Sie sind auf Seite 1von 304

·LUU Dire

NGUYtN

THJ HOANG L~N -vO Q~T

HAl (Chubien) - p~

rm vrsr ANH
1'HANG

am nang

QUAN LIIOI TR.S


(Ttii

ban ltLn thit nhiit)

UiliiG·OHDL .. '<TCN

sa

THIIVIEN Ic4QcAJ ~!tJ.1

HA

XUAT BAN GIAODVC

'.

-~ 'r

,,
f '.

".

" 'f

~-\

1 'J

Ban quyen thuoc HEVOBCO - Nha xuat ban Giao due.

81,1phat tri€n cua loai ngirci .tren TraiD~t dang tie'Il toicac. n~c thangngay cangcao, Con ngttdi.da di:it chantoi Mi:it Trang, dang tie'n hanh tham hi€m cac hanh tinh trong Thai duong h~, nghiencuu cac vi sao trong dai Ngan ha, Thea nhav~t Iy hang d~u cuaThe' gioi hi~nnay Stephen Hawking, cac I1,1C IU(1ngthien nhienhien khongphai la mOi.de doakhungkhiep vdi 'con nguoi, .ma chfnh st;t phat tri€n khongb~nvUng cua loai ngucidang la hi€m hoa IOnnhat, cho st;tsong cua TraiD~t. Nhan thuc du'(1cdi~u do,k€ tit HQi nghi Thircng dinh Trai n~t t6 chuc tai Rio de Janeiro (Brazin) nam 1992 d€n nay, cac quoc gia va.cac tt5chtrc quoc te daco.nhieu hanh dQn.gtich cuc.cho hoat dQng bao v~moi truong va phat tri€n b~nvUng. Vi~t Nam 'la mQt trong cac qudc gia trenThe' gioi c6 nhimg hanh dQng cu th€ th1,1C hien chien hroc bao v~ moi trudng v~ phat tri€nben . vftng, Vi~t Nam da. sam thong qua Ke hoach quocgia v~bao v~ moi truongnam 1991,.ban hanh Luat Bao v~ moi truongnam 1993,Chudng trinh nghi s1,1 cua Vi~t Nam narn 2004. Quoc hQi Nude CQng hoa xa. 21 hQi chu nghia Vi~t Nam nam 2006 da. thong qua ke hoach cua Chfnh phu danh 1% GDP cho cong tac bao v~ moi truong. Tuy nhien, do 81,1. phat tri~n thieu quy hoach .cua cac nganh kinh teva s1,1 quan Iy, chua chat che cua cac co quart co th~m quyen, tinh trang 0 nhiem va suythoai moi truong d nude ta dang d muc bao dQng. H~ thong co quan quan ly moi trirong tit 'I'rung uong' den dia phuong rndi bAt d~u xay .dung vita mong v~ luc luong vita thi€u nhieutrang bi c~n thiet, k€ ca.kinh nghiem, kien thuc v~ quan ly moi truong. Vi~c dao taocan bQ lam cong tac bao v~ rnoi trudng noi chung va quan Iy moi .truong noi rieng da. duoc ,tien hanh d nhieu truong dai hoc va cao d~ng trong ca nude tit nam 1993 den nay nhung chua nhieu. Th1,1C do. doi hoi phai bien soan mQt .tai lieu vita la giao trinh cho te sinh vien, vita co th€ stl. dung lam sach tra cuu cho cac nha quan 1y

d6 thai thuc cluing toi bien soan cuon cdm nang qulin Ij moi truilng. Cau true sach g6m 2 phan : Phan 1. Dai cuong v~ quan ly mei trttdng ; PhAn 2. Cac van bali v~ quan ly moi truong, moi truong,
• • : .'. .: ": _. ,OJ',

Y tUdng

PhAn Dai cuong v~ quan ly "ntOi tntong trinh baycac nQi dung : nhfmg van d~ chung v~ quan ly moi trttdng ; lu~t phap va cac cong C\l hanh chfnh trong quanlymoi trttdng ; caccong cu danh gla, du bao va quy hoach mol trttdng.; cac cong cu kinh te'trong quan ly moi trttdng . .'Ph~n Cac van banv~ quan ly moi trudng t~p hop tat ca cac van ban v~ moi trucng va c6 lien quan d6n moi trudng ds. duc;:ICong ba anudc ta, c gam : cac van banlu~t v~ moi truimg, cacphap l~nh, nghjdinh cua chinh phil v~ moi trttdngva cac nghi quy6t,' quy6t dinh, thong ~u, chi thi v~ moi tntdng. Tac gia thalli gia bien soan cuan sach nay la cac giangvien cua BQ monQuan ly moi trttdng, Khoa Moi' trudng, Trudng D~i hoc Khoa hoc T1,1 nhien, Dai hQCQuae giaHa NQi. Trong d6: PGS.TS. VuQuy6t Thiing bien soan cac muc 3.7, 3.8 ; ThS. PhamThi Vi~t Anh bien soancac muc 3.5, 3.6; ThS. Nguyen Th] Hoang Lien bien soan m\lc2.o ; PbAn Cac van: ban v~ quan ly moi truimg do eN; Luu Duc Dung va CN. Le Bfch ThuYt~p hQp va sApx6p ; Chil bien va bien soan cac nQi dung con lai do PGS:TS. Liru Due Hal dam nhiem, Nh6m tac·gia con nh~nduc;1c slI ling hQ va dQng vien ~hi~t tlnh cua eac d6ng nghiep trong Khoa Moi truong, cua Cong ty C6 ph~n Sach Dlili hoc - DIilY nghe, Nha xuatba~. Giao due, Chung toi xin chan thanh camon s1,1 ling hQ va dQ~g vien nay. Vi bien soan IAn dAu nell' chAc chAn khong tranh khoi cac thieu s6t va bat c~p. Chungtoixin chan thanh cam on s\Ldong gop y ki6n cila dQc gia d~ cuan sach hoan thien hen trong cac l~n xuat ban sau ..

Cae tac_gid

vE 'quo. LY MOl TRUONG


Chuang I

BAI~110NG •

NHUNGVAND~CHUNG V~ QUAN LY M61 TRUONG


1.1.

esc

KHAt NI~M CHUNG VE QUAN LY MOl TRUONG

1.1.1. MQt so khai ni~m ve quimly


Qulmly la su tac dQng cot6 chuc, huang tdi dich cua chu th~ quan ly nharrrdat duoc muc tieu da de ra [24]. Thea dinh nghia tren, hoat dQng quan ly co mot s6 d~c trungsau : - Quan ly Iuon la mQt tac dQng huang dieh, co muc tieu. - Quan If th~ hien m6i quan h~ giira hai bQ phan, g6m chu th~qua.n ly (ca nhan hoac t6chuc lam nhiern vu quan ly, dieu.khidn) va d6itU<;1ng quan If (bQ phan chiu su quan ly), day la quan h~ ra I~nh - phuc tung, . khong d5ng cap va co tinhbat bU9C. - Quan ly baa gid cling la quan ly can nguoi. - Quan ly la su tac dQng .mang tinh chu quan, nhung phai phu hop vdi quyluat khach quan. - Quan ly ve cong nghe la su van dQng cua thong tin. Chu th~ thong qua cac co che quan ly (nguyen tllc, phuong phap, cong cu) tac dQng vao d6i tuong quan ly nharn dat duoc cac muc .tieu xac dinh. M6i quan h~ tac d9ng qua lai giira chu th~ va d6i tuong' quan ly tao thanh h~ thong quan If (hinhl.l). '. . 5

Ch.u thl quan Iy

£)~ ra

14----,. -" --I'

.' "

CqcM quan 19: Nguytm tAc. - Phuong phap


-

- COng cl)

661 tlIqng quan Iy

Thl!c hi~n
Hinh (.1. H, th6ng quin

If

1.1.2. f)inh nghiaquan,ly moi tntbng.


Hien nay chua-co mQt'dinh nghia th6ng nh~t ve quan ly moi trudng (QLMT). Theomot sCi tac gia, .thuat nglJ QLMT bao gam hai nQi dung chinh: quan ly nha nude ve moi truong (MT) va quan ly cua cac doanh nghiep, khu vv.c dan cu ve MT. Trong do, nQi dung thu hai co muc tieu chu ye'u la tang cudng hieu qua cua h~ th6ngsan xu~t (h~ th6ng QLMT theo ISO 14.001) va bao v~ suc khoe cua nguoi lao dqrrg, ~an CU s6rig trong khu vue chiu anh huang cua cac hoat dQng san xu~t.NQi· dung quanly riha nude ve MT co y nghia quan trong d6i vdi moi nguoi dan, dam b~o nhirng dieu kien don thiet cho hoat dgng s6ng binh thuong cua dan cu. Co th~ tam thoi neu ra mQt dinh nghia tom t:it : QLMT 10,m9tho('Lt d9ng trong linh. v~c qiuin: 1f xli. Mi, co. tdc d9ng di€u chlnh. cdc hoat d9ng cua con ngztiJi dua tren s~ tie'p cg,n co h~ thong va cdc ky nang di€u pho';, thong tin do';,vdi cdc van d€ MT co lien. quan den con nguiti, xutit phiit tit quan dilm dinh. lzt(/ng, hztiJng tdi pluit triiri bin vilng'(PTBV) va siidl,tng hap If tai nguyen, QLMT diroc thuc.hienbang t6ng hop cac bien phap luat phap, chfnh, ,sach, kinh te, ky thuat, cong nghe, xii hQi, van hoa, giao due V.v... Cae·. bien phap nay co th~ dan xen, ph6i hop, tich hop vdi nhau tuy theodieu kien cu th~cua van ded~t ra. QLMT duocthuc hien a moi quy mo : toan cau, khu vv.c, qu6c gia, tinh, huyen, co sa san xuat, h<)gia dinh V'V'" 6
(

1.1.3. NQi dung quan

Iy nha ntlde ve moi trtlClng

NQi dung cong tac quan ly nha nude v~ MT'cuamtoc ta dli«;fC trinh bay trong di~u 37 LuatBao ~~:moi ttttdng(BVMT) Vi~t Nam 1993, g601 cac di~m : - Ban hanh va t6chuc vi~cth~e hien cacvan BVMT, ban hanh h~ thong tieuchuan MT. ban phap quy v~

- Xaydungchi dao thuc hien chien hroc, chfnh sach BVMT; k€ hoach phong ch6ng;kh~c phucsuy thoai MT,o nhiem MT vaslj coMT. ~ Xay dung, quari Iycac cong trinh BVMT v'a cac ceng trinhceIien quanden BVMT. - T6 chuc, xay dung, quan ly h~ thong quan trac, dinh ky danh gia hien trang MT, du b~ di~n bien MT. gia tac dQng moi trlidng(DTM) cac du an va cac cdsd san xuat, kinh doanh.
- Tham dinh cac bao caodanh
.

cua

-Ca'pva

thu h6i gia'y chirng nhan dattieu chuan MT.

- Giarn sat, thanh tra, ki~m. tra viec chaphanhphap Iuat v~BVMT, giai quyet cac khieu nai, t6 cao, tranhchap va xli Iy vipham phap lu~t v~BVMT. -Dao tao can bQ v~ khoa hQCva QLMT. - T6 chuc nghien cuu, ap dung tie'n bQ khoa hQCkg thuat trong Iinh vljcBVMT.
- Thiet Iap quan h~quoete'

trong Iinh vue BVMT.

Cong tac QLMT co th~ phan loai theo pharn vi thanh QLMTkhu vue, QLMT theo ngarrh va quanly tai nguyen, Thea tinh cha't quan Iy co th~ phan ra : quan I§ chat luong MT, quan ly kg thuat MT, quan Iyke' hoach MT. Trongqua trinh thuc hien, cac nQi dung quan ly tren dan xeri Iftn nhau. Vi du : QLMT do thi g6m c8. quan ly chat hrong MT, kg thuat MT va ke' hoach 1\1T tren dia ban do thi. Trong Luat BVMT Viet Nam nam 2005, nQi dung quan lynha nude v~ MT th~ hien cu th~ trong tung van d~ MT: chinh sach MT, tieu chuan MT, DTM, danh gia chien luoc MT; bao t6n va sil d\lng tai nguyen thien nhien, BVMTtrong hoat dQng san xuat kinh doanh, BVMT,d6 thi va khu dan cu, BVMT bi~n, BVMT nude song, BVMT cac 7

nguon mrdckhac ,; q~anly,ch~t thai; phong .ngua, va tingf)h6:vdi s\L c6 MT, khac.phuc 0 nhiem v~ phuc h6i MT; thue' va phi MT; ky quy MT; xU ly vi pham va giai ,quye't khieu nai v~ MT,b6i thuongthiet hai MT.

1.1.4. Ml:Ic tleu va chac nang cuaquan

Iy nha

oulsc ve'MT

Muc tieu cuaQLMT la PTBV, dam bao st;!can bang giua phat tri~n kinh te' - xii hQi va BVMT. Noicach khac, phat tri@nkinh te' - xli hQi tao ra ti~m luckinh te'd~ BVMT~con BVMT tao ra cac ti~m nang tt;! nhien va xii hQi mdi cho cong.cuoc phat tri~n kinh te'. xii hQi trong tuong lai. Tuythuec vao di~u ki~n tP.,nhien, kinh te', xii hQi, h~ th6ng phap If, muc tieu phat tri~n ul;! tien cua tung quo'c gia, muc tieu QLMT c6 th~ thay d6i thea thoi gian va .c6 nhimg uu tien rieng.
.

Theo chi thi 36 CT/TW cua BQ Chinh tri ,B\n Chap hanh Trung uong Dang CQng san yi~t Nam, mQt s6 muc tieu cu th~ cua c6ng tac QLMT Vi~t Nam hi~n nay la : . - Khac phuc va phong cho'ng suy thoai, 0 nhiem MT phat sinh trong cac hoat dQng so'ng cua con .nguoi. Trong giai doan hien nay, cac bi~n phap khAc phuc va phong chong 0 nhiem chu ye'u la : BVMT v~ bao cao DTM trong viec xet duyet, cap phep cac quy hoach va dt;!an d~u~u. Ne'u baocao DTM khong duoc chap nhan thi khong cho phep thuc hi~n cac quy hoach, cacdu an nay.

+ Thuc hi~n nghiern chinh quy dinh cuaLuat

+ Do'i vdi cac co sd san xuat kinh doanh dang hoat dQng, can cu vao
ke't qua DTM, cac bQ, nganh, tinh, thanh pho' t6 chuc phan loai cac co 'sd. gay 6 nhiem va c6 ke' hoach xiily phil hop. . dQng san xuat, kinh doanh c~~ cong nghe sach, cong ngh~ it phe' thai, tieu hao it luong bang each trang bi, d&u tu cac thiet bi cong tien tie'n, cai tie'n cac thie't bi tieu hao it nang luong

+ Trong hoat

uu tien ap dung cac nguyen li~u va nang nghe mdi, cong nghe va nguyen v~t li~u.

+ Cac khu Vt;ic thi, khu cOngnghiep c~n phai sdm c6 va th1;LCien to't do h
phuong an xU ly chat thai, uu tien Xtlly chat thai dQChai, chat thai benh vien nhu d5t rae thai benh vien d nhiet dQcao, xUly nude thai benh vien.

+ Thuc hien cac ke' hoach quoc gia ling cuu st;!co'trim d~u tren bi~n,.
ke' hoach khac , phuc hau qua chat dQChoa hoc-dung trong chien tranh, . quan ly cac hoa ch~t dQChai va chat thai nguy hai ..
.

- Holm chinh h~ th6ng van ban luat phap BVMT, ban hanh cac chinh sach phat tri~n kinh te' xa hQi phai gAn vdi BVMT, nghiem chinh thi hanh luat BVMT. D~ thuc hien mue tieu tren can quan tam~en cac bien phap cu th~: +Ra soat va ban hanh d6ng bocac van ban dudi luat, cac quy dinh v~ lu~t phap khac nham .nang cao hieu luc cua luat .. + Ban hanh cac chfnh sach v~ thue, tin dung nharn khuyen khfch viec ap dung cac cong nghe sach. + Th~ che' hoa viec dong gop chi phi BVMT: nguyen, quy MT v.v ... thue' MT, thue' tai

+ Th~ che' hoa viec ph6i hop giai quye'tcac vande phattri~h kinh te vdi BVMT. Trong cae ke hoach phat tri~n kinh te'- xahQi phai cocac chi tieu, bien phap BVMT. Khi tfnh toan hi~uqua kinh ie', so sanh cac phuong an phai tinh toan ca chiphi BVMT. . - Tang cuong cong' tacquan ly nhanude, nghien v~ MT tu trung irong de'n dia phirong: + Nang cap co quanquan ly nha .nudc v~ MT cac nhiem vu chung cua da't nude.
CUll,

dao tao can bQ

(tu

suc th~c hi~n.tot

+ Xay dung mang ludi quan td..c MT qudc gia, rung Ianh th6 va gAn chungvoi h~ thong cac tram quan triic MT toan cau va khu ~c. H~ thong nay co chuc nang phan anh trung thucchat hrong MT quoc gia va cac vung lanh th6. + Xay dung h~ thong thong tin dilli~u MT:qti6cgia thap, trao d6i thong tinMT quoegia va quoc te'. ': quy che thu

+ Hinh thanh h~ thong eo sdnghien cuu va dao tao can bQ, chuyen gia vekhoa hocva cong ngh~ MTd6ng bQ, dapung' congtac BVMT cua quoc gia va tung nganh. + Ke' hoach hoa cong tac BVMT tu trung uong de'ndiaphudng, cac bQ, cac nganh. Vi du, kinh phi cho cong' tac BVMT trong ngan sach Nha . nuQc,.cac nganh. - Phat tri~n da't nude theo nguyen tiic PTBV dU<Jc,Hc}i ghi Rio~92 n thong qua : + Ton trong va quan tam de'ncuQc song cQng d6ng.,

+ Cai thi~n va nang cao chat lu<;tngcUQcs6ng cu~ con ngtldi .. .' ..
,

+ Bao v~ s\1c s6ngva tinh da dang cua Trai Bat. + Gii! rung trongkha
nang ehiu d\lng cUBTrai Dat.

+, Thay d6ith~i dQ,hanh vi va xay dt;!ng d~o d\1c mdi vi PTBV. + T~o di~u ki~n cho cae cQng d~ng tt;! QLMT cua minh. + Tao mQt co cau qu6cgia th6ng nhat, thu~n lQi cho vi~c PTBV.

+ Xay

dt;!ng kh6i lien minh toan th6 giOi v~ bao v~ va phat tri~n,: Mn vilng.

+ X8.y dt;tng mQt xahQi

- Nghi quy~t sO' 41INQrrW ~gay 15/11/2004 Clla BQ Chfnh 'triBan chap hanh Trung udng. Dang khoa IX neu len 3 muc ti~u ehu .y6u v~ BVMT mrdctatrong th~ gian tdi : + N gan ngira;: han ch~ m\1c dQ gia tang 0 nhi~m, suy thoai va st;!c6 MT do hoat dQng cua con ngtldi" va tac dQng cUa tt;! nhien gay}'a. Sit dung Mnvilng tai . nguyen thien. nhien, bao v~ da d,ng sinh hQC. + KhAc phuc 0 .nhi~m MT, tntde h~t d nhftng noi dabj chatluQng MT. mQt nude c6 MT t6t, co st;! hai hoa vdi MT . 0 nhi~m nghiem trong, phuc h~i cac h~ sinh thai bi suy thoai, tUng bude nang cao + Xay· dt;!ng nudc ta trd thanh

giila tang trudng kinh tt, tht;!c hi~n titn bQ, cong b~ng xa hQi va BvMT ; moi ngtldi d~u co y th\1c BVMT, s6ng thanthien

.1.1.5. cae "guy.n

dc QUIT
dam bao quy~n du~ s6ng· gin giu

Ti'eu chi chung cua oong tac QLMTla

trong MT trong lanh, phuc V\l st;! PTBV cUa dat nude, gop ph'n cong tac QLMT bao g~m' :

MT chung cua loai ngl1di tren Trai Dat. Cac nguyen tic chuy6ucua

Hu~tms¢PTBV

. Nguyen'tAc nay q~ytt dinh muc dich cUa vi~ QLMT, c'n duQCth~ hien trong qua trlnh xay dt;!ng va tht;!c hi~n dudrig 16i, chu trudng, hi~t phap, chinh Bach nhanuoc, nganh va dia phuong. .
),'..

. Kit h{lp cac m{lc tieu qu& te' . qu& gia . vung lanh th6 va C9ngdt;'ng ddn crt trong QLMT

10

khong gian, do v~y 0 nhi~m hay BUY thoai MT d qu6c gia, rung lanh th<5nay se co anh hUdng tr\1c tie'p tID cacquoc gia va rung lanh th6 khac, D~ thuc hien d:U<;1c nguyentacnay, cac quoc giacan tfch cue tharn gia va tuanthu .cac cong Udc, hi~p dinh quoc te' v~

MT khong' co ranhgidi

MT, d6ng thoi ban hanh cac van ban .qu6c.gia v~ Iu~~,phapl tieu chuAn, quy dinh v~ MT. Vi~c ke't hQp cac muc tieu nay duqc th\1C hi.~n thong
qua cac quy dinh lu~t phap, cac chuong trinh hanh dQng; cac.~ tai hop tac qu6c te'va khu yV.c. QLMT xuat phat. tit quan d~mtiepcg,n ~ thong va cdn dlbJe ~h,=,c hien. b&ng nhieu. bi~n pluip va cong cl:lt6ng hCJpthich hap . Cac bien phap va cong cu QLMT rfft da dang.: lu~t phap, chien lu<;1c, quy hoach, k~ hoach, chinh sach, khoa hQC,kinh t~, cong ng~ v.v... M6i bien phap, cong' cu tren co pham vi va hieu qua khacnhau trongtimg truong hopcu th~. Vfdu, d~ BVMT trong n~n .kinh te'thi trudng thi con.g cu kinh te' co hieu qua t6t· hon : con trong n~n kinh te' ke' hoach hoa thi , cong cu luat phap va chinh sach co the' manh rieng, Thanhphan MT d cac khu v\1c_d.n bao v~ thucng r!t da dang, do v~y cAb apd\l.ng eac bi~n phap va cong.cu BVMT da dang, thfch hop vdi tung dOl tU<;1~g. Phong ngita taibien, suy tluxii MT cdn dzt{Jc uu tien hen .v~c pooi xli ly, hol, phuc MT neu de' xay ra 0 nhiim .Phong ngua labien phap it t6n kern hen xli ly ne'u xay ra (, nhi~rn. Vi du: Phong ngiia budu c6 bAng 12i~nphapsli dung mu6i i6t.it t6n kern hen giaiphap chua b~nh budu c6 khi ngltdidan bi rnlic·b~nh. Ngoai ra, khi chat 0 n~i~rn tran ra MT, chiing co th~ xam nhap vao ttt ca cac thanh phan MT va Ian truyen theo cac chu6i thirc an va khong gian xung quanh. D~ loai trii anh hUdng ciia ch!t 0 n.hi~m dO'ivdi con ngudi va sinh v~t, cAn phai co nhieu cong sucva ti~n cua hen so vdi vi~ th\1c hien cac bien phap phong tranh. Nguai gay 0 nhiim pluii trti tie'n - ppp (polluter.pays.principle) Day Ia nguyen tAc QLMT do cac nude OECD dira ra,dunglam. e<1sd d~ xay dung cac quy. dinh v~ thue', phi, I~phi M'r .vAcac quy<ijnhxli phat hanh chfnh d6i vdi cac vi pham v~ QLMT. D\1a .tre~ nguyen tic nay, cac mrdc dira ra cac loai thu~_sufft nhu thue nang luqng,_ thue cacbon, thue' 802 v.v... NguyentActren CAl)., th\1c_hi~~phpi 'hQP, theo nguyen tAc "ngUoi sli dung phai tra ti~n", vdi nQi dung Ia ngl1di nao eli

dung cac thAnhph'n MT thi phai tra ti~n cho vi~c sd dung va eac tac dQng W~uc\lC d~nMT do vi~c s11dung do gay ra. Phi rae thai, phf ntt{Jc thai va mQt s6phi khac 18. cac. vi du v~ nguyen tiic ng\1di sdd\lng phai trati~n.

1.1.8. T6 ch.:rCcong tic QLMT


T6 chuc th\lc hi~n cong' tac QLMT la nhiem vu quan 'trQng nhtt cua nganh MT d m~i qu6cgia. Cac bQ phan chtrc nang cua nganh MT bao g6m: bQ ph~n nghien ctru, d~ xuKt ke' hoach, chfnh saeh,'cac quy ',d:inh phap lu~t dung trong cong tac BVMT ; bQ phan quan triie, giam sat, danh gia thudng ky chIt ht(jng MT ; bQ phan th\lC hien cac cong tac ky thugt, dao tl;io canbQ' MT ; bQ phan nghien ciru, giam sat vi~ thuc hi~n eOrig tac MTd cac diil phuong, cac 'eKp, cac nganh. M6i quoC gia co each t6 chuc, th\fe hi~n eong tac BVMTrieng. Vi d\l : 0 Due, Nhat hinh than.h BQ MTd~ th\tc hi~ri cong tac QLMT quoc gia ; d Thai Lan hlnh thanh Uy ban MT qu6c gia do tudng' Chfnhphii lam Chii tich va cae C\lC quan ly chuyen nganh MT trong BQKhoa hoc Cong ngh~ va Moi trudng (KHCN&MT). OVi~t Nam, cong tac MT hi~n nay dU(je th\fe hien d nhieu eKp. Qu6c hQi co Uy ban KHCN&MT' tuvKil cac vff'nd~ vg MT .. Thu tudng Chinh phu, Van phong Chfnh phu va Khoa hoc Giao due van hoa - X8 hQi co mQt C6 varicao cKp vg'cac v6n de MT. Trach nhiem chinh trong vi~c thuc hi~n cong tac QLMT Vi~t Nam trl1dc nam 2003 duoc giao cho BQ KHCN&MT, tu naRt 2003 de'n nay chuy~n cho BQ'T~i nguyen va MOi trudrig(TN & MT) mdi thanh l~p:

Thu

vv.

Sd d6 t6 ehac e6ng' tac quan ly nha mrdc v~ MT trudc nam 2003' d Vi~t Nam'trinh bay trong hinh 1.2. Tunam2003 de'n nay,t6chucquan lynha nude vgMTVi~t Nam cO co cff'u nhu hinh 1.3. Theo do, chile nang QLMTbao g6m: xay d\lng ke'ho~ch, thuc hien ke hoach, danh gIa va ki~m tra cOng viec cua Cue MT thuoe BQKHCN&MT ;ttC nam2003du(jc phan chi a cho nhigubQ ph~n chirc nang clla BQ'TN & MT : C\l~ BVMT, V\l ThAm dinh va ki~m so~t 0 nhi~m (TD&KS()N), V\l MT.M~tkhaOl ,neu trudcnam 2003, oong tac QLMT mdi chi dUng lai d eKp tinh do phong QLMT' cua cac SCfKHCN&MT dam nhiem thi tu narn 2003 cac phong Tai nguyen moi truCJng c6p huy~n, qu.n ngoai quan ly d~t dai con co nhi~m'V\l tie'nhanh hoat dQng QLMT.

12

UBND tfnh

·1

ICac Ph6ng ch(rc nang


co quan quan

/ .1

.I
v6 MT Vi,t
Nam tnlae nlim, 2003 .

Hinh 1.2. T6 eh((c eong tae quan Iy nhi! n~e

nha miOc ve MT, con 'nhieu co quan khac nhu cac cdsb dao tao va nghieneuu nha nude, cac t6 chuc phi chfnh phu tham gia thuc hien cang tacdao tao, giam sat va nghien ciru Mr.

Ben canhcac

ly

Ph6ng MT, dia chfnh va nM d§t cap qu~n, huy~n


Hlnh 1;3. T6 eh((Ceong'tae quin Iy nhilllltde v'MT VI~t Nam sau nam 2003

Trach nhiern cua cac co quan quan ly nha nude ~eMT nuoc ta dliqc quy dinh kha ro rang trong chucngXllf cua Lu~tBVMT Vi~t Nam nam 2005 va cac van ban dudiLuat.cua Chfnh phu va BQ TN&M'I'. 1.2. CO Sa KHOA HQC

CUAQUAN

LY MOl, TRlIONG

Ben canh nguyen t:1c quan Iy, mQt loai co che' khac rna chu th€ (nha nude, doanh nghiep, t6 chuc xii hQi) s1"1 ung d~ tao dQng vao hanh vidO'i d tuong quart ly (doanh nghiep san xu~t kinh doanh, ell nhan) hudng tdi thuc hien muc tieu BVMT la cac phirong phap quan 11. Theo quan 'ni~ni cua BQ mon Khoa hoc quan ly, co ba nh6m phuong phap quanly chu ye'u, do la : 13

- Phuong phap t6 chiic hanh chfnh, trong d6 chu th~ quihi'-I:v stl . dung quyen uy cua t6 chuc .theo cac quy dinh, quy ch~ dUQcxa hQi ch~p ... nhan, di~u tie't hanh vi cua d6i tu<}ng quan lynhAm d~t dUQc muc tieu .

cu th~.
- Phuongphap kinh W, trong d6 chu th~ Stl dung don bAy v'a cong C\l kinh te'tac dQng vao hanh vi ciia d6i tu<}rigquan lY. - Phuong phap tam ly - giao due di~u chinh hanh vi Clla d6i tuQng quan lY,bAng each tac dQng vao dQng co mong muon.Iam ~~, mong mu6n thanh dlllt,y thtrc xa hQi'cua con nguoi.
c

Co sd khoa hoc cua cac phuong phap QLMT c6 th~ phan ra thanh

loai co ban : co sd trie't hoc xi hQi, co sd khoa hoc cong ngh~, c.cJ.~d lu~t phap va co sd kinh te'. .

.1.2.1. CG Sd tri.i'tchqc. xi·hql eua mol quan h,cglQacon

ngwiva thlin nhlin

..

Theo quan niem cua hQCthuye't Dacuyn, con nguai la san phAm titn hoabac cao cua the' gidi sinh v~t Trai D~t. Phat sinh tit the' gidi t1,1 .nhien,tit cha s6ng dua hoan wan vao t\1 nhien, con ngl1di d~n d~n nhan thuc t\1 nhien bao quanh ~inh, thay d6i va cai tao the' gidi d6, ~ay·dt;tng nen xa hQi loai ngl1di. Theo quan niem ciia M.M, Kam8hi16p,8\1 tie'n hoa ciia the' gidi sinh v~t tren Trai Dtt trai qua 4 giai doan co ban:
. .

Giaidoan 1 : Xutt hi~n cac ca th~ donbao do su t6ng h(,1pcua cac ch~t hiru cc c6 sa.n trong t\1nhien. D~ 16n tllli,cacca th~ don bao t\11ty chat dinh dudng cAn cho s\1 s6ng tit MT xung quanh. Giai dOllln2 : Tit cac ca th~ don bao i>hat~tri~n thanh cd th~ dabao theo hai huang chlnh d~ hlnh thanh giro dQng v~t va th\1c v~t tren Trai D~t. Giai doan 3 : Xu~t hien con ngl1di va xa hQi loai ngl1di. Giai dOllln4 : Gia tang: vai tro va tac' dQng~6 y thttc· ct'ia' con figt1di, hinh thanh Tri tu~ quy~n; Theo [23]. co sd trie't hoc cua QLMT dUQcxem xet qua 3 nguyen ly co ban: 8\1 th6ng nhat v~ v~tch~t cua the' gidi, s\1 hinh thanh h~ th6ng : t\1 nhien - con ngudi .- xi hQi loai nguci, 8\1 phu thuQc cuah~ th.6ngnay vao trinh dQ ·phat tri~n cua xahQi va khii nangdi~u khi~n. c6y thiic ciia con ~gudi trong h~ th6ng d6. . .
.,

1'4

V~t chfi't cfi'u thanh nen Trai Dfi't cua chung ta vo cung da dang, g6m hang trieu loai sinh 'v~t, hang nghin loaikhoangchat, hang van hop cha-t huu co va VO co, nhung d~u co thanh phan hoa hoc la hop chat cua 92 nguyen to' trong bang tuarihoan Mendeleep. Do v~y, v~ nguyen thc : khong co 10~i v~t chat nao tren TraiDa:'t rna con ngudi khong bie't dUQc,til chat 0 nhi~m, chfi't dinh duarig cho de'n dfi't, da va sinh khol~ Vdi trinh dQ khoa hoc va ky thuat hien nay, con ngiroi co kha nang phan '. tfch, danhgia va ki~m soat moi Ioai v~t chfi't, til chfi't 0 'nhi~m cho de'n cac loai.sinh v~t co hai cho MT.so'ng eua minh. H~ thong tl,1nhien - con ngtroi - xii hQi loai ngudi g6m 5 thanh pha:n cc ban:
1. Sinh v~t san xufi't (tao va cay xanh)

2. Sinh v~t tieu thu (dQng v~t) 3. Sinh v~t phan huy (vi khuan, nfi'ni) ~. Con ngtidi va xii hQi loai.nginri 5. Ye'u to'MT (khong khf, nude). Thanh phan thu tu la ye'u to' phan bi~t h~ tho'ng "tl,t .nhien - con ngiroi - xii hQi loai nguoi" vdi h~ sinh thai tl1nhien. Thanh ph&n nay thudng xuyen tac dQng tdi h~ tu nhien, lam cho h~ mfi't kha nang 'tl,16n dinh va_ tl,1can bang, lam nay sinh mau thuAn gifta phan h~ "tl,1nhien con nguoi" va phan h~ "con ngttdi - xii hQi loai ngiroi". H~ th6ng "tl,t nhien - con nguoi . xii hQi loai ngirci" sinh rakhi xufi't hien con ngttdi eachday khoarig 2 trieu narn, luon d trong trang thai van dQng va phat tri~n. Til xii hQi nguyen thuy, qua che' dQ no l~, phong kie'n, tu ban, xii hQi chu nghia, h~ tho'ng nay ngay cang phu thuQc vao trinh dQ phat tri~n cua loai ngtroi, Trong h~ tho'ng "tl,t nhien - con ngudi - _xii hQi loai nguoi" ,con ngttdi vira la mQt phan cua h~ tl,1nhien, vira Ia thanh phan cfi'u thanh nen xii hQi. Tfnh thO'ng nhfi't hi~n nay giua tl,1nhien- x.ii hQi trong h~ thO'ng "tl,1 nhien - con ngiroi .. xii hQi loai ngudi" bi pha vd, xet cho cung.la pha va sl,1 th6ng nhfi't trong chinh ban than con nguoi. Vi v~y,giai quye't mAll thuAn hay "han g~n" sl,1thong nhfi't clla h~ tho'ng "tl,1nhien - con ngttdi xii hQi .loai nguoi" la trach nhiern cua chinh con ngttdibllng each di~u tie't lai cac ph&n "tl,t nhien", "xii hQi' trong chinh con ngudi. Nhu cAu t6n
15

taiva phat tri~n ciia con 'ngtidi lamuctieu va 'dQng l\1Ccho s\1' th6ng
nhatcua h~ th6ng "tu.nhien .;con nguoi - xa hQi loai ngudi" trongtirong lai. Nhu c~u d6 thuc dAy sura ddi ly thuye'tPTBV va M.c bQ Irion khoa hoc thuoc linh vtf.cMT.··

