruin, quas ab ee pro revera salvus esse vnltis, saeciihim relinqniie; et
concordia acceperunl fratrcsoccisi, prolinus Sanclo nionaslicnm vitam assumite. — El qnombdo, inqiiit
Martino rierierunt. miles, hoc fnciam sine licemia sororis veslrae con-
60; Post haec Radulfus Tetberti germanus, puel- jugis nieae?» Tum monachus: « Cum Domtniis, in-
lam quamdam conjugcin accepit Mainsendem, dc quit, in Evangelio dicat: 4>iqtiis venit ad me, et non
militibus provinciaegenilam, filiam scilicct llermanni odil palrem, el tnntrem, et ttxorem, et filios propler
pra-pdsili Sancli Amandi Helnoneusis, genuiique ex nomen meum, non potesl meus esse disciputtts
ca ires filios, Tbeoriericuin scilicet, Walterum, et D (Lttc. xiv, 26), > niiiiquam consulam vobis ul pro
Hermannum, quorum primiun Theoriericum quin- sorore mea animam vesiram perdalis : licenliam
qiiehnem lilteris doeendnm tradidil,-:t in ecclesia lanlum ab ea quaeflie, quam si illa nolueril dare,
S. Mariae praebendani unam ei dari suadenlibus consulo ut ea rclicla, parteque subslnnli* veslrae ei
canonicis ab ep:scopo Rabodo peliit et impetravit, diroissa, ad Deuin fugialis. > His andilis, roiles gra-
proniissis ei propler eam xxx marcis argenli. Quod tiasei agens, domum revertilnr, ingressnsque cubi-
ubi puero a canonicis coiigralulantibiis iu schola culum et lectulo residcns amarissime Here incipit.
niinciatum est, ille vcspere facto domum reversus Mainsendis superveniens eumque sic flentein videns,
ccenare nobiit, sed tristis ad mensnm sedii; pater quid novi acciderit unde se ita cruciaret inquiril.
vero pu.ans eum pro inore puerorum fuisse verbera- Vult ille celare, sed, illa nimis instante. omnia quae
lum n magislro, finita cceria duxit eum a parle et germanus ejus domnus Guallerus, Sancti Amandi
quid haberet curve trisiis esset quaesivit. Cui puer monachus et praeposilus, dixerat revolvit. Tnm illa:

' (26) Monetarii. Eo quotl praesidebal monelaj, qttam Philippus. Aug. in orbe Tornac. instilueral. Ita
Coinueiuditiet, Tornac.
83 DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINI TORNAC. 86
<Et quare propler haec sic vos cruciaiis? — Quia, A pienni ad ecclesiam S. Martini pergit, et exspectat
iuquit, nisi propter le dimitterem, monachus revcra donec iiiissa cantala fuit; puer vero ea ignoranle se
qiiantocius fierem. >vProlinusilla subjungens : « Pro- clericis illts coiijuuxil, et cum eis remansit. Finila
pier me, inquit, bene agere non dimitlatis, quia missa mulier filium suum inter vicinns requtrit; cre-
sicnt vos de anima vestra liinelis, sic et ego de dens vero euin cum pueris ludere, doinum reverli-
mea.et quacunque die saeciilum reliquerilis, ego tur. Parato prandio puer qineritur : mater dicit se-
simililer relinquam, et in praesenti.si vuliis, licen- cum abiisse ad S. Marlinum. Nullus conversionis
liam vobis do, e.lme casle victuram promitto. >Tunc ejus suspicionem babebal; finilo prandio iniles
miles : < El quid,. inqnit, faciemus de iribns filiis equum conscendit, ad domum germani sui Theo-
rostris? — Non in manu diaboli, ail mulier, relin- derici veniens, tam ibi quam et in caeleris domibus
quamus, sed polius nobiscum eos Deo praesenleiniis, propinqiiorum suorum filium sniim quaeril; nul-
diviics enim sumus, et quocunque voluerimus li- lum sigmini de eo audit. lnde ad S. Marliuum per-
benier cuni eis suscipiemur. > Exhilaralus super his gil, abbaiem Aquicinenscm Haimericura cum abbale
verbis Radulfus:« El ubi.inquit, tibi videtnr ut Odone invenil, puerumque coram eis sedentem, e't
coiiipeteiiler cum eis habilum religionis accipia- " eos aiidientem conspicit. Militera abbales secum
inus? > TIIIICtemporis magister Odo scholam Tor- sedere faciuui, et de mandatis Dei libenler audien-
nacenscni regebal, nullaque conversionis ejus mentio tem instriiunt. Vespere propinquanie miles abeundi
exsiiierai. Quamobrem mulier quo diverteret ne- licentiam ab abbalibns pelil ct accipit; filioque suo
scicns : < Ad Sanctum Amanilum, inquit, mihi vide- ut secum domuin redeat praecipit. Tunc primum
lur quod competenler ire possumus, quoniain et puer voliintaiem siiani aperiens : < Vos, inquil, si
pater meus inde fuil praepositus, et fraler meus ei vultis, domum redite, maireinque meam, et fratres
succcssit; sed elego inde nala s?uni,ibique nutrita.> meos salutate, et ut pro ine orent eis dicile.; ego
Concedit Radulfus, statimque legaio direclo, prae- enim nunqunm amplius domum vestram ingrediar,
fatum domnum Walterum monaclium mandat, qnae sed hic cum pauperibus islis remanebo, nec pairem,
dicta smit enarral;el sanclo Amando per manum aut matrem me habere cognosco nisi Deum et S.
cjus unum molendinum prope Tornacum super Mar- Martinum. > Tuuc paier ariinirans, ei eum ludendo
vis fluviolum sittnn donal. lnde conjtigem suam hoc dicere creriens: « Veni, inquil, quoniam non
arivocans: < Qui beue, inquit, vult agere non riebel haberes hic quod .hac nocte comederes, vel lecttim
diflerre, quoniam callidus diabolus semper quserit in quo jaceres. > Etpuer: «Etsi non habent, inqiiii,
occasiones, quibus servos Dei a bono proposito quod manducent, ego urbeni circuieiis eleemosynas
possil impedire. Unde milii videtur ul crastina die petitas eis afferam, uocte vero super nudam humum
sine dilalione saeculum relinquamus. > Tuuc illa : quiescam. > Ririenle patre, et hajc puerilia fore di-
< Hoc, inquit, domine, non tam cito polest fieri; quid- cenle, puerumque violenicr reducere volenle, lan-
riam enim secreti necdum dixeram vobis, quoniam dem abbas Haimericus vir prurienlissimus : < Do-
jam menses duo sunt ex quo ine concepisse sensi, mine, inquit, Radulfe, si mihi credideris, puero
et iiiique ralionabile non esset ut praegnans de src- modo nullam violenliam inferetis; dimittile ciini
iiilo exirem : praeparemus ergo inlerim omnia ne- nobis; suflicienter enim una nocte providebimus
cessaria, qiiaieniis, poslquam peperero, stalim re- quae necessaria ei fiierinl: et si quidem ex Deo isla
nunliemtis mundo. Verumtamen quoniam jam licen- volunlas vcuil, crastino apparebit; si vero ex in-
tiam dedi vobis, licet nullus post Deum lestis fanlia, non cogalis euin, quia sponte domiim re-
iiiierfuerit, expedit utiquc nt jam uihil mariialis, vertetur. > His audilis, milcs acquievii, domtimque
vel conjngalis operis inviceiii faciamus, seri conti- reversus, conjugi suae haec retulil. Protinus illa
iicnler deinceps vivamus.) Post haec, sicul ipsi mul- genibus flexis, inamis et oculos ad ccelura levaiis :
tolics mihi retulerunl, anno integro ct dimidio in « Gratias, inquil, ago Den, qnia primogenilum filium
viia sneculari manserunt, in uno lecto indivisi ja- D nieiiin scrvilio suo mancipavit. Videtur ergo, mi
cueruni, nec lamen aliquid cnrnale gesserunt, non dominc, quod Deus vqlt quod ecclesiolam illamex
sua forlitudine, sed Christi gratia eos protegeute. facultate noslra icdificeniiis; et boc signum divinae
Eral aiitem Mainsendisjuvenilis aelatis, ila ut quando volunlatis bnbebimus, si puer in iuceplo persevera-
saeculum reliipiit, nonuisi viginti qualuor amios vcrii, ttinc certi siriius veriim esse quod dixi; si vero
liaberei. Nasciiur ergo eis qiiartns filius, et in ba- redierit, tunc alitid vull Deus de nobis. > Mane facto
piismo vocatur Radulfus. rnrsiini miles equuro conscendil, Sanctum Martinum
Eodem anno magister Odo saeculo renuntiat, et repetii, puerum in eo quod cceperat constanlissime
ctim clericis suis, sicul supra narravimus, eccle- perseverantem rcperil. Protinus Tbeodericum ger-
siara S. Marlini inlrat. Mainsendis eos frequental, mnnuin suiim, caeterosque propiuquus sues accersit,
iniiliolies eis suas transmiUens elecmosynas, liullo filium sniini ulpole pueriiai septennem necdumque
taineii adlinc inlra iirbem scienlc qua: ciim marilo legilimic nelalis exislciilem Sancto Mnrtino cornm
suoagere disposucrai. Quadam ergo Domiiiica mis- allari offerl, cl cum eo qualiior molendina quaesuper
sam eorum auditura, ei proccssionem visura cu:n Ries fluviolum habebat, confrrl. fostmodura Rt-
ftlio suo Tbeodcrico parvulo clcrico jam fcre se- dulfus licet it) snteulo maneus lotani ilHus ceere •
87 HERMANNIS. MARTINl TORNAC. ABBATIS 83
siolae^curam suscepit, nec mintis quae necessaria A lis : Probatt spiritus, si ex Deo suttt (cap. 58). Vatte
erant providens, quani si jam moiiachiis factus ergo et pnblice coram populo vicmm tuum laborando
fuisset. qua:re, aquam ad labernas porlanrio, ligna caedendo,
62. Eodem anno (1095) per abbatem Haimericum, equoriim stabula nuindando, et similia ubi opus vi-
sicut supra diclum est, clerici illi monnciialcm ba- deris faciendo. Exsequitur ille libenter abbatis
bitum susceperunt. Tuncque idem puer Theodericus imperium, omnique rubore procnl posito vilissimis
cum eis faclus est monachus. Cum vero monachi, se siibinillit operibus. Videns hoc Mainsendis, quon-
ul superius relatum est, ab ecclesia discedentes de- dam nxor ejus, nullo timore lerretnr, sed, ascilo
serta petere voluissent, Theodericum ibidem relin- Theoderico Moneiario, Rariulfi gerinano toiiiiKque
qnere voluerunt, sed cum remanere noluisset, nec urbis dilissimo, ad Sanclum Marliiiuiu pergil, filios
tauen uipole puer octo annorum itineris laborem suos Deo irariil: minimumque cum cuna super al-
pedes sustinere posset, plauslro eum cum libris suis lare ponit uoii sine lacrymis innltoruiu circumstnii-
suierposuerunt, sicque secum abduxerunt. Quod tiiiin. Theoriericus vero eoriim palnius misericordia
CUMRadulfo adhuc in lecto suo dormienti summo molus, concedente abbate, infahtes ad rionmrosuam
mane inintiatum est, illico feslinus surgii, ecclesiam causa nulriendi fncit deferri, multoque lempore
Sauclae Mariaepetil, canonicorum convenium eele- secuin delinet. Mainsendis vero super ducenlas
rittr convocal, leloneum eorum, quod violenler marcas argenti ponit; duo molendina super Costen-
eaienus lenuerat, eis liberum reddit, el de illaia ten, et reliqua omnia qiraesibi marilus suus relique-
vioieniia veniam petit, voluntatem suam aperit, rat Saiicto Marlino tradit; sicque omnibus spoliata
quod scilicet illico saeculum reliliquerel, et mona- pedibus nbbalis proslernitur, orans ut snscipialur.
chos S, Martini qui discedebant prosequereiur. His Gui abbas : « Prius, inquit, oportei le probari. Vade
dictis, comitaius clericorum et populi inaxima turba, ergo per iirbem, el viclum luum quaere nendo,
domrini revenilur, conjugisque manum lene.ns, ct lcxenrio, lanaui peclendo, et si forte libi aliquis vir
ad ccelum oculos levans: < Domine Deus, inquil, lu vel feniina integfiim panem dare voluerit non susci-
milii dedisti hanc conjugem, et ego ei te leste usque pias, s^edfriista panis more pauperum eleemos/uas
in hodiernum dicm legilimam servavi Jidem, minc petentium conscissa. > Exsullat femina talibus pasn
aiiiem pro amore luo eam relinquo, tibique eam deliciis, pulsoque rubore publice eleemosynas pelil,
commendo. > Post haec filios suos parvulos Walte- niatronis quae haec videbanl flenlibus et per pedisse-
riiin ei Hermanmim sumens, et sursum elevans, Deo quas suas copiam panum ciini ea ari Sanctum Mar-
eos oblulil et commendavit. Quanlus ibi omniuin tinum mitiere volentibus. Ilujusmodi ergo fuit con-
Q
lnctus prae dulcedine fuit, ciim vidissent quarlum verso Radull: et Mainsendis, cujus non credo pium
filiuin Radulfuiii, adlutc lactenteni, cum ciinabulo Jesum posse oblivisci.
allatnm, et de cunis a palre extraclum, sursum le- Haecsimt verb quae ecclesiaenoslrae conlulil: qua-
valum Deoque coinmendaltim. Sic ergo equo slatim tuor molendina stiper Ries, qtiae Scaldo sunl pro-
conscenso, cuidam pauperi clerico Rainero, quein pinquiora. Quintum autem super Scatdiim babebal;
pro Deo secum per biennium tenuerat, lunc. etiam sed quia autumnali tempore, crescente aqca Scaldi,
se relinquere nolenli alterum cquuin dedit, el cuin facilc redundantia ejus absorbebatur, postmodum
co monachos celeriter sequens, aiiiequam Siclinium iliu.l cx toto fecil deslrui : slipites tamen in testimo-
venirent eis se sociavit: proslralus abbatis Odonis niiiin anliqui molendini jussit relinqui et rescrvari,
pedibus iit se coiniteni peregrinationis suae esse ob eam solummodo causam ne quis fuluro tempore
permitteret postulavil. Admiratus abbas tanlum aliquod molendinum sub illis quatuor usque ad
hoiiiinis divitis ardorem, monachos qui secum pedi- Scaldum posset aidificare, quoniam, si conslruere-
les ibanl, convocavii, et de conversione ejus su- lur, constarei non pnrvum deiriinentiim eis per
inens iniiimn exhoriaiionis : < Ecce, inqnit, nos iltud facile posse contingere. Duo etiam molenriiiia
moiiachi aliquid nos fecisse putabamus, et lamen a R*super Cbstenien hobis dedit cum adjacenti terra,
saeculari Zachaeo publicano vicli suunis. > Sic ergo qu;c de paterno jure ci provenerat, super qunm
cum eis Noviomum pergens, episcopo Rabodo vo- unaui curtein fecit conslrui, qu;e usque in hodier-
luntatem suam aperuit, Episeopus vero prae nimia imm dieui porinanet: gregem eliam equarum nobis
admiratioiie lacrymas fundens, eumque exosculando dedil, cujus proles usque in hodiernum riiem in
Deo gratias agens, per manum comprcbensum in pascuis noslris servatur, de quibiis et quadrigas ad
mauu abbatis posait; sicque subjunxil: « Dic nunc, cxcolendaui lerram nostrain freqiienier suinpsimiis,
bone abba, cur vis relinquere Tornacum; pariimiie et cquos mngni pretii nutrivimus et vendiriimus.
te p/ofecisse pulas, qui talera peccalorem diabolo Sicquc in diversis expensis jam plusquam millc li-
abstulisli, el Doo coujunxisti? revertere crgo laelus brarum commodum ex eis habuimus. De pecunia
et festinus, quoniam revera per bunc adbuc Deus vero^ quam conjux ejus dedit, lerras circa ecclesiani
lucrabitur alium. Reversus ergo Tornacum, cum siias redimimus, et alias in eadem regione einimiis,
rursus abbntis proslralus pedibus ut susciperetur quia quando ipse ad conversionem venit, non pas-
rogaret: « Nou te, inqtiit abbas, suscipiam , rionec sum quidem lerne arabilis adbuc habebamus. Md-
proberis secitndum Regulam sanctj Benedicti dicen- lendinum vero unum super Marviz habebat, sed
89 DE RESTABRATIONE ABBATIJE S. MARTINI TORNAC. 90
quandb primum volunlaiem habuil saeculo renun- A , boiium esse ostendit. Maler vero cjus Bertba, et
tiandi, sicui supra dictum est, Snncto Amando illud sororcs Trasberga atque Julilla, in sanciimoniali
dedit, quia in cjus ccenobio quori Helnonense di- habiiii mullis aunis irrepreliensihiliter vivenles, et
citur monachus fieri voluit, quoniam noslri cceno- ipsae de labore jam ad requiem transierunt.
bii necduiu nientio aliqua apud homines facla 65. Post bunc vero Henricum videres liiirum in
fuerat. modum juvenes et virgines, senes cum junioribus
63. Eral lunc temporis ejusdem ccenobii Sancti de lola provincia saeculo relicto ad conversionem
Amandi Helnonensis venerabilis abbas, nomine venientes, ita ut sicul in Aelibus aposloloruin legi-
Hugo, qui ipsani ecclesiam Sancti Amandi anle pau- lur, vendenies ea quae habebant, prelia rerum sua-
cos annos easu combuslam a funilameiuis renovans, rum domuo ahbati Odoni deferrenl, et si quideni
riecentissime cuin clauslro et turribus el ofliciuis, liinc abbas ille more abbntum hujtis lemporis pecu-
sicul bodie cernitur, ;edificavit. Hic ilaque cliarilaiis nias, et facultatcs sibi datas voluisset relinere, ct in
dulcediiie plenus, videus Radiiifum cuin uxore et ecclesiic comiiioriis expendere, non parum eam po-
(iliis diviteni Saucti Ainaudi ecclesiam reliquisse et tuissel, quaniuin pluribus viriebalur, amplificasse,
pauperculam Sancti Marlini expetisse, convocalis sed quia tunc temporis supra nienioialus Evcrardus
iiioiiacliis suis iu capiliilo: < Ecce, inquit, fralres B 1 Tornacejisis caslellanus, conlra Robertum comilem
dileclissimi, siec.ularis illc mites R.triulfus diviiiis Flandrensem rebellans, mngnam militiam leneba),
nostris paupertatem Sauc.ii Marliui praelulit, el in el de lerra comilis mulios, iani diviies quam pau-
panperlaie ccclesia inonncbus fieri voluit. Charilnlis peres, frequcnter capiens redimi cogebat, illi, coni-
ilaque viscera nos habcre denioiistremus, el molen- pedibus cl fame oppressi, ad abbaiem Odonem gre-
dini quod nobis dedit meriielatcm pauperi ecclesiae galim currebaut suisque miseriis subveniri cum
Sancli Mnrtini coiiferamus, sicque cjusdem molen- lacrymis exorabant. Abbas vero, eoruin fletibus
riini beatiiin Marlinum ciim pnlrono uoslro snncto compatiens, pccutriam quae sibi ricferebaiur abun-
Aiiiando participeui faciamus. > Coiiseiiscriint om- danter eis erogabal, sicque multos redimebat.
nes, et ne unus quirieni pnternae charitatis se dege- 66. Eodem tcmpore quidam presbyier el mona-
iierem fore oslcndit. Sicque praefatus domnus Ilugo clius religiosus, nomine Rariiilfus, geuere Norlh-
Tornacuin venicns pauperuin monachorum soeieta- iiianmis, qui unus ex quinque primis sociis abbalis
lem ct fraiernilaiem in cnpitulo toto corpore pro- Orionis fuerat, de horis pulsandis jussu abbalis solli-
siralus expeliil et accepil, medielatem illius mo- citiidinem gerebat, et, sicut ejusdein officii moris
lendini eis donnvit, semperque deinceps pnlernn est procuratoribus, in remoiiori Ecclesiae parle le-
viscera sc supcr nos babere monslravil; nam eliam " ctuliim suiim posueral, non pro custodiendo ecclesia»
quaiido moiiachi cuin donmo Orione deseria petere Ibesauro, qui nullus ailliue erat; nam nec calicem
volentes, ut «uperius dictum est, de ecclesia Sancti argenteiim, nec crucein, nec lexliim abbas habere
Mnriini riiscesseruut, prnefalus domnus Hugo abbas volebal, sed soluinmodo pro pulsatione vigiliarum
Sancli Amandi quinque de mouacliis suis, ne eccle- diligeiiier providenda. Cum ergo quariain nocte,
sia Sancti Marliui divino carerel oflicio, illuc direxit, sicul idcm Radulfus vir veracissimus nobis nmltoties
viclumque qiiotidianuni eis dirigens, usque ad redi- relulil, in leclulo suo reciibans, psahnis et oralioni-
lum monachoruin Sancli Mariini eos ibidem morari bus pervigil insislerel, audivit in cboro quasi ali-
pra:cepit. quaui muliitudiiieni advenieiitcin, el inoriesla vocc
64. Per bunc ergo Radulfmn mulii de Torna- Responsorium illuri dc saucla Trinilaie caiitantem :
censi urbe coeperuni ad conversionem venire, ejus- Benedicumus Palrein et Filium cum sancio Spirittt.
que fervoris imilalores existere; e quibus Ueiiricus Complelo vero Responsorio audivit duos ad aliare
vir ditissimus cum uxore sua, nomine Berjha, et procedcntcs, et Yersiim Responsorii, id esl Benedi-
liliu suo Joannc adbtic laclente, duabusque filiabus clus es, Domine, m firmameiito cceli, dulcissimn el
Trasberga et Julilta eoriein pene modo quo Rariulfiis jp. protracta melodia subjuiigeiues, fiiiiioque Versu,
ad conversionem vcuii. Pecuniam magnam, de qua rursus cboriim finein Responsorii repelisse, sicqiie
ilormiloritim constriiciuin est, cuni aliis ollicinis, et siluisse. Cumcjiie hoc aliquoiies religiosus ille ino-
lerras quasdam ecclesia: donavii; ipseque publice nacbus audiens domno abbati Odoni et quibusdaui
eleemosynas pelere ab abbale jusstis, et quod revera spiritualibus senioribus secrele reiulisset, omnes in
magoi fervoris esset probatus, sic landeiu moiia- commune dixerunl se dicere quod animae bonoruui.
chusest fnctiis, pluribusque annis in coenobio noslro ibidem qniescentiiiin essenl, quae de ecelesiolae illins-
cellcrarius existens, et boni exempli omnibus exi- resiauralione Deo gratias agerenl. /
siens posl xxii fere annos conversionis suae lauda- 67. Praefalus itaque abbas, iiistiiiila et ilocirinam
bilem vitam bono fine cnncludens, pascbnli tcmpore aiiiiquoriiin Patruin assidue legens, e.t cliani saeiu-
in die xvii Kalend. Maii, Deo spiriium rcrididii. Fi- laris illius poelae versiculum recnlens :
lius vero ejus Joannes cum Radulfo, Radulfi filio in
Dicile, ponlificcs .*In sancto qnid fittil aurmn?
iiionachico hnbilu nulritus, omnes ordincs eeclesia-
(PERS.,sat. n, vers. 69.)
siicos ciini eo siiscepil, ei usque in hodierniiiu riiein
sacerdotati funclus ofiicio, bonae arboris se frucluui non cruces aureas fabricarc cupiebat, sed oinnciu
HERMANNI S, MARTINI TORNAC. ABBATIS 92
91
Nam cnm omnes secuin vult ad Deum pertra-
quaa sibi deferebatur peciiniam cgeniibns et oppres- A 88.
sis erogabat. Omues- tamen ad coiiveisioiieni ve- here, laiilain iiinlliliidi!iem mulierum non solum
nientes retinebat, senleniiam Domini imiiari stti- pauperum , sed et divilum suscepit. ul eis seorsum
«lens dicenlis : et eum qui venii ad me non ejiciam monasterium nec esset, nec videretur posse conslrui.
abbas domum lapideam,
fords (Joan. vi,57). Nullum vero anlequam proba- Quamobrem considerans
retur recipere volebnt, et in ipsa probalione lanta qu.ae quondam fuerat praedicli Radulfi mililis, el
eis onera imponebat, ul oihnes antiquorum proba- quamei veniens ad conversionem conjnx ejus dede-
iiPiies excedere videretur. Nam cuidam converli vo- ral, non parvic esse amplitudinis, distinciis in ea
ieriti praecepit nt saxum endrme, quod vix a pluribus parielibiis, oralorium , refectorium , dormitoriinn
iiipveri possel, ulira urb.em Tdrnacum solns duceret. compdsuit, et LXfere mulieres conversas ibiriem in-
Videres homiriein, niinc bracbiis ac manibus, nunc tromisit, sororemqiie sunm saiictimoninlem, noinine
fbto corpore sese saxo totis viribus supponeniem, Erembiirgim, eis prseposuil (27). Inler cicierns vero
riviinique sndoris omni ex parle emitlentem, el mulieres, etinni Mninsendem quondain Radulphi
pi-d pbsse obcdienliam magistri iinplere conaniem. conjiigem ibi manere praeccpit, et in alia ejusdem
Aliis eliahi praecipiebai ul, plures dies ac noctes urbis parte totidem niliiloiniinis conversas sub alia
sub siiilicidiis domorum immobiliier permanentes, magisira consiiluit. Mainsendis ergo posi aliquot
pluviarum imbres ruentes sustinereiit; sed quamvis diesJgravisSinia aegritudine ricpressa, in eadem qnon-
eis lam diira el importabilia ohera imponeret, miro dam doriio sua lectuld decuinbere cogitur, senliens
iarrien modo niiilio plures tunc ad conversionem pro autem se magis ac inagis infirmitaie gravnri, a pr;e-
ecclesia nostra, tam miliics qnam clerici, venie- fata magislra sua domui abbatis germana pnposcit,
banl, quam liodie venire videainus cum jam nullus ut se faceret communicari. Tunc pro inslanti ne-
probaliir, imo ut vcniat mnllis blandiliis el promis- cessitate, quia domus illa remola erat ab ecclesia
sionibus deinulcelur. Snncli Mnrtini, concessil dommis abbns nt a pre-
Eo siqiiii!em lempore ciiam ex canonicis Snnclae sbytero Sancti Piati, qui prope manebnt, viaiicum
Mariae alii|iii ibiriem conversi sunl, rioinnus scilicel et absolutionem aegrotanies convers:e ncciperent.
Amaiidiis, qui pluribus annis prioralnm Aquicinensis Mandatus ergo domnhs llclliiiiis presbyter a magistra,
ECcIesisetemiil, deinde abbas Marcieniensis eJTecuis, ul, Mainsenilem cuin viatico visilaret, libentissiroe
ecclesiam illain pene desli-uclnm, Inm interius in advenil, qtiia in saeculari vila parochiana ejus fuerat,
religioiie, quarii exlerius in divifiis renovandd, cor- et nouriulla obsequia ab ea susceperai. Veniente ita-
rexit. Domiius eliani Walberlus, qui in Ecclesia no- Q que presbytero, praecepit magistra Mainsendi ut non
slra pfior exisleiis posi multos annos iu Camefa- ei loqueretur riisi depeccaiis spis. Confessa esl igi-
censi episcopatu in coenobio qui dicilur Mons S. tur Mainsendis presbytero, et corpus Dominiciim su-
Martini abbas esl faclus, ibique defunclus: Domims scepil, astantc magislra et quidqiiid dicehalur au-
etiam Gonslardiis qui muliis aimis prioralum Eccle- dienie. Recedentein itaqne presbytenmi Mainsendis
si;c noslra: tenuit; doinnus quoque Bernuinus. Hos cxorat ut sui meirior esset, ei pro se Deum rogaret.
ergo qualuor diviles primd clericos, poslea vero Slatiin vero post discessnin presbyteri iriagistra ad
pauperes monachos, si quoinodo ab abbale Odone eam accedens : Vere, inquii, exconimunicalaes, quia
probati ftiefint, rererre audisses, vix prae immensi- coiitra obedientiahi iiieain rie re alia quaiu de pec-
tate laelilue risum lenere poluisses, videns siquidem catis luis presbytero locuta es. Cui Mainsendis :
eos nimis esse superbcs, per aliquol dies eos vaccas « Vere, inquit, doroina, non putavi me delinquere,
mulgere, et caseum fa<ere praecepit, sicque probatis quia duin rogavi ut pro me oraret, non intellex) de
inonasticum hahitum Iradidit. Et si quidem lunc salute covporis; sed femissione peccaiorum meo-
allaria quae ipsi tenueranl recipere voluissemus, for- rura. > Tunc illa vocaris alias sorpres, excommuni-
sitan usque hodie ecchsia nosira exinde dilior esse catain eam esse dixit, el ul foras expellalur praece-
poiuisset, seri quia proposuerat n.ec allaria, nec ec- R pii. Prosleriiurilur oinnes pedibus magisirae, miseri-
«lesias, vel dcciuias accipere, sed sclummodo de la- cordiam peluiii; sed impelrare iieqiicunl : quae la-
bbre iiianuuiii suarum, et de agriculiura quadriga- meii de lectulo surgere non puleral, jubente mn-
riini, niitrimeiuisque pecoriim suoriiinvivere, uihil gisira cuni lecto extra doinuin deferlur, et sub
de ecciesiasticis redditibus quos ipsi teniieraiii voluit gradu ligneo per qiiem in cuflem dcsceusos eral,
liabCre, dicens lalia non a monacbis, sed solum- ponitur, ila utabiatioiies Coquinaesuperius sitic sn-
modo a clericis possideri debere. Et haec quidem per eam defluereiii. Ihi ergo per iririiiiim jaceris,
ejus inlentio viiae ei institulis aiiiiquorum mona- licet inlifmiiale gravarelur, aniino lamen exsultabai,
chorum concordabal; postea vero cognovil a nionn- quia in domo cujus oliin doiiiiiia fuernl, iiiine pro
cbis, juxln urbeni bnbiiantibus, quos populares sive Deo (ribulatioriem sustuiebat; sed quia benighus
saeculnres quidain nomiuanl, non ex loto antiquo-' Deiis posi tribiilalionem infert cousolationem, ecce
rumjnslilula posse servaM. post iriduum praefatiis ilenriciis, jain monachus fa-

(27) Nc quidem hujtis monastcrii supcrest vesligium.


-33 DE RESTALRATIONE ABBATLE S. MARTLNITORNAC. 9*
cliis, jiissu abbalis fascera magnum lini super caput A Radulfus ctiam, germano suo heoderico inopiani
suum deferens causa nendi, domum sororum ex- Ecclesiae indicans, rogat ut sibi pecuniam ad cmenda
pelit, portamqiie curtis ingressus, videl Mainscndein fratribus necessaria commodet. Prolinus ille XLmar-
sub gradu in leclulo recumbentem. Admiralus inter- cas argenti ei commodat, quas lamen nunqunm po-
rogat unam de sororibus, cui linum recipienli sibi siea recipere voluit; sed pro anima sua ecclesiae di-
loqui licebnt, cnr ibi sic jaceret. Audiens vero cau- niisit,iiiuini eliam horlum super Scaldum prope San-
sam, nec lamen Mainsendi loqui audens, hoc tnntum cium Medardum (28) valde utilem ecclesi* noslrae
omnibus andienlibus in consolalionem ejus dicere donavit, el in mullis prae aliis civibus semper nobis
praesuinpsit : « 0 S. Alexi, qui in domo patris tui profuit; nam quando postmodum praedictus Wal-
decem el seplem annis peregrinus jacuisti, et exinde teius jtissii abbatis lemplum aedificare ex eleemo-
inagiiam gloriam apnd Detim acquisivisti, conforla syiiis fidelium coepit, statirn idem Tbeoderictis
istam famulain Dei, quae in domo cujus quondam ci cenlum solidos in initio dedit, ad aedifican-
iloniina f»it, modo lantam tribulationem suslinet. diiin qupque refecloriuiii cenluin solidos, et ad
Aiuliens hoc Mainsendis ila exhilnrala est, ut, sicut cellarium centum solidos. Quoties vero conventui
poslea mtilloties mihi dixit, omnino infirmitalis suae ° refeciionem plenariam piscium miserit, ipsi nu-
ohliviscerelur. Reversus vero Henricus cum abbati merandum et renumerandum relinquatur pro quo
ea qiiaeauriiei ?l relulisset, abbas prolinus mandavit misit.
ul cmn aliis intra domum referretur. 70. Quanlam autera inopiam panis pauper con-
69. Eodem nnno viclualium pemiria et famis atro- vcnius illo anno integro pertulerit, vix potest credi.
cilas totam provinciara veheraenter afflixil, el abbas Panis iriiicei, aut vini, nisi forie ab aliquo divile
omnibiis pauperibus ad se confugientibus quidquid eis transmilteretur, nulla erat mentio ; siligo etiam
habere polerat misericordiler tribuere coepit, ita ut omnino deerat. Sela avena eis molebatur, de nio-
nec in borreo nec in cellario aliquid remanseril. lendino relatn, nec cribro, nec lamisio farina pur-
Tuncque demum necessitaleetanxietaie compiilsus, gabatur; sed stalim aqua calida siiperfusa panis
fratribus per totum annum claustro reclusis, jugi- exinde fiebat, qui coctus el monacbo appositus pa-
que silentio domilis et quae foris agebantur nescien- leis prominenlibus uslilnri possc viriebalur, et
tibus, lem sicuti erat in capilulo aperuit, magnam quando cullello praecidebalur, mnjor paleaium quain
scilicet mullitudinem virorum ac mulierum se susce- micarum coram monacho videbalur acervus; et
pisse, et unde vel una die viverent se non habere. quia, juxla Salomonera, animae esurientieiiam amara
Obstupelacli omnes admirati sunl taiuam rem euni ,, dulcia videnlur (Proti. xxvn, 27), monachi fame la-
sine alieujus consilio fecisse. rogaveriinlque eum bescenies tania aviiiiiate panem illum avenacium
iil exleriorum curam alicui viro prudenti commil- cnmedebani, ut de eo nec micae nec paleac snperes-
lerct, ipse vero doclrinae et saluli aiiimarum insisle- sent.j Nonuulli eiiam ex illis adhuc supersunl, quo-
ret, nec deinceps aliquem absque fratrum consilio rum uniis esl domniis Ascelinus, quidomno Henric»
susciperet, et qnos suscipiebal non more anliquo- in cellarii provisione, vel oberiienlia sttccessit, qui
rum gravia el imporlabilia onera imponendo proba- adhuc teslniur se tunc mulioiies cogilnsse si ali-
ret, sed iiisiilutis el Regula Cluniacensis coenobii quando posset videre diem quo ecclesia Sancli Mar-
conientus esset, quod soluiii el fama et religione, tini tam dives essel, ul ipse pane solummodo salu-
necnon ei cbaritate universis Galliae monasteriis co rari posset. Quiciiuqiie ergo successorum nostro-
tempore praeeminebat, °t a venerabili abbale Hu- rinn haec legerint, orent pro animabus antecessorum
gone regebatur. Acquiescil abbas consilio fralrum, suorum qui panein non hordeaceum, sed avena-
statlmque domnum Henrictim ordinans cellarium, ciiiin cuin paleis coinedcndo, copiam eis panis
Rariulfo coinmittii praepositnram, sociumque ei do- trilicei patienlia sua per Dei gratiam acquisiverunt.
nnl Wnlterum filiiim Iluberli. Hisque tribus totius 71. Rndulfus ergo, videns et sciens Ecclesiam
Eccleslaecomnieudnns in i:\lerioiiijiis provisionem, ,.©pnuperem, reddilibus cnrentem, sine agricullura
ut siue licenlia egreriereniiir pcrniiitit, caeteris ut iioii facile posse subsistere, totuin sludium suum
secum religioni et sileuiio instaienl imlicil. lili, de ad emendas et acquirendas terras convertit. Qua-
capiiulo egressi, coquinain inlroetmt, quod fralribus tuor itaque quadrigas jiimentorum inEcclesiaposuil,
praeparari possct qiiaerunt; sed nibil inveniuni. In- el lerras cis suflicientespnrlimex dpnalionibus fide-
grediuntiir deinde porlam urbis, el civibus, sibi oc- lium, partim cniptas pecunin deputnvil. Deiudequa-
curreiilibiis ac veluli de longa cnrceris eustodin ere- luor rioinos sivemansiones,quasabusivecurtes voca-
piis, quomodo se hnberent inquireniibus. illi laelo nius, in pago Tornacensi infra uniinipene milliaritiui
vultu prospcra omnia esse respondent; sed posl' pnu- prope ecclesiam conslruxil, quarum prima dicilur
lulum eis necessitatcm fratrum innotescuiit. Proli- Varnnvia, seeundn Dusiolpetra, tertia Longacalix,
mis cives, invicem colloquentes, et alio frumenlum, quarla Tinlcnias. ln his quntuor curlibus decem
alio siliginem, alio fabas danle, eos coufortanles et qundrigas posuil, lcrramque eis suflicieniem ac-
exbortanlcs, hilares et laetos ad fralres reniillimt. quisivit. Quinlam curiem construxit inter Namen
(28) Medardum Abbatia S. Mednrdi nn. 1671 et garelae translati smit. ob arcetn a Ludovico XIV
72 destrucia cauonici rcgul. in parochiam S. Mar- conslructam.
gj HERMANNl S. MARTINI TORNAC. ABBATIS 96
Ct T.'inplovium iri.terra, qtiam a comite Roberlo, A . septilio, succedit ei in episcopatu domnus Baldcri-
lit superius dicitnn est, pro equo suo-ecelesiac dari ctis Noviomensis archidiaconus.
iiupelraveral; sCxlam vero apud Canfen, et septi- 75. Rariiilfus aulem suasil riomno abbnti Odoni ut
inam apud Coslenten in terra quae ei ex palerna si quis ecclesiae noslra: vellet dnre allaria sine si-
JiaBreriitale pniveiierat, octavam apud Audolman- mouia pro anima sua,-non renueret ca more aliorum
suiii super Scaldum Jluvium, nonam apud Galren , religiosormn abbatum susciperc. Annueiiie abbaie,
dccimam apuri Domerias, undeciuiara apud Ca- primus dedit nobis altare d'Espleciii quidam cano-
teiiias. nicus Beatae Mariae, nomine Wcricus; deinde Bal-
72. lnlcrea rioinnus Rnborius episcopus, qni fuit duinus canior cum filio sno Tetberio allnre de Sa-
avunctilus Everardi Tornaceusium casiellani, qui mium. Lelberlus quoque caiionicus pnler domni
Jpsiim Torliacense caslellum ciiin caslello de Mori- Walleri hujus ceenohii abbatis, nllare de Pascheii-
tania ante paucos dies ceperat et dominationi suae dal; sed el Gerricus canonicus cum Wenemaromi-
sul diderat, legitimos haeredes de eis expellens, Ge- lile parles quasdam altaris de Teinplovio. Rahodus
Vulfum de Tornaco etTlugonera de Moritania, hic episcoptts, cujiis leuipore ccenobium nostiiini re-
Rsbbtlus vif nobilis, et riiagnae probitatis exislens, stauratum esi, allare de Euregniis, Adam qtioque
inter cactera qu;e lauriabililer fecit, etiam coenobium B canonicus rogaiite'pa(re suo Sigerp praecenlore; qui
ridsirum ieslaurare curavit, sicul supra dictum est. cum germanp suo Hcrmamuio praeposilo npud uos
-Sed-, heu! sicnt per: beaiuhv Job dicitur, quPd in monnclnts fuit, sicul longe supra iliciiuii esi, de-
-•ingelis snis Deus Veperit pravilatem (Job xv, 15), dit nobis quinque altaria scilicct, de Hnltra, Sarra,
ita eiiain bic tanlae probitaiis episcopus apud Roma- Hisengeij),. Gtrrieleiigein, et Estenpiith; Erpulfus
nam se.lcm coepil accusari; quodper pecuiiiam regi clericus altaria de Villesbecca, etde Fivia. Monachi
datam adeptus fuisset episcopatuin. .Unriecum mul- de Dunis pro qiiadam terri^, quam supra niare ha-
•loties iipud papr.ui pulsaretur, noiinulla ornamenta bebamus a doniiid Simone Tornacensi episcopo, duo
.Tiornaeerisis Ecclesiae.pro sni redemptione: vendita, aliaria scilicet de Beverna ei de Leadegein dari
snis arijutoiibus tledit, iioiuuiilos reridilus aliari nobis fecerunl; Desirierius Tomaceiisium arcbidia-
Sancti SalVatpris de Brugis vendidit canonicis S. Do- coiius, et praeposilus Insulanus, altaria de Guerra et
liatiani ; noiinullos vero alios redditiis lam altario- de LieridaGeraldus episcopus, et clcrici de Ecurl,
tum caelevoriira qiiam lerrarum episcopi distraxit. pro curte de Brugis altare dc Musclieruin altaria
iCum vero juriicaiunv fuissct, ut cum duobtis epi- ric Amilino, el de Aleluis nobis diiri feeerunt. mo-
•scopis se de Simonia purgaret, magister Anselmus, Q nachi de Lbos, pro cUrle, de Pevela a domino Ge-
;binc temporis Laudunensi.s scholae doctor praeci- raldo Ouinia baec habemtis in episcopatu
et lotani Franciam siia episcspo.
-pnus, per pro scientia famo-
Tornncensi. Lelbertus canonicus allaria de Zulte
sissiinus, auxilitim episcoporum ei consilio sud ab-
Barlholomaeus episcopus altaria de
«slulil, conscius eos securenon possc jurare euin in- elde Wacbiiies;
jiiocentein fore. Ubi vero Ci muliis iniervenieiuibus Fasii el de Proisi; Tboinas deMarla altare.de Froi-
concessuiii est nt sola inanu sepurgarei, llugo Lug- IDODI.Ilaec fria hnbemus inepiscopalu Laudunensi.
duiicnsis arebiepiscopus, el apostolicae sedis legaliis In episcopaiu Cameracensi haec; Alberlus, altare de
videns cum Velle jurare, surgens coram umnibus : Sirau, Werricns decanus , altari de Galren el de
«Quid facis, inquil, infelix, qui male jurando ani- Quaria ; Ubaldus, alla.re de Hacbeniis ; domnus Orio
rfnam itiam interficere quaeris ? desine ab boc jura- prinn.is abbas hnjus loci, cum faclusfuissetepiscopus
inento, et-nos iinpetrabimus.ui motip non riepona- Cameracensis, allare de JUalda; Odo presbyler iia
ris, seri per bieiiniuiii (lilalionem babens, posleapon- Bouniis, allaria de Osliolo ol rio Papengain ; Walle-
tificntum sponle qitasi religionis vel senectutis causa rus decanus Tornacensis, qui posiea episcopus
honesio iliniitias; si enim juraveris, iecce libi [irae- fnit, altare de Vais. Teibaldus Rothnacensis prae-
dico quod rie hoc anno cutn honore non exibis. > p positus, pater Radulfi Cameracensis nrchidiaconi,
Episcopus, sicut cicperat, manum super texluui ad conversionem veniens dedit, nobis altare de
Evaiigelicuin posuit, ct se iiinocenlem de Simonia Floresbecb, de Ormegniis et de Balluel et dc Lierda
jiirans, seciirus de coneilio exivit, et Tornacum re- S. Martini, ad quod altare perlinebat quaeriam lerra
iliit. Posl paucos dics Brugis abiil, et pro infirniitate super Tenrahi fluvium, nbi praefalus Radulfus prae-
sua minii sanguine volens, duin ineriiciis•exspecla- positus aedificavil duoricciniam curtem, el optimum
tnr. ipsc pro corporea necessiiale inleiiora cubiculi molendiniim cbnslruxit. Deinde Mascelino Liitoscn-
ingreriilur, ubi eum diiitius moraretur, uniis ex nii- sis Ecclesiae praeposito cum uxore sua Mainseude, et
nistris eum secutiis, videl eura corain sede resnpi- filio suo Alexandro ari conversionem veniente, no-
num cecidisse, et cnm nimio exclamai dolore. Pro- bisque duo altaria, sciliccl ile Boveniis et de Bran-
linus omnes inlrogressi inveniunt eum, paralysi teniis dante, praefalus Rariulfus in iisriem parochiis
dissoluluni, membrorum sininl ct linguse ofiiciiun tres alias curles siipcradriiriii, sicque qiiinium rieci-
perdidisse. liiiermarius levalum ad lectiim deferunt, miim nnmerum complevit: Sextani decimam npuri
el post pnucos dies deflent morienlem. Eo iiaquc VesOn, decimnm septimam apnd Merbiis, octavam
Tornacuiii dcportato, et in ecclesia Siiict» Mai-iae ricciiuam apud Toreliis, nonam decimam npud Fro-
97 DE RE5TAURATI0NE ABBATIA! S. MARTINI TORNAC. 98
janam, vicesimam vero prope Brugias in ecclesiola, A Radulfus omnibiis supcrvenicnlibus pauperibus sic
quae S. Truuoiiis dicilur, aedificavit. abtindanler tribuere, nt nulli omnino pauis ncga-
74. In pago Noviomensi prope castrum quod retur. Quanlo vero plus erogabat, tanio magis sub-
dicitur Torola (29) ecclesiolam unam, in lionore stantiola domus Dei nutu augmenlari videbaiiir,
Sancti Amandi conslruclam, invenit, sed ila vncunin ita ut tisque in hodiernum dicm prsefata San-
ac paiiperciilam, ut non passuni qiiidem lerrae, nec cti amandi ecclesiola a vicinis muliiiin diligalur.
doimim, vel nliquid ad victum perlinens invenerit. et frequentetur; jamque non solum de novionio,
Adamalo itaque Ioco ilto solitario, ei longe ab ho- sed eliam rie Coinpendio aliisque propiiiquioribus
minimi habilatione remoto accedens ad domiium locis plures, tam viri quain nialroiia:, ari. cbiiver-
fialriericum, Noviomensem episcopum, Ecclesiolam sionero venientes, eidem loco multa cpnferanl; frn-
illam nobis riari poposcit et impetravii. Inrie contra tresque Tonmcenses qui conlra Radiilfuni ptaepo-
voluiilatem multorum nostri coenobii monacho<-um, silum prius murmuraverant quod peciiuiam de Tor-
qui dicebaut euin fruslra tam procul et in lanla naco transmilteret, nuiic gaudenl el laiidnnl quod
soliluriine laboraiurura , a domno abbate Odone im- voliintaii eorum non credideril. Prarfatns nutem
petravit ut illuc ire perniitterel queindam monachuin dpminiisPetriis, mulloliesnobisfamilinriter loqUens.
presbyteruin, geuere Norlhmannum, nomine Radul- 1}dicehat se in catbedra Sancli Petri nalum el bap-
fum, qui pro infirmilale corpus taborem convenlus tizatum fuisse, et ad convcrsionem venisse, ailriene
sustinere non poierat. IIiinc ilaque illuc mitiens, se credere quod in eodem feslo iiioriiiirns essct; qiiot"
nec tamen fodere aul ligone silvain eradieare co- et contigit; iiam in cathedra Saucii Petri de labore,
gens, sed de subsiantia et pecunia ecclesim noslrae ei sicul credimus, ad requiem transiens, iu clauslro
tribuens, sic eiimdem locum Dei gratia donnntc prope oslium ecclesiae Sancti Amandi cuni inagno
provexilut intra breve tempus plures ibi-Deo servire, frntrurn et cum provincialium liiclu sepulitis esi. lpse
gauderel, ubi primo nibil praeter vacuaui ecclesiolam aulem praefalus prior Sancli Amaudi Radulfus, quem
vepribus circumseplam inveneral. Caiionicisiqiiideni genere Norlhmanninn fnisse diximus , habebat in ec-
Noviomenses, eumdcm locuin freqiienUinlcs el soli- clesia noslra tres germanos magnae religionis viros,
laric Deo servire volenlibiis aptum osse vidcnlcs, domnum scilicet Guillelmum, Goriefririiun et Ro-
primo de suis rebus ibi conferre, deinde ad conver-, gerum, qui cum domno Odone abbate a primo
sronem venire, et moiiachi licri cceperunt, beuedi- tempore conversi fueranl, paupertatisque onus cuni
clioiiein tanien monacbi professione facla iu ecelesia eo suslinuerant.
Sancti Marlini ab abbalc accipientes, inler quos qui- 76. Unus ex liissupra memoratis, Godefridus,
dam, noitiine Petrus, aliorum canonicorum quasi C scriptor peritissimus fuit, mullosque codiccs in Ec-
pater exislens, relicto saeculo monachiis factus duas clesia noslra scriplos dimisit, Moralia scilicet beali
opiimas vineas Noviomi silas dedil, laniaeqiie-reli- Gregorii super Job '..- ssx voluminibus divisa ; histo-
gionis ccepil esse, utnon solum clericis et militibus, riam eliam optimam, quae a Parabolis Salomonis
verum eliam loiius provinciae monachis se imiiabi- incipiens omnes prophelias et aposioloruin actus
lein praeberet, ila ut a niuliis freqiienlarelur, el atque epislolas conlinel; missalem in quo quolidie
quasi divinitus daium coiisilium ejus audiretur; ipse ulraque missa in conventu cantatur, texttira Evan-
tamen humilitatis esse cuslos, nec ordinein presby- geliorum, Augiislinum De civitate Dei, el Enchiri-
teralus licet ab abhale et frairibus rogalus, susci- dion ejus, multosque alios libros (50), qui ex sinsi-
pere voluit; nec arivenieniibus nisi accepla a priore litudine pennae ab eo sciipti fuisse facile possunt
licentia loqui consensil; ipsum aulem priorcm fre- adverti. Hic ergo Godefridus cum adhtic in juvenluie
quenler deeleemosyna pauperibus commonebat. posilus, postplnres codices scriplos rioiniiiiin abba-
75. Quotlam tempore cuui iamcs nimia lolam lem aegrotanlem sanus visitans ei cnlloqiieretttr, su-
provinciam opprimerci, et praefalus prior Radulfus bilo ipse infirmilate compreheiisus nobis miranli-
de frairum pennria sollicitus pauperibus moresolito p. bus ad lecliim riefcrlur, el post tririimm oleo sancio
eleemosynas erogare irepidarel, domnus vero Pe- ungitiir. CIIIIIvero aliis recedeulihiis ego, qui dom-
trus ne aliquid de consueto numero minuereltir sua- no abbali serviebam, cum eo remansissem et qno-
derei, ecce subilo pauperibus supervenientibus mi- modo se habercl quaererem, ille nihil nmnino mnli
nislerpanesdefecisse respondit. Cui domnus Peirus: vel doloris se sentire respondil; suadenti vero mibi
« Vaderinquil, et quaere si fbrle aliquod frusliim pa- ut se supra cilicium ad terrnm deponi permilleret,
nisin arca remanserit. > Cumvero miiiislerseeariem qiiaienus exemplo beati Martini etiam durilieni et
hora vacuam arcam dimisisse dicerel, ille vero ad asperitalem lerrae senliiet, illico libenler consensil.
quaerendum instigaret, minisler instaniia ejus fati- Deposilus ergo rogavii me ut ci fidem Calbolicam,
gatus ad arcam rediil, elquain paulo aule vacuain id est Quicunqite vuti, etc, legerem, quo facto in-
dimiseral, usque ad summam superficiem replelani lerrogavi euui si vellet labulain pulsari, el conven-
panibus invenil. Ex fide ergo ejus ccepil idem prior tuin pro suo exitu evocari. Respondit se nibil maii

(29) Torola. Prope Compendiuin; inrie nobilis fa- (50) Libros. Nonnullos codices mss. ex lns irans-le
iiiitia nomen traxit, qtite produxil viros itlustres lulit in suani Bibliolbecain illustriss. D. Carolus
sago el iufulis. Tellier archiep. Remens. anno 1668.
99 HERMANNlS. MARTINI TORNAC. ABRATIS 100
sentire, fratres lamen libenler velle videre. Prolinus A Laudunensi consiruxit, et per eas non parumeccle-
ego currens labulam festinanter pulsavi. Conveniunt siam noslrara ampliavit.
fiatres, liianiam circa aegrolum decantant. Cumque 78. Aliam etiam curlem in pago Suessionensi
gcnibus flexis, et aure ori ejus apposita interrogas- construxjt in nemore de Pinon, etprivilegio domini
scm si fratres videfet, si ea quae dicebant audiret, Lisiardi Suessoriim episcopiconfirmarifecit; filium-
respondil se ei fratres videre, et sanclorum noinina qiie suuin Walteruni ad coiistrucndum in eodera
auriire, nihil se doloris sentire, sed in inagna laelitia loco posuit, iia ul ecclesiolam lapiricam ex elcemo-
esse. Quo diclo staiim spirilura emisii, non sine lu- synis fidelium in honore sanclao Dei genilricis Ma-
clu et damno tolius Ecclesiae nostrac. Hujiis socius riae ibiriem wdificalam , a praefalo episcopo couse-
in scribendis libris fuit D. Gislebertus a D. abbaie crari impelraveril.
Orione cura Tbeoderico filio Radulfi praeposili in 79. Iii his ilaque domibus, sive, ut usiiatius di-
scbola nutritus, qui et ipse scripsit historiara toiius cainus, curtibus, quas in diversis locis pracfalus
Veieiis Testainenli, necnon et duos grandes ct valde Radulfus pra>posiluscoiisiruxil,pliis qiiam sexaginla
utiles libros amplissimae ac lucidae scripliirae, in carrucas posuil, sicque Deo jtivante, tam ex agn-
quibus continenlur Lectiones oinniuin Domiriicnrum cullura quara ex nuiriiiienlis ^ecorum toli conven-
et festivitaiiim lotius anni, qiioruin unus aesti- " tui ecclesiae noslfae in victu el vestilu necessaria
valis, aller vocalur bicmalis; qui obiit in Pnrilica- providebat; super quo domnus abbas Odo valde
lione bealae Maiiae cuin inaxiino luctii lotius nostri gauriebat, el Dco gralias agebal, quod sibi lulcm
conventus. viruiii dedisset, qui se a solliciliidine el luiiiuliu
77. Cum vidissel igilur domnus Radulfus praeposi- exteriori prorsus iiiiniunem et liberum essc fecerat :
lus, aliquanlulum sibi juxta votum contigisse de commissa namque ei toiius ecclesiae noslrae cura
' ecclesiola Saiicli Amanrii in pago Noviomensi, eliain exteriori, ipse religioni et sileulio tain ferventer
Laiidiinensein regionem expcliit, vidensque ibi pro insisicbai, ut mullolies inlegro mense de cluistro
bello, qnnil erat inter Tliouiniiirie Marla el Rogertim iioii cxiret, sed jugiter leclioui inlentus, scrihen-
de Petfeponte, plures terras ac villas vaciias deso- dis libris loium sludium darel; scriptorum qnippe

lalasque remansisse, riatn pecunia eidem Rogero copiam a Domino sibi dalain exsullabat, ita ut si
rdgavit eum, ut pro salute animae suae de eadcm clatislrum ingredereris videres plerumque xu mo-
terra aliquid daret Ecclesinefnostrae, ubi possciuus nachos juvenes, in cathedris sedentes et super ta-
laborantes proficere.Statini Rogerus assensu Ermen- bulasdiligenterCt artificiose coniposiias cumsilentio
gardis conjiigis su;e dedit nobis vacuam terraiii in scribentes; unde omncs libros Hieronymi in expla-
loco qui dicitur Canteliva, et corara domino Ingel- nalione piophetarum, oniucs libros beati Gregorii,
ranno lunc lemporis Laiidunensi episcopo confir- ei quoscuiique iiivenire potuilB. Aiigusiini, Ambro-
iriavit. Ncc mora : Radulfus doiniim iiiinm ibi con- sii, lsidori, Bedae, necnon eliam doinini Ansehiii
strUxit, vidensque terrain fertilem el suliicientem, liinc lemporis abbatis Beccensis, postra vero C.in-
qiiatuor canucas ibiriem posuil, ovibus nc bobus luai-ieusisarchiepiscopi, tam diligenler fecildescribi,
replevil.Tnde ad alium priiicipem, qui vocabatur ul vix in aliqua vicinaruin ecclesiariim similis in-
Gerardus de Cherisi, acccssit; dalaque ei uon mo- venirelur Bibliolheca, omnesque pro corrigendis li-
riicapecunia rogavil ut et ipse iroilando Rogerum bris suis de nostra ecclesia peterenl exemplaria.
aliquid pro animasua darel eeelesiaj Sancti Marlini: Magni nominis, inagnaeque religionis lunc erat in
tuiic ille terras qtias habebat apud Liviri ct Bran- coanobium noslrum, quia in loio archiepiscopaiu
gicuiiem ndbis dedil, et quia de feodo regis eranl, Remensi eo tempore nonnisi tres inveniebantur
per Liidoviciim regem Francorum fecil conlirmari; ccclesiae, quae cousuetudines Clunniacenses serva-
bocque fuil piimnrn pfivilegium quod ecclesianostra rent, Acqnicinensis scilicel, Haffiigemieiisiset nostra.
de regibus habnii. Sic ergo Radulfus unam curtcin Cliiniacense si quidem coenobium lunc in loto regno
apinl Liviri, el alleram apud Brangicurlein con- D Fraiicoium erat excellenlissimae rcligionis, quoniam
struxit; molendinuni eliam, quod prius destructnm nondum germinaveral rigor Cislerci ensis, nec de
erat reparavit. Quartain eliam curlem non procul domno.Norberto adbuc aliqua nientio erat.
ab aliis in: villa qute dicilur Moncellis construxil; 80. Ea lempestate donmus Lamberlus cccnobii
quai tamen non cx unius, sed ex mullorum dona- Sancti Bertini abbas efleclus, ciim vidercl etclesiam
tione el agriculliiia consislit. Post aliqnod vero siiaiu prae nimia dissolutione sic desiiimam, ul vix
tenipiis, cum pracfalus Thomns de Marla videns cur- pauci monachi in ea subsislere possenl, summa ne-
tem iioslram abundantia pec.orum replelain, cupi- ccssiiate coinpiilsus doinmim Hugoiiem, praefali coe-
ditate ductus, eam depraedaius fuisset, indeque ex- nobii Cluniacensis lunc lemporis faiiiosissimum
coiiiinunicalus absolvi deposceret, altare unuiii in abbatem.expetiii, ejusque iiingisterio seipsum cum
villa qnae dicilur Foimons pro praedaerestauratione tola sua Ecclesia commitiens, professionein publice
nobis dedit, et privilegio episcopi Laudunensis, de in ipso cccnobio fecil, sicque susceptos ab eodein
quo illud in feorio tenebal, confirniaii lccil; sic domno Hugone xn inonaclios sccum reducens, et
illius facii absoluiionem recepil. Has ergo quatuor ecclesiatn Sancti Bertini eis regendain committens,
curtes stepe dicttis Radulfus praeposilus in pago in lanlum brevi tempore gralia Dei juvante per eos
*0* DE RESTAURATIONE ABRATLE S. MARTINI TORNAC. 1C2
profccil, nt ubl prius vix xn monachos invenisses, A propbetiam Ezechiae regis : Ecce in pace amnriutdu
postmodum centum quinqunginla omni abundanlia mea amarissima (Isa. x-xxvni, 17). Amara namque
rcferlos reperisses. Quod cernens inelytiis comes fui.t Ecclesiae amariludo tenipore marlyrum a paga-
Flandrensis Roberlus, quia jam Jerusalem capta in nis occisorum , amarior lempore haerelicorum,
terrani suain redierai, sumplos ex eodem ccenobio amarissima in pace Cbrislianornm. Henricus naro-
Sancti Bertini monachos in ecclesiam Sancti Vedasti que imperator non ferens atiferri sibi dignitatem
Alrebatensis, sancliqtie Pelri Gandensis posuit, antecessorum suorum, et dicens papam non hoc
multumque eas correxil. Domnusque Odo venera- facere pro libertate Ecclesiae, sed polius ut sub occa-
bilis abbas Sancti Remigii Rcmensis susceplos a sione et praetexlu justiliae uiajorem posset pecuniam
praefalo abbate Sancli Bertini monachos in coeno- congregare, alium papam elegit, nomine Gtiiberlum,
bio suo posuit; deinde Ludovicus rex Francoruin eumque qui se excommunicaverat facit exeommu-
videns atias ecclesias per easdem consuetudines nicari, el contra praeceplum ejtis in regno suo divi-
proficerc, in cosnobio Sancti Medardi Suessionensis num ofli^ium eogit celebrari. Dehinc congregato
eas violenter servari fecit; sicque per gratiam Dei exercitu Romam obsidet, tolamque provinciara de-
vix jam invenilur in Francia, vel Flandiia aliquod vastat. Gregorio papa moriente, succedit Urbanus
ccenobiuin in quo non videas Cluniacenses consue- (an. 1095), et eadem quae antecessor ejus slaiuerat,
ludines servari : sed cum ut praediclum esl inter confirmal, alque inter caetera quae in Claromontensi
vicinas ecclesias magna fama, prosperitnle crenO- concilio decrevii, eliam Gualcherum Cameracensem
biura nojtrum florerei; ecce subito cecidit corona episcopum pro eo quod episcopalum per pecuniam
capitsnostri, et defecit gaudium cordis nostri. adeptus fueral, et virgam atqtie annulum de manii
81. Dominus siquidem Mariasses Remorum arcbi- imperaloris susceperal, excommunicalionis gladio
episcopus, ad concilium generaliter mandans alios percutit, *t ab episcopali officio deponil; ilie vio-
abbaies, inter alios nominatim evocavil Odonem leiiiia regali fultus pluribus annis episcopalui su-
abbateni Sancti Martini Tornacensis, cumque exr perbe praesiriet, et contra papae praeceplum in urbe
inde admirantes quid de concilio nobis referretur, Camcraeensi diyinum oflicitim celebrari jubet. Ur-
atlonili et suspensi cxspeclaremus, ecce repente bano papae morienli Paschalis succeriens, et Gual-
audimus ad Cameracensis sedis episcopatum euni cherum in diulina obsiinatione perlinaciler perse-
fuisse eleclum, et sine mora ab archiepiscopo et verare dolens, missis litleris ManassaeRemensi ar-
comprovincialibus episcopis consecralum (an. 1105). cbiepiscopo apostolica auclorilate praecipit, ui con-
Qnis eo die luctus loiiim conventum noslriiin re- r gregalis comprovincialibus episcopis Canieracensi
pleveril, quis singullus pectora uostra conciisserit, Ecclesiae episcopttm omissa dilaiione eligatetcon-
iiullus facile explicare polerit. Vix tamen oclo dies secrei. Sic ergo abbas noster domnus Odo eligilur
Iransierant, ei rursum nobis quaedam redditur con- et consecialur. Sed quia arcbiepiscopi aucioriiale
solatio, quoniam ipse, rebellanle ac resislenle^Gal- Gualcheriis expelli non v.alel, abbas nosler jam
chero episcopo, pacifice ingredi non valens Caine- consecratus nobis remitiilur, el cpiscopale quidem
racufti urbein, rursum nobis ab arcbiepiscopo re- officium ubiqiie gerit: ingressum vero urbis el red-
miititur, et per anntim integrum nobiscum demora- ditus regales non habet.
lur. Quae attlein cjusdem rebellionis causa fuerit, 85. Interea callidus pnpa Henricum ariolesceniem
paucis aperienduin videtur, liceta coepla narralione filium Henrici imperatoris litteris adveisus patrem
riigrediamur. concitat, et ul Ecclesite Dei anxilietur ailiiionet; ille
82. In vita beati Gregorii Jegilur quod cum ad regni cupidus, et gaudens se competenterii occa-
apostolicae sedis regimen fuissel electus, et relucta- sionem cx aposlolica aucloritale invenisse, conlra
retur, Romani assensum Mauricii iinperaloris pe- patrem fsrociter armalur, eunique regrio propellil,
lierunt, et per eum in sede ponlificali electum le- ila ut praeler Aulbertiim Leodiensein episcopum
vaverunl; sed ei beaium Eligium et sanctum Au- 0 nullum inveniret qui sibi adlncrerel. Juvenis fren-
doenum, a Dagoberlo Francorum rege ad poniifl- dens eo quod conlra voluntaiem siiai.ri a praediclo
catum electos et promotos fuisse legimus; cumque episcopo paler suus in urbe Leodiensi reiineretur,
idem etiam multis aliis in locis legalur, sanctos sci- exercitum congregat, el iu die sancto Parasceves
licet viros a regibus ad poniificatuni fuisse promo- Leodium violenter inlrare parat. Praccedenle igitur
tos, ecce subito Henrici senioris imperatoris tem- feria quinta cum episcoptis, jam vesperis fii.i.h, ex
poribus papa Roiuaiius, qni primuin vocatus est more ecclesiastico pedes cnnonicorum lavaret, el
Hildebrandus, postea vero Gregorius seplimus, coenam Dominicam celebraret, ecce subito iinii-
probibel nequisquam ab eo eligatur, vel promovea- lialur milites juvenis regis castrum, quod Viselum
tur, elomnes qui ab eo promoti fuerani, vel bacu- dicilur obiinnisse. Exsiliimlciim impetu Leodicmes,
lum sen aiimiliim de nianu ejus susceperanl, excoin- el praecedente Namnrcensi comite obviam venien-
municanlur et rieponunliir; in lotn eliam regno libus ire feslinanl. Ecce auleiu dtim militia novi re-
ejus, in partibus dunlaxat Teutonicis divinum offi- gis inconsulle el praepropere ponlem Mosellaeflumi-
cium iulerdicilur. Fil maxima sanclx Ecclesiae pcr- nis conscendit, repenle pons fluminis frangitur, et
turbatio, iia ui lmiiti dicerenl liinc impleri illatn quingenti fere mililes loricnti et armalicum equls
103 HERMANNlS. MARTINITORNAC. ABBATIS 104
fn flumine corrnenles necanlur. Sicque rex juvenis, 1A papam cum omnibus quos ceperal dimisil, et in ler-
qnod conira patrem lam solemni die pugnarc vo- ram suam, id est in Lotharingiam, rediit, liliamque
luisset, sero renitens, non sine iriagna confusione Henrici regis Anglorum Leodii, sibi a patre cum
retrocedere, Mogiinliam redire compellilur , sed miillisdiviliis praesenlalam, uxoremduxil (an. 1114),
quia jam loitim regnuin cxcepto Leodio obiiiinerat, divino tamen judicio non diulina prospcritate gavi-
rursiini resumplis viribus contra patrem armaiur, sus esl, sed praefalam reginam viditam sine prole
donec pater omni principum auxilio deslilutiis, in relinqnens, regno simul el viia cilius privatus est
quodnm caslello ab eo incluriitur. Exslal quaedam (an. 1125). Siquidem post discessum ejus nb urbs
episiola (31), ab eodem patre P-bilippo regi Franco- Roma diversi pontifices in uniim convenienles,
riim direcla, in qua de filio suo conqtieriiur; qiiam et Apostolicaeprodilioniseum infamnntes, pnremque
,si qiiis legeril, et non fleverit, viJelur mihi duri Judae eum fore dicenles, qui post osculum et per
esse cbfdis. osculum Iradidit Dominum, privilegium quoque
84. Mortuo ergo palre Henrici Henrico seniorc illud quod ei papa dederat, non privilegium scd
(ah. 1106), nonquiriem armis sed tristilia cordis, pravilegium vocnnles, senlentia anatliciiiaiiseiim
fiiius ejus, jam optato regno potilus, inandavit Ca- percusserunl, et quidquid doranus papa nccessilate
iheracensibus ut Gualchertim excommuiiicatticn ab B compellenle dispensative fecerat, irriium esse rie-
urbe pellerent, domnum Odonem reciperent. Tnnc- creverunl.
que primuin domniis Odo, urbem sedis suae pacifice 85. Quidam clericus, nomine Norbcrtus, qui in
ingreriieiis, praecepit nobis ut abbatem eligeremus, eade.m captionecapellanus imperaiorisfucrat, videns
et consilio ejusdomnum Segardum priorem nostrum tanlam nequitiain domini sui regis, poenitenlia du-
elegimus, virum religiosum , jejuniis et oraiiouibus clus pcdibus domini papae se prdstravit, et absolu-
deriilum, qui jam a multis annis prioralum Ecclesiae tione ab eo suscepta saecularem vitam relinquens,
nosirae lenuerat. Praefattis vero Henricus regiium in Franciam venit, el in episcopatu Lnudunens;
adeptus, sed in patris stii senlenlia permanens, ncc locum qiiemdam solitarinni reperiens qni Pracmons-
anliqiioram rcgum digniiate carere volens, qui epi- trattis dicilur, ibidem Deo sub regula sancti Augus-
scopos eligere consueverant, congregaio exerciln tini, imo inullum rigidiori cl arcliori servire ccepil,
Romam lendit, dicens se pro cOnsecraiione et roro- sicque per Dei gralinm brevi tempore profecil, ut
na de manu domini papae suscipienda illuc ire. nutlum posl aposlolos videanms hodie tanlum fru-
Susceptus itaque a Romanis cum magno gaudib et ctuin ih Ecclesia fecisse; nam cum necdiim «tonver-
processione, venit ad Sancli Pelri ecclesiam, ubi ., sionis ejtis iricesimus anniis sil, jam fere cenliun
doir.nus papa residens etnn exspectabal. At ubi ex monasteria a seqnacibus ejus per divcrsas orbis
more pedibus papae submissus ad osculum ejus le- parlcs conslructa atiriivimus, itn ut etiam in Jeru-
valus est, prdtinus prodilionem el perfidiain diu salem tisqne regula eortim servetuf; nam ut de aliis
praemeditaiam aperuit, voceque Teulonica signum taceam, in urbe Laudiinensi commissa esi ei a do-
dans milllibus armatis domnum papam, quemjam inino Barlholomaeo episcijpo quaedara paupercula
osculaius fuerai.ciim oranibus cardirialibns, qui ecclesia, in honore sancti Mariiui consiructa,in qua
eum pro lam fesliva processione circumdederant, idcm Norberius paucos ex fratribus suis ponens,
violenler captum in sua casira duxit, et custodiae abbatum eis pracfecit virum religiosum, nomine
inancipavii, pluresque Roraanorum qui sibi resislcre Walterum, cui Deus tanlam gratiam cdntulii, ut
voluerant, trucidavit; cum exercilu enim magno hodie in ipsa ecclesia fere quingenti fraires degere
veneral. Illi atilem nullain doli suspicionem babcn- videantur; jamque ex ipsa x fere alia monasteria
les, omnino ad bellum imparali erant, ideoque non processerunt. Ipse vero Norbertus, poslmodum in
inirura fuit si facile sunt superali. Papa ergo viilens nrlie Magdeburgensi arcbiepiscopus factus, lemporc
periculum non solum episcoporum et cardinalium, Lolharii imperaloris, qui Henrico successii, defun-
qui secum capti crant, sed lotins regionis quam JJ ciusesi. Sed nunc jam ad nostrum coenobium re-
hoslililer, non ut imperato", sed ul tyrainius de- (lenmiis.
vastabat, pro imminenli neccssilate magis voluit 86. Cum domuus Odd fere xiu nnnis illud rexis-
sententiam ad tempus mutare, quani his non pro- set, episcopus faclus domno Segardo priori nostro
videre quorum cervicibus gladius imminebal; con- illud regendum reliquit, quo lempore maxima tri-
cessit itaque, regi, eteiiain privilegii sui auctoritate biilalio nobis supervenit. Cnnonici siquidem Tornn-
confirmavil, iilassensu ejus electiones ponliliciiin censes, jain (loinno Odone episcopo laclo, ne ali-
lierent, eleciis aulein per virgam et annuliim investi- quem extraneum sepelircmus nobis interdicerc
turam facerel; cmn vero rex hiijus cuiicessionis coepcrunt, dicentes ecclcsiaui nosirnm non esse
fidejiissionem quaereret, papa ei corpus Domini in abbaiiam, sed potius juris sui capcllam, nec nos in
ore posuit. < Hoc, inquiens, corptis Domini libi ea Temansuros, nisi quandiu ipsi vclleui: unde dno
trnrio loco fidejussoris, quod de iis quae libi pro- archiiliaconi Cameracenses, Ansclmus scilicet el
roisi nibil ulierius violabo. > Sic ilaqtie rex Iaetus Radulfus, lilius domini Teibaldi monacbi rioslri, qui

