You are on page 1of 604

nino

kldiaSvili
levan kldiaSvili
roland qarTveli

saerTaSoriso
sityvaTa
ganmartebiTi leqsikoni

(meore, Sevsebuli da gasworebuli gamocema)

saero
saskolo
gamocema

ps `imedi~
Tbilisi
-2-

winamdebare leqsikoni Seicavs zepir da weriT metyveleba­


Si yvelaze ufro xSirad xmarebul 5000 saerTaSoriso sityvas.
Zvel sityvebTan erTad mis SemadgenlobaSi Setanilia axali
sityvebi, romlebic xmarebaSi Semovida ukanasknel aTwleul­
Si saqarTveloSi sazogadoebrivi, ekonomikuri, politikuri
da kulturuli cxovrebis radikaluri gardaqmnis Sedegad.

saleqsikono statia Seicavs sityvis etimologiasa da


ganmartebas, sityvis gramatikul maxasiaTebels, metyvelebaSi
maTi xmarebis magaliTebs, sityvaTwarmoqmnis budes.

leqsikoni gankuTvnilia, uwinares yovlisa, moswavleebi­


saTvis, magram vfiqrobT, misiT dainteresdeba farTo sazoga­
doeba.

leqsikons darTuli aqvs laTinuri sibrZne.

redaqtori avTandil narimaniZe

gamomcemeli da
teqnikuri redaqtori oTar CxaiZe

kompiuteruli uzrunvelyofa nata narimaniZisa

ISBN 978-9941-0-1586-1

© n. kldiaSvili, l. kldiaSvili, r. qarTveli Tbilisi, 2010 w.


-3-

winasityvaoba

iuza kldiaSvilis _ tragikulad
daRupuli papis _ naTel xsovnas
eZRvneba es wigni.
nino da levan kldiaSvilebi

gansazRvreT sityvis mniSvneloba


da Tqven daixsniT kacobriobas
misi Secdomebis naxevrisagan.
rene dekarti

Cven vcxovrobT swrafadcvalebad enobriv konteqstSi. sa­


erTaSoriso sityvebis is mZlavri nakadi, romelic mo­ e­
dineba
Jurnal-gazeTebidan, gaJRerebuli radio- da tele-eTerSi, da
romelmac SeaRwia Cvens yoveldRiur yofa-cxovrebaSi da Ta­­
visufal droSi, ganpirobebulia sa­qar­ T­ve­
los sazogadoebriv-
politikuri cxovrebis yvela sferoSi mkveT­ ri, radikaluri
cvli­ lebebis Sedegad. amasTan mravali saerTaSoriso si­ ty­
vis mniSvneloba kvlav gaugebari rCeba mkiTxvelisa da msme­
nelisaTvis, xolo arsebuli leqsikonebi yovelTvis ver pa­
suxoben mzard moTxovnebs. swored amitom saWiroa leqsikoni,
ro­melSic axali sityvebis mniSvneloba ganmartebuli iqneba
sak­
marisad martivad da gasagebad.
winamdebare leqsikonSi SevecadeT, erTis mxriv pasuxi
gagveca farTo wris mkiTxvelTa mzardi moTxovnisaTvis, me­o­
res mxriv ki _ Tanamedrove moswavleTaTvis leqsikonis aseT­
ma orientaciam ganapiroba sityvebis rogorc SerCeva, aseve Si­
naarsi, saleqsikono statiis struqtura da TviT leqsikonis
sa­
xelwodebac ki. arsebuli analogiuri leqsikonebisgan gan­
sxvavebiT, Cveni leqsikoni warmoadgens rig damatebiT cnobebs
saerTaSoriso sityvebis Sesaxeb: gramatikul daxasiaTebas,
da bolos, sityvebs erTZiriani fuZe sityvebiT, romlebic si­
tyvaTwarmoqmnis budes Seadgenen.
saerTaSoriso sityva ewodeba yvela im sityvas, romlebsac
ucxo sityvaTa Ziri aqvT da yvela werilobiT enaze erTnairad
gamoiTqmis.
-4-

leqsikonis SemadgenlobaSi Sevida aramarto uaxlesi sa­


er­ TaSoriso sityvebi (sekvestri, denominacia, vauCeri, da­ijesti
da sxv.), aramed Zveli sityvebic, romlebic realurad fun­q­
cionireben qarTul enaSi (idea, anarqia, virusi, dialeqtika
da sxv.), aseve sityvebi, romelTac `meore~ sicocxle SeiZines
(anaTema, analoi, ikonostasi, aliluia da sxv.).
leqsikonis safuZvelia sayovelTaod xmarebuli Semdegi
Tematikuri jgufebis leqsika:
1. sazogadoebriv-politikuri leqsika (diaspora,doqtorina,
genocidi, asimilacia, avtoritaruli, demokratia, inauguracia
da a.S.);
2. ekonomikuri leqsika (devalvacia,dotacia,hi perinflacia,
biujeti. brokeri, distributori da a.S);
3. kulturis d xelovnebis sferos leqsika (andegraundi,
akmeizmi, alegoria, ampiri da a.S);
4. sakulto leqsika (altari, avtokefaliis, dogmati da
a.S);
5. sportuli leqsika (bodibildingi, karate, Ziudo da
a.S);
6. sayovelTaod xmarebuli samecniero terminologia
(adaptacia, vibracia, gradacia, indeqcia, adekvaturi da a.S).
garda amisa, leqsikonSi CarTulia produqciuli sa­ er­
Ta­
So­
riso sityvaTa TavsarTebi an rTuli sityvebis pirveli nawi­ li
(a..., de..., dev..., inter..., bi..., da sxv.), rac mniSvnelovnad afarTo­ebs
sityvebis axsna-ganmartebas da gagebis SesaZleblobas.
dabolos, leqsikoni dazRveuli ar aris Secdomebis da
calkeuli xarvezebisgan, amdenad avtorebi didi madlierebiT
miiReben maT da gaiTvaliswineben leqsikonis Semdgomi
gamocemisas.

leqsikonis agebuleba

saleqsikono statiis struqtura da Sinaarsi

leqsikonSi sityvebi anbanTrigzea gawyobili,


saleqsikono statia Seicavs:
1. fuZe sityvas;
-5-

2. sityvis formebs da gramatikul maxasiaTebels;


3. etimologiur cnobas;
4. ganmartebas;
5. metyvelebaSi xmarebis ilustracias;
6. sityvaTwarmoSobis budes.
ukanaskneli ori ganyofileba warmoadgens fakultaturs,
e.i. warmodgenilia ara yvela saleqsiko statiaSi.

fuZe sityva

fuZe sityva gamoyofilia asomTavruliT da Savi SriftiT,


maxvilis CvenebiT.
Tu leqsikonSi arsebobs erTZiriani zedsarTavi saxeli,
zmna an arsebiTi saxeli, fuZe sityvis saxiT gamotanilia
is, romelic ganmartebas advilad eqvemdebareba, danarCenebi
mocemulia sityvaTwarmoqmnis budeSi Sesabamisi niSniT.
magaliTad:
investQcia
¥ investiciis. investori. investireba.
debQuti
¥ debiutanti. debiutireba
Tu sityvebi mniSvnelobiT Sordebian erTmaneTs, eZleva
ori fuZe sityva.
magaliTad:
Qndeqs-i. 1. maCvenebeli, sia, nusxa, mag., saqonlis indeqsi; 2.
cifrobrivi maCvenebeli, mag., safosto indeqsi.
indeqsAcia. infliaciis periodSi Semosavlebis si­di­
dis SenarCunebis xerxi.

sityvis gramatikuli maxasiaTebeli

sasaTauro sityvas mosdevs misi gramatikuli maxasiaTebeli.


arsebiTi saxelebisaTvis misi daboloeba mx. ricxvSi.
magaliTad: bAit-i; instQtut-i.
etimologiuri cnoba
-6-

gramatikuli maxasiaTebelis Semdeg kvadratul frCxileb­


Si latinicas mosdevs ena-wyaros sityva da misi Targmani.
magaliTad:
konsorcQum-i [laT. consortium Tanamonawileoba].

ganmarteba
mravalmniSvnelovan sityvebSi ganmartebas eqvemdebareba
sityvis aqtualuri mniSvneloba.
magaliTad:
dezavuQreba [fr. desavouer uaryofa] _ adre gamonaTqvamis
(warmoTqmulis) sajarod uaryofa.
kaleidOskop-i [fr. kaleidoscope < berZ. kalos lamazi + eidos
saxe + skopeö vxedav, vaTvaliereb] _ raimes swrafi cvla, mag.,
movlenaTa kaleidoskopi.

sityvis xmarebis ilustracia


Tu sityva mravalmniSvnelovania an misma sityvaTgamoyenebam
SeiZleba siZneleebi gamoiwvios, saleqsikono statiaSi mo­ce­
mulia ilustracia sityvaTSewyobis saxiT.
magaliTad:
absolUtur-i [laT. absolutus] _ 1. uTuo,udavo,ucilobeli,
upi­robo, mag., absoluturi monarqia. 2. sruli, srul­
yo­
fili, unaklo, srulqmnili, mag., absoluturi smena, ab­
soluturi umravlesoba.
kAnon-i [berZ. kanön wesi, rigi, daniSnuleba, danawesi,
miTiTeba] _ 1. tradiciuli, sayovelTaod miRebuli wesi,
debuleba, mag., dawesebul kanonTa midevna, miyola. 2.
dogmati, wes-Cveuleba, wesi, romelic eklesiam daadgina,
mag., eklesiis kanoni. 3. marTlmadidebelTa: sagundo
galoba romelime wmindanis sapativsacemod.

r. qarTveli
-7-

SemoklebaTa sia
arab. _ arabuli polon. _ polonuri
ars. _ arsebiTi saxeli port. _ portugaliuri
berZ. _ berZnuli sak. sax. _ sakuTari saxeli
botan. _ botanikuri samarT. _ samarTlis
gadat. _ gadataniTi mniSvne­ sanskr. _ sanskriti
loba sapirisp. _ sapirispiro
germ. _ germanuli sauk. _ saukune
gv. _ gverdi sinon. _ sinonimi
das. _ dasaSvebia sit. _ sityva _ sityviTi
ebr. _ ebrauli skandin. _ skandinaviuri
egvi pt. _ egvi pturi spars. _ sparsuli
enaTmecn. _ enaTmecnieruli t. _ tomi
esp. _ espanuri teqn. _ teqnikuri
esper. _ esperanto fiz. _ fizikuri
zmn. _ zmnizeda frang. _ franguli
Turq. _ Turquli qarT. _ qarTuli
iap. _ iaponuri Sdr. _ Seadare
ingl. _ inglisuri Semokl. _ Semoklebuli
ir. _ ironiulad Cin. _ Cinuri
ist. _ istoriuli Zv.ebr. _ Zvel ebrauli
ital. _ italiuri Zv.skandin. _ Zveli skandina­
ix. _ ixileT viuri
kelt. _ kelturi Zv.spars. _ Zveli sparsuli
laT. _ laTinuri w. _ weli
lit. _ literaturuli wign. _ wignieri
mag. _ magaliTad w.w. _ wlebSi
maT. _ maTematikuri holand. _ holandiuri
mal. _ malaizuri  _ praqtikuli magaliTebi
mamr. _ mamrobiTi  _ Scd. Secdomaa
mdedr. _ mdedrobiTi ¥ _ zedsarTavi saxeli, naTes.
moZv. _ moZvelebuli brunva.
mr. _ mravlobiTi < _ gulisxmobs sityvebs:
mx. _ mxolobiTi `mom­dinareobs ..., miRebu-
norveg. _ norvegiuli lia ..., -idan~,
pol. _ polineziuri
-8-

laTinuri anbani

qarT. saxel- qarT. saxel-


aso aso
Sesatyvisi wodeba Sesatyvisi wodeba
Aa a a Oo o o
Bb b be Pp p pe
Cc c,k ce Qq k ku
Dd d de Rr r er
Ee e e Ss s es
Ff F eF Tt t te
Gg g ge Uu u u
Hh h ha Vv v ve
Ii i i Xx qs iqs
Jj Á Áot Yy i ifsilon
Kk k ka (igrek)
Ll l el - - -
Mm m em Zz z zeta
Nn n en (zet)

SeniSvnebi:

1. xmovnebi _ a, e, i, o, u, y; ngu – xmovnis win gamoiTqmis


2. difTongebi _ au _ au, eu _ eu, rogorc –ngv;
ae _ e, oe _ inglisuri [G: ]. c – 1. e, i, y, ae, oe –s win gam­
3. asoTa Sexameba: oiTqmis rogorc –c;
ch – x 2. sxva SemTxvevebSi, e.i. a,
ph – F o, u – s, yvela Tanxmovnis win
rh – r da sityvis bolos –k;
th – t s – xmovnebs Soris –z, sxva
ti – xmovnis win gamoiTqmis yvela SemTxvevaSi –s;
rogorc –ci, magram sti, zti, tti – ti; q – u -sTan erTad xmovnis
win –kv.
-9-
abo

a ¥ abelis, abels.
aberAcia [laT. aberratio ga­
a... [berZ. a…, an… ar, ara; daxra] _ 1. (fiz.) ga­ mo­ sa­
xu­
arc; nu; ver; u-o(d), u-ad; lebis gabundovneba an da­
... gareSe] _ uaryofis ga­ maxinjeba.
mom­ xatveli si­tyvis Tav­ 2. (astr.) varskvlavebis moC­
sar­Ti, romelic ax­lavs ve­nebiTi gadaxra caze, rac
um­ Tavresad berZnuli war­ ga­mowveulia dedamiwis mo­
Z­raobiT.
moSobis sityvebs da xa­ris­
3. (gadat. wign.) cdomileba,
xis arsebobas an uaryofas
WeS­maritebidan gadacdena.
ga­ moxatavs.
 amorfuli, asimetria. Abzac-i [germ. absatz] _ 1.
teq­ stis pirobiTad ga­mo­
abAJur-i [fr. abatjour] _ sa­
yo­ fili nawili, romlis
far­veli, romelic lampas
pir­veli striqoni cotaTi
ukeT­deba mxedvelobis da­
Se­weulia.
sacavad, Suqis erTi ad­gi­
 pirveli a.
lisaken mi­sa­marTavad, Suq­
2. TviT Seweuli striqoni
fari ...  weris dawyeba a.-iT.
Abat-i [laT. abbus (naT. abbatis)] ¥ uary. uabzaco.
_ 1. kaTolikuri mamaTa mo­  u. teqsti.
nas­ tris winamZRvari. 2. saf­ abiturQent-i [laT. abitu­
ran­ geTSi: kaTolike mRvde­ ri­ens (naT. abiturientis) vinc
li. un­da wavides] _ 1. mos­ wav­
saabato _ kaTolikuri mo­ le, romelic zo­gad­ sa­
gan­
nas­ teri da misi adgil-ma­ manaTleblo skolas am­Tav­
muli. rebs.
abAtisa [laT. abatissa] _ ka­ 2. piri, romelic umaRles
Tolikuri dedaTa mo­nas­t­ sas­ wavlebelSi Casaricxad
ris winamZRvari. emzadeba.
Abel-i [Zv. ebr. Hével] _ 1. ¥ abiturientis.
adamisa da evas vaJiSvili,  abiTurienti, abiturenti,
romelic Zmam _ kaenma mok­ abiTurenti Scd.
la, abolQcia [laT. abolitio ga­uq­
2. udanaSaulo msxverpli. me­ba, mospoba] _ (samarT.)
-10-
abo

1. kanonis gadawyvetilebis sabamidan, Tavidan] _ ad­


gauqmeba. gilobrivi mkvidri mo­
2. Tanamdebobis gauqmeba; Ta­ sax­leoba, Tavdapirveli,
nam­ debobidan gadadgoma an Zve­lisZveli binadari ro­me­
gadayeneba. 3. sisxlis sa­ lime qveynisa an adgilisa.
mar­Tlis saqmis Sewyveta (Cveulebriv iseTi te­ ri­
iseT stadiaSi, rodesac toriisa, romlebic aR­mo­ a­
bral­deba jer iuridiulad Ci­
nes evropelebma).
dadgenili ar aris.  avstralieli a.-ebi.
aboliciOnizm-i [laT. abo­ abrakAdabra [fr. abraca-dabra]
litio gauqmeba, mospoba] _ sa­ _ 1. uazro sityva, romelsac
zogadoebrivi moZraoba aweren amuletze: Zveli eb­
aSS-Si me-18 s. bolos da raelebisa da berZnebis
me-19 s. pirvel naxevarSi rwme­niT magiuri Zala hqon­
miz­ nad isaxavda zangebis da.
mo­ nobis guqmebas. 2. uazro sityvebis nakrebi,
abonEment-i [fr. abonement] abdaubda.
_ sabuTi, romelic raimeTi Abort-i [laT. abortus] _ or­
sar­geblobis, raimeze das­ sulobis naadrevi Sewyveta;
wrebis uflebs iZleva. muclis moSla, muclis mo­
 Teatris a; mkiTxvelis a. wyveta.
¥ saabonemento; abreviAtura [it. abreviatura
 s. ganyofileba (bib­li­ o­ laT. brevis mokle: abrevie
Te­ kebi);
vamokleb] _ 1. sityva-kom­
 abonimenti, saabonimento
po­ziti, romelic Sedgeba
Scd.
ori an meti sityvis Se­mok­
abOnent-i [germ. abonnent.fr.] lebisgan. mag: gaero (ga­
_ 1. abonementis mqone piri
erTianebuli erebis or­ga­
an dawesebuleba.
nizacia).
2. piri an dawesebuleba, ro­
2. sityvaTa pirobiTi Se­ mok­
mel­ sac telefoni aqvs.
leba werisas mag: e. i (-ese
 abonireba.
igi).
¥ abonentis, saabonento
3. (mus.) sanoto weraSi mi­Re­
aborigEnebi [mx. aborigeni, buli Semokleba.
laT. aborigenes ab origine da­ AbsenT-i [fr. absinjhe] – ab­zin­
-11-
abs

dis (abzinda _ mcenarea) absolUtur-i [laT. absolutus


ara­yi. TavisTavadi; uTuo] _ 1.
absEntizm-i [laT. absens (ab­ uTuo.
senjis) vinc ar eswreba] _  a. monarqia.
1. masobrivi Tavis aci­le­ 2. sruli, srul­ yofili, unak­
ba arCevnebSi mo­ na­
wi­le­o­bi­ lo, srul­ qmnili.
sagan.  a. siwynare. a. umravlesoba,
2. kolegialuri organoebis a. smena.
wevrTa sistematuri dausw­ absolUturi nuli (noli)
reb­loba sxdomaze. _ (fiz.) Teoriulad da­
absolAcia [laT. absolatio saS­vebi yvelaze dabali
ganTavisufleba] _ 1. (samar.) temperatura; _ 273°, 16° C.
sasamarTlos dadgenileba, absOrbcia [laT. absorbtio
romliTac braldebuls aTa­ STan­ Tqma] da absorbireba
visufleben sasjelisgan. _ (fiz. qim.). STanTqma, Se­
2. kaTolikur eklesiaSi: wova, Sesrutva.
cod­vaTa miteveba.  sinaTlis a., bgeris a.,
absOlut-i [laT. absolutus airis a.
Ta­visTavadi, uTuo] _ ide­ a­  absorfcia Scd.
listur filosofiaSi: sam­ abstinEncia [laT. abstilentia]
yaros usasrulo pirveli _ 1. magari sasmelebis
mi­zezi, sawyisi (absolutu­ smis­gan TavSekaveba. 2. sqe­
ri suli, absoluturi idea): sobrivi TavSekaveba.
RvTaebis sinonimia. abstrAqtuli _ abstraqciis
absolUtizm-i [fr. absolutisme gziT miRebuli; ganyenebuli,
< laT. absolutus TavisTavadi; arakonkretuli (sapirisp.
uTuo] _ mmarTvelobis konkretuli).
for­ma, romlis drosac  a. cneba.
umaR­lesi xelisufleba abstrAqcia [laT. abstactio
mTli­anad da ganuyofelad mo­cileba, moSoreba] da
ekuT­vnis erT pirs, monarqs; abstrahireba [germ. abs­tra­
me­
fis SeuzRudavi monarqia, hieren laT. abstratire] ganyeneba,
TviT­mpyrobeloba. ganzogadeba; sagnis ama Tu
¥ absolutisturi. im mxaris, Tviseba an kav­
 xelisuflebis a. forma. Sirebis azriT ganyeneba.
-12-
abs

mag: mecnieruli abstraqcia yofoba] _ (medic.). ne­


bisyofis
_ Semecnebis procesSi gan­ paTologiuri si­ suste.
xiluli mxaris ganyeneba, Agava [berZ. agauos saocari,
mis mniSvnelovnad damaxasi­ di­debuli] _ mcenare, ro­
a­Tebeli Tvisebebis wamo­ melsac aqvs grZeli xor­
Cenis mizniT. covani foTlebi da mra­
 abstragireba Scd. valyvaviliani mtevani,
abstraqciOnizm-i [fr. ab­ yva­vis mxolod erTxel
s­t­rac­ti­onnisme laT. abs­t­rac­tus (6-15 wlis) da nayofis mom­
ganyenebuli, ara­kon­ k­re­ wifebis Semdeg kvdeba. mi­si
tuli] _ for­ma­lis­ turi mi­ samSobloa meqsika; Cven­Si
marTuleba me-20 s.-is. saxviT aSeneben Savi zRvis sa­
xe­ lov­ ne­baSi (mxatvroba, napiroze.
qan­ da­ke­ba), romlisTvisac agAmia [berZ. agamia Se­u­uR­
dama­ xa­siaTebelia realuri lebloba]. 1. da­ u­ qor­wineba.
sag­nebis da movlenebis ga­ 2. (biol.) sqesis uqonloba.
mosaxvis uaryofa. Agent-i [laT. agens (agentis)
 abstraqcionisti, ab­ st ­­ moq­medi] _ 1. visime, ri­ same
raq­ tuli warmomadgeneli, rwmu­ ne­bu­
Absurd-i [laT. absurdus uazro, li.
uTavbolo] _ Seusabamoba,  dazRvevis a.
uazroba, absurduli. 2. ama Tu im saxelmwifos
 a. msjeloba. daz­ vervis organoebis sa­i­
Absces-i [laT. abscissus] _ (me­ dumlo TanamSromeli; ja­
dic). Cirqis dagroveba ra­ SuSi, romelic awyobs daz­
me organoSi an qsovilSi vervas, diversiebsa da sxv.
(Cirqgrova). ¥ saagento _ zogi cen­ t­
ra­luri dawesebulebis
Abscisa [laT. absissus mok­
gan­yofilebis an da­ mo­
u­ki­
veTili] _ (maTem.) ho­ri­
debeli dawesebulebis sa­
zon­ taluri koordinati
xel­ wodeba.
ko­ ordinatTa sworkuTxa
 aeroflotis s., depeSa­ Ta
brtyel sistemaSi.
s.
¥ abscisisa.
 abscisasi Scd.
agEntura [berZ. agentur] _ agen­
tTa erToblioba; agentebi
abUlia [berZ. abulia une­bar­
-13-
agr

(ix. agenti, mniSv. 2). organizmisa.


¥ agenturuli, saagenturo, agonofObia [berZ. agona
agen­turisa. mo­edani da phobos SiSi] _
 a. (s.) dazRveva, a. (s.) cno­ (medic.) avadmyofuri mdgo­
bebi. mareoba _ sivrcis SiSi,
 agenturasi Scd. rom­ lis drosac adamiani
agitAcia [laT. agitatio aRZvra, ver axerxebs sxvis da­ux­
amoZraveba] _ 1. politikuri mareblad gadaiaros mo­e­
moRvaweoba, romlis mizania dani, didi darbazi da sxv.
zegavlena moaxdinos far­ agrArul-i [laT. agrarius mi­wi­sa,
To masebis Segnebasa da gan­ mindvrisa] _ mi­ waT­moq­me­
de­
wyobilebaze,daraz­ mos isini basTan, mi­waT­

flobelebTan
garkveuli sazogadoebriv- da­kav­Si­
re­
bu­
li; sa­ mi­
waT­moq­
politikuri amocanebis Se­ me­do.
sasruleblad.  a. sakiTxi, a. reforma.
 winasaarCevno a.
agrAfia [berZ. a (uary. na­
2. moqmedeba, romelic miz­
wi­laki da grapho vwer] _
nad isaxavs raimeSi dar­
(medic.) weris unaris da­
wmunebas.
¥ agitaciuri, saagitacio, kargva sruliad an na­ wi­
agitireba, agitatori. lobriv (Tavis tvinis da­
 a. (s.) muSaoba., s. fur­ avadebis gamo).
celi. agrEgat-i [laT. aggregatus Se­
Agni [sanskr. agni cecxli] _ erTebuli] _ rTuli man­
indur miTologiaSi: RvTa­ qana, romelic Sedgeba er­
eba. T­maneTTan SeerTebuli
agnostQcizm-i [berZ. a (uary. sxva­dasxva ti pis man­ qa­
nis­
nawilakis da gnosis Se­mec­ gan.
 mosavlis asaRebi a.
neba; gnostos Se­u­mec­ ne­
beli]
_ ide­al ­ is­tu­ri moZRvreba, agregAtul-i: nivTierebis
rom­ lis mi­xed­viTac Se­uZ­ ag­regatuli mdgomareoba
le­be­lia obi­ eq­turi gare­ _ (fiz.) nivTierebis erT-
sam­ya­ros Sec­ no­ba. er­Ti fizikuri mdgo­ma­ re­
oba (myari, Txevadi da ga­
agOnia [berZ. agőnia brZola] _
ziseburi).
sikvdilis wina mdgomareoba
-14-
agr

agrEsia [laT. aggressia Tav­ warmoebis saSualebaTa mi­


dasxma] _ erTi an ramdenime nimumis daxarjviT.
saxelmwifos SeiaraRebuli Agut-i _ kuziani kurdReli;
Tavdasxma sxva qveyanaze binadrobs samxreT da
(qveynebze). Crdi­ loeT amerikis tro­pi­
¥ agresiuli. kul tyeebSi.
 a. politika. adaptAcia [laT. adaptatio Se­
agrEsor-i _ agresiis momxdeni, gueba] da adaptireba [germ.
Tavdamsxmeli, dapyrobiTi adaptieren] _ 1. organizmis an
omis gamCaRebeli. fsiqikis Segueba garemo
Agro... [berZ. agros mindori] _ pi­
robebTan arsebobis Se­
rTuli sityvebis pirveli sa­narCuneblad.
nawili. 2. grZnobis organis SeCveva
 agroteqnika, agro­kom­p­ garemosTan mag: Tvalis
leq­ si. (mxedvelobis) adaptacia;
agrOnom-i _ agronomiis spe­ teqstis adaptacia _ raime
cialisti. teqstis Semokleba-ga­da­ke­
Teba, gamartiveba ucxo enis
agronOmia [berZ. sgronomia, SemswavlelTaTvis.
agros mindori da nomos ka­
noni] _ mecniereba mi­waT­
Adajo [at. adagio] _ (mus.) 1.
musikaluri nawarmoebis
moqmedebis da kulturuli
Ses­rulebis neli gabmuli
memcenareobis Sesaxeb: sa­
tempi.
soflo-sameurneo war­
mo­
2. aseTi tempiT Sesrulebuli
ebis mecnieruli sa­fuZ­
musikaluri nawarmoebi an
vlebi.
mi­si nawili.
¥ agronomiuli, saagrono­
 beThovenis `mTvaris so­
mio.
natis~ a.
 a. (s) ganaTleba. a. (s) fa­
 a dajio, a daJio Scd.
kulteti, a. (s) dargi.
adekvAturi [laT. adequatus]
agrotEqnika _ agronomiuli
_ (wign.), rac savsebiT Se­ e­
teq­nika; sasoflo-sameurneo
sabameba rasme.
kulturaTa damuSavebis
 a. cnebebi, a. teqsti.
xer­xebis sistema; miznad  adeqvaturi Scd.
isaxavs saukeTeso mo­sav­
Adept-i [laT. adeptus miRweuli]
lis miRebas Sromisa da
-15-
adr

_ (wign.). raime moZRvrebis  Teatris a.


momxre, damcveli. ¥ administratoruli.
adventQsteb-i [laT. adventus  a. niWi.
mosvla] _ erT_erTi qris­ administrAcia [laT. admi­
tianuli seqtis wevrebi, nis­tratio marTva-gamgeoba] _
ro­ melTac swamT ieso qris­ 1. aRmsrulebeli xeli­suf­
tes meored mosvla axlo le­ bis organoebi.
mo­mavalSi.  prezidentis a; aSS-is a.
advOkat-i [germ. advokat, laT 2. raime dawesebulebis, sa­
advocatus advocane daxmarebis warmos mmarTveloba, xel­
Zaxili] _ iuristi, romelic mZR­ vaneloba; qveynis
gamodis braldebulis dam­ cal­ k euli nawilebis mmar­
cvelad an awarmoebs visime T­veloba.
 qarxnis a., qalaqis a.
saqmes sasamarTloSi (moZv.
¥ administraciuli, sa­ ad­
da saub. veqili).
ministracio, ad­ mi­
nis­tr
­ a­
¥ advokaturi da sa­ad­vo­ka­
ciis, ad­ mi­
nis­t­
ri­
reba.
to.
 a. (s.) Tanamdeboba, a. sas­
 a. (s.) saqmianoba, a. (s.)
jeli.
praqtika.
 administratiuli Scd.
adiUlter-i [fr. adultére laT
admQral-i [holand. admiral.
adulterare pativis axda] _ me­
arab. amir al-bahr zRvaze
uRlis motyueba, Ralati.
mbrZanebeli] _ meTaurTa
adiUtant-i [germ. adiutant laT. Semadgenlobis umaRlesi
adjutans (adjutantis) damxmare] _ sam­xedro wodeba samxedro
(samx) meTaurTan,sardalTan _ sazRvao flotSi [Zv.
an StabSi daniSnuli ofi­ si­non. amirbari (mag;`
ceri, romelic asrulebs vefxistyaosanSi~)].
sxva­dasxva samsaxureobriv ¥ saadmiralo _ (ist.) in­
da­valebas an saStabo sa­ glissa da ruseTSi: saz­
mu­Saos. Rvao uwyeba.
administrAtor-i [laT. Adres-i [fr. adresse] _ 1. we­
ad­ministrator mmarTveli] _ ri­lebiTi misalmeba cno­
zog dawesebulebaSi: pa­su­ bi­li moRvawis an ra­i­ me
xismgebeli gan­m­kar­gu­le­ organizaciisadmi mis iubi­
beli; risme momwyobi.
-16-
adr

lesTan (an sxv. ram mov­le­  samxedro a., soxumis a.


nasTan) da­kav­Si­rebiT.  haerodromi Scd.
2. (moZv.) misamarTi. aerovAgzal-i _ sahaero
adrEsant-i [germ. adressant fr.] tran­ s­
por­ tis mgzavrTa mom­
_ piri, romelic gzavnis sa­xu­re­
bi­saTvis gan­ kuT­v­
ni­
werils, depeSas. li Senoba aero­por­ teb­
Si.
adrEsat-i [germ. adressat fr.]  haerovagzali Scd.
_ 1. piri, romelsac werili, aerOport-i ix. aero...] _
depeSa egzavneba. didi aerodromi, romelic
2. piri, vis saxelzec adre­ mowyobilia aucilebeli
sia Sedgenili. sa­SualebebiT mgzavrTa,
aero... [berZ. aër haeri] _ tvirTis, fostis misaRebad
rTuli sityvebis pirveli da gasagzavnad: sahaero
nawili mniSvnelobiT _ por­ti.
`sa­haero~, `saaviacio~.  Tbilisis a., saerTaSori­
 aerofloti, aerodinamika, so a.
aeroporti.  haeroporti Scd.
aerObika [ingl. aerobics berZ. aerOstat-i [berZ. aër haeri
aër haeri da bios si­cocxle] _ da statos mdgomare] _ haerze
me-20 s. 80‑ian wlebSi Seiqmna msubuqi safreni aparati _
friad gavrcelebuli sis­ airiT (Cveulebriv, wyal­
tema gamajansaRebeli var­ badiT an heliumiT) gav­se­
jiSebisa (riTmuli tan­var­ bu­li burTi (qarT. sinon.
jiSi); haerburTi);
¥ aerobikisa.  haerostati Scd.
 aerobikasi Scd. avAngard-i [fr. avant-garde
aerOdrom-i [fr. aérodrome arant- win, winaSe, garde dac­
berZ. dromos sirbili,rbena] _ va] _ 1. (samx.). jaris (an
TviTmfrinavebis sadgomad flo­ tis) nawili, romelic
da asafren-dasafrenad mo­ mi­dis mTavari Zalebis win
wyobili moedani, aseve na­ salaSqro moZraobis an
gebobebis erToblioba, Tav­dasxmis dros. (sapiris.
rom­lebic uzrunvelyofen ariergardi).
TviTmfrinavebis saf­re­ 2. (gadat.) raime sazogadoebis,
nosno (frenis) samsaxurs. jgufis klasis, mowinave
-17-
avT

nawili. sadmi midrekileba.


¥ avangarduli. ¥ avantiuristuli.
. a. brZolebi . a. politika.
avangArdizm-i [fr. avant-  avanturizmi, avantu­ ris­
gar­disme] – me-20 s.-is 20- tu­li Scd.
iani wlebis xelovnebaTa avantiUrist-i _ avantiuris
rigi mimdinareobis da­sa­ wamomwyebi an monawile.
xeleba, romlisTvisac da­ ¥ avantiuristuli.
maxasiaTebelia re­aliz­ mi­  a. moqmedeba.
sagan mowyveta, gamosaxavs  avanturisti, avantu­ ris­
Sinaarsisa da saSualebebis tu­li Scd.
Zieba. avAria [it. avaria] _ 1. manqanis,
¥ avangardisti, avangardu­ TviTmfrinavis, gemis (xo­
li. mal­ dis) mwyobridan (uca­
Avans-i [fr. avance] _ misaRebi be­
dad) gamosvla.
fuladi Tanxis nawili, ro­ 2. ubeduri SemTxveva.
melsac winaswar uxdian vis­  TviTmfrinavis a.
me Sesasrulebel samuSaos ¥ avariuli, saavario.
angariSSi.  a. mdgomareoba. s. sam­ sa­
xu­
¥ saavanso. ri, s. avtomobili.
 s. angariSi. avEniu [fr. avenue] _ saf­
avAnscena [fr. avant _ win, ran­geTSi, did bri­ taneTSi,
wi­naSe da scéne scena] _ aSS da zogi sxva qveynis
sce­nis Ria nawili, ro­me­ qa­
laqebSi: far­ To quCa _
lic fardis win aris ga­ prospeqti (gam­zi­
ri),romlis
moweuli. orive mxa­ res Cveulebriv
avantQura [fr. aventuren] _ xeebia dar­ gu­
li.
uperspeqtivod, realuri avTentQkuri da auTen­
Za­lebisa da pirobebis ga­ tQ­kuri [berZ. authentilcos
uTvaliswineblad wa­mo­wye­ TviTmyofi] _ (wign.) pirvel
bu­li saqme. wyaroze damyarebuli ded­
¥ avantiuruli; nis Sesabamisi; namdvili,
 a. wamowyeba; sar­wmuno.
 avantura, avanturuli Scd.  avTenturi, auTentu­ ri, av­
avantiUrizm-i _ avan­tiuri­ ten­tikuri, autentiku­ri Scd.
-18-
avi

Avia... [laT. avis frinveli] _  s. mrewveloba, s. benzini.


rTuli sityvebis pirveli Avizo [it. avviso Setyobineba]
nawilia. _ (finans.) uwyeba,romliTac
 aviateqnika, aviafosta, atyobineben mimRebs mis­
avi­axazi, aviatranporti. T­vis fulis, Tamasuqis an
aviabQleT-i _ TviTmfrinavis saqonlis gagzavnas.
bileTi. avitamQnoz-i [berZ. a uar­
aviakompAnia _ saaviacio yofiTi nawili da laT. vita
kompania (ix. kompania, mniSv. sicocxle] _ avadmyofoba,
1). gamowveuli organizmSi vi­
 aviokompania, aviakampania, taminebis naklebobiT.
aviokampania Scd. Avral-i [ingl. over all! ze­
avialaQner-i _ igivea, rac viT (adiT) yvelani!] _ 1.
laineri (mniSv. 2). (zRv.). gemze muSaoba, ro­
 aviolaineri Scd. mel­Sic mTeli eki paJi mo­
aviamodElizm-i _ TviT­mfri­ nawileobs.
navis, planerisa da misT. 2. (gadat.) mTeli koleqtivis
moq­medi modelebis aReba mobilizacia saswavlo, ara­
da gaSveba, Cveulebriv moy­ gegmuri davalebis Se­sas­
va­rulTa mier. ruleblad.
 aviomodelizmi Scd. Avrora [laT. aurora] _ 1. Zvel
aviarEis-i _ saaviacio reisi, romaul miTologiaSi: cis­
saaviacio marSruti. kris, ganTiadis qal­R­ mer­
 avioreisi Scd. Ti;
aviAcia [fr. aviation < laT. 2. ZvelberZnulSi - eosi;
avis frinveli] _ 1. haerze 3. poeziaSi: ciskari, gan­Ti­

mZime safreni aparatebis di.
(TviTmfrinavebisa da sxv.) Avto [fr. qud] _ avtomobilis
moZraoba (frena): aseTi Semoklebuli Cveulebrivi
moZ­raobis Teoria da praq­ saxelwodebaa.
tika. avto... [berZ. autos TviTon] _
2. safreni aparatebis erTob­ rTuli sityvebis pirveli
lioba: sahaero floti. nawili;
 samoqalaqo a; samxed­ro a.  avtoinJineri, avto­por­ t­
¥ saaviacio re­ti, avtobaza.
-19-
avt

avtOban-i [germ. autobahn av­ avtOdrom-i [fr. autodrome,


tomobili da Bahn gza] _ berZ. dromos sarbeni adgili,
far­To avtomagistrali, av­ rbena] _ specialuri moedani,
tomobilebis Cqarosnuli sadac xdeba avtomobilebus
moZraobisaTvis. gamocda an Sejibreba.
avtobiogrAfia [fr. auto­ avtovAgzal-i _ sa­qa­laq­Ta­
biographi _ 1. berZ. autos Tvi­ Soriso sam­ g­
zavro-sa­ av­
to­
Ton, berZ. bios sicocxle, bu­so tran­ sporti (mgzav­ r­Ta)
cxovreba da grapho vwer] _ mom­sa­
xurebisTvis gan­ kuT­ v­
sakuTari biografia; visime nili Se­ noba did qa­ la­qebSi.
mier Tavisi cxovrebis aR­  Tbilisis a.
wera. ¥ avtovagzlis
¥ avtografiuli.  avtovagzalisa, Scd.
 a. romani. avtOkar-i [berZ. autos TviT da
avtObus-i [germ. autobus fr. ingl. car sazidavi, urika] _
automobile avtomobili da TviTurika tvirTis mokle
laT. (omni) sul yvelasaTvis] manZilze gadasatanad.
_ mravaladgiliani sam­g­ avtokefAlia [berZ. autos
zav­ro avtomobili, ro­ me­ TviT da phalë Ta­ vi] _ TviT­
lic gamoiyeneba sa­qa­la­ qo, mar­Tvadi marTl­ ma­
di­
de­ be­
saqalaqTaSoriso da sa­ li eklesia; ek­le­ si­
is iuri­
erTaSoriso tran­spor­tze diuli da­ mo­
u­ki­
deb­ lo­ba.
gansazRvruli mar­SrutiT  saqarTvelos eklesiis a.-
moZraobisTvis. is 1500 weli.
¥ saavtobuso. ¥ avtokefaliuri.
 s. mimosvla, s. marSruti.  a. eklesia.
avtOgraf-i [autographos TviT,  avtokefaluri Scd.
berZ. grapho vwer.] _ 1. raime avtokrAtia [berZ. autos TviT
nawarmoebis xelmowera da kratos xelisufleba] _
TviT avtoris xeliT Ses­ marTvis sistema, forma-
rulebuli. er­Ti piris (SeuzRudavi)
 `daTa TuTaSxias~ a. ukon­trolo srulxe­ li­
2. sakuTari xeliT gakeTebuli suf­le­ bi­
anoba, TviT­mpy­ ro­
warwera suraTze, wignze da beloba, absolutizmi.
sxv. sakuTari xelmowera. avtOmat-i [berZ. automatos
-20-
avt

TviT­moq­medi, TavisiT moq­ ¥ saavtomobilo.


medi] _ 1. aparati, manqana,  s. qarxana. s. mrewveloba,
xel­ sawyo, romelic amoq­ me­ s. gzebi.
de­bis Semdeg raime samu­Sa­ avtomobQlizm-i [fr. auto­
os asrulebs TavisiT, ada­ mo­bilisme] _ sa­
avtomobilo
mi­a­
nis Caurevlad. spor­ ti.
2. cecxlasroli avtomaturi avtomobQlist-i [fr. auto­
iaraRi. mobiliste] _ saavtomobilo
¥ avtomaturi. sportis moyvaruli.
 a. muxruWebi, a. satelefono
avtOnim-i [berZ. autos TviT
sadguri
da onome (an onyma) saxeli] _
 avtomatiuri Scd.
¥ meavtomate, avtomatika; namdvili saxeli avtorisa,
av­to­matis, avtomatizireba; ro­melic fsevdonimiT wers.
av­tomaturi, avto­ mati­zi­re­ avtonOmia [berZ. autonomia,
buli. autos TviT da nomos kanoni]
avtomAtika _ 1. teqnikis dar­ _ 1. TviTmmarTveloba.
gi, romelic gamoimuSavebs 2. erovnul-teritoriuli a.;
warmoebis avtomatizaciis saxelmwifos Semadgeneli
meTodebs. nawili; saSinao sakiTxebs
2. avtomaturad moqme­di me­ wyvets damoukideblad.
qanizmebis mowyobilo­ baTa ¥ avtonomiuri.
erToblioba.  a. respublika, afxazeTis
a. respublika, aWaris a.
avtomObil-i [fr. automobi­le, respublika, Sida qarTlis
germ. automobil. berZ. autos TviT a. olqi.
da laT. mobolis moZravi] _
avtopQlot-i _ mowyo­bi­lo­
ada­mi­anTa gadasayvani an
ba safreni aparatis (TviT­
tvir­Tis gadasatani manqana,
mfrinavis) avtomaturi mar­
ro­ me­lic moZraobs urelso
TvisaTvis.
gzeb­ze; moqmedebaSi modis
mis CarCoze dayenebuli Si­
avtoplAstika _ (medic.)
qso­vilebis gadanergva sxe­
ga­wvis Zravis meSveobiT; iS­
ulis erTi nawilidan me­
vi­
aTad orTqlis an eleq­
oreze raime defeqtis ga­
tro­Zravis daxmarebiT. (sa­ub.
mosasworeblad.
sinon. manqana, avto­man­qa­na).
avtopOrtret-i _ mxatvris
-21-
azb

mier daxatuli Tavisi por­ Zala] _ 1. sayovelTaod


treti. aRi­arebuli gavlena, mniS­
Avtor-i [laT. au (c) tor Sem­ vneloba. 2. piri, romelsac

mneli, Semoqmedi] _ piri, aseTi gavlena aqvs mo­
ro­ melic qmnis mxatvrul, povebuli.
mecnierul (samecniero),  didi a. aqvs mopovebuli.
teq­nikur da a.S. nawarmoebs ¥ avtoritetiani, avto­ri­ te­
(gamogoneba, proeqti, wigni). tuli.
 romanis a, proeqtis a.,  a. mecnieri, a. daskvna.
samecniero Sromis a. avtOstrada [it. autostrada
¥ saavtoro. quCa] _ sagangebod naSenebi
 s. ufleba, wignis s. ca­ gzatkecili avtomobilebis
li. Seuferxebel, swrafi moZ­
avtorQzebul-i [fr. autorizer raobisaTvis.
nebis darTva] _ avtorisagan avtOfsia [berZ. autos TviT
uflebamosilebis micema, da opsis Sexedva, Tvalis
nebarTva nawarmoebis Tar­ mi pyroba.] _ (medic.) gva­mis
gmnaze. gakveTa sikvdilis mize­ ze­
 a. Targmani. bis dasadgenad.
avtoritArul-i [fr. auto­ri­tare avUar-i [fr. avoir qoneba] _
laT. au (c) to­ri­tas mbrZaneblu­ (finans.) calke pirovnebis
ri] _ 1. diq­tatoruli, da­ an dawesebulebis anabari
fuZ­ne­buli (damyarebuli) sazRvargareTis bankSi.
av­
toritetisadmi, xe­li­suf­ Azart-i [fr. lazard SemTxveva,
le­bisadmi usityvo mor­Ci­ riski arab. as-sar kamaTeli]
le­baze. _ Zlieri gataceba rameTi.
 a. reJimi.  a.-iT nadiroba.
2. damaxasiaTebeli Tviseba ¥ azartuli.
imisi, vinc cdilobs Tavisi  a .TamaSi.
Zalauflebis damtkicebas  azartiuli Scd.
(damkvidrebas). Azbest-i [berZ. asbestos uZrobi]
 xelmZRvanelobis a. sti­ _ TeTri boWkovani minerali,
li. romelic ar atarebs siT­
avtorQtet-i [germ. autorität bosa da eleqtrobas; cecx­
< laT. au (c) toritas Rirseba, lgamZle masala; farTod
-22-
azi

iye­neben teqnikaSi, rogorc  a. sasuqebi.


cecx­lgamZle masalas, sa­ aTEizm-i [fr. athéisme berZ.

zolacio saSualebas da a uaryofiTi nawilaki da
sxv. (qarT. sinon. qanseli). atheos RmerTi] _ RvTis
azQmut-i [fr. azimut arab. arsebobisa da yovelgvari
as-sumūt, mr. samt gza] _ 1. religiis uaryofa.
(ast.) kuTxe romelsac aTEist-i _ aTeizmis mim­de­
qmnis dedamiwis romelime vari; piri, romelsac Rmer­
wer­tilis meridianis ho­ri­ Ti ara swams.
zontaluri da am wertilsa ¥ aTeisturi.
da cis mnaTobze gamavali  a. propaganda.
vertikaluri sibrtye. ATena [berZ. attçna] _ berZnul
2. (samx.) kuTxe,romelic iqmneba miTologiaSi: sibrZnis, xe­
mocemul mimarTulebasa da lovnebisa da omis qal­R­
CrdiloeTis mimarTulebas merTi, romelic daibada
Soris. zev­ sis Tavidan.
3. (samx.) dedamiwis zedapirze
pirdapiri mimarTuleba.
aTerosklEroz-i [berZ.
4. magnituri a. _ kuTxe, sklē­ros mSrali, myari afhērē
romelic iqmneba nebismier Txeli da fafa (medic.) gu­
mimarTulebasa da adgilis lisa da sisxlZarRvebis
magnituri meridianis sib­ sis­ temis daavadeba; yvelaze
rtyeebs Soris. gavrcelebuli forma ar­
 a.-iT svla _ mocemuli teriosklerozisa.
mimarTulebiT svla kom­pa­ ATlet-i [berZ. athlētēs moWi­da­
siT da gamoTvlili kuTxiT ve] _ 1. sportsmeni, romelic
(azimutiT). aTletikas (Cveulebriv, Za­
Azot-i [fr. azote berZ. a uar­ losnobas) misdevs.
yofiTi nawilaki da zōos 2. Ronieri kaci.
cocxali] _ qimiuri ele­ ¥ aTleturi.
menti, uferuli gazi, ro­  a. agebulebis axal­gaz­
melsac ara aqvs suni da rda.
gemo da xels ar uwyobs  atleti, aTletiuri, atle­
wvas; haeris ZiriTadi Se­ tiuri Scd.
madgeneli nawili. aTlEtika [berZ. athlesis Wi­
daoba] _ sxvadasxva fi­ zi­
-23-
akv

kuri varjiSi, romlebic atri, ansambli).


avi­Tarebs Zalas, amtanobas.  Tbilisis rusTavelis sa­
¥ aTletikuri. xe­lobis a. Teatri., sa­qar­
 a. varjiSebi. Tvelos xalxuri cekvis a.
aQazma [berZ. agiassmos ansambli.
kurTxeva] _ (ekl.) nakurTxi akvAlang-i [ingl. aqualung
wyali. laT. aqua wyali da ingl.
aiATola [spars.] _ iranSi: lung filtvi] _ aparati
Siituri seqtis umaRlesi (Se­kumSuli haeriT gav­se­
sasuliero piris tituli. bu­li erTi an ramdenime
aQsgerg-i [ingl. iceberg Sved. ba­loni), romelic sa­Su­
iseberg] _ zRvaSi mcuravi a­lebas aZlevs adamians
yinulis mTa. polaruli isun­ Tqos wyalqveS (ga­mo­
myinvaris monatexi. i­go­na cnobilma frangma
akadEmia [laT. academia sak. mec­ni­erma da moRvawem Jak
berZ. academia saxelwodeba iv kustom 1943 w.).
 aqvalangi Scd.
aTenTan axlos mdebare
baRisa, sadac aswavlida akvalAngist-i _ piri, ro­
filosofosi platoni] _ me­lic akvalangiT aR­Wur­
1. umaRlesi samecniero sa­ vili dacuravs wyalqveS.
xelmwifo dawesebuleba.  aqvalangisti Scd.
 saqarTvelos mecnierebaTa akvArel-i [fr. aquarelie, it.
erovnuli a. acquarello, laT. aqua wyali] _
2. zogierTi umaRlesi spe­ci­ 1. wyalSi gaxsnili saRebavi:
aluri saswavlebeli. Cveulebriv Sereuli aqvs
 samxatvro a. mcenareuli webo (qarT. si­
¥ akademiuri _ 1. saswavlo; non. wyalsaRebavi)
 a. weli, a. saaTi, a. war­  a.-iT xatva.
mateba. 2. ferwera;aseTi saRebaviT
2. ZiriTadad wyaroebTan Se­ xatva.
jerebuli, sruli, saukeTe­ 3. aseTi saRebaviT Ses­ ru­
le­
so (mecnieruli gamocema). buli naxati.
 `vefxistyaosanis~ a. ga­mo­  aqvareli Scd.
cema. akvArium-i [laT. aquariu wyal­
3. saukeTeso. sanimuSo (Te­ sacavi] _ wyliT savse mi­ wis
-24-
akv

yuTi an xelovnuri wyal­ panemente] _ musika romelic


sacavi, sadac aSeneben Tev­ Tan axlavs da harmoniulad
zebs, wylis cxovelebsa da avsebs solo partias; mu­si­
wyalmcenareebs. kaluri Tanxleba; agreTve
 aqvariumi Scd. ZiriTadi Temis musikaluri
akvatOria [laT. aquatorium] _ nawarmoebis melodiis
(zRv) navsadguris (portis) Tanmxlebi musika.
sazRvrebSi moqceuli  simRera roialis a.-iT.
wylis sivrce, nebismieri ¥ akompanireba.
wyalsacavis farTobi.  akompanimenti, akompo­ni­
 Savi zRvis a. menti Scd.
 aqvatoria Scd. akompaniAtor-i [fr. com­
akvEduk-i [laT. aquveductus pagnateur] – akompanementis
wyal­sadeni] _ xidi, rom­ Semsrulebeli (Cveulebriv
li­ Tac gadayvanilia wyal­ pianisti).
sadeni mili, sarwyavi an  akomponiatoni Scd.
hidroenergetikuli arxi akompanQreba _ akom­pa­ne­men­
xevze, xeobaze, rkinigzaze, tis Sesruleba.
gzatkecilze da sxv. (qarT.  akomponireba Scd.
sinon. belRari). Akord-i [fr. accorol, it. accor­
 aqveduki Scd. do] _ (mus.) terciebze gan­
aklimatizAcia [germ. ak­k­ lagebuli sami an me­ ti
limatisation] _ da aklimatizeba mu­sikaluri bgeris har­ mo­
_ 1. mcenaris an cxovelis niuli SeerTeba.
Segueba axali, uCveulo  bolo a.
kli­matis pirobebTan. akordEon-i [fr. accordeon]
2. uCveulo an axal klimatur _ garmonis ti pis sak­ra­
pirobebTan adamianis or­ vi, romelsac mar­
jv­e­na
ga­nizmis aqtiuri Seguebis xelisTvis aqvs for­te­
(adaftaciis) procesi. pianoseburi klaviatura.
Akme [berZ. akmç mwvervali] akreditEbuli [laT. accre­
_ (medic). avadmyofis gan­ ob vendobi] _ 1. (di pl.)
viTarebis umaRlesi wer­ vinc daniSnulia war­mo­ mad­
tili. genlad (elCad, despanad)
akompanEment-i [fr. akkom­ ucxo saxelmwifos mTav­ ro­
-25-
aku

basTan. ulebi.
2. Jurnalisti, romelic da­ ¥ akrobtikuli da (da­ saS­

vebulia raime (sa­er­Ta­ vebia) akrobatuli.
So­ri­so) konferenciaze,  a. nomrebi, a. naxtomi.
spor­tu­li Sejibrebebze,  akrobatiuli Scd.
fes­ti­valze da misT. akropOlis-i da akropol-i
 akrediteba. akreditacia. [berZ. akropolis] _ Zveli sa­
 akreditirebuli Scd. berZneTis qalaqebis cen­
akredQtiv-i [germ. akkreditiv, traluri gamagrebuli na­
laT. accredo, fr. accreditif wili, maRlobze, gorakze
dobi] _ 1. sakredito
ven­ ga­Senebuli.
da­wesebulebis (bankis, Sem­  aTenis a.
naxveli salaros) mier akrOstiq-i [berZ. akrostichis] _
ga­
cemuli dokumenti, rom­ legasi, romlis striqonTa
liTac brZanebiT avalebs Tavkiduri asoebidan ga­ mo­
sxva aseTive dawesebule­ dis saxeli sityva, an fra­
bebs misces warmomadgenls za.
gar­k­veuli Tanxa.  akrostixi Scd.
2. (di pl.) rwmunebis sigeli; akumulAtor-i [laT. accu­
dokumenti, romelic adas­ mu­lator Semkrebi] _ mo­wyo­
turebs di plomatiur war­ bi­loba, romelSic xdeba
momadgenlis rwmunebebs.
eleq­ trobis dagroveba Sem­
akrObat-i [fr. acckobate < berZ. d­gomSi mis TandaTanobiT
akrobatēs zeviT amsvleli] da­saxarjavad.
_ cirkis tanmovarjiSe an  avtomobilis a.
msaxiobi, romelic ak­ro­ba­  akumuliatori Scd.
tikas misdevs. akumulAcia [laT. accumulatio]
akrobAtika [< berZ. akrobatēo da akumulQreba _ 1. (fiz.
fexis wverebze davdivar] teq.) risame (mag., energiis)
_ sacirko xalovnebisa da dagroveba,
tanvarjiSis erT-erTi sa­ 2. (geol.). organuli da mi­
xeoba, romelic moicavs neralur nivTierebaTa
xto­ mebs, yiras, bruns da dag­roveba dedamiwis ze­ da­
misT; asruleben erTeulebi, pir­ze, wylis fskerze _qa­
wyvilebi, sameulebi, oTxe­ ris, wylis, vulkanis da sxv.
-26-
aku

moq­medebis Sedegad.  Rrubliani a.