1.2.2. Cd SO.khoa hqc, cong ngh~ ella QLMT' .


Ca sd khoa h9C : Vi~c hinh thanh cac bQmon khac .nhau cua khoa hQCMT, cong ngh~ MT, thong tin MT, ky thuat MT va ke'tqua nghien cuu ung d;lJngcuacac nhakhoa hoc thuQc cac linhvuc Hoa hoc, Sinh hoc, Dia It, V~t ly" .Toan hQC,Tin hoc v»...Tuy nhien, vA'n d~ MT thircng kha phtrc tap, lien.quan vdi nhieu nganh khoa hoc t\1 nhien va xa hQi nen khong ~h~ giai quye't bang' mQt so' giai phap rieng bietcua mQt nganh khoa hoc nao d6. Do v~y, QLMT vdi tu each la mQt linh vtf.c khoa hoc ung dung c6 chuc nang phan tfch, danh gia va ap dung cac thanh tuu cuakhoa hQC,co~g ~gh~, quan ly xa hQi d~ giai quye't t6ng th~ cac vA'nd~ MT . . 8\1 nang cao hi~u bie't cua con nguci v~ cac tac dQngciia: ho~tdQng phat tri~n kinhte',' v~ h~ sinh thai, cac chu trinh sinh dis hoa, cac bien d6i MT quyrno hanh tinh nhu : bie'n d6i khf hau, suy thoai t~ng 6zoI), dang C~lO muc nude bi~n, 0 nhiembidn v.v ... TA't ca nhan thu<;:tr~n,~hp phep ke't lu~n ': hoat dQng cua con nguoi dang gay ra cac tac dQng vu<;ft qua kha nangchiu t8.i ciia Trai HA't, va ~~ duy tri cUQcs6ng cuaminh, con nguoi .c'n ph~i si1' dung hop ly cac ngudn tai nguyenthien nhien, BVMT s6ng tre~ Trai HAt. Hay n6i ~ach khac, con ngudi cAn phai QLMT so'ng cuachfnh minh thong qua cac hoat dQng PTBV . . 8\1 hinh thanhcac cong C\1 tfnh to an, phuong phap khoa hocrieng 1Ji~t d~ danh gia chA't hrong MT, danh gia tai nguyen thien nhien, tieu chuan MT ..~cho phep con nguoi c6 th~ danh gia, du bao va ki~m soat cac tac dQngtieuc\1c cua phat tri~n de'n MT. N6i each khac"conngttdi da c6 cac c6ng cu c6 hieu l\1c d~ quan ly chA't lu<;fi1g T song cua chfnh minh, M Co Sd ky thu(it -

cong

ng~

8\1 phat tri~n cua cOllg·ngh~ moi truong (CNMT)trong Iinh vrf.c xi1 ly chAt thai'(rlln,long, khi)·da. dat dU<;fc hieu thanh tuu quan trong. V~ n ly thuyet, ti~mlt;Lcky thu~t va cong ngheciia loai nguoi tronggiaidoan

16

hien nay cho phep xU:ly phan IOn cac dang 0 nhiern phat sinh tirhoat dQng san xuat. Tuy nhien, han than MT t\1 nhien luon lamQt c6 may xU: 1:9'kh5ng 16 va hoat dQng lien tuc, k~ca khi chua xua't hien loai ngUdi. Do v~y, c~n phai co cac phuong thirc quan lytol uu dua tren kha nang s~h co cua MT t\i nhien va hoat.dongsan xua't ciiacon ngtnri, S\i phat tri~n nhanh chong cua kg thu~t, may moe xU: ly, do dac, danh gia cac thong s6 MT trong giai doan' hien nay. Do nhi~u· nguyen nhan, gia thanhcua ky thuat va thie't hi lien tuc thay dBi, trong khid6, ' hoat dQng san xuat thudng pha:t'tri~n theo xuthd cua thi trtldng nerr chi' nhfing loai Gong ngh~ va thie't hi mang 'lai hi~u qua kinh te' thuan tuf mdi du<;,csU:dung. vi vay, c~n co hoat dQng QLMT d~ di~u tie't kha nang (tng dung cong ngh~ va thie't b] co lei cho MT s6ng trong hi~n tai cling, nhutuong lai. 8\i phat,tri~n cac ung dung thong tin d1,tbao MT : GI8,nia hlnh hoa, quy hoach MT, EIA, ki~m toanM'I'. Cac ung dung tren khong nam trong mQt h~ th6ng cac .nganh khoa hQC va cong ngh~ dB.co rna lien quan toi nhieu linh v\1c hoat dQng kinh t~ XB.hQi khac. Giai phap t6iuu, la cac bien phap quan ly t6ng hopM'I' cua dia phuong, nganh, quoc gia, khu V\1cva quac te'. 8\1 hinh thanh va phat tri~n nhanh chong cua cac loai cong Iigh~ sach, cong nghe khongcophe' th~i,coingngh~tai che' .chat thai trong giai doan hien nay. MQt nganh kinh te' mdi cua Ioai ngudi -nganh cong nghl~p taiche' chAt thai dang phat tri~n d nhieu quoc gia tren the' gidi. QLMT'trong tuong lai coth~ trd thanh mQt cong C\1 trQ giup dAc h;lc cho s1:f. phat tri~ncua 'nganh cong nghiep MT nay.; " Ta't c~ nh~ng nhan xet tren q:ay cho ph~p ke't lu~n rang: ngay nay chiing ta co du di~u kien d~ .xem QLMT la mQt ~huyen nganh kho~ hQC MT co chuc nang quan ly tang hop cac hoat dQng phat tri&n c#acon, nguoi, dam bao duy tri va bao v~ cha't luong MT s6ng cua con ngiroicung ~ac sinh-vat tren Trai Dat trong hien tai ciing nhu ttid~g lai. '

1.2.3. Co·sG~dnh eua h~t dqngQLMT


te' cua QLMT duochtnh thanh trongn~n kinh te'thi trudng va' cac hOl;ltdQngcoarthhttdng tai MT dU<;Jc i~u tie't thong qua d cac congct}. kinh te'. 17
" C<1 sdkinh

~te

.:HO~td9Dg 'san xu(t ·cUa' xi hQi thtldng dtl~ di~u hoa bing s61tlc;1ng san phAro t6itlunaod6 theoquanhe cung ciu. Vfd\l, xac dinh mucsan xuflttal uuvdibai toaD d,-t ra la Ilia chon san Itlc;1ng6i uu chomothoat t dQngsanxufit Q nao do (hinh1.4}.Theo d6 th] nay, khi san ItlQIlgsan phAm tang thi.lQifchbian ..(LIB) c~a. tUng san phAm giaro, rotc .'dut6ng lQi.nhutn cUa doanh nghi~p c6 th~ tang. Trong . khi d6,. chi phi bien (CPB) cUa~h9i daivm san pbAm khi san,ltl<1ngsan phlm tangse tang theo mtc,.cluchi,p\rl ~ doanhnghiep cO th@ giam. K~t la doanh nghitp,. Va ,xi. hOi phai l"a chon .~ Ilt<1ng san phAIIlt6i uu, trong .truCntg h~ nay Ia'l.*', khi lQi~chbianblng chi phi bien. .

quA

lQi Ich bi6ti

Chi phfbi6n

san xu't

ctla nhi'

CIlaxlhQI
kMcph\JC

""" ,,. Sf ..........

11ft 1ft III

. Trongn~n kinh t6thj trudng,ho,t dOng phat tri~n va san cUa' cai, vtt chit diAn ra dum s<1c cUa sllc,nh tranh v~ chflt htQn'gvagia. . ep Loai hl~ghoac6 chtt h1f;tngt6t, gia thanh re se dtlQCiru ti~n ti8U'th\l; . . ngl1QC1,i, hang hoakh6ng dim bao ,sekh6ngc6 ch~ d11ng ir8n' thj . trtlang.Tuy nhien, d6ikhi'giilCa'thj tr1tiJngkh6ng phananh ho,tdOng cUan~Ung Iigttm san' xu(t hay,ti8u dung do Wn t~ nhilng Dgo{li Unit v&. hang hoa c6ng c~ng. . .".Ngo~i 11ngu rihnng tae dQng d~n lQi frih va chi phi nAm ngoai tbi trudng. Ngo~i .t1ng c'6' th@ Iltich Cljckhi t(lo ra lQiIch chaocae b~khac, hotc ti8U cv.ckhia~'a-.t.:e~ ,c~'·phf:ehG~cic Mli,'khae~~J{lng' cang holl. ~DglA ,~.w'hq.~~QC <lUng·chonhi'u ngl1iJi,khi ch6ngd\tqC cung',c(p chon$,~ ngl1<nthi ~~ifngl,t(Ji khac c6,th~si1 dvng ch6ng.Mr 1llQ\li hang boa cang cQng, c6bai tbuQc tfnh : kh6ng canh tranh va~h6~g loti,

m't

trir, Khitdn tai cac ngoaitmg va hang hoa cong cQng,gia 'c8 mQt san phAm khongcon phan anh gia ..tr] xii .hQi cua n6. Cac doanh nghi~p c6 .th~ san xua:'t qua nhieu hoac qua it san pham, gay rasu BUY th()aiho~c vo hieu hoa thi truong, Dovay, loai hang hoa cong cQng la .. T phaido M Nha mrdc ·dam nhiem vi~c san xuat, va cung cAp, nham h,n che' cac ,tac dQng tieu.cuc cua.san pham va qigu hoa th] trl1Qng.
" , ,'·1

Ngoai ung tieu cue oiia hoat dQng san xu At i1mQt ,a nghi~p.ho'c mQtnganh c6 th~h~nch€ khi chi phi bien cua xii hQi bAnglQi Ich bien xii hQi d~ ~an xuat ra hang hoa. Nha nl1C1c C1i huc nang.di~u hanh WXlg vc th~ cac hoat dQng slm xuAt va.tieu dung ean phAm thongquabi~h phap va cong cu kinh te' c6 th~ dinh hudng' dl1<,1can xuAt va .tieu thy.. Noicach . s khac, chung tadi~u khi~ndl1<,1ccacho~t dQng sanxuAt c6 ,tac dQngd~n ¥T thong qua cac cong cu kinh te'..

1.2.4. CO SO·Iu,t phap cua h~t dqng QLMT


'I'ai nguyen MT Trai DAt xet vg chu quy~n quan ly chili ra lam hai loai : Tai nguyen MT thuoc quy~n' quan ly cua quo'c gia vatU nguyen MTnAIri ngoai quy~n tai phan cuaquo'cgia. Vi~c quan Iy f.ai nguyenMT . 'trong pharn vi quo'c gia dl1<,1c thue hien theo quy dinh cua Lutt BVMT va cae lu~t khac c6 lien quan cua qu6c gia d6. Vi~quali·lY tai nguyen MT nAm ngoaiquyentai phan cua quoc gia dl1<,1c, th\1chi~nnhd cac quy dinh cua Luat Qu6c te ve MT.

Luq,tQuoc te' v~'MT Qua trinh hinh thanh. :


a)

GU01 the' ky XIX da xu:~t hien mQt sO'digll l10c song phl1dhg 'va da phuong ve mQt so' khia canh cua MT quOc te'. Vi d\i ': 'cae digu vg ngudn nl10c lien quan de'n sOng, h6, bien giro ; quyen dAnb cs.·d s6Xlg, h6 quOc te',Ilhl1~ngRanh.va cac sOng c6 gia tri. quoctekbac i1 chau Au.
i

ltoc

Dtiu the' ky XX, mQtso c;tieu l1C1cveBVMT cac.loai dQng vtt c6gia: ttl thuong' .maira ddi nhu : COXlguC1c 1902vebaov~' cae lo,i chim.huu fch
• ," "', ,I , ' , . 'i '

ohonong' nghiep, Hi,~p l1(Jc 1911 ve giuginvB..bao

Vao.nhung nam3Q .vA40cuathe' ky xu~t hi~nlllQt so' cong \ide . v~ bao t6~l.va gingiu.l:t~ tho'ng th1j~v.tnhl1 :Cong ttdcLondon. ~933 v~ giugln h~ tho'ng dQng, thuc v~t trong trang thai t1j,nbi@n, CO~g UOc Washington 1940 v~ baov~ t1j,nhienva ddi s6ng samac lJ TAy ban cAu. ·.19.

xx.

~~loaib4i

eAiI¢lollg.

Vao nhung nam50

-60 cua th€ ky XX, xu~t hien cac digu l.tdcvg

trach nhiern quO'c gia dOi vdi thi~t hai do tai nan hat nhan g§y ra va Cong u6cquoc t~ 1954 v~ ngan chan 0 nhi~ilid'u,' '/ 'CuO'inh1lng nam 60 ciia th~ ky XX, m<}tIOl;I.t ac di~uu6c quO'c v~ c MT lien quan d~n trach nhiem dan st;i d6i vdi 0 nhi~m d'u'va ki@m Boat o nhiem d Bi@n BAc dUQcky k~t, Ben canh s1j.gia tang vg sO'IuQng, pham vi di~ti'chinhcua' cae di~u ude qu6C' t~ duQc md rQng hen nhi~u~ "Tit ch6 ' chi xiI Iy 0 nhi~m xuyen bien gidid~n xit Iy 0 nhi~m tr~nph~m vi toan c'u ; ti'.t ch6 chi bao t6n cac.loai d<}ng,thuc v~t cu th~ nao d6 d€n bac>t6n toan bQ h~ sinh thai ; tu ch6 chi ki@m soat vi~c d6 ch~t thai rastl\)g, h6 quO'ct~d~n quan Iy luu vt;tc ; tuch6 chi xay dt;i~g cac hO(ltdQng 'trong' pham vi tai phan quO'cgiad~n xay dung' cac quy dinhdi~u chinh cac hoat dQng cua qttOCgia d nh1lng rung ngoaivung tai phan·qu6c gia. Theo tfnh toan,:d~n: cum nam ~992" d~c6,. 8~Ov{m ban.phap JY;qu6c W vg BVMT hoac lien quan den MT. HQi nghi Lien HQp Qu6c v~ MT va phat tri~n nam 1992 tai Rio 18. mQt budc ti~n mdi trong vi~c hinh thanh Iu~t phap quO'ct~ v~ MT. Vdis.t;i , c6 m~tcua '187.q.u6c gia,'trong d6 c6118 nguyen thu qu6c gia, liQi nghi dadua o.nhi~m MTthal!h mQt v~n d~phap Iy trong quan h~ quoc t~. '
f

te

HQi nghi Lien HQP Qu6C vg MT va phatt'ri@n'hQP t~iWashingtOn My nam 1997 va Johanesburg- Nam Phi nam 20021~cacbudc ti~n C\l th~ trong vi~c tht;ic hi~n cac nghi quy~t cuaHQi nghi Rio. 92. Tuy chua thanh cong nhu mong mu6n, nhung da g6p phAn tich cue vao cong tac BVMT toan cau, Cho:d~n nay dac6hangnghin cong udc va van ki~n hQi nghi qu6ct~ v~ MT. ,,'

,,:Khain~m:

Lu,;,t QuOcte'vi MT :'

Hi~n:chua c6 quan di~m th6ng nh~t v~ khai niem Lu~t Qu6c te ,,~ MT.C6 th~t~n'lthai dira ra m<}tdinh nghia nhu sau : '

I'Luq_tQUOc'te'vi MT latong the' cac nguyen tde, quy ph~m qu'oC'te' dilu ehlnhmo'i quan h~giita etic qu6c gia, giiia cdc qU6cgia vc1icactd ' ehlte qu6c te' trongv~c ngan chij,n, lat;Jitra th~t hai do aic ngu6~khcie nhau gay ra cho MT aua titng quOcKia vaMT thien. nhien. ngooi phq,m vi tai phanqudc gia". 20

Vdi dinh nghia tren, Luat Qu6cte'v~MT

chichu y khia canh bao v~,

bao t6n MT c6 hieu qua rna chua quan tam de'n hop tac va PTBV, d6ng thoi Luat Qu6c te'v~ MT dang la mQt nQi dung cua cong' phap qu6c te'. DOl tliflngai€u

chlnli eua Lug,t Quoc te' vi MT :

- M6i quan h~ gitta cac qu6c gia ve MT. - M6i quan h~ giita cac qu6c gia v~ cac chu th'~ khac ve MT, gifia cac qu6c gia vdi cac t6 chuc qu6c te' trong viec sit dung MT, BVMT. Chu th~ cua Luat Qu6c te' v~ MT :cac qu6c gia, cac dan tQc dang da'utranh gianh dQc l~p va cac t6 chtrc lien chinh phu, k~ ca t6 chirc Lien HQp Qu6c. Pham vi dieu chinh cua Luat Qu6c te' ve MT g6m MT va tai nguyen thien nhien. - Moi truong : bao g6ffi Trai Da't va MT xung quanh Trai Da't, cac dai .duong, k~ ca khoang khong vii tru gfin Trai .Da't, cac ngudn tai nguyen thiennhien, cac loai dQng, thuc v~t tren Trai Da't ... - 'I'ai nguyen thien nhien : 'I'ai nguyen nam dltdiquy~n quyen sit .dung va bao v~. tai phan qucc gia, do qudc gia co toan

Tainguyen thien nhien narn dudi quyen tai ph an cua hai hay nhieu quoc gia nhu : song, h6, cac .loai dQng v~t dicir, cac h~ sinh thai Clbien gidi, cac mo khoang san ... Tai nguyen thien nhien nAm ngoai quyen tai phan cua qu6c gia nhu bi~n ngoai vung lanh th6quoc gia, chau Nam Cue, vll tru ... Ngutin. tu lieu da Lug,t Quae tt vi MT : , - Cac dieu udc qu6c te've MT va Iienquan ky nhu cac cong udc,cac hiep dinh. - .Cac t~p quan qu6c te', dtroc hinh thanh tren co sCIthuc ti~n, lien tuc, nhat quan cua cac qu6c gia, -duQccac qu6c gia eong' nhan va chap nhan st;trang bUQcho ve m~t phap ly nhu lu~t bi~n v.v ... .; Cacphan quye't cua toa 'an qu6c te' ; tOil an, trong' tai quo~ te' ; cac cac t6 chuc qu6c te', cua HQi d5ng Lien nghi quye't,quye'tdinhcua
or- __ .

de'n MT do cac quOc gia

fI~-'

-:--HO-L-"-K'-rC-N

THUVIEN ,.,
sd'__ ~"'- ~u.q~

21

Lu$t Qu6c te' v~ MThi~n

dang dUQc nhi~u qu6c gia, t6chuc

qu6c te',

toan cAu, khu vv.c.,~ tham giaxay dung. Qua trinh xay d~ng lu~t tuy phat tri~n nhanh nhung yin con tan man va kung lap, Hiennay.chua
co' mQt van ki~n nao chua dl1ng cac quy pham va nguyen tic rangbu~ v~ BVMT tren pham vi toan ~AUt cac quy dinh phap ly v~ MT thudng mang tfnh chA't giM phap tinh hu6ng [22]. Tuy nhien, cae quy djnh tren , dang ~o xu hJ,tdng ch~t che va'c\l th~ hon.
,
, '

Cac quy dinh, tieu chuAn hi~n hanh tren pham vi toan c'u thudng khong cu th~ va ch~t che nhu cac quy dinh, tieu chuAn khu vv.c. Chau Au la noi co nhieu quy dinh phap ly v~ MT nhA't. .'

Cac khfa canhphap ly quO'c te' v~ MT ng~y. cang hoa nhap 'vao hl~t
kinh te'va thuong mai ,qu6c te' nhu : GATT, WTO va AFrA. b) LuCj,tphap va cde quydjnh phap Ij ve'BVMT Vi~t Nam v~ MT qu6c gia dUQc hinh thanh tren co Sd c~ Hie'n phap, TheoHien phap nudcCQng hoa xa hQi chu nghfa Vi~~ Nam nam 1992 : Nha nude Vi~t Nam giu chii quy~nd6i vdi toan bQ1.anh th6 (dA't li~n, cac hal dao, rung bi~n va rung trdl) '(Di~u 1). DA't dai, rUng niii, song h6; ngu6nnuCsc,tai nguyen long dti; ngudn l<;1iJ rung bi~n, l th~m luc dia va rung trdi... la cua Nha nudc, d~u thuQc quy~n sli hau toan dan (Di~u' 17). Gong dan co quy~n8lJhuu v~ d8:'t dai va duC1C Nha nude giao cho stl d~ng (Di~u 58). Quy~n'dttQc hudng'che' dQ bao v~ sac khoo,(Di~u 61), duc;1C phap luat b._ao v~ tfnh mang, siro khoo ... (Di~u 71). hQ va cac lu~t lien.quan. 'Lu~t BVMT Vi~tNam nam 1993 d:a dl1QCQuO'c hQi , thong qua ngay 27/12/1993v~ Chu ticp. nudc ban hanh Jlgay, 10/111994. Ngay 29/11/20()5, Qu6c hyi nuCsc CQng hoa xa hQi chu nghia. Vi~t Nam .' thong qua Lu~t 'BVMT Vi~t Nam nam 2005. Hang loat cacvanban ~ lu~t phap co lien quan de'n moi trudng dB.dU<;1Cu6C hQi th6ng qua Q sita d5i : Lu~t Hanghai,-Lutt' Di't dai, Lu~tD'u khf, Lu~t Kh08.ng san, , Lti~t Bao. \t~ vA phattri~n rUng, Lu~t 'TAi nguyen nude, Lutt'LaQ: dOng, Lu~t Bao v~ sllckhooeUa nhandan: Phap l~nh v~ Dedi~~'PhAp4tnh ',i

Cac quy dinh phaply

Cac quydinh phap ly cu th~ v~ MT th~ hien ro trong LuttBVMT

va

B8.ov~ ngu6I) l¢,th"y ,san, Phap l~nhB~o v~,cac oong trinh giB.~~6ng ... Tren co cd,cae bQ lutt, Lu~t BVMTva '22 cac lu~tkhac Chfnh phii ban, hanh Nghi dinh thi bi.nh c6 lien quan; cac ~ _v~,.PYie~,~n.~
i...

"

;. ,i : :),

n \"f ; ,~:~~
VI

.. ",

'1 7. ;",-! 'J: ljf' t. I .t


~I 1•

...

.~ i
; ~

.,

(UBND) cac tinh ban hanh cacquy djnhva'quye't dinh thi hanh lu~t va nghi djnh.· C\lCMoitrudng cua BQ.KHCN&MT (tnrde nam 2003) va cac C\lC,V\l Moi trudng thuQc BQTN&MT ban hanh cac thong tu hUCl~g din thtjc hi~n cac quy dinh va quye't dinh cua BQ. Danh muc cac van ban phap quy va moi truong' cua Nha nude Vi~t .Nam duc;k: h6ng ke va .trinh t bay trong phan 2 ella giao trinh nay.
, , I.

Ben canhcac van ban phap quy cua Chfnh phll, Dang CQngean Vi~t Namcfmg c6 nhidu van ki~n quan trong d~ c~p de'n vd'n da QLMT nuCic tao Hai van ki~n,quan trong nh~t la : Chi thj36/CT-TW ngay 25/611998 va ''Tang cudng cong tac BVMT trong thoi ky CNH - HDH d~t rnrde" va Nghi quye't 41/NQ-TW ngUy. 15/11/2004 va ~'D'y manh ooilg tae BVMT trong giai doan CNH - HDH dd't nirdc" clla BQChfnhtrj Banchap hanh Trung uong Dang CQng san Vi~t Nam: C~c"van ban nayth~' hi~h 1'0 duifng loi va chfnh sach th\1c hi~n'congtac BVMT d~t nudc'n6ichung va cacho~tdQng QLMT trong iiaido~n hi~n nay. 8\1 thamgia Clla Vi~t Nam vaonhiem VV' VMT ehung cUa the' gim B th~ hi~n quacac cong 'udc, nghi dinh thu va citc hi~p dinh qu6c te'rna Chinh phu dA ky ke't VCli ac quocgia va. tc5chucquOc te' kh&c. Theo cac c tu li~u hi~nc6, Vi~t Nam datham gia kyke't cac vIm bansau : - Cong uCickhung c'liaLieil H<ipQuocvabie'n d6i khf h~u . .,... Congu{Jc va da dang sinh hQC. , ...., Tuyen bo'va rirng. - Chudng trlnh nghjs1;l2L - Cong uCicva vung' d4't ng~p 'nudc c6 tim' quan trQng qu6c te', d~c, bi~t la .nci cu trticiia loaichim nu{Jc(RAMSAR), "'-Cong udc lien quan de'n bao v~cac di San van hoa va t\1 nhien .. .,... ong tiCicva buon ban cac gi6ng, loai dQng, th1;lcv~t c6nguy co C tuy~t chung (CITES). -ConguCic vengan nglta 0 nhi@rndo tau bi~n (MARPOL). -·Congudc clla LienHop Qu6c'va Lu~tBiAn .. - Cong tiCie Vien va bao v~ t'ngozon. '. - Cong tidc thong bao sdm s1;l o'h(l,t nhan. c -Cong udc veS1;ltrqgiup trong tr11dnghc;sp S\1c6h~tnhan~ho~c c~p CUu ph6ng xa.

ve

23,

- N ghidinh

thu Montreal v~ cac ch~t lam suy giam ~ngozon. quabiengidi chfft

:_'Cong u{re Balove ki~m soat, vi~c v~n',chuy~n thai dQc hai va loai bochung, - Nghi dinh thu Kyoto.

Cac hiep dinh song phirong va da phirong co lien quanden MT cling dUQc Vi~t N am tham gia ky k6t va th\1c hi~n trong cac t5 chile nhu: ki@m soat khoi :mu trong cac qu6c gia Asean, ki~m soat tAi nguyen va MT song Me Kong trong Uy- ban song Me Kong, hiep dinh phan dinh .Vjnh BAc BQ V.v... . . : ;.
.

1:3.

cAe CONG.:cVQUAN Ly, MOITRlIONG


1.3.1.·Cac d,ctntng chu yi'u cua congCI} QL,T
'Cong cu

QLMT

ia'J~g

.hcp c~c bien phap ho~t d~ng v~ l.utt p~~

chinh 'sach, kinh ti; ky thut~,

,n b~i nham

BvMT va PTBYki$ti,

~'h~L.

GongA~QW.T)e.w khihoat hien cong tac QLMTqu~~ gia. ' ,.

dQng cua.Nha

nude trong *tht;tc

dang, khong' co mQt eong e\l nao 00 giatrj tuy~t dOl. M6icOOg C\l c6chilc nang va phamvi tae ~ng nh~t:d:inh~' cluing tao ra mQt~p hen>cac bi~n phaph6. trQ nhau. Cac t6 chuc cha nuoc, dia phuong co tM,lt;ta chon mQtnh6Jn,cong c~ thfch hop cho tung hoat dQng BVMT cu th@..Vi du, d@quan ly ho~t dQng san xu6t nen dung cac cong cu kinh t6. Trongkhido, d@QLMT cac hoat dQng hQi thi cac bien phap hanh chfnh co hi~ult;tc hon.

Cong cv .QLMTr~tda

xa

Mfiiquoc gia, dia phuong, .tuy tung di~uki~n cu th~ (phaply;.th\fC trang kinh vaphong tuc, t~p quan) ma lua chon sli dung cac bi~n phap .thfch hop. Vi du, d6i vdi cac. d6ng bao thi~uso, su dung bj~n phap lu~t phap se 'kem' h~u lve hon khi sli dung bien phap kinh ti, giao d\1C.

re

Tron.gcongtacQLMT,vi~c nghien cuu vahoanthiencaccong' cu quan l~ 18. di~u b:ltbuQc va phai lam thuqng xuyen d cacco quan quan ly nha nude v~ MT, day la cong tac trong tam cua nganh MT. Xu hudng ngay nay 1a cac cong cu QLMT ngay eang c6hi~ub;tc va mang tinh.hieuqua hon, D~nghiencilu chi ti6t,cac cong ClJ, QLMT dUQc phan loai theo nhieu g6c dQkhac nhau. '

24

1.3.2. Phin IOCl'i cong c~ QLMT. a) Phiin looi thea chac nang
Theochirc nang, cong C\1 QLMT co th~ du<;lcphan ra lam 3 loai : congcu di~u chinh vi.mo, cong cu.hanh dQngvacong C\1 phutrc, Cong c~ di€u chink vi mo : la luat phap, chfnh ~ach rna nhd do Nha mibc co th~ di~u chinh cac hoatdeng' san xu~t co tacdQng manh me tdi vi~c phat sinh ra ch~t 0 nhiem. Vf du : Khi cac quy dinh lu~t phap v~ MT chat ehe hon, cac nganh san'xu~t tao ra nhidu ch~t thiiiva d~gay 0 nhiem (nhu ximang, nhiet 4i~n) se phai tang cuong da.u tu vao vi~c xi'1ly chat thai. Do vay, cac nude phat tri~n hien dang co xu hirdng chuy~n cac nganh nay sang cac nude ngheo va dang phat tri~n. Khi tieu chuan MT dU<;1c nang cao hen thi chi phfdau tu cho thi~t b] va xi'1l;YMT trong hoat dQng san xuat se tang them. Khi cAn uu tien phat tri~nnganh nao;Nha nude co th~ thong qua chfnh sach MT cua minh d~ di~u chinh, Vf du :D~ tang thu nhap v~ xuat khftu lam san, Nha nuC1cco th~ ndi rQng chfnhsach ki~m soat khai thac va buon ban ga. Trong khi do, d~ tang cuong thu hut vO'ndAu tu vao . cac khucong nghiep Vi~t Nam, theoTh5ng tu490/19981TT/BKHCNMT, cacnha dAu tu co th~ khong cAn I~p bao caoD'I'M sau khi dii ky cam ke't vdi ban quan Iy khucong .nghiep 'tht;lchi~n dAy du cae quy dinh v~ do khu cong nghiep ban hanh. Cong c~ hanh. d9ng : la cac cong' C\1 hanh ehfnh (xi'1 phat, vi pham MTtrongkinh te', sinh hoat ... ), congcu kinh te', co tac dQng true ti~pt{ji lei Ich kinh te' - xii hQi cua co Sd san xuat, kinh doanh. Cong C\1 hanh dQng la cong C\1 chu ye'u cua cac t6' chuc MT du<;lcxay dung tren co sd luat phap, chinh sach cua qu6c gia. Cong C\1 hanh dQng nhin chung r~t da dang, co anh hudng trong mQt pham vi nhd't dinh, Congcu.phu tra : 18.cac cong C\1 khong co tac dQng di~u chinh hoac khongtac dQng true tie'p tdi hoat dQngsanxu~tl rna dung.d~.quansat, giam sa~cac hoat dQng gay 0 nhi~m, giao due con nguditrong xa hQL Cong C\1 phu tr<;1 th~ la cac cong C\1 ky thuat nhu : GIS, mo. hinh co hoa, giao due MT, thong tinMT. Cong C\1 phu tr<;lco clute nang hoan thien dAn cong C\1 hanh dQhg cua cac t6' chue va cac ca nhan gay ra 0 nhi~m MT. ,·25

Mr .

b) Phdn loai theo ban chllt cong c{I . . G6 th~ phan loai cong cu QLMT theo b~p. ch~t thanh 410~i coban
sau day: cac cong c\llu~tphap - cmnh sach, cong C\l kinh te', congc\l ky thuat quan It va'c~ng c\lph\l'tr~. ".. ' g6m cac quy dinh lu~t phap va chfnhsach v~Mr va bao v~ tai nguyen thien nhien nint ea~b~ lu~t v~ MT : Lu~t Nltdc, Lu~t:Bao v~ va phat tri~n, rlmg, Lu~t D~t dai. '
C{l

..,.

, -: Cong

lu~t

phap - chinh. ~ach: bao

Gong c,} lutt phap - chinh sa;h '98.0. g6m tA:t.ca cac chfnh each phat tri~n kinh ~e', xahQi~a' qu6c gia nhuphat tri~n nganh nlmgllt~ng, phat tri~nnongnghi~p, phat tri~n giilO due .. Gong C\llutt phap -cmnh sach c6 th~(lacac quy dinh van ban dltm ',. lu~t ciia eac nganh d tUng quae gia nhu ngh] djnh,tieu chuAn cting nhucac quy dinh cua co quant6i cao cua.chtnh quy~n dia phueng.
"

- Cong C{l kinh te' : lacong cu danh vao thu nh~p hAng ti~n cuaho~t dQng san xuA:t,.kinh doanh, Gong cu kinh t6 rA:t da 'dang nhu : thu6 ~, nhansinh thai, phi MT, cota MT, quy MT v.v ..•
'. ..' • J',' , •

Gong b\l kinh t6 dlt~ xay, d\1ng va ap dung cho tUng quO"cgia, .tuy vao muc ,dQphat tr~'n cua, n~n kinh t6 va s\1 ch~t che cua eac quy <1iI!h pbap'lu~t da c6. Gac cong, C\l kinh ~ ~lt~c nhanh ch6ng hoan thi~n ·th~ then 'gi.ap va chi .dtl~ap
,

dung c6 hi~u qua trong Ii~n kinh tt thf trttdng.


"

,'" C6ng:c{l kj thU4tqudn


mo.nitoringMT,ki@mtoan Gong cu ky thutt thai, tai che'va tai sit dung v, v... '

lj ;' g6m' cac cong c\l danh gia MT,


J.y cac chit

MT, quy hoach MT, cong ngh~xit

quan lY.c6tac dQngtl'1jc ti6p toi cac hoat dQng tao thanh va v~n hanh hoat dQng~uin-'t~{t ..""

ra 0 nhi~m v,a phsn bO"ch{t 0 nhi~m trong MT hoac quan 1~,ch{t' ~hi~m trong qua trinhhinh

Gongc\l' ky thu~t quan ly c6 thA thue hi~n thanh cong trong bit ky mQt n~n,kinh te'phat'triAn nhu the' nao. -Congclfphlf truyen thong v~ MT tra . : bao g6m GIS, 'mo'hinh .
.

ho.~ MT, giao. d\lc va . .

-Y. v;...

Gong. cu phu trc;J, khongtacdQng

tr\1c' tie'p vao qu(l trlnh san xuit

sinh ra chit 0 nhi~m ho~c di~u chinh vi rno qua trinh slm ~u{t nay. 26

.Chltong2

LUAT PHAPVA CAC CvNG CUHANH CHINH . TRONGQUAN LY MOl


. ,: -.' I,'

,"

-,A

-"

TRuC1Nc' , '

Luat phapla.hE; th6ngcac.quy

~c xi't su.mang tmh bAt bUQc,qhuIlg(jo

Nha nu(1c d~t ra nham d~tdu~ cac muc tieu kinh te' -xi h~iva PTBV ,da't nude. Lust phap la cong c\ld~c tntng va quan trQng nh(t ciia Nha nu<1ctrong.quan lyx8 hQi,nen hie'n phap va cacb,Q lu~tlacongc\l QLMf caonhat cua da't nu(1c; Tren co sd hie'n phap va phap lu4t, Chfnh phu va cac co quanchuc nang cua Nha nu& vach.ra cae muc tieu,d:jnh httdng Idn ; cac chien hroc PT~V da't nu(1c.va ,cae ke hoach c,\l th~ 4~ d,t. du~ cae muc tieu do theo nhirng m6c thdi gian cu th~. Dua tren cac bQ lu~tj cac Il1\lC tieuva chien luQc, d~c di~m CC1c~ut6 chirc va ngti6nl1,1c c\l;th~ cua.tUng quO<: ia, cac coquan chirc nang cua Chfnh phu se phQ'i hQp hanh 4Qng~o g . racac cong' cu.rchfnh sach vagiai phapcho titng giai doan va tlrng linh V\'fC quan lycua da't mroc. Quy dinh phap lu~t v~QLM'l' Vi~t Nam du(jC . ghi trong Luat BVMT, BQ Lu~t Hinh su, cac lu~t khac.va pac q~dinh hanh chfnh dum luat (nghi dinh, Qlly6t dinh, quy dinh, thongtu.,

. 2.1. LuAT· sAo v~ MOl TRUONG .