(51) Episiola. Edila a Reinero Reineccio ad Viiam Henrici IV inter ejus epislolns.
105 DE RESTAURATIONE ABBATIJE SfMARTINl TORNAC. 108
fratrum qui exinde exsiilta-
freqnenlabant episcbpum snum, adhuc nobisciim A raul qiiSm pro periculo
commorantem , lali COiitradifcliohe canbnicbrum verant. Unde proiinus convobatis omnibus iii capi-
Tornacensium cdmmoii, ciim iitteris depreCntoriis tiiliim; praecepit Ut seqnfenti die tdlus cdnVerilttS
doriini Odohis episcopi Romam peliverunl, privile- unaniiiiiter in pane et aqud jojhnarel, et sicut in
giumque domni Paschalis papae hobis deluleruni: ParaSceve nudis pedibus mnne surgenles post Pri-
in quo nobis coiicedebnl ut omnes qtii aptid nds mam tdlum psalteriuih legefeht, et processioiiem
sepeliri veilent, nisi excomrauriicati essenl, lihere facerent; in capitulo eiiam dtnhes generaliler disci-
et absque ulla conlradiclione sepeliremiis; adjun- plinas susciperent, cujus devotio qudd Deo placuit
xerunt etiarh, piurimis nostrura igiloranlibiis, ut pfdiinus effectus monstravit.
deciinas Iaborum noslroriini, quos circa mdnasle- 89. Adhiic enim nobis in capitulb sedentibus, ecce
rium laboraniuS, ulterius non solveremus, quoniam siibilo EverafdttS castellanus, lctius fegionis prin-
a domno pnpa ndbis remiltebaniur. Qnod ut cano- fceps, ciijns longe superius merilioncm fecimtis,
nicis innoluit, illico cbnlra ihsurgunt, toiumqiie jnsperatus oslium clauslri pulsavil, et ul in capitii-
brbem adversum nos incilani, inCendiis el rapinis litm venire permilleretur rogavil. Ingressus igitur
Ecclesiam noslram valde perlufbahi. Cumque ctierio- ciini quibiisdam vifis sapientibus : < Valde, inqiiit,
bii ndstri praepbsituS essel frequenier superius me- " domiiii mei, de restaurntidne hujus ecclesiae gravisi
lnoralus Radulfus, candnicorum vero Gdnterus liliuS ' stimus, cujus cum nfecdiim viccsimus compleatur
germani ejus, Teibefti, dum ihter se nbn solum aiiiius, jnm de ejus deslfuctione nihilominus valde
ecclesiasticis, sed etiam saecularibus armis decerla- conlristamur; scimus eriim fevera quod clerici
rent patriius el nepos, videbatur inler dllas Ecclesias; vobis injuste prohibeht sepnliuram edrum qiii non
geri non solum civile, sed etiam plusquam civile bel- sunt sui parbchialni; et niliilominus vos eis injuste
rum. Domnus lainen papa nunqnam aiixilium suumi decimassiias vtiltis aufefre; licet eiiim lerras Hdstras
nobis impendere dcslitii; sed nd se frequenter redeun- pro nnimarum nostrarum salule (lerierimiis; dfecimas
tibus pie cbnsliliiit, ilnde eliam liujusmodi lilteras i tamen dominae noslrae Sanctas Mariaevobis riafc non
6 lilricoepiscbpo noSifo ihler nniltas alias iransmisitt pbtuimiis. Quod ergo vobis rieriimus lenete; et Snn-
87. Pascbalis episcdpns, servus stervoruin Dei.vene- ctae Mariae)vos sancli viri, nolite aufeire qudri nos
rnbili fratri Baldrico Novidnlensi seu Tornacensi epi- peccalores ei dabamus. Si vero ei jus siiiini, quori
scopo, saluteth et apostolicnm bcnedilionem. Frnler- jam quingentis annis lenuil, vnllis nuferre, nescio
niiaii tcae jalin seciindas litlcras misimus; etc. Vide> quid vobis prosit saeculareni vitam reliqtiisse, quo-
iri Paschali, Patrologiw tom. CLXIH, epist. num. 553..,. niam (ut salva gratia vestra dicam)- cupidiores et
88. Clerlci namque tornacenses, Rdma reversi ^ rapafcioffes;atquepejores nobis esse videbimini, qui
et omnia quate ddmhus papa eos sibi promisisSe licet pauperibus sua atiferainus, Dco tamen suas
dixerai praelergressi, rursum nds inCendiis devas- decinias reddimus. Unrie precor tos, dulcissimi do-
tare, militibusetiam ulnoslrn diriperent, peciiniani minl mei, qiidlenus ab incepta desislenies periina-
dare cmperunt: quadam vferodie advespevascente cia, prd singulnfi et insolila libertate provinciam
servienies snos ari curtem ndsirani Dusiolpetram non pertuvbeiis. sed Vicliiariiin nbhatinrum, quae
dcpraedendam ifansmiserunt. Quod cum domno aniiquiores et ditiores vobis sunt, mdrem sequa-
abbati Segafrio nuniialum fuissel, praemiSit quem- iniui.ei nos eamdcm libeftaiem sepulturae quam
dam moriachum, nomine Gefulfum, qni in vita ipsi babent, velint rioliiit clerici, faciemus vobis
saeculari stfenuus miles ftiernt, oplimatumque re- Cbricedi; si vero precibus hosiris acquiescere nolue-
gionis cognalns crat, ad reprimendnm audaciairi riiis, tnnc utiqrie cbntra torrentem bracbia lendilis,
raptorum. llli aulem cum ririhis et miiititiidiiie ' qttoniam nos nulio modo patiemur dominae riosirae
venientcs, curtem deptaedaii sunt, monachuniqiie decimas sua§ auferri. Huicergo pfaefati principis
sibi resistere voleniem lam forllter verberaverunt, orationi conventus noster aqiiiescens, siiasioni ejus
ut enm in lectuio ad ecclesiam'nostrara necesse essel rj cessit; sicqiie statuto riie conveniemibiis vicinis
referri. Unde cognaii ejus vehemenler cdmmofi, abbalibiis miillisque nliis ecclesiasticis personis
post paucds dies cdntra clericos et faulbres eoriHii ntrihqiie siaiutum est, et Chirographo confirmalum
convenerunt; iniioquc belld cx serviemibus eoriim est, ul nos more solito daremus deeimns et de se-
dccem el octo occiderunt, quoriimdaui vero pedibns pbltura idem nobis liceret quod ecclesiae Sancti
abscissis omnes pariter in fugam conVerterunt. Amandi et caeteris vicinis ecclesiis. Finiia iiaqne
Dixerunl etiam quidain ex militibus se in eodem concdrdin, clerici qui dudum nos radicitus everiere
certaraine vidisse S. Martintlm in aere,super equum ' conabantur, tanta nobis rursum conjuncti sunt anii-
albnm sedentem et adversarios exerto gladio effit- citia, ut ipse praefalus Gonierus praepositus vir sire-
ganlem; et cum inHHomajof eoftim numerus qiiahi nuissimus, nostris necessitaiibus omni conalu stib-
nostrorum fuisset, noslris lamen victojia cessit. De veriirei, et mala quae ndbis tbmpore discordiae fece-
qiiavictoriKvidens doshnuS Segardus abbas qtiosdarri rat, nobis servitiis et auxiliis diluere el emendarc
jiiVenum nosirdrum exsullantes, ingressus ecclesiani sluderet. Tanta ergo deinceps dilectio et familiari-
cl coram altari prostralus, vehementissime flcrc tas inter nos el illos fuil, ut prae caeleris vicinis
ca-pil, tam pro animabus eoruin qiti ihtcrfeCti fue- Ecclesiis ad invicem amoris vinculo cdnjimgcremaf.
PJ.TKO!.. CLXXX. 4
1«57 HERMANNI5. MARTLMTORNAC. ABRATIS I»8
Unde etiam in negotio, quod posl faclam concordiam i pcenitnerunl, videnles qiiod seniel concesierant se
protinus inceperunt, quasi fratres et socii eis fui- ullcrius non poss mulnre.
muS. Est aulem hujusmodi negotium. 91. In Vita sancli Remigii Remorum ponlificis
90. Tornacensis civilas olim proprium habnii contincttir quod lempore ejus Remensis Ecclesia
episcopum. Unriein vita sancli Medardi legilur qupd, mctropolis duodicem episco; os sub se hnbebai, scilicct
cum essetpuer in schola discens, praedixit Eleuthe- Silvanectensem, Catalaunensem, Ambianensein,15el-
rium; queradahi compnrem suum, summura Dei pon- vacensem , Stiessidnensem, Laudunensein (qui ai,-
lificem in urhe Tornaco fuiimnn : quod postea rei tiquitiis non fuerat, sed ab ipso sanclo Remigio
probavit evenius. Cum ergo beatus Eleiilherius in inslitulus est, dans ,ei.de suis municipiis cum ipso
utbe Tornacd, sanclus vero Medardus in Vernian- Lauduno qui de parochia Remensi exstiterat) No
densi factus fuisset episcopus, Ludovicus rex Fran- viomensem, Alrebatensem, quera eliam primiis ordi-
corum, quem baptizavit sariclus Remigius, Torna- navil (55), Canieracensem, Tprnacensem, Morinen-
cura venit, eumdem sancttim Eleutherium (32) ro- sem etRoloniensem,
gavil ut pro peccalo quod commiseral et copfiteri .92. Defuncto bealo Mednrdo, atque Suessionis
erubescebat, Cbristi misericordiam imploraret: quod sepulto, Lolharius rex Frnncorum filius supra riicti
vir Deifacieris, ab angelo se'exa.u)itum esse cogno- 3 Luriovici ecclesiam super corpus ejus aedificavil.
vit, ipsumque regi crimen scriptum atlulit. Unrie Post aliquot vero annos idem rex moriens, el in eo-
rex exhilaratus Deo, el beato ejus cdnfessori gratias dem loco sepultus, qualuor filios haeredes regni re-
retulit, multaque dona ei relinqtiens ad propria iiquii Kareberlum, Gunlranniim, Sigebertum, Cbil-
rediit. Postea conligit ut bealus Eleutherius Torna- pericum, qui regnum iriter se dividenles, Earebertus
censis episcopus, prse nihiia seneclute ei infirmitate, sedem sibi constiluii Parisius, Gunlranniis Aurelia-
caligantibus oculis, officium episcopale implere non nisj Sigebertus Remis, Cbilpericus Suessionis. Chilv
possel; pro anliqua ergo familiarilaie rogavit sari- periciis dnxit uxorem, nomine Audovcram, babens
ctum Medardum Vefmaiidensem episcopiim ut se concubinam, nomine Fredegundem. Quac Fredeguu-
iuvaret ad explendos ordines sacros ei consecrandas dis Audoveram reginam lali fraurie decepil: suasit
ecclesias, caeteraque peragendn officia episcopalia. ei ni filiam, qunm ex Cbilperico habebat ipsade
Acquievit ille, saepiusque visitans Tornacum, el sacro fonte, non alia susciperet : quod illa se-
verbum Dei prsedicans non modtcum favorem adep- ducta fecit. Quamobrem a inarilo suo separatn est,
tus est toiius cleri ac populi. Cum vero defunctum sicque Fredegundis concubina in conjugium iransiit.
beatum Eleulheriiim idem sancius Medardus missa ^"*Episcopus qui puerum baptizavit evsilio damnaturi
celebrata in ecclesia Sancti Peiri Blandiniensis so- Franci, qui sub ditione Cbiiperici erant, ad Sigeber-
leniniler sepelisset, et clerici Tornacenses adeligen- lum transeunt; Ciiilpericus vero fugiens fralrem
dum episcopum convenissent, videntes religionem sttum, petiit civitalem Tornacum, quae in divisione
et probitaiem sancti Medardi, sicut Suessioois in sua continebatur, quem cives.ejusdem urbis suscc-
Vita ejus seriptum reperi,cum sibi eiegeruht epi- perunt, et coepefunl pngnare contra praefatum Sige-
icopum, dicentes quori sicut vivente beatd Eleuiberio bertum, qiii congregato exercitu obsedit in urbe
per aliquod tempus utrumqua episcopatum bene re- Tornaco fratrem suum. Fredegundis vero Cbilperici
xisset, ita ctiam post obilum ejus facere posset. uxor verens, ne populus Tornacensis pertaesus obsi-
Reluctatur vir bealus et contradicit, dicens nec ca- dionis, se et marilum suum iraderet inimicis, con-
nonicum, ne possibile sibi esse ut duos episcopatus vocavit duos juvenes ferocis animi, polliccns eisprae-
teneat, ideoque se lantum onus non suscepturum, mia et honores, si regem Sigebertum interficerent.
cujus gravamine pressus deficeret. Tornacenses in* Qui consiliis ejus acquiescenies regem adierunl, et
ccpta sententia pertnanentes beatum Remigium quasi ei aliquid secrelius locuturi, seorsum evocave-
tunc lemporis Remorum archiepiscopuro adeunt, et runt; deinde pugionibus inierfecerunt. Chilpericus
til ei Tornacensis Ecclesiae providentiam iiijuiigeret D vero a Tornaco egressus exercilum ad se reduxit,
deposcunt.Flexus eorum precibus saiictusRemigius, fratrem vero suuin in vico qui dicitur Lambrias
simulque considetans et corum devotionem, et beali juxta Duncum sepelivit, civibus Tornacensibus gra-
Medardi religionem, obedientiae vinculo Tornacensis tias redriidit, el ecclesiaebealae Virginis Mariaemulta
Ecclesiae ei injungit sollicitudinem. Posliiiorium au- beneficia conttilit pro salule animae suaeel animae
tcn) sanclus Medardus sedem episcopalem mutavit, fralris sui, qni improvise inleremplus occuhuerai,
el de urbe Vermandensi Noviomum eam transtulil, jura sua regalia, qiiae in earicm civitale possidebat
sicque duos episcopatus, Noviomensem scilicet et inler episcopum el clerum distribuit; episcopo de-
Torriacensem, in-vita sua retinuil; posi obitum legavit moiietanieiviiaiis» mairiam, justiiiam, distri-
quoque ejus successores ipsius, Noviomenses scilicet etum, advocationeih hominum DeataeMariae,wionagia
episcopi ulrmrique episcopalum tenuerunt; seroque plauslroruni et vehiculorum,. quae venalia in civita-
ITornaeensesi elerici se sanctum Medardum clegisse tem aflerunt. Clero vero iribuil leloiieum, pouiina-
mulio
(tiyEieutheriuni. Eleulherius el MedardusRcmi- (55) Orcimartf. Id esi resiiluit; iamprideni euin»
ppiiCloddVei obitum episcopi fuere, postquc sedes vacaverat.
girdecessuih.
109 DE RESTAURATIONE ABBATI^ S. MARTINI TORNAC. LIO.
gium, ut ex eomm redditibus vestimentorum suorum A runt. Quod quPmodo acciderit verba quae a majo-
necessaria compararent, et nt viclum copiose et ribus noslris accepimus, postcris tradiinus.
suflicienter baberenl, omnem terram quae jacet iiiler 94. Radulfo successil in episcopatu Fiilcherus.
duos fluviolos, Ries scilicet el Mniraro, eorum ditioni Hicexistens spuriiis. genernlione, ex patre scjlicei
subdidit, ut ex ejus agricultura absque penuria ignobili nalus, filius fuit, principis coquoriim rcgis
sustentarenlur. Cunctaque molendina quae tnnc Franciae ; qui ambicns episcopatnm, regem Gall.it»
erant in Scaldo eis superaddidit, sexex iis episcopo et optimatcs cnriac ejus simonincos cffecil, eosquc
reservalis cura quinque quadrigis lerrae. Foragia sibi favorabiliterconfoederavil: cujus orriinntioquia
vero cainbarum, vel quod scyphicaliones apoiheca- contra sacros canones fuit, per omne tempus q"o
rum alii vocant, ei feddilus vasorum vini, interutrosr praefuit, conlra Deura et sanclam Ecclesiam iiitn-
que aequis pariibus divisitrHoc iuque modo ampli- muit, vitamqueindignam omnimodis duxit. Adeptus
ficala ecclesia Beatac Virginis Mariaecuin honore ad ergo graduro cupitum, tres ecclesias in Noviomb
propria rediii; deinde confirmatus in regno corpus stibveriit, permillentd rege, et primoribus ejus,
fralris sui Suessionis iranstulit, ct juxla patrem quibus earum praedia et possessiones iradidit, ut
suum sepelivil in ecclesia Sancli Medardi. Jpse vero eiim qnasi dominum aliollerenl, dominiumque et
posl aliquod tempus astu uxoris suae Fredegundis a fideiitatem promitterenl, sicut antecesspribus ejus
Landerico majore domus cum qtio eadein Fredegun- fncfere consueverant. Qnae duin juxla voium obti-
riis adulterabat, occidilur, elin basilica Saneii Vin- nuisset, deliberavit eiiam fegiohem Tornacensem
cenlii Parisius sepelitur. invisere; qui Tornnctim veniens cum eta clero et
95. Post bealum Medardiim praefuit EcclesiaeNo- populo fuisset receplus, duas ecclesias finilimas
viomensi atque Tornacensi Augustinus, Aiigustino subvertii, videlieel beati Quintitii de Fprp, in qua
Giindulfus, Giindulfo Ebrulfus, Ebrulfo sancms Acba- canonici commanebanl, bealique Pelri de nieriia
riiis, cujiis tempore Iegitur fuisse S. Amandus TraK urbe, ubi sanclitnoniales degebant, suadentibus mi-
jeciensiiira episcopus, qui coenobiurii monacboruin lilibus quos secum adduxeral, quibus eliam praedia
llelnone construxit ; post beatiiro Acbarium, san- eaium dislribuitpro caplanda benevolentia eorura,
ciiis Eligius. lsle sanctus inter praeclara coenobia ierrasetiam qiiasdam haereditarias SanCti Martini,'
quae per Galliam construxil, etiam ecclesiam Sancti quae in pefsecutiorie Norlhmannica devastaiae fue-
Martini Tornacensis in loco ubi nunc restaurala rant; et adhuc sine incolis incultae jacebant, inva-
est, aedificavit; sanclo Eligio S. Muraraolenus suc- sit, eisque ad augmentum suae damnationis addidit
cessil, Mummoleno Gundulfus, Gundulfo Guarulfus, Q beneficia quoque sua, quae de manu regis praedeces-
Gnarulfo Crasmarus, Crasmaro Framigerus, Frami- soresejussusccperant, illis superadjiciens nioiietam,'
gcro Hunuanus, Hunuano Guido cum Enulio; deinde scilicel civitatis, mairiam, jusliliam, districiuni^
Elisens, Eliseo Adelfredus, Adelfredo Dido, Didoni advocalionem, vionagia, tria molcnriina de sex supra
Gislcbertus qui fuit abbas Sancti Amandi Helno- positis, episcopaluin niodo miserabili pessnmrieilit.
nensis, qui pro parochia Sancti Martini, quaesita Clericorura qnoque bona magna ex parte laCerans;
cstapud Helnonem in episcopio Atrebatensi, dieilur infrabreve tcnipus riignas ultionis poeuas exsolvit.
cpiscopd Alrebalensi, seu Caroeracensi dedisse pro Cum enim deTornaco Noviomum reiissel, protinus
coinniuiatione Marceniensem abbaiiam,quae inepi- iiifirmilale correptus, sequemi nocte viriil in som-
scopatit Tornacensi jacel. Gisleberlo successil Pleoh, nis quod esset inler duo allaria qu;« eranl in pic-
Pleoni Guandelmarus, Guandelmnro Uonegarius; sbylerio ecclesiae Sanclae Mariac Toinacensis sedis
Rdnegario Fichardus; Fichardo Emmo qui a North- episcppalis ; videbal eliarii ignem maximum jiiier
mannis occisus est; Emmoni Rainelmiis, Rainehrio eadem iiaria succenrii, et pueilain speciosissiinam
Heklilo, sub quo civeS Tornacenses apuri Noviomuro sed scissis vesiibus iriduiam, juxta majus altare
se conlulcruiii propier devasiationem et oppressio- stantem, et complosis inaiiibus crines suos et faciein
nera Norlhmannorum, quando eliam monacbi Saricti Pctcdenlcm, ac de Fulchero, qui vesles suassciderai,
Marlini ejnsdem civitalis apud Supas villam sunm qui se nudaverat; justitiam a Deo cum inagno cla-
iii episcopio Parisicnsi siinin riivcrterunl; Heidiloni more et gemilu querenleiii, ipsuiuque Fulchernm
Rauberlus, Raubertd Airardus, Airardo Gualbertus, in flauiriias illius ignis impellentem et dicentem ei:
Gualberlo Transmarus, Trnnsmaro Radulfus. Post < 0 crudelis tyranne, avidus pervasor mea: ecclesiae,
hunc praefuerunt episropi quidnin, quos melius pulo quare me iia laccrasti ? cur tantis deilecoribus me
vocari debere raptores quau) gubernatorcs, dissipa- infecisli ? >'Curoque Fulcherus conlra reluctarelur,
tores quam reclores; mercenarios quam pastores; nein ignem miltereliir, et diceret: < Domina lotius
bcneficia eniin Ecclesiae disperdiderunt, elpene ad ofbis, noii vossic dehonestaiatn reddidi. > Adjecit
nihilum redegerunt, ila ut de aniiquis possessioiii- puella dicens : Quolies bbna inibi famulantium de-
bns nihil amptius eam cernamus hodie lenere quam frauriasti, loties inme tela opprobriorum jaculasti. •
tfia molendina episcopi, tresque quadrigas lerrae De qua tremenda visione slatim evigilans, vebemen-
ejus, cl canonicorum leloiieum, ponlinagium fora- ler clamare co^pit, et clampre suo tolarri familiam
gioiuiiiqiie siiaiii parlem, exceplis paucis terriset suam excitavil. Cohcurreiuibus universis, et Claino-
niolenriinio qux per fidelium oblationes recuperave- ris causam sciscilaritibus, quid in soinnis yidissei
lU HERMANNI S. MARTINI TORNAC. ABltATiS «8
fetulii, et puellam illam sahclain Dei Geniiricem .Aoblinefent. Accidil er^d qnadam dle nt is quicu-.
essecxposuit, quae Filio siio conqtiesla' est quori slodire afceni debebat, casu fortniio deessei, hec
ecclesiam suaro sui juris terris qoasi suis veslibus nullus ex lota familia ejus superesset nisi soliim-
ntidassel, et inililibus Noviomensibns dedisset, idco- inodo conjux ejus cum famulabus suis. Cernens ergo
que se mala morle quantocius perilufum, et gehennae episcopus opporlunum lempus accidisse quo prae-
flammis demeigenrium subjunxit. Perterriiis omni- medilatuni consilium de subversione turris com-
bus et fineih rci pfarstolantibus, ecce subito appre- plere posset, civibus arma apprebendere piaecepit,
hendit eum dolor dirus viscerum, et morbo intercu- cunclosque gladiis accingere fecit, ot si quis inar*
taneo percussns, ut de Herode diciliif, videnlibus mis obvians eis resislere vellel, facile expugna-
cunctis, coeperiinl vermes, qui pediculi vocanlur, retur ; et mitiil matronae episcopus per nuntios
ile corpore ejus glomeraiim ebullire, gutiurque verha suasoria, quibus eam deciperet cum dolo,
ct faciem ejus ciim loto corpore operire ; ct hoc dicens : Habe0.paHidmsericuri)j de quo mihi casn-
tandiu faclum est donec aniinam redderet. Cuin- lam, vel planetam facere volo, sed non reperio qui
qne corpus defuhcti Idlum, et veslibus ex ihore eam sciat tam decenter incidere, et convenienter
litisset inriutum, minquam pediculi cessabant ebul- componere sicut te scire cdmperi; ideoque ileprecor
lire, tolasque vestes operire, donec minislri, neces- B ut castis manibus luis praeparetur; jube ergo fores
sitate cbmpulsi, aliis vestibus induium in corio cer- reserare ut adle pergere valeam, et quid operis de
vino coiisuerunl, sicque sepelierunt. Huic Fuichero serio facere possimus simul inspiciamus. > lllagratu-
sjccessil Hadulfus, Hadulfo Ldudulfus, Leudulfo labunda effecta devisilatione pontlficis.ei dolos quos
Rabbdus, Rabodo Hardiiinus. Hic fuit tempore machinabatnr prorsus ignorans.continuo oslia pate-
Roberii Fraricbriim regis filii Hugonis Capeti: in facerepraecepit, ipsaqueei obviamprocessil, elusqne
quo Jiiiita est postbfilas fegum Fraiiciae quifuerunt ad Ihalnmum suum eum perdueens consedere fecit.
de stirpe illius Caroli inclyii regis, qui prb niiriia Cumque aliquandiu simul mutuo sermocinaii es-
probitate sua a Romanis evocatus, coronatus est in sent, Videns episcoptis familiam suam congrega-
regem, et Carolns, cognomento Magnus appellatas, lam, apparaium ad subvertendum habenlein, quac
imperavii tarh Romanis quam Francis postea xiv facere disposuerat aperit dicens : < Pro calumniisel
annis, cujus baeredes per Xt generationes regnum injuriis quas vir tuus et curiae meae, et civibus cre-
Francorum tenuerunt. Sed Hugo Capet cum esset bfo iritulit, convenerunt isli adversus hanc arcem,
dus Parisiensis, prodiiione et ddlo Ascelirii Laudu-» ut eam dejiciant, cunctaque propnghacula ejus soltf
nensis episcopi nocte Laiidunum ingfessus cum slernanl, quamobrem egrediamur illaesi, ne cura
militari manu, Carolum regem cognalum suum, qui ejus Tuinis-pariter involvamur et pereamiis. > llla,
cognominabatnr infatuatus, in turre Laudunensi bis verbis perterrila el velut exanimis eflecla, in
cepil; viricturaque catenis regno priVavit. Qui priri^ terra procubuit, quam episcopus blande consolans,
cipatiim adeptus, a Gerbeno Remensi arcbiepiscopo verbjsque suasoriis tristem demulcens, apprcbendit
diademale coronalns, ei rex Francorura appellaius manum ejus, educensque secum servavit illacsaiii,
est; cujus fllius praefatus Robertus, sciens Bnldtii- Al lamuli episcopi conlinuo circumquaque ignem
iiurn Barbatum Flandrensium comitem tunc tempo* accendunl, cuncta aediflcia everiunt, macbinas ad
ris magnae esse poientiae, filiam Adelani adliuc puel- sobvertendum uridique instruunt, immensam ejus
lttlam filio ejus adolescenlulo Balduino Ihsuland allitudinem solo-coaeqiianl, de suinmo lapirie usque
desponsnvil, pntrique ejus nutriendam tradidit. ad imum comminuunt, deinde domum redeuni. Quae
1)5. Ea lempeslale habebat idem Robcrliis rex sic eversa usque ih hodternum diem inresianrata
lurrim Noviomi sitara infra terminos ecclesiaeBealae manei; signa lameri ejus apparent, saxa scilicet
Dei genitricis Mafiae secus curiam episcopi, per iiigentiai Audito ergo rex quod accideral, vehemen-
quam multa mala ejusdem urbis populo inlulit; ter iratus est, el conlra episcopum qui fidelitatein
tniles enim, cui a rege custodienda tradita fuerat, 0 ei debcbaljde perditione domus suaeconqiiericcepit,
ferocis-animi existebat, adeo ut exactioiies episco- satisfaclionem proditionis apertis querelis exigens
pales juri suo mstncipare vellet ; cunctis" placitis, secundum judicium opiimniuin suorum. Cuinque cu-
causisqne forensibus, quae in curia episcopi deter- f ia regis episcopum de regno Francorum expellen-
mhiarida- erarit, principari vblebat, nihilque episco- dum, et exsilium sobire judicaret, verilus animosi-
piim coTistitoCfelicebat, nisi qaod ipse prior dispo- tatem regis, sciensque nullum principum plus apud
suisset. Sic itaque episcopum ei cives bxasperans, regem posse quam cpiuitem Flandrensem, Baldiii-
iiohnulta servitia eis ingerebat. Cum ergo longo nuin scilicet Bafbatuin, ad eum conlugit.Cujusfilius
tempore id ageret, riullisque exhdftatioliibus reli- jam juvenilis aetalis primis auspiciis pollens Adelam
giosorum resipiscere vellet, ulira vecordiam ejus iiliam praedicli regis ducere debebat uxorem, ut
ferre non valenies, episcopus cum. clero et populo diclum est; qniqiie etiam ecclesiam S. Pelri in op-
valde afllicli proponunt omnino resistere, modum- pidolslensi aedificavit, et in, ea canonicos posuit,
que qnoad efleetum perveninnt, cceperunt exqui- seque ibidem sepeliri mandavil. Causam doloris sni
rere. Tandem eis videtur qridd si turris eversa fuis- episcopus apud utrumque exposuit, preces fudit ut
set (qux materia pertinaciae ejus erai) facile pacem de priesenti discrimirie eum libererit, et iram rcgis,
113 DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINl TORNAC. Hi,
qnaejuste cxarsit miiignre sludeant, dona pranclara A . dilurum spopondit; sed antequam de manibus niili-
pollicetur, si regi el proprio solio euiri reconcilialum tum ea tenenlium libera fierent morle praeventus,
leddiderinl, efleclumque petitionis celeriter conse- non implevitquod proposuerat. lpse quoque episco-
cutus fuerit. Sciscitante vero comite.elinterrognnle pus non miilto post Iongura lempus moriens (an.
quae esset recompensaiio talionis pro legatione liujus 1095), quod inceperat non lerminavil; sed ad au-
negolii, respondit episcopus : < Pdssideo in regione gmenlum destructiohis episcopatns, terras afabiles
Flandrensi, quae diiioni veslrae subjacet, altaria episcopi circa Tornacum Tbeoderico morieiario, et
quampluraex quibus xn locupletiora vobis el filiis aliis prinioribus hujus reglonis vendidit. Nemus et
veslris per tres~generaiiones lenenda trado; quarta silvain de Helein, et de Sancto Genesio dislfaxit,
antem revertantur ad episcopum. Et ne inter succes- tradens singulos bonarios ad reddilum qualuor de-
sofes meos et posteros vestros exinde aliqua con- narioruin singulis annis sibi solvendoruin. Hic inter
troversia oriatur, tcslamentum conlirmationis vobis caetera qu;e Iaudnbiliter'fecil, etiam coenobium no-
facio, in quo tempus determinatum, ei nomina al- strum, quod a barbaris quoridam destructum fuisss
tarinm atque testium curiae mcaeac vesirae qui in- ferebatur, restaurare Curavit anno Dominicae Incar-
ierfuerini assensumque praebuerint, annotabo. Cd- nalionis 1092. Rabodo successit Baldricus.
mes ergo,' mercede effnsus, r.egem socerum filii sui " 97. Cum ergo jam per irecenlos fere annos Ec-
adiil, precem pro episcopo fudit, veniain faciJe iin- clesia Tornacensis pastofe proprio viduata fuisset,
petravit, eumque regi, >et proprio solid cito recon- lempore dotnni Ilugonis Cluniacensis abbatis, ctiju*
ciliatum reddidit; deinde altaria sibi delegala temiit, superiiis meiilionem fecimus, accidil ut quiriam Re-
rpiorum hsec sunt noraina : De Cofturiaco, de Pul- •meiisis Ecclesiae canonicus niagnae prohilalis vir,
ten, rie Turult, deAldenardia, ricHeniiiis.de Hulten, noniine Odo, viiam saecularem rclinqtierel, el in
de Dunza, deNivella, de Rodenbruc, de Aleribfuc, eadem Cluniacensi Ecclesia monachus fieret. Cum-
' de
Mallengbiii, de Sclipies. Qua doriatione ab cpi- qUe ihi pef aliquol annos religiosissiine vixisset, et
scopo facta, oplimates Flandrenses a comite pelie- domnus pnpa Gregorius VII eidem doniho Hugoni
fiirit sibi ea concedi in beiieficium, quae acccpta abbaii mnndasset ut sibi aliquos de monncbis suis
dpiimates militibus sibi servierilibus rursus in feo- viros snpientes transmitteret, quos competenter
dum distribuerurit, sicque paulalim de jure ponlili- episcopos ordinare posset, doirinus Hugo ei inter
cali penittis in jus militura transierunt. Hoc ergo caeleros prxfalum Odonem transmisil, quem papa
pacto Tornacensis Ecclesia xn allaria perdidit. Quae in urbe Ostiensi episcopum consecravil. Defuncto
sicpiscdpus Tornacensis ad mensam siiamsiculolim , papa GregorioVictor succeilit; piislqueiii idem Odp,
lihera possiderel, mullps exinde panperes seeum ad apostolicae sedis pontificatum eligitur, et Urba-
reficere posset. Harduino successit Hugo, Hugoni nus noininatiir. Qui, quoniam in Ecclesia Remensi
Balduinus, Balduino Rabodus. educatus fucrat, valde cam super alias diligebat, el
96.Hujus Rabodi lempore comitatum Flandren- ut nniiqiiaiii ci dignilaieni xh episcoporum reddere
sem tenebat Roberlus filius" Balduini Insulani, el posset non parum desiderabat. Ciiin ergo superius
Ariel* filiacregis, quibus data • fuerant altaria. Ve- memoratum Gualtertim Cameracensem episcopum
niens crgo ad eum Raborius episcopus oravil ettm pro sinionia in concilio Claromoniensi excontmuni-
iitxii allaria quae Harduinus de mensa Tornacensis cassel, protinus Atrebatensibus mandavil uisibi
episcopi'tulerai, ct Baldtiino Barbato cdmiti avo proprium eligerent episcopum, privilegii siii aucto-
ejus coricesserat, Tornaccnsi Ecclesiae pro aniina rilale urbem Alrebaleiisera a Cameracensis episcopi
suaredderei, quoniamjam tempus transiernt quo subjectione liberam rieinceps et imniunem esse con-
reddita esse debuissent; tres enim comiics ea tenere cessit, el ut episcopinn proprium semper baberet
debuerant quijam riecesseram, scilicet Balduiriiis confirmavit. Manriavit ctiam clericis Tornaceusibus,
Barhatus, avus hujiis Roberli', Balduinus Insiilaniis ut ad cuni irent rccepturi libertatemproprii cpiscopi.
pater ejus, Balriiiinus Hasnoniensis fiater ejusdem 0 Protinus canonici duoshonorabiles viros rie Ecclc-
Roberti. Quem cum episcopus rogarel allaria red- sia sua Romam miserunt, Elbertum scilicet et Gel-
dere, dilaiionem poslulavit, donec a malre sua ve- dulfum; sed papam Urbanuiii jam defunctura inve-
rilnlem bujus rei audiret. Cum ergo matrem suam nerunt, et sine efleclu redierunl. Crbaim successi*
pracfatam Adelam (51) super hnc consuluisset, illa Rcinerus, abbas Sancli Pauli, et vocatus est Pascha-
titpote religiosa et limens Deum respondit: >Vermn lis; cujus tempore cuin clerici Romanam cuiiani
est, inquit, fili, quia jam tempus transiit quo a pa- saepius frequentarent pro dissensione quae inter no»
tre tuo,7et avo promissa fuerant reddi. Quia ergo et ipsos erat, Romani qu| semper novorum negotic»
libi Deus haereditaiem tuam quani perdidisti, id est Tinn sunt cupidi, cceperunt nos incitare ad repelen-
Fln,ndriam, reddidit, magnumque exihde honorem dum proprium episcopum ; accidit autem, cum jnin
tibi fecii, consulo tibi-ut etiam super hoc honoreiii hobiscum concordnti fuissent, ul domrius Baldricus
ei facias, et Sanctae Mariaehiatris ejus allaria stia episcopus noster, pro qiiadam causa commotus, abs-
-eddas. » His comes compunctus episcopo se ea rcd- que onmi audientia eljudicio canonico, missis li.t

(54) Adelam. Hxc fiiiulavtl abbatiam inoiiial. Benedicliiiarum, nomine Messinez prope Ipras.
HS HERMANNlS. MARTINI TORNAC. ABBATIS 116
jerjs in urbe Tprnacensi divinum officiumjnterdi.ce- A convocai, dicinque statnil i|ua Lamberlum cpnse-
ret. Unde praefatus Gontertis praeposilus canonico- crare debebat : jpso verp die rex Ludovicus Remis
liiin coiivenium eyocat, et ad repelendam antiquam adyeniens orones episcopps advocai, et ut diligenter
Hberiaiem incilat. Continuo dup ex ipsis, Qallerus de eodem negolio inter se traptarent adinonet. • Si
scilicet qui pqstea abbas Sancti Marlini clarujl, et cnjm, inquit, viderilis magis ad Dei honprem et ani-
Movinus praecentor ecclesiae cum litteris capiiuli marum saluiem compelere ut Tprnacpns,is Ecclesia
Romam pettint, et lilleras domni papae Paschalis proprium episcqpuin babeat, ego libcnter concedo,
'fornacum deferiinl, praecipicnles clericis et abbali- quia nibil me in hoc perdere video.necvoluntali Dei,
b|is cteterisque personis episcDpatus ut, remota riila- vel apimarum saluii in qliqno resistere vqlo; ncqiie
tione, propriuin sibi eligerent cpiscppum, alias qup- volo ul aliquis per me djcal hocbonum remansisse,
que domno Radulfo Remqpsiarchiepjscopo-rietujeiiint, vel se sub mea palliaiiorie coram Deo paret excu-
praecipientes ei i\l ejdemelectioni eflicaciier insiste- sare. > Cui domnus Idannes, Morinensis cpiscopus,
rei, et electura coiisecfaret. Illis necdum reversis vir religiosus, responriens : %Vere, inquit, domine
coiiligit domniim Baldricum episcopum jnori. rex, boc dicto apiaiam vestraiu libprastis. Nunc vi-
98. Noviomenses autem, scientes cleripos Torna- dennt doinni npslri episcopi quid agere debeanl. >
censes R.omam abiisse, callide agentes Lambertum " Arcbippiscopus tamen in eo quod coeperat perseve-
Tornacepsem archidiaconum sihi in episcopum ele- rans, praedictum Lamberlum super utramque Eccle-
geru.nl, scjentes eqra pecunia abundare, et per eam siam consecravit episcopum, mullisrairaniibusquod
confidenles proposilum Tornaceiisiumcassari posse. magis diligeret pecuniam repdnere, quam Remensi
Eleclus ergo Noviomi Lambertus Flandriam rediil, Ecclesiae antiquam dignitatem reddere, quodulique
et apud Corluriacum congregatis abbatibus et per- facere poluisset facile, et regis permissu et apclori,-
sonis episcopatus, ut electioni suae faverentimpetra- tate domni papa?,.
vit. SoliisabbasiioslerdomnusSegardus, utassensum Nectatpien audqciTurno fiduciu ceisil.
prxberel postulatus, respondit non Cprturiaci, sed (ViRCj.JEneid. ix, 126.)
Tornaci in capitulo Sanctae Mariac, nbi sedes episco- Quia Gomero praeposilo cor non defuit; quin poiiuj
palis eral, hujiis reiassensum debere iieri, nec se assumpto secum domno Segardo abbate nostro ele-
aliquid concessurum nisi praesenles videret decanum ctum suum Herbertum Romam duxil, non perFran-
TomacensU Ecclesiae et praeposiium. Sic crgo «;ont- ciaro, quia timebal regem et arcbiepiscopum, sed
molis adversus eum a)iis personis Tornacum rediit. per Lotharingiam ad probandam domni papae con-
Nec mora : legali cum lilteris papae Roma redeunt, ._ slanlinm. Lnmbertus quoque episcopus, jam conse-
abbali nostro dp resppnso suo gralias agtint, ejus- cra(us, confidens ip mtiltituriine diyiliarum suaruin
queconsilio in capilujo suo pnanimiler omnibus Romam lendit, certus qtiod non nniltum sibi conse-
congregatis elegerunt sibi in episcppum quemdara cratiojam facta prodesset, si papa Tornacensis Eo
Morinensis Ecclesiae archidiaconum, nomine Her- clesiae eleclnm consecrarel. Utrique ergo corain
bertunj, lilterasque domni papae Joanni Morinensi papa conyeniunl, pt nunc his, nunc illis curia favet,
episcopp deferenles, eumdem electum suum sibi. li- ad ulliiuum lamen etiam Roma immensilaie pecu-
berum tradi pelierunl et impetraverunt. Inde praefa- nia?,superalur, nolens illam SaUustii sententiam fal-
lum arcbiepiscopum Remensem adeuntes, ut euro sam esse qua dicitur : Ojnnia venalia Romte. Sedr.e
secundum domni papae praeceptum consecraret ex- ex loto papa Tornacensibus defiiisseviderelur, manT
or^rqnt. ged Lambertus eos praevcniens, ut dicilur, davit eis per lilteras ut archidia.conum sibieligereni,
jaro airimqm archiepiscopi pecunia corruperai, adeo quoniam Lambertmn archidiaconura eorpm aqdierat
ut ejus cpnsilip etiam rex Ludovicus muneratus, Noviomensis Ecclcsiae esse episcopnm consecratura,
dups episcopos, Aurelianensem scilicei et Parisien- Archiepiscopp eliam mandavii ul ei Ecclesias Tor-
sem, pro cassanda Tornaccnsium electione Romam nacensis episcopatus ex loio tulerdiceret. Archiepi-
iranSmitteret. Clericis itaque Tornacensibus electi D I scopus auteiu videns instabilitatem el mutabilitatera
sui consecrationem petcntibus, respondit archiepi- Romanam, in urbe Tornacensi lam clericis qunm
scopus se nec Lamberlum, npc Herbertum conse- roonachis interdixit divinum oflicium, nisi reciperent
cralurum, donec legati regis duo episcppi, quos prp . Lamberlum episcopum. Lamberlus qupque, experiri
eodem negotio ad papam transiniserat, Romn redj- volens utrum eura suscipcrenl, Tornacura venit;
rcnl. lta uiriusque electi consecratio suspensa«ct iii- quidnm vero illusores eo veniente oranes balillos
certa fltictuabat, cum ecce episcopi Roma redeunt, - campanarum furati sunt, ut eis nou sonanlibus vilior
Jitteras domni papaearchiepiscopo deferunt, in qui- fieret processio. Quod cernens episcopus, se scilicct
bus papa idem negoliura in manu et provisione ar- sine bonorc susceptuin fuisse a canonicis, civibus
cliiepiscopi ponebat, dicens sibi arcbiepiscopum inde conquestus, protiims urbe exiii, et omnes Ec-
mandasse, quod si Tornacenses proprium episcppnm clesias lam monachorum quam clericorum quas in
baberent, ei episcopalis dignilas plurimum vilosce- Flandrin habebant, invnsit.Gonterus iterum Romam
ret, ef Npviomensis Ecclesiae reddilus nequaquam rediens, omnia haec papae rctutit, el ab eo littcras
episcopo ad necessaria sola suflicerent. His lilteris arcbi episcopo rctulit, in quibus de inlerdicto qjiod
susceptis, sibi subditos episcopos arcbiepiscopus Ecclesiae Tornijyensi fecerat valde-cum. increpabai,
117 DE RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINI TORNAC. 118
ipsumqvje interdiclum irritum esse praecipiebat; et A 101. Interea qtiidam Tornacensis.nomine Movinus
ne Laxnherius Ecclesiam Tornacensem gravaret, in videns se prolem non habere, ecclesiam quaimlam,
mar.u ei luitione sua eam suscipiebal. His litteris in honore Sancti Medardi, prope Tornacum siiam,
susceptis, archiepiscopus comprovinciales episcopos de opibtis suis amplificat: utque in ea religiosos
Convocavit, litterasque dulcissimas et humillimas clericos ponat a domno Simone episcopo postulat,
Tornacensibus miltens, eos ad concordiam cum epi- Ciijus ille petitioni favens, quemdam religiosum
scopo stto vehementer cxhortavit, tandemqne eos, quia canonicum, nomine Ogerum de monle Sahcli Eligiii
auxilia eis deerant, inflexit. Papa qttoque eis per lii- ibi abbatem fecit, ipsainque ecclesiam ei liberam
teras mandavit ne molesie ferrent quia propterscan- tradii. Ille vero protinus atixilio Dei et civium ibi
daluin regni pro tempore adbuc pali volebat ut No- se posse proficere videns, locum lamen illura
viomensisepiscopuseliam Tornacensem regeret epi- anguslum esse sciens pro conslruendis oflicinis
scopatum. SicTornacenses clerici Romanam tergiver- convenlui fralrum necessariis , terram quamdam
saiionem experti quieverunt, sequeposl riecessum super planiliem Scaldi fluminis inferius emit ,
Lamberti stiam liberlatem assequiposse speravertint. ibique ecclesiam lapideam in honoreni saneii
99. Lamberlo decedente Noviomenses canonici Nicolai cum oflicinis congruentibus construxit, plu-
qiiemlam Simonem adolescentem sibi iri episcopum ^ resque tam clericos quamiaicos, necnon el inulieres.
elegerunt, filium Hugonis comilis, cognomcnto ibidem congregavit, ipsamque abbatiam appellari
Magni, qui cum caeteris principibus ad aceipiendam fccit Sancti Nicolai de Prato.
Jerusalem profectus in itinere mortuus fuerat. Quia 102. Eo tempore faraes vehementissima totam
efgo idem Siraon germanus erat Radulfi comitis provinciam oppressit, ita ut plures fame inlumes-
Peronensis, et inclylus Carolus eomes Flandrensis cerenl; comeseliam Carolus per tolam Flandriam
sororem ejus conjugem habebat, paler etiam prae- pro avenae penuria cervisiam componi prohiberet,
dictus Hugo germanus fuerat Pbilippi regis Fran- dicens melius csse ut diviles aqtiairi bibererit quani
corum, cujus filius Ludovicus lunc regnuro ba- pauperes fame perirent. Domnus etiam abbas no-
hebat, ideo clerici Noviomenses propler fruslran- slerSegardus,misericordia motus.ralices argenteos,
dam speni. Tornncensium eura ad episcopntum et alia quaedam ornamenta vendidit, et ex eis panem
elegerunt, et Torhacenses protinus interveniente in alimoniam pauperum emit. Non rimlto post
glorioso coraite Carolo absque ultra conlradiciione defimclus est domnus Radulfus ille Nbfthmannicus,
consenserunt, certi qnod si vellet opliine Torha- prior S. Amandi ecclesiae nostrae, qnae siia est iii
rensem Ecclesiam regere posset, Quia lamen ailhuc c pago Noviomensi, sepultusque est in claustro prope
infra aetatem et infra ordines Ecclesinsiicos erai, osiium ecclesiae a dbmno Theoderico abbate Sancli
arcbiepiscopiis Rcmensis Radulfus sibi praeseiiiatuni Eligii Noviomensis, qui eum pro religiPne sua valde
consecrare riislulii, donec ille Romam petens graiiara diligebat : de cujus obitu cum domnus Radulfus
papae oblinuit, el utrique Ecclesiac praefuil. praeposilus noster iiimitim contrislareluf, ipse quo-
- 100. interea Gonterus praeposilus, dum runsiis qne non multo posl gravissima corporis infirmilale
Romam repelit, in villa quae dicilur Sarracenas. in coepit fatigari; cujmsquanta dileclio esset circa Ec-
dioecesi Lunensi moritur, et in ecclesia Sanetae clesiam, et quam integrum el sanuni sensiim eliam
Mariae sepelitur; succedilque ei Theodericus ario- in febris valetudine haberet facile omnibus poluit
lescens lilius Theoderici palris sui. Domnus quoque innotescere. Cum enim oleo sancto a domuo abbaie,
Odo, Cameracensis episcopus , cum germano sup totoque convenlu lacrymante, perunctus fuisset,
domno Benedicto monacho nostro el eleemosynario eumque qjiatuor filii sui- ad-terraui super cilicium
petenti altare de Malda ad expensas pauperum deposuissent, rogantes ut, juxta exemplum sancti
dedisset, et quosdaiii libellos, scilicet de canone Martini, in cinere et cilicio tribus nut quatuor diebiis
missae, de disputalione coritra Judaeum, de prigine super terram jacere libenler paterelur, Tbeodoricus
animae, coinposuissel, infirmitate corporis gravatus j) gei-niamis ejus, vir dives et saecularis, audiens eum
episcopatum reliquit, seque Aquicinclum in Jeciica sic infirmari, protinus visitandi gralia Supervenit,
deportari fecit. Quod domnus Segardus abbas nosler etiniqiie cum in cilicio jacentem videiis vehementer
audiens, protinus cura monacbis suis illuc temlit, tleret, illeeum de saeculi contemptuexhortari ceepii,
iilque se ad ecclesiarti Sancii Martini quam a funda- dicens omnino parviperidendas mundi divilias, quo-
mentis construxerat, ubi primo monachus, primus- niam si Adam, inquit, ab initio mundi usque in ho-
quc ahbas exstiterat, deferri perinitiai, expetit. diernum diem in diviliis vixisset, et hodie eum mori
Sed abbas Aquicinensis Aluisus dicil sc nullo contiiigcrct, niliil ei prodesset quod landiu eas ha-
inoiio pas iiium , ut quem Sibi Deus dederat, buisset. Inter caeiera etiam sic lerrae jacens interro-
alihi deferretur. Sicque infra octo dies idem gavit ubi comes Carolus essel, vel qiiid faceret.
episcopus defunclus, in ecclesia Aquiciuensi coram Cui cum filii sui dicereiit ne de talibus inquireret,
crucifixo cum magno bonore scpelitur : el de sed solummddo animae suae sollicitudinem haberet,
candido marraore imago ejus super sepulcrttm ille respondens : « Vere, inquit, de pace, ct statu
ejus sculpilur; succeditque in episcopalu quidam tam boni principis omnino sollicili esse debemuS ,
Bnrcbardus. quoniam in pace illius erit pax Ecclesiaram, in uir-
119 IIERMANNI S. SfARTl.NITORNAC. ABBATIS 120
batione aulem ejns etiam Ecclesiae perttirbabuntur ; A pulans, ijlud apostolicum apuri se relractnns : Sw-
unde et vivens de eo sollicitus suni, et etiarn post cularia judicia tihabueritit inter vot, contempiibilet
mortein meam si,.Deo donante, requiem liaberem, qui snnt in Eccletia, iltos constituite ad judicandum
libenter pro eo orarem. » Cum vero posl liaecmor- (1 Cor. yi, iv). Bjecnon e.\ iliud 8. Gregorii quod
lem jnmjamque immineres,eulirel, de quadam terra, qui lectioni et orationi invigilanl, ipsi sunl vasa
quam in episcopalu Laudtinensi a Clareqbaldo de aurea et argentea, quaeper Moisem in tabernaculo
Roseio puper emerat, quae dicitur Sparciacus, ro- teslimonii ad servilium et ofiiciiim altaris fieri jussa
gayit fratres pircuihslanles. ne eam relinquercnt, sunt. Porro saga cilicina, quibus lahcrnaculiim ope-
seri diligenler excolere studercnt, quoniam mujlum ritiir, signilicant eos qui exterioribus iutenti, pluviis
proficere ibi possent. el imbribus yentpruniqiie palenl impulsibus. Haec
Post bunc ergo sermonem Dominica ante Natale et bis similia niulla divjnse paginac secum revolvens,
Domiiii, in ecclesia conventu Noclurnas decantanle, pmissa omni dilatione, uniyersum Ecclesiae debitum
pirca niqriiam noclem, ea pene bora qua sanctus «jx integro solvit; sicque in capiftilura veniens, et
Marlinus iransierat, fidelis s.ervus ejus Rariiilfus domni Segardi abbntis pcdibqs proslratus, somnium
Deo et ipsi animain suam commendans, ex hoc pracdictiini retulit, et ut rie pr;rpositura absolvere-
mundo migravil. Qiicni cum domnus Segardus abbas R lur peliit, et niniis insistens iinpeiravit; postque
yejlet in capitulo ante sedem suara sepeljre, irieo moresuo libris scribendis el eceles.iaslicaepsalmodiae
maxime quonjatri ecclesiam pnrtim ex substanlia insistere coepit, quopiam Deo doiianle erat corpore
sua,-partini fabore et industria sua ex majore par(e sanus, ct ad lolerandum sjleptiuin claustri, labp-
videbatur construxisse, quaiuor filii ejus probi- remque lam nocturnae quam diurnae psalraodiac niillo
buerutit, et ul potius ciitri fralribus suis in cteine- peniius fralrum inferior, vel tardior esse vplebat,
terip sepeliielur petiertint, dicentes superbiae vel ela- sed nec ab aliquo scriplorum in assiduitate, yel ve-
lipni ascribi posse si.in capitulo sepelirelur; ipsnm loeitate scribendi sC vinci perraillebai. Spripsit enini
vcro buniilitali polius quarii elatipni semper descr- quatuor brevinrios, pluresque B(.Auguslini Iibros.
visse : nani cum xxx ferp annis praepositus.ecclesiae Prp talibus studiismtiltum a domnp Segardo abba,le
fuisset, iiuIIus pmniiio, non riicam de inonacbis , domnoque Gerberto priore diligebatur, ita ul eiiam
vel frairibus, sed pep de famulis quidem invenlus ei coram $e injungerent Dominicis el feslis diebus
est, quem siulium vel fatuum vocarit, vel super sennones iu capitulp fratribus prQferre, quoniam
quem iratus maiiuin miserit. Sic iiaque doranus cum caeleris aliis donis, etiam iiitelligentiani Scrip-
abbiis, prpcibus eoriira satisfaciens ,/eura in cceme-.r lur^rum, et diserlitiidinem ea quae s,enliebat profe-
tcrip secus et prope c^pellam Sanplae Mariae, qttaiu rendi ei Dominus contulerat.
ipse epd«in anno conslruiferal, retro gcilicet aHare. 104. Defuricto ergo Rariulfo praepositp, eiiam
cum muliis lacrymis eadam Dominica ante Natale domnus
S,egarrius abbas paul^lim ooepit debililari,
Domini scpelivit, filioque ejus Herini^nno consilio
et vjribus deficere corp,oris. Eodem ergo anno lpnga
omnium frairum prteposituram commisit. Mainsen- ilifirmitale gravalus, evoluto unius anni spalio, in
dis vero qiionriam uxor ejus post moriem Radulfi sequcntis Naialis Doniini di,e ciira missara de luce
fere xii annis vixil, completisque in sanctimoniali idpm L,ux [ulgebil canlasseinus, ip^e prae nimia las-
liabjtu plusquam XLannis praesentem vitam (eruii- situdine vtdens «e deficare, anle gradum praesbyterii
n^vi,tt et, in eodem ceemeterio sepulia esl. Ideo vero se in majori eccl^sia fecit rieferri, ibique oleo, sancto
filii eorum pa,lrem et mairem suam magis in coame- peruncius, et Doiiiinipi corporis percepiione rau-
lerio quam in cji,p.itulo, vel in ecclesia sepeliri vo- nittis post Priinam in capitulum venit, totymque
lueruni, quoniam revpra credebant ibidera bono- conventum absolvit, seque ab ep absolvi petiit, iride
rum hoininum corpora esse sepulla, et cx consortio ad lectulum rediil, atque post paucos riies idein itt
eorura melius illis esse quam si seprsim essent se- Kalendas Februarii spiriium reddiriit riie Dominlca
pulti. . D anno Dominicre Incarnationis 1127 indictipne v,
103. (35) Hermannus ergo praepositus factus, ep.acta yi, concurfetile v. Prsefuit autein huic ec-
ccepit pro posse palernos inores imitari, et maxime clesiae annis X,x|.
ut in habilu , factisque suis bumililas polius quam 105. Eodem anna glpridsus comes Carolus F'an-
supefbia posset notari. Cumque a Nalali Domini drensium, in ecclesia Sanct( Donatiani apud Bru-
usque ad Pascha praeposituram tenuisset, visum est gias ab. inimicif suis clanculp inlerfecius. fuit. Pos.t
ei in somnis quotl loquerelur cum patre suo, et an inorlem eius,, legilimis haeredibus decedentibus, da-
ex inlegro requiero invenissel requirebat. Cui pater tiisesl comiiatus Flandrensis a rege Ludovico cui-
respondebal: < Vere, fili, si in clauslrali vita ma- dain WillelniQ juyeni, lilio Roberti Norlhinannoruni
nere mihi licuisset, el pruepositura mihi injuncta non comilis. Ad quem Simpn episcopus Tornacerisium
fuisset, absque omni debito perfeciam requiem in- veniens intervenieiite eodera rege cognaio suo, ei
venissem. » Protiuus Hermannus evigilans, ei hu- notificavii quomodo Harduinus episcopus Balduino
jttsmodi somnium pro correclione sua se vidisse re- Barbato coinili xn allaria, sicut superius relalum

(53) Sequentia son videC.ur conscripta ab Hcrimanno, sed ab alio.


1*1 DE RESTAURATIONE ABBATIJE S. MARTIN| TORNAC. 12SI
esi, de mensa Tornaceiisis episcopii ad tempus con- A 107. (nterea pise memoriae religioso Segardo de-
cesserii, et quia jam tempus transierat, quo reddila fqncio, atque iq capelln Beattc jMariae anlo altare
esse debuissenl, rogavit ut jam nunc landem ea sepulto, successil ei in regimine inonaslerii Heri-
EcclesiaeTornacensi el sibi redderet. Comes verba mannus tertius, fllius Radulli praeposili. Hic cura
episcopi multorum testiinonio vera esse cognoscens, reliquis fratribus suis Tbeoderico, Waltero, Ra-
commonente rege , protinus ea praefato episcopo dulfo ad pedes magisiri Qdardi litternli scieutia ap-
libera reddidit, scque ei exinde niillam illalurum prime cruditus, divini verbi ciaruit pradicntor mn-
molestiam spoponlil. Sed comes. nqp diu esl p-issus ximus, egrcgie Evangeliznns.el afiiriiians lestimoniis
Flandrenses in sua consistere libertaie , sed pau- Scripiurariim Cbristum Dei virluicm, muiirii Re-
laiim coepileos opprimere, et seryilutis {egibus sub- demptorem et Salvalorem., et lingua ejus princi-
jicere. Uude illi perlerriti quasi jam in foribus paliter inlcr piincipes loquebalur sapienliam. Cujiis
moriem adesse videntes, primo mussiiaiido, deimle temporibus «cclesia nostra dedicala esl a doinnp
aperlius colloquendo incipiunt consulerc qupmodo Simonc ejiiscopo anno DoininieaeIncarnaliouis 1132,
de hujus novi Pbaraonis lam iptolerabili jugo colla ab inslauralione vero ejusdem ccenobii quajdrage-
sua possint excutere. Quid multa,? audiunt q,uemdani siino. Iii administratione autem monaslerii decem
adoJescenlem ex Theoderico duce, ei materiera (36) B annis uondura explelis, gravem quae paralysis voca-
Caroli coniilis geniluiu in Auxaiia consistere, Theo- lur incurrit aegritudinem ; qui piaiisueludiiie niinia,
dericum noniiue, queiri secrele accerscntes post et humililaie cordis pollens-juxta exemplum siinimi
varios pugnarum eventus apud castellum quod di- Magistri, qui ait : Ditciie a me quia milis ittm et
citur Alos , a quodara pedite in manu sub pollice humiliscorde (Malth. xi, 29), nemiiie, prorsus co-
viilneralus morluus est. Quo apud Sanctum Ber- genle, sed propria voluntate, el huinililate curam
tinum sepulto, dominatum tolius FJandrjae rege sibi cpmniissaro, bacutumque suscepti regiminis iu
concedenlc Thcodericus obtiuuit, quem Simon manu reddidit nobili bonorificoque Simoni, Dei
episcopus rogavit, ut sicut Wil.elmus praedecessor graiia Tornaceiisiniii poiitifici.
ejus Toriiaccnsi Ecclesia? jus suum rccpgnoveral 108. Post quem Ecclesiae npstrae gubcriiacula
de sii aliaribus, quacjara anlecessores cjus injusle
quarlus suscepit Walterus; et hjc Tornaci iintus,
inultis annis lenuerant, i|a ipse quoque fecognos- nuiritus, episcopii canonicus exstitit, vir quidem
ceret, et redderel ea sibi, sicqt Willelntus corain secttnduiii sibi a Deo datam sapientiam «eluin Dei
rege reddideral. Tunc comes episcopo ea redd.id.it, habens, qui reslaurationem ecclesiae nostrae com-
et libcra. dimisil, seque nunquam ei super eis mo- memptaiam snperitis per omnia noscens; uipoie
C
lesliam illaiurum spoppjidit; sed pro isiis recogni-
qui spplennis erai epdem lempore quo ccepta est,
lionibus coniiiiim iioiirium optimates Flandriac qui ab ipso Qdone primo abbale Irijus loci saepe admo-
ea in beneficium acceperanl reddcre volueruiil, nilus est, ul lenocinia mundi relihquerel, et cura
sicque eeclesiam exliaeredatam esse dolemus. Hic coaevis suis lifiis Raihilfi praepositi habitum sacrae
ergo episccpus longo tempore praefuil; a|taria re- religionis acciperet, sed cum per dies singulos liu-
cuperare nequivit, sed ea altaria quae decedenlibus jnscemodi scrmonibus animum ejus accendere cur
personis sibi remanserunl, ecclesiis tradidit, cujus peret, el ille nequaquam assensum praeberet, taiir
relatione multorumque lestimouio cognovi quod dem diuluma adinonHione fatigalus abbas quasi lu-
redditus episcopa|us pnebendaruinque canonicoriira dendo praedixit ei quod, priusquam vitae cursura,
Eccles|ae Tornacensis sjngulis annis fere ceniuin terminarei, monachus S. Marlini existeret. Sed qniti
marchis argenli adauxerit.
ttequequiplanlat esl uliquid,nequequiTigat,nisiincre-
106. De anliqua vero possessione a rege Cbilperico tnentum dederit Deus (f Cor. -iu, 7) eo tempore ver-
iradita usque in praesens tempiis relinent teloneuin, bum praedicationis in eo non convaluit, sed pcr
el pontinagium, ei foragiorum suam partem. Quibus quadraginta fere postea annos in saecttlari vita re-:
ca quae a fidebbus eis quotiriie dantiir conjungenles, D niansii. Tunc namque cernens Dominus opporlunura,
praebendas insliluerunt inullum opimas, de quibus lerapus accidisse, quo prophetia domni Odonis im-
magnifice suslentaniur. Tolum ctiain studium suum pleri debuissel.percussit euin gravi inyateludino
ad emendas terras, el ad acquirenda altaria con- corporis, et toto sloinaclio deficienie, hamo suo ex-.
verlerunl: Unde facluin esl iu ecclesiam B. Quin- traxit eum ab ainore saecularis vitae, et incoenobio
lini de Foro, in qua congregaiio canonicprum olira S. Amahdi Helnonensis monachus factus est. Cum-
mansit, beatique Pelri rie media urbe a snnctimo- qne illic per biennium laudabiliter vixisset, et pr-
nialibus dudura inhabitalam, quae, ut pracmisimus, sua probitale prior ibidem faclus fuisset, petivimus,
a Fulchero episcopo subversae sunt, cum caeteris eum nobis dari in abbalem, et accepimus; sicque
ecclesiis parochianis repeterent a militibus Novio- [juxta] propheliam domni abbatis Odonis constnt
mensibus, ,quibus idem episcopus eas in feodum quiaex eo temporc non solum inonachits S..Martini,
tradidit, et sui juris subderem, curo quibus eliam sed etiam provisor, el.faniulus totius, doiuus ejus s&
nonuullas possessiones earuni antiquns receperunt; disperisator omnium in en Christo fanmlanlium fuit:
sicque fines suos plurimum dilataverunt. ; qui ordinalus csl a donino Simone anno Dominicaj
(56) Matertera. Geriruda filia Robeiti Scnioris Fland. comitis.
143 HERMANNI S. MARTINI TORNAC. ABBATIS 124
Incarnationis 1136, indictione xiv, concur. m, A . El post haecilli eo ordine quo venerant discesserunl.
epact. xv. Hic eiiam apud sacculares lanlae reveren- His ergo visis adolescens de ecslasi ad seipsum re-
liae effulsit, ut quadam vice in ctiria Flandrensi cuni versus de lerra surrexit, et ad palris sui domuin
requirerelur a comilissa utrum de negolio quod rediens to(a nocte leclulo infirmus decubuit. Mans
veiitilabatur auderel jtirare, responderit praeposilus faclo aqua benedicta se aspergi rogavil, sicque re-
Brugiensis Rogerius, vir religiosus et opinionis crealus parliculam veslis suae conibusiam, el car-
bonae, non ita oportere, imo quod abbas Tornaceiw nem sub ea liqucfaclam ostendit, et ex his quae vi-
sis solo verbo, hoc ipse cura oranibus Flandriae reli- deiat nonnulla retulit. Sequenli feria vi, accersiio
gibsis personis jurejurando auderet conflrmare, lu secrele Guillelino canonicorum decano, qui postea
hujus ergo domni Walteri diebus Tornacensem Ec- abbas in ordine Clarevallensi claruil, pcccata sua
clesiam respexil Deus, reddens ei proprium episco- confessus est, acceplaque ab eo absohitione et pce-
pum ac propriam dignilatem lot aniiis perditam. nitenlia injuncta, proxima Dominica corpus Do-
109. Cum domnus Siinon jam fere xxiv annis inini suscepit, quo percepto mirum diclu vilaiq
pontificalum tenuissel, nullamque omnino diininu- B. Eleutherii, quam anle sex dies in exstasi legerat,
lionis suspicionem haberel, contigil ul quidara ado- memoria! revocatam cunctis audientibus ac si ora-
lescens canonicus Beatae Mariae, nomine Henricus, B • tivnem Dominicam, cursim
legere ccepit. Obstupe-
pascbali lempore feria secunda xi Kalend. Maii, ves- facli, rei novitaie percussi convenimus (37), et
perliua hora, jam incunibenie nocie, solus forle per inulta ad. invicem supcr lam mirabili visione con-
novam fabricam ecclesiaeSanclae Mariaesine aliquo fcrre, et cpnjicere ccepimus. Licet enim quidara
limore iransiret, el ccce subilo voces quasdam velut ariolescentem riiclandi el versificandi perilura dice-
cum impetu lerribili advenienles magnae mulliludi- reni, hanc vitara potuisso componere, nos tainen
nis audivit;- lorrem eliaro flammeum super se ve- scientiae ejus non ignari, ccrti eramus hujtHincdi
nientem vidii, ita ut parliculara luuicae suae ac car- dictaminis nunquam eum assuelum fuisse, el i|iiau-
nis sub ea de brachio juxta pugnum combusseril, quam elsi eam composuisset, nullo modo lainen
Staliinqiie pcrterriius in lerrani cecidit, et continuo eara sine librp lam cursiin memoriter, et corde le-
quasi in exslasj raptus vidit quainplures ad se ve- nus lolam legere valuissel. Consilio ilaque cuui
uienles, sibique colloquentes : quos jam defunctos religiosis viris hahilo, domno noslro Samsoni Re-
esse sciebat, quosque vjventes cogpoverat. Posjea inorum archiepiscopo, domnoque Remardo Clare-r
ei visum est quod essel jn pampo rosarum, ei lilio- vallensi ahbati, nec non ei aliis episcopis atque
rum floribus loliusque dulcedinis amffiiiitate repletp; abbalibus pro audiendis el discutiendis libris ma-
in quo consistens, et praa. niinia suavilate prioris C ' gistri Pelri Abailardi in ociavis
Penlecostes cum
lerroris horrore eflugato exhila.ratus, et velut lolus rege Francorum inSenonensi (38) urbe congregatis,
rccreaius et renovatus, vidit qualuor albis veslibus visionem istam scriptam transinisiinus, et quid cis
indiilos.cum candelabris, ac thuribulis ari se venien- exinde agenduin videatur, consiiluimus. llli nobis
les. flos sequebantiir ires bonorabiles viri, episco- mandaverunl ut divinaevolunlatis efleclum deinceps
palibus indumcnlis decorati, baculos pontilicales in exspeclaremus.
manibus tenentes, raitras aureas etiam in capitibus 110. E.t ecce post paucos dies praefatus jiivenis
porlanles, in quibus cujusque nomen scriptuin con- quibusdam signis praenoscens bealum Eleulherium
tinebalur; nam in ejus mitra qui medius incedebal rursum sihi mmiifeslandum, summo mane peccala
scriptum erat; S. ELEUTHERIIJS EPISCOPCS; in ejus sua confessus, missam audivil, corpus Domini su-
qui ad dexlefam gradiebatur, S. ELIGIUS EPISCOPUS; scepii. Deinde secrelariuin, in qtto sancti viri fere-
jn ejns qui ad sinistram stabat, S. ACHAKIUS EPISCO- Iruin posittim erat, oralurus cuin paucis ingredilur,
PUS. Post eos vero sequebalur riomnus Gerardus cum subito ad terram cecidisse foris posilis nunlia-
presbyler, vir religiosus, veste sacerdolali indulus, lur. Ingrediuntur quamplurcs; cum qnibus et nos
qui fidelis prociiraior eleemosynariae SanctacMariac Q ingredirour. (ngressi autem eum supra terram clau-
exsiiierat. Beatus itaque Eleulherius, juveni pro- sis oculis ac si cxanimem jacentem conspicimus,
pinqiians, quasi blandiendo manipultirn suum super el ad.miranles Gnem rci exspeclamus, et ecce post
eiiin projecit; deiude librum vitae suae, queni in paululuin cum sancti Eleulberii clevalionem legere
manu sua gcstabal, ei ostendit, et coram se legerc aiidimus, el ad mulla quae inierrogabamus eum
praecepit; perleciumque ab eo recipiens ln sinu respondere ndmirainur. De exstasi vero reversus,
suo reposuit, et ad locuni in quo prius sleleral re- ea qiiaeiegerat scripsit. Posl hanc itaque visionem
diit. Postea beatus Eligius juveni appropinquans li- qunm virieramus, cerliores facii de prima , cui
brum vilae suac ei obiulit, et juvenis eum sibi salis nullus inlerfuerai, in commune Deum rpgabamus,
notum esse dicens legere noluil. Sanclus quoque ul si ex ipso forel haec visio, manifeslarelur eliam
Acharius ei in dextera sua scripluin osiendit: ln terlio.
nomine DominiJesu per tne tnortuus resuscilalus est. Hl.-Necdum qnadraginla dies iiansieraiii, et
(57) CoMuniimHS.Videtur coniinuator Imjns hi- (58) In Senonensi. Concil. Scnon. celebrntum fuit
Storiae fuisse canonicus, posl. nionachuo S. Martini an. 1142, non vero 1140, ut quidam volunt. Vide
fornac. adnot. ad num. 108.
125 Dp RESTAURATIONE ABBATLE S. MARTINI TGRNAC\ 126
pmpdictus jnvenis seniieus lertiam visionem cilius A Fama hujns perjurii pcr totam disseminata regio-
arifuturam, feria sexia ante feslum sancti Lauieutii hCm, etiam ad npostolicam audientiam delata est
rursum mane peccatasuaConfessus, et auriita missn, per Comiiem Theobalrium, Bufguririiortim princi-
Dominici corporis perceplione confirinalus, praefa- pem; hiijus enim eral neptis ea qiiam Radulfus
tum secreiarium cum paucis oratufus ingreriilur. comes dimiserat, et dedecus repulsae euin speglabat.
Nec mora: nps extra posiii audienles eum cpcidis.se Qitam querimoniam ctim per nuntips suos anribiis
accqrrimus, videmusque eum more solilo clausis papae deposuisset, comitcm vinculo ahathematis li-
oculis in terra velul exauimem jacenteiri. Vix gavit, et episcopos ab dfliciis episcopalibus per ali-
quarta pars horae Iransierat, et ecce audivimus eiim quod tempiis suspendil. Hac ergo dissensione intcr
legere quaedam miracula sancli Eleulherij, nobisque papam et regem alque episcopum Novipmensem
iplerrogamibul stupemus, eum respondere ari pltt- comperta, Theoderlcus praeposilus, qui Gunihero
rima, inter quae pahm praeriixit quori Ecclesia Tor- successit, arriens desidcrio cum clericis Tornacensi.
nacensis infra non mullum lempus propriqm esset bus ut Ecclesia sua prisiinam dignitatcm reciperet,
episcopqm habitura, et pristinam dignitalem rece- domnum Herimannum, qui quondam abbas noster
ptura. Quaevisio et propbelia futurae liberiaiis npbis exstilit, secrete alloquens, ulRomam eal et ani-
indicia conlulerunt. B irtiim papae super hac causa caute explorel horiatur.
112. Quo tempore contigit ut tara ecclesia San- Doinnus Hefimannus favens eorum precibus Roinam
ctaeMnriaeTornacensis quam ex ipsa dsoecesi muili pergit, Innocentio papae liueras, quas olim Pascha-
clerici famdsi conversionis gralia doininum Bernar- lisi papa Tornacensibus iransmisernt ostendil, to-
dum abbaiem Clarevallensem seqiierentur. Quo.rum lunique rei supra scripiae ordinem paridit: ianriein-
relntipne idem abbas de anliqua dignitale Torpa- que ipse etiam lil(eras ab eo accipil, in quibiis
censisEcclesi;E instructus, et qunnta nccessitns esset Tbrnacenses commdituit, el auctpritate apostolica
ut propler infinilam multitudinem populi propfium praeCepit qt communicato religiosorum et riiscreior
haberel ejiiscopiim edoclus, ex visiorie adolescenlis rum virorum consilio, reniolis dilaiionibus episco-
sumpla occasione , aggrcditur secrete Simonem pimi proprium religerent, electum autem Remensl
episcopum proponensque ei periculum tol animarum metrdpolilano consecranduin praesentarent; quod
sub cura sua degentium, qt Tornaci proprium epi- si ipse nollet perficere, ad suam praesenliam duce-
scopura ordinari benigne permitleret dulciter hor- rent. Has litteras domiitis Hefimannus pfaescntnt
tattir. Protinus dulci exliprlatipne abbatis compun- Tornacensibus, diem eleclioni ponimus, et personas
ctus episCopus, consensil precibus ejus, eo lamen k dicecesis convoca.mus.
pacto ut de redditu Torpacensis Ecclesiae parlem 114. Initoque consiljp cum religtosis">ijris Absa-
pecuniae in viia sua licerel ei relinere, Sed Novio- loiiem abbatem Sancli Amandi virum religiosjm
rnenses clerici boc audilo Rndulfiim Yermanden- unanimiler nobis inepiscopiitri eligimus. Prolinus
sem adeunt, et germanuin sunm Simonem vendi- eleclio Remensi archiepiscopo nptificatur; spd
riisse suum episcopatum derogantes, proposiluin ipse dicil quod non auderet euiri consecrare pro
abbatis per eitin evacnant et everlnnt, regis el Radulfi comitis limore. Unde necessitaie
113. Per idem lempus inier papam Innoceniium rogenie compellimtir Romam remittere, et ip.se
et regem Ludpyicum filium superioris I^udoyici, quidein electus, ut vir snpiens, renuit ire, veritus
cognalosgue eius supra memoratos, SimOnem scili- (quod postea accidit) ne Romana curia perpecu-
cet episcppum et Radulfum comitem lis exorla est. niara a sententia flecleretiir, sicque sibi in dedecus
Pro qua rex cura comile Christianitate privaluscst, verlerelur, si repulsam pateretur. Cleriei aulein
et in arinum lenti sunt; episcopus yero ab ofiicio Tornr.censes juncto sibi domno Herimanno Ronlam
episcopali ppr aliquod tempus suspensus. Papa eniiri proficisciintur, Ii(ieras suet'sprp electione facta papae
clericum quemriam, cognaluni cancellarii sui, in oslendunt, et nb eo gfafissime suseepti de die in
Bitiiricensem archiepiscopum consecravit; qupri 0 diem exspeclnnt ejus terininale respons,um, ciini
quia rex cpnceriere iioluit, Chrislianitale privatus subilp Simon eplscoptis cos s.ubsecutus adesse nun-
est. Comes vero volens in mntrimonium sibi co- tialur, ingressusqiie palatium cum clericis suis
pulari germaiiam Alienorae, reginae Francpnmi, papae conquerilur super clericis Tornacensibus, qui
uxorem suam Icgitimam de consanguinitatis linea pVaetergressi fidelitalem el obedienliam quam sibi
calumniari coepit. Sed quia absque judicio canoriico proiniserajit , electionem allerius episcopi contra
ab ea separari non valuil, praefalum Simonem gcr- se fecerant. Respondet papa a firielitate el obedien-
inanum suum junctis aliis duohus episcopis, Laudu- tia quam ei promiserant se eos absolvisse, et ul
ncnsi scilicet atque Silvanectensi, fecit per sacra- proprium episcopum eligerent eis praecepisse, ideo,-
meiilum testari, sic se propinquitatis linea cum que super his nihil eos deliquisse. Subjunxil quoqiie
uxore sua conjungi, ut foedcra matrimonialia abin- domnus. Herimanntis annuente sibi papa ul diceret
vicera deberent dissolvi. Quo juramcnlo completo, clericos Toinacenses nullam conlra episcbpuni Si-
abea se disjunxit, etgermanam reginae duxit. Quae monem accusationem coram papa detulisse, sed ci
ambae faerunt filiac cpmitis Pictavorum et ducis ulpote nobili viro et laudabili bomim lesliiiioniuni
Aquitanorum : quaa eiiam propinquiores ei eranl. ferre, ncc pro aliqua malcvolciilia aliuin episcoptnn
127 HERMANM S. MARTINI TORNAC. ABBATIS 128
elegisse, sed si non iuferioris merili bono Mavtiuo A Theodericus successor cjus patrui sui filius^ licct
ipseesset, eos taraen desiderare ut raater suaTorna- Ecclesiae suae ferventissimi amatores cxstiterint, et
censis Ecciesia pristinam dignilatem proprii episcopi in saecularibus salis potentes fucrint, hoc honore
reciperel; lantain auteni necessilalem hujus rei esse, digni fuerunl, ut per eos lantum opus consuinmare-
ut cum in episcopalu Tornacensi plusquara DCCCC tur; nam et hic honor alii reposiltis erat.
inillia populi diversi sexus, et aelatis coniinerenlur, 115. Cura ergo isli defuncli defuissent, filius so-
tainen propter absenliam episcopi, tesie ipsp epi- roris Theoderici, nomine Letberlus, ei in praeposi-
scopo, iuortui essent infra decem annos plusquam tura successil, cnjus inslinctu aliusLelbOrtus, cogno-
cenlum millia qui non fueranl consecrati ojeo de mento Blandiis, qui postea cancellarius, deinde
manu episcopi, plusquam etiam..... lain homicidi.o praecenldr ecclesiae Sanctae Mariae fuit, cum litteris
quain aliis criminibus implicalos ibi esse, qui non abbatis Clarevallensis Romain peliit, Engenio pap;o
suscepissenl poenilentiam criminum suorum ab cpi- uegoiinm Tornaccnsis Ecclesiae pandii, ulque tan-
scppo. Cumque haecet alia mulla in praesentia epi- dem debiio fine ,opus quod sibi Deus reservaverat
scnpi domnus Hcrimannus retulisset, quorum episco- lerminare et consummare studeai, suppliciier ex-
pus nihil negavit, papa suipefaclus electionein Tor- poscit. Yolenle papa ei lilleras dare, ut rursum
nacensium coram omnibus conlinnavit, seque eam •* Tornacenses electioqein episcopi facerent, rcspon-
peifecluium promisit, ac cardinales qui circum so- dit ille se nunquam hujusmodi litteras lalurum,
debaiil exhorlalus, ut se exinde adjuvareut, de sedc sed si pnpa sibi consecraturo inann sua traderet epi-
sua surrexii, et in secrelarinm cum eis inlravit, scopuiii, cum ipso se reversurum, eumquc a Torna-
Icgatis nostris speranlibus caiisaro suani cilius tcr- censibiis cuni bonore debito suscipicmlum. Quid
ininandam; postea eos plusquam xv diebus pnpa miiltis morer? Inslanli ejus petitione et constanii
delinuit, donec domnus Stinon quingeritis marchis perlinacia flexus papa, quaeril ab eo quem velit in
argenti per curiales distributis gratiam doinni pnpas curia sua eligerejille ut sapiens juvenis consiliura
recepit. Qtii lainen eum in secrelarium nobis praesen- suum in ore domni papae ponil, Convocat papa
tibus evocans. coram carriinalibus praecepit ei sub cardinales, et quid sibi super lanto ricgotio facien-
periculo ordinis sui ut nullani oroitino malevolentiain d.iiinsit, consulit. Venerat tunc forte Romani An-
in faclo vel verbo Tornacensibus ostenrieret, qui selmus abbas Sancli Vincentii Laudnnensis, quiin
praecepto suo eleciionem episcopi fecerant. Sicque ccenobio Sancti Medardi Suessionensis monacluis
jegalis nosliis cuni osculo rcconcilians, litleras ei factus ftierat, sed fama religionis el probilalis suae
dedit, iu quibus nobis mandavil qubd de electipne ubique praeconante a monachis Saucti Vincenlii
nostra voluntatem non mutasset, sed ari praesens expelilus abbas est ordinalus. Qui eliam miiltis
pcr consilium differret, donec coiiyocato episcopprum annis idein coenobiuni laudabiliter rexit, ita ut de
et nielropolitanoruin conventu quod ccepcrat conlir- monachis ejus temppre suo in diversis coenobiis rie-
inaret. lnteriiii autein praecipieb^t ul ei solitam obe-- cem abbates venerabiles exstiterint. Hic-ergo illis
dientiam exbiberemus. Sic itaqtie legatos nostros diebus pro Ecclesia? suae necessilaiibus Romam vc-
tristes diroiltens, et inuliis male Joqiienrii occasio- niens, et in curia papae nolissimtis, primum ab ipso
nem rinns, sequenti anno morieus Coelestinum ba- papa nomiiiatiir, slalimque a Lelberto et ejus sociis
buit successorera. Qui infra unius anhi spatium de- eligitur, el papae consecrandus praesenlalur; re-
funclus, Gerardo cnncellnrio, qui Lucius diclus est, luclatur ct contradicit dicens se valida infirmiiate
apostolicam sedem dimisil; eo quoque siinililer infra deleriluin, ei de morie poiius quam de episcopalu
annum defuncto Eugenius succedit; qui primo Ber- sollicilum. Pcrsislit papn in sua senlentia, cl obe-
nardus vocatus, in coenobioClarevaltensi monachus dienliae vinculo cpaclum Dominica Lwlare, Jerv.su-
fueral, dcinde ab InnoceiUio papa in monasterio tem, solcmiiiler consecrat, el consecralum cum lit-
Sanclae Anastasi;c abbas Roinaeordinatus fuerat, Jlic terarumsunrum nucloiiinie noviini pastoremcivibus
crgo cuni ab omnibus nobis nuntiaretur avirius pe- p Tornacensibus destinal, el eos ab obedieutia No-
cuniae non esse, per internuiilios de ncgotio nostro viomensis episcopis absolvit, ulque semper habeant
eloci.us, et quid exintie facere vellet requisitus, propriiim episcopmn auctoriiate privitegii sui pro-
respondit se faciurum quidqqid abbas Clarevailen- mulgavit.
sis inde sibi per liiteras mandasset. Cum iiaque du- 116. Regi vero Francoruni Luriovico, qui eliam
bii sermones inler nos pro hac causa renovareiilur, fuil dux Aquitanorum, ,et qui ari admoiiilionem
ecce subito Theodericus praeposilus ecctesiaeSancta: Eugenii papae ad expugnandos iuimicos Cbristianae
Mariaeinfirmilale nimia gravaiur.elmonachus factus religionis in Jertisalem expediiionem paravit, dc-
jn hoc coenobio moritur, a que anie capilulum est precnlorins litterns idem papn misil, alias quoipic
sepullus.^Sequenti ctiam anno cleclus noster Absalon comiti Flandrensium Theoderico, necnon et civi-
abbns Sancli Amandi vilre termiuum fecit; sicque bus Tornacensibus, in quibus exornbat ut episto •
nobis ostensuin est quol ncc ipse, nec Herbertus pum, quein nd lionorem Dei, et propter aniiua-
Morinensis archidiaconus a Deo praedestinatus fuit rtini salulem orriinaverat, omnes simul benigne
ut fierel Tomacensis cpiscopus; alii enim islud ofli- concericreni esse; el redriitus episcopatus dcinceps
cium scrvabatur. Scd iiec Gunlerus praeoosilus, nec ipsi persolvcreiit. Rex aiilein cutn comile et civi-
!29 DE RESTAURATlONE ARBATLE S. MARTINl TOIlNAC. 150
bus» inlervenienle religioso viro Alviso Atreba- A nuos qunsque hominesqiiaiennsJerusalcmadlerram
tensi episcopo.paucis inlerpositis diebus papse an- quamCliristussun praesentia sanciificavil,pergercnt,
iiuil petitioni.Sicque novnin cpiscopiim in sedfi el fines illos qui a gentibus coiiculcabantur riefen-
pontificali recepiinus. Alias etiam litteras episcdpo rierenlj el ditioni Chrislianornm subderent. Cujiis
Noviomensi Iegavit, in quibtis ctim exhortabatur ul exhdttatione animati Ludovicus rex Francorum et
'
patienler ferret Tornacenses propfium habere Cpi- duX Aqiiilarioriim, Conradus quoque Romanoriim
scopum, el ne vel per se, vei per subjeciam silii iraperaldr; £l rex Teutonicprnm, junciis sibi non-
personam ei aliquam molestiam infcrrcpracsumerei. nullis principibus, cuni niuliis legionibus Cbrisliano-
Melropolitano quoqiie Retnensi et comprovinciali- rum illuc properaVefiint. Domnus etiam Heriiiianniis
bus episcopis mandavit quatenus cum manutene- quondam abbas nostef cum eisdem priucipibus glo-
rent, el in omnibus juvarent, alque ab omni prae- riosura Domini Jesu Cbrislisepulcrum inviseremulio
siimptirjne episcopum Noviomensem desisiere mone- arddfe sitiens, anno Doniinicae Incarmflionis, ni
rent, ei cum eo ad paceni concordarent. Sed idem fallor 1147, Jerosolymam religioso citm apparatu
Simon mitissimus homo erat, et malefacldribus ireperrexil. In ilinere quid egerit, acliim quid de eo
mala reiribuere nesciebat. Unde facliim esi ul ne- sit, nihil certi habemus; alii enim pro Clirisii nomi-
"
que verbb, vel facto conlra praecepitiin papae fa- rieetproximi dileclidneinarlyrizatuni, alii captivuiu
cere tentarel; quoil etiam ad nobililaletn generis abductiiiri Veferunt. "
sui pertinebat. Sic ergo Deus ordinavit ut Herber- 118. Domno Anselino ricfuncto nlque in ecclesia
tus, et Absalon Tornaci eligerenUir el Anselmus Sanctae Mariae ante majiis altnre sepulio, Gerardus
Romae consecrarelur. Sic Deus permisit ut Pascha- , nbbas Villariensis ei successil anno Dominicae Iri-
lis el Innocenlius Tornaci juberent fierrelectionem., - carnatiohis 1149, cujus teraporibus domno Valterd
et Eugenius Romae faceret consecrationem. Sic abhate noslro defuncio, atqiie a lota proccssiond
Deus disposuit ul Gunterus et Theodericiis praepo- sanctoe Mariaeet duobiis episcopis, Tdihaceusi scili-
Siti laborarent in electione, el Letberius gauderet cet et Laudunensi hohorifice anie nllnfe sancii Joan-
rie facta consecratione. Alii ergo secunriuni evan- nis Baplislae sepulto, domnus Ivo ei smcessil aniio
gelicam senlenliam laboraverunl,. el Lelbertus in Dominicae Incarnalionis 1160, indictione vni, con-
labores eoruin iuiroivit. Alii semiuaveruni, Letber- cur. v, epacia xi.
lus messuit. Beiiedictus Deus qui prosperum fecit Additio qlia manuscripta.
iter ejus. Acta est consecratio domni Anselnii epi- 119, Ivoni successit doniniis Joannes, dictus ric
scopi Romae anno incarnati Verbi Dei 1140, quo ^ Necin, qui magnae religionis fuisse pefhibelur. lsti
anno fuil fames gravissima^ ita ut ToruAci venrie-.' ""Joanni successil domnus Milo abbas Marciniensis,
relur sexlarins tritici LVIsolidis. Sicut ergo per quondam monachus Suessionensis, et posl abbas
sanctum Medardum digniiaiem proprii episeopi ejusdem monasterli sui. Miloni successit doinnus
perdidimus, dum ipse curaro episcopi Tornacensis Joanries, diclus de Sobrengien; Joaiini successit
sibi injunctam a clefo et metropolitano tenuil, itn domnus Amandus; Amando successil Radulfus; lia-
etiam pcr eumdeni libertatem nostram recepimus, drilfo successit domnus jEgiriius, (lietiis ile Cella;
duin Deus proprium nohis pasiorem resliluens mo- jEgidio successii Simon, dictus Baras; Simnni suc-
nachum Sancli Medardi in, episcopum dedil. Bene- cessit D. Jonnnes Carpenlarius; Joanni successii
dictus Deus qui lales filios saucto Medardo imbuen- D. Jacobus de Insula; hic per niensem rexit, poiens
dos tradiriit, per quorum niinisterium Christus iu Cbristus sibi Rex sit; Jacobo suecessit riomniis
filios adoptionis divina charismala ostenderel, et jEgidius de Warnaria; ^Egidio successit domnns
Ecclesiam suam sine ruga et macula conservare Theodericus de Parco; Theoderico successil dom-
vellet. nus jEgidius n, Muisis prior, electus abbas dccimus
117. Eodem tempore Eugenius papa lilieras ex- septimus anno 1551.
borlatorias in Galliam direxil.ad exhorlandum stre-
ANNO DOMIJNIMCXLV.I