¥ akumulaciuri. Albom-i [fr. album] – 1. magari
 enis a. funqcia. ydis mqone rveuli leqsebis
akupUnqtura [laT. acus Casawerad, fotosuraTebis,
nemsi da punqtio Cxvleta] _ markebis Casakravad.
Cinuri xalxuri klasikuri 2. erTad akinZuli suraTebis,
medicinis meTodi _ nemsis naxazebis da sxv. krebuli.
CxvletiT mkurnaloba.  Tbilisis xedebis a.
akUstika [berZ. acusticos sme­ Algebra [laT. algebra arab.
nis] _ 1. fizikis dargi, ro­ aldљabr wiladis Sekveca] _
melic bgeriT rxevas swav­ maTematikis nawili,romelic
lobs. swavlobs sidideebze moq­
2. smenadobis pirobebi raime me­debaTa zogad kanonebs
SenobaSi, sadgomSi. am sidideebis ricxobrivi
 sakoncerto darbazis a. mniSvnelobisgan da­mou­ ki­
¥ akustikuri. deb­lad.
 a. aparatura, a. STa­beW­di­ ¥ algebruli.
leba.  a. ricxvebi., a. gantoleba.
Alah-i [arab. alláh] – mah­ma­di­ a. gamosaxuleba.
anTa (musulmanTa) da ara­  algebrauli Scd.
bulenovani qristianebis Algol-i [ingl. algorithmic lan­
RmerTi. guage] _ programirebis erT-
 alaxi Scd. erTi samuSao ena.
albAtros-i [fr. albatros] _ algOriTm-i [fr. algorithme] _
zRvis didi frinveli; aqvs (maTem.) raime amocanis amo­
wagrZelebuli niskarti da saxsnelad saWiro moq­ me­
grZeli da wvrili frTebi; debaTa mimdevroba.
cxovrobs umTavresad de­  algoritmi Scd.
damiwis samxreT na­ xe­var­ alEbarda [fr. hallegarde] _
sferoSi. Zve­leburi civi iaraRi _
albQon-i [kelt. albion] _ bri­ Su­bi, romelsac boloze
taneTis kunZulebis, in­ g­ wa­mocmuli hqonda najaxis
lisis uZvelesi sa­xel­wo­ mag­vari piri; brZolaSi iye­
deba. neb­dnen Sveicarielebi da
ger­manelebi (qarT. sinon.
-27-
ali

afTi).  koperatiuli a.
¥ alebardisa. aliafUrSet-i [fr. ala­four­
 alebardasi Scd. chette Cangali] _ vaxSami,
alegOria [berZ. allēgoria] _ fex­ze mdgomare sauzme.
arapirdapiri xerxiT, iga­  banketi _ furSeti.
vurad, qaragmulad ga­ Alibi [laT. alibi sxva ad­
moxatva azrisa mxatvrul gilas, sxvagan] _ (sa­ marT.)
li­teraturasa da saxviT braldebulis uda­na­Sa­u­
xelovnebaSi. lobis dasabuTeba; da­ na­
¥ alegoriuli; alegori­isa. Saulis Cadenis momentSi
 a. Janri, a. suraTi. braldebulis sxvagan yof­
 alegorasi Scd. na, rogorc mtkiceba misi
alErgia [berZ. allos sxva da udanaSaulobisa.
engon moqmedeba] _ (medic.) 1.  a.-is damtkiceba.
organizmis mgrZnobiarobis ¥ alibim.
Secvla mikrobebis an ucxo  alibma Scd.
cilebis ganmeorebiTi ze­ aligAtor-i [ingl. alligator ec
moq­medebis mimarT. el lagarto xvliki] _ niangis
 a. marwyvze. saxeoba.
2. (gadat.) raimes zizRi.  Cinuri a., misisi pis a.
 a. komplimentebiT. alilUia Zv. ebr. halleluja,
¥ alergiuli. hal­lelüjäh adideT RmerTi] _
alEia [fr. allée] _ gza, xe­i­va­ni RmerTis mimarT saxotbo
orive mxriT xeebiT dar­ mimarTva qristianul da
guli: sacalfexo biliki iudeur RvTismetyvelebaSi.
par­kSi an baRSi. alQment-i [laT. alimentum
Alia [ebr. alia] _ israelSi saz­rdo] _ fuladi sax­
sxvadasxva qveynidan eb­ra­ s­rebi, sakvebi romelsac,
elTa gadmosaxlebis, emig­ ojaxs moSorebuli piri
raciis procesi. ka­nonis ZaliT uxdis Sro­
¥ aliisa. misunarmoklebul ojaxis
 aliasi Scd. wev­ rebs (Svilebs, mSoblebs.
alQans-i [fr. alliance] _ sa­er­ meuRles).
TaSoriso kavSiri, gaer­Ti­ aliterAcia [alliteratio, al ad da
aneba. litera] _ poeturi, mxatvruli
-28-
alk

xerxi _ leqsis taepSi er­  alio!, allo! Scd.


Ti da imave Tanxmovnis alOgizm-i [berZ. a uaryofiTi
ram­denjerme bgeriTi ga­ me­ nawilaki da logisms gansja,
oreba ganwyobilebis Se­ msjeloba] – logikis sa­
saqmnelad. winaaRmdego, logikis ka­
 a. klasikuri nimuSia: karvis nonebis Seusabamo ram; lo­
kalTa CaxlarTuli CavWer gikis, logikuri gansjis,
Cavakarabake (rusTaveli). msvle­lobis darRveva; Se­
alkAzar-i [ec. alcazar arab.] _ usabamoba.
espaneTSi: cixe-simagre an ¥ alogikuri.
mefis sasaxle. Aloe [berZ. aloe] _ (botan.),
Alkald-i [esp. alcalde arab. mravalwlovani tropikuli
alquadi yadi, mosamarTle] _ da subtropikuli mcenare:
espaneTsa da laTinuri ame­ aqvs xorciani mogrZo kide
rikis zog qveyanaSi: Temis ekliani foTlebi; mis wvens
meTauri da mosamarTle. iyeneben medicinaSi.
Alma-mAteri [laT. alma ma­ ¥ aloesi.
ter mwovari deda] _ ase  aloisaA Scd.
uwo­deben studentebi da alOnim-i [berZ. allos sxva, me­
kur­sdamTavrebulebi uni­ ore da onoma saxeli] – vi­
versitets, romelic su­ sime namdvili saxeli, fsev­
li­ er sazrdos aZlevs ada­ donimad gamoyenebuli.
mians. alpinQada _ alpinistebis
almAnax-i [germ. Almanach laT, ma­sobrivi asvla maRal
almanachs arab. kalendari] mTeb­ze.
_ araperioduli krebuli,  axalgazrduli a.
romelSic moTavsebulia alpQnizm-i [fr. alpinizme `al­
Ta­namedrove avtorTa li­ pebi~-dan] _ sportis saxeoba
teraturuli nawarmoebebi. – asvla Znelmisadgom mTis
 axalgazrda mweralTa a. mwvervalebze (qarT. sinon.
Alo! [ingl. hullo] _ sityva mTamsvleloba).
(Sorisdebuli), romelsac  mTasvleloba Scd.
iyeneben telefoniT la­pa­ ¥ alpinisturi.
rakis dros: niSnavs: gis­  a. sezoni, a. banaki.
menT! gismenT! alpQnist-i – alpinizmis
-29-
alf

mim­devari – mTis turisti tuli Scd.


(qarT. sinon. mTamsvleli). altQtuda [laT. alti­tu­o­lo
 mTasvleli Scd. simaRle] _ adgil­mde­ ba­
Alpuri _ alpebTan da, sa­ reobis ama Tu im wer­ tilis
er­Tod, maRal mTebTan da­ simaRle zRvis donidan.
kavSirebuli (qarT. sinon. altrUizm-i [fr. altruisme
maRalmTiani). laT. alter da sxv.] _ uan­
 a. saZovrebi, a. mce­ na­
re­u­ garo zrunva sxvisi ke­Til­
loba. dRe­obisaTvis, mzadyofna
 alpiuri Scd. Seswiros Tavisi piradi in­
Altar-i [laT. altaria – altus teresebi.
maRali] – 1. qristianuli ¥ altruistuli.
taZ­ris aRmosavleTi na­  a. qmedeba, a. saqcieli.
wi­li, romelic eklesiis alUzia [fr. allussion ga­dak­
danarCeni nawilisgan da­ ru­li sityva] _ (lit.) ri­
So­ rebulia kankeliT. to­rikuli xerxi _ ga­
2. (gadat.). mecnierebis al­ dak­vriT xseneba raime
tar­ze raimes mitana – ra­ cno­ bili istoriuli am­bis
imes msxverplad Sewirva: an literaturuli na­ war­
miyvana (misvla) altasTan mo­ebis.
– saeklesio qorwinebaze.
Alur-i [fr. allune] _ cxenis
alternAtiva [fr. alternatife sxvadasxvagvari svla (na­
– laT. alter – erT-erTi bi­
jiT, ToxarikiT, oTxiT
ori­dan; Sdr. tertus gá­u­ da sxva).
dens mesame moxarulia]
alUmin-i [laT. alumen (aluminus)
– ori an ramdenime er­T­
Sabi] _ qimiuri elementi Al,
ma­
neTis sapirispiro Se­
rigiTi nomeri _ 13, at. wona
saZ­leblobidan erT-erTis
26,97; movercxlisfero_
ar­Cevis aucilebloba: me­
TeT­ ri msubuqi Wedadi li­
sa­me SesaZleblobis ar­ar­
Toni.
seboba.
 a. finjani.
¥ alternatiuli.
 aliumini Scd.
 a. gadawyvetileba, a. pro­
eq­
ti, a. arCevnebi. alfAbet-i [berZ. alphabētos
 alternativuli, alter­ ne­ ber­Znuli pirveli ori
asos _ α-s (alfa) da β-s
-30-
alf

(beta) saxelis mixedviT] _ Savi zRvis pirze cxov­


anbani. robdnen, saidanac Tavs
¥ alfabeturi. (qarT. sinon. esxmodnen mezobel qvey­
anbani, anbanuri.) nebs).
 a. katalogi. amAlgama [fr. amalgame arab.]
 alfaviti, alfavituri _ raime liTonis Senadnobi
Scd. vercxlis wyalTan.
Alfons-i _ kaci, romelic ambQon-i [< berZ. am­bôn –
sayvarlis xarjze cxovrobs amaR­leba] – marTl­ma­ di­
[aleqsandre diumas (Svili) de­bul eklesiaSi: sa­kur­
erT-erTi piesis mTavari Txevlis win amaR­le­ buli
gmiris saxelis mixedviT]. adgili, saidanac locvebs
alqQmia [laT. alchymia arab. warmoTqvamen.
alkimiya] _ Sua saukuneebis ambQcia [fr. ambition laT.
mis­tikuri moZRvreba (mi­ ambitio] _ 1. gadaWarbebuli
mar­Tuleba): eZiebda bu­ne­ Tavmoyvareoba; pativ­moy­
baSi ararsebul e.w. `fi­ vareoba.
lo­ sofiur qvas~, romlis 2. pretenzia raimeze.
sa­SualebiTac ubralo li­  gaumarTlebeli a.-ebi.
Tonebi unda gadaeqcia oq­ ¥ ambiciuri.
rod da vercxlad,ganekurna ambrAzura [fr. embrazure] – 1.
yvela avadmyofi da sxva. (samx). namsxvrevi raime Tav­
 alximia Scd. dacvis nagebobaSi qve­ mexis,
amAzon-i [berz. amazôn (ama­ naRmsatyorcnis an tyvi­am­
zone), a uaryofiTi mawilaki frqvevi sasroli (qarT. si­
da mazos amorZali (meomari non. saTofuri).
qali), dvrili ZuZus Tavi, 2. kedelSi datovebuli Riobi
kerti] _ 1. cxenosani qali. fanjris an karisaTvis.
2. qalis grZeli sacxenosno ¥ ambrazurisa.
kaba.  ambrazurasi Scd.
¥ amazonis. (Zveli ber­Z­ ambrOsia [berZ. ambrosia] _
nuli TqmulebiT, a.‑ebi berZnul miTologiaSi:
marjvena ZuZus ik­veT­d­ Rmer­Tebis saWmeli, ro­
nen mSvildisridan mo­xer­ melsac ukvdavebis, mara­ di­
xebuli srolisaTvis, a.-ebi
ul siaxalgazrdaves da
-31-
amo

si­lamazes aniWebs maT (ix. da­avadebis Sedegad.


ag­reTve neqtari). Amin [berZ. amen, WeSmaritad] _
ambulatOria [laT. am­bu­ am sityviT mTavrdeba qris­
latorius mosiarule, moZ­ra­ tianuli locvebi.
vi] _ samkurnalo-pro­fi­ amnEzia [berZ. α uaryofiTi na­
laq­tikuri dawesebuleba, wilakia da mnesis gaxseneba]
ro­ melic samedicino dax­ _ mexsierebis Sesusteba an
marebas uwevs iq mimsvlel sruli dakargva.
an saxlSi myof avadmyofs. ¥ amneziis.
¥ ambulatoriuli.  agneziasi Scd.
 a. mkurnaloba. amnQstia [berZ. amnēstia (da­
 ambulatoruli Scd. naSaulis) daviwyeba, pa­ti­
Ameba [berZ. amoibe cvlileba] eba] _ 1. sasamarTlos mi­ er
_ umartivesi, mikroskopuli sasjelis sruli mox­ sna an
erTujrediani cxoveli. Semsubuqeba umaR­ le­si xe­
ro­ melsac ara aqvs mudmivi li­ suflebis dad­ge­
ni­le­
forma. cxovrobs wyalSi. biT gar­ kveuli ka­
te­
go­riis
¥ amebisa. msjav­rd ­ a­
de­bul­
TaTvis. ar­
 amebasi Scd. sebobs sa­ er­
To da kerZo a.
amebQaz-i _ (medic.) daavadeba, 2. saerTod patieba, Se­ wya­
romelsac iwvevs ameba. leba.
amETvisto [berZ. amjhystos  aministia Scd.
Tro­bis sawinaaRmdego] _ amorAlizm-i _ moralis,
naxevrad Zvirfasi qva iis­ zne­ obrivi normebis ugu­ le­
feri an lurji: gam­W­vir­ bel­ yofa, zneobrivi prin­
vale, iisferi; kvarcis na­ ci ­pebis uaryofa; amo­ra­lu­
irsaxeoba. roba.
amenOrea [berZ. α uaryofiTi amorAluri [berZ. α uar­
nawilaki, men Tve da rbeô yofiTi nawilaki da laT.
mivedinebi] _ menstruaciis moralis moraluri,zneobrivi]
arqona qalis sqesobrivi _ (wign.) 1. moralis, zne­
mwifobis asakSi. ob­rivi normebis ugu­le­
amQmia _ (medic.) saxis mi­ bel­ myofeli. (qarT. sinon.
mi­kis Sesusteba an sruli uzneo.).
moS­la nervuli sistemis  a. adamiani.
-32-
amo

2. aseTi adamianis dama­ xa­si­ ga­daxra wonasworobis


aTebeli. mdgo­ mareobidan; gaqanebis
 a. saqcieli. sidide.
amortizAtor-i _ amor­ti­  gaqanebis a.
zaciisaTvis (mniSv. 2) sa­ 2. sxvaoba barometris an
Wiro mowyobiloba. Termometris or simaRles
 avtomobilis a. Soris.
amortizAcia [laT. amor­ti­ ¥ amplitudisa.
 amplitudasi, amplitudi
za­tio Sesusteba] da amor­
Scd.
tQ­ zeba [germ. amostisieren]
Amplua [fr. emploi] _ 1. gar­
_ 1. man­qana-mowyobilobaTa,
kveuli xasiaTis rolebi,
na­ge­bobaTa Rirebulebis
rom­lebic Seefereba msa­
Tan­daTanobiTi Semcireba
xiobis Taviseburebebs, mis
maTi gacveTis Semdeg.
sasceno monacemebs.
2. biZgebis, dartymebis Seb­
 komikosis a.
r­Zoleba specialuri mo­
2. (gadat.). roli, vinmes
wyobilobis saSualebiT.
mdgomareoba.
¥ saamortizacio.
 is Tavis a.-Sia.
 s. mowyobiloba _ amor­ti­
¥ ampluisa.
zatori.
 ampluasi Scd.
 amortizireba Scd.
amOrful-i [berZ. amorphos] _ 1. Ampula [laT. ampulla] _ her­
metulad daxuruli minis
(min, qim.) rasac kristaluri
patara WurWeli, romelSic
agebuleba ara aqvs (mag.
wamalia.
qar­va, fisi, mina.).
2. uformo. amputAcia [laT. amputatio
 a. sxeuli. mok­veTa] _ qirurgiuli
 amorfiuli Scd. ope­racia _ sxeulis da­ a­
Amper-i _ eleqtrodenis Za­ vadebuli periferiuli na­
lis sazomi erTeuli [fr. wilis (mag. kiduris) sruli
fizikosis ampése-is (1775- an nawilobrivi mokveTa.
1836) gvaris mixedviT].  filtvis a., kiduris a.
¥ amputireba.
amplQtuda [laT. amplituoto
sidide, sifarTove] _ 1.
amUlet-i [laT. amuletum
arab.] _ raime patara nivTi,
(fiz.) sxeulis udidesi
-33-
amf

romelsac morwmuneebi Tan gvarad mcxovrebi] _ 1.


atareben, viTomda avad­m­ xer­xemliani cxoveli, ro­
yo­fobis `avi Tvalis~ an melic ganviTarebis pir­
raime ubedurebis Tavidan vel stadiaze sunTqavs
asacileblad (asacdenad). la­yuCebiT, wyalxmeleTa
(qarT. sinon. avgarozi, Ti­ cxoveli. (mag., wyalxmeleTa
lisma, Sana). bayayi, salamandra).
amunQcia [polon. amnicya 2. mcenare, romelic xarobs
laT.] _ 1. samxedro aR­ kaz­ rogorc wyalSi, ise xme­
muloba (garda iaraRisa leT­ ze.
da tansacmlisa): salaSqro 3. avtomobili, tanki, TviT­
CanTa, sartyeli, maTara, sa­ mfrinavi da misT. rom­
qamre, sazeTe da sxva. leb­ sac SeuZliaT wylis
2. cxenis aRkazmuloba (una­ dab­rkolebaTa gadalaxva
gi­ri, mosarTavebi da sxva). cur­ viT.
Amur-i [fr. amour laT. amor amfiTEatr-i [berZ. amphiteat­
siy­varuli] _ romaul mi­To­ ron-amphi orive mxriv, irgv­
logiaSi: siyvarulis Rmer­ liv da theatron sanaxaobis
Ti _ RmerTqal veneras vaJi, ad­gili] _ 1. Tanamedrove
ro­ melic warmodgenili TeatrSi: parteris ukan
hyavT mSvildisriani frTo­ Tan­daTanobiT amaRlebuli
sani ymawvilis (Wabukis) dasajdomi adgilebi.
sa­xiT. meore saxelwodeba 2. Zvel saberZneTsa da rom­
Si: wriuli an naxevrad wri­
_ kupidoni. berZnul miTo­
uli usaxuravo nageboba
lo­giaSi: eroti.
Tan­daTanobiT amaRlebuli
amfi... amfo... [< berZ. adgilebiT, sadac imar­ Te­
amphibios irgvliv, garSemo, boda sxvadasxa sanaxaoba.
orive mxares; amphō orive] amfQtrite [berZ. amphitritç]
_ TavsarTi, romelic aR­ _ berZnul miTologiaSi:
niS­navs: gare­mocvas, gar­ zRvis qalRmerTi, po­ se­

Se­mortymas, moc­ vas, an ori donis coli.
sagnis damo­ki­
debulebas:
Amfora [amphora – berZ.] _ Zvel
or­ mags, or­
mxrivs.
saberZneTsa da romSi: Tixis
 amfiTeatri, amfibia.
viwroyeliani oryura didi
amfQbia [berZ. amphibios or­
-34-
ana

WurWeli Rvinis, zeTis da asoebis gadajgufeba, ga­


sxva siTxis Sesanaxad. da­adgileba, axali sityvis
anabAtizm-i [berZ. anabaptizô war­moqmnis mizniT.
xe­laxla vnaTlav] – re­  norma _ romani.
li­ giur-seqtanturi mim­di­ anATema _ [berZ. anathema
na­reoba, romelic uaryofs da­kisrebuli] _ (ekl.) ek­
saeklesio ierarqias, mo­ lesiidan gandevna; SeCveneba,

Txovs, rom adamiani mo­ dawyevla.

naTlos mowifulobis  a-ze gadacema.
asak­Si. anAkonda [esp. anaconda] –
anabQoz-i [berZ. anabiôsis ga­ yve­laze msxvili max­ rCo­
cocxleba, aRorZineba] _ be­la gveli (6-dan 11 m-de
(bi­ol.) zog organizmSi: sa­ sigrZis).
sicocxlo procesis dro­ anakreOntul-i poezia _ po­
ebiTi Seneleba an Sewyveta e­zia, romelic um­ Re­ro­da
gare pirobebis SecvlasTan mxi­arul cxov­ re­bas, siy­va­
(mag., temperaturis Za­li­an ruls, Rvi­nos; sa­ qar­T­ve­lo­
daweva, uwylooba) da­kav­ Si ara­ kre­ on­tul leq­ sebs
SirebiT; xelsayreli pi­ wer­dnen aleq­sandre Wav­ Wa­
robebis dadgomasTan er­ vaZe, gr. or­ beliani [Zveli
Tad aRdgeba organizmis berZeni poetis anakreontis
cxo­velmoqmedeba. sa­xe­
lidan].
anabOlizm-i [berZ. anabolç anAlgia da analgEzia [berZ.
aRmavloba] _ (biol.) or­ analgesia] _ (medic.) tkivilis
ga­nizmSi nivTierebaTa SegrZnebis dakargva.
cvlis im qimiur procesTa anAliz-i [berZ. analysis daSla]
erToblioba, romelTa _ 1. mecnierebaSi kvlevis
dro­ sac ujredebisa da meTodi.
qsovilebis Semadgeneli 2. risme Seswavla nawilebad
na­wilebi warmoiqmneba; Se­ daSlis gziT; raime niv­
esatyviseba asimilacias; Tierebis Sedgenilobisa da
sa­pirisp. katabOlizmi. Tvisebebis garkveva (sapir.
anAgrama [berZ. ana gada..., pi­ sinTezi, mniS. 1).
ruku, ukan, sawinaaRmdego  qimiuri a., sisxlis a.
da gramma aso] – sityvaSi 3. risame yovelmxrivi gan­
-35-
ana

xilva, garCeva. pirobaTa Se­ saxeb da­a­


va­de­
 moTxrobis a. bamde da avad­ myofobis gan­
maTematikuri analizi _ ix. viTarebis is­ toria; adgens
maTematikuri. eqimi avad­ myofis an misi
¥ analizuri. ax­loblebis CvenebaTa mi­
 a. qimia. xedviT.
¥ saanalizo. anAnas-i [esp. ananas, anana - gu­
 s. masala, s. Cai. ranis (brazilia) enidan
 analitikuri, analitiuri
nana] – mravalwlovani ba­ la­
Scd.
xovani tropikuli mcenare
anAlog-i [berZ. analogos Se­ bromeliebis ojaxidan; is­
sabamisi, Sesatyvisi, Ta­ xavs surnelovan nayofs; am
nazomieri, SefardebiTi] mcenaris nayofi.
_ raRac msgavsi, Tanabari
anArqia [berZ. anarchia um­Tav­
sagnebisa, movlenebisa da
roboba, areuloba] – 1. xe­
cnebebisa.
lisuflebis, marTva-gam­
analOgia [berZ. analogia Se­sa­ geobis ararseboba.
tyvisoba] _ msgavseba sag­  iq a. sufevs.
nebsa, movlenebsa da cne­ 2. (gadat.) sruli uwesrigoba,
bebs Soris. areuloba, qaosi, stiqi­ u­
¥ analogiuri, analogiisa. roba.
 analogiasi Scd.  a. ekonomikaSi.
anAloe [berZ. analogeion wig­ ¥ anarqiuli.
nebis qvesadgami] – mar­  a. mdgomareoba.
TlmadidebelTa ek­ lesiaSi:  anarxia, anarxiuli Scd.
magida, romelzedac saRm­ anArqizm-i – erT-er­Ti sa­
rTo wignebs deben locvis zo­g adoebriv-po­ l i­
t i­
k u­
ri
dros. mimdinareoba.
anAlur-i [fr. anal – laT. anus  anarxizmi Scd.
yiTa nawlavi] – (anat). yiTa anArqist-i _ anarqizmis mim­
nawlavTan dakavSirebuli. devari.
 a. xvreli. ¥ anarqistuli
anAmnez-i [berZ. anamnesis mo­  a. Sexedulebani.
go­neba] – (medic.) cno­ be­  anarxisti, anarxistuli
bi. avadmyofis cxov­re­ bis Scd.
-36-
ana

anatOmia [berZ. anatomē gak­ tis, movlenis SecdomiT mi­


veTa] – 1. mecniereba, ro­ kuTvneba sxva droisTvis,
melic swavlobs cocxali epo­qisaTvis.
organizmis agebulebas.  a.-ebi istoriul romanSi.
2. raime organizmis calkeuli 2. Zveli drois gadmonaSTi,
an organos agebuleba. romelic ar Seesabameba
 tvinis a., adamianis a., Tva­ Ta­namedrove cxovrebis
lis a. pi­robebs: moZvelebuli
3. (gadat.). raimes agebuleba. Sexeduleba an Cveuleba.
 siyvarulis a. ¥ anaqronistuli.
¥ anatomiuri, anatomi, ana­  a. Sexeduleba.
tomireba.  anaxronizmi, ana­xro­ nis­
 a. atlasi, a. gamokvleva. tuli Scd.
anatomQuri TEatri – sa­ Angar-i [fr. hangar] – spe­ci­
mecniero-saswavlo da­ we­se­ aluri nageboba TviT­
bulebaSi sagangebod mo­ mfrinavebis, Sveul­ mfre­ne­
wyo­bili sadgomi, sadac bisa da misT. sadgomad da
kve­Ten gvamebs. mimdinare remontis Ca­sa­
 anatomuri Scd. tareblad.
anatomQreba – gvamis gakveTa Angina [laT. angina] – sa­
gamokvlevis mizniT. xis lorwovani garsis,
 anatomi. nu­Siseburi jirkvlebis
anAfora [berZ. anaphora zeviT mwvane anTeba.
aweva, gamoyofa] – 1. (lit.). angiolOgia [berZ. angeion
poeturi da oratoruli sis­xlZarRvi da logos moZ­
xer­xi – erTi da imave si­ Rvreba] – anatomiis na­
tyvis (winadadebis, bgeris) wili, romelic swavlobs
gameoreba ramdenime taepis sisxlZarRvebsa da limfur
(frazis) dasawyisSi. sistemebs.
2. mRvdlis zeda farTo da anglikAnuri: anglikanuri
grZeli samosi. ek­lesia _ inglisis sa­
anaqrOnizm-i < [fr. ana­chro­ xel­ mwifo eklesia: pro­tes­
nisme < berZ. ana ukan da chro­ tantizmis nairsaxeoba.
nos dro] – 1. qronoligiuri anglosAqseb-i _ Zveli ger­
Se­usabamoba; ama Tu im faq­ manuli tomebi (anglebi da
-37-
anT

saqsebi), romlebic me-5 s.-Si anegdoto Scd.


gadasaxldnen britaneTis anEqsia [laT. anne x io Se­er­
kun­Zulebze da dai pyres Teba] – erTi sa­ xelmwifos
in­glisi. mi­er sxva qveynis an mi­
androgQnia [berZ. andtogynos si teritoriis Tavis te­
orsqesovani aner (andros) ka­ ritoriisgan ZaliT Se­
ci da gynç qali] – (bi­ ol.). erTeba: dapyroba.
mdedrobiTi sqesis ar­ anTolOgia [berZ. antholo­
sebisaTvis mamrobiTi sqe­ gia, anthos yvavili da le­gö
sis niSnebis qona da pi­ vkreb – Zvel berZ. epig­
riqiT. ramaTa kre­ bulebis saxel­
androfObia [berZ. ançr (andros) wo­deba] – romelSic mo­
mamakaci da phobos SiSi, si­ Tav­ sebulia sxva­ dasxva
Zulvili] – mamakacebis si­ av­toris krebuli, rCeuli
Zulvili. mxat­ vruli Txzulebani,
anEmia [berZ. animia – an uar­ upi­ratesad leqsebi.
yo­fiTi nawilaki da ha­ima  qarTuli poeziis a.
sisxli] – (medic.). sis­ x­l­ AnTrak-i [berZ. anthrax (anthrakos)
nakleboba nax­Siri] – Zvirfasi Tvali.
anesTEzia [berZ. anaisthçsia anTrAcit-i [berZ. anthrax nax­
ug­rZnobloba] – (medic.). Siri] – saukeTeso xarisxis
mgrZno­ belobis dakargva qvanaxSiri Savi ferisa;
an Sesusteba; gautkivareba mkvri­ via da liTonisebr
ope­raciis gasakeTeblad. pri­ala.
 saerToa., adgilobrivi a.  antraciti Scd.
 anestezia Scd. anTropogEnez-i [berZ. an­
anEkdot-i _ [fr. anecdote – berZ. thrô­pos adamiani da genesis
anecdotos gamoqveynebuli] – da­badeba, warmoSoba] – an­
gonebamaxviluri ambavi sa­ T­ropoligiis erT-er­Ti
sacilo daboloebiT. Zi­riTadi nawili _ mo­ZR­ v­
¥ anekdoturi reba adamianis war­moSobis
 a. SemTxveva. Se­saxeb.
¥ saanekdoto. anTropOid-i [berZ. anthropo­
 s. Janri. eidçs] – adamianis msgavsi
 anegdoti, anegdoturi, sa­
-38-
anT

ma­imuni (gorila, Simpanze, Seq­mnili: igi warmoadgens


orangutani, giboni da sam­yaros centrsa da sa­
sxv.). boloo mizans.
anTropolOgia [berZ. antrô­ animAlist-i [laT. animal
pos adamiani da logos moZ­ cxo­ veli] – mxatvari an
Rvreba] – mecniereba, ro­ mo­qandake, romelic Tavis
melic Seiswavlis adamianis namuSevrebSi umTavresad
warmoSobas, rasebs, evo­ cxovelebs asaxavs.
lu­cias, biologiur bune­ ¥ animalisturi.
bas, cvlilebebs mis age­  a. ferwera, a. Janri.
bulebaSi. animAlur-i [laT. animal cxo­
¥ anTropologiuri da sa­an­ veli] – cxoveluri: cxo­
Tropologio. velTan dakavSirebuli.
 a. (s.) kvleva-Zieba, a. (s.) anQmizm-i _ [< laT. anima su­
muzeumi. li] – pirvelyofil xalxTa
 antropologia, antropo­ rwmena, rom yvela sagans
lo­giuri, saantropologio aqvs suli.
Scd.
Anketa [fr. anquêtteê] – 1.
antroposOfia [berZ. anthrô­ fur­ celi, romelzedac Ca­
pōs adamiani da sophia sibrZne]
mowerilia sxvadasxva ki­
– Teosofiis saxeoba, re­
Txva garkveuli cnobebis
ligiur-misTikuri moZ­
Se­sagroveblad.
R­vreba, romelic RvTis  a.-is Sevseba.
ad­ gilas gaRmerTebul ada­ 2. aseTi furclebis sa­
mians ayenebs. Su­alebiT cnobebis Seg­
antropofAgia [berZ. anthrô­ roveba.
pha­gia < anthrôpōs adamiani da  a.-is mowyoba (Catareba).
phagomai vWam] – kaciWamioba, ¥ anketuri da saanketo.
kanibalizmi.  a. (s.) gamokiTxva, a. (s.)
anTropocEntrizmi [berZ. monacemebi, s. furclebi.
anthrôpos adamiani da laT. Anklav-i [fr. enclave] – erTi
centrum centri] – religiuri sa­xelmwifos teritoria
Sexeduleba, romlis mi­ xed­ an teritoriis nawili, ro­
viTac adamiani aris umaR­ melic yoveli mxridan
le­ si arseba, RvTis mier gar­ Semortymulia sxva sa­
-39-
ant

xelmwifos samflo­ be­


lo­e­ da misT. Sinaarsis mok­
biT da, romelsac ara aqvs led gadmocema, zogjer Se­
zRvaze gasasvleli. fasebis darTviT.
Anod-i [berZ. anodos zeviT Ansambl-i [fr. ensamble erTad,
svla] – dadebiTad da­mux­ mTlianoba] – 1. raime mTe­
tuli eleqtruli (sapirisp. lis yvela nawilis Se­
kaTodi). Tan­xmebuloba, erTianoba.
anomAlia [berZ. anōmalia us­ (mag., SenobaTa, nagebobaTa
wormasworoba] – kanon­ zo­ kompleqsi)
mierebis darRveva, saerTo  arqiteqturuli a.
we­sisagan, normisgan ga­ dax­ 2. momReralTa, damkvrelTa,
veva. mocekvaveTa jgufi.
¥ anomaliuri.  saestrado a., simRerisa da
 a. movlena. cekvis a.
 anomaluri Scd. ¥ ansambluri.
 quCebis a. ganaSenianeba.
anOnim-i [berZ. anônymos
usa­xelo] – werilis an antagOnizm-i [< berZ. anta­gō­
Txzulebis avtori, romlis nisma kamaTi, brZola] – Se­
vinaoba ucnobia. urigebeli winaaRmdegoba,
¥ anonimuri – xelmouwereli, interesTa Seurigebeli da­
usaxelo (werili, Txzu­ pirispireba.
leba).  politikuri a., fsi­qo­lo­
 anonimiuri Scd. giuri a., rasobrivi a.
¥ antagonisturi.
Anons-i [berZ. annonce] – mokle
 a. winaaRmdegobani.
winaswari gancxadeba mo­
mavali warmatebis, kon­cer­ antArqtika [berZ. ant (i) wi­
tis, gastrolebis da misT. naaRmdeg da arktikos Crdi­
Sesaxeb. loeTisa] – dedamiwis
¥ anonsireba. sam­xreTpolaruli mxare:
mo­icavs antarqtidas, at­
anOsmia [berZ. uaryofiTi
lan­ tis, indoeTisa da wyna­
na­wilaki da osmç suni] –
ri okeaneebis mimdebare te­
(medic.). ynosvis uqonloba,
ritoriebs (ubnebs).
moSla.
¥ antarqtikuli.
anotAcia [laT. annotatio Se­  a. eqspedicia.
niSvna] – wignisa, statiis
-40-
ant

¥ antarqtikisa. samkurnalo nivTierebani,


 anaqtartikasi; anktarktika rom­ lebic ixmareba mo­
Scd. wamvlis dros.
Antena [laT. antenna anZa] – gam­ antivQrusi [berZ. anti wi­na­
tari an gamtarTa sistema, aRmdeg da laT. virus Sxa­ mi]
romliTac xorcieldeba – 1. vaqcina virusis wi­na­
ra­diotalRebis gamosxiveba aR­mdeg.
(gadacemisas) an maTi daWera 2. specialuri sakompiutero
(miRebisas). programa, romelic kom­pi­
 satelevizio a. uterul mexsierebaSi po­
¥ antenisa u­lobs da spobs mavnebel
 antenasi Scd. prog­ ramebs (virusebs).
anti... [berZ. anti… winaaRmdeg] antQTeza [< berZ. antithesis
– TavsarTi (winsarTi), ro­ dapirispireba] – (lit.)
melic aRniSnavs ra­im­es sti­listikuri xerxi, rac
sapirispiros, rai­ me mi­mar­ mdgomareobs sawinaaRmdego
Tulebis sawinaaRm­ de­gos. cnebebis SepirispirebaSi.
 antihumanuri aqti, anti­ antiTEzis-i [< berZ. anti­
mec­nieruli midgoma. the­sis dapirispireba] – di­
antibiotQkeb-i [berZ. an­ a­leqtikaSi: amosavali
ti winaaRmdeg da bioti­kos de­­bulebis (Tezisis) sa­ wi­
cocxali] – 1. mik­ro­or­ na­aRmdego debuleba, gan­
ganizmebis mier war­moqmni­ sja.
li nivTierebani, rom­lebic antQkvar-i [laT. antiquarius]
Trgunaven baq­ te­ri­ebisa da – piri, romelic vaWrobs
sxva mik­robebis zrdas da an­tikvaruli nivTebiT an
spoben ki­devac maT. agrovebs da swavlobs maT.
2. biologiuri nivTierebebi,  antiqvari Scd.
ro­ melic medicinaSi ga­ antikvAruli – Zveleburi
mo­iyeneba virusebis si­ da Zvirfasi.
coc­x­lis unarianobis da­  a. wigni, a. larnaki, a.
saT­rgunavad (CasaxSobad, suraTi.
Ca­saqrobad).
antikvAruli maRAzia _
antidOteb-i [berZ. antidoton an­tikvaruli nivTebis ma­
(mx).] – SxamsawinaaRmdego Razia: antikvariati.
-41-
ant

 antikvariuli, an­ti­ qva­ri­ wer­tilad mcxovrebni er­T­


u­li Scd. maneTis mimarT.
antQkur-i [< laT. antiquus 2. (gadat.) visime an er­Tm­a­
Zveli] – 1. Zveli berZnuli neTis sawinaaRmdego xa­
an romauli (kultura, xe­ si­­aTis, TvisebiTa, msof­
lovneba, sazogadoebrivi l­mxedvelobis mqone
wyo­ba da sxv.). ada­ mi­
anebi.
2. rac silamaziTa da mox­  Cveni sazogadoebis a. –
denilobiT antikur qan­ ebi.
da­kebebs mogvagonebs. (mag., antisanitAria – sanitariis
saxis an sxeulis nak­ mo­TxovnilebebTan Se­u­ Tav­
vTebi). sebeli; usufTaoba, si­ bin­
 a. filosofia, a. xelovneba, Zure.
a. Teatri. ¥ antisanitariuli.
 antiuri Scd.  a. pirobebi.
antilOpebi [fr. antilope (mx.)]  antisanitaruli Scd.
– wyvil­Cliqiani mcoxnavi antisEismur-i – miwisZvris
ZuZumwovrebi RrurqianTa sa­winaaRmdego (ix. seis­mu­
ojaxisa (arCvebi, qurcikebi ri.).
anu jeirnebi da misT.).  a. RonisZiebebi.
 mx. antilopa.  antiseismiuri Scd.
¥ antilopisa. antisEmit-i – piri, romelic
 antilopasi Scd. eb­
raelebTan mtruladaa da­
anti pATia [berZ. antipatheia] mo­kidebuli (ganwyobili);
– arakeTilganwyobileba, sxva­ gvarad _ iudofobi.
si­Zulvili visame mimarT antisemQtizmi-i (sxvagvarad
(sapirisp. simpaTia). iudofobi) – ebraelebis
¥ anti paTiuri. siZulvili.
 a. pirovneba. ¥ antisemituri.
 anti patia, anti patiuri  a. ganwyobileba, a. ga­ mox­
Scd. tomebi, a. gamosvlebi.
antQpod-i [berZ. antipodes (mr.)  antisemitiuri Scd.
erTmaneTisken fexebiT miq­ antifASist-i faSizmis wi­
ceulni] – 1. (wign.). de­ naaRmdeg mebrZoli.
da­miwis or mopirdapire ¥ antifaSisturi.
-42-
ant

 a. organizacia, a. moZ­ TmaneTs.