'

M6i quae giac6.nhiblg<;ach,riengc:t~ hinb.;t~an.9,~ae qurt!iIlhphap ly dum dang lu~t khung hoac bo luat, nham muc dichBVMT. 0 nhi~u nuac co caclu~t BVMT rieng chotirng thanh phA:n M'r t1;t nhien, X8 h~i. Vi du, d ban hanh lu~t ki~m soat 0 nhi@m nude, lu$.t ki@m s~at 0 nhi@m khong khf, lu$.t mrde sach, khongkhfsach, lu~t luidCu6ngan toan,lu~t quan Iy ddibd bi'~n v.v. .. O cac mtdc dangp,hattri~n tlidrig t\t nhu Vi~t Narn, lu~t BYMT t~o ra khung phap It cho cac quydinh chi tiet dudi lu~t cuaChfnh phil. va cac nganh ehuc nang nhi{:~TN&Mr. ~ Khoa hQcvaCong l1-gh~,B9Ytd,BQ'NN&PTNT v:v:.. Lu.:t'v~MT
., ".. I ,__" , ". ; -,

My

,\

:2:7 '

thuong' dude b6 sung, hoan chinh va, chi ti~t hoa theo qua trinh phat . tri~n kinh t~ . xii hQi cua qu6c gia.
'

2.1.1. Luit BVMT Viet Nam nam 1993


,
,
'

Lu~t BVMT Vi~t Nam ~am 1993 duc;lCQu6c hQi thong qua ngay 27112/1993va,du~cChu tlch nude ra Quyf!tdinh so' 29UCTN banhanh vao thang 111994,la quy.dinh phap lu~t cao nh~t cua Nha nude vg MT. Lu~t c6 7chlfdng, 55 di~u. ChUdllg I dua ra cac di~u khoan chung va giai thfch cac uiu~t ngil duc;IC d\Ulg trong Luat, Chuong II dira ra cac sit bi~nphap ngan ngUa 0 nhi~m va huy hoai MT. Chuong III d\:ta ra cac chien luc;ICung ph6 vdi a nhi~m va huy hoai MT. Chuong IV quy djnh' chuc nang' QLMT cuaBQKHCN&MT, C\lC MT d c~p Trung lfdngvl VBNDcac tinh va thanh ph6 d c~pdia phuong. Chtrong v keu gQi hep , tac qU6c ~ vg 'MT. Chuong' VI g6m cac di~u khoan iit lycac 'vi pham 'lu~t nay, Chuang VIIg6m cac di~u khoan thi hanh lutt nAy.Lu~t BVMT Vi~t Nam 19931A BQ lutt khung cuaNha nudeVi~t Nam "g cac v~n dg BVMT, theo thdi gian se hoan thi~n vA b6 SUIlg bAngcacquy, dinh dum lutt cua BQ KHCN&MT va coquan quan lynhA nudekhac. dl1QC ban hanhd nhung thdi di~m khac nhau va do nhffng quan digm, khac nhau khi xay d¢lg lu~t, giua Lu~t MT va-cac BQlu~t khac cua m6i quoc gia,'ciing nhugiu8 Lu~tMT cuaqu6e gianAy vdiqu6c gia khac vA vdi,Lu~t MT qu6c~ c6 th~ t6n t,icac khac bi~t, thtrtl chf miu thuiri: Vi~c xemxet va khic phuc mau thuin lA nhi~m vu cUa co quan nha nuoc c6 th~m quygntrong qua trinh thuc thi lutt va dam phan hc;lptac v~ MT giua cac quoc gia.

Do

2.1.2. Lu,tBVMT Vi,t Ham sua d61 nlm 2005


Luat
c\1

,,?

'

BYMT

Vi~t Nam sita dc5inam 2005g6m

15 chUdng;136

di~~,',

th~ nhu sau :

Chuong I . Nhimg' quy dinh chung : g6m07 di~u, quy dinh vgph,m vi di~u chinh, d6i tuc;lng ap dung, nguyen tiic vA chfnh sach cua NhA nuoe ve BVMT, nhung hoat dQngBYMT dU<je khuy~n khfeh, nh6ng hanh vibi nghiem c~m trong BVMT. Chuang II -,Tieu 'chuAn_moi tntdng (TCMT) : g6m 06 dieu, quy djnh; v~ nguyen tiic xaydljng va ap dung TCMT, DQidung va. h~ th6ngTCMT

28

qu6c gia, yeu cau d6i vdi tieu chuan v~ chat IU<;Ing T xung quanh, yeu M cAu doi vditieu chuAnv~ chat thai, thAm quy~n ban hanh va congnhan TCMT qu6c gia. Chuong III : g6m 14 di~u, chia lam 03 muc, quy dinh v~l~p DTM chien IU<;Ic, DTM va viec l~p ban cam ke't BVMT. Chuong IV . Baot6n va sirdung h<;lplytai nguyen thien nhien : g6m 07di~u, quy dinh v~ di~u tra, danhgia, l~p quy hoach si':l dung tai nguyen thien nhien ; bao t6n thien nhien ; bao v~ da dang sinh hoc ; bao v~ va phat tri~n canh quan thien nhien ; BVMT trongkhao sat, tham do, khai thac, si':ld\lng tai nguyen thien nhien ;phat tri~n nang IU<;Ing
!

. sach, nang IUQngtai tao va san ph Am than thi~n voi MT ; khuytn khfch xay dung th6i quen tieu dungthan thien vdiM'I'. Chuong V . BVMT trong hoat dQngslm xuat, kinh doanhv dich vu : g6m 15 di~u, quy dinh v~trach nhiem BVMT ciia t5ch(1c, ca nhan trong hoat dQng san xu~t, kinh doanh, dich vu ; BVMTdO'i v(ji khu san xuat, kinh doanh, dich vu, lang ngh~, b~nh vi~n va eo sd y te' khac ; BVMT trong hoat dQngxay·d\Lng, GTVT, nhap khAu, qua canhhang' hoa, nhap khAu phe' li~u, khoangsan, du lich, san xuat nong nghiep, huoi tr6ng~ thuy san va trong hoat dQng mai tang; quy dinh bien phap xu lydoi vdi co sd san xuat,kinh doanh, dich vu gay·o nhi~m MT. Chirong VI £-g6m 05 di~u, quy dinh v~ quy hoach BVMTdo thi, khu dancu: yeu cAu BVMT dO'ivdi dothj,khu dan cu t~p trung;BVMTndi cong cQng, trong hQ gia dlnh : t5 chuc t\Lquan v~ BVMT.) Chuong VII :g6m 11 di~u, chia thanh 03 muc, quy dinh v~ BVMT bi~n, mrdc song va cite ngu6'n nudckhac. -, Chuong VIII: g6m 20 di~u, chia 'thanh Ofimuc, quydinh chung v~ quan ly ch~t thai ; quydinh cu th~ v~ quan ly ch~t thai nguy hai, quan ly chat thai rAn thong thuong; quan ly nude thai, quanlyvaki@m soat bui, khf thai, tie'ng6n, dQrung, anh sang, btrcxa. Chirong IX :g6m 08 di~u,chia .thanh02 rnuc, quy dinh v~ phong ngira, ung ph6 s\Lc6MT, kh~c phuc 0 nhi~mva phuchdiM'I'. Chuong X : g6m 12 di~u, quy dinh v~ quan trAc MT, h~ th6ng quan trAc MT,quy hoach h~ th6ng quan trAc MT,chudng 'trmh quan trAc MT; chi th] MT, bao cao hien 'trang M'I' captihh ;bao cao tinh hinh tac dQng

29

.MT cua nganh, linh V\fc,.bao cao MT quae gia ; th6ng ka, hru tril dil li~u, thong tin v~ MT ; cung c~p, cong khai thong tin, du Ii~u v~ MT .; vi~c th\1c hi~n dan chu co sa v~ BVMT.
.
,

Chuong XI: g6m 12 di~u,'quy dinh v~ vi~c tuyen truy~n BVMT, giao due MT va dao tao ngu~n nhan l\1c BVMT ; ,phat tri~nkhoa hQC, cong ngh~ v~ BVMT, phat tri~n CNMT; xayd\1ng nang I\1c du bao, canh bao v~ MT ; ngudn tai chfnh ,BVMT, ngan sach nha nude y~ ,B~'l\ thue MT, phi BVMT ; ky quy cai tao, phuc h6i MTtrong hoat <d~pg khai thac tai nguyen thien .nhien ;quy BVMT ; phat tri~n dich V\l BVMT ;chfnh sach.uu dai, h6 trC1hoat d~ng BVMT. v~ MT, BVMT trong qua trinh hQi nhap kinh . ma rQng hop ta<; quQCteve BVMT.
,

'1

..

Chuong XU: g6m 03di~u, quy dinhviec thuc hien di~u 11& quae t6 . '

te' qu6c
"

te va toan cAu hoa,


,

Chuong XIII .:g6m 04di~u, quy dinh trach nhiem quan It n.h8nu& v~ BVMTcua Chinh phu,B~, co quan ngang B~,Cd quan thtJ.QcChtnh phii, UBND cac c~p, coquan -ehuyen mon,canbQ phu traehv~ B~T ; trach nhiem cua M~t tr~nTa quae Vi~t Nam (MTTQVN) vacac,t6ch~c thanh vien trong hoat QQngBVMT.
.

Chirong XIV : g6mlO di~u, chia thanh 02m\le, quydjnh vi~c tharth tra, xi':tIy vi pham, giai quyet :khieu n~,t6C8.o v~ MT ; Mi thuang thi~t hai do 0 nhi~mMT, suy t~oai MT. ChudngXV - Di~u khoan thi hanh : g6m02 di~u,quy l\1Cthi hanh va hudng dAn thi hanh luat. dinh v~ hi~u

2.1~3. ae nQi dung siia d6i eua luit BVMT Vltt Nanl2005 . C
Caesua dai, ba sungchinh BVMT nam 1993 g6m : cuaLu~t BVMT nam 2005 1;10vdi Lu~t

VITiiu'chJ" lII6i tnttmg:


TCMT quy dinh gidi h~n cac chAt, vi sinh v~t va cacyeut6khac trong MT, trongchat. th8.i ho,c ngu6n tluH, 1a can Cll rilt quan trc;mg d~ QLMT, phucvu cong tac quan trAc, danh. giahi~n trang: MT, quan It chAt thai,ki~m 'soittcacngu6n thai gay 0 nhi@m MT .. Lu~t. BVMT Vi~t Nam .nam 2Q05 quy_djllhTCMT g6m ~.tieuchuAn ~chA't htc;mg MT xung quanhva tieu chuAn v~chA't thai; d6ng thmquydinh.nQidung ma
,
\

-30

TCMT cAn phai th~hi~n, trach nhiemban hfmh,TCMTcua Nha.nudc, nghia vu cua t6 chirc, ca nhan trong vi~c tuan thuTCMT (Di~u 8 -13).
Phong ngirava hf!.n cht tdc d9ng XQud{fi vUi MT :

Luat BVMTVi~t Nam nam 2005 c6 cac quy dinh cu th~ : phai thuc hien danh gia MT chien hroc d6i vdi cac du an chien h1<;1C, cacquy hoach va ke' hOlil.ch(Di~u 14) nharn dlj bao cac tac dQng x~u ciia quyet dinh mang tinh chien 111<;1C d6i vdi MT, d~ co slj di~u chinhhoac co cac giai phap phongngira cAn thie't ngay tu khau l~p v~ phe duyet chi6n 111<;1C, quy hoach, ke' hoach ; quy dinh ro va C\1 th~ hon ve DTM (Di~u 18) d6i vdi dlj an dA~ tu nham phong ngira cac tac dQng x~u d6i vdi MT tirkhau phe duyet, cap phep dOl Vdidlj an dAu tu ;quy dinh trach nhiern cua cac t6 chtrc, ca nhankhac ph-ai co ban cam ket BVMT (Di~u24) ; quy dinh , cac bien phap quan ly phil hop nham phong ngl:ta cac tac dQng x~u cua vi~c nhap kMu may moe, thie't bi, nguyenlieu, nhien lieu, v~t li~u, phe' lieu cling nhu vi~c hang hoa, phuong ti~nnuac ngo:ai qua cann d5i vdi MT trong nude.
BVMT trong hOf!Jd9ng san xul1t, kinh doanh, dich v~ :

Luat BVMT Vi~t Nam nam 2005 xac dinh trach nhiem BVMT cua t6 chirc, ca nhan trong hoatdongsan xuat, kinh doanh, dich V\1; BVMT dOl vdi khu san xufft, kinh doanh, dich V\1 t~p trung, lang ngh~, b~nh vien va co Sdy te khac ; BVMT trong hoat dQng xay dung, GTVT, nhap kh~u, qua canh hang hoa, nhap kh~u pheli~u ; BVMT tronghoat dQng khoang san, du lich, sa~xu~t nong nghiep, nuoi tr6pg thuys~n va trong hoat dQng mai tang' ; bien phap xiily d6i voi co sd san.xuat.rkinh doanh, dich .vu gay 0 nhi~m MT.
Quan Ij chat thai:

Luat BVMT Vi~t Nam narn 2005 quy dinh ro va cu th~ v~ trach .nhiern, quy trinh, bien phap quan ly cha't th~li nharn han che cac tac dQng x~u cua ch~t thai d6i vdi MT, nh~t la chat thai nguy hai. 'D5rig thdi b6 sung quy dinh v~' trach nhiem, quy trinh, bi~n phap quan'ly cac loai chat thai rAn, long, khf ; ki~m soat bui, khf thai, tie'~g 6n, dQ rung, anh sang, buc xa (Di~u 66) ; khuyen khich phan loai tai ngudn, tai sii~\lng va tal che' chat thai d~ giam kh6i .luong ch~t thai ph~i ,xiiIy ciing nhu t~n dung chat thai d~ phuc V\1 cho cac nhu du khac nhaucua ddi song 31

con nguoi (Dieu 85). Lu~t BVMT nam 2005 c6 nhfmg quy dinh ch~tche d6i vdi vi~cquan ly ch~t thai nguy hai nhu quy dinh vi~c l~p h6 SCI, dang ky c~p phep va ma sO'hoat dQng quan ly ch~t thai nguy hai, phan Ioai tai ngudn, thu gom, luu gill tarn thdi, v~n chuy~n, xtt ly, thai bo, chon l~p ch~t thai nguy hai (tit Dieu 70 den Dieu 76). D~ tranh xay ra s\f cO' 'MT trong qua trinh quanly ch!t thai nguy hai, Luat BVMT Vi~t Nam nam 20()5 quy dinh : chi nhimg t6 cliuc, ca nhan c6 dil chuyen gia, nang luc, trang thiet va duc;1C 'quan quan ly nha nude c6 thAm quyen c!p cc gi~y phep va mas6h~t dQng mdi dUQctham gia quan ly ch(t thainguy

bi

hai. Ben canh d6, V~~tBVMT Vi~t Nam nam 2005 ciing quy dinh v~ ch~t 'luc;1ngtrang thiet bi thu gom, v~n chuy@n ch~t thai .nguy hai ; tuyen dttdng, thdi gian v~n chuy~n va vi~c chon l~p ch(t thai nguy hai sau xtt ly ; vi~c xay dung cac khu'xtt 1y,t~p trung dOl vdi ch(t thai nguy hai phuc vu chung cho nhieu dia phirong, eo sd,
Xti h9i hoa hof!l 49ng BVMT :

Lu~t BVMT Vi~t Nam nam 2005nh~n manh vi~c xa hQi hoa ho~t dQng, BVMT thong qua vi~cquy dinh cac nguyen t~c chung ';B~ 18. trach nhiem, nghia V\l va 'quyen l¢cua moi t6chac, ca nhan (Khoall 2, Dieu 4) ; nhilng hanh vi duc;1ckhuyen khfch, d6ng thdi giao eho Chinh phil quy dinh chinh sach khuyen khich, h6 trc;1,hinh thtic khen thudng' thfch hop (Khoa~ 1, Dieu 5) ; l~y Y kien cQng d6ng dan cu khi thAm dinh bao cao dinh gia tac dQng MT (Khoan 8, Dieu 20 ; Khoan 6, Di~u 21 ; Khoan 2, Di~ll 22) ; tAng cUdng st;t tham gia cua cac t6chuc, ca nhan trong quan lyvA BVMT ; phat tri~n cac loai hlnh dich V\lMT, cac hmh thuc tt;t' quan ve MT (Dieu 54) ; cung c~p, cong khai thong tin, doi thp~i ' ve MT (Dieu 105) va nhieu quy dinh khac. .
Trach nh~m

Clla Nha,nauc, t6 chfrc, ca nluJn Irong BVMT:

Lu~tBVMT Vi~t Nam nam2005 quy dinh : BVMT 1Acong vi~c chung cua NhA nude va xa hQi, co tfnh lien nganh, lien rung r(t eao .. Luat, BVMT Vi~t Nam nam 2005 da quy dinh chi tiet trach nhiem BVMT cua'Nhs mrdc (Dieti 5), ciia t6cht1c, ca nhan(Dieu6), thdm quyen, trach nhi~mBVMT ciia BQ, co quan: ngang BQ, co quan thuQc Chinh phu (Dieu 121), cua UBND cac c~p (D~u 122), Clla M~t tr~n T6 qu6c, cac doanth~ va cQng d6ng dan cu (Dieu 124). D6ng thdi quy dinh '

32

--

..

-------...--~-

co quanchuyenrndn, chuyen trachquan If ve BVMT d Be}.nganh, dia phirong, tang cong ty, tap doan kinh te', ban quan lykh~ congnghiep, khu che' xuat, dich vu co cha'tth3.i nguy hai hoac tiem do nguy eo gay r~ su co MT (Dieu 123). Cdc chi tai can thiet nhdm nang cao hi~u life BVMT:
• • , ,,'. "'" t;. - '_-

,
r, ,._:- , '. . .:

LuatBVMT Viet Nam nam 2005 da de ra nhieu che'tai nham nang <" _ " .. . cao hieu hre va bao dam tfnh kha thi cua Lu~t nhu ':quydinh nhf1ng hanhvi.bi nghiem cffm va giao Chinh phiiquy dinh cu th~vi~ xU phat vi pham hanh chfnh (Dieu 7) ; quy dinh chi dUQc phepphedu~t,cAp phep dAu tu, cffp phep xay dung, cAp phep khai thackhoang san sau khi da duoc co quan quan ly nhamrde co thAm quyen thAm dinh bao cao MT chien NQC hoac thAm dinh va phe duy~tDTM (Khoan,6, Dieu 17; Khoan4, Dieu22) ; chu cac dl,t an dAu tu chi dUQcduacoIig trinh vaosu dung saukhi dUQc co quan co thAm quyen 'phe du~t nTM da duara quye't dinh phe duyet tie'n hanh ki~m travalap bienban'xacIih~fila <fa thuc hien dung, dAy du cac yeu cAu cua quye't dinh plie duyet DTM (~i~m D, Khoan 1, Dieu 23). Luat BVMT Vi~t Nam nam 2005 Cling qp:y,~inh che' tai v~ trach .. nhiem khac phuc khi d~ xay rasu coMT (cac Dieu39,'41,42, 50,55,58, 86, ·90) ; trach nhiern phuchdikhi lam MT bi,o' nhi~n'l, suy thoal (Dieu 93) ; nghia vu nQpthue'MT,phi BVMT khi sa dung cac thanh phan MT, xa thai ra MT (Dieu 112, 113) ; trach nhiem ky quy cai tao, phuc h6i MT ' trong hoat dQng khai thac tai nguyen (Dietl;,1l'4).
,~,~ "\

2.1.4.89 Lu,t Hinh sl! SUa d6i nam2000


,BQ Luat Hinh sl,t sua d6i daduQc Quoc hQi Nudc CQng hoa xa hQi' chu nghia Vi~t Nam thong qua ngay 21/12/1999 va Chu tich .nudc ky sAc l~nh thi hanh .ngay 4/1/2000, so 01/2000/L/CTN.BQ Luat Hlnh s~ ham 2000ba' sung chuang XVII,g6m 10 dieu ve tQiphl;lm MT: Dola : TQi gay o nhi~m khong khf (Dieu 182); tQi gay nhi~m ngudn nudc (Dieu 183) ; tQi gay nhi~m dAt (Dieu 184) ;tQi nhap khAu cong nghe, may moe, thie't bi, phe'·th3.i hoae cac chat khong dam baotieuchuan BVMT (Dieu 185) : tQi lam lay Ian dich benh nguy hi~m cho nglidi (Di~u 186); tQi lam lay Ian dich b~nh nguy hi~m cho dQng v~t, tht,tcv~t (Dieu 187)'; tQi huyhol;li ngudn lQi thuy san (Dieu 188); tQi huj' hoai rUng (Dieu 189) ; tQi vipham

33

, cac quy dinh v~ bao v~ d~ng v~t hoang da quy hi6m (Di~u 190) va tQi vi pham ch6 dQ bao v~ d~c bi~t"d6i vOikhu bao t6n thien nhien (Di~u 191). ' M3i di~u khoan c6 ba nQi dung : can Cll xacdinh tQi pham, cac ch6 tai hinh s\L cho mac dQ tQi pham tuong' (Lng va cac khoan ti~n phat kem thea che' tai hinh S\L. "

2.1.5. ,Lu,t MT quoe te


Trong quan h~ giua cacqu6c gia. v~ MThlnh thanh cac nguyen t!c, quy pham phap1y qu6ct6 nhamngan chan, loai tril moi thi~t haido cac ngudnkhac nhau gay ra cho MTcua· tUng qu6c gia va MT thiennhien nim ngoai. quy~n tal phan qu~ gia. Do 1&cac di~u tide, hi~p dinh qu6c t6, cac congtide do oac. hQi nghi qu6c t6 va cac t6chac MT Lien HQp ,Qu6c duara ; cac t~pquan quae t6 dti<;Jc qu6c gia cong nhan varangbuQc cac v~ m~t phap 1y ; eac phanquy~t cua cac tOR an quae te', eac toa tl'Qng tai qu6c t6, cac nghi quyet va quyet nghi ciia cachQi nghi qu6c teo Cac di~u ti<Jc.quoc te v~ BVMT c6 th~phan loai thea pham vi tac dQng thanh :Cac di~u tide· qu6c te pheS c~p toan c~u nhu : Cong 11ck Da dang sinh, hQC, Cong tide Khung v~.thay d6ikhfh.u,Cong 11<Jc Ramsar, Cites, Marpo1 ... Cac di~u 11& qu6c t6,k.p.u vy.c va song phuong nhu : cac quy dinhphap , ly v~ MT 0 chau Phi, chau A, chau My La Tinh V.V ... Cac t~p. quan.qu6c tev~ MT baogdrn : nghla ~ khonggayh~i v~MT cuaquoc gia nay d6i v<Jiqu6c, gia khac,nguyen t!csl1 dung MT mQt each cong bAng giua cae q~oc gia, nhimg van kt~n quan trQng,cua ca~ t6chuc quopt€haY,hQi ngh] qu6c t6 MT V.V ... Cac van.'ba.n c6tinh ch!t khuy6n nghi ciia cac t6chuc .qu6c te nhu cicquytt djnh T6chac:H<Jp tacva Phat tri~n . kinh te (O~CD), cac co quan chu ch6tcua cQng d6ng chau Au.

v~

MT

cua

. ,Cac van. pan d110i1u~t ~~ MT bao g6m ': phap l~nh do Uy ban Th\idng ~Q,u6c hQi (UBTVQH) soan thao thong qua, Chu tjch n11&ky l~nh ban hanh ; ngh] dinh va quye't dinh do Chfnh phu ban hanh d~ hudng. dAn Vii c\l,th~ ho~ lu~t ; quye't dinhva quy dinh docacBe va UBND cacc!p ban banii'; chi thi va thong tu.hudngdiin do... CucMT,Bo .. '. KII~N&MT. banhanh trudc nam 2002 va CQ,c BVMT, BQ TN&MT'ban hanh til nam 2003 trd l~iday.
,' '

2.1.6. 'Cae .:

vln
"

ban duCt. -. luit


-

va MT

-,

"

'

.',

34

2.2. CHIEN LlIQCvA CHINH SACHMO. TRlIONG


Chinh sachquan Ii Ia t6ng th~ eac quan di~m, chuan ml,te, bien phap va thu thuat rna }fha nude stl dung nham dat duc;IC nhtmg' muc tieu chien luc)c cua dtltnuoc. NQi dung clla chinh sachdu<;1c trlIlh',hay theo so d6 tren hinh 2.1.
Chlnh sach

t
Quan d~m B~n ph8p
~,

Thu th~t

..

Ml,lct~u

CI,I

th~

Hinh 2. f. Chlnhsich quin Ij ,

M6i chinh sach ra doi,' phat huy tac dung deu thea nhungquylu~t nhat dinh va trong gidi han nh{(t dinhthmh 2.2). Thong thudng, d giai , doan dAu, chmhsach chua phat huy dA.ydutac dungdoconmoi la, bi chi phoi va san se l{1ifch cua nhieu doi tu{1ng va con do nh11ng nguin thuc thi chfnh 'sach chua du kinh nghiern va hi~u bie't.' Sau d6,chfnh sach thea quan tinh ciia mmh dAn phat huyduoc hi~uqua mongmuon cua nha hoach djnh7~~u giai doan nay, khi chinh sach trl1 nen quen thuoc vdi nhfmg ng\1di thuc thi thihi~u l\1c suy giam. doi hOiphai c6 nhirng hinh thuc mdi thay d6i (thay the), ne'u khong se trd, nen 16ithai.
, -. . ' .. " !

=1
Gisi

Gis; oo.n

6n djnh

Giai' . ~n

cu6i ,

Hinh 2.2. tic glal~

trong wOng de)! hfn".h c

Nhu v~y, chinh"~acli'MT

la' t6ng th~'di'cqUaridi~m,cacbi~:riphal>,

cac thii. thu~t nh{lIn~h\fc hi~n cac muc tieu BVMT va PTBV ciia qu6c gia, cua nganh kinh te' hoac mQt cong' ty. C\l th~ hoa chfnh sach MT, tren co sb cacngll6~ 19cnh~t dinh d~ d(lt cac muc tieu do ehfnh.saeh MT d~t ra la nhiem V\1 ciia chi6n luQCMT. Chfnhsaeh MT Vi~,t Nam duQC trlnhbay trong Ke' hoach quoc gia v~ MT va phattri~n lau b~n, dUQCChlnhphu nudc CQng hoaXa hQi Chu nghia Vi~t Nam thong qua ngay l2/6/1991, c6.,s;ac muc tieu dinh huang co ban la: thOA man nhilng nhu'c'u co ba~ tinh th'n"v~t ch~t,ya van hoa cho cac the' h~ hi~n, tai va .tl1dng lai thong qua vi~ quan Ijkhcln kheo tai nguyen thien nhien ; X8Yd\fng va th\fC hi~n cac chfnh sach, lie' hoach hanh dQng vaed,che't6 chtre nham dung lau b~ntai nguyen thien nhien trong qua trinh phat tri~ri cua dA't nuoc ; pha.t.tri~nphai di doi vdi BVMT va tai nguyen t~ien nhien. M\lC tieu eu th~ ciia ehfnh saeh MT Vi~t Nam nam 1991 la : duy trl cac qua trlnh sinh thai thie't ye'u, eac h~ thO'ng dam bao cUQcsO'ng va dang chi phoi- phuc lQi ella' Vi~t 'Nam; , duy trl s\1 gis.u c6 vada d(lng gencua cac 108.ithu~n duiJng vahoang d(li , phuc ~ olQifch hi~ t(li va tUdIlg -lai : dam bao'sd dung 18u ~n tai nguyen-qua quan lY'mftc £19. va phucng' thue sd d\Ulg ; duy hichA't.h1Qng t6ng th~ v~ MT cAn thie't. oho s\1t6~ t~i cua con ng11di; d(lt ducjc rhueva s\fphan bO'dan sO'cAn bing vdi kha·nangsan xuA'i ciia thien nhien,

su

Cac cWnhsach;MT Vi~t Nam nam 1991 dai vm ca~ h~ sinh thai v8. phong ng(la clrthi@m,'suy thoai MTbao g6m : . '. - Quan ly' to't va bao v~ di~n tich rUng con lai, phuc h6i va rnd rQng. di~n tich cac khu ritng phong hQ, rUng ddu ngu6n, rUng d,c d\lIlgva giao d~t, giao ritngcJ:t,o cac don vi ngo8.i quO'cdoanh. M\le tieuchu.ng ciia . chinh' sach nay la de'n nam 2010 c6-th~ dU8 di~n tich che phu'rUng l~n' de'n 40-50%. .
,

"

'

"

- Quyho~ch tang hcp vi~c sd dung dA't nham duy trllau dai tai nguyen d~t cua quO'c gia. Cac nQi dung cua quy hoach 18.:xacdjnh'kha nang sd dung cua dA't ; gia trj MT, suc chiu d\fng va mucdQ d@huj hoai ella dA't; chfnh sach phan phO'i sll d\lllg dA't,'nhilng ky nang truy~n th6ng, cac IQi fehv8 n~y~n vQng phat tri~n e~ dan chUng dja phudng; chfnh sach di din hQp:lt .. 36

, - Khai thac va quan 19 lau b~n' h~ sinh -thai dl1t ngap nU<1C nh~m giai toa sucep khaithac bira bih,b~ng each :Quy hoach tang th~ cac khu vl!.cdat ngap nude ; xay dung va thuc hien nghiem ng~t cac quy che' co lien quan de'n khai thac dl1t ng~p nude ; gAn'lqi fch cua nguoi dan voi loifch bao tan h~ sinh thai,dl1t ng~p nuoc ; giao.d\1c nangcao nhan thtrc cua dan chung va nguoi quan 19 dia phuongvd 9 nghfa, lQ1feh,cach thtrc bao tan, kha 'nang khai thac lau b~n h~ sinh thai nay. ,...Khai thac va quan 19 lau b~n tai nguyen nude, can bangoung cAu, phong ngira 0 nhi~m vasuy thoai tainguyen nU<1c,hlitnche'h~u .quacua thientai lien quan tdi tai nguyen nude, phue vu lau dai chosan xul1t va doi s6ng cua nhan dan. Quan ly tc3ng hop hru vl!.c, DTM eac du. an sit dung tai nguyen nude v.v ... Xay d~g cactieu ehuAn d~ ki~nisoat 0 nhiem nude, ki~m soat nude thai eong nghiep: xay dung co sd xitl9 nud~ thai, ki~msoat s11dung hoachat trongnong nghiep v.v... ·

- DOl vdi h~ sinh thai bi~n va cita song: ap dung cac bi~n phap
phong ngira d6i vdi cac hoat d~ng tren bi~n, ki~m soat 0 nhi~Ill bi~n V&. n·gu6n 0 nhi~m bi~n tit dl1t li~n,khongkhai thac qua mtrc hoackhai thac . bAng cac phuong ti~n .co tinhchat huy di~t, hai san vung bi~n nong, phat tri~n nang ll!.c danh bAt hai san xa bo, khoi phuc va bao v~ rUngng~p m~~,' bao v~ da dang sinh hoc bi~n, ban hanh ke' hOlitch'qu6e gia v~ ung pho sl!.c6 tran dAu v.v ... - Cong tac bao v~ da dang ~nh hoc dU<;fC trinhbay trong"Chuong trinh qu6c gia v~ da dang sinh hoc" dUQc'Chinh phu phe duyet theo ..":gIli dinh 845/ND-TTg ngay22tl'211995 gameac muc tieu trttoc mAt Ia : bao v~ .cac h~ sinh thai d~c hfru cuadA't nude; bao v~ cac thanh phan tao nen s\1 da .dang sinh hQC hi~n nay dang bi khai thac qua mtrc ;'xuc tie'n va xac dinh gia trj sit dung ciia tat ca cac thanh pIlAn tao nen 8\1 da dang sinh hoc . ...-{{i~msoat. 0 nhi~m trong qUa trinhCNH - HDH dA'tnU<1~b~n~cac; bi~h phap : phong ngua, ngan chan vagiam thi~u 0 nhi~m; khuye'n . khfch viec chuy~n giao va.sit dung cac cong ngh~ sach, .tai che'va Xl1ly chat thai ; quy hoach hop 19 manghrdi giao thortgva nang cA'p~o sd ha tAng giao thong do thi ; ban hanh va thi hanh nghiern ng~t quy che"lttu, bu, stt dung, v~n chuy~nchat thai dQchai va nguy hi~m; phe duy~t va 37

.'

th1,1C hien cac chuong trlnhquoe gia nham loai trit cac ch~t gay 0 nhi~m t~ng ozon, thuc hien chuong trinh qu6c gia v~bie'n d6i khi h~u v.v.: -,Phong ngua va han che' cac h~u qua cua thien tai nhu baa lut, han han, nut d!t, dQngd~t blng cac bi~n phap chu dao : ngan ~h~npha ~g; tr6ng vabao v~ri:lng,nh~t la rUng d~u ngu6n ; xay dungcac cong trinh phong hQ nhu de, ke, d~p ; nghien citu va ap dung cac giai philp thich nghi vdi di~u ki~ri thien tai nhuquy hoach rung, b6trf. lai cll c~u san x~~t, nh~t la cac nganh c6 lien quan nhi~u de'n tai nguyen thien nhien. Chinh sach MT cuacac doanh nghiep san xu~t kinh doanh duQCxAy dung nham cac muc tieu : tie't ki~m tai nguyen va nang lU<;ingrdngqua. t trinhsan xu~t, bao dam ch~t luqngMT tronghoat dQng san xu~t kinh doanh, hudng Wi nang cao cM't lU<;ingva n toan !\IT cUasiinpMm, djch V\l~ a Ke'hoachqudc gia v~ MT·va phat tri~n lau Mn Vi~t Nam1991-2000 la Chien hrcc MT dAu tien cua nude tao DAu the'ky XXI, ngay 2 thang' 12 nam 2003, Thutuang Chinh phu da ban hanh Quye'tdfnh so' 256/2003lQD- TTg phe -duy~tChie'n luc;fcBVMTqu6c gia .de'n nam 2010 va dinh huang de'nnam2020,ciirig nhu danh muc 36Chl1dng trinh BVMT uu tien th~c hi~n trong giai doan tit nay de'n nam 2010 va.dinh huang de'n nam 2020. Ban Chien lU<;ic nay~xac dinh nQidung 5 nh~m V\l co ban v~ BVMT va 8giai phap th1,1c hien, Nam nhiem V\1 co banv~ BVMT Vi~t Nam giai doan tit 2003 de'n 2010 la : phong ngi1a va ki~m soat O.nhi~m, khac phuc tin:h trang 0 nhi~m va suy thoai ,.MT nghiem trong ..bao v~ vakhai thacb~n vilng cac nguQn tai nguyen thjen nhien, biio v~ v~' eM thi~n MT cac khu ~c trong' di~m, bao t6n thien nhien va da dang sinhhQC~Tam giai phap chinh d~ th\1c thi Chitn luc;fC BVMT nuCJcta bacgem : tuyen truy~n, giao duc nang cao y thucva trach nhiem BVMT; tang cUdng quan Iy nha nude, th~ che' va phap lut.t v~ BVMT ; d~y manh vi~c ap dung cong C1}. kinh te' trong QLMT.; giai qu.ytt hai hoa m6i quan .h~giua phat tri~n ,kinh te' v~i th1,1chi~n ti~n bO. va '. cong b~ngxa hQi v'a BVMT ;' tang cUdng va da dang hoa ngu6n v6n, tao slichuy~n bie'ntrong dAutu BVMT ; tang cUdngnang lucnghien ~uu va phat tri~n c~ng ngh~ v~ l3VMT ; dAymanh X8. hQihoa hoat dQngJ3VMT; t·a.ngcUdng h<;Jptilcqudc t~v~ BVMT, Tren co so Ban Chie'n \uQCnay, 'cac nganh vacac dia phucng tie'n hanh xay, dl1ng va (lieu chinh Chien hic;JC phil hop vdi d~c thil cua nganh va dia phuong minh.
38

2.3. KE HO~CH HoA CONG TAc MOl TRUONG

2.3.1. Yeu cau va holicong tac MT

cac d(ictnmgcd

ban cuake' hOtalch

Ke hoach hoa cong tac MT la mQt nQi dung quan trQng cua cong' tac ke hoach hoa s~ phat tri~n kinh te - xii hQicua quoc gia.inganhkinh te va dla phuong, nham dam bao sl,t PTBV, tai .tao tiem nang, tai tao ngudn luc 'cho cac giai doan phat tri~n cao hen. Cong tilc ke hoach hoa MT c~n quan tam den viec huy dQng nQi luc toan dan, toan. quan, xay dung cac phong trao BVMT tUCd sd. NQidung keho~ch hoa cong.tac.MT cua Nha nude bao quat 5 vll'n de chuyeu sau : - Hinh thanh quy hoachvchien hroc va cacchtrong trinh, du an ou th~ ve MT va BVMT nharn phuc h6i, cai tao MT bi 0 nhiem .vasuy thoai. "'" Thuchien viec giao due MT, ph6 c~pkien truyen hoat dQng BVMT.. - Xay dung co che chinh sachluat thtrc ve MT va tuyen .

phap ve MT va BVMT.