MAURINIACENSIS MONASTERII

CHRONICON

Ab anno Christi 1108 usque ad annum 1147, quo rex Ludovieus VII in Terram Sanctam
profectus est,

ABCTORIBUS

TEULFO ET ALIIS EJUSDEM LOCl M0NAC»1S.

Scriot. rer. Franc., t. IV, p. 559, ex bibliolheca viri cl. Alcxandri Petavii senatoris
(DUCIIESNE
Parisiensis.)

LIBEk PRjtMUS
Cujus major pars detiaeratur

Noveritis, o posteri noslri, dinbolum et angelos A Medielalem Slripinia-censis ecdesiafedddit n*-


ejns primordiis hujiis Ecclesiae multiim invidisse, bis, sicitt in principio dictum est, Ansellus filiuS
crebris eam inipugnalionibiis vexavisse, tribulatio- Arenberti, alteram medielalem Hnimo filius Sene-
nes saepe graves concitavisse, et penitus eam ex- childis de Firmilate Banduini, necnon el Verruina».
stingtiere tentavisse. Sed Dominus, proreta Jjorius, Ecbciivilleruin alitem dedefunl nobis duo nobiles
naVim suam per hoc mare mngntim et spatiosum viri Goffredus ei Isenbardus frater ejus Pilueris
currinlem, a verliginibus unriarum, a vorticibus oriundi. Ecctesias de Firmiiate Baudini GuirioTros-
fltictuum, a turbinibus ventorum semper eripuit. sellus (1) bttjiis loci fidelissinnrs, concedentilius
Qni etsi quanrio dormire visus est, tamen lacrymis uxore sua Adelaide, ei p.ilre iJrio Milone vire-
el pfecibus servulorum siiornm pulsatus evigilavii, comile, et uialre sua vicecoroiiissa', quac praece-
venlis ei mari ut cdnquiescerent iraperavit, et ut denle nocte per sonmium vidcrat raniiim oleagimim
tempcstntem magnam magna tranqnilliias seqnere- sc manu tenere. Nos aulem att ipsa audientes sonn-
tuf, gratia sua efiecil. Catele ergo, o posteri niuni, omnes*diximus coinpelentcr ad iri quod cle-
noslri, cavcte ab hdsiibus tam immanihus, qui non menierel dtvinhus ab eis nobis Uibnebatuf |>ertiile-
transeunt itobls iraiiSemiiibut, qui non dormiiinl re. EcCleSiamde Bovinis el tCrrain el luciiin dede-^
nobis dormientibus, qui iion moriuntur nobis mo- B runt nobis dao frnlres GoAriilus el Bernardus,' Helia
rientlbus. Numerositas auiem tribulalionum nostra- monacbo imstro, eorum consanguineo, eos ad hoe
rura freqfteniius occasiones accepit ex simultate ab- nniniante. Ecclesiam S. Julianiv ubi antea fueral
baium et monachorum invicein invidentium, iuvi- abbatia sanclimonialium, dedit nobis Eminaiiricus
cem mordentiiini. Alqui hostis malignus, quo nibil Slampensis oppidanus, vir egrcgins, fitiis suis ct
est malignius, ex loco vulnus infligit libentius, quo uxore ConcedehlibnS : quam miilti monacbi efiairj
inorlem infert facilius. Ilostis enira hoslem cilius dala niulla pecunia voluerunt ndhis subripcre. Ec-
volens exstinguere, non manum aut pedem amputat, clesiam de Guinevilla deriit uobis Bernodalius nobi-
non aures atil nares iruncat, non orbes eruit, non lissimus de Firmilale, ct uxor ejus Malhildis, qiuc
alias Corporis partes impetit, sed cruento gladio nobis fccil thiiribulum argenlerim magnum, et cali-
caput a cervice rescindit, et ila facile uno vulnere cem similiier argentdum deauratum, quae et prima
omnia membra occidii. Sic el diabolus congregntio- ecClesiaefuurininina jecil, et ih nliquantam altiludi-
nein lolam qtiaerens occiriere , abbniem a congrega- iiem eduxit, et Lisiardus Flandrensis filius eorum,
tione, quasi capul a corpore, glariio discordiie sata- qui nobis vitream majorem in capiiio fecit. Eccle-
git separare. Quomodo enim poterit corpus aninian- siam S. Geririani pfimnm partem dcriit nobis noster
tis vivere s.iblato capite ? Ilic facio finem. ne quem Ansellus, secunrinm llelias praediclus, tertiam ct
scribendo fatigem. C qiiartam filii Albereae Urso el Arnaldus, qiiintaro

(1) Forsan filius famosi illius Milonis rie Lehcrii-Montc, ei fratcr minor Mitonis vicccomitis Treccn-
Sis. OF. Sugcrii Yiiaiu Ludovici Grossi,' cap. 8.
153 TEULFI CHliONICON MAURlNIACENSE*— LIB.Hi 13*
vel sexlam necdum habcbamus tunc qnando ista A dentes ila loctim proficere, ccgperunt lacessere, et
scribebamus, sed quandoque noslram fuluram esse calttmnias quasdam inferre facerd Quoruin alii sibi
nen dubitabamus. Ecclesiam de Bona dedil nobis minaciter expelebant furfurngium, aiii gallinagiuni,
Mile Rainardi filius. Ecclesiam de Serni dedit nobis alii tutamenium, qUod vulgo dicitur tensamenturo.
Bernodalius Potinus. Ecclesiam de Verres dedil no- Mea dst, aiebat iste, viaria. Ille peiebat illa, istc
bis Engenulfus. Ecclesiaro de Cesiaco Elizabcih de istn : el itn Baudiiininn nostrum, et vere nostrum,
Maci, ecclcsiain S. Ebrulfi Segoredus. Beloiiillam iribulabant vexalione coniinua. llle pro posse unus
dedit nobis Herbertns Bornius erganos largissimus; multis obsistcbai, et nunc placiiando, iiimc pecti-
cujus animaro beatificel Chrislus. Ecclcsias de Siaui- niam danrio, impetus ifruemium :efringebat. llac
pis veteribus, id est S. Martini, S. Albani, S. Me- necessilate compulsus, lempore messis totam pfope
dardi, dedit nobis rex Philippus, et litteris regalibiis Belsiam circuibal, obdufats fronte ab omnibus an-
dationem hanc confirmavit, et Ludovico regi riesi- nonam petebat: de qua aliquanla conquisita pecu-
gnato filio suo, ut idipsuiii concederel praecepit. Qiii hia, lyrannidem impeteniium leniebnt, et terrara a
Ludovicus.asstimplis secum Emmaurico Monlisforiis coiisiieludinariis gf.ivaminibiis relevnbat. Quodam
doinino, et Simone Nealpbae, in capitulum noslrum mesMs tempore, cum niinio libiarnin, surarum vcl
venil, participium beneficiorum nostrorum humiliter pedum dolore laborarel, et neqne pcrie neque equo
pctiil el accepit, donum quod rex pater suus nobis irevaleret, eo vehiculo quod vulgo birolum dicitur,
fecerat concessil, el suraptas in manibus litleras circumferri per Belsiam ad petendam anndnam pie
super altare posuit, et ila rioniim pnlris eonlirmavili ffonlosus non eruhuil, irno erubescete qtiani coepla
Eeclesiani de Bolrelo rieriit nobis Arraudus de Cor- non perficere maluit. Horoo lanlae dcvolionis Bnu-
boilo. Villam qnae dicilur Mesuns, tali modo con- duinus ergn loctim bunc exstitii. Retribuat ei Deus
quisivirous, imo non viUain, sed deserluui.Terra illa quae bene^ probe, fideliler gessil. Nec solum illi.sed
erat sanciiinoiiialium S. Eligii, sed eam redegcral in et omnibus liujus loci exstructoribus, provectoribns,
desertum muliiiudo invasoriim, et iucursio crebra tutoribus, vel quocunque niodo substantialoribus
praedonum. Nos autem abbatissae el cacteris sancti- misereatur Deus. Mihi quoque Teulfo, qui haec
monialibus dala pecunia condigna, et anntio censu dictavi, qui nescio utrum aliquid unquam huic
denominato, concedenlibus omnibus quoriiiii com- loco profecerim, excepto quod tolam bibliolbecam
benlia de his expetenda erai, terram praediclam diti banc a Genesi usque ad ullimam Pauli Epistolanl,
incultam accepimus excolendam. Cumqne in omiii Aiiguslinum de TrinitaleDei.Deverbis DomiuiSiipcf
congregatione nostra aliquem lanto labori aptum r Joannem, Moralia Gregprii, et quosdam alios prout
quxreremus, elnon inveniremus, Bauduinus ille, de inelius pomi emendavi, et accentibus dislinxi. Qui
quo longe supra inenlionem feci, quein ei in mo- diu praecenior fui.postea vero prioralum regere
naslerii, et in dormitorii opere laniuni laborasse tenlavi; sed ila regere ut dignura foret, partiin
narrnvi, nunc quoque adhuc laboris immensilale ignoranlia, parlim incuria, partim infirmitate non
imperterriliis, ullroneiis sese obtulii, et pro fralrum ' corporis, sed morum, prappedientc, non polui. Qui
suorum utilitate pondus pene importabile insumpsil. haec legefis, obleslor te per riiilcissiuium nomen
Quibus verbis viri hujus labores releram, quibus Domini mei Jesii Chrisli, ut affectu quO poteris
iterum in aedilicalione villaelaboravit? Credo quod dicas: < 0 Deus nalura misericors, misericofdiain
nec ipse qui passus est facile referre posset. Locum miserator, qiii omniura misereris, pre-
impendendo
diu incuilum excoluit. Vepres et tribulos, silices et
cof, miserere Teulfo miscricdrdiae tuae indigno. t
riumos, el caeiera rudera lerrae visceribus inbaeren- Quod si viscera tua a me clanseris, el preceni
lia, nunc arairo, nunc ligonibus, nunc caeieris ruri" meam sttrda aure transiei is, Jn Dettin, qui Cliaruas
coiarum armis erariicavii. Hospites oblatiarios pene
est, et in roe peccabis.
oclogjiiia inibi congregavit. Quidani viri impii vi*

PROLOGUS LIBRI SECUNDL

Legilur in libroqui Aclus aposlolorum inscrihituf, D dura slbi participem non asciscere in subslarifia',
inprimitiva Ecclesia lantamplebisdevotiOnero friisse, qui pnrticeps essel in gratia. Sic enim ibi scriptiim
et ila populi Christiani fioruisse primitias, ut post cst: < Quolqiiot possessores agroriim aul doaioniro
aeceplam fidem nemo doroum, vel aliquid suum erant, vendenles aflerebanl prelia eorum quac ven-
propritim possidcret : sed jiire fraternitaiis essent debanl, et pdnebani ante pedes apostoloriirii, ei
illis omnia communia : scilicet ut qui coriem con- distribucbahlur unicuique prout opus erat (Act. iv,
sorlio religionis teiicbantur, eodcm' consoriio fruc- 34, 25). » El !i3eCsiquidem consueiudo per qiioruni-
rentur etvilae. Nefas enim puiabant religiosi viri dam qui in Ecclesia fcligiosidres erant, fellccm suc-
|J55 TEULFl OHRONICON MAURlNIACENSE. — LIB. II. 156
cessionem nsque ad.tempora beali Urbani papjfeel \ gemitu dicendiim cst, rehgione calcatn, (K>Stcon-
suas effliicrenl. Caeterum ille qui lem-
mnrtyris dmanavit. Scd vir Deo plenus, el sanguiuis cupiscenlias
tesliinonio sequens Agnnm, utili disftensaiione pro- pore Eliae seplein miliia virorum sibi reliquit qui
vidit, vel prdvisione dispensavil, nt possessiones non curvaverunt genua sua anle Raal IIII Reg. xix,
noii vendereuiur, sed Ecclesiis a fidelibus trade- 18; Rom. xi, 4), qnaedam vasa misericordiae nostris
renlur, quatenus hi qui iJivino servitio mancipati lemporibtis reservavit, viros scilicel bonos et fe-
jejuniis etoralionibus vacabant, faCiillalesbaberent ligionis amaiores, qui Chrisli pauperlalis el bnmili-
u»de sustentari pdluissent. Ab illo igitur leiripore talis seclalores multos ad ariniiralionem sui imila-
usque ad nostram aetatem terrcnis dpibus mirabili- liobemque provocaveruni. Alii vero quidam, qui
ler excrevit Ecctesin. Cum enim, juxla vaticinlura tanltim gratiac munus non merebantur assequi, ut
Isains (XLV,14), labor ^Egypii et negotialio jElhio- sumerent psalmum, tympanum dabant, seminanles
piae, virique sublimes saeculi, videlicet istius prin- cafnnlia ul melereiit spirilalia, de suis facultaiibus
cipes, ad Ecclesiara venirent, lol lanlisque posses- et possessldnibus noviliis ecclesiis, el quasi Cbristi
sionum beneficiis eam per diversa loca lotius hujns pauperibus libeniius efogabanl. Inler qnos Ansellus
prbis diiavernnt, iit nulla homiiiuin merooria nul- quidam annis et consilio strenuus, religione ct fa-
R
loque sermone valeal comprehendi. Id vero in- miliarilate FlaviacensiJim monachorum provocalus,
Ira Gallias per maxime factum eslt Nam Clodo- primum quidem ecclesiara Slripiniaci, el quae in
Veus, qui primus Francorum rex a bealo Remigio villa illa possidebat, monachis Flaviacensibus ob-
Remensium archiepiscopo baplizatus, tilulo Chri- tulit, afc deinde Mauriniacense prasdium , in quo
stianilalis meruil insigiiiri : plurimique posl eum ecclesia ista inlronore sanclae Trinilalis fundata Cst,
rcges liberalissima munificentia vel Ecclesias Cbristi gratia praeeunte, contulit. Et quoniam pe-
funriavere, vel fundatas abaliis ipsi suis muneribus ne omnia , quae a fiindamenlo hujus Ecctesiae tisque
nroplilicare sttiduerunt; Proceres vero fegni ejus- ad nostra lempora dcciicufrerunt, a Teuifo quodam,
dem gratiae cupientes fieri parlicipes aliique om* qui juvenis iu ecclesia ista nulritus, in abbatem
niiim generum viri ad lam celeberrimum opus pro monaslerii Sanctorum Crispini el Crispiniani apud
possibililale sua tola menlis alncriinte cuCurrerunt. Suessonicam urbem promotus esl, superiore libro
Unde post aliquanlp lempore facinm esl ul paleae veraciter edila sunt, eornro quae vidimus et audi-
quae inlra Ecclesiam erant, diviliis inlumescerent, vimus pauca praelibanles, quae necessaria jodiea-
elnoslri eliam ordinis professores, quod non sine vimus poslerilati Iransmitlere citravimUs.

Explicit prologus.

IJ^GIPIT LIBER SECUNDUS,

Anno incarfiaii Verlii 1103, tbilipphs rexFrahco- C Snlvaloris ndventum exspeciat. Corivenientes iri
rum apuri Miledunuin caslrum rebus buinaiiis exem- ununi fralrcs el de electione, sicut ecclesiastica
ptus, juxta voium el deliberationem suain.monaste- consuetudo requifil, iractantes, Teulfum illum , rie
rio Floriaco, quod in bonore sancli Benedicti super quo in prologo feciinus ineiilioncni, hominein bonae
fluviiim Ligerim situm est, horiorifice tumiilatur. famae et salis litterntuin, ex prioralu promovent
Fnit hic vir niirae prudeutiae, et crga islum loctnn, in abbatem. Sed soliia facilitaie usi eornm qui-
qui suo lempore coepit, el benevoleniissinius cl dnm conlumeliis euni afliciuni, el anlcquam con-
munificentissimns; ciimqiie videret abbntiam istnm secraretur, a promolione .dejiciunt. Consilio la-
proccrum suoriirri virorum 'Stampensium donis men quorumdam sapientiuni acquicscens, Volun-
Supra spem excrescere, vir altioris irtgenii ul eain tatibus eoruro 61 ipse consensit. Igitur aliis. alia
in eleemosynam possideret, emii eam ab Ebrardo, senlienlibiis, cum de eligenda persona, sicul mo^
0c cujus feodo pendebnl, qui dominus Puleoli habe- ris est, diu sentcntia lilubapSel, tnndem Hugoni
bnluf, etJerusatem proficiscebalur. Successit auicm cuirinm juveni salis eleganli, et post primores re-
ei in regnum Ludovicus filius ejus, boino simplicis gionis btijus claris, nalalibus oriundo, communi
natiirae, magnanimus, nlque in militia praeclarus. decrcto se supponuni. Regem praeterea, qui id om-
Qui in dileclione et amptificatioiie liujus ecclesiae, D nino fieri proliibnerat, diclis ambignis refellentes ,
titboni patris bonus filitis, per omnia decessorem electtim suum ad cousecrandum Seuones ducuni,
suuin iraitatus est, nisi quod in liegolio quod inler et per illiiis amicoriim intervcntum rege reconci-
nos et canonicos Slanipenses babilum est, quo- Jialo, abbate potiuntur oplaln. Al iile nondum anni
rumdam consiliodeturbalus, aliquantisper aberravit. circulo completo, contradicentibus sibi el amicis el
Regni ejus arino n Rainaldtts, hujus loci primtis familiaribiis, sponie suam et nbbnliain diiniuii, et
abbas, post innumerabiles prosperitatum et adver- ccclesiam Sancli Juliaui propeTurriin Brunicbildis
Sitatum deinimieationes, viam universae carnis sitaro sortitus est, ibique privatain degens viiam
ingrediliir, et in capitulo nostro sepulius ultimura morabatur dum scribefcniuf haec. Ea tempesiate
157 TEULFl CHUONICONMAURINLVCENSE.— LIB, II. j^g
nimielate famis tota Gallia laborabat, sicque per A et vincas erat, et hpneslati proyhlens et uiilitali,
seplem conlinuos annos eorum omnium quae viclui inullis sibi conlradieenlibus, et inde ad odium pro-
necessaria surit inopia grassata est, ul multos ene- vocntis, obstrtixil. Divina praedicatipne populo sibi
caret, innumerabites etiam locupletes dcduceret ad conciiiato, confralernitalem instiiuit, per qiiam et
pauperiem. Qiia de causa omnibns propriis necessi- pars ecclesiae cooperla, el viirea illa magna quae in
laiibus inientis, beneficia Stampensium , quibus froiile navis ccclesiae habetin;, inler c.aetera facta
Ecclesia haec a fundamento suslenlala est , fuit. Monacbi de Sancto Yonio censtim vn solido-
penilus defecerunl, conturbatis et nimium nn- rum diu nobjs abstulerant. De quo Rainaldus, abba»
xiis omnibus hujus loci habitatprilius , el nb- ante Ivonem episcppum, Carlonensem placituni ac-
balis absenlia et omniuin rerum pentma. De- ceperat; et quia nec inlcrfuerat, nec legitiinecontra-
niqiie cum ex aliis monasieriis personas expete- manriaverai, deciderat a causa. Seri Thoma anni-
reiit, quas non poluissent adipisci, ad eccJesiam tenie, rursus ad rectitudinem monachi revocantiir,
Columbeiiscm, cum qua maximam socielatis fomi- ct quod aliquibus novum fuit, quatenus ad capui
liaritatem habebant, recurrunt, et Tliomam illum, caiisai rediretur judicatum esl. Neque enini per-
rie quo superiore libro mentio fncta est, aelale qui- sonae negligentia proprium jus ecclesia debel ainjt-
dem juveiiem, sed lilleris praedituni, veluti quodam B tere, sed mortiia,, vel muiaia ,persona, potest qui
jure reposcunt. Nam snb -abbate Alberto, scholis succedit infra canonicnm tcrminum justitiam requi-
snecnlaribiis abitegalis, in ecclesia liac inonaclium rere. Ibi mpnnchis deficieniibus, perPngaiiuin San-
professus fuerat, et Columbis per decennium viiae cli Yonii dominum, et Henricum, venerabilem (le
-clauslrensi, et lillerannn studio deditus, demoralus Longoppnte priprem, pluribus coram posilis lesti •
esU Benediclione pauJo post Epipbaniorum dies bus,res ari Iiunclinem deducla est, ut quod atn'ssuii
Tcgiilariter percepla, magnis el frnlrum suorum et erat coiidonaretur, et census uno quoque apno reri •
lolius populi favoribus excipitur. Salis namque et derelur, sicut iiilitteris,quae.de hpc ^factaesunt plc-
amabilis et alfabilis erat, et omnes qui eum nore- nius continetur. Sed de his hactenus. Eorum vero
rant movebat ad pielatei», quod in tanlam veuie- qua; niagna curn magnisque suinptibus iiidigueruiii,
bat paupenalem. Sic enim el temporis imporluniia- quaedan) riicenda suni. Anle illius adventum ampljs-
te,et abbalis abscessione, omnia lemporalia bona de- simam terram, quae Belptivilla dicitur, niiles, qui-
perierant, utnihileorum seu panis,'seu vini, seu pe- dam, Herbertus nomine, veniens ad extrema huic
eudum.seualiarumnecessariarumrerum ecclesix dederat. Sed reiiitente Goflredo quodam,
penilusha-
bereiur. Magno reserat -i» periculo. Mirare, qui legis qui sororem Herberli. in conjugio habebat, adliiic
C inculta eral. Dalis
haec, el antiquorum nostrorutn Tauda constantiam, igitur virodenariorum libris de-
qui per lot pemirias, per tot tribulationes hoc in cem, uxori ejus, et uvoris sorori, qnae riomi habc-
loco perscveraverunt, et aedilicia omnia haec quae batur, solidis quadraginta, Vulgrinum illum, cujus
cernis ex pauperum eleemosynis consiruxeriint. Non tot lantaque, beneficia lib.ro superiore commemo-
rex, non comes, non aliquis niagnatuin hortim ali- rantur, excellenlisslmum loci istius benefaclorein ,
qiihl instituit. Thomns aulem, intolerabili paiipertate qui aliquanlulum a dileclione noslra lepuerat, blan-
comperla, primum quidem vehementer expavil, ac dis sermoiiibtis excitavit, et ad excolcndum terram
deiude solius fugae remcdium cogitans, abscedere ullra.si riici potest, quam loci hiijus facultas pate-
lentavit. Sed se loci hujus monachinn recogudscens, . relur, sibi plurima.Stibmiuislravil. yulgritius vpi-o
bonorum virorum consilio refdcillalus esl. Primo tolis nisibus rem aggredltur.el magno sumptu aedi-
igititr eonsecralionis susc anno, in ecclcsia BeaUc ficia fabricavil.carrticns instituit, pectiliuin aggrega-
MariaaStainpis, •divinum sermonem cujusrei max- vit. Res cral in augmenlo duin scriberemus isla, et
imam gratiam babebat, feeit ad populitm. Cui v.ir raagnisexisiimntionibus, litapanispeiuiria.quain ab
. niagnilicus Ansellus, dnpifer ct consiliarius regis, inilio oinnibtis peiie annjs patiebainur, erueret nos,
cum mullis nobtJibus et caslri proceribus, inlerfuit. pascebat animps npstros. Jisdein fere temporibus
Qna occnsiene, familiarilate illius percepta, in ne- abbas coinmonilus a fratribiis, quaienus in solein-
cessitalibus bujus ecclesiae et providum consiliariiim nitale beuli Martini quae biemalis riicitur, ad eccle-
et oplimum atixilialorem niuliolios babnit. Nam Ro- siam Velerum Siamparura in honpre ejusdem con-
bertuinqttoqtiede Ocunvilla, malignum et rapiorem fessoris dedicatam, quam Pliilippus rex dederat,
hominem, qui maxiroam pnriem terrae de Mesuns , praBceptpque,Jirmaverat, pergeret, missamqne can-
calumniabatur, hujus auxiliodepulsavit. In quo sedu- lare dcberet.acqiiievit. Sed canonicis reclaniantibus
lilas et instantia abbalis laudanda esl vchenienter, atque rebellantibus, acgre repiilsus est. Sapienti
qui nec novitate sua, nec paupertale Hletentns est. . usus cpnsilio tumultnm dcvilnvit, et quam fesiinan
Scd cum nec eliam proprium equum baberet stiper ler ad regem se contulit. Pnndit injuiiam, modcstr
quera -sseerideret, non prius a prdposito destitit conqueritur, libenler exauriitiir. Inipeirnt deniqne,
quam, proceribus bujus castri saepius adunaiis et-ad Anselli dapiferi fretus nuxilio, ul clerici Slnmpis iu
placila conduelis, calumnialoreiii a falsis spebus , paiatio in tiiium coiigregareutur, donoqiic.consenii-
peniins exueret. .ren.t. Ipse quoque rex, quod nntca npn fecerat, scri-
Viam iritam aique regalem qtioe inter ecclesiam plo propripque sigillo donum confirmavii. Cujus
^ATROL. CLXXX. - S
1S9 TEULFJCHROMCONMAURlNUCENSK.---LIB.il. UO
<-xempliirninfra scriptnro cst. Sic de dond eccle- Kdeiicet ralione ul caitonici praicntes tua» juandiu
«iarum Vetenim Stainparum, qiianliiiri ad regiam vixerittt in pace teneaut prabendtit, niti forle remota
poleslalem pertinebat, diffliiiiiim est. Caetenim ab- omni violentia Mauiiiiiacensi abbati-eat guirpire con-
bas ex bonis successibiis nudendi hiajora speni con- tenliant. Potl obilum vero singulorum, tingulm prw-
«ipieris, Ansello medinnle regi supplicat, ut ipse bendw trantcant injus et domiiiium Mauriniacensit
Siiioiieitscm archiepiscopum, in cujus dicecesi ec- abbatit. Satvo tamen jure Senonentis Eccletiw per
clesiae iliaa suiit, rogarel, quatemis eleeinosynam omnia, a primit per medium utque ad vllima. Dula
iuain raiidarel atque cpnfirinnret. Pelilione laudntn, Senonit meriseJanuario, indiclione y, regnante Lu-
«uxiliuiri pcomisit, et nt se Miledunum seqlieretur, dovico rege anno iv. Duimberlut arcliiepitcoput tub-
«ibt«i arcliicpiscopus oecurrebal, admonuit. Rcge- tcriptil. Ahsellut archidiacomtt subicripsit. Halo ar-
lial tiim Senoircnsem Ecclesiam Daimbertns, vir chidiaconustubtcriptil. Tclbaudus archidiaconus sub-
ceque riobilis alque sapicns, sed qui in diJeClione tcripiit. Girardut archidiaconut subscripsit. Burchar-
•biijns Ecctesiae minime per omnia pracdecessorem dui archidiacQrinttubicripsit. Girardut canceliuriut
•biithiiRichcfiuin bomlnem placidae inenlis iiriitare- tcriptit.
tur. Regis pfecibus audilis, primo quideni vehemen- Et dontim quidem regis et assensus paiHifids
tissiroe caepit dbniii. Monachos iropeluosos atque " taliter babent. Qiiibits ita prospere gestis, abbas ut
rebelles episcopis existere, conquerebalur. Tandein rem ad unguem deduceret, Roiuani pergere dispo-
irero regis inultorumqiie procerum inlerveiitibtis suit, canonico quodaln Cnrnotensi, Pagano cogno-
«iqne ralione deviclus, clericoruin suorum cousi- tuine, liomine dilissimo, et liujus loci benefaclore,
liuiri necessariuni sibi fore respondii, et lil abbas ad id sibi potius admoiienie. Sumptis igilur quae huic
«um Senones venirei indixil. lpse vero archipresby- operi necessaria suul, cuin Atliericp inonaclio nostro,
terum suum nomine Radulfum, loci bnjiis aroato- simplice et bono viro, comjte etiam Paganp, Roraaui
rem, Stampas niisil, qui clericos cohgregarel, et profeclus est. Ibi in curia Rpmana per umim nieii-
-si consetilirent veJ reclamnrenl auriirei, sibique seni el eo ampliug deinorans, a bonaeineiuoriie papa
•reimiiliaret. Coiripleyit ille jussa, atqite in ec- Pascbali secunrio ineruii ariipisci et sedis appstolica;
dosia Beatae Mariae clcricis congregatis, simulquc luiiionem, el doni islius coiifirniaiioneiii. Sed quae
"coraui niultis lestibus assensum' praebenlibus, ipse ad ecclesias Veteruin Slamparuin pertinere vide-
-quod audierat per seipsum ad archiepiscopnni re- bantur, suiricienler, ut arbiiror, explanata spni.
portavit. Cum maximis igitur difliculiaiibns, quas Crescebat auiem et multiplicabalur vinca Doinini,
iirevitalis gratia scribere supersedimus, abbas im- P quae in panpere loco planlaia fuerai, et circumqua-
pelfavit ut archiepiscopus dono consenliret, et pro- que paimiles stios extendebat.: Apud Dordiuchinn,
pfio privilegio, sicui ecclesiaslica requirit consue- quod regiuni muiiicipium esl, ecclesiam Beati Petri
tedo; mtiuiiet. Volo deinum potitus, et donnm adeptn esl. Apud Slripiniaciim Guarsadonius, An-
de irianu arcliiepiscopi suscepit, et privilegium selli noslii fiindaloris filius, qui Ilicrusaleni profi-
<liiod apud nos habettir rictulit in baec verba. ciscens Cliisaj jacet, et Adelina soror illius, qua; in
;In noinine Domini. Dttimberlus archiepiscopus. clauslro iiostrp sita esl, ceiisum plus minns L soli-
iSciniit prieieritet parilei' et fttturi j quoniam venera- dorum el diniidieiatem viariae huic ectlesiae deric-
bilit iruler abbat Mauriniacensis ceehobii, notnine runt, Bartholoroaeo lunc loci iJJiuspriore, ut talia
Thomat, accedens Immiiuer ad theiropotiidriam sedem , fiereni, inaxinie procursnle. Apud linuitaiem Bau-
nostram, cum oinni devotioneeihutniliinte nobis tup- duini ecclcsias Bonae, quas Milo dederat et ahstule-
\))licavit,ut ecclesiam de Veleribut Stampii in honore ral, venicns ad nos el eas reddidit, et donuui am-
J)omini et commemoratione beali Martini dedicatam pliavit. Rex quoque Ludovicils dimidietalem decimae
' jifVtettuccessdribus suis perpetuo possidendum coh-
pedngii, quod npud Berovillam colligitur, nobis do-
cederemus, ticut Philippus jex et Ludovicut filius , navit, et x solidos aniiui census, quos regi debeba-
ejut itidem rex sibi donum fecerant. Eumdem eitim D raus, prp auinia Anselli dapiferi sui. condonavii.
eccletiam ipst reges Mauriniacenii ceenobioregia lar- Nundinas eiiara denominatas in feslivitale noslia
gilale, jam priut attribuerant,*! ut iptam laryitionem aestivali incipieutes, et tola heddomada perduianles,
confirmaremtis regiai hoi precet incilabani. Nos au- cum mercalnoronibusque consuetudinibus regia mu-
lem illud potrut Dombtieum attehdentes, ubi dicilur : iiificenlia conlulil. Guido etiain vicecomes Stanipen-
< Peiiteet dabilur vobis, pulsate el dperieiur vpbit, » siiiin, fnmi iarissimus abbali el amicissimus biijus
religiotlfrattis petitiontm irrildm, ette nequaquam Joci, nliaiu diinidielalem decimae supradicti pedagii,
sustinuimus, sed juxta Ulud evangelicum, pelenti , et decimaui uiolendini quera apud Veleres Stampas
'iutri fide, pulsauti cum spe aperubnns: dhinit db- . habebal, et in Slainparuin uiedio fluvio Calo hospi-
titiibui ptacefc', et regiit precibut talkfdcere, et . tem unum valde ulilem nobis dedit. Ilic siquidem