raoba. Antre [fr. entrée] – 1. cirkSi:
antQfriz-i [ingl. antifreeze klounebis nomeri – ko­ me­
– berZ. anti winaaRmdeg da di­uri scena (laparaki an
ingl. freeze gayinva] – siTxe, pantomima).
romelsac gayinvis dabali 2. baletSi: erTi an ramdenime
temperatura aqvs. Semsruleblis gamosvla
antQqriste [< berZ. anti­ cekviT.
chris­tos] – qristianul sar­ antrEkot-i [fr. antrecôte] –
wmunoebaSi: qristes mTavari 1. neknebs Soris amonaWeri
mowinaaRmdege. xorci, Cveulebriv Zroxis
antOnim-i [fr. antonyme < berZ. (miirTmeven Semwvars.
anti winaaRmdeg da onomo 2. aseTi xorcis mwvadi.
saxeli] – (lingv.). sityva, antreprenQor-i [fr. entre­
romelsac sxva sityvis pre­neur] – saTeatro, sacirko
sapirispiro mniSvneloba warmodgenebi, koncertebis
aqvs. (mag., kargi – cudi, momwyobi kerZo piri.
didi – patara). 2. aseTi xorcis mwvadi.
¥ antonimuri. antrEsol-i [fr. entresol] – 1.
 antonimiuri Scd. saxlis zeda naxe­ var­sar­Tu­
Antraqt-i [fr. antracte (entre li.
Sua, Soris)] – 1. Sesveneba 2. maRal oTaxSi gakeTebuli
saTeatro or moqmedebas, an naxevariarusi aivnebiT.
koncertis, saRamosa misT antUraJ-i [fr. entourage] –
or ganyofilebas Soris. (saub.). garemomcveli pi­ ro­
2. musikaluri nomeri (in­ baTa erToblioba: garemo.
termedia), operis or  Teatraluri a.
moqmedebas Soris srul­ Anu – Sumerul miTologiaSi:
deba. erT-erTi umTavresi RvTa­
 antrakti Scd. eba. qalaq uruqis mfar­
AntraSa [fr. entrechat] – sa­ veli.
ba­
leto cekvebSi: msu­bu­qi anulQreba [laT. annula­ret ga­
Sextoma, romlis dro­sac nadgureba, gauqmeba] – ra­ i­
mocekvavis fexebi ram­den­ mes aranamdvilad ga­ mo­
cxa­
jerme swrafad exeba er­ deba, gauqmeba.
-43-
apa

 xelSekrulebis, dakveTis, a. mmarTvelobas an meurneobis


¥ anulirebuli. raime dargs.
anUria [berZ. an uaryofiTi  saxelmwifo a. avtotrans­
nawilaki da uron Sardi] – por­tis a.
(medic.). Tirkmelebis mier 3. dawesebulebis, orga­ ni­
za­
Sardis gamoyofis sruli ciis TanamSromelTa er­
Sewyveta. Tob­ lioba.
 saministros a.
Anfas-i [germ. enface piri­sa­ 4. (fiziol.). organoebi, rom­
xeSi] – pirsaxe winidan, lebic erT raime funqcias
pir­dapir. asruleben.
AnSlag-i [germ. anschlag] – Te­  sametyvelo a., mxedvelo­
atrSi, kinoSi da misT. ga­ bis a.
mokruli gancxadeba, rom ¥ saaparato – sadgomi, sa­
yve­
la bileTi gayidulia. dac aparatebi (mniSv. 1)
anCOus-i [ingl. anchovies (mr.). aris moTavsebuli.
– esp.] – zRvis wvrili Tev­ aparAtura – (mniS. 1) er­Tob­
zi: xamsa, qafSia. lioba; aparatebi.
Aorta [berZ. aurtē] – (anat.).  qimiuri a., eleqtruli a.
mTavari, yvelaze msxvili aparTEid-i [afr. apartheid cal-
arteria, romelic gulTan calke cxovreba] – ra­sob­
sisxls awvdis sxva ar­te­ rivi diskriminaciis forma,
riebs da organoebs fil­t­ qve­yanaSi mosaxleobis
vis garda. Zal­ momreobiT gayofis po­
apATia [berZ. apatheia ugrZnob­ litika, romelic, da­ fuZ­ne­
loba, sruli gulgriloba. bulia rasobriv dis­ kri­
¥ apaTiuri. minaciaze.
 a. mdgomareoba.  aparteidi, apartheidi
 apatia, apatiuri Scd. Scd.
apArat-i [laT. apparatus mo­ apartAment-i [fr. appartement
wyo­biloba] – 1. xelsawyo, oTaxi, bina] – didi, mdid­
ro­melic meqanikurad as­ ruli bina.
rulebs raime samuSaos. apAtrid-i [berZ. a uaryofiTi
 telefonis a; rentgenis a. nawilaki da patris samSoblo]
2. dawesebulebaTa erTobli­ – (samarT.). piri, romelic ar
oba, romlebic emsaxurebian
-44-
ape

iTvleba arc erTi qveynis ganlageba musikaluri sak­


moqalaqed (qveSevrdomad). ravis dakvrisas; misi aR­
igivea rac apolidi. niSvna notebze.
apelAcia [laT. appellatio aplikAcia [applicatio mideba,
mi­
marTva, saCivari] – (sa­ morgeba] – naxatis, or­ na­
men­
marT.). sasamarTlo gada­wy­ tis Seqmna sxvadasxva feris
vetilebis gasaCivreba in­ s­ qaRaldis an qsovilis naW­
tan­ciaSi. rebis dawebebiT (da ke­re­
¥ saapelacio. biT).
 s. saCivari, s. vad. aplodQsment-i [fr. applaudis­
apEndiqs-i [laT. appendix da­ se­ment] – (wign.). taSis kvra,
namati] – (anat.) brma naw­ taSi risame mowonebis niS­
lavis danamati – Wia­ naw­ nad an misalmebis ga­ mo­sa­
lavi. xatavad.
apendQcit-i (medic.). apendiq­  darbazSi gaisma a.
sis anTeba.  aplodismentebi (mr.) Scd.
aperQtiv-i [fr. apéritif] – sus­ Aplomb-i [fr. aplomb Sveuli
ti spirtiani sas­me­li, ro­ mdgomareoba, Sveuli] –
melsac madis aR­saZ­v­relad sakuTar Tavze didi war­
(mosayvanad) svamen. mod­gena, rixi, rac Canas la­
Apeqs-i [laT. apex mwvervali] – parakSi an qcevaSi.
(astr.). 1. wertili cis Tavze,  a.-iT damkvidreba.
romlis mimarTulebiTac apOgea [berZ. apogeion miwidan
moZraobs dedamiwa mocemul daSorebuli – apo gareSe da
momentSi. ge miwa] – 1. (astr.). mTvaris
2. cis wertili, romliskenac (an dedamiwis xelovnuri
moZraobs mzis sistema. Ta­namgzavris) orbitis
aplAzia [berZ. a uaryofiTi wer­tili, romelic yvelaze
nawilaki da plasis warmoqmna] metadaa daSorebuli deda­
– (biol.). Tandayolili miwas.
ar qona sxeulis raime na­ 2. gadat. (wign.). risame gan­
wilisa an organosi. viTarebis umaRlesi wer­
tili; ayvaveba, gafurCqvna.
aplikAtura [laT. applico mi­
¥ apogeisa
vadeb, movargeb] – TiTebis
 apogeasi, apogeia Scd.
-45-
apo

apoliqtQkur-i [berZ. apo­ da amitom ar Sedis saRmrTo


de­ik­tikos damamtkicebeli] – werilSi.
sarwmuno, ueWveli, lo­gi­ apolOget-i [berZ. apologêtikos
kurad aucilebeli. dacviTi] – damcveli ro­
apoTEoz-i [berZ. apthēosis melime ideis, moZRvrebisa
gaR­merTeba] – 1. (wign.). da a.S.
ra­ ime movlenis, ambis, an  sabazro ekonomikis a,
pirovnebis gandideba. Sarl degolis politikis
 Tbilisis 1500 wlis iubi­ a. –aleqs moskoviCi.
lis a. ¥ apologia.
2. (Teat.) speqtaklis an sa­ apologEtika [berZ. apo­lo­
zeimo koncertis bolo ma­ gētikos damcveli] – 1. RvTis­
sobrivi scena, romelSic metyvelebis dargi, ro­
gan­ didebulia, Seqebulia me­lic miznad isaxavs
xal­ xi, gmiri, raime sa­zo­ qris­ tianuli religiis
gadoebrivi movlena da dac­vas.
sxv. 2. gadat. (wign.). risme Tav­
3. (ist.). Zvel saberZneTsa da ga­modebiTi dacva, qeba –
romSi: romelime gmiris an dideba.
mefis gandideba. apolOgia [berZ. apologia dac­
apokAlifs-i [berZ. apokolypsis va, dasacavi, sityva] – (wign.).
gamocxadeba] _ `axali aR­ T­ visame an risame dacva, ga­
qmis~ erT-erTi wigni: qris­ mar­Tleba, Seqeba (zepirad
tianuli-saeklesio wig­
ni, an werilobiT).
bolos darTuli, ro­melic apOlon-i [berZ. apollôn] –
Seicavs mistikur wi­nas­war­ ber­Znul miTologiaSi: si­
metyvelebas `qveynis da­ naTlis, xelovnebisa da
sasrulze~. winaswarmetyvelebis Rmer­
 a. dadgoma. Ti,zevsis Svili.
¥ apokalifsisi dasaSvebia.
apoplEqsia [berZ. apoqlçxia
 apokali ps[isi] Scd.
var­tyam, varetianeb] – (me­
apOkrif-i [berZ. apokryphos da­ dic.). uecari dadam­ b­
la­
faruli, saidumlo] _ ise­Ti ve­ba, damblis dacema, rac
bibliuri Txzuleba, ro­ gamowveulia cxvirSi sis­
melsac ar scnobs eklesia x­lis CaqceviT an tvinis
-46-
apo

sis­xlZarRvis dacobiT. woneba] – 1. oficialurad


¥ apopleqsiuri. ga­moxatuli mowoneba, da­
 a. dambla. dastureba gamocdis, Se­
 apopleqsuri Scd. mowmebis Sedegad,
apostAsia [berZ. apostasia] –  axali meTodis a.
(wign.). Zveli rwmenisgan 2. sasoflo – sameurneo
gan­dgoma. kul­turaTa naTesebis ga­
apOstol-i [berZ. apostolos mokvleva saukeTeso Teslis
des­pani, mociquli] – 1. SesarCevad.
ieso qristes yovel 12 mo­ ¥ aprobireba
ciqulTagani, mi­si moZ­R­vr
­ e­ AJio [it. aggio] – (finans.). fu­
bis gamavr­ ce­leb­le­bi. lis niSnebis da sxv. fa­ si­
2. (gadat.). Tavgamodebuli ani qaRaldebis kursis awe­
gamavrcelebeli raime ide­ va (sapiris. dizauio).
isa, moZRvrebis. aJiOtaJ-i [fr. agiotage] – di­
apOstrof-i [fr. apostrophe- di aRelveba, aurzauri ra­
berZ. aposrophos gverdze an ime ambis gamo.
ukan moqceuli] – mZimis  atyda a. a. birJaze.
msgavsi striqonzeda ni­ aJitAcia [fr. agitation] –
Sa­
ni, romelic ismeba ga­ (wign.). Zlieri mRelvareba,
mo­tovebuli xmovnis ad­ aR­gznebuli mdgomareoba.
gilas. aJUruli [fr. a jour gamWoli,
 fr. Jeanne d’Arc (nacvlad si­naTlis gamtari] – gam­W­
de arc -isa) da aqedan qar­ vir­vale (qsovili, naqargi,
Tul­Sic: Jana d’arki, d’ar­ sa­oqromWedlo nakeToba
taniani (de artanianis nac­ da sxv.).
vlad).  a. xelTaTmani.
aprQor-i [< laT. a priori da­sa­ Ar-i [fr. are – laT. area far­To­
bamidan, warsulidan] – wi­ bi, zedapiri] – miwis far­
naswar, cdamde, Tobis sazomi: udris 100kv.
 a. damtkiceba, mtkiceba. m –s (heqtaris 1/100).
¥ aprioruli _ cdisgan da­
arAbesk-i [ix. arabeskebi] –
moukidebeli, imTavidanve
klasikur sabaleto cek­va­
ar­sebuli.
Si: moZraoba romlis dro­
aprobAcia [laT. aprobatio mo­ sac sxeuli eyrdnoba erT
-47-
arg

fexs, meore fexi ki gaS­  moxaluli a.


verilia ukan.  araxisi Scd.
arabEskebi [fr. arabesquos – Arbitr-i [fr. arbitre – laT.
esp., it. arabesco arabuli] arbiter] – msaji sportis zog
– 1. rTuli ornamenti, ro­ sa­xeobaSi.
melic Sedgeba geo­met­ ri­  cxenosnobis a., Widaobis a.
u­li figurebisagan, sti­ arbQtraJ-i [fr. arbitrage] – sa­
li­ zebuli foTlebisa da dao sakiTxebis gadawyveta
misT. (evropaSi Sevida ara­ arbitrebis saSualebiT;
beTidan). sa­mediatoro sasamarTlo.
2. patar-patara litera­ tu­ Argo [fr. argot Jargoni] –
ruli an musikaluri na­ (lingv.). pirobiTi ena ro­
warmoebTa krebuli. me­lime socialuri an pro­
 am mniSvnelobiT mx. ar fesiuli jgufisa.
ixmareba.  qurduli a.
aranJQreba [< fr. arranger ¥ argotizmi, argotikuli.
wes­rigSi moyvana] – (mus.). argUment-i [laT. argumentum
erTi wyeba sakravebisaTvis mtki­ ceba] – 1. (wign.). lo­
(an xmebisaTvis) dawe­ri­ gi­ kuri mosazreba, sabuTi,
li musikaluri nawar­ romelic mohyavT risme
mo­ebis gadakeTeba sxva dasamtkiceblad.
sak­ravebisaTvis (an xme­bi­ 2. (maTem.). damoukidebeli
saTvis). cvla­ di sidide, romlis
Arara da Ara [amer. ] – didi, cvlilebac aris damo­
uqoC­ ro grZel boloiani ki­debuli meore sididis
Tu­TiyuSi: mwvane da wi­ (funqciis) cvlilebaze.
Teli SeferilobiT, gav­ r­  damajerebeli a.
ce­lebulia amerikaSi. ¥ argumentirebuli.
arAqis-i [berZ. arachion abla­  a. msjeloba.
buda] – erTwlovani zeTova­ argumentAcia [laT. argumen­
ni mce­nare parkosanTa oja­ ta­tio] – 1. argumentebis moy­
xi­sa, zevidan parks aqvs vana.
Zar­Rvebis ablabudisebri  debulebis a. sWirdeboda.
qseli; nayofi iWmeba. (qarT. 2. argumentebis erToblio­ ba.
saxeli: miwis Txili).  mecnieruli a.
-48-
arg

argumentQreba _ igivea, rac Rmer­Tis aresisaTvis mi­


argumentacia (mniS.1). kuT­vnebul borcvze imar­
arEal-i [laT. arealis – area mo­ Te­boda.
edani, sivrce] – 1. ama Tu 2. (gadat., zogjer iron.). av­
im movlenis, mcenaris an to­ritetuli adamianebis
Sekreba raime sakiTxis ga­
cxovelis calkeuli sa­
dasawyvetad.
xeoba, wiaRiseuli d a.S.
3. Tanamedrove saberZneTSi:
gaavrcelebs are deda­
umaRlesi sasamarTlo.
miwaze.
2. (lingv.) ama Tu im enobrivi Ares-i [berZ. Arçs] – berZnul
movlenis gavrcelebis are. miTologiaSi: omis RmerTi,
zevsisa da heras Svili.
Arena [laT. arena. qviSa.] – 1.
moedani qviSiT moyrili, ArTrit-i [berZ. arthron sax­
Zvel romaul amfiTeatrSi, sari] – (medic) saxsrebis
sadac gladiatorebis da a. an­TebiTi daavadeba.
S. brZola imarTeboda. Aria [it. aria] – (mus.). erTi
2. cirkis mrgvali naxerx­ xmisaTvis Sesasrulebeli
day­rili moedani. vokaluri nomeri, Cveuleb­
3. (gadat.) moRvaweobis dargi, riv operaSi, oratoriaSi,
sarbieli, asparezi. kan­tataSi.
 a.-ze arian klounebi. ¥ ariasi Scd.
¥ arenisa. ariEleb-i [sanskr. arias] _
 arenasi Scd. indoiranul enebze mo­la­ pa­
 politikuri brZolis a. rake tomebisa da xalxebis
Arenda [polon. arenda.] – 1. (in­doelebs, iranelebs...)
uZravi qonebis daqiraveba sa­erTo saxelwodeba; me-
saTanado xelSekrulebis 19 s.-idan moyolebuli ix­
dadebiT; ijara. ma­reboda, saerTod, indo
2. gadasaxadi aseTi xelSek­ evropul enebze molaparake
ru­lebis mixedviT. xalxebis aRsaniSnavad;
areOpag-i [laT. Areopagus – fa­Sistur germaniaSi am
berZ. Araios pagos aresis bor­ sityvas mieniWa tendenciuri
cvi] – 1. (ist.) Zveli aTenis da antimecnieruli mniS­v­
umaRlesi sasamarTlo, neloba [uZveles Zeg­ leb­
rom­lis sxdomebic omis Si indoiranuli xal­xebi
-49-
ari

(me­zo­beli an dap­y­ro­bi­ li ri Tavisi Zmis – keTili


xalxebisagan gan­ s­x­va­ve­bu­ RvTaebis, ormuzdisa.
lad) Tavis Tavs uwo­deb­ aristOkrat-i [germ. Aris­
dnen `arielebs~,rac niSnavs to­k­rat fr. aristocrate] – 1.
sruluflebian adamianebs]. ada­ miani, romelic mi­

ariErgard-i [fr. arriérre – kuT­vneba didgvarovanTa
garde, _ arriérre zurgidan da wres; aristokratiis war­
garde dacva] – jaris (an momadgeneli.
flo­tis) nawili, romelic  warmoSobiT a.
mTavar Zalebs boloSi mih­ 2. adamiani, romelic mi­ e­
kuT­
yveba da icavs maT uknidan vneba sazogadoebis pri­vi­
Tav­dasxmisagan. (sapirisp. legiur nawils.
avangardi).  finansuri a.
ariErscena – (Teatr.) scenis ¥ aristokratuli.
ukana nawili.  a. manerebi.
 aristokratuli un­ da ga­
arQeta [it. arietta] – (mus.) mci­ varCioT aristokratiu­
re aria. lisgan (ix. aristokrati).
ariTmEtika [berZ. arithmetikē – aristokrAtia [berZ. aris­to­
arithmos ricxvi] – maTematikis kratia] – 1. klasobriv sa­ zo­
nawili, romelic swavlobs gadoebaSi: umaRlesi wo­
ricxvTa Tvisebebs da maTze deba gabatonebuli klasis
moqmedebas. priviligirebuli fena,
¥ ariTmetikuli. did­ gvarianebi.
 a. amocana, oTxi a. moq­ 2. romelime klasis an so­
medeba. cialuri jgufis pri­ vi­
arQTmia [berZ. a uaryofiTi le­ girebuli nawili, zeda
nawilaki da rhythmos riTmi] fena.
– (medic.) gulis moqmedebis 3. (ist.) saxelmwifo mmar­ T­
(muSaobis) normaluri rit­ velobis iseTi forma, ro­
mis darRveva. desac Zalaufleba di­de­
arQman-i [berZ.] – Zvel spar­ bulTa mcirericxovani
sul religiaSi: borotebis kla­ sis xelSia (mag., Zvel
RvTaeba (sparsulad – anhra sa­berZneTsa da romSi).
– mainiu), Seurigebeli mte­ ¥ aristokratiuli.
 a. zeda fena, a. saloni.
-50-
ark

 aristokratiuli un­ da ga­ 3. jaris SenaerTi, romelic


varCioT aris­ to­k­ra­tu­lis­ Sedgeba ramdenime korpusis
gan (ix. aris­ to­k­rati). an diviziisgan.
arkEbuz-i [fr. arquebuze] – Zve­  sahaero a., sadesanto a.
leburi patruqiani To­ fi, moqmedi armia – frontze
ro­melic lulidan ite­ne­ myofi jarebi.
boda (xmarobdnen me – 14 4. gadat. (wign.). raime niSnis
– 16 s.-ebSi). mixedviT gaerTianebuli
ada­ mianTa didi raodenoba.
armagEdon-i [ebr. harim giddin  avtomobilistTa a; umu­
`qalaqi megidas mTasTan~, SevarTa a.
sadac xSirad xdeboda sab­ ¥ saarmio.
rZolo Setakebebi] – adgili  s. divizia.
Crd. palestinaSi sadac
arOmat-i [fr. aromate < berZ.
RvTis metyveli ioanis ga­
aröma (arōmatos) surnelovani
mocxadebis mixedviT unda
nivTiereba] – sasiamovno
moxdes saboloo Setakeba
su­ni; keTilsurneleba
RvTiur da satanur Zalebs
(sur­ne­leba).
Soris. da sadac satana ¥ aromatuli da aro­ ma­
ti­
Zle­uli iqneba miqael mTa­ ani.
varangelozis mier (ieso  a. Cai.
qristes mier). aromatiuli Scd.
Armada [esp. armada floti] arsEnal-i [fr. arsenal – arab.] –
– samxedro gemebis, TviT­m­ 1. iaraRisa da saWurvilis
frinavebis an tankebis di­ sawyobi.
di SenaerTi. 2. gadat. risme didi ra­ o­
Armia [fr. armée – ar­mer Se­ denoba.
iaraReba] – 1. sa­xel­ m­wi­  codnis a.
fos mTeli Se­ia­­ra­Re­bu­li artezQuli [fr. artésien <
(saxmeleTo, saz­R­vao, sa­ safrangeTis provincia ar­
haero) ZalaTa er­Tob­li­ tua-s (Artois) saxelidan]
oba. – rac dakavSirebulia mi­
 a.-Si gawveva. wisqveSa wylebTan, rom­
2. kerZod saxmeleTo Seia­ra­ lebic ganicdian bunebriv
Rebuli Zalebi (qarT. si­ wnevas.
non. jari).
-51-
art

artezQuli wylebi – mi­wis­  gansazRvruli a., ganu­


qveSa wylebi [berZ. Artemis sazRvreli a.
(Artemidos)] – berZnul mi­ artikulAcia [laT. articalatio]
To­logiaSi: apolonis da; – (lingv.) sametyvelo or­ga­
cxovelebisa da nadirobis noebis moqmedeba an mdgo­
(Semdeg – qalwulobisa mareoba ama Tu im bgeris
da mSobiarobis) mfarveli warmoTqmisas.
qalRmerTi. artilEria [fr. artillerie] – 1.
artEmida [berZ. Artemis (Ar­ sxvadasxva cecxlsasroli
te­midos)] – berZnul mi­To­ iaraRis (qvemexebis, hau­ bi­
lo­giaSi: apolonis da; cebis, naRmtyorcnebis da
cxo­velebisa da nadirobis misT.) saerTo saxel­wo­
(Semdeg – qalwulobisa deba.
da mSobiarobis) mfarveli  tanksawinaaRmdego a., sa­
qalRmerTi. zenito a., sanapiro a.
artEria [berZ. artēria] – 1. (ant.) 2. aseTi SeiaraRebis mqone
sisxlZarRvi, romelic gu­ jaris gvareoba.
lidan sisxls awvdis yvela  a.-Si msaxurobis, a.-is
mzvervi, a.-is divizionis
organos da qsovilis (Sdr.
mzveravi oceuli.
vena).
¥ saartilerio.
2. (gadat.) (wign.) ityvian mi­
 s. cecxli, s. sas­wav­ le­be­
mos­ vlis gzebze (rkinigza­
li.
ze, sa­ naosno mdinareze,
3. samxedro mecnierebis
aseTsave arxze da misT).
dar­gi, romelic swavlobs
¥ arteriuli.
yovelgvar cecxlsasrol
 a. sisxli.
iaraRs da mis gamoyenebas
 arterialuri Scd.
brZolaSi.
Artikl-i [fr. < article – laT.
Artist-i [fr. artiste] – (ingl.).
articulus] – zogierT enaSi:
msaxiobi.
dam­xmare sityva, romelic
¥ artistuli da saartisto
win uZRvis arsebiT sa­xels  a. niWi, a. (s) monacemebi.
da gamoxatavs mis gan­saz­
artQstizm-i – (wign.). di­di
Rvrulobas an ga­nu­saz­
da natifi osta­to­ ba xe­lov­
Rvrelobas, xSirad, ag­reTve,
nebaSi; virtuozu­ lo­ba.
sqess, brunvas, ricxvs,
-52-
arf

 pianistis a., mxatvruli awar­moeben.


kiTxvis a. ¥ arqeologiuri da saar­ qe­
Arfa [germ. harfe] – uZvelesi o­logio.
droidan cnobili simebiani  a. (s.) aqspedicia, a. (s.) ga­
sakravi. Txrebi,
 arxeologia, arxeo­lo­ gi­
arqAizm-i [fr. archaisme –
uri, saarxeologio Scd.
berZ. archaios Zveli] – 1.
moZvelebuli movlena, Zve­ arqeoptEriqs-i [berZ. archai­
li drois gadmonaSTi. os Zveli da pteryx frTa] –
2. (enaTm.) moZvelebuli, yo­ (paleont.) ganaTxari frin­
veldRiuri xmarebidan ga­ veli; frinvelTa klasis
mosuli sityva, gamoTqma an erT-erTi yvelaze Zveli
garamatikuli forma. war­momadgeneli.
 arxaizmi Scd. arqEti p-i [berZ. archetypon] –
arqAul-i [berZ. archaois] – (wign.). risame pirveli saxe,
rac Soreul warsuls ga­ sawyisi, amosavali forma.
ne­
kuTvneba; Zveli, uZvelesi, arqEul-i Era [berZ. archaios
Zveleburi. Zve­li] – uZvelesi era de­
 a. stili. da­miwis geologiur isto­
 arxauli Scd. riaSi.
arqeo... [berZ. archaios Zveli, arqi... [berZ. archi ufrosi, mTa­
Zveleburi] – rTul si­ty­ vari] – 1. TavsarTi (win­
vebSi uCvenebs am sity­ve­ sarTi). romelic, niSan-
bis damokidebulebas siZ­ve­ Tvi­sebis umaRles xarisxs
lesTan. aRniSnavs.
¥ arqeologi.  arqiZneli.
arqeolOgia [berZ. archaios 2. rTuli sityvebis pirveli
Zveli da logos moZRvreba] – nawili, romelic saeklesio
mecniereba, romelic Zveli codnas da ierarqias aR­
xalxebis kulturasa da niS­navs.
yo­facxovrebas swavlobs  arqiepiskoposi, arqi­man­
Se­
mo­naxuli nivTieri Zeg­ d­riti.
le­ bis mixedviT; aseTi arqQel-i [berZ. archiereus
Zeg­le­bis mosapoveblad mRvdel­ mTavari] – mRvdel­
ar­qe­ologebi gaTxrebs mTavarTa (episkoposisa da
-53-
arq

mitropolitis) zogadi sa­ arqi pElag-i [berZ. archi Tav­


xeli. sarTi; niSnavs: dasawyiss,
arqiepiskOpos-i [berZ. archi­ mTavars, ufross da pelagos
epis­ko­pos] – mRvdel­mTavari, zRva] – erTmaneTTan ax­
xarisxiT episkoposze ma­ los mdebare calkeuli
Ra­li da mitropolitze kun­Zulebis jgufi zRvaSi.
da­bali; mTavarepiskoposi.  havais a.
Arqiv-i [laT. archivum –berZ.  arxi pelagi Scd.
archaios Zveli, uZvelesi] – 1. arqiteqtOnika [berZ. ar­chi­
dawesebuleba,sadac inaxeba tektonikç samSeneblo (xelov­
Zveli werilobiTi Zeglebi neba)] – 1. literaturuli
da sabuTebi. an xelovnebis nawarmoebis
 saxelmwifo a. calkeuli nawilebis Ta­
2. raime dawesebulebis gan­ na­zomieri ganlageba, rac
yofileba, sadac ina­xeba qmnis mTlianobis da dam­
Zveli sabuTebi, dam­Tav­re­ Tavrebulobis STabeW­ di­
bu­li saqmeebi da misT. lebas; kompozicias.
3. dawesebulebis an cal­ke 2. (geol.). ama Tu im adgilas
piris werilebis, xel­na­ geologiuri agebulobis
werebis, fotosuraTebis da suraTi.
misT. krebuli. arqitEqtor-i – ar­qiteq­tu­
 iv. javaxiSvilis a. ris specialisti (qarT. si­
¥ saarqivo.
non. xuroTmoZRvari).
 s. masalebi.
¥ arqiteqtoruli, saarqiteq­
 arxivi, saarxivo Scd.
toro.
arqivarQus-i – arqivis gamge;  a. niWi., s. fakulteti, s.
arqivis mcveli. saxelosno.
arqimAndrit-i [berZ. archiman­  arxiteqtori, arxiteqto­
dritēs – archō win mivdivar da ru­li, saarxiteqtoro
mandra farexi] – 1. marTl­ Scd.
ma­
didebeli eklesiis ber­  arqiteqturuli, saarqi­
Ta umaRlesi saeklesio teq­tu­ ro. sxvaa (ix. arqi­
wo­ deba. teq­tura).
2. didi monastris winamZRv­ arqitEqtura [laT. archi­
ris sapatio tituli. tectura – berZ. architektura] – 1.
-54-
arq

nagebobis daproeqteba, aSe­ dakruli erTi an ramdenime


neba da mxatvruli ga­for­ yurZnisagan miRebul axal
meba; Rvinis markebis ur­Ti­
2. nagebobis stili (qarT. si­ erTSereva cqriala Rvi­
non. xuroTmoZRvreba). no­ebis dasamzadeblad;
 Zveli qarTuli a., go­ ti­ aad­ vilebs Semdgom teq­no­
kuri a. logiur operacias – ke­
¥ arqiteqturuli, saarqiteq­ pavs.
turo. asamblEa [fr. assenbliée kreba]
 a. ansambli. a. Zegli; pro­ – raime saerTaSoriso or­
eqtis s. gadawyveta. ganizaciis wevrTa kreba.
 arxiteqtura, arxiteq­  gaeros generaluri a.
tu­ruli, saarxiteqturo ¥ asambleis.
Scd.  asambleasi, asambleia Scd.
Arqont-i [berZ. archôn (archōntos) asEmbler-i [ingl. assembler]
mmarTveli, ufrosi] – (ist.). – damxmare programa ope­
umaRlesi Tanamdebobis pi­ raciul sistemis Se­
mad­
ri Zvel saberZneTSi, aTen­ gen­lobaSi; prog­ ra­
mirebis
Si. ena.
Arqtika < [laT. arcticus berZ. asenizAcia [fr. assainissenent
arktikos CrdiloeTisa] – gajansaReba] – sibinZuris
dedamiwis Crdilo-po­ la­ gatanis RonisZiebaTa sis­
ruli mxare, romelic gars tema: raime adgilas hi­
ekvris poluss. gienuri pirobebis ga­ um­
jo­
¥ arqtikuli. beseba.
 a. eqspedicia, a. yinuli, ¥ saasenizacio.
a. hava.  s. a/manqana, s. samuSaoebi.
¥ arqtikisa. asEptika [berZ. a uaryofiTi
 arqtikasi, arktika Scd. nawilaki da sçphikos lpobis
Arxar-i [Turq.] – veluri gamomcvevi] – (medic.). sa­
cxva­ri; gavrcelebulia ope­ racio iaraRebis da mar­
sam­xreT cimbiris, Sua da lebis gamoxarSva orTqlSi
centraluri aziis mTebSi. gatareba.
asamblaJ-i [fr. assamblage] – asTEnia [berZ. astheneia] – (me­
zvris sxvadasxva ganakveTze dic.) fizikuri da nervuli
-55-
aso

me­dic. sisuste, uRonoba. meore, mezobel bgerasTan.


AsTma [berZ. asthma] – ga­mow­  asimiliacia Scd.
veulia gulis an grZnobebis asQstent-i [laT. assistens
daavadebiT. (assis­tentis) damxmare, damswre]
As-i [< fr. as. kiko, tuzi] – 1. – 1. piri, romelic exmareba
sa­xelganTqmuli mfrinavi- specialists muSaobaSi (mag.
ga­manadgurebeli, sahaero eqimis TanaSemwe leqciaze
brZolebis virtuozi, ro­ an gamocdaze da sxva.).
melmac garkveuli ra­o­de­  profesoris a.
nobis mtris TviT­m­fri­navi 2. umcrosi maswavleblis
Camoagdo. Ta­namdeboba umaRles sas­
2. saukeTeso sportsmenzedac wavlebelSi.
ityvian.  kaTedris a.
asignAcia [fr. assignation] – Asket-i [berZ. ascētē rameSi
(moZ.) qaRaldis fuli. mo­varjiSe] – askeptizmis
asimEtria [berZ. asymmetria] mim­devari.
– simetriis uqonloba an askEtizm-i [germ. Asketismus
darRveva. berZ. askētēs] – 1. religiuri
¥ asimetriuli. moZRvreba,romelic qadagebs
 a. figura. ukidures TavSekavebas, sxe­
 asimetriuli Scd. u­lis daTrgunvas da am
asimilAcia [< laT. assi­ gziT zneobrivi sasufevlis
mi­latio msgavseba, dam­s­gav­ miRwevas.
2. ukiduresi TavSekaveba,
seba, mimsgavseba] da asi­
uaris Tqma yovelgvar am­
milQreba [ger. assimilleren] qveyniur siamovnebaze.
– 1. (wign.) romelime xalxis ¥ asketuri.
erovnuli Taviseburebebis  a. cxovreba.
moSla da misi gaTqvefa
Asort-i [fr. assorti SerCeuli
sxva xalxSi. raime specialurad Ser­ Ce­
2. (biol.) organizmis mi­er
uli narevi.
ga­reSe nivTierebis SeT­vi­  Sokoladis a.
se­bis procesi.
asortQment-i [fr. assortiment]
3. (lingv.) erTi bgeris sruli
– sxvadasxva saqoneli (na­
an nawilobrivi damsgavseba
war­mi).
-56-
asp

 mdidari a. avtomobilis a. ganizaciisa (qveyana, ro­me­


Aspeqt-i [laT. aspectus Se­xe­ lime qveynis or­ ga­
ni­
zacia).
du­leba, saxe] – 1. (wign.). aspQrant-i [laT. aspi­rans (as­pi­
aseTi an iseTi Sesruleba, rantis) vinc eswraf­vis rasme]
Tvalsazrisi, romliTac – piri, romelic samecniero
ga­nixilaven sagnebs, mov­ – kvleviTi an pedagogiur
lenebs da sxv. moR­vaweobisaTvis emzadeba
 sakiTxis ganxilva sxva­ (umaRles saswavlebelSi
dasxva a.-iT. an samecniero – kvleviT
2. (gramat.) zmnis kategoria; dawesebulebaSi).
aCvenebs dasrulebulia Tu ¥ saaspiranto.
ara moqmedeba.(qarT. sinon.  s. gamocdebi.
saxe). aspirAntura [germ. aspirantus
 sruli a., usrulo a. – laT.] – aspirantebis
 aspekti Scd. momzadebis sistema.
asociAcia [laT. assotiotio vu­  daswrebuli a.
erTeb, SeerTeba] – 1. ada­ aspirAcia [laT. aspiratio amo­
mianTa an organizaciaTa sunTqva] – (medic.). raime da­
ga­er­Tianeba, kavSiri, amxa­
na­ avadebis Sedegad sxeulis
goba. RruSi dagrovebuli si­
 mecnier muSakTa a. Txis an haeris amosrutva
2. risame jgufi, SenaerTi. (SpriciT an ufro rTuli
 molekulaTa a: xelsawyoTi).
3. (fsiq.). iseTi kavSiri, war­
modgenaTa Soris, rodesac Astarte [berZ. Astartç – Zv. ebr.]
erTs meoris gamowveva Se­ – sirielTa da finikielTa
uZlia. mTavari qalRmerTi, mi­
 a. msgavsebis mixedviT. wis, nayofierebisa da siy­
¥ asociaciuri. varulis mfarveli, as­
 a. kavSiri. tartis kultma gavlena
asocirEbuli [germ. assozie­ mo­axdina saberZneTis kul­
ren asociaciis wevrad gax­ tze – afroditisa.
doma]: asocirebuli wevri asteroQdeb-i [berZ. astēr
– arasruluflebiani wev­ri var­skvlavi da eidos saxe]
raime saerTaSoriso or­ – (astr.). mcire planetebi,
romlebic brunaven mzis
-57-
asf

garSemo, umTavresad marsi­ Tob­ Ta zusti mdebareobis


sa da iupiteris orbitebs gansazRvra, drois gazomva
So­ ris. da sxv.).
Astra [berZ. astro varskvlavi] astrOnavt-i _ igivea, rac
– balaxovani dekoratiuli kosmonavti.
mcenare; aqvs iisferi, wi­  amerikeli a.-ebi.
Teli da TeTri usuno yva­ astronAvtika [berZ. astron
vili. varskvlavebi da nautikē
astrAlur-i [laT. astralis] zRvaosnoba] _ igivea, rac
– varskvlaviseburi: var­s­ kosmonavtika.
kvlavisa: cis sxeulebTan, astronOmia [berZ. astronomia
mnaTobebTan mistikurad – astron varskvlavi da no­mos
da­ kavSirebuli. kanoni] – mecniereba, ro­
astro... [berZ. astron varskvlavi] melic swavlobs cis sxe­
– rTul sityvebSi aR­niS­ ulebs, maT agebulebas, war­
navs `varskvlavuri, var­s­ moSobas,moZraobis kano­ nebs
kvlavisa~, romelic da­kav­ da sxv.
Sirebulia var­ skv­la­vebTan. ¥ astronomiuli.
 astronomia.  a. dakvirveba, a. weli.
astrolOgia [germ. ast­ astronomQuli ricxvebi
ro­lo­gia] – mecniereba, ro­ _ iTqmis Zalian did, mra­
me­lic cdilobs iwi­nas­ valniSna ricxvebze.
war­metyvelos ada­ mianis astrofQzika – fizikis na­
mo­ mavali var­ sk­vlavTa gan­ wili, romelic Seiswavlis
lagebis mi­ xed­viT (qarT. cis sxeulebs fizikur Tvi­
sinon. var­s­k­v­ lav­T­m­cod­ne­ sebebs da qimiur Se­ mad­ gen­
o­ba). lobas.
¥ astrologiuri. ¥ astrofizikuri.
 a. prognozi.  abasTumnis a. obser­ va­
to­
astromEtria [berZ. astron ria.
varskvlavi da metreô vzomav] asfQqsia [berZ. asphyxia, uar­
– astronomiis erT – erTi yofiTi nawili da sphzô
mTavari nawili; moZRvreba vZger] – (medic.). su­ lis
astronomiul gazomvaTa xuT­ va (Jangbadis nak­le­ bo­
me­To­ debis Sesaxeb (cis mna­ bis gamo).
-58-
ata

atAvizm-i [< laT. atavus pa­  ateliisa Scd.


pis, papis mama, Soreuli atEstat-i [laT. attestos va­
wi­napari] – 1. (biol.). co­ mow­ meb, vamtkiceb] – 1.
cxal organizmSi iseTi ofi­ cialuri sabuTi sas­
niS­nis gamovlena, rac da­ wav­leblis damTavrebis Se­
maxasiaTebelia misi So­ saxeb.
reuli winaprebisaTvis. simwifis atestati – sabWoTa
2. (gadat.). saerTod risame kavSirSi ase ewodeboda sa­
gadmonaSTi. Sualo ganaTlebis ates­
AtaSe [fr. attaché] – 1. di p­lo­ tats 1962 - 1994 wlebSi.
matiur warmo­ mad­gen­leb­Tan 2. mowmoba samecniero an ra­
myofi Ta­nam­de­bobis piri, ime specialuri wodebis
ro­ melic ra­ime dargis spe­ mi­niWebis Sesaxeb.
cialist-konsultantia.  profesoris a.
 samxedro a. 3. sabuTi, romlis mixedviTac
2. dabali di plomatiuri samxedro mosamsaxuris
ran­ gi sagareo saqmeTa sa­ xel­ f asis garkveul nawils
mi­nistros uwyebaSi. iRebs misi ojaxis romelime
¥ ataSesi. wevri.
 ataSisa Scd. atestAcia [laT. attestatio mow­
AtaSe–kEis-i [ingl. atta­ché- moba] – visime saqmiani kva­
case fr.] _ pa­ ta­ra brtye­ lifikaciis, codnis donis
li Cemodani do­ku­men­ te­bis gansaZRvra.
gadasatanad; e. w. `di p­  dawesebulebis TanamS­ro­
melTa a.
lomati~.
¥ saatestacio.
atElie [fr. atelier] – 1. mxat­  s. komisia.
vris an moqandakis sa­
Atlant-i [berZ. atlas (Attlantis)]
xelosno.
– Zv. berZ. miTis mixedviT,
2. specialurad mowyobili
titani, romelsac zRvis
sadgomi foto-, kino- an te­
legadaRebisaTvis. brZa­ nebiT mxrebze ekida
 satelevizio a. cis TaRi (kamara).
modebis atelie – sam­ker­ Atlas-i – 1. geografiuli
va­lo. ru­kebis krebuli.
¥ ateliesi.  saqarTvelos a., msofli­
-59-
aud

os a. ganuyofel nawilakad (aqe­


2. tabulebis, naxazebis, na­ xa­ dan saxelwodeba).
tebis da misT. krebuli.  niSandebuli a. – ebi.
 anatomiuri a. ¥ atomuri (qarT. sinon.
[miTologiuri atlantis – birTvuli).
berZ. Atlas (naT. Atlantis) – sa­  a. yinulmWreli, a. iara­ Ri.
xelis mixedviT, romelic atraqcQon-i [fr. attraction]
gamosaxuli iyo pirvel am­ – 1. efeqturi sacurao an
gvar krebulze]. sa­estrado nomeri.
atmOsfero [laT. atmos. ana­ 2. saxalxo seirnobis ad­ gi­
orTqli da sphaira sfero,bir­ lebSi (parkebSi) mowyobili
Tvi] – 1. dedamiwis an sxva gasarTobi: karuseli, sa­ qa­
ci­uri sxeulis (planetis) nela, tiri da misT.
airisebri garsi. atrQbut-i [laT. attributum
 a.-s zeda fenebi. Tvi­seba, kuTvnileba] – 1.
2. gadat. (wign.). garemo pi­ (filos.) sagnis an movlenis
robebi; garemocva ZiriTadi arsebiTi Tvi­
 megobruli a. seba.
3. airisebri sxeulebis wne­ 2. (wign.). risame damaxa­si­ a­
Te­
vis sazomi erTeuli. be­
li niSani.
¥ atmosferuli. (mniSv. 1, audiEncia [laT. audientia mos­
3-isaTvis). mena] – oficialuri miReba
 a. naleqebi, a. wneva. saxelmwifos maRali Ta­
 atmosfera Scd.
nam­debobis piris mier.
Atol-i [ingl. atoll < ma­ldi­  elCis a. prezidentTan.
uridan atolu] – rgo­
vi­ li­  audencia Scd.
seburi marjnis kunZuli audiovizuAlur-i [laT.
(rom­lis SuaSic moqceulia audire smena da vi­su­alis
la­gu­na). mxedvelobiT] – mxed­ve­ lo­
Atom-i [berZ. atomos ga­nu­yo­ bi­sa da smenis erTdroul
fe­li] – qimiuri elementis aRqmaze dafuZnebuli.
umciresi nawilaki,romelic  enebis Seswavlis a. v. –ri
Sedgeba atomgulisa da meTodi.
eleq­tronebisagan; me-20 aUdit-i [ingl. audit] – or­
s.mde miaCndaT nivTierebis ganizaciis, firmis da­ we­
-60-
aud

sebulebis finansuri moR­ gamarjvebis Sansi ara


vaweobis forma. aqvs.
auditOria [laT. auditorium] auqcQon-i [germ. auktion < laT.
– 1. didi oTaxi an darbazi, auctio (laT. auctionis) zrda;]
sadac kiTxuloben leqsebs, – sajaro vaWrobiT, vaWroba,
moxsenebebs da misT. raime qonebis, nivTebis ga­
 universitetis a. – ebi. a. yidva, rodesac es qoneba
N 100. (niv­Ti) rCeba yvelaze met
2. leqciis, moxsenebis msme­ sa­fasuris gadamxdels.
nelTa erToblioba.  wignebis a., cxenebis a.,
 mravalricxovani a. avtomobilebis a.
Aul-i [Turq. aui] – CrdiloeT ¥ auqcionisti, saauqciono.
kavkasiis mTielebis (ag­ reT­  s. vaWroba, s. darbazi, s.
ve Sua aziis zogi xalxis) moedani.
sofeli. Afera [fr. affaire] – saxifaTo,
Aura [berZ. aura niavis qrola] bneli ram wamowyebiT fu­
– 1. (medic.). epilefsiis an lis mogebis mizniT; fulis
isteriis dros – simptomebi, Sovna motyuebiT (sinon.
romlebic win uswrebs da­ yalTabandoba, TaRliToba).
avadebis Secvlas: xSirad ¥ aferisa.
gamoxatulia niavis qrolis  aferasi, afiora Scd.
SegrZnebiT. afErist-i – piri, romelic
2. adamianis sulis ga­mov­ afe­ras sCadis (TaRliTobs);
lineba, xiluli SeiZleba TaRliTi.
iyos Saravandedis saxiT. Afeqt-i [laT. affecfus su­
autOdafe [port. auto da fe li­ eri mRelvareba, vne­ba]
sarwmunoebis aqti] _ ere­ – Zlieri gancdis (gan­
tikosTa da maT Txzu­lebaTa ris­ xebis, aRtacebis, sa­ so­
saWiro dawva inkviziciis warkveTilebis) ga­mov­ lena.
ganaCenis mixedviT. Afiqs-i [laT. affixus mi­mag­re­
autsaQder-i [inl. autsider] – 1. bu­li] – (lingv.) sityvis
(sp.). raime SejibrebaSi erT- na­
wili, romelsac aqvs
erTi bolo adgilze myofi gra­ matikuli (da ara sag­
gundi an sportsmeni. nobrivi) mniSvneloba. mag.
2. doRSi: cxeni, romelsac sityvaSi – a-Sen-eb-s – a-,
-61-
aqs