- Xay dung manghrdi dieu tra,quan sat, dt;tbao, bao dQng,iki~m tra va ki~m soat ve MT nham danh gia dung hien trang MT cua dll't nUdc; phong ngira onhi~m MT. - Hop tac qlioc te'trong linh Vl,tcMT.
K~ hoach hoa phat tri~n qu6cgia

K~ hoaehhoa bao v~ mOitrucmg

~ Gillo. due, tuyen truy~n, phc5~p ki~n thCrcv~ bao v~ mOitrucmg xay dl!ng philp Ju~t,co cM cnlnh sach Hinh thanh cao chuang trinh, dl/ an cl,Ith~ xay dl!ng h~th6ngquan trac,.di~u tra, dl!Mo, ki~m soat mOitrucmg . Hcp tac qu6c t~ va khu Vl!Cv~ bao ~ MT

cac nganh kinh t~


va d!a phuong

t
Hinh 2.3. Set do

t6 ch((Ccong tac ke ho~ch hoa MT lJ VI.t

Nam

39

Nam nQi dung t~eng:in b6 v(ti nhau ,va lienquanchat che .vdi cac nQi dung ke'ho~ch hoa kinh te' - xii hQi cuad[t nude (hinh 2.3). ,

2.3.2. Nhftng nQi,dung chu yeu cua keho,ch hoacOng lac MTYi,t Nam .
Cong tac tuyentr~y~n, ph6 c~p kie'n thtrc v~ MT trencac phuong ti~n thong tin d~i ehting cAnphiii di truOc mQt budc nham trang bi cho moi Rg\tdi dan nhuhg.hi~u bie't tOl thi~u v~MT, d~ tit d6 hQc6th@s6ng hoa nhap vdi thien nhien, bao v~, duy tri va lam sach thien nhisn. Ben canh d6, cAn xaydt;tllg chuong trinh giang day hop ly v~ MT cho cac c~p hoc ph5 thong va d~i hQC,hinh thanh nganh dao tao can bQ.nghien citu va QLMT. d cac trttdng d~i hQCtrong ea nude. ., Xaydt;tng h~ th6ng eo che', chfnh sach, luat phapd~ ·h~~nnay d 'nudc ta, mQt s6di~m ce ban trongnoi BVMT la nQi' dung he't suc'cAn thie't trong cong, tac ke'hol(lch hoa MT. Trong tinh hinh dung nay la: h~ th6rig th6'ng xa , heSa: acvan ban phap quy duoi lu~t va d6ng bQhoa cacbQ.lu~t lien quan c toi cong tae BVMT;.dua cac chi tieu MT va PTBV vao ke'ho~chva va xet duy~t cac dt;t an, chuong trinh, ke' hoachphat tri~nkinhte'-. ke cua NhA nude ; nang cao vai trociIa cong tac BVMT trongxayd\filg' hQi cua' cac c~p, cac nganh ; tang cUdng vai tro QLMT trong quan-Iy nha nude ; nghien cuu stl dung cac congocu kinh te' trong quan ly tainguyen va MT, thong qua cac co che' gia, phi, thue, Hinh thanhcac quy hoach chien lU<;1C cac chuong trinh, dt;tan cu va va hllng nam, nhu : .Chudrig trinh th~ v~ BVMT dai han, trunghan

16
cac .

chuc va xay dung' h~ th6ng QLMT,xay dung h~ tltongcac khu bao v~ va . vUdn qu6c gia, h~ thong cac tram quan trA.cMT quocgia ; dgxu~t chuong trinh xtl lY.0 nhi~m d cac khu V\Lctrong di~m ; xay ~t;tng cac chuong trinh bao v~ ngudn nude ; tie'n hanh cac du an quy hoaeh MT nhfmg rung kinh

.it trQng di~m ; 16 c~uc h~ thong quy MT ...

Digu tra, quan trAc, dt;t bao, danh ~a hien trang va di~n bi~n MT d cac vimg va cac Iinh vucquan thudng xuyen cong

tac l~p bao cao hi~~ trang

trong cua d~t nude. Cu th~ 18.: tie'n hanh MT quoc gia va eac tinh ;

hoan thanh vi~ nghien cuu thie't l~p h~ thong quan trAcMT qu6c gia;

xay dung cac phong thf nghiem MT qu6c gia; xay d\1ngh~ th6ng da li~u qu6c gia v~ MT ; xay dung cae co sCiv~t chat cho Vi~c (tng pho qu6c gia vdi cac s\1 cO'va tai bien MT ; thie't l~p h~ th6ngTCMT qu6c gia phuhop va bao trum len toan bQ cac nQi dung; xay dung bQ chi thi MTqu6c gia lam chi tieu dinh luong cho Vi~c danh gia hien trang MT va ke' hoaeh hoa cong tac MT. HQp tac qu6c te' trong linh V\1C MT, baogdm v~~cnghien ciru nghien cuu qu6c te' co lien quanchat
nghiencuu quan trong

va phe

chuan cac cong tidc qu6c te' v~ MT ; tham gia vao cac chuong trinh che vdi s\1 phat tri~n eua deft mrdc: gi~ng trong cac chuang trinh hop tac qu6c te'va hop tac vdi cac nudelang

v~MT

; tranh thu s\1 vien trQ v~ kinh te'va kinh linh V\1C

nghiern cua nude ngoai trong dao tao va nang cao nang l\1c nghien cuu, QLMT deft nude v.v ... MQt sO' vi du v~ hop tac qu6c te'trong BVMT nhu : chuang trinh quan ly luu V\1csong Me Kong, chuang trinh nghien cuu bie'n d6i kh'i hau toan d.u va suy thoai tfing ozon, eac chuong trinh hop tac quoc te' v~ dao tao va nghien cuu MT.
Sang 2. f. Cae chitieuklnh

tf'

TT 1 ·2

Chitieu Tang truang kinh t~ Thu nh~p binh quan


:

N9idung
Mac lang thl!c t~GOP Thu nh~p binh quan dau nguai (trritT theo phuang phap sac mua tl(ang duang) Can can thuang m~iB Tham h~t tai khoan vang lai 0 Ojch vl,I tr8 nq (OSR~g6c va fai so va gia tri xuA'tkh u Chf 56 tang gia CPI

S6 do nim 1995
9,5% 1500 USO

3 4 ·5 6 7 8 9 10

Thuang mal qu6c t~ . Nq nuoc ngoai


.:

B=3ijUSO 0= 10% GOP OSR=4% CPI=4,5% 93% "

tam phat

Vi~clam Phan ph6i thu nh~p Thu ngao sach Dautu H6 trq qu6c t~

TY ~

lao dQng c6 vi~c lam

Chi 56 GINI phsn anh sl!, bA't GINI =0,37% ;20% dan s6 chi~m 6,7% GOP binh quan trongphan ph6i Mac huy dQngthu~ so vOl GOP 20% 27% OOA= 4% GOP

TY I~ dau tu 50 vOlGOP
Quy mOOOA thl!c huy dQng

. MQt s6 chi tieu kinh te',xa hQi, MT dang. dU«;Jc 1;tan "Tang..·Cltdag D nang h,tc quocgia nham hoa .nhap MT vao cac quye't dinh dAu tund~ nghi dua vao cong tilc ke' hoach hoa thudng xuyen du<1C trmhbaytrong trong cac b~ng 2.1,2.2 va 2.3.
·
,

B8_nf 2.1. Cic chi tIIu xl hql TT


,1 2 3 4 5 6 7 SUe khoi, Chitliu Tangdao 56 Nqldung Tang til nhien

86 cto nlm 1993


2.3% 3,8% 44% 2100'C81'
!

NID:~·
Dinh dUOIlg

TY I~ tlr \long tre em TY ~ dung nllOc ~ch


MCIc ti&u·dung calolnglKJilngay
san IllQng luang.th1!Cquy ra th6c

An loan hIong thl/C


G~odvc Ph~t tri6n. cua phV'nll Chi ti&u cho cac nhu cAu' xA hOi SI! tham gia ella cQng d6ng trong sinh h~t chfnh tri li&n k4t va. th6ng nh't' v6 · rntt xahQj
0

359 kglngufJilnam
5;4nAm . 82,3% Gi80d~ 10%. Yt44%
,"

'

56 nal!l di hQCtrung blnh

TY 1$n(tb~t cha TY I~ chi tieu eIlo gi~o dve va y t4


trong ngan ~ch ,

9
10

INng 2.3. cae~rtltuv' MT


TT
1 2 3 4 5 6 Chitl.u. N~dung

.
S6 do nil'll 1995
.

TY 1$ ~i

~o v6n rung

Ditn Hch rangdttc;JC~i ~o

2%

e't ~p.ml{te ven biln Th6nhllOng £)a d~ng sinh hQCbiAn Nang IIIQIlg

TY ~ m't die vilng d't . TY It a4t bi x6i man

n~

mr(Jc 22,7% 100kglngll()ilnAm


.

T9 ~ s8lllllQY1g1tr('rIIQIlg ~ I
Ti&u dung nang IlIQIlg blnh quan (quyra <!Aumo) .

Ol!trO mo
·Chi tieu ngan ~eh

56 nimcon khai tMe

. .7
8 9 10

Than 720nAm ~44nam 6,2%

o nhiAm khOng khf o nhiAmnllOc k' ca nIIOc bi&l

TY I~ ngans8ch

danh cho MT

Tiltu th~tIO, khac phVC h",hlIn

... "," .... .... 2.4. TIEU CHUAN MOl TRUONG


.
)

2.4.1 .. Cae d,e trttng ee bin eua TCMT va phin loti


TCMT Ia cac gia tri dUQcghi nh~n cua Nhanudctrong cac quy dinh chinh thuc, xac dinh n6ng dQ t6i da cho phep cua cac chAt trong thuc an, nude u6ng,khongkhi, ho*c la gi~i han chiu dljngcua con ngudi va sinh y~t vdi cac yeut6MT khac (ti€ng6n,phat x~ v.v ...), C6 th~phan ra 410~i. TGMT : tieu .chudn chat hrong' cac thanh phAn 'MT; tieu chuan phat thai cuacac ngu6n 0 nhi~m; tieu chuip. kh6ng che ky thuat d6i vdi cac thietb] va may moe v~ MT; tieu chuan canh b~o ,0 nhiem va BUY thoai MT. Tieu chuan chAt hrong MT quy dinh n6ng dQ cae thanh ph~n MT xung quanh d di~u ki~n binh thu'dng (Jorgensen S.E. 198~). Di~u ki~n . binh.thirong co dUQcdosu chon IQcva thich nghi ciia the gidisinh v~t va COl). ng~di d6i vdi MT xungquanh, da hinh tha,nh.trong qua trinh tien hoa lau dai cua s\1 s6ng 'tren Trai DAt. 'I'ieu ch~a:nchAt 1,u'QngMTdu9C ap dv.ngd~ danh gia chat IUQng cac thanh ph~n MT xung quanh la trong lanh hoac bi 0 nhi~mden rmrc dQ nao do. D~ danh gia muc dQ 0 nhiem MT cua khu vue nao do, ngudi ta .thudng so sanh n6ng dQ thuc t6 cua thong s6do dUQc vdi n6ng dQthong sO' go theo TCMT nrong' ung[14J:
2 . +-+-+-+-4 -I .

C. .. C CtiCt2

c;

C,

C .' . C5 ··.···.1'· :::; Ct4 Ct5

Trong do: Ci, C2, Ca, C4, CII la gia tri thong se) dodac : Cu. C2t, Cat' C4uC5t la gia tri thong s6tudng ungtrong tieu ehuAn.. :!', . Trong QLMT, tieu chuan eh~t luQng MT. thudng.duQe S\1 dung trong danh gia tac ,dQngMT dlj an phat tri~n kinh te' .xii hQi ho~e danh gia rmrc dQ 0 nhi~m eua MT khu V1:/.c. e lanham lin neu S\1 dung tieu s chuan nay d~ ki~m soat mtrc dQ tac dQng MT cua cac ngudn 0 nhi~m cua cac co sd san xuat, vi tit kho xac dinh chmh xae tac nhan gay 0 nhi~m va suy thoai ehAt IUQng MT khu V\1c. Loai tieu chuan nay thea Lu~t BVMT Vi~t Nam nam2005 qUQeehia ra lam 5 nhom : TCMT'd~t,TCMT nude ml)t va ntrdc dum dAt, tieu chuAn mrdc bi~n, tieu chuAn khong khi va tieuchuAn am thanh, anh sang,buc xa. V~nguyen t~ekhigia tri ella mQt thong nao do do d~cduQc Ion hon gia tri tUdngung trong tieu chuAn,thi ta co quy~n noi MT xung quanhbif nhi~mbOi th6ng s6 do.

so

43

Tieu chudn phat thai cua cac ngu6n onhi@~xac l~p n6ngd~t6i l1a cua cac ch:~t 0 nhiAm tit ngu6n chophep thai ra MT xung quanh. Tuy Q~C di~m'cua MT xung quanh tie'p nh~n ch~t 0 nhi@m, ngltdi ta chia eac thong sCitieu chuAn thanh cac mUe A, B, C khac nhau. Trong thuc tt QLMT, day latieu chuAn d~ ki~m soat 0 nhi~m cua cac ngudn thai cua .' co sd san xu~t, tuong' ling vdi khii nang d6ng hoa ch~t 0 nhi@mcua MT tie'p nhan, Do v~y, gia trj cac thong sCitrong cac tieu chuAn nay duQC. di~u chinh linh hoat tuy thuQc vaokhu V\1c,nha may, xl nghi~p, loaihlnh san xu~t~.. Khi gifl trj thong sCidodac dl1~ctit ngu6n thai cUa nha may, xi .nghi~p cao hen gia trj tUdng ung ciia thong sfi d6 thea tieu chuAn' thl c6 th~ kit lu~n nha may, xf nghi~p dang gay ra 0 nhi@m MT chokhu Vl/-c. . Tieu chuAn h~ trQ ky thuat bao g&mcac tieu chuAn quy dinh quy . trinh ph an tfch mQt thong sCinao d6 c6 trong hai loai tieu chuAn tr~n va cac thong sCi ky thu~t 'dfii vdi may m6c, thle't bi sitd\mg trong hoat dQng san xu~t vaBVMT. Vi dv : tieu chuAn phan tfch cac kim loai n~ng, cac hQPch~t N, P trong nude va dn V.v...

o nhl6mcao

M(tc Gia tang n6ng dOchgt OnhiAm trong ngu6n thai

bao d~ng

Tac dOng can phai nQBn ngaa trong mQitnrOng h<;IP.


N6ng dOch't 0 nhiAm gay ra tao dOng. Gi~ tri hllOng dAn sau khi xern xllt khla ~nh k9 thu~t. kinh t~, chlnh tri, n6ng dOt6i dacho pMp, gi8 tri cOng b6 chlnh th(rc. . Gill tri ht10ng dan sau khi xem )(et tOi cac khla. ~nh k9thu~t, kinh t~, chlnh tri, n6ng dO t6i da cho phep, gill tri mong mu6n. Cae gia tri dl,fa tren cac thOng tin·khoa hQCc6 dU'qc, bao g6m cac y~u t6 an toan.

Tliu chdn. Mite


t61da cho phip M(tc flatcmg din

H~gdln Kh6ng 6 nhilm

HJnh 2.4. Quan 11+ gliJ'atIiu Chu'n va qua tnnh k","soat

() nhl6m

Tieu chuAn canh bao 0 nhi@m .da bAt dAuduQC sit dung dcac: nude phuong Tay nham dua ra cac dt;t bao sdm ve tinh trang MT xung quanh c6 khanang 0 nhi@m trong tirong laigAn. Trong m~t sCi trudng hcp, .ngltdi ta con dua ra tieu chuAn d mire hudng din vdi cac thong sCic6 gia tri cao hon trong tieu chuAn tuong Ung. Sd d6 bi~udi@n mfii quan h~ cua tieu chuAn va qua trinh ki~m BOat0 nhi@m'duQCminh hoa trong hmh 2.4. 44

·2.4.2. Quytrinh xay dqng reMT


TCMT va tieu chuan suc khoe la hQphan quan trong trong h~ thong luat phap v~ BVMT, dttqc xaydung tren co sd nghien ctru tac dQng ciia cac chat dQc hai va ye'u to' an toan d6i vC1i inh v~t, con ngudi trong MT s xung quarih va MT lao dQng. Phfin Ion cac TCMT va tieu chuan sue khoe ducc eac nhom chuyen gia qu6c 1;6 va qu6c gia bien soan, T5 chuc Y te' the' giC1i(WHO) dii xaydung tieu chu~n chat 0 nhiem khong khf nam 1987, tieu chu~n nude u6ng nam 1985.0 gia chfnh trong viec xay dung TCMT. d&n, cacgia tri MT My, C\lC BVMT (EPA) H~tac

TCMT duqc xay dung tren co sd nghien cuu t5ng hop cac rmrc .htrdng

co anh

hUdng Wi suc khoe con ngttdi va cac can nhac

ky thuat, kinh te', xii hQiho~c ~hfnh tq khac.Vf du v~ sl,i can nhac ky thuat la tieu chuan khong chua thu6c tru sau trong mrde u6ng ciia chau Au, xuat phat tit ly do dQ nhay tha'p cua thie't bi do d6i vci thu6c trir sau vao thdi di~m ban hanh tieu chuan. Vi du ve s\i can nhac kinh te' va chinh tri khi xay dung tieu chuan la n6ng dQ N03- .trongntrdc u6ng. WHO dua ra hudng d&n trong nude u6ng la 45mg N03/I. Mac du bie't rrtng n6ng dQ NOa- cang thap thi cang an toan, nhung quy dinh tieu chuan cua CQng dang chaU:Au laiIa 50mgll.xuilt phat tit can nhac thuc te' nhieu nude thanh vien c..ia CQng'dang dang bj 0 nhiern N03-. Ben canh do, ho mu6n dua muc nang dQ ion nay xu6ng 2·5mgll. Vi vay, ho dB.nhat tri rrtng 50mg N03-1l nude u6ng Ia gidi han t6i da cho phep, con 25~g NOa-llla mire hudng dAn hay rmrc ly tUdng d~ ngan ngi1a tac hai Wi .suc khoe va MT. Do co nhieu ye'u to' co th~ can nhac khi xay dung tieu chuan, nguoi ta dii dua ra mQt so mtrc gia tri ki~m soat 0 nhiem khac nhau : rmrc bao dQng (alarm level), tieu chuan gidi han cho' phep (standard level), muc hudng dAn (guide level), huang dAn (guideline). Trong thuc te' danh gia MT va ki~m soat 0 nhiem, ben canh gia tri n6ng dQ cha't 0 nhiern, ngudi ta con dira vao mQt sO'gia tr] phu trq khac -, Vi du :trong tieu chuan phat thth ciia cac ngudn 0 nhi~m, ngtroi ta dua vao ye'u t6tai hrong 0 nhiem ciia ngudn d6i vdi cac khu vue tie'p nhan khf va tieu cha't thai khac nhau. Trong tieu chuan cha't hrongkhong MAC

chuan sue khoe bi tae dQng ciia truong v~tly, ben canh gia tr] t6i da cho 45

phep clla n6ng dQ <:ha't 0 nhiem, ngttin tacon tie'p xuc vdi MT chua ch~t 0 nhi~m.

dl1a VaG gia tr] thdi gian

2.4.3 Cae tiiuehuin


e.

ve sue khoe
MT, sao chokhong d~ xay ra st;l c6ho~cchi .

ChienJUt.!c.xay dJ!llg wu chudn sac kiwi : Muc dfchciia cac Heu chllAn suc khoe la ki~m soat anh hl1dng ella cac tac nhan va thanhphan cho phep xay ra .nhimg st;l co' it tac hai tdi 'con ngudi. Vi~cdl1a them hoa cha't mdi VaGthirc an hoac thu6c chua b~nh dang' di~n ra thl1dng 'xuyen tren the' gidi, tao ra cae ti~m An st;l co' d6i vdi suc khoe con ng11di.'Nhin chung, dQc tfnh clla' cac hop cha't hoa hQCc6 th~ dtt<;IC chia thanh2 vdi Ioai 'thu nhff't, c6 th~xay dung' rnuc cho phep d6i vdi nhom : dQrig
. (1) dQc'tfnh cao ho~c gay b~nh kinh nien, (2)dQc tfnh gay ung thu. Do1

cae ho~t

cua con ngttin lien quan nhu an, u6ng, hit thdkh6ng

khf. DOl vdi cac.h<;ll> nhem (1).


~

cha't hoa hoc gay ung thu, thi rmrc cho phep ho~c tieu chuAn cho phep

(Teep) t6i thi~u phai bAng tieu chuAn d6i vm khong khftrong
.

. Quy trinh xdy d,p,g tiiu chudn site khoi :


,
'~

Quytrinh

xfrc l~p chung'dol vdi ch~t gay ungthu va,ch~t khong'gay

ung thu bao g6m hai bl1dc.·Buoc 1 : Danh gia ngudn, rmrc dQ va t~c nhAn , . anh hl1dng Wi sue khoe cuacac rung 0 nhi~m trAm trong nhat ; sau d6 tie'n hanh nghien cuundng dQ Clla cac ch~t khongkhf

a nhiem

trong nude, d~t,'

va thuc an cua con nguoi. Bl1dc 2 : Nghien cuu dQnghQC, va co

che' trao d6i chilt hoa hoc trong cc th~ ngUin va sinh v~t, nham xac m.nh nhimg hoa ch~t dQc.h~i chfnh va cac co .quan trong co th~ dam nhi~m chuc 'nang trao d6i chat-quan rmrc ADI (ADl - procedure) thuong dtt<;lcsuy ra
,"

trong,

Quy trinh ap dung dOI,vdi cae cha't khong gay ung thu ;,S:d dung

tit
'

d~ xac dinh n6ng de?tieu chuAIl. Muc ADl cac phan tfch dQc hQCthea NOAEL va, ~ac y6u 16 '

an toan. Thong t~l1dn'g, ngudi ta tinh muc ADI blng each :

..

ADl= NOAEL~ X fY
Trong

do : ADI

- Mac tbam nh~J;>c6 th~ ch~p nh~nhAng (mg/ca th~/ngay)

ngay .

46

NOAEL - Muc tac dQng ba:t loi An (mg/kg/ngay) X - KhQi luong trungbinh eua co th~ (kg/nguoi), vdi nguoi ldn la 70kg con treem 18.lOkg. Y - ye-u t6 an to an (duoc dAn ra d bang' 2.4.) "Hinh 2.51a qua.trinh tfnh toan mucADlchomQt.chilt hoah9Cc\lth~. Sang 2~4.Yeu t6 anto8n theo cae s61i~u thl nghi~m
Nguon g6e I~i yeu t6 Yeu t6 an toan " 10 10 1-10 1-10 1-5

cac bi~n d~ng giUa oacloai

cac bi~n d~ng trong loai


Ban eh~t lac d¢ng M(re dQnghioo ecru Cac tao dQnglilln quan khae Phan (rng b~t IQi %

Y~u t6 an toan

Li6u luc;mg

rng/kg

Hinh 2.5. Setdo qua trinll tlnh m((c ADI ello mqt chIt A : S6 Ii~u NOAEL thl,fCnghi~m ; A' : S61i~u NOAELdl! bao theo 19thuy~t

Tit s6 li~u thuc nghiem, xay dung dudng conglienqua

di~m A la

. di~m bi~u di~n rmrc tac dQng bB:-tl<;1i cao nhilt theodon vi mg/kg/ngay, An Cac di~rp B, D, E la ngudng suc epcua tacdQng bilt lQitdi dan cu. Di~m C Ia n6ngd(_) muc ADI xac dinh b~ng each sli dung ye'u t6 an toan d6i vdi li~u luong tai di~m A. Phuong phap xac dinh rmrc ADI tren day khongfip dung dUQcdOl

vm kim

loai n~ng vi kha nangtich

tu sinh hoc cua chung,

41

Cac cha'tgay subtances)

ung thu bao g6m : cac cha't dQc di truy~n (genotoxit "

CO .kha nang .gay ra cac bie'n d6i gen t6n t~i trong MT t1;i

nhien, MT nhan tao va mQt sCichat khac khfmg tham gia vao qua trinh dQt bie'n gen (Sc;li miang, bui kim loai v.v ...)./ a

2.4.4. CactCMT Vitt Nam


Xay dung TCMT la cOIig Vi~cvocung phtrc tapva tCinkem, vi v~y cho de'n nay Vi~t Nam mmc6m(lt sCiluc;lnghanche' cac TCMT (bang" 2.5). Vi~c s'i't dung TCMT.trong QLMT d Vi~t Nam hien nay dang Wn tai kha nhieu ba't c~p : thie'u nhi~u tieu chuan ~h6t luong' MTcho cac khu v1;icd~c thu, cac tieu chu~n thai con thie'u hoac khong d~y dii thong tin" v~ wi luong' chat thai va then gian thai. Hien nay, Vi~t Nam chua co phong thi nghiem chu~n qu& gia d~ ki~m dinh chat h1c;Jng~ac phan tfch ve MT va do dac thong sCiMT ; chua co che'tai bAt buec cac doanh nghiep, co quan QLMT tie'n hanh do dac va phan tfch d~y dii cac thong s6MT lien quan de'n nguon thai ciia nha may, xi nghiep, khu cong nghiep v.v ... Bing 2.5. O.nh myc c4c TeMT VJtt Nam chu yeu
..

TT 1 2 3 4 5 6 7

Tin ti6u chu'n CMt IlIl;1rlgkhOng khf xung quanh

Ky-hltu tl6u chuin TCVN 5937 _2005

Thbl glan hltu I~

ChA't IlIl;1rlgkhOng khl _ N6ng dO t6i da eho phep ella mQt s6 chgt dOCh~i trong khOng TCVN 5938 _2005 khf xung quanh ChA't IlIl;1rlg khOng khf"- T~u ehuan khl thai cOng ngh~p d6i va bl,li va cac eh4t v~ co Chat IUQI1gkhOng khf _ Ti&u chuAnkhl thai cOng nghi~p d6i va cac eMt hO'Uco Nti<1ethai cOn"gnghi~p _Tieu ehu~~ thai Ti&u chi khl thai theo thai IIIQIlg.elIa cac eh4t vOco trong khu cOng nghi~p Tieu chi khl thai theo thai lU<;mgclla eac eh4t vOco trong vOng dQ tbj TCVN 5939 _ 2005 TCVN 5940 " 2005 TCVN 5945 _2005 TCVN 6991 _2001 TCVN 6992 _2001 . TCVN 6993 ~2001 TCVN 6994 _ 2001

eat d6u c6 h~u ta thlmg 7 ~Am 2005

ella 8 ." T~ chi khl thai theo thai 11II;1rlg eac eh4t vOco trong vOng nOng thOn va mi~n nui 9 TillU chi khl thai theo thai IIIQI1gella cac ch4t hO'Uco trong khu COngnghi~p

Dang ngh~n ceu thay th~ bang phllClllg thOtkMe : dOng· M 56 khu VIle. ~ s6 quy mO ngu6n .thai h~e mO.i trLlcmg ij~p nh~n

48

--

--

----------,-~---

TT 10

Tin tliu chugn


Ti~u chf khf thaitheo thailllqng cua cac ch~t hllu cotrong vung dOth!

Kj hltutliu chu,"
TCVN 6995 - 2001

ThbIgIan hltu t\lt

11
12 13 14 15 16

Ti~u chf khf thai thee thai 11IqngClla cac cha't TCVN6996 - 2001 hihlca trong vOng nOngthOn va m~n OIli Cha't luqng khOng khf xung quanh TCVN 5937 -1995 Chat luqng khOng khf ,- N6ng d¢ t6i dacho phep cua mQts6 ch~t d¢c h~i trong khOng . TCVN 5938 - 1995 khf xung quanh Ch~t Illqng khOng khi - Ti~uchuan khf thai COngngh~p deSi Oibl,Jiva cac ch~t \to co v Ch~t Illqng khOng khf - Jillu chuan khf thai cOng nghi~p d6i vOi eac ch~t hihl co NllOcthai cOng nghi~p - Ti~uchuan thai TCVN 5939 - 1995 ' TCVN 5940 -1995 TCVN 5945 -1995 TCVN 5~41 -1995 ,', • TCVN 5942 " 1995 ' TCVN 5943 - 1995 f)ang cOn h~1,I11!C

Hft h~ull!C. fa thang 7 nam 2005

17 , Ti~~ chuAn nllOCngam 18 19 Tillu 'chuAn mroc m~t Tieu chuan nllOc bi~n yen bC1

2.5. THANH TRA

VA KI~MTRA

MOl

TRlIONG

Thanh tra la khai 'niem dung' d~ chi hoat dQng ciia cite co quan thanh tra va cac td chuc thanh tra nhan dan nharn phong ngua, phat hien va :~{i1Jy cac hanh vi vi pharn phap Iuat ; phat hi~n nhung so hd trong co ehe quan ly, chfnh sach, phap lu~t d~ ki~n .ngh] \rro. co quannha nuoc co tha:m quyen cacbien phap,khiic phuc ; phat huy nhan t6 tfch ,c\;lc,gopphAn nang caohieu l\;lc,hi~uqua cua hoat dQng quan ly nha mrdc ; bao v~ lqi Ich nha 'mroc, quyen va lqi Ich hep phap Clla'coquan, t6 chtrc ca nhan (Dieu 3, Luat Thanh tra).Cd quan thanh tra.baogdm cac co quan thanh tra duqc thanh l~p theo ca'p hanhchfnh va theo nganh, Iinh vv.cquan lY.Khi tien hanh thanh tra cAnphai co mQtchirongtrinh, ke hoach thanh tra daduqcphe duy~t ; co yeti cAu cua thu trudng co quanquan ly nha nuoc ; ~hat hien c6 dau'hi~u vi pham phap luat. Trong khi thanh tra,cd quan thanh tra c6 quy~n ap dung bi~n phap cucJrig che d~ bao dam hoat dQngthanh tra ~a co quyen d~xua't venthu trudng eo - quan quan,lyhayngttdi ra quy~t dinh thanh traxuly ngltdivi pham

ho,ochuyhth6

sosang-ccquan

di~u tra d~ tniyt6

trudc phap lu~t dOl,

vdi ng\1di vipham, Thanh tra BVMT-IA thanh tra chuyen nga$ BVMT, du~ Chfnh phu quy dinh e~' th~ v6'w chlle va hoat dOng, co d6ng,ph~c va phu hi~u neng; c6 thi~t bi va phudng ti~~ cAn thi6td~ thljc hi~n nhiem yv-. ThlUl quy~n,nhi~m ~,cua thanh tra BVMT du«1CthljC hi~n thea quy'djnhcUa phap lu~t v, thanh tra. Trach nhiem thljc hi~n thanh tra BVMT duc;JC quy dinh t~ Di6u 126 trong Lu~t BVMT nam 2005 nhu sau :

- BO tn1dDg BQTN&MT, Chu tjch UBND eA'ptinh c6trach-nhltm


ki~m tra Va!a quy6t djnh'thanh trahOf~t dOng BVMT theo quy djnh"ciia Lu~t nay va cac quy dinh khllC ciia phap lu~t v~ thanh tra. , - Thanh tra BVMT thuOc BQ TN&MT ki~m,tra, thanh tra vito th1;tc ' hi~n BVMT cua co sd san xuA't" kinh doanh, dieh ~ thuOc thlm qUY6n phe duy~t DTM cua 'BQTN&MT, BQ, coquan ngang BQ, co quan trljc thuOcChinh: phu ;phai h«1i>vdi thanh tra ~huy~n nganh BW4T ciia BQ Qu6c phong' va BQC6n.g an d~ ki~m tra, thanh tra vitc BVMT eUa cae don

vi trljc

thuOc. tinh kiAm tra; th~nh tra vi~ th~~hitn bao

- Thanh t~aBVMTcA'p

v~ moi' tr~dng cua ,t6 chtrekinh 1:6, don c~c d1;tan thuOc tham quy6nphe trljc th~6c trunguong TN&MTtrong

vi slj

nghi~p tr~n dja ban ,dai vdi

duyQt I)TM ciia UBND ,tinh, thanh ph6' '

va cac dlj an thuQc' thAm' quy~n kiAm tra cua BQ

tr\1isnghc;fp e6 dA'u hiQu vi pham phap lu~tv~BVMT.

- UBND cA'phuytn ki~m tra, thanh tra vi~c th1;tchi~n BVMT ciia co quan hanh chfnh, don vi 8\l nghiep, trit cac ddJ;l vj sl,1 nghiep quy djnh b tren va cua cac co sbsan xuA't, kinh doanh, dich vu quy rno nha. -_- BND'cA'p U

xi ki~rn tra

vi~ BVMTciia ,hQgia dinh, ca nhan ..

- Trong trudng' hQP,cAn thi6t, thanh tra BVMT cac cA'p, UBND c'p huy~n c6 trach nhiem giup dd, ph6i h<;lpvdi UBND cA:'p~a ki~m tra, thanh tra v~ BVMT d6i vdi ta _ chuc, ca nhan c6 vi phlilDl~ nghiem trQng phap lutt: v~ BVMT. , Cd quan ql1an It nha nudccac cA:'p,co quan chuyen mon 'hilu quan co trach nhi~ giup dd, 'ph6i h<;lpvm thanh tra BVMT trong qua trinh thanh tra, ki~m tra vi~ thljC hi~nBVMT trong trudng hc;fPc6 yeu cAu.