frdterttas uliitlali providere tub uno ppere not poite Guidoillius niagni Hugouis, donitni Puteoli, in cujus
credentei. Igitur ad laudem et honorem Doniuii, ex feodo ecclesia ista fmidala esl, lilius fuit. Qui sorti-
-consentu tt: voliinlate ifraitum, canonicoruth scilicet tus uxorem Marcbi, Slampensimn vicecoiuilis Gliam,
sJHsdem ecclesiw, concessimus MauriniaCensi coeno- uude sibi viceconiitattis accidit, ctim proceres Frau-
^frt^ictaihwleiiaittperpeluopostideiidam, ea ti- corum, et roniiine cognali illius contra regera Lu-
141 TEULKI CHRONICONMAUR1NIACENSE.— L\&. II. i«
dovicum ircbcllarent, abbaie noslro snper oriines A i diversa loca atque reducitim, cum diu dtibiiarel
instigante, saniim cepit consilium, et per mulia. : quid ageret, scelcrura suonim enorriiiiaie dttclus,
discriminn regi fidelissimus exstitit. De qtia dissen- ct v|olenlissimi daemonis instirictu iractus, nefan-
sione, quia se praebuit occnsio, licet-ad prafiseris dissimo et abominabili supcr omriia genere iriorlis,
ncgolium niiniine perlinere viriealur, lamen si ad quod vnlgo rnurt vocafiir, bomirierii innoceiitem
posierofuin cautelam aliqnid praclibaverimus, non noclesulfoeavit, ei per fenestram ligneao ttirris, in
erit absque re. Quod ut planius finl, ab origine mnli i qua yinculatus eral, qiiasi si ipse Milo dilTiigere
oYieriduiriesl. • .'' '-•'' "" •' • ;; voluissel, clanculo prpjecit. I.nveiinis mane, adrairn-
Rcgriarite Pliilippo rege, Henricus Tex Ariglofuni, bilem stuporeni et inenarrabileiri dolorem ciinclis
fiiius illius magni Guillelroi, qiii Norlhmannorum videntibus et audieniibus incussit. Tiadilor atitein
coirics Angliae regnrim vi militari acqiiisierat,J Ro- pallirius cfiecius, ef tjemcniibus labiis "cuin facie
bertiim fratrem suurri dc Hierosolymis regrdssiim tormenlnm animi et infernalein consiientiam signis
bcllo cepit, et eo in vinculis tradiio, comilatum exlcrioribus roaiiifestissiine demonstrans, diviiio jit-'
illius regno suo sociavil. Ltidovlcus rex desigriatus, dicio suac ilestructionis ad fcstinatidueiri, corpus
et adhuc adolesceris, quorumdam suoriim collalera pcrinisil asporlari, e.t aptid Longnm pontem, quod
lium consilio decepitis, ul lalia gerererilur assensil. R• regularc ccenobium, et aiilecessoriim Milonis elee-
palre sapienle viro sibi cdntradicenle, et maluin mosyna erat, scpeliri. Fnma diclo ciliiis pervdinhfe,
quotl posieri accidit spiritu praesago sihi praedicente. ex vicinis oppidis, villis alque mitnicipiis coofluif
Friii aiitem Henricus ille in divitiis, ct in regiininis oinnis sexus. Mirantur oinnes, ct sccleris inaudili
sapieriiia, omnibus pene sui lemporis principibiis novilale perculsi lacrymas fuiiduntubcrrimas, et ad
iricomparabilis. llabebat etiam ex sorore nepolem ajtliera clamorem sustolluiit. Advdlal ei rex Liidi>-
ThePbaldum nomine, coiriitem Carnolensimn,- Ble- vicus a Luietia civitate, quae Parisius nppelbitur,
sensium, Melderiisinm,nlinrumque mullartim provinr proccrtim ac milituin maxiroa niullituriino pfdse-
ciarum. Qui comes palalinus, et inlia 1'rnnciam 'quenle. Quo viso.;alque .lacrymanle, .fleius', dbtores,
secundiis a rege, diviliis et nobililaie lumefactus, gemiius niiriiiplicaniur, et inimensis claiiidribus ab
ab adolescentia sua velut baeredilario bellorum jure omnibus vindicla requiritur. Viro, sicul riecebal1, in
regem Luriovicum coepil infeslare. Cujus occasione clauslro dccentissime scpullo, ferventibus animisct
scandali lota Francia bellis accensa est, proceribus inipetu concilato concurfiiur coinniuniicr ad arinn,
utriusqtie partis id volenlibus, ei animos amborum et caslrum Giiinet, quod vicinum erat, divina cds
ad odium infiammantibus. Inter qnos Hugo de Cre-,, duceni.e providenlia, invadunl el capiunl. Trrrdr
'
ciago, velul liorum omnium malorum fomes, impiis vehemens Iliigonein occupal, analbeniatizaiur' ab
consiliis et facinoribus alios anleibat. Vir audax et omnibus, relinqiiilur a suis, stnpel in s'e, el tcsti-
manu proniptus, simulator et dissiraulator cujusvis iiionio conscientiae ligaius, vires amiitil. Fil mira
- rel, oppressof pauperum, et agricolarum cupidus atque Iaelissima roulalio rerurii. Nain eum Irariitor
iniereinptor, qui omnia vellet tino momenlo etfaci- . de iiiorle Milonis se duellio purgarc cogeielilr in
nora el Oagitia iransvolare. Hic irreconciliabilis ini- .curia Amaurici de Moiuefprii, post palatinos co-
inicis regiis [f. inimicus regis, v«' in nmic.is regiis] mitcs in provincia ista,'viri excellenlissiini,-cujus et
yelut ministef diaboli furebat, et omnla qu.-cpolerat ipse Hugo filiaro parvularo desponsaverat, derelictus
circuniqiiaque vaslabnl. Fiunt liominum caedes, inler ab eo, in quo speiri siiigularein liabebnl, helli discri-
quos el Anselbis regis dapifer aptid Putcolum ca- . men ingredi non ausus est. Sed cdiivicius ei coraiu
' struui inlerfeclus est. Omnibus conlurbalis, rcgnum omnibus culpam profitens., ad pedes regis se pro-
aliquaritulum titubavit, donec respexil ex alto qui , stravil, veniam postulavit, ierram suain in iiianu
cuncta disponit ab aetemo, et impiura Hugoiiem pec- jiliqs diinisit, ct iiionacbileni babituni illico iiiriuit.
catis exigentibus Inliter permisil illaqucari, ul et . Rex Angliae et comes Tiieobatdus, velul ariiisso sti-
pax rebus bumanis redderetur, et exemplum ca- 0] mulo quo Ludovicum regeiri exagiiabant; blisliipe-
vendae tradiiionis pdsieritali relinqueretur. Ipse . scunt et pacem expctiini. Quid pliira ? Posi iiorri-
namque Milonero dc Moiiteliherico, optiiiise indolio ..dam.belloruni lenipestaieni pacis 'serefiilas arfisii,
et streriiiissimiim iu armis juvenem, dominum suum, i regibus pacificatis,, coriiiieque. Tiiric niisericdrdia
cognalum suuni, traditione cepil, et captum com- . pei spper Fianciam lespicieris, perfectissiiriatn cdn-
pedibiisque ligalum' carcefali custodiae inancipavit. , cordiam inter epsniisit, elcapiiesedilionisexsiiiicto,
Sed juxta divinum oraculum, cecidit in foveam - quielis securilas agricoiarurii.'pectora'1stiWc'aVit.'>];li!t
qiiam ipse paravit; ct tinde sibi partam victoriam , ,ad, ppsteroruni et nplitiam el cauielam vefacitei- et
aique gloriam, regique damnum intolerabile creil«- . breviter excursis, ad ea quortnii graiia incoepiinus,
bat, iride fegi gaudium exortum est incrcdibile, sibi... siylus dirigendus esf. . • ' ,»
vero detrimeiitum atque perpeluum dedecus, Do- Anno Incarnaiionis Tiomlnicae 1119 papa lioina-
mino pro meriiis ei digna reddenle. Nntn cum cum . ntis Gelasius II, qui et Joariiies Gaitauiis, priiuo or-
in vinculis diritius retinere non posseli redimere , dinationis st;;e anno ab Urbe causis
emergeiitibiis
vero alque dimiltere non auderet, quoniam illum .egressus est, el per marilima lpca cyiiiba po.tatus,
sibi acriorem hdstera fulurum limeret, riuctum per . Massilisc, qutc uua civilas Gnlliariim csl, allabiliir.
1" ; -*K »,('-
M5 TEULFl CHROMCftWMAURINIACENSE.— LIB. II, Uk
liic ab adolcsoeniia suh niilnliis iii paliiiid, iiidusiria>A baiur. Qui ambo canonici Slampenscs erant.ct riey
et ,lki;ernrtti«jBcieulia 'cx&lleriWssuriefbbbfa iris, carionfcosquaniutn pdleranl in bac catisa susle.ila-
apudReniifli liwtropoWiregiilcdtiCilirimdis^ bant. His justitiae causam opprimentibus, cl cor
iu quo se -magna (lisposiiururn creUebal. Seil divfno, regis evertenlibus, cum aif (loniinum papaiii rioMcr
judicio, qiiod dccuriuiii, iVuriqliiiiiii laiheii irijusium abbaS conira voluin iiiitterctiir, quia regis nbn p<iie-
esl, aiiter dlsjjpiieriie, pr^yeittiis a6gntfrditiegravis* ral, reginae confugit ad auxilium, et poslulaiis ei
sima, Ciuuiacp, quod super dnlKiairidiiasteria iihic iiiipctraris deprecaipriis Iilieris, securus iler arri-
temporis 'iftji.religioiie"ei diViiiis effnfgebiaI,se Teeft puii. Cum ergo doniinum papam in partibus AJver-
portairi.. Ijiique. dencieris,"'et caiiilS ^HculS hbsdtti* nm «perissent, el ea «pioruin gratia legaiio facia
tus, sicut deceUi suiiiriiuiri sacertJoieiri, lidndriflfce fuerat conveniciiler definissenl, abbasiioiiliam curiie
sepuluis est. Erat auieui iriler siibtmijirisacerdovem adeptus, et Conoms precibus adjjutus, ad muniineii-
et re_geinfeuibnicbru^ lura suae pariis privilegiuin, cujus exemplar infra
-FraiicoruinsiiccessidiicrirpalriciusKom^ scriplum esl, impetravit et aspoflavit,
gravissiiria ei iiiveierala de inVestiitiris pdniillcurii Verumtainen ablias in acqiiisitione hiijus privi-
ct abbaluni 'disseiisib, qiiie p'eV qttadraghila eteo legii vebemenlissime quidcni laudabilis, sed inopl-
nniulius aiiiios Roiriariam sedeiri lufbaverat, et B nalo magnoque rcpletus gaudio, pueriliter aliquan-
oroiies ferlne ipiius Latiiiiiniis Ecclesias faltgave- lisper; exsuliavit, et siciit opbiicbiat iisqiiequo
rat. Rex etiam Burdiiium qifcmdairi Braeareriserit necessitas exposceret suaedefensionis baciilum iion
archiepiscnpuiu.', liftefatum et curialein et elo- celavit, sed illico manifeslando ac propalanrio qui-
quemero viiiini, Rpinae pseudbpapairi subrdgave- buslibel quod accirieral, gravissimum et pene iin-
rati et inilitanlJus;aririisiiiirasrihi!ad propiia rever^ porlabile sibi scandalum generavit. Canonici naiii-
teiis jn feede rcliqiierat. Qlii postea a drimiriopnpa qiie Stampenses cum auribus atioiiilis talia perce-
Cailxip tt apiii 'SiilrtatoiViTc^td^, *<3t^r BtVmiiia pissenl, ecclesiam snam a fundaiiieniis erulum iri
duclus, apiid Caveaii), qiidu districlissiiiiurii riibha- pufavermil, et discurre*ntes, et vim se perpcssos
sieriiiiiisuper Salerriaiiisitumek, iridiiacbuseffecius vociferanles, ad atixilium Algrini clerici regalis,
et :','.•
incaveaiiis caiionici mllitaris, hominis animalis, doninique
j')' I'•lesi.
:•;;..-ii;*' li igiiur
\'*'!'''( qul
_f"'»»J-J-I ciriri- .->..:"
Gelasio
i•--•.*..'-;-' .' .. verie-
t
ranl, qnasi praesago spiritu dilclV aiitequaTri ab Stephani caucellarii regis et a secrelis confuge-
cuiriTiis qui Bdirix rriht, aulamqiie regiam qoerimoniis innumerabilibus
. Urbc'discessTsseiit,
) , ;!;:.';. . .,; 'i •.'•''i ,/ ».-.:*. ........-\ reiriariebsiiit
. . .; ,
consiliuin, et ah lits a^sensiiiii acceperarit; rit sl, repleverunt. Jstis pofro tanien fonissimis intcrven-
quqd eveiiil, 'papa reliiis buiiianis eXcessissei,fpsi ih-, lofibtls, providentia quoruin consilium regis rcgni-
partibus iiosirfs eltgeiiiii pdriilflcein pdtesliiiefn que disposilio eo lempore potiiis ferebatur qiiam
iiabtiissehl. £o vefbniortiio ^ptiltdqiie, cardiiiales regebalur, precibus et assuelis verborum illaquea-
cwtenque ttoiiiani cuin riiaxtiiia pbriiiftcuin atqiie tronibusadducttini, niuncribus qupijue comliicliim,
, proceruiii muiiltudiiie qiix iiiibi cbliliiixerat, fUalihi suae p3rlis patfonnra ac defensorem regero cfli-^
i iu eodera loco WidtoriehiVierinefiseili«rciiiejJiscb- ciui)l. Cujus ope rdevati, apiid Miieiliinurocaslrutti
, purii, strenUiim ei liicbriiparabiiiief geriere ndbiiem ' in privald qnodaro eolloquio, quod rex idem ciiin
viriini,.cligu;it, et pbiittficalibus riVdtmriliiisighibus;: quibosdain sins tepiscOpisbabebat, ipso rege prolo-
«•uibusdaiiii;miei) ob rei ribvilatem, aliis, ul fereba- ciilore arcbiepiscopo Senonensi de abbaie clamoiem
lur, ob. iiiviiiiam muiitiurantibitis, ei aliter s*eitiieri- faciunt. Abbate absdnie, clamor facilius alque li-
tibus. Ilic ViennaereversuS, rebusqbe (Jlspbsitis per beiiliiis excipllur, ei neniine contradicenle, quanlo
Gallias traiisituin facieris, Tblosa? pfiind, Rernis itriportiiiiitas inoriachoriiin elevatur, lanto causa de-
secundo celebrato'cbricifid, Rbniarh curii iriaxiirio pritnititr. Dirigiiiitur exinde nobis ab arehiepiscopo
Iripiidio sicul decebat irilravlt, Burdiribque captd, lilierae graVCsaique tonaoles, qnae velut invasioni-
conlra tyranni voiuritaieincatiiedra))) suinmi ponti- bus obvient, donec Romanus pprilifex sicut exspec-
iicatuj bblinuit. Inter cklefbs quoijue ndbnilaiis D tabaiur advenial qui regis precibus victris, privile-
iiliiis maxinios liiujbs, prdiiepiiro ejus Ludovicus ghimiipse perae resCindat, His imparatis tiiiirullibiii
rex coiijugerohabebat. Qiii digiiiiatl Ilfius''coiigaU- abbas exlerrilus, priuium quidein ad Dei confugit
deiis, ciiiii: iiupet*ejeicius essel, et perAlvwriiaiTi auxilium, dehitic lilteris archiepiscopalibus per lit-
iraiisiiet prbq^ teras ipse respondil. Serieni quaruin, ul hiijus ne-
Belvacensi episcbpo, et dbtririb-.' Cdnbrie' Praenestiiio gotii uoiitia plenior babeaiur, huic operi subter
et aposipii^ sedis legalo, Tlibiriara hujiis lbci ab- iiitexei-edecrevimus; ,
batein priiriuiii resporisaltifii'aii euin iransniisit. Doriiinowneiando, et in Christo dilectiuinio Palri
Caeibruni ea teiripesiaie iriler lios et caii6'fii<ios ; D. Dei gratia Senonensium archiepitcopo, Thpmat
Slainpeiises foeriissiroaet lurbuleiilissTinade sepe- Mauriniaceniium minisler indignut taluteni etdebi-
lieiidis corporibiis (juajs'1'0 vefsabatur. Fovebat lum obedientiam.Legitnut inlilteris vetlrisquod apud
eoruin parles ATgririusqiifdain palatinus el ^regalis; Miledunumcanonici Stdmpentet (te nobit gravittime
tiVribus, et Slbphaiius caiieetlarius Aiisollidapifcrii cohquetli tunt, quohiam ecclesiamBealw Mariqi et
"frateri e'l pfivaiissiiriiiS tegis consiliarius, ciijus-, reddilus canonicorumquanlum Uinobis eil,.utaiuul,
iuiic tciiipbris iiibitfid regtiurii Francorum dispbne- Qtnniiwdnnulltire sattigimut, et ttpulluram lociintiut
f« TELLFI CIIRONICONMAURI«1ACENSE. — LIPL U- »*>
tam. ad rct tx paxte contraximus, el tliam parpehiai 4 leiidit, et cum ralipnis oslcnsione, Mi.nv.Cii_tusda.ii
iptins eccietke terminoi occupavimut. Seiisimui etium moderationis dispensatione regis iram iniiigavil.
pntfrnw co.rrecttonit vtrba, quw licet graviora sint Interea reruiri disposilof, qui cdrhprehendil sapien-
quam vel cansa vel pertonamea promeruitiet, rerertut tes iri astutia sua, more solito sttaepauperis Ecclcsiae
tamenqdxne, cogitare ttudui, quod pamiieuliw locum tribnlalionein respexit, ct regem aliqiianiisper hu-
iw Ecclesia teneam, caepique rumbinre quod, juxia milialum, quod qualiter sit factum, aliis dicendunt
Salomonem, i Verba sapientium tunl qttasi clavi in rcliquimus, hoc aliier iraclare coegil. Porro Tdldsae
qllnmdefixi (Eccle. Xll, 11). »Scribilur et infra, pvto celebrato concilio', Pictavoriirii, Aridegavensium,
ad cpHtiliupidandum, non ad inculiendum terrorem, Tiironorum finibus perapralis, in nostris parlibiis
reqem L. huie clamori interfuisse, qui fovet oinniniotfo domini papaejam nuiiliabatur adventus. Coiio etidiii
patlibut clericorum, et delestatur el improbat graves Pncneslimiis
et btlolerabilet impetut monachorunt. Mqvemnrqnie cpiscppus, apostplicae sedis legatiis, rie
ul in hac ccusa ita not deincept habeamus, ne forte «jupel snperius fccimiiVm^^
suverbis quw pattlo ante leligistii, regit odiumimpqr- necessafia dispositiifurii papa, pfaemise.f^l, .ppvjaiii
ci '"''.: ' "; -. ob
'."'solilam
tabile incurrpmus. Ad haex nottra est Itwc responsio .' reriiens, abbaiis
i-'-'ii'.i~'.lfamiiiaritaiero,
,r,.:'.''/t\"\- '.* O)"'-i.t ''.,apuri
C::i':-> :.H''>'•
_ nos hpspitium suuipsil. Cuius cpnsiliis abba^s ani-
bmjs. Primutn quidem, quodcanonici, spretaSeno-
nentis Ecclesiw aiutoritate, ad stvcttlurem curiam cafi mattis, iit a dpminp, papaf ecciesjaro npstrarii (|e.i)i-
conlra fecisset, itef ciim. ep d|sposiiit. Qupd ne aijcui,
fngiuni, regem pecunia priviUgium Romqhw vidcatur absurdiim, quia librp
Ecelesiw cotidttcunt, cantra canones fttciunt. Deinde. supcriore iiarraiiiiu
est oralorium fuisse dedicnliim, sciai allare rie Ipco
mettdaciier et impie dicuqt tepulturam loci illius, vos
in quo ttir-c erat, poslea moluni fuisse, etcanpn{ca
txpqrte conlraxisse, parochiw lerminot pccupasse. senieniia cst: « Si ailare inptum iuefil, denuo cpnr
Nihii enitn horttm facintus. Scimus namque quam
> Exlerius eiiam laberjiaculum, «jupd ecr
deieMabilemalum tit accipere lepulluram, et divina- secreiur.
rum Scripturarum erudilione, et pauperum oppres- clesiae payis a pppulgi ypca.lur, cqns.^mmaliopis
sione, quot i« vieinia nottra, et tolum t» dioecesi perfeciioiiem accepcrat. Sed cum Aureiianis adye-
dominum papam per Cariioluin iler diri-
Vttlxa vitkmut ad tepuiera mortuorum pLotare ntagis nisscni, et
gere percepissent, imperactp negd.lip ,di^_re<J|e!>s a
qmttionetbpnortm quam corpora defunttorum. Juxta
ver» qniiquam Etclesiatvm conmetudinem,jitxta spciis abbas feyer.ti.tur. Af ctiiiyire_gem ',L]!^oyicun);
vettrem intlilutionem (neqrie enitn qdbuc P.omanm d.e ISprthmannia cum exercijn reverientem Carno-
tum advenlasse, urbisque parlem papa cogitpyisset
digniialit privilegium nominamui) tciatit non eiam-
bulore et ambultitte. Quod ti in atiquo foret txces,sttm, C concremasse, mutato consilio per Slainpas iran.^i-
Aurelianis improvisus advenit. Abbns aiitem,
debttiiiem ab illis canonice pulsari, noa sic inaniter iurus,
t1 de nuitis adhuc cprqnt epifcapit exclamari. Ceett- iei iarii subilo siupefactus eyeriiu, curii quidagefei
diu dubitasset, divinb reor provocaius iiisiinciu (a
rum, pact vettrti dmrim, vettrum esset, ti vesirw Domino
eniiti gressus liominis diriguniur: [Pron.
pnternilati pldcuiiiet, cpntm iatratus eoruai, qui se
xx, de Carnolo Slampas die alio ireyer-
putant amitlere quiiiquid uobis daiur q fidelibut, ba- sum84]), rcgera
culum defensionis opponere:; tutn propter parmtam praeceps adiit, pfeces fundit,'tit liuerafum prie-
ventione papam rogaret, qiiaierius Maurihiaceiiserii
ac noviiiairi Mauriniaceniem Ecclesiqni, qu>ey,e*t?H
ecclesiam ipse dedicaret. Nec mbfa, pfecibtis exau-
etl, et a xenrp decesfotejHqmenmw R. (undutq,
talibus initiis excrevil; (um quiq per privqlum qc ditis, cum Hugone inonacho, ndstro luric secreta-
ciim liiieris Aufelianis suinma
fidetittimtfni vobit legaiurti eqrum Iqqueot prwveni.ent rio, iegaius, regius
cum festinatibne difigitur. Liilerae' aperitinlur,
titandauexqm, quod veslrp totq ret penderef qrbitriq.
consilium cum cardiiialibus accipilur, debere ileri
De rege poilremq quid dicqm ? Didiciprwceptp Pfitni
pattoris et Deum timere tt rcgem honorificare. Satit pdsttilatio regis adjudicatur. Quo renuntialo, djci
ei illiut elhqbvimut et habemut prwter hpc negotium ribii pbtest qtianlae fesiinniipnis inquielUdb comriiri-
et ti dki necet- nitef et abbatem et rios bmiies brefissimi temporis
familiqrilalem, inrnultis, fas est, ei
sarii fuinius. Sed quibus multoliet abducul)tT consi- artieulo deprebensos, duobus scilicet taiiluinmodo
iiit.vQt qui lotiut vestw regiqnit cqput estis,ex>>e- diebus inedianlibus, exagilavil. Caelerum siiiiimo
rintento aliquaudo didicfitit. Sed nemuttis iminorer, ponlilice summa cum reverentia Siampis in palallo
limeqnttum qui divitiis et delir.iist,uffpcantur, vel nd suscepto, clericis Stampensibus murmuraiilibus ei
detrahentibus nobis, iriiiniciis hoino qui supcrse-
utilitafem prpxinxorupt ecclesiqstictshonqribus occu-
de Veson-
pqnluf. Nqm nps Chritli pfluperet WthVt-y.Hlgare, iniriat.zizania, per quemdam Stepbanuin
mi dqmine, proterbium <?§< ; i Nudtit /ipmo non lio crudeiissmium et avarissimum hOminein, domi-
cbnsilio crijus privatK
pottitexippitqri. » Nfmotfmet amitlere quqd qppetit niqne papae camerarium, bdni hujus operis iiicoepiuiii
tpontt ivq detercre. l\t vcritqlem vpbit pandam, attle curia regebalur, tolum
indrtutiiii se jiidicans,
tnqri pqrulut tum quam contra privilegium aliquid pene dissipavit. Porro abbas
fucere. Valete. . s| iain coeieste muiius veliit a maftibus eripeieiuf,
llxc ad - archiepiscopuni. Ad rcgeni vero pcr in praesenlia domini papae cnrdinales cpngregavit,
seioeum, uuia laniiliarissinius erat ,ei. veloeilcr tc- cum rege, cum regiria preces niultiplicavit^ et Jan.-
!& TElftiFI CURdNlCON MAURINIACENSE;— LIB. II. 118
deia qudd pdslulabat firmitef impeiravlt.. Qnbl A rum nroicitiam abba» retinere voluisset, ipse jrri"
plura?gaudium inaesiimabile nosiris, et omninm vilegium quod babebat discinderet. Ast pnupertate
amicorum nostrorum pectoribus iiifuiidiliir. Exsur- sua forlior securiorque facms abbas, paucis pro
rexit cuim Deus, et dissipali sunt inimici ejus. Stu- tempore peroratis, tanrfem se magis mori fore para-
pebnt Algrinus, el omnes invidi et iniiuici nostri liorem qtiam facere posltilala respondil. Papam,
siciil fumus deficiuul a facie Dei. , • arehiepiscopum snum, euriamque Romanam inprae-
Anno jgilur incarnaii Verbi 1120 dedicata est ec- senliarum esse, judicium se nequaqiiam subterfu-
ciesia Mauriniacensis ceenobii adomino papa Ca- gere. Veritalo ^fuippe -subnixus cardinales noiitia
Jixto secundo, v Non. Octobris, cura maxinio hono- servitiisque paraverat, el conira banc imporlnnita-
re el reverentia, in bonore, sanclae Trinilalis et lem juslitiae suaequo parlis defensores arraaverat.
sanclae crucis, ac beatae semperque virginis Mariac, Ad illuin vero locum rex el regina a domino papa
et beatorum apostolorum Petri et Pauli,|et oiniiium discessuri, valeque facluri, proceres atque poniifi-
sanclorum Dei. liiter eas venerabiles personas quae ces, multaeque personae cbnfluxeraiil. Pertractaiis
buic sanctae dedicritioni adfuerunt, veiierabiliores siquidem ibidem plurimis negoiiis, el abbate prae-
fuerunl Cono Praencstinus episcopus, lotius Franciae, senle, ac si qhisquam ei obvius essel, paraio re-
ac Teutoniae, Alamanniae, ac Saxbniae legatus; B gpondere, de j"nstitia diflisi canonici tacuenint, elju-
Boso de tilulo S. Anastasiae totius Hispanise legatus, diciura penitus ingredi subterfugerunl. Acceptn
cujiis ope et iiidustria Majorica insula et Caesarau- igitur a domino papa et ab omnibus cardinalibus
gusta, nobilissima Hispanorum civitas, subacla esl; CIIIUbenevolentia licentia, domniis abbas per regem,
Tosianus Eboracensls archiepiscopus, Gaufridus qiii Castello-Nautonis eral, indeque domi sectinis
Carnoteusis episcopus, Galo S. Pauli episcopus de irigredilur. Verumiamen Algrimis juratns atqtie pn-
Britannia.Bernerfus abbas S. FlorentinideBonavalle, blicatus hoslis monachorum, fervklus alque infringi-
Slephaniis abbas S. Joanuis de Valeia, lnullique hilis iu exsecutionibus suis, assumpiis seciiin caito-
alii saptentes viri.et opliinae personae. Rex eliaro nicis duobus, Siraone cantore, atque Pbilippo, suae
FrniiCorum Ludovicus, et Adelais uxor ejus, et fraudis neqoiliaeque comitibus, cum quibusdam
Wilermus dapifer, qrii senescallus apellalur. Ste- regiis mandaiis domnum papnm Senones insequitur.
pbanus quoquccaiicellariusjfraier ejus, cujus consi- Exhinc quod inaeslimabilis inaniiaiis alque falsitatis
lio lota Francia regebatur. Emmauricus de Monle- fuil, coritra nostrura privilegium conlrariara seri-
forti, Guido de Giralardone, multique alii Francorum lenliam privilegium continens asporlasse se garfie-
proceres el nobiles viri. _ runl. Crcdklernnt tamen et obstupuerunt quaroplu-
Annua quoque pcccalorum rtjmissione in dedica- rimi; sed divinae disjtositionis ordinatione odttitn
lionis anniversarip conslituia regio SisainpensU, et loiius populi procerumque Stampensium omuium
sublimala et laetificataest. Spirilus vero vehetnens, i*nportabile, si regis defensio rion obviassel, sibi
(|iii venii ab Aquilone, frequenlissimis exbalatioiii- generaverunt. Inipii et scclcrallssimi judicaniur ab
bus in hanc domura insulflavil, sed Deo propitio Omntbus, analhcmatizanlur ab omnibns. Igilura
iljnm rion exsufllavit. Celebrato namque Reniis ma- quibusdani Stamparum prinroribus ad dominum
ximb generalissimoque Concilio, domnus papa cura papam pro tatibus iiivestignndis legntus emittitur.
amni comitatu suo Burgundiam ingressurus, fto- Ab abbale vero ad itoriinum Grisogonum ddmini
mamque profecturus, de Parisius Corbolium . adve- papae cancellarium pro hac eadem cnusa in hace
nerat. Ibi canonici Stampenses, quoniatn in.procu- eariem verba «pistola transmiliitur :
ratiune illius partem mtttebant, inventa occasione Grisogona iarictw Dei Romanw Eccleiiw diacono
loqttendi.et nobis obloquendi, ipsi papae de abbate, cafdinali at- bibHothecario,Thomat Mauriniacintium
de monachis clamorem faciunt, suorum parochiano- abbat talultm. Cum audistem legatum Stampeniium
rum corpora sibi vibleiiier auferri, et alia mulia pfoterum ptrgtre ad dominum papam, commiti tibi
quaa rioii oportet dici, de rioyo maxime prjvilegio 0 lilterat, inquibutetvos saluturem, teotum hatteimt
conquerentcs. Jpse etiam papa abbali sibi ob ejus inattditorum malorum, quwcirca no. a,)u»ttur,panca
reverenliaro apud Milidunum obvianii querimonias vobisintimarem. Confitut de promitsa tnilii amicilia
ooriiro narravil, elut se praepararet, quatenus de ta- veslra, imo de eaeharilale, quw not sub capileuno in
libus arite ipsuni ptacilando ratio ventilaretur, invl- eorpore uno facit mtttm, quod el jusla el canonica di-
iavit, Rursus pcenae, rursus curae, riirsus limoris tigdlit, el ad ea corrigCnda, qute dignitatem stmcttv
laborisque tumultus oriunlur. Clerici laliabant, rex Homanm Eecletitv tauciant," contilium prwbealis.
eorum partes fovebat, domnus Stephanus a rcge Fecittem id HbCnlint per me, ted multis cxeausit
secundus instabat, Algrinus furebat. In ilinerc qiio- reienlut tum, tperarit eteonfidensineo qtii n«n dese-
qtie, qiio dic sequente Ferrnrias, quae regalis abba- .ritsperanUilnii,wsittveitraproiperiiaU
lia esl, tendebnnt, domnus Sifptyajius apertissimein et offlciosiui aliquando me viturum. Canoniei quidam
contcntionem alque ceriainen conlra abbalem exivil; in vicinia nottra, ti tamen Canonicidicendi sunt, qiti
tefrores, tninas, yerbera polius quam vefba. multi- irregtdariter et turpiler vivuut, qui intemplo Dei co-
suit
pljcavit. Ad haec illius coniplicumqite suorum tota lutnbas ei vendunl et ethurit, qui' de prccbendit
iiitebattii intentio, ut si regis, si collateralium sub- filioituot hwredes [aciunt,qui de bavtimatt orefium
^li» TEULFI CHRONICONMAURINIACENSE.— LIB. II. *S»
de mortuit tepulturam violemer exigunt, dum titietit A pauperit eceletiw, quaht:ipse proprta manu dedieavit;
in parlibuf nottrit judiciitm subterfugerunl, etindii- ad:, cujut oppressionem» imo. destructionem,.. luiet
cettione vetira ad auxiita quorumdam, qui in Eecle- machinat diabolut fabricavit. Vale. ...
sia itla et reddiluum et facinorum participet sunt, Legatus a TarlOna IlaHai civitate regressus, a
confugerunt. Hit inlerveritoribui', quorum eotitiliit domino papa litieras delulil, in quibus priwlcgiuin
regnum Francorum turbatur et turpatur, limpticet contra privilcgium nunquam se fecisse dixit.; et si
auret regii ticut el in aliis multit deceperunl, el a quid qiucsiionis inier monacbos et canoiiicos habc-
dcmino nostrd, ti lamen id credi polest, privilegium, retur, ad doinniini Cononem, qui nostris adhticiii
quod nvtqvnm etnunquam auditum fuit, latenter(non parlibus vicarius ejtis roorabalur, ul pergerent in-
audeo enim dieere qualiter ipti dicunt) extorserunt. dixit. Sic illis deficientibus fratidulenlac subrcplidnis
Hat intidiat el Dei et vettro auxilio me pulavefdm ars deperiit, et fabrica, quae falsilatit fundamsnluut
prarvetiitte. Sed, ut video,'non ett via hominit in hahuit, evanuil. Sed qiioniam innunierabiles ln
mnnu ejut, riee viri est ut dirigat grettus suos. A hac causa minuliae narralionuui nobis occurrunt, et
Dominoenim gretsut hominis diriguntur (Pfov. Xi,- brevitali servire decrevimus, diffusiorem alqua
'llt). Ipsi vero,:quod ad ignomininm domini nostri diligentiorem rei hujus narralioncm poslerilali dis-
papw sanelwque Romanw Ecclesiw perlinet, pneil*- B serenriain reliquimus. Vos vcro qni Manriniaccnsis
giitin conlra pfivilegium te habere garrientet, tolito Ecclesiae filii estis," qui. domum. vestram diligitis.
nequiores effecti tunt. Etcoturapalrium morem, eott- nullum eos habcre privilegiuro contra vos pw»cerio
tra consueludinem omnium Eecletiarum, conlra jut, credatis. Si quid habenl, profeclo contra vos nibil
conlra cnnones, conlra Deum tepulturat gravioret babeiit. Ad cumulnm eliam perseculionis promissis
exigunl, et.omnibttt, ut alibi pro talule animtse tum ingenlibus rex Ludovicus aitenialus est, quateuM
sepeliri non poisint, contradicunt. Dici non poiest donum ccclesiarum Veterum Slampartim , quod
quanlut hinc populi tumultut oriatur, quanlw nebi- pater ejus et ipse fecerat dissiparel.. Sed nuiiquaiit-
iium querimoniw, quantaconvicia, quanlw malediclic- Deo pwpilio precibus vel praemiisaj lantum facinua
hti ! Scandalum hoc jam multa homicidia seminavil. poluil inclinari. Inter hos aulem haruin maxi-
Stttpent et admirantur omnet a vobit, qni tepulturam niarum nebulosissimos lurbines iiiquieludinuin,
tam ievere damnattit, tantitmali fomenla progtedi Ecclesia Dei caput erigebal, el velut granuin sinapi*
poiuitte. Nori enim divertat tictit te res habet, sed frequenlissimis contusionibus fortius redolebat.
penilnt conlrdriat eanonici tenlenliat astcveranl, et Nequaquam enim abbas consuetae regiae funiiliari-
qtiod tolo audilunefaj est, privilegio privilegium con- latis privilegio fruslralus est. Sedsi in aliquo deci-
tnvitsese jactilant.Precor igilur Excellentiamtuam ut' ^ derat frequemibus el colloquiii et seivitiis resar-
tubvenias animabut pro quibut Chrislus morluus esl, civit. lnspirante igitur prinuiin divina gralia, sine
>neprincepttenebrarumet prwdo noclurnut easrapien- cujus auxilio nullus bene potesl operari, ac deiiule
di per votinteniai oceationem. Ul enim juvarentur ora- abbalisinduslria subseqiieule mullo leniporc,,multis
tionibut tancle aq regulariter viventium, eiiua.et precibiis, mullis itineribus peraclis, commune rcgis
ainicorum tuorum corpora non solum in toco notlro, praccepium ad munimenlum bujus loci nostrarumque
verumetiamel alio loco et t.emporibusnosiris, el anle- possessionum oranium tam futurarum quani proe-
quam locut noiler [utidaretur, consueludinarie [a- -seii.linm adipisci promeruil, Fecerat idem, sicul
•ciebant portari, libere sepeliri. Quod qttam justttm ferebatur, rex Pbilippus in initio consiiiulionis
iitet ratio monslrat, el auctoritas firmqt, et consue- bujus ecclesiae; sed fuiidatores monachi Flavia-
ivdo clumnt. Excepiit anlemhis quce de hac seutenlia censes vel illud amiseranl, yel, fiicul opinio verisi-
in promptu vot habere conspexi, accipe quid hinc bea- milior liabebalur, hinc discedenles et.dissidentes
tut Augutlihut tenliat. Scribit enim iic, in libroDe illud abstulerant. Sed semper noslris successibus.
eura agenda pro morluis, ad Paulinum Nolanum epir Satanas conabaliir obviare, et lurrem David quae
tcopum : i Si palena, vettrit et annulus, ac si quid p aeriificabalur contra Damascuro, inoliebalur oppn-
hujutmodi tanlo chariut. ett potlerit quanto erga pa- gnare. In tanlam enim iram lanturaqiie furorein
rentet mnjor affectus est, riullo modo ipsa spernenda regii servientes, et ii maxime qui de Slampis Vete-
snnt corpora, qttte utique mullo familiariut alque ribus crant, pro sententia quac de partitionc lllioruiu
conjunctiut quam quwlibet indumentagettamut.Quod facta fuit, si conjunctio nostrorum ficret, clientuiii--
ti verum ett, profeclo eliain provitut sepeliendis cor- que regiorum exarserlur (sic), ut querimoniis ct
poribui apud memoriam tnnctorum iocut, bontxeffit- maledictionibus omnia replerenl, nos oinnes et
ctionit humante ett erga funera tuorum. Quoriiam omnia noslra in maximum ddiuro verterent, abba-
ii nonnulla religio est ut sepeliantur,non potest nuila tem, si facullatem haberent, inlerficerent. Sed pro-
esie quando ubi teptiiahiur atlenditur.t IIwc Au- pitia nobis Divinilas mentes eorum sedavil, et non
gustinus- Sollicituiigilur de salute animw tuw, [acut mullura post tempus insaniaro illam in favillant
legatut iste loquendi tocum habeat, el tuggert domino mutavit. .Miles eliam quidam, Teudo nomine, ve-
notlrotil tnm horrendo, lam pessimomalo medicinam niens ad exlretna, lorcularis cujusdain inedletalcm,
proridem. Mitereaiur tmimarum enritm qum te petie- et pratuin quoddam [juxta horlum noslriim, ct ler-
rinl aiijnvuri, el nan poterint adipitci. Miserealur rulam ante granchiam de Bellovlderc sitain, qtM^
m TEULFl GHRONICONMAURtNIACENSE.— LIB. II. 152
fnlde nobis nccessaria eranl, huic dedit ecclesiae. jd qui- de easiellis suis occurrerant, devolissime pro-
Ouae ideo digua relaln judicaimis, quia hoc vektt curalur. Et abbas quideni tunc siluit. Sed die pos-
in vcstiluram dedil terrae ae vinearum, quae circa tera, quse Domiuica fuil, cum eum usque ad Sanc-
proXimam ecclCsiam S. Gefir.ani jacent, lotiusque tum Ariiulfum de Aquilina deduxissct, ibi rursus
lerritorii qiiod irifra parochiam illam tenebat, si eum cum processione suscepissel, audienlibus multis
unica parvula filia sine haerede morereiur, qtiam proceribus, qui parlibus e diversis illuc advenerant,
liabebal. lrislaufaia quoqtte Secuiido viTorum ae abbas de Bonardo clamorem fecil, et ut sibi jusli-
inulieruiri Stampensium confraternitaie, vitreae tiamTaceret, rationis atqne servilit compedibusreli-
omncs hnjus eeclesiae,sirautque pons lapideus super gaium Widoueui coegit. Necmora.die subsequenle,
flrivtuirt, perfecta ssfit. Ad hoc exeroplar et Rober- aptid- Rupeni-Fortem Bonartlits ad jiistiliam dedu-
rHsqu'hlam monacbus nosier, per vieinatn regio» citur, el praeseiile alipie anuiieiite Guidone, Slain-
nem de annOna vahte utilenv cdiifrateinitaiem in- peiisimn viceconiiie, Guirionis illius cognaio, et taci
«tiliiit. Necnon et Garsadonius, Anselli fundatoris islius amicissimo, abbas sibi quaeriobis foris feceral
noslri fllius, primum quiriem Stampis coram mullis condonavit, el ipse cum uxore et liliis suis caliiin-
primalibtis illius toci, deinde verd cum Hierosoly- ltiain quam laciebal dimisil, et eorum omnium quae
itiis rre dispoiieret, in capitulo nostro de Guinmar 1B iiobis Garsadonius et pater ejus donaverant couces-
viHa donuin fecit, ut si in via Dei, quod accidil, stonein lecit. Posl niniios igittir lahores, post LXX
nioreretur, nos eam (erat enim in vadiriionio) redi- libparum el eo amplius expensioiiein, depulsis ei
nieremus, et in perpeluum possidendam haberemus. aliis quoruindaro calumniis, Gummarvilla a nobis
Qito mortuo, ciim validissinvi calumnialores conlra pacifice possessa esi. In eodem confinio Buxelum
iiosiiisiirgerent, polius a Dei quanv ab bominis nos haberous, cuujs dimiriieiaiem Ansellus fiindator
eafri accepisse dono, patientissiinis indiciis declara- noster antiquitus cnm in llispaniam pergeret
ititnest. Adelais namque, Garsadonii mater, et in dedil. I,isiardus vero aliara diniidietalein, Bo-
aliisethn noc primnm quidem dono nobls benevo* nardus Petri filius, militeg Slampenses lotius illiu<
lentissima, sed postea muliebri levitate mulata, lerritorii dcciniain dederunl. Sic ibi maximam pos
criiribe dorao Cujusdam aivitis pedes reverlereiur, sessionem Mauriniacensis Ecclesia divinae propi-
ribi de iinpedimento istius doni fuerat collocula, iri lialionis largilionibus ariepla est. Sunl el alia dona
irtetfia plana via iiullo obslaculo posilo eorrail, et qua?, quia mediocria sunl ei alibi scripta sunt, si-
•td pedem exlorsii, qitod in omni vita sua rccta lcnlio praeterive decreviniiis. Mordebai autem ab-
•vmbularenon potuit. Slephanus quidam, qui neptim .r, balis el aliorum quorumdaui fralruin conscienliam,
iSlias mulieris in conjugio habebat,Herardi filius, quod antecessores nostri ecclesias ac deciinas
vir poteritissimns, et roalilia ingeniosissimiis id qoasdaro non solum douis, verumeliam pecuniis
iiunquam permlllert», sialiont-m suaro in viltam acquisierant. Neque eniin tunc, in initio scilicet
facere, sa monachos inlerfieert» furens adjurabat. consliHilionis hujus Ecelesiae,queslio de simonia sic
At tuin nullorum preeibus vinci, nec regiis roinis ventilala eral, sicut poslerorum diligeulia facliiui
poiuisset tniligari, divino juJicio percriscusi et ad est. Sed si quid ecclesiasticum a saecularibus homi-
vxirema deducius, coram multis twiibus et elamo- nibus emerelw, non emptio, sed redemptio voca-
rem dimisil el vilafn amisit. Hostibns autem omni- balur. Sed eum diutius super hac re litubassent,
tnis rieqttier miles quidaro, nomine Bonardus, homo eivina providentia factuin est ut rursu» doniuus
profanic menlis, Garsadoqii sOrorcra conjugem ha- Cono Prapnestinus episcopus. et. apostolicae sedis
bensi conira nos insriffexil, el prtrho quidem vil- legatus, apud nos hospiiandi graiia divertissel,
iam illam, deinde granchiam de Mesuns, postea babens seeum velut auxilialorem magnura Willel-
iuloco qui snper Stripiniacum positus Toschetum iiHim Catalaunenseni episcopum, qui sublimes scho-
vocaiur, ddraos quasdam.ei in eis boves sex, ores las r«xeral, «l tune zelnm Dei babens super omues
viginii seX decies igne noctufiio concremavit. Habi- jQ episcopos tolius Galliae, divinaruin Scripturarum
labat vero in terra Guidonis, domini de Rtipe-Forti, scienlia fulgebat. Abbas igitur in manu cardinali»
qtii lunc Hierosolymiserat, el ideo aulvik aut lluu- omnia illa de quibus scrupulum habebal, reddidil,
qiiam ari justitiam poterat addnci. Cumque niroiis ut in ejus dispositione esset quiriquiJ inde facere
daemdnum exagitationibus insaniret, et ndn solum voluisset. Die subseqtiente, viri sapienles ct eccle-
hostfa, sed eiiam ipsara istam ecclesiam, nisi vil. -siastici dispensalores anie praeseiilia-ii siiam ablia-
Jam rellnqueremuS, se concremare jaclasset, pro- tcm vocaverunl, et ni ea de manu bentt Petri acci-
piilante Deo Guido, de Hierosorjmis rediens impro. pereti secure in abbatia Deo servirct, per obedicn-
visus adveriil. Cnjus adveulus perceplo iiuntio, fes- tiara injunxerunt. Haecidcirco dicla sunt, ut pps-
limis abbiasei obvius occurril. Viro salutato, alque leri nostri et de lalibus providcanl, el de transactis
sicril mds exigit, osculato, ut adnos hospilandi gra* tiinorem non babeant.
ihn diverierei, et se suscipi cum processione, quippe lnterea defnnclo Willelmo, Ansclli dapiferi ger-
de Hierosolyma rediens, permitterei, abbai ab eo mano, Slephanus cancellarius, de quo superius
poslulavit et impeiravit. Honorificentissime susci- fecimus mcntionein, frater amborum, major regise
pitur, «4 cura his oranibus qtii secum veiierant, ef donius effcclus cst. Hoc relroaclis generationibu»
153 TEULH CHRONICON MAURlNIACE.NSE. T-,LiB. W. 151
fuerat inaiiditum, ul bomo qui diaconatus fungeba- A Kiacenses iiitroroissi suiil. Iri veroquasiqiipridamini-
lur olficio, militiae simtil post regem duceret princi- raculum nosiri teiuporispermaxiinum fuit. Ui eniiu
patum. Hic vir inriustrius, et sacciilari praeditus sa- it» paee hoc opus implcretur, virieliaiur impossihile,
pienlia, cum mnltis ecclesinslicoriim honornm red- Sicque quod riiu umltitroquc optaveral Ecclcsia Mau-
ditibus, liim familiarilale regis, quam sio habebal, tiniacensis, Dei. benevolentia, regis miiniliceniia,
tii eipolius a quibusdam dicereltir imperare qitan abba,tis imiuslria, ejcclesias. Velenim. StamparuHi
servire, lemporali felicitate supra caeteros morlales quiete possedit. At huniani generis Miimicus., et
noslris leinporibtis efDorebat. Tradita verP neptii oniniuni inaloruiu insligalor diabolus turpissima
stta in conjugio Amalrico de Monle-Ferti, ctm ho- discorriiarum zizania, nocte superseininavii, ei, Ui^
nore de Rnpe-Forti, qui puellnede matrimonini ob- vino judicio neriwitteiitc, quidquiri a domino in die
veneral, lumefaclus oblilusqne sui, AdeJam reg>n-tnt monasiici tritici fuerat illic jactaium, pene suffo-r
freqtteniissiinis roolestiis sibi reddidil iiifestant, cavii. Clerici; qitippe, quia pef vim hiouachos. exr
odiisqite crescemibus, rege denique lurbaio depo- pellcre iion polcranl, callidis id facefe maeliinalio-
situs ab bonere, pulsatur a curia. Ipse verovetuii nibus aggrcriiiiniur, Cum oninv apud Kemim, ItoUi-
quadain arreplus insauia, regnum tui-bare lotis vi- lissimatn Galliaeinelropolim, rex Ludovicus primogeT
ribns enitiiiir, el viri in arinis sirenni, Aroalriei P nitiini fitium suum Pliilippum ungi faterei in n-geni
dico, freius auiiliis, palrlani lianc bellis accendit. secumque coronari, et Tboinas, loci huius abbas,
Sed cum suos aneclus deducere non posset au)eflc- cuin Hartbolomeo S. Martini priore, hiiic lam cclo-
ins, reversits ad semetipsum, scnescalciam, quaiu bri interesset conventui, quidain qui prae caHeri»
jure possidere se dicebal bicredilario, dimisit, et signifer odiorum ernt, Ilugo uoroiiie, sacerdoiis et
cmn rege Luriovico, simulqiie euin Pbilippo filio canlnris in ecclesia illa fimgens olficio, cuiu qui-
Illius, qui jam rex unctus eral, Adelairie regina biisibnn suis complicibus seducemli nactqs occa-
inlerveniente, pacificatus est. His per exccssum de sionem, quod diclu nefas est, lendiculas opposuit.
viro breviier pralihalis, ea quonmi graiia lalia Iliinc pecunia corrupium, et unius praebeiiduepro
pra*misiinus, exsequamur. Duiu regia floreret in uilssione, si monachi laliter potuissent expelli, in
aula, ei illius post regem cuncia penderenl arbilrin, ecclesiam latenter introducuiit, ipsis in earnario ,
Bosonis abbalis S. Benedicli prouiissionibus illecms, qui locus infra sepia ecclesiae illius ossa conliiiet
rcgcm, cujus super omnes a seerelis erat, de eccle- Hiortuorum, fraudulenier absconriiiis, nionacbum,
siis Veteruin Siampartiin invadil, el suggerii palrera sicui mulioiies consueverat (eraisiiim senex, fatuus
biiuin, qui npud S. Benedictum sepullus est.de „ alflue riissoliitiis) solum cum piiero fabiilaniein,
ecclesiis his illi nobili loco prius douiini fecisse. qitasi sectus ilhid operaptcm, de latiliutis egressi
Ei licci cor regis ad voluniaiein twam inclinare lnm corripinnl. Igilur hoiuines siq inenle corrupli, ut
non possel, Vulgrinus lamen ille faliiiliarissiums etiam insanire viilerentiir, fugalo liuniauiiatis re-
amicorum nostrorum, qui inibi praesens eral; v»he- speclu moiiacbum illico vcstibns exspoliant, arre-
inenter indoluit, el concilus ad nos advolavit, rero- piisque ttcclesiaelintiiinabulis populuin cpnvocant^
que sicut audieral enarravii. Slupefaclus abbas, «l itifamiam tam iutplerabileiii dissemiiiaiil ; eaeieros
liujus tam gravissimaBquaestionis impulsus molesiia, oinnas monachos iales esse mendaciier exclnmnut,
CIIIIIapud Stephanum, qui Stampas arivemtfat, omnia eonlurbanl, Populus inaudili Uagilii iioyitate
prcces inanes effudissel, ad rcgein se «ctociter con- percussus vertiiur in aincnliam, doniuiuque mona-
tutiu Assiimptisque sectun Guidone vicecomiu», eliormn cuw maximis clantoribus inviideiiles, fusti-
Vtilgrinoque nostro, in clauslro Caslelli-Fortis lali bus alii» ahi Inpidibus nilunlur elfringcre, iiionacbos
eiim aggredilur oralione: i Scio siquidem, rioinine in ea commajienles obruere. Sed menachis iiilrapJp-
rex, quod pietatis veslrae sereniiatem graviler of- rantibu* et ad Deum vocileranlibiis. Cbristiis a
feiideriin, qui munificenlise vestrae velul jpgraljHS soiiHio surr«xit, ct iiaviculam pericjilaniem de pro-
jam diu monachos in eccle&iisVeteriun Stampamm P 0«Uifteripuil, militibus quibusdam toci illius coni-
miserim. Sed nostra nou iiegligeutia, sed inopia moiis, et clfreneni impetum pppqli rcpellenlibus,
peperit hnnc realum. Nec vero diu boni hujnsdila-- (CoRli-jilquoque llsniicum Seiipncnsein arcljiepisco-
tio veslram crudescat in iram, viin mihi facio, no- puroper Vetcres Stamuas hebriomariascquenli trajis-
siraeqne paupertatis pro reverentia vestra oblitus, iliim fecisse. llosies nostri jioiitificis adveniuin
de redditibns noslris inibi vicluros monachos pottere Curiosiu8 exploiant, et per diversa.lopst yjtlyjsuar-
dispono. >Hoc argumenlo rex ilJaquealus, quod rumque meretricuiu lurnias praeprdiiiaiil. L° viUain
olim admonueral ut fierct, dicere ne fleret erubuit, .illajiningrediente, eoiifusus cjainor el oui;{buB,ctiinu
et Stepbanum, qui tunc praesens aderal, qualeniis nos mipus (iiligeniiura fastidiosus altolJitu*, iiiona-
hoc opus concederel el laudarei, admonuil, iinpe- ci>os,ttirpes e( inceslps cxpclleret, <j|«fipi|i ecck?-
iravilque. lgiiur tlie Doininica quae post instabat, siam suain re&tituerel. 'am stiperiores esse virie-
Widone vicecomite, inultisqne aliis proceribus pagl banlur.^et auxiliis qnibosdam cpiiliisi, quos piv
liujus coiiiitantibiis, in ecclesia Beati Marlini apud omnia nobis fiddes psse sperabanius, regein ct iMi»»
Veleres Slampas, iicet qnibusdatu clericis niurmn- cuiiain per pecimiain dcvii^-sre CoiHenriunl, u.i
rantibus, et pcne viin facieulibus, moiiachi Mauri- corum vota perduccret ad ctftcUis. ,Dciii(i*jpapu_(I
ftti TEULFI CllROWCO» MAURiillACEHSE. — UR. H. ViK
Plssiaenm Inier niounclios et citnonicos iri prsesemi» A j slea in abbalia Coluinbensl clarisslma lainpns mo-
Tegis dies placiti statuiiur. Res hocc ttim propier nnsticae religionis eniliiil, plus ininus xx nnnos
luei liujus inopiani, ium proptdr infamiam impor- natiis, valefaciens rcbus hti.manis, nostrae miliiiae
tabiiis nlibali cxterisque fratribus viriebatur. Sed sumpsit armatiirani; Thonias, veluti ineliore »ui
mediciis ille qui Sic esl poiens ut sit omnipoleiis, parte iruncnlus, vivere sxculo non potuissei, cura
qnide veneno facere riovit aritidotum, ettam malis <liu vagabuniliis dnimo vnrio arixiae mcnlis aesiiu
liene riiens, coiriprehensTs his sapientibus iri astulia ferre non possei, Warini sequitur vesiigin, gaurierfs
sria (cecidernrii quippe iri foveairi quaro ipsi parave- in ordine noslro- boinine praevium, qucin sociuin
Tiriil)ieteos Variisspebus penitus exspolinvit, et nos seniper habuerat. Cum Tgilur Alberlus, bac abbatin
latibus triliuialionibiis expurgnil. Ablias namqiie diinissn, Coluinbis reineasset, eos secura abducens
iioster jnmpririem nmltis beneficiis arcbiepiscopum ex licentia capituli hujus inibi professiouem religa-
nribis alligaveral, ila ril etiam duin per Veleres viu Thofnas proinoliis in abbntem nosirum, etre-
Slalnpas iralisitum faceret, furenlis Vulgi detesla^ meansad nos, illum Suuni tinanimem ad nosrednxit.
retiir crrores atque clamores, el pene inpraesentia- Eratsane Wariims oplimis moribus, atque mitissi-
rritti ab eorum abstineret excommtinicalioiie. Regem nms, etde roiindo lotius pene libidinis expers eva-
vet-o clerieis feddidil infesliim et edfiim pervefsitas, B seral. Monachi semitas ingressus, sobrietaiis fervi-
et abbaiis faniiliaritas. Coiivoealis ergo ab abbaie dus aroator fuit, ila cibo potuque parciis, ut cunclis
lipifd Pissiaciim'tiiriC temporis honestissimis aiqne itoslri teinporia itionachis incomparabilis haberetur.
famosissiinis personis, Sugerid abbale S. Dionysii, Super hoc fundamenlum casterarum viriiiium per-
qui liinc elinin inaitln regia praeclarus et oplimiis feciionem sedilicaveral. Praeclara pudicitiae vexilla
causiriictis habebalur, Odone S. Reriiigii Remensis sic erexit, ut conscienlia Deo, fama proximo con-
abliale, qui nOster professus erat,' et de ecclesia servata, riemini vcl iniinico possel esse suspectus.
beatorum inariyrum Crispini et Crispiniani, quam Sialura proccrus, vultii facieque decoriis, verbo
epljine rexCral, ad illairi celsiofem ecclesiam per liioderalus et incessu, quod interins eral exteritis
Coiidnem legaium RdirtanaeEcclesi* translalns fuc- sine lypo quorinmque naiurali modo riemonsirans,
j-»t;>llttgdne qiioque S. Germani Parisiensis abbatc, seipsuin dabat omnibus exemplar vivendi. Mnlta
inulia circa regeni proccrum alque miiitum resi- vefissima de eo dicerenlur, nisi quia dtim scriherc-
dente-caterva, postquam ariliicem jndicii venit, rrius haec, sua nds adhuc illustrabat praeseniia. Hu-
coepil expallere proditionis impietas : et corpora- jus lanli yiri fidelilali alque familiari ainiciiiae se
ldin etinin incurrisset poenam, tibi sanctorum ca-, loluin commiserat abbas. Nec miriim. Jam eiiiro
iionuin restiiisset' atictorilas. Tlli tameri ' cleriei tricesimus volvebatur aniriis, ex quo monacbiim
dico carceribus niancipali snpplieiler abbatis im- professi fueranl, el milla iinquam inlcr eos vet ad
ploranl atixilium , cui nuper tairi sucure miniia- momentiim interccsserat aniini dissensio. Illo, sictit
banlur exitium. Biirgenset omries toltimque ]>o- in cxteris omnibus tribulationibus, a pusillanimitatc
ptilum Veleruni Stampnrum rex irntus Pnrisius; abbatein revocante, rursus regi Parisius se praeseit-
slibnioriet ad justitiam, sper.tns hinc se mnximns tuvii, et pericnla quibus laborabat, vulgique praeci-
pecunias adepturum. Qirapropter ingens et inlole- pilis insanias cum lacrymis enarravil. At propilia
rabile riiurmiir exorilur, mrinachos mnleriicere atque, sapienUa illa quae < altingit a fine usque ad finem
deteslnri, per nbbatem qui Versutiis erat, el propior /ortiler, c| disponilomiiia suaviter (Snp. vm, 1), > in
eos huric laborem pali, eos omnes, ciiin revericren- cujus manu corda reguin suni, el quae dicil: < Per
tur, combustmn ifi. Iit liis horrendis el foedissifriis i ine reges regriaril (Prov. vni, 15), > Ludovicns rex
tefnpestatibus, Viilgriiuis nosler exlremiim diemi precibus illius ad pielatein motus, el oirinia quae
obiit, et jnxia malrem suarii in claiistro nostro, Vulgrinus reliquerat benigne dimisit, el populiim,
quod ipie jampridcm acdificavernl, lumulatus est. qu«m iralris etocaverat, pacificatus laeiosad propria
Rcx aiilem illius omnia et ea eliaro qnae nobis ini D remisit. Sicque, quod omnibug impossibile videba-
eteemosynam dederat, fquoniam dc; familia ejusi lur, dante Deo, Cui orania possibilia sunl, post hor-
ortus, et sine hierede moriutis fuerai, in mnnibusi rida nubila lempeslalis hujus, felix nobis sereniias
suis tissumpsil. Has inter tanlas jnipenetrahiliuin i prosperilatis arrisit. Unde gratulantibus aniiuis in
veluti Tbermopylarum anguslias abbas tola maiite> clie solemni, qui posl talia propriae contigil festi-
deficiens, disposult abliatiam dimittere, el ad quie-. vilalis hujus Ecclesiae, hoc est in octavis Peiile-
•tidrem vitnm traiisire. Sed optimi et Teligiosissimii costes, a domno Thoma tunc tetnporis loci istius
socii et consiliarii sui -Garini prioris rcfoeillatus estl .abbaie; assensu omnium fratrum, in communi capi-
etconsilidetauxilio.HicSparridnis honeslisel nribi-. lnlo hae instilutiones factae el coniirinaiac simi.
libus parentibus fuit oriundus; crevere simul abbas9 lnsiilutum est ul anniversarium regis Pliilippi so-
ei ille a puferilia comites itidividui. et eJTectijuvenes3 lemniter anntialim celebretur, el prior Siampensis
stndendi gratia Stnmpas devenere. Warinns Alberlo> ad refectionem fralrum, ad pisces scilicet einenrios,
tiirii temporis abbati hujus loci notus et familiariss xx solidosillodiesinedilalione largialur. Ilicelenini
effectus, quem eliam cotisanguinilate iarigebal, insti-- rex ecclesiae huic, quae suo lempore fundata fuii.
fante tjuodam suo priordj Rfl^erio nomine, qui po-- muniffcus exstitit. Eani namqiie »b Lbrarde Ptiteob
ISf TEULFl CIIKONICOHMAURiniACENSE, — LIB. 11. m
domino.de cujus fcodo res eral, c libris cinil. Ec-• A efliciebatur, el diviliig, possessionibus^ .lionorjJni»
clesias Veierum Slaniparum nobis tledil, ei aliai aiignieiilabalur. Inter cacieram soboleni, cujus plu-
niulta regia munificentia largilus est. Sjmiliter el <lei rima inultitiidiiie sexusutriiisquea quibusdain Anti-
anniversario Anselli Areriberti filii, fundntoris locii cbrislus gtoriabatur, geiiuil liniic Pciruin, de quo
nostri, institutum esl. Ei eo die prior Stripjniacii sermo nunc est, qui liileris traditus, a qiiibusdain
x solidos persolvet. Eodero modo et de Garsadoiiioi Aiitichrisli prajainbiilus appellabatiir. Isle sludii
Anselli filio institulum esl» El monachus BusxeUI gratia£allins atque Parisiu&adiit, et cura repntria-
die illo solidos x persdvet. Simililer eliam de.Ran r ret, npud Cluiiiacum dilissimum atque sanciissimiint
naldo loci isiius primo abbate. Et monachus deI caenobiiim monncbilem hnbitum induit. Aliqiiantis-
Mesuns*sdlidos x persolvet. Prd Vulgrino eliam, quii per inibi regularibus insliliilioiiibus imbutus, a papa
multa nobis beneficia contulil, eariein servabitaf Paschali II patris admonilioneretrnbitur ad cuiiam,
insiitutio. Et monachus de Belolivilla solitos x per*• et; cardinnlis. cffectus lempore Calixti papae, cum
solvet. Rogavil eiiam in eodein capilulo fratres etl eoriem Gregorio_ Icgatus missusad Gallias, Camoti
Thomas hujus consueludinis inslilulor. ut sibi illudI Belvacique concilia celebravit. Mortiio Honorio,
Idem concedereior, sive abhas, sive ex-abbas more- potcntissinia fralruni snoruro . laniiliaeqiie qiiani
retur. Coticesstimet confirmalum esl. El monachusi B maxiniae )iumerosiiale frelus, et Portucnsis episcopi
de Guillar-villa illo die solidos x persolvet. Eamdemi cujusdam litteralissimi, et sicut pittnbnlur rcligio-
enim possessionem ottni muliis nliis possessionibus; sissirai senis iinpeiu aniinaiiis, poiiiificatiis cuhnen
nobis acquisivit «t aedificavit. Posuil autera inmanu i arripit, cleri populique uon parva consiieludine sibi
prioris lotiusque capituli, ut si aliquis negligeris velt rouseniienle. ld in Ecclesia Dei scrojnnriuin maximi
conimuax insiilutuiii censum ad refeclionem fralrum i schismaiis erat, el ut saecularis ille hisloriograpbus
diebus supradiclis reddere dissinnilaveril, non ex- de aliis dicit (2) : Rcs mala, spes multo asperior.
spectalo abbate, graviler corripialur, et donec dena; Gregorius attlam, qui juxla consiieludinem pnesula-
rios persplvai clauslro relinealur. (Juisquis has tus assumpii Innocentiiis appellalur, consiliis suo-
insiiiuiiones ausu lemerario iuJringere lenlaverit, ruin atj/juiescens, nnvimque conscendens, a Romn
analhema sit I His ad eorum dociriiiam, qui post nos discedens, Pisac litloribus allnbitur, ctniox nb illa
futtiri sunt, eliciiis, cxlera lexenda sunt. - viciniiqtie civitaiihus libenlissiiue suscipilur. Dum
Anno lncarnalionis Domini nosl»i Jcsu Christi liaecin Itnlia agunlur, rex Ludovicus aicbiepiscopos
1129, Honorius II, qui posl Calixtutn papam super Remenseni, Senonenseui, Btturicensein, Turoneii-
rathedrara Petri sederat, Roiiiae iu ecclesia beali . sem, simulque episcopos regni sui et alibatcs Sinm-
Aiidreae, quam apud tiivum jEmilii Scauri bealus " piscoiivocal.conirounicatoqueconsilio liiaocenlium,
ac praecipuus doclor magnus Gregorius suis stimpti- quia et vila saaclior, et fama melior, et clcclione
bus aedilicavit, defunclus est. Carriinales, qui cu.ni supcrior apparebai, cum otnni regno suo Boinanuro
cauccllario inibi aderanl, ei tlonorio infirmanti asse- paparo.. sibique Pairem deiiuntial. Ad Gallias de-
dcranl, Gregorium quenidam scienlia ac religione sccnrienli cuin Philippo filio suo, apud Floriacum,
praeclarum sibi praeficiunl, et nirois feslinanier, ula Sancli videlicet Benedicti stiper Ligerim sifum roo-
quibusdam dicilur, ponlificalibus indutinl insignibus. jiasieriuin, supplex obviam yenit, acdinis juxta
Id illius gratia diipensalionis faclum diciml, ul niorera pedem osculatur, ttl Cbrisli Petrique vica-
pelrum quemdam, qui saeculariler adpapatum vide- ritim lailus veneratur, Rex Anglise Heiiricus, qui
batur aspirare, spe sua frustrarent. Fuil bic Petru» iniic in Noriliroannia morabatur, hoc exemplo pro-
Pelri filius, filii Leonis. Leo veroia Judaisrao pascba .voeatus, ut «um videret Carnotum prnpcrat, el illum
faciens ad Cbrislum, a Leone baptiiari, et ejris yopamsuscii/iens maximismuneribushonorat. Sta-
nomine meruil insignari. Hicvir, quia scienlissimus lutum esl in curia liinc ad patricium Romanoriim
eral, in curia Roinana magnilicus effeclus, geuuit Teulonicorum regem iter dirigere, ei de Carnolo
filium nomme Pctrum, magnae famae magnteque j. siaiione prima Mauriniacum hospilati. Cuinqiie ab
poiemiae posl fiiiuriim. Ea leiupestat* inter regent astaniibus doiniuisct aroicis npslris, Henrico archi-
Teutonicoruro, qui ex successione KaroliMagni episcopo Seiioncnsi,: et Gaufrido episcopo Carno-
Rpmanorum patricius eral, ei Ecclesiam Bomanaio lensi, loci h.tijuspaupertas ostenrieretur el objicere-
illa turbiilentissima de inveslituris orta est sedilio, lur, papa noluit prccamibus acquiescere, et locum
In qua vir-ille in lanium arrais strenuus, consilio et abbalcm affirmat se bene cognoscere. Jpse enim
providus, el Ecclesiae Romanae fidclis exstitit, ul ei cum suo illp adversario Pelro, quandp legalione
cum caeteris mtiiiilipnibus quae Romae suni, illam .fiingcb-intur in Gallia, hospitiuiu sumpserat apuil
quoque quaeillius urbis videlur oblincre similiiudi- nos, cl diebus riuobus salis accuralp lueral procura-
nem, uirrim dico Crescenlii, quac a parte Galliarum Uis. Conligil abbatem iiostrum et Garinum, priorent
incapite Tiberini poniissiia est, papa comroiilerot, in Aquilina iillra S. T<eodegariiim ad: loculuni quo-
et euin prae cacieris faniiliarem habeiet. Hac occa- Tiimdnni ercmitarum tuni esse. Fj-alrps turbati
sione mirabiliter cxcresccns quotidie gui roelior ex inspcrato nuiuiato tanli, poulificis advenlu ,

-: <2}&allusb Catiline,xx, 15.


m TEUl.FI eilRxMftCON MAlTRlNlACENSE.,i-' LIB. II. 160
<iitipp» qtti importabiin- esse videbalrir, tiim A f, veiiskim, Tiiroiionim aiqne Gcnofriaritieiisium,mr-
qul« id niio solo pfaeCftdente die mandavcrat, SH6- \teif AiireHunensein Sl-impenseiuqiie rediens
tttm qnia CHI» gmvi aiqne inacinia mulMiiiuiite provjiwfctm,sna praeseulia Parisios ilbislravii. In-
inpewenkbal, mhtinit velociter ' ad ahbafein ffredfeiiti toia ctvitas obviaiii ivii. Slc boroo ille et
tfni toti*. wuuie», •** vehire fetstinel. AMtas sroient comitale Vutlus, et affabililalo sermonis iiitiieiiliiim
ftrUirat» ttoeie itla alio ire tlisposuaraM, et eutt» mereatiarmr bentevoleitilam.A rege Litdoviro filioqne
ai.tehtcero Hirfexrssent, et per unsm tengath fntli- ejns Phitipp» fbvorabiliier excipitur, et egreilieits
trrtsent*.roifaculiiin fitit, ctim Dei prOvidentift ipsi abrirbehonOratilFiereilucilur. Asl, ui ille aii.
nmrrtTj.nc^lisailhHcWriebi^dnraiitilius.obviasseni. Omnia «utt/ hqminym tenui Pendentiq fito.
Atfrirrtiiit VekH-iier,et jritii peiieingredienlem Mau-
rlniacrim doriirnniii papam siiseipiunt gaudenter, luletenim bnjns liicidissimam prospcrilalis sereni-
prociirnrit soiemnitef. AHefn vero die (nam biduo talem, siltili fulguri* irtopinatwscasns oboiilur, qui
aprid nbs roaiisil) papam curiaroqiie abbas supplex cocda oniniumsttae nimielatis liorrore coitculefcl, et
non itHBtis sfnfitttiis quam doteris roenlis oblutibiis
•tMt,''qMl<)A'il#'^
tdnsecraret, -{^^^'''''postiiteTlt^et^iMi^einViti denstssimas teoebras offunrierel. "WiiUppusnam.|tie
Ariiio' igitnr fricflrtiali^Verlii ItSO' xiii verd Kah 8 rex «Mregis lilius amatitssimus pneroruui flos, .iiiiids
Pebfiinfiiy a 'itrimind pftpa IhhricbiYlioII iri ecelesia plus ntisus qualuprdecini a nativitate, a consecra-
MnliriiiiacensisCrjeHobileons^faluhiest Altart anle lioiiOi*q(«> <}Hese»'.i-nt iiieuset habens, diun vcluti
crticlfiXtMri,inhejidreS.Laiirentll etoronium innr- pUflPwgiu* el lo.tins orbis digtitts imperjo, quippe
iyWftT-CWIstl/lriler eas Venerabilbs pel-tJoriaS,qiiie fl«i fpntri»coeports elegregia fiiciet sinipliciiate pne
hWIe''s*tnclst/;«6nsecrat1oril ailfrierunW^eneraibiliores PMHe*»S Iliortalihus sni lemporis el wlatis eminebat,
ftt«nmiveprecdpicaTdiitnles!GuiHe4must*rrenestinri5, supejr Yel,QCi*3*iramn eqiium *«m qaibustiam sequi-
Mirtlh#il9 Albaiieifsis, Joannes OslieiiSTS,Gltido Ti- p^is ludere^» (H ipsa urbe, in ajigiporlu quoriara
bnrtinlis. Cnrdintries presbyierI: Joannes Cremensis porci« oc^uwejis ex adverso in podes equi jnenr-
Jrte'iHrilo 8. Grtsogdni, Pelrds Rubeiis de#*»it.S. sMtttis irriiU, el eqwttm cuai asscnsore super se
eiemCnlis,Gdtielririts de tit.'>''Sa'ii>itta%-'>>t>>^lia>.ysia^ ditjejoit. Conijlibus pfac lunore b«c ilhicquediff.igieii-
ciaii cardinales : RomnnUs de tit. Sanetae Marirc lu libus, inanihus panperom personarum ad proxiniani
Pdrtteii, Halroericiis cancellarius, diaconns cardina- domum delatu*»,aierobris omittbns pciie eontractis,
1is detit: SanctaeMafiae NoTar»;Guidn de tit. Sanctae die sequeoti vtoB spiriium uliijntmi exhalaviu Sie
"MarisetnValiita; Adinuifus abbas Parftnsis, Bernar- ,C ptler ille lener, et in qno regui Franconim spcs loia
iliis abbas Clarafurii-YaHium, qui lunc temporis ih. siia erat, horrenda ntorle lonnen|alus rebus Ituiua *
fiiilliit diVini Verbf fatriosissinitis praedicalorerii; «K exempiu* eal. Credi non potcst quanius omniuiri
J^rthi* Abaflafdiis; ririoriaehiiset ahbas, el ipsevir regeraoUam miiius diiigenlium nueror aninios in-
relgitwris,' excellenttssimarura reclor scholarurii, ad Jasit. ftale'? ejin iratns quibusdam Yilcassini pagi
qiiitSpeiie' de tolu Laliniiaie viri litiei^li cdhflutf proceribuji, qui suis jmperiis non obtemperabant,
1)*ht'VGirarilus littbas, vir sequeel liUer»lus ii r«li- de siW twbjeetis ciwlaiibus, casieHis locisijue ad
gkiilus; Sanxon abbits 8. Lucianl d« Belvicd. Henri- p>beiUione|q oppriraendara comproviucinles milites
cris Verd Senbnensis archi«*piscopusjtixtti domBatot fitocaverat. Deniijue doininuin papam i^emiro pro-
tyapam'%toco eapelfani fttit.Gaoffiritis «utem-Gair- ii^isceuleini cpiscoporuin, abbatum, Mi(eratbrnm
ildtensi*eplscopris adpdpiilttmsefiriririetri fecit.Uis . «obiliriinqiie clsticoram grandw nuineriis, qrii seque-
lla cum iriathnd Iripudio peraciis, hiee tenla dom- fatttur-, ipari dii Pari»ius adveriefat Sic rirtlinis
riris psphCtllh suocohilta^ »4Uiusqi(f» to^qti»-aexi» et aelatls niuliimdine cbn-
iiiaSsgratlas prd hospiialit*ie fedtlens j ad suuini «regatK» luctua inteleribilis et ejulatus sustollitur
oWofiifiBin, Ijuod apud Leddium ftiit, profecius. »d< sitlora, J»Be«HuMUtrali, ut in re bnjuscftinorii
g 4te*ijsolet, aliiaaJios excitaiitibus, corptis pueri ad
"'-IJW fcdinarfos,;,fe*crAiamaimottim, pairieitis ¥tj, ecetesiam Beatf Bioiiysii deportatum ibique sepiiltuiu
f qitl rpdst 1t^»Hcuiri: illiiiri, «at. Mnlli d« proceribiis iHius jjrse riiinio dolore
tiripcriitoii RdiriWnbirttrii
tfiii Rorriae PasbliilertiTI rfolo eapMm incarceravif, fSUfl exonimes lacti, ad sua bospitia manibtis alio-
'pei- electiohem more geritis illiu* in Germaiiia rte-. /uui depotrtati 8utiL inconiparaiHlis formae speciosi-
gHKbnl, ciim omnlbns arCltiepiscdpls, episcopis etI las, et Aam Jnlritafrmorlis atrocilas, aitimis om-
pfdCeribus regrii' suj; ihnpcentiritti papani' patrenV- . ninm, oescinai diea-m, miseriaw vel mlsericordiaia
qtiferecognoscii, tt se cum eo Rotham iiunriri, et fni ringerebant, et dotoribu» aograenlabant fomenia.
swlenl prdprratn festttmtmim sacramento Spopondit.. JftteriMi qtti asseverarent besliani illaro, per qnaui
-ftxintte rediensThnocenlius att Gallnim; diuque An-. prierdOocatns est, nunquain cmnparaisse, el ideo
tiisioddrd comriiofatus, eum -tempiis cbitvdcaU cori-- aliquam depotestatibus adversarjis fuisse, a pluribus
cilli, qridd Iri festiviiale beati Lncae evangelistie e nestimaium est. Tatis hujus Philippi simphcis et
•RemiS celebfatums erat, appfdpinqnaret, conciliaioo innocentis pueri, peccatis aliorum exigentibus, a
prius apud Turonum Gaufrido Marlello, nobilissimo o praesenli viia, sicut reor, inauditus exitus fuil. Cx-
«i sireuuissimae indolis adolescente, cpmite Andega- r terum tnorlis liujus *iUdilonuutio, papa pr-ecordia-
».<j| TLULFI CHRONKWNHIAIIRINIACENSE.— LlB. II. 162
liter pefmdtus, miiiit a latere stio ailcbrisOlan- \ exlratieon, et'a <prdpriit iedibut ettpiiliot, quoi tit
dum fegein venerabiles episcopOs,Gaiifriilrim€itia- •printui oninium pro ainore Dei elbeali Petri in regno
laiinenseih, et Maithieuin Albaneriscin, qiii ex priw- tuo honofifice «uscephti, obseqniis honorasti, henefi-
raiti Beali Mariini de Campis per tlotiofium papnm etitdriertitli. Redddt tibi Dominut vicetn etperpeliinm
Romain vdcaius, elad episcopalurii f-jefal «iibiog.l- tttercedemt, domitte rex,in itla, de qtta glafiota dicla
tus. Iniiur consiliiim, nl rex qiiantociiis ari coiici- sunl, civilttte, in qtia etl vita 'sme. miorte,, wiernitas
liiiin properaret, el LuriOvicumflliuln, qrii posl ^Phi- titie labe, gaudiuin sinefine. Hrijus oraiioiiis miiabili
lippuin natus erat, subrogaret iii regem. li^iiur fex velut antiddto snucium cor regis sancius apostolicns
Ltidovicus die Sabbaii com Radulfo Vermendensmm tlelinivit. Ac prolirius stirgens in pedcs, oraiione
comite, qiii sibi cognaliis et majpr fegiae doirius Dominica, sicul mos Chrisiianus exigil, riictn suh
eral, mullisque Francorum proceribus, cohcllihbi silentio, pueri defunQti nnimnm absolvit. Drin ar-
ingreriimr, iribunal ascendil, domini papae pedes chiepiscopos, episcopos, abbates, per obedienliam
osculatiir, juxia quem caibedra nosila sedit, pauca iiToiriiil,quateiiiis •sacris atque feslivis, srcul-erai.1
pro Olio defunclo peroravit, omnes ad lacryinas in convenlii, vesiibus inriuti, die crasiina, quae Do-
excitavil. Papa vero in regem converlens inluituin, ntjnica fulura erat^ sese repraesenlarenl, elconse-
sic orsus est fari: Oportel, inquit, le, rex optime, B cralioni novi regis inleressent.
qui super nobilissimamFrancorum genlem lenes im- Igiiur eo die solito clarior sol illuxit, et rebus
perium, ad illius summi Regis, per, quem reges . re- agendis suum obsequium ovanter praesentnre visus
gnant, majettatem, menlis oculos atlollere, et ejut esl. Papa mane summo de palalio ponlificis l;'grc-
volunlalem per omnia venerari. Ipie enim gubernat iliens cuin suis curialibus et archiCpiscopis, cpiscd
emnia qui creavit oinnia, et oinniumhabent tcienliam, pis et abbniibus, ad ecclesiam beati Ueinigii, iibi
in universitale rerum nihil omnino vei facil, vel fieri rex cuin filio hospilatus eratjperfexil, el!ctirii rii.'i-
ptrmitlit injuste, qnamvit vtulta fiant injusta. Morem gna devolione atqtie processiririe nionacbofiini rio-
habet ille piistintus Dominus, o bonerex! fideles suos ceutissime suscipitur. Ibique Romani poiitilieisoin-
et protperitatibut contolari, et advertitalibut erudire. nibtis insignibus inrinlus, nc ul sibi cdns letcUinis
Sicut enim in tnncta Scriptura legimus, quw ejiit est in sncris mngtiisqne festviiiilibus , frigie cdiro-
Epitiolade cwlqpef Spirilum tanclum ad nos interra natus, iiinumera ecclesiastici alqiie riiililnTis or-
poiitot direcla etl, ipte pereulit el medetur (Job v, dinis, ptebisque iiiulliludine cdnsiipatiis, aii eccie-
18), et fiagellat omnem filium quem diligit (Hebr. siam matricem, quae in honoie bealae Wariae<d'i-
x li, 6). < Ego,inquil, occidam, et ego vivere [aciant _ secrala esl, cuiri puiefo coiiseCraiiriopfefveiiii. Aiife
ptrcutiam, et ego tanabo (Deut. xxxn, 39). » Ne fbres ecclesiaecos exspectabarii fex, pfoccres ejiis,
viielicet homo, qui ad imaginem Dei cotidiliit reatu arciiiepiscdpi, qtridam episcopi, abbates, irionachi,
tr.tnsgressionit ad httjits mortalilatis lenebras devolu- cnnonici, clerici, conscliolasliei, qui de diversis Gal-
tm est, pro patria diligal exsilium, sed quanlociut li;<;ac Germaniae paitibiis ad coiiciliuin conflitxtraiit.
redire [etiinet ad illam, deqna peregrinatur imerrit, lnlrant ecclesiam, piiefum ad altare pi'3jsentnni, et
cmleitem civitaiemlanclam Hitrusalem, cvjut funda- oleo quo sanctus Reinigiusper angel calii Inaniiln sibi
menia tunl in monlibus tanclit, hoc est in aposloiit praesenialoClodoveuniregerti Friiricdfunririehristia-
nostris, quw sursum est, quwestmaler nottra. Advenw riiiin unxeral, puerrilum deceiri sirinos plris inhiiis
elenim sumus et peregrini, ticut omnet patret noslri, babenlem ctim ingenli tripiidio doiiiinns papa coi ge-
ttechabemushic manenlem civilatem, sed futuram in- cravit.FuerniiiqiiidicerentiiunqtiamiiiFraiiciaStniul
quirimtii. In ea cttm Deq perenniier exsultant, qtit evenisse conciiii celebralionem, el ab ipso Roinalio
ctitnnlet liic concupiscenliat virenter conculcant. Ad pontifice factam regis consecralioiiem. Ilnque TCX
eitmfilint luut timplicitatit et innocenlimpuer emi- Ludovicus, sumpta pdst lamentatiohem corisdlaiione,
gravit. Taium enim est regnum cwtprum. David, q cum conjtige et filio et curia ad iractanda regni rie-
rex! qui bonit regibut exemplar viriutum fuit, dum D gotia reversus est. Cateruin riie crasiina 'doriiino
filiut illiut languesceret, gravissiiiieploravit; posl- papac in concilio residenii per qucroilein Magilebiir-
quam vero mortuus nuntiatut ett, de cinere et cilicio gensero arcbiepiscopuro (3) pncsciiralaesunt litteraa
in quojacebat exturrexit, veslet mulavit, manut lavit, a Lotliario rege Alamannorum , in quibusrursus et
ad coitviviumfamitiatn convocavit, Impossibile eiiim obedienlia proiuiilitur,elqudd se ad expeditidricrii (•*)
est non fieriquod factum esl, et sciebql vir Deo plenut cuin Viribusoroiiibus regni sui praeparafet intiinaiiir.
quanlum peccaret, qtti divinw jutlitiw velvolo contru- Similiter etiam rex Anglorum Henricus per llu-
irel. Depone nunc igitur hanc, quam tibi carnqlit gonem archiepiscnpum Roibomagensem, et oriia-
gttieravit affeclut, quam pectore vutluque gerit, animi tissimas litteras inisit, et fidelem obedieiiliaiii pro-
tr.wttititim, quia qui sibi unum secum regnaturum misil. Reges quoque citeridris "Hispaniae, ISenior
suscepil, plures qui poslea regnare potsenl libi dere- Ililriefunsus (5), et interioris junior Hilrlcfiinsiis(€),
liquil. Debes etiam el nos contolari, icilicel Itominct nrissis per epjscopos suarum piovinciariimepislolif

(3) Sancliiro Norlieriuin. (S)ScilicetAlphonsiisVI.AragoiiiapetNavari*Erex.


(4; Neiupe llalicaui. (b) Scilicet Alplioiisus VII, C.istellx'rcx. -
j«3 TELLFl CIIRONICONMAllRlISiACENSE.— Llli. II. 464
pnpam satutatit, scse fllios et obedjenles dennn- A ctpiilatis viri. El qiiouiam nos iililita.li postcrorum
cianl, auxiiium conira Chrisliani iioniiuis inimicos, darous operam, Cpisiolanieorum ppusculo huic iu-
el regionuin illarum invasores Morabkes suppliciler serere decrevimus. Est aulcm biijusnioili:
efllagiinnl. Fueriiiit siquidero et laeiitineet ariinira- . Dominoel Patri charissimo et reverentissimo ttpo-
tioni ad id ncgoiiiiriiperlinenles cxcellentissiinorum stotictvtedis tummo ppniifici Innocentio, tervfiet [itii
cremitaruiii Carthusieusium litterae, quaeper,quem- Carlhutiw pauperet illam qnnm muntlus dare non
. dam venerabilem abbatem de ordine Cistellensi de- polest pacem, suaque parvilalit devoiamservitutem,
laiae, ct in cmicilio per Gaufridum Carnolensem elticcl non ttecessariumobsequium. Mulias ad vesiri
cpiscopum recitatae sunt. Erant aulem Cartbusien- apostolatus tacrat aures_urcre*,....Reliqita vidc intcr
ses in jugis Alpium angelicam degenles vilam, su- variorum ari liiiiocciitiuiii epistnlas, Patrologiae,
pcreinineniissiuuc rcligionis et iucoroparabilis au- lom. CLXXIX.

PROLQGUS 1N UBRp III HIStORiiE.

Sicul verho Verbi huniann edocetiir infirmitns , B bilem mei ingcnii tennitatem ordinem liistoriacpro-
non ideo ab aliquo lucerna accendilur, ut in abscon- secflturus, imprimis ablialis Tbonue facio meniio-
dito, vel sub modio celanda ponaiur. Ei sine riubioi nem, qui etiamsi biiinani oris laiidc iion recolilur,
«liviiiaepielalis munlficcntia iricirCojusliliae rigorein pro ipso lamen opera ejus loqtttinlur. Hic igiitir
inorla|ilius qui.busdainiinperlii, itl de inliinis auiniae Thonias ex buinili descenderat feniore, sed ipsam
peiielralibus per boiiuni opeium inslaiiiiain in pa- naturalem paupcriem rediniebat morum non medio-
tiilum prpdiens, edrum qui in cifcuilu ambiilant cri Iionestnte. Qui ciiin ferventissiine ad Dominicum
viciosani foriiluriineni aitdaci invectioiie fepreiien- aralriirii maninn misisset, et eum pdst Ilugonem ad
riere possit. Hinc esl, quori divina snpieiitia beattim obtineiiduni loci biijus regimen coelesltsdispeiisalo-
illuroviruin seciindumnovercalem viiiiuosiPhnr&onis ris provisio subrognssel, non tantiim voluii praeesse
promulgalioncin, inaenigmatico lenebrosae Mgjpii qnaiu prodesse. Memoiqiie illius dicti propheiici :
.fluiniiie violenlcr exposituin, piaeprovisionis iutuftti t Virjfi tua et baculus tuus ipsa tne eonsblata tunt
reservari volijil. Cui sacraineniis attioribus im- iPtal. xxn , i), > et virgain iii disciplina teniiii, et
biiendo, rubuin absque consumptionis passione ar- bnculum in cdnsolalione non dimisit. Tanto discrc-'
denlero bstenderet, per queiri iiiiillormn signoruni tionis temperanienlo ulraque ineiiii ejus insederant,
npva oslensione. iniinicantis Pltaraoiiis cor diirum et' C el jusie consulens misericorriia et pie saeviensdis-
iropoenilens eniotlirei; cui populi diu exsulaniis ciplina, ut rieque mrilta asperilaie subtlilos exulce-
onerpsum diicalum cominiuerel; ari cujus iiiiluin raret, neque iiiroia leniiate dissolverei. Huicautetn
mariuus flucius ccderet, petra percussa conlra «on- viro mullimoria divinoruiii doiioruni graiia irieral,
siieiudineni lalicesjninislraret; quein, rcpiilsa eaciera qiiem inler cstcra sefmo scientiaeeininentiori prae-
niulliludine, iu nionteni evocans, familiaris collo- rogaliva orilabat. lpsius vero scientioe dono in mo-
cutionispriyilegio insigniret; ctii tjbulas"tesiameuli duiri olidsi ferramenti uti nolebat, iiec fructum enio-
coelesli arcano cpnsecraias traderel, per qtiem po- Iumenti, quod ex ipso est, in sola cjus possessione
pulp veteri toga recenter exulo novas sacrilieioriim conslituebat. Tota eral ejus seriulitas circa cultiiin
species ederet, moresque gentis sibi consecralae divinum, lola eirca procuralidnem fralriiin. Quid
bonitatis suas uiodulo iniioriiiaret. Multa sunt iu- ; plura? Tempore sud orriinis rigorem viriliierobti-
qunm biijusuiodi speculri, (iua- nobis ipsa pro- ' nehs, aeriificia rie paucis in pliirima, de roiniiuisin
posuii. Qiiaesi huinaiia fragilitas jngiler anle ocn- ' ihaxima IransDguraus, iion habita sapienler acqui-
los babeat, ex eoruui consideratione accipiet quo- rens, acquisila fidetiter dispensans, dispensala slri-
modo'ieiitalibrium laqueos fiigiat, el ex imiiaiio- .n ctissime conservans, usque in banc diero celebre
Jitisvesligio qualiler in bonorum dperum persevera- : nomen adeptus est. Et ul vere dicam, ista laus ei
lionein assurgnt, Igiluf cujuslibet sancii botpiiiis in ascripla parva videbitur, si in cordis irutina cum
bac vita positi debel conversatio inspici, ex qua mulliludine operum appendalur. Porro ne vini acu-
uiilis possit iniilaiio assuini. Ex quo nuteiii terre- ' mcn aqua immista consiiniat, et modicnm fennen-
slris don)us lnijus babilalionis dissolvitur, opris est lurii tolnm^massam corrumpat, haec pauca quaede
tit ejusdem memorin obsolescere ndusinntur. Sed ipsius laude praeloquiniiir, inter nostri sermonis ru-
quamvis eum a saeculodispensatoria mors absentet, sticiiaiemetloculionis suaecelsiludinemloco idus (7)
pro reiitjiosis lairaen operibiis libnCstaedpiriionis ip- liabeantur.
saiu fragrantiam repraescntet, Ego ilaque jrixia tie-
Explicit prologvs.
(7) <l est divisioriis.
105 TEUL^I CHRONICONMAURINIACKNSE.-r- LIB. III. 1C6

INCfPIT LIBER TERTIUS.