-eb- da -s afiqsebia. naxevrad Zvirfasi qva, kvar­


AfiSa [fr. afficke gancxadeba] – cis nairsaxeoba; ayiyi.
msxvili asoebiT dawerili aqEront-i [berZ. Acheron (ache­
an dabeWdili gancxadeba rontos)] – berZnul mi­To­
warmodgenis, koncertis, logiaSi: mdinare miwisqveSa
leq­ ciisa da misT. Sesaxaeb: samefoSi.
gamoakraven xolme xalxis aqsElband-i [germ. Achselband]
TavSeyris adgilebSi. – zogi qveynis armiaSi: ge­
afiSQreba [fr. afficta] – nerlis, Stabis oficris,
sajarod, saqveynod gatana, adi­utantis, saparado for­
farTod gaxmaureba risame. mis (mundiris) nawili _
afOnia [berZ. aphônia simunje] bunikebiani wnuli samxre
– xmis dakargva saxmo si­ zonari oqromkedisa an
mebis an nervuli sistemis sir­ misa.
daavadebis Sedegad.  aqselbanti Scd.
afOrizm-i [berZ. aphorismon aqselerAtor-i [< laT. ac­
gamonaTqvami, gansazRvra] – ce­lero avaCqareb] da aq­
ce­le­
daxvewili, lakoniuri ga­ rA­tor-i 1. mowyobiloba,
moTqma, romelic Seicavs romelic awesrigebs saw­
mniSvnelovan azrs, sibr­ va­vi narevis miwodeba kar­
Znes. buratoridan Sigawvis Zra­
 rusTvelis a.-ebi. vas cilindrebSi brunvaTa
¥ aforizmuli. raodenobis Sesacvlelad.
 a. stili. 2. pedali, romelic amoqme­
afrOdite [berZ. Aphroditē] debs am mowyobiloba.
– berZnul miTologiaSi: aqselerAcia da aq­ce­le­
siy­varulsa da silamazis rA­cia [laT. acceleratio]
RmerTi, romelic daibada – bavSvTa, mozardTa sqe­
zRvis qafidan. sob­rivi momwifebis da si­
aTetErSok-i [ind. attershock] – maR­ lis momatebis (agreTve
Zlieri miwisZvris momdevno go­nebrivi ganviTarebis) aC­
susti biZgi mTavari keris qareba; aCqarebuli zrda –
maxloblad. ganviTareba.
Aqat-i [berZ. achatçs] – minerali, aqsesUar-i [fr. accessoire] da
-62-
aqs

mr. aqsesuarebi – 1. (Teatr.).  samoqalaqo mdgomare­ o­


bis
wvrilwvrili sasceno niv­ a.
Tebi. 3. Teatraluri warmodgenis
2. gadat. (wign.) meore­xa­ ris­ nawili.
xovani, damatebiTi ram, rac  mesame a.
axlavs mTavris ZiriTads. 4. sazeimo kreba saswavlo
3. risame kuTvnileba. da­wesebulebaSi.
aqsQoma [berZ. axiôma sa­yo­ ¥ saaqto (mniSvn. 2, 3-isaT­
velTaod miRebuli, mniS­ vis).
vnelovani, pativiscemis  s. furceli.
Rir­si, ueWvo, udavo] – 1. saaqto darbazi – sxdomaTa
ama Tu im mecnierebaSi darbazi.
amo­savlad miRebuli de­ ... aqtiani (mniSvn. 3-isaTvis).
 erTaqtiani baleti, oraq­
bu­
leba. romelic TviTon
tiani warmodgena.
ar aris damtkicebuli,
ram aucilebelia sxva Aqtiv-i [laT. activus moqmedi]
mag­
debulebis dasam­t­ki­ceb­ – 1. raime organizaciis,
lad. koleqtivis yvelaze mo­
 geometriuli a. wi­nave, iniciativiani da
2. gadat. (wign.). TavisTavad moqmedi nawili.
cxadi WeSmariteba; debu­ 2. (buxhalt.). warmoebis ba­
leba, romelic ar saWiro­ lansis nawili, romelSic
ebs damtkicebas. Sedis yvela saxis ma­te­
¥ aqsiomuri. rialuri faseuloba (fu­
 a. WeSmariteba. li, saqoneli da sxv.) da
 aqsiomaturi Scd. moTxovnebi sapirisp. pa­
sivi).
aqsonomEtria [berZ. axôn
3. (gram.) zmnis moqmedebiTi
Rer­Zi da metreô vzomav] –
gva­ri.
naxazze sagnis gamosaxvis
¥ aqtiuri – energiuli, da­
wesi. u­cxromeli (sapirisp. pa­ si­
Aqt-i [laT. actus] – 1. raime uri).
cal­keuli moqmedeba.  a. adamiani, a. mona­wi­ le­
 keTili nebis a. o­ba.
2. risme damadasturebeli aqtuAlur-i [laT. actualis] –
oficialuri sabuTi. didad mniSvnelovani Ta­
-63-
act

na­medrove moTxovnilebaTa mox­marebis sagnebze, ro­


Sesabamisi; saWirboroto. goricaa Cai, Saqari, Tambaqo
Aqcent-i [laT. accentus] – 1. da sxv.
Ta­viseburi warmoTqma, rac aqciOner-i [fr. actionnaire] –
Se­iZleba axasiaTebdes ara­ aqciebis (ix. aqcia 1) mflo­
mSobliur enaze mo­la­pa­ ra­ beli, saaqcio wa­ mowyebis
kes. monawile.
2. (lingv.) xmis aweva sityvis  saaqcio.
romelime marcvalze; max­  saaqcionero Scd.
vili. ARap-i [berZ. agapamo - didi
3. (gadat.). xazgasma (mxatvrul pativiT miReba an gacileba]
nawarmoebebSi, statiaSi, – mosaxsenebeli, qristes
sity­vaSi da a. S.). uka­naskneli serobis mosa­
4. (mus.) calke bgeris (rit­ go­nebeli saRamo. wirvis
muli gagrZeleba, tembris
dros mRvdeli ixsenebs
Secvala da sxva); ritmuli
gan­svenebulebs, romlebic
maxvili.
rveulSi uweria. CvenSi ga­
Aqcia1 [fr. action] – farani qa­ igivebulia qelexTan.
Raldi, rolic mis mflo­
ASuR-i [Turq. āsik. arab. āsiq
bels aZlevs saaqcio
mij­nuri] – upiratesad mus­
sa­zogadoebis kapitals mo­
limanur qveynebSi: mgosani,
ge­bidan garkveul nawilis
romelic ukravs Tars, sazs
(wi­lis, dividendis) miRebis
an qamanCas an sxva sakravs
uflebas.
da zed amRerebs sakuTar
¥ saaqcio.
 s. kapitali, s. sazogadoeba, leqsebs.
s. kompania. aSqEnaz-i [ebr. atkenazi] – ev­
Aqcia2 [laT. actio moqmedeba] ropeli ebraelebi.
– (wign.) raime miznis mi­ acEton-i [laT. acetum Zmari]
saR­wevad wamowyebuli moq­ – organuli naerTi, ufero
medeba. siTxe; didi gamoyeneba aqvs
 di plomatiuri a., po­li­ ti­ teqnikaSi.
kuri a. actEkeb-i – meqsikis indielebi,
Aqciz-i [fr. accise] – ara­pir­ romlebmac Seqmnes didad
da­piri gadasaxadi far­To ganviTarebuli kultura,
-64-
axu

ieroglifuri damwerloba;  s. ganyofileba (sadgurSi),


me-18 s.-Si a.-ebis saxelmwifo s. vagoni.
dai pyres espanelebma. bAget-i [fr. baguette] _ mxat­
axUnd-i [spars. âchûnd mas­wav­ v­rulad gaformebuli (Se­
le­ beli] – mahmadianebSi: Rebili, mooqrovili) xis
sju­lis mcodne. Tamasa CarCoebisTvis (su­
ra­Tebisa, portretebisa) da
karnizebisaTvis (lav­ gar­
dani). bageti agreTve ga­
b moiyeneba binis Werisa da
kedlebis mosaxatavad.
bAal-i [berZ. baal < Zv. ebr.] badmQnton-i [ingl. badminton
_ Zveli semitebis (fi­ni­ki­ < inglisis erT-erTi qa­la­
elebis, ebraelebisa da sxv.) qis saxelidan] _ Cog­
burTis
nayofierebis war­marTuli msgavsi TamaSi; maRla gaWi­
RvTaeba. muli badis Tavze CogniT
babQlonis gOdoli _ iT­q­mis (raketiT) isvrian korpis
areul-dareulobaze, SfoT­ an plastmasis Zabrisebur
ze, aurzaurze [bibliuri burTs _ volans.
gad­mocemiT msoflio war­  badmingtoni Scd.
R­vnis Semdeg adamianebi bAza [fr. base < berZn. basis
cdi­lobdnen aeSenebinaT sa­fuZveli] _ 1. (wign.) sa­
ba­bilonis caTambjeni koS­ fuZveli, sayrdeni risame.
ki. amiT ganrisxebulma  materialuri b., socialu­
Rmer­ Tma auria maTi enebi, ri b.
ami­tom erTmaneTisa aRar 2. Tavmosayreli an da­say­
es­modaT-ra da gaifantnen rdeni punqti raime moq­me­
mTe­li dedamiwis zurgze] debisaTvis.
 turistul-saeqskursio b.
bAgaJ-i [fr. bagage] _ mgzav­
3. mTavari sawyobi.
ris bargi, SefuTuli niv­
sasursaTo b., samSeneb­ lo
Te­ bi matarebliT, gemiT,
masaslebis b.
TviT­mfrinaviT da misT.
4. risame arsebobisaTvis sa­
gadasatanad.
Wiro materialur-teqnikur
¥ sabagaJo.
faseulobaTa, pirobaTa er­
-65-
bai

Tob­ lioba. ¥ bazilikisa.


 nedleulis b. msubuqi  bazilikasi Scd.
mrew­velobisaTvis, me­sa­qon­ bAzis-i [berZ. basis safuZveli]
leobis sakvebi b. _ 1. fundamenti, risame sa­
5. qveynis SeiaraRebuli Za­ fuZveli.
lebis sayrdeni punqti Tavis  b. reformebisaTvis.
an sxvis teritoriaze. 2. sazogadoebis ekono­mi­
 saaviacio b., samxedro- ku­ri wyobileba, sawar­moo
saz­Rvao b. ur­TierTobaTa erTob­li­
6. manZili avtomobilis Rer­ o­ba; yovel baziss aqvs
Zebs (xidebs) Soris. Ta­visi Sesaferisi zed­
 avtomobil `kolxidis~ b. na­Seni (politikuri, re­
7. monacemebis baza _ mo­ na­ li­ giuri, filosofiuri
cemebis erToblioba, rom­ Se­xedulebani da ma­ Ti Se­
lebic gankuTvnilia Se­ sa­bamisi dawesebu­ le­bani).
naxvis, dagrovebisa da baTQskafi [berZ. bathos siRrme
damuSavebisaTvis kom­ pi­u­te­ da skaphos gemi] _ zRvis siR­
ris meSveobiT. rmis gamosakvlevi aparati
¥ sabazo (mniSv. 1, 2, (Wurvi).
3-isaTvis).  batiskafi Scd.
 s. sawyobi.
baiAder-i [fr. bayadére <
bAzalt-i [laT. bazaltes] _ port.] _ indoeTSi: sa­kul­
vul­kanuri warmoSobis qa­
to taZris mocekvave qa­
ni, Cveulebriv, Savi feris;
li, agreTve moxetiale mo­
iyeneben samSeneblo saq­
cekvave qali.
me­
Si, keramikul da minis  baiaderisa
mrew­velobaSi.  baiaderasi Scd.
bazQlik-a [laT. basilica < baQdar-i [< rus. Байдарка] _
berZn. basilikê mefis sax­ viwro da msubuqi sportuli
li] _ wagrZelebuli, swor­ erT- an oradgiliani navi;
kuTxa, ugumbaTo ta­ Za­ri, gav­ mar­Taven orlapotiani niC­
r­celebuli iyo gvi­andel biT.
an­tikur xanaSi da Sua sa­  baidarisa.
ukuneebSi.  baidarka, baidarasi Scd.
 urbnisis b.  baiaderi sxvaa (ix.).
-66-
bai

baQram-i [Turq. bayram dRe­sas­ bakAlea [rus. Бакалея < arab.


wauli] _ muslimanTa ori bakkãl sunel-sa­ ne­
leb­le­biT
mTavari dResaswaulis sa­ movaWre] _ 1. sa­erTo sa­ xel­
xelwodeba (`didi bairami~ wodeba iseTi sa­sursaTo
da `mcire bairami~). sa­qon­lisa, ro­ goricaa Cai,
bAit-i [ingl. byte] _ infor­ Saqari, yava, fqvi­
li, burRu­
ma­ciis sazomi erTeuli, 8 li, makaronis na­ warmi da
bi­ tis toli. gamoTvliT sxv.
teq­nikaSi manqanuri sity­ 2. maRazia an maRaziis seq­
vis nawili, romelsac kom­ cia, sadac es saqoneli iyi­
pi­uteri amuSavebs rogorc deba.
mTlianobas. ¥ sabakaleo.
bAix-i [Cin.] _ baixis Cai _  s. saqoneli, s. ganyofileba
fxvi­eri Cai (dawnexili Ca­ (maRaziaSi).
isgan, fila Caisagan gan­  Zvel qarTulSi ixmareboda:
sabaylo; bayali _ aseTi
sxvavebiT)
saqonliT movaWre.
 baixao, baixaos Cai Scd.
¥ bakaleisa.
bAk-i [fr. bac < holand. bak  bakaleasi, bakaleia, sa­
gobi, varcli] _ 1. liTonis bakaleio Scd.
saTavsi siTxis Sesanaxad
bAkara [fr. baccarat < geogr.
(si­non. avzi). 2. WurWeli,
sax.] _ saukeTeso xarisxis
ro­melic gamoiyeneba gem­
broli.
ze sakvebis (saWmlis) dasa­
rigeblad.
bakEnbard-i [germ. Backenbart]
 wylis b., benzinis b. _ loyebze datovebuli da
nikapze gamoparsuli wve­ ri.
bakAlavr-i [laT. baccalav­ ¥ bakenbardebiani.
re­us] _ 1. dasavleTi ev­  b. kaci.
ro­ pis bevr qveyanaSi
bakqanAlia [laT. bacchanalia
udab­le­si samecniero aka­
< Bacchus baxusi] _ 1. Zvel
de­ mi­uri xarisxi. 2. umaR­
saberZneTsa da romSi: Rvi­
les saswavlebelSi: or­
nisa da lxinis RmerTis
sa­fe­ xuriani swavlebis
dRe­sas­wauli. 2. (gadat.)
pir­ve­li safexuris kur­s­
Tav­aS­vebuli drostareba,
dam­ Tav­
rebuli.
or­gia.
-67-
bal

bAl-i1 [fr. balle burTi] _ bu­ 2. (mus.) vokaluri an in­ s­


nebis raime movlenis (qaris, trumentuli nawarmoebi
zRvis Relvis, miwisZvris...) Txro­ b iTi xasiaTisa.
Zalis sazomi erTeuli. bAlans-i [fr. balance] _ Se­mo­
 Relva rva b.-s aRwevda. saval-gasavlis Sefar­ de­bi­
¥ ... baliani. Ti nusxa.
 oTx b. miwisZvra.  wliuri b., pasiuri b., aq­
bal-i2 [fr. ball] _ didi sa­ tiuri b., b.-is Sedgena.
cek­vao saRamo (sinon. mej­ ¥ sabalanso.
lisi).  s. angariSi, s. aRricxva.
¥ sabalo. balansQreba [fr. balancer] _
 s. cekvebi, s. kaba. wonasworobis dacva.
balAgan-i [rus. Балаган <  Tokze b.
spars. balaxani _ aivani] _ balAnsir-i [germ. balancier
1. saxeldaxelo, droebiTi (slan­ge) < fr. balancier mxa­
nageboba Teatraluri da ru­li, uReli] _ 1. mTavari
sa­cirko sanaxaobisaTvis; re­gulatori (mrgvali sa­
TviT aseTi sanaxaoba, aseT pirwonis saxiT) jibis da
na­ge­bobaSi gamarTuli zRvis saaTebSi, qanqaris
(icod­nen Zvelad bazrobeb­ Sem­cvleli.
ze, saxalxo seirnobaze) 2. mxruli, uReli, ormxri­
2. gadat. (saub.) uxamsi sa­ vi berketi manqanebSi, rome­
naxaoba lic rgolebs gadascems
¥ balaganisa. uku­qceviT moZraobas; gamo­
 balagnisa, balagnuri, i­yeneba sasworebSi, sazom
Scd. xelsawyoebSi da misT.
bAlada [fr. ballade] _ 1. mcire bAlast-i [ingl. ballast] _ 1.
zomis satrfialo leqsi tvirTi aerostatis haerSi
zRapruli, legendaruli an asvlis mosawesrigeblad
istoriuli Sinaarsisa. an gemis wonasworobis gan­
 qarTuli-xalxuri b. `moyme samtkiceblad (qarT. sinon.
da vefxvi~, fr. Sileris b.- simZime).
ebi.  b.-is gadayra.
¥ baladisa. 2. rkinigzis vakisze day­ ri­
 baladasi Scd. li xvinWa da RorRi Spa­
-68-
bal

le­bisaTvis mdgradobis mi­ is­teri Scd.


sacemad. bAlzam-i [berZn. balsamor] _
3. gadat. (wign.) zedmeti, zogi mcenaris sqeli wveni,
usar­geblo ram. romelic Seicavs sxvadasxva
baldAxin-i [it. baldacchino fissa da eTerovan zeTebs;
far­da, karavi, farduli] _ iyeneben medicinasa da teq­
(moZv.) 1. mdidrulad mor­ nikaSi.
Tul-mokazmuli Cardaxi dabalzAmeba _ (gvamis) gaJ­
sve­tebze. Ren­Ta iseTi nivTierebebiT,
2. micvalebulis gasas­ve­ne­ romlebic icaven gaxrw­ni­
beli Cardaxiani etli (si­ sagan [sinon. (Zv.) Semurva]
non. katafalki). bAlista [laT. ballista < berZn.
balErina [it. ballerina] _ ba­ ballô gadavisvri] _ Zvelad:
letis msaxiobi mocekvave lodsatyorcni manqana; iye­
qali. nebdnen cixe-simagris ked­
¥ balerinisa. lebis dasangrevad.
 balerinasi Scd. balQstika [germ. ballistik <
bAlet-i [fr. ballet, it. balleto] berZn. ballô gadavisvri] _
_ 1. saTeatro cekvis xe­ 1. mecniereba, romelic Se­
lov­neba. iswavlis gasrolili sa­
 qarTuli b.; b.-is os­ta­ ar­tilerio Wurvis, tyviis,
tebi. naRmisa da misT. moZraobis
2. cekviTa da mimikiT gad­ kanonebs.
mocemuli Teatraluri war­ 2. Teoriuli meqanikis dar­
modgena, romelsac axlavs gi, romelic swavlobs ho­
musika. rizontis mimarT garkveuli
 adanis b. `Jizeli~ ku­TxiT gasrolili mZi­ me
¥ sabaleto. sxeulis moZraobis ka­ no­
 s. musika, s. cekva, s. qve­ nebs.
da­tani. ¥ balistikuri.
baletmaQster-i [germ. ballet­  b. traeqtoria.
meister] _ baletis dam­dgme­  balistiuri Scd.
li reJisori, qo­ reografi. balistQkuri rAketa _
¥ baletmaisterisa. ra­keta, romelic fre­na­ Si
 baletmaistrisa, baletme­ Zravis muSaobis dam­ Tav­
-69-
ban

rebis Semdeg ecema Ta­ vi­ ¥ balustradisa.


suf­lad vardnili sxe­ u­lis  baliustrada, balustra­
traeqtoriiT. dasi Scd.
bAlkon-i [fr. balcon] _ ma­yu­ bAmbuk-i [fr. bambou < malaiuri
rebelTa adgilebi Teatris bambu] _ tropikuli da sub­
Sua da zeda iarusebze tropikuli mcenare; aqvs
(Zve­lad sul zeda iarusis da­muxluli magari Rru
bal­kons, sadac iaffasiani Re­ro.
adgilebi iyo, qandara ewo­  b.-is joxi, b.-is skami.
deboda). bAmper-i [ingl. bumper Zlieri
 mesame iarusis b., b.‑is pir­ dartyma] _ avtomobilis
veli rigi, b.-is bi­le­Ti. mo­wyobiloba (nawili), ro­
 aivani Scd. melic amcirebs avariuli
bal-maskArad-i _ bali2 da dar­ tymis (dajaxebis Za­
las.
mas­karadi. banAluri [<fr. banal] _ si­ax­
balneolOgia [laT. balneum les, originalurobas mok­
abano da berZn. logos moZ­ lebuli.
R­vreba] _ medicinis dargi,  b. msjeloba, b. xumroba.
ro­melic Seiswavlis mi­ ne­ bAnan-i [esp. banano] _ 1. tro­
raluri wylebisa da ta­ pikuli balaxovani mce­ na­
re;
laxis samkurnalo ga­ mo­ aqvs msxvili, mogrZo foT­
yenebis meTodebs. lebi da mogrZo fqvilovani
¥ balneologiuri, sabal­ ne­ tkbili nayofi.
ologio. 2. erT-erTi jiSis vaSli.
 b. (s.) kurorti. banderQlia [esp. banderrila]
bAlon-i [fr. ballon Rru sfero] _ bafTebiT Semkuli pa­ta­
_ miwis, liTonis, rezinis ra Subi, romelsac iye­ne­ben
an sxv. masalis daxuruli xa­rebis brZolaSi (ko­ ri­da­
WurWeli siTxeebisa da Si).
aire­bisaTvis. banderilQero [esp. banderil­
 Jangbadis b., gogirdmJa­vas le­ro] _ espaneTSi xarebTan
b.
qve­iTad mebrZoli, ro­me­
balUstrada [fr. balustrada < lic SeiaraRebulia bande­
it.] _ rikulebiani mo­a­ji­ri. ri­liiT.
 terasis b., kibis b.
-70-
ban

bandErol-i [fr. banderolle] _ bAnko [it. banco banki] _ fa­


1. safosto gzavnilze Se­ si an kursi, romlis mi­
mokruli qaRaldi, romel­ xed­viTac banki awarmoebs
sac aweria misamarTi; am fa­siani qaRaldebis yidva-
wesiT SefuTuli gzav­ni­ ga­yidvas.
li. bAnkrot-i [fr. banqueroutier,
 wignis gagzavna b.-iT. germ. Bankerott < it. bancerotte
2. qaRaldis len­ ti, Se­mok­ gatexili banki] _ 1. valis
ruli savaW­ ro sa­qo­nelze gadaxdis unarmoklebu­ li,
(xelux­leb­ lo­bis niSnad). valauvali, gakotrebu­ li
bAnk-i [fr. banque] _ 1. msxvili piri, warmoeba-dawesebule­
sakredito dawesebuleba. ba an banki.
 saxelmwifo b., komerciuli 2. gadat. is, vinc sruli
b., Semnaxveli b. marcxi ganicada, aRmoCnda
2. gadat. sxvadasxva daculi, uunaro.
Senaxuli informaciis er­  zneobrivi b.
Tob­ lioba. baObab-i [eTiop.] _ giganturi
 kompiuteruli monacemebis xe _ `maimunis xe~; isxams
b. kitris msgavs did na­yofs;
¥ sabanko (mniSv. 1-saTvis). xarobs tropikul af­
 s. saqme, s. bileTi, s. ope­ rikaSi.
raciebi.
bAptizm-i [berZn. baptizô vnaT­
bAnket-i [fr. banquet] _ sazeimo lav] _ protestantuli
wveuleba,romelic imarTe­ ba qris­ tianuli mimdinareoba;
vi­sime pativsacemad an raime warmoiSva XVII saukuneSi.
movlenis aRsaniSnavad. gav­rcelebulia ZiriTadad
¥ sabanketo.
aSS-Si; uaryofs bevr sa­
 s. darbazi.
ek­lesio wess; miaCnia, rom
bAnkir-i [germ. Bankier < fr. mxolod mozrdili ada­mi­ a­
banquier] _ bankis patroni nebis monaTvlaa da­ saS­
vebi.
an msxvili aqcioneri.
bAptist-i _ baptizmis mim­de­
bAnknot-i [ingl. bank-note] _ vari.
sabanko bileTi, romelic
bAr-i1 [ingl. bar] _ patara kafe,
oq­ros monetis magivrobas
sadac, Cveulebriv, dgomela
eweva.
-71-
bar

Seeqcevian saWmels da sas­ zomi (daaxloebiT 115,5-dan


mels, ZiriTadad al­ko­ 163,5 l-mde).
hols. barelQef-i [fr. bar-reli­
 barmEni. ef dabali reliefi] _
bAr-i2 [berZ. barus simZime] _ at­ skul­ pturuli ga­ mo­
sa­
mosferuli wnevis sazomi xu­leba, romelic od­nav
erTeuli. aris amoburcul brtyel
bArak-i [berZ. baraque] _ dro­ ze­dapirze Tavisi sa­
va­
ebiTi msubuqi sacxov­re­be­ ra­udo moculobis na­xe­
li nageboba. var­ze naklebad (Sdr. ho­
baraJQreba _ TviTmfrinavebis re­liefi).
patrulireba haerSi mtris barQer-i [fr. barriere] _ 1. zRu­
aviaciis Tavdasxmisagan de, dabrkoleba, romelic
obi­eqtebis dasacavad. unda gadalaxon (mag. mor­
barbArizm-i [berZ. barbaros ben­lebma, cxenosnebma da
ucxo] _ ama Tu im bu­ne­ sxv.); (qarT. sinon. Tarji).
bi­saTvis Seuferebeli si­  cxenma b. gadalaxa (daZ­
tyva an gamoTqma, ro­me­lic lia).
Seqmnilia sxva enis nor­ me­ 2. dabali tixari, moajiri.
bis mixedviT; ucxouri eni­ 3. gadat. risame, raime moq­
dan saWiroebis gareSe Se­ medebis Semaferxebeli ga­
mosuli sityva. re­moeba.
barbAros-i [berZ. barbaros] _ barQkada [fr. barricade] _ Tav­
1. ukulturo, veluri ada­ dasacavi Caxergili di­di
miani. 2. (ist.) Zveli ber­ sagnebi (miwiT savse tom­
Znebisa da romaelebis rebi, morebi da sxv.) quCis
sity­vaxmarebaSi: ucxouri brZolebis dros.
(ara­berZeni, araromaeli).  b.-is ageba, b-ze brZola.
¥ barbarosuli.  barikadi Scd.
 b. saqcieli. barQton-i [it. baritono <
bArel-i [ingl. barrel patara berZ. barytonos uxeSxmiani]
kas­ri] _ inglisSi, aSS-Si _ 1. mamakacis xma, saSualo
da zog sxva qveyanaSi: te­ tenorsa da bass Soris. 2.
vadobis da moculobis sa­ aseTi xmis mqone momRerali.
3. saSualo zomis spi­len­
-72-
bar

Zis Casaberi sakravi; Se­dis bAroko [it. barocco iCxibi,


sasule orkestris Se­mad­ Rvlar­ Wnili < port. baroco
genlobaSi. ara­swori (margalitis
barkArola [< it. barkarola for­ maze)] _ me-16-18 ss.-is
< barka navi] _ 1. venecieli mxatvruli stili ev­ro­
me­
naveebis (gondolierebis) pul xelovnebaSi (gan­sa­
simRera. 2. aseTi simReris kuT­rebiT arqiteqturaSi);
stili instrumentuli an da­maxasiaTebelia gran­ di­

vokaluri nawarmoebi. zuloba, RvlarWniloba, de­
 Caikovskis b. koratiuli wvrilmanebis
¥ barkarolisa. sa­Warbe.
 barkarolasi Scd. ¥ barokuli.
bArkas-i [holand. barkas] _ 1.  b. stili.
didi mravalniCbiani navi. 2. barOmetr-i [berZ. baros sim­
patara damxmare gemi; iyene­ me da metreo vzomav] _
Zi­
ben navsadgurebSi gemebis at­mosferuli wnevis sa­
sa­buqsired, wvrilmani ga­ zo­mi xelsawyo; iyeneben
da­ zidvebisaTvis (qarT. si­ amin­dis cvlilebis prog­
non. karapa). nozisaTvis.
 saxanZro b.  vercxliswylis b.
baro... [berZ. baros simZime da bAron-i [berZ. baron < Zv.
camera oTaxi] _ rTul si­ germ. baro Tavisufali] _
tyvebSi uCvenebs mocemuli dasavleT evropis qveynebSi
sityvebis damokidebulebas Tavadaznauruli tituli,
simZimesTan, wnevasTan. grafze dabali.
 barometri. barOnesa [ingl. baroness <
barokAmera [berZ. baros sim­ fr.] _ baronis coli an qa­
Zi­me da camera oTaxi] _ her­ liS­ vili.
metuli kamera, romelSic ¥baronesisa
qmni­an atmosferoze da­bal baronesasi Scd.
(an maRal) wnevas; iye­neben bArJa [fr. barge] _ satvirTo
saf­reni aparatebis xel­sa­ gemi, romelic buqsiriT
wyo­Ta gamosacdelad, mfri­ moZ­raobs (qarT. sinon. kar­
nave­bi­sa da kosmonavtebis Wapi).
saw­v­rTne­lad da sxv. ¥ barJisa.
-73-
bat

 barJasi Scd. 2. gadat. burji, dasayrdeni.


bArter-i [ingl. barter gacvla- batAlia [fr. batalle] _ (wign.)
gamocvla, saqonelgacvla] brZola.
_ sagareo vaWrobaSi: ga­wo­ batalQon-i [fr. bataillon] _
nasworebuli vaWroba, rom­ sajaro qveganayofi, ro­
lis drosac valutis ga­ me­lic 3-4 aseulisagan
dax­ da ar aris saWiro da Sed­geba (qarT. sinon. aTa­
Ta­nabrad Sefasebuli sa­ qo­ seuli).
neli icvleba er­ T­ma­neT­Si.  msroleli b., satanko b.
¥ barteruli da sabartero  baTalioni Scd.
 b. (s.) garigeba, saqonlis batAluri [<fr. bataille brZo­
b. (s.) gacvla. la] _ omis, brZolis sce­
bAs-i [it. basso] _ 1. mamakacis nebis amsaxveli.
yvelaze dabali xma; bani,  b. ferwera, b. Janri xe­
dvrini. lov­ nebaSi.
2. aseTi xmis mqone momRerali, batArea [fr. batterie] _ 1. ram­
bani. denime qvemexisagan Semdga­ri
3. dabali registris simebiani saartilerio qvedanayofi
an sasule musikaluri sak­ (Sedis saartilerio di­ vi­
ravi. zionSi).
bastQlia [fr. bastille] _ cixe-  sazenito b., b.-is cecxli.
si­magre da saxelmwifo 2. gamagrebuli adgili, ro­
sap­yrobile parizSi me-14- melic warmoadgens ram­
18 ss; safrangeTis didi denime qvemexis pozicias.
re­voluciis dasawyisSi  sacecxle b.
1789 wlis 14 ivliss aiRes 3. mowyobiloba, romelic
ajanyebulebma; es dRe war­moadgens erTmaneTTan
iTvleba safrangeTis erov­ Se­erTebul ramdenime sav­
nul dResaswaulad. se­biT erTgvar nawils, ele­
bastQon-i [fr. bastion] _ 1. ci­ ments.
xe-simagris galavanis ku­  galvanuri b., orTqliT
TxeebSi datanebuli xuT­ gaTbobis b.
kuTxedis formis nageboba, ¥ batareisa.
saidanac cecxls uSendnen  bataria, batariasi, ba­ta­
Semoseul mters. reia, Scd.
-74-
bat

batErflai [ingl. butterfly pe­  baqterialuri Scd.


pela] _ sportuli curvis baqteriolOgia [berZ. baq­te­
xerxi; brasis nairsaxeoba. ria baqteria da logos moZ­ R­
batQsfero [berZ. bathos siR­ vreba] _ mecniereba, mik­ ro­
rme da sphaira sfero] _ 1. biologiis nawili, ro­ me­lic
zRvis siRrme; 2. foladis Seiswavlis baq­ te­
ri­ebs.
sfe­ ruli kamera, romliTac ¥ baqteriologiuri.
Cadian zRvaSi siRrmeebis  b. laboratoria.
ga­mosakvlevad.  baqteorologia, baqteoro­
bAton-i [fr. batôn joxi] _ lo­ gi­
uri Scd.
1. grZeli, mrgvali an wag­ baqteriOfag-i [berZ. baqteria
rZelebuli formis puri; baq­teria da plagein, plagos
sa­konditro nawarmi patara mWa­meli, mSTanTqmeli] – vi­
joxis formis. rusi, romelsac SeuZlia
 Sokoladis b., nayinis b. da­Salos da mospos baq­
¥ qarT. batoni sxva war­ mo­ teriebi.
So­ bisaa. igi modis laT. pat­ baqtrQan-i [Turq.] – or­ku­zi­
ronus-idan, rac `mfarvels~ ani aqlemi.
niSnavs. aRsaniSnavia, rom es  baqtrini Scd.
sityva TiTqmis ucvlelad bAcila [laT. bacillum Cxiri] –
aris Semosuli rogorc Cxirisebri baqteria
for­miT, ise SinaarsiT: pat­  tuberkulozis b.
roni. ¥ bacilisa.
bAtut-i da bAtud-i [fr. ba­  bacilasi Scd.
toud] _ horizontalurad bAxus-i [laT. bacchusi < berZ.
ga­Wimuli bade, romelzedac bakchos] – romauli mi­ To­lo­
xto­ mebs asruleben tan­ mo­ giaSi: Rvinis, dros­ tarebis,
var­jiSeebi, akrobatebi da mxiarulebis RmerTi.
sxv. bEg-i [Turq.] – TurqeTSi da aR­
baqtEria [berZ. bakteria Cxi­ri] mo­savleTis zog qveyanaSi:
_ erTujrediani mik­ros­ko­ me­mamule, feodali, batoni
pu­li organizmi, mikrobis (`batonis” mniSvnelobiT
sa­xeoba. ix­mareba saxelis Semdeg)
¥ baqteriuli. igi­vea rac bei.
 b. daavadeba.  daviT-b.
-75-
bel

bedUin-i [germ. beduine < arab. (tki­ vilebis gasayuCebel


badawin] – momTabare arabi. sa­Sualebad da sxv.); Smaga.
bEze [< fr. belser kocna] – aT­ belEtaJ-i [rus. бельэтаж <

vefili cilisa da Saq­ris­ fr. bel kargi, lamazi da
gan damzadebuli msu­buqi elage sarTuli] – 1. me­ o­re,
namcxvari. saukeTeso sarTuli,ro­ mel­
¥ bezesi. zedac SedarebiT ma­Rali
 bezisa Scd. oTa­ xebi da darbazebia
beQsbol-i [ingl. baseball] – (me-19 s.-Si da me-20 s.-is
bur­Tis sportuli TamaSi dasawyisSi aSenebul calke
Cog­niT cxra-cxra kacisgan saxlebSi, sasaxleebSi).
Sem­dgar or gunds Soris; 2. TeatrSi pirveli iarusi,
ketburTi; bazburTi; gav­r­ amfiTeatrsa da benuars
celebulia aSS-Si da in­g­ Soris.
lis­Si.  b.-is loJa.
beQsik-i [ingl. germ. basic] belEtrist-i – mwerali be­
– programebis erT-erTi let­ ristikuli na­war­ mo­
Zi­riTadi teqnikuri ena ebTa avtori (sinon. pro­ za­
saswavlo miznebisaTvis. ikosi).
bEkar-i [fr. becarre] – (mus) sa­ beletrQstika [< fr. belles-
noto niSani, romelic auq­ letres sityvakazmuli mwer­
mebs wina diezs an be­mols loba] – mxatvrul TxrobiTi
da aRadgens notis pir­van­ literatura (moTxrobebi,
del simaRles. novelebi, romanebi) (sinon.
proza).
bEkon-i [ingl. bacon] – sa­gan­
¥ beletristikuli da (da­
gebod gamoyvanili da­ ma­ri­
saSvebia) beletristu­ li.
lebuli an Sebolili Ro­  b. nawarmoebi.
ris xorci.
belzEbel-i [berZ. beelsebul <
belAdona [< it. belladonna ebr.] – avi suli, eSmaki.
saucxoo dama, mzeTunaxavi]
bElkanto [it. bel canto mSve­ni­e­
– Sxamiani mravalwliani
ri simRera] – (mus.) sim­Re­ris
ba­laxovani mcenare; mis
Ses­rulebis tra­di­ci­u­li
foT­ lebsa da fesvebs far­
ita­liuri ma­ ne­
ra; da­ma­
xa­si­

Tod iyeneben medicinaSi
Tebelia xmis yvela re­ gis­t­
-76-
bem

ris Ta­vi­su­fa­li flo­ba, bge­ (ix. krekingi) an myari mi­


ris sim­su­bu­qe da si­la­maze. ne­raluri sawvavisagan; ga­
bEmol-i [it. bemolle] _ (mus.) moiyeneba: rogorc sawvavi
1. bgeris naxevartoniani Si­gawvis ZravebisaTvis, ro­
da­dablebis niSani. gorc gamxsneli rezinis
2. notis saxelwodebis Sem­ mrew­ velobaSi, Zvlebisagan
deg niSnavs: naxevartoniT – cximis misaRebad, zeTisa
dabla. ze­Tovani Teslebisagan, me­
 si bemoli dicinaSi da sxv.
bengAluri cEcxli – pi­ro­ bEnzol-i [fr. bensol] – ufero
teq­nikuri narevi, romelic sawvavi siTxe, romelsac
iw­vis kaSkaSa aliT (in­ do­ iRe­ ben qvanaxSiris an nav­

Tis istoriuli olqis – To­bis gamoxdiT; iyeneben
ben­galis saxelis mi­xed­ sa­Rebrebis, feTqebad niv­
viT). TierebaTa da sxv. war­ mo­
 bengaliuri Scd. ebaSi.
benEfis-i [fr. benefice mogeba benUar-i [fr. baignoire] – Te­at­
sargebloba] – warmodgena, rSi: pirveli iarusis lo­
ga­marTuli mis erT-erTi Jebi parteris doneze.
monawile msaxiobis pa­tiv­  b.-is loJa.
sacemad, romlis Semosava­ bErdan-i [< sakuT. sax. ame­ri­
li gadaecema mas (aseT kuli gamomgoneblis gva­
Ro­ nisZiebas zogjer hqvia ri­dan] – Zveleburi er­T­ sa­
SemoqmedebiTi saRamo). teniani SaSxana.
¥ sabenefiso.  berdanka, berdenka, berdana
 s. warmodgena, s. koncerti, Scd.
s. saRamo. bestsEler-i [ingl. bestseller <
bEnzin-i [it. benzina < best saukeTeso da sell gayidva]
laT. benzoe] – (teq.) ufe­ – yvelaze ufro gasavliani
ro, aor­Tqlebadi siTxe, wigni, romelic gamocemu­
ro­melic Sedgeba nax­ lia didi tiraJiT.
Sir­­wyalbadisagan, da­ma­xa­ bEta [berZ. beta] – berZnuli
si­aTebeli suniT, advilad anbanis meore asos saxeli.
aale­badia; benzini miiReba bEta-gamosxQveba – eleq­
nav­Tobis gamoxdis Sedegad
-77-
bib

tro­nebis nakadi. biATlon-i [laT. bis orjer


bEta-vErsia – kompiuteruli da berZ. athlon asparezoba]
prog­ramis winaswari sa­ _ (sp.) zamTris Tanamedrove
sin­ji versia, romelsac orWidi _ TxilamurebiT
mwar­moebeli SezRuduli rbo­la 20 km-ze SaSxanis
ra­odenobiT yidis masSi mizanSi sroliTurT.
ar­sebuli Secdomebis da biAndria [laT. bis orjer da
saboloo gamarTvis miz­ berZ. othēr (andros) qmari] _
niT. orqmrianoba.
bEton-i [fr. beton < laT. be­ bQblia [berZ. biblia (mr. si­
tumen bitumi] – saSeni ma­ ty­visa da biblion wigni] _
sa­la – wyalSi areuli wigni ZeglTa-Zegli, ro­
ce­mentis, silis, RorRis, me­lic Seicavs ebrauli
xre­Sisa da misT. narevi da qristianuli religiis
ro­ melic gaSrobisTanave safuZvlebs (ebraelTa da
Za­lian myari xdeba. qristianTa saRmrTo wig­
 b.-is qarxana, b.-is file­ nebis krebuli _ Zveli aR­
bi. Tqma da axali aRTqma).
rkinabEtoni – betoni,ro­ ¥ bibliuri, bibliis.
mel­ Sic CarTulia rkinis  bibliasi Scd.
(foladis) armatura. bibliogrAfia [< berZ. bib­
behEmoT-i _ [Zv. ebr. be­hē­moth lion wigni da berZ. grapho
(mr.)] _ didi tanis sqel­ vwer] – 1. mecnieruli sis­
tyaviani ZuZumwovari; bi­ tematizebuli aRnusxva da
nad­robs tropikuli af­ aRwera wignebisa da sxva
ri­kis mtknar wylebSi gamocemebisa.
(sxva­nairad: hi popotami).  `vefxistyaosnis” b.
 begemoti, behemoti Scd. 2. codnis dargi aseTi aR­wer-
bi... [laT. bi... ormagi < bis aRnusxisa Sedgenis xer­ xTa
orjer] _ TavsarTi (win­ da meTodTa Sesaxeb.
sar­Ti), rTul sityvebSi aR­ 3. raime sagnis, sakiTxis Se­
niSnavs `ori nawilisagan saxeb arsebuli li­ te­
ra­
tu­
Sem­dgari~ an `aqvs ori ris sia.
niSani~.  monografias darTuli
 bilingvizmi, binomi. hqonda b.
-78-
bib

¥ bibliografiuli da sa­  biblioteka, bibliotekuri,


bib­
li­ografio sabiblioteko Scd.
 b. (s) ganyofileba, b. (s.) bigAmia [laT. bis orjer da
saZiebeli. berZ. gamos qorwineba] –
bibliografQuli iS­vi­ or­colianoba an or­ qm­­ri­
A­Toba – iSviaTi wigni, ga­ anoba.
mo­cema (wigni, gamocema, ro­ bQgud-i [fr. bigoudi] – Tmis da­
melic iSviaTobad iqca) saxvevi patara milaki (tya­
bibliOTeka [berZ. biblio­ visa, qsovilisa da sxv.);
the­ke] – 1. dawesebuleba papiloto.
sa­dac Tavs uyrian da bQde [fr. bidet] – qalTa per­so­
ina­xaven wignebs, Jurnal- nalis WurWeli, bakani sxe­
ga­zeTebs sazogadoebrivi ulis zogierTi nawilis
sargeblobisTvis Ca­sabanad.
 sajaro b., erovnuli b., bQdon-i [fr. bidon] – sarqvliani
universitetis b. (qarT. si­ WurWeli cilindrul for­
non. wignTsacavi). misa siTxeebisaTvis.
2. visime kuTvnil wignTa er­  rqis b., nivTis b. (sa­ niv­
Toblioba. Te)
 students mdidari (ri­gi­  bitoni Scd.
ani) b. hqonda. biEnale [< fr. bienale (mdedr.)
3. wignebis seria, ga­er­Ti­ orwliani] – saerTaSoriso
anebuli raime niSnis mi­ gamofena, romelic or we­
xed­viT da gamocemuli er­ li­ wadSi erTxel imarTeba
T­nairad.
 moswavlis b.
bQznes-i [ingl. business saqmiani,
da­saqmebuli] – ekonomikuri
¥ biblioTekuri da sabib­
li­ oTeko. an samrewvelo saqmianoba,
 s. katalogi, s. saqme. ko­mercia, romelic mogebas
iZleva.
biblioTEkari _ biblioTe­
kis (wignTsacavis) muSaki. biznEsmen-i [ingl. businessman]
– piri, romelic bizness
bibloTEkuri xEli –
mis­devs.
zed­mi­wevniT gakruli, beW­
durs mimsgavsebuli xeli bQzon-i [laT. bison] – gareuli
(na­we­ri). xari; gavrcelebulia Crdi­
-79-
bio

loeT amerikaSi.  mosawvevi b., latariis b.,


bQTumad – erTad, mTlianad sagamocdo b.
(ga­yidva an yidva sa­qon­ ¥ sabileTo.
lisa).  s. salaro.
bQkin-i [ingl. bikini < geogr. bilQngva [laT. bilingua] – (fi­
sax.] – qalis ornawiliani lol.) – orenovani (or ena­
sa­banao kostumi, romelic ze Sedgenili) teqsti.
odnav faravs sxeulis zo­ bQnokl-i [fr. binocle <laT.
gierT nawils. bini ori da oculus Tvali] –
bikfOrdis zOnari [< sak. xelSi dasaWeri ormiliani
sax. bikford-is (1774-1834) in­ optikuri xelsawyo Sori
g­lisuri gamomgoneblis sagnebis kargad dasanaxavad.
gva­ ris mixedviT] – cecx­ (qarT. sinon. durbindi).
l­ gamtari zonari – nel­w­  savele b., Teatraluri
vadi patruqi, ro­melSic mo­ (saTeatro) b.
Tav­sebulia denTi; iyeneben bQnom-i [laT. bis orjer da
sxva­dasxva feTqebadi niv­ berZ. nomos nawili, wevri]
Ti­ erebaTa asafeTqeblad – (maTem.) ori algebruli
xme­ leTze da wyalqveS. agamosaxulebis (wevris)
bQleT-i [fr. billet] – 1. sabuTi ja­mi an sxvaoba. (qarT. si­
(qaRaldis an muyaos pa­ta­ra non. orwevriani)
naWeri), romelic adas­tu­ bio... [berZ. bios sicocxle,cxov­
rebs rameTi sargeblobis reba] – rTuli sityvebis
uflebas. pir­veli nawili (TavsarTi,
 Teatris b., TviTmfrinavis win­ sarTi), romelic aR­
b., ufaso b. niS­ navs `sicocxle”-s da
2. sabuTi (Cveulebriv pa­ta­ `biologiur”-s.
ra wignaki), romelic adas­  biografia, biologia, bio­
turebs rom misi mflo­ adaptacia.
be­li ekuTvnis raime biogrAfia [berZ. bios si­
or­ ganizacias, partias, aqvs cocx­ le, cxovreba da grapho
gar­kveuli valdebuleba. vwer] – visime cxovrebisa
 samxedro b., studentis b., da moRvaweobis aRwera;
moswavlis b. visame cxovreba, cxovrebis
3. baraTi raime teqstiT. gza.
-80-
bio

 i. WavWavaZis b.  biosfera Scd.