50

SO'IAn ki~m tra, thanh tra v~ BVMT nhieu nh~t,la2

IAn trong namd6i

voi co sd san xu~t,kinh doanh, dich \1\1, trtr trudng hf1p co sdsanxutt, kinh doanh, dich \1\1 d6bi to' cao la da vi pham.hoac co d~u hi~u vipham phap lu~t v~ BVMT .. 'Hoat dqng ki~m tra eua co quan hanh chinh nha nUoc dOivdi vi~c th\1c hienphap lu~t BVMT co mQt sCi d~c di~m'cd bansau: - Hoatdong ki~m tra cua co quan hanh chinh nha nude d6i vlJi vi~c thuc hien phap 'Iu~t BVMT do cac co quan hanh chinhnha nuck tie'n hanh: Cac co quan nay bao g6m : Chfnhphu, BQTN&MT, cae ~, ~d quan ngang BQ,Cd quan thuQc Chinh phii, UBND cac c(p (c\l th~ lacd quan chuyen men thuQc UBND v~ quan ly TN&M;T). 'Ngoai ra, con co ban lanhdao cac xi nghiep, coquan, tcSchtrc, ddn'Vis\i nghi~p ti1;lcthu9c chinh quy~n' dia phuong va tr\1c thuQc Trung lidng dong t~i dia phuong, -Ho~t dQng ki~m tra cua co quan hanh chfnh nha nUoc dal.\TOivi~c thuc hien phap lu~tBVMT mang tinhquy~n It;ic nha mrdc, Thll nli~t, vi~~ ki~m tra dUQc 'thuc 'hien theo y chi don phuong cua ben ~i~mtra tren co sd phapluat makh6~g cAn S\1d5ngy cu~ ben biki~m t~~ (co th& ki~m tra dinh ky hoac ki~m tra dQt xu{t). Thll hai, be~ ki~m itra c~ quyen yeu cAn ben ki~m tra cung c{p h5 so, tai 'li~u va eac ,~hUng cll . lien quan tdicac v~n d~ va nQi dung cAn ki~m tra va ben bi ki~u't'tra khong dU<_1<; ch6i hay can trd vi~cth\1c hien cac yeu cAu do ; ngUdic6 'ttl hanh vi chong doihay can trd se bi xi11y theo phap lu~t.Thu ba, ben ki~m tra co:<iuy~n ban hanh van ban ,;.~phirong hJorig;bi~n phap'n:ang cao tinh th~n trach nhiem va hieu qua QLMT haykhAc' phuc sai sot d6i vdi benbi ki~m tra va henbiki~m tra phai ch~p hanhlighiemcmnh, dAydu, thong nha:'t van ban d6; ne'uben bi ki~m tra khong chip .hanh van ban da ban hanhse hi xilly thea phap lu~t.· Thit tir, hen'ki~m trac6 quy~n apd\1ng cac che' tAido' phap lu~t quy dinhdCii voi ben hi ki@mtra nham dam.bao s\1ton trQng v~ th\1c hi~n phap lu~i·aVMTni.Qtcach dAy, du, nghiem chinh, thong nhat.

hi

=Hoat dQng ki~m tra eua 'Cd quan hanh chinh nha nUdcdol vOi vi~c ,thuc hien phap lu~t BVMT luon luon c6 d6i tU~g, pham vi, muc dich 1'0 rang, C\1 th~. DOl tUQng bi ki~m tra 18.cac co quan quan Iy hanhchfnh nha nu~c cip duoi ; cac co quanv don Vi, W chnc tr\1c thu~ theo nganh 51'

dQC; cae co.quan, donv], t6 chtrc khong trt;tc thuQc theo nganh dQCtht;tc hi~n 'phap lu~t BVMT. Pham vi ki~m tra latoan _hQ hoat dQng W chiic th~chi~n eae van han quy pham phap lu~t v~ MT va BVMTcua Quae hQi, UBTVQH, Ch:u tich mloc, Chfnh phu, Thu ttt~ng Chfnh phu, ,BQ trttong BQ TN&MT, BQ trl1dng cae BQ khac, Thu trttdng eo quan ngang BQ. cd quan thuQc Chfnh phu, HQi d6ngnhan dan va.UBND c~p tren tryc ti~p va HQi d6ng nhan dan, UBND cimgc~p, cac co quan nha ntt~c , c6 th(m quy~n khac. Mvc dfch ki~m tra la xem xet cae vanbanquy pham phap lu~t.do !!aCCdquan hanh chfnh nha ntt~c c~p.dltm va cac co quan quy.~nlt;tc nha nttoc d d!a phuong ban hanh c6 phil. hqp \rm Hi6n phap, phap lu~t BVMT~l nhUng yeu ciu ella. tht;tcti~n qua~ 11nJ:ll nttoc dOlv:m~T h.ay khong; hi~u l\tCva hi~u qua.th\tc 1;6 cua cac van ban quy . pham phap .lu~t d6 d,tdttQCd muc dQ nao va chung c6 nhung ~n ch6, b~t c~p gi; cong ta~ ki~in tra, giam s~t vi~c th\tc' hien cae van ban quy pham phsp lu~t'v~ BVMT c6 dttQC ti~n hanhthttemg xuyen, lien tye hay . khorig va vi~c xlt Ij cae vi. pham phap lu~t BVMT c6 kip thdi,nhanh ch6ng,'dUng phap lu~t hay khong; vi~ ap dung cae bi~n phap.Wchucky thu~t d~ huy dQng saen~iri, sllc cua nhAm thuc hi~n phaplutt BVMT c6 thutn lc;Ji, h6 khangi va hi~u qua ~t dttQCWi dau; ~ng tAe k giai quy~t khii'u nai, t6 cilo cU~ co quan nha ntt&, t6 chllc va cang dan . dOlvm s\t ton tr9ng vll th\1chi~n phap lu~t BVMT nhu th~ nao. . - HO(l\dQngki~m tra eua co quan hanh chfnh nha nttde dOlvm~~c tht;tchi~n phap lu~t BVMT luondttQC ti6n hanh theo trinh t\t. thu t\lCdo phap lu~tquy d:jnh. Tren co sdchttcJng trinh,~ k6:ho,ch kiAm .tra dii dttQC . xdy dl,tng tli trttoc, co quan fhogc cil I.lhan c6 thAm quy~n) ciLabenki~m tra ban hanh quy€t dinh ki~m tra va thanh l~p Doan ki~m tra ; ki~m tra theo nQidung di quydinh trong quytt dmh v~ ki~m tra; thao lu~n, .danh gia k6t qua ki~m tra ; ban hanh quytt dinh (nghi quy6t) v~ k6tqua ki~m tra ; t6 chac tht;tc hi~n quy6t dinh (nghi q~y€t) v~ k6t qua ki~m tra ..
. .

52

Chu(Jng3 cAc CONG ell DANliGIA, DT! ~AovA QUY HO~CH MOl muONG
Phan tich va da~h giaMT mQt dt;ian, m<)tvA'nd~ kinh te' - xii hQi1a . qua trinh phtrc tap va lien tuc, baogom cac nQi dung chinh sau : quan ... trllc moi trttdng(Q'I'MT), phan tich st;i c6 va ruiro MT, danh giaMT, ki@mtoan MT, danh gia chu trinh s6ng, 1110 hinh hoa MT, quyhoach mei trttdng (QHMT), ke'toan MT va tai nguyen.
K~ toanmOi tnrcmg va tai nguyen . XlIc djnh v~n d~ Danh gia h~n~ng DlInh gill ml,lC ti~u

K.i6m toan mOitnremg

Quan trac. mOi tnrcmg

PMn tlch lai Ich - chi phI·

cac xungdQt

MO hfnh hoo· .

I.

Thanh tra

..L-I

K_i~_m_so_a_t ....J

Danh gill mOitnrcmg Quy ho~ch mOi Wmt9 Hoa nh$p moi tnrcmg .

Chj~n IllQC Chi~n thu~t Giai phflp

ThOng qua k~ h~ch

xay dl/ll9 k~ hoach


trongth\fC thldl/an klnh t8. xi h91

Hln"

8,1. Cae:van d4 m61tnltlng

53

Mai nQ~dung tren lien quan wi mQt chuyen d~ chi tie't cua chuyen nganh QIMT, c6 mOl quan h~ m~t thie't ven chu trlnh thuc hi~n dt;Lan va nghien ctru kinh te' - xa_hQi theo mQt so d6Wng th~ (hinh 3.1).

3.1. TRAC lllQNG SV

3.(1.'

Phat tri~n lA',nhllng hoat d6hg va ~qua trinh gia tang nang' h;tc cua con ng1.1oiva MT nhlni dap ung cac nhu cAu va nang s6ng loai ng1.1m;Phat tri~n d1.1<'C la b~n:Vilng khi xem Ich cua :sv phattri~ti dw;re duy tri iien tue, mai' mai, ,Digu;nay:c6 nghia iii cac hoat dQngva quatrinhgia cao ch~t 11.1c;mg cuQc bin than va' cac lcfi khongc6 gidi han, tang nang It;Lceua ,00

Tanh :ben; \iurig'vipi~v ...r

PH.T TR'~NB~N
,I.. t:..

VllNG
• -". -; •

t '. . . ,~ , .'.. ": ~ .\ ~

con ng1.1oivaMT trong tr~ng thB.i,PTBV khong chua d\1Ilg eac ytut6 th~ han che'thoi gian Wn tl}.i chung' .

. Bakhai ni~m lien quan ehtt ehevdi khai ni~m PTBV la bfutV1lng sinh thai,b~nVung x8..hQi va bin V'1lngkinh te'. Theo nghla h~p;ii~ 'sinh thai_'(~ST)JA;'h~ th6ng bao g6ni caC sinh v~t va ,yeu to' MTbao' quanh sinh vl)t, Wn t(li"(j tr(lngthai 6n dinh dQng trong cac khu V\!c C\l th~ tren b~ m~t TraiD~t.Theo nghia rQng, HST bao 'g6m to an bQ the' gien sinh v~t (g6m ca loairigtiai) va cac thanh phAn MT tren TrAi D~t.~fivilng sinh thai d1.1qchi~u,IaBt;L~n 'vilngcua cac HST Trai D~t hi~n dang cung cKpcac di&1,'ki~n'MT va' tai nguyen cho st;Lt6n tai, phat tri~nciia sirih v~t\';a ioai: rig1.1Oi't~~nTrai DKt. ~n'vilng' xii hQi pb8.Ii i~h~oi quan h~ giila ~t;Lphat' tri~n va' nhiJng tieu~hu'n xi hQihi~n MQt hoat dQng ce tinh b~n rung v~ m~t xa hQi khin6 phuh9P vdi C8:C tieu chutin xahQi va KhoIlg v1.1Qt ua kha nang chiu d\1ng c4a~iihQi dolv:en q cac lac dQng:thay d6i' do hi~n t1.1c;mg gay ra.cac -d6 tieu ch"Anxii' hQi hinh thAnh trong quairlrih phat'tri~n X8. hQiloai ng1.1(nd1.1~'d(lng cac quy di~hphap hl~t, ~9. d<:tc,l~i s6ng, tOn giao, phong tuc, t~p quAn v.v ... Cac tieu~huAn xi ,hOi~6 th~,th_ay cl8i theo st;Lphat tri~n ciia 10Aing1.1Oi. ~n vilng kinhte'duqc ·hi~u la· 8\1 tang tr1.1dngve kinh~ m9t-'Cich 8n dinh, lau dai, li~ntl;1c ; trongd61c;Ji Ich phii'1&1 hon hd,c~cinbing vdi chi phf. DOl vdi MT tt;Lnhien, ~n viJng kinh 16 doi hoi vi~ khai thae, sit ,dung ngu6n tai n~~e~ ,~~llg.la.y .rli,t:5IJ.}l,j cho MT ,yA khong lam suy giam khi nang cung cKp tAi nguyen tai t,o cua tt;Lnhien, 54

t(li.

Dinh nghia PTBV dl1QC HQi d6ngMT va Phat tri~n The' gidi do G.H. Brundtland dua ra nam 1987 la "Nhirng the'h~ hien tai c~n dap ung nhu c~u cua minh sao cho khfmg' phuong haiden kha nang cua the' h~ tirong Iai dap ung nhu c~u,cua ho", Theo F.Castri (1995), sv PTBV d~c trung b~ng b6n dQ do : kinh te', MT, xii hQi va van hoa. HQi nghjThl1Qng -, dinh Trai D8't v~ MT va Phat tri~n hop tai Rio de iTanero-Brazin nam 1992 dii dua ra 27 nguyen tac co ban v~ PTBV. Cac mo hmh PTBV dii dl1Qccac t5 chuc qu6c te' d~ xuat, du khac nhau d nhi~u d~c trung nhirng co 3 nQi dung kha th6ng nhA't, do la8l1 phat tri~n hai hoacua 3 linh vv.c/mv.c tieu : kinh te' - MT - xii hQi. .Vi~t N am Ia mQt trong 179 qu6cgia tham gia va kyke't cac van ki~n eua HQi nghjThirong dinh Trai DA't v~ MT va Phat tri~n hop tai Rio de Janero nam 1992. Nam 2004, Thu tudngChfnh phii ra Quye't djnh 86 153/2004/QD-TTg banhanhDinh hl1dngchie'n 111<;JC PT~V d Vi~t Nam. Ngay 27/9/2005 Thll tl1dng Chfnh phu ra Quye't dinh s61032/QD-TTg thanh l~p HQi dang PTBV Qu6c gia. Vi~t Nam da d~ xuat 8 nguyen tile PTBV: con ng11di la trung tam ella PTBV ; phat tri~n kinh te' l~nhi~m vu trung tam, ke't hop chat che, hop ly, hai hoa, s11dung tie'tki~m va hieu qua tai, nguyen thien nhien.: bao v~ va cai thi~n MT phai dl1QCcoi laye'u t6 khong th~ tach ~Qiclla qua trinh phat ,tri~n ; phat tri~nphai dam 000 dap ung mQt each eong b~ng nhu e~U:cua the' h~ hien t~i va khong gay trd ngai till cUQcs6ng cua cac the' h~ tuong lai ; khoa hoc va congngh~ la n~n tang va dQng Ivc ·cho CNH-HDli,phat tri~n nhanh, manh va b~n vung dat rnrdc ; PTBV la sv nghiep cua toan Dang, cac cap chfnh quy~n, cac nganh, cac d:ja phuong, doanh nghiep, cQngd6ng. dan cu va rnoi ng11di dan; glln eh~t vi~xay dung n~n kinh te' dQc l~p tt;l chu vOi chii dQng hQi nhap kinh te'qu6c te' ;'ke't hop ch~t che phat tri~n kinh t6 xa hQi, BVMT. v6i dam bao qu6e phong, an ninh va tr~t tv an toan' xii hQi.

,,>

3.1.2.90

lU'bng tinh ben vUng


dung d~ xac dinh gia tr] dinh

,Cong thtrc tfnh Tfnh b~n vung'MT 111Qng PTBV qu6c gia/qu6e te' : st;l

sri =[LPJ[~DJ[~~][!~]
,. Trong do : SD - Gia tr] ella tfnh b~n vnrrg MT

55

P - SOluQng dan ell HD '- Gia tri hang hoa va dich ,V\1 NT - Gia trVchiphi EI -Tae dQng MT Y~ut6.L P ph~n an,~ anh hlldng eUa sue ep dan s6 tdi s1;tPTBV. Ye'u t6 HDIP phan anhbuc -tranh tieu thu b~n rung dxa h()i tfnh thea m({e tieu thu hang hoa va dich vu ella ng11di dan. Ye'u't6 NTlHD phan anh gia trVehi phi nang ludng va tainguyen tao ra mQt don vi hang hoa va dich V\1. . Ye'ute) EIINT phan anh tae dQng MT ella vi~e s11dung gi~ trVehi phi tal nguyen va MT trong qua trlnh san xu~t hang hoa ho~e cung e(p dich V\l. " Nhu v~y, ne'u s61llQng dan ell khong tao ra sue ep dOitainguyen va MTquO'c gia, tieu thv. hang hoa vadich V\1 cila ngudi dan d muc h® ly, chi phi nang lllQng va tai nguyen dungd~sin xu~t hang hoa va cung e~p dich V1,i eangthip, qua trlnh khai thac nang lllQng va t.Ai nguyen cang 'it gay ra tac dQng tieue~e de'n MT thl dQ b~n rung ella s1;tphat tri~n cangcao. Trong thuc: te', d~ dinh lllQI1gtfnh b~i1 vilng 'ella s1;tphat tri~n, c6 th~ sildv.ngca.e ti~u chuAn, ti~u chL., gQi chung la chithi MT. ' Nguy~n I>inh Hoe (2006)n~u l~n 1(1tieu chuAn chung ctta PTBV; c~ . th~g6m : han che'-s11dv.ng cacngu6n tai nguyei1khongtait~Q ; s11dv.ng tai nguyen taitao dudi IigUang t1;ttai tao ; S11 dung va quan ly cac chKt dQc hai va ch~t thaithoo<hlldng.than thi~n vdi MT ; bao t6n sinhvat hoangdai.cac-sinh canh va canh quan; duy trl va ciii thi~n chff't luQng tai nguyen d~t va mrde ; duy trl va cai thien chat luong eac tai nguyen van hoa, lich s11; duy tri va eM thien cha.'t lUQng MT dia phirong ; baov~ khf quy~n ; mi~g cao nh$.n thtre, giao due va dao t~o v~ MT ; tang cudng s1;ttham giacua cQngd6ng trong cac quye't dinh lien q~an de'n PTBV. Ngan hang The' gidi [20] dua tren each tie'p e~n : ap 11;te hien ~r~ng -, . phan h6i (PSR) dua ra 27 nhom chi tieucua "Ma tran va s\l b~n rung" dung d~ danhgia s1;tPTBV ehia thea linh V1;te: kinh' te' • san xuff't, chi, phi, .thu nhap, lao dQng ; linh vt;ie'xahQi - do thi hoa,. nha d, chtt luQng' , nude, eh~t luong' khong khi, sue khoe, dinh dllijng, GTVT, tinh trang eUQesO'ng ella nu giOi.; linhV\fC sinh thai - thay,dc5i khf h~u, ting oron, 56 nang lllQng va tai nguyen

dai duong, tai nguyen bi~n, HDSH, nude, tai nguyen nang Iuenghoa thach, kim loai va khoangchat, ngudn tainguyenrirng, ch~t h1c;Jngd~t, dinh dirdng cua d~t, axit hoa, cac ch~t gay nhi~m dQc,phe' thai, cac chi tieu chung .. Vi~n MT va Do thi Qu6c te' [20] dua ra BQ Chi thi b~n \rung chau Au chua cac chi thi c6t 10i : MT trong lanh, khong giancay xanh, si':tdung hieuqua tai nguyen, cha't Ittc;JngMT tin c~y, kha nang di lai, n~~ kinh te' xanh, dQ trttdng t6n,st;l tham gia cQng d6ng, cong bang' xa hQi, phuc lei. • Nam 1999, BQ Ke' hoach va DAu tu da d~ ,xua'tBQ chi thi/tieu chi v~ PTBV Vi~t Nam g6m 23 tieu chi/chi thi, trongdo co4 chi thi v~ phat tri~n kinh te', 14 chi thi v~ phat iri~n xa hQi, 5 chi thiv~ BVMT tunhien [12]. Le Anh Son, N guy~n C6ng My (2006) d~ xua't BQ Tieu chi danhgia PTBVap dung trong cong tacke' hoach hoa, g6m 43 chi thjJtieu chi [18]. Trong thuc t€ nghien ciru, danh gia PTBV,ngttdi nghien crru thttdng si':t dung cac tieu chi/chi thi PTBV qu6c te'/qu6c gia/nganh d~ xaydt;lng mQt BQ Tieu chflchi thi rieng chovung hoac nganh tuy thea dja.phudng nghien ciru cua minh [10].

3.2. QUAN TRAC (MONITORING) MOl TRUONG

3.2.1. Nhftng

van' de chung ve QTMT

QTl\1T la t~p hop eac bien phap khoa hoc, cong nghe; t6 chuc bao dam ki~m soat mQt each lien tuc va h~ th6ng trang thai vakhuynh hudng phat tri~ncila,cac qua trinh tt;l nhien va nhan t~odol vdinhi~u quy mo va nhieu Ioai dOl tuong, chiu tac dQngcila cac ho~tdQng cua.con nguoi. QTMT. bao g6in : do d~c,· quan Bat va ki~m soat thttdng xuyen, lien tuc cae hien tuong' bien d6'i co quy luat cua cac qua trinh tlj' nhien va nhan tao. Ben canh vi~c theo doi hi~n tr~ng va tac dQng MT, QTMT con la bien phap t6'ng hop d~ki~m Boat ngu6n phat. sinh cha't 0 nhi~m . cua cachoat dQng san xua't kinh doanh. S6li~u QTMT thttdng dtt<;lcsi':t dung trong danh gia hl~n trang MT, DTM. S6li~u QTMT co ba mucdQ th~l1i~n: phat hien dau hieu thay d6i cac thong so hoac thanh phan MT ;.xac dinh ~a tri dinhI tt<;lngcila cac thong so' va thanh phAnMT ; ki~m Boat st;l thay d6i bAng cac bi~n phap

57.

ky thu~t, cong ngh~, ,t6 chtrc. Khac bi~t co ban cua QTMT vdi cac quan
trlic v~ khf tuQng thuy

van

th~ hi~n qua cae thong s6,d6i tUQng, m\ic .

"dfch cUa hoat d~ng quan trAc .


.£)6j

tllQllg quan bic

Vi \tI quan bic

ThCJi gian va iAn su~t .


quan tr60 Thai cMm, tin

Vi trf quan trQng

su't .

Bao quan !!!Au va phllOl1g phap c6 ~nh~y phi) hQP

EMu chinh chllOl1g trlnh quan bic


Th~t bi do dac va

Thi~t bi c6 tlnh nAng1)hU hQp , .

Phan'tfch

mau

. H,n ch~ S61~g mAu va vi trfdocS~

va xuij

PMn tlch
s61i~u

Xu Iy s6 I~u va phantfCh
~cm6iquanM Merc dQ phISb~ thong tin .

LlIU tro s61~u va ' xay dl,lllg co sO dO' Ii~u

Hlnh 3.2. Scr d6 chlftMg trinh quan ric MT

58

QTMT duccthuc hien thong qua cac chuang trinh QTM:J'. Sa d6 chung eua mQt chuong trinh QTMT duqc trinh bay .trong hinh 3.2., Di~u 95, Lu~t BVMT Vi~t N am nam 2005 quy dinh 4 loai 'chirong trinhQTMT sau : ,- Quan-triic-hi~n trang MT-quO'c gia ~ Quan triic cac tac dQng MTtit hoat dQng cua nganh, linh Vl,ic - Quan triib hien trang MT cUa tinh, thanh phO'tn;tc thuQc trung uong' - Quan triic cac tac dQng MT tit hoat dQng cua co sd sanxu~~, 'doanh, dich vu ; khu san xu~t, kinh doanh, dich VQ. t~p trlmg.' kinh

Muc dick eua QTMT :'


Tao ra Cdsd dilli~u v~ chat lu<;1ngcac thanh ph~n MT phuc vu cho quy hoach vaphat tri~n kinh t~ -·xii hQi. Tao ra co sd du li~u cho vi~c ki~m soat ch~t IU<;1ng ac thanhphan c MT va 6 nhiem MT phat sinhdirdi tac dQng cua cac qua trinh tl,i nhien va nhan tao.

3.2.2. cse h,thong QTMT H~ thO'ngQTMT bao g6m : vi tri d~t cacdi~m quan tralc (di~m d~t
tram do cO'dinh, di~m do khong cO'dinh), cac phuong ti~n ky thu~t va: nhan luc thuc hien quan tralc, thu th~p, phan tich, thong tin va c&c bien phapkrem soat ngudn phat sinhchat a nhi~m.' H~ thO'ng QTMT duqc phan loai theo cac tieuchi : - Theo quy mo quan trAc, co ': quy mOdia phtrdng (nha may, _ xi nghiep, thanh phd, khu tong nghiep) ; quy mo quO'cgia (h~ thO'ng QTMT qudc gia, h~ thO'ng quantrac theocae nganh kinh _te' nhu: nang nghi~p', t}iuysan, nang IU<;1ng, oa cha.'t, tai nguyen rung ...); quyin6 toan cAu h (h~ thO'ng cactram QTMT to~n c~u - Global Environmental Monitoring Systems ...). ' , - Theo tinh cha:'t hoat dQng quan triic co : -quan tr!c lien tuc hay gian doan ; cO'dinh hay luu dQng. '' - Theo muc .dfch ciia hoat dQng quan triic co : qua~triic n~n, quan trAc tae dQng onhi~m. mOitrudrig

Cac -h~ thong va, chuang trinh -QTMT dii -da' dang nhung dgu ph8.i dap (tng nhimg yeu c~ukhoahQc va ky 'thuat chung. Ba yeu .c~\1 khoa hQCquan 'trong nhltcua cac h~ thO-ngv~ chuang trlnhQTMT 18 :

59

'

- Tinh khachquan cua s6li~u QTM!, c6 nghia lao s6li~u Q~T phai c6 d~ ehfnh xac va phan anh trung th\Lc chrt hrcng' cac thanh' phAh MT khuvue khao sat; cae so' l~u quan trAc d cac tram ho~c di@m do phai d6ng rth6t vg phuong phhp va thai gian do,quy trlnh va quypham do dac. ~ac .s61i~u sau khi do phai. duc;1C tfnh tUdng quan voi nhau, tit d6 rut ra cae s6li~u tang hc;1P V~Cd ch6 tUdng tacgiua cac thanh phAn trong cac khu V1/.c do. - "Ifnh' ~i di~n cua s6li~u do : s6li~u do duc;1c phai dfi di~n cho khu V1/.cduQC khaosat vg khong gian va thai gian, so' li~u phan. anl;tch6t lUc;1ng MT ngn hay MT bj tacd~ng cua cac ngu6n 0 nhi~m; - Tinh th~c t6,c6 nghia la so' li~1,1 quan trAc phaihuong vao giai quy6t nhung v6n dg th~c ti~n ciia quoc gia va khu V1j.c khao sat. C6 rrt nhigu cac thong ~6 MT cAn duQC quan trAc; tuy nhien cac ,86 li~u quan trAc cua mQt rung, m~t quoc gia trong tUng giai doan phai can cu vao nhung vtn· d~ MT chu y~u cua rung va quoc gia trong giai doan d6.· Cl} th@ la, t~p 'trung vao cac·ngu6n va nguylm nhangily'suy tholtlva'bi~n d~ng MT khuvuc ho~c qucJCgia. Vi du : vm hoat dQng khai thac than tai Quang Ninh, cac nQi dungtrong tam cAn monitoring la huck thai hAm' 10, . d6t da thai, b¢ va 1>i4'n di~n tfch rUng. ' d6i . Y~ue'u.kythu.t.eua QTMT doi hoi cac thi6tbj quan trAc.cAnth6ng· nh6t vg ti~u, chuAn ky thu~t va thuang xuyen duQCki@m dinh theoti.e~ chuln qu~ gia hay quoct6 cUa h~ th6ng quan trAc. Cac co sO phan tfeh miu Q'YM~phii c6trang thi~tbj d6ng nh6t va thuang.xuyen.duQCki@r:n "djnh~mphqng ptJ,an tfeh 'chuln qu6c gia, khu VlJ,cva quoc t6. -,
I

H~ thongcac tram QTMT lJ Vi~t Nam mdi bilt dAu hoat dQng tit nam 1994. Theo .eac s61i~u do cdquan QLMT eongb6 [26], hi~n nay . mlck ta da'c6 19 tram QTMT, trong d6 e6 mQt s6 tram quan trAeJuu dQng ~t tficae TruOngDfi hQC XAy d~g Ha N.Qi,Dfi hQCBach Khoa Tp, H6 Chi Minh,.vi~n Hoa hQCQuan 8\1, Vi~n TN&MT.Hai Phong,Vi~n . • . , r Hai dirong hQCNha Trang v.v ... Theo ehtrc nang nhiem vu, cac tram QTMT Vi~t Nam hi~nnay phanra thanh 4_lOfi: tram quan trAc. va phan tfch MT rung, trfm quan trAe va phan tfch MT .chuy~n dg (mua axit.. ph6ng Xf, d~t ...), tram quan trAc va phantiehMT .djaphUdng, cac phongthi ng}ri~m chu4n va trung tam 60

quan ly cac tram d~t tai Ha N9i. Dol WQng quan trl1c cuah~ thO'ng.nay la MT khong .khi, nude luc dia, nude bi~n va ven bi~n, MT dlft., chat thai rl'in, phong xa, tie'ng 6n. v» ... Hien nay, trong di~u kien ngudnkinh phi va trang thie't bi chtta dAy du nen hoat d9ng cua cac tram va h~ thO'ng QTMT Vi~t Nam chi dap ung diroc m9tph~n yeu c~u cong tacQLMT. Cac sO'li~u thu dtt<;lc 'chua du d~ danh gia toan b9 hien trang va di~n bie'n cac thanh phan MT cua da"t nude va xay dung co sd du li~u MT qUO'C gia.

3.3.PHAN TrCH TAl BI~N vASil co MOl TRUONG


Luat BVMT Vi~t Nam nam 1993 dinh nghia "Su CO'MTla cac tai bien hoac rui ro xay ra trong qua trinh .hoat d9ng cua con nguoi hoac bie'n deSi bat thtt~ng,cuathien nhien". S\1CO'MT co thl xay ra do bao, lut, nut dat, . d93g"tl~t, mii h'ta phun, mua axit, mua da, chay rung, bie'n d9ng khi h~u va cac thien tai khac ; chay n6, slj cef ky thuat cacco sd kinh doanh, cong trlnh kinh te', khoahoc, qUO'C phong ; s1,1 cO'trong tim kie'm, khai thac va v~n chuyenkhoang san; s\1 cO'trong 10phan tmghat nhan v.v ... V~ m~t toan hoc, s\t cO'Rduoc xem la xac su~t P cua vi~ xay ra cac s\1 ki~n khong mong muon hoac co hai va teSngthi~t hai Dma S\1cOdem de'n. DOl vdi bien cefx, s\1 cef dtt<;lC tfnh b~ng :R(x) = P(x).D(x)

DOl vdi m9t nhom bie'n cO': R


di~n bang' ham: R

= L P(x).D(x)

Trong trttdng hop hiC"ncO'la m9t ham lien tuc thi S\1 cO'dtt<;lcbigu

.00

Jp(x).D(x).dx
o

Giua xac sUa"t xay ra S\1CO'va thiet hai do s\1 c6 gayra quan h~ tuong quan nghich (hinh 3.3).

thttang c6 .

8\1 CO'MT lien quan chat che voi an toan MT. Nhfmg gi thttang xuyen xay ra, dtt<;lC con ngttdi d~ phong nen it gay ra tac hai, ngtrcc lai nhirng gi xay ra bat nga thtt~ng gay ra thi~t hai Ion eho eon ngl1di. Vi du : d9ng dat cttang d9.ldn thirong it xay ra, nhung khi da x~y ra thi gay ra thi~t hai rift to ldn eho cackhu V\!e dan cu. Tuy nhien, xac dinh mtrc dQ nguy hi~m ~a tac hai eua s\1 CO'MT 18. van d~ kho, vi eo rat nhi~u nguyen nhan d~n de'n kha nang xay ra 8\1 cefva t~c hai eua s\1 cef tdi con ngttai phu thu9c vao khong gian xay ra s\1 cei.

61

Xacsu~t· xay ra sli c6 .

o
Thi~t ~i do 511c6 gay. ra
Hlnh 3.3. Qu.nh4 glO'a DC

auit xiy ra al/ c6 P(x) vii thltt h,1 do at! c6 gty ra 1)(~). .

D~ phan tfcl~'s\f c~, can th\fC 1ii~n 3 nhiem V\1 chinh ia : xac djnh s~ c6 thea khai ni~~ an' toan ; h1c;snggia s\f c6 theo xac sutt c6 th@'xiy ra trong khung canh h~ th6ng an toan t6i uu ; luqng gia cac hQ.u qua cua srl c6 vdi vi~c t6itlli~u h6a tac hai va bi~n phap phong ngira B\fc6.

DA phAn

tfch dinh h1c;sngst;Lc6 (:an phai tra Idi hai ca u hoi: xac Butt xay ra B\f c6 bang bao' nhieu va. thi~t .hai s\t c6 se!lhu phuong phap thong d~ngd~ th~ nao n~u n6 xay .ra. M~t' s6 ' tide lUQng xac sua:'t B\f c6 g6m : phan tich

cay thieu B6t, phan tfch cay s\t, c6, phan tich nguyen nhan va hQ.uqua, phan tfch sai lam cua con ngl.1div.v ... Tac hai dOl v6i MT cua s\f c6 c6 th@ co nhieu dang, nhung thong thudngtrong ta hay chu phan tich cac s\tc6MTngttdi "

teli 3 dang co ban 18.: phat xa ra MT cac hqp chtt d~ hai,


, ,

chtt chay n6, tal bi€n thien nhien.

Du c6bi~nphap phong tranh vagiam thi~u, kha nangxay ra s\t c6 , va tac hai cua chung d6i vdi con ngudi v~n luen t6n tai trong ddi s6ng, .vi vQ.yvi~c'quan lys\f c6 duocxem la mQt nQi dung QLMT quantrong hAu h~t cac quoc gia. Ngoai vi~c phan tfch nguyen ni1An va ude luqng xac suatxay ras\t c6, co 4 vtn ~ can quan tam trong quap, ly s\t c6 la vai tro va trach nhiem cua Chinh phu, vai tro cUa.cQng d6ng dan cu, vai tro ciia cac nganh kinh W - xii h~i (cong nghi~p, qu6c phong ...) va vai tro 'Cua cac nghien diu khoa hQC. '

cUa

'

{~

'..

-,'

,<

62

U'oc hrong' va quan ly S\i c6 c~n diroc tie'n hanh vdi s\i tai trQ ciia Chinh phu. Di~u tra s\i c6 giu vai tro quan trong trong chinh sach phong ngira cua cac Chinh phu. Cac chien 111Qcuan ly s\i c6 d~u hudng tOi vi~c q xac dinh ngay cang nhieu s\i c6 va cac tac hai cua chung. Vi~c phan tich s\i c6 cho phep dua ra cac bien phap phong tranh va giarn thi~u tac hai cuast;l c6. Ben canh nhiem vu phan tfch s\i c6, cac Chfnh phu cAn tie'n hanh hang loat vAn d~ kern thea nhu : dua ra cac tieu chuan d~ phan loai, danh gia va so sanh cac tinh hu6ng s\i c6 vdi nhau va thuc hien chien 111QChap nhan s\i co. Quan ly su c6cua Chinh phu co th~ dl1cjc c tienhanh d ba cap dQ: cap nha may cong nghiep, cap nganh kinh te', cap toan xa hQi. Ben canh do, Chinh phucan phai tie'n hanh phan vung va .quy hoach viec xay dung cac nhamay, nhat la nha may co ti~m nang . gay 0 nhi~m va S\i c6 MT. Nhtmg nQi dung tren cAn;dl1Qcd~cbi~t quan tarn d cac vung dong dan va cac khu vue nhay cam v~ MT. Vai tro cua cQng d6ng trong quan ly s\i c61a lam cho cacquy.dinh va bien phap phongngfra s\i c6.trd n~n to rang va d~ hi~uhdn. Vai tro ciia nganh congnghiep trong thong qua vi~c xay dung cac eac nha may cao, dao tao cong' nhan van hanh t6t cac nghiem tuc cac chat thai phat sinh, thuc vdi s\i c6 V.V ... quan ly s\i c6dttQc thuc hien co mire dQ an toan; cong ngh~ loai may moe, thie't bi, xtt ly hien phong ngira va (tng pho

. Vai tro ella nghien cuu khoa hoc trong quan ly su c6 th~ hi~n trong cac nQi dung: xac dinh va 110c111Qng loai s\i c6 ; nghien ctruhau qua. cac va tAm quan trong cua cac thi~t .hai ; nghien cuu cac v~t li~uch6ng chay, n6 ... ; mo hinhhoa cac S\i c6 (cac dong. khf ga phat ~inh tit chu trinh tuAn hoan, phat xa nhiet, su n6 cua khi gas, ...) ; nghien euu tac hai cua mQt s6 chat dQC, chat phong xa, cac trl1dng di~n tu, phat Xt;l nhi~t,song am vdi con ngtrdi va MT. Trong cac tac nhan gayra s\i co MT, c~nd~c bi~t quan tam de'n cac .ngudn 0 nhi~m xuyen bien gicii tren dat li~n va tren bi~n. .

3.4.eANH GIA MOt TRUONG


Danh gia MT la nQi dung dAu tien trongnghien cuu MT phuc V\l xay dung cac du an kinh te' - xa. h9i hoac d~ xuat chfnh sachva . bi~n
.

..

63

phap quan ly phat tri@n kinh t€ - xahQi d t~t ca cac quy moquac

t€,

· quac gia, rung va dia phuong. Trong danhgi~ MT. phan bi~t ba loai hinh co ban: danh gia hi~n jrang MT, DTM va dauhgia MT chie'n hroc,

3.4.1. Danh gla.hitn tr,ng MT


.. Danh gia hi~n trang MT la budc c'-nthi~t dAu tien trong cac nghien ' cuu v~ MT. NQi dung chfnh cua danh gia hien trang MT bao g6m: .

- Hien trang ch~t lu<;Jngcac thanh phAn MT (khong khf, nude, dit,
HST, dan CU,suc khoe cQng d6ng).

- Hien trang tai nguyen (tm It1Qng,ch~t luQng, tinh trang khai thac
va stLdung).
. .

- Cac nguyen nhangay. ra suy thoai va .0 nhi~m'MT, quan ly, khanang' giam thi@u 0 nhi~m.

tinh tr~ng

- Cac xu hudng bi6n dQng MT khu vt!-ctrong tuong lai gAn. nay, Chuong' trinh MT th6 gidi (UNEP) . · hA.ng nam d~u ta. chuc xay dung va cong bO bao cao hi~n trang MT th€ gidi. Cac sO'li~u du<1Ctrlnh bay trong bao cao dUQc t~p hop tit nhidu ngu6n : nghien ctru cua cac quac gia, bao cao cua cac t6 chuc quac1;@'. kha~ va sali~u th6ng ke cua cac h~ thO'ng QTMT toan <;lu. " .'
. .
'

Tit nhimg nam 1990d6n.