Eo igilur tempore quo Innocenliiis, Ilonorio dccc- A rouliimodn ibi expeiisaruni facla ftieril roiinificen-
denle, ad agendas vices nposiolicas reccnlcr pronio- iia, v;x Tullii orc proferri, Vel regaliiin) ferctilorum
tus, post solemnem concilii celebraiionem a Francia cl dellciarum preciosa varielas i1Ia ineniorabili Se-
rcpedavit , Guillelmiim Pictavoium comiiem ad necie posset inemorin comprchcndi. hjituf nniver-
S. Jacobuin peregre prnfectkmcni nggressuin nspera sis Aquilaniae ponlificibus cum arcbicpiscopo stto
iiiflrmilnie deuneri, el usqtte ad inortis dilficulia- Gnufrido aslaiitibus, Liidoviciis est pnellae iiomiiie
tem coniigii perduci. Ilic itan/ie ciiin a Deo provisa MiKirdc legali vinculo socialus. Ibiqiie uierque csl
faialisfilioccasio(8)propinquaosel,etineviiabileirispi- iinpositione aureoruin diadeinaluni insiguitus. Ibi
riuis exlialationeiii sibi imminere conspicefei, lerrae eliain Lridovicus liriclitalum et .homagioruin pncia
suae proceres el optimales accersiens, eoscoactitio accepit, et in proprio babere coepil. Sed quia diem
jurisjurandi vinculo cmistrinxit, ul liliam suam Lu- nox preinit, el crebro inutantur vices felicilalis
dovico regis Luriovici filio copularent, et lerrarii bumaiKe1,forllina, quae sibi in magnilica iltius h.i-
suam ambobns secunduro coiisueiudineni connubii 'ndris gloria bilaris ac laeta adriserat, deinuin vuliiis
manciparent. Ipse vcro Guillelmus, rebus huinanis sui rieceptoriiim coloreiii mniavif, el iinporluno Iu-
exeinpius, in earieiu'ecclesia lieali Jacobi esl lu- clu extrema gaudii occupavit. Oinnibtis eiiiin adliuc
mulalus. Enimverb pracdicti regis filius, noinine Lu- B illius rieliciosrc epulatioiiis plenituriine et laetitia
dnvicus, juvcnis ernl corporis elegnrilia clnrus, iiid-. dissolulis, ecce legatus pefnici cursu rielatiis advd-
ruin honeslale et religione inaguilice praeditus, scli- lal, el Lurioviciim regcui, qui diu gravi riiarrhiala-
suset sapieuliae vivacitate acuiris. Hnnc, ut ila dt- boraverat, vitara Parisius Dnisse deiitnitiat. Iliijns
cnm, snpicns ille artifex inter alios coaetancos siios regis vila vel probitas ideo a iiobis iton exponitur,
qunsi llosculiiiu redoleiitiorero proluleral, qui futiiri qtiia adbuc in inenlibus boiiiinuin per riienioriaiii
iu se vatoris iu ipsa printae aelalis leneriludine jain scripta esse videtur. Si quis vcro iiifiriniiatis illius,
inanifeste indolem praeferebat. Igilur immiiierile qua decubuil, ailgustiam, vel Christiana: confessio-
destinatae sibi virginis ductione, paler Ludovicus nis eroinentiam, quam vivens tenriit, moriiiirus cdi-
iiincri necessaria prseparat, el ut lania res cito cf- dit, aul ipsius mortis-niodum, preliosuni eliam se-
feclui mancipetur elaboral. Imperialis ilaque edicli pullurae lociim plenius scire desiderat; qiiasdaiii le-
taxaiione nbique publicata, nrililuin aginiiia non ctiones quaea Suggerio (9) Viro sapienli ediiae iii ejtis
pnrva properanier conveniunl, el ad anipliationem anniversario legiiniiir, studiose fevolval. Porro nb-
regii comilatus ijjbcs ct oppida suoriini niiillitudi- bis ad superiora redeundum est.
neni habilnloriim eroilttint. Inter quos erant prneci- „ Auilito itaque, ul supra dixiroiis, fine palris, tencr
. pui et fainosissimi optimates, Theobaudus coines ille aiiirous novi sponsi sine inenstira coiifunriiliir,
Blesensis, Radulfus Yermendensis, Giiillelmus Ni- et exuto indtimenlo laeliliaetunica moeroris vestiltn-.
vernensis, Rotrodus Perlicensis. lsti e\ propria ct Eique tiiiius amissip magnum dolorein incnssil,
regis voluiitate copiain niiliiiiiii suorum adduxerant, quero allerius susceptio valde lactificavil. El quem
regique ut doroiuo suo boiiorcin et reverentiam . conjugalis copulae inexperla lex in nlienn fecernt
ex.hibebant. Erat etiain inter eos Gaufridus Carno- prolicisci, hunc genilalis dulceriinis memoria coge-
lensis provinciae episcopus, scientiac quidem liite- bal in naliva reverli. Communicalo iiaque cum
ralis non indigus, saecularium quoqtie negotiorum proceribus el sapientibus viris de necessitate rever-
dispositor ac traclator famosus. Huiic praecedenles sioriis consilio, omniuin senientia et deliberalio est,
apostolici amicuni seniper el familiarero habuerant, ul iiipartes Galliariiro fesiinato seconferat, rie tiii-
et pro valoris vel elegantiae, quac pradilus eral, noribus inbaerendo inajora amillat. Seri quia inen-
inagnitudine, lolius ei Aquitaniae legaiionem indiie- tein. ejus cpnjiigalis reinordet aflectus, aliqiiero prae-
raiiirigiiur itcr a Galliis promovenles, Rurdegalis glanliorem viriim providere placet, crii uxoris suae
veniuni, ibique ad celebranilas regales nuptias ce- custodiain regiie potestalis praecepiione intcrminet.
lebriorcs apparaius fiunt. Nec Ludovico praecedens D Gaufridus Carnoieusis episcupus eligitur, eiqtieip-
mililuro adunatio suilicil, insuper et Pictavoruni sius doininae cura ct necessitatura provisio ex toio
muliitudineiu immeusam nccersit. Indicilur omni- inriicilur, quoadusque pro ainborum requisitione nb
bus communis laeiilia ex commuriis riomini glorili- ipso.rege nunlius reroiitatur. Ab Aquilania itaquc
catione abslracta. Sine mensura et numero oinn.es Liidovicus disgrediens, quae inier alias eriiiiieutior
se praeseuiani el exhibeni, quasi in Regalium locu- est.urbes, Parisius peliit, ibique baereditali sibi lcge
lorum vacuationcm unanimiler conjurasscnt. Quara debitum regni iropciium suscipiens, sine alicujus
(8) Leg.: occatio, id est prxcisio, ab tcca, rastro, (9) Vide npud nos in Sugcrio, ad an. 1152.
. Gallicc hme.
«67 TEUURI CflRONtCONMAUMNIACENSE.— LIB. II. 168
conlrnriicentis rcfragationc possidens gubernavii. A etlit, et filii Excelti omnet. Qni pro divintvgeniinne
Praelibatus vero Innocenlius, de cnjiis elcciione el tignit armitlam continenlitr, bacuium rigorit ei justi-
aliquantis operibus superiori libro plenius digesliim tiw, annulum perfectionit a vero Juda tuteipienlet,
esl, a pnriihus Galliarum seceriens,'Romam unde ed per discreitonit modum in brachio, in mav.u, in
veuerut intravit. Sed quia Pelrus injiislus convica- digito gettatii, et qui unut cum Deo spiriius effecti,
vius niaximam jmrlemsibi sociaveral civilatis, in illo niliil aliud sapilit. Vot, inquain, quorum astuta pro-
teiiiporis puncto pleiiitiidinem riebiti sibi bonoris Vitiqsuper Cnram qnimafum invigilal, quibut iptiut
ariipisci npn potuit. Imo quoriaininorio biperlito apo- authenlictc nuncupationii dignitaspfoprietittemqpera-
stolicic digiiitatis culinine, Innocentius ecclesiam itqnit imoculat.Nositt, qtiut Romd caput eii mundi,
Bcali Pelri, in qua divini sacerdolii dignilas,pcn- el quia a Romani ponlificis licenlia ecctetiasticihono-
debat, splus pei; se oblinnit, Pelrtis yero Laleranen- tisie.sjittido. qitnti jeodutit jurit cdntiietudine smci-
sis palnlii sedcm, ad. qiiain impcrialis celsiiudo per- pilur, et tine ejut permissione legaliter non lenetur.
linct occupavit. Exinrie cpept-evenenataeitlius dissen- Scitis etiam, quia ejut proprittni eit, ut disseiilientet
,siouis Jani inanifestior iibiquc amnriiudo difftindi, pacificet, el confnta sapienltr diiponal et ordinett.
,et totaciviiJsevidciiiioribiis:odiosiscbism,alisrivuli4 Porro, impQstibilcetl, vl nngueitlum in bafbam de-
dissipaii. Jain nuiic veruin videbatiir illud ruslica- B scendatfti iti capile non redundat. Debile namque
nuiii proverliiuin : < Difiicilecst, ul unius Itnbilaculi caput lolum dat debile corpus. Neque in usu esi,'ut
circulus. Iiipuin simiil el, agnum conlineat. » Porro quemtibet wgrotum ille medicut curet, qitem ejusdein
quia ill.idiscissio ijisi cito linem susciperet, populp, infirmitatis cruciqtut tenet. El tiq Dto per maiil am
urbi, dignilali, uiaxiroi daiuiii occasio lieret, lnao- ponlifex tumintti ditjungitur, vix efficipoletl ut per
centius violenliae locum.pfapbens, saniori coiisilio ettmDep alii reconcilienlur. Igilur qiiotietcunque te-
accepto, Pisam se conlulil. Erat sane in illo perse- lernosus Jiostis conlra pacemq Deo in terrtt homirii-
ciiiorum inmullit Eiigolismensis quidain Girardus bus bonat voluntatis dtttur, et adversus cqnonica itttii-
nonmielivoris iiicilanienium, radix pecdi, nialilitc iuta vertenpium cqpul conatur aitoileiv, tqtiet ab
niilrimfiuiiiro. ilujns boroinis fretus siiffragaiione illa foni tnuiiere, qnw a Salomone cdmmendatur,
Peirus hquorem illiiiiiarroganler rapuerat, ct ini • zeio justiliw conleri debet, ne si printo aut iccundo
t|uitaieiii,:(pinin;peri)lum sine ralione inchonvernt, conflicluhnpiine superaverit, perniciosius poitmodum
jpso insliiniilaiiie rincere ad perfeciionein volebal. insolescat. Longe etenim ante not diclum esl, venena
Girardus iste nrollos quidem jaro annos excesscrat, invidiw jtotse qitidem rqtiont iuperafi, ted 'dijficile
sed ariliuc iniqiiilas polissimum iu illo fiorebat.illi conquiescerc. Qum dum swpe audilu percepla cogtio-
^
scinpcr.jurgJa etdissentiouesplacuerani, ct expnlsis vimut,- nunc ea tamen.ipto effeciu manifeitatite ex-
orimibus bonis affectibiis ejus animum quasi jufe perli sumus. Et quod sine lacrymis dicendum non
lnerediurio possidebanl. Tali itaque vitio In con- ett,.eo usque servati sumus,ul viderimus fas omne
siieiiidiueni aririucto jam carere non poteral, quia calcari, polettnle pro jure uti, pairiw legei soivi, ne-
mala opera sua, quod ullimiim est inaloriiin, aroa- jgari jut vivenlibui, pacem civibus, divini cultus ob-
bal.' El idcifcp ex hoc vitio iri quo diu jacuerat, servanliam prwvaricari. Oporluerat denique uberiori
ablui dilTieileeral, quia non inquinalus, sed infeclus quadam deploralioiie.el misefrimp ejulatu prwire not
eral. Ilic ei-go qiiia Pelro ejusque complicibus, iiii- funut quoddam matemw tblemhitaitt, el velut quat-
qiiitaicni suam prnvis adiiionitioiiibus malitiose dqm exsequiat protequi divini myslerii inlermitsa
ajTriciierni, eos coiitra Iniioceiitium seinper aCrio- obsequia, provocanle nos prwsvmpluotoquorumdnm
res reddebat. Iniioceutius aiilero tandiu Pisae deino- inslinclu, qui nqn intetligenlei menturam tuam : sed
ralus esl, quoadusqiie Peirus aposlolicae seriis tji- ticul NeniTOlhquondam confuiionis tufrem contra
gniiatcni morle tcrniinaiite reliquil. El tunc Roinain Duminumerigere conatut ett, sic isti conlra Deum,
rcgferiiens, et suaeel allerius partis favore et accla- quiq Spiritut tanclut Deus esl, ei tidvertum cltrittot
luatiorie bonorilice susccplUs, ei in suromi ponlili- D ejut cervtcotilalit ttue profanum lumorem ntoliii tuut
catus honorem gloriose est sublimatus; et quod altollere, et tegrtgali' inter se diversiiaiibu*etrorum,
pritis ex parie tenuit, ex loto possidefe peffecta _et qttati per diitonanliam linguarum ab unilaie EccleinB
iiilegre coepit.Jfiui. pbst illi usqne jnler ipsum et diviti, in Spirilvm tanctum oflenderunl: qiiia nnita-
Petriun fueral allercaiionis placalionem universalis tem cum [ralribui non tenenles, tharilutitgruita
Ecclesiaepriiicipale conciiium Bomaeaggregal, ut in privati sunt. Qui enim Ecclesiwnon diligit uniiaiem,
ipso iiiimineiiles Ecclesiaenecessitaies deceiiter or- non habel Dei charilalem. Verba siqvideiri Augttstini
diuet etdispotiat. Factoigilur incomparabili_omnium testantur, quoniam quisquis a Catholica Ecclesia
praclatoruni convcntu, ipse ut eral habilus prelio- , [uerit separatus, quiinlumlibet lauilabUiietse vivere
siuite Cxcellenlior, ipsiiis etiani faciei aspeclu a.liis wttimet, hoc tolo tcelere quod a Ghriiti tiniiate dts-
reyerenlior : ut eliani doctrinali lilterarum scieiitia juncluieit, nori habet vitam tn te, ted ira Dei mariet
eroiuentior, ric rebusquae opportiiiiiores videbaiilur super eum. Eofum igitur qui ialet stint, improbanda
traciaiurus, inter alios assurgens iia exorsus esl. temeritatnottrilivorit,imojutlwindignaiioriit incenli-
Ad t>o»,inquit, sermotiit rrieitumma ex totbriirigi- •McavtdelntitiltquiruptisAmh^
tur, qui no» temen Chanaan. sed haredet tveciales saterdotalit reverentiw curam non habentet, tanii
*§& tEULFI CttRONICON MAURINIACENSE.— LlB. ln. 17f)
tiominij auelorttalem,ettpirilualit gratiw poteslalemt A poris prior, et cum impetratione venite brga abba-
protiernere, et annilittare tentaverunt. Eo perse ascen- lem in illo itinere ab archiepiscopopetiit ut redditus
ttentet, quo nee canonicarum auctorilas institulionumi ecdesiae S. Marlini, qui delerminalus tunc ad
provefit, necralionabitium virorum volnnlas permitit. vi libras erat, usque ad xv.libras augmemarelur»
Igilur quia prwcepla divinw ieyis, et sanciorum ca- quotl et ab ipso iibenter oblinuit. Abbas antem
nonum irrefragabilet tanctiones ferramenla fweruntt freqiientium molestiarum quae iilalae fueranl in-
iri pace Eectesiw, arma esse debent in tempore belli.. jufia fractus, tuncque insurgentium negoliorum
Et qute diu iniacta remanserunt, in tam exitiali rie- et persecutionum violentia desolalus, non diu iil
cessitate festinanter arripienda sttril. reddito honore permansit quoniam cujusdam Odonis
His el hujusmodi assertionibus domnus aposloli- professi nostri tiinc Sancti Remigii abbatfs con
cus cxteris praelatis divjni sermonis favos imper- silio pravo infatuatus, sine acceptione pontificalis
tiens, omnibus propalula ratione ostendit quod] liccntifB, sine conventns sibi commissi assensu et
Pelrus Leonis rion aliorum assentatione, imo rapinai permissione, abbatiar suae curam deserens, apud
se apostoli Petri vicario fecisset aequaiem. Cunctis- Sanclum Martinum de Campis, quae ecclesia rigora
que religiosis viris, quibus illud detestabile schisma, ordinis lunc famosissima erai, gratia secretioris vi-
displicuerat, verbis ejus cum magna laude unanimi-. B tic, et spiritalis quieturiinis appetendae secessit.
ter acclamantibus, respondit: Vnde qnia inordinatw, Thoma igilur a monasterii lnijus regimine talilei
pertonw inordinato sunt decreta, quodcunque ilte sla-. circa mediam Quadragesimam absenialo^ diu fui
iueraldeslruimus,quoscunqueeicaltaveratdegradamutT,k mus pupilli absque patre, et mater noslra qtiasl
et quolquot coriseiraverat exordinamut et deponimtts. vidun. Audiens vero rex Thpmae eliminaiionem, ab»
Et qtticunque per Girardum Engolismensem ad atta- batiae desolationem, et fiituriiin nisi cilo subvenife-
ris officiumaccesserunt, aposlolica aucloritate inter- tur ordinis delrimentum, ne ecclesiam provisoris
dicimus, ne ipsum impteant, et in iilo ordinis gradui solertia nudatam onus indigentiae, vel importuna
perenniler demoranles, ad superiorem non aicendant. pauperies defatiget^ ut eflicaciae nostrae negotiunl
His dictis, singulos quos reos cognoverat propriis( eleclionis approximet, magno siudio promaturare
nominihus exprimens, eisque cum indignatione etl satagit e' indtilget. Qui licet juxla saeculares, qui
jurgio exprobrans-, pastorales bactitos de mahibus; lippi sunt, oculos, operam daret operi plo, non ta-
violenler arripuit, ei ponlificalia pailia, in qnibus sum- men juste, et ad noslrae Ecclesiae honorem ab ipsd
ma dignitas consistit, de humeris verecunriose nb- fiebat ipsius operis exseculio. Abbaliam enim libc-
slraxit. Ipsos quoqueannulos, itfquibusadipsos per-. ram, el a lempore avi sui per libefalitatem Wulgrini
linens Ecclesiaedesponsatio exprimiiur, sine respe- ab oinni obnoxietate emancipntam, in ill.o jnm
ctu misericordiae abstulit. Gaufridus etiam Carno- proximae electionis arliculo polestalivae coaclionis
tensis episcopus, ut supra dictum esl.totius Aquita- districlione ad hoc tentavit perlrahere, tit mona-
niae legatus, accepla domini papae praeceplione, om- chi noslri in eleclione sua liberara vocem non
riem Gatliae regionem, ipsius quoque Aquilaniae, haberent, sed ut subjngales abbatem, qui per ma-
siudiose circuiens, omiiia sanctorum ecclesiarum t nrim aliorUm et consideralionem eis essel imposi-
altaria, qtiae vel Girardus itle sedilionis auclor et; lus, susciperenl.
obienlor, vel Gilo Tusculanensis episcopus, aut; Htijus igitur viotentiaft causa expIendaCjmilluntur
eorumcomplices, chrismalisunctionisbe.nediclionein , ad nos Odo S. Remigii, et Joscelinus S. Petri Mili-
illiusodiosi schismatis tempore consecraveranl,pro- dunensis abbates, et hi secum litteras regiae volun-
priismanibus dissipavil,necrelraquenslapidem super talis indices asportabanl. Voluntas vero regis haec
lapidem, qnem non destrueret, solo funditus adae- efat, ut quemcunque monachum de convenlu beati
quavit, et ralione diclante alia eortim loco reslau- Marlini nobis noininasseni, excluso omni dilatioriis
rare curavit. Ab itlius praedicli concilii speciali . ausu loco Thomae subrogarcmus. Jnmjam venerat
conventu abbalem Thomainpro cujusdam necessita- 0 tempus ad implendtiin regis imperium acceptabile,
tis eventu contigit absenlari. Unde et assnmpta oc- sed non ad honorem nostrum dies salulis. Jamjam
casione ab arcbiepiscdpo Henrico suspenstis est, de eligehdo traclabant, cum Rex summus, cui
quamvis rex Ludovicus eiriem archiepiscopo pro illoi scrvife regnare est, terreni regis ordinationi suam
excusatoriae epistolae suffragium delegasset. SedI practulit, et qriod fieri praeceperat eventu subilri
pdst aliquot dieruih evolulionem, quidam ecclesiaei delufbavit. Allalaesuntenim in praesentia abbatuni
inonachus Bariholomaeus nOmine, sapiens, et nObi- Senonensis archiepiscopi nobis uliles litterae, quae
liumprosapia oriundris, Archiepiscopum adiens, et; electionem.si facienda esset,interriicerent ;si facta,
•tam precura inquietatione, quam rationis demon- ad nihiltim deducerenti Continebatur quippe in illis
stralioneeum placabilem abbati reddens, ut iterum i litteris jiista et rationa! ilis ejusdem archiepiscopi
pastoralc ofiicium exsequeretur, ab eo meruit im- querimonia, super hoc quod Thomas abbatiae regi-
petrare. Revertens denique qnod egeralnuntiavii, men, quod per ipsum acceperat, sihe ejus licentia(
omnesque Mauriniaci monachos valde laetificans, sine fratruro sibi suppositorum acclamaloria cori-
Abbatem locum suum recuperare coegit. Erat vero sensione subitostulte ei inconsulte reliquerat. Hujtis
idem Barthdlomaeus Veterum Stamparum lunc teni- archiepiscopi lunc temppris erga nos maxima
PlTROL. CLXXX 6
171 TEULFI CHRONICONMAURlNlACENSE.— LIB. lil. h£
benevolenlia cral, ei irieo etinm rege nobis adver- A innolttimus, nobis qttasi auftoriznbitem prtvsenlatis?
sante, parlium nostrarum, ulililaicm fovcbal. Se- Scitote qttia huc ttsque laboris veslri series in vanum
cunrio dirigit rex ad nos amplae famae personas, impensa esl. Amodo libera poiestale vtimini, iie, et
Nalalem cancellariiim suum.Rasbacensem nbbatem; secttnduminstiiutoris veslri regulam electionemfacite.
Alvinum Atrebatensem episcopum, ningistrum IIu- Haec praetaxati monachi audienles , ad nos cito
gonem de S. Viclore in lilteratilra, magistros etinm repedare feslinanl, el quae ipsis arcbiepiscopus
plurimos excedehtem, gfavi praeceptiorie intermi- intimassct, capitulo communi renuntiant. Accersi-
nans, ut ad illorum discfetioncm nostra elcclio pe- tis iterum ad consilium ecclesiae sapientioribus, quo
nitus pendeat, et ut illorhm considefaiioni iioslcr facto sil opus disculitnr. Et ul ila dicam, conven-
convenlus dblemperare non negligat. Nos vero lin- tns noster tetain quam incoeperat filo non allernaio
ceis oculis quid nobis necessarium esset inincnies, orditur. Eleclioni de Macbario facla?omnes consen-
propalavimus nos non esse filios ancitlae, sed liberae, litinl, el ipsam elongaiaomni miilnbilitnle slabiliunl.
el corilra contrariam opinionis suae valeniiam pro- Pfaelibalos itaque monachos Cluniacum millimus,
cedenles, ora eorum, ul ita dicam, pracloquendo etutab abbale loci illius Macharium a jugo obe-
bbstrusimus, quasi pari conclamantes assensu, nos dienliae absolvi et emancipari poslulent intimamus.
Macharium priorem de Longoponte in abbatem el Qui susceptam legalionem implenles, Cluniacum
PatrCra nobis eligere. Prior autem ille nepos erat veniunt, et de re pro qua juranl lilteras suscipientes
Alberici Osliensis episcopi, in qtto adeo probitatis revertuntur, archiepiscopum pro benediclione abba-
eisapientiae pullulaverat, et usque ad psrfeclionem tis expelnnt, litleras emancipaiorias poslulanti os-
excrcverat ramus, ul regi et oplimalilrus Franciae lendnnt. Quibus Iectis, non inveniens archiepiscopus.
familiafis liaberetur. perfectam in ipsis emancipaiio;;is demor.strati n'in,
Tali igitur ac tnnto viro a nobis cleclo, quia benedictionem dislulil, ne forle si siibjiigatumLenc-
magnac erataitclorilalis, quipro coaclione venerant dicerel, inde majorem nobis quam suscepcramus
ridri attsi suiit aliqiiatehus reffagafi. Sed qtiem pro tribulaiionis vexationem inferret. Remandavit igi-
adipiscenda libertate assumpseramus, ipsa conser- lur nobis, ul perfecliorem emancipalionera ab
vata accepimus. Transfrelato igilur lanti periculi abbatc Cluniaci expeleremus, asserens se nunquam
pelago, aemulos nostros, uliladicam, in mari con- ei benediclionis coiisueluriinem impensurum, n:si
fusionis puriore oppressos subniersimus, el praesen- plenius a jugo obedientiae cognosccrel absoltitum.
tantes regi elcclionem factam, assensum benigni- Indicitur ilerum Robcrlo Brugeriensi ilineris hiijus
tatis suae accepiraus, ipso roagnispraeconiisattollcnte , obedientia. Qui acceplis regalibus litteris, comilan-
noslri valoris vivacitaiem, el libertalis solitaeinvin- libus secum .Pelro regis capellano, et magislro
cibilem defensionem. Notificala est iteruin arcbi- Simone de Pissiaco, quos pro quibusdam negotiis
episcopo Senonensi nostra eleclid, scd non potuilab Romara rex dirigcbai,. Ctuniacum venit. Litteras
ipso exlrahi faclrcelectionis concessio. Iterum nam- igituf ad suaevoliinlalis delibcrationem faclns ncci-
que objecil quod Thomas a curae pasloralis ofiicio piens, ad archiepiscopum dclulit, quaritm integri-
per ipsum absdltilus non fneral, et ideo nullus in latem archiepiscopus aroplcxus est. Duclus igitur
clii loco ordinari el subslilui regulariter poleral. domiius Macharius Senonas, benediclus ab illo
lgilur cum iteruih ad fegis notitiam baec processis- solemniler, el pasloralis oflicii commissa cura, ad
senl, noleris Iaborem ecclesise, quera finitum esse nos relegatuSj el solcmni a nobis processione reccp-
putaverai, sccundo iterari, mandavil Thomae ut pn- lus esl.
trino suo, ne diu vexarl Mauriniacenses taliier His diebus acciderunl quaednm repraesenlalionis
paterclur, sed nergehs Senonns curam pastoralem elucidalione digna. Clerici enim Velerum Stampa-'
in nianu archiprsesulis absotulus relinqueret. Tho- ttim solitam venenali cordts, quam semper po^t
mas ilaqtie a priore S. Marlini Senonas ducius, monachomm introduetionem habuerant, vesaniarn
coepil super dimissionesuacum arcbiepiscopo agere. p evomentes, rn tigilia saincii Martini in monacbos
Cunique curae pastoralis minislerium, quod per nostros audaci refragatione insurrexerunt, ex quibtts
baculura accepcral, per librum reddere voluisset, alios inhonestis et lurpibus verbis, alios etiam ver-
renuii Henricus, dicens quia sicnt facta fuerat re- beribus afllixeriiul. Domnus Macharius lunc Romam
giininis per canibulae traditionem susceptio, ila profecms erat.- Ad quem prior legatum dirigens,
fieret per ejusdem redditionem dimissio. Quod el oninia proui acta a clericis fuerant ei intimavii.
faclura est. lllo ilaque a monaslerii nostri guberna- Qui ut clericis malelicroium sudrum occasfoncm
lione hora eadero excluso, duo ex monachis nosiris, penitus a radice auferrel, apostolicumsuper illorura
qui in pracseniia erant, Landricus scilicel el Rober- ab illa ecclesia eliminaiionc pfivilegium in illo
tus, electionera de domno Macbario faclam arcbi- itinere acquisivit.et ila eos, vellent nollent, sagaci-
cpiscopo praesentaverunt. Quo audito, arcbiepiscopus ter expulit. Privilegitlm eliam de insiitutioiie con-
in risumappiaudens dissoIvilur.CumT/iflmas.inquit, fraternilalis secum attulii. In illis quoque diebus
vique in hunc diem Paler vesler exstiteril, qua Henricus Senonensis arcbiepiscopus fiuem vilat;sor-
ratiotte aliam eligere prwsumpsislis ? Ei nuiic ipsnm liius csi, succedenie sibi Iiugone venerabili lunc
tleclionem, quam irritam apttd nos csse per iiiteras illitis Ecciesiae praeccnlorc. Timc lemporis et!ani
473 TEULFI CHRONICONMAimiNIACENSE. — LIB. 111.- 17i
Eeclesia Bituricensis sui pnstoris defiinclione non A Morsveronemini parcens lanlum ponlificem seplimo
mcdiocriter desolata, gravis et importuni schis- infulaiionis suae mense saeculo praemaiura abstra-
matis roorbo insolente concnssa esl. In tanlum ctione eripuit. Qno ergastuto carnis exulo. subsli-
vero discordiae hujus malum processit, tit usqtie ad lutus est in papam Lucius, Girardus de Sancta Cruce
npostolicum et Frnnrise regem perveniret. Qui- qui et ipse strenuissimus erat; sed et morle cilius
dam enim praedictae Ecclesiae clerici, assentiente praeoccupatus esi. Hic diversarum Ecclesiarum sta-
rege, Cadurcum quemdam sibi Volebant prae- tui cousulere volens, duos legalos a latere stio mit-
ficere. Altera pars illornm Pelro, Haimerici tere curavit, Albericum Ostiensem in Franciam,
Romani cancellarii consobrino, praerogativnm Haimerum Tusculanensem in Angliam. Qui ea quae
illius honoris aflectabant. P.ipa vero cancellarium perniciosa erant evellentes,et quaeulilia nedificintes,
diligens, contribulcm quoqtie suum pro ipso dilige- invenerunt abbatiara beati Benedicti in pernicioso
bat. Unde et ipsi consecraio in arcbiepiscopum stalu posilam, tam monncborum levitaie, quam
suum integre auxilitim impendebat. Et licel conlra pastorum asscnsn. Cupientes igiiur biimililate pia
regis volunlaiem ipse praeficiendnsesset, ipsum roisit subventione in opporluno lempore suJTragari,abbale
Biluriges, Cadurcum vero omni ecclesiaslico honore qui iili praeeral ab ipsis deposito, translulerunt
privavit. Videns rex volunlalem suam ad eflicaciam " domnum Macharium ad illius statum juxta Cluniaci
non poluisse pertingere, non moriico fremitu irae consuetudinem vifiliter innormandum. Absolventes
concussus esl-, et quasi in auctoritatem aposlolici ergo nos ab illius obedienlia, licentiam riobis et
volens imlignntionem conceplnm retorqtiere, Peiro facultatem Patris eligendi dederunt. Nos vero spiri-
totius lerrae suae inlroitum inlerriixit. Innocenlius tus consilii, quam super hoc nobis altulerat, inli-
vero gladium ecclesinslicum in ultionem exerens, malionem sequenles * elegimus Thevinum Argen-
per omne regis dominiura divini celcbralionem leoli priorem, muliimoda sapienlia? laurie famosum.
olficii interdixit. Hujus aulem discordiac malum De quo sine mendacii ambiguitate possuin aCfirmare
omnibus diebus viiaesuae inlegre dulcorari non po- quia in omni lempore suo non est in Francia ete-
tuit. Unde et contigil dotnnum Macbarium causa gantior et speciosior visa persona. Hanc electionem
pacificandi Romam profectum, per cardinalium in- cum rex et praedicti episcopi confirmassent, domnus
lercessionem plurima impetrasse, sed ad recorici- Thoinus Senonas profectus-, et a Gaufredo GarnP-
lialionis graliludinem nec precibus nec muneribtis tensi episcopo, qui arcbiepiscopo absente ejus in
attingens,reversus est. In qua regressione detulit odicii exsecutione vicarius esse soJet, benediclione
"secum quoddam privilegium, omnem aliorttm abba- solemni sublimalus est. ,
titm acquisiiionem conlincns, ila til in illo pene sin- Praenominaius auiem papa Lucius parvo lempore,
gillarim cuncta numerarenlur, quae majoris auctori- quinlo videlicet mensium in praelalione explelo, res
latis erant. sublunares inevitabilis passione eclipsis reliquit.
Per hunc Macharium multa ecclesiae nostrae bona Cujus successionem obtinuit Eugenius, qui et Ber-
evenisse cerlum est, e quibus aliqua bic inlerpotare nanlus Pisanus, lunc temporis Claraevallensis mona-
dignum duximus. In priina igituf, de qua jam dixi- chus, vir continentissimae conversationis et Vilae.
mus, regressione a Roma, altulit secum partem cru- Abbas vero noslcr primo exaltationis suae anno,
cis Dominicae preliosi metalli fabrefactoria super- quid sibi essel necessarium praevidil, et aliqtiantam
ductione veneranter operlam. Atlulit et tria patlia pecuniam congregavit, quae el eum ab onefe pau-
pretiosa, ex quibus quaedara indumenla composila pertaiis ricfenderet, et expensafum usibus suflicien-
sunt. Augmenlata quoque est ab ipso haec ecclesia ter servirel; Sccundo aulem anno ecciesram noVa
religtonis et Cluniacensis ordinis instilutione, rerum opertura novique laqueafis tabulatu insignivit. Si-
quoque exleriorum sagaci et provida dispensatione. militeretde dofraitorio egit. Huic riamqiie viro in
Praediclusaulem papa Innoeeniius debilum humanae dispensanriis ecctesiaerebos tantam gratiam virlus
conditionis exsolvens, Romte defunctus est. Ctijus »3divina conlulerat, ul quod alteri difficillimum essei.
bonori subrogatus est Caelestinus, qiii alio nomine ipse ad efliciendum levi penderet, et quidquid mo-
magister Guido de Castellis norainatus Cst. Hic vero limine subtilis inteliectus cdnceperat, riiancipare
praelatione illa dignissimus erat, quoniam ei tria, affectui sine dilationis obslaculo satagebat. IJnctio
quae inter homines perie habentur praecipun, simul ergo Spiritus sancti, in ctijus praeceptis ab ineunte
confluxerant, celebremque magistrum reddiderant: aelatc deleclatu» fuerat, etim docebat de dmnibus, ut
nobililas scilicet geriefis, mentis industria ih omnl el ordinem staiuiuro firiniter servari faceret, et cx-
statu aequalis, litterarum quoque, quarum doclrinae leriorum operum strepilu superari mdre insipicntis
intenlissimus fuit, scientia multiformis. Ad bunc rex non possct. Cujus providentia crim domui noslraJ
nosler legatospro pace ineuilda misit, quam ita dul- nonnulla bona ascivefit, quaedampraecipua placuit
rissima impeiratione obtinuerunt, ut iii conspectu hic referre. Infra miiros igittir abbaliae aulairi rid-
illorum muliorumque nobilium, quorum frequentia bilem cum quibusdam appendiciis niagno sumplti
Roma freniere solet, benigne assurgeret, manuque aeriilicnvit, apud Vcteres Stampas aliam oplinianij
elevata signum benedictionis conlra regionem hanc apud Firmilatcm alteram mediocrem, quarlam apud
facienSi ipsam a senlcniia interdiclionis absolverct. Slripiniacum nominniis omnibus praccellentein.'
17H TEULFI CHRONICONMAURl.MACEiSlSE. - LIB. III. 176
Prxlerea emit decimam Gomarvillae, tcrramque i probitas nostra, et a Deo non reeesseril confidentia
dimidiac carrucae arabilem, cum multis aliis, quae noslra. Magnam super hoc scitole jam mihi devotio-
ideo narrare supervacuum esse duximus, quia Car- nem incumbere. Unde et vos obnixe deprecor, ttt meam
ihularium repraesentanlibus litlcris apud nos deter- studeatis volunlatem veslro comitatu et auxilio robo-
minata habemus. Si aulem ad necessaria monasierii rare. Muliis igilur eorum qui cohvenerant corde-
recnrriiur, ipsum calicibus, librts, casulis, cappis, tentts infixus est sermo regis. Quapropter assumptis
palliis, multisqne aliis ornamenlis decorasse cogno- cum ipso rege criicibus, Hierusalem post tempus
scitur. Priino vero quo nobis praefuitanno, Thon>as, moriicum letenderunt. Famosiores autem ihter om-
qui quondam nobis Pater extiterat, apud Cohim- nes qui cum rege litijus ilineris angiisliam subierunt,
bense monasterium commorans, ad diem esl per- fuerunl hi: Alaniannorum imperator Henricus, Ro-
tractusextremum. Quoeliam anno domnus Theoiims berlus frater regis,Meldensis comes Henricus, comes
abbas regem apud Aurellanum commorantera adiens, Flandriae Gaufridus [teg. Tbeodoricus]. Aluiims epi-
ut privilegium quod Pater suus ecclesiaenoslrae de- scopus Atrebalensis, Giraudus episcopus Lingonen-
derat, praicepli sui aslipulatione stabile ex sua parte sis, Gaucherius de Monte-Gaii, comes de Warena,
faceret, petiil, et quod pelierat impelrans, praece- Rainaldns Tornedorensis, Manasses de Bullis, Eu
ptum illud, quidqttid pater suns dederat vel conces-; ' rarrius de Brelolio. Rex aufem volens tulelam regi
serat amplectens, secuni detulit. sapienti consilio disponcre, congregare fecit apud
Eodem qnoque anno Edessa civitas ab inimicis Stampns Franciae primores, ibique ipsius regni pro
crucis Cbristi, noslrorum dormitante providentia, visionem Sugerio abbati S. Dionysii cornmisit, viro
capla, Saraceriorum dominalioni repente accessit. in saecularium causarum dispensatione nulli secundo,.
Unde el eos qui in regione Hierusalem adjacenle tittilo ctiam scientiae litteralis praeclaro; Radulfc
mancbant, ridloris immorierala anguslia usque ad etiain Viromandensium comili consanguineo suo.
intima perculit. Venerunt ergo ab Antiochia ct Priusquam vero rex proficisceretur, Eugenius papa
Ilierusalem in nostram regionem legali aprimori- quod Dei inspiraverat spiritus persuasione solida-
bus pariium illarum missi suppliciter exoranlibus, turus in Franciam venil. Cujus benediciione laeli-
ut Francorum invincibilis probilas periculum quod ficali, iler illius piae peregrinationis statim aggressi
evenerat emendaret, et fulura repelleret. Atidiens sunt. Domnus vero papa Remis celebralo concilio
rex nosler, ut erat piissimus, miseriae transmarino- Parisius venit, ibique aliquandiu demoralus est.
ruin condoluit, et ut concepla inde pielas frucium Post niens in ipsa urbe diebus aliquol it
nliquem afferret, celsiores regni sui in Pascha apud tanlura decebat vjrum, amplissime ab fiereni,
Viziliacum, ut exigebat nccessilas, convocavit. Om- Gallicanae mutlum ex hoc gravalae sunt Ecclesiae.
nesque pio moduto atloquens, solilamque Francorum Noster quoque abbas in ipsius procuratione xx Jibras
probitatem commemdrans : Magnum, inquit, dedecus submonente archiepiscopo Senonensi altribnil. Post-
nolis emerget, si exprobrari\cceperitPhilislwus famitiw ca domnus aposlolicus repatriare in patriam volens,
Duvid; si possidere cceperit gens dmmoniaca, quw omnes qui regnum anle regis reditum inquietare
gens cultui divino dedita tempore longo oblinuit: si auderent, analhematis sententiae subdidit. Rex
canet mortui vividam probilatem deluserint, maxi- deinde noster coaptumiler laboriose.sed non sapien-
meqtte Francorum, quorum virlus etiam inter vincula ler prosequens, consilia non recipienda recepif. el
libera fuit : quw in quantatibel necessitate arelaia, non tritam viam ambutans, pedibus spinas infigendas
tontumeiiam eiiam illalam pati non potuit, quw anti- non cavit. Unde et vastato exercitu, debilitalisque
cit in ttmpore opporluno adjulorium prompte lulit, viribus, tandem Hierusalem vix pervenit. Ubi per
iniinicot eiiam post morlem perseqni non cessnvil. unius anni spalium et eo amplius commorans, nibil
Non insolescat igilur ipsa virlus, sed amieos Dei el ntile, nihil raemorandum, nihil pl Franciae di-
nostros', transmarinos scilicel Christianos, subventu gnum agere potuit. Unde et obscuro a transma-
virluoto relevel: inimicos autem viles, nec eliam ho- ^ rinis parlibus iter mo ipsamque recessu sno
ininum nomine dignos, gravi perseculione deturbet. valde Quarlo aulem post abbas nosler
Eamus, viri virlutis, resislamus idolorum culloribus, Thevinus tunicara carnis corruptibilis exspolians,
proficiscamut ad loca qttw Dei hominis pedibus cal- ante allare abbatiae sepultus est, lanto majori a Deo
cala olim fuisse cognoscimus,in quibus etiam passtts donandus et glorilkandus munere, quanto in or-
esl quw ejtts prwsenlia et corporali visilaiione digna rianda ejus sponsa sludiosius cognoscitur labo-
fuerunt. Exsurget autem Deus nobiscum, et dissipa- rasse.
buntur inimici ejus, et [ugienl qui oderunt eum a
Paler sancte, vale, tibi donum ipiriluale.
[acie nostra. Confundentur, inquam , el converlentur
tetrorsum omnes qui oderuntSion: sivirililer egeril
ANNODOMINIMC3CLVU

JOANNES

MONACHUS S. LAURENTII LEODIENSIS

NOTITIA

(D. Bern. PEZIDSPraefatio ad lom. IV, Thes. Anecdot.,p. xvn.)

Qusecumque de auctore sequentis opusculi dici possunl, paucis Beinerus, Joannis disciplinus, lib. i De
scriploribus monaslerii sui, cap. 16, complexus est. Quin etiam Johannes, inquii, tam spiritu qttttm carne
illius (Gisleberti) frater, scholaslicus et eruditioneet officio fttit, cujus extremui plerumqite ferulam puer, ut
clavam Herculis nemo unquam plus extremuerit. Heu qttoties, dum nostra exigit aul discutit optiscula, et
aditncis correplas manibus obliquo labellas oculo inluetur! Heu qttoties illum Virgilii monocultim me puiavi
Polyphemum incurrisse! Idem aliquando infirmalus, mitoque satis ordine exlra se el supra sejacttts plurima
vidil memoratu digna, quw et gralia wdificalionis scriplo edidit. Binos etiam cantus composuil, id esl : tle
tancio Christopltoromartyre, de sancta Maria jEgyptiaca. Hisloriam Tobiw, itemque Martyrium S. Siepltani
protomaiitjrh Iteroico pede percurril, el Canlica canticorum aliquanta ex parte anliphonalim modulatus est.
Ex his nihil praeier Visionem slnltts animarum posl morlem, elc, in Bibliolheca sua hodie superesse graviler
apud me questus esl cl. et diligentissimus P. Lombardus, qui et nolavil Joannem snb ulroque Wazelino
sbliaie floruisse, quorum primus monaslerium S. Laurenlii reeere desiit ac obiii annd 1147, alter
aniio 1156.

VISIO

STATUS ANIMARUM POST MORTEM

ET

MIRAGULUM S. LAURENTII MARTYRIS.

(Ex ms. cod. S. Laurentii Leodiensis eruil R. et Cl. D. P. Ccelesiinus Lombardus, ejusdem loci biblio-
ihecarius; edidit R. P. D. Bernardus Pezius, Thesattri Anecdot. tom. IY, parte m, pag. 5.)

1NC1P1T

Visio cujusdam monachi de stalu animarum post mortem.

§ I. In illo tempore fraler erat in hoc coenobio A omnes 'concurrerent, solus ibidem in leclulo suo
Beali Laurenlii, Jnbannes nomine, fiater Gisleberti , relictus est, putantibus iis, qui eum cusiodire susce-
monacbi, qui de pluribus sanclis canttts composuil; perant, quod obdormisset.
cui ex incautela pbleboloroiae accenso ardenlium i Ule autem facttts in cxstasi, id est in excessu
febrium sanguine inflammavit cerebrum. Cum per mentis, vidit se quasi in quodnni veslibulo slare,
quatriduum languor crcsceret; natalis beati Martini cui ante oculos pictura obtendebatur. "Videbat ergo-
episcopi supervenit dies. Jussu ergo abballs sui supra crucifixionem Domini digestam; infra vero
deportatus est in ccllulam secreliorem. Et cum de geslis Sampsonis, mortem ejus, ruinamquc
clangentibus signis ad vespcrlinae laudis odicium donius. Cum hicc altendeiet, quasi snpra vcrticem
179 MANNJS MONACHIS. LAURENTII LEOD. -ffl>
seniiebat slare personam leneiitem in inanu. A tim cum. audiret atlhuc dpo majpra, ecclesiae signa
radium eburneum, et rationem hanc habcntem cum ad bificiura. vesperlinum sub se porro infra per
eircumslanlibus quibusdam : < 0 qiiain delectabiie maximnm.aeris spaijum parili souitti clangere : re-»
et jocundum divinis rebus intendere animttm , cognovit quid esset, adverlilque quod altissime per
quoniam proficuum sapientes quique in talium gesto- nubila linnitus Ille transiret. Cum hoc inienderet,
rum maleriapossent lenere studium, et ad uliliialem non lamei) obliviscebajfur nsceusionis suae, bea-.
animarum suarum dare pulchritudinis eloqtiium. lumqite patronum longissimo intervallo sequens ali-
Hanc inlenlionem et hoc sludium istc habere de- quando non videbal, et cum se euin perdidisse li-
buisset, si suae animae salutem, suorumque fratrum meret, prope ante se senliebat eum.
Qlilitatem cordi habuisset. > Direclo ergo tramite sursum videbalur ascensus
Audiebal ille fraler haec, venitque ci io mente csse, donec ad circulum pervenit, supra qiiem mi-
quod beatus Laurentjus esset. knqtte stnbal atto- rabililer baesit. ^idebatur ei orbis mirabili sonitti
tpiilus,exspcctans quod amplius loquerelur. volvi, voxque resonabat, dicens : < Quis respondebit
§ II. Beatus ergo martyr radiuin quem manu tribulanli? > Sub illo orbe vidcbal aerem lenebres-
tenebat, intenlans ejus capili, sic ait : Qtiis ex cere, et de deorsum quasi quaslam larvas sursum
omnibus sanclis majora libi bona contulit ? Sub versus subsilire. Sed cum volventis supra orbis
cujus urabraculo magis profecisti ? Quis aluit? Quis soranum audirent, sictit deficit fumus, deficiebant,
docuit ? Quis Deo servire te posuit 2 Eatere, in- ct secundum riomen diaboli deorsum fiuebant. Yox
qtiam, si non vis ex praescnti infirmitatc finire vi- illa, vel sonus quasi ignis erat eis, et quasi fulmen
tam. A.a haecille iiUreniuit. Et quid, ait, respondere de ccelo terribil.e. Yidenti et admiranti fratri recor-i
possum qui lani tristia incipio audire, quid boni datio facia esl quod Venefabilis Beda dicil, supra
de caetero.potero sperare ? Beatus equidem Lauren- lunarem circulum daemonum prohiberi accessum,
Uu.s pa,li'onua meus est; i.He me puerum suscepit, cum et beati Pauji aposloli recordaretur dicentis :
ipse nutrivit et docuil, el prx omnibus sanclis < Non est nobis coHuclatio adversus carnem et
gratias. debeo illi. >. sanguinem, sed adversus mtindi rectores tenebra-
Cum haec dixisset, subvenit ei in mente ne rura harum, conlra spirilualia nequiliae in coelesti-
forte illusio esset, qtiod videbat, ccepitque frontem bus, »cogitare ccepit ne forle lioc essetinterliminium
suum signo Qrucis a.rmarc.. A.dhaec beatus marlyr arcens a superisdaamonum accessum. De verbo att-
Laurentius: iNon.frater, phantasmate deluderis : lcin quod audierat < Quis respondebit tribulanti? >
el nobis familiare est signum crucis. Signo ciucis ,Q cum iutelligere sensum vellet, lalera subito mente.
Deus pecnos dignaiusest plura operari. > His audilis percepit intellectum, vox illa contra daemones est,
frater ille miserantibus eumcunclis circunislantibus quaerens quis Deo resistere potest, vel respondere,
ad gen.ua eju$, est proslratus, clamans et petens id esl ralionem cum eo ppnere? Tributaniem autem
«jus raisericordiara, diqit Deuro, quja daemones neque uasttim neque,
Tunq benignissimus beatus marlyr Laurentius ad aequum, sed forte et pro fortitudine sua eos tribu-
voluntalem circumstantium Jlexus est, et jacentem lantem senliunl Deutn.
virgnla tangens : < Spera, ait, ct diffnJere noli: § IV. Ecce autcm a parte orientali sedes longis-
quoquo modo bacleniis vixeris, aut quid egeris, sima apparuil ei iuluenli, supra quam personae se-
interim omilteUii- discuti, el tot annis vita, in cor- debant in. liabitu monacbali. Sedebant silcntcs et
pore prolongabitur libi. Ego inspeclor et testis adero, subtrisles, et sine suppedaneis eorum dependebaut
quomodo de die in diem tua perficietur correclio, pedes. Semi-ralae (sic) et demissae eprum erant f_a,-
tuae salutis sollicitudo, negligenliumque opporttma cies. Habebant sane pro consolalione maxima quod
ct modesla admonitio. Hortim, inqiinm, omnium in purgaloriis positi carebant visu et infestaiione
testis adero, et si frustra fucrit isla vilae luae dilatio, dacmonum, beatam spein retincntes de salvalione
tcrribilis negligentiarum cl conteniplus tui exaini- D sua, consolali, quod eis sublustris habilatio eril in
nntor. > pCBiiitemiasua.
. § III. Hjs verbis fraler i'n spem reductus, jainque i Fueruiit quos ibi recognovit, quique eura vide-
praesumens l(*qui et levare caput: ?. Ecce, i.nquil, runt, sed nec sede moveri, nec ei colloqui praesump-
domine mi, quanta infirroilate deprimor, et uldici- scruiit. Vidil el patrem suae carnis relro projeclum
tur mihi, nrdenliiini febrinm dolore insanabili! — absolvi catenis quibus ligatus fuerat in carceralibus
Quid de praesenti salute, bealus Laurenlius patronus pcenis. lbi diu Iralcr substitit, et de animabus,
ait, dubitas ? Ex hoc nunc incommodo minime mo-. quod nesciebat, iutellexit.
rieris. > Duae sunt egredienlium aniroarum distributiones
Bespondens aulem frater suppiiciler dixit: < Be- scctindum meritorura diversilates, quibuscum om-
nedictioncm dn super mc, bealissime, post quami nibus salus qnandoque futttra csl; sicul egredienles
non polero dubitare de salute. > Quam conscculus; animae, qttae slatim sub daemonum redigunlur po-
surrexit, jamque confidens de gralia patroiii sui adI tcsialem, quibus in suis tormentis et cruciatibus
nulum ejus tnnium praeducem in altum sequi coepit, insullant, minas damnntionemque sempilernam IIIT
senlicbaiquo se per aeris spaira ascciulere, prtcser- tcutant. Harum pcenitciiiia anitnarum gravissima.
181 VlSiO DK STATU AiMMABCM. 182
est, quia «{tiandiu his lorloribus tradilae sttnt, neque A palroni mcrtiil palrocinio liberari. El dum suis
visiialionein angelicani, nequc bicem, neqtte salutis exigcnlibus peccalis damnari debiiisset, ejus inter-
:"spein.habentaliquam.Nec lamen in inferno inferiori veiilu placalo judice felici poeniteiiliae et placidas
demersae sunl, quibus posl aliqnod lempus et ere- purgalioni absque daeraonum incursu traditus est.
ptio a daemoMumcomilatu, et poenitenlia levior in Aller vero propter aiiimi sui iinpatientiam loco
locis aliis indulgelur. • • suo, id esl palroiii, praetulii alium serviens ibi
Agitur ilem purgaiio animarum, quaeve. vitae me- Deo, non tamen culpae ducens sanctum quemquam
rito, velcoinroendalione fidelium,.vel bealissimorum praeferre palrono. Excessit suo tcmpore et ipse,
{-''.ronorum iiilerventu quicta purgationis siiae loca qui procacitatis quidcm linguae inter caelera, reiis,
adipiscuntur. tlarum sors bealissima esl, quia et sed quod pro nichilo deputaverat, sui proprii defen-
spes salulis, et visitalio angelica pro lempore, el sione palroni destilulus, deputatus est cum miscris,
lux eis non deest. Animae, qiiartim felix peeniteniia quorum poenitentiae sors gravissiraa agiiur. sub
csi, quia sine daemonibiis agilur, cum nec eos vi- infestaiione daemonica , numerusque^ annorum illi
dent, nec ab eis lerritnnlur, suspicelur aliquisquod prolongatns esl mullura.
patianlur? Expendunt oronia quae egerunl in bac § VI. Cum b;ec et alia de distributionibus am-
terra contra salutem suam,^ quae miiius egerunl- in B 1 marum didicisset frater, magni ductoris sni recor-
servitwJJei per negligentiam suam. Quam veltent datus secutus est praeeunlem, iulellexitque non eura
se Iiis caruisse vitiis, et obstilisse omnibus peccatis solum esse, sed se praeler eum nullura vidcre. Erat
eiiain minimis! quam vellent omni tempore se as- autem ibt claritas mnxiraa, ad quam ejus pene cali-
titisse divinis servitiis, nec defuisse salletn ullis gabal anitna. Cum ergo anle se bealum patronum
momenlis I Expendunt in fame el siti qtiae bic in- sentirel(nam frequenlius eum sentiebai quam vidc-
diilserunt in cibis el potibus inserviendo ventri, bat), cogitationi ejus incidit quaerere ab eo de con -
quibus splutum esl vinculuin limoris Dei, ul laxata cenlu cceli, an audire possel quod legcrat in Scrip-
sunt frena noxiae voluptati. Expcndunt in niinio turis. Cujus cogitalioni respondens maxiinus ductor
frigore quae hic exarserunt incentivo igne. El ul ait: < Sustine, fraler, quod quaeris, imnginabitur
paucis plurima advertantur, exsolvunt passionibus libi paulisper. > Qui exspectans promissam barmo-
diversis quaecunqtte hic peccaverunt affeclibus illi- niain, vidilanle oculos erectara maximara sphaeram.
ciiis. Suspirant quod non admiitunlur contempla- Erat aulem coloris nurei, non adeo rolunda, scd
tioni Jivinae, cui, cum debuissent, neglexerunt in- longa el ductilis, cujus magnitudo eral quasi lon-
liaerere. Unde nunc cum passione sua eas afiiciunt, gitudo et latitudo alicujus niaximi templi, practer
iiilerim a conlemplatiouis dulcedine suis amaritudi- quod in templo quadratura est non rotundilas :
iiibus reirahunl, irneque Dei eas cogunl experiri fla- quae rotunditas licet duplo longiorquam lalior in
gelluin. Sunl ergo oculi, id esl iiiteiiliones earum illa ccelestis orbis effigiaiione apparebat, volvebatur
ad Dominuni Deum suum, donec misereatur, et vi- celeritate grandi. De cujus inferiori vertice, qui erat
silatione angelica solval eas a passione sua. Bealae acclinis polo australi, resonare coeperunt voculae
enim animae quae passionibus carent, et quae ad modo mirabili quasi de fistulis aeris, si forle cojiso-
Deum, qui est fons vitac, sitiunt, quemadmodum nnrent cytharaedis cylharizanlibus in cylharis suis.
desiderat cervus ad fonles aquarum! El cuiii huic concenlui paulatim reboanti delecta-
Miserrime auiem excipiuntur animae, quae patro- biliter intenderet, repenle a superiori verlice vol-
uos suos, quibus iu hac vita vel commissae sunl, ventis spbaerae sjmites reddi coeperunt voces. Con-
vel se commiserunt, pro qnavis occasione, ut sunt sonabanl ergo voces vocibus Qonficitjnl.esconcenium,
animi hominum non pro perfecta conversatione, qualeni non possunt sestjmare vel cogitnre menles
deseruerum, quia aul daemonibuscommittunlur,duro bominum. Cumque conjubilalio ilta paulatini resut-
proprii palroni carent interventu, aut si parcitur larct, et anima quae hanc audiebal ineffabili affcciu
eis, daemonum tamen persecutionibus exponunlur. prapi I coepissel, repenle praefeptus sonus et spbaeralis
Est aiitein talis persecutio eorum, iil licet miseris efligies conticuil ac dispnruit.
aiiiinabus non queant inferre crucialum, non desis- Piissimus itaque ductor fratrem regyessurura atlo-
lant laiuen eis auferre omnem quietis Iocum vel in quensait: < Eslo lui sollicrtus, etdeyita opprimi
terra vel in mari, vel per aeris spatium. Desiderant nimiis occiipationibus, nrsisit causa inevilabiiis.
animae ad purgationem" in hac terra positae divi- Quod si injuncta possis rectc exsequi, praemissa sem-
num sitienter audire servitium, quibus dolor into- per soljicitudine divini scrvilii, bene lecum erit.
lerabilis esi, cum infestatio, vel timor, vel insecutio' Cum descendes perspalium aeris, si deductore luo,
daemonum tam salubre earum confundunt deside- ubi sit, requireris, responde, quod sanctus Lauren-
riura. lius duclor luussit; ei si daeroones le terrere coepe-
§ V. De duobus monachis frater idem datum au- rint suis phnntasiis, ejus nomcn in faciera inclama
divit exemplum, ne qufe leviter ducat proprium non illis. > Uis diclis disparttit.
babere patronum. Unus corum subitanea el impro- § VII. Jam paulttlum semotus fralcr scrM^^S^,.
visa morle prsevenlus ad judicium esl rapltis; qui tem iniendil, viditque cquitcs econlr^^wlJ^!!*^
tjuatims lubricilati obnoxius fueiit, maxirai tanien lcspon.dit ci statitn cogilalio quod sanc/fii*ja-ai^tosV^
|83 JOANNIS MONACHIS. LAURENTH LEOD. 184
esset qui tali specie apparebat. Appropinquante eo .x eodem intuitum dirigere, diligenterque altendere,
cum suis comitibus, quorum non atlendit numerum Stabat ilidem in medio ecclesiae ejusdera pauper
(sex lamen aut oclo essepotueruni), factus est cer- ccetiis ulriusque sexus, protensisque manibus orare
tissimus frater quod sanctus Maurilius esset. Reve- videbaiuri Dicebat ergo untis eorum erigens faciem
renlerque accedens praesumpla fiducia dixit eis : et palmis complodens contra aliare : < 0 sancte
< 0 quanta fortittido vobis erat in tantae procerilalis Mauriti, magne martyr, cur me non adjuvas? Cur
et integrae juvenlutis corDoribus, milites Christi, non vintlicas de pi-aedonibusqui mc rebus omnibus
quoniam virililer inimicis resistere, et vicloriam exspoliaverunt, nudnmque [capere el occidere
ex idololalns consequi potuisselis, si arrais materia- quaerunl? > Cujtis verbis sanctus occurrens, eum-
ljbus placuissct uli? > Ad-haecdux placidissimus : que, quem lenebat quasi ad altendendum concu-
« Quid, frater, inquit, nonne victoriam de inimicis tiens respondit : < Tu ipse pro posse tuo pessi-
vitae sumus consecuti? liulla nobis victoria clarior mus es praedo et socius furtini, nullum, ubi licet,
et laude dignior esse potuit, quani inimicum sua omittens agere malum ? Vm tibi qui prwdaris, quia
nianu proslernere, et morte corporis vilam animae et ipse prwdaberis. > Item alteri dicenti : < Qttid
acquirere. >, dormis, quid precibus noslris aurem luam obclaudis?
Erat attlem chlamyde purpurea indutus. Quam Quare, o maxime sancle, non respicis miserias nos-
cum frater idem diu inluerelur, ait Mauritius: tras ? Ecce devaslor a malis. Itominibus, cttm pecunia
<Hac veste, quam sic inspicis, milites noslri tem- umiilo annonam ? I Beatus marlyr subintulit: < Me-
poris discernebanlur a populartbus , nec nisi de rito hwc pateris, mirumque, quod te lerra non det
pallio aut purpura licebat militi Romano cbla- glttlit, qui nunquam causw Dei, cujus tu es, et de qua
mydem inler alios habere. > Incidit autem cogi- vivis, fidelis [uisti, in decima delrahenda sacriiegus,
tatio fratri an eum B. Mauritius cognitum baberet. in censu defraudalor , in omni debito servitii subler-
Cui cogitationi ipse placide respondens:< Scio, ait, fugiens, ei ideo sic omni hosli expositus, ul libi sub-
quod sismonacbus de patrocinio beali Lauremii; venire despicial omnis sanclus. > Sic omnibus ob-
sed aliquid querelae habeo adversum te, quia trans- jiciebatquae fecerant, et inde miserias suas coacer-
aclp anno cum praedium ubi ecclesiola npmini meo vabant. Audiebal omnia frater idem diligenlissime,
aedificala est (1), frequenter inviseres, triduum, vel scieus propler se haec ostensa ut sciret quod ne-
amplius illic faciens, nunquam vel semel missarum sciebal; mirabaturque tam subilo se in oratoria
solemnia celebrasti, vel saltem divini servitii horas esse, cujus sedificium omne recognoscebat, et quod
ante altare memoriae meae ereclura decantasli. > r, lam promple a tanlo martyre lalis ostensio fiebat.
Audiens hoc ille, consciusque hoc verum esse, quod In hac admiralione positus subito se vidil essecum,
«juidem elipse olim perpenderat, sed taedioquodani, sanclo et comilibus ejus, ubi primo fueral ei locu-
et quia aniraus non erat ei in loco illo, neglexerai, itis
culpaequam recognoscebat, obtendens excusationem § VIII. Ilerum mirae dignalionis et modegtias
lianc sanclo marlyri reddidit satisfaclionem : < Non sanctus per cogitalionem sciscitanli ei plura dixit
pones in animo, domine, ijauc servuli lui offensam, quac ad evitandam invidiam et incredulilatem prae-
quo.d si perpendere digneris quara sustinui conira- termissa sunt, non quod utilitalis habercut pluri-
dictionem, aflliciionem, et lentationem in anima nium.
uiea, cum esset praedinm illud sub cura mea, non Sensit frater idem dolere sibi pedes, petiilque
aggravabis cor luumsuper me ex hacnegligentia.i bumiliter pluriraum ut benediciionetn sibi daret, et
Placido ergo vullu annuens B. Mauritius dixil: signum crucis sttper doloretn ederel. Ad haec placi-
t Facile tibi htijus offensae do veniam, quia satis dissimus : < Nullum est, inquil, periculum doloris
superque istius piaculi exsolvisli ptenam. > Ac ille hujus. > Confirmatum ergo benedietione et obtesta-.
respondit: t Cum tam exigui oratorii memoreris lum de salutis solliciludine, reverenter adoran-
ila, ut attendas quse aguntur illic; mirabjle est cur D tem emisit a se, et cum paululura processisset,
pauperes colonos praedii ejtisdem non proiegis'; cur disparuit.
inimicis, eorura non palam facis, quod curare digne- Frater aulem subito a superis elnpsus diclo cilius
ris ipsius loci. > Ad quod respondens beatus mar- descendit. Monslrabanttir ei in aere, qui a daemor
tyr : t Non inimicis, inquil, sed tibi palam faciam nibus pervagatur, cadavera jacentia, ubi videri po-
quod nescis. > lcrat humana miseria. Imaginabanlur illic corpora
His dictis vidil se rcpente in ipso oraloriolo cum ' voLupluosorum suaviler vivenlium, et in luxuriis
sanclo Maurilio esse. Slabat autem sanctus Mauri- ea enulrientium : baec illic videbat projecta, aliqua
tius innixus Iateri allaris, quod esl versus viam, corrosa usque ad pectns, vet solum ventrem relie-
tenens ipsum fratrem dextera contra lalus suttm tum. De aliquibus aliqua raptabantur a dacmonb.
quasi laclenlem ptteruro direcla facie ad populum, bus : insuhabant ei, quem per linguam trabebant,
tjui videbatur per ecclesiara stare, jtibens fralri falsa lestimonia , perjuria , ca3leraque imprope-

v (t) Hoc est in Wasega pngo, in Namurccnsi co- Mauritii, praedium istud adhuc nostrae Ecclesiaesub-.
Ki.ilatu sito, ubi eral ecclesiola sttb litulo Sancii dilur.
185 GUILLELMUS ABBAS S. THEODOBICI.— PROLEGOMENA/ 183
rantes: quem pcr fauces, de nimio cibo et poln ; A ccepil sanguinis fiuxum, quo per lotura longissiroa
qtiem per oculos, de immtindo visu; quem per ma- noctis spatiuin conlinue fluente mane similis mor.
nus, de illicito opere. 0 quanli erant virl el femi- luojacens, utpoie sanguine vacucfactus, somno ci<
noe, quorum dilacerabantur loca genitatia 1 Quis boque pene jam seplimo die non usus, biduo per
boc videns non admjrabilur ? quis audiens non vices paululum turbatus est, sensu intercepio va-
emendabiiur ? cuitatis simulacris. Dandai est venia humanae fra-
Tenebal fraler m memoria quod oealus patro- gililnli, quae siccato cerebro et corpore vacuo et
nus ejus reverlenti (si de ducalu ejus quaereretur, sanguine non valet subsislere sine periculo viiae.
ul se nominarei) injunxerat, Hac fiducia fretus, in- Diligenler ergo cuslodilus, post biduum ccepit,
territus transibat. Sed cum ad hoc ventum esset conlra spem eorum qui eum viderant, quasi revi-
Vt corpus intraret, coeperunt se oslendere quaedam viscere, tenuiterque somno ciboque uti. Inde per
dirae facies, personae tefribiles, uncis manibus eum dies convalescens ubi primum poluit, aCcilo fratre
corripere conitentes. Quibus ipse in faciem nomen uno, ea quae videral excipere eura fecit in tabellis,
stii ductoris, id csl: Laurentius tnariyr, inclamavit : ne forle exciderent iIII; quaepostea relegens scripto
quod quasi fulmen de ccelo eos ppnitus dispulil, ntfb tradidit addens h;cc narraiioni : < Sicut meae poies-
ulira apparuerunt illi. Ipse autem stibito ncscio " lalisnon fuit infirmari, viverc, vel mori: ita non
quo ordinese sensit in corpore, et quasi evigilans fuil meum videre et referre, per aerem ascendere
erecto capite percubiculum ccepil respicere, ad- vel descendere. Unura est pro certo, quia nisi exper-
niirans, ubi esset, unde venisset, aut quid vidis- tus fiiisscm, non limuissem, nisi vidissem, non re-
sei. lulissem. Caeterum non praesumpsi sublrahere quod
§ IX. Secum itaque quod viderat revolvere forte alicui poleril piodesse. Arbilrio vero legen-
coepit et aliquibus fratrum aliqua retulit. Sed cum tium judicium subjacet sttani adhibere vel fidem
prae infirmitate diu loqui non posset, jussum est ttt vel derogationem. Omnes tnmen slabinms ante iri-
fieret ei quies donec levius haberet. Cum triduo in bunal Christi, nec disculietur meritum videndi setl
augmentolanguorisdecubuisselquartovesperascente vivendi. >
die in sudore positus niultura de naribus eraitlere

INTRA ANNUMDOMINI MCXLVIII-MCI.il

GUILLELMUS

ABBAS S. THEODORICI PROPE REMOS

NOTITIA

'FABRIC, Biblioth. med. et inf. Lat., lom. III, pag. 167.)

Guillelmus, abbas S. Theodorici, ord. S. Bene- C et fratres de Monte Dei, Carthusianos, de vila soli-
dicli, in Monte Aureo prope Remos , ab anno 1120, taria inler S. Bemardi Opera et sub Bernardi no-
inde faclus circa 1157 in graliam S. Bernardi, mine saepius proclierat : a Mabiltonio verisimilius
amici sui , roonachus Cislerciensis in coenobio vindicata Guigoni priori Carlhus. et sub ejus no-
Signiacensi, diem obiit anie Bernardum, h. e. ante mine in Ires tributa libros exhibelur. Tissierium et
annum 1155 (1). De eo Bulaeus tom. 11 Ilist. Aca- jam pridem Henricum Gandavensem cap. 10 De
dem. Paris., pag. 743, et Oudinus tora. II, pag. scriptor. ecclcs. el alios apud Trilhemium, tit Guii-
1134 seq. lelmo tribuerent, permovit prologus a librariis prae-
Scripta ejus haec vulgala surila Bertrando Tissie- missus votumini ex Guigonis et Guillelini conslanli
rio, sive Textore, lomp IV Bibliolhecae Cistercien- luctibraliouibus, et ex utriusque contextus prologo,
sis, Bonofonte, 1669, fol. in quo et atiorum suorum opusculorum facit Guillel-
1. Tractalus sive Epislola ad Haimonem priorem mus mentionem.

(1) Emendandura quod aptid prajslantiss. Cavcum ad annuni 1140 legitur, Ordinem Cisterciensem in*
duisse an. 1155.
187 GUILLELMUS ABBAS S. THEODORICi. 188
2. Speculttmfidei. A 11.;Commenlariusin Epislotam ad Romatws, cujos
3. jEnigma fidei. mentioin appendicead Heniicum Gandaveiiseni,c.6.
4. Meditaiionum liber , editus pridem Lovanii Praeter haec a Tissierio vulgala , exstat ejusdem
1546, Antwerp. 1550, 1590, atque recusus in Bi- Guillelrai Comnienia:iut diversus a superiore tn
bliethecis Patrum, ut i.n Lugd. lom. XXII, pag. Cantica caitiicorum , et duptex quidem, unus ab eo
1143-1159.. Guillelnius ipse , Medilaliones, Novitiis collectus ex scriptis S. Ambrosii, ataue ediius. nd
ad qrandum [ormandis spiritibus, non usquequuqtte calcem Operum S. Ambrosii, iQm. I, edit. Bener
inuiiles appellat. _ dictin., pag. 1545-1618. Inchp.: Non Itic faeditaits
5. De natura et dignitate amoris divini, iiidem iltcentiva , ted caslilaiit celebranlur mytleria. Aller
Lovan. et Anlwefpiaealque in Bibliothecis Palruin ex libris S. Gregorii papae, quem inler veteruin ali-
el edil. Lugd. 1159-1163, nec non inter S. Bernardi quoi Galliae et Belgii Scriptorura opuscula sacra
Opera, toin. V, edit. Mabillonianae, pag. 256. vulgavit Casimirus Oudinus Lugd. Bat., 1692 , 8°.
8. De conlemplando Deo /i.fr<-r,Uidem inler S. Ber- Incip. : Potest per os Dei unigenitus Fiiius desi-
nardi Opcra, toro. V, pag. 246. Hic enim est qui in gnari.
codicibiis quibusdam Liber Soliloquiorum Bernardi De Vila S. Bernardi liber I, desinens in annum
inscribilur. B 1130, apud Surium, 20 Aug., el cum S. BernardJ
7. De naiura corporis et animm libri 11, ad Theo- Operibus saepiuseditus.
philum. Opusculmu Senieniiarum (2) de fide ex S. Au-
8. Disputatiq Calholicorum Patrum "conlra Petri gustitw, Thomae BJampino ut in appendice ad ulti-
Abwlardi dogmata , libri III, ad Hugonem arcbiepi- rauin S. Auguslini loinum ederet, Iradidisse se
scopuin Rothomagensem, cum praemissa epislola ad narral Oudinus lom. II, pag. 1438. Nihil autem lalo
Gaufridum Carnolensem episcopum et ad Bernar- invenio in Augustino Benedictinorum, nisi in appen-
dum abbalem Claracvallensem,qua eos ad oppugnan- dice ad torouin sexluro , pag. 782 seq. Miscellaneas
dam theologiam Abaelardi hortatur, quod et ambo sententias incerli auclotis, opusculuin breve, et mo-
fecerunt. HaecGuillelmiepistola.circaannum Christi ralis potius quam dogmalici argumenti.
1139 data , etiam inler S. Bernardi epislolas 591 Guillelmus ipse praeterea scripsisse se teslatur li-
(jn edilionibus Mabillonianis 326) legiiur, cum bellum De sacramento altaris, quero roemorat eliam
Bernardi responsoria , qua illius consiliuro alque Trilhemius cap. 583 , et Carolus Vischius pag. 157
operain leslatur sibi probari. Bibl. Cislerc., qui addit eliara librum conlra erro-
9. De erroribus Guillelmi de Conchis, de quo supra .p res Gitberti Porretani.
pag. 138 seq., 144 seq. ef tom. I, png. 408. Ad hunc Guillelmum non modo plures epistobs
10. Eoajosiiio in Camica canticorum, quod alio scripsit et ab eo qccepit S. Bernardus, sed eliani
opere adversus Abaelardum suscepto iinperfecluni illi dicavil Apologiam suara adversus monachos
reliquit, ctitn venisset ad verba in , 3 : Num quem Cluniacenses, tom. I edit. nova:, pag. 531, et li-
diligit anima mea, vidistis .'Incip., Os sponsi, iqspi- bi-uin De gratia cl aibitrio, pag. 609.
ralio Christi.
(2) Trithemius quoque posl Guilleltni Spetulum fidei, et dZnigma fidei, memorat ejus'librum Senten-
fiarttm fidei.

NOTITIA ALTERA IN GUILLELMUM.

(Ilisloire tittiraire de la France par des religieux binidiclins, l. XII, p. 312. Paris, 1763,4°.

§ I. Hisloirede savie.
Guillaumc(2*), ne de pnrenls nobles a Liege , vint faire ses eludes a-Beims avec Simon son frere. La vio
cdifianle qifon menaii a Tabbaye de Sainl-Nicaise dans la meine ville, les ayant louclies l'un eirantre,
ils y embrassereni Telat monaslique. Leur merite perga bientol a travers le voile dont ils s'efiorcaient de
le couvrir. Tousdeux furent clus abbes Pan 1119 (5) , Simon, de Saint-Nicolas aux Bois dans le diocese
de Laon, Guillaume , de Sainl-Tbierri pres de Reims. Cclui-ci n'etait encore que simple eludiant a Saint-
Nicaise , lorsqu'il alla voir pourla premiere fois S. Bernard, et lia avec lui cetle elroile ainitie qui dura
lotiie leur vie. Guillaume aurait bien souhaiic des lors pouvoir se fixer aupfes du saint; mais ia Providence
lit loiijours nalire des obsiacles a ce dessein, qu'il conserva dans le coeur tant qu'il en jugea l'execuiion
possible. La dignite abbaliale , loin d'en aflaiblir les traces , ne servit qu'a les forlifier. Insensible aux
distinclions, il soupirait sans cesse pouretre decbarge d'un cmploi qu'il n'avait accepte qu'a regrei. Son
elevaiion fui de pres suivie d'une maladie longue et facheuse. La nouvelle en-etant venue a S. Bernanl, il
lui envoya son frere Gerard pour l'inviler a venir a Clairvaux ^3*), avec assurance qu'il y seraii-proniplc-
ment dctivie de tous ses maux, ou par la morl, ou par uiic guerison parfaite. Pottr une ame altachee a la
(2*) Gall. CUr. nov., I. IX. p. 187el 016. (3*) Bcrn. Opp. vol. II, p. 108S.
(5) Bern. Opp. vol. II, •). 298.
189 PROLEGOMENA. 190
lerre 1'allernntivc aiirait eu snns doute qnelque chose d'elTi-aynnt. II n'en fut pas de m&nc de Guillaume.
II obeil sans hesiter, vint a Clairvaux, et y recouvra la sante sous les yeux ei pnr In priere du snint abbe.
Ceci arriva dans le carfime de l'an 1120. La merne annee, et peu apres son retour, il apprit que saint
Bernard el.iil lui-ineme aux portes de la inort. II revint en diligence comine pour recueillir ses derniers
soupirs. Mais a son arrivee les sympiomes funestes avaient disparu. La convalescence, qui ne se fit
pasaltendre longtemps , acheva de dissiper ses alarmes. On peut juger combien elles furent j*randes par
le zele cxlraordinnire qnll lemoignail en loute rencontre pour les inte>els de cet iltuslre ami. Plus jaloux
desa reputation que liii-ineiiie, on ne pouvaif y donner atteinle sans lui causer ta plus vive doulcur. Les
religieux de Cluni censuraienl en qnelques points la conduile du saint, nolre abbe ne lui donna poiul de
repos qu'il n'eut mis ln mnin a son Apologie conlre leurs reproches (4).
Cet aitnchement de Guillautne pour In personne de ce grand homme etail fonde sur la plus haute idee de
ses lumieres el de sa verlu. Saint Bemnrd fnisnit reciproqiicment un grand cas du merite de l*nbbe
<leSnint-Tbierri. <Comment, ccrivnil-il a 1'abbe de Cuissi fep. 79), vous etes-vous avise de consulter-
une personne anssi eloignee de vousque je le suis, ayant a votre porle Guillaume, abbede Saint-Thierri,
cet homme excellent qui joinl a une rare prudence et a une egale habitete l'affection la plus sincere pour
volre maison? > Oger, chanoine regnlier, nyant voulu s'excuser aupres du saint d'avoir communique sans
son ordre un eerit dont il lui avaitfail conlidence .*<Eb ! pourquoi, repondit 1'abbe de Clairvaux (ep. 88),
nioii petit livre crnimlrail-il les yeux d'une personne a qui je voudrais pouvoir decouvrir le fond de mon
coeiir? Vous ne connaissez pas assez mes senliments pour 1'nbbe de Snint-Thierri. J'aurais mille biens_k
vous dire de lui.si les liornes d'une lettre me permellaient de m'elendre sur son sujet. > II prie ensuiie
Oger d'aller voir cet ami commun alin d'examiner ensemble son ouvrage et d'y corriger ce qu'ils juge-
raient en avoir besoin. On remarque les memes sentiments d'eslime el de dcference dans la lettre qu'il
ecrivit a Guillatime lui-mfiine (5), pour 1'engager h revoir son traite De la grdce el du librc arbitre. Enfin,
si l*on vent voir les effusions de coeur tes plus lendres d'un ami parlanl a un am<. il Jfaut lire la jeilrc
(ep. 85) oit il repond aux plaintes que Guillaume lui avait faites sur 1'indifference qu'il lui supposait a son
egard. Tel etait le reiour de saint Bernard envers 1'abbe de Sainl-Tliierri.
L'an 1130 les Benedictins liiirent teur premier cbapilre general a SainlMedard de Soissons. Guillaume,
l'un des presidents de cette assemblee, signala son zete par les sages reglemenls qu'il y lil iaire. On
s'imaginerait qu'a son relour il ne s'occupa qu'a tes faire observer dans sa maison, cependant ce ful alors
qu'il pensa plus serieusemenl que jamais a se relirer a Clairvaux. II en ecrivit a saint Bernard (ep. 86).
Mais la reponse ne fut nullement favorable a ses vues. L'abl>ede Clairvaux lui manda qu'il persistait dans
le meme sentiment ou il savait bien qu'il eiait; que l'un et raulre ils devaient preferer la volonle divine a
la leur; qu'il ne conrrail aucun risque en suivanl ce conseil, au lieu qu'il s'exposerait beaucoup en sacri-
fianl a son adrait particulier le soin des ames donl la Providence 1'avail cbarge. Guillaume parul se renilru
a cel avis, et se fit effeciivement violence durant les cinq nnnees suivnntes pour s'y conformer; mnis a la,
fin ramour de la vie privee triompha dans son coetir. 11abdiqua l'an 1135, et alla se confiner, non k Clair-
vaux, ou il prcvoyaii bien que sa demarcbe ne serait point approuvee, mais a 1'abbaye de Signi du meme
ordre, ati diocese de Reims. La, suivaitt le t^moignage d'un ecrivain domeslique (6), il parlagea lout SOR
loisirentferetude ei la contcmplalion.
Du fond de sa retraite il ne' cessa point de veiller aux interels de In religion. Persuade qn'un solitaire,
plus que lout autre, esl oblige de la defendre suivant la mestire de scs talenls, il employa les siens avec
succes pour repousser les assauisqn'une nouvelle metliode de raisonner coinineiieait a lui livrer. Ce fut luj
qui sonna 1'alarme conlre les ailentais (1'Abailard, qui le mit aux prises avec rabbe de Clairvattx, cl qui
dans la stiite lui porla lui-meme les derniers coups. U exerca son zele aussi beureusement conire
d'autres novaleurs de son temps, comme, on le verra dans le dclail de ses ecrits. C'cst Ia que nous rescr-
vons a prouver qu'il vivait encore en 1148. On n'a rien de plus precis loncbant la date de sa inort, sinon
qu'elle prcceda celle de snint Bernard, arrivee le 20 aout de l'an 1153. La Cbronique de Signi la rapporte
en ces lermes : < Guillaume s'elaot sainlement endormi dans le Seigneur, son corps ful enterre dans le
cloilre, pres de la porte du cbapitre. t Mais quatre-vingts ans aprcs sa mort, Gilles, IX* abbe de Signi, fit
transporter ses osseinenls dans rinterieur de 1'oraloire, avec ceux d'Arnonl, abbe de Saint-Nicaise, et
de Gerard, abbc de Florenne, et les mit dans un sepulcre bonorable, t;i quadam theca honore debito sepe-
livit (7).
§ II. Ses icrils.
La plume de Guillaume a produit un grand nombrc d"ecrils presque lous excellents, dont il nous a donne
Itii-meme le calalogue, sans prejudice de ceux qui sont venus depuis qu'i( 1'eul dresse. IIs ont ete rectieillis.
potir la plus grande parlie dans Ie IV8 tome de Ja Bibliolhique de Cileaux, imprimee k Bonnc-Fontaine
i'nn 1669.Nous snivrons en les detniIlantl'ordrequ'ilsgardent entre eux dans celte colleclion, quoique diffeW
rent de cetui que rauleiir leur donne, ci oii il parail Ies avoir publies.
I. Le traite de la Vie solitttire, en forme de lellre, adresse aux Cbarlreux du Mont-Dieu. Ce traile, dont
les uns ont voulu faire lioiineiir a sainl Bernard, les autres au venefable Guigues, apparlienl rcellemenl a
notre aiiteur. Nous ne repeterons point ici Ies moyens qui ont ete employes pour elablir ce poiol de
criiique. On a pareilleroent fail voir que la dale de 1'ouvrage ne peut devancer fan 1144, puisque le pro-
logne sUidresse a llaimon prieur du Monl-Dieu, qui succeda celle annee a Geoffroi. Dans ce prologue,
Guillamue declare qu'en coniposant son ouvrage il a eu moins en vue Ie corps des solitaires de cette
niaison, Irop eclaires, selon lui, pour avoir besoin de ses lumteres, que son frere Elienne, l*un d'entre
eux, et sansdoule le ptus jeune. II fait ensuite reiiumeraiion des livrcs qu'il nvnit coniposes jusqu'alors, ct
doni il leur conseille la leclure Cet article mnuque, a la verite , dans quelqnes exemplaires inanuscrils;
roais comme il se rcnconire dans Ies plus anciens, rien n'ob!ige a lo rejeter a titre de fourrure. Cest la fe-
marque de D. Mnbillon, qui a fail reparaitie ce. prologue entier, avec le traite, parroi les ceuvres supposees
de saint Bernard (8).
Le corps deTouvrage est partage, dans la Bibliothsque de Cileaux, en trenle-deux chapiires, que D. Ma-

(4) Bern. Opp. vol. I, p. 527. - (7) Chron. Signinc.