¥ biografiuli da sabiog­ biofQzika – biologiuri
rafio. fi­zika; biologiis nawili
 b. (s) cnobebi. – fizikis ganyofileba, ro­
biolOgia [berZ. bios si­ melic swavlobs cocxali
co­ cx­le da logos moZR­ organizmSi moqmed fizikur

reba] – mecnierebaTa kanonzomierebebs.
kom­pleqsi, romelic Se­is­ bioqQmia – biologiuri qi­
wav­lis cocxal bu­ne­ bas, mi­ miis ganyofileba, romelic
si ganviTarebis ka­ non­
zo­ mi­ swavlobs cocxali ma­ te­

rebebs. riis damaxasiaTebel qi­
¥ biologiuri. mi­ur procesebs, cocxal
 b. mecnierebani, b. sadguri, or­ganizmSi moqmed qimiur
b. fakulteti. kanonzomierebebs.
biOnika [< berZ. bion `si­ ¥ bioqimiuri.
cocx­lis elementi”] – mec­  b. laboratoria, b. kvle­ va.
niereba, kibernetikis nawi­ bi pOlid-i [laT. bis orjer
li, romelic Seiswavlis da berZ. polis qalaqi, sa­
biologiuri procesebis xel­ mwifo] – (samarT.) piri
ga­moyenebas sainJinro amo­ ro­melsac ori an (meti)
canaTa gadasawyvetad. sa­xelmwifos moqalaqeoba
 bionikisa. aqvs; bi patridi.
 bionikasi Scd.
biJutEria [< fr. bijouterie
biosQnTez-i [berZ. bios si­ saiuveliro nawarmiT vaW­
co­ cxle da synthesis Se­er­ roba] – qalis mosarTavi
Teba] – sxvadasxva qimiuri ara­Zvirfasi qvebisa da me­
niv­Ti­erebis warmoqmna talisa (saiuveliro na­war­
cxo­ velis an mcenareul misgan gansxvavebiT) – mZi­
or­ ganizmSi niv­TierebaTa vebi, beWdebi, sayureebi da
cvlis Sedegad. misT.
¥ biosinTezuri.
bQrJa [germ. borse < laT. bousa
biOsfero [berZ. bios si­co­ safule] – 1. dawesebuleba,
cx­le da sphaira sfero] – sadac xdeba msxvili fi­
sicocxlis gavrcelebis nan­suri da savaWro ga­ ri­
are dedamiwaze. gebani.
-81-
biu

 safondo b., sasaqonlo b., cxvaris saxeoba.


b.-is makleri 2. mouWiqavi faifuri; iye­
2. (Zv.) dasaqiravebeli et­ neben qandakebaSi.
lebis sadgomi qalaqebSi. bQt-i [ingl. bi(nary) TxrobiTi
SrOmis bQrJa – muSaxels da (digi)t niSani, cifri] –
da­saqiravebel Suamavali informaciis raodenobis
da­wesebuleba. oro­ biTi sazomi erTeuli
¥ sabQrJo (mniS. 1-Tvis) (ix. baiti).
 s. garigeba, s. cieb-cxe­ bQtum-i [laT. bitumen mTis fi­
leba. si] – fisovan nivTierebaTa
bis! [laT. bis orjer] – ma­ (asfaltis, gudronis, nav­
yu­rebelTa SeZaxili Te­ Tobis da misT.) saerTo sa­
at­rSi, koncertze, ga­mo­xa­ xelwodeba.
tavs risame, raime nom­ris ¥ bitumovani.
ga­meorebis Txovnas (si­  b. qanebi.
non. erTxel kidev, gan­me­o­  biTumi sxvaa, Turquli
rebiT). warmoSobisa, magram amJamad
 pianistma bis-ze daukra. ucxo sityvad ar iTvleba;
biseqsuAlur-i [laT. bis or­ vaWrobis (komerciuli) ter­
jer da sexualis sasqeso, seq­ mini.
su­aluri] – orsqesiani, biUvet-i [fr. buvette] – mi­
ori­vesqesiani neralur wyaroze mowyobil
bisEqtrisa [fr. bissectrico nageboba,saidanac uSualod
< laT. bissectrix (bissectricis) iReben mineralur wyals;
orad gampobi, momkveTi] – biulEten-i [fr. bulletin] – 1.
(ma­Tem.) swori xazi,romelic mokle oficialuri cno­
gadis kuTxis wveroze da ba sazogadoebrivi mniS­
ku­Txes yofs Suaze. vnelobis mqone raime mov­
¥ biseqtrisisa. le­nis Sesaxeb.
 biseqtrisasi, bisektrisa  sainformacio b., amindis
Scd. b.
bQskvit-i [fr. biscuit] – 1. msu­ 2. (saub.) droebiTi Sromis
buqi namcxvari erTgvari; uunarobis furceli (ofi­
mzad­deba aTqvefil kvercxis, cialurad hqvia: sa­ a­
vad­
m­yo­
fqvi­lis da Saqrisgan; nam­ fo furceli).
-82-
biu

 eqimma b. misca, b. daxures, ¥ biurokratiuli


b. gaunaRdes.  b. aparati, saqmisadmi b.
3. saarCevno furceli. midgoma.
 b. Caagdo saarCevno yuT­  am gagebiT biurokratuli
Si. Scd.
 biuletini Scd. biurokrAtizm-i – 1. sa­
bQuro [fr. bureau] – 1. zogi xel­ mwifo mmarTvelobis
or­ ganos xelmZRvaneli na­ sis­tema, romlis drosac
wi­lis saxelwodeba. qve­yanas marTaven xalxs
2. zogi dawesebulis, gan­yo­ mowyvetili moxeleebi.
filebis, kantoris da misT. 2. saqmis arsis ugu­le­bel­
saxelwodeba. yo­fa formalobis dacvis
 sakonstruqtoro b., amin­ gulisaTvis.
dis b., cnobaTa b. bQust-i [fr. buste] – 1. qandakeba,
3. gamosawev saxuraviani sa­ romelsac gamosaxavs ada­ mi­
weri magida erTgvari; Cve­ anis sxeulis zeda nawils
ulebrivi aqvs Taroebi, uj­ (Tavsa da gulmkerds)
redebi.  akaki wereTlis b., zviad
biurOkrat-i [fr. bureacrate gamsaxurdias b.
< fr. buream biuri da berZ. 2. qalis gulmkerdi.
kratos xelisufleba, siZ­ li­ biusthAlter-i [germ. bus­
ere (kancelariis xe­li­ tehal­ter] – qalis lifi, gul­
suf­leba)] – Tanamdebobis mker­ dze Casacmeli.
pi­ri, romelic Tavisi mo­ biUjet-i [fr. budget < ingl.]
va­leobis Sesrulebisas – 1. saxelmwifos, da­ we­se­
for­malur mxares aqcevs bulebebs, sawarmos Se­mo­ sa­
mTa­ var yuradRebas (saqmis val-gasavals nusxa drois
sazianod). garkveuli monakveTSi,
¥ biurokratiuli. xarjT-aRricxva.
 b. Tvisebebi.  saqarTvelos saxelmwi­ fo
biurokrAtia [fr. bureacra­tie] b.
– 1. igivea,rac biurokratiz­ 2. gadat. (saub.) visime piradi
mi (mniS. 1). Semosavali da xarjebi.
2. biurokratebi.  ojaxis b.
 b.-is usulguloba ¥ sabiujeto (mniS. 1-isaT­ vis).
-83-
blo

 s. periodi, s. gegma. motyuebis, daSinebis mizniT


bQcefs-i [laT. biceps orTava] (`TvalebSi nacris Seyra”).
– kunTi mxarsa da idayvs blQndaJ-i [fr. blindage] – (samx.)
Sors, romelic xris xels mtkice nageboba, romelic
idayvis saxsarSi (qarT. si­ icavs meomrebs artileriis
non. orTava kunTi). cecxlisgan.
 bicepsi Scd. blQc-i [germ. blitz elva] – 1.
blAnk-i [fr. blanc TeTri] – 1. eleqtromowyobiloba (lam­
qaRaldis furceli, rom­ pa), romelic SeerTebulia
lis TavSic dabeWdilia fotoaparatTan – gadasaRebi
da­wesebulebis, sawarmos an obieqtis meyseuli Zlieri
organizaciis saxelwodeba; ganaTebisaTvis.
iyeneben oficialuri miwer- 2. (saub.) swrafad gaTa­ ma­
mowerisaTvis an raime do­ Sebuli Wadrakis (SaSis)
kumentis Sesadgenad. par­tia.
 b.-ze dabeWdili Suam­­  b. turniri (WadrakSi).
dgomloba. blQckrig-i [germ. blitzkrig] –
2. nabeWdi qaRaldis fur­ elviseburi omi.
ce­
li, romelzedac da­to­ blictUrnir-i [germ. blitz­tur­
vebulia Tavisufali ad­ nier] – elviseburi turniri
gilebi Sesavseblad. (WadrakSi).
 b.-is Sevseba. blOk-i1 [fr. block germ. block
blAmanJe [fr. blancmangor] – na­ ing block] – simZimis asawevi
Rebis an nuSis rZis Jele. umartivesi mowyobiloba –
¥ blamanJesi. Rariani mbrunavi gorgo­la­
 blamanJisa, blomanJe Scd. Wi, romelze gadagdebulia
 blamanJue dasaSvebia.
Toki, bagiri an jaWvi (qarT.
blEizer-i [ingl. blazer] – 1. sinon. WoWonaqi).
sxvadasxva feris pijakisa
blOk-i2 [fr. bloc] – 1. sa­xel­
da Sarvlisgan Sedgenili
mwifoebis, partie­ bis, or­
kostumi
ganizaciebis kav­­
Si­
ri er­ Tob­
2. Ria feris msubuqi spor­
livi moqme­ de­
bisaTvis.
tuli pijaki.
2. (teqn.) raime nagebobis na­
blEf-i [ingl. bluff] – risame wili, romelic Ta­vis mxriv
mogoneba, SeTxzva visame
-84-
blo

Sed­geba sxva­da­sxva ele­men­ vao musika lirikuli da


tebisgan, de­ta­le­bisgan (si­ sev­diani xasiaTisa; cekva,
non. seqcia). ro­melic aseTi musikis
 fanjris b., cilindrebis Tan­ xlebiT sruldeba.
b. bOa [fr. boa < laT. boa gveli]
3. saSeni masala-betonis di­ – msxvili maxrCobela gve­
di zomis xelovnuri qva li 4 metramde sigrZisa;
agu­ris formisa. gav­rcelebulia tropikul
 b.-iT naSeni saxli. ame­rikaSi.
blOkada [ingl. blokade] – 1. bObina [< fr. bobine koWa] – 1.
(samx). qalaqis simagris, sxvadasxva manqanaSi: koWa,
ar­mi­is da sxv. garemocva do­li an lilvi, romelze­
mtris jarebs mier. dac exveva mavTuli, Zafi,
 b.-is moxsna. qso­ vili da sxv.
2. mtruli qveynebis mier 2. mrgvali kolofi, ro­ mel­
ro­ melime saxelmwifos po­ Sic ideba gorgolaWze
litikuri an ekonomikuri dax­ veuli kinofilmi.
izolacia masze politiku­ 3. magnitofonis gorgolaWi,
ri zemoqmedebis mizniT. romelzedac exveva firi.
 ekonomikuri b. 4. eleqtro mowyobiloba –
3. (medic.) romelime organos an­Tebis koWa, ro­ me­
lic ga­
an sistemis funqciis ga­mo­ mo­iyeneba avto­ mo­bilebSi.
TiSva. (mi­si arsia avto­tran­ s­
for­
¥ blokaduri. maturi).
 b. alya. ¥ bobinisa.
blokQreba [ingl. to block] – 1.  bobinasi, babina Scd.
blokadis mowyoba. bObslei [ingl. bobsleigh, bob
2. (rk.-gz.) sasignalo mo­ wyo­ sled mxtomare, marxili] _
bilobaTa sistema ma­ ta­
re­ 1. (sp.) Sejibreba mTidan
belTa mimosvlis re­ gu­li­ swra­ fad daSvebaSi yi­nu­lo­
rebisaTvis; van-Tovlian gzaze spe­ci­
3. moZraobis winaaR­ mde­go­ba. a­luri (2-4 kaciani sa­mar­
blUz-i [ingl. blues melanqo­ Tavi (saWiani) mar­ xi­lebiT.
lia, sevda, naRveli] – zan­ 2. TviT marxili aseTi Se­
guri sasimRero da sa­cek­ jib­rebisTvis
-85-
bom

bogdQxan-i [monR. bogdohan] – boQskaut-i [ingl. boyscout <


(ist.) CineTis imperatorebis boy biWi da scout mzveravi]
tituli. – evropisa da amerikis
bodibQlding-i [ingl. body­ zog qveyanaSi: sabavSvo da
buil­ding sxe­
ulmSenebloba] _ axal­ gazrdobis sportuli
fizikuri varjiSebis sis­ organizaciis wevri.
tema; aTletizmi (ix. ag­ reT­ bOkal-i [fr. bocal] – mozrdili
ve kulturizmi); igivea, rac fexiani Rvinis sasmisi.
kulturizmi. bOlero [esp. bolero] – 1. wyvil­
boQkot-i [ingl. boycott sak. sax. Ta espanuri cekva simRerisa
(pirvelad gamoiyenes 1879 da kastanietebis ayolebiT;
w., rodesac irlandielma musika am cekvisaTvis.
arendatorebma C. boi­kots 2. musikaluri nawarmoebi
uari uTxres damor­Ci­ le­ (in­
strumentuli, vokaluri)
ba­ze)] – 1. politikur an am cekvis ritmiT
ekonomikuri brZolis xer­ 3. qalis mokle, usaxelo ze­
xi – calkeul pi­ reb­Tan, or­ da tansacmeli
ga­nizaciebTan, saxel­m­wi­ fo­ bOlid-i [< berZ. bolis (bolidos)
ebTan urTierTobis sru­li satyorcni Subi] – (astr.)
an nawilobrivi ga­ wyveta. di­di metismetad kaSkaSa
2. uaris Tqma saxelmwifos meteori.
parlamentis arCevnebSi mo­ bOmb-i [fr. bombe] _ feTqebadi
nawileobaze. nivTierebiT gatenili sas­
 b.-is gamocxadeba. roli yumbara (Wurvi).
boQler-i [ingl. boiler] _  saaviacio b., cecxlgamCe­
(teqn.) qvabi, romelSic ni b.
wyali cxeldeba specialur bombArdir-i [germ. bombardier]
milebSi gatarebuli or­ – (gadat.) fexburTeli, ro­
Tqlis saSualebiT; iyeneben melsac mocemul Cem­pi­o­
upiratesad Tboeleqtro nat­Si yvelaze meti burTi
cen­ tralebSi da sxva. (goli) aqvs gatanili.
cxeli wylis misaRebad, bombardQreba – zarbaznebis
ro­ melic misi gamoyenebis (qvemexebis) daSena an TviT­
ad­gilze miedineba. mfrinavidan bombebis Camoy­
-86-
bon

ra; dabombva. 3. (polig.) samkauli teqstis


 mtris poziciebis b. garSemo.
bOna [fr. bonne] – bavSvebis  borduri Scd.
aR­mzrdeli qali. bOrdo [geogr. sax.] – 1. wi­Te­
bombonQer-i [fr. bonbonniere] li Rvino erTgvari.
– kanfetis an parfiumeriis 2. Rvinisferi, Sindisferi.
lamazi kolofi.  b. kostumi.
 bambanierka, banbanerka bOrt-i [fr. bord germ. bord] –
Scd. 1. gemis gverdis kedeli; am
bOnza [fr. bonze < iap busso kedlis zeda kide.
RvTis mouravi] – iaponiaSi,  gemis b.-ebs talRebi exeT­
CineTsa da aziis zogierT qeboda, b.-Tan mdgari tu­
sxva qveyanaSi: budistebis ristebi.
mRvdeli an monazoni. 2. satvirTo avtomobilis,
¥ bonzisa Ria satvirTo vagonis da
 bonzasi Scd. misT. Zaris kedeli.
bOr-i1 [laT. bor(ax) < arab.  gadaxsnili b.-ebi.
bu­raq boraki, gvarjila] – 3. paltos,pijakis marjvena an
qimiuri elementi, romelic marcxena napiri (RilebiT
Se­dis bevri mineralis Se­ an kiloebiani).
mad­genlobaSi. ge­mis bortze – gemze;
bOr-i2 [germ. bobrer burRi] – TviT­ m­
frinavis bortze –
foladis burRi, romelsac TviT­ m­
fr­ inavSi; kos­
mo­
su­ri
iyeneben kbilis saeqimo xo­maldis bortze – kos­ mo­
saq­meSi. sur xomaldSi.
 qimi (1 mniS.-iT) Scd.
bordQur-i [fr. bordure] – 1.
qso­vilis, xaliCis, Spa­le­
bOs-i [ingl. boss holand baas
patroni, mepatrone, mflo­
ris da misT. kideebze Se­
movlebuli zoli. (qarT. beli] – 1. warmoebis di­
reqtori.
si­non. arSia).
2. qvis filebis zoli quCis 2. (araofic.) mTavari, xel­
an gzis napirebis gaswvriv mZRvaneli, ufrosi.
trotuarebs gazonebis da bOston-i [ingl. boston < ge­
misT. gamosayofad. ogr.] – cekva erTgvari –
 trotuaris b. neli valsis saxeoba (sxva­
-87-
bra

nairad: vals-bostoni). ba sameurneo samuSaoebis


2. Salis Zvirfasi sakos­ti­ xel­ mZRvaneloba gemze
ume qsovili. (wes­­rigis damyareba, sa­xo­
3. banqos TamaSi erTgvari. mal­ do samuSaoebis xel­ m­Z­
botAnika [< berZ. botane mce­ R­vaneloba da sxv.).
nare] – mcenareTa Sem­s­wav­ bOhema [fr. boheme – cignuri,
leli mecniereba. cignuroba] – msaxiobebi,
 b.-is xelmZRvaneli. mu­sikosebi, mxatvrebi, mwer­
¥ botanikuri. lebi, romelTac ara aqvT
 b. geografia. arsebobisaTvis saWiro mud­
botanQkuri bARi – baRi mivi Semosavali da uTav­
da dawesebuleba, sadac sa­ bolo cxovrebas ewevian.

veneblad da saswavlo-sa­ ¥ bohemuri.
mecniero miznebiT ga­Se­ ne­  b. yofa.
bulia sxvadasxva jiSis  bogema, bogemuri Scd.
mce­nare. bra [fr. bras xeli] – 1. ke­
botUlizm-i [< laT. botulus del­ ze damagrebuli sanaTi,
Zexvi] – (medic.) mZime mo­ eleq­ trolampa.
wam­vla ZexveuliT, TevziT, 2. kedlis Sandali.
xor­ciT an bostneulis  brisa.
kon­serviT.  brasi Scd.
botfOrteb-i [fr. bottesfor­ bravo! [it. bravo friadze] –
tes] – maRali Ceqmebi erT­g­ mowonebis, aRtacebis ga­mom­
vari, romlebsac yeli ga­ xatveli SeZaxili.
farToebuli aqvs muxls bradikArdia [berZ. bradys ne­
ze­moT; icvamdnen Zvelad li da kardia guli] – (medic.)
kavaleristebi. guliscemis Seneldeba
 mx. botforti. (Sdr. taqikardia).
boUling-i [ingl. bouling] brAilis SrQfti – amobur­
– keg­lis sportuli saxe­ cul-wertilovani Srifti
sxva­oba. usi­naTloTaTvis [frangi
bOcman-i [holand. bootsman < bad pedagogis l. brailis
navi man adamiani] – sazRvao (braille, 1809-1852) gvaris
flotSi: umcrosi meTauri mixedviT].
(zemdegi), romelsac evale­ brakonQer-i [fr. braconnier]
-88-
bra

– piri, romelic nadirobs arsebis Semqmnelad.


(Tevzaobs) akrZalul ad­gi­ brAhman-i – indoeTSi umaR­
lebSi, akrZalul vadebSi an le­ si kastis wodebis war­
akrZaluli saSualebebiT, mo­madgeneli; Zvelad _
pi­ri romelic unebarTvod brah­ manizmis qurumi.
Cexs tyes. brEve [laT. breve] – romis pa­
 brakoneri Scd. pis mokle epistole.
brandmaQster-i [germ. brand­ brEzent-i [rus. брезент < ho­
meis­ter] – (moZv.) saxanZro land. presenning] – xeSeSi,
raz­ mis ufosi. mkvri­ vi (wyalgauvali)
 brandmeisteri Scd. wyal­ gaumtari qsovili.
brandmAuer-i [germ. brand­ma­ breQk-dAns-i [ingl. break-
uer] – kapitaluri xan­ Zar­ dance < break texa, mtvreva da
T­sawinaaRmdego (cecx­l­ dance cekva] – swrafi tempis
gam­Zle) kedeli Senobebs Tanamedrove cekva, rome­
So­ ris (qarT. sinon. cecxl­ lic sportul elementebs
amridi). Seicavs.
brAs-i [fr. brasse] – spor­tu­  Se­ moklebiT _ breiki.
li curvis erTerTi gav­ brEnd-i [ingl. brandy < dan] –
r­celebuli saxeoba; xe­ TeT­ ri Rvinisgan ga­mox­di­
li
lebs da fexebs vus­vamT da muxis kasrebSi da­ var­
si­metriulad da er­T­d­ro­ gebuli alkoholiani sas­
ulad Signidan ganze. meli (dabali xarisxis ko­
braUning-i [ingl. Browning sa­ niaki): amzadeben xilisganac
kuT. sax. _ konstruqtori] (vaSlisgan, alublisgan).
– erT-erTi sistemis pisto­ briOlin-i – Tmaze wasasmeli
leti. kremi erTgvari.
brASpil-i [holand. braad spil] brEtel-i [fr. bretelle] – qalis
– (zRv.) gemze Ruzis amo­sa­ perangze, lifze da misT.
zidi jalambari. dakerebuli qsovilis zo­
brAhma [sanskr. brahma] – (mi­ nari an bafTa, romelic
Tol.) induizmis samebis um­ mxar­ ze gadadis.
Tavresi RvTaeba, romelic brQgada [fr. brigade] – 1. sa­
miaCniaT samyaros da yvela jariso SenaerTi, polkze
-89-
bro

didi, magram diviziaze mci­ brQnza [rumin. brinza] – gan­


re. sakuTrebul wesiT amoy­ va­
 satanko b. nili cxvris yveli (Sdr.
2. erTi ti pis samxedro xo­ gu­dis yveli)
maldebis SenaerTi. brQteb-i – kelturi tomebi,
 satorpedo katerebis b. bri­taneTis kunZulebis
3. koleqtivi, romelic as­ ru­ Zi­
riTadi mosaxleoba Zv.
lebs garkveul sawarmoo welT. me-8 s.-dan ax. welTaR.
davalebas. me-5-6 ss.-mde; maTi nawili
 zeinkalTa b., meCaieTa b. gaanadgures anglosaqsebma,
4. matareblis momsaxure per­ nawili gadsaxlda uelssa
sonali. da SotlandiaSi, agreTve
 gamyolebis b. bretaSi (kontinentze).
brigAdir-i [germ. brigadier < brQfing-i [ingl. briefing mok­
fr.] – brigadis (mniS. 3, 4) led gadmocema] – xanmokle
xel­ mZRvaneli. TaTbiri an preskonferencia
brigAntin-i [fr. brigantire < it. JurnalistTa viwro wri­
brigantino] – Zveleburi oran­ saT­ vis.
Ziani ialqniani xomaldi brQj-i [ingl. bridge] – qaRal­
er­Tgvari. dis erTgvari TamaSi, gav­
 brigantina Scd. r­celebulia inglissa da
brQz-i [fr. brise] – susti sa­ ame­rikaSi.
napiro qari, romelic RamiT brQji [ingl. breeches (mr.)]
xmeleTidan zRvisken qris, – Sarvali, erTgvari, mux­
xolo dRisiT zRvidan xme­ lebs qvemoT viwro, Ceq­
leTisken (zRvis brizi)] mebSi Casatanebeli; Zve­ lad
brQket-i [fr. briquette] – Cve­ iyenebdnen cxe­nos­no­bisTvis.
ulebriv guris saxiT daw­ broQler-i [ingl. broil Sewva]
nexili raime fxvieri ma­ – msxvil mefrinveleobis
sala. meurneobaSi garkveuli we­
 naxerxis b., Cais b., nayi­
siT gamozrdili saxorce
nis b.
qaTami.
brilQant-i [fr. brilliant] –
brOker-i [< ingl. broker] – mak­
gan­sakuTrebuli wesiT da­
leri, Suamavali vaW­ robaSi,
waxnagebuli almasi.
-90-
bro

sxvadasxva ga­ rigebaSi. sapirisp. neto.


 b.-Ta skola. brucEloz-i [< sakuT. sax.]
¥ sabrokero. – saqonlis (Txis, cxvris,
 s. firma, s. kantora. Zroxis, Roris) gadamdebi
brOnqebi [berZ. bronchos (mx.) daavadeba; saqonlidan ada­
sasunTqi mili] – traqeis mianze gadadis [ingliseli
ganStoebani, romlebiTac eqimis Bruce-is mixedviT,
haeri Cadis filtvebSi: ro­melmac aRmoaCina am da­
¥ bronquli. avadebis mikrobi].
 b. jirkvlebi.  bruciliozi, bruceloza
 bronxebi, bronxuli, bron­ Scd.
qa­
luri, bronxialuri Scd. bUda [sanskr. buddha – ga­naT­
brOnqit-i – (medic.) bronqebis lebuli] – budisturi re­
lorwovani garsis anTeba. ligiaSi adamiani, ro­
mel­ mac
 bronxiti Scd. miaRwia sulier srul­yo­
brOS-i [fr. broche] – gulze fi­lebis umaRles dones da
dasabnevi samkauli. Tavi daaRwia xe­laxal gan­
 oqros b. xorcielebaTa usas­ rulo
 broSka Scd. jaWvs; zogadad TviT am
brOSura [fr. brochure] – pa­ religiis damaarsebeli:
tara wigni, Cveulebriv rbi­ sa­kia muna buda – princi
li garekanis mqone. gautama.
 popularuli b. ¥ budasi.
brudErSaft-i [germ. bruder­  budisa Scd.
schaft Zmoba] bruderSaftis bUdizm-i – msoflioSi erT-
daleva – Zveleburi sur­ erTi gavrcelebuli re­
vil-Cveuleba – orni svamen ligia (qristianobasa da
Rvinos erTdroulad da is­lamTan erTad) romelic
amiT umegobrdebian erT­ warmoiSva Zv. welTaRr.
ma­
neTs (gadadian SenobiT me-6 saukuneSi CrdiloeT
laparakze) (qarT. sinon. indoeTSi da gavrcelda
vaxtanguri). CineTSi, tibetSi, koreaSi,
brUto [it. brutto uxeSi] – (vaWr.) iaponiaSi da aRmosavleTis
saqonlis saerTo wona zog sxva qveyanaSi; misi
(Wur­Wlianad, SefuTvianad). damaarsebelia – sakia muna
-91-
bul

buda – princi gautama. Zvelad gamocemuli, iSvia­


¥ budisturi. Ti wignebiT vaWrobasTan
 b. religia, b. taZari. dakavSirebuli.
bUdist-i – budizmis mim­de­  b. maRazia.
vari. bUkle [fr. boucles kululebi]
budUar-i [fr. boudoir] – Zve­ – Salis an bambis qsovili
lad mdidarTa sax­leb­ erTgvari, msxvili naqsovi.
Si: qalis lamazad mo­ ¥ buklesi.
wyo­bili sastumro oTaxi  buklisa Scd.
axloblebis misaRebad. bUklet-i [ingl. booklet wig­
bUer-i [holand. boeir] – yinul­ naki, broSura] – mxat­vr­ u­
ze sasrialo ialqniani lad gaformebuli meg­ zu­
sa­
Wiani msubuqi navi an ri, reklama, prospeqti (ix.
plaTforma,romelsac Zirze prospeqti2) da misT. ro­
figurebi aqvs gakeTebuli. melic ramdenime gverdad
¥ sabuero. aris dakecili da erT
 s. sporti. mTli­an furclad iSleba.
bUzment-i [germ. posament, <  gamofenis b., qalaqis xe­
fr. passament arSia] – oq­ debiani b.
romkedis an sirmis far­To bukmEker-i [< ingl. bookma­ker
arSia, tansacmelze mov­ wignis Semdgeneli] – doR­Si
lebuli. sanaZleos moTave (agrovebs
bUi [holand. boei] – wylis da iwers sanaZleod da­de­
zedapirze mcuravi msxvili bul Tanxas).
sasignalo tivtitva. bukOlika da bukolQkuri
bUket-i [fr. boquet] _ 1. (moZv.) po­Ezia [berZ. bukolika
Taiguli. mwyem­suri poezia] – po­e­
2. risame gemos an sur­ne­ ziis Janri, romelSic ga­
lebis erToblioba. idealebulia mwyemsuri, sa­
 Cais b. er­Tod sofluri cxovreba;
bukQnist-i [fr. bouquiniste] – pastorali.
naxmari an Zvelad gamoce­ bUla [laT. bulla] – 1. romis
mul wignebiT movaWre. papis mbrZanebuleba, weri­
bukinQsturi – naxmari an li an sigeli.
2. beWedi, romelic aseT do­
-92-
bul

kuments azis. romelsac centridan


¥ bulisa. miatareben mowinaaRmdegis
 bulasi Scd. karSi Sesagdebad.
bulAnJue [< fr. sakuT. bUm-i [ingl. boom] – 1. war­mo­
sax.] – wkapze datovebuli, ebisa da vaWrobis aC­qa­ re­
mrgv­lad SekreWili (Se­ buli zrda.
mokvercxili) wveri. 2. (gadat.) aurzauri, sen­ sa­
¥ bulanJesi. cia.
 bulanJisa, blanJe Scd. bumErang-i [ingl. boomerang
bUldog-i [ingl. bulldog] < avstraliel aborigenTa
– erTgvari ZaRli; aqvs enidan] – avstralieli to­
brtye­ li drunCiani mokle mebisa da zog sxvaTa sa­
di­di Tavi msxvili TaTebi tyorcni iaraRi – erTgvari
da farTo mkerdi. moxrili (joxi), kombali,
buldOzer-i [ingl. bulldozer] – ro­melic gatyorcnis Sem­
mowyobiloba, romelic win deg (Tu mizans ver moxvda)
ukeTdeba muxluxa traq­ ukan brundeba.
tors miwis samuSaoebis bUngalo da bEngalo [ingl.
Se­
sasruleblad; TviT bungalow < ind.] – 1. indoeTSi:
traq­tori aseTi mo­ wyo­bi­ msubuqi verandebiani Senoba
lobiT. qalaqgareT.
bUlvar-i [fr. boulevard pir­ 2. inglisSi: erTsarTuliani
velad – saqalaqo (qa­la­ koteji.
qis) RerZi < germ. bollwerk] bUnker-i [ingl. bunker] – 1.
– farTo xeivani qa­la­qis TviT­ gantvirTvadi sa­
Tav­
qu­Cebis gayolebiT (Cve­ u­ si fxvieri da natexi ma­
leb­ riv Suaze). salebisaTvis (qarT. sinon.
bulvAruli [< fr. ix. bulvari] xvimiri).
– rac navaraudevia, rac ga­  qvanaxSiris b., kombainis
miz­nulia obivatelebis, b.
meS­CanebisaTvis, uxamsi ge­ 2. specialurad mowyobili
movnebisaTvis; rkina-betonis miwisqveSa
 b. romani; b. presa. TavSesafari.
bUlit-i [ingl. bullet] – (sp.) bUrg-i [germ. burg] – Sua sa­u­
hokeiSi: sajarimo Saiba, ku­neebSi evropis qveynebSi:
-93-
buf

gamagrebuli koSki; cixe butErbrod-i [germ. butterbrod


simagre. puri karaqiT] – puris naWeri,
bUrime [fr. boust-rimes (mr.)] – romelzec dadebulia yve­
literaturuli TamaSi wi­ lis, Zexvis, loris... Txeli
naswar mocemul riTmebiT naWeri an wasmulia karaqi
iumoristuli leqsebis da sxv.
Sem­Tx­zveli.  buterbroti Scd.
¥ burimesi. bUfer-i [ingl. buffer] – zam­
 burimisa Scd. ba­riani mowyobiloba
bUrdesk-i [fr. burlesque] – lo­ ko­
motivze, vagonze
komikuri, parodiuli po­ – da­ jaxebis, dartymis misa­
eziis Janri. Re­bad.
bUrJua [fr. bourgeois] – bur­ bufErul-i saxelmwifo –
Juaziis warmomadgene­ li. (po­lit.) patara sa­ xel­

¥ burJuisa. wi­fo, moqceuli or erT­
 burJuasi Scd. ma­neTisadmi mtrulad
burJuAzia [fr. bourgeoisie] gan­wyobil saxelmwifos So­
– klasi, romlis xelSic ris, romelTagan TiToeuli
aris samuSao da sawarmoo cdilobs mis gamoyenebas
saSualebani. meoris sawinaaRmdegod.
 msxvili b. bUfet-i [fr. buffet] – 1. sufris
¥ burJuaziuli. WurWleulis, sauzmeulisa
 b. wyobileba, b. partiebi. da sasmelebis Sesanaxi ka­
butAfor-i [it. buttafuori] – Te­ rada.
atris TanamSromeli, ro­  moxaratebuli b.
melsac abaria butaforia. 2. sasadiloebsa da res­tor­
butafOria [< it.] – Te­at­ nebSi: magida an daxli, sa­
ra­luri war­
modgeni­ saT­ dac yidian sauzmeulsa da
vis saWiro sagnebi (ave­ sasmelebs; patara sa­sa­ uz­
ji, WurWeli, tansacmeli, me.
iara­Ri da sxv.) namdvils  skolis b., vagzlis b.
mimsgavsebuli. mebUfete – bufetSi (mniS.
¥ butaforiuli. 2 momuSave.
 b. pistoleti. ¥ mebufetisa.
 butaforuli Scd.  mebufetesi Scd.
-94-
buq

bUqsir-i [< holand. boegseeren  s. davTari.


buqsireba] – 1. gemi,romelic
gankuTvnilia masze ga­mob­
muli araTviTmavali ge­ g
mebis, karWapebis, tivebis da
misT. gasawevad. gabArdin-i [fr. gabardine] _
2. bagiri, romeliTac gemi Salis qsovili, romliTac
eweva masze gamobmul sxva umTavresad wyalgaumtar
gemebs da misT. paltos keraven.
¥ sabuqsiro. gabArit-i [fr. gabarit] _
 s. gemi. zRvruli garSemoxazuloba
bUSel-i [ingl. bushel] – fxvi­ sagnebisa.
eri sxeulebis sa­wyao  avtomobilis g., gemis g.,
inglisSi, amerikis Se­ er­ TviTmfrinavis g.
Te­bul Statebsa da zog gAz-i [fr. gaz] – 1. fizikuri sxe­
sxva qveyanaSi; udris da­ax­ uli, nivTiereba, rome­lic
loebiT 35,2 -36,4 l-s. mi­iswrafis gavrceldes da
bUc-i [ingl. boots (mr.)] – spe­ Tanabrad moicvas sivrce
ci­aluri fexsacmeli fex­ qarT. sinon. airi).
bur­Tis saTamaSod  maxrCobela g., mgvrgvinavi
buxhAlter-i [germ. buchhal­ter] g., cremlsadeni g.
– buxhalteriis spe­ci­ a­lis­ 2. gaziseburi (airiseburi)
ti. sawvavi; iyeneben saTbobad
 mTavari b., ufrosi b. (zogjer gasanaTebladac).
¥ buxhaltruli.  bunebrivi g., Txevadi g.,
 b. niWi. daWirxnili g., navTobis g.
¥ sabuRaltro. ¥ gaziani.
 s. kursebi.  g. wyali.
buxhaltEria – 1. angariS­  1 mniSvnelobiT upiratesad
swo­rebasa da aRricxvis ixmareba airi.
Te­oria da praqtika; gazifikAcia [fr. gazeification]
2. angariSsworebis ganyo­fi­ gazificireba _ gazis (mniS.
leba sawarmoSi; da­ we­se­bu­ 2) energiiT momaragebaze
lebaSi. ga­dayvana
¥ sabuRalterio.  qalaqis g., binebis g.
-95-
gal

gazOlin-i [fr. gazoline] _ 1. sagalantereio, Scd.


sawvavi siTxe, romelic mi­ galAntur-i [fr. galant] _
iReba navTobis gamoxdiT didad Tavaziani, zrdi­lo­
(kre­kingis procesi, misgan biani adamiani.
Semdeg iReben benzins). galAqtika [< berZ. galantikos
2. benzinis saxelwodeba aSS- rZiani] _ varskvlavTa er­
Si. Ti­ani sistema
gAzon-i [fr. gazon] _ ba­Reb­  Cveni g. (varskvlavTa sis­
Si, quCebSi da sxva.: deko­ tema, romelSic Sedis mze
raciuli mizniT daTesili da maSasadame, dedamiwac)
balaxi, Cveulebriv, mokled  sxva g.-ebi.
da Tanabrad SekreWili; ¥ galaqtikuri.
far­Tobi, romelzedac ase­  g. nisleuli.
Ti balaxia daTesili.  Cveni galaqtikis qarTuli
sinonimebia irmis naxtomi
gAla [fr. gala] – 1. iTqmis did da cis ikankledi.
sazeimo sanaxaobaze (gala-
koncerti, saRamo gala da
gAlebi _ im keltebis ro­ma­
uli saxelwodeba,romlebic
misT.)
cxovrobdnen galiaSi (Ta­
2. me 17-18 ss-Si: didi zeimi
na­medrove safrangeTis
mefis sasaxleSi.
Crd. italiisa da belgiis
galantErea [fr. galanterie] teritoriaze) me-7-1 ss. Zv.
– tualetisa (mniSv. 1) da
welTaR.
pi­radi moxmarebisaTvis
sa­Wiro sxvadasxva saxis
gAlera [it. galera] _ Zvelad
(me-18-s.-mde) dasavleT ev­
niv­Tebi (Zafebi, lentebi,
ro­paSi: mravalniCbiani xis
qin­ZisTavebi, savarcxlebi,
samxedro xomaldi, ro­
Rilebi, xelTaTmanebi, hal­
melzec meniCbeebad umetes­

tuxebi da sxv.), rogorc
wi­lad iyvnen katorRa-mis­
gasayidi saqoneli.
jili damnaSaveebi, tyveebi,
¥ sagalantereo.
monebi.
 s. maRazia, s. fabrika, s.
¥ galerisa.
saqoneli.
 galerasi Scd.
¥ galantereisa.
 galantereasi, galanteria, galErea [it. galleria] _ 1. grZe­
sagalanterio, galantereia, li daxuruli derefani,ro­
-96-
gal

melic aerTianebs Senobis galvanometr-i [galvano berZn.


sxvadasxva nawils. metreô vzomav] _ susti eleq­
2. (saub.) SuSabandi. truli denis sazomi xel­
3. miwisqveSa grZeli da viw­ sawyo.
ro gasasvleli (samTo galvAnuri _ qimiur re­aq­ci­
samuSaoebSi, samxedro na­ge­ is Sedegad miRebuli (eleq­
bo­bebSi). truli deni).
 g.-is gayvana.
galvAnuri elEmenti _
4. gadat. (wign.) didi wye­ ba
xelsawyo, romelSic qimi­
rigi (ti pebis, por­tr ­ e­te­
u­ri reaqciis Sedegad mi­ i­
bisa).
Reba eleqtruli deni.
 literaturuli gmirebis
g. galvAnuri batArea _
5. (moZv.) TeatrSi, cirkSi: er­T­ maneTTan SeerTebuli
zeda iarusi (iaffasiani gal­ va­
nuri elementi [ita­
ad­gilebiT). qarT. sinon. lieli mecnieris Galvani-s
qan­dara. (1737-1798) gvaris mixedviT).
suraTebis galerea _ spe­ci­ galQera [esp. gallera] samxreT

luri sad­ go­mi samxatvro amerikis zog qveynebSi: 1.
xe­lovne­ bis nawarmoebTa mamlebis CxubisaTvis, ro­
ga­mofeni­ saT­vis. gorc sanaxaobisaTvis mo­
 galereisa. wyobili adgili.
 galereasi, galeria, ga­ 2. TviT mamlebis Cxubi.
le­ reia Scd. galQpot-i [fr. galipot] _
gAlet-i [fr. galette] _ patara fisi, romelic sdis wiw­
zomis namcxvari erTgvari. vo­ vani jiSebis merqans
galvanizAcia _ mudmivi Wri­ lobidan; Seicavs ski­
eleq­truli denis ga­ mo­ pi­ dars, kanifolsa da
yeneba samkurnalo an teq­ wyals; iyeneben laqebis da­
nikuri miznebisTvis samzadeblad.
galvanQzeba _ 1. eleqtruli gAlife [afr. generlis Gal­
denis gatareba rameSi. lif­fet-isgan, romelic cno­
2. raime sagnis zeda­pi­ris bi­ li iyo parizis ko­ mu­
liToniT dafarva eleq­ na­ rebisadmi 1871 w. Tavisi
tro­lizis saSualebiT. sim­ kacriT] _ sam­xedro
-97-
gar

Sar­vali, muxle­bis qve­viT rodesac Setevaze swrafad


viw­rod SemoWerili, xolo gadasvlis mizniT TeTrebi
ze­moT Zalian ganieri, ga­ swiraven figuras an paiks.
far­Toebuli. gambUzia [esp. gambuxial] _
 galifesi. wvrili (47 sm) cocxalmSobi
 galifisa Scd. Tevzi, romelic anadgurebs
galQcizm-i [fr. gallicisme] _ malariis koRos matlebs.
franguli enidan nasesxebi gAmeta [berZ. gametςs me­uR­
sityva an gamoTqma; frangul le (qmari), gametς me­ uR­ le
yaidaze agebuli gamoTqma (coli)] _ (biol.) cxo­ve­
ama Tu im enaSi. luri an mcenareuli or­
gAlon-i [fr. gallon] _ ing­ ga­nizmis sasqeso uj­redi;
lis­Si, aSS-sa da zog sxva ga­nayofierebis dros sa­ pi­
qveyanaSi Txevadi da fxvi­ rispiro sqesebis ori g. Se­
eri sxeulebis sawyao sxva­ irwymeba.
dasxva tevadobis (3,5 -dan gAngrena [berZ. gangraina] _
4,5 l-mde). co­ cxali organizmis ro­me­
gAma [berZ. gamma saxelwodeba lime qsovils, organos an
γ (g) asosi, romliTac Sua sxe­ulis nawilis kvdo­ ma
saukuneebSi aRniSnavdnen sis­xlis mimoqcevis dar­R­
so­lo bgeras musikaSi] ve­vis Sedegad.
_ 1. bgeraTa aRmavali an gAngster-i [ingl. gangster
daR­ mavali Tanmimdevroba brbo, banda, xrova] _ bandi­
erTi an ramdenime oqtavis ti, mZarcveli
farglebSi. ¥ gangsteruli.
 g.-ebis dakvra. garAntia [fr. garantie] _ pi­
2. gadat. (wign.) Tan­ mim­dev­ roba, romelic uz­runvel­
ruli wyoba erT­g­va­rovani, yofs rasme (qarT. sinon.
mag­ram mravalgvarad cvla­ sa­windari).
di sagnebisa, movlenebisa. ¥ sagarantio.
 ferTa g.  s. vada, s. werili.
¥ gamisa. gAraJ-i [fr. garage] _ ga­da­xu­
 gamasi, gamma Scd ruli adgili, Senoba av­
gAmbit-i [fr. gambit] _ Wad­ra­ to­mobilebis sadgomad da
kis partiis iseTi dasawyisi,
-98-
gar

SesakeTeblad. erTi daniSnulebis mqo­ ne


 farexi Scd. sagnebis (mag. avejis, TeT­
gardErob-i [fr. garderobe] _ reulis) sruli kompleqti.
1. tansacmlis karada; 2. (poligr.) sxvadasxva zo­
2. mimsvlelTa zeda tan­sac­ mis, magram erTnairi mo­
mlis (halstuxisa da misT.) xazulobisa da xasiaTis
Sesanaxi sazogadoebrivi Sriftis kompleqti.
Tav­Seyris adgilebSi. gastrOlebi [germ. Gastrolle <
 Teatris g. Gast stumari da Role roli] _
3. erTi adamianis mTeli tan­ sxva qalaqidan an qveynidan
sacmeli. sadme Casuli msaxiobis
 msaxiobis g. an msaxiobTa koleqtivis
megardErobe _ garde­rob­ gamosvlebi.
Si (mniS. 2) momuSave.  ansambl "rusTavis" g. saz­
sagardErobo _ igivea R­vargareT.
rac garderobi (mniSv. 2). ¥ sagastrolo.
¥ megarderobis.  speqtakli, s. mogzauroba,
 megarderobesi Scd. s. repertuari.
garnQzon-i [fr. garnizon] _ gastrolQor-i [< germ.] _
samxedro nawilebi, rom­le­ msaxiobi, romelic gast­ro­
bic ganlagebulni arian lebs marTavs
da­saxlebul punqtebSi ga­ gastrOnom-i [fr. gastronome
magrebul raionSi. < berZ. gastēr (gastros) ku­
Wi
 Tbilisis g. da nomos kanoni] _ gas­ tro­
¥ sagarnizono. nomiuli maRazia (winaT
¡s. samsaxuri. ase eZaxdnen gemriel saW­
gArnir-i [fr. garnir morTva, me­lebis mcodnes da moy­ va­
Sekazmva] _ xorcis an Tev­ ruls).
zisgan momzadebuli ker­Zis gastronOmia [fr. gastronomie]
sakazmi (bostneuli, kar­ _ sakvebi produqtebi,upi­ ra­
tofili, makaroni da sxv.). tesad sauzmeuli, rogorc
 kartofilis g. savaWro saqoneli.
¥ garniriani. ¥ gastronomiuli.
 g. katleti.  g. maRazia.
garnQtur-i [fr. garniture] _ gaudeAmus-i [laT. gaudeamus
-99-
gen

movilxinoT] _ Zveleburi qulebisa da ara drois mi­


stu­denturi simRera la­Ti­ xedviT.
nur enaze. geitinomAgia [berZ. gei­ton
gAuCo [esp. gaucho] _ 1. ar­ mezobeli da gamos qor­
gen­tinasa da urugvaiSi: wineba] _ (bostn.) mce­na­
eT­ni­kuri jgufi, romelic reTa erTi da imave eg­
warmoiqmna me-16-17 ss.‑Si. zem­plaris yvavilebs mier
espanelTa SeuRleba in­do­ urTierTdamtverva.
el qalebTan: pampaSi (ix. gEiSa [iap.] _ iaponiaSi msaxi­
pampa) mcxovrebi mwyemsi, o­bi qali, romlis movale­ o­
qov boi; baa mayureblebis (mdidarTa
2. farTofarfliani Calis sa­saxleSi stumrebis) gar­
qudi erTgvari. Toba maxvilsityvaobiT,
gEa [berZ. Gς da Gaia] _ ber­ sim­Re­
riT, cekviT da a. S.
Znul miTologiaSi: mi­wi­ ¥ geiSisa.
sa da miwisqveSeTis, qves­k­  geiSasi Scd.
nelis qalRmerTi: misgan gelErter-i [germ. gelertehr
warmoiSva yvelaferi, maT swavluli] _ (wign.) wignebiT
Soris RmerTebi da ada­mi­ ganswavluli, magram cxov­
anebi. rebas, praqtikul saq­ mi­

no­
gEena [berZ. geena, ebr. gehinom basa da mowinave mec­ni­
erebas
hinomis veli] _ jojoxeTis mowyvetili ada­miani.
cecxli. gEma [laT. gemma] _ Zvir­fa­
geQzer-i [island. geyser < germ. si qva, romelzedac amok­
heiβ sxeuli] _ vulkanuri ve­Tilia raime warwera an
warmoSobis cxeli wyaro, gamosaxuleba.
saidanac periodulad amo­ genealOgia [berZ. genealogia]
ifrqveva wylisa da orT­ _ 1. gvaris tomis istoria.
qlis Sadrevani. 2. istoriis damxmare dis­
 heizeri Scd. ci plina, romelic swav­
gEim-i [ingl. game TamaSi] _ lobs calkeuli gvarebis
sportuli TamaSebis (mag. is­toriasa da adgens sag­
CogburTis partiis) nawili, vareulo nusxebs
ro­melic taimebisgan gan­ s­x­ 3. (biol.) cxovelTa an mce­na­
vavebiT dgindeba miRweuli reTa gvarebis war­ mo­Soba.
-100-
gen

¥ genialogiuri. bis saxelmwifoebSi: didi


 g. tabula. bri­taneTis mTavrobis
genealogQuri xe _ oja­ mier daniSnuli samefo
xis sag­
vareulo nusxa ro­me­ xe­lisuflebis umaRlesi
lic garkveulad aris war­ war­momadgeneli.
mod­genili ganStoebuli sageneralguber­n A­t o­
xis saxiT. ro _ revoluciamdel ru­
 genialogia Scd. seT­ Si: msxvili ad­mi­ nis­
genEzis-i [berZ _ genesis da­ t ­r a c i u l - t e ­ritoriuli
badeba, warmoSoba, wyaro] er­Te­ u­ li, ro­ melsac ga­ na­
_ warmoSoba, warmoqmna; Ca­ geb­ da general-gu­ ber­
na­to­
saxvis istoria. ri.
¥ genezisuri.  general-gubernato­ ri, mag­
 m. kavSiri. ram sageneralguberna­ to­
 geneturi, genetikuri Scd. ro.
(ix. genetika). generalizAcia _ 1. kerZo
genEral-i [fr. général < movlenaTa daqvemdebareba
laT. generalis saerTo, mTa­ raime zogadi princi pisadmi;
vari] armiis umaRles me­ ganzogadeba.
Ta­urTa Semadgenlobis wo­ 2. (medic.) avadmyofobis gan­
debuleba. Tesva mTel organizmSi.
general-maiori _ generlis 3. kartografiuli gamosa­
pirveli wodebuleba; xu­leba damuSavebis pro­
general-leitenanti _ meo­ cesSi, romlis drosac ru­
re wodebuleba; ka­ze gamoiyofa mTavari
general-polkovniki _ mesa­ da yuradReba ar eqceva
me wodebuleba; wvril­ mans.
armiis generali _ generlis generalisQmus-i [laT. ge­
umaRlesi wodebuleba; ne­ra­lis­simus yvelaze mTa­ va­
ri,
general-gubernator-i _ 1. umaRlesi] _ zog qve­ ya­
naSi:
revoluciamdel ruseTSi: umaRlesi sam­ xed­
ro wo­ de­
erTi an ramdenime guberniis bu­leba, ro­ mel­ sac aniWeben
ufrosi. gan­sa­kuT­ re­ bu­
li samxedro
2. britaneTis kolonieb­Si, dam­sa­ xu­rebisaTvis; msof­
agreTve erTa Tanamegobro­ li­o­ Si sul 50-ze meti ge­
-101-
gen

ne­ ra­li­simusi iyo: ruseTSi da grimebiT.