Theo Lu~t'BVMT Vi~t 'N~m, BQ 'KHCN&MT (nay la BQ 'TN&M'l') hA.ng nam phai l~p baocao hien trang MT Vi~tNam, trinh QuachQi vao ky hop cuol nam. Bao.cao hi~n trang MT quac giaduoc xayd\Lng trencd sd t6ng hop bao cao cua cac tinh va bao cao chuyen d~ cua cac 16 cnuc va ( · cac nha MT Vi~t Nam. Bao cao hi~n trl.lng MT Vi~t Nam hlng nam g6p phAn giup Quac hQi va Chinh phu nhan thuc dung thuc ch~t tinh tr~ng MT d@kip thdi d~ xu~t cac chfnh saeh quan ly va phat.tri@n kinhte' - xa hQi thfch hdp. Danh gia hien trang MT la phan khong th@ thieu dUQctrong cac-bao cao nghien cuu MT, stLd~ng tai nguyen thien nhien va chucngtrfnh phat tri@n kinh te' - xa hQi cua quOc gia ciing nhu ciiacac dia phuong. Danh gia hien trang MT la nQi dung quantrong cuacac d\Lan kinhtt, 18: phAn biit buQc cuabao cao DTM cac d\Lan phat tri@n vacac cdsd kinh te' dang hoat dQng. Quy trinh l~p bao cao hi~n trang MT c6 th@ trinh bay thea sdd6 hlnh 3.4. 64

---------

Xac dinh cac muc dfch xa hOiva nhang gia tr!cta h~ sinh thai

Cac co quan va ngllai Slr dl)ng dO'Ii~u Cac Mu chuan IlfCIchQnchi th! MT

lila chon chi thi MT

Kiem tra h~n truang


(.oE-----___,...~-

TOng h<;7Pao cao b hi~n tr~ng mOitrllOng NghiAn c(fu Xac dinh cacthi~t 56t v~ dO'Ii~u, nhang v~n ~ MT maioQuan t1ic cac Mn dQ d~t dllgc muc ti~u MT

~utra, khao ~t cac

d6i tlfQh~ ~i·


h~ tnrOng. QuanWcMT

Phanh6i va danhgia Chuan Ili phan phat bao cao

Hinh 3.4. Sd et6 quy trinh danh gil hl.n tr~ngMT

3.4.2. aanh gia tac dqng MT


Muc dich cuaDTM la xac dinh va d\1 bao cac tac dQng eua hanh dQngphat tri~n (kinhte, xa hQi, ehinh sach, phap hll~.t)de'n MT khu Vljc, mQt vung hoac toan qu6c. Hanhdeng phat tri~n co th~ tao ra tac dQug tich cue, tieu cue de'n MT va 8\1 phat tri~n noi chung. Muc dich cu th~ cua DTM la gop them cac tu lieu khoa hoc cAn thie't cho vi~c ra quye't dinh thuc hien mQt hanh dQng phat tri~n. Tuy nhien, vi~c quye'tdjnh tie'n hanh mQt hanh dQng phat tri~n cua Chinh quyen thUdng phu thuQc 65

VaGnhi~u di~u ki~n v~ quansu, ngoai giao, kinh DTMthong thudng dien ra theo cac budc sau: Lrt{Jcduy~t MT :

W... Quit

'-nnh tht;lc hien

Lu~ duy~t M'I' dl1QC, thue hi~n dOl vdi t~tca cac dt;l an nAm trong di~n quy dinh ph8i tle'nhanh l~p bao cao DTM. LUQeduy~ttae dQng MT . duQC trtnh bay nhumet, phAn hoae mQt chuong eua bao cao thuye't minh . SdbQ v~ dlJ an, khi hinh thanh thuc hi~n theo cac budc sau day:

tl1dng v~. du an. Ll1QC :duy~t MT

dt!Qc
.

- So sanh dlJ {m dlJ kie'n xay dlJng vdi dl;fan dl1Qetht;lc hi~n .theo cac .chi ti~u tho.
- So ;sanh du an d\f ki6n vdi.cac dt;tankhong cAn l~p bao cao DTl\1. ~ lJ'oc"IuQng so bQ tac dQng MT chung eua dlJ an va so: sanh chung v<likhknang n~n cua MT. . . . D'fMsd/J9: DTM so bQ dUQc tie'n hahh trong giai doan nghien cuu ti~n kha thi v~ dt;lan, khi khai niem v~ dlJan da hinh thanh, g6m: ~ Xac dinh cac tac dQng chinh. cua dt;l an . d~n MT khu vt;tc.' - Mo ta va dlJ bao pham vi tac dQng MT cua: dlJ' an.
.

- Mo ta

tAm

quan trong cuacac tacdQng de'n MT. _

NQi dung chi tie't cua bao cao DTM sd bQ du<;JC quy dlnh trong Nghi dinh 175/CPhlidngdAn thi hanh Lu~t BVMT Vi~t Nam nam 1993. K@'t. luan cua bao cao DTM: sd hQ. c6 th~ Is : - Dt;l an cAn phai l~p bao cao danh gia chi ti@'ttao ~ng MT.

- Du an khong cAn l~p bao cao,chitie"ttac


Diinh. gia chi tie't (ddy du) ttic d9ng MT :

dQng MT.

DTM chi tie't dUQc thuc hi~n trdng~qua;'tnnhxay. dt;mg~lu~n;chung kinh t(ky tllu4t va th:ie't~e' Sdb9 dt;l an, phat tri~nkinh te'~ Xii hQ,i,ho~ khi,baocao,da,n,h gi4,~d.bQ:tac4Qng,MTcua duan yeu cAu.B;ao.c{lQ da~ gi~ .chi ti~t tac dQngMT·lll.pM.,n~a.t bUQC .trong h6 so c~p phep d~i.vdi dt;l ankinh te' -xa.hQi.NQi dung. bao cao ,da.nh gia 'Chi tiet.ts,cdQng MTd,. duQ.cquy dinh dAy ,du,trp~g Nghi <ljnh 175/CPhudng ,dAJl thi hanpLu~t B~T V~,t NJUll,niblfl '19,9,3va cac Di~u 18-23, muc z, chl1dng3 Lu~t

BVMT '\fiJ~t Nam nam 2005~ g6m :


66

,"

- Xac dinh hi~n trang taj nguyen va.M'P'khu Vljcth~c hi~ndl1:8.n.,. - Mo ta sdbQ nQidung kinh te'ky thuat cua du an. ' " - Danh gia tile dQng cuad~ an tOlMTkhu Vlje nhu MT v~t ly (khong khf, nude, da't...) ; tai nguyen sinh y~t va HST ; tai nguyenMT dB.duqc con ngudi'stl dung.: eha't .luongcuec ~6ng, Phan tfch tac dQng t,6ng hop cua dl1an de'n MT, hoat d9ngkinh te'~ XB.. hQi.khu Vlje. - D~ xuat bien phap khac phuc cac tac dQngtieu c~c ciiad~an den MT. K~tlu~n cua .danh gia tac dQngchi ti~t phaichophep .nguili;quan va ky quyetdinh co nhimg thong tin sau : - Cac tac dQngchinh cua du an va quy rna tac dQngcua chung, - Lei fch va tac dQng t6ng hqp;k'hi thJ~' hi~d\d~ §:n:'~',<; "i ':
I

ly

-Cae bien phapBVMT va khllc phuc tae'dQng tieu' eve cuad~ an nhu xii If eha't thai, monitoring MT trong qua trinh' hoat dQng·cUa. an. ' d\.(' Trinh' tl1 qu~ trinh tiTM eua dt1 ~n d~u tlt eo thl trinIl baytheo sd d6 'tren' hirih 3 .5. 'DTM 18.cong cu <juan ly quari trQng'trong cong ttic BVMT d nude ta hien nay.
i

Khongph~idllnh' gill MTsabQ


'.

I
,t

Luqc duy~t mOitrIJOng

I
£>TMsobQ

t
011jn eM d8nh gill MT,sabQ '
I

KhOng phai danh gill MT chil~t

I
I

,. '

"

Oil an~n danh gill


MTchi~t

f)anh gia chi ~t lac d()ng MT Oil an khOngdllc;JC cM'p nh$n


'

"

Thift k~ w xay dl,lllg dl! an

011tm dllOC chIp nt$l

H;nh 3.5. Trinh tI! tf11fC hltn f)1'M troftg

de dl/ in p~ Wn kIM If·xl 1191

Trongqua trln~th(tc hi~n eong tacJ~p vathAll1djnhbaoe~q.DTM, co th~ phat sinh mQt sO'khokhan nhu :

- Thi€u cac thong tin MT n~nd~y , chua hoan chinh.

du do h~ th6ng QTMT hi~n nay

," Thi@'u hudng din l~p' bao cao DTMd6i vdi cac loai d~ an khac ' nhau t~ phfa cac co quan quan ly nha nude v~MT. - Thi€u cac chuyen gia v~ nhfmg linh Vl:J.c cong, ngh~ cao trong thanh ph'n cua H{>id6ng th!rn djnh bao cao DTM cac d~ ankinh te'do ngltdi n11dengoai d'u t11. - Thi6u
B~

thanh tra va kigrn tra d1;tan sau th&rn dinh va trong qua '

trinh hoat' dQng cua d~ an.

3.4.3. aanh giaMT chien ILtqc


Danh'gia MT chi6n luQc la DTM d6i vdi,rnQt d~ an ldn, nhu cae quy hoach phat trign kinh 16 • xii hQi cua rnQtnganh kinh te', rnQt vUng lanh , th9, cac chfnh sach }(In eua nha nude. Theo Di~u 14, Lu~t BVMT vi.~t Narn nam 2005, 6 d6i t11Qngc'n ph8i l~p bao cao danh gia MT chi6n lu(1Cla : - Chi6n l11Qc,quy hoaeh, k€ hoach phat trign kinh 16- xiihQi c~p qu6c gia, ' - Chi6n luQC, quy hoach, k6 hoachphat quy rna cs. nude. tri~n nganh, linh,V\tctren - xii hQi cUa

-Chi6n luQc, quy hoach, k€ hoach phat tri@n kinh16 tinh, thanh ph6 t1'\1cthuQc trung uong, rung.

- Q~y hoach su dung d~t, bao v~ va phat trign rung, khai thac va BU dung cac ngudn tai nguyen thien nhien khac tren pham vi lien tinh, lien rung. -Quy hoach phat tri~n vimg kinh t6 trong di~rn. - Q1,lyhoach tang hQp hru. V1J.cang quy rna lien tinh. s du an phat tri~n kinh t6,baog6rn : ~h8i quat v~ muc tieu; quy mo, d~c di~m cua dt;tan C6 lien quan d6n MT ; rno ta tang quan cac di~u ki~n tt;t nhien.. kinh t6 - xii hQi va. cac y€u t6MT c6 lien quan d€n d~ an ; du bao tac dQngx~ud€n' MT c6th~ xay ra khi th1;tc hi~nd\1 an ; ngu6rt du li~u, s61i~u ,va phuong phap danh gia ; phirong huemg, giai phap tang th~ giai
68

'

NQi dung danh gia chien luQCMT tUdng tt;t nhu nQi dung DTM cae'

~-------

quyet cac v~n d~ MT trong qua trinh thuc hien du an. Do quy mQ va tac dQng cua du an di~n 'ra trong khong gian rQng ldn va loai hinh tac dQng da dang, cac s6li~u nhieu nen khi tie'n hanh danh gia cfin phai lua ~ chon duoc cac thong s6 cfin thie't va tieu bi~u nhat. Vi~ d1.jbao cac tacdQng MTcua du an tie'n hanh theo nhieu kichban phat tri~n khac nhau. Phfin bien phap chi neu len nhirng bien phap chii ye'u, cac chfnh sach tac dQng Idn,con phan giam sat.phai neu ro cac dia di~m cimg nhu cac thong' s6MT chfnh cfin giam sat.
" I

, Theo Luat BVMT Vi~t Nam narn 2005,Cd quan thuc hi~n du an phat tri~n co trach nhiem l~p bao cao danh gia MT chien hroc, MQt s6 vi du v~ danh gia MT chien lucc co th~ la : danh gia MT chien hroc hoat dQng khai thac than vimg Quang Ninh, danh gia MT chien lU<;fc u an d quy hoach phat tri~n kinh te' - xii hQi khu vue D6ng bllng songHong, danh gia MT chien 1u<;fc chinh .sach dong ci1a riipg v. v...

3.5. K'~M ToAN MO. TRUONG ..


Ki~m toan MT va co diu ky ; danh v~n hanh cac thie't hoa t dQng va danh sach va tieu chuan

vA

KETOAN

TAt

NGUYEN

3.5.1. NhO'ngvan de chungvekiim

toan MT

la cong cu 'QLMT ba~ g6m viec ~ ghi chep co h~th6ng gia mQt each khach quan d6i vdi cQng tac quan ly, s\1 bi, co sCi v~t ch~t vdi muc dich quan ly, ki~m soat cac gia s\1 tuan thu cua cac doanh nghiep d6i vdi chfnh ciia Nha mrdc v~ MT.

Co hai hinh thtrc ki~m toan MT : ki~m toan nQi bQ va ki~m toan tit ben ngoai, Ki~m toan nQi bQ la vi~c t\1 danh gia hoat dQngva thi hanh cac quy dinh 'v~ MT cuadoanh nghiep, nhAm mucdfch t1,1rut ra cac bai hoc ye'u kern trong cong tac QLMT, d~ xu~t cac bi~n phap eM thi~n h~ th6ngQLMT, khiic phuc cac nguyen nhan gay 13nhi~m MT, nang cao , hieuqua va ch~t lU<;fng MT san xu~t. Ki~rn toanM'I' tu ben ngoai dtt<;fc thuchien vdi nhieu ly do khac nhau : danh gia s1,1thfch hop cuah~ th6ng QLMT eua mQt co sd theo tieu chudn (chang' han nhu tieu chudn qu6c te'ISO 14.001) d~ thira nhanchung chi da dU<;fc ~p cho co quan do c 1a hop ly ; danh gia d~ tin c~y cua co sd san xu~t theo yeu cfiu cua khaeh hang ki~m toano Vdi nhimg ly do nhu tren, ki~m toan tu ben tigoaico . hai hinh thuc tien hanh : .

69

- T6chftc ,t\f danh gia vi~c th~c thi cong tac MT cua cac nha thQu phu, nguci.cung ilng v~t tu hoac eac dai ly san xuA't.Trong trudng hqp hay "ngl1diki~m toan" muon danh gia xem cac doi tac lam an venminh co tuan .thu theo cac quydinh v~ MT hay khfmg' vamoi thong tinho cungcap co dang tin c~y hay khong. -Doanh nghi~p ki~m toan danhgia cac hoat dQngva Vi~thi harth cac quy dinh v~ MTcua cd sd ,san xutt theo yeu cfiucua khach hang. Trong trudpg hop nay vai tro cua "ngl1dibi. ki~m toan", "ngl1di·ki~m toan" va khaeh hang hoan toan khac bi~t nhau .. Ki~m toan co th~ 'du~ tie'n hlnh thudng xuyeri hoac btt thtfang,vdi toan bQquy trinh sanxu(t cua doanh nghiephay chi ~t s6 congd<n;tn cua day chuy~n ky thu~t do. ne lAki~m toanMT til:ben ngoai '~y ki~rD. toan nQibQ,vi~c dau tien la thi6t l~p muc dfch ki~m toano Mljedich 11'8.Y . quyet dinh loai hinh kiijm toan cAn'phai tien hanh. C6 3 loai 'hirih 'k~m toan chinh la ki~m toan phap ly, kigm toan t6 chilc va kigm toan kythu~t::'" " ... ,.,' .' .r.':, [,:..
"c' ;':

su« t06n phtip, Ii,:.,",


• • .• ,-. .

~" '/ /
( • I

Kigm toan phap Iila kigmtra,xem,'xe~ hi~u qua ella chfnh.sA..chMT· quO'c ; kha nang tiepcA.n <::~c gia m\lCtie,u naycua phapluat, ~t~h8,nh.; kha nang s~a d6i,cac quy dinh, lu~t phap ~a ban hanh. .Caclinh ~c .cln ~em xet bao g6m :chinh'sach cuaNha nutre v~quy~n sd huu,~hin~ sac,b. stc dung va quan ly cac ngudn tai nguyen thien nhien, vi~c banhanh lu~t va quy dinh kigm soat 0 nhi~m va duy tri chA'tlu«;,ng MT cua Nha nude. Do tAm vi ~6 nhu v~y n~n loai hinh ki~m toan phap'lj thtlong tie'n hanh theoquy mo quoc gia, it duQC dung dO'i endja phuong. ,., sit v
,!'

.!::

Kilm todn tdchric:. Loai ki~m toan nay duqc th~c hi~n ~g.c64uQC cac thOng ,tj.nvg cd cA'uquan ly trong Ill}9t c6ng ty,cachtruy~n d,t thdngtinbentrong' \Tara" . ben ngoai, cacchuong.trtnh dao taova ren luy~n. Kigm'toan t6 chile kham phara. cacchi tie'tnhu : Ii.ch siicua nhA.may va ,t~n,cu,angl1oi qulm ly nha.may, ngl1di·chi.utrach.nhism ,,~v~n d~,MT, ce.quan mua . hang, ngudi cO', ~n, ngttdi, quan ly phong thi nghiem (Blakeslee; and" v Grabowski, 1985). Loai ki~m toan nay d~c bi~tc6 fchtrongviec trao d6i thong tin hay trong kinh doanh bA'tdQngsan.
70

Kiim toan. ky thu9,t :


Ki~m toan ky thuat d~t ra. muc tieu do dac, quan .trac, nghien cuu veo nhiem nude va khong khi,ch~t thai nguy hi~m va ch~t thai riin, cac' v~t lieu ph6ng xa vakhoang chat nguy hai ~amiang} (Tomlison, 1987). Vi du : Ki~ni toan ngudn thai khi cho bie't cac k~t qua nghien cuu v'~ dang nguon thai khong khi, thoi han s11dung cua h~ th6ng thie't hi may , moc.hieu sua't cua cac d\lng cu di~u khi~n, vi trf, dQcaova IUQng thiii (cong suat) cua nguon thai.Ki~m toan kg thuat, M. loai ki~m toan phd bien varQng rai nhat, th1.1dng dUQc s11dung d~ki~mtoan cac co sdsan xu~t cong nghiep, chAng han ~hu ki~m toan chat thai hay ki~m toan ngu6n thai khi. Quy trinhthuc hi~n cu(jc kilm toan MT bao g6m.~10 bttdc ca ban sau:

J. Xacdinh muc tieu va pham vi cua dQt ki~m toan: pharn vi dja' ly,
chii d~ cua cuoc ki~m toan, pham vi ki~m toan trong congty. 2. Lua chon nh6m ki~m toan c6kinh nghiem va ky nang trong 3 lrnh vue : danh gia, hi~u bie't'linh vue c~n ki~m toan va MT. , 3. Xlty dung ke ho~~h ki~m toan gam :' thoi gian va dia di~m tie'n hanh ki~m toan, cac m\lc' tieu, pham vi va phuong phap lu~n ki~m toan, xac dinh thanhvien nh6m ki~m toan, xac dinh cac tai li~u tra crru ki~m' toan chu ye'u, thdi gian va thoi IUQngki~m toan dt;t kien, .lich hop vdi ban quan ly cua nguoi bi ki~m toanrcac yeu c~ubao' mat, khuon dang va cau true bao cao, ngay hoan thanh va gi1i bao cao.du kiin. 4. lt~p cac thu tuc ki~m toan nhu cac phieu di~u tra, cac danh muc di~u tra. 5. N ghien cuu tai li~u truoc khi ki~m toano 6. Td chirc va chu trimQt cUQchop md d~uki~m toano 7. Thuchien ki~m toan, t~p trung v~o nhimg nQi .dungchfnh : ki~m trasu duy tri cua cac chuong trinh, chfnh sach va ki~m soat llQi bQ v~ cac rui ro lien.quan den viec khong thuc hi~n .cacchuong trlnh nay; thu tuc ung ph6 cac rui ro, thu 'tuc qtulnly,ki~msoatthiet bi vaky thu~t c6 kha nang' gay ra tac dQng MT ; ki~m tra h~ thong quan ly nQi bQ ella cop.gty, trach nhiern vah~ th6ng quy~n han; ki~m:tra, dodac cac thong so' v~t ly khi cAn thiet, 8. T6 chtrc va chu tri mQt cUQC hop ket

thuc ki~m

toano
71

9. Lap bao cao ki~m toan. Bao cao ki~m toan bAt dAu bAng t6mtAt. xac dinh pham vi va muc tieu ki~m toan, xac dinh cac tieu chu(n ki~m toan, cac ·giClihan trach nhiem Urich hop, t6m hlqc qua trinh ki~~toan va chi ra cac phat hi~n chfnh khi ki~m toan, chi ro noi tai li~u tra CUlldii duqc S11 dung, di~n gia,i cac di~tn khong' hqp ly va quansat, trinh bay cac ke't lu~n ki~m toan. 10. Cac hanh dgng hi~u chinh. Cae hanh dgng hieu chinh diid\1qc d' xuat trong bao eao ki~m toan th\1dng d\1qc phan loai thanh : hanh dQng tr\1C1C mAt, 'trung han va: dai han. BAng chung ki~m toan IS. mQt trong nhiing khai ni~m co ban nh(t clla ki~m toan, Xet v~ thuc chat, ki~m toan chfnh 10.qua trinh cac ki~m .toan vien khai thac, phat hi~n va danh gia cac bAngch(lng :ki~m toan bA,ng vi~c ap dung lilaC ..phuong phap ki~m toan thich hop, Cac bAng chung ki~m toan se giup cho ki~m toan vien rut ra nhiing ke't lu~n,h<1p ly lam can cu rung chic· d~ dua ra y kie'n, nhan xet v, cac bao cao; tai li~uc6 lien quan de'n van d'MT ciia co sd. RO rang, cac bao cao ki@m toan, san phffm cu6i cung va quan trong nhat clla mgt C\lQckiftm toan, 8e khongco gia trjphap ly, thie'u tinh· thuye't phucneu kho~g c6' cac bAng chimg ki~m toan rung chic. Trong qua trinh ki~m toan, ki@mtoan vien thudng tim; kie'm, khai thac cac bAng chtmg ki@m toan tit nhi6u nglidi khac nhau hoac nhieu loai hlnh khac nhau d~ chimg' minh cho mgt dAn li~u. nhidu loai bAng clnmg ki~m toan khac nh~u nhu: .cac thong s6 v~t ly, bAng chu~g gian tie'p va bAng chimg t\11i~~. M~i loai bAng chirng c6nhiing uu di~m vanhuoc di~m.khac nhau, do v$y trong qua trinh danh gia cAn c6 8\1 ke't hop c~ b; loai bAng chtmg tren.

cs

Cac phuong phap duqc 811 .dung d~ thu thap s6 li~ti (bAng chtmg) ki~m toan duqc phar; lam nhieu loai nhu : quan sat, kr-ao sat, phong v6n, phan tfch, thAm tra, ki~m tra, di'u tra ... Trong d6, ba phuong' phap co ban l~ di'u tra thong qua phong v!'n hoac phie'u di'u tra, quan.sat va ki~m 'tra bAng chtrng. Cong vi~c Chll ye'u clla ki~m toanvienla dt;la vao viec ki~m tra lai dg tinc~y va chfnhxac ciia cac thong tin, s6 li~u, tai . li~u dathu tl'i~p d~ c6 dUQc bAng chtmg cho ke'tlUl}n clla minh, Mgt 86 phuong phap c6 th~ d\1qc su dung d~ ki~m tra nhu : truy cuu cac s{fli~u (retracing data), tinh toan lai (recomputing), xac minh, xac nhan, 72

~-

---

----

--

..

~-

~ Xac dinh va danh gia cac "phat hien ki~m toan" IA·mQt nQi dung quan trong trong quy trinh ki~m toano Thea tieuchuAn ISO 14.012 1111996, phat hi~n ki~m toanduQc' dinh nghia nhusau: "Phat h~n ki~m toan la ke't qua danh gia bang' chirng ki~m toan thu duQc khi so sanh vdi cac tieu chuan ki~m toan da thoathuan, T~t ca cac thong tin thu th~p dUQccdn ghi chep lai d~ phan tfch va si1 dung lam h6 so trong then gian tie'n hanh cUQc'ki~m toano Khi cac ye'u to' ki~m tra -khong .phu hqp vm tieu chuan ki~m toan hay b~t hQp Iy, thi ye'u to' do dUQcghi chep nhu la mQt phat hien ki~m toan". Tom lai, cac loai hinh ki~m toan MT r~t dadang : ki~m toanchi't thai, ki~rn .toan slj tuan thucac quy dinh va chfnh each MT, ki~m toan .cac diadi~m co van dg MT, ki~ni toan su tuan thu quydinh phong ngua o nhi~m, ki~m toan vi~c thuc hien cong' tac .BVMT. MQt ki~u d,c bi~t trong ki~m toan MT la ki~m toan baocao DTM, nham danh gia s\1 tuan , thu cua nha ddu tu vdi cac digu kien khi phe duy~t va danh gia tfnh chfnh xac cua bao cao khi mQt'phan hay toan be? duan da duQc/th\1chi~n .. Trong th\1c d nude ta hien nay, cac cUQc ki~m toan thudng t~p trung vao ki~m toan chl1't thai tai cac co sd congnghi~p. Day IA phuong phap tie'p can dAu tien d~ giai quye't bai toan "san xul1't sach", c6hi~u qua hen Ia phuong phap xtl Iy cuoldui1ng 6ng. Cac tieu chuAn qu6c te' quydinh ki~mto8,n MT nam trong a9 TH~uchuAnISO 14.000. )

te

xem 1ft tnQtcong C\1 d~ danh gia cac hoat dQng kinh te'tu g6c dQ MT .. Ki~m toan ch~t thai trong nganh cong' nghiep la mQt loai hinh ki~m toan pha bien, dang ,duc;1C . thuc hi~n tai cae nude phat tri~n va cac doanh nghi~p di~n hinh d V~t Nam. Muc dfch ki~m toan chi't thai Ia xac I~pcan bAngv~t chlt, hAng hrcng' cua quy trinh san xul1't va danh gia slj tuan thu cac quy dinh vA, tieu chuAn MT cua doanh nghiep, Cdc yeu cdu aOl vm m{3tcuQc kilm todn. chdt thai: -Thu duoc thong tinchinh xac ve ngu6n goc cua eac chl1't thai fa MT ciia co Sd san xu~t, lam dieuki~n tien 9uye't cho vi~cgiam ch~t thai cong nghiep mQt each co hieu qua.

3.5.2. Kiim toan chat thai D6i vdj cac co Sd san xuat, ki~m toanMTduQc

73

- Dimh gia hi~u qua cacgiai phap giarn thi~u va quay vong ch~t thiii. , Ki~mtoanch~t-thaila mgt cong cuquan ly mdi giup cho qua trinh. san xu~t sach hon trd thanh hi~n th\ic trong tuong lai, .bAngcach ra cac giai phap nganngtraphatsinh ch~t thai tai ngudri.Bu thayd&i quan di~m tit xU' ly' ch~t thai sang ngan ngtla ch~t thai tao ra nhi~u lc;Jifch nhu : giam htc;Jng ch~t thai,giarnchi phi nguyen li~u va nang 111c;JIig,

tim

,giarn chi phlxtily ch~t thai, giam kha nang gay 0 nhi~m, cai thi~h 4i~u ki~n lam'Vi~ cllangumlao dQhg, nang' cao hi~ qua ella quy trinh san xu~t. Ki~rn toan ch~t thai la .blloc d'u tien trong chuong trlnh dM han nham tOllluhoa Vi~;t~n 'dung tri~t d~ tai nguyen va nang, cao hi~l:l qua ' san xuat, D~ ,d~t diroe hi~u qua, ki~rn toan ch~t thai paai d\1c;JC 'hanh tie'n cophuong.phap ..va'dllqcs\i llnghgtich c\ic cua cac nhaquanly'va nhan vien ;v~n .ha.nh,sanxu~t. D~'c6 dt(c;Jcke't qua t6t, ki~mtoaneh~t.,thai phai tl}p .trung :gjai quye'tt cae van d~; xacdjnh dllQCngudn, kho'iluQng va.loai eh~t thiH ;.thu·th~ptat ea s61i~uv~ cae eong doan sanx~t, ,v~~ li~udAuvao, ,sinphArn. nude c~p va eh~t thai; nhfing khau sanxu~t ,'kern hi~u qua va khu yV.c quan ly ,kern; dua ra nhimg muc tieu giam ~hi~u chat th~i ; ~y dung' mgt chien h1<;'C, giam thi~u ch~t,~haieol1i~u qua huu hi~u ; n~ngcao dllc;JC nhan thuq cua nguoiIao dgngv~ quatrmh san ){U~t valc;Ji feh cJiavi.~giam thi~u cha't thai ; nang cao ki~nthucv,~' quatrinh san xuA't ;,nang caohieu qua clla qua trinh san xuA't. 20 bulk:
,',

N9i dung kiim toanch6t


-',

thai dufJC thuc hi~n thea 3 ~ ~. : -; va .. giaid()(jtn


'
~:.
"'~

.. ,"

,;~,."~

'

"_

"<

.~,
.. ,

>,-',

. . .Glal dofn 1. Tntclc'ldl"" toin ' - Blldc 1. Chuan bi kiern toan . Thanhl~pd9i~1~rn toan ~di s61uc;Jngngl:(di tuy th~gc vao quymo nha rn.ayvas\i p'hae tap ella cong ngh~san xuat, Thong thllP.ng,.,d(>i ki~rn t~an S6~ ch~yen giaMT, can bg kj thu~t va cong nh~n's~n xu~t,. Ngoai luc 1\1Qng tren, cAn co rnQt l~c' luongkhac d~ th\fC hi¥n Go,ngvi~c phan tfch, do dac s61i~u. , ' ' ',' "
• , . • " .'. _. ',' ,. '," .J . (". _ ~ _ ., . ., ;! .

Xac dinh trong td~ ella cu~c 'ki~~ toan la tie'n hanh voi toanbQ.eac cong doan cua quy' trinh ~an xu~t hay chi mQt cong doan c:Ua ~an xu~t nhtl:' th6t 'thoat' riiuy~n li~u;'cac ch6t 'thai~hu y~u, c~e '~h~t dQchl,li th~o quy dinh hienhanh, eh~t thai phai chi phI' xt1 iycao. ..' ; ..", ,

74

Thu th~p thong tin lien quanden nha maynhu : sdd6quy trinh san xua:t eua nhamay, cac soli~u luu tru vI) ghi chep v~ cha:t thRi, hand6 nguon nude, dia hinh, dan cu khu Vl/.Ctie'p giap.. cac nharnay co quy trinh san xua.'t tuong t\1, cac cha.'t thai di kern voisauxu[t, cac di~m.tieu thu nhieu nude trongnha may, cac hoa cha't si1d\lng trong nha may, quy trinh sirdung va bao· quan nguyenv~th{luva trang thiet' hi,cac dia di~m phat sinh cha't thai d.n, long, khf tit d~ychuye~ s~rtxu,[t. CUQc~i~In' toanphai dU«;1cwn hanh trong dieu ki~n s~n xu[t ·hinh t thuong' d~ khong anh huang Wi ch~t lucng ki~rh toan.vasan lu~ng cua xf.nghiep. ...,..Buoc2.Xem xetcac cong.doan san xua:t • Thu th~p toan bQ_ thong tin vequy trinh-san xua't cua nha sanxult va quan.he 'qua lai cuachung, th~ hien cae' thong tin do tren so d6,.ban d6 va hang sCili~u. Trong budc khaosatban d~u nay cAn ghinh~n dAy ducac sO:E~u v~'nguyen li~U:,san ph~m,ridi chua d\1ng, eac quy trinn; thao tac trongsan xu[t, eac dia di~m phat sinh chtt thai. . '.' -'-Buoc 3. Xayd\1ng sd d6quytrinh san xu~t So d6 quy.trinh san xua:t duai dang so d6 kho'ico th~ dU<;fc ay dung' x bang each noi cac congdoan san xud't voi nhau. Caccong doan sanxult trung gian thuong dli(1c th~ hi~nba\ng dUdng cham gl1ch.J)oi voj cacco sa ,san xuatplurc t~p,'c6th~ sirdung' SQ d6 kho'i cac .khu Vl/.C8anx~t chinh va th~ hien chi tiet cac khu V1J.cieng trong .so ,d6 tYl(l.lOn,hdn. r Vi~c xay d\1ng cac so d6 nay cang chi tiet thiket qU& ki~m toan cang co gia trio D\1a vao so d6 nay co th~ nh~n biet ngu6n phat sinh cac chlt thai vakha nang ngAn ngita cluing. ' '
Glai do,n 2. Tfnhtoan cAn bing v~ chit

.',

au vio-Uu

.ra

- Budc 4. Xacd4nhdAM vao, . .Ghi. chep.dinh IU<;fngs6Ji~-ll dil.l, va9t.UngCQDg d~n, sim,xa.t~t·va .toan bQ nha.may n.h~ v~t li~~ tho,hoa~l1~t, m1Oc~lc.hitha~, nanglUQ~g. Khi ghi chep cac s61i~u dAll vao nay phai ki~m tra s6 mua ho*<;;nhtp nguyen v~t li(lu. Trong nhieu trudng hop, thltthoat nguyen v~t1i~u thircng xay ra CJ khau bao quan va v~n chuyen, do v~y e'n cha y tdi cae kho chua va qua trinh v~n chuy~n. Ghi chep va xacdinhcac.chi-ph! nguyen v~t li(lu trong tUng cong doan san xu[t, k~ ca t6n tMtdobao

quan va vtn chuy~n, tti,nh h1<;jng hoa cac chi phi nguyen vit li~u cho tUng .cong doen va toan bQ t:lha may, kluinAng ti~t ki~m nguyen li~u CJ t~g cong doan, DOi vdi ~guyen li~u rAn cAn d~m s6 h1<;Jng can ki@m'tra, dO'i va vdi eMt long phai ki@m tra dung tfeh bmh chua, d6i vdi m.tdeva nang h:t<;Jng roth' do ki'm tra thit Trong qua trlnh nay e'nkA't hw do, dae, .. ki@mtra vm.phong v('n vanghe y ki~nciia cong nhan tl'llc tie'p san xu6t. ' -- Bude 5'. Do luC1ngnude tieu thu , Trude khi danh gia h.tQng nude stl dung cho co sd, san xutt cin xem xet : ngu6n mrdc va noi ch(:ta nude, kha nang chua nude tai chO, phudng phap vtn chuy@Jt nude (ngudn n,ude, m:tde thai) bom hotc t\t chiy,' IUQng mua khu Vl/.cnharnay .. DOi vdi tUng cong do~ san xuA't phaixem xet cac v6n d~ sau : lu~ng nude sit d\1Dg trong tUng cong vi~, IUC1Dgm1c1c dung trong mOi thao taCt s61in l,p 'l,i, cua thao tae. Sau'd6 phai ki'm tra, dodac va th6ng keJu<;jngnudestl d\1ng d tUng eong doan vatoan b(); nha may. Cae s61ifu nayphai duathanhblmg vdiddn vj,lam3/nam ho,e m3/ngay. Xac dinh kha nang giam tieu dUng nude trong ,t'ltng eong doan, tUng thao tac va IUQng,nude -lang phi. Xic dinh cackha nang quay vong nude thai ho,e dilng nude thAi cUa cong do,n nay cho eac cong do,n sau, Tim kie'm cac b' d\t tnt nuiJc sach d' chu d()ng ngu6n nude. , - Bude6~ Tfnh toan lue;mgnitde thai c6th'tai cong doan va toanhQ nha may _' &:cde 7. £>inh lUc;Jngdiu ra Dinh h:tQng toan hQ, diura g6m chinh phAIP, san phAm phu san phAm phe' thai, m:tde thai, khl thai, chtt thai rAn, ehtt thaiduQc xaly, nude thai stl dung 'quay v~rig (bang 3.1). tUng'3.1. Dtnh '''91'9 au ra trong quy trinh-sin xllM
C6ngdotn sinxuft Chi"" '

'

stl dung trong tUng'

pIdm

COng~nA COngd~B COng~nC T6ng cQng ,

....
Ph\l

",quay
vlNlg

M'* .