(S)lbid.,\t. 605. $) Bcin. Opj.. yol. 11,p. 135,.
(6) Cliron. Signjac.
191 GUILLELMUSABBAS S. THEODORICI. 132
billon a rtfduils a seize, avec des sommaires beaucoup plus clairs et plus precis. On y tronve d'abord des
principes generaux stir la vie religieuse. t Votre profession, dit l'auleur, est suhlime; elle s'eleve jusqu'aux
-cierix, elle egale en pnrete l*elatdes anges. Vousn'avez pas seulement voub la sainteie, mais la perfection de
toule snintele, et le combie mSme de la perfeclion. Votre condilion n'est point de languir dans la pratique
des preceptes ordinaires, ni d'examiner ce que Dicu vous commande; mais de rechercber ce qu'il souhaiie
de vous, et de vous ettidier a connaiire en loute occnsion quelle est sa volonle, ce qui est bon, ce qui est
agreable a ses yeux, ce qui est parfait. Aux amres il suffitde servir Dieu; potir vous, un de vos devoirs
essenliels esl de lui 6lre int-imement unis. Aux autres, c'est assez de croire en lui, de savoir qu'il est, de
1'aimer, de 1'adorer; pour vons, le connafire, te comprendre, le savourer, en jouir esl volre partage. > II
fait voir ensuite qu*une sociele naissante ne saurait praliquer ses devoirs avec trop de ferveur, parce que
son exemple doit servir de regle a la posteriie,
Entrant dans Ie detail des ohligalions raonastiques, il disiingue trois e"lalsde la vie du cloitre : l'animal,.
le raisonnable et le spirituel. Le premier est celui des commencanls; le second, de ceux qui sont nvances
dans la vertu; le troisieme, des parfaits. Tout ce que dil Guillaume sur chacun de ces etuls, qui font lc
parlage de son livre; est admirabte, et perdrait trop a eire abrege. Nous renvoyons a 1'ouvrage meme les
lecteurs curieux de s'instruire et de s'e*difier.
En partant. de la forme des cellules, notre auteur fait une sorlio sur celles dtt Mont-Dicu, trop somptuenses,
a son gre, et trop peu conformes a 1'espril de pauvrele. II conseille de les delruire, ou d'en changer la,
destination, en les reservant pour loger les mnlndes.
Gerson, dans son sermon de la Cene, pense qu'on doit Iire avec precatilion ce que Gnillaume avance
louchant la ressemblance de 1'homme jusie avec Dieu. Mais on n'apercoit dans cet endroit que le langage
coramun des roystiques, et l'on sait assez que leurs expressions nedoivent pas loujours etre prises a la leitre.
Ce Iraiie se rencontre dans louies les editions de saint Bernard. II est de ptus a la lete dn VI" voluroe
de la Bibliotheque de Citeaux. Enfin, on le voit a la suite de la Begle de saint Benoit avec 1'opuscule de
Hngues de Saint-Victor De modo orandi dans un volume tn-8*>,publie chcz Bade Ascensius, a Paris,
l'an 1521 (9). Pour le mettre a la portec de ceux qui n'entendaient point la langue latine, on en donna, des
le siecle ineine de 1'auleur, une traduclion francaise, dont on conserve un exemplaire manuscrit dans la
hibliolheque des Jcsuites du noviciat de Paris. M. Le Beuf en a publie le commencenient dans le XVII*vo-
lume des Memoires de 1'Acad^mie des Belles-Letlres (p. 721). Cette traduction est vraisemblablemenl la
mdme que celle que D. Martene dit avoir vue parmi les manuscrits de la Cliarireuse du Mont-Dieu (10).
Dans le dernier»siecle le sieur Lami fit une nouvelle traduclion de ce traile , qui fui ires-bien accueillie,
et dont il y a deux edilious a Paris, la premiere eu 1651, chez Anl. Vitre, Ia seconde en 1656, chez Pierre
le Petit. L'une et 1'autre sont en un volitme t'n-12, qui comprend de plus deux ecrits de saint Bernard mis
en francais par le mcme traducteur; savoir, celui de la Conversiondes mwurs, et le traite des Commande-
ments et de la Dispense. Dans une dissertalion qui sert de preface a ce recueil, on s'efforce, mais sur des
raisons frivoles, de revendiquer 1'ouvragequi nous occupeh Pierre, abbe de Celles, et depuis eveque de Charlres..
II. Un recueil de Miaitations, au nombre de douze, sur divers sujets ,de piete. Guillauroe, parlant lui-
noSinede ces Miditations dans le prologue du precedent traite, dit qu'elles sont uliles pour former 1'esprifc
des moines a la priere. Ce jtigement ne dit rien de trop : 1'estime qu'on a toujours faile de cet ouvrage Cst
nileslee par la miittipiicite des edilions. II parul pour la premiere fois a Paris, sous le nom de S. Bernard,
en 1499, chez George Mithelius, en un volume in-8°. Depuis il fut remis sous presse a Louvain, in-16,
avec les Midilations de Guigties, en 1546; a Anvers en 1550, 1589, 1590; a Paris en 1600. Nouvelles
eilitions dans toutes les grandes Bibliothiques des Pires, y compris celie de Lyon , au vingl-deuxieme
tome de laquelle il se trouve, sans parlei de la Bibliothique de CUeaux. Nous remarquerons encore qtt'elles
ont ete mises en frangais par Jean Guitot, et pubtiees sous Ie nom.de S. Bemard, a Rouen, i'an 1627, en
un volume in-16, ii la suite des Miditations attribuees a S. Augustin et de celles de S. Anselme.
III. Un livre De la maniire de contempter Dieu. Les anciennes editious de S. fiernard, d'apres quelqucs
manuscrits, le donnent a ce Pere sous le tilre de Ltrre des soliloques. L'editeur de la Bibliotbeqite de Ci-
teauxTa reslilue le premier a Fabbe de Saint-Thierri; mais Pexemplaire sur lequel il l'a publie n'eiait pas
enlier. Dom Mabillon en a donne depuis une edition complete pnrmi les oeuvres supposees de S. Ber-
nard (10*).L'ouvrage est compose de dix chapitres, qui routent uniquement sur les caracleres de rainour
divin. L'auieur y debile une spirilualite ires-deliee, et neaiimoins tres-solide. On voit qu'il a pris poiir
modele les Confessiont et les Soliloques de S. Augustin. Notts nous contenlerons d'exlraire de ce livre
les paroles stiivantes, ou l'on marque energiquement la difference des vertus du pnganisme et de celles
des chreliens. < Les philosophes, Seigneur, ont aulrefois cultive la justice el par un mouveinent d'nroour,
et par la pratique des ceuvres qu'elle prescrit; jusque-Ia qu'ils disaient eux-nieincs de ces ceuvres : Les
bqns hdisseni le piclti par amour de la vertu. Cependant ils sont convaincus de n'avoir pas aime veritable-
iqenl la juslice, parce qu'ils ne vous ontpas connn, vous qui etes la source et 1'origine de la vraie justice,
vous a quj elle doit etre rapportee comme a sa derniere lin, vous, en un mol, sans lequel toutes nos justi-
ces sont comme les choses les plus souillees. Ces horomes, en effet, n'avaient poinl la foi qui opere par
Jn charite, quoiqu'ils lissent parade d'un cerlain amour du bien, et que quelques-unes de leurs oeuvres
fussent conforraes attx loix de 1'lionnetete. Mais comme elles ne partaicnt point du principe de la vraie
justice , ni ne tendaient a la fin de cette meine justice, ces hoinmes s'egaraienl avec d'aulanl moins de
ressource quMs couraient avec plus d'ardeur hors de la voie. Gar la voie unique, Pere loiil-puissani,
c'cst volre Christ qui a dil lui-nienie: Je tuis la voie, la veriti et la vie (11).
(9) On voit h 1'abbaye de la Couture du Mans un Sed convincuntur justitiam non amasse quia
exeroplaire parfaiieinenl conforme a cclui-ci, date non noverunt te, a quo fons et origo, et in queni
de l'an 1519. II y a bien de 1'apparence qn'ils n'ap- finis et recursus verae jtistitiae, et sine quo omnes
partiemierit point a deux edilions differeutes. justitiae bominum sicut panntts menstruntae. Non
(10) Voy. tit., p. 115. enim habebant (idem quaeper dileclioiiem operaiur,
(10*) Bern. Opp , vol. 11.p. 233. licet affectatum quemdam amorem etopera quaedam
(11) Philosoplii inundi hujus olim enm (jusliiiam) haberent honestalis; quae quia » fonte verae justiiiae
colueriint, et affectu amoris et effectu operis, ih non prodibant, et ad verae jnstiti;e finem non ibant,
tantumuldicereturabekdeeis: lanlo desperalius errabaut, quanto fortius e&ira
viam currebant. Via enim, P.ater, Cbrislus tims qui
Odentiit pecfare bom virlutit amore. dixil: Eao sujn %<ia,veritas et vila.
195 PROLEGOMEiNA. 104
IV. Le traite de la naltire el de la digniii de .iamottr. Cest une suilc de 1'ouvrage precer.ertt. 11est
disiribue en viugt chapitres dans la Biblioiliique de Citeaux, et en qninze dans la nouvelle edilion de saint
Bernard (12). L'nuteur y monlre en quelle maniere et par quels degres on peut s'elever jusqu'a la per-
feclion de 1'amoiir en ceile vie. On le rencontre aussi dans toutes les edilions de S. Bernard, a comiuencer
par 1'edilionde Jean Tiraqueau.
V. La phytique du corps et de idme, ou traiie de Ia connaissance de soi-meme. Guillaume dit lui-mSme
qn'il avait divise cet ecrit en deux parties sous le nom de Tbeophile. La premiere traile de la structure
du corps humain : c'cst un ahrege d'anatomie assez superuciel. On y voit que les pbysiciens d'alors coin-
piaieni deux cenl quaranie et un os dans le corps de riiomme, sept paires de nerfs qui parienl du ccrveau,
trenle el une paires el un impair qui prennenl leur racine daus la miqiie du col. I/auleur, dans ln seconde
partie qui conceme la physfque de l'ame, dit que les betes semblent agir par un mouvement volontaire,
inais que la raison parfnite ne se renconlre que dnns rtiomme, que 1'ame differe des sens, qifelle est tout
entiere en cbnque pnrtie du corps, qtfelle a ete creee a rimage de Dieu, que les vices qui sonl en elle
n'appartienneni point a sa nalure primiiive, quoiqu'ils fornienl celle des betes; qu'elte est faite pour user
des crentures et jouir de Dieu seul. 11explique ce que c'est que la reclitude d'esprit. 11fail consister la
diffcrence de l'ame henreuse et de l'ame malheureuse en cetle vie, dans Ia diffeVencede son ainour. II finit
par une peinture toucbante du bonbeur des sainls et des miseres des damnes.
VI. Le Miroir de la foi. Cest, a proprement parter, un traiie des Irois verttts Iheologales. Ces verlus,
dit 1'auteur, nc vienneni point de nous; elles sont 1'ouvrage de la grace. < Si donc vous voulez le bien,
< 6 hoinroe! et si vous croyez conime il faut, cela ne depend ni de votre volonle, ni de votre course, inais
< de la misericorde de Dieu. II est vrai que si vous ne voulez pas croire, vous ne croyez pns; et que vous
< croyez, si vons le voulcz : mais vous ne croirez jamais, si la grace ne vous previenl; parce que personne
t ne vient au Fils, a moins que le Pere ne 1'altire. El comment l'allire-t-il? En c.reant en lui cette volonte
< libre par laquelle il veul libretnenl ce qu'il veul; ce qui fait que le bien qtfil veul appartienl k sa vo->
< lonie (13). >
VII. VEnigme de la [oi. L'exceIIence el la simplicite de la foi sonl l'obj'et de cel eerit. Guillaume avoue'
que cette foi se trouve bien plus herissee de difficultes dans les ecrils des SS. docteurs que dans les divines
Ec.rilures. <Je ne vois point dans celles-ci, dit-il, le nom de Triuite; je n'y trouve poinl que le Pere, le
Fils et le Saint-Esprit ne font qifun, si ce n'est dans 1'epitre de S. Jean, oii il est dil illyena trois qni
rendeni limoignage dans le ciel, le Pere, le Verbe, et le Saint-Esprit; et ces trois ne font qu'un. Mais cela
ne se rcncontre point dans rancienne version. Je ne parle au reste que des noins, Cl uullemenl des choscs
qu'ils exprimenl, car les Ecrilures attestent que Dieu le Pere, Dieu le Fils, el Dieu le Sainl-Esprit, ne
font qifun seul Dieu. Mais elles ne parlent poinl de trois personnes dans la Divinite; elles tie font pareiile-
nient aucune mention de leurs relations, ni du fameux Consubslantiel, el d'aulres semblables mots que la
necessite de repousser les nouveaules des beretiques a oblige dMmaginer. Car je suis bien assure que sans
cela les Peres s'en seraienl abstenus. Mais je respecte et reeois ces expressions coinme le signal de la foi. >
L'.iuteur conlinue dans la suile du livre a discourir sur le mystere dc la Trinile, qu'il explique d'une
maniere forl orthodoxe, et beaucoup pius claire que les raisonneinents sublils des scolastiques de son
temps sur ce mystere.
VIII. Les livres d'Abailard eiant tombes entre les mains de Guillaume l'an 1139, II fut exlremement
choque de ia doctrine qu'ils renfermaient, et prit aussilot la plunie pour les refuter. II adressa son ou-
vrage a Geoffroi, ev^que de Chanres, et a S. Bernard, par une lettre eeriie de ce slyle pathetique el ve-
henient, qui janiais ifest mieux employe que pour la defense de la religion. < Ccsl, leur dit-il, avec une
cjilreiiie confusion queje me vois force par volre silence et celui de lous les antres, de vous pnrlcr d'une
affaire importnnle qui interesse lous les lideles en cominun. Elait-ce a un bomme de neant lel que je le suis,
ii vous prevenir , vous qui etes mes seigneurs el n.es Peres ? Mais d'un autre cdte , cominent puis-je me
tairea la vue des dangers que court, sans que personne s'y oppose, la foi de notre coromune esperance ;
cette foi, dis-je, que Jesus-Chrisl a scellee de son propre sang, pour la defense de laquelle les apotre* el
lesmartyrs ont verse le leur, que les veilles et les travaux des SS. docleurs ont transmise pure ct sans
lache au siecle malheureux ou nous vivons. Oui , je seche de douleur au dedans de moi-ineine ; et le
saisissement de mon cceur est lel, que pour le soulager il faut que j'eleve ma voix en faveur d une cause
dont je iifeslinicrais heureux d'etre la victime , s'il etait necessaire , el si 1'occasion s'en presentait. Ne
vous unagiiiez pasqifil soitqueslion ici de bagalelles : la foi de la sainte Trinite, la personne du Mediatcur,
celle du Saint-Esprit, la grace de Dieu, le Sacrement de notre redemption , voila les objets qui soul en
peril. Pierre Abailard recommence a enseigner et a ecrire des nouveaules. Ses Livres passent les mers ,
ils vont au dela des Alpes, ils volenl de province en province, de royaume en royaume. Parlout ils sonl
vanles avec enihotisiasine et defendus impunernent, jusques-la qu'ils sont estimes , dit-on, a la Cour de
Rome. Je vo.is le dis donc a vous et a loute 1'Eglise, le silence ou vous demeurez peut devenir funesle. Eli
qnoi ! nous comptons pour rien cetle foi pour laquelle nous avons renonce a nous-memes. La crainte
d'offenser un boinme accredite bannit de nos coeurs celle d'offenser Dieu. Je vous le repele, preyenez le
mal, landis qu'il ne fait qifeclore .*car si vous le laisscz croitre, vous ne serez plus en eiat de le reprinier.
II est teinps de vous detaillcr les molifs de mon apprehension. > II rapporte ensuiie les erreurs dWbailard,
qifil partage en treize cbefs, qui sont les meines que foudroya le concile de Sens. 11proteste en linissanl
qifil n'en veut qu'a ces erreurs, et nulleineni a la personne de 1'auteur qifil a aime ci-devant et qu'il
voudrail encore pouvoir aimer ; Dilexi ego eum el diligere vellem, Deus teslis est ; sed in causa hac nemo
unquam mihi proximus erit vel amicus. Vient apres cela le traite dans lequel il refute en particulier chacune
de ces erreurs. 11a ponr lilre : Dispute des Pires catholiques conlre les dogmes de Pierre Abailard. Nous
ifendonnerons point ranalyse, parce que les raisons qu'il renferine onl ete ci-devani employees dans l'exaraen
de la doctrine d'Abaitard. . ,_
La tettre de Guillaume se trouve parmi ccllcs de S. Bernard avec la reponse de ce saint, dans les ediliona

(18) Bern. Opp., vol. II, p. 243. quia nemo venit ad Fitium, nisi Pater iraxerit eutn.
(13) Non ergo volentis neque currentis, sed mise- Quomodo? lllique creando in eo el inspirando ei
rentis est Dei quod bene vis, o bonio! el quod credis. liberam voluntatem qua libere vult id quod vult, hoc
Eijuidem si non vis credere, noii credis; credis au- est ut volunlaiis ejus sit quod vult.
tera si vis; sed non vis nisi a gralia praeveuiaris,
m CUILLELMUS ABBAS S. TIIEODORICL 196
il'Horet!iis ei de dom Mabillon, ainsi que dans ta Bibliothiqutde Citeaux. Le lraiU5 qui ln suil ifest que dans
te ilernier recueil.
IX. Apres.Abnilnrd il s*elevn un noiiveaiiphilosophcqni enlreprit de fnire revivre quelques-unes de ses
crreurs, el d*y en ajoiiier ifautres. Cetail Guillnume de Conches, aiileurs entre anlres ouvrages, d'une
Somme ori Abregb de Pbilosophie en quntre Iivres. Un bomme de bien elnnt venti a S'ghi pour s'y relirerv
apporia celte Somme avec Ini. Guillaiime de Saint-Tbierri, 1'ayant parcoiirue, crul devoir encore la deferer
a son oracle 1'abbe de Clairvaux ; c'est ce qifil fil par une lellre ou il inipule nu philosophe de Conclies
tlivers ecarls, doni nous donnerons le detail a 1'article de ce dernier. On remarque dans cetie lellre la nieme
chnleur el la meme force d'expi-essions el de raisonnemenls, m.iis non pas toujpurs la meme habileie a saisif
ln pensee de son adversnire que dnns 1'ouvrage contre Abailard.
X. Notre iuteur ne traita pas avec aussi peu de menagements 1'abbe Rupert dans la Ieltre qu'il lui
eervil pour relever cerlaines expressions de son traite des Oflicesdivins. On a rendu comple sur celui-ci
de 1'objet de leur dispute, el on a fnit voir qifellc etait mal fondCe du cdte de 1'abbe de Saint-Thierri.
Mais il faul ajouter ici que sa Icltre est asiaisonnee de loute la politesse et de loules les marques les pltis
sensibles (1'esliine et de charile. II s'agissail dans celle conteslalion de la maiiiere dont le corps de Jesus-
Christ est dans 1'Eucliarislie. Rupert pensail dans le fond corome Guillnume ; niais ce dernier avait mal
inierpreie ses expressions.
XI. Independaroinent de cette erreitr de fait, Guillaume etait forl eclaire sur la maliere de la presence
reelle. II 1'avaite"tudiee de longue main dnns les sources, il en avait examine les preuves et les difliculles,
el il avail recueilli, d'un c6ie les aulorites des Peres les plus ctaires el lcs plus precises pour elablir le
veritable senliment, de 1'autrecellcs qiti lni avaient paru les plus obscures et les plus propres a causer du
trouble et de finceftitudc dans les cspriis faibles. De lont cela il coinposa dans la suite un opuscule iniilule :
Du corps el du tarig de Jiius-Christ. Mais avant que de le mettre au jour il crt fit part a 1'abbe de Clairvaux,
alin qu'il y corrigeat ce qu'il jugerait a propos. Cesl ce que l'on voit dans la lettre aU sainl qui esl a la
lete de cet oiivrage, donl il esi a propos de donner le preeis.
Douze chapilres en lont le partage, sans compler le prologue 6u l'on s'nttnche a prouver que la rnison
doii se Inisser conduire par la foi, loin de vouloir lui servir de guide. Dans le premier ctlapiire 1'anteur fait
voir coinbien sont grandes tes perfeclions que funion de la nalure bumaine au Verbe procure au corps de
Jesus-Chrisl depuis le roomenl de son incarnalion, lelles que sa subtitiie et son agilite, dont il y a des preuves
tlans les divers ctats par oii il a passe, c'esua-dire, avant comme apres sa glorification. De la il conclut
que rien ifempfiche de dire que le corps de Jesus-Christ, surlout depuis qif il est glorifie, peul se tronver
en divefs lieux a l.i fois, quoiqu'il ne soit pas vrai que ce corps soit parloul comme Ia Divinile. Car s'il esl
necessaire que la Divinite se rericontre en tout lieu, puisque rien ne peul subsister hors de sa presence ;
iJ ne l'est pas de menie que le corps de Jesus-Cbrisl existe partout, mais seulemenl ou 1'inlerel de nolre
salui exige qu'il soit presenl. < Or, celle presence mnltipliee dans un ineroe insinni en divers lieux , esl
uoii-seulement possible , inais cerlaine , non par les lois de la nature cre^ee; mais par celles de la nattire
creairice : car 1'essence de la nature creee etant d'etre soumise aux loix de la nature crealrice, si celle-ci
permel quelquefois a 1'autre de cbanger Ja roarcbe qifelle lui a prCscrite, il ifen faut paS conclure que
l'auleur et le moderaleur de cette nature creee se trompe ou s'ecarte du bon ordre, surtout a 1'egard de
cette. nattire privilegiee qui en vertu de ]'union personnelle est jointe au Verbe par qui toute naiure crece
a ete faiie, et sans lequel elle rie pourrait subsister en aucune facon (14). >Le second cbapitre est employe
a faire voir en q.uelle maniere la presence de Jesus-Cbrist nous esi mainienaiii necessaiie. L'auteur y
dit que le corps de Jesns-Clirist dans les jours de sa cbair a dh se rendre visible et palpable, puisqifautre-
nienl il ifaurail pu accomplir le mysiere de nolre redemplion; niais qu'aujourd'hui ce corps ne doil plus
etre sensible, parce qu'eianl desline a notts servir de nourriture, il faul qifil nous soit presenle sous une
forme qui le deguise. Or cela ifa pu se fnire d'une roaniere pliis convenable qtfen nous donnaut ce corps
sous les especes qui liennent le preniief rang enlre les aliments, tels que sont le pain et le vin. Dans le
troisieme chapilre il s'agit des accidents absolus. Lc qualrieme a ponr objet la transsubstantialion:
1'auteui ne se sert point de cette expression, mais il emploie celle de iransmutalion , qni est equivalente;
Dans te cinquieme il traite de la manducatibn spiriluelle du corps de Jesus-Christ. Le sixieme roule sur la
distinclion de la double cbair de Jesus-Christ. Cetle cbair, dil l'auteur d'apres saint Jer6me , se prend en
deux manieres, tauldl pourcelte qui a eie crucifiee et ensevclie, lanldl pour celte chair divine et spirituelle
dont le Sauveur dil lui-nieme : Ma chair est une vraie riourriture. La ibi de 1'Eglise a laquelle. apparlient
le sacrifice, quel que soit le meriie de celui qui 1'offre, produil le corps de Jesus-Clirist dans le sacrenienU
Mais pour celte chair spiriluelle du Sauveur, c'est la purele de la vie el la Tervetir de raiuour qni nous y
foiii parliciper. Le seplieine chapilre tend & prouver qifon peut manger l'une des denxcbnirs snns 1'autre;
Le huitienie traite de la manduculioii corporelle, el l'ou y prouve deux cboses , 1° que cettc mandiicaiioii
ifesl point de necessite absolumeni indispensable pour le salut, le bapteme etanl suflisant en certaines
renconlres; 2° que le corps de Jesus-Christ tfest point sujet aux suites honteuses de la digestion.Le
neuvicme a pour ohjel lcs ilivers sacrements ou signes mysterieux du corps de Jesus-Christ. Le dixieniC est
tiiie recapitulatioii Ue tout 1'ouvfage. Dans les deux derniers 1'auleur examine pourquoi dans les Peres il se
trouve lant (1'expressions obscures sur le sacrement de 1'Eucliarisiie ; ei la raisbn qu'il en donne, c'esl que
les Peres ne s'eiant appliques a eclnircir les doguies qu'a mesure qu*ilselaieni attaques par les hereliquesj
ilsoiit dil parler moins iieitemeni sur celui-ci que sur les autres, parce qu'il tfavaii de leur lerops essuye
aucune coniradiciion. II liuit par rapporter differeiits textes de saint Ainbroise, de S. Jerorae et de S. Au-
ouvrage est iroprime
gustin, qui sembleiit se combattre) et les accorde d'une maniere tres-plausible. Cetmanuscrits
sous le noni de S. Anselme dans les editions ancieunes de ce Pere d'apres differents (15). Mais
coinme on y reiiconlre des endroits empruntes du traite des Oflices de Rupert, compose en 1111, deux
aus apres la morl du saint prelat, c'est une preuve sensible de la faussete de l'aitribution. Francots

(14) Sic ergo constat in diversis locis uno horae videri errare vel deviare ab ordine stio, maxime in
momenio esse. posse corpus Christi, sed lege crea- illa natura qtiae in virtuie personae conjuncta est n.i
tricis nalurae non creaUe. Cutn autem naturae creatje Verbo per quod facta esl omnis creatura, et praeter
ilaiura sit creatricis naturai legibus in omnibus obe- qiiod non posset aliquo modo esse.
dire : si haec aliqiiando pacla sua illi resulvcndn (15) Anselro. Opp. t. I , edit. Gerb., "mcensura
perroillil. qui eain ihstituii el ordinat, non debet opp.
197 PROLEGOMENA. 198
Titelman dans 1'edilion qtfil en donna l'«n 1532 in-8° a Anvers(lC), en fil honncur a Ernand, nbbe de
Bonneval, avec aussi peu de fondemeni. L'editeur de la Bibliotltequede Cileaux l'a resliiuee a son verilable
auieur, sur quatre roaimscriis, dont deux de Signi ou Ie noin de Guillaume esl marque jusqu'a cinq fois, uis
de Clnirvnux el un dTgni.
XII. Guiltaume etait occupe a commenter le Canlique des cantiques lorsqifon Jui apporta les ecriis
d'Abailard. II crut devoir inlerrompre ce travail pour les refuler, el il ne parnit pas qu'il 1'ait repris. Quoi
qu'il en soit, 1'ouvrage esl iniparfail lanl dans les mahiiscrils que dans la Biblioiltegue de titeaux. L'auteur
declare dans la preface, qu'il ne considere que le sens moral de son lexte, et J'on peut assurcr qifil a
heureiisemenl execute son dessein.. Nous parlerons ci-apres d'autres coiuineulaires qu'il a faits sur le
nienie livre.
XIII. Le Canlique des canliques n'est pas la seule portion de 1'Ecriture, que Guillaume ait entrepris
dexpliquer; nous avons de lui im commeniaire sur 1'Epitre de S, Paul aux Romaius. 11est paflage en
sept livres, et precede ifiine belle prefnce, oit 1'aiiteur dit que cette Epitre elant pleiife de grandes diffi-
culles, il a forine le dessein de les aplanir, non par uhe explication suivie et tiree de son cerveati, mais cn
reciieillaiit avec cboix ce qui peul y avoir rapport dans les ecrits des SS. docleurs, el pariicii.liereinent
Origene, S. Arobroise, S. Augustin et les inaiires de son temps les plus altacbes a la docti ine de ranliqiiilc.
-Le principal ntolif, ajoule-l-il, qui. ufa portc.a ce trnvail, c'csl le plaisir de conlenipier cette grace diviue
(iiie l'Apoire est conlinuelleineui occupa a defendre contre les Juils en ecrivanl au.\ Romains, que les
SS. docleurs par leurs ecrits ont fail ifiomplier des efforts de rtieresie, et que cliacun de nous doit atlirer
par ses desirs pour entrer dans les sentiments d'une huinilite profonde et produire les ceuvres d'une solide
tlevoliou.Car ceux qui se sonl enliereinent devoues au cultc de Dieu, doiveut savoir que ce culie ifesl
aulre chose que la piete, qu'il tfy a point de vraie piete sans actions de graces, et point d'actions de
graces sans la connaissancc de la grace ineiue. Cest par la medilalion frequente de cette verite, que nous
(ieveiionsces heureux pauvres d'csprit a qui appartieni le royaume Ae Dieu, parce qifils oni mis lout
Icurespoir en soii secours : car la grace nous a predeslines avant que nous ifcxistassions el lorsque nous
ciions encore dans le neanl; elle nous a appeles lorsque nous etions eloignes de Dieu ; elle nous a jusiifles
apres nons avoir relournes Vers lui; enlin, apres nous avoir juslifies, si nous ne lui manquons point
par notre ingratitude, elle doil nous glorifier. Cetle preface cst terminee par une priere loucbante a
Jesiis-Cbrisl. Un debut aussi favorable invite Je leeteur a conuallre 1'ouvrage, et. son atlenle n'esl point
irompee en le lisnnt. 11y trouve un tissu presque continucl des expressions ou des pensees des Percs,
cboisies avec gout et appliquees avec intelligeiice aux differenles parties du texte de 1'Apdlre. Donnons
quelques echanlillons de ce Commenlaire. Sur ces paroles : Ou esi donc ie sujet de voire gloire? II esl
aneanli. Par quelte loi? Esl-ce par la loi des reuvres? Nun, mais par la toi Ae la foi. < 11laul savoir, dit
Guillainne, en quoi differeril la loi des couvres el la loi de la foi; car 1'une el 1'aulre diseiit: Vous ne con-
voiierez pm fdelense qui comprend lous les peclies dont In coiivoiiise est la source comnitiiie) : rune et
fauireonl pai-eilleinent leurs ceuvres sncranieiilelles, lesquelles a la verile ne se resseinblenl pas. Or potir
deierininer Ja difference de ces deux lois, nous disons qu'elle consiste en ce que la loi des oeuvres montrrf
la justice d'uii Dieu qui commande, et la loi de la Ipi nous fait voir la misericorde du ce nieine Dieu qui
vient a notre secours : car, ce que Ja loi des ceuvres ordonne en menacaiit, la loi de la foi 1'oblienl en
croyani, Par la preniiere. Dieu dil: Fait ce queje commande. Par la seconde l'on dit a Dieh : Seigneur,
donnez ce que vous commandez. La loi ne coinmande en-cffel quc pour nousavertir de ce que la Jbi doil
faire; c'est-a-dire, afin que celui a qui le coamiandeinenl est adresse sache ce qif i*idoit deinander, s'il ne
peui l'accomplir; et connaisse, s'il le peut aussito.t accoroplir el le 1'ait avec obeissance, de qui il a regu ce
pouvoir. Telle est celte sagesse qifon noinme piiite par laquelle on lionore lePere des lumieres, auteur de
toule grace excellente el de loul don parfait. Car, c'esl par fe sacrifice tlo louanges cl par 1'action de graces
qifon lui rend le veritable culle, alin que son serviteur ne se glorilie qu'en tui el niilleraenl en soi-iiieme,
et que le vrai fils de la foi sacbe de qui il doil altendre ce qu'il ifa pas encore et d'ou lui vient ce qtfil a
ileja. Cependani la loi des oeuvres estsainte, le commandemenl est sainl, juste et bon. Mais par cc bicn'
ineine le peche a cause la niorl parce que le coroniandement proscrit et excite en nieme tenips la concu-
piscence, en lant qu'il ordonne el ifaide pas, qu'il punit el ne delivre poinl. > Sur ce verset: Les dons et'
ia vocationde Dieu sont immitables, et il ne s^enrepent point (Rom. xi, 29). < Tous ceux, dil-il, qui appar-
lieiinent a celle vocalion sont enseignes de Dieu ; el personne d'entre eux ne peul dire : j'ai cru afin d'elre
appele. Mnis la grace les previent lous, parce qu'ils sont appeles pour qifils croient : car lous ceux qui sont
enseignes de Dieu vieiinenl au Fils, puisqu'ils onl oui et nppris du Pere par l.e Fils, qui dit nellemenl:
Quiconquea oui du Pere et a appris, vient a moi (Jonn. vi, 45). Personue de ceux-Ia ne perit, parce qu'il ne
perd aucun de ceux que le Pere lui a donnes (17). > Ilexplique a la maniere de saint Augustin et de ses
disciples, ces paroles : Tout ce qui ne viem poiitt de la foi, est peche. t Noii-seuleinenl, dit-il, loutes les
aclions des iuhdeles, roais toule leur vie est pecbe. Car ou manque la connaissance de la verite immuable,
iJ n'y a que fausse vertu, uieme dans les rooeurs les mieux reglees (18). > Ces exeniples peuvenl suflire pour
faire juger du merile de ce Commeniaire.
XIV. Abailard, cotnme il a ete dit a son article, apres sa condamnalion prononcee au concile de Sens,
publia son Apologie, piece tres->differeniede sa confession de foi, et non moins injurieuse a ses juges que
peu coiiforme a la saine docirine. L'aTtifice donl elle etaii remplie et l'air de confiance que 1'auieur y
alfectait firenl craindre aux gens de bien qtfelle ifaccrflt le nombre de ses parlisans. Hugues d'Amiens,
archeveque deRouen, chargea Guillaume d'y repondre. En consequenee de cetordre il fil un ecrit en Irois
livres, daus lequel il suii pied a pied son adversaire, dem6le avec sagacite ses deguisements, releve 1'atrocitii
de ses injures, el confond ses erreurs par des auloriies precises et mullipliees des SS. Peres. Celte reponse
prouve mieux qu'uucun autre ouvrage dc Guillnume combien il etait verse dans 1'etude de la Iradition.
(16) Mag. Bibl. Eccl. p. 576, n. 2. et didicerunt a Patre per Filium qui evidenlissime
(17) Sine pwnilenlia enim stml dona Dei el voca- dicil : Omnis qui audivil a Palre et didicit, venit ad
tio, id esl sine muiaiione stabiliter (ixa sunt. Qui- me. Istorum nemo perit, qnia omne quod dedil ei
euuque cnim ad hanc vocationem pertiiieui, omnes Pater, non perdit ex eo queraquain.
siint docibiles Dei; nec polesl quisquam eoriiin di- (48) Omne quod non esi ex fidc, peccatum est. Non
cerc:credidi ul vocarer. Sed praeveuitomnesgratia omiiisacius laului», sedomnis inlidelium vila pec.ca-
Dei, quia sic siinl vocati ul ciederent. Oniiies eniin tum est. Ubi enim deest agnitio iiicommutabilis ve-
docibiles liei vciiiuul ad Filiuin, qiioniain audierunt ritatis, falsa virtus esl eliam in optimis mpribus.
199 GUILLELMUS ABBAS S. THEODORICL 200
Cest dommage qite le commencement du premier livre manqne dans Ies manuscfits eotnme dnns l'imprime.
Celte lacune esl ancienne, et des le xn» siecle, peu d'annees apres la mort de S. Bernard, Geoffroi,
son successeur, niamJail ati cardinal Henri d'Albane que le piemier cabier de cet ouvrage inanquail dans
1'exeinptaire de Clairvaux (19). II ignorail meine le notn de 1'autenr, ei savail seulement, disait-il, que
c'etaii un abbe de 1'ordre de Saint-Benoit. Cependant s'il eut pris la peine de comparer cette pieceavec la
leltre adressee a 1'eveque de Chartres et a S. Bernard, ct avec d'auires Ccritsde Guillaiime qiii devaient
se trouver a Clairvaux, il aurait facileraent juge' qu'elle partaii de la ineme plume. On reconnaii en effet au
premier coup d'ueil le slyle el la phrase de noire auleur, les expressious modesles doni il a couturoe de se
servir en parlant de lui-meme, le lond des raisonnemenls et plusieurs des passages qu'il avait employcs ia
premiere lois en refula.nl ie menie adversaire, enfin la vivacile qui le cnraclerisail dans la dispute. L'edi-
teur de la Bibliotheqne de Citeattx etail encore plus a portee de confroiiter lous ces ecriis, el Manrique (20),
qui est de liolre seutimenl, l'averlissait de le faire. Ncanmoins il s'esl contenie d'inserer ces trois livres
dans son Becueil, sous le simple titre de Dispuie d'un abbi anonyme contre Abailard. Duboulay, suivi des
bibliographes modernes, ifa pas besile de ii)6iiiea les donner a Guillauine; mais lotis Ont confondu et
pris pour un seul et ineine ouvrsige, Ifesdeux refutalions d'Abailard composees par Guillaume *de Sainl-
Tbierri.
lci se lermine dans la Biblioihique deCiieauxln colleclion des OEuvres de noire auteur; mais ceile
colleclion, couime nous 1'avons deja dil, ne renfernie pas toules les productions de sa plume. En voici
dWlres qui ne s'y rencontreut poiul :
L Trois commeniaires sur le Canliqite des cantiques, otitre celui dont nous avons deja rendu compte.
Le premier de ceux-la esl a la verite moins 1'ouvrage de Guillaunie que de S. Bernard. II precede en dale
tous les autres, et fui faii a 1'occasion suivante : Notre anteur raconte lui-nieme qu'etani malade a Claif-
vaux, itpria S. Bernard delui expliquer le Caulique des cantiques suivanl le sens moral, en laissaut a parl
les mysteres qu'il renferme. Le sainl fil ce qifil demauda, et dans uiie suite d'enlrelieiis il lui developpa
la inorale de ce livre (21). < J'.ivais soin chaque jour, dil Guillaume, apres qu'il nfavail quille, de inetire par
ecrit les^clioses qifil. nfavaitdiles, aulant que ma inemoire pouvail me les rappeler. > Nous pensonsavec
dom Mabillon, que ce rcsullat, dresse par nolre auleur, est la nieme cbose qifune explication des deux
preniiers chapitres du fclanliquedes canliques, que ce savanl a fait impriiuer parini les oeuvres supposees
tle S. Bernard, stir un manuscril de 1'abbaye des Dunes. Le slyle decele manifeslement 1'abbe de Saint-
Thierri, Le second commentaire est tire des ecrits de S. Ambroise; il fut livie a 1'iiiipression pour la pre-
nnere fois sous lenom d'Antoine Demochares ou de Mouchi a la lin du ciiiquieme voluroe des OEuvrcs de
ce Pere, publiees a Paris l'an 1569. On prit dans cette edition le noin du copiste pour celui de 1'auteur,
parce qtfen effet le maiiuscrii sur lequel on publia ce commentaire etail de Ia main de Demochares; roais
le P. Hoininei Taresiilue a son verilable auteur dansson Supplcinent dela Bibliotheque des Peres(p. 260),
ori il est impriroe. Les derniers edileurs de S. Ambroiseronireproduit d'une maniere plus correcte d'apres
un exemplaire de 1'abbaye de Signi, qu'on regarde corome l'original. Le troisieroe esl exirait des
OEuvres de S. Gr6goire le Grand. 11fui mis au jour l'an 1692 a Leyde, en un voluine in-8" qui comprend
d'aulres ecrits ancieus, par les soins de Casimir Oudin,
11. Guillaume ne se contenla pas d'admirer les vertus de S. Bernard et de les prendre pour mo.Iele de
sa conduile; il eui encore soin d'en transmeiire le souveuir a la posterite. Nous avons le livre qu'il com-
posa de la Vie de ce grand horome, donl il ne conduil 1'hisloire que jusqu'en 1130. Son ouvrage a eie
conlinue successivemenl parErnaud de Bonneval elGeoffroi de Clairvaux. On ne sait ni la raison pour
laquelle il ue poussa pas lui-meine son travail plus avanl, ni le lemps pr^cis oii il y mil la main. Dom
Mabillon prouve forl bien qu'il ne renireprii qu'apres 1'an 1140. Ce ful peul-elre sa derniere composilion
que la inort appareninient fcnipficlia de linir. On rencontre ce livre dans loutesles editions de S. Bernard,
daus Surius au 20 d'aohl, et dans Bollandus sous la nieine date. Nous pailerons ailleurs des traductions
qui en onl ete faiies.
Tels sont les ecrits de Guillaume dont le public est en possession. On conserve encore manuscrit son
livre des Senlences sur la foi. Duboulai, qui ne connaissaii cet ouvrage que par 1'eiiquelle, s'est iroagine
que noire auteur avait inveute la ineihode de traiter la tbeologie par sentences, el que les premiers scola-
siiques avaieut.pris de lui le nom de sententiaires (22). Mnis nous avons nonime ci-devanl plusieurs pro-
uuctioiis de «tiversecrivains qui sonl intitulees de nieine que celle-ci.el paraisseni la preceder dans 1'ordre
uu teinps. D'ailleurs, corome le remarque Oudin (23), si 1'historien de rUniversile de Paris avait vu le livie
uont il s'agit, il en auraii pris une toui autre idee. 11 existe en original a 1'abbaye de Signi avec ceite
inscription : Sententiw de fide potittimum ex sanelo Augustino et atiis Patribus, el commence par ces roots :
Essemia esi res. quw est ex qutbus est, el qute in eo quod manet tubtitttt. L'auleur y traile d'apres S. Au-
gusliu et Boece, el souvenl en einployanl leurs propres expressious, de 1'essence et des atiribuls de Dieu,
de la trinile des personncs divines et cle 1'unite de leur substance, dela crealion des anges, de riiomnie,
etc. Mais la meihode qtfil suit dans celle coropilation est tres-differenie de celle de ces scolastiques et
senteniiaires doul parle Duboulai. Oudin, qui nous fournit cette notice (car nous n'avons poinl vu l'ou-
vrage), ajoute qu'ilavait envoye unecopie fiUele du manuscrit de Signi a dom Thomas Blampin, pour lui
donner place dans la nouvelle editiou de saint Auguslin. Gependanl oii ne voit pas que cet edileur en ait
fait usage; car les MMangesde sentences, d'un auleur inconnu, que l'on voit dans rappendice du sixieme
loine de S. Augustin, sont unouvrage ires-court et beaucoup plus moral que dogmatique.
Un auire ecrit de Guillauroe, qui n'apas encore vu lejour el doul peu de bibliograpbes ont fait meniion,
est uu traite des Relatiom divinei contre let erreurs de Gilbert de ia Porrte. La bibliotlieque du college
Louis le Grand en possede un exemplaire enrichi de notes roarginales du 1'eie Labbe. 11y en avait un
autre a Morigny pres d'Etampes; mais nous ne savons oii les manusi rits de ceile abbaye ont eie transpor-
les depuis le malheur de sa destruction. Guillaurae init la raain a cet puvrage peu de teraps apres le con-
cile de Ueiros, ou lcs nouveautes de Gilbert liirent proscrites, c'est-a-dire vers la iin de l'an 1148. On le
voit par le dehui oii il dii: Quaiuor in his schedulis capita, leclor, inveniei, quw in magna nuper Eccletia
proputata et reprobala sunt lanquam manifette repugnattlta veritati, Cesdans quaire arlicles sonl refules avec
la iueiiie force ue raisonueiueui et la tiienie vivacite qifon rcinarque les autres ouvrages de nolre

(19) Otiilin., Script. I. II, col. 1435-1156. (22) Egas. Bul., I. II, p. 743.
(20/ Ad an. 1140, c.6, n. 5. (25) Script. l. II, p. 143&
•\ti)-Viiu S. Bern.,e. 12.
"
SM PROLEGOMENA. " 202
auteur. 11finii par 1'eloge des celebres thbologierfsde son temps en ees tcrines : Vl ad luec spectatitcr
capittda qttte in manibns svnl, reverlamur, nunqiiid iton lindieniibns htvc lain nova dogmata consideranduni
fuerat quuntos sapientes el lilteratos viros non ionge attte Ittvclemporu iinbtiisset Ecclesitt snnm opinionis et
doctrinw, qni mani[este conlraria senseranl et docnefant. Dico nutem insigiies itlos Lauduitenses Anselmum
et Rttdulfurit, tnngislrum eliam Atberitum Remeniem pritts; Bitttricensem arehiepiscopum, et fidelissinium
tlivini verbiiractatorem Hvgonem de Sancto Vjctore^sedel Robertnm PuUitnuin ciposloiiciiiiedit idnceHqiium,
cwterdsqttequamplures quorttm prtvseittia ndliuc aut riiemoria recens in benedictioneest, qubrum communis , >
exslatsententia,quidqtt!dinl)eoesl,Deumes'se.
Ourre ces ecrits Giiillaumc eii nvaii compose 'd'alttres qui orit succombe a Tinjure <lu lemps. On re-
gretie surloul le grand nombre,de letires qif il ecrivit i' S. Bernardet a ifaulres personnes ilisiinguees
avec lesquelles il fut en commerce. II nous npprend lui-nridroeqtfil avail compose un Traiie des univer-
saux adresse a niaitre Thierri (24).
Duboulai (t. IV, p. 743) soiipconne nial a propos qiiB notre ' niiteuVesi ce maltre Giiiilnutne. moine, it
qui Gauiief de Mortagne ecrivit une letlfe (ibidi, p. 74) pour refuter 1'ppinion ou il eiait qne le bapleme
eonfere par un lieretique aux eufanls iie leur servait ;de fien avaut 1'usage de raispn'. Car 1° il esi dbuieiix,
coroine it)e reroarque lui-nieme, si ce terme tiemoine iftitait pas un suruoin plul6l ipf un noin de profes-
sion; 2» le lilre de maitre designail alofs un boiimic qui doimait des le?ons publiques,' ce que noire auteitr
ifa jamais faii; et quand meme ce liire serait cquivoqiie par lui-menie, le coiiimciicement ile laTeiife de
Gautier suflit poiir le determiner au sens que'iious' lui dOiinonsdaiis le cas .presbiii. Volci comirieelle de;
bute : Magistfo Guitlelmo tnonaclto Guatlerus de'Mauritania saluiem. Dixistis qudd non ciedalis , eic. Ce
tnot dixittii ne pronve-l-il pas que Gautier n'aiiaqhait p.is un ecrii, mais un dfscorirs pfoiioiice de vive
voixel en piiblic parun pfofesseur ? Eiifiii, ilest liors de vraisemblance qu'uiie opinimi aussi absiirde que
celle qtfon releve dniis cette leitre, soit enlree dans 1'esprit de l'nh des plus savanis hoinmes dii
xn« siecle. - -7 • -•*-
Giiillauine ciait tel en effel,-el daiis presqiie-lbiisles genres de litterature qni coiivonaient jl son elat.
Logicieii sublil et exact, perspniic ifeiileiid inTeiixque lui fari de potisser uii raisoiiheroenl, db parer les
tibjections de ses adversaires etde dembler les sopliisiries danslesquels ils VeiiVeloppeul'.Pliysicie.it, c'6ra'me
Jin, pouvait 1'etre alors, la connnissance qifit avait des clioscs iiaiurclles egnl-jii celle des phis habiles de
son lemps. Tlieologien-profond, a une*grande lecture des Pefes il rtJiinissait iin jiigeirieni sfir el pch^lraiil
qui lui faisait apercevoir la cofrespqiidance, l'appliC:itibn etla fecQiriiiledes priiicipeS qifil avnit irouves
epars da.ns leiirs ecrils. Mystiqiie raisonnable.el siibliiiie dans tous les sujets ,de spifitualile 'qif il. traite,
il parconrl avec le flambcaii de la foi lous les degres qui coiidiiisenl a la hautcur de son objct, el ne v:t
poini au tlela. 11parle au cceur el a la faisbn loui-cnsenible; ii eleve celle-ci satis lui faire perilre lefre, il
echauffeTautre sans lui inspirer un entboiisiasme outre. Inierprete sage des saiiiles Ecritures, il ne force
pcintla letire pour la faire plier a sort sens particuliei-, it ifaffecte poinl de dire, des ciioses iieuvcs, .niais
ii preud loiijours la tradiliou poiir regle dans'l'cxplicati6n'de ces livres profomJs et divihs. Ecrivaiii d'ail-
lcurs clair, nicibodique, eloqiient, reinpli dWciion ou les sujets en deinaiident ef oour.loiu dire en un
«oi,.rauietir de son siecle qui a leplus approche de S. Bernard. ,
'
(24) fiibl. Cist., p. 255. col. 1.

IN OPERA BEATl GUILLELMI

;.. ;.;:':- ERiEFATIO

VITAM ET CATALOGUMLIBRORUM EJUS EXHIBENS.

(D. TISSIEB,Bibliotli. Cisierc, t. IV, p. 1, cx anonymo scrjpiore, ex Vilaeiepislolis S. Bernardi,


, ...'•._ el eX Cbro.nicoSigniacensi.

Bealus Guillelmus Leodii gencfe noliili orliis, adolescens sliidioriini causa Reino? riiissus, absoliUa
encyclopsf.dia religtonis vesletn "iii coenobib S. ISicasii Reiiiejisis induit, el post .aliquot annos S, Tlieo-
dorici ad Remos abbasest eiectus. Circa illud ie.ropus Tamavirtiituin S. Patris Bei-nardi lopge latbqrie
jain diffusa, Claramvalleni adiii, et cuinsancioviro sacruni foedus iniit, aique ab.eo die. afctissiii,ia illi
Deccssitudiue devinclus fuit;de qua inulta scribtl illelib. uViiae ejusdem S. Bernardi :'ubi etiani ail s,e,
cuni iii suo S. Tbeodorici coeriobioadversa labofarel vnteiudine, a S. Bernardo Clarainvallehi acce.fsilum,
ei per B. Gerardinii ejtis frairerii jlliic deductiiin : iibi quaniiiro ex convicfu ei sefufhuibris.sancti profer
cefit, declarat. Miiluum hiiiTc anioreiii eorum scfipla d.emonsirani. Guillelnius iii epist. quae 'pnecedit
IHirmn Desacramenlo altaris, sic Patrero sanctiim snlutni: Chnrissimo suo electo ex liiiilibus, suus ille. se-
ipsitm. Ijx in alia, quai nori exstnt. Suus ille,' iriquit, qudd suus. Iluic respondet epist. 86 S. Beninrbus piiri
(fiioque salutatione. Epistola uulein 85 aroiCecuni eo.expbsitilai, quoil seripsisset, riiiuUsse a D..Beriii.rilb
ililigi, qriani Bernardum n se. Forte, iriquii, verum esl quod dicis,minus scilicei qtne amarite, quain xne
diiigis : sed cerius suni, cerium non esse libi.Ei infra Deum alloqucns. Qvod, iit.quit, diligam illud, scili-'
cet Giiilleliiitmi,ex dono ttto et suo meriio, tti scis, el ego senlio; quaienus aiiletn diiigam, tnscis, egOnescic.
Deniqiie S. Befiiardtissnuii) De gratia et libefo arbitrio lihruin, iieniquu Apologinm pro Cislei-cietisibiis,'
Guillelmo ; et hic vicissiro suuni De sacrameulo allaris opiisculuin, et alieruui adversus Petruiii Abas-
lardum Beruardo nuncupavit : in quibtis etiaro qiianli alter aiicrius cruditionero ajslimaret, declarntai.
PITBOL, CLXXX. 7
205 GUlLLELMl ABBATIS S. THEODORICI 204
<Jiiiltelnii siqtildem oensuram pro evnlgando anl snpprimendo libro pradicio exspeclare se dicit S. Paler :
qui el epist. 79, ab abbnte Cuissiacensi consuttus, Guilleliiii nostri snpicnlinm his verbis commendavin
Miror,'quid libivisum fueril, me lain remolum expeiere consultorem: cum prope liabens virum sapientem,
vestri ordinis, el luas prwcipue domtts amatorem, Guitielmum abbatem S.Theodorici. Cuin tnnia inter illos
atiimorum esset unio, optnret i|ue Guillclnius ad Cistercieiiseiii ordjnem raigrare, dissuasit tameii illam mu-
tationem S. Bernardus : ut ex ejjus episiola 80. constal. Praevaluil lameii Guillelnius, ac Signiacense
coenobium adiif : ttbi retiquuin vitsc lempiis egit. Testes.suiit anpnymus viise Guillelmi scriplor, ct Bur-
chordus abbas, in nota quie sequitnr libruin Vitae S. Befnardi: uterque autem syiichronus fuil liorum
sanctorum. ldcm lcslalur cbronicon Siguincense, et passiin alii codices inniiuscripii ordinis, quorum qui-
dam mox prodiieendi. Prius aiilein quam Si.gnia.cunipeteret, cuni Suessionein iret, consullurius queindam
ainicum, sopore gfavi in via ccepit urgeri, et sub arbore prope:Bazochias dorroienli beata Virgo apparuil,
capul ejus blande eoihplectensnioleste acdeiiiiileens, el mira suavitate aiiimtim ejus afliciens. Cuin aiilero Sigiiia-
cuin adiisset, ejus secessum ferentes abbalis vicini interposita D. Raiiuddi Ucmeusis archiepi-
scopi auctoritate, etmissa adeum legatione, illuiii revocarc lenlariint, sed non piofecerunl. Postea vero
gravi lenlalione conciissus esl super asperilaie viclus : sed a moiiacho, qui euin seculus crat, et pra-posi-
lus S. Theodorici olim fuerat, roboratus esl, ul prius Cluistus ah angelo. Socios babiiil in eodem mo-
jiaslerio alios duos irisignes viros, Ariiulphiim lraircro domini de Morioiuez, abbatem S. Nicasii Remensis,
cl Gerardmn fralrem domiui de Orcimoiij.e, abbatem Florinenseni : qui cuin duodeciin e suis monachis
nostro aliqiiaiulo iii ipso Signinceiisi coonobio acgrotnnii monnchiis qiiidam
Signinciim venerat. Guillelmo nialronain
assideris, sorano pressus vidit veiierabilem sibi pelliceaut olferenlem, ac dicentetn : < llis operi
Jlluin. » Monacho autem quaerenti quaenaiii ipsa esset, respondil: < Ego siim (lomina de Bazochiis. >
lgnorabat ille quid hoc esset, nescienseiB. Virgiuein nlias Guillelino prope Bnzocbins apparuisse. Mox
aulem Convaltiit Guillelmns, poslquam visionem suain monncbiis indiravit. Dciuiim vitae sux- ciirsum
sanclo fine beatus Guiflelmus nbsolvens, obdormivil in Domino. Corpus cjus in clausii-o, jnxta inlroiiiiin
capituli, tradiliiui esl sepulturae. Al octogesimo circiter auno post inoriem, ii-anslatiiiii esl ciun corporibus
pracdicloriira Arnulpbi et Gcrar. don.ino Egidio nono Siguiaci abbate d'e quo prajfaiuni cliroiiicou ; i^ise
ossa D. Guillelmi quondani ub. S. Theodorici, Arnulphi ab. S. Nichasii, el Gerardiab. Floiinensis, de
lutnulis in quibus usque ad letnptis illud jacuerant, levavil, el eadem iitlra mitrum oraierii, el juxla introi-
lum. ecclesiw, a parte claustri, in quadum theca cum honore debito collocavit. Httic aulem translationi vicini
abbates interfuerunl. Effigics eoruni ibi depiclae adbuc cernuniur, et noiiiina subscripia. Porro qiiidam
moiiachus ei familiaris olim rogaral euro, utposl mortem sua eum dignareliir visiiatione, quod et pronii-
seral B. Guillelrous : qui elapso anno eidem cnni aliis duobus apparens, rogatus, quomodo sibi essei, bene,
inquii, mibi erif. De se quoque nionachus ille scisciinliis qunnilo cssel iuorilurus, idem iimis ex comiiibus Guil-
lctnii respondil, nondiiiii euni oporlere boc scire. Mulluiii auieni perpendebai monacbus verhiiui
illud, bene milii erit, quo tanlus vir significnbnt se uondiim gloriam assccuium csse. Ncc tainen conse-
queris eral, eum purgalorio igiie piiniri; cum inulii posl moriem solo desiderii pnrgalorio affliganlur posl
poenani igiiis, aul sine illa. Ntinc de scriptisadGuilleliniMonteageiidum,
Horum cataloguin lexuil ipse in epislola P. ile Dei prxfixa lihro, De viia solitarin, non qualis
passiro ccriiiliii', niuiila scilicei el media sui parte lriiiicaia, sed qualis in bibliotbecis ordiuis repentur :
lioniinaliiuque in Signiacensi, ubi illn nb auclore exaraia fuit : qui exordium ducil ab ipso libro De vita
solttaria, quem vocal laborein suuin qiiotidiaiiiini : alii eiiini tibri quos poslea recensei, jam editi crant.
Hi atiteni sunl: Speculum fidei, JEntgma fidei, liber De conlemplando Deo, liber De naiiira et dignitate
atnoris, libellus De sacramenlo allaits, Mediiaiionei, In Ganticq camicorum, usqtie ad iilum lociiin, Puulul.
cum pertransissem eos, etc. Contra Peirum Abwlardum, Exposilio epistolw ad Romanos, Senieniiw Fidei,
liber De natura corporis : ei liber De natttra animw. Scripsit el iitein Paier postmodum librum prirouin
Vitw S. Beriiardi, cui iiiiroorluus esl. Libruiu aulem De vita soliiuriu. ad Pat. de Monie Dei, S. Bernardo
a quibtisdam ascriplum, illiusnon esse, jamdudum persuasum fiiit eliain iis qiii, vcteres operum ejus editio-
nes adornariinl. Nam codices omnes typis cnsi, anle libriim iltuin bnnc iioiniii liabeiii. Hacienus habes opera,
a D. noslro Bernardo composita : proinde qu;e sequuutur illaui notani, S. Ueruardi csse negantur. lnter
illa auteiit, quaj illiiis esseiiegaulur, prinio loco poiiitur litier ilie seu epist. Ad frut. de Monie-Dei. Codices
vero liianuscripii ad unuin onuies opusculum illuil Guillelmoabbati S. Tliumiofici ascribuui. Vidi Siguiaceuse,
quo et usus siiro, exeniplar : vidi el Longipoiilaiiuui, ac LCarol,loceuse. Duiieiise se viiiisseeumdeui teslaiur noster
tienriquez, abi alia : quae omnia Guitlelmum parenlem agno sciml Nosteriiem Manrique lihrum
eidem Auctori indubitaiuer fribuit.Bellarminus ilein opusculuiii ipsum ail spiriium Bernarili habere, nou
Slylum : comiiiuiiiter auteni tribui Guillelmo. Anonymus qtioque scriplor:n Viiae ipsius Guilleliui, in catalogo
eperuin ejus libriim illuro De vita soliiaria poniu Exsial et veius codex coenoliio S. Tbeodorici contiiiciis
eoiumdeni operuin catalogum, in quo eliaiii idero liber, seu epistola ad Cailhusiensero scripia, inenwiralui'.
Olini eiiatn in ccenobio Monlis Dei ipsum aulograpbum Guillelmi babebatur, ut testalus esi milii venerabilis
doronus Gaiieroii,ejusdein loci religiosus; qui exemplar.ex illo desci-ipiurobabet. Denique, qui libruro illuiii
scripsil,ciiro sibi vindicet duodecim alia opusculajani recensila, si libiuni illuni S. Bernardo iribuinius, est ei
eliam Irilmi duodecim alia pricdicia opusctila debent:qux lameit Guillcliui nomen pi';clerunl. lllius ergo
ei.praediclus liber De viltt soliiaria ad Patres de Monte Dei. Librum De Sacriimentis quidam Anselini Aiiselmo tri-
, biiuni,sed iinnieiilo, quia Anselinus jam obierat, quando edilus est liber ille. Nam Eadinerus disci-
puliis, iu ejus Vita, ait illr.in aniio IUU3 crealum episcopuiii, eianmim in episcopalus vixisse auuos 13, ldeoque
obiit anno 1106..AI liber ille Desticram. alians sciipius eslpost llll.Prior eiiiin pars liujus libri ad
Riipctturo Tuitieiisem seripia esi,.ejiisi.ue verba qiiae babeutiir lib. n De Offic, c. 9; refutaniur. At
ltbfi De officiis-..scribebanturan. llll. Nam lib. vin, c. 4, refert iiiirnculiiro ipso au. faciuin. Hoc, inquil,
sancto Pascliw Sabbalo, guo cereo tinnus ub liiciintui millesimus ceiitestmiis undeciinus inscriptus esi, elc,
Non poltiil auleiii Aiiselnuis refuiarelibiuni posi ejus niortem scripliim. 2- Eadmerus in catalogo ope-
rum Anselmi non iiieiniiiil hujus iusignis libri De sacramento altaris : cur aulem illum oinisisset si huiic
Anselmiis scripsisset ? Denique hic liher.in niaiiuscriptis Guilteliuo passim ascribiiur, Anseljuo iiunqiiam.
Duo exemplaria habui ex bigniaeensi cceuobio : utrunique auteiii quiii(|iiies expriiiiit' notnen Guillelmi
aiictoris. Sic el exemplar Vallisclaivc. ln cuenobio iieui Igniacensi libris iiuperli De Officiis,praemiuiiur
epislola.praedicia, quae ejus erroreni coufutai, ei, Guillelmo uoslro fribuilur eadem episiola. Circa dispu-
latioiiero adversus Abtelardum nota exstuic aliani dispuiaiionem cujusdam abbatis adversus (23) euindem.

^o) Est etiam ipsiiis Giiilletuii. EDIT.


805 MEDlTATlVifi OBATI0NES. 20fr
iribus libfis coniprehensara, sed impcrfecinnt, et ex qnn jnmpridem exciderunt nonnulla,
ab. Altaecnmbaeamissa quoodam querebnlur : sed illn usque hodie mnnei qtiae Ganfr.
imperfecta. Hanc nostro Guil-
lelmo quidam ascripseruiil : veruin, quam. hic exbibeo, ex Signiacensi coenobio,
ctore nosiro sumpia es' Ouis fuerit altqr abbas ille, jgnoratur. Ut lamen curiosis ubi. scripla est ab au-
fiat satis, illain addeie
visum fuiti

EPISTOLA AD FRATRES DE MONTE DEI

DE VITA SOLITABIA.

(Exsiat inler Opera S. Bernardi Palrologi.c, t. CLXXXIV, col. 298.)

MEDITATJViE ORATIONES.

Biblioiheca Cistercietttis, curis Bertrandi Tissieri, t. IV, p. 22, Bonofonte, 1669, fol.)