g.-is wodeba hqonda a. su­vo­ generaluri Stabi _
rovs da kidev 3 sxva mxe­dar­ umaR­lesi samxedro mmar­ T­
T­ m­
Tavars, yofil sab­Wo­Ta ve­lobis centraluri or­
kav­ Sir­Si _ ioseb sta­lins gano.
(1879-1953). generAtor-i [laT. generator
 aRsaniSnavia, rom xSi­ mSobeli, mwarmoebeli, war­
rad gaigonebT TiTqos ge­ momSobi] _ manqana, romelic
neralisimusebs wodebas meqanikur energias gardaq­
ani­Webs saerTaSoriso or­ mnis eleqtrul energiad.
ganizacia, rac Scd.  mudmivi denis g.
 ase mag., ioseb stalins ¥ generatoruli.
generalisimusoba mianiWa  g. danadgari.
sabWoTa kavSiris umaRlesma
sakanonmdeblo organom _ generAcia [laT. generatio da­
umaRlesma sabWom 1945 w. da badeba] _ 1. cxovelebis, mce­
potsdamis konferenciaze nareebis, mineralebis erTi
is warsdga am wodebiT. gvaris an saxeobis yvela
generalQtet-i [germ. genera­ wev­ri.
li­töt < laT. generalis saerTo, 2. warmoSoba, gaCena. mag:
mTa­ vari] _ armiis umaRlesi eleq­troenergiis g.
meTaurTa Semadgenloba; genEtika [< berZ. genetikos
ge­ nerlebi. war­momSobi] _ mecniereba
generAlur-i ... [laT. generalis] organizmTa memkvidreobisa
_ mTavari, ZiriTadi. da cvalebadobis kanonebis
 g. prokurori, qalaqis g. Sesaxeb.
gegma (Semok. gengegma), g.  adamianis g., mcenareTa g.
brZola (omSi). cxovelTa g.
¥ genetikuri.
generaluri konsuli  g. problemebi, g. ana­li­
_ mTa­ var qalaqebSi myofi zi.
kon­suli.  geneturi Scd.
generaluri repeticia gEni [berZ. genos jiSi, gvari]
_ uka­ naskneli repeticia _ memkvidreobiTobis ma­
war­modgenis gamarTvis win, terialuri sawyisi cocxal
de­ koraciebiT,kostiumebiTa organizmebSi memkvidreuli
-102-
gen

informaciis matarebel geogrAfia [berZ. geōgraphia <


qro­mosomaSi _ TiToeuli gē dedamiwa da graphō vwer,
geni uzrunvelyofs ama Tu aRvwer] _ 1. im mecnierebaTa
im Tvisebis memkvidreobiT kompleqsi, romlebic erT­
gadacemas cocxal or­ ga­ ma­neTTan mWidrod aris da­
niz­mebSi. kavSirebuli da moicavs
gEnia [laT. genius] _ udidesi fi­zikur da ekonomikur
Se­
moq­medebiTi niWi. geo­ grafias.
 rusTavelis g. fizikuri geografia _
geniAluri _ 1. geniiT da­ mecniereba, romelic swavl­
jil­doebuli. obs adamianTa sazogadoebis
 g. poetebi. momcvel bunebriv pirobebs
2. geniosis damaxasiaTebeli, (reliefs, klimats, mcenare­
Sesaferi. Ta da cxovelTa samyaros,
 g. nawarmoebi. ni­adagebs da sxva).
genQos-i [laT. genius] _ geniiT ekonomikuri geografia
dajildoebuli pirovneba. _ mecniereba, romelic swav­
 ieso qriste _ kacobriobis lobs warmoebis ganlagebas,
geniosi, g. mxatvari firos­ misi ganviTarebis pirobebsa
mani. da Taviseburebebs sxva­da­
genOcid-i [berZ. genos gva­ri, sxva qveyanasa da raioneb­
tomi da caedo vklav, vxo­ Si.
cav] _ mosaxleobis cal­ 2. dedamiwis zedapirze ri­
ke­
uli jgufebis, mTeli same gavrcelebis Ses­
xal­ xis gaJleta rasobrivi, wavla.
erovnuli an religiuri  mcenareTa g., cxovelTa g.,
mo­
tiviT, iTvleba umZimes niadagebis g.
danaSaulad kacobriobis ¥ geografiuli da sageo­
winaSe. gra­ fio.
geo... [berZ. gē miwa] _ rTuli  g. (s.) mecnierebani, g. aR­
wera, g. garemo.
sityvebis pirveli nawili
mniSvnelobiT `exeba deda­ geodEzia [berZ. geōdaisia de­
mi­
was~. damiwis dayofa < gē de­
 geografia, geodezia, geo­ damiwa da daizō vyof (na­
logia. wilebad)] _ mecniereba,
-103-
gep

ro­ melic swavlobs de­da­ strategiis geografiul


miwis formebsa da zo­mebs Tvi­sebaTa Seswavla;
saerTod (umaRlesi geo­ de­  g.-is mTeli formulaa:
zia) da adgilze iRebs zo­ geo­grafiuli garemo _ ada­
mebs dedamiwis zedapiris miani _ saSinao da sagareo
asa­saxavad rukebsa da geg­ po­li­ tika.
mebze (topografia). ¥ geopolitikuri.
¥ geodeziuri da sageo­  g. problemebi.
dezio. geOrgin-i _ balaxovani de­
 g. xelsawyoebi, g. gadaReba, ko­ratiuli mcenare; aqvs
g. azomvebi. di­di xasxasa yvavili. [rusi
geolOgia [berZ. gē dedamiwa botanikosis Георги-s (1729-
da logos moZRvreba] _ mec­ 1802) gvaris mixedviT].
ni­
ereba, romelic swavlobs ¥ giorgini Scd.
dedamiwis agebulebasa da geofQzika [berZ. gē de­da­
elementebs, dedamiwis qer­ mi­wa da physikē fizika]
qis cvalebadobis istorias, _ im mecnierebaTa komp­
dedamiwaze organuli si­ leq­ si, romlebic Se­is­
co­ cxlis istorias da sa­ wavlian dedamiwis fi­zi­
sar­geblo wiaRiseulis kur Tvisebebsa da mas­Si
sabadoebs, Ziebis meTodebs. mimdinare fizikur pro­
¥ geologiuri. cesebs.
 g. eqspedicia (an: aqcia); g. ¥ geofizikuri.
ruka (da ara ruqa), g. epoqa,  g. observatoria.
g. procesebi. geoqQmia _ mecniereba de­
geomEtria [berZ. geometria damiwis qimiuri Sed­ ge­ni­
miwismzomeli] _ maTematikis lo­ bisa da masze qimiuri
nawili, romelic swavlobs ele­ mentebis gavrceleba-
sxeulebis sivrciT for­ ganawilebis, SeerTebisa da
meb­sa da maTi gazomvis me­ gadaadgilebis kanonebis
Todebs. Sesaxeb.
¥ geometriuli. gEpard-i [fr. guēpard] _ didi
 g. amocana, g. aqsioma, g. mtacebeli cxoveli katebis
meTodi. ojaxisa; aSinaureben da
geopolQtika _ politikuri geSaven sanadirod (qarT.
-104-
ger

sinon. avaza).  g. SefuTva, g. safuTavi.


gEran-i [< berZ. geranos Rero]  germetiuli Scd.
_ balaxovani mcenare; aqvs gerontolOgia [berZ. ge­
surnelovani foTlebi; zo­ rôn (gerontos) moxuci da
gi saxeoba dekoratiulia, logos moZRvreba] _ mec­ ni­
zo­ gisgan iReben aromatul ereba sicocxlis ga­xan­ g­

eTerzeTs (qarT. sinon. nem­ Z­livebis Sesaxeb.
siwvera). gerUsia [berZ. grusia] _ Zvel
gErb-i [rus. герб < polon. sa­berZneTSi: uxucesTa sab­
herb] _ saxelmwifos, qa­ Wo.
la­ qis, Tavadaznauruli gEstapo [germ. Gestapo (Se­
an burJuaziuli wodebis mokl.) Geheime Staatpolizei] _
gan­masxvavebeli niSani, faSistur ger­ maniaSi (1933-
romelic gamosaxulia dro­ 1945) saidumlo saxelmwifo
Sebze, liTonis furcelze, policia.
beWdebze da sxv. gEto [it. ghetto] _ zog qve­
 saqarTvelos saxelmwifo yanaSi: did qalaqSi sa­
g., Tbilisis g., sagvareulo gangebod gamoyofili uba­
g. ni, sadac iZulebiT iyo
¥ gerbiani da sagerbo. da­saxlebuli adamianTa
 g. (s.) beWedi.
gar­kveuli rasobrivi an
gerbQani qARaldi _ qa­ religiuri jgufi.
Ral­di, romelsac iye­ne­  zangTa g., ebraelTa g.
ben aqtebisa da sa­bu­Te­bi­ gvArdia [it. guardia] _ jaris
saTvis. saukeTeso rCeuli nawili.
gerb. mArka _ marka, ro­  sazRvao g., g.-is kapitani.
melsac iyeneben ro­ gorc ¥ gvardiuli.
fu­ lis gadaxdis ni­ Sans sa­  g. nawili.
buTebis gafor­me­bi­saT­vis. giAur-i [Turq. gâuri < arab.] _
 Rerbi, Rerbiani, saRerbo musulmanTa samyaroSi _
Scd. sa­erTo saxelwodeba yvela
germEtul-i [fr. hermetique, ucxoelisa.
laT. hermeticus] _ mWidrod gQbon-i [ingl. gibbon] _ maimuni,
daxuruli, SeuRwevi, gaum­ romelsac Zalian grZe­ li
tari.
-105-
gla

wina kidurebi aqvs. kl. gimnAzia _ gim­na­


gQga _ TavsarTi, romelic zia, romelSic realuri
sa­
zom erTeulebTan mi­er­ sas­wavleblebisgan gan­ s­

Te­bisas aRniSnavs maT mi­ vavebiT, aswavlidnen kla­
liardjer gazrdas; sikur enebs (Zvel ber­ Z­
nul­
 giga baiti = 1 mlrd. ba­ sa da laTinurs).
its. ginAndri _ [berZ. gynς(ē) qali
gQgant-i [berZ. gigas (gigantis)] da anςr (andros) mamakaci] _
_ 1. Zalian didi tanis qali, romelsac aqvs mama­ka­
ada­miani an cxoveli (mag. cis meoreuli sasqeso niS­
goliaTi, bumberazi). nebi (viwro menji, wveri da
2. Zalian didi, uzarmazari sxv.).
Senoba, nageboba, warmoeba, gingQvit-i [< laT. gingine
meurneoba da sxv. RrZi­ li) _ (medic.) RrZi­
¥ giganturi. lebis anTeba.
 g. mSenebloba, g. amo­ca­
ginekolOgia [berZ. gynς (gyna­
nebi.
i­kos) qali da logos moZRvreba]
gQd-i [fr. guide] _ turis­te­bis _ medicinis nawili, ro­ me­
gamyoli (qarT. sinon. eqs­ lic swavlobs qalis or­
kur­si­amZRoli). ganizmis Taviseburebebs,
giliOtina [fr. guillotine] _ qa­lis sasqeso organos da­
ada­mianis sikvdiliT da­ a­vadebebs da maTi mkur­na­
sas­jeli (Tavis mo­ sak­ve­ lobis meTodebs.
Ti) manqana, SemoiRes saf­ gQrlanda [fr. guirliande < it.
rangeTSi 1792 w. (safrangeTis girlanda] _ 1. jaWviviT er­T­
didi revoluciis dros) maneTSi Cawnuli yvavilebi,
doqtor giliotenis wina­ foT­ lebi totebi. (qarT. si­
da­debiT. non. yvavilwnuli).
gimnAzia [< berZ. gymna­si­ 2. am saxis ornamenti.
on satanvarjiSo moe­da­  girlianda, girlandi Scd.
ni, Semdeg skola, sa­dac glagOlica [rus. глаголица]
ikribebodnen filoso­ fo­ _ Zveli slavuri erT-erTi
sebi, mecnierebi] _ garkve­u­ anbani. (Sdr. kirilica).
li ti pis saSualo sas­ wav­
gladiAtor-i [laT. gladiator]
lebeli.
-106-
gla

_ Zvel romSi: specialurad matoriani navi, aviTarebs


gawvrTnili mona an tyve, did siCqares, amitom wyal­
ro­ melic cirkis arenaze Si Rrmad ar jdeba da
iara­RiT xelSi ebrZoda misrialebs wylis ze­da­
sxva aseTive adamians an pir­ze.
mxe­cebs amfiTeatrSi. globAlur-i [fr. global] _
glAndebi [fr. glandes < laT. (wign.) rac mTel msoflios,
glans (glandis) rko] _ sasis mTel dedamiwas moicavs;
nu­Siseburi jirkvlebi. sa­yovelTao.
 Sesivebuli g., g-ebis amok­  g. politika, g. prob­le­
veTa. mebi.
glAse [fr. glacé gayinuli] _ glObus-i [laT. globus sfero] _
nayinSereuli rZiani yava. dedamiwis modeli,romelic
 glasisi. magrdeba vertikalur sayr­
 glasisa, glease, gliase den­ze da brunavs Tavisi
Scd. RerZis garSemo
glaUkoma [berZ. glaukôma] _ glOria [it. gloria brwyinva,
(medic.) Tvalis mZime da­ di­deba] _ 1. optikuri mov­

vadeba, rac mdgomareobs lena, atmosferoSi fe­ra­ di
Tval­SigniTa wnevis awevaSi; rgolebi, romlebic war­
xSirad iwvevs dabrmavebas. moiqmneba sagnidan Rru­ bel­
gleikOmetr-i [berZ. gleu­ ze an sqel nislze dacemuli
kos maWari, tkbili Rvino Crdilis garSemo.
da metreo vzomav] _ xel­ 2. kaTolikuri mesis meore
sawyo RvinoSi Saqris ra­o­ nawili _ qebaTa qeba.
denobis gasarkvevad (Sesa­ glosarQum-i [laT. glossani­
mow­ meblad). um] _ (filol.) raime (Cve­u­
glitvAin-i [germ. glükend lebriv Zveli) teqstis leq­
we­in cxeli Rvino] _ mo­ sikoni, romelSic axsnilia
du­Rebuli wiTeli Rvino, moZvelebuli da gaugebari
ro­ melSic Sezavebulia Sa­ sityvebi.
qari da saneleblebi; svamen glOsit-i [< berZ. glossa ena]
cxlad. _ (medic.) enis anTeba.
glQser-i [fr. glisseur mosri­ale, glUkoza [< berZ. glykys tkbi­
molivlive] _ swrafmavali
-107-
gol

li] _ yurZnis Saqari. Se­ aR­mosavleT da samxreT


dis saxamebelsa da zo­gi afrikaSi.
sxv. nivTierebebis Se­mad­gen­ gobElen-i [fr. gobelin] _ xeliT
lobaSi; iyeneben me­di­ci­naSi, naqsovi kedlis xaliCa. ro­
sakonditro war­mo­ebaSi da mel­Sic Caqsovilia raime
safeiqro mrew­ve­lo­ ba­Si. suraTi, gamosaxuleba
 gliukoza Scd. 2. saxeebiani mkvrivi de­ko­
gnOm-i [germ. gnom] _ da­sav­ ra­tiuli qsovili (avejze
leT evropul mi­ To­lo­ gi­ gadasakravad, fardebisTvis
aSi: maxinji qon­d­ris ka­ci, da sxv.)
romelic icavs mi­wis­qve­Se­  gobelini Scd.
Tis grZne­u­lo­bas. gOlgoTa [arab. gûlgûethâ Ta­
gnoseolOgia [< berZ. gnosis vis qala] _ 1. goraki pa­
codna, Semecneba da logos lestinaSi, ierusalimis
moZRvreba] _ Semecnebis ax­los, sadac sikvdiliT
Teoria, romelic swavlobs sjid­nen da sadac saxarebis
Semecnebis SesaZleblobebs, mixedviT jvars acves ieso
mis wyaroebs, formebs da qriste.
meTodebs. 2. (gadat.) satanjveli ad­
¥ gnoseologiuri. gili, tanjva (“golgoTaze
gnostQcizm-i [< berZ. gnostikos asvla”).
SemecnebiTi] _ adrindeli golkQper-i [ingl. goalkeeper]
qristianobis religiur- _ (moZv.) mekare (fexburTSi,
fi­­losofiuri mimdevroba; hokeiSi).
cdi­ lobda Seeqmna moZ­ golOgrama [< berZ. holos wona
R­vreba RmerTis Sesaxeb, da gramma aso, Canaweri] _
sam­yaros warmoSobisa da moculobiTi gamosaxuleba,
ganviTarebis Sesaxeb qris­ romelic miiReba sinaTlis
tianul religiur dog­ talRebis dasmis (dadebis)
matebze, idealistur fi­ gziT
losofiasa da iudevlobaze gOlf-i [ingl. golf] _ 1. spor­
dayrdnobiT. tuli TamaSi _ specialuri
gnu [afr.] _ mcoxneli Zu­Zum­ joxis dartymiT sxmuli re­
wovari cxoveli antilopis zinis burTs miagoreben da
gvarisa, gavrcelebulia cdiloben Caagdon fosoSi
-108-
gon

(gavrcelebulia inglissa gondolQer-i [it. gondoliere] _


da a.S.S-Si). gondolis (mniSv. 1.) meniCbe
2. mokle Sarvali, romelsac (qarT. sinon. megondole).
aqvs manJtebi muxls qvemoT ¥ gondolierisa.
Sesakravad (Sarvali-gol­  gondolierasi Scd.
fi). gondolQera [it. gondoliera] _
3. winda _ muxlamde sigr­Zis. veneciuri gondolierebis
gonAdeb-i [< berZ. gonς Tes­li] _ simRera
sasqeso jir­k­vlebi,romlebic gOnor-i [laT. honor pativi] _
war­moq­mnian sasqeso pro­ qedmaRloba, ampartavnoba;
duq­ tebs (kvercxebs, sper­ didi warmodgena sakuTar
matozoidebs). Tavze.
gOng-i (ingl. gong < ma­la­i­ gonOrea [berZ. gonorrhoia, gonos
uridan) _ sartymeli mu­ Tesli da rheo mimdinareoba]
sikaluri sakravi _ brin­ _ veneriuli daavadeba _
jaos TefSi, romelsac Sar­ dsadeni milis Cirqovani
uk­raven grZelTaviani jo­ daavadeba; tri peri.
xiT; iyeneben aseve signalis gOrdias kvAnZi _ (wign.) iT­
misacemad. qmis rTuli, daxlarTul
gOndola [it. gondola] _ saq­mis, Zneli amocanis, ga­
1. erTniCbiani grZeli, mo­uvali mdgomareobis Se­
brtyel­Zira veneciuri navi, saxeb [Zv. berZnuli le­
ro­ melsac aqvs aweuli fi­ gendis mixedviT, fri­gi­ is
guruli cxviri da maRali me­fem gordiam (gor­dias) dax­
kiCo. lar­ Ta kvanZi; aleq­sandre
2. haerburTis kalaTi mgzav­ ma­kedonelma gaxsnis magier
re­ bisaTvis; aerostatisa maxviliT gakveTa igi].
da diriJablis saTavsi gOrila [ingl. gorilla] _ ada­
ada­mianebisa da xelsawyo- mianis msgavsi yvelaze didi
me­qanizmebisaTvis (2 m-mde simaRlis) maimuni;
megOndole _ igivea, rac binadrobs centralur af­
gon­ dolieri. rikaSi.
¥ gondolisa, megondolisa. gOrJet-i [fr. gorgette] _ me­
 gondolasi, megondolesi liis an sxva nadiris bewvis
Scd.
-109-
gra

sayelo, romelsac qalebi j­vena mxares _ 1°) _ 1.


ata­reben. kuTxis an rkalis sazomi
gOtika [fr. gothique, germ. erTeuli; udris wrexazis
Gotik] _ xuroTmoZRvruli 1/360 nawils.
sti­li gvian Sua saukuneebSi 2. temperaturis sazomi er­
dasavleT evropaSi; da­ma­xa­ Teuli.
siaTebelia maRali da wve­  20 g. yinva, 5 g. siTbo, avad­
tiani nagebobiT,is­ri­seburi myofs sicxe hqonda 37,5 g.
TaRebis, Cu­ qur­T­mebisa da 3. siTxis simkvrivis sazomi
vitraJebis siuxve da sxv. erTeuli.
¥ gotikuri. 4. alkoholuri sasmelis
 g. stili, g. arqiteqtura, (spir­tis) simagris er­Te­ u­
g. taZari, g. TaRi. li.
got. SrQfti _ la­Ti­nu­ ¥ ... gradusiani.
ri Sriftis na­irsaxeoba;  60-g. kuTxe, 15-g. yinva.
ga­moirCeva wvetiani da te­ gravQori [fr. graveur] _ gra­
xi­li moxazulobiT; gav­r­ virebis specialisti (sinon.
ce­lebuli iyo gan­sa­kuT­re­ aqaqi).
biT germaniaSi. gravQreba [fr. graver] _ naxatis
 gotikuris mniS.-iT ix­ ma­ an warweris amokveTa raime
reba agreTve goTUri. magar masalaze.
gofrQreba [fr. gaufrer] _ gravitAcia [laT. gravi­
tal­Riseburi nakecebis ga­ tas simZime] _ (spec.) ma­
keTeba qsovilze, qaRaldze, te­ri­is Tviseba, rac
Tunuqze da misT. ga­mo­
i­xateba sxeulTa ur­
gradAcia [laT. grada­tio Tan­ Ti­er­T­mizidulobiT; (qarT.
daTanobiT amaR­le­ba, gaZ­li­ si­non. msoflio mizi­ du­ lo­
ereba] _ er­Ti sa­fe­xuridan ba).
me­
o­re­ze Tan­da­TanobiT ga­ ¥ gravitaciuli.
das­vla, Tan­da­Tanoba, Tan­  sxeulTa g. Tvisebebi.
mim­devroba. gravQura [fr. gravure] _ 1.
grAdus-i [laT. gradus nabiji, ra­ime magari masalis (li­
safexuri, xarisxi] _ (pi­ro­ To­nis, xis, qvis, Zvlis, minis
biTad aRiniSneba pawawina da sxv.) gluv zedapirze
wriT ricxvis zemoT mar­ amok­veTili an amoWrili
-110-
gra

na­xati. grAnata [it. granata] _ ga­sas­


2. aseTi naxatis anabeWdi kdomi saartilerio Wurvi.
qa­Raldze.  fugasuri g. saartilerio
¥ graviurisa. g. xelis g.
 graviurasi Scd. ¥ granatisa.
grAm-i [fr. gramme] _ masis er­  granatasi, granati Scd.
Teuli wonaTa metrul sis­ grandiOzuli [it. grandioso,
temaSi; udris erTi kuburi fr. grandiose] _ Zalian didi,
santimetri wylis masas. uzarmazari, veeberTela, di­
...grama [<berZ. gramma Canaweri] adi, didebuli.
_ rTuli sityvebis dabo­  g. nageboba, g. demonstracia,
lo­ebebSi aRniSnavs am si­ g. gegmebi.
tyvebis damokidebulebas grAnit-i [it. granite < laT.
ra­ime Canawerisadmi, Canaxa­ gra­num xorbali] _ magari
zi­sadmi. kristaluri qani, romelic
 telegrama, fonograma. Sedgeba kvarcis, mindvris
gramAtika [berZ. grammatikē] _ Spatisa da qarsisagan; Zvir­
enaTmecnierebis nawili, ro­ fasi saSeni masala.
melic Seiswavlis sityvasa  g.-is Zegli.
da winadadebis agebulebas grAnt-i [ingl. grant] _ miz­
(Sedgeba ori nawilisgan: nob­ rivi daxmarebis Se­de­
mor­ fologia da sintaqsi); gad gamoyofili fuladi
mecniereba ama Tu im enis Tanxa, romelzedac ara­
age­bulebis Sesaxeb. sa­gadasaxado SeRavaTebi
¥ gramatikuli. vrcel­ deba.
 g. wesebi, g. Secdoma. grAf-i [germ. Graf] _ da­sav­leT
gramOfon-i [berZ. gramma evropaSi da re­ vo­lu­
ciamdel
aso, Canaweri da phone bgera, ruseTSi: Ta­ vadaznauruli
xma] _ ruporiani aparati, memkvid­re­
obiTi tituli, ba­
ro­ melic gadmoscems fir­ ronze me­ ti.
fitaze meqanikurad Ca­we­
sAgrafo _ msxvili adminis­
rili xmas (musikas, la­pa­
t­raciul-teritoriuli er­
raks).
Te­uli inglisSi, amerikis
 firfitebi.
Se­erTebul StatebSi, ka­ na­
 gramafoni Scd.
da­sa da zog sxva qvey­ neb­
Si.
-111-
gra

grAfa [berZ. graphē xazi] _ meTodi.


Su­aledi or vertikalur grAfika [< berZ. graphikē
xazs Soris (tabulebSi, xaz­va, xatva] _ 1. xazebiT
sa­kantoro davTrebSi da Stri­ xebiT (usaRebavod)
sxv.); sveti. xat­vis xelovneba; aseTi
¥ grafisa. xelovnebis nimuSebi.
 grafasi Scd.  ferwera da g., qarTuli
...grAf-i [< berZ. graphō vwer] g.-is gamocema.
_ rTuli sityve­bis da­bo­ 2. (lingv.) xelnaweri an
loebebSi aR­ niS­navs am si­ nabeWdi niSnebis moxa­zu­
tyvebis damo­ki­ de­bu­le­bebs loba; cocxali metyvelebis
Camwer pirTan an Ca­weril (bgeraTa) gamoxatva weriTi
saganTan. niSnebiT (asoebiT).
 scenografi, barografi, ¥ grafikuli.
av­to­grafi.  g. xelovneba.
grAfik-i [berZ. graphikos xazvi­ grafQkos-i _ grafikis (ix.
Ti, daxazuli] _ 1. naxazi, gra­fika) specialisti mxat­
ro­ melzedac mrudeebis vari.
sa­SualebiT naCvenebia ri­ grafQnia [germ. gräfin] _ grafis
same ganviTarebis an mdgo­ coli an qaliSvili.
mareobis raodenobrivi maC­ ¥ grafiniasi.
veneblebi.  grafiniisa Scd.
 atmosferuli wnevis cva­ grAfit-i [< berZ. graphō vwer
lebadobis g. germ. Graphit] _ 1. moSavo an
2. warmoebaSi, transportze: Savi minerali, naxSirbadis
mu­Saobas mimdinareobis, nairsaxeoba; iyeneben fan­q­
ri­same moZraobis dawvri­ rebis, cecxlgamZle ti­ ge­
le­ biTi ganrigi (dReebis, lebis, elteqnikuri nawar­
sa­aTebisa da wuTebis mi­ mis, sapoxi masalebis da
xedviT). sxv. dasamzadeblad.
 g.-is mixedviT muSaoba, av­ 2. am mineralis Rero fan­
to­ busis mimosvlis g., ma­ qar­Sia Casmuli.
tarebelTa moZraobis g. grafolOgia [< berZ. graphō
¥ grafikuli. vwer da logos moZRvreba] _
 amocanis gadawyvetis g. Teoria, romlis mixedviTac
-112-
gra

SesaZlebelia adamianis xe­ sistema (`axali stili~);


liT (naweriT) misi xasiaTis SemoRebuli iqna 1582 wels
gageba; xelis Seswavla romis papis gregor (Gregor)
ada­mianis xasiaTis gasar­ XIII-is dros iuliusis ka­
kvevad. lendris (`Zveli stilis”)
grafomAnia [< berZ. graphō nacvlad.
vwer da mania miswrafeba, grQl-i [ingl. grille fr. < gril­
sigi­Je] _ avadmyofuri mis­ ler Sewva] _ specialuri ka­
wrafeba werisadmi, mTxzve­ rada (gazis an eleqtro ge­
lobisadmi. neratoris mqone, romelSic
grAcia [laT. gratia mSveniereba] mowyobilia gisosebi an
_ sinarnare, moxdeniloba mbru­ navi Samfurebi xorcis
mixvra-moxvraSi, moZraoba. didi naWrebis Sesawvavad).
¥ graciisa. grQlaJ-i [fr. grillage Sewva,
 graciasi Scd. mo­xalva] _ Sokoladis kan­
graciOzuli [it. grazioso] _ feti erTgvari, romelSic
graciiT (ix. gracia) aRsavse, Caf­lulia moxaluli ni­go­
narnari, moxdenili. zi, Txili an nuSi.
 g. moZraoba, g. cekva.  griliaJi Scd.
greQder-i [ingl. grader] _ miwis grQm-i [fr. grimes < it. grimo
saTxreli da sasworebeli naoWebiani] _ 1. msaxiobis
manqana. iyeneben gzebis, sa­xis Secvla specialuri
aero­dromebis da sxv. mSe­ sa­RebavebiT, wveris, ul­va­
neblobaSi. Sis dawebebiT da sxv., rac
greQpfrut-i [ingl. grapefruit] saWiroa ama Tu im rolis
_ citrusovani xexili erT­ Sesasruleblad.
gvari; am mcenaris nayofi,  g-iT TamaSi.
aromatuli da momwaro- 2. saxis aseTi SecvlisaTvis
tkbi­li gemoTi. saWiro cximovani saRebavebi
 greifruti dasaSvebia. (fanqrebis saxiT) da sxva­
grigoriAnuli: gri­go­ri­a­ da­sxva dasawebebeli.
nu­li kalendari, gri­ go­ri­  g.is gakeTeba, g.-is mo­ci­
anuli welTaRricxva [laT. leba.
Gregorianus] _ welTaRricxvis grQmasa [fr. grimaco] _ sa­
xis manWva ganzrax an uneb­
-113-
gro

lied. ris xelmowera, aseTi xel­


 grimasisa. moweris anabeWdi.
 grimasasi Scd. 2. raime sabuTze an ga­ mo­ce­
grimQor-i [fr. grimeur] _ maze gakeTebuli war­ we­ra.
Te­atris muSaki, romelic  wigns Tavze qonda mec­ ni­
msaxiobebs grims ukeTebs. erebaTa akademiis g.
sagrimQoro _ TeatrSi: ¥ grifiani.
oTa­ xi, sadac grims ikeTeben  g. gamocema.
an ukeTeben. grQfon-i [fr. griffon] _ igivea,
grQp-i [fr. grippe] _ mwva­ve rac grifi1.
infeqciuri da­a­va­de­ba, rom­ grOg-i [ingl. grog] _ magari
lis­Tvisac da­ma­ xa­si­a­Te­be­ sasmeli _ Saqriani cxeli
lia sasunTqi or­ ga­noebis wyliT Sezavebuli romi,
an­Teba. ko­niaki an arayi.
 virusuli g., grosmaQster-i [germ. Gross­
¥ gri piani meis­ter] _ 1. wodebuleba,
 g. avadmyofi ro­melic eniWebaT umaR­
¥ gri puli da gri pozuli. le­si kvalifikaciis mo­
 g. movlenebi, filtvebis Wad­rakeebs (qarT. sinon, di­
g. anTeba. dostati).
grQf-i1 [< berZ. gryps laT. gry­ 2. Sua saukuneebSi dasavleT
phus] _ antikur miTologiaSi evropaSi: sasuliero-ra­ in­
fan­tastikuri cxoveli, aqvs duli ordenis meTauri.
Roris tani, arwivis frTebi ¥ grosmaisteruli.
da arwivis an lomis Tavi  g. yaimi.
(qarT. sinon. lomarwivi). ¥ grosmaisterisa.
grQf-i2 [germ. Griff] _ 1. si­  grosmaistrisa, grosmeis­
me­
biani sakravis yeli, ro­ teri Scd.
melzedac TiTebs aWeren grOt-i1 [fr. grotte] _ ga­moq­
mis gayolebaze daWimuli va­
buli zRvis fla­to­ van
si­mebis xmis simaRlis Se­ na­
pir­ ze, agreTve ga­ moq­va­
sac­vlelad. bu­lis msgavsi xe­lov­ nu­ri
 gitaris g. nageboba (Cve­ u­
leb­riv ba­
grQf-i3 [fr. griffe] _ 1. beWedi, RebSi, parkebSi, qarT. sinon.
Stempeli, Tanamdebobis pi­ exi).
-114-
gro

grOt-i2 [holand. groot] _ swo­ gubErnia [rus. губерния <


ri ialqani grot anZaze. laT.] _ ruseTSi Zi­ ri­
Ta­di
grOt-anZa _ ialqniani ge­ administraciul-teri­ t o­
mis yvelaze maRali (cxvi­ riuli erTeuli.
ridan meore) anZa. ¥ sagubernio.
grotEsk-i [fr. grotesque, it.  s. mmarTveloba.
grottesca] _ literaturasa da sagubernio qalaqi _ gu­
xelovnebaSi: adamianisa da berniis mTavari qalaqi.
sagnebis gamoxatva ucnaur, gUdron-i [fr. goudron] _ Sa­
fantastikur gazviadebul, vi fisovani nivTiereba;
damaxinjebuli komikuri sa­ iRe­ben navTobis gamoxdis
xiT. aseTi xerxiT Seqmnili narCenebisagan (krekingis
nawarmoebi. procesi); iyeneben sagzao
 g.-is ostati. mSeneblobaSi, saxuravis
¥ groteskuli. da saizolacio masalebis
 g. stili g. roli. war­moebaSi da sxv.
grUnt-i [germ. grund] _ 1. miwa; guvErnant-i [fr. gouvernante]
niadagi. _ bavSvebis aRmzrdeli qa­
 qviSis g., g-is wylebi li (Cveulebriv ucxo­e­ li)
2. saRebavis pirveli fe­na na­ Tavadaznaurul-bur­ Ju­
a­zi­
xatis tiloze an ram­de­nime ul ojaxebSi.
ferad SeRebil sa­ganze.  guvernantka Scd.
gUaS-i [fr. gouache] _ 1. wyalsa guvernQor-i [fr. gouverneur]
da weboSi gaqnili saRebavi, _ bavSvebis aRmzrdeli ka­
romelSic Sereulia TeT­ra. ci (Cveulebriv ucxo­e­ li)
2. aseTi saRebaviT daxatuli Tavadaznaurul-bur­ Ju­
a­zi­
suraTi. ul ojaxebSi.
gubernAtor-i [laT. gubernator gUTeb-i _ erT-erTi Zveli
mesaWe] _ 1. ruseTSi gu­ber­ ger­manuli tomi.
niis mmarTveli. ¥ guTuri.
2. koloniebSi: umaRlesi Ta­  g. ena.
namdebobis piri. guTuri Srifti _ ixileT
3. amerikis SeerTebul Sta­ go­tikuri: gotikuri Srif­
tebSi: Statis mmarTveli. ti.
-115-
dan

gulQaS-i [ungr. gulias] _ un­ giuri winamZRoli la­ma­ i­



ruli warmoSobs kerZi _ te­bisa.
moSuSuli da Senelebuli ¥ dalai-lamisa.
xor­cis wvrili naWrebi, so­  dalai-lamasi Scd.
usis danamatiT. daltOnizm-i [< ingl. fi­zi­
 gulaSi Scd. kosis Dalton-is sa­
xelidan] _
gUrman-i [fr. gourmand] _ kar­ mxedvelobis nakli, rom­ lis
gi saWmelebis mcodne da drosac adamiani ver arCevs
moyvaruli, piris pativis zogierT fers, met­wilad
moy­varuli; gemosmoyvare. mwvanesa da wiTels.
gutAperC-i [ingl. gutta-per­ ¥ daltoniki.
cha < malaiuridan] _ zo­ dAmokles mAxvili _ iT­q­
gi­erTi webovani mcenaris mis mudmiv safrTxeze [Zve­
ga­
magrebuli wveni, tyavis li berZnuli Tqmulebis
msgavsi; iyeneben teqnikaSi. mixedviT sirakuzelma ti­
 gutapirCi Scd. ran­ma dionisiosma erT-erT
gutAcia [laT. gutta wveni] _ nadimze Tavisi adgili da­
wylis gamoyofa wveTebad uTmo Tavis moSurnes _ da­
mce­naris foTlebidan; g.- mokles da mis Tavze ZuiT
is dros mcenare gamoyofs dakida maxvili].
zedmet marilebs, ZiriTa­ dAn-i [iap.] _ iaponiaSi: Zi­u­
dad kalciums. doistebis ostatobis xa­
risxi; yovel dans Se­e­sa­
ba­meba sxvadasxva feris
sar­tyeli.
d danAelTa saCUqari _ iT­
q­mis mzakvrul saCuqarze
[ho­merosis eposis mixedviT
daQjest-i [ingl. digest] _ 1.
da­naelebma (berZnebma)
raimes mokle gadmocema.
tro­as alya moxsnes da mis
2. pirveli gamocema Jurnal-
mcxov­ reblebs saCuqrad
gazeTebidan amokrebili
da­utoves uzarmazari xis
Se­
moklebuli teqstebiT.
cxe­ ni, romelSic isxdnen
dAlai-lAma _ tibetis uze­ SeiaraRebuli meomrebi].
naesi mmarTveli da re­li­
danaQdebis Sroma _ iT­q­
-116-
dan

mis dausrulebel da una­ mi­xedviT].


yo­fo Sromaze [berZnul dAuning-strQti [ingl. Dow­
mi­
To­ logiaSi: argosis me­ ning Street] _ 1. londonSi: quCa,
fe danargs 50 qalma-da­ romelzedac moTavsebulia
na­i­
debma (Danaides) mamis sagareo saqmeTa saministro
brZa­ne­biT qorwilis Ra­mes da premier-ministris rezi­
da­xo­ces TavianTi qmre­bi; den­ cia.
am danaSaulisaTvis Rmer­ 2. gadataniT ase uwodeben
Teb­ma maT daakisres uZiro in­ glisis mTavrobas.
kas­rebiT wylis avseba]. daqtilo... [< berZ. daktylos
dAnsing-i [ingl. dancing-hall TiTi] _ rTul sityvebSi
sa­cekvao darbazi] _ sa­ aR­niSnavs am sityvebis da­
cek­vao darbazi, (moedani) mo­kidebulebas TiTebTan,
Cve­ulebriv kafeSi, res­to­ mag: daqtiloskopia.
ranSi. daqtilolOgia [berZ. dak­
dAntist-i [fr. dentiste < laT. ty­los TiTi da logos sityva] _
dens (dentis) kbili] _ kbilis yru-munjTa TiTebiT la­
eqimi; kbilis teqnikosi. parakis xerxi: xelis an­ ba­
ni.
daOsizm-i [Cin.] _ Zveli Ci­ daqtiloskOpia [germ. Dak­
nu­ri religia, romelsac ty­loskopie < berZ. daktylos Ti­
sa­fuZvlad daedo brZeni Ti da skopeo vxedav, vuyureb,
dao-Zis mier dawerili vaTvaliereb] _ TiTebis ana­
wig­ni `dao de Zini~. bolo beWdis mixedviT pirovnebis
dros TiTqmis mTlianad dadgenis meTodi.
Se­aviwrova budizmma da dAcan-i _ budisturi salo­
sxv. religiebma. ca­vi (lamaitebisa).
darvQnizm-i _ moZRvreba co­ de... [laT. die...] _ TavsarTi,
cxali bunebis istoriuli ro­melic aRniSnavs: 1. ga­
ganviTarebis, mcenareebis moyofas,Tavidan mocilebas,
da cxovelebis saxeobaTa ga­uq­ mebas da sxv.
war­moSobis Sesaxeb bu­  demobilizAcia, decentra­
nebrivi SerCevis gziT [me- li­ zAcia.
19 s. ingliseli bunebis 2. daRmasvla, daqveiTeba, da­
mety­velis Carlz darvinis cema.
(Darwin, 1809-1882) saxelis
-117-
deg

 degradacia. dEbiut-i [fr. début] _ 1. msa­


debarkAder-i [fr. débarcadére] xi­obis pirveli gamosvla
_ mcuravi navmisadgomi, ro­ scenaze; pirveli sajaro
melic napirzea da­mag­re­ bu­ ga­mosvla raime samoRvaweo
li. asparezze.
debAtebi [fr. debats] _ raime  axalgazrda mwerlis d.
sakiTxis sajaro ganxilva, 2. Wadrakis partiis sawyisi
azrTa gacvla-gamocvla, stadia.
ka­
maTi, paeqroba.  oTxi mxedris d., mo­wi­
 cxare d. parlamentSi. na­
aRmdegeebma d. swrafad
 mx.-Si ar ixmareba. gaiTamaSes.
dEbet-i [< laT. débet marTebs] debiUtant-i [fr. débutant]
_ (buxhalt.). sabuRaltro _ piri, romelsac debiuti
an­gariSebis marcxena mxa­ (mniSv. 1) aqvs.
re, sadac SeaqvT yvela Ri­ dEboS-i [fr. débauche] _ Cxubi,
rebuli faseuloba, agreT­ ayalmayali, cema-tyepa, aur­
ve am angariSze ricxuli zauri, uwesivroba.
vali da gasavali (sapirisp. degazAcia [ix. agreTve de...] _
krediti). momwamvleli niv­ Ti­e­
re­
bis­
 debiti sxva (ix.). gan gawmenda, ga­uv­nebleba
dEbit-i [< fr. débit gamosavali] (ad­gilisa, tan­ sac­
mlisa...).
_ airis an wylis, navTobis degenerAcia [fr. dégéné rafion]
da sxv. siTxis raodenoba, _ 1. organizmis biologiuri
ra­sac iZleva wyaro drois da fsiqologiuri niSnebis
garkveul erTeulSi. daqveiTeba, gauareseba: ga­
 navTobis WaburRilis d., dag­ vareba.
borjomis wylis d., ar­te­ 2. (biol.). cocxali or­ga­
ziuli Wis d. nizmis ujredebis an or­
 debeti sxvaa (ix.). ganoebis daSlis pro­ ce­si.
debQtor-i [laT. debitor] _ (bux­ degradAcia [fr. dégradation <
halt.). movale, fi­zi­kuri an berZ. laT. gradus safexuri;
iuridiuli pi­ri, romelsac ix. agreTve de...] _ Tan­da­
Ta­
vali aqvs mo­cemuli sawarmos, nobiT gauareseba raime Tvi­
da­wesebulebis an orga­ni­za­ sebisa; daqveiTeba, dacema.
ciisa.
-118-
deg

degrEsia [< laT. degressio ukan Tan­ daTanobiTi Seneleba.


daxeva] _ 1. TandaTanobiT devalvAcia [germ. Dvalvation]
Sem­ cireba, kleba. _ fulis reforma, rac
2. (finans.). gadasaxadiT mdgo­ mareobs imaSi, rom ga­
pro­porciuli dabegvra- ufasurebul fulis niSnebs
uf­ro mcire Semosavalze iReben mimoqcevidan da
da­begvris procentis Sem­ cvlian srulfasiani sak­
ci­rebiT. re­dito bileTebiT (e. w.
degustAtor-i [< laT. de­ Ria devalvacia), anda brun­
gus­tare gemoze gasinjva] _ vaSi myofi fulis niSnebis
degustaciis specialisti. oficialur kurss sweven
degustAcia [fr. dégustatio] dab­ la (faruli devalvacia)
_ raime produqciis gemos oqrosTan an romelime ucxo
ga­
sinjva, sunis, feris Se­ saxelmwifos valutasTan
mowmeba misi damzadebis SefardebiT.
dros; Rvinis daWaSnikeba. dEviz-i [fr. devise] _ 1. mokle
 Cais d; sunamos d. gamonaTqvami, romelic Cve­
dedvEit-i [ingl. dead­ ulebriv gamoxatavs vi­si­
weight] _ (zRv.). gemis sru­ me qcevis an moqmedebis sa­
li tvirTmzidaoba (tvir­ xelmZRvanelo azrs, ideas.
Tamweoba) yvela aucilebeli 2. mokle gamonaTqvami an
maragis _ saTbobis, wylis si­tyva, romelsac avtori
da sxv. CaTvliT. awers konkursze warweril
dedUqcia da deduqcQreba namuSevars Tavisi saxelisa
[< laT. deductio gamoyvana] _ da gvaris nacvlad.
 Zeglis proeqti wardgeni­
logikaSi: msjelobis xer­
li iyo d.-iT `merani~.
xi _ zogadi debulebidan
3. heraldikaSi: mikle war­
ker­Zo daskvnis gamoyvana
wera gerbze, farze, orden­
(sapirisp. induqcia).
ze da sxv.
¥ deduqciuri.
 d. meTodi, d. daskvna. dez... [fr. dés-gan,-idan] _ Tav­
deeskalAcia _ eskalaciis sarTi, romelic aR­ niSnavs
sa­
pirispiro moqmedeba _ ag­ ri­same ganadgurebas, mo­ ci­
resiis, saomari moqmede­bis lebas da sxv.
 dezinfeqcia.
-119-
dez

dezabQlie [fr. déshabillé] _ te­leviziis saSualebiT


saSinao Cacmuloba; saSinao adamianebis Sesacdenad.
tanisamosi. ¥ dezinformaciuli da sa­
dezavuQreba [fr. désavouer] de­ zinformacio.
 d. cnobebi, d. (s.) gan­ cxa­
_ visime gancxadeba, rom
deba.
igi ar eTanxmeba Ta­vi­ si
warmomadgenlis, rwmu­ne­ dezodOrant-i [fr. dés
bulis moqmedebas. da laT. odor suni] _ ada­
mi­anisagan, binidan da sxv.
dezaqtivAcia [fr. dés -gan,
cu­di sunis mocilebis sa­
-idan da laT, activus moq­me­
Sualeba.
di] _ radioaqtiuri WuWyis
¥ dezodorireba.
mocileba sxvadasxva sag­
nis, nagebobis da misT. ze­ dezodorAcia [fr. dés-gan,
dapiridan (ix. agreTve aq­ -idan da laT. odor su­ ni] _
ti­vacia). (cu­ d i) sunis mos­p o­
b a an
Cax­ Soba qimiuri sa­Su­ a­
le­
dezErtir-i [fr. déserteus] _
biT.
ada­miani, romelmac TviT­
burad miatova samxedro dezorganizAcia [fr. dés
ne­
samsaxuri an Tavi aarida organisation] _ sazogadoebri­
jarSi gawvevas. vi wesrigis, disci plinis
dar­Rveva; saxelmwifo, ad­
dezintegrAcia [fr. dés da
mi­nistraciuli, sameurneo
laT. integratio] _ mTelis da­
da sxv. organoebis nor­ma­
nawevreba Semadgenel na­ wi­
luri saqmianobis (fun­qc ­ i­
le­ bad, daSla.
o­nirebis) moSla.
 ekonomikuri kavSirebis d.
dezorientAcia [fr. déso­
dezinfEqcia [fr. désinfectipn]
ri­entation] _ Secdena, swori
_ avadmyofobis gamomwvevi
mimarTulebis dakargva an
mikrobTa mospoba spe­ci­ a­
warmodgena raimeze.
lu­ri saSualebebiT (qarT.
 borotganzraxuli d.
sinon. gausnebovneba).
dezoqsiri­b o­n uk­l e­Q n­m Ja­
dezinformAcia [fr. dés-gan,-
idan da informer Setyobineba] va (dnm) _ rTuli or­ga­nu­
_ yalbi cnobebis gav­ r­ li naerTi, erT-erTi nuk­le­
ce­leba gazeTis, ra­dios, inmJava, romelic mo­ i­poveba
yovel cocxal uj­ redSi,
-120-
dei

upi­ratesad mis bir­TvSi: aTdRiani monakveTi: aTi


mTa­ vari rolis as­rulebis dRe.
or­ ganizmis niSan-TvisebaTa  ianvris pirveli d.
mem­kvidrul ga­ da­ce­maSi. 2. drois aseTi monakveTi, sa­
dEizm-i [< laT. deus RmerTi] zogadoebrivad ra­ i­me mniS­
_ religiur-filosofiuri vnelovani movlenisad­mi
moZ­ Rvreba (me-17-18ss.); aRi­ miZ­Rvnili.

rebda RvTis, rogorc  qarTuli xelovnebis d.
sam­yaros pirveli mi­ ze­ dekAdans-i [fr. décadance] _
zis arsebobis, magram uar­ kulturis daqveiTeba, da­
yof­ da mis Carevas bu­ne­ cema (ix. dekadentoba).
bi­sa da sazogadoebis dekadEntoba [fr. décadent
gan­viTarebaSi. da­cema, daSla, < laT. deca­
de-Qure [laT. dejaure] _ for­ den­tia dacema] _ me-19 s.-is
ma­lurad, iuridiulad ka­ da­sasrulisa da me-20 s.-
nonis safuZvelze (sapirisp. is dasawyisis xelovnebasa
de-faqto). da literaturaSi: mim­di­ na­
 de-iured cnoba. reoba, romlisTvisac da­ma­
dEka1... [berZ. deka aTi] _ Tav­ xasiaTebelia uimedoba, mis­
sar­Ti, romelic sazomi ti­cizmi, formalizmi.
er­Teulis saxelTan mi­er­ ¥ dekadenturi.
Tebisas aRniSnavs mis aT­  d. leqsebi, d. naxati.
jer gazrdas: 1. de­kalitri dekAn-i [laT. decanus aTisTavi]
= 10 litrs. _ 1. umaRles saswavlebelSi:
dEka2 [germ. Decke] _ zogi si­ fakultetis xelmZRvaneli
mebiani musikaluri sak­ piri.
ra­vis korpusis nawili  politeqnikuri uni­ver­ si­
xmis asareklad da ga­saZ­ tetis avtomeqanikuri fa­
liereblad. kultetis d.
 gitaris zeda d; pianinos 2. kaTolikur da anglikanur
d. eklesiaSi: ufrosi mRvdeli,
¥ dekisa dekanozi.
 dekasi Scd. 3. Zvel romSi: jaris aTis­
dEkada [fr. décade < berZ. dekas Tavi.
(dekados) aTeuli] _ 1. drois 4. igivea, rac duaieni.
-121-
dek

dekAnat-i _ umaRles sas­ visi Semosavlis, qonebis


wav­lebelSi: fakultetis ra­odenobis Sesaxeb.
xel­ mZRvaneloba dekanis  savaWro d., sabaJo d.
me­
TaurobiT. 4. safosto dokumenti, ro­ me­
dekvalifikAcia [< laT. ix. lic axlavs sazRvargareT
de...] _ kvalifikaciis, pro­ ga­sagzavn fuls an fasian
fesiuli codnisa da ga­ pakets.
mocdilebis dakargva. 5. sabaJos dokumenti, ro­ mel­
Sic sazRvargareT mimavali
deklamAtor-i [laT. dec­la­
piri aRniSnavs, Tu ra Zvir­
ma­tor] _ msaxiobi, romelic
faseuloba miaqvs Tan.
deklamaciiT gamodis; mxat­

ruli kiTxvis ostati. deklasirEbul-i [< fr. dé­
classé] _ vinc mowyvetilia
deklamAcia da deklamQ­re­
Tavis klass da sakuTar
ba [< laT. declamatio ora­ mo­nawileobas ar iRebs sa­
torul gamoTqmaSi var­
zogadoebriv cxovrebaSi:
ji­ Si] _ literaturuli
mo­ralurad daqveiTebuli
na­warmoebis ga­ mo­mety­ve­le­
da gaxrwnili. (mag., qurdebi,
biT kiTxva: mxatvruli ki­
quCis qalebi, maTxovrebi,
Txva.
ma­wanwalebi).
deklarAcia [< laT. declaratio  d. elementebi.
gancxadeba] _ 1. oficialuri, dekodQreba [laT. de da fr.
sazeimo gamocxadeba raime co­de] _ gaxsna,pirobiTi brZa­
aqtisa, kanonisa, ZiriTadi nebebis, Canawerebis gauqme­
princi pebis mTavrobis sa­ ba gamomTvlel manqanebSi.
xe­liT: TviT dokumenti,rom­  dekoderi.
liTac aseTi aqti, kanoni
dekolonizAcia _ ko­lo­ni­
aris gamocxadebuli.
isaTvis Tavisuflebis mi­
 mTavrobis d.
cema.
2. erTi an ramdenime sa­xel­
wifos gancxadeba sa­er­Ta­ dekolorizAcia [laT. de­