Khf

Chit

Chftthil

thiI

thii

thilrin

. xitlj

16

_ BuC1c8~Ttnh.toan-Iuong

nude thai

Thu th~p mAu nude thaicua tung cong' doan san xuat, xac dinh thanh phan va luu IUc;1ng dong th::'iicua tung congdo:;t.n ; xac dinh st! cac hoa hru cua dong thai va cac di~m hoa hru, so d6 h~ thong dong chay nude thai cua nha may; xac dinh hrong nuC1cthai duc;1C xltly, khong dUQc . xi'11Y.Trong qua trinh nay c~n hru y It!a chon di~m IB:'ymAu sao cho no co th~ phan anh duc;1cthanh phan, tinh chB:'t va hru hrong. m1C1C thiii trong qua trinh hoatdong' cuanhamay. Cac thong so c~nuu tit~n phan tfch truC1ctien la pH, COD, BOD, SS, lUc;1ngd~u rna, kim loai n~ng va cac hoa chB:'tco lien quan den quy trmhsan xuB:t cua nha may. Cac miu phai IB:'ydai dien, luu hrong dong thtU phai do dac hoac uochic;1ng cang' chinh xac cang tot. _ BuC1c9. Xac dinh luc;1ngkhi thai Do hrong khf thai tren cac)ong khoi cua nhamay, d6ngthdi IB:'y miu d~ xacdinh thanh phan kill thai. Vi~c do phai phan anh duc;1ccac ·giai doan hoat dQng cua nha may va tung cong doan. Tinh toan phat thai khf o nhiern theo cacphuong trinh phan ang cua nhien li~u khi chay tu so li~'Utieu thu nguyen li~u da dUc;1ehong ke. Danh giadinhtfnh va dinh t IUc;1ng thanh ph~n eua khf thainhu mui, nhi~tdQ, toe dQ thai, st!-e6m~t cua cac cha7t 0 nhiem trong khf thai, kha nang tac dgng cua khf thai d6i ' v{ji MT. Thong ke va danh gia so hrong, cong suB:'tva hi~u qua cua vi~c xlt ly khf thai d tung cong~o:;t.n va toan hQ nha may. _. Budc 10. Tfnh toan hrong chB:'t thai (rAn, long, khf) dua ra ben ngoai dia di~m san xuB:'t Thong ke luc;1ngcac loai cha:t thai (r~n, long, khi) dua ra khoi nha may den noi'xlt ly, chon lap ho~cthai vao MT (bang' 3.2).
sang 3.2. D!nh

Ittqng chit thai trong tin1g c6ng dOfn san xuft Chi long Khoi IlIqIlg Bun Khollllqllg

C6ngdo,n sin xuft


COngdo~n A COngdo~n8 COngdoan C T6ngcOng

Kh6i Ittqng

Chirin

",

77

C~n; hru y thu th~p s6li~u va ngu8n g6c .ch~t thai; cac kha nang wi . uu hoa va giam chAt thai, kha nangthay d6i nguyen nhien li~u dAu vao d~ giam luc;1ng tpai, c6 th~ tach cac chAt thai dQc hai tucac c9ng do~n san xuAt'rie~g, gia trj ciia ch~t thai. - Budc 11. T6nghc;1p thong s6 dAuvao, san xuAt

dAu ra cho cac eo~g doan

. Nguyen tlic chung cua cac qua. trinh sari xu~t la t6ngluQng v~t ch~t d'u ra, k6 casan ph~m va eh~t thai. phat sinh, T6ng hc;1P thong; sO' d~'u vao tung cong doan san xu~t va toan bQq.ua trinh.gan xu-tt cuanha may phai bAng tang htQng dAu ra. Trong trtidng hQpmQt thong s6 nao d ca hai dAu nhu nhau thi c6 th~ IOE}.i trong bang tinh toano Trong trudng hep thong s6 dAura' nho bi) , hen dAu vao thi cAn phai tim cac nguyen nhan g~y th~t thoatnguyen lieu, san phAm hoac tim ra ngudn thai., . -Buoc xua't 12" Tinh ,can bAng v~t ch~t so bQ cho tUng cong doan san
duavao (dAti vao) phai bAngtarig luQng v~tchtt

Tinh can bAng'v~t' chtt cho tUng loai eh~tonhi~m cu th~ d(t8. tren cacs6li~ll dAu vao, dAura va.cac phan (tug hoa ly xayra trorig qua trinh sari xu(t. Vi du ':tinh can b4ngv~t chtt cho cacchAt 0 nhi~Ih nhuS~', ,C02, nuoc ... _ Tfnhcan bAng v~t; cha'tcho toan bQ nhamay dua tren cacs6li~u di; _thu thap, bAng each cQng 'toan bQ khol luc;1ngd'u ~ao (~guyen 'nhien li~u . tho dung trongSan xuKt) va' so sanh vd'i tang kh6i lriQng d'u ra (sin pham va cac Ioai chKt th8i).Trong qua trinh nay cAn xac dinh 1uQD:g

tit caccong doan khae nhau thea nguyen lybao toan v~t chAt tren, IU<;1ng h~tthai dQc hai luu kho, mang ra kh3i nha'may; . c
cha't thai phat~inh dUQc xii ly, khortg xU l:f:'" Trong qua trinh do ron

': _.
.' ' .. I~

- Budc 13. Danh gill can bAngv~t chAt _

nay cAn phat hi~n cac di~m .khong d.m bll'o

cAn _'

bAng v$t chAt va nguyen nhan dAn d6n ma't can bAng (thi€u th8ng'tiri, v~t chAt trong qua trinh san xuKt) ; b6 sung cac thong tin thi6u; xac dinh cac nguyen nhan' dAn 46n ma't can bAng v$t chKt. - Budc 14. Hoan thi~n can bAng v~t chKt 78

Giaido~n 3. T6ng hqp va phin tich cae so Ii~u ki6m'toan

Duatren canbang v~t ch~t, xac dinh cac cong doan chua can. b:lng d6ng thdi Ia cac di~m phat sinh ch~t a nhiem chua khong che' duqc, tit do d~ xuat bien phap giam thi~u ch~t thai Wc thdi va dai han .. - Budc 15. Xem xet cac bien phap giam thi~u tuc thdi Dua vao can bang v~t "Ch~tva cac hi~u bie't v~ ky thuat, cang ngh~ d~ neu len cac giai phap giarn thi~u tuc thdi b citc khau : mua nguyen lieu dAu vao, bao quan nguyen lieu, stt dung nguyen lieu trong qua trinh san xuat, cai tie'n congnghesan xu~t lac hau phat sinh chat thai. dQc hai, bao dirdng thie't bi san 'xua:t, ki~m tra duong dAn nguyen lieu va chat thai, ch6ng ro.ri,'giam thi~u.tieu.hao nguyen li~u d t~tcacac khau. - BUCJc16. Nghien cuu cac d~c tinh.cua cac ch~tthai Muc tieu cuabudc nay la xac dinh ca~ loai ch~t thai nguy.hai nhat, udc hrong gia thanh xtt ly cac ch~t thai do,li~t k~ cac .loai chat thai cAn phai giant thi~u theo thu tuiru tien, - Budc 17. Tach eac dong thai dQC hai
.' .

Tach cac dong thai tit cac congdoan khac.nhau, mQt sO'dong. thai til cong doan nay co th~ lam nguon cung c~p cho corig doan sau hoac tai quay vong trong cong doan do. Cae dong thai chua cac chat a nhiem dQc hai can dua vao xtt ly hoac luu tru cho chuyen di xtt ly d nOIkhac, mQt sO' khac it dQchai co th~ xtt ly so bQ hoac tamthoi (ne'u s61uqng it coth~' thai ra MT). Day labi~n phap co th~ giam duoc chi phi x111Y. ~Buoc 18. Xay dung cac bien phap gi~m thi~u chat thai dai han b:lng giai phapkythuat, congnghe nhu thay <16imh chatcua qua trinh t san xuat, thay d6i thie't s~n xuat, thay d6i s1;iki~m soat qua trinhsan xu~t (tu dQng hoa), tliay d6i di~u ki~n san xu~t (nhiet dQ,apsu~t, cha't xuc tac, thdi gian ...), thay d6i s61uqng, loai nguyen vat lieu tha va nhien lieu, thay d6i'cong righ~ san xuat, thay d6i loai sanPhAnt~ . ..

hi

:..:. Budc 19. Danh gia cacgiaiphap

giam thi~u v~ kinh te'vaMT

Danh giaM'I' bao g6m danh gia cac .loifch v~ m~t MTc6th~th~y duqc va cac tac. hai co th~ phat sinh do cac bi~n-phaI>gia~' thi~~., Trong qua trin'hd6 cAn tra Idi cac cau hoi sau cho tung bienphapgiamthieu .:. +Anh hudng.cua cacgiai phap tOI s51uqng va thanh phAn a nhi~m

cua chat thai.


79

+ Qua trlnh giam thi~u tren e6 sinh raeh~to

nhiem.mdi khong ?'C6

anh hUdng tdi khii nang xu Iy eh~t thai khong ? C6 stl dung nhieuhon . tai nguyen khong tai taokhong ? Giaiphap e6 t6n it nang lU<;jnghen khong ?

Dimh gia kinh t6 d6i vdi tunggiai phap eu th~ d cac khfa canh sau: chi phi phat sinh do v~n hanh giiii phap : .chi phi do thay d5i gia ca ,
nguyen li~u, v6n thie't bj, chi phi nang lU<1ng,; cac rui ro eua quatrinh. ddu tu moo, cac giiii phap mdi.. - Budc 20. Xac dinh ke' hoech hanh dQng giam thi~u cMt thai, bao g6m : Itch trinh ap dung cac giai phap giam thi~u chA:'t thai ; tuyen truy~n v~ 'cacgi8.i phap giam thi~unhlm tao ra sv. unghQ cUacongnhan thv.c hi~ncac bi~n phap giam thi~u ; giam sat vi~c thuc hi~n ke'ho~ch.

" 3.5.3. K'toan tAl nguyln


Ke'toan tai nguyen la mQt khai ni~m mdi dUQcdua vao trong nghien ciru M'I' vdi muc dfch danh gia va udc IUQng cac tan thA:'ttai nguyen ciia mQt qu6c gia, mQt khu V\lc bigay ra bdi cac hoat dQng phat tri~n cua con ngl1di. D~ thv.c hi~n vi~c, k6 toan tai nguyen, nguOi ta phai th61)g ke toan bQ s6luQngva ch~t luc;mg'ca~ deng t8.i nguyen va thanh ph'n MT trong: mQt pham vi khong gian nh~t dlnhZqu6c gia, rung lanh tho). Tie'ptheo, dua vao cac chi tieu kinh te', udc lUQng thanh ti~n toan bQ cac gia trj tai nguyen tv. nhien - xii hQi. So sanh gia tri dii tinh tren vm cac gia trj tUdng tv. cua khuvuc d cac thdi di~rri khac nhau trong qua khu, ta se c6 t8ng gia tzi tai nguyen ma:t di ho~c gia tangciia khu vrj.c. Bac tranh toan canh v~ sv. phat tri~n cua khu V\lc, cua quoc gia se· trd nen ra rang khi so sanh.gia tr] gia tang cua hoat dQng kinh te'vmcac t8n th~t tai nguyen MT. BAng each tuong' tv.,cac nha kin~te' MT d My" da cho th~y tan th~t tai nguyen MT d My mQt nam co th~ len tID hang ty USD. Vfn,d~ nay r~t phtrc tap vi vi~ th6ng ke cac ngudn tlii nguyen mA:'tdi ho~c suy thoai dii la kho,·nhung vi~c hrong gia chung conkho hen nhieu. Tuy nhien, day lamQt phuong hudng' d~ danh gia toan dien tac dQng MT cuaphat tri~n kinh te' - xii hQi cua khuvuc hoac quoc gia dang duQc cac nha kinh te'va khoa hoc the' giOi quan tam nghien ctru. 80

'

3.6. eANH GIA VONG eOI SAN PHAM (LeA-LIFE CYCLE ANALYSIS) 3.6.1. NQi dung
Dinh. nghia : Danh . gia vong ddi sarrpham la mQt qua trinh danh gia s1;'l anh huong den MT lien quan den qua trinh hay cac hoat. dQng taora san pham, bang each xac dinh va dinhluong nang h1Qngva nguyen v~t li~u si't dung, cac chat thai tao ra ; danh gia anh hl1dng cua nang 111Qng va nguyen lieu si't dung cling nhu cac chat thai denMT; xac dinh Va xem xet cac kha nang' cho viec cih tien MT. Danh gia vong ddi sanphAm la quy trinh phan tich cac tac dQng toan dien tdi MT cua san phAril'bAt dAu tU qua trinh san xuat san pham cho Wi .khi sanpham den tay ngl1di tieu dung va tao thanh cac loai chat thai. Trong qua, trinh danhgia, ngt1ai danh gia co gAng tim rava dinh 111Qngoa moinguonnang htQng va v~t h . lieu d~u vao, d~u ra phat sinh trong.toan bQ thdi gian t6n t~i cua san pham ; tit san xuat - luu thong c phan.phoi ~si't dung - tieu huy, Muc dfch cua danh gia vong ddi san phAm Iaxac dinh (nhandang), xac dinh so 111Qng (djnh 111gng)va danhgia cac h~u qua MT mQt each khoa hoc va h~ thongcho mQt san phAm nham giam thi~u tac dQng MT va nang cao chat hrongsan pham. Muc dich C1,l th~ .eua danh gia yong ddi san phAm la : cung cap mQt btrc tranh toan dien v~ tac dQngMT cua sart pham, tang cuong' hi~u biet v~ ban chat chung va tinh phu thllQc IAn nhau cua cachau qua MT phat sinh tit hoat dQngcuacon ngl1di, cung capcho nguoi ra quye't dinh thong tin d~ cMthi~n MT. san xuat. Nguyen lj chit yeu cua LeA: -LeA c~n duoc phat tri~n d~ si't dung trong so sanh cac san phAm. - Tinh cho toan bQvong ddi cuasan phAlll. - Tinh den tat ca cacdang can thiep (anh hl1dng) MT dang k~. ~Nhung can thi~p (a~hh\1dngfMTc~ndl1Qe eangtot. CO:utrue chinh cua LeA: M*cdu co nhieu each tie'p can khac nhau trong danh gia vong ddi san phAlll, nhung cau true tdng th~ g6m 4 thanh phan chinhco quan h~
81

,...

.....,....?

va yeu cau cua LeA

dlnhhlQI1g c~ngnhi,€u

vm 'ilhau·.'x8.cdinh-m\lc tieuvaph~ni vi,'phintich tac dQng,danh gia,vi~ccai t~~n. fJanh gia vong cti1isan p"hirnlci cfJ1ig'Cf:l. QLMT:

ki~mke; 4anh gia


I.

Vi~c xac dinh cac anh hUdng MT lien quan d~n san xu~t san phim' cua doanh nghi~p du~ th1;lchi~nthangqua vi~ thu thtp cae s6li~u v~: - T~t ca nguyen 'vttli~u (nguyen vtt li~u tha va nang lu~ng)tieu th\l trong mQtkholmg thfJigian nh&:t lnh. d
,

- LUQng san phim tao ra besicang ty trong cung thfJigian, ' - Cilcch~~.th~i ra khong khf va nulsc(bao g~m cit bui) li~nquan d~n ' hoat d<)ngcua congty., - Cac nguyen v~t li~u thai bO (bao g6m thang tin cac nguyenv~t li~unay d~~ thai, nhu tM nao), Tuy nhieI1;;vi~c,thu'th~p s6li~uphai gAnli~nvoi DTM cua cac eong doanIienquan, ]J~n clil.Dhvi~cxacdiIih anh hUdng d'nMTgay ra 'bdi hoat dQngC\iadoanhnghiep, k~tq\iacUa LCA giup eaiti~n·lient\lc·hi.u qua hOlilt.dQng:MT trong-cac.nQidung: ,-Giam·ch~t·thilij 6 nhi~m va s\1tieu thu ngu6n tal nguyen. ' ..;.Giam thi~u anh hUdng d~n MTva an toan cho ng\tdi lao dQng trong cQngd6ng i16ichung. ' _ .- Quiin'ly ~'c tae d~n~MT lien quan d6n ngti6n tainguyen . • . Thift k~.lli\i.aaIl"phim ho*c thay d6i quytrinh san ~u~t nham ~ gia~ cac tae ~Qngt(Ji, ,MT. " ', '. ,
NQi dung tha nhtt 811 dung d~ d{mhgia .caceai ti~n trong hoat dQrig-'

cua cong.ty. NQi.dungthu hai all dung d~ danhgia s\1cai ti6~. N~i dung thu 3 vtl.4 cIS troc'nthi~t d~xac djnhva'danh gia cac cd hQicaiti6n v~i quy trlnh san xutt san phAmdua doanh nghiep.
';, '

san pham
a)

_,

. .3.6.2. Phwng
_ '", '.' _-',

phap va quy trinh .danh giltvong dbl ." "


'. . '_. ; , . I • " .

Ml;'ctiiuva

ph~m vi ddnh gi4 vong t;lili sa~ philm ,

Khi bAt d'u ti~n hanh mot LCA, di~u quan trong la xacdinh.muc tieu nghl,enctiu, \n6i' ~~ch,kba~i~~\l~' ti~uva~hu~g thQngti~' n~o ~a ' ngU~inhan mong m'u6n~6dl1Qc. Di~u nay s~ xac dinh loai phan tfch c~n
82

dl1c;1C 'hanhvnhttng' k~tqua nao cAn dl1c;1cua ra va Ung d\lngnhilng ti€n d k~tqua nghien diu nay nhu th~nao. Cac cau hoi quan tl"Qngtrongvi~ xac dinh muc tieu va cac cau tra Idi c6 tM la :

- Tai sao nghiencuu ,dl1c;1C hanh ? ti~n


Cau tra Idi co th~ la d~ xac dinh hien tr~nggaI'lh n~ng (sue ~p) len MT vacach giarnsucep MT cua,san phAm trong mQt yang ddi"t~cai noi de'n nam m6". Tren co sd do, ngl1di qu.an. lY··co Jh~ di~uthinh hoat .dC)ng san xufft theo hl1{jng co l¢ cho mmh, cling nhudua ra bing ehimgeho nhting Idi tuyen bo, quang.cao hoac cac thong tin v~ MT; ~ san phAm. - Nghien cUU nay

se dl1c;1Cph5 i~n nhu b

th~nao va pM bi6nd~n ai ?

Cau tra Idi cho cau hoi nay phu thuQc vao ngl1di nhan la cac chuyen
gia,nhungngl1di ra quye't dinh ho~c cong chiingnoi chung.Cac chuyen. gia yeu cA~ nhieu thong tin ky thuat hon la nhuhg hgl1dikhong c6 'chuyen mono 1>6i vdi cac vffn d~dl1c;1Ccong chUng quan tam thi cAn cO nhfmg nghien cUu Ball hon va md rc}nghdn. Tronghauhet cac nghien ctru LCA, vi~c th\1C hi~Iibi'h,n ch~bdi cac ngudn l~cnhatdlnh (vfduthoi gian va tai chinh). TuythuQcvao ngu6n l\tc hien co, phamvi danhgia vongddi phai dl1<jcxac dinh bAngcach thi~t l~pcae yeu cAu chi titt, cu th~. Vi~ xac -dinhphamvi' nghien cUu lien quan d~n cac thanh phan chfnhcua qua trlnhki~m ke : nhi~m \'\1, chile nang cua nghienctru, eac h~ th6ng s11d\lng khi tie'n hanh nghien cuu,ranh giro cua h~ th6ng, chuc nang cua cac thanh ph'ncuah~ th6ng. Pharn vi cAn xem xet d6i v{ji cao thong s6 then ch6t baog6m khong gian/dQ dai dia ly (dia phuong, qu6cgia, vung,rl\lc dis. va toan cAu)vathdi gian. (vong' ddisanphAm, pham vi, thdigian cuacacqtta. trinhva :tac.dQng).

Xaydl/ng aic ddn VI ehlle nang:


Luong dAu vao va dAu ra cuavongddi cAndl1c;1C 'bi~udi~n d~a tren mQtddn vi tieu chuAn cua nguyen v~t li~u' dUngtrong qua 'trtnh san xufit. Qua trinh nhu v~y dl1c;1C 18.s~ chuAn hoa s61i~u va ddnvi tieu gQi .chuAndl1c;1CchQncon dllc;1c la don.vi chuc nang;Vid\l gQi : N6uh~ th6ng san xu at tieu thu tang nang 111c;1n.g san xufit raMsan.phAm Edg c6gi8 trikinh te'thl don vi chuan hoa,v~mlng.h1c;1ngtrenmQtddnvidAu raja ElM. Nhin chung, bit eu don vi sO' h1t;1ngMO lien quan d~n :so' :ll1qng

nguyenv~t 'li~u tieu· thu trong mgt .qua trinh d~u eo th~ duQC,stl dung nhu don vi" chtie nang.' Vi du : don vi cu,a dien tichb~ m~t diroebao phu bdi mQt ldp son trong mQt chu ky thdi gian da dl1Qcxac dinh, kh6i htQng bQt gi~t cAn thi~t cho vi~c gi~t gift cua InQt hQ gia.dinh tieu chua:n, ...

" Banh gUi chat lll(lng dft l~u :


Vi~c·ti~n hanh -phan tfch ky luang se giup cho vi~c danh gia ch~t htQilg c11a s61i~ ; khi 'cae phan tfch nay chtmg to ding k~t qua nghien CUu chiuanh hUdng cUa mQt t~p'cae s61i~u nao d~y, caes6li~unaye~n dl1Qcxem xet ky lti(}ng,·dam .bao tinh chfnh xac, Cac tieu chfquan tiQng cua chat lUc;Jngdu li~u la : tu6i tho, tAnsu~t va phuong phap thu thap, pham vi dia ·lY,chu ky thdigian, tfnh dAy du, m~u d~i di~n,dQ chfnh xac, slj ~hong ch'e cbAn va u,dc tfnh sl:/.bi~n thien (bien dQng).

Phtu" tich 'kilm kl:


Phan tfch ki~rn ke dl1QCxac dinh la "mQt qua trinh ky thu~t dlja tren cac s61i~u nhArn xac dinhva ujnh lUQng nang 111Qn:gacac yeu cAu v ~~ nguyen v~tli~utho, cac ngudn phat thai vao khi quy~n,vaothuy vlje,. eh~t thai rAn va cae dang thiikhae d~ tao ra mQt san ph~rnJ"'''' Ch~t , hlQng eua LCA phu thuQc vao vi~ rno ta chfnh xac h~ th6ng dang <hlQC phan tfch, Ke'tqua. tfnh toan dAu vao/dAu ra MT do hoat dQng eua' yang ddi dUQCgQi la "bang ki~rnkeJJ;MQt cUQcki~rn ke yang ddi dAy du bao g6rncae giai doan chfnh tit tinh eh~, gia cong nguyen v~t li~u tho dA thu duQCnguyen v~t li~u su dung, san xu~t, su d\lI:lg/tai su dung, bao tri, tai ch~/quan ly ch~t thai. Me, hrnh ,ki@m ke chu y tdi 3 khfa canh cUa vong din : hoat dQng GTVT(cac ho~tdQng v~nehuy~n, chuyenchd); qua trlnh san xu~t (vt,t: li~u), ch~ tao san pha:rn va .dong' goildong chai/phan pholsan pha:rn (d~u dUQcnAm trong rnQt giai doan) ; tai sud\lng va xu ly ch~t thai(duQe k6t hop trong I: giai doan).

b) ,Caegiai do~n chinh crta vong di1isan philm


Nguyen v~t li~u su dung duQCtfnhg6ni t~t ea cac hoat dQng tao ra ngu6n nang 111Qng,nguyen v~t li~u tho va k~t thuc d giai doan (loe) tinh eh~ dAu tien. Vi~ chuyen chd tdi noi gia cong 18.mQt phAn,.cua giai doan nay. Vi~e tao ra cac nguyen v~t li~u thoc6 th~ gay ranhimg tacdQng nghiem tronghon Iihi~u d~nMT hen la cac giai doan sau cuavang'ddi. 84

._-

-------

1\'IQtso tac.dong' d giai doannay rfft kho dinh luong, nhu : sl;i pha huj' noi cu tru (MT song ciiacon .ngtroi va dQng, th\;ic vat) va .viec lam giarn gia . tri tha:m my (su thoai h~a, suy bien). Tuy nhien, viec mo ta ro dl}c di~m cua nhiing anh hirongM'I' nay se rfft e6 Ich doi vdi danhgia cac tacdQpg' v~ sau. Qua trinh san xuat bao g6m 3 giai doan la cffp nguyen li~ucho may d~ ehe' bien, ehe' bien ·san pham cuoi cung va phan phoi ,san ph~m toi ngudi tieu thu,
~

Qua trinh nay biit d~u bang vi~c nhan cac nguyen v~t lieu tho, luu kho va tieu thu san pham. Thong thuong, san xufft va v~n chuyen v~t lieu trung gian cling phai diroc tfnh de'n trong danh gia yang ddi. Ch~rig han, giai doan dong chai/dong goi/phan phdi san pham g6m Ult c3. cac qua trinh san xufft va van chuyen dB.ducc tie'n hanh d~ dong chai, d6ng goi va phan phoi $an pha:m.· S11dl,lng/tai s11dung/hac tri san pha:m: btit dAu sau khi san pham dB. duoc phan phdi de'n tay ngirci tieu dung va ke't thuc khi cac san pha:m dB. dUQCthai' bi) va thai vao cac dong thai. Sa dung bao g6m cac hoat dQng nhir: tieu thu hrong thuc thucpham cua con ngudi,dua vaohoat dQng mQt thie't bi, dl}t .sanpharn vao kho d~ si1dl,lng sau do. Bao tribao g6m cac heat dQng: chftava duy tri hoat dQng binh thudngcua san pharn dudi dang thie't bi, may moe v.v ... Taisa dung baogom vi~c taisa dung mQt san phAm cho muc dfch ban dAu hoac tai dung cho mQt muc dich khac. Tai sa dung bao ·g6m viec gi1i cac v~t dij sit dung tdi cac hQi tll thien cho muc dich sa dunglai va mang cac v~t li~utrdl~i cac dai Jy hay nha san xufft d~ duoc tai sa dung cho muc dich ban d~u.

saa

sa

Tai che'/quan ly chat. thai: Tai che' bao g6m tfftca cac hoat dQng c~ri
thiet' d~ tach v~t li~u rakhoi nhimg dong thai vasa dung chung nhu.la dAu vao cua cac giai doan san 'xufft. Tai che' bAt d~u khi mQt v~t li~u hoac san.pham d1.1Qc em tdi mQt h~ thongthu nhan (chang han khi mQt d cai chai d1.1Qc ~t trong lllQt cai thung TaC) hoac 9:uQcc~m toimQt trung d tam tai che' chat thai. e) Ciiu true eua m§t m6 hinh danh gia vong diJi Bfft ky mQt nhom hoat dQng nao thuc hien mQt vai chuc nang dB. duoc xac dinh ro deu co th~ duoc.xem nhu mQt h~ th6ng/vong'ddi.Bien

85

gi8i bao quanh nhomhoat dQng nay du<;Je ~ e~p nhu la tanh gidi h~ d th6ngivong·ddi.·Vung xung quanh bien gidinay la MT eua h~ th6ng,.e6' chuc nangcungcap cae nguyen li~u dAuvao va ti6p nhtn toan ~ dAura eua h~ tho'ng. Vi~cxaydllng m~t 8d d6,kh6i cho h~ tho'ng giup m6 ta h~ th6ng cu th~ va sinh dQng.Tic dQngMT cua h~ th6ng/vong ddi dl1~do hidng hoac tinh toan theo dong-nang lUQng vtt li~u qua ranh gidi eua va h~ thong. Trong phan tich th6ng ke,h~·th6ng/vong ddiduc;1C xaedjnhvbi dAu vao la t~t ca cac nguyen li~u th6 duQcl~y tit MT va, dAu ra la ~c ch~t thai thai lai vaoMT. D6i vdi mQtvai giai dOl}-n trong h~ th6ng/vong ddi, vtt li~u -,Wn t~i du8i mQt sO'dang .e6 Ich - IA san ph~w..eh V\l duc;1C ., ~ . cung c~p Wi ngltdi tieu t~ll.i.
-;

Trong m:~th~,th6ng,c6th~'xac dinh'duQC3 nh6m ho~td9ng sau: day chuyen.cac san phAmchfnhIcac hoat dQngsan xu~t, stl dung, vtn chuygn va thai bo san phAm); san xu~t vtt li~uph\l trQ (d6ngg6i va may m6c dUQCstld\1Ilgd~ gia c6ng v~t li~u th6 18.nguyen li~u cho qua trlnh ch6 bi6nchfnh hay nhiUtg san, phAm sau d9);.hoat dQngsin x~t nhienli~.u cung c~p nang lUQng cAnthi6t cho hoat d~ng cUa h~th6ng. D~ dinh htQngdAu vao va dAu ra,cua h~ th6ng, cac s6li~u ~i m6i don vi hoat d~ngcUa ,h~ th6'ng cAn duc;1Cac dinh, Do v'_y, toan 1>9 ht x th6ng duc;1Chan thanhmQt ehu~i ca,ch~ thong phu (nhanh) k~t n6i'vOi p nhau ben cac dong v~t li~u. Mai h~ th6ng phu th1lChi~n m~t hoat d~ng don lEt DAu ra cua hOl}-tdQng ~y duQCsu d\lng nhu dAu V8.0 cua mQt hoat dQng, hac. Vi~cphAn chia ra cac ht thong phu dua tren cae s6li~u k sgn c6 ve dAuvao va"dAura. S61i~u dAuvao cho h~ th6ng ph\l g6m nang ht<}ng v~t li~u va d~u ra g6m cac san phArova ch~t thai dl1Qc va sinh ra do hoat d~ng cua h~ ,thong nay. Tang nhucau v~ v~t li~u th~va nhien . li~u va Wng dAuracua ch~t thai khi, rin, long tit toan b9 h~ thO'ngbAng tang dAuvao vadAu ra ciia t~t ca cac h~ thO'ngphu thanh phan. Cach t6t nh~td~ bi~u di~n s1l1ienquan gif1a cac h~ thO'ngph\llA , bigu d6 dong chay.Bi~u d6 dOngchay Day c6 th~ du<}c eoi.nhu lAsdd6 cay cua qua trlnh san xu(t. Vi d\l v~ mQtsd d~ cay don gian mieu ti cae h~ th6ng phu dUQeminh hoa nhu tren, hinh 3.6.Tuy nhien, kh6ng,phai ' t~t' ca cac h~ th6'ng deuc6 th~ mieu ta du~ bAngbi~u d6 dong chay mQt· each tuye'n ti~h. Th6ng thudng, m6l quan h~ qua lai giua cae ht thO'ng 86

-.--------

phu duQc mieu ta thea ki~um~ng luoi. Doi,khi, h~ th6ng mang him nay r~tphuc tap, do d6 khong' th~ xay dt;lngmc}t sd d6d~ hi~u.D01 voi mc}t h~ th6ng cong nghiep, d~ tinh toan d~u vao va d~u racan..xem xet 3 nh6rn chfnh : day chuyen san xu~tchinh,day chuy~nsan xu~t nang IUQng va daychuydn san xu~t nguyen v~t li~u phu trQ. Ba nh6m nay hlnh thanh nen sdd6 cay rna· re}ng (hinh 3.7). So d6 nay lien quan de'n d~~ VaGva d~u ra cua qua trinh sanxu~t. V~t li~u tho la .nhfing v~t liE)u dUQc khai thac tit Trai f)~t nhung chua dUQc tinh che' hay gia congo Nang lUQng g6m toan be}nangIucng dB. dUQc si't d\lng trong h~ thO'ng. Nang luong' nhan dUQc tit nhi~u ngu6n .khac nhau ba~ g6m : than, khf ga tt;l nhien, xang ddu, thuj' di~n, di~n nguyen ti't, cui gc3va nude. Trong thuc te', dinh hrong nude duc;Jcuoc tinh la luong' nude khai thac tit ngudn nude m~t va nude ng~m . .-'-'-'-'-'-'-'-'-'-'-'-'-'-'~'-'-'-'~'-'-'-'-'-'~'-'-.~.-.-.~ .
I

Day chuy8n san XUlt chlnh


(H~ th6ngcOng nghi~p n6i chung)


Nguy(m v~t Ii~u
.I

Sanxuat

,_

PMn ph6i va v~n chuyan

Su dl,mg/taisu dl,mgl bao duOrlg ...

".-:--~

---II

:n::; 1f4-~--I
Ranh giOi - . - . - . - . - . """. - . - . - ._ . - .....
I

- . - . - . - . ...,. - . - ..... - . .,.. _. ,_.MOi truemg

Hinh 3.6. SettfeS caya~ glln

D~u ra c~n phai dinh IUQng trong danhgia vong ddi san: ph~rn bao g6rn : ngudn phat thai vao .khf quy~n (bao g6m t~t ca, cac cha't thai dUQc xern 18.gay 15nhiemkhong khf), 'lu<;Ingthai VaGthuj' vv.c (bao g6mMt ca, cac ch6t duoc xern la gay 0 nhiem thuyvue), ch6t thai rAn (bao gam t~t ca cac v~t li~u tho dUQCthai tit cac .ngudn trong' h~ thO'ng), cac san ph~rn hay ban sanph~m ciing phai duqc dinh hrong. San ph~m dUQcxac dinh bang cac sdd6 nhanh, Mc3inhanh se tao ra mQt san phgm trong

bo

87

toan so dc5 san· phAm thuQc nhanh co th~ cling duoc xem nhu mQt .. nguyen li~uho~c nguysn.lieutrung gian (v~t ttl) dO"i di so d6 khac,ho~c . v nhu thanhpham cua san xu~t.

~.-.-.-.-.-.-.-.-,-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-._._._.,
I

r-~--------~--~------------~--------------~--~.
DAychuy~n san xui't chfnh (~th6ng'cOng nghi~p n6~chung) . Phan ph6tV8 v$n chuy~n·. Sii dl,mgltai siidl,Jn' dllCng ~_,...I San xuAt

bao ......._

I I I

I .I

+;--------1

PMn ph6i va

v?o ehuy&n ..... --f Ranh giOi

Taieh~
'--.,.-.-~--'

t---_-.,.---_J

..

.I

Day ehuy~n san xu~t

nanglliqrig
RanhgiOi

Day chuy~n san xuat ngu~ Ii~u phI,!trq Ranh giOi

.
14----.-";-

MOi truang
Hlnh

Ranh giOichung ella toan bQh~ th6ng

.. -.-.-,-.~.-.-.-.-.-.,

3.1. ... ti.6ng c6ng nghltp m~ ~n9

Cac s6li~u dAu vaova dAti raIien quan de'n m6i nhanh cAn dll~ thu th~p true tie'p tai cac co sd san xu~t, duoc goi Ia s61i~u sd c~p. Cac so li~u du~ thu th~p tu cac ngudn. kh~c nhau (vi du tit Chfnh phu, cac . cong ty tu nhan, bao chi. ..) dl1Qcgoi la so lieu thu c~p.