MEPITATIO PRIMA. A lutum nostrum vel in nihilum redignmur. Ad te n


Contemplatur anima prwscientiiim Dei, prwaesli- te creati sumus, et ad le conversio noslra; le fa-
nalionem ac reprobalionem. clorem et forinatorem cogiiosciinus; liiain in dispo-
0 alliludo sapientiw et scienliw Dei : guatn in-. iiendo sapienliam, in conlinendo et conservando
coutpreliensibilia sunl judicia ejus, et invesligabir bonitatem et roisericordiain, adorarous el invoea-
les viw eius ! Quis enim cognovii sensum Domini: nius. Perfice nos, qui fecisli nos; perfice usque ad
aut quis consiliarius ejus fuii ? (Rom. xi.) JMisereriss formain plenam iniaginis et similitudinis lu;p, ad
eiiim, Domine, cujus misereris; sed misericordiam , quam formasti nos. Dicit libi vas luleum luio desti-
praestas, cujus misertus eris. Nec enim volenlis vel,[ natum, el vox ejus est cadeniis et crepaniis. Quid
currentis est, sed miserentis tui Dcus noslerr nie fecisti sic? Vas in bonorem non boc d.cit.
(Rom. ix). Resilit bic vas fictile a manu ejus, quii Corde eniro credil ad juslitiam, ore aulein confi-
se finxil: qui dicit per prophetam : Ego feci, et ego, lettir ad salulem (Rom. x), quia bonus bene oronia
feram (Isa. XLVI);resilit a manu lenentis et por- fecisti; et ipsimi in honorem, illud vero in contii-
lanlis, casurum, coufringendum, cunterenduro; ctt nicliairi benc fecisii; uirique dans liberum iifbi-
claniat: Quid adhuc quwrilur ? Voluntati enim ejus iriuin, ut uterque nou cogenle necessitatey- sed
quis resislil?(Rom. ix.)Et addit: Quid me [ecislisic?•>B spontanea voluniate faceret, quogVfaceret; et
(Ibid.) Sic libi dicil, o aeterna snpjeufia, vas ficlile» proprium baberet viruttis irierituin; Virtus eniiii
et luleuin, vas conluroeliae ei irai apluiu in inter- cst sponlaneus in bonunt bonae voluntalis assen-
ituro, cum potius iremere ad te haberet, et orare sns. llabens auiein omriium'scienliain, pra.'scicba>
le deberet, qui habes poteslatem, ex eadem lutii de nlroque, o seterna sapientia, quomodo' libero
massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliudI arbitrio uierque uti deberei, qualisque futtifiis
in contunieliaro. Sed peruianent vasa bonoris ett esset sui rerumqiie arbiter, utrique paratam ha-
electionis; vasa misericordise, quae praeparasli. iiii'': bens gratiam, qui non eam in vacunro susciperet.
gloriam; quae non hoc dicuul, sed agnoscunt' tes PrtEscienlia autero liia non utique cogii eos esse,
Crealoiem, el ligtiluui suuni, se aiitcm liiluin con- quod fuluri sunt, lanquam necessario sic sint fu^
pacium in manu lua, de qua, si ceciderint, va2 eis,, luri, quia sic eos esse' fuluros pr-escistf, quiu p.o-
quia confringentur, conterentur, et redigenltir ini iius quia sic futuri erant, ideo lu sciens omnia,
nihilura. Hoc sciunt; et ex gratia lua non defi- priusquam fiant, etiara hoc praescisti : etoinnino
ciunt. Miserere, Doraine, miserere, lu plastes nostef, noii polest falli prsescienlia tua. Est auiem pra-
el nos lulriro. Adhuc tainen quoniodocunque co-: scieiuia lua, Deus, ipsa sapieniia lua, qiiae ab aeiertip
haereinus; adhuc mami vinuiis luae porlamur; ad- aeternaliter tibi coesSt,eliamsi niifa essel Crealurn,
huc de trihus digitis luis, lide, spe el charitate de- in qua sunt arternaliter causae bmnium qtne fiunt
penderiius; in quibus appendis moiera terrae, soli- temporaliler, et ipsa prapscieutia creaturae in tem-
ditalem, scilicet sanciae Ecclesiae tuae. Miserere, pore suo creandae. Quae lamen" libi futuia non
tene nos, iie de manu tua cadamus. Ure renes et erat; quia in consubsiahtiali libi ipso Verbo-;Uit»j
cor nostrum igne sancli Spifilus lui, et confuiiin per quod factum esl, quidqilid est iaciiini, vita eiat
quod operatus est in nobis, ne dissolvnmur et iri (Sbdn. l): sic exislens in eo vita, sicul luiuia erat;
4.07 GUILLELMl ABBATIS S. TIIEODORICI 20S
«icomnino fulura, quia iu ipso vila erat. Viia nu- A Perge qtiserere. Cnr non dedisti inilii buroilitaleni ?
tem, non cogens ut ila sit, sed sic exisiens in co Quia dedi libi quod majus est, arbitrii libertatem,
quod sic.fultirtim sil. el tu ex ipso quasi potens in iniqiiitatc, dilexisti
Quid igitur ? Modus fuiuri temporalis, causa eu nialiiiam snper benignilatem : insuper etiEin de-
in Dco eius quod esl, id csl aelernilalis ? Nam si sic clinasli in me mala lua, el de cis sic niteris excu-
iion esscl fulurum lemporaliter, yideltir in Vcrbo sare te ut velis.accusare me. Non vis, ut inveninlur
Dei non posse esse seternaliler. Sed scienlia vel iiiiquilas tua ad odium : ideo ibis in locum luuni,
pracscienlia lua, Deus, ipsa est Veritas tua, quae. vas aptum irae in inlerilum.
dicit: Ego sum reritas (Joan. xivblLl siculiu, Deus, MEDITATIOH.
praesciemlo, non .cogis fieri quod fuiiirnm est, sic Sislit se Deo anima, cupiens nb eo illuminari, et
nec cogi potcs prxscire, ab eo quod futiirum esi. SS. Triniialem, avulsa a sensibilibus menle, coqi-
Tibi quippe nihil est praueriium, nihil futurum; twe.
sed essenipcr quod es: illud aulein.quomodocimqiie .<Accedite ad eum et illuminaroini: et facics
sil, sive praesens, sive pijeleriltini, sive futurum, vestraenoii confiindeniur (Psal. xxxm). > Confunilor,
iii verbo lua; vila csl. In circuiiu impii ambulani Domine Deus, confundpr confusione letra et horri-
(Psal. xi). Collige te, o honio, a circuilu erroris B bili, quoties accedeiis ad le, clausam milii invenio
ad centruro verilatis. Vas luteuin sic redigiuir in januaiii visionis fuae : et pcne niibi videor audire
liituni suuni; ui non eiiiii cogal ad lioc Dei proe- .voceiri illain tcrrLbilem : <;Aineii dico vobis: Nescio
scienlia ; quia euin non latuit sic fulurum : quod vos (Maith. xxv). > Et qtii illuiniiiari a te desidcra-
laraen quia sic futurtim praescivit, in iiiteriium pr«- baro, sic a dolore cordis mei, el perturbatinne sen-
deslinavit. Praescienlia etiam Dei, bonilas ejus est: sus, totus lenebresco, ut pene n.ilii metius fuisse
qnse ab anerno parata est omnibus, quarovis non videalur, non accessisse. Quis ciiim me consola-
ab oiiinibus suscipienda. A quibus aulem susci- bilur, si desolare lu volueris? Abeant cl pereant
pienda sit, a quibus non, neque hoc aliehum est a omnia solatia mea, quae tu non es, vel ex le non
Dei prxscicntia, quae, sicut diclum esl, quanlum ad sunl. < Va?soti, • ait Salomon (Eccle. iv). Vere *f-e
bonitaieni Dei, omnibus ab auerno paratn esl, mibi soli, si non fueris tu mecum, vet ego tecum.
eliamsi nulla essel creaiura. Bonitaseniro haec Spi- Beatiim et beatissimum, Domine, nie credo, si sen-
rilus saiiclns est, Palri, Filioque coaelernus. Unde tio le Csse tnecuin ; sed laedet me mei, et odio
iu creatione lnundi: Spiriius, inauil, Domini fere- hiilii sum, qnoties seniio me non esse tecum.
hatur super aquas (Gen. i); scilicet oninibus se of- Quanditi suiii leciim, suni etiam mecuin ; non suin
lerens, nd omnes se exhibens, benefnciendo, et C autem roecum, qnandiu non sura lecum. Et vae
utilia providendo, quod proprium est Spirilus snn- mibi, quotiescunquc lecuni non sum ; sine quo nun-
cii; ssd nialivolam refugiens animaro, in quam non quam esse possuni. Non enim haberera subsisiere,
polcsl inlroire sapientia (Sap. 1). Ilaque praescientia quovis mbdo subsistendi, sive in corpore, sive in
tle creatura, qtianfuin ad Deum, prsescieutia esl; auima, nisi praesenle viriule lua; rion desiderarem,
quanluiii ad homines, prsedestinatio. Ipsa est cleclio non quaerefero le, nisi ex praeseule gratia lua;
vel reprobalio. Unde est: Non vos me elegjstis; nunquaih invenirem te, nisi occiirreret roibi inise-
sed ego vot \Joan. xiv). Prsedeslinatio auteni est ricordia el boniias lua. Sed curo in omnibus bis
graliae prneparalio. Gratia vero, ipse est effectus. ego iecuin suro, seiilio in nie operanlero graiiaii)
In qtiain cur unus assuroatur, allcr reprobetur; tuam : bbnuni Cst roihi quotl stim, quod vivo ; in
noli vcile quaererc, si non vis errare. Si superbus Doinino laudalur aninia uiea. Si aulem Cuinlu mibi
es, non lalel Dei pricscieniiani; nec effugis ipsius benefaciendoes praesens, ego cogilalione vel nffeclti
providenliain, qun praedcslinalus es iu poenain Su- suiii absens; sic niibi videnlur circn me bene/icia
perbis pncparalnui, Deus enim superbis resislii; graliae tuae, sicut circa mortuum sollicila ei ofii-
hitmitibus attlem dat graiiam (Jac. iv). Superbia rj ciosa cura sepulturx. Si aliquahdo sentib te Irans-
ergo el incriitiin csl, et signuin reprobnlionis, sicut ciinlem ; non sias mihi, sed piseteiis me clamaiilem
biiniililas iiieiituiii et sigmiin esl elcclionis. Dicat post le, sicut Chaiiariaeamillam (Maitlt. xv): cumi|ue
cfgo luteuni vas: Quid nie fecisli sic, id esl, qunre quasi clamoribus iinporluhis iiecessilalis niea; fati-
nie praedesiinnsli in inleriluro ? et respondet ei Ve- garis, objici.s ignoiniriiosa: conscienliae ineae prae-
i-ilas: Utsecundum leloquar, quia praescivi te fu- lcritnin canis immundiiiaiii, praeseiilem iropuden-
turuin vas irx aptum in interitum, futurum fatuuni, liaro, et caiieni luum a niensn' tu:i jcjiiiiiiin el fame-
qui uescias, vel uobis salvnri; superbuni, qui con- liciini, et llagellis conscienii;e ailliciun), expellis,
tcuiiias humiliari: ideoque niliil jam queror, sed vel abire perrailtis. Ergone ulteriiis accedaui? Uii-
tu irremediabiliier ibis iu iiiierituni. Voluntati au- qne, Doniiiic. Nam cl catelli a'domo doniini sui
lem meae non resistis, cuin sit voluntas mea, cum flagellis ejecli slalim redeunt, ei circa donius
ut niiseris, id est, qni iniseros se cognoscuni, cusiodiam vigilantes, panem suum quolidiaiiuni re-
proxiron sit fnisericordia: poientes aiiieui in- ini- cipiunt. Expulsus redeo, exclusus clanio, fiagel-
quilale potenter tornienla paiiautur. Nec nisi bu- latus obsecro. Absqne hominis conlubernio canis
niilibus volo raisereri: qui inisereor, ctijus misercor. yivere nescil, nec aninia niea absque Domino Deo
203 MEDITATIV^: OBATIONES. 2J0
suo. Aperi ergo niibi, Domine, ut accedam ad te,, A oculoriim, non rei, qiuievidetur. Nnm ab usu vel ab
ct illuminer a le. Tu in co?lis tuis habilns, et
po- obleclalione sensnum et sensibilium expcrgefaclaE»
suisli leuebras lnlibuliim tuum, lenebrosas aquas•> nniinsc iue;c primn occurril iniaginaiio,
qliae assue-
in mibibus aefis (Psal. xvn); mibemque, sieul diciit fani seiisibilibus aniinam, sensibus
obluralis,' sen--,
prcpheln,<opposuisti, ne trnnseat orniio (Titr. iu).'i • sibilitini obscurat imaginibus :' ut sicut lota sensibi-
Ego vero in lerrn compulrui, et nggravnvi contrs i libus sotebat vacare, sic nihil jamnisi imaginaiio^
me deiisum lutiim, scnliimqiie cordis; ncc lucenit nem sensibiliuirt cogitare sciat 'vel
inlelligere.
inihi sidern tua caelestia ; sol obscuralus est: lunsi Propter quod cum a-somno negligcntiae experge-
non dai lumen suuin. Audio ehiih in psalmis eit factus subiio respicio ih Deiiin, de qiio liie fex di-:
byinnis et canticis spiritiinlibus roagnalia liia; rri- vina iiistruit, dicens: < Audi, Israel, Doniinus Deus
tilant mibi in Evangeliis tuis dicia vel facla tua ;; luus, Deiisuntis est (Deul. vi); »'el in eum a qub sum
verberani assidue ocutos meos etaures, exemplai iflumiriandus, quse sum adoralurus, vel oiaturus,
servoruin luoium; conculiuiil rne lerroribus, eit dirigere oninino hnbenhi meutis iiituitum: occiirrit
vellicant promissis Scripturae veritnlis luse, quae se: inibi Trinitas Dcus, quam lides calliolicn a proge-
assidue ingeriiul oculis nieis, el sirepilu suo con- niloribus inihi inCantata, IISII ipso inculcata, a le
tiindunt surditalein nurium menrum. Ego vero usu B ipso luisque doctoribtis coinmendata, milii deinon-
pravo, el siupore nimio inentis obdurui; et didici, slral. Sed eam fattia niiimse' hieiri imaginatio sic
et assuevi contra solis splendorem
donniiare; non accipit, sic intuetur, iil Trinilaiis niimefuhi siin-
videre occurrentia; iri mari positus non audire ma- plici illi divinilatis siibslanlia: inesse sohniiel: qiise
ris riigituiri, vel cceli loiiilriium inorluus a corde. extra oimiem numeruin existens, in pondefe el nu-
Usquequo, Doniine, iisquequo ? Usquequo iion iriero et mensura omnia fecit; et singulis in Trini
disrttmpis ccelosiuos et descendis, et non concuiis lale personis quasi suuni unicuique locum depulel,
stolidilatei/i nieani in ira consuniiiintionis tuae, ul ui sie Patrem orei per Filium in Spiritu sancto, tit
noii siro qttod suin, ul seritiani le domiiiaiitem Ja- de iino,ad alterum transeiiiidum sibi videatur per
cob, et finiuiii terrae, et convertar saltem ad vesne- tcrlium. Sicque inens caligans in uuo, dissipalur in
ram, el fniiiem paliar ul canis, et circumeam civi- tribus, tnnqunin tribus discernendis instat vel
talem luam (Psal. LVHJ),quse adliuc partim pere- uniendis corporibus.
grinatur in terris; sed ex majore parte sua jam Cum hbc imaginatio, id esl mens imagirians, etiarlt
gaudet in ccelis, si forte inveniam/qui me recipiant nolens imaginaliir, vel iinaginaiuni invita el reCliH
in tabernacuia sua deficienleiri, nec proprium ba- ,";mnns pntiitir, venit fideset reprobnt; ratio per lidem
bentem cubile, ubi caput reclinem ? Audio quidein '-' dijtidicat; auclorilas condeinnat, pariterqite concla-
nbununquam vocem Spiritus lui, sed pertranseun- raanl omtiia, quse intrn tiie sunt, quod stipfa dictum
icm quasi sibilum aurae tentiis (/// Reg. xix), et in- est: < Audi, lsracl, Doroimis Deus tuus, Deus uiitis-
telligo dicentem : < Accedite ad eum, et illuniina- ' esl (Deui. vi). i Nani curo et fides et ratio el ancto-
mini (Psa!. xxxtii). 1 Audib et coricutior; sur- rilas cogitare nie dncearit, Palrem per se, Filiuin per
gensqiic quasi a soinno, et excutiens meipsurii, se, Spiritiim sancium perse; nil tameiiin sarictaTri-
aliquaienus deslupesco; os meum aperio, et atlrabo riilatc censenl adroillendu.ro, qriod leihprife, velloco,
spirituro; dislendo sensus aniinae mese, ut depigre- veiiiuiiiero.substanthcfaciaidivisiorieiri.velpersona-
scant; egredior de interioribus nocturuse conscien-, ruui sonare videaturcoiifusiouem. Sic eniiri astriiunt
tiae mese; exeo ad lucem orieniis niibi solis jusli- Trinitatis unitaleni, ul sbtitiidiuein femoveani; sic'
li.e. Sed cum somnolentos oculos in eum volo di- Trinitaiein uiiilalis, nt in' Deitaiis subsiaiilia noii
rigere; reverbernntur desuefncli Iuci, et assuefacti recipianl numeri pluralitatem. Omne eniin ineiitum,
lcnebris. Et ad insolitum splendorem tremente et omnein scientiae
prudentiam , omiiemque virtiilem
palpitante pupilla rationis cum pnlpebris suis, exer- prseveniens in nobis gratia lua, Doinine, daf nobis
citii inanu detergo quanlitm possum, ab eis rheii-
Q noslii luique quanlulamciinque cogiiitibnero; ipsa
riia diuiurnse somnolenliae. Si, le donante, invenio. vero subjicit nOs hunlilitati, htiiiiililas auclorilnti,
fontem lacrymarum, qui in buniiliatae ei cbntritsa auctoritas fidei; fides instruit raitonem, fatio per
dnirnae vallibus cito solel exoi iri; lavo raanus ope- fidein erudit, vel deslruit, et abjicil imaginalionera;
ralionis el faciem devolionis. Deindc, sicut extendif lidem vero non instruit ipsa ad intelligcniiam, sed
accipiter alas suas ad austrum ut plumescal, ex- per fidem desursum earn exspeclal a Patfe luniinum,
pando roanus nieas nd te, Domine, et aniuia mea a quo orone datum optimum est, et donum peffe-
sicut terra sine aqua libi; el sicut terra deserta,. cturo (Jac. i). Intelligentiam'aiilein, non quseex ra-
invia et innquosa, sic in sanclo nppnreo libi, ut iione cblligitur, vel ratiocinatibne fofinatur; sed
Vide.im virlutem luain el gloriinri ttiam (Psal. LXII). quse de sede magnitudinis tuse inerito fidei adduci-
Cuinque oculos nieiitis, seiisiiin rationis nd te crigo, tur, et sapieniia lua formatur; similis omiiino suaa
o sol juslitiac, contingil mihi, quod conlihgere solel
origjui, quse veniens in meriienl fidelis tui ralionem
ebriis a sonino, vcl infirmis oculis, ui unam rem ad se
colligit, et sibi conformat; Tidein verb vivi-
aspicientes, duos aui tres esse arbitrenlur, donec ficai el illuminat. Stat igitur oratura Deum suuin
vhlendi processu incipiaiit intclligere, viliuni' esse pavida et
stupens anima, semctipsam in manibus
2tt GUILLLELMl ABBATIS S. THEODOBICI 212
suis seroper portans, quasi eara libi oblaltira ; pa- ^ Ubi es, Domine, nbi es? El ubi, Douiine, non es.
vida a cousuelis, sltipens ad insoliia, ad invenien- Scio certe ct certc certus suro quia bic inodo me~
dum le poitans signaculum (idei tuse.; sed non ad- cura es, in qito moveniiir et sumus; et ex cujus sa-
huc inveniens, cui iltud resolvat; vullum luuin, Iiiberriina praeseniia ardel el deficil in saluiare
Domiiie, yultum luum reqttirens, uec scieiis, nec liiura aniina uiea. Scio cerle verissime, sentio salu-
omnino hesciens quid reqnirat. Cordis sui pbnn- berrime, te esse meeum; scio el sentio, adoro, et
tasmata dete abominatur ut idola. Amat le, qua- gratias ago. Sed cnm lu sis mecum, cur et ego non
lem te sibi fides describii; sed mens videre non siiin leciim? Quid obstat? quid impedit? quid inler-
sufficit. Ardensque faciei luae desiderio, cui sacri- ceditTSi tu mectini es, bene mibi faciemlo; cur et
iicitim pietatis et juslitiae suae offeral, oblationcs et ego noii sum tecuin, le bono omnium bonprum
liolocansia, cura differlur, magis ttirbalur. Et cum meornm fruendo? Propter peccala mea? Et ubi esl,
iion lam cito lidej luae, cui se credidii, impelrat il- qui lutil ea de medio, et affixit ea cruci suse? Num
Itiuiinalionem ; in laniiim uonnunquam stupescit, quia etim non amo? Nonne ccnlies et millies roori
tit credere se in te vix sibi credat, ul oderit se, velim pro le, Doroine Jesii? Si hoc non stillicit
quia, ulsibi videtur, non te amat. Absit autem ut tibi, nec inihi sufficil; quia nihil suflicit animae
non eredat iii te, quae sic anxiatur desiderjo lui, ul' B inese, nec videlur sibi onniino amare le, nisi
non amet te, quse desideral lc usque ad contemplum fruatur te. Frui aulero te non poterit, nisi pro dono
ontuiuni quaj sunt, eteiiam sui! Usquequo, Domine, tuo el modo sno le viderit et intellexeiit. C.ur au-
iisquequo? Tu si uon illiiininas lucernam nieain, si lein le non videl? Qui modo te amo usquein iuorlem,
11011 illiiniinns lenebras meas, non eripiar ab hic lunc aronrem tisque in vitam aele.rnam. Ipsara, Do-
tenlalionc, nec, nisi in le, Deo meo, transgrediar miue. jain mihi spiral riescio quis odor luus : qui
iiiuruiii bunc. saliem si perficereiur in me, riiinc inierim nnn qna:-
MEDITATIO III. rerem amplius. Siquidem roiuis roihi aiiquando,
qoasi quasdam consolalionis tuaebuccellas; sed qtiid
Animq desiderium videndi Deum exprimil, el circa boead dcsiderium famis mese? Obsecro, dic aniraae
objeclum ipsum fruendum exspatialur.
ineae, o salus ejus, quare ei luum inspiraveris desi-
Jani non audeo inlendere in faciein luam, Do- deriuro. Num ut lantum lorqueat mc, discerpat et
mine, quam desidero usque ad morleni, quia dixisti occidat ? El nlinaii) occidisset. Obsecro, Domine,
Moysi: iVon videbit me homo, et vivet (Exqd. xxxni); haeccine esl mea gehenna? Ei haec sil. Nec unquam
sed licet inori velira ut videam, vel videre ui mo- „ me desinat torquefe, nec iinqunm desinam in ea
riar; operio laroeu vultuii) meum, sicut idem Moy- ardere; nec in aliquo Iiceal respirare una die, uca
ses; nou audens respicere le conlra te. Sic enim bora, uno moiiienio, doriec appaream in.conspeclu
ihi legilur : Porro Moysesoperuit vullum suum: non luo, ei appareat mibi gloria tua, et faciei tuae fes*.i-
enim audebat respicere conlra Dominum (Exod. m). vitas aeterna illuxerit animaemeu;. Habuerii, Domine,
Naro forsitan conlra Dorainum respiceret: si vellet velus ille Moyses opertum ad le viiltum suum, et
respicere Deum, non quis.sed quid esset. Nam quis velatam faciem, formam gerens populi ctii pracerat,
esset, audiebal. Egot inquit, tum Deus Abraham, semper a, facie Domini fugienlis. Panlus tiius, et
Deutltaac, Deut Jacob (ibid,). Tamen eidem Moysi, lotus noster, quia tolus tuus, NoviiTestamenli luba»
audila morte sua, eodeni adhuc desiderio aesluanti et pro se Ioquens, et pro suis in desiderio et amorc
oranti oslendi sibi gloriam tuam, respondisti: Ego tiio discipulis: Noi, inquil, omnes revelata facie
otlendam tibi omne bonum (Exod. xxxin). Ei, o Do- gioriam Domini speculantes, in eamdem imaginem
inine, ubi est omne bomini, nisi in vuliu luo? Unde lrans[ormamur, a clarilate in claritalem (II Cor. m).
et David eodem desiderio ardens: Adimplebis me, Homo iste tuus non fugiebat a facie tua; sed ad fa-
iuquil, Iwiitia cum vullu tuo (Psal. xv). Igiiosce, ciem luam. Ignosce, Domine, ignosce improbitati
ignosce, iriipatiens est ad le cor meum; viiltum p et importunitati meae; adhuc audemus, quia arde-
tuum requiro; exquiro faciera luam per lemeiipsum, mus. Ignis luus urgel nos, quem veuisti in lerram
lie in finem averlas eam a me. Scio eniiii el certus mitlere, et voluisti vehementer accendi (Duc. xn).
suni, quia qui ambrilant in lumine viiltus lui non of- Obsecro te per oinnipotenlissimam bonitatem tuam,
fendunt, sed secure ainbulanl; quorum omne judi- per mansuelissiinara seraper in nos patienliain luam,
cium de vultu ttto prodit. Ipsi stint, qui vivunl; patere me aliquid adhuc quaerenteiu; el dic aniroac
quia sic vivunt, sicut in exemplari vultus tui meaequid estqnod desiderat, eum faciem liiani de-
lcgtint el intelligunt. Domine, non audeo respi- sideral. Sic eniin caeca est, sic ad meipsmn turbaia,
cere le conlra te, ne ainplius obstupescam. ut et desiderio tabescat, ct ignoiel qui desideral.
Stans aulem coram le sicut pauper, mcndicus ct Nunquid vnlt levidere sicuti es?Elquid est, siculi
caecus, sicut tu vides me non videntem te, plenum cs? Num qualis.autquanlus? Sed nec qualis, nec
desiderio luo pectus, tolumque me quidquid suin , quantus es; quia nee qualilas nec quanlilas in le
quidquid possum, quidquid scio, et boc ipsum quoit est, qui es quod es. Quid ergo est, sicuti es? Hdc vi-
ppst lelangueo ei deficio, offero libi-; sed ubi te dcre supra nos est; quia videre quod lu es, hoc est
iuveniam nori invenio. esscquod es,Nemo aulem vLdetPalrem,nisiFiliui*
213 MEDITATlViE OBATIONES. 2t*
el Filtum, nisi Paler; quia h«c esl esse Patri, quod A i ad faciem. Non enim praesirmas, nequc confidas, o
videre Fitium; et hoc est esse Filio, quod videre homo, neque hic sles, quisqtiis vir desideriorum e»,
Patrero. sicut Daniet; ncc dicas, stifficit. Quidqtiid hic de Deo
Sed seqiiilnr el dicit. Et cui volucril Filius revelare sentis, quidqnid vides, quidquid de eo hic le riocet
(Maith. xi). Volunlas aulem non alia esl Patris, fides, aenigma est: aliud quidem obscurius, aliud
alia Filii; sed una et eadem, quse est Spiritus san- autem expressius. Et ipsum lamen quam dttlce sit,
ctus. Evgo per Spiriluin snncium alicui amico Dei, cum adesl; quam desiderabile, cum videtur deesse^
qiicro nimis honomfe voluerit, revelal seroelipsa sciunt, qui sentiunt. Hic est enim calcnlus habens
Trinilas Deus. Sed nunquid homo videl Deum, si- nomen scriplum, quod nemo scil, nisi quia acce-
cnt Filiuin Paler, vel Pntrero Filius : quibtis, sicnt pit (Apoc. n).
diclinn est, alium alii videre, hoc esl non esse Porro de eo quod eril facie ad faciem, dictum csl:
aliud cl alind, sed unum Dettm? Sic omnino, seit Non enim videbit me homo, et vivet (Exod. xxxm).
non pcr omnem moduir». Quod ut aliquanluin nobis Nam et hic qni videt, non vivet, seddicet: Jn-
tiiliicidiirs pateat, de visu et naturali ejus potentia felix ego homo, quis me Uberabit de corpore mortis-
liiienduin est, quid babeat pbysicus intellectus. Ont- hujus (Roin. vn) ? lunc demum sperans se esse vi-
nis sensus corporeus, ut sensus sit et sentint, opor- " ctiirum, quando perfecte visiirus. Quid hic sensus?
lel ut qiindam sensihili affeciione aliquomodo mu- quid imaginatib valel? quid ratio potesl? quid intel-
tclur in id quod scnlii; visus scilicet in boc quod ligentia ralionalis? Nam etsiriuio, Deus, nos ad le;
ei fu visibile, nuditus in nudibile; sicque de reli- niittit; per se tamen te nen altjngit; nec iutelligen-
quis. Alioqui nec sentii, nec scnsus est. Nisi enim tia ea quidem, quse de inferioribus ex ratione oon-
reni sensnm, sensu rationi reiiiiniianie, anima sen- sistit, ralionis lerminos excedit, nec mensurnm
lientis qiiadain sui Irnnsformatione mmeturin rem, habet perlingendi usquc ad le. Qnse vero desursum
vel rei quatilatem quae sentillir; nec sensus est, nee est, quod sursum esl redelet; nihil buuianum, scd
sentire potest. Ideoque st semil, airiore qui se-nsiis loluni divinum : et ubi se infimdit, rationes seciun
sims est, Detim boiium; et amat, qiiia bouum : noii defert sui generis, non communicantes iriferiori ra-
hoc potest, nisi bono ipsi affectu communicaiis, et tioni, nisi in quanliim eam babenl.ex obedientia
ipsa bona eflicintur. Si ad seiisum animse reverta- fidei. Haec in Trinilale sancla nil dividit, nil com-
ttir/iionne hoc esl, quod Paiilus dicil: Gtoriam Do- pingit; sed sensuin fidelero sic quando, et quanium,
ninii specitlantes, in 'eamdem imaginem transforma- et quomodo vult Spiritus sanclus, perstringit; ut
tnurt (II Cor. tit.) Sicenim est quodammodode sensu (p orantes le vel conteiriplantes supefgressi noniiiin-
nninire. Sensus enim animsc amor est : per hunc quam omne quod tu non es, videaut aliqualenus te,.
sive cum ir.ulcetur, sive cuiii offeuditur, sentit quid- qui es, quamvis non videant le sicm es.; sed lamen
quid sentit. Cum per Iiiinc in aliquid anima exten- inedium quid devotse mentis deinulceal intuilum,
ditur, qiiadam sui Irnnsformnlione in id quotl nmat qitod constet nec de eis esse, quae tu non es, nec,
transmulnlur: non quod ideni sil in natura, sed af- etsi non sil omnino lotum quod es, alienum tamen
fectu rei aroatae conformatur, utpote non bonum ali- esse, ab eo quod es. Sic enim Spiritus Domini quie-
qnem amare polcst, quia bonus est, nisi et ipsa in tum et humilem suuni, super quem requiescit, in-
ipso Imno bona efficinlur. Noime hoc est: Sentitede duit repenle , et mutat in virum alterura, ut sen-
Domino in bonitaie ? (Sap. i.) Ei Sapienlin : Scire sum inluentis non dividat. Trinilas, non confiindat-
eriim te , sensus est consummaius (Sap. vi). Et Apo- unitas; non offcndat Trinitns pietaleni unum Deiint
siolus : Hoc sentile in vobis, quod et in Chrislo Jesu quaerentis; non contristet subslaiitiae unilas cha-
(Pltilip. u). Hsecest cbnritns, qua qui diligit, in.Deo rilntem Patris et Filii dileclione gaudenlis; in neu-
manet, et Deusin eo (I Joan. iv). 0 charilas, charilas, tro conturbet solitudo vel pluralitas, sed etiam ad
quaetisque huc nnsadduxisli, iit, amando Deum, etFi-- . hoc ei vateani unitas Trinilatis, el Trinitas unilatis,
liuin Dci.dii elfilii et Dei noroinemur (itsimus. Elsi D 1 ut pio et sobrio intellectu comprehendat non com-
non.lumapparet.quod erimus,cum apparuerit,similes prehendendo majestalem divinae incomprehensibili-
ei erimus: quia videbimut eum sicuti esl (I Joan. m). talis. Sicque/gusianset videns quam suavis est Do-
Domine', bunum cst nos hic esse; libet hic immo- minus, repente sic totus gttstando dulcedinem ejus
rari; et ulinnm liceret immori! Sed medilnntibus dulcescil, sic vivendo lucem verilatis ejus lucescit;
et Ioquentibus et scribentibus de te, da, quseso, sic de repentina summi boni pleniludine in gaudio
sensus sobrios, verba circumcisa et disciplinata; cor S. Spirilus exhilarescit, ul si hoc in eo perficiatur,
ardens de te, o Jesu, in aperlionem Scripturariim, confidat se vitam obtinuisse seternam. llmc est enim,
quae de le sunt. Ignosce, Doiniue, ignosce; amor inquit, vita wierna, ut cognoscanl te solum verum
arooris lui agit me; lu scis, tu vides. Non sum scru- Deum,etquemmisisti,Jesuhi Christum (Joan. xvn).
talor majestatis tuae, sed pauper gratiae tuae. Obse- Accedile ergo ad eum, el illuminamini; et facitt ve-
cro le pcr dulcedineni tuse dulcissimse mansueludi- slrw non confundentur. (Psal. xxxin).
uis, non*ioppriroal nie majeslas tua; sed sublevet
gfatia lu;i. Ignosce, inquam, quia proprium est fidei
desiderium visio Dei: hic in aeiiigmatc, ibi verofacie
2.15 GUILLELMl ABBATIS S. THEQDOBICI 216
MEDITATIOIV. A in pnrndiso tuo olim me crensses, ipsuroque lignuin
Orandi' doriurn peiii, stdium snum priofem, ac novis- viise in possessionem niibi juris perpelui donasses,
simam soliiudinem suam describit. voluisli vel permisisti, ul etinm ad fruclum ligni
- Miseralor et
misericors, Doroine, patienset tnul- scieniiic boni el mali inanum miltei ein (Gen. u, m),
lliui miserieors; suavis es,. Domine, itniversis, et tit quasi bonorum meonim inlerinrum perttesus,
raisernliories tuse sttper omtiia opera tua (Psal. experirer,,,quid foris possero,-Eva mea, caine inea,
CXLIV),Hoftaris nos, Domine, et lu., et per tiios; in boc conseiiliente. Gustnvi, et vidi non suavilalem
Spifilus saiic ils tims, utoremus ei-vigi1eiiiusin ora- tuam, sed conlusionem nieam, nt vjderem inc esse,
tione. Hortaris nos, et doces sicul pius, sicnt mise- cujus Uirpitudo velainentocgeret : cujus nuditas a<t
ricors; sicut misereri desidernns; et cnusam prae- oCcursiini. lniim paverei, cujus liberlas opus iia-
pnras nobis, faciens nobis juiiicium et juslitiam, ul beret cobibente legunt disciplinn. Inveiilus enini
orantibus nobis qiiemadmortuin opofiet orare, quasi sum in oculis tuis iiudiis ab oninibus, qure iiitr.i
jttslnm hnbeas cansani iiiiserendi.' Qiiiil etiani orandi roe bomines piunbnnt; lurpis in occnltis meis, in
formani ipse nobis dictasti, ne in aliqiio causse no- quibus nec me nec te lalebam ; egens reclore,
slrae tleesses, ipse judex, ipse advoealus. Et confi- qui regendos alios susceperam. Ideo-, Domine, abs-
• dcnter nos petere jiissisti in nbmihe liio; et credere, " condi me inlra ligna paradisi : ideo refugi in tene-
qiiia qiiseciiiiqiie peiierimus, accipiemus, ei fient bras meas ; elongavi fugiens, non lamena te, sed ad
nobis (Jvaii.wl;Marc. xi).Tibi,Domirie,hocsiiggerit te, el mansi in solitudine (26) : ibi le exspeclo, qtii
lna bonilas; nobis aulein gravis incumbit necessitns : salvuin me fecisti a pusillanimilate spirilus cl leni-
. el lamen, te liorlahfe, pigrescimus ;te diclaiite, ne- peslate (Psal. tiv). Posui in pulvere os menm, si
gligimus; le proiniiteuie, non credimus. Tu autetn forle sit spes; onager solitaritts atlrahens veutiini
iii misericordia el miseratione tun multa pigrns et amoris mei {Jer, n). Cumqiie totns mibi reddilus
negligerites concutis-; in patientia lua iricredulos sedeo solus et tacens, nec audiens clamorem exa-.
dissiiriulas : quin eliain , quia queroadinodum nos ctoris vel sonilum praelii, videns quia tempus roe
Oporlet orare' (Rom. vm), nec scimns,'necposso- jnvat, et vaco vacare mibi, disciilio meipsuro, quis
iims; miuis uobls Spirituni satictuin luiiin, qui ad- sim, unde. venerim. El inveuio me umim filiormit
juvel iiiflrmitalem noslrani , et interpellet pro no- Adani, filiuro irse per naturam (Ephes. u), s'edan-
bis geroiiibiis inenarrabilibiis. Orauuis itaque, qnia ciltaeiuae sanetaeEccleaise per gratiam ; unuin exsij-
lu bortaris; pelimus conlidenler, quia ln promittis; lum paradisi, babilantem et laborantein in terra
stalimque occtirfis, Ct ornriies exatnjis; iiiveniens, /> maledictionis, cui roaledixisli in operibus Adam :
quia fnciens, in quo iiobis propitiefis. Sunvis, Do- qiiaro cum operatus fuero, non dat frucltis suos, sed
tnine, tinivefsis, suavitates luas liobis multiplicns; spinas et tribulos gencrnt mibi. In sudore vullus mei
el miserationes luaesuper omnia opefa tua iiicipiiinl vescorpnne meo, secundum severissimani senientiairi
apparere nobis. Nain tu, Deus appropiiiquaus, el jusli jml.icii lui, qtia increpasti superbos et roale-
rion etoligans, cUm nobis incipis appropinquare, diclos, qni declinant a mandatis tuis.
et consolationes iuae liclilicare nniinns nostras; 0 bone Crealor ! quam bene me creaveras ! quam
contiiiuo eX odore el lactn saluberriinse prat-seuiise gloriose formavcras Iqnam feliciter locaveras! Crea-
tuaSemorliii aniime senstis rcviviscuiit, fldes exsttl- veras eniin me , Domine, sicut dicit Aposiolus tuus,
iat^ fuliicin bilarescil, cor acceriditur, lacrymae in operibus bonis (ibid.), quae pr-cparaveras, ut
fluuirl, lion qn« ignem accensuni exstingiianl, sed arobularem in eis : formaveras me ad iiuagiiiein et
asceiidanl aniplius. Et ctim Spiritus luus adjuVat siinililudinem luain, cl locaveras iii paradiso vohi-
iiilirniilalem noslram , flenius ilbcriini lacrymas ptalis tiiae, ut operarer, et cuslodirem illuiii. opera-
pingiies et (tulces cx dtilceiiiiiis.luae affectu : quas rer bononmi sludiorum exerciliis, cuslodirein, ne
ciuii pia ciuisolationis mariti deiergis,-ttOiitituberius, serpens irreperel. Serpens irrepsit, Evant menm
ct fitmt riobis panefe die ac nocte, el fortis el gfata D seduxit, et per eannne praevaricatorero coiisliluil.
fefeciio; qtiia diilce liabeliius ptorare coram te Propter quod exputsus de pnradiso lionae conseieii-
Doinino Deo hosiro, qiii: fecisti' nos; qtii sumus lioe;exstil,factus suro in lerra alietia, in regione dis-
populus liius, et oves pascuse tiiae (Psal. xciv). Egp similitudiiiis. Sed, o Domine, quioronia creasli, et
cgo, Domiiie, sicut ilicil prophela tiins, «ir vi- vidisti cuncta quae ereasli, quia sunt bena valde
dens paupertatem ttieam (Tliren. 111);paitper sttm; (Gen. i), niinquid per opus metim malum peribit
isi iri tabbribus B juveniuie mea; 'exaltatus auiem^ bonum tuuln ? Siquidem non prnpter paradisuin nie,
humitiatus sttm et conftisus (Psal. Lxxxvn). Quati- sed propler me paradisum conslituisti, cuin me
ias enim oslendisti tnihi tribulntionesmultaset malas: hominem super terram lecisti. Non te pcenileal, o
et conversusvivificasii me, et de abyssis ierrw iierum Creator, bominem me fecisse super ler.ram ; sed
redtixisli me. Mullipiicdsli magnificenliam luam : prsecipe, sicul ;ab inilioi ul sirobomo rationalis,
et conversus consotaius es nie (Psal. LXX).Nam Cuirt potestatem babens super icrram meam, utcorpns

(26) Secessum in ccenobium Signiacense videtur in iolitudine, etc. Indicat enim jam.anle illum recei-
auclor vcrbis illis describcre : Elongnvi et tnttnsi sum se in paradiso sanetac religipnis habitasse.
217 MEDITATIVJE 0BAT1ONES. 218
meiiiii subvlilum sit spirilui, spiriltis tibi. Non tee A s'cul est, audilur lameu dicens,: Ego snm,qm sttm
pcenilent donnlae bomini dignilatis, nl siin supei'r (>bid.); ubi operiendus est vullns iuterim, ne vi-
jjcstins lerrae meae, truces el indomitos mblusnffe-- dcat conira Doniinum, sed in humilitale obedientise
ctiommi nnimse ; rcplilia etiaro cogilationum biimii exercendiis amlitiis, ut atuliat quid rn eo Ioqiialur
repenlia, el de veueno terrae, cui jiigiler inhscrent,,. Dotninus Deus suus. Absconde me, Pomine, interim
noxia vel mortifera ; pisces maris et volucres cceli,, in nbscondito tabernaculi l.uijn.die inalorum lioruni;
cogitatus scilicet de spirilu hujus mundi, curiosaj in abscondilo facici luae a contradictiqne linguarum.
saeruli, altiludineroque diei ejtis scrulantcs el seclan-. Jiiguin quidem luum suave, et onus leve imposuisli
les; jiimenta eliain, sensus istos corporis. ad boc utt, mibi : ei cuin osleiidis niibi serviiulis tuae dislaii-
seciinduin nomen snum juvenl nos, nobis concrca-, liani__,et servilutis sseculi, blande .et leuiter roe
los. Da nobis, qui ea dedisti nobis, ut patianliirP inlerrogas utrum inelius sit servire libi Deo viventi,
frenuin rationis, zeli boni stimulos, stnbubim disci- nn d;is nlienis.. Ego manum imponentis adoro,
. pliuae, ulii cibis siiis pascantur el nulrianliir, prodn- jligum dcoscnlor„el onus amplector : el multnm
cenda ad iisum, cnm res exegeril; non auleni sil-,.. niilii suave est sub eo desudare, Miiltum enim et
vfscere per)))iltnnlur in Intitudine publici erroris. multo lempore possederunt me domini absque le,
Veniet, dicit, qui promillil; veniel dies, cnm Jeo) B quortim jugum non esl suave, nec onus leve. Tui
et agnus ciibabunt siroul (Isa. xi); cttin, quae nrodo- _,- juris esse cupio , tuuni jiigum recognosco, et oniis
nocenl, non nocebnut in oroni monle snnclo tuo : leve, quod subleval me, non premit. Sed ingredions
jumenla qtioqne pascenltir. in pascuis ubefriinis, novaro servitulis tuae disciplinam, videor mihi vi-
iionjaro infirmitatis nosiraejumcnta, sed beatae feli-. dere coelos novos et lerram novam : et ecce mihi
cilalis inslriimenta ..-•- nova facis oninia (Apoc. xxt). Doce me, pomine,
Inlerim, Doinine, exnudj coelos, el coeli examlinnll hoiiiinein riislicanum de rure. saeculi venieniem,
lerrnm ;' et lerra cxauilint vimim, et oleum, el fru- cjvilatis luae mores djsciplinatos, el curifc tuae ve-
mcnlnm ; el hsec exaurfinnt Jesrael (Ose n), id cst[ niistas urbaiiilates; dcforma me a fornia saeculi,
semen Dei, quod seminasii in nobis. Lnctasli enitn, cui nie conformaveram ; cpn.forma_me ciyibus luis,
me, ui ait propbeia, Domine, el eduxisti insoliiu- .. ne inter eos deformis appa.rearo .;,doce etiam me
dinem ; proniitlens qtiia ibi Ioqucreris ad cor servii linguam quam non novi (Psal. LXXX),qunui egra-
tni (ibid.). Jam grntias libi, lociitus es semel elite- diens de terrn jEgypti nudire jncipio, sed invelera-
rum, et aliquoties, et dicenli tibi animse meae, Deusj. tthi in terra a|iena, non intelligo ; lingnam scilicet,
meus es tu ; respondes aliquanilo plncide ac bem'-'/ .- qua loqueris filiis tuis, elipsi.lecum. Fnc me etinm
gne : Sahis lua ego sum. Et niinn, o desiderium,- inielligere nulus tuos, quibtis iiilejligere fncis in-
aoimse meae, vacare libi aliquanlispcr desiderans i telligentes, quae sit.volunlas lua bpna, beneplacens,
ipsa anima mea; el gustare ,et videre, quam siiavisi et.perfecta (Bom. xii)..
es Dominus; piecatur beiiignissiinaiii niisericordiaiiii Et jam aniina mea, gralias tibi, paler dulcis ;
tunin, ul ab omnihus, quae exlra sunl vel intra,- ; cum ei loqueris, vocem tnaiii incipil agiiosceie, sed
pacem mihi facias el silcniinm, ul in ea quac iiiira, non satis inlelligit, quid ei loquaris ; qi.i.iavox lua
me sunt, jns milii conserves quod dedisli; exierius ; nunqunm vncun veuit, quia vox l.iia grntin lua
antero percutias roilji fcedus cuni bestia agrivet ;.. est, non sonans extertus, sed poleiitet: et dulciier
rcpiili lerra-, et volucri coeli : et nrcum, et glndium,t inlerius operans. Cum etiain ego lpqupr, tibi, in-
etbellum, conleras de lerra mea.: ul in pace fiat. tendo. libi, et in hoc eliain bene mihiest: et qua-
loius locus mcus, el in Sion habitntio mea (ibid.). quaversum eal oratio, iiunquani gralis le oro vel
Da mihi, Domine, consolatiouero solitudinis roese, adoro; cuin eliara in orandp fial niihi relribulio mulla.
cor solilarinm el colloquiiiin tuuro frequens. Non. Doce ergo me, sancte Spiritus, sine iiiiermissione
cii.imero solns, quandiu lu mecum eris, Deus mens: orare, ut des niihi in tesineiniermissione gaudere.
scd si nie deserueris vae soli: quia si obdormiero, D I Nam, etsi plorat, cum oratpauper lutis, paiiper spi-
noii erit qui calefaciat tlofinientem ; si cecidero, ritu, vel peccatorura suoriim meinor, vel in angusfiis.
nonerit qui sublevet cadenlem. Sed adliuc, orefu- cpnslituliis, dum vehementius dplet, vehemenlius
gium meu.-n et virlus, deduc me ad interiora deserli--, gaudel; sicut e conlrario qui gaudet in sseculo, ciini
lui, sicut duxisti faniiilum luiiiri Moysen, ubi ardet veheinenlius gaudet, tunc si quid sapit, in occul-
rithus et non comburitur (Exod. m), ubi sanctn lis conscienliae suae vehemenlius lorquelur el do-
anini.1, qiisead hoc assuini meruerit, in pleniludine let. Pia ergo ,et pura oratio nunquaro est sine gau-
ignissnncti Spiritus tola ardet, sicut seraphim lo- dio. ..-.-,.
tnm; ardens el tion comburitur, sed purgalur : et MEDITATIO V.
liinc priroum nielius subsistil, quod est riiiraciiluiii Diversos moaos orandi recensel ; passionem Chrisli et
oniiiinin miraculorum tuorum, el visio visionum : peccala stta in niemoriam revocat.
ubi locus sanctus est, in quo non stntui', non profi- Cnm ad jugiter el eflicacitcr orandtini excitare, et
citur, nisi splutis corrigi-is iinpedimenlonim carna-' • cxercitare, et assuefacere cor meuin desidero, nul-
lirihi nitdfs pedibus, idesl, niundis et puris affeqti-^ lius in hoc magisterio majim erudiri, quani tiio, o
bus incedaiur; ubi qui est, etsi non potest vidcri Doiniuc J.csii, sapicntia Dei Patris. Recogilo, ergp-
219 GUILLELMt ABBATIS S. THEODOBICI 220
liiodos oraiionuro, qiiibus orans coram hominibns A . es pro liia rcverenlia (Hebr. v). Ornsti ct pro aroi-
In terris formara nobis dabas perfectse orationis : cis in tentalionibiis tuis tccmn pcrinanenlibus, et
et inveriio te aliqiiando quidem oranlem solum pro InimiCis criicifigentibus le, sed iicscientihiis
(Maitii. xiv), aliquaiido in lurba (Joan. xu), ali- qtiid facerent. Ubi est oralio pro scientcr pccain-
quando in exslillatione spiritus (Litc. x), aliquando libns (27) t Qiiandiu sic sunt, exirn nroplexuin cru-
in sanguineo sudore (Lue. xxn), aliquando exalla- cifixi siinl, qui, exlensis in cruce inaiiibus, ctiam
lum in cruce (Joah. xn). Exsnltatio spiritns el soli- forma palibnli amplecti videbntur otnties, pro qui-
tudo oraiidi, dulcissima mibi stinl ad imitanduro : bus patiebatur. Itaque sicul dicil Aposiolus : Vo-
sed.iiisilu roe pracvenias inbenedictionibus dulce- Innlarie peccanlibus jum non relinquiinr pro pee-
dinis tuae, locum qtiidem facile invenio, sed non calis kostia (iiebr. x). Quae uisi poenitenlia deleal,
tam facile cor solitarium. Exsiiltalio vero spiriltis nisi sangiiineits sudor exsndet, el crtix excrticiel,
lil cx puriiateconscieritisc, cnjus ego niihi conseitis voliiniarie et scienler peccantes non invenio pnr-
non siiro, vel ex abtindantia grali* luse, ctijns cgo lem babere, vel in oratione sanguineni sudantis,
indignnssiim. Orareinturba tiium fuit, cni iiilul vcl in saerificio lii cruce pcndentis. IIcu me, quem
defuil: qilod lamen, cum sic exigit rcs, nec nOS cnrtscieritia accusal, quem veritas non excusat,
" ut dicere possit, non cnim scivit,
refugimiis. Scio, Domine, scio, quia pernecessaria qnid fecit. rgiur-
essel mihi oratio illa sariguinea, el oraiio crucis ; sce ergo, Domiiie, in pretio pretiosi sangiiinis lni,
quia, ciim sentio qnid oratiojn me habeat exsudare, omnibus peccatis roeis, in qure incurri scienter et
quod crux excruciare, non quidem habeo sangui- nescienter: et dic peccatori luo, insinua paiiperi
neum siidorem, sed sanguineas lacrymas, cxsutlat luo, qnid faciat pro eis, et maxime pro eis, qnae
Coi-menm in oculis litis. Nec invenit corptis meiiin cnmmisi scienter. Nam si oiimes scienter peccantes
crucem in qua crucifigalur, sed infetix anima mea videris cxcliisissc. vaeuuiverso iniuiilo, quin paucis-
siiper omnem crticis dolorero in seipsa cruciatur. sitnos videris inclusisse,- Voluntariepeccantibnt, ait
Cbncrucifixtis taroeri libi sum, Doraine Jesu, iiiciin- Apostolus, jam non reiniquilnr pro peccatis hostia.
que in cruce professioiiis, qtiain de muncre iuo Irrilam qttis facieris legem Moysi, sine ulia misera-
quolidie ei jttgiter libi offero, quia munera tua daia lione duobut vel tribus lesiibns morilur. Quanio nw-
tua ; sed de mere crucis dcliciisconteiinplans passio- gis putatis deteriora ntereri svpplicia, qni Filinm Dei
nein tuse crucis, ctavis iimoris tui confixusconliin- 1conculcaverit, et tanguinem testamenii potlnlum du-
dor, el tolus contnhesco; noii ex dolore cntcis xeril, in qtto sanclificaiut esi, et spiritui graiiw con-
mese, qiii ex gratia lua/jnm mihi iiitllus est, sed ex 14 tnmeitam feceril ? Scimus etiim qui dixii: Mihi vin-
dolore cordis, quo considero opus luum in roedio diclanti egoreddam \Hebr. x). Vere; Doinine, volun-
annorum vivjficatum; in onines annos et anle et tatie poslacceptam verilnlis noliliaro el inultiiro pec-
fosi, efieclu redemptionis clarificatum, cui nihil cavi, elspirilui graliae conlunieliam feci ; a quo gra-
compensari polest, cui ntilln mors, nulla vilarespon- tis in baplismo accepia remissione peccaioruin, post
dcre sufficit: quod lamen mundus per ipsiim redem- acceplaro nolitiaro veriiatis revcrsus siiin nd ea,
ptus decpicit. USHenim ipso jarii pro nihilo habe-, sicut canis ad vomitum. Sed niiuquid te , fili Dei,
mus criicifixum le videre ; cogilare te mortuum et conculcavi ? Conculcavi, si negavi, qnamvis ncc
sepvltum : et qiiod amplius et penetrnbilius est ad arbitrer Pelrum conculcnsse, qiieni contigit negasse:
corda transpungenda, caesuui alapis et llagelHs, irri- qui lunc ardentissiroe le diligcbat, ctiam cnin semel,
sum, conspiimm, clnvis ct Iancea confixiim, spinis et iterum, el terlio te negabai. Num sangiiinem
cOronaium, polaium felle Vel aceto, qui in cruce tnn tesiametiii polluium dtixi ? Qui lioc sentit, ana-
rionnisi saluierii nostram sitiebas. Te Crucifixo terra tbema sil. Absit uf unqtiam hoc senserii cor meuro !
tremtiit, nos ridemus : ccelum cum luminaribiissuis absit ut unquarii hascconfessio trnnsent per os meiiin'.
obscurntiim est, nos clarere in saeculo aesluamus: Non quod Satanas-aliquolies non expetieril -fi-
petrae scissse sunt, nos c.orda noslra obditrnmus: _Qdein meam, ul cribraret sicul Iriliciiro, sed ora-
irioniimenla aperta reddiderunt mnriuos suos (Matth. lio tiia tisque ad me pertigii, ut nunquain delicerct
XXMI),nos in slrntis lnscivineluxuriantes sepelimus a le fides inea. Virlus est volunturiiis asscnsus
mortiios tiios. aniiiii in bonuro. Tu scis quain voluntariiim sem-
Tres, Doriiine, in lempore pnssioriis tuae, si bene per euni habiii in fidcm liiain ; lu conserva eum
adverli, Deo Pnlri obtnlisti nrationes , in quibus mibi usque in finem. Semper in te credidi; nunquara
loiiirii consint esse incliisuin, quod in ipsa passibiie le negavi; seinper le amavi, eiiarn cura in te pec-
tua pretio sanguin'<s eral agendilm pro le, pro nmi- cavi. Poenilel me peccati mei tisque ad monem, sed
cis, pro iniroicis. Pro le qiridem cuin orasii, non ainoris tui non me poenilet, nisi quia etiam tunc non
laborasti ; quia, sicut dicit Aposlolus, exaudilus sic le amavi, sicul dcbui; quia, si sic te amassem,