Soriso politikis raime coloratio] _ gauferuleba.
sakiTxze. dekOlte [fr. décolte] _ 1. qa­
3. (finans.). gadasaxadis ga­ lis tansacmeli, kaba, ro­
dam­xdelis gancxadeba Ta­ melsac guli Rrmad aqvs
amoW­ rili da ar faravs
-122-
dek

yels, mxrebs, mkerdsa da sadekreto (an dekretuli)


zur­gis zeda nawils. Sve­buleba _ Svebuleba or­
2. TviT amoWrili, Ria nawili sulobisa da mSobiarobis
aseTi kabisa. gamo.
dekoratQul-i [fr. décoratif] dekrESendo [it. decrescendo]
_ adgilis damamSvenebeli; _ (mus.) bgeris siZlieris
lamazi, efeqturi. TandaTan Semcireba, sul
 d. mcenareebi, d. vaza, d. ufro da ufro xmadabla
detalebi. (sapirisp. kreSendo).
 dekoraciuli sxvaa (ix. delEgat-i [laT. delegatus
dekoracia). wargzavnili] _ arCeuli an
dekorAtor-i [fr. décorateur] _ daniSnuli warmomadgeneli
1. dekoraciebis mxatvari. romelime organizaciisa,
2. sadgomebis (binebis) la­ma­ sa­xelmwifosi da sxv.
zad miwyobis, morTvis spe­  konferenciis d., yrilobis
cialisti. d.
dekorAcia [fr. décoration] _ delegAcia [laT. delegatio
moqmedebis adgilis ga­ for­ gagzavna, daniSnuleba] _
meba scenaze fer­werulad delegatebis jgufi, ro­me­
an arqi­teq­tu­
rulad: scenis lic warmomadgenelia ro­
mo­wyo­biloba. melime organisaciisa, da­
 pirveli moqmedebis d. we­sebulebisa, saxelmwifos
¥ dekoraciuli da sa­de­ko­ da sxv.
ra­cio. delikAtes-i [fr. délicattesse]
 d. (s.) mxatvroba, s. sa­xe­ _ gansakuTrebiT gemrieli,
los­no, scenis d. ga­for­me­ sa­nukvari saWmeli. (qarT.
ba. sinon. nugbari).
 dekoratiuli sxvaa (ix.).
delikAtur-i [fr. délicat] _ 1.
dEkret-i [fr. décret < laT. Tavaziani, zrdilobiani
decretum] _ umaR­le­si xe­  d. adamiani
li­ suflebis dad­ge­ ni­
leba; 2. iseTi, rac frTxil, win­
brZa­nebuleba, ka­
noni. da­xedul mopyrobas mo­
 d. mSvidobis Sesaxeb. iTxovs.
¥ dekretuli da sadek­re­  d. sakiTxi.
to.
-123-
dam

delimitAcia [laT. delimi­ta­ wrvTni­an da aC­veneben ma­yu­


tio] _ saerTaSoriso sa­ mar­ rebels (ix. agreTve oke­ a­na­
TalSi: saxelmwifo saz­ riumi).
R­vris mdgomareobisa da demAgog-i [berZ. démagōgos] _
mimarTulebis gansazRvra politikani, piri, romelic
mowinave saxelmwifoebs demagogiuri xerxebiT iZens
So­ ris SeTanxmebiT. popularobas xalxTa ma­
dElta [berZ. delta berZnuli seb­Si.
an­banis me-4 aso Δ] _ mdi­ demagOgia [berZ. démāgogia] _
na­ris SesarTavTan war­moq­ 1. motyueba cru dapirebebiT,
mnili nariyi are, ro­melic farisevlobiTa da faqtebis
daserilia am mdinaris to­ winaswarganzraxuli da­ ma­
tebiT [ber­Znuli aso delta-s xinjebiT raime miznis mi­
(Δ) saxelis mixedviT]. saRwevad (xalxTa masebis
 mdinare nilosis d. ndo­ bis mosapoveblad).
¥ deltisa. 2. sakiTxis aramarTebuli
 deltasi Scd. ga­Suqeba Segnebulad; faq­
deltAplan-i [berZ. delta (ber­ tebis damaxinjeba.
Znuli anbanis me-4 asos _  krebaze misi gamosvla iyo
Δ-s. saxeli) da laT. planum sruli d.
sibrtye] _ martivi sasporto ¥ demagogiuri.
safreni aparati; aqvs sam­  d. dapireba, d. xerxi.
ku­Txedis formis mzidi demarkAcia [fr. dēmarcation]
ze­dapiri (warmoadgens _ 1. saxelmwifo sazRvris
frans): mis qveS moTavsdeba xazis dadgena adgilze
sportsmeni da mofrinavs (spe­cialuri sasazRvro
rogorc planeriT. niSnebis saSualebiT).
 deltoplani Scd. 2. (medic.). qsovilis mkvda­
dElfin-i [berZ. deiphis (delphi­ ri ubnebis gamijvna jan­ sa­
nos)] _ zRvis ZuZumwovari, Risagan.
veSapis nairsaxeoba. ¥ sademarkacio: sademarkacio
delfinarQum-i _ zRvis pi­ xazi _ 1. xazi, romelic
ras mowyobili didi ak­va­ri­ yofs erTmaneTisagan meomar
umi; masSi hyavT del­finebi, mxareTa jarebs dazavebis
romlebsac swav­loben, dros.
-124-
dem

2. droebiT sasazRvro xazi demilitarizEbuli: de­


sadavo teritoriaze; xazi, mi­litarizebuli zona _
romelic yofs dapyrobil te­ritoriis aseTi zoli
qveynis teritorias sa­o­ku­ or saxelmwifos Soris,
pacio zonebad. ro­mel­ Sic akrZalulia sam­
dEmarS-i [fr. dēmarche] _ xedro obieqtebis qona da
(di pl.). erTi saxelmwifos samxedro Zalebis yola.
mTav­ robis mimarTva meo­ri­ demobilizAcia [fr. dé­mo­­
sadmi (nota, memorandumi, bilisation] _ da de­mo­bi­lQzeba
gancxadeba da misT.) _ 1. samxedro mo­ samsaxureTa
 elCis d. daTxovna, gan­ Tavisufleba.
demErej-i, demUrej-i [ingl. 2. SeiaraRebuli ja­ re­
bi­
sa da
demurrage] _ (zRv.) gadasaxadi, saxalxo me­ ur­ne­
o­bis ga­day­
romelsac uxdis gemis pat­ vana sa­ o­ma­
ri mdgo­ mareobidan
rons damfraxtveli (ix. sam­S­vi­do­ boze.
frax­ti) portSi gemis gac­  armiis d., mrewvelobis d.
denisaTvis. demogrAfia [berZ. dēmos
dEmetra [berZ. Dēmētēr] _ xal­ xi da graphō vwer] _
ber­Znul miTologiaSi: mi­ mec­niereba, romelic Se­
wis, miwaTmoqmedebisa da is­wav­ lis mosaxleobis
na­ yofierebis mfarveli Se­mad­ genlobas da misi
qal­ RmerTi (romaul mi­To­ moZ­raobis (Sobadoba-sik­
logiaSi mas Seesabameba vdilianobis, migraciis da
ce­ rera). sxv.) kanonzomierebas (qarT.
demilitarizAcia da de­mi­ sinon. xalxTaRweriloba).
litarQzeba [< fr. dé­mi­ ¥ demografiuli.
li­tarisation] _ sa­erTaSoriso  d. gamoTvla, d. po­ li­
xel­ SekrulebiT, romelime tika.
sa­xelmwifosaTvis ak­ r­Zal­ demOkrat-i _ 1. demokratiis
va imisa, rom hqondes sam­ momxre.
xedro mrewveloba da si­ 2. demokratiuli partiis
mag­ reebi, hyavdes dadgenil wev­ ri.
raodenobaze meti samxedro  amerikeli d.-ebi.
Zalebi: ganiaraReba. demokrAtia [berZ. demokratia
-125-
dem

< dēmos xalxi da kratos xe­ wyobilebis ga­ mo­sa­


xatavad.
lisufleba] _ 1. saxelmwifo-  saprotesto d.
politikuri mmarTvelobis 2. sajaro Cveneba risame. (am
forma, romlis drosac mniSvnelobiT ixmareba ag­
umaRlesi xelisufleba reTve demonstrireba).
xalxs ekuTvnis.  kinofilmis d., modebis
2. koleqtiuri muSaobis or­ga­ d.
ni­ zaciis princi pi, romlis 3. ri­ same sajaro gamoxa­ tu­
drosac uzrunvelyofilia leba.
koleqtivis yvela wevris  erTianobis d.
Tanasworuflebiani mo­ na­ 4. gamomwvevi moqmedeba, qce­
wi­ leoba. va.
¥ demokratiuli. ¥ sademonstracio. (mniSv.
 d. wyobileba, d. res­pub­ 2-isaTvis).
lika  s. darbazi, s. gafrena.
demokratizAcia _ sa­ demonstracQuli _ ga­
xel­ mwifos, sazogadoebis, mom­wvevi, protestis ga­ mom­
ka­ no­nis da misT. gardaqmna xat­ veli.
de­ mokratiis safuZvelze  sxdoma d.-ad datova.
(si­ non. gademokratiuleba). demOntaJ-i [fr. démontage]
demOn-i [berZ. daimōn] _ bo­ro­ _ manqanis, agrematis, ra­i­
ti suli, satana. me mowyobilobis da misT.
demOnstrant-i _ demon­ nawilebad daSla (re­mon­
s­traciis (mniSv. 1) mo­ ti­saTvis, sxva adgilas ga­
nawile. dasatanad da sxv.).
demonstrAtor-i _ pi­ri,  avtomobilis d., qarxnis
romelic risame demons­t­ d.
ri­ rebas (mniSv. 2) axdens. demoralizAcia [fr. dēmo­
demonstrAcia [laT. demonst­ ra­lisation] da de­
mo­ralizeba
ra­tio Cveneba, damtkiceba] _ _ 1. moraluri gaxrwna, zne­
da demonstrireba [germ. ob­rivi dacema.
De­monstrieren] _ 1. ma­sob­ri­ 2. moqmedebis unaris da­kar­
vi msvleloba ra­im­e sa­zo­ gva, suliT dacema.
gadoebriv-po­ li­ti­kuri gan­ dEmos-i [berZ. dēmos] _ 1. kla­
sob­riv sazogadoebaSi: mo­
-126-
dem

saxleobis ara­ pri­vi­


le­gi­ or­ganizaciebis ga­nad­ gu­re­
re­ buli fenebi; xal­ xi. bis, yovelgvari na­ cis­ tu­
2. (it.) Zvel berZnul qa­ ri, militaristuli moR­
laq-saxelmwifoebSi: Ta­ vi­ va­weobis an propagandis
sufali moqalaqeebi,xalxis aR­kveTisa da germaniis po­
masebi; monebi demosSi ar li­ tikuri cxovrebis de­
Sediodnen. mok­ratiuli princi pebis
dEmping-i [ingl. dumping] _ sa­fuZvelze gardaqmnis pi­
(ekon.). saqonlis gayidva robebis momzadebisaken.
ucxoeTSi Sinagani bazris nacional-socialisturi
fasebTan SedarebiT bev­ par­tiis wevrebs saero da­
rad iafad, zogjer TviT­ wesebulebebSi samsaxurs
Ri­ rebulebaze naklebadac ar aZlevdnen.
(konkurentebis gandevnis dEndi [ingl. dandy] _ natifad,
miz­ niT); sinon. gadasayari ukanasknel modaze Cacmuli
eqsporti. mamakaci; franti.
denacionalizAcia da de­ dendrarQum-i [< berZ. dendron
nacionalQzeba [fr. dē­ xe] _ specialuri baRi
na­tionalisation] _ 1. erov­nu­li (dendrologiuri baRi), an
TaviseburebaTa (enis, kul­ botanikuri baRis kuTxe,
turis da misT.) da­kargva. sadac dargulia sxvadasxva
2. saxelmwifos mier na­ saxeobis xeebi, buCqebi da
ci­ onalizebuli (ix. na­ lianebi, samecniero, sas­
ci­ onalizacia) qonebis wav­lo da kulturul-sa­
dab­ runeba uwindeli pat­ ganmanaTleblo mizniT.
ro­ nebisaTvis. dendrolOgia [berZ. dendron
denacifikAcia [< ger. de­na­ xe da logos moZRvreba] _ bo­
zification gauqmeba, ga­nad­gu­ tanikis nawili, ro­ me­
lic
reba] _ RonisZiebaTa kom­p­ xeebsa da buCqebs swav­
leqsi, romelic mimarTuli lobs.
iyo faSizmze gamarjvebis ¥ dendrologiuri.
Semdeg germaniaSi nacizmis  d. baRi (parki).
aRmofxvris, nacional-so­ denonsAcia da denonsQreba
ci­ alisturi partiis da [fr. dēnonciation] _ (di pl.).
mis mier kontrolirebadi romelime saxelmwifos
-127-
dep

gan­ cxa­deba saerTaSoriso uj­redebSi pigmentis gaq­


xel­ Sek­rulebis moqmedebis ro­biT (ix. pigmentacia).
Sewy­vetis Sesaxeb. dEpo [fr. dēpôt] _ Senoba, sa­
denominAcia [< laT. de­ dac dganan lokomotivebi
no­minatio (de da laT. no­mi­ da matareblis (agreTve
natis) fasiani qa­Ral­de­bis tram­ vais, metropolitenis
nominaluri Ri­ rebulebis da sxv.) vagonebi da sadac
dacema, fulis ga­u­fa­su­re­ maT ukeTeben mimdinare
ba. remonts.
dEntin-i [laT. dens (dentis kbi­  saelmavlo d.
li)] _ Zvlismagvari niv­  farexi Scd.
Ti­ ereba, kbilis mTavari depOzit-i [< laT. depozitum
Semadgeneli nawili. Sesanaxad mocemuli ram] _
departAment-i [fr. dēpar­ (finans.) Tanxa an fasiani
ta­ment] _ 1. safrangeTSi: qaRaldebi Setanili sak­re­
msxvi­li administraciul- dito dawesebulebaSi (ban­
teritoriuli erTeuli. kSi, Semnaxvel salaroSi
 zRvisiqiTa d.-ebi. da misT.). kreditorisaTvis
2. amerikis SeerTebul Sta­ gadasacemad (anda Se­ sa­
na­
tebsa da SveicariaSi: sa­ xad _ Tu kreditori uars
ministro. ambobs miRebaze).
sax. de­par­tA­men­ti _ ame­ depOnent-i [< laT. deponens
rikis SeerTebul Sta­teb­ (deponentis)] _ (finans.) piri,
Si: sagareo saqmeTa sa­ mi­ romelsac warmoebisa an
nis­ tros saxelwodeba. da­wesebulebisagan ergeba
dEpeSa [fr. dēpēche] _ te­ Tanxa da raime mizeziT ar
leg­ rafiT an radioTi ga­ miuRia garkveul vadaSi.
dacemuli saswrafo cnoba depopulAcia [fr. depopulation]
(sinon. telegrama). _ (spec.). mosaxleobis Sem­
 d.-is gagzavna, d.-is miReba, cireba kleba.
d.-iT gamoZaxeba. deportAcia [laT. deportatio]
depigmentAcia [< laT. ix. da deportQreba [germ.
pigmenti] _ (biol.) kanis De­por­tieren] _ adamianis ga­
bu­ nebrivi feris dakargva; Ze­
ve­
ba misi mudmivi ad­
ga­mowveulia epidermisis
-128-
dep

gil­ samyofelidan da sxva ravad, wignis ydi­saTvis da


adgilas iZulebiT da­ sax­ sxv.
leba. dermato... [< berZ. derma (der­
deprEsia [laT. depressio daT­ matos) kani] _ rTul sityvebSi
rgunva, daCagvra] _ 1. (me­ aCvenebs am sityvebis da­ mo­
dic.). daTrgunuli, su­ kidebulebas kanTan an ka­
li­ e­rad daZabunebuli nis daavadebebTan.
fsi­ qi­
kuri mdgomareoba. dermatolOgia [berZ. derma
2. (ekon.) qveynis sameurneo kani da logos moZRvreba]
cxovrebis Seferxeba, mo­du­ _ medicinis dargi, ro­me­
neba, daqveiTeba. lic kanis daavadebebs Se­
depUtat-i [laT. deputatus] _ 1. iswavlis.
arCeviTi saxelmwifo da­we­ dermatOlog-i kanis da­a­va­
sebulebis wevri; arCeuli debebis eqimi, der­ma­ to­
lo­
war­momadgeneli. giis specialisti.
 parlamentis d. ¥ dermatologiuri.
2. arCeuli piri, romelmac  d. klinika.
ra­ime davaleba unda Se­ as­ dEsant-i [fr. descente daSveba,
rulos. gadasxma] _ 1. mowinaaRmdegis
deputAcia [fr. dēputation] _ teritoriaze brZolis sa­
deputatTa (mniSv. 2), da­ warmoeblad (gemiT, TviT­
niS­nul an arCeul pirTa mfrinaviT da sxv.) ga­
jgufi, romelic moqmedebs das­xmuli specialurad
raime organizaciis, da­ we­ mom­za­debuli jaris na­wi­
sebulebis, krebis da­va­ le­ le­bi.
biT.  sahaero d, sazRvao d.
 d.-is gagzavna, d.-is miReba, 2. jarebis gadasxma mtris
d.-is Semadgenloba. te­ritoriaze.
dErbi [ingl. derby sak. sax.] _ medEsante _ sadesanto ja­
sam-da oTxwliani cxenebis re­bis samxedro mosamsaxure;
doRi. desantis monawile.
dermAtin-i [berZ. derma (der­  m. paraSutistebi.
matos) kani, tyavi] _ xe­
lov­nu­ ¥ sadesanto.
ri tyavi, muSambis msgav­ si;  s. xomaldi, s. polki, s.
iyeneben avejze ga­da­sak­ ope­racia.
-129-
det

¥ medesantisa.  mdgomareobis d., situaciis


 medesantesi Scd. d., sazogadoebis d.
dEsert-i [fr. dessert] _ xili dEstruqcia [laT. destructio]
an tkbileuli, romelsac _ raime normaluri struq­
sa­dilis Semdeg Seeqcevian tu­ris moSla, darRveva.
(sinon. Carozi). destruqcQuli _ rac
¥ sadeserto. xels uS­ lis Semdgom mu­
 s. yurZeni. Sa­obas, raime SeTanxmebis
sad. kOvzi _ kovzi, ro­me­ miR­wevas (sapirisp. kon­s­

lic zomiT metia Cais kov­ ruqciuli).
zze da pataraa suf­ri­saze.  d. winadadeba, d. pozicia,
dEspot-i berZ. despotēs] _ 1. Zvel d. Zalebi.
aRmosavleTis mo­ naT­mflo­ dEtal-i [fr. dētail] _ 1. me­
belur mo­nar­ qiebSi: umaR­ qanizmis, manqanis, xel­sa­
le­ si mmarTveli, romlis wyos nawili.
xelT iyo ganusazRvreli  avtomobilis d.-ebi.
uf­ lebebi. 2. mTelis nawili; wvrilmani
2. (gadat.). TviTneba adamiani, ram.
ro­ melic sxvebs aiZulebs  mxatvruli d; momxsenebels
mis nebaze iqceodnen da d.-ebze yuradReba ar ga­ u­
sxvis survils arafrad ag­ maxvilebia.
debs. (sinon. tirani, mtar­ detAlur-i _ dawvrilebiTi.
va­li).  d. aRweriloba, d. garCeva,
¥ despoturi. d. analizi.
 d. xasiaTi, d. mmar­T­ve­lo­ detEqtiv-i [ingl. detective
ba. < laT. detectio gaxsna] _ 1.
despOtizm-i _ SeuzRudavi in­glisSi, aSS-Si da sxva
xe­lisufleba; sisastike, qveynebSi: samZebro po­ li­
TviT­neboba. ci­ is agenti (qarT, sinon.
destabilizAcia da desta­ ma­Zebari).
bi­ lQzeba [laT. de (ix. de- 2. deteqtiuri nawarmoebi
da stabilizacia)] _ sta­ (ro­mani, moTxroba, ki­no­
bi­lizaciis moSla: mya­ri filmi).
mdgo­ mareobis arar­se­boba. deteqtQur-i _ aseTi na­war­
mo­ebi, romelic Seicavs
-130-
det

sa­
idumloebiT mocul da­ vgrgvi­nav] _ feTqebadi niv­
naSaulis gaxsnas, ga­mo­xa­ Tierebis meyseuli aaleba,
tavs maZebarTa Tavze ga­ rac gamowveulia sxva niv­
damxdar faTerakebs. Ti­erebis afeTqebiT an Ser­
 d. romani, d. filmi, ar­ yeviT, dartymiT.
tur konan doilis d. mo­ dE-fAqto [laT. de facto] _
Tx­robebi. faq­tobrivad, sinamdvileSi.
 detektivi, detektiuri (sapirisp. de-iure).
Scd.
dEfeqt-i [germ. Dēfect laT.
detEqtor-i [ingl. detector < defectus] _ nakli,naklovaneba,
laT. detector gamxsneli, aR­ zadi, xarvezi.
momCeni] _ 1. radiomimReb­  proeqtis d., wvrilmani d.-
Si: mowyobiloba maRali ebi, d.-ebis aRmofxvra.
six­Siris rxevebis da­ba­li ¥ defeqtiani.
sixSiris (smeniT aR­saq­me­  d. avtomobili, wignis d.
li) rxevebad gar­daq­m­ni­ egzemplari.
saTvis.  d. metyveleba.
2. mowyobiloba, romelsac  defeqtiuri Scd.
iye­
ne­ben risame (mag., si­naT­ definQcia [laT. definition] _
lis, siTbos, bir­T­vul ga­ cnebis zusti gansazRvra
mosxivebis) ga­mo­sav­lenad. mi­si yvelaze arsebiTi niS­
sicr. detEqtori _ spe­ nebis saSualebiT.
ci­
aluri mowyobiloba, im dEfis-i [rus. Deφuc < laT. de­
piris fsiqikuri mdgo­ma­ vi­sio gayofa] _ patara, mokle
reobis Se­samowmeblad, rom­ xazi (-), romelic ixmareba
lis dakiTxvac warmoebs. sityvebis SesaerTeblad,
detonAtor-i _ 1. feTqebadi si­ty­ vis Semadgeneli na­ wi­
niv­
Tiereba, romelic Tavisi lebis gamosayofad, agreTve
afeT­qebiT iwvevs sxva feT­ sityvis gadasatanad Semdeg
qebadi nivTierebis de­to­ striqonze.
nacias.  ded-mama, saxl-kari.
2. fistoni, amnTebi, ro­mel­ defQcit-i [< laT. deficit ak­
sac iyeneben risame asa­feT­ lia] _ 1. gasavlis metoba
qeb­
lad. Se­mosavalze; zarali, da­
detonAcia [< laT. detuo naklisi.
-131-
dia

 biujetis d. adamianis dasja damnaSavis


2. raime saqonlis nakleboba mounaxaobis SemTxvevaSi.
ba­zarze (rodesac mo­Txov­ di... [berZ. di] _ TavsarTi mniS­
nileba sWarbobs mi­wo­de­bis). v­nelobiT `ormagi~.
 saTadarigo nawilebis d.  difTongi.
¥ deficituri. diAbet-i [laT. diabētēa] _ im
 d. saqoneli, d. ned­le­uli. sneulebaTa saerTo sa­
deflorAcia [ingl. de­flo­wer xelwodeba, romelTa da­ ma­
< laT. dēflōrātio] _ 1. yva­vi­ xasiaTebelia Sardis War­
le­ bis mowyveta, ga­fuWeba, bad gamoyofa.
damaxinjeba. S. diAbeti _ avad­ m­
yo­
foba,
2. qalwulobis, umankoebis romlis drosac Sar­d­ Si
ubiwobis, dakargva. gamoiyofa Saqari da sis­
deformAcia [laT. deformatio] xlSi Saqris raodenoba
_ da deformQreba [germ. (Sem­cveloba) matulobs;
de­for­mieren] _ risame formis Saqris avadmyofoba.
Sec­ vla. u. diAbeti _ avad­ m­
yo­
fo­ba,
 sxeulis d., xerxemlis d. romlis da­ ma­
xa­
siaTebelia
decentralizAcia [fr. gaZ­ li­
e­re­
bu­ li wyurvili
de­cen­t­ra­lisation] _ da de­ da uSaqro Sar­ dis Warbad
gamoyofa.
cen­­tralQzeba [germ.
de­­zentralizieren] _ 1. TviT­
diAgnoz-i [< berZ. diagnōsis
gamocnoba, gansazRvra] _
mmar­T­velobis sistema, ro­
avadmyofobis gamocnoba,
de­ sac centraluri xe­li­
dad­ gena avadmyofis yo­
suflebis zogi funqcia
vel­ mxrivi gamokvlevis Se­
ga­ daecema mmar­Tvelobis
degad.
ad­ gilobriv or­ganoebs.
 swori d., mcdari d., d.-is
2. centralizaciis gauqmeba
dasma.
an Sesusteba.
 mmarTvelobis d. diagnOstika [< berZ. diag­nōs­
tikos gamomcnobi] _ 1. me­ di­
decimAcia [laT. decimus me­
cinis dargi, romelic swav­

Te] _ (ist.). yoveli meaTe
lobs daavadebis niSnebs
dam­naSavis sikvdiliT das­
da diagnozis dasmis me­ To­
ja wilisyriT; yoveli meaTe
debs.
-132-
dia

2. diagnozis dasma. miuTiTebs, rom unda war­ mo­


 daavadebis adreuli d. iTqvas sxva bgera da ara is,
diagOnal-i [laT. diagonalis < romelic am asoTi uniSnod
berZ. diagōnios kuTxidan ku­ gadmoicema.
Txisken mavali] _ swori mag.: rus ё, fr. ç, Cex. š.
xazis monakveTi, romelic  diakritiuli Scd.
aer­Tebs mravalkuTxedis diAleqt-i [berZ. dialeqtos] _
or aramomijnave kuTxis (enaTm.). saerTo-saxalxo
wve­ roebs. enis ganStoeba, romelze­
¥ diagonaluri. dac laparakoben ama Tu im
 d. mimarTuleba. kuTxeSi (qarT. sinon. kilo,
diAgrama [< berZ. diagramma kilokavi).
naxazi] _ 1. naxazi, romelic  guruli d., fSauri d.
TvalsaCinod gamoxatavs ¥ dialeqturi.
ra­ ime sidideebis Sefar­de­  d. leqsikoni, d. mety­ve­
bas. leba.
 produqciis zrdis d.  dialeqtikuri sxvaa (ix.
2. Wadrakis dafaze fi­ gu­re­ di­aleqtika).
bis ganlagebis gra­ fi­kuli dialEqtizm-i _ dialeqtis
gamosaxuleba. da­maxasiaTebeli (kuTxuri)
diAdema [berZ. didēma] _ 1. Zvir­ si­tyva an gamoTqma sa­ li­te­
fasi TvlebiT ga­wyo­bili raturo enaSi.
Tav­saxvevi an gvirgvini _  d.-ebi daviT kldiaSvilis
uzenaesi qurumebis (me­fe­ moTxrobebSi.
ebis) xelisuflebis ni­Sa­ dialEqtika [berZ. dialektikē sa­
ni. ubris, kamaTis mimarTviT] _
2. qalis Zvirfasi samkauli mecniereba _ filosofiuri
_ Ria (saSuble) gvirgvini. moZRvreba bunebis, adamian­
¥ diademisa. Ta sazogadoebisa da az­
 diademasi Scd. rov­nebis cvalebadobis,
diakritQkul-i [berZ. diak­ moZ­raobisa da ganviTarebis
ri­tikos ganmasxvavebeli] _ zo­gadi kanonebis Sesaxeb;
dia­kri­tikuli niSani _ bu­nebisa da sazogadoebis
(enaTm.). damatebiTi ni­Sani marad moZrav da cvalebad
asos Tavze an mis qveS; movlenaTa Semecnebis mec­
-133-
dia

ni­
eruli Teoria da meTodi. 2. gadat. (wign.). sruli, uki­
(sinamdvilis Semecnebisa duresi (winaaRmdegoba, da­
da gardaqmnis mecnieruli pirispirebuloba da sxv.).
Te­oria da meTodi).  diametraluri, dia­ met­
ri­
¥ dialeqtikuri. uli Scd.
 d. meTodi, d. azrovneba. dQana [laT. Diana] _ romaul
 dialeqturi sxvaa (ix. miTologiaSi: nadirobis
dialeqti). mfarveli qalRmerTi.
 dialeqtiuri Scd. diapAzon-i [< berZ. diapasōn
dialeqtolOgia _ enaT­ `yvela simisa~] _ 1. (mus.)
mec­ni­erebis dargi, rome­
lic sxva­dasxva simaRlis yve­la
dialeqtebs Seiswavlis. bgeris erToblioba, ro­me­
¥ dialeqtologiuri. lic misawvdomia ama Tu im
 d. eqspedicia, d. atlasi. sakravis an momRerlis xmi­
diAlog-i [berZ. dialogos] _ 1. saTvis.
saubari or an ramdenime pirs  didi d.-is xma.
Soris (Sdr. monologi). 2. gadat. (wign.) zoma, mo­cu­
2. literaturuli nawarmoebi loba (codnis, moqmedebisa,
an misi nawili, romelic da­ interesebisa da sxv.).
werilia saubris formiT.  farTo d.-is moRvawe.
diAmetr-i [< berZ. diametros diapozQtiv-i [berZ. dia gam­
ganakveTi] _ 1. swori xazis Woli da laT. pozitivus da­
monakveTi,romelic aerTebs de­biTi] _ fotografiuli
wrexazis or wertils da su­raTi minaze an sxva gam­
gadis mis centrze. Wvirvale masalaze; iye­ne­ben
2. raime mrgvali sxeulis, sademonstraciod sap­
ro­
saTavsis, sivrcis ganak­ eqcio (ix. proeqcia)mo­ wyo­
veTi. bilobis saSualebiT.
 5 sm d.-is detali, cirkis  Sav-TeTri d., feradi d.
arenis d. 15 m-ia. ¥ diapozitiuri.
diametruli _ 1. diametris  d. firfita.
(ganakveTis) xazis ga­yo­  diapozitivuri Scd.
lebiT risame Suaze gam­ diAspora [< berZ. diaspora
yofi. gabneva] _ xalxis (eTnikuri
 d. sibrtye. erTobis) mniSvnelovani na­
-134-
dia

wilis yofna Tavisi qveynis tikos samoZRvro] _ 1. pe­da­


farglebs gareT. gogikis nawili _ moZ­ R­

 qarTuli d. amerikaSi. re­ba swavlebis Si­naarsis,
diAstola [< berZ. diastolē me­Todebisa da or­ ga­
ni­za­
ga­
ganiereba, gaWimva] _ ciuli formebis Sesaxeb;
(anat.) gulis moqmedebis skolaSi swavlebis Teo­
erT-erTi faza _ moSveba- ria;
moduneba, romelic mosdevs 2. igivea, rac didaqtivizmi
mis SekumSvas (sistolas). ¥ didaqtikuri.
diAfragma [< berZ. dia­phrag­  d. princi pebi.
ma tixari] _ 1. (anat.) kunT­  didaqtiuri Scd.
myesovani (kunTo­ va­ni) Zgide, dielEqtrik-i [ingl. dielectric]
romelic erTmaneTisgan _ (fiz.). nivTiereba,romelic
yofs gulmkerdisa da muc­ ar atarebs eleqtro dens.
lis Rruebs (qarT. sinon. (ix. agreTve izolatori).
SuasaZgidi). ¥ dieleqtrikuli.
2. optikur xelsawyoebSi:  d. antena, d. gamaZlierebeli,
obi­eqtivis nawili _ nax­ d. SeRwevadoba.
vretiani gaumWviri firfita,  dieleqtruli, dieleq­t­
romelic zRudavs optikur ri­uli Scd.
sistemaSi gavlil sxivTa dQeta [berZ. diaita cxovrebis
konas. we­si] _ kvebis garkveuli
 fotoaparatis d. reJimi.
diaqrOnia [berZ. dia gavliT,  mkacri d., d.-is dacva.
¥ dieturi.
gamWoli da chronos dro] _
 d. saWmeli, d. sasadilo
(lingv.). enobriv movlenaTa
 dietiuri Scd.
ganviTarebis istoriuli
Tan­mimdevroba.
divErsant-i _ diversiis Cam­
de­ni piri.
didAqtizm-i [< berZ. didaktikos
samoZRvro] _ damrigebloba,
divErsia [< laT. diversio
damoZRvra literaturul ga­dax­ ra, ganrideba] _ 1.
nawarmoebSi, TxzulebaSi; sam­xed­ro da sa­
xel­ mwi­
fo­eb­rivi mniSvnelobis
da­moZRvris midrekileba;
obi­ eq­tebis dangreva, moSla
Wkuis damrigebloba,
mo­wi­na­aRmdegis zurgSi;
didAqtika [< berZ. di­dak­
-135-
diz

ase­Ti aqtebis Cadena ro­ lad _ kavaleriaSic).


me­li­me qveyanaSi ucxo sa­ dizAin-i [ingl. design proeqtis
xel­ m­wifos agentebis mier. Sed­gena] _ mxatvruli pro­
2. mcire maStabis samxedro eqtireba produqciisa (sag­
operacia, romlis mizania nebisa), romelsac mrew­ve­
mowinaaRmdegis yuradRebis lo­ ba uSvebs; mxatvruli
gadatana dartymis mTavari kon­ struireba.
mimarTulebidan da sxva ¥ dizainuri da sadizaino.
mxares.  d. (s.) mxatvroba, s. sa­
¥ diversiuli. muSaoebi.
 d. aqti, d. jgufi, d. moq­ dizaQner-i [ingl. designer]
medeba. _ mxatvar-konstruqtori,
divertQsment-i [fr. diver­tis­ teq­ ni­kuri esTetikis spe­
sement gamxiaruleba] _ Te­ ci­a­lis­ ti, romelic ap­ ro­
atraluri warmodgena, ro­ eq­tebs Tanamedrove, es­
me­lic Sedgeba sxvadasxva Te­ti­ kuri siamovnebis
nom­risagan da imarTeba mom­ g­
v­re­
li sayofacxovrebo
Zi­riTadi warmodgenis Sem­ Tu sawarmoo ansamblebs,
deg. in­te­ri­e­
rebs, avejs, yo­vel­d­
divQdend-i [laT. dividendum Ri­u­rad saxmar nivTebs da
ga­sayofi] _ mogebis na­ a.S.
wi­li, romelsac iRe­
ben ¥ dizaineruli da sadi­ za­
aqcionerebi maT mi­er da­ i­nero.
bandebuli kapi­talis pro­  d. (s.) laboratoria, d.
porciulad. (s.) firma.
divQzia [fr. divizion] _ msxvi­ dizAJio [ital. disaggo] –
li sajariso SenaerTi, ro­ (fi­nans.) qaRaldis fulis
melic Sedgeba ramdenime niS­ nebisa da sxva fasiani
pol­kisa an brigadisagan. qa­Raldebis kursis daweva
 msrolelTa d., satanko (sapirisp. aJio).
d. dQzel-i [germ. Diesel < sakuT.
divizQon-i [fr. division] _ sax. germaneli mecnierisa
sam­xedro qveganayofi sa­ra­ da inJinris Alfred Diesel‑idan]
ke­to, saartilerio da jav­ _ Sigawvis Zrava, romelic
San­satanko nawilebSi (Zve­ mZi­me Txevadi (dizelis
-136-
diz

saw­vavi) sawvaviT muSaobs. dQler-i [ingl. dealer < deal


¥ dizeliani. vaW­
roba, biznesis keTeba] _
 d. avtomobili. 1. firma an piri, romelic
dizentEria [berZ. dysenteria] saqonlis yidva-gayidviT
_ nawlavebis mwvave in­feq­ aris dasaqmebuli.
ciuri (gadamdebi) da­a­va­ de­ 2. safondo biuros wevri, ro­
ba. melic fasian qaRaldebs
 dezinteria, dizinteria yidis.
Scd. dilEtant-i [fr. diletante <
diTQramb-i [berZ. dithyrambos] laT. delectare] _ piri, ro­me­
_ 1. Zvel saberZneTSi: himni, lic misdevs mecnierebis
sazeimo, sagundo simRera an xelovnebis romelime
Rvinisa da mxiarulebis dargs ise, rom ara aqvs sa­
Rmer­ Tis dionises pativ­sa­ fuZvliani momzadeba; ze­
cemad: mogvianebiT: saxotbo rele mcodne, moyvaruli.
lirikuli leqsi. ¥ diletanturi.
2. gadaWarbebuli Seqeba,  d. msjeloba.
di­ de­ba, xotba. dilOgia [berZ. di (s) orjer
d. UmReris (uga­lobs) _ da logos sityva] _ 1. orgvari
zedmetad aqebs. mniSvneloba; orazrovneba.
 difirambi Scd. 2. Zvel berZnul TeatrSi:
dQlema [berZ. dilēma < di ori da or­moqmedebiani drama.
lemma gzavneli, warmodgena] 3. erTi CanafiqriT gaer­Ti­
_ 1. (wign.). (log.). msjeloba anebuli ori romani an ori
an daskvna, romelic Se­ i­ dramatuli nawarmoebi.
cavs or, erTmaneTis ga­mom­ dinAmizm-i [berZ. dynamis Za­
ricxav debulebas, ro­mel­ la] _ igivea, rac dinamika
Tagan erT-erTis arCeva (mniSv. 2).
auci­lebelia. dinAmika [< berZ. dynamikos moq­
2. iseTi viTareba, rodesac medi, Zlieri] _ 1. meqanikis
ori arasasurveli SesaZ­ dargi, romelic swavlobs
leb­ lobidan aucilebelia sxeulTa moZraobis ka­ no­
erT-erTis arCeva. nebs maTze moqmed ZalebTan
¥ dilemisa. dakavSirebiT.
 dilemasi Scd.
-137-
dio

2. risame moZraoba, cva­le­ da memkvidreobis uflebis


badoba, ganviTareba (sa­ pi­ safuZvelze.
risp. statika).  bagrationebis d. saqar­
3. gadat. (wign.). moZraobis T­veloSi, burbonebis d.
si­Warbe. safrangeTSi.
¥ dinamikuri. ¥ dinastiuri da sadi­ nas­
 d. piesa, d. siuJeti., mov­ tio.
lenebis d.  d. (s.) interesebi.
 dinamiuri Scd. dQngo [ingl. dingo < avst­­
dinAmit-i [< berZ. dynamis ral.] _ veluri ZaR­ li; gav­
Zala] _ Zlieri feTqebadi rcelebulia avs­ t­raliaSi.
nivTiereba, romlis mTavari dinOzavr-i [berZ. deinos sa­
ZiriTadi Semadgeneli na­ Si­neli da saura xvliki] _
wi­lia nitroglicerini; ga­daSenebuli uzarmazari
iye­neben samxedro da sam­ qvewarmavali.
To-sainJinro saqmeebSi; ga­ diOnise [berZ. Dionysos] _ ber­
moigona Svedma inJinerma da Znul miTologiaSi: Rvinisa
mecnierma alfred nobelma da drostarebis RmerTi;
(1833-1895 ww.). zev­sisa da semeles Svili
dinamo... [berZ. dynamis Za­la] (romaul miTologiaSi mas
_ rTuli sityvebis da­ Seesabameba baxusi).
sawyisSi aRniSnavs am si­ diOrama [berZ. dia gamWoli
tyvebis damokidebulebas da ho­roma xedi, sanaxaoba] _
Za­lasTan, energiasTan. 1. gamWvirvale qsovilze an
 dinamometria. mkrTal minaze orive mxri­
dinamOmetr-i [berZ. dynamis dan daxatuli suraTi, ro­
Zala da metrēo vzomav] _ melic sagangebo ganaTebis
me­qanikuri Zalis sazomi Sedegad gveCveneba moculo­
xel­ sawyo (qarT. sinon. bis mqoned.
Zalis sazomi). 2. naxati, romlis wina plan­
dinAstia [berZ. dynasteia] _ ze moTavsebulia mo­ cu­
erTi da imave gvaris mo­ lobis mqone sagnebi.
narqebi (mefeebi), romlebic ¥ dioramisa.
TanmimdevrobiT cvlian erT­  dioramasi Scd.
maneTs taxtze naTesaobis diofizQteb-i [berZ. dyo ori
-138-
di p

da phisis buneba] _ (ist.). berZ. diploma furceli, do­


qris­tianuli religiis kumenti (orad gakecili)]
war­momadgenlebi,romle­bic _ 1. Tanamdebobis piri, ro­
aRiareben ieso qristes or melic di plomatiur saq­
bunebas _ adamianursa da mianobas eweva da muSaobs
RvTiurs (sapirisp. mono­ fi­ ucxo saxelmwifoebTan ur­
zitebi). TierTobis sferoSi.
di pkurQer-i _ di plo­ma­ti­ 2. (saub., gadat..). adamiani,
uri kurieri (ix. di p­lo­ma­ romelic moxerxebulad
ti­uri). iq­ceva, moqmedebs sxvebTan
dQplom-i [fr. diplôme < berZ. urTierTobaSi.
diplōma `orad dakecili (ga­ ¥ di plomaturi da sa­ di p­lo­
kecili) furceli~] _ 1. mato.
mowmoba saswavleblis dam­  d. (s.) niWi.
Tavrebis, raime wodebule­  di plomatiuri, sadi plo­
bis an samecniero xarisxis ma­tio sxvaa (ix. di p­ lo­ ma­
mikuTvnebis Sesaxeb. tia).
 universitetis d., mec­ni­ e­ diplomAtia [fr. diploma­tie]
rebaTa doqtoris d. _ 1. mTavrobis ofici­ a­
lu­
¥ sadi plomo. ri saqmianoba sa­ xel­ m­
wifos
 s. naSromi, s. proeqti. sagareo, sa­ er­
Ta­Soriso po­
2. mowmoba, sigeli, romelic litikis gan­
sa­
xor­ ci­e­
leb­
eZlevaT raime konkursze, lad.
festivalze warmatebiT ga­ 2. ityvian moxerxebuli saq­
mosvlisaTvis, gamofenili cielis, moqmedebis Sesaxeb
eq­sponatebis maRali xa­
ris­ sxvebTan urTierTobaSi.
xisaTvis. ¥ di plomatiuri da sa­ di p­
 xarisxis d. lomatio.
di plOmant-i _ 1. studenti,  d. (s.) urTierTobis dam­ya­
ro­ melic sadi plomo naS­ reba, d. (s.) fosta.
roms amzadebs. di p. kOr­pu­si _ ama Tu
2. piri, romelic di plo­miT im qve­ya­naSi ak­ re­di­te­bu­
(mniSv.1) aris dajil­do­e­ li ucxo­ e­li di p­ lo­ma­ ti­
buli. uri war­ mo­mad­gen­
le­bi er­
di plOmat-i [fr. diplomete < Toblivad.
-139-
dis

di plomatiuri kurieri ha­erze ufro msubuqi, sa­a­ vi­


_ Tanamdebobis piri,ro­mel­ a­cio Zravis mqone sa­ haero
sac ama Tu im ucxo qve­ ya­ xomaldi, romlis korpusi
naSi miaqvs di p­lomatiuri airiT aris savse: marTuli
fos­ta. aerostati.
di plomatiuri pro­to­ dirQJor-i [rus. Дuрuжёp < fr.
ko­li _ (ix. protokoli). diriger marTva] _ musikosi,
 di plomaturi sxvaa (ix. ro­melic xelmZRvanelobs
di plomati). orkestrs, gunds, saopero
di plomAtika _ istoriis an sabaleto speqtaklis.
dam­xmare disci plina, ro­ ¥ sadiriJoro fakulteti.
 s. pulti, s. (kon­ser­ va­
to­
melic Seiswavlis is­ to­ri­
riaSi).
ul sabuTebs (qarT. sinon.
sigelTmcodneoba). dis... (xmovnebis win diz...)
[laT. dis < berZ. dys] _ Tav­
dirEqtiva [fr. directive <
sarTi mniSvnelobiT `ga­
laT. directio pirdapiri mi­
yofa, dayofa, gamoyofa,
mar­Tuleba] _ zemdgom
uaryofa~.
(umaR­lesi) organos sa­xel­
 disbalansi, disharmonia.
mZRvanelo miTiTeba,romlis
Sesruleba aucilebelia. disbAlans-i fr. disbalance] _
(wign.) balansis, wo­ nas­wo­
dirEqtor-i [laT. director < di­
ro­bis darRveva.
rigere gasworeba, warmarTva]
_ sawarmos, dawesebulebis disErtant-i [< laT. dissertans
an saswavleblis xelm­ Z­R­va­ (dissertantis) mkvlevari] _ pi­
neli. ri, romelic disertacias
 avtosatransporto sawar­ icavs.
mos d., Teatris d., skolis disertAcia [germ. Dissertation
d. < laT. dissertatio kvleva; msje­
dirEqcia [laT. directio mi­mar­ lo­ ba] _ mecnieruli naSromi,
Tuleba] _ sawarmos, da­ ro­melsac sajarod icavs
wesebulebis an sas­wav­leb­ av­tori samecniero sabWos
lis xel­ mZRvaneli organo sxdo­ maze kandidatis an
direqtoris meTaurobiT. doq­ toris samecniero xa­
dirQJabl-i [fr. dirigeable] _ ris­ xis mosapoveblad.
 sadoqtoro d., d.-is dac­ va.
-140-
dis

¥ sadisertacio. disquette] _ magnituri (la­


 s. Tema, s. naSromi. zeruli) diski in­for­ ma­
disQdent-i [< laT. dissidens ci­ iT kompiuterze da­sa­ mu­
(sissidentis) vinc Tanaxma ar Saveblad.
aris] _ 1. piri, romelic ar diskvalifikAcia _ [ix.
aRiarebs qveyanaSi ar­se­ laT. dis, qualificatio kva­li­
bul sarwmunoebas: rjul­ fi­kacia, Tvisebrioba da
gandgomili. fa­cio vakeTeb] da dis­ kva­
2. piri,romelic ar iziarebs lificQreba _ 1. kva­li­
qve­yanaSi gabatonebul ide­ fi­kaciis CamorTmeva: kva­
ologias da ibrZvis mis li­ fikaciis dakargva.
wi­naaRmdeg; sxvagvarad mo­ 2. sportsmenisaTvis Se­jib­
azrovne. rebaSi monawileobis Ca­
¥ disidenturi. morTmeva.
 d. moZraoba, d. li­te­ra­ dQsko [berZ. diskos] _ mzis,mTva­
tura.
ris moxazuloba, simrgva­
disimilAcia [laT. dissimilis le: (qarT. sinon. bakmi).
ara msgavsi] _ 1. (biol.) rTu­
diskOTeka [ingl. discotheque,
li organuli nivTierebis
fr. discothéque < berZ. diskos
daSla organizmis cxo­vel­
mrgvali firfita da thēkē
moqmedebis procesSi.
sacavi] _ 1. gramofonis
2. (lingv.). sityvaSi ori
firfitebis sacavi.
er­Tgvari bgeridan erT-
2. axalgazrduli klubi, ka­
er­Tis cvla: ganmsgavseba
fe da misT., sadac ukraven
(Sdr. asimilacia).
firfitebs da cekvaven.
dQsk-i [fr. disque < berZ. diskos] _ ¥ diskoTekisa.
(sa­ub.). gramafonis firfita  diskoTekasi, diskoteka
(ix. agreTve disko). Scd.
disk JOkei _ ix. dijei. diskOmfort-i [berZ. dys-,
dQskant-i [laT. discantus] _ 1. laT. dis- (TavsarTi; si­ ty­
bavSvis (biWis) maRali sa­ vas aZlevs uaryofiT an
simRero xma. 2. aseTi xmis sawinaaRmdego azrs) da
mqo­ ne momRerali biWi. ingl. comfort komforti]
dQsket-i [ingl. diskette, fr. _ (wign.). cudi pirobebi
-141-
dis

cxov­rebisa, muSaobisa, das­ Sreebis gadaadgileba.