Tinh todn :

Qua trinh tinh toan luong' .nang lUQng tieu thu, nude thai va ch~t thai r~ndeu giong nhau, Noi each khac, co th~ dung canbang' v~tch~t d~ tinh luong nang hrong, nude thai va ch~t thai da diroc chuAn:hoatai mM nhanh. T~p hQP cac s6li~u trong sc dc5cay cuci cung cho ta bie't t~t cit cac ngudn nguyen v~t li~u tieu thu dAuvao va luong ch~t thai raMT
88

cua hoat dQng san xuat duqc nghien cuu. Ke"t qua tfnh toan dAu vao/dAu ra M'Ldircc gQi la bang ki~m ke. d) Danh. gia tac·dl)ng Giai: doan danh gia tac dQng trongdanh gia vong ddi san phAm co

muc dfch danh gia rmrc dQ quan trong cua cac tac dQng MT ti~m An dua tren cac ke"t qua ki~m ke. Giai doan nay duqc thuc hien thong qua 3
budc : phan loai, mieu ta di).cdi~m va danh gia. BuocI, Phan loai :Ba hang muc tae dQngchlnhcAn dUQcxem xet 18 tac dQng tai sue khoe, suy thoai ngudn tai nguyen va 'tac dQng sinh thai. 81,1thay d6i ella 3 nhom hang .muc tren anh huang denphuc lQi xa hQi . duoc' coi la nhom hang th~ tu. Nhimg hang muc nay co th~ duqc phan chia them nfia thanh cac hang muc tac d:Qng rieng biet va tiep tuc phan chia thanh cac hang muc nho hon nfia. Vlfn. d~ quan trong nh(t la xac dinh nhung tac dQng MT nao cAn duqc xem xet trong danh gia tac dQng. Buoc 2. Mieu tii d~c diem tdc dQng rBirdc nay sa dung cac cong' C\l danh gia d~ phan tich hoac dinh hrongcac tac dQng trong rihf1ng hang .muc tac dQng neu tren, nham chi ra nhung tac dQng C1,l th~ va mire dQ tac dQng cua chung. Vi~cphan tfch t~c dQng co th~ tien hanh a. cac rnuc dQ chi tie"t khac khau. Phuong phap chung la si1d\lng caes6li~u a bang ki~m ke ke't hop vdi cac tieu chuAnMT d~ danh gia. Ngoai .ra, c6th~si1 dung cac phirong phap rno hinh d~ danhgia rmrc dQ tac dQng denMTva . kha nang phoi nhiem cua cac d6i tuongchiu tac dQng. MQt s6 phuong phap khac sit dung cac h~ sO'chuyen .d6i tuong dirong d6i vdi cac hang muc tac dQng nhu gia tang hieuung nha kinh va suy giam tAng ozon. Budc mo ta Co th~ bao gam viec chuan hoa df11i~u da dl1Qct6'ng hop ella mQt hang muc tac dQhg va tAm quan trong cua tac dQng d6i vdi mQt khu V1,1C ~a cho, Ke't qua buOc 2 cung c(p rnQt ban tom tAt cac tac dQng MT. Bang dau hieu mieu ta tac dQng duqc tao ra trong buoc di).ctinh hoa nay co th~ coi la df11i~u v~ cac tac dQng.
Buoc 3. Ddnh.

gici : Trongbirdc nay, df1 li~u eua cac hang muc tac

dQng dinh nharn dinh.

di).c trirng khacnhau duoc gan them trong sO' dinh h.t~ng valho~c tfnh (duoc quy v~ cac mire dQ va gia tr] tucngtrng' khac nhau) sosanh cac nh6m hang muc tac dQng vatu do. dua racac quye't" Vi du : Hoat d{>ng cua qua trinh san xuat (A) khonganh huang

12CHaLM.TRUONGA

89

de'n.s\1suy giaIn tai :Rgl,l.yen thien .nhien, nhung lai coanh, hUdng d~n suckhoe con ngtroi, trong. khi hoat dQng cua qua trinh san xu8:t(B) it~ hudng de'n vi~ suy giam ngudn tili nguyen thien nhien, ~hung~~i,~llong anh hUdngde'nsuc kh~ con llgl1di.Khi quye't dinh lua chon InQt trong hai qua trinh A h~~c :8,' cQn'thie't l~p cac gia tr] tudng \~ng ~h9;m6i nh.6m h~~g ~~c t~c'd~ng. Co th~' d~a .tren 'cae y kie'n tham db' d~ dua',. ra 'c~c' mac dQ va gia tri choc'ac nhomhang muc, Ke't qua ciia bUdc danh gia co th~ th~ hien dudi d~ng "~hi so' MY', 1a thong sod~i di~n cho lfnh;gay' h~{ cua fu~t-san phAm d6i vdiMT, khi c6 th.~djnh hlQng, dtX<;jc tAm ·trQng. 'M:\lCtieu cua>budcdanh gia 1a phiH tang helP: dUQc'va giai thfch du(k: cacduli~u danhgia tac dQng. Vi~c xac dinh tQtrt quan trQng 'thltong'mang tfnh diu quan, , thudngdut;Jc xac djIlll thong qua t6ngh~p cacy kie'h cua chuyen gia va dilii~u tu'c~c' hen qtiiui'ta:mho~c cacbenb{anh hudng.

qua.n

e}lJanh
~ '. ~ , • _ ,

giii 'Vi;~'c(ii,thi;n
• ". •_ ~, L ,-' , _' • ' • ,. _ • " _, '

Danh gi~ vi~c cal thi~n 18.mQt thanh phQn c*a danh gii vang ddi ~anpl1~m!tr~mg,do t~~nha~hlt;ia chon 'cac giai phap'd~ gi~!D ca/tac ~Q~g,MT ho~c nq.u.ng~(1c ep (~p h;tclganh n~ng) MT cua h~th6rig dua t~~n ,ca~~e't',qua: n~h~e~cau va danhgii. Noi ~Qt cachc\l th~hdn ia. , d;an~ gia.co, h~ .t~6ng:GaCye}lcQ\l,Va,CaCCdhQi nham gi~lmsuc epMT. lien;q~an :d~~,n.~ng luc;Jng- nguY~Il'v.~tli~u, cling nhu JUQn~ch(t thai ,va ra tro,ng~oan: bQ yang 'pdicua mQt san ph~m, mQt qua trinh ho~c ,h()~t ' dQn~ V*~c,ph~n.tfcb;~~yc(>th~.~a~ g611l;C;avi~e linhl~Qng:vadi~,h.~fph < dO:~"vd~ ~i ,t~~. vi <W, $ltth~y,d6i.thie'tke' .1:l\1 sanphAm, t~yd6i nguy~n.v~t li~u,~i'1.4\Ulg,qua"trinh,~an,~u~t, each thuc siLdv..ng clla khach ~ang vaqu~n.ly.ch(t .tp.ai (SeTAe, )991). ChAngh~n, t~t ca cac giai phap nham cai tre:nhi~u qua ho~t~ng MT tai m6i giai doan cii~ hoat d9ngcongnghj~p'duQc danh,giamQt,cachc6 h~ th6ng v~t1nh kha . thi Clla ye'u to' cong nghe va kinh te'. Hoi khi, chi mQt thay dbi.rff"tnhc'} ci'1abg~t d{>ngc6, h~n~n~,c~o hi~\l ql,1a. t MT~,NhUngglin,ge6trudngh<;jp, " d~.giam ganh n~ng MTc'n phai,'thie'tk~l~i tofin,bQ$aIl ph~J;nhq~cqu.a trinh sanxu~t. MQtc:li~mquan trQng:cQn. U«;jcluuy la,LCAchic~ng. ~6p d cacs6lie,u v~ sUc ,ep M'l'lienquap. d~n mQt h~ th6ng - dilli~u,v~t{lC dQng ·MIT'.· ,.,:',::.!, ,, ,'

3.6.3. Thf/c hanh (rng dvngdanh


a) Ung d,!-ng trong'npi'bp'cong

gia vongdesi sanphim ,


,',

ty

dung danh gia yang ddi saD phAm trong nQi 'bQ cong' ty hl~n dang dlt<;1ctri~nkhai anhi~u quO'cgia tren the' gioi theo'cacxu huang sau: . .- Thiet l~p nen h~' thB'ng toan dien cac thong tin 1\1T v~di~u hoat dQng hien tai cua cong ty.
') , '-

Ung

ki~n.
,

- Trg giup cho cac hanh dQng nharn giam thi~u cac tac dQng MT, thong quaviec xac dinh cac khu' Vl/.ccO th~ giam "thi~u tAi nguye~ 'va nang luong. . . - Cung cap. nhirng thong tin tr<;1 giup 'trong viec thi~t ke'i;an phAm sinh thai. ,-Cung oop cac bAng chimg cAn'thie't cho.viec dangky sinh thai cho san pharn. . -,-Cling ca'p thong tinchocac ngoai nude, b) r.fngd,!-ng ben ngoai Cac vi du v~ viec ung dung va ca'pnhan

khach hang ti~m nang a trong vA '."

- Cung cAp tu li~u cho de'n vi~c sit dung ngu6ntai nguyen va chAt thai raMT. -Cung cl1'pcac thong tinea cua duluan, th~ blmv~congty

cua LeA ~h~ ben n~o~'ib~~'~6m: -, ,r. viec thie'f i~p';c:ac'ltl~fl~Yquy' rlP1hl~~n"quan
trudccac Idi chitrfch

- Tr<;1 giup cong ty trong viec thi~t l~p cllie'n lUQc Iriu~ anh h~al1g d~n MT: - Giup chocong ty chtrng rninh dic tu.y~n b6 v~MT. - Cung ca'p co sa khoa hoccho sinh th~i c~a sah phAm~
"

hatig 'khong
,,' , ,,'

,':

.,

cac chuong trinh chimg nhan nhan ,,', . "'


_ .,' '_,';. ;,._,'_,' 1,'; ';' __ '_'__ "

_,

'

'.'.

i\

Kh6 khan 16~,riha't, d6ng thoi lA nQi,dung chu ye'u cii~ LCA'la; dinh luong' hoa cac tac dQng M'I', taitirng' " -cong do~n: va" .':thai ':/ di~m di chuy~n .r ", '.. _ ;, ", '_' , " ' _", cua san pham, do cO kha nhieu ye'u to' cO th~ anh hUdng tdi gia tit eua cac t~ong s6 cAn thu thap nhu : quy trinh cong ngh~ siin?Cua't r~~Qt loai san phAI'Il co th~khac nhau ~a la biquy~t,co~g ngh~ ,cua nha ~an xua't ; -IllUC dQ tac d~ng cua ~an phAm' :,,! MT ..ph~' thuQc vAo ngudi' sit --".. ,'--, "".

toi

<

,-

,'.

/,

.\'_',

91

·dung, 'MT t6n t~i vaho~t dQng cua' sanpha:m. M~t khac, c6 r~t nhi~u loai slm phamtren thi truong, 'rna vi~c li~t ke danh.sach cuachungdala vi~c lam kh6 khan yen nha quan Iy, nen thu thaphet cac tac dQIl;gMT cua chting th~c ra khong th~ tie'n hanh duc;Jc.Tuy nhien, vi~c l~a chon cac nh6m san ph Am di~n hinh d~ danh gia hoae danh gia cac sanphAm chfnh cua caenha san xu~t la nQi dung c6 th@ih~c hien du<;lC. Lqi Ich cua danh gia vang ddi san phAm c6 th@ th~y dl1Qc la kha· nang' giam bdt cac tac dQng ten MT cua san phAm, thong qua vi~cgiam nang luQng va ngudn nhien li~u trong qua trinh san xuflt, hru thong, phan ph6i va s\1 dung. Cac bi~n phapgiam thi~u' c6 th~ 1&thayd6i'cl>rig ngh~, thie't bi, <IUY trinh bao quan va s11dung, Thong qua cac bi~nphap tren, cac cong ty c6 kha nanggiam thi@u cac chi phi nang Il1Qng'va nguyenlieu khongcAn thie't, thi€t ke'va phat 'tri@n cac sanphAm than thi~n vdi MT hon, Tflt ca nhtmg giai phap tren.mang l~i hiQu qui kinh te' va MT d6i vdi ti:tngsan phAm n6i fieng va toan bQ xi hQi loai ngl1di n6i chung.
to

3.7. QUY HO~CH MOl1RUaNG

3.7.1. Khai,ni,m

va QHMT.

BVMT du<;JC th~c'hi~n tren quy mo lanh th6ldn, .thin giandai, C6 lien quan de'n moi nganh, mQingl1di trong xi hQi, vi v~y chi c6 th@ th~c hien t6t khi dl1Qcke'ho~ch h6a. Trong cong tac ke' hoach hoa ..ho~tdQng BVMT, QHMT la co:ng ~ then ch6t. QHMT la vi~c "xac l~p cac muc tieu MT mong mu6n; d~ xu~t val~a chon phuong an, giai phap d@bao v~, caithi~n va phat tri@n ~Qtln~Ung MT thanh phan hay tai nguyen cua MT nham tang cUdng mQt each t6t nhflt nang luc, ch~t 1l1Qngcua chiing theomuc tieu da d~ ra'; (l4). '. QHMT. hirdng vao vi~c t6 chtrc khong gian lanh th6 va s11dung cae thanh phAn MT phu hop vdi chuc nang MT va di~u' ki~n t~ nhie~, lam cho khu vt;lc quy hoach dam bao dUQccac chirc nang chu ye'u ciiaMT: kheng gian s6ng cu'a con ngl1di, ngu'6n tai nguyen, noi tie'p nhan chflt thai. M\lC dich chfnh cua QHMT khu vt;lc la d~u hoa giua phat tri@n kinh te'-- xa hQi va BVMT. NQi dung di~u hoa cua QHMT la dam ba~ mQt each chAc chan s~ phat tri~n k:inh te' - xa hQi khong Vl1Qt ua kha nimg q 92

chiu dung cua MT tu nhien va dam bao slj phat tri~n kinh te va xa hQi phu hop t6t nhat vdi h~ th6ng tu nhien. QHMT la slj cu th~h6a cac chien h1QC,chfnh sach v~ BVMTva la.co sd d~ xay dung cac chuong trinh, ke hoach hanh dQng MT. QHMTla mQt cong cu co tinh chien hroc trong pha t tri~n, BVMT ; dttQc coi 1a mQt phuong phap thich hop d~ tieri tdi tuong lai theo mQt phuong huang, muc tieu do ta vach ra. QHMT co mQt sO'd~c di~m nhu sau : Quan die"mHST: quan di~mnay xemxet con ngiroiIa thljcth~ t6n tai trong tlj nhien, nghiaIa nhan manh n'l6i tirong tac giua con ngttdivdi cac HST tlj nhien va rQng hen la Sinh quy~n, . .

Tinh h~ thfing : xem MT la h~ th6ng md, g6m cac thanh phan lien
, quan chat che voi nhau, tltdhgtac va phu thuQclAn nhau.

Tinh dia phuang " nhan manh tinh d~c trttng cua mc3i dia phuong,
tuy nhien cAn thiet phai xem xet cac thanh phAnMT va slj bien d6i MT trong me>t pham vi ldn hon.

Tinh bien a6i theothai gian : xem xet slj thay d6iMT thea cac chu
ky khac nhau, dai va ngAn, qua khu va tuong lai. Neu quy thdi gian khong hop ly,QHMT se khong dat duoc muc tieu da d~t 'ra ..

Tinh chat huang uao tac a9ng : nghien cuu xem xet dAy du nhimg
anh hirong MT do hoat dQng ciia con ngiroi va slj phanb6 cua chung. Cac dang quy hoach khac thuong co "dinh htton"g dAu va6",t~p trung chu yeu vao du li~u, muc tieu va ke hoach hon la vao "tac dQng" cua cac hoat dQng phat tri~n. dao trong QHMT la "nhu cAu bao t6n", trong do t~p trung vao vi~c lam giam nhu cAu d6i.vdi cac hang hoa hay dich vu co kha nang gay ra cac sire ell MT, hen la viec chap nhan cac "nhu cau" da "d~t ra" W truce, cO'gAng t~p trungvao vi~e lam giarn thi~u hay loai bo cac anh hudng MT. QHMTdt1Qc thue hien d nhieu ca'p dQ khac nha u theo phamvi lanh th6: qu6c gia, khu vf!,c, tinh/thanh ph6, cQngd6ng nho, duan. Ngoai ra QHMT eon co th~ duoc phan chia thea mire dQ chuyen bi~t : Quy hooch tong thl MT cho mQt dia phuong/vung (vi du : thanh ph6 Ha NQi, Iuu vljc song CAu hay vung d6ng bang' so~gH6ng) thuong co th~
. \ " r

Tinh phong ngua : khuynh hudngchu

93

bao g6m cacI1Qidung: (a),quy hoach quan ly ch~t lUQngMT (ch~t h1Qrtg mrdc, khongkhf va quy hoach quan ly chA't thai rlinl ; (b) quyhoach qUll~dycac dang tainguyen thien nhien (d~t,nuoc, canh quan.mmg, tai nguyensinbv~t hoang da v.y...) ; (c) d~ xu(t co cA'ut6 chuc, th~ ch6va sf/. phol hQp hanhdQng,quy ho~chh~thongquan trlic,giam sat.MTy.v ... QHMT chuy~n nganh 18 d~ng' quy ho~chd~ ·dl.lt du<}C'mQtlIIlQtso'ft .muc tieu MT dO'ivm' mQtlmQtvai thanh ph'n cua MT rieng bi~t nao~6 '(vi d\ln\.fOCI kho~g,khi / riXng/sinh v~t va DDSH, 'khlllbao'~nlv~sinh MT v.v...) tren mQtph~m vi lanh th6dja ly xac dinh. 3.7.2. Quy trlnh QHMT '

.,

'Quy trinh QHMr V~Cd ban cling tuong. tv. nhu trong cac Ilnh Vlj.c quy hoaeh khac, 'tuy ~A.ng khai ni~m MT thudng dUQclri~u la di li~~vdi thiell nhle~ hay c~~hi~fu'hQa,MT (hinh 3.8).'" ' C~c bUoc Cd' ban cua QHMT bao g6~ : - , Di~u tra, thu. th~p cac thong tin v~di~u ki~n tal nguyen va MT ' . khu V¥C nghien~. ctru, ..
. '.., , -. , ,
(

- Xem xet c8,c~hfa;,~nhMTquan MTbuc xuc., .. ._


' '

tam'v~ xac d!nh nhuIlg; v(n d~

,~ Hinh thanh

,~w:tieu.

- Thi6tk6quy'ho~ch.
:...D~ ,x\i(t 'giai 'phap quan

It nham tht;tc hi~n

phuong an quyhoaeh

d~xu~t.
- DMT, diguki~nMT; phirong.an, d\'fan.'

: .- ..... :Thl/C h~n.

fliflm

SBt, ,01(_._" ._._

94

._._._._-

..

QHMT dliqc tie'n hanh .trong mQt pham vi khong gian xac dinh, thuong tuong irng vdi cac don vihanh chinh, Tuy nhien, ngayea trong truong hop do, d~ co th~ xem xet .v~n d~ mQt each dAy duhon, c~n co them thong tin d cac rung .anh hlidng nam ngoai khu v1,1cnghisncuu quyhoach.

3.7.3. NQi dung QHMT tra, khao MT cuakhu v'!c


a)

ou«

Slit

va thu thg,pcac, th6ngtin

vi 4iiuk~'n

D~ c6sl,1 hi~u bie't vadanh gia duoc trang thai, ti~,m nang, h~~ che' va xu the' bien d6i di~u ki~n MT khu v1,1c, l1 dung tr1,1cti.1pcho cong tac s quy hoach, ta cAn thu thap, di~u tra, khao sat dAy du cac dang tl10ng tin, tu li~u, .du kien khac nhau v~ MT. Cac thong 'tin, du ki~n co ban, thtrong' bao g~~ :

- Thong tin vi die'uki~n tlj nhien. bao g6m: khi h~u ; dia hinh va dia
ehflt (dflt da, tU6i dia chat, eflu true .dia chat, tinh chat dia hoa, dia chan, tai bien diachat (truot la,'lun sut, dong bunda) ; thuy van IIcliacngAm (cac tAng nliac :ngAm, gie'ng, s61liqng va ch~t 'hrong nude ngAro, dl)cdi~m dia ch~t thuy van); thuy van nude ml)t'(d~i dlidng,bi~n, h6, chau th6, song, dong chay, dAm pha, d~t ngap rnroc, chat hrong' mrdc, dang biing ngap lut) ; th6 nhudng (loai da't, c~u true, tinh chat, dQ sau de'n ml)t m1ac ngarn, dQ day tAng phong hoa, dQ c:;hl)t, khaniing trao d6i cation/anion, dQ ki~m, dQ axit) ; th1,1cv~t(quAn, xa, quAn th~, thanh phan loai, phan b6r tu6i, loai quy hiem, Iich !?11 chay r-qng, di~n the) ; dQng vathoang da Isinh dnh, cac quan th{dQng v~t, cacs6'li~u'di~u tra ve loai qiiy hiern, co gift tri khoa hoc v~giaod1,lc ; loai bi dedQa' tuy~t ' ' chiingjv.v ... dans6 (t6c- dQ sinh truong, ty 1~ nam nu, ca'u true tu6i, nghe nghiep va nhan luc) ; sl1 dung d~t (dac di~m cua va'n d~ Sl1dung da't a dia phirong, s61liqng, cha't luong, s1,1phan b6 theo khong giancac 10l;1i hinhsti Q1,lng chfnh) ; cac hoat dQng kinhte' hien tai'(cac hoat dQng.khai thac hoac sl1 dung true tie'p va khong' tr1,1C tie'p tai nguyen thien rih.ien hong cac nganh 'coI'i:g nghiep, khai khoang, nongnghiep, lam ngh.i~p,nglifighi~p, giao thong

- Thong tin vidijcdiem

kinh' te"_ xii h9i bao gam:

95

v~n tai} va dich vu; tinh hinh giao due, y te', van h6a ; quy hoach va ke' hoachphat tri~nkinh te'- xahQi (t6ng th~, nganh,d~c bi~t la cac quy hoach xaydung' va stl dung d~t) ; co so ha tAng (cach~ tho'ng giao thong, nangluong : cA'p, thoatmrdc, quan ly chat thai rlin do thi, cungcap mtdc' sach va v~ sinh MT nong thon, ea.c cong trinh lich Stl, van h6a, khao co) ; cac van de ve th~ che' va chinh sach (luat phap, h~ thO'ngguan ly nha nude ve BVMT ; cac chinh sach khuyen khich kinh te', chinhsach thue'; chinh 'sach ~a ; chien h1<;1cdAuttl, quan ly d~t dai, ke' hoach va: tinh hinhdau tu cho ki~m soat 0 nhi~m) ; y te' cQng d6ng v.v ... va phat tri~n khuvuc.Ia nhimg ye'u to' phan anh sl;l tudng tac giaa cac h~ thO'ng xa hQi va h~ tho'ng tl;l nhien, bao g6m : cac quan 'h~ ciia khu vv.c nghien cuu voivungkhac do v} tri dia ly ; cac linh V\lc phat tri~nchinh anh hUdng manh den khai thac, stl dung tai nguyen thien nhien va ch~t hrong MT xung quanh ; nhitng thuan l<;liva han che' vedieu ki~n tl;l nhien, kinh te', xii h()i, chinh tr] va th~ che'.

- Thong tin vi bdieanh phat triln khu v(ie : bo'i canhMT

,- Cd quanddu.

hanh. ho{Ltapng pluit triln va cdc nh6m lien qulin :

c6 th~ bao g6m Chinh 'phii, Trung irong, BQ TN&MT ; chfnh quyen c~p tinh hoac thanh pho', Sd TN &MT ; chinh quyen diaphuong ;cac khu Vlj.c va' t6 chirc kinh te' corig nghiep, thuong mai tu nhan ; cac 't6 chuc phi chfnh phu,hQitinh nguyen ; t6 chttcquan chung; cac doan th~ t6 chtlc van h6a, giaoduc, truyen tnong ; vai tr6; chirc nang cua m6i td chuc,. ' trong h~ tho'ng quan ly ve phat tri~n va QLMT.
'b) ,Danhgia tai ~guyen thiennhie~. MT, dl/ bao xu the' bien d(li MT

tac d9ng va hilm hpo

Tren co sO cac ngudn thong tin thu th~p dU<;lc, anh gia MT thudng d t~p trung vao nhimg nQi dung cd· ban la : danh gia tai nguyen thien nhien, danhgia hi~m hoa va danh gia tfnh thfch hop cho phat tri~nva kha nang chiu tai. nang cua cac dang tai nguyen thien nhien (nudemat, mrdc ngAm, dA't dai, tai nguyen xay.dung, sinh v~t, canhquan ...) cua khu V\lc c6 y nghia quan trong cho sl;l phat tri~n ca trong hi~n tai va tuong -lai, Muc dich chlnh cua danh gia tai nguyen MT lit xac dinh cac dang tai nguyen MT c6 y nghia va

- Dtinh. gia tai nguyen thien nhieti ~Vi~c danh giatiem

96

nhimg han che trong sa dung da:'t ; xac dinh s6 lirong, cha:'t h1<;1ng s1,t va han che' cua cac dang tai nguyen ; xac dinh vi tri vastJ phan b6 trong m6i khu. vue cua tai nguyen va cac han che' ; 110Ch1<;1ng d(>ng ti~m tac nang cua cac phuong an sit dung m6i dang tai nguyen va cac khu Vl,tcbi han che' trongkhai thac tai nguyen ,(vi du phat tri~n vung' do thi mdi tren t~ng chua nuocco nguy.co d~ gay nhi~m b~n nude ng~m).

, -DTM va· dank giti rui ro MT : DTM la cong vi~c khong th~ thie'u
trong QHMT. Muc dichDTM la khuysn khfch vi~ xem xet cac khia canh MT trong viec l~p quyhoach hoac ra quye't dinh d6i voi cac du 1m, chirong trinh hay chinh sach, qua do co th~ lua chon, th\1c thi cac chinh sach, duan va hoat d(>ng phat tri~n co l<;1i on cho MT. I)TM c~ndu<;1c h thuc hien doi v{Jieac d\1 an, d\1 an quy hoach, chuong trinh, chfnh sach phat tri~n trong vung. Cac tac d(>ng MT ldn, lau dai c~n dl1<;1C xem xet, du bao va danh gia tren co Sd cac dlj bao v~ phat tri~n kilU Vl,tc(dan s6, sa dung tai nguyen, thai lU<;1ng lo~icha'tthiH cac v.v.:.) nhAm muc dich dua ra cac .nhan dinh v~ xu huang bie'n d6i di~u ki~nMT, trong xay dung QHMT. Nhfmg khia canh lienquan

lam co sd cho

viec nhan dang cac van d~ MT cung nhir dua ra cac gild phap thuc te' de'n cac nguy co rui ro MT sinh thai va stre khoe do taibien thien nhien (dQng d~t, trl1<;1td, I so'ng ~h~nv.v ... j, 0 nhi~m va Slj c6MT do con ngltdi gay ra(o nhi~m d~t, nl1oc,khong khi, s\1 c6 tran d~u, hoa hoan ...) cung cAn du<;1cxem xet, danh gia d~y du tren co sd ky thu~t danh gia rui ro MT.' NQi dung 'nghien dtu danh gia'lui ro MT cAn t~p trung vao vi~c xac dinh hi~m hoa , ti~m nang, pham vi khu Vl,tcphoi nhi~mlhay se bi anh hUdng,\1Oc luqng xac sua't xay loa s\1 c6 va danh gia rmrc dQ ruiro, d~ xua."t cac giai phap quan ly ruiro phu hop va mang tfnh h~ th6ng.

- Dank gici tiim nang,' tinh thich hf/P cho phat· trie'n :
Danh gia ti~m nang va tinhthfch hopcho phat tri~n la vi~c,phAn tfch cac nhan t6 sinh thai cua da:'tdai nham tim ra mtrc dQ ti~mnang/glj thich hop cua MT dOl voi mQt hay nhidu muc dfch sa dvng khac .nhau. Day la mQt qua trinh ky thu~tc~nthie't, lanh th6 tubede'n each tift nha."t. 97 dU<;1c thuchien

d nhi~u quy mo

U,n nharn muc dfch quy hoach

sit

dung' IAnh th6 mQt

- c) Xac

d;~h vlfn dl MTthen chdt _

- MQttrong nhfmg bllC1c uan _ q trQng nham nhan thue 1'0nhu e'u 'c~p thi~t ciia khu Vl;fc chfnhla xac dinh cac v6n d~ MT va tai nguyen c6 anh, hlldng nghiem trong' d:@n dan cu va cacHST trong vung: Tren cded -vi~ phan tfch, danh gia'MT va dt;L cae bi~nd6i'MT, chophep taxae'djnh: bao cac v6n d~ MT va tai nguyen n6i cQmcua khu vv,c.

.- Ccicv6ndl -iJi toi nguyen thien nhi~n.la nhungvtln d€ li~ri quan


d~n cAc tac dQ:ogmanh me do phat tri~nva eac ~o'i quan :taxn'c6tfn.h canh tranh. Cacd~n.g tai, nguyen e'n xem xet bao g6m : nll&in,t, eae tAng.nuocng'm:,kh6ng khf, tat nguyen rUng, dtlt nong nghi~p,xay.d\Lng va phat tri~n; tai nguyen thUy san, khoang san, ~t li~xay d~ng, nang luong, cac HST nhay cam, di tfch lich sd, di san van h6a va khu vrJ,cnghi ngoi du lich.v.v ... Vi~c 4anhgia c6 th~d\La tren co sd xem xet c~c-thong tin v~ tru .111<;Jng, 111<;Jng, ·chtt. phan bo' theo khong gian, nang sutt _b~n. vimg, nhucau, each thuc E!ddung va muc dQkhai thac chu ye"u.Nhilng vtn d~ tai nguyen. cua m8i khu vv.cc6 tfnh d~c thurie~g, chua d\LIlg cac ye"uto' han ~he"hay~antrd. Chingh~n tai nguyen rUng cu~ khu Vv.c dang bi suy thoai, d~t oj x6i mon manh, nlloc ng'm bf can ki~thay .~~. khan hie"intai nguyen nangluong' v.v..:
, _. ,. ' ' •. ,'_' -,: ~I

- Cac

van di

lienquan den d ~hiim va hiimh9a


MT : Nhung khla
-. , I'

canh c~n t~p trung hghien cuu d day la s\Llien quan giua cac nguy co _MT'va -phattri~n ; chung co thi bao g6m cac 'nQidung v~ h~ th6~g MT c6' nguyco hay dangb] de doa, tfnh chA't,~1l11c bidedoa h,ay'macdQ ti~m 4Q A:n:Cac' hi~m hQaMT co th~ la : hi~m hoa li~n quan tdi :8UC kho~ Mf; cac khu V\fc nh\iY cam MT (d~ bl ng~p lut, dat do'ckhong 6n<tjnh, x6i mon vasut hin, dQrtgdA't,chiu bic dQngmanh cua gi6 va bao v.v...); khu vv,c t~p trung dan cu qua cao ; cac nguy co ti.~m An do hoat dQng c6ng nghiep, khai khoang, "giao th6ngv~ri tai .; cac khu V\Lc bj 6nhiAin, suy thoai (nlldc~t, nlloc' ng'-m, khong'khf, d~t v»... ; sli·d\lng h6aeh~t ) nong. ·nghi~pqua muc.Trong danh muccacvan d~ MTkhOl1g chi c6' nhtmg v~n d~ .MT hi~n t\ii rna con phai bao g6m ca nhfmg vtln eM, MTco. th~ xay ra .trong tlldng lai. Vi du, ngu6n nude ngAm hi~n:.t.,i khong' bi <0 nhi~m nhung dang co' nguy.co bi 0 nhi~m do .cac tac nhantu, cac tr~m; xang dAU hay bai rae trong khu vv,c., 98

- Cdc vfin (M MT nguy ca cao : Sau khi thie't, l~pdUQc ,danhm\lc cac va'n d~ tai nguyen MT khu VljC, c~n phai xac dinh nhom nhfmg ytu to hay va'n d~ co "nguy co cao", co kha nang gay ra ann hUdng nghiem trong doi vdistrc khoe, cha't hrong MT hay cha't hrong cUQcsong nguin dan cling nhu nhirng vung hay khu vue cu th~ ti~rn ~n cac nguy co cao do. Do s\;t han hep v~ cac ngu6n luc, c~n phai chon lua va xe'p h~ng uu tien d~ co th~ t~p trung s\;t chu y va hoat dQng vao rnQt so va'n d~ C1,l th~ nao do.Di~u quan trong la phai xern xet song songsu iru tien doi voi d6ng thoi hailinh Vljc tai nguyenthie~ nhienva baov~ cha't,luQng MT:
, "

co

d) Thiet If!,p mlfC tieu MT Day la mQt trong nhtmg cau hoi then chot d~u tien rna nhom quy hoach pha] d~t ra cho chinh minh va cQng d6ng. ' Muc tieu co th~4uQc phanchia thanh : muc tieu chien luQcIlau dai va muc tieu cu th~. Muc tieu chien llJ(Jcllauddi dUQc xae J.~p dlja tren chien luc;1C BVMTd cB:'p qu6cgia, vimg hay diaphuongvanhtmg ~ffn d~ tai nguyen MT cu th~ cuarn6i rung. Cac muc-tieu cltthl thl1dnglit nhtmg muc tieurnang tinh dinh ltiQng, nhimg tieu chipha! dat du(Jc trong rnQt khoang thdi gian ngAn trttoc mAt. Cac va'n d~MT: e*th~ thuong xuat phat tit nhu c~uBVMT thiennhien,slid1,lng hc;tply ~t'dai; ha t~ng co sd MT, suc khoe cQng d6ng~ vesinh MT, c;a'pntt~,s,eh,phong ngua 0 nhiem, xli ly cha't thai v.v ... Vi v~y,cac muc tieu C1:lth~ v~ MT ~lin'g phai hudng vao eac van d~ cu th~ doi voi, tung thanh phAn MT khac nhau. C6 nhi~u phuong thtrc .khac nhau trong xac dinh muc tieu : can cfl vao chfnh sach, chien lltQc,s~ lua chon cua chinh quy~ndia phuong: xac dinh thong qua cac qua trinh b~u cli chinh trj ; do ~ac hQi nghi giua cac ben tham gia hay ciia cQng d6ng l\;ta chon. TrongQHMT cac cQng d6ng nho, cAn phai thie't I~p cac muc tieu c6 tinh dia phirong, r~t cu th~, he't suc thie't thuc va cotfnhkha thi cao.
e)

na« ke'quy

hoqch

Thie't ke' quy'ho~chla'vi~c'th~ hi~n cac y tttbng quy hoach ttlQt each cu th~ bang' cac giai phap hc;tply, khoa hoc nhAmd~t tOi cac muc tieu MT da Iva chon, Trong th~t k~ QHMT, cae giai'phap ky thu~t'khong gian khac nhau nhu phan rung nham quan If chA't IttQngMT ;phAn

-,.

Vung sinh thai - MT .. quy hoach t6 chuc lanh th6 (quy hoachsir dung d~t), quy hoach sinh thai thea muc tieu bao v~ thien nhien, MT. Giai . phap quy hoach thay dai tuy thuQcph~m vi khong gian va d6i tUQngquy hoach C\1 th~. .

Quy h~ch

qlltan

1j tdi nguy~n:

QHMT theo hudng t6 chuc lanh th6 hay quy hoach stl dung' d~t b~ vilng thuOng hudng vao vi~c xac dinh cac khu w.c·c6 nhilng doi hoi d~c bi~t vg khai thac, sa d\lng va quan lY. MT khu vrJ.cquy hoach se dUQc phan chia thanh cac tifiu vimg khac nhau, tren co Sd d6 xay d\fng chien hlQc stl d\mg d~t va quan Iftai nguyen, MT. ., QHMT tren co sa ti~p cQ.nHST (Ia m~t dang QHMT theo Ianh tho) la vi~ d~ xu~t cac phudng an t6 cQuc va sAp x~p cac ki~u HST. Thea quan di~m cua cacnha sinh thai hQC,MT khu vrJ.clam~tt$,p lu;Jpcua cac HST c6 quan h~ mtt thi6tvdi nhau,' MT khuvuc, d\ta tr@n cflc d~~ di~m sinh thai, co th~ duQc phan chia thanh b6n ki~u HST co (a) cac h~ thong sanxu~t,(b) cac h~ th6ngbao t6n hay h~ th6ng t\t nhien,(c) eae h~ th6ng lien hQp va (d) h~ th6ng do thj va khu cong nghiep, D~ c6 m9t MT khuvuc bgn vilng. tfnh da dang HST cang phai ldn va theo mQt ty I~ thich hep nae d6 d~ dap ung eac yeu c'u sinh thai nh~t dinh.· .

sa :

Trong QHMT theolanh that vi~ hoach dinh hay t6 chuc lanh the) cAn tuan :thticac yeu c'u phap Iy duQc quy dinh trong Lu$,t ri~t dai' va cac luQ.t phap lien' quan, M\lc' tieu cua quy hoach quan Iytai nguye~ thien nhien va MT la : - Xac dinh va bao v~ d~t dai c6 gia tx; d~c biet, bao _ Wncac .HST ' quan trong, quan ly t6t cac rung nhay cam MT, bao t6n nOSH. :_.Xac dinh vi~c stl dung va phan b6 d~t dai thich hop trong khi vAn dam bac tinh bgn yilng sinh thai dai han, - Giai q~y6t cac nhu c'u dang canh tranh xung d~t trong stl dung d~t. - Dua ra dinh hudng vahanh d~ngcho vi~ckhoi phucnhimg canh bi xu6ng c~p, phong ch6ng tai bie'n va 0 nhi~m MT. . . dinh quan ly ta(nguyen. 100 thAng .' nhauvg d(t va giam

- Dua ra cac 4jnh ·hudng t\1dng laf vg quy hoach dtt dai vacac quye't