(27) Videtur negare Cliristum ornsse pro volunia- bus oraverii. Denique eo scnsu exponendus esl au-
rie peccantibus; fortnssis quia etiam suos inlerfe- ctor, quo Paiilus (Hebr. x), post noliiiam verilatis
clores de ignorantia cxciisavit, quando pro eis acceptam neccantibus bostiam non relinqui asse-
oravit; vel quia specialilcr non oravil pro illis sicut rcns.
pro ignorantibus, cuni lainen generaliter pro omni-
«21 MEDITATIV^E ORATIONES. » 222
non peccassem. Sed heii! quam liroeo ne hocjpsum dA non excludas me ab amplexu redemplionis tuse; qui
quodmnc te amavi, proveniat mibi in judiciura; per omnia desidero communicare cruci Uiae.
quia, si lam grave est peccare post acceptam noli- Tu dixisti : Mihi vihdictam; ego relribuam iRonu
linm veritaiis, qunm gravissimnm posigusium boni xu). Nequaquam, o benignissime. Sed mibi vindi-
tui, posl acccplam dnlcedineni 11133 dilectionis! Nam clain, ul ego poeiiileani. Horrendum est incidere in
eiiam in ipsa piterilia mea puer impurus jani ex inanus Dei vivenlis. Praecipe quidquid, vis; sed da
gratia tua le amabain, et tanien non pueriliter iu milii inlelligere et posse, quod praecipis, quijamin
ie peccabam. Exlunc nsque nunc ntinqiiam cessavi hoc dedisii paraluro cor meuin, ul afacienda volun-
peccare, nec lu mihi bene faeere. Quid restat, nisi lale tua in nullo se subtrabat cor vel corptis ineiim.
ut dicaitir mihi: Recepisii bona in vila lua (Luc. Tu cognovisti sessionnem meam, et resurreclionem
xvi). Sed converle, Domine, judicium timin in rnise- roeam, el oinnia mea novissima et anliqua (Psal.
ricordiam, el de peccalo damna peccaium, ut qni cxxxvm). Deforroa rae a saeculo,cui me conformavi;
jusie nie damnare habes, pro tantillo amore quo forma el conforroa me gratiae luse ad qtiam con-
tunc le amabnm, accepta nnnc ex gratia tua pleni- fugi, el da cordi roeo formam placitae libi poeniten-
tudiiie anioris tui, veniam in judicium luum, et tiae. Da etiam mihi, Domine, fitlem puram el devo-
appaream in sancto tuo, et in ocutis misericordiae B tain, piam, fortem et incoiiciissain, ut dicas elinm
tnap, ea ratione qua apparuit peccatrix illa, de qna inibi, grnliam dans pro gratita. < Vade, quia fidcs
dixisti: Dimiitttnlur ei peccata mulia, quoniam di- lua te salvum fecit (Luc. vij). >
lexit mttlium (Luc. vn). Sed priinum dignare cor MEDITATIOVI.
nieuii) igite perfecti amoris lui, exsudet a me ma- Anima
gaudium beatorum, nc coeluin, id esl Deum,
gnus ejus ardor, et excoquat pmne peccali vene- et arcam leslamenti, id est liiimaniuiie Christi,
liiiro ; exploret ei diluat lacrymis oculoruin mcoruro conlemplatur
oinne coiiscieniisc meae contagium ; excruciet crnx < Vidi ostiuui aperlitm in ceelo, >ail bcatus Joan-
ma qnidquid coiiciipiscenlia carnis, concupiscenlia nes, < et vox priina quain audivi, quasi lubae
oculoriim ei superbia viiae longo negligeiiiise meae loquentis mecum, dicens : Ascende buc (Apoc. iv). >
situ est contracltim ; pereal ab increpatione vultus 0 Domine, qui ccelum et terram creasii, (erraui
lui, quidquid ex voluntate carnis vel consensu men- aulem in peccato et opere Adani matedixisli, et
lis, incensum est et suffossum. Domine, qni vult filiis ejus deputasli inhabilandam, in qua qui-
audial, el irrideal me confilentem; videa.l cum cunque habitant, sub - maledicto sunt, cum et
peccalrice l.ua ad pedes misericonlix tnaejacenlem, P veteris maledicti pcenas luunl continuas, de-
lavanlem lacrymis cordis, et uiigucnto piae devotio- clinando a mandatis luis, novis quotidie ciimu-
nis ungentero. Eal oroiiis siibsianlia mca, qiiamiu- lanlur, de quibus dicitur: < Maledicti qui decli-
lacunque est, sive in corpore, sive in anima, in nanl a mandalis luis (Psal. cxvm), > periaesus
preliuiu plnciti tibi unguemi, quod effuniiain super lol malediciioimm novnrum el antiqiiaruro, quibus
caput luiiiii, cujus caput Deus; et super pedes et quse non rapui, cogor exsolvere, et quae rapui,
tuos, cujus pars ima humililaiis nostrae natura cutn inultiplici fenore cxigor : qtiain libenter, <|uam
est. Murmuret- Pbarisseus : Tu roiserere mei, desideranter fugerem de terra nostra in coetuin
Deus meus. Freinat iu me denlibus fur loculos ba- liium, quod semel niundaiuin a superbia, projeclp
bens, dum libi placearo, non magnipendo cui.dis- inde superbo, libi relinuisti, si ascensuni inveuirem
pliceam. Sit tibi, o aroor cordis mei, quotidiana, et ostium aperliiro. Audio. nibit esse ibi roaloruin
iroo coniinua haec unclio mea; quia, cum ungo le, omnium qu;e bic paliintir; non esse ibi inatitunum
uugo etiaro me, Natura quippe mea ncquiliie inve- et vesperam, iiiatulinuni lsetilise non (leinoranlis,
teralae respoiidens dtiriiiaro, factn csl sicitl uter in vesperam demoraniis fletus, qupruhi exims lu scis
prtiina ; quae nisi ungtienli hujus suavitaie conlinua quanluin me delectaret; sed iinaiii ibi esse diein de
demulceatur, rigescit, durescit, el crepat, et effun- ]fi visionis ,'luse continua gloria festivam, feriaiaih ab
dit, siquid boni lui iiilus habere videtur. omnibus, quae feslum vultus tui inlerlurbare pos-
Dixisli : Quod habuit hwc fecit (Marc, xiv). Da sinl. Audio, quia ignis, grando, nix, glacies, spi-
milii, Domine, fideliter facere libi, qtiidquid ha- ritus procellarum.illuc non ascendunt, qusc ad affti-
bep, quidquid scio, quidquid smn, quidquid possum ; gendos nos, facienlia verbum luum, super nos Imc
nihil mihi reservem. Tecum habeo causaro, cum assidue descendunt; nulta ibimors vel corruptio
nullo hominiim ; ad pedes misericordise tuse jacco, corporuin vel aniuiarum, reniola penilus omnis
ibi jacebo, ibi plorabo, donec me facias audire perturbalionum peslis, una ibi virtus, una fclicitns
vocem tuam boiiain.judicium oris tui, senlentiam el gaudiiim, cbarilas lua fruens bono suo absquc
justiliae tuaeet mese, quia a le roihi dalse, dimitluntur suspicione perdendi. Audio adbuc festivam dieni
ei peccata mulla, quoniam dilexil mnlium (Luc. vn). illam angelorum gaudiis el laudibus celebrem, apo
Domine, per omne judicium, quod dedil libi Pater, slolorum et marlyrum coronis gloriosam, el omniuro
prseveni me hoc merilo, et judica me hoc judicio, bonorum, qui ab inilio libi placuerunl, Ecclesiam
quia amore amoris lui malo hoc judicio justilicari et inibi congregatam, el ad dicin feslum huric perpe-
salvari, quam alio magnilicari d gloriftcari. Domine, tuas fixissc inansioncs, Quoruiu cuni duos aut tres
*
223 GLTLLELMIABBATIS S. THEODOBICl 22i
iri terris aliqunmlo vidcmiis in nomirie lub 'congre- JA * III illodie vos cognoscelis, quia ego stiro in Patre
gnlos, le in mcdio eorum exisleiite, si lam Iionam mCo, et vos in me, et ego in vobis (ibitl.); > item :
et lam jucundaro videinus eorum cobabitnlionem, < Ego in eis, et tu in me, ut sinl consummali in
tnm plcnnro iinglicnto Spiriius Snncli, ut palain sit uniiiii (ibid.). > Locus ergo luus Patef est, et tn Pa-
Oihnibus luam illicmandalnm benedictionem,qunrito tris; et non soliiiu, sed eliam nos locus tntis stimus,
mnxime libi congregnsti sanclos luos, qui ordinave- et tu noster. Cum ergo, o Doroine Jesu, lu es iu
rtint lcstamenlum luum super sncrificia, et facti PnlrC, et Pnter in ie, o summn et iridivisa Trinitas,
coftliannuntinnt justilinin luam (Psat: ix) ? tu tibi locus es; lu libi coelum es; sicut non bahens
Non eiiini solus ille dilecius discipultis tuus illuc ex quo, sic non imligens in quo subsislas, nisi ex
invenit aseensum; ncc soli illi ostcnsiun esl oslium teipso in teipso.
in coelo npeftum. Palam quippe omnibus pronuntia- Ciim auiem nos iiihabitas, ccetum luuin suinus,
sli, non per prarJconero,vel perpTOphetamquemlihet, ulique, sed non qno susienteris ul iuhabiles, sed
seil per temClipsu:ii, dicens : < Ego snin osiinm; per quod susteiites ut inbabiietur; lu quoque coetum
me si quis ihlroiefit, salvabilur (Joan. x). > Tu ergo nobis exisiens, ad quein ascendamus, ut inbabile-
csostiUtn. Et cum dicis : < Per me si quis iniroie- mus. Noslra ergo, ul video, in le, vel lua in nobis
rit, > Omnibus iutrare volentibus videris apertum. B I habilalio, nobis co»Iuniest: coelum vero cieli libi
Sed si osliuin pateus iii cceto videmus, nos qui in aeiernilas lua, qua es, quod es in leipso, Paler in
terra siinius; quid prodesl nobis, qui illuc ascCn- Fiiio, el Filius in Patre; et unilas qua Pater 'ct
dere non possumus? Bespondel Panlus : < Qni as- Filius tiniim estis, id est, Spiritus sanclus, non
cendii ipseesl, etqui ilcscendit (Ephes. iv). > Quis quasi aliunde veniens et medium se faciens, sed
hieest ? Amor. Amorenini ad le, Domine, in nohis coessendo in hoc ipsum existens. Unilalis vero,
illuc ascendit, quia amor in le liuc ad nos descendit. qua in nobis vel in le iinum sumus, auctor el ordi-
Qiiin' enim uamsti' nos, liuc descendisti ad nos; nalor est idem Spirilus sancius, fitios Dei faciens
niiiando fe, illtic ascendetnus ad te. Sed lu ipse qui nos per graliam, qui filii irae eramiis per iiaiuraro,
dixisli : < Ego stiin osiium, > pcr temelipsum te dicehle Apostolo. t Videle qtialero chaiiialcm dedit
obsecro, nperi nobis lemeiipsum; ul oslendnsevi- nobis Pater, ul filii Dci cognominemur !et simus (/
dcntius cujns doinus ostium sis, qunrido et quibus Joan. in). » Dono uiique, qui est Spiritus sancliis.
aperluro. Doiiius cujus osliuin est, siculjnm dictum El posl pauca : < Charissimi, nunc Glii Dei suiniis :
est, coeltim est, quod Paler inhabitnt, de quo legi- el iiondum apparuit, quid erinuis. Scimiis qiioniaro,
lur : < Doiiiinus iii ccelo sedes ejus (Psdl. x). > Si . cum apparuerit, similes ei erirous , quouiaiii videbi-
P
quidem nemo venii nd Patrem, nisi per tc, qui es mus eum sicuti esl(ibid.). > Nativilas vcro Filii de
osttnni. Sed dicit quidam scrvus tttus: Qui visibilibus Patrc, seiernilalis natura esl; nativitas in nobis,
adliuc pulcbriiudinibus deleclantur, iicc possunt de grati;c adoplio esl. llla nectii, nec facil uniiaiem,
Deo spirilttale aliquidcogiiare, quoniaro terra; prse- sed ipsa in Spiriiti sancto unitas est, isla non est,
ferant coelum; lolerabilior est eofuui opinio, si sed fil per Spirituiii saiictutn, in quanium simililu-
Deniii, qtiem adiiuc corporaliter cogitani, in coelo diiie Dei insignitur, equidem lillra modum iialuras
poiius esse credant qtiam in terra. Nam, o conditor buiiiaiuc, sed cilra essenliain divinse. Nani el seroen
braniuiii, et locoruin et temporum, tu nec tempore hiijus nativilatis Spiritus sanclus dicitur, de quo
inoveris, iiec loco leneris, nec coelo corporeo sus- dicit iderii Apostolus : < Oinnis qni natus est ex
lenlaris ne cadas , nec sic in eo habilas lit .ccelum Deo, non peccat, quoniam semen ipsius in eo ma-
et lerram non impleas : tibique praesens, si de illocali net, et ideo non potust peccare (ibid.). > Simililudi-
hoc dici polest; tibique totus, si in le vel de le prac- nein aulero ipsaro Dei conferet nobis visio cjus, qun
dicari pbtesl lotitas, in quo non esl particularilas. Deuin videbimus, "non quod est, sed sicut est; et
Tu ipse taraen docuisli nosdicere : < Pater nosler, ipsacsl similitudo, qua similes ei eriinus. Nam vi-
qni es in coelis (Malth. vt). > Et hacc opinio sic D 1 dere Patri Filimn, bOc est esse quod Filius; et
omnes complectilur, ut ab ohinibus Iioniinibtis, e conlrario. Nobis autem videre Deum, hoc est si-
'
etiam Jiidscis et elbnicis, iii cuelis Deus babilai-e roiles esse Deo. llanc uniias, haec similitudo, ipsum
perhibcatuf. Sed alia est sententia, qtiod falsurn est coeluin, quo Deiis in nobis habilat, et nos in
cst, opinantium ; alia, quod verum esl proferentium Deo. Tu aulem coelinn cajli es, o siininia Verilas,
talibus reruin lioniiiiibus, ut et ab iiiielligeiitibus qui est quod es, qni a le libi es, tuus libi, sufficiens
verilas possit infelligi, et opinanles, quia res sicut tibi; cui niliil deest, nihil redumlal; apud quero
siint, cogilare vel iiilelligere non possiini, ex reruni nulla discrepanlia, niilla confusio, transitio nulla,
nomiiiibus alinuanto tolerabilius penniltanlur opi- niillii iransmutnlio vel vicissitudinis ohuinbrnlio;
nari. Unde Prophela qui dicii, t Dens autcm ln nulla indigentia, nulla mors; sed est ibi suniina
ccelo (Psal. cxiu); > pnulo post : < Qui hnbilnt, ConcOrdin, inimina evidentia, stimma jileniimlo,
tibi turpi-
inquit, in Jerusalem (Psal. cxxiv). > Ad le ergoi summa Vila. Crealurse autero 111*nulla
teudeniibiis, post le anhelanlibus responde, obsecro. tudo turpis esi; nec noeet malilia ; nec error erral:
Babbi, ubi linbitns? Cito rcspondes et dicis : < Ego1 qui boriis suas singulis virluuini vel bealitudinis
iu Paire, el Pater in me Uoan. xi\;; i el alibi': prscorditiasii mnnsioncs ad quas omnino pervenire
oex MEDITATiV.-EOBATIONES. - 22(8
habent, quaecunqtie iinpedial vcl retardel necessi-- A sicut Tliomas (Joan. xx), sed in aperluin osliiiin
tas, malisquein inalo suo lerminos prselixisti, quosi toli intreinns usque ad cor luum, Jesu, cerlam
praeterire 11011sit poleslas, etiamsi'non desit voluu- sedem misericordise, usque ad animam luam san-
las. ctam, plenam oimiis plenitudinis Dei, plennin gra-
0 Domine, baec altiludo, boc profundum , hmc. ti;c et veriialis , salutis et toiisolationis nostrai.
snpienlia, baec virtus; nunquid boc cceiuni, cnjiisi Aperi, Doniine, ostiuin Iateris arcse liiiB, ul ingrc-
lu es ostium ? Sic plane, sic est. Unde et apcrtoi dianlur omnes salvandi lui a facie diluvii hujiis
ostio, sicul dicit idein Joannes : < Arca lesianientii inundanlis super lerram ; aperi nobis lalus corporis
visa est iu ccelo (Apoc. i). > Quid enim est arcn fe- lui ut ingredianiur qui desiderant vjdere occulta
stamenli recognila in caclo, nisi, sicut dieil Aposlo-, Filii, el suscipiaiu profiucnlia^ex eo sacramcnia , et
lus, dispensaiio sacraiiienii abscondili a sseculis in, preiiiiin ledeniptioiiis suae. Apcri oslium cceli tui,
Deo, qui oronia creavit (Ephes. m) ? Tu cnim vere, til videant bona Domini in lerra viveutium redempti
arca lcstaiuenti es, in quo recondilum cst a saeculis, lui, qui adbuc laborant in terra niorienliuwi; vi-
et in novissimo lempore impleium quidquid ab initio, deant et concupiscant, ardeanl el currajil, quibus
niiinili a sanclis ouinibus e.t propbelis lesiificatum, faclus es via, per.qiiain illuc ilurf verilas ad quam
esl, lege, prophetiis, signis el prodigiis. Tu arca es. B Uur; vita propter quam ilur; via, exeiiipluni hu-
circumlexla ex omui parte auro niundo ; quia iut militatis; verilas, piirilnlis; vita, vitn aetenia.
te requievit, leque toluin coroplexa est glorilicaus -i Haec omnia factits es nobis, misericors Paler,
sapienlise Dei pleniludo. In te est urua aurea lia- suavis Domine, dulcis fmter, qui sunius filioii tui,
bens maiina, sancla et imroaculnla aniina, i(uam quibtis dicebns : Filioli tnei, adliuc modicum vo-
corporaliter inhabilavit pleniludo divinitalis; et, biscum sum (Jottn. xiu) : servi lui, quibus dieebus :
virga Aaron quse fronducrat, dignitas saccrdoliiI Vos vocalis me, Magisier ei Domiiie; ei bene dicitis;
aterni; ef labulae lesiamenti, quibus baercs gratise, sunt eienim (ibid.) : frntres lui, quibus niantlasti, ut
tuae conslilutus esl muiidtis, gentcsque posiiae sunl. irenl, nbi te viderent. 0 bone Paler, dulcis frater,
cohaeredes, et concorporales, el comparticipes pro- stiavis Doiniiie, bonus quidquiu es , et dulcis, ct
inissionis luae.Supraquse Cherubim gloiiae.pleiiiiudo suavjs, in quo abundal lota bohilas, aperi nobis le,
scientiae; supra autem, non quasi Jignitale prseemi- ut de le usque ad nos roancl lua suavilas, impleat
neulia, sed ab his porlari et fulciri indigentia; nos. Aperi inibi le, qui es ostiiim, ul per le atiquo-
obumbranlia propitiatorium, id est, inysleiioriim lies affectu, etsi adbuc noii mereor pleno effectu,
propitianlis graliae luae incomprciieiisibililaiem te- £ ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad
stamia. Haec bona a sseculis in coclo secreti luiI doiiiiiin Dei (Psal. XLI). Bevelasti eniin aliquando
nbscoudiia,. in fine sseciilorum desideranli rouiido anriculam servi tui, ul aliquando subaiidieril vocem
ostendisli, cum lemeiipsmn ostium in ccelo npcrui- illic exsultationis el confessionis soni epulaniis; sed
sii. Aperuisli aiitem, cuin nppafuit giatia tua omiii- procedere non licuit. Propter quod liierilo tristis es
bus lioininibus, erudiens nos; cuin apparuit bcni- aiiiroa mea; inerito conturbas nie. Sed spera in
gnitas et humaniias tua, non ex operibus jusiitiae Deo, quoniam adliuc confitebof iUi, saluiare vultus
quse fecimus nos, sed secunduin inisericordiain luain mei et Deus meus (ibid.). Aperi mibi, Doinine, ut,
saivos nos faciens (Tii. n). Tunc aperto coelo oiiine (|iiia bomo alienus, non suin dignus adbuc civis
bonum, oinnis suavitas coeli se terris infudit. Tunc illic ascribi.donanie le, vel aliquolies vel aliquantii-
quanta iu leesset boiiilas circa nos, o Deus, qtii• liiin ibi Jiceat inibi peregriiiari, ut videns vidcam
proprto Filio luo non pepercisti, sed pro nobis giorinm tuain, nec nisi expulsus cxeam. Si saepius
omnibus tradidisti eiim, omnibiis palam iiiiioiuil; illuc mcruero ascendere, si aliquandiu immornri, si
curo noium fecisli niiindo salutare Uium, et in con- serius redire , iiinolescain civibus tuis, illis non
spcclti gentium revclasli jusliliam ttiam, quam in! lselnnlibus, sed sicul Isetnntibus oinnibus hnbiinnli-
sanguine unici lui nobis fecisli; cum ipse casiauti [) [ bus illic, quorurn kelitiam nulla verba expriniuiil,
charitatis obedientinro circa salvationeni nostram> quorum parlicipalio in jdipsum, ncc ut alicnuro uie
impcndil libi, nobis nutem obedienliae ipsius cbnri- babebunt, si aliquando in aliqua luse illius- doiiius
latein. Tiinc enini benedixisti lerraro no.sirani, etl
parie jubeas nie inter eos reqiiicscere. Dpniine,
extunc coepii dare fructuni suiim. Extunc ad cuelinni inquieiuiu et impaiiens cst ad te cor
meuiii, nec
luuin strata est via publica, trita apostoloruin ve-- extra te reqiiiem ei invenio.
Propier quod, cuin
stigiis, et inartyruro, et snuclorum oiiinium, quii .expellor a coslo, a, uedio viiie ineae \\bei eliaiu jne
exeuiplo et gralia cbaritatis accepta a te, dilexerunlL aliquando descendere ad inlernuro vivenleni (ne
te usque ad conleniptiiiii sui, et pro le aniinns stinss contingnt nie illuc descendere
inorieiilero), ul vi-
ponere non limueruni. luvestignbiles istae divitiac: .deam quid eliam ibi ngatinv Sed cum in primo ejns
gloriae tuae, Domiuc, penes tc Iatebant in C.OJIO SC- limine scripttun invenio, quia in imerno , non est
creti tui, donec lancea militis aperto latere Filii tuii qui confiiebiiiir libi, anailieiua ci dicens, iitde re-
Doroiiii et Bedemploris noslri iu cruce (Joan. xix),, fugio. Audio intro fleliim oculoriim et slridorein
redemplionis nostrae cifluxere sacramenta , ut ini denliuni; sed non inilii contingai, poinine,, utque
latus ejus non jani digilum roiltamus , nut manum, illuc descendere. Ad te, Do.nitic, nd te octili inci
227 GUILLELMIABBATIS S. THEODOBICI 228
seroper, qui hnbitas in ccelis; ad domiira luam, ad A satisnovi. Scio eiiim quia, si uon est dalum Pauto
civitatem tuain, Jerusalein, umte ad nos descendi- apostolo ut videret in hac vila te facie ad faeiem,
sli; cujus tecuni lam niirabile exeroplar nobis de- et dileclo discipulo luo, sicuti es, quod sic diligenti
lulisti. A quo accensus, ardenter et cupide sacpe el sic dileclo non conceditur, non sani esl cnpilis,
illuc recurro. Si leosliuni inveuio nperlum, ingre- a quo hoc speratur vel quajritur. Tainen ubi audio
dior; el bene milii est, qunndiii licel : si clausum in David faciem et faciem, non possum desperare,
invenero, confusus redeo. Et prohibitus videre glo- quod audio de le aliquem sperare : non quod oblilus
riam luani, remittor roiser in domum meam, et sim, quissim; scd spero de indulgenlia misericor-
diae luse : et quia licet roisere in hoc proficiaiii,
cogor pali domesticam et faroiliarein paiiperlalem
inearo. 6 si videbo/o si durabo, 6 si unqnain ali- nollem le minus ainare ab ullo te amaiite. Nam licet
quando audiero : Intra in gaudium Domini lui Moysi videatur esse iiegaium, quod tamen David
(Matth. xxv); ul sic iiilroeain, ul ultra non exeam. imllo modo erat desperatum (Exod. xxxiii); laiiien
Polens es, Doniine, el verilas tua in circuitu luo. de eodem Moyse, caeferisque patribus cantnl et
Perfice quod fecisti, dona quod proroisisti. psaltil isle David : Quia non in gludio sito potsede-
MEDITATJO VII. ruitl terram, el bracltium eortim non salvavil eos;
Attima videndi Dei desiderium exprimit. 1 sed dextera tua, el brachium tttum, el tlluminaiio
B
Tibi dixit cor meum : Exquisivit te facies mea : fa- vultus lui (Psal. XLJH).De seipso etiain , Domine,
ciem tuatn, Domine, requiram. Ne avertas [aciem inquii, tu volunlate lua prwstitisii decori meo vir;u-
tuam a me; ne declines in ira a servo luo (Psal. lem. Avertisti faciem luam a me, et factus sum con-
xxvi). Comparare quidem faciem meain faciei lua-, tuibatiis (Psal. xxix). Eaiii ergo.dtilcissime, facicm,
Doiniue Deus, inspector ei judex cordium, leniera- qilaro avertisti aliquando a sanclo David, et faclus
lium niinis videtur el insolens, cum, si introieris in esl conliirbatus, converte ad nie, el ero consolatus;
judicium cuin servo luo, non habeat facies injustitisc quain priusquam avertisses ab eo, in volunlate lua
rocse, nisi fugere a facie jiistiliae luae. Sed -si, do- prsestitisli ileeori ejus virtuiein. Et possideal tcrram
nante le, charitas ardens excusarel, buniililas pia roeaiii dextera tua, et brachium luum.et ilbuninatio
adjuvarel paupertaiero iueani; fngianl qui odcrunt, vultus lui, quae lcrrani patruin possedit, in quibus
ego non fugereui a facie lua. Altera eiiim praesumit, complacuisti. Nam de vultu luo et facie lua iieinineiii
ultera nulrit liduciam. llaruni cgo conscius niibi audio lam ssepe, tam familiariler agere el loqui
noii stiiii, sed amiciim proliteor. Si euini iiiieirogas qtiam David (Psal. xvi) : nec credendum esl eum
me , sicul interrogasti Pctrutn : Amas me (Joan. vullus lui iiiexperluni, de quo precatur oinne ju-
dicaro dicaro conlidcnter : lu ^ dicium suum prodire, el cum vultti tuo lautiiia se
xxi), plane, Domine,
oiimia nosti; lu scis quia volo amare te. Quodctiain priesumit adiinplendum. Qui etiaro beatificans bea-
sic vuli, ut nihil sic velit cor meuui, quam amare tuni populuro, qui scit jubilalionem : Domine, in-
te. Humiliiatein eliaro amplcctor, quam dilliniunt quil,inlumine vultustuiambiiliibunl (Psal. LXXXVIU).
diffinientes, conlempturo propriae excellentiae : sed Quain altenlius possuro, o Dcus cordis mei, consu-
dura quasdam excellentiaruin rainutias nonnunquara lens ipsum vultum luum, ut de eo super hoc judi-
inscius incurro, vel ciira offerunlur, non satis cito ciiim meuni prodeat, couclainaiile in hoc oniiii
ine inde excutio, optiinescio, quia humilis non conscienlisc meac assensu, vulluin luuin btinc, et
suin. Est alia buinililatis species, scilicet notitia faciem luam invenib esse nolitiain verilalis tuae;
sui, in qua si judicor, secuiiduro ca quse iu roe novi, cui bentus populus tuus facies exhibens bouse vo-
actuin est de ine : el inalo, ut aiunl, oniine tetendi lunlatis, jubil.it gaudium in Spirilii sancto, ct
pedein iri justilinm judicii tui. Si autcni hoc apud niagni anni jubilsei fesluni in contcniplaiione et
le virtus judicatur, si peccatura meura corara nie fruitibne .ipsius verilalis luae; in cujus etiam lu-
est semper, hujus virtulis non omnino expertem me mine ainbulal, gressus suos el omnia sua diii-
arbilror : cuni etiain nolenli mibi, et rebus melio- D _ gens secundum judicia justiliae tuae. jEst qtiidem
riluis intenio, sic ssepe fceda peccaloruro ineoruni alia facies, et alius vultus notiliae tuse, de qua
facies inentis roea: ocutis se ingerai, ul propter ipsa diclum esl ad Moysen : Facies mea non videbitur
ipse roe oderiin. 0 Doroiiie, quid niulla dieain de libi : non enim videbil me homo et vicel (Exod.
ignominiosa facie conscientiae meae? Qualiscunqiie, xxxm) : visio vel scientia divinse majestalis luae,
quoinodociinque sit; sic tota ejus.facies tuaro faciein quae in hac vita melius ncsciendo ^scitur, el scire
desideral, Ut omnia quse sunt vitse liujus, ipsnm- atiquem, quomodo eam nesciat, hsec in hac vita
que vilani, prse anioie ejus laslidiat el despiciat; sumnia ejus scienlia est. Sed, o Douiine, licet te-
nec curet oinuino quid videar, duin te vidcal. nebras ignoranliae noslrae et csecilatis humanae po-
Sicinleriin, o visu desiderabilis! exquiril le fa- sueris latibulum faciei hujus; tamen in circuitu tuo
cies mea; facieni luain requiro, ne, obsecro, aver- labernaculum luum, luminosi scilicet lui, sancli
taseara a me (Psal. XXVIJ.Sed doce roe inierim, o aliqtii fuerunt, qui de lumiuis et ignis lui contuber-
aelerna sapieulia , illustralione ipsius vullus lui, nio lucentes et ardenles, vcrbo el exemplo caeteros
quse sit isla facies et facies; quia, licel desiderio illiiniinabant et accendebanl, et liujus superemi-
allerius ad alleram contrabcscain, neutram laraen nentis nolilise tusesolcmne gaudium in futura nobis
S29 MEDITATlViE OBATIONES. *
230
vila denuntiabant, qua videberis siculi es, vel facie: A potuisset facies cujusvis poeniienliac, nisi eis quae
ad faciero : interim vero per eos fulgura veritatis i pro nobis pnssus cs, additn fuisset tun innocenlia :
tuse alluxerunt orbi terrae, et illuxerunl coruscatio- ct quia cum esses Filius, exauditus es pro lua reve-
ites, ad quas hilarescunt, qui snnos habent oculos; rentia. Pro meis enini manibus, Domine, quae
conimoveniur autein et conlurbantiir, qui diligunt fecerunl quse non debiierunt, tuse manus clavis
tenebras magis quain lucem. Naro manifestniio hic transfixac sunt : pedes lui pro ineis pedibus, oculi
veritatis luae, per quoscunque fiat, sic est sicut sot lui pro illicito visu roco, aures pro audilu, in mortetn
luus, quem facis oriri super juslos et injuslos obdormierunl. Lancea mililis apertiim est latus
(Maiilt. v), qui in stiae naiurse puriiaie permnnens, ttium, til de iropiiro corde ineo per viilnus tiiuin
ulitiii- rerum materiis, sicut eas invenil, luliim tolum nliqunndo effluerel, qiiidquid in eo longn labe
stringens, cerain solvcns, illusiraus oinnero ociiluiii fuerat inceiisiiin igui et suffossum. Ad ultimum
el videulein et csccuiu, videnteni, ul itlustralus plus morluus es, ut ego viverero : sepiiltus tit cgo resur-
videat, csecoin sua caecitate perinnnenle. Sic et I11, gerein. Hoc est osciilum dulcedinis luae ad sponsam
o sapieutia Dei el lux veritatis, cuni venisli in luani : isle est amplexus ililectionis ad amicnm
iiiunduiu, per quem immdus factus est, illuminasii liiam. Vse ci qui hujus osculi pnrticeps 11011fuerit!
omnem hoiuiiiem vciiienlem iu liunc mundiini; sed B vaequi de amplexu isto ceciderit. Hoc osciiluin acie-
lenebrse te 11011 comprehcnderuiit. Quolquol autero pit in cruce lalronis confessin (Lttc. xxn); boc acce-
te receperunt, et luccm veritatis tuac, dedisti eis pil Petrus, curii respexit. eura Dominus negantem,
potestatem filios Dei ficri. el egressus forns flevil aroare; el pluriroi eoruin qui
MEDITATIO VIII. te crucifixerunl, posl passionem luam ad le con-
De multiplici facie honiinis, el osculo alqne amp.exu vcrsi, in boc osculo libi confcederali suiil. In ain-
sponsi ei sponsw. . plexu isto exsultabat Maria illa, seplem olim daemo-
Fnlgurans omnihus, 0 sol justiiise, lumen vutlus niortim possessio (Joan. xx) : de quo ceciderat
lui, et veritalis luac spleutlorem, sponsam itiain, discipuli proditoris malitia. In Iioc amplexti strin-
quaecunque illa esi, invilas, dicens : Ostende. mihi gebantur publicani et peccatnres : quoriim conviva
faciemluam, soror mea (Cant. 11).Staliinquc aninia el amicus factus es (Mmth. ix). lllic^Baab ineretrix
honse voluntatis, cui de ccelo pax anniiiiliatur, qui conversa, Babylon le sciens, alienigense, Tyrus, et
frater est Chrisli, cujus aniina soror ejus appella- nigri iEibiopes (Psal. LXXXVI).
lur, sicul est, sic in saucto tuo desiderai appnrere Quo autem, Domine, trabis eos, quos amplecteris
tibi, el in luiuine tuo vidcre luiiien. Si peccntor est, ,„ et nstringis, nisi ad cor Itiiiin? Cor luum dulce est
ostendil libi facieni miscrisc stitc, requirens facictii illud nianna divinitatis ttiie (Hebr. ix), quoil intus
lnisericordise luae; si sanctus esl, occurrit tibi in habes, o Jesu, in urna auren supersapientis animse
facie jusiilias sune, el iiivenil in le faciem simililu- tuse. Beali, quos ad eam luus traliit amplexns;
dinis suae, qua justus Dominus juslitias diligis. beati, quos in abscondiio absconditi illius abscon-
Porro cui frqns esi inerelricis, 11011 vtilt erubescere, disti, in medio cordis tui, et scapulis tuis obuiu»
ei fugiens verilaleni luain inciirril severissiinani brantur a conliirbaiioue bominum, nec habent
jusliliam luam. Quot cnini aninia humana habet spem, nisi sub penni.s tuis prolegenlibiis el foveu-
affeciioncs, lot ad le habet facies. Tu autem, 0 Ve- tibus. Scapulis enim virlulis tiue obumbraiiliir.qni
ritas, onines cxcipis, el omnibiis te miiluaiis, in le jn abscondito cordis tui absconduntur.; suaviter
ipsa 11011 niutaris. Invenit in le pia humililns inmi- dnrmienles, ct dulci exspectatione laelanles inler
liarein grniinm; invenil ardens amor suaveni olei ihedios cleros ineriti sanclse conscientisc, et exspe-
iiiateriain ; inveiiil humilis cordis conlritio paratara clationis praemii promissioois fuse; non propter
sibi a le jiisiiliain; invenil frons roeretricis conftt- pusillanimitatero delicientes, vel propter impatien-
sionero suain. Sic, o siimma justitia, misericordia in liam murmuranies. Sed el qui se dulcius osciilan-
le et verilas obviant sibi (Psal. i,xxxiv),cum veritas D ] lur, muluo sibi suos spiiilus infundunt: quoriim
bumanse justiti.e iu anima justa .liuniiliier confite- qtiibusdam odoribus dulce bnbenl perfundi. Accipe
lur, et tuse justiliae veritas in verilate conlilenli tibi, Doroiiie, ncc respuas loiuni spiritum meuro ,
quasi juste miserelur. El duro porrigit illa osculuni queni loliim in le effundo, qui lolus olet; infunde
justsecoid'essionis,tu earo excipis in oscuto pacis. lloc inibi tolum tuuni, qui tolus quod esl redolei; ut de
csl osculiiro sponsi el sponsse, cujus facies ul digna tui stinvitnle meus iiilrn 11011olcat; el tui dulcis
invcniretur osculo 1110,o Doniine, lua facies con- odor, 0 dulcissime, seniper ulieiius in me perina-
sputa est; 111illius appareret decora et specicsa, ncat'. Iloc esl quod agitur, cuin facimus, quod in lui
tua facies alapis palmariiro, el ariiiidiiiuin iclibtis comroeiiiorationem nosfacere prsecepisti (/ Cor.xi):
facia esl livida ; lun in oculis liominuiii salurala est quo in saliiiein filioriim luoriim nil dulcius, nil po-
opprobriis, ul illius pulcbra el speciosa appareret in luit provideri potenlius : curo manducantes et bi-
ociilisliiis.Quiii iiisuper fecisti ei lavacrum tui pre- bentes incorrupiibile ep.ulum corporis et snnguinis
tiosi sanguinis, in quo lavareiitur filii Dei, horribi- tui, sictit niundn aniraalia lua ab inlestino n:eroori*e
lia pro nobis paliens, qui feciinus horribilia, pro cogilandi dulcedine, qiiasi ad os reduciraus; et in
quibus facici sutuinse jiisliliac in nullo salisfncere IIQVUII)ei pcrpetuum salutis noslraR.effeclum hovo
" 255
2r,i GtJILLELMI ABBATIS S. THEODOBICI
adver-
scmper piciaiis affectu rnroinarites, rtirsum suaviter j i judicii,et igniiwmttiaiio. ,quw consumpluraesi
in ipsa recondirous memoria, qnid pro nobis feceris, sarios (Hebr. :*). Domjne Deus, judex vivorum el
fueris passns. Ubi dicis. animae desidefanli.: iiioriuornin, istl suiit duo gregesdcxterse tuseel sini-
quid
LHtata ostuttm,. ei ego implebo iliud (Psal. LXXX) ; slrae in die judicii liii, Et inter niedias sories has,
ct illa gustans et videns sunvitaiein luam .sacramento et cleros bos, sortem moriis el viiae, perditionis et
roagno et incomprehensibili, hoc efficitur quod redemptiouis, irae et gratisc; ubi p.arebo?
manducai, os ex ossibus mis, et carp de carns 0 vefilas, verilas.pergloriam et roajesiatem faciei
tua, ut sicui orasii Patrein iturus ad passionem luae, ne abscondas caui a me.; sed fulgura in me
ul in lumine ejus videani
(Joan. xvit); hoc Spiritus Sanctiis hic in nobis ope- tplas ejus coruscaliones,
relur per graliarii, quod in Patre el le Filio ejus lumen, scilicel quid facies mea sit ad.tuam, quid
est ab seterno pef naturam": ut sic.iu vos unum lua ad meaui : utiinn sicutesi veritas in le, Jesu,
estis,ita: et nos in vobis unum simus. Hsec est, sic veriias sit in m.e-deponere me secunduin prisli-
Domine, facies t.iia ad faciera le desideraiitis;hoc nairi conversalionero vclerein bominein, qui cor-
est osculum oris lui ad os leamnnlis; hic esfam- runipilur secumlura desideria crroris. Omniuoenim,
lc quseram, scio; sed iiiruin vere
plexus dileclionis luae ad aiiiplexum sponssc luae 1 oyerilas, quod
Usec est facies roen ad tc, ningnae
stispiranlis libi et dicentis: Dileclus meut mihi, et quaeram,. nescio,
me;c. Licct cuiin
ego illi : in niedio uberuni meorum commordbiiur niiseriae meae, Ci magna; c;ccitaiis
(Cant. I et n). Et: Tibi dixil cormeum : Exquisivil le consolaiiones tuse nonniinqiiani laclificenl aniiuani
scib laroen qtiis fuerim, nipdo aulein nescio,
faciesmeq(Psal.jLX\i). Nani si facies animac nostrae meam;
tiiam facieni nbn requirilj nou est facies ejus nalu- quid siro. Unam petii a Domiiio, bauc rcquiro : ut
ralis, sed beslialis aliqua Iarvn. Quis non requirat sicuf ad le anxiatur facies miserise meae; sic super
eam? Quis non inlirniabitur pro ea? Quis non lan- me amplius el araplius illustrel se facies misericor-
ad oniiiimodam consuiiiplioiiem
guebit?Quis nbri delieiet? Quis non morielur? Mi- dise luse., iisque
sefere; Dbriritie. Jam post enm mortuus fuissem oirinis iniseiiae et caliginis niese.
Iiescio quali morte, nisi visilalio' tua Custodisset MEDiTATlO IX.
spifilum meuhi, Econlra invenil iii le inimicus i.n Animq discutit, •seii in jtidicittm vocat cogilationes
tempore vultus lui clibuiiuiii ignis, peccutor pnrtem suas et affeclus.
calicis sui, laqueos, igues, sulpliur,-spiritus pfo- Tanlaj Doraine, est in me miseriae roeaedciisitas
cellarum : superbus poieniiainqua superbis resi- • el immensilas, ui nec suliiciani eani per parles di-
stit; hypocrita, lucem veritatis quam odil. Et hi - spicere, nec .totiialis ejus enormeiii fnciem pervi-
«mnes.propriis privatoruii) malonim suoruin facie- dere. Nnm ecce sicut solel, caligo ejus me obvolvii:
bus caiilcriatas babenies conscienlias; qttasi gene- nec nd leDoinmum Deum meum, cui loqui, quem
ralem babeiit fitciem iualitiae-impoSiiileiitis; et lu nudire desidero, liber est visiis, vel expeditus audi-
excipis eam in lacie juslitiae juste judicantis, et tiis. Sic inibi $emperfacil, sica se me rejicil domus
odiesites jusliliaui in odio iniquitatis. Quia enim proprin conscientiae ineae. Niiiiqnid boc est, Tolla-
probaveruiit sepeuin iioii liabere in iioiitiam; tra- lur impius, tie videal gloriam Dei (!sa, -xxvi): Et
didisti eoS, Deus, ih reprobuni sensum, Ul faciant curo; uientis bculis oblenebratis, pnlpando quodam
ea, quae iion conveniunt (Rom. 1) : quse turpia sunt modo.niiorq.uo tendebam, lassata et qunssaln ar-
ad coinmeroorandUiii ante te; quae lamen impu- dpntis desiderli iulenlionc, de altis tuis in prolimda
deuter et irrevereiiier fiunt anie te; et de concupi- mea recido; a te in me; a me subiusrne; ctresoluia
sccnliis suis et filiabus earuro, et de peecatis, et ofnni connius inei roachina, sicnt inane quiddam
eorum fifiis, et filiis filiorum, iieciiuit sibi lacrymo- pulvefis projtjctnm a facie lerrse efficior veniorum
sam illam durnm et loirgam caienain, de niullilii- liidibriuin per pbaniasroala cogitationum, volunta-
diiie peccatoriitn , quasi de coiinexione ansularum liiin, affcclionum, lol quol vullus boininum, quot
ferrearum suaviler iiiierini stridentem, sed insolu- D horarum momentn, quot rerum vet evenluuni incui--
tbiiitef slfingeniein, pef qnam tralinntiir in infer- SIIS vel occursus. Ideo cuin facies boniiatis -luae
ninn : ubi inilliis utiraconfitebiiur tibi, b Deus; tibi super irie semper imcndat benefacieinlo, facics mi-
nulla spes, iiulliis inde regressus. De qpibus mirbr, seriae rrieaeslolidam seiriper lerrara respiciens sic
si posilis in iiiferno scire quoquo niodo dabiurr, caecilalissuse caligine obvolvitur, ut nec sciat, nec
qiianlnin sit bomim le fruendi : quod si aliquo possit coram le apparere, nisi -inqiianlura facei
modo daiurcis-scire,"non puto in inferiiomajiis esse veritatls oriinia transvideniis quomodocunque sii,
.torineiilun), quam tiia visione carere. Sed, heii! lion potesl latere. Propler quod relinquens niunus
heu! qui' Iiorribilia comniiserunt borribilia insuper meiim nnte nltnre, indignans inilii el excutiens roe,
palientur, (.iiiaimpoeiiileiilibiissnnguis tuus.Christe, surgo ih roeroetipso, el accensa verbi Dei lucerna
flon subveniet: quin polius rei judicabuntur sangui- in indigiiatione el ainariiudine spiriliisinei ingredior
nis lui, quem peccando et non poenitcndo conculca- lenebrosani domum conscienlise meae; quasi per.vi-
veruiit. Haec esl- facies furoris lui, quam Prophela surus unde tenebrse islse, unde caligo odibilis, divi-
pavet, et iremii ad faciem eorum, .quos cxspectat, dens inler me et luriTencordis mei.
sicut dicil Apostolus : Terribilis quwdam exspectaiio Et ccce qunsi quacdain muscaruin peslis ruens m
253 MEDITATIViEORATJONES. 234
oculos meos, et pene exturbans rne a proprio con- A i cupiscenlias meas et vanitntes cordis, adolescen-
scientiae mese domicilio. Ingredior tamen sicut iri liam meam perdidi: et pene viam canis ingressus
rem juris mei; ct ecce cogitaiionuni turba lam pro- sura. Semper autcm spiritus meuS le dilexit: eliain
cax, tam indisciplinata, lam varia, fam confusa, ut Crimcaro ncglcxit.
discemefe eas non sufficiatcor hominis, quod eas Curiiab his fugeremj ad te cbnfugi; et tu de sae-
genuil. Besideo tamen quasi judicaturus eas. Jubeo culi voragine me exlraxisti; foedus tecum pepigi;
eas stare prope me, ut vultus singularum nationes- Juravi et statui cuslodire judicia justitiae luae. Ef tu
que dignoscam, singulis suurir apudme locum datu- miscricordiae luse siiium milii aperiens, ih etim me
rus. Priusquarti perspiciarri, priusquam dignoscam, collegistj, in quo cura suaviter quicscerem, diem
dissiliunt, etaliae pro aliis se ouereiites irridere vi- bominis vidi et concupivi. El emisisti et nolentem
dentnrjudicantem. Indignoreiirascormihi. Exsiirgo et volentem; sed tamen mc a te non dimisisti. Si
quasi severius in eas aclurus pro poiestate, sicut obliviscebar aliquando Dei mci, et si extendebam
in rcgno meo. Adduco mihi, et quasi ad consilium manusmeasquo non debebam, slatim intefius omriia
assidere mihifacio, quas certas et slabiles aliqunndo ossa animse mex baculo disciplinae luse confringe-
expertus sum, baustas de fontibus Salvaloris : ipse bant secreli conscientiae meae tortores, exterius
judex, ipse accusalor, ipse teslis. Secerno in partem B ' vero supra dorsura meum fabficaveru.il
peccalbres.
immuiulas et pessiinas, quasi indignas audiri, et Sic cadentem, resurgentem, riioricntero, revivcn-
absque omni judicio damnandas, et debita poenitcri- tem, multo me lempore suslinuisti et siistenlasti.
liaepcenapleclendas. Oliosas, odiosas, quasi quasdam Cum ad ullimum el corpofe deficerem et mente,
muscarum importunilates abigo. Adroitlo inlerim el de ventre inferi clamarem ad te, sfatim mibi
quasi ralionabiliter audiendas el emiltendas, nego- adfuisii: porrexisti manum, de lacu miseriae rriri
tiosas vel occupatorias, sua eis lempora, snaque eduxisli. Restiluisli in antiqimm, et ampliorem qnatrt
Joca dislribuens. Quae darananlur judicio proprise. prius salulatis lui laeliliam ifiibi rcddidisti. Sic fui,
conscientise, absque murmure suara suscipiunl sen- Domine, sic sura : en tolus libi adsum. Mala mea
lentiam. Otiosaerem videnles serio aclilari, diffu- quse patent, nec te nec me latcnt: sed sunt plura
giunt, vel efliciuniur lentiores; verentes interlurbare i quse me per caecitatem meam vel oblivibnera latent,
quae |eruntur. Negotiosac negligi se videntes, et; qnte tamen libi patent. Si bona in me ulla, incor-
sicut causis suis cessaniibus ad raodicum utiles, rupta nulla, quia plura mihi prceripuil inimicus:
jain propc inler otiosas compuiari se crubesccntes,, vel si hoc non poluit, quovis modo corrupil:
recedunt. Sic ergo discussa aliqiinnlisper cogilalio-. .. quamvis plura ego milii, quam iniinicus. Ecce coram
nuro caliglne, converto me a'd earurii originera, adl te facies mca, cujus nomen est miseria, ad faciein
ordiuandani scilicet afiecluum disciplinam, et inve- tuam, o suinma^ misericordia. Angulos ejus occultos
nio necessilate soliludinis in quani transfugi, ob- etrecessus non tibi occullo; lu scis, o veritas; ct
slructos cis aditus et exilus, in his quae carnis suiit: precor le, ul coram te hoc sit veritas. Nullum enint
qnos si invenirem patentes, confiteor miseriami sic limeo sicut me ipsum, ne vel sciens vel nescicns
nieara, suspeciissimamhaberem infirmitatem meam. decipiam meipsum. Nunquid non credo te, non
Sed eit princeps eorum amor, per graliam ejus quii credo tibi, non credo in le, Deus meus?Non irri-
nie confortal, uni illi, quam peto, assidue vacans, dcnnt mc difliuientes fines et lerminos fidei meae;
omnem eorura lurbam sibi redigit in servilulem: corde, ore, [tnanu, scriplo, tibi offero, lux veritalis,
leges dat, modos inforroat, prxfigil lerminos, quos; scilicet volunlnrium et plenum credcndi assensum
praelerire non licet. Jam ergo discussa omni caligine,, in omnibus quse de lc credit Ecclesia calholica. Ho»
saniores in le oculos converlo, o lux veritalis ; elt fidei mese fincs, si sufficiunt, imple; si rainus sunt,
exclusis omiiihus, tecum, o veritas, me includo; ett supple. De spe auteim confidenter dico; quia non
abscondens me in abscondifo vullus lui, secrctiusi verc credo, si aliud spero, quam quod credo. Te
et familiarius le alloquor; el omncs conscienlise; r> j credo, te spero; te mihi da, aliud non quaero. Sed
rneaesintis tibi aperiens, et projecta vcste pellicea; non spero, si non amo; nec anrio, si non sperb.
Adse, quam ei fecisli ad prolegendum opprobriumi ldco, Paler, quia misere amo, languide spero.
confusionis suac, nudum me sicul me creasli, libii Sicque dum quod supercrevil de radice lidei,
exbibens, aio : Ecce me, Domine, non qualera me: marcescil; ipsa eliam radix lentescit. Credo laincii
fecisti; sed qualem rne feci, ex quo a le defeci. adhuc te, et spero, et amo, o vita aelerna.
Ecce vulnera mea recenlia el anliqua : nibil sub- 0 patrin, palria, quam de longe le video et salu-
traho, oinnia libi expono, ct bona lua, et roala mea. to; ubi mala nulla, bona orania. De malis scio,
Ad imagiiiein luam mecreasli; in pnradiso tuo mei quod ibi non sint maln, qus me perfecte docuit
collocasti; in raedia sorie fitiorum luorum locnnii longa et taediosa experientia: de bonis vero quae
nominatum mibi dedisti; ab ipsa pueritia mea im-- ibi sunt, inquanlura longe est experientia mea, in-
pura super me ltimen vultus tui signasli. Ego des tantum peregrinalur ab eis scienlia mea. Miserere,
paradiso fugi; proloco quem dederas ctoacam inveni,, Domirie,ecce cucurri et direxi; exsurge in occursum
ei in ca roe obvolvi. Signacultnn vultus tui affeclui meum, el vide (Psal. LVIII); nolum fac mihi finem
semper tcnui, sed opcre abjeci: quia scquendo con-- meum, et numerura dierum meoruni, qui est, ul
l'ATROL.IJLAAA, O
a.Zo CUILLELMl ABBATiSS. THEODOMCI 23G
sciam quid dcsit mihi iPsal. xxxvm). Iu fide tna A omnibits, sicul dicil Job, visilans speciem iticain
sto, in spe prolicio, de amore luo pauper assistoet iioii pcccabo, ctim orabo et adorabo, quod imagi-
mendicus. 0 am.or, o ignis, o charitas, vcni in nos. nando videbo, quod audiam, quod nianiis mesccon-
Eslo dux et lux, ignis ardens et consumens in pce- treclabunt de verbo vilae. Audncier enim dicnm, in
nilentia peccalorum. Paraclctus, consotalQr, advo- suavi disposilipne snpienlise luac Imnc ab acicrno
calus, el adjutor in causis orationuni noslrarum. provisam nobis graliam et de prsecipuis Incamn-
Ostende nobis quod credimus ; insinua quod spera- lionis luse causis banc apud le fuisse non minimnui,
mns; fac faciem, quam faciei Dei coinpareimis, ul . ul pnrvuli lui in Ecclesia tua laclc adhuc indigen-
dicamus: Tibi dixil cor meuin,exquisivitte [nciesmea lcs, et non solido cibo, ncc spiriiualitcr , el luo le
(Psal. xxvi.) modo cogitare pracvalentcs, haberenl in te non ig-
MEDITATIOX. nolam sibi formam, quam in sacrificio oralionuni
Incarnalionis et passionis Christi consideralio. suarum proponerent sibi absque fidei scandalo, non
Mihi absil gloriari nisi in cruce Domini nostri Jestt snflicientcsadhuc inlueri in claritaicm illam diviuae
Christi (Galat. vi). Ad crucifixum metiin conversio majeslaiis tuoe.
mea. Crux ejus gloria mea, qua frons mea insigni- Quapropter, etsi jam le r.on novimus secnnduin
tur, hilarescit inens, dirigitur vila, mors ainaiur. carncm,sccuiidiim boc tamcn quo glorificalus sedcs
Non despiciant me, Domine, super hoc, qui meren- in dcxtcra Patris in excclsis, tanlo melior angelis
lur videre te sedentem stiper soliuin cxcelsum et effcctus quanto prse illis diffcrcnlius nomen baere-
clevatum diviiiitaiisluae, et majcstate lua replentern dilasli, ipsam carnem noslram , quam non ad]c-
oinnem tcrram; quia et ea quae sub te sunl Imma- cisti, scd glorificasli, quae esl scabcllum pcJnm
na? dispensationis mysteria, omnis conlemplalionis tuorum.oranius, adoramus, obsecramus, David nos
replcnt teroplum, cujuscunque sit magniludinis. ad boc exhorlante el diccnle : Adorate scabelium
Habeanl sancli angeli lui in ccelis gloriam suam ; pedum ejus, quoniam sanctum est (Psal. xcvui). Et
sed nonnunquam communicent etiaro nobis in terris obealum illud sancli Spirilus templum, de quo
.grntiam suam; quia et de noslris adhtic proficere exaltalura in cruce Christutn nulla exlerminalobli-
amcl^ el dulce habet beata corum perfectio, cuin, vio et recens semper dccurrit sanguis in salulu:!i
sicut oicitApostoltis, innolcscil principatibus el po- credenlis et amanlis, el jtigiier operatur quod po-
lestttlibus in cwleslibus per Ecclesiam multiformit stulal Propheta. Redime me, et miserere mei (Psttt.
sapientia Dei (Ephes. 111).Propter quod ignoscanl xxv.) Toties enim rcdcmptionis nostrae in nobis
nobis, Doinine, eliain in hoc, si aroor luus eo ali- Q celebralur effeclus, quolies eam recolil supplicautis
quando nos abducil, ut desidererous videre cum eis, affeclus. Sed quia neque hoc possumus, ut volu-
quod cum eis aniamus : quibus nos ptena cbarilate mus, ideo adhuc amplius audenles, proponimus
grattilamur, videntibus quod adhuc videre non me- uobis formam passionis luae ut habeant ctiam oculi
remtir. Contemplentur feliciter in sapienlia lua divi- carnis, quod vidCant, cui inbaereant, non adoranlcs
nitatis luac majestalein, quan ante mediuin nostrum picturae imaginem, sed in imagine passionis tuta
et post inspecla, lotum quidquid illud esi, prselerili verilatem. Cum enim altciilius respicirous in iiua-
vel futuri, intra praesens selcrnitalis suaeiucludens, ginem passionis tuae silente ipsa, videris nobis <i\-
nttingit a finc usque ad finem forliler ; media autem cere de crucc : Cum dilcxisseni vos, in fineni dilexi
nostra, quse sunt humanae dispcnsationis luae, cha- vos. Mors cl inferniis mordcant me in roorton
ritate constravit, disponcns omnia suaviter, propter suam ; comedite vos amici, et inebriamini, charis-
filias Jerusalem, dcvotas, sed infirmas adbuc ani- siroi, in vitam seternam. Sicquc crux tua liiiicuin
mas: quaead contuenda sublimia itla nondum ha- illud nobis efficitur, quod bealo Petro oslensum, et
bentes exercitatos sensus, amant aflici circa humilia quaiuor initiis demissum decoelo; in quodomncs
lua, el resolvi, sicut circa similia sibi. Inler quas inlranles, elmunda et iinmunda animalia, incoelum
meura quoque spiriltim, Domine, docebit aliquaiido, D nos levari graiulamur, in quo et mundamur, qni
te, qui spirilus es, adorare in spiriiu et veritate ; stimus imroundi. Mediante namque imngine passio-
came jam adversus cum non coticupiscenle, vel nis tuae , Christe, cogilalum a nobis circa nos bo-
lentius; id ageute. Sed ntmc interim, quia non po- nnni luum repenle nos transfert in summi bont
Jest in ea quse lua sunt, sic forliler expcdiri, sicul aifcctum. Cujus faciera in opere snlutis luae das
ei expedit, dispones ei qusesua sunl, sic suaviler, nobis vidcre, non jam quasi humano conatu exorta
sicut ei compelit. Cum enim sensualisimaginalionis intelligenlia, el trementibus oculis meniis, et refu-
nieaerudimenta necdum supergresstts sim, permiltes gienlibus lticem tuam, sed placido amoris sensu, ct
et gratUm habebis, ipsa ineuiis imaginatione circa bono usii videndi el fruendi suavilate, sapieniia tna
humilia tua, infirmam adliuc animam meam suam qnse nostra sunl disponente nobis suaviter. Laborat
indclem exefcere; scilicet nascentis araplecti prse- enim, qui ascendit aliunde. Qti vero per te inlrat,
sepia.et sanctam-adorare infantiam, pendentis in o ostiuii), per planum gradilur, et venit ad Patremi
cruce lambere vestigia, lenere et deosculari pedes ad piem nullus venil nisi pcr le; nec jam laborat
.fpsurgentis, mitlere mantim in loca clavorum, et ex- in intellectu supereminenlis scientiac; sed lotus re-
.tlamife : Domintis raetts et Deus meus. Et in his solviiur in stiavitate bene affectse conscieniiu:. Et
237 MEDlTATIViE OBATICNES. 2?S
abiindaiiliore fluminis impelu Iselificanle animam A velocilcr seiibenlis Spiritus sancti tui Irnnscriberera
illam, videtur sibi videre le sicuti es, dum de mi- enm supcr cor ineiim duplicitcr ct tripliciter, ui
rabili passionis tuse sacramenlo cogitandi dulccdinc baberem qtio recurrercm, el intelligens opera mea,
ruiuinat bonum luum circa nos, tantum, qiianlus ambularcmdeinceps simplicitcret confidenter. Nime
ipse es, vel quod ipse es : videlur sibi videre te facie autcm sum sicut caecus palpans in roeridie, quocun-
ad facieiu, cum sumrai boni lacies apparcs ci in quc assensus mei lcndo pedem taqueuni timens et
cruce et opere salutis tuae, et ipsa crux efficitur ei ruinam. Et sicut cseco dicitnr tnibi : Huc vel illuc,
ad Deum facies nrentis bene affeclse. Quid enim me- hac vel illac; ego vero sicut qui non videt, nequn
lius prseparatum, quid suavius poluit esse disposi- huc scio, neque illuc, neque Iiac neque illac. Emilts
lum, quam quod ascensuro liomiui ad Deum suura, mibi, Domine, lucera luam et veritatem luam ; ipsa
offerre dona et sacrificia secundum praecepluni le- me deduxerunt et adduxcrunl in monlem sanciimi
gis, non sit ei asccmieiidum pcr gradus ad altare luum, et in labernactila ttia. Dicis niihi : Ego sum
ejus, sed perplanum simililtidinis , placide et pedc via, per quam ibis; veritas, ad qtiam ibis; vita,
iuoffensoeat homo ad iiominem similem sibi, in propter quam ibis. El quo eundum sitscilis, el viam
primo ingresso limine dicenlem sibi : Ego et Paier scitis. Et ego, Domine, nescio quo vadam; et quo-
vnum sumus (Joan. x): statimque per Spirilum B modo possum viam scire? Tenuisli mattum tneam :
sanctuiri affectu assumptus in Deum, et ipsc Deum et tn voluntate lua deduxisli me (Psal. LXXII).Te-
in seipsuro excipiat venientein, el mansioncm apud nuisti manuin meam, cum mam cseco porrexisti,
.eum facientem, non lantum spirilualiter, sed ctiam claroanti posl te et ploranti, et dixisli: Venile ad
corporaliterpermyslerium sancti et vivificicorporis me omnes, qui laboralis el oncrati eslis, et ego refi-
et sanguinis Domini noslri Jesu Christi ? Hsec est, ciam vos (Malth. xi).
Domine, facies tua ad nos, et nostra ad te, plena Quoaudito, in viam mandalorum tuoruin cucurri,
bonse spei. Indue nie hoc salutan tuo, el forina mihi ciim dilatares cor meum. Vcni ad te, paratum libi
hanc faciem Chrisii lui; quia impossibile est, ut offerens cor meutn Dcus, paratum cor meiun, et
averlas eain, quoiiescunquc in sanclo iuo apparu- dicens : Quid me vis facere? Et dixisti mibi: Vade,
crii tibi. Vade, o homo, quicunque tbesaurum islum vende oninia quse habes, et da pauperibus; et veni,
ahsconditum invenis in agro cordis tui; vende om- sequere me. Abii, cucurri, vendidi omnia quse babui
nia quac habes,citemetipsuni in servum pcrpeluum, ipsuui corpus meum, ipsnm animam raenm ; pnupe-
ut possideas eum jure haftreditariacpossessionis, ct ribus nibil dedi, quin nibil hnbui. El libi, Doinine,
bealiis eris, el bene libi erit. Thesatirus in posses- P ( vendidi, qusecunque habui, el pretiuiii meuin lu es.
sione tua; Cbristus in conscientia Tu scts, quia nihil niihi rctinui; vel si effttgit tnc
MEDITATIOXI. aliquid, cl lalct adhuc in abdito aliquo conscienliac.
Cwcilatem ittam exponit, cupiens a Deo illuminari, meac, exquiram illud, el fideliler offeram libi. Sed
el paslorate onus abdicare. cum qusero a te jvrelium, tu imputas mibi delicia
Deus- virtulum converte nos; et oslende faciem juvcntutis meae, antiquum debiltiin. Obsecro, Do-
tuam, et salvi erimus (Psal. LXXIX.)Cura enini ex mine, patientiain habe in mc; non habeo imde
inunere gratiae luse, Doroine, ad eaqusecarnis sunt reddam tibi. Hucusque veni, hic sto, proccdere non
faciera cordis non habeani, sed posueris ea milit licel. Sedcns ergo secus vinm transeunte le, caecus
dorsuin ; mundum, et quaecunque ejus suni, po- pauper, mcndicus, clamo ad te : Fili David, miserere
sueris mihi deorsum : quid est obsecro, quod in tnei (Malih. xv.) El turbsc opprimunl faciem meant
toto corde exquirens le, cum faciem luam appre- el increpant uttaceam. Ego vero multo roagisclamo:
bendisse me gratulor, quam solam facies mea desi- Miserere mei, fili Dnvid. Laboravi clamans, raucie
dcrat, repente me invenio seorsum? Cureamabs factse sunt fauces mere; defecerunt octtli mci, duin
coudis ? Nunquid arbitraris me iiiiniicum tuum ? spero in Deum vivuin; tu vero clamanlem pertrans-
Ninn consuroere lu me vis peccatis adolescenlise r, _ is. Aliquando stas, mihi, sed ad modicum. Jubes
inese? Nunqnidego non sum ad te conversus vel tu me venire ad le, el dicis mihi: Quid vis faciam tibi?
adhuc es a me aversus? Si non sum conversus, Deus Ego vero el omnia ossa mea dicunt tibi: Domine,
virlulum convertere. El itenira : Gonvertimini ad ut videam (Luc. xvm.) Tu vero pertransis. Miserere
me, et ego converlar ad vos (Zach i). Tu scis donura uiei, fili David. Sequi te non possum, quia caecits
gralise luse in corde panperis tui; paratura cor sum. Miserere mei. Habui ex te qiianiulamcunque
meuin Deus, paralum cor ineum. Praecipe qttod vis, raiioncm quse mc adduxit ad le, non babeo virtutein
facroe inlelligere quod prsccipisj, da posse, qui de- qnae roe facial currere post le. Miserere mei, fili
disti velle, ct fiet in roe vel de me, quidquid vis. David. Miseremitii mei, saltero vos Domini mci,
Ut faciara voluntalera luain Deus volui, ct legem servi Dei mei et dicite ei : Dimiile eum, quiacla-
tuam in mandatis amplector in medio cordis mei. mal posl nos (Mallh. xv). Heu mihi, quia incolalus
Sedesl alia lex tua immaculaia couveriensanimas, meus prolongatus est; roultura incola fuit aniroa
sed nescio eam, Domine; lalet in abscondito vullus roea in dotno lenebrarum. Quid feci ? Dominus esl,
tui, quo ego ingredi non mereor. Si semel dares faciet quod bonuni cst in oculis suis. Sedebo
mihi sic inlraie ifluc, ut viderem cam, calamo scribae secus Yiara. Viain non derelinquam. Bcdibit ali-
239 CUILLELMl ABBATiS S. THEODORICI 2K>
quando forsitan sinc turbis; et vidcbit non vi- A . sicut dicit propheln : Mgyplo dedimus inaiiut et
deutem, et miserebiliir, Adesl eniin bonum ver- Atsyriit, ut saluxemur pane (Thren. v). Nam contra
buin ejus in cordemeo dicens : Exspecta Dominum, Apostulum, servi facti tumus hominum (l Cor. vn)
virililer age; el conforletur cor luum, $i susline Do- raptorum, feneratorum, filiorum aljcnorum in hoc
minum (Psal. xxvi). Congregamini ad me inle- sseculoabundanlium. Si non hujusraodi horainibi:.s
rim, anima inea, et oninin quae intra me sunt; ad iiutum hodie qui prseest obsequalur ; si sxculo
et sermo, Dei vivus el efficax, et penetrabilior omni huic sic formalo non conforraelur, nisi hominibus
gladio ancipiti, el perlingens usque ad divisionem impositis super caput suum aduletur, subditis, nml-
animna et spiritus, compagum quoque et medulla- ta simulandp, dissimulandp plurima, non blandia-
rura, et discretor cogiiatiotiuin et iiiteiiiioiium.cor- tur : quid faciet? Quid poterit? Ubi pnrebil? Hodie
dis, etnon esl ulla crcnlura invisibilis in conspectu ciiitn plane obsequium vix paucos, ipsosque labiles
cjus; omnia autem niea nuda el nperi.i sunt oculis ct volatiles parit amicos; vcritns manifestos, et cru-
ejus. Ad ipsura nobis sermo. Dixi Doinino, Dcus deles , cl pertinaces inimicos. Sed sit hoc inlerim
ineuses lu; iu mauibus luis sortcs meje. Mittamus aniinas ponere pro fratribus; sit. sagorum cilicino-
sortem, ctijtis peccato nialum boc acciderit nobis, riira exterius pali moleslias aeris hujus, ut in decore
ul avcrtat Deus faciero suain a pnero suo. Senlen.iia B suo intrinsecus peiinaiieat domus Dei. Sed utinain
sortis mese, inventip, Deus, veritalis, tiiae. Vivit Do^ non perveniat gladius ad animani! Nam fascinationc
minus, quia si dextera manus inea, si oculus, si pes iiiigacitalis et inslantia concupiscenliaeobstupuiraus,
tcaiidalizaverit me, non parcamei; sed amputabo et indurala sunl corda noslra ; et facti sumus
eitm, et projiciain a nie. Diq mihi, o Verbum Dei, Ephraim vitttla docla ad Irituram. Sic enim a nobis
nunquid non bonum est, quod fcci, cretlens tibi rccesshuus; sic iu ea qttse erant. necessilaiis trans-
quod relictis omnibus secutus sum le ? Onnies co- iviinus pcr affectuni cordis; ut quibus id agere in-
gitalioncs nieae, et iulenliones cordis, anima el ciimbit, solo tisu agendi, in eis quse pati pudori cst
spiritus, compages ef medullae respondeut, quia bo- el horrori, delectemur; qtiin eliam anibianl ad hoc ,
nuin esl. Addo q.uaerere.Nunquid eliam -bonum hoc quibus non imponitur. Ubi csl hoilie querela Mar-
non bcne factum est ? Submurmurant cogitationes, thae, quod sota dimillitur tniuistrare ? Noutie hod!c
el loquendi accupta. Iicentia aiiuit. Dixil Dominus Marise potius murmur lotam replet doroum, quo.l
Pctro : < Petre, amas.me? Kespondil: Tu scis, quia permillitur ad. pedes Doroinisedcre ? Pnopler quod
aino te. Pasce oves meas (Joan. xxi). > Et boc tertio et corpore periclitantes et aniroa, per loiigam mili-
ul funiculus Iriplex sententiae liujus non facile vi- liam et vires longo laboris usu attritas, fas est, tit
dcatur rumpendus; quiu pastip gregis probalio esl' ^ acstiinamus,jam ad manus regise munificeniisc rc-
arooris. spicere, ut sencclutem noslram jam paiintur vocari
Inlentiones. Paslor , et qui nqu est merccnarius, eineriiam, et. largiatur ei melius, quam ipsa sibi
ethimsi pro grege nniniaiii siiain posuerit, vix ei conscia silseesse promeritam. Sempcr Jacob Liac
sufficit. Sed gravissiinum est ei praeesse, ubi non stise lippiludinem sustinebit ? Seraper serviet pro
polest prodesse, Fueril aliquando, ul rex David sic Bacbel, et nuiiqunm eaniadtp.isceliir?Quineliaraoin-
infuuius corpore, ul lecto decumberet; sic senio nia quae peribant, ab eo exigebajiiur, cum quoiidie
frigens, ul vesiilms calefieri non possel; de lecto muiarenlur mercedes ejus, ut iiigra proalbis acci-
solo verbi iroperio populuin Dci regeret, et oculi to- perel. lntusuxorcs zelanles, foris Laban, cum fiiiis
tius Israel de omnibus in eum intenderent. Nondum jiirganles. Oporlet Jacob aliqtiando providere eliam
lic fascinalio nugacitalis obscurabat bona ; nondum doinui suae, juslumque videtur, ut saltem sencscens
saeculi senescenlis dur_qnequitia sic incalueral, ut el defectus in donium patris sui redire permittatur.
senibns enieritis non servaretur sua reverenlia. Compaget. Si sic res. agi incipit, finis est. Coro-
Nunc vero cura pastocibiis Ecclcsiae inciimbat: pa- pago enim tolitis corporis dissolviiur, et pereunte
scere gregem Doiniiii in corpore simul et anima; de X>unilate, nece.sse est ut partes fianl, et divisum re-
anima autem maxime Deus requiral, dicens : Pri- gniiin desolelur, domusque super domum cadat. Sa-
tiittm quarite regnum Dei (Matih. vi); de corpore piens paterfamilias peregre proliciscens, ct ordinans
aulem quasi secundario securos faciat, subjungens: domuni suam , unicuique servorum dala potcslate
Et hwc omnia adjicieniur vobis (ibid,) : quis boc ho- cnjiisque operis, janilorero posuil in liininc. Donius
die audiat prxdicanlera ? Qtiis parcat seni ? Infirmo sine janitoro publicum esl diveniculum. Qui vult
qnis ignoscat ? Prudenlia carnis, spiritus linjus inun- intrat e). exit, infert et tollil. Domus Ecclesia est:
di, cuiiositas, urbnnilas, el alia hujtismpdi a roa- ipse janitor qui jantia, Chrislus Jesus. Qui pereum
gistris Ecclesite hodie requiruntur; irridetur siinph- np.niutral Velexit, fur est ascendens vcl descendens
citas, religio despicitur , humilitas nullius,momeiili aliunde. Ipse obcdiens factus, esl Palri usque ad
esl. Et si sufficere videlnr, adhuc utcunque quiprsc- mortem. Qui hanc obedientiae regulatu nou lenci,
est ad subminislranda, interipra, cui.hoc hodie suf- a Chrisio recessit, sicul dicit Apostolus : Recogitale
flcit, nisi sufficicnter abundent eiinurexieriora ? El enim.eum,qtti talcm suslinuit a peccaioribitsadversus
iilinam lerminos suos sufficicntin cognoscerci. Pro- semetipsum CQiUradictionem ; ut non [iiiige,iiujiianir
ptec hoc vac nobis, q.uja peceavinnis. Proptcti hoc, misvestris deficienies. Nondum eiimi ustfue ad san-
241 MEDITATIV/E ORATIONES. 84*
guinem resliiisiis (Hebr. xn). Nullum seneclus, nul- A crral oinnino, si csl sccurus. Non aulem penilus
lura infirmitas excusat, donec qui induxit, ipseedu- alienus esl a verilate, qui judicium vcrilatis non re-
cat. Alioqui si sit janua absque janilore et pnlens formidal. Propler quod inlfaturi in judicium veri-
omnibus, quid restnt nisi ut sicut exeundi, sic eiiain tatis, brevi et fideli compendio devilemus omnes
et inlrandi sit par el seqtia iicenlia? anfraclus erroris : et qula forsilan volumus nbn
Medullw. Ileu, heu, in circuilu iropii ambutant; posse, ul quasi in judicio vcrilalis non inveniamur
secunduin altitudinem luam multiplicasti, o Deus, mendaces, nicndaces non Confilearour secunduin ju-
filios honiinuro. Acli enira in circuilu erroris, qua- dicium proprisc volunlatis; et super lioc et affeclu
dam capilis verligine obslupesciraus, ut ad verita- ct actu pelentes indulgentiam, in judicio veritatis
tis cenlrum et unilalis punctum iminobile non per- magis apparebimus veraces. Nori enirri dolose nobis
tingamus, quotl stabile permanens dat cuncta mo- agendum esl in conspeclu veritatis, ul invenialur
veri. Ipse esl Veritas. Ipse esl qui dixit : Ego sum iuiipiitas iiostra ad odium.
veritas(Joan. xm). Et: Cognoscetisveritalem, el ve- Spiritut. Assentio. Et lircc vefe est iriedulla et
ritas liberabit vot (Joan. vm). Utique a circuiiu er- centrura verilatis, morbhin non palpare, sed exul-
roris. Consulamus ergo centrum veritatis, ulrum ab cerare totum virus inlerioris nequitiae.
ipso el per ipsitm ducatur circuitus, in quo rota- B Anima. Sic esl. Sicui enim olim delectabal me
mur. Legibus quidcm ejus, si bene ducitur in re- praeesse, sic volunlaiis esl nunc subesse ; et propria
ctutn, sibi concurrit; sinautem, errpr manifeslus voluntas mea gfatam mibi efficit liecessilalis excu-
esi. Considerenlur affeclus el actus. Airecttis liga- saiionem ; et altcndere- me non permiltit fratrum
lur in centro verilalis, et convenientcr sibi respon- necessitatem.
debil exterioris aclus orbiculata rolundilas. Tolus Spiritus. Licet, o anima necessilalis fratrum
quippe affectus debetur Deo, Cui cum fideliler ad- plena, non desil compassio; sic lamen ut dicis, tua
bxretur, quaqtia rolelur circulus operationis, errare est affectio. Ideo nil reslat nisi confessio hiimilita-
non polest a reclo, sed bene sibi concurril : ul in lis, ei omnis conalus virlutis, ut qiiomodocunque
oiniii parle aeque respondeat ad ccntrum verilatis. infruciuosi et inutiles appareamUs exterius; interius
Et potest csse punctura sine circulo; circulus aulem non omnifTo inanes invenianiur et sleriles. Et licet
nullalenus bene duci polest sine punclo. Suflicil lurbae opprimant os noslrum, lolo corde, tota men-
enim affectus, si res non exigit, vel possibiiitas de- te clamemus : Jesu, fili David, mtserere mei.
esi, ut exerceatur actus. Cum cnim actum exigit MEDITATIOXII.
necessitas charitalis, debet eum, sive Deo, sive
Q Confessio peccali, el desiderium aniandi Deum
proxirao, verilas charitalis; si non exigilur, babere hic exprimitur.
nos debet vacantes sibi charitas veritatis. Et sicul Domine, exaudi orationem meam , aurtbus percipe
seniper debelur Deo lotus affectus, sic lunc ei debe- obsecralionem meam;Jn veritate tua exaudi tne in
lur etinm lotus vacantis actus. Et ubi non cxposlu- tuajustitia(Psai. cxLii). Domine, qui propeesom-
Iat necessitas proximi, qui de afleclu vel actu ali- nibus invocantibus te in verilate, sicut Scriptura
quid extrinsecus a Dco dissipat, coniinitlil rem sa- vertlatis luse nobis prorailtit, sicut verilas cst corani
crilegii. Sed et quemcunque exposlulet necessiias, te, volunlatem mihi esse invocandi te in veritato
non sic prompla debet esse ejus voluntns, ut non hodie; sic, o Veritas, exaudi me in multitudine mi-
discutiatur possibilitas. Qti-e utrum sit an non cen- sericordise lute. Narii dixi; nuric ccepi; sit bsec rau-
truin vcritatis in veritale consulendum est. Si non latio lua, o dextera Excelsi. In nialis enim meis
est, et prsesumit, non inbaeret centro; ideoqtie orbis praclerilis et peccalis ouae riiagna suiit, et innume-
exterioris peffeclionem confundit. Nam sunl, qui rabilia, in quibus iriveteravi, faclttS sum mihimet-
slabililalis punclo nunquam amant inhaerere, sed ipsi vilis et despeclus; iri bonis, si qtta in me visa
seroper foris orbiculari. Hi sunl impii, qui in cir- sunt fuisse, scrupulosissime ipse milii sum suspe-
cuitu ambulant; bi sunt filii hoinintiui, quos cum D clus. Venio igilur hodie ad le, quasi rnortiia tota
alliludo jiidiciorum Dei in Iioc saeculo inultiplicat, vita praelcrila, iil te, b principium riovsevitae, faclu-
vel muliiplicari permiltit, unitatis el veritatis cffi- rus principium. Si qua bona feci, lua sunl, libi ea
ciuntur inimici. Hic esl flnis. Si vere polest, qui cqnsigno; ttt redde ea mihi in tempore beneplaciti
expostulalur, in veritate figal affectum, nec fecuset tui. Mala quse gessi, mea sunt; heu quot el quanta
servitutis acluni. Si consulla vcrilas insufficienlem sunt, quse ex maxiraa sui parle a inemoria mea per-
cum respondel, el non idoneum, vacel interius sta- ieriinl! Utinnm et a luacongruaea deleal poeniten-
bilitati verilalis , ne exterius posilus ul rola, mii- lia, quae pro sui horrore longe alilcr memoriae meas
latur in prsecipilium erroris. Tamen quCin consulin aftixa sunt, quain ut ea abolere ulla possit oblivio 1
verilas absolvit, si expostulanle necessitate absque Quorum tamcn sic odi memoriam, ut ssepe velim
limore magno de possibilitate sua judical in favorem fuiiditus, olini oblitumfuisseomnia. Sed tn, Domine,
propriscvoluntalis, raagnus eum crror involvit. Nam delicla juventutis meae ne memineris; fuerunt haec
si scienler erral, etin proximum retis est negligen- primogenita ^Egypti, quae in jEgypto peremisti;;et
tiae.elin veritalem fallacise;et jam ncc aclum babet, quse feci in ,/Egyplo in jEgypto diraisei-ara,, cum
nec affcclura. Non errat adeo, si efral nescius; sed inde exivi. Lougo enira tempore per deseifum pb-
515 GlTLLELMl ABBATIS S. THEODORXI 244
stca circumdtixisli me, et docuisti, et cttslodisti ul A si ncgavero in lerra, limco ne et fosc me ncgct ni
pupillam oculi; corripuisli peccnntem ; consolntus coelis, si erubnero, et ipse me ernbescat. Queni pro-
es dolcnlcm ; erudisli nescienletn, donec jam prope fecto eruhesco, quia sicul debeo , non hnbeo. Et
' ad introitum terrse repromissionis perduxisli. Ubi quia bodie judicii mei dies est, in boc etiam, o Ju-
cum sto, le monstrante, conlemplans delicias terrae dex cordis mei,judica me hodie; et discerne can-
vivenlium, et recordor quod Moysi dicium est: Vi- sam meam, ulrum vere paironum habeam, quem
debis eam, etnon intrabis (Deui. xxxiv); lolus hor- praetendo. Hoc est enim in quo sic caligat menlis
rore conculior. Si enim boc ille audire meruil ob mese intiiilus, ut pcnitus hsesitem an videar mihi
nnius peccati excessum; qnid auditurtis sum ego, videre quod non videam, an non videre quodvi-
qui tot el fanta peccata mea hodie ipse eoram le deam. Certissimus quippe milii csse videor quod
delaiurus sum ? Omnia lamen hodie, et quse memo- amorem luum semper amo : intanlum, ut afficiar
ria leneo et qusc non , mala mea prseterita, ct me- quoticscunqne de co vel admoneor, vel recordcr.
iha corum non pracleritn, sicut coram te sunt, o ve- De te autem semper ctfm recordor, vel admoneor,
ritas, eliam me tacente, sic hodie coram le vcniant, et non moveor, non afficior, timeo quia forsitan
nie confitenle. Sed proferantur quasi in fasciculum non semper te aroare convincor, cum ubique ei
unum ad comburendum; imo in fascero grandem, B undique verberent vel excitenl in hoc sloliditaiem
et imporlahilem; si non esl qui adjuvel. Non discu- sensuum meorum signa prresenlissimsepotenliac ct
tio ea, non dinumero, nec enim possum : scd quan- bonilatis luae. 0 lux vcritatis, disjice mihi lioifie
tumciinqiie vol quomotloctinque verum est, me co- tenebras islas, et dissnlve "caligltiem. Ciba mc in
ram le peccasse, o Veritas : sictit me scis peccalo- hoc pane vitse el inlcllecius, et pola aqua sapienliae
rem, sic me esse confiteor. Nullus roibi ea leviget, salularis. Elenim in intelligendo qiiae lua sunt, et
iiullus exaggerei; nullus minuat, nutltis multiplicet; cibits cst et potus, qtiia sunl in quibus tenendis ct
ncc cgomct milii. Coram te cnim, Deus, res agitur. quasi maslicandis cxerccmur et laboramus : quse-
ftcn parcam mihi; tu parce, Domine. Verumiamen dnm autero, quasi potus, sicut sunt transeunt, et
non sic parcns, ul ex hac dic arbilreris me inimi- 6tio modo nos reficiunt.
cum tunni, el scribas cbnlra me amariludincs ad Cum eniin amorein ttinm per inleltcclum quseri-
consuraendum me in peccatis pracleriiae vitac mese. mus, el nonnunquam invenimus, ipse est panis vitse
0 custos liominum , ne ponas me ulierius contra- confirmans cor bominis : quem ssepc cum inngno
liuin libi, in quo niniis factus sum mihimelipsigra- labore quscrimus, priusquani habeamus, qucni in
vis; sed tolle peccaluin meum, quod dividil inter ~ poenam peccaii Adse vescimur in sudore vnlitis
me et te. Si ignoscis, Domine, ignosce : si placet li- nostri. Aliquando vero Spirilus luus ubi vult, ct
bi ulcisci, et ego ulciscar lecum. Verumiamen plaga qunndo vult, spirat, ct amoris tni graiiam nobis
inimici ne conleras rae. Qiioniam cgo in flagella aspiral: vocem ejus audimus, quia sensum amoris
manus tuae paratus, el dolor meus erit in con- accipimus; sed nescimus ex quo misericordiae IIIOB
speclu luo semper. Quoniam iniquitatem meam judicio veniat, ct quo juslitiae tuaejudicioaliquando
aniiuntiabo el cogitabo me pati pro peccato mco. dulcius, -tliquando Icvius quasi saltiiatos nos per-
Non enim credo me manibus inimici : sed cuni trnnsenl. Ipse cst potus. Ciba me bodic pane luo,
omni fiducia luis rne coramillo, quas crcbro exper- qui dat mttndo vitnm; el de bis quae de amore tuo
tus sum. Quare cum una me percutil, altera blan- qusero, et solidior mihi detur intelleclus; el graliac
tliltir : cum una dejicit, allcra supponit se, ne colli- lunc suavitaic, sicut potu salulari, cibum ipsum
dar. Sed aliquando eliam super iram iiiiinicorum ordina cl modifica, ne minus capacera sensum
cxlendis manum tuam, gravius feriens qiiam quili- mcum lacdal potius quam confortet cibus solidior.
bet inimicus, cum iratus averlis a nobis faciem Qusero, Domine, iitruin hahcam amorem tutira. Si
luam ; et fit nobis coeliim acneum, el terra ferrea ; invenero me habcre, hoC esl in quo solo laudatur
et dttra omnia, et mala omnia, quae fieri solent in D I anima niea, el ptacel mibi; sin autem, odio est
aversione vulttis tui. Propter nomen luum, Domine, mihi, el nihil est quod amem, cum meipsum odc-
in hoc parce servo tuo. Quantum vis flngella, dum rim. Sentio el confileor babere me amorem amoris
sempef illumines vultum tuum super nos, et mise- lui, In lantum ut omnino nisi in ipso vel propter
rearis nostri. Verumiamen Dominus ultionum es, ipsum nil amare velim, nec meipstim : cuius faciem
libcre agens in remiuendis eis vel levigandis. Dc- ul plene mererer inspicere, in cujus Iumine ul ma-
clinasti eniin in te mala nostra : etin passione tua nifeste mererer ambulare, ct frui ejus deliciis, non
exsolvens quae non raptiisti, parasti in jttdicip thro- curarem penitus quomodo pro ipso vel in moriem
num luuni, ut injusle judicatus juste judicalosabsol- vel invilam darcm meipsum. Hsec est conscicntia
vas in lua juslitia. Judicia ergo lua , Domine adju- mea coram vocnla et discussa in lumine veriiatis
vabunt me, et aspicies in me secundum judicium luae, inlrepide mihi de amore amoris lui videtur
diligeiilinm nomen luum, sicut judicasti aliquando rcspondere. De le aulem, utriim semper lc amet,
de peccalrice te aroante. Dimitiuniur ei peccaia et satis amet, respondere trepidat in judicio tuo.
niulta, quoniam dilexit mullum (Luc. vn). Ipse amor Amorem qiiippc tuum" ubicunque in quocunque
tuus sit iriibi bodie in causa mca patronus: qucm vidcro, ct signa ejiis CYidentia, totus hilaresco;
m MEDITATIViE ORATIONES. 24«.
tuas vero bonilalis vel polcnliac pracsenliam ciiro A Volunlalem tui vcl ad te HSDCO, a*hamajorem ha-
et mallcm non esse, qttam enra
seinper oinnia niilii midique tcslenlur, vix in boc bere non possiira;
non habere. Cnjus scuti protectio si non olim me
aliquando moveor.
olim a B. coronasset, ciim exsurgerent homines in nos, for-
si
Unde qnaeras bodie a me quod apo-
sitan vivos absorbuissent nos. Gfatiac vero iltuhii-
slolo luo quacrebas, Amns me? respondcre trepido,
nantis cl afficienlfs chariiaiis aliquando aliqun sensi
scis quia amo te (Joan. xxi), scd alacri el secura
voto amare lc. dulcia irrilamenla; sed Ibnge fiuht a me pleiiittidi-
conscientia respondeo. Tu scis quia
mi- nis corum experimenla. Et cum raro ct paruin vo-
Uevela, Doinine, oculos ineos, et considcrabo
tabilia baecde lege itia, de lege amoris lui. Forsi- lunlas, qiiantain eain milii dedisti, illiiminetur
(faeieniibus peccatis meis) et rarius afficiatur misere
lau ideo videor mihi aniare amorem luiiro, quia
sen- in hoc conciiirenliDus siudiis et meritismeis', nescio
altquolies cogilans de le vel de eo, aliqualeuus
vix ulrum amor vocari debeal. Solaquidem vcbemens
lio, video, sapio etim;. te vero non sentio, vel
voluulas a diffiuicntibtis aroor dihTniri solet; sed
sciilio; non video vcl vix video ; rarissime et par- dc fiuibiis amoris lui judicsre
<issime sapio. Ditlicile vero res aroatur, quac per qui boc diffiniiitii,
non noveruni. Si desiderium vocetur, non renuo.
senietipsaro non innolcscil amalori suo. Nam crebra
g Nam revera dcsidero te. Sed qtiandiu coram te lam
«t magna beneficia lita, et ipse amor ltius qtiem
pauper, tam misera apparebit professio mea, non po-
ecrtissime amo, mittunt me ad te;. sed ciim te non
lesl gaudium habere conscientia mea. Bideat mc vel
invenio, recido in eum, el in eo non siiie spe re-
irrideatqui vull, cgo scio quid in hoc paiior. Elscio,
quiesco. Nam cum amorero liiuro suaviter sentioaf- nullus in lioc niibi coinpalitur, qui hoc ipsum vel
quia
fcclu, te auiem qux-ro ipsitis arooris intellcctn, non passus sil, vefnon patiatur. Milii vero lacrymse-
aroo quod senlio, desidero quod quacro, in de- mese et
panes emnl die ac nocte, quandiu dicelur
siderando languens deficio. Nam, etsi aliquando mibi : Ubi est Detis tutis? id est,
quandiu erit in
dono luo modo raeo afficiiur ipse intellectus, non aniroa mea
aliquis affectus, ia quo suo modo non sit
permittitur glutire tolam saltvam gustus boni, sed Deus meus; maxime amor, qui propria ejus sedes
quasi de ore ei auferlur, et recidit in famero el csse debel in me. Dolorem hunc non mihi relevnbit,
ignoranliam suain ; ucc permillilur stare in lumine donec seipsum mihi revclnbil ; cuui videbo quod
vulius lui, donec in eo discernat el liniat haesila- nmnbo, et cerlo meniis
gatidio amabo ouod videbo ;.
tionis hujus molesliam. lamen interim qiiod cx parle scntio, ex parle
Cumque in meditatione mea exardescit ignis, amo: quod nisi aliqualenus senlirem, nullalcnus
et scire laboro, quid sit mihi, et quid desit mihi, amarem.
ordior mihi viam ascendendi ad le, postulans in bpc p,
Nam cum in mensa tua filios luos cpiitanles vi-
auxilium abs te. Dispono ergo in corde mibi ascen- deo in deliciis amoris tui,
jejunus aniorem luum
siones istas. Primum necessaria videtur voluntas amo in eis| vehementer, et ipsos le amanles in mc-
niagna, deinde illuminala, deinde affecta. H;ec in dio cordis mei amplector dulciter. El video eos
omni ascendenle primum est magna, secundum
congaudenles gattdio meo, quod hnbeo de gaudio
posse suuni; illuminala, secundum donum tuuro; eorum, ct volentes nec valentes exprimere modum
affecla, secundun modtun tuum. Magna, quanlum gaudii sui. Affeclus ennn, quo te amando friiuntwr,
cam creasti; illurainata, quantum dignam fecisli; sensibiti qiiidem suavilale cuiusdam gqudii spiri-
affecta, sicul cam foi-mnsli. Formnsli autem sine tualis vcl divini polest senliri; sed sicul sapor cibi
forma ; quia, cum lu nec forma sis, nec formatum cujtislibel nulli insimiari potest, nisi gusianti, sic
quid nec eliam ainoris lui aliqua forma essc polesl, sapor illc nec ratione discuti, nec exponi verbis,
ul formelur circa aliquid quasi formaium. Ipse est necsensibus potest concipi. Divinum quiddam est,
enim sapienlia, de qua dicitur : Vapor est vinutis ct arrha vel pignus Spiritus, quo in hac vita pau-
Dei, el emanalio quwdam claritalis omnipotentis Dei perera luum Deus lactificasel pascis, nc deficiat in
sincera (Sap. vn) : el ideo nihil inquinatum in eam D via; etde gaudio vitae selernae nnnunlias, sictit dicil
incurrit. Candor esl enim lucis seternac, et specu- Job, aroico luo, quod possessio ejus sit, et ad eam
liim sine macula Dei majeslalis, el imago bonilaiis possit pervenire (Job xxxvi). Reformatiir enim ani-
illius : propterea non eum apprchendimiis cum vo- mn sancla ad imaginem Trinitatis, ad imaginem
lurous; el nisi ipse prior ad nos veniat, et nisi ejus qui creavil earo, etiam ipso modo beaiitudi.
gratia ejus nos prseveniat, partiro aul nihil nos nis stia-. Nnm illuminaia volunlas et affecta ,
promovel conaius quilibct noslri intellectus.^Nam id est inlelleclus et amor, et fruendi babilus,
quod dicit Aposlolus, In [orma Dei (Philip. n), le sicut de Triiiilate Deo dicilur et credilur, quo-
csse, forma Deitatis uise ipsa est simplicilas naturse dammodo tres siint affcctionum personae; sed una
vcl substanliae uise, cui siniilem oportet esse amo- bcatitudinis substantia, quia quoti ainatur, nonnisi
rem suuni. Nam, sicut dicit sapicns qtiidam de fide inlelligendo amatiir, nec nisi amando iutelligitiir,
lua : Quia sicul res est, sic de ea fidem capere teu- nec nisi amando cl intelligendo fruitur eo, qui mc-
lare dcbeiuus; sic et tanlo magis hoc de amorc luo retur frui. IIoc enim ibi est babere vel frui, quod
inlelligendum est, quanlo fidci supcreminet chnri- inlclligcre vel nmare. Felix conscientin, cujus affec-
tas. (POETIUS.)Hoc autem solus disceniit iiffeclus. tus ordinntae cbarilatis tenes viam, indeclitiabili
217 GUILLELMIABBATISS. TllEGDORICI £4S
constantia sic ad te proficiendo proflciscitur; sic ,\ data, bono usu cliam diinissa siui ct mcuita,
cooperante ei gratia tua in proficiscendo prospera- sponfe fruclificat in jcjuniis, in vigiliis, in labori-
tur, ut non deficiat donec tuperficias, qul muliitu- bus; parala ad orane opus bonum absque contra-
tlinem dulcediuis luae, quam abscondis limentibus, diclione, vel pigritia. Islos cura video, in amorem
perficis sperantibus, maxime quorura opera lucent ainoris tui, qui tioc in eis operatur, lotus aflicior,
in conspeclu filipruin hominum, ad gloriam ttiam, quem in eis deprehcndo certa quadam experienlia
0 palcr, qui es in coelis. IIi sunt qui te amant: cognita amanlibus. Amo ergo eos, quia te araatii,
tales.cum video, ef inter eos me non invenio, laedet et mullum amo, sicul amo amorem quo amaris,
jme vivere. Quorum sapientia non est de spiritu quem in ipsis amo. Et si eos hoc modo amo, nt in
bujus mundi, vel de prudenlia hujus sacculi ; sed eis, etinaffectu eorum naturalinil amem nisile.cum
quia non cognoverunt lilteraturam, inlroierunl in ipsum affeclum ob hoc tanlum amem, quia plenus
potentiam Domini, etpauperes spiritu memoranlur est te; sed in meipso nunquam meum amera affec-
justitise lua solius. Propter quod docuisti eos, ut tum, nisi cum ipso affeclum me invenio de le, in
vitaetconversaiionesua pronuntient mirabilia tua. eis quos amo in te el in me ipso, quem nonnisi in
Ipsi enim sunt simplices servi tui, cum quibtis esse te amare volo, quid amo, nisi le? Nil penitus. Nam
solel sermocinatio tua; qui in eundo ad le nou in B et 8i illos, et si meipsum alio quovis modo sentio
curribus ingeniorum suorum, vel in equis virium amare me, plus in hoc odio habeo me, quam amo.
suaruro spem habent, sed lantum in nomine Do- Invenio igitur le, Domine, in amore meo, sed ulinnm
inini. ldeo sapientia tua suaviter eis pmnia dispo- semper inveniam ! Cura eniin amor non sit, nisi
nenie, compendio brevi, sarcina levi, ad destinalum amet; seraper autem-in me vehemens sit voluutas
finem perveniunt, ubi currus ct equites deficiunt. tui, id esl amor urgens me in te, cur non seraper
Qui npn forjnant vel conformant sibi amorera tuum afficior de te ? Nunquid aliud esl amor; aliud ipsius
subtiliter indagando; sed ipse amor luus simplicem affeclus amoris ? Ut video amor nalurse est; ainare
in eisinveniens materiam, format eqs, et confor- te gralise est; affectus graliae manifeslatio esl: de
inal sibi et affectu et effectu, ut absque eo quod qua dicit Aposloius : Unicuiquedatur manifestaito
intriiiseciis latet, gloria scilicet et diviliis in domo Spiritus ad utititalem (I Cor. xn). Nam quandiu cor-
fconseconscienliae, iion arlificiali conamino , sed pus quod corrumpilur aggravat animam, el lerrena
quasi naturali quadam complexione, lux interior in inhabitatio deprimit sensum mulla cogilantem, nc-
vullu eorum exleriori reluceal, intantum ut de vul- cesse est ut animse quanlumvis amanlis defectus
lus el habjtus eorum venusta quadaro simplicitate, flat et profectus; quorum alterum nisi consolaretur,
quaedam provocatio charitatis tuae procedens, rudes allerum contineret iste affcclus, in oranimodura
eliam nonnunquaqi ac barbaros anitnos solo visu ruerelur defectum, de quo nullus sublevaret pro-
ad amorem tuum compungat, Siquidem redeunte feclus. Semper ergo in anima pauperis tui Deus
natura ad suam originem, absque doctore fiunt amor tuus est; set latens sicut ignis sub cinere, do-
docibiles Dei, et cura spiritus eorum, adjuvanle nec Spiritus qui ubi vult spirat, placitum habuerit,
infirmitalem eorum tuo Spiritu, iji divinns trans- sicut et quanlum voluerit illum ad utililatem mani-
eunt affectiones, spirituali quadam disciplinn modi- festare. Adesto ergo, adeslo, sancte amor adesto,
ficntis sensibus, etiam corpora eorum spirituales sacer ignis; ure delectationes renum et cordium,
quasdam induunt efflgies , et facies plusquam hu^ cogilaliones lale sicut vis, ad faciendam flammse
nianas, et singularem quamdam graiiam habentes. manifestalionis tuae copiosiorcm humilitalis mate-
Sed et caro eorum sludiis boni exercilii seminala riam; appare quando vis ad manifestandain bouse
in corruptionera, jam incipit resurgere in gloriani, conscietitse gloriam, et divilias quas babetin dorao
ut pariter et cor et caro exsullent in Deum vivum, sua. Manifesta, ut. sollicituip facias ad cuslodien
etsitientein te anima, quarn mullipliciter sitiat et dum, absconde, ne temerarium facias ad dissipan-
caro. Possident enirn beati mites corporis sui ter- D dum, donec qui coepit perficiat, qui vivit et regnat
ram, quse spiritualiura exercitiorura studiis fecun- per omnia saeculasseculorum.
249 DISPUTATIO ADV. AB^ELARDUM. m

DE CONTEMPLANDO DEO

LIBER.

(Vide tora. III Operura S. Bemardi, col. 365.)

DE NATURA ET DIGNITATE DIVINI AMORIS

(Vide ubi supra, col. 379.)

DISPUTATIO

ADVERSUS PETRUM AILELARDUM

AD

GAUFBIDUMCABNOTENSEM ET BERNARDUM,

llt Dei et Ecclesim causam adversus Pelri Abalardi errores, quorum aliquot capitula
producit, tueantur.

Reverendis in Ghrislo dominis et Pntribus GAU-A vero de oronibus amal putarc, qui de oinnibus vuU
rsico Carnotensiiim episcopo, el BERNARDO Clarae- dispulare, de diviuis aeqiie ac de saccularibus.
vallis abbali, vilam ct dies bonos. CAPUT II.
Confundor, Deus scit, elc. Hanc epistolam vide Deinde egregia et laudabili professione praemissa
Operum S. Bernardi ediiionit nostrw lomo I, col. de fide Trinilatis Irium personarum in unius sub-
831. slanlia dcilalis, post aliquanla personas ipsas in
CAPUT PRIMUM. minus aliquidxt subsislenlibus personis videlttr ex-
tenuare velle, cum dicil: < Videtur nobis stipra po-
In primo limine thcologiae suse fidem diflinivit silis trium personarum nominibus surami boni per-
asstimationem rernm non apparentium, nec sensi- feclio diligenier esse descripta, ut cum videlicet
Lus corporis subjacentium, aestimans fortasse, vel praedicalur Deus esse Pater, et Filius, el Spirilus
coinmunem fidem noslram ajstimalioiiera esse, vel sanclus, enm suinmura bonum, atque in omnibus
liciiuin esse, in ea quodlibei cuilibet ad libilumaas- perfectumliacdisiinclioneinlelligamus. Patrisquippe
tiniare.BeatusAugusliiius(28): <Fidesenii»,ail,non nomine divinae majestalis potentia designatur, qua
conjeclando vel opinando babelur in corde in quo g quidquid vult eflicere polest: Filii seu Verbi appella-
esl, ab eo cujus cst, sed cerla scienlia acclamante lione sapienlia Dei significatur qua scilicet cuncta
conscientia. > Absil enim ul hos fines habeat Cliri- discernere valet, nein ullo decipi queat, sanclivero
stiana fides, aestimaliones scilicet. sive opiniones Spirilus vocabulo charitas ejus seu benignilas ex-
academicorum sint aeslimaliones istae, quorura sen- primilur, qua oplime vutt cuncta fieri, sive dispo-
tenlia est nihil credere, nihil scire, sed omnia aesti- ni. > Unde et alibi inanifestius dicil: < Notandum
mare. Similera qtiippe fidem similis spes, similis quod ista Iria nomina, Pater, et Filius, et Spirilus
Charilas coraitatur. Si enim fides haesilai, palpilat sanclus, quamvis, sicul et alia nomina, de Deoim-
£pes, cbarilas nulla est.tScioenttn, > ait Apostolus, proprie dicantur; tamen ad commendalionein