venebisa. disOnans-i [fr. dissonance
diskreditAcia [< fr. discrē­ < laT. dissaans sxvadasxva
diter saxelis gatexa] _ da xma­ni, sxvadasxva mJReri]
diskreditQreba [germ. _ (mus.). 1. keTilxmovnebis
dis­cre­ditieren] _ (wign.). vi­
si­ dar­Rveva, bgeraTa ara­har­
me an risime Rirsebis, av­ mo­niuli Sexameba (sapirisp.
toritetis, prestiJis Seb­ kon­ sonansi).
Ralva; saxelis gatexa, 2. (gadat.) iseTi ram, rac ar
ndo­ bis dakargva. ewyoba, ar egueba raime er­
 oponentis d. Tians, Sexmatkbilebas; Se­u­
diskriminAcia [< laT. dis­cri­ Tanxmebloba, Se­ u­
wyobloba.
minatio gansxvaveba] da dis­  saubarSi d. Seitana erTma
uadgilo replikam.
kriminQreba _ calkeuli
3. (lit.). leqsTwyobaSi:
pi­rovnebis, adamianTa jgu­
ara­sruli, arazusti riTma.
fis, saxelmwifos da a. S.
uflebis SezRudva, Ta­nas­ dispAnser-i [fr. dispansaire <
wor­uflebianobis, warTmeva laT. dispancer darigeba; mo­
mospoba. cileba, ganTavisufleba] _
 rasobrivi d. samkurnalo-pro­ f i­
l aq­t i­
kuri dawesebuleba, romlis
diskUsia [< laT. discussio gan­
mizania (mkurnalobis garda)
xilva, garCeva] _ raime sa­
daavadebaTa winaaRmdeg wi­
dao sakiTxis sajaro gan­
nas­wari zomebis miReba.
xilva; kamaTi, paeqroba.
 tuberkulozis d.
¥ sadiskusio.
 s. sakiTxi, s. klubi. dispanserizAcia _ jan­m­
dislokAcia [fr. dislocation rTelobis dacvis Ro­ nis­Zi­

baTa sistema, romelic xor­
ga­daadgileba] da dis­
cieldeba dispanserebis da
lo­ cQreba _ 1. (samx.) ja­ poliklinikebis saSu­ al
­ e­
re­ bis ganlageba qveynis biT.
te­ ritoriaze; flotis, xo­
dispErsia [laT. dispersio ga­
mal­ debis ganawileba nav­
fantuli, gabneuli] _ (fiz;
sadgurSi.
qim.). _ daSla, dayofa; gab­
2. (geol.) dedamiwis qerqis
neva.
-142-
dis

sQnaTlis dispErsia _ por­tion < dys da proportio] _


TeT­ri sinaTlis sxivis proporciis uqonloba, mTe­
daS­ la speqtris calkeul lis calkeuli na­wi­ le­
fe­rad sxivebad (prizmaSi bis, erTmaneTTan Se­u­ far­
gav­lisas). debloba.
 bgeris d., garidebis d. dQsput-i [< laT. disputo vmsje­
niadagSi. lob, vkamaTob] _ sajaro
¥ dispersiuli. kamaTi, paeqroba mecnierul,
 d. analizi. literaturul an sxva xa­
dispEtCer-i [ingl. dispatcter] siaTis Temaze.
_ muSaki, romelic awes­ distAncia [laT. distantia] _
ri­gebs transportis moZ­ 1. manZili, Sualedi risame
raobas an sawarmos muSa­ Soris.
o­bis msvlelobas erTi  d. moZrav avtomobilebs
cen­traluri punqtidan. Soris.
sa­dispetCero _ 1. dis­pet­ 2. (sp.). manZili startsa da
CerTan da­kavSirebuli. finiSs Soris.
 s. samsaxuri.  mokle d.-ze.
2. dispetCerisaTvis gan­ kuT­v­ 3. (spec.). administraciul-
nili sadgomi oTaxi. te­ritoriuli ubani, rki­
 centraluri s. nigzaze, gzatkecilze da
dQsplei [ingl. display Cveneba] _ sxv.
mo­wyobiloba (kompiuteris  d.-is ufrosi.
na­wili),romelic kinesko­ pis ¥ distanciuri da sadis­ tan­
ekranze, eleqtrotabloze cio.
informacias iZleva teqstis,  TviTmfrinavis d. (s.). mar­
tabulis, naxazis saxiT. Tva, d. (s.) bombi.
dispozQcia [laT. dispositio distQlat-i [< laT. distillatus
ganlageba] _ (saamx.). 1. jaris wve­Tebad Camosuli] _ dis­
an flotis sabrZolvelad tilaciis Txevadi pro­ duq­
ganlageba. ti.
2. me-18-19 ss.: werilobiTi  navTobis d.-ebia navTi da
brZaneba jarisadmi brZo­ benzini.
lis dasawyebad. distilAtor-i _ dis­ti­li­
dispropOrcia [fr. dis­pro­ zaciisaTvis saWiro apa­ ra­ti.
-143-
dif

distilAcia [laT. distillatio  u. moswavle.


wveT­va] da distilQreba _ disharmOnia [berZ. dys da
ga­moxda, gamoxdiT gawmenda har­monia Tanabgeradoba, Tan­
(siTxisa). xmoba] _ 1. (mus.) harmoniis,
 wylis d. bgeraTa keTilxmovnebis
dQstiq-i [berZ. distichon] _ darRveva.
(lit.) ortaepiani strofi; 2. risame ramesTan Sesa­ ba­
ortaepedi. misobis darRveva; Se­
u T
­ an­
distrOfia [berZ. dys (uar­ xmebloba, uTanxmoeba.
yofis aRmniSvneli Tav­sar­ ¥ disharmoniuli.
Ti) da trophē kveba] _ (medic.).  d. musika,
 disharmonuli Scd.
qsovilebis, organoebis an
mTeli organizmis kvebis dQubek-i _ umaRlesi xarisxis
darRveva. makedonuri Tambaqo.
 RviZlis d., elenTis d. dQun-i [germ. Dűne] _ qarisgan
discQplina [< laT. isciplina mo­tanili qviSis borcvi
moZRvreba] _ 1. mtkiced (5-20 m simaRlisa) zRvis,
dad­ genili wesi, romlis tbis, mdinaris napirze.
dac­vac savaldebuloa ama difamAcia [< laT. diffamo
Tu im koleqtivis yvela sa­xels vutex] _ (samarT.)
wev­risaTvis. visime saxelis gamtexi, Se­
 mtkice d., samxatvro d., marcxveneli cnobebis (nam­
Sromis d.-is dacva. dvilisa Tu mogonilis) ga­
2. mecnierebis damo­u­ki­ de­beli moqveyneba presaSi.
codnis dargi, saswavlo sa­ diferencQal-i [laT. dif­fe­
gani. ren­tia sxvaoba] _ 1. (maTem.)
 sabunebismetyvelo d.-e­bi, da­moukidebeli cvladi si­
maTematikuri d.-ebi, fi­ lo­ didis nebismieri nazardi.
logiuri d.-ebi. avtomobilSi, traqtorSi
¥ disci plinuri da sadis­ da misT: meqanizmi, romlis
ci p­lino (mniSv. 1-isaTvis). saSualebiTac ori uka­
 d. (s.) sasjeli, d. (s.) wes­ na (wamyvani) Tvali sxva­
deba (armiaSi). da­sxva siCqariT bru­navs
¥ udisci plino (mniSv. 1-isaT­­ mosaxvevebsa da uswor­mas­
vis). woro adgilebSi.
-144-
dif

¥ diferencialuri (mniSv. gvari, gan­ sxvavebuli (sxva­


1-isaTvis): diferencialuri dasxva pi­ robebSi).
aR­ricxva _ umaRlesi ma­Te­  d. tarifi.
ma­tikis nawili,romelic Se­ difTEria [fr. diphterie <
iswavlis warmoebulebisa berZ. diphthera kani] _ mwva­
da diferencialebis Tvi­se­ ve gadamdebi da­a­
vadeba
bas da xerxs. (upi­ ratesad bavSvTa) ro­
diferenciAluri geo­ melsac axlavs cxvi­ ris,
mEt­ria _ geometriis na­ xor­ xis, traqeis lor­
wili, ro­melic Seiswavlis wo­vani garsebisa da xa­
geo­ metriul obieqtebs di­ xis anTeba, organizmis
fe­rencialuri aRricxvis sa­erTo mowamvla (moZv. si­
sa­SualebiT. non. xunagi); sasaubro me­
diferenciAluri gan­ tyvelebaSi ixmareba ag­
to­lEbani _ gantolebani, reTve difteriti.
rom­ lebic Seicavs sa­ Ze­  difteria, difteriti Scd.
bar funqciebs, maT war­ mo­ dQfTong-i [berZ. diphthongos <
ebulebsa da da­ mo­ukidebel di (s) orjer, ormagi, phthongos
cvladebs. xma, bgera] _ (enaTm.). erT­
 d. gantolebaTa sistema. mar­ cvlad Serwymuli ori
diferenciAcia [< laT. xmovani (qarT. sinon. or­
differentia gansxvaveba] da xmovani).
diferencQreba _ 1. raime  diftongi Scd.
meTodis dayofa,danawevreba difrAqcia [laT. diffractio texa,
mravalgvar, erTmaneTisgan mtvreva] _ (fiz.) sinaTlis,
gan­sxvavebul nawilebad, bge­ ris Tu sxva talRebis
ele­ mentebad. mier gzaze Sexvedrili
2. (biol.) organoTa mra­ val­ dab­rkolebaTa Semovla.
ferovnebis warmoqmna or­  sinaTlis d.
ganizmis individualuri difUzia [laT. diffusio gabneva,
ganviTarebis procesSi. gavrceleba, gafarToeba]
3. (lingv.) enis daSla, da­ _ (fiz.). erTi nivTierebis
yofa dialeqtebad da Sem­ ato­mebis an molekulebis
deg, axal enebad. Tan­daTanobiT SeRweva me­
diferencQuli _ ara­er­T­ ore nivTierebis atomebis
-145-
diq

(molekulebis) SualedebSi 2. (ist.) Zvel romSi: ga­


maTi Tburi moZraobis Se­ nusazRvreli ZalauflebiT
degad. aRWurvili Tanamdebobis pi­
 siTxeebis d., airebis d. ri, romelsac niSnavda sena­
¥ difuziuri. ti saxelmwifos saSinao an
1. difuziis gziT miRebuli; sagareo safrTxis dros.
Sereuli. ¥ diqtatoruli.
 d. siTxe.  d. reJimi.
2. gadat. (wign). aramkafio,  diktatori Scd.
bundovani, diqtAtura [laT. dictatura] –
 d. bgerebi. 1. gabatonebuli klasis Se­
diqsQlend-i _ saestrado or­ uzRudavi saxelmwifo Za­
kestri erTgvari; warmoiSva laufleba.
[aSS-is samxreTis Statebis 2. Zvel romSi: diqtatoris
saerTo saxelwodebis _ Di­ Zalaufleba; misi mmar­T­
xie - land-is mixedviT]. velobis dro.
dQqt-i [germ. dicte] – igivea, rac  samxedro d.
fanera (mniSv. 2).  diktatura Scd.
 dikti Scd. dQqtor -i [< laT. dictor mo­
dQqtat-i [germ. dictat < laT. laparake] – radios an te­
dic­tatus nabrZanebi] – 1. usa­ leviziis muSaki, romelic
marTlo SeTanxmeba, xel­ mik­rofonTan kiTxulobs
Sekruleba da sxv., romel­ teqsts.
sac erTi saxelmwifo Tavs ¥ sadiqtoro.
ax­vevs meores.  s. teqsti.
2. politika – ufro susti  diktori Scd.
qvey­nebisaTvis Tavisi pi­ diqtOfon -i [laT. dicto vu­
ro­ be­bis moTxovnebis Tavze kar­naxeb da berZ. phone bge­
mox­veva. ra] – aparati, romelTac
 diktati Scd. xdeba zepiri metyvelebis
diqtAtor-i [laT. dic­ta­tor] – me­qanikuri Cawera da Semdeg,
1. saxelmwifos erT­pi­rov­ sa­Wiroebis SemTxvevaSi, Ca­
nuli mmarTveli, ro­melic na­weris kvlav warmoeba
aRWurvilia Se­uzRudavi (aR­dgena).
Za­­lauflebiT.  diktofoni Scd.
-146-
diq

dQqcia [< laT. dictio warmoTqma, dausabuTeblad, mtkicebis


gamoTqma] – metyvelebaSi gareSe, brmad miRebuli de­
si­tyvebisa da marcvlebis buleba, romelsac miiCneven
war­moTqmis mkafioobis xa­ uryev WeSmaritebad yvela
risxi; gamoTqma. droisa da istoriuli pi­
 kargi (cudi) d. robebisaTvis.
dQjei [ingl. Semokl. DJ – ¥ dogmisa.
disc jockey disk jokei] – 1.  dogmasi Scd.
dis­ koTekaze piri, ro­mel­ dOgmat-i [berZ. dogma (dog­
sac mihyavs saRamo, cvlis ma­tos)] – religiur moZ­ R­
melodiebs,zogjer barmenis vrebaSi: ZiriTadi de­ bu­
rols asrulebs. le­ ba, romelsac iRe­ben
2. ultramokle talRebis da­usabuTeblad, ga­ nus­je­
(FM) diapazonSi musikalur- lad mtkicebis gareSe.
gasarTobi stereo-radio dogmAtizm-i – (wign.) ara­kri­
gadacemebis wamyvani. ti­kuli azrovneba,romelic
do [it. do] – musikaluri gamis dog­mebs emyareba.
pirveli bgera; am bgeris dogmatQkos-i [berZ. dog­ma­
aRmniSvneli noti. tikos] – 1. dogmaturi RvTis­
dOberman-pQnCer-i [ingl. me­tyvelebis specialisti.
do­­berman pincher < sak. sax.; 2. dogmebiT moazrovne.
dobermani] – erTgvari dOza [berZ. dosis] – 1. erT jerze
jiSis ZaRli (germanuli an erT dRe-RameSi misaRebi
mo­ ZaRle dobermanis gva­ wam­lis raodenoba
ris mixedviT, romelmac ga­  mcire d.
mo­ iyvana es jiSi pinCerisa 2. zusti zoma nivTierebisa,
da germanuli nagazis Sej­ ro­melic Sedis narevis Se­
varebiT). madgenlobaSi.
dOg-i [ingl. dog ZaRli] – didi dozAtor-i [< berZ. ix. doza]
da Ronieri sasamsaxuro – mowyobiloba fxvieri,
ZaR­li erTgvari. Txe­vadi an airisebri niv­
dogAresa [it. dogaressa] – (ist.) Tierebis asarwyavad.
doJis meuRle dozQmetr-i [berZ. dosis da
dOgma [berZ. dogma] – (wign.) metron zoma] – xelsawyo ra­
-147-
dom

diaqtiuri gamosxivebis ra­ mom­ xdari ambebi.


odenobis gasazomad.  dokumentaluri Scd.
dozimEtria [berZ. dosis doza dokumentAcia – 1. do­ku­
da metreo vzomav] – teqnikuri mentebiT dasabuTeba ri­
fizikis dargi, romelic ik­ same.
vlevs radioaqtiuri pre­ 2. kreb. dokumentebi.
paratebis gamosxivbasa da  teqnikuri d., d.-is mom­
aqtivobas. zadeba.
dOk-i [hol. dok ingl. dook] dOlar-i [ingl. dollar] _ fu­
– navsadgurebSi: nageboba, lis erTeuli aSS-Si. ka­na­
sa­
dac gemebs aremonteben daSi, avstraliasa da zog
(ge­
mis wyalqveSa nawilis sxv. qveyanaSi.
wmen­da, SeRebva da sxv.). domestikAcia [laT. domes­
dOker-i [ingl. docker] – nav­ ti­cus saxlisa, Sinauri] –
sadguris muSa-mtvir­Tavi; gareuli cxovelebis mo­Si­
muSa, romelic dokSi an naureba.
verfSi muSaobs. domQnant-i [laT. dominans
 d.-ebis gaficva. (do­minantis) gabatonebuli] –
dokUment-i [laT. documentum 1. ZiriTadi gabatonebuli
samoZRvro mowmoba; ma­ga­ idea; risme ZiriTadi ni­
liTi, mtkicebis xerxi] – 1. Sani.
risame damadasturebeli 2. (mus.) maJoruli an mi­no­
mow­ moba (qarT. sinon. sa­bu­ ruli gamis mexuTe sa­fe­
Ti). xuri.
 d.-ebis Semowmeba, d.-ze xe­ 3. (fiziol). centralur ner­
lis mowera vul sistemaSi: droebiTi
2. werilobiTi cnoba (sinon. ga­batonebuli refleqsi,
sabuTi). ro­melic cvlis an aferxebs
 istoriuli d.-ebi. sxv. refleqsebs.
¥ dokumenturi. domQnat-i [laT. domi­na­tus
 d. masalebi, d. monacemebi, ba­tonoba, erT­xelisuf­ le­
d. sizuste. bi­ anoba] – romis imperiis
dokumEnturi fQlmi – gvi­andel periodSi (me-3
fil­mi, romelSic gad­ mo­ce­ s.-is bolodan ax. wel­
mu­
lia faqtebi, namdvilad
-148-
dom

T­aRr.): imperatoris Se­ So­niani wamosasxami.


uz­Rudavi xelisuflebis dOmkrat-i [< germ. daumkraft,
re­Jimi – gansxvavebuli ho­land. dammekract] – me­qa­
prin­ci pebisagan, romlis niz­ mi simZimeTa asawevad
dro­ sac SenarCunebuli iyo mci­re simaRleze.
res­publikuri wes­wyo­ bi­
le­  avtomobilis d., xelis d.,
ba. hidravlikuri d.
dominQon-i [ingl. dominion  damkrati Scd.
samflobelo,xelisufleba] dOna, don [esp. it. doña, don
– (ist.) britaneTis imperiis < laT. dominus qal­ batoni,
SemadgenlobaSi Semavali batoni] – 1. ase mimarTaven
sa­xelmwifo, romelic me­ es­paneTSi qals da ma­ma­
Ta­urad scnobda inglisis kacs; erTvis saxels win da
me­fes (d.-ebi iyo kanada, av­ niSnavs `qalbatons~, `ba­
straliis kavSiri da sxv.) tons”.
dominQreba [germ. dominieren < 2. sasuliero pirisadmi mi­
laT. dominari] – 1. batonoba, marTva italiaSi.
Warboba risame. donkQxot-i [< kreb. esp.
 reformistuli ideebis – servantesis (1547-1616)
d. ro­maniT `donkixot la­
2. amaRleba garemocul ad­ man­Celis” gmiris don­ki­
gi­lebze. xo­tis saxelis mixedviT]
 taZris d. garemocul ad­ – gulubryvilo, meocnebe
gi­lebze. ada­ miani, romelic una­
dOmino [fr. domino < it.] – yo­fod ib­ rZvis ga­ nu­
xor­
1. kompleqti 28 saTamaSo ciebeli ide­ al
­ e­bi­
saTvis.
fir­fitisa, romelzec das­ ¥ donkixoturi.
mulia – erTidan eqvsamde  d. saqcieli.
– wertilebi; aseTi firfi­ dOnor-i [fr. donneur < laT.
tebiT TamaSi. do­no vaCuqeb] – 1. piri, ro­
2. samaskarado kostumi – sa­ me­lic Tavis sisxls iZle­
xeloebiani da kapiSoniani va avadmyofisTvis ga­da­ sas­
farTo wamosasxami; aseTi xmelad.
kostumiT morTuli piri. 2. piri, romlis raime or­
3. kaTolike berebis kapi­u­ ga­nos (mag., Tirkmels,
-149-
doc

guls...) gadaunergaven ¥ dosiesi.


sxvas; saerTod, ramis mom­  dosiisa Scd.
cemi an gamRebi piri an or­ dotAcia [< laT. dotatie mo­
ganizacia. marageba, aRWurva] – sa­
donJUan-i [< kreb. esp.] – ar­ xel­ mwifo fuladi dax­
Si­
yobas gadagebuli ma­ ma­reba, romelic eZleva
ma­
ka­ci; mususi (mravali sa­warmos, dawesebulebas,
da­sav­leTevropul li­te­ ra­ or­ganizaciis zaralis
tu­rul nawarmoebis gmi­ris da­safaravad an sxva miz­
don Juanis saxelis mi­ xed­ nebisaTvis.
viT). dOqtor-i [laT. doctor mas­
dOping-i [ingl. doping < dope wav­lebeli] – umaRlesi sa­
narkotikis micema, miReba] – mecniero xarisxi (romlis
nivTiereba, romelic mcire miniWebis pirobebi sxva­da­
xniT aRagznebs, simxneves sxvanairia sxvadasxva qve­
ma­
tebs sportsmenis or­ yanaSi)
ga­
nizms; Tavdapirvelad  filologiur mecniereba­
iye­
neb­dnen sacxenosno Ta d., teqnikur mecnierebaTa
spor­tSi; akrZalulia sa­ d.
er­
Ta­Soriso saxelmwifo ¥ sadoqtoro.
spor­tu­li oganizaciebis  s. disertacia.
mier.  doktori Scd.
 d.-ze kontroli, d.-is mi­ dOqtrina [laT. doctrina] –
Reba. mecnieruli an filo­so­ fi­
dOJ-i [it. doge] – Sua sauku­ uri Teoria, sistema.
ne­
ebSi: veneciisa da genuis  samxedro d.
respublikebis meTaurTa ¥ doqtrinisa.
ti­
tuli.  doqtrinasi Scd.
dOsie – [fr. dossier] _ raime dOcent-i [< laT. docens (docentis)
sa­
kiTxTan, saqmesTan da­ aswavlis] – umaRlesi sko­
kav­
Sirebuli dokumentebi, lis maswavleblis sa­
er­
Tad Sekrebili; aseTi mecniero wodebuleba da
do­kumentebis Semcvleli Ta­namdeboba (profesorze
sa­
qaRalde. nak­lebi da asistentze ma­
 d. Sedgena. Rali); am wodebulebis mqo­
-150-
dra

ne (am Tanamdebobaze myofi) mdgomareobis dasabuTeba


piri. (rac damaxasiaTebelia dra­
drAkon-i [berZ. drakon gve­ misaTvis).
li] – zRapruli cecx­ lis­  siuJetis d.
mfrqveveli frTosani gve­li 2. gadat. (wign.) mdgomareobis
(qarT. sinon. gveleSapi). ukiduresi daZabuloba;
drakOnuli kanOnebi – simZime.
uki­duresad mkacri, ul­ mo­ dramAturg-i – mwerali, ro­
beli kanonebi [Zveli ber­ melic dramatul na­war­ mo­
Zeni ka­nonmdeblis drakonis ebebs wers.
(Dra­kon) saxelis mixedviT]. dramatUrgia [berZ. dra­ma­
drAma [berZ. drama moq­me­de­ turgia] – 1. dramatul na­war­
ba, warmodgena] – 1. li­ te­ mo­ebTa Seqmnis Teoria.
raturuli nawarmoebi se­  d.-is kursi.
ri­ozuli (arakomediuri) 2. kreb. dramatul nawarmoebTa
Si­naarsis, romelic da­ erToblioba
 qarTuli d., Seqspiris
werilia dialogebad da
d., ibsenis d.-is Tavi­se­bu­
gan­kuTvnilia scenaze da­
rebani.
sadgmelad.
¥ dramaturgiuli.
2. gadat. cxovrebaSi mom­ x­  d. Teoria.
dari mZime SemTxveva, ube­du­
drAJe [fr. dragee] – 1. erTgvari
reba, rac zneobriv tanjvas
wvrili kanfeti mrgvali
iwvevs.
for­ misa.
 ojaxuri d.
2. Saqarmoyrili an So­ko­
¥ dramatuli (mniS. 1-isaT­
vis). la­diani samkurnalo abebi,
 d. Teatri, d. nawarmoebi tab­letebi.
(mniS. 2-saTvis). ¥ draJesi.
 d. SemTxveva.  draJisa Scd.
dramAtuli wre – (mokled: drEzina [germ. draisine < sa­
dram­wre) – Teatraluri kuT. sax.] – rkinigzis uri­
TviT­moqmedebis wre. ka, romelic relsebze moZ­
 skolis d. wre. raobs Sigawvis ZraviT an
 dramatiuli Scd. xeliT.
dramAtizm-i – 1. moqmedebis,  drezinisa.
-151-
dua

 drezinasi, drizina Scd. 2. (medic.) Wrilobidan Cir­ qis,


drEif-i [rus. дрейф < holand. siTxis dawreta spe­ cialuri
drieren] – 1. (zRv), curva. milis an mar­lis grZeli
2. moZravi gemis, TviTmfrina­ naWris sa­ Su­
alebiT.
vis acdena kursidan qaris 3. (medic.) naxvretebiani re­
an wylis (haeriT) dinebis zinis an minis mili, ro­
gavleniT. me­lic SehyavT sxeulis
yQnulis drEifi – zRvaSi: Rru­ Si an Rrma WrilobaSi
1. yinulis horizontaluri Cir­qis, siTxis da sxv. da­
moZraoba qaris an dinebis sawretad.
gavleniT. drQad-i [berZ. dryas (driadas)]
2. (zRv.). kuTxe gemis svlis – berZnul miTologiaSi:
mimarTulebisa da mis tyis nimfa, feria.
RerZs Soris. drQbling-i [ingl. dribling]
modrEife – dreifiT moZ­ – fexburTSi: burTis os­
ravi (mniS. 1). taturi tareba.
 m. yinulebi, m. sadguri drimAder-i [fr. dromadaire <
`CrdiloeTi po­lusi”. berZ. dormas (kamelos) swra­
¥ modreifisa. fad mrbolavi aqlemi] –
 modreifesi Scd. erT­kuziani aqlemi (qarT.
drEl-i [germ. Drell] – burRis si­non. naraqlema).
sabrunebeli meqanizmi (pa­ drUid-i [fr. druide < kelt.] –
tara naxvretebis ga­ sa­ke­ galiis, britaneTisa da ir­
Teblad); (qarT. sinon. sax­ landiis keltebis qu­ rumi.
vretela). druQdizm-i – Zveli keltebis
 xels d., eleqtruli d.,
religia.
prevmatikuri d.
duaQen-i [fr. doyen] – di p­
drEnaJ-i [fr. drainage < ingl.]
lo­ matiuri korpusis (ix.
– 1. daWaobebuli niadagis
di p­
lomatiuri) meTauris
amoSroba (amowreta) Txri­
mamasaxlisi.
lebis, arxebis an mi­ wis­
qveSa milebis sis­te­mis duAlizm-i [< laT. dualis or­
sa­Sualebani; aseTi Txri­ gvari, gaorebuli] – fi­ lo­
le­ bis, arxebis, milebis sis­ sofiuri religiuri moZ­
tema. Rvreba, romelic samyaros
-152-
dub

sa­fuZvlad aRiarebs or 4. (mus.) ormagi registri


er­TmaneTTan sawinaaRmdego organSi.
sawyiss – materialursa da dublQkat-i [laT. dublikatus
idealurs. (sapirisp. mo­ gaormagebuli] – raime we­
nizmi). rilobiTi dokumentis me­
¥ dualisturi. ore cali, romelsac iuri­
 d. filosofia, dekartis diulad dednis Zala aqvs.
d. msoflmxedveloba.  zednadebis d.
dUbl-i [fr. double] – ki­ne­ma­ dublQor-i [fr. doubleur] – 1.
tografiaSi: filmis epi­ TeatrSi: msaxiobi, romelic
zodis xelaxla gadaReba; speqtaklSi cvlis ama Tu
sa­Wiroa romelimedan sa­u­ im rolis ZiriTad Sem­s­ ru­
keTesos SesarCevad filmis lebels.
montaJis dros. 2. fexburTSi: saTadarigo
 pirveli d., meaTe d. mo­TamaSe.
dUblaJ-i [fr. doublage ga­or­  d.-Ta matCi.
mageba] – igivea, rac dub­ dublQreba [< fr. doubler ga­
lireba (mniS. 2). ormageba] – 1. erTis da igives
¥ sadublaJo. meored keTeba; erTnairi
 s. saamqro. sa­muSaos Sesruleba visime
 dubliaJi, sadubliaJo paralelurad.
Scd. 2. risme or egzemlplarad
dUblet-i [fr. doublet < double gakeTeba, risame piris ga­
ormagi] – 1. raime nivTis daReba.
me­ore cali (muzeumSi, bib­ 3. TeatrSi: romelime rolis
li­ oTekaSi, koleqciaSi da ZiriTadi Semsruleblis
a. S.); Secvla sxva msaxiobiT.
2. ori nawilisgan Sewe­be­ 4. kinofilmis sxva enaze
buli Zvirfasi Tvali, ro­ gaxmovaneba.
mel­ Sic zeviTa nawili dUel-i [fr. duel < laT. duellum
nam­dvilia, xolo qvemoTa omi] – orTabrZola raime
yalbi. iaraRiT, garkveuli wesebis
3. ori erTdrouli dacla dacviT.
or­ luliani sanadiro To­  d.-Si gamowveva, d.-Si mok­
fisa. vla, d.-Si brZola.
-153-
eak

duelQant-i [germ. duellant < lobebs iwvevs.


laT.] – duelis monawile. dUJin-i [rus. дюжина < fr. do­
dUet-i [it. duetto] _ 1. mu­si­ uzaine] – Tormeti erTgvari
kaluri nawarmoebi ori sagani.
xmisa an ori sak­ra­vi­ saT­ duralUmin-i [laT. dura maga­
vis. ri, myari da alumini] –
 abesalomisa da murmanis d., alu­ minis msubuqi da myari
z. faliaSvilis `abesalom Senadnobi spilenZTan, mag­
da eTeridan~: violinos da niumTan da zog. sxv. ele­
violonCelis d. mentTan.
2. ori Semsruleblisgan (mom­  duraliumini Scd.
Rerlisa da dam­k­v­re­lis­gan)duumvQrat-i [laT. duumviratus
Semdgari an­sam­b­li. < duo ori da vir kaci] – Zvel
dUim-i [holand. duim] – sigrZis romSi: ori piris mmar­
sazomi; udris 2,54 sm-s; Tveloba (duumvirebis).
Cven­Si ixmareboda metruli dUCe [it. duce beladi] – ase
sistemis SemoRebamde. uwodebdnen italiaSi fa­
dulcQnea [esp. dulcinea sa­xe­ Sis­tebis liders – mu­so­
li, romelic Searqva ser­ linis (ix. faSizmi).
vantesis romanis mTavarma duxobOrebi [rus. духоборы
gmirma don kixotma Tavis su­lisaTvis mebrZolni]
satrfos glexis gogo – – Zv. rusuli seqtanturi
aldonsas; ufro sworia mim­dinareoba; seqta ar
dul­sinea] – xumrobiT an cnobs qristianul (mar­ T­
ironiiT iTqmis visime sat­ lmadideblur) dogmebs, we­
rfoze (qalze). sebis udides nawils.
¥ dulcineasi.
 dulcineisa Scd.
dUma [rus. дума] – ruseTSi: e
war­momadgenlobiTi kre­
ba, sakanonmdeblo an ad­
eakulAcia [gviand. laT. ejacu­
mi­
nistraciuli funqci­iT;
latio amonTxeva, gadmonTxeva]
ru­seTs f. parlamenti.
– (fiziol.). mamris Teslis
dUm-dUm-i _ mskdomare tyvia, gadmonTxeva.
ro­melic metad mZime Wri­
-154-
ebo

ebOnit-i [ingl. ebonite < berZ. mRvdelmTavari.


ebonos Savi xe] – magari ma­ Egzema [berZ. ekzema gamonayari,
sala, romelsac iReben bugarebi] – kanis anTebiTi
re­zinuli SenaerTebis da­avadeba, romlisTvisac
vul­kanizaciiT; farTod da­maxasiaTebelia, bugrebi,
iye­neben eleqtro teq­ni­ buS­ tukebi, Cirqgrovebi:
kaSi, saaviacio, qimiur mrew­ icis qavili.
velobaSi da sxv. egzEmplar-i [laT. exemplar
Eger-i [germ. Jäger] – 1. pro­fe­ nimuSi] – 1. erTgvarovani
sionali monadire, romelic sag­ nebis (mag. wignebis, Jur­
qiriT muSaobs samonadireo nalebis) calke aRebuli
meurneobaSi, emsaxureba cali.
moy­varul monadireebs da  wignis ori e.
Tval­yurs adevnebs nadi­ 2. cxovelTa da mcenareTa
ro­ bis kanonebis dacvas. calkeuli warmomadgeneli.
2. (ist.) zogi qveynis (ker­  maimunebis iSviaTi e.
Zod ruseTis) armiebSi: gan­  egzempliari, ekzempliari
sakuTrebuli msroleli Scd.
na­wilebis jariskaci. egzistenciAlizm-i [laT.
Egvter-i [berZ. euktçrion] – 1. ex­sistentia arseboba] – mi­
mar­
eklesiis moSorebiT cal­ Tuleba Tanamedrove fi­
ke agebuli an eklesias mi­ lo­ sofiaSi; misi ZiriTadi
Se­nebuli mcire nageboba; Temaa pirovnebis bediRbali
sam­Rvdelo. Tanamedrove samyaroSi, rwme­
2. eklesias mimdgari sag­va­ na da urwmunoeba, si­ co­
reulo sasaflao, saZ­ vale. cx­lis azris dakargva da
egzaltAcia [laT. exaltatio] SeZena da misT.
– ukiduresad aRgznebuli egzo... [berZ. exô gareSe] –
an aRfrTovanebuli mdgo­ rTuli sityvebis da­sa­
mareoba. wyis­ Si aRniSnavs ~ gareTa~,
egzArqos-i [berZ. exalchos] – `gareSe~.
marTlmadidebelTa cal­  egzogenuri – gvari, war­
moSoba.
ke saeklesio olqis an
da­moukidebeli eklesiis egzogAmia [berZ. exô gareSe da
gamos qorwineba] – Cveuleba,
-155-
edi

romlis mixedviTac akr­Za­ ze win dayeneba (sapirisp.


lulia qorwineba erTi da altruizmi).
imave gvaris an Temis war­ ¥ egoisturi.
momadgenlebs Soris.  e. saqcieli.
egzoterQkuli [berZ. exô­ egOist-i [fr. égoiste laT.
te­rikos garegani, gareSe] – ego] _ adamiani, romelsac
rac saidumlos ar war­ ego­ izmi axasiaTebs (qarT.
mo­ adgens da gan­kuT­vnilia si­non. moTavise, Tav­ ker­Za,
yve­ lasaTvis (iTqmis re­ eCokaci (sapirisp. al­ t­ru­
ligiuri wesebis, mistikur isti).
moZ­ RvrebaTa, magiur for­ egocEntrizm-i [laT. ego me da
mulaTa Sesaxeb). centrum centri] _ egoizmisa
egzOtika [berZ. exōtikos ucxo da individualizmis gamov­
qvey­nis, ucxouri] – (wign.). le­ nis ukiduresi forma;
uC­ veulo, Tvalwarmtaci sa­kuTari pirovnebiT ga­
Ta­viseburebani, rac da­ taceba, warmodgena, rom igi
ma­ xasiaTebelia Soreuli, qveynierebis centria.
nak­ lebad cnobili qvey­ne­ edelvAis-i [germ. Edelweiss] _
bisaTvis. mTis balaxovani mcenare;
 aRmosavluri e. ikeTebs moyviTalo-TeTr
¥ egzotikuri. yva­vils: gavrcelebulia
 e. qveynebi, e. buneba, e. mce­ ev­raziaSi (wina aziis ga­
nareebi. moklebiT). alpuri edel­
 ekzotika, ekzot[iku]ri, vaisi _ ikeTebs qaTqaTa
eg­ zotiuri Scd. TeTr yvavils (amJamad Zal­
Egida [berZ. aigis (aigidos zevsis ze iSviaTia).
faris saxelwodeba]: vi­ Edem-i [Zv. ebr.] _ 1. bibliuri
si­ me, risame, egidis qveS _ legendis mixedviT _ miwiuri
(wign.) visime, risime mfar­ samoTxe, adamianis (adamisa
velobis qveS, visime, risame da evas sacxovrebeli), ad­
xelmZRvanelobiT. gilsamyofeli, Seco­ de­bam­
egOizm-i[fr. égoisme laT. ego de.
me] _ Tavisi piradi in­te­ 2. miwis kurTxeuli (madli­
resebis sazogadoebriv da ani) kuTxe.
sxva adamianTa inte­re­seb­ Ediqt-i [laT. edictum] _ sxva­
-156-
eva

da­sxva saxelmwifoSi: umaR­ evgEnika [< berZ. eugehçs ke­


le­ si xelisuflebis (me­fis, Til­ Sobiluri warmoSobisa,
imperatoris...) brZa­ne­bu­leba kar­gi gvarisa] _ moZRvreba
gansakuTrebuli mniS­v­ne­ ada­mianis modgmis, misi mem­
lobisa, romis im­pe­ra­to­ris. kvidruli bunebis ga­um­ jo­
 `milanis ediqti~ _kon­ besebisa da srulyofis Se­

tantine didis ediqti, saxeb.
rom­ lis wyalobiTac qris­
evdemOnizm-i [< berZ. eudiamo­
tianoba romis imperiis
nia bedniereba, netareba,
sa­xelmwifo religiad ga­
gan­cxroma] _ antikur xa­
mocxadda Cv. welTaRr. 313
w. na­
Si da Semdeg eTikaSi:
mo­ralis ganmartebisa da
evakuAcia [laT. evacuatio
dasabuTebis princi pi, rom­
dac­va, dacarieleba] _ da
lis mixedviTac adamianis
evakuQreba [germ. evakuieren] sicocxlis umaRles mizans
_ adamianebis gamoyeneba, warmoadgens bedniereba
da­wesebulebaTa qonebis (gan­
cxroma).
ga­motana im adgilidan,
evkAli pt-i [berZ. eu kargad
sa­dac raime safrTxea mo­
da kalyptos dafaruli] _
salodneli (saomari moq­
swra­fad mzardi avs­t­ ra­
li­
medebis an stiqiuri ube­du­
uri xe, eTerovani ze­Te­ bis
rebis dros); jaris gamoyvana
Semcveli.
brZolis velidan.
 daWrilebis e., qarxnis e. evlOgia [berZ. eulogia da­loc­
va] – nakurTxi sefiskveri,
evgenQkur-i [< berZ. euangelion
nakurTxi wyali da misT;
sa­xareba] _ rasac Tavisi
romlis nawils aZleven
sar­wmunoebis safuZvlad
mor­ wmunes eklesiaSi.
mxo­lod saxareba miaCnia
(iT­qmis qristianuli re­ evolUcia [laT. evolutio
li­ giis zogierT mi­mar­Tu­ gaS­la, ganfena] _ 1. gan­ vi­
lebis Sesaxeb). Tarebis procesi. (sapirisp.
revolucia).
evangElist-i _ 1. saxarebis
 adamianis e.
avtori; maxarobeli.
2. (filos.). TandaTanobiT
2. evangelikuri sazo­ ga­do­
raodenobrivi cvlileba,
ebis wevri.
-157-
eTn

ro­ melic amzadebs Tvi­ seb­  e. zeTebi.


riv cvlilebebs. saeTero (mniSv. 1-isaTvis).
¥ evoluciuri. saeTero dro _ radioSi,
 e. procesi. televiziaSi: dro, romelic
 evoliucia, evoliucionuri gamoyofilia raime gadace­
Scd. misTvis.
evoluciOnizm-i _ 1. moZ­R­ ETika [berZ. ēthika (mr.)] _ 1.

reba, romlis Tanaxmadac filosofiuri moZRvreba,
yve­
laferi arsebuli evo­ ro­melic zneobas Seexeba.
lucias, mudmiv ganviTare­ 2. romelime sazogadoebrivi
bas ganicdis. jgufis, profesiis war­
2. moZRvreba, romelic gan­ momadgenelTa yofaqcevis
viTarebis procesSi uar­ normebi, morali.
yofs naxtomisebr Tvisebriv  eqimis e., mecnieruli e.
cvlilebas, revoluciur ¥ eTikuri.
gadatrialebas.  e. saqcieli.
ETer-i [berZ. dithēr] _ 1. ga­  eTiuri Scd.
remomcveli sahaero sivrce, ETnarq-i [berZ. ethnos xalxi,
haeri, sadac vrceldeba ra­ tomi da meTauri] _ (ist.)
diotalRebi. gvaris, tomis mamamTavari.
 e.-Si gadacemuli musika. eTnQkur-i [berZ. ethnikos to­
2. organuli nivTiereba, ro­ mobrivi, saxalxo] _ ama
mel­ sac iReben wylis mox­ Tu im tomTan, xalxTan da­
le­ CiT spirtis an fe­no­li­ kavSirebuli.
sagan; warmoadgens ufe­ ro  e. jgufi, mosaxleobis e.
aqrolad siTxes da aqvs Semadgenloba.
da­maxasiaTebeli mwvave  eTniuri Scd.
(mZaf­ri) suni; iyeneben me­ eTnogEnez-i [berZ. ethos xalxi
di­cinaSi, teqnikaSi. da Jenesis warmoSoba] _ xal­
 gogirdis e., e.-is suni. xis, tomis warmoSoba.
3. berZnul miTologiaSi: ha­ eTnogrAfia [berZ./ ethnos

ris yvelaze zeda da gam­ xal­ xi da graphô vwer] _ 1.
Wvirvale fena. istoriuli mecnierebis
¥ eTerovani (mniSv. 2-saT­ dar­gi, romelic swavlobs
vis). xal­ xTa yofa-cxovrebas,
-158-
eTn

maT nivTier da sulier mas CrdiloeT da samxreT


kul­turas; (qarT. sinon. naxevarsferoebad.
xal­ xTmcodneoba). ¥ ekvatoruli.
2. ama Tu im xalxis an to­  e. sartyeli, e. qveynebi, e.
mis yofa-cxovrebisa da hava.
kul­turis TaviseburebaTa  ekvatorialuri Scd.
erToblioba. ekvivAlent-i [laT. auquivalens
¥ eTnografiuli da saeT­ (auquivalentis)] _ (wign.). Ta­
nog­rafio. nabari Rirebulebis raime.
 e. (s.) muzeumi., e. (s.) eqspe­ ¥ ekvivalenturi.
di­cia, e.ruka.  e. gantolebani.
ETnos-i [berZ. ethnos xalxi] _  eqvivalenti, eqvivalenturi
adamianTa istoriulad Ca­ Scd.
moyalibebuli metnaklebad ekvilibrQstika [fr. équiper]
didi da mcire jgufi, Se­ _ yvela saWiro nivTi (ta­
kavSirebul Tavdapirvel ni­samosiT, xelsawyoebiT
te­ritoriis, enisa da kul­ da sxv.) momarageba (mag; ja­
turis erTobis safuZ­vel­ riskacebisa, eqs­ pe­
di­ ciisa).
ze. Ekiu [<laT. ecu (Semokl.) <
eifOria [berZ. euphoria < eu Euro­pean currency unit valutis
kargad da pherō vi­tan] _ evropuli valuta.
aRgznebuli, mxi­a­ruli gan­ Ekler-i [fr. édair] _ tkbili
wyobileba, uk­mayofilebis Rve­zeli erTgvari, ro­mel­
grZno­ ba, ro­
me­lic ar Se­ e­ sac gulad kremi aqvs.
sa­bameba obi­eq­tur mdgo­ma­ eklEsia [berZ. `kreba~, `sak­
re­obas; Cndeba al­ koholis, rebulo~] _ saydari, taZari:
morfinis mci­ re do­zebis ieso qristes sxeuli, ro­
ze­moqmedebis da sxva mi­ze­ mel­ Sic erTiandeba yvela
ze­bis Sedegad. WeSmariti morwmune.
ekvAtor-i [laT. aequator ga­ eklesQaste _ Zv. aRTqmis mci­
Ta­nasworebuli] _ (geogr.). re wigni, miewereba solo­
warmosaxviTi wrexazi, ro­ mon mefes. wignis Sinaarsi
melic gars uvlis de­ amqveyniur amaoebazea: `ama­
damiwas (orive polusTan oeba amaoebaTa da yovelive
Ta­nabar manZilze) da yofs amao~.
-159-
ekr

eklesiolOgia [berZ. ekle­  e.-is reJimi.


si­aTmcodneoba] _ moZRvreba 2. aseTi xarjvis Sedegad
eklesiaze, rogorc ieso miRebuli sargebloba.
qris­tes sxeulze, saekle­  sawarmom mniSvnelobani e.
sio ganawesze, dogmebze da miiRo.
sxv. ¥ ekonomiuri.
 e. manqana, e. mSenebloba.
eklEqtizm-i [<berZ. eklektos
amorCeuli] _ sxvadasxvagvar ekonOmika [berZ. oikonomike
SexedulebaTa, TeoriaTa, meojaxeoba] _ 1. mocemuli
ide­ur mimarTulebaTa ne­ sazogadoebrivi wyobilebis
bismieri, uprinci po Seer­ warmoebiTi urTierTobani,
Teba. (meqanikuri). romlebic Seesabameba sa­ zo­
¥ ekleqtikuri. gadoebis sawarmoo ZalTa
 e. naSromi. ganviTarebas.
eklQptika [berZ. ekleiptikē < 2. saxalxo meurneoba (qvey­
ekleipsis dabneleba] _ (ist.). nisa, raionisa da sxv.), misi
cis sferos didi wre, ro­ mdgomareoba.
mel­ zedac warmoebs mzis,  mTis raionebis e.
xi­luli moZraoba wlis 3. sameurneo moRvaweobis ra­
gan­mavlobaSi. ime dargis struqtura, fi­
nansur-materialuri mdgo­
ekolOgia [berZ. oikos sax­
mareoba.
li, samSoblo da logos
 mrewvelobis e, saav­to­
moZ­Rvreba] _ mecniereba,
mo­bilo transportis e,
ro­ melic Seiswavlis mce­
soflis meurneobis e.
nareTa da cxovelTaA da­
4. mecniereba, romelic swav­
mo­kidebulebas urTierT
lobs sawarmoo, sameurneo
So­ ris da garemosTan.
moRvaweobis raime dargs.
¥ ekologiuri.
 e. wonasworoba, e. usaf­ ¥ ekonomikuri.
rTxoeba, e. problemebi, e.  e. politika, e. geografia
garemo. e. krizisi.
 ekonomiuri (ekonomikisaT­
ekonOmia [berZ. oikonomia me­
vis) Scd. (ix. ekonomia).
urneobis marTva] _ 1. ga­
mozogviT xarjva risame Ekran-i [fr. écran] _ 1. TeTri
(qarT. sinon. momWirneoba). ze­da­
piri, romelzedac uC­
-160-
ekr

ve­neben kinofilmebs. berZ. elasticos] _ 1. drekadi,


 farToformatiani e. moqnili.
2. zedapiri, romelzedac iRe­  e. sartyeli.
ben Suqur gamosaxulebas. 2. (gadat.) msubuqi, narnara.
 televizoris e.  e. moZraoba.
ekranizAcia _ kinosuraTis  elastiuri, elasturi
Seqmna Teatraluri xe­lov­ Scd.
nebis an literaturis ro­ eldOrado [esp. eldorado oq­
melime nawarmoebis sa­fuZ­ rosi] _ 1. ararsebuli qveyana,
velze. viTom mdidari oqroTi da
 i. WavWavaZis `oTaraanT Tval-margalitiT, ro­ mel­
qvrivis~ e., W. amirejibis sac eZebdnen samxr. ame­ ri­
`daTa TuTaSxias~ e. kaSi pirveli espaneli dam­
ekumEnizm-i da ekumenQkur-i p­yroblebi.
moZraoba [laT. oecumenicus 2. (gadat.) zRapruli sim­did­
msoflio saeklesio < berZ. risa da saswaulebis qve­
oikumenē dasaxlebuli mi­ yana.
wa] _ saeklesio moZraoba, elegAnturi [fr. élégant] _
rom­lis mizania yvela moxdenili, koxta, natifi.
qris­tianuli eklesiis ga­  e. Cacmuloba.
erTianeba; Caisaxa me-19 elEgia [berZ. elegeia (mr.) <
s.-is bolos; 1948 w. Se­ iq­ elegos saCivari, Civili] _ 1.
mna protestantuli da sevdiani, lirikuli leqsi.
marTlmadidebluri ek­le­ 2. sevdiani lirikuli mu­si­
siebis msoflio sabWo. sa­ kaluri nawarmoebi.
qarTvelos eklesia ga­mo­ 3. antikur poeziaSi: gar­ k­
vida am sabWodan. ve­uli formis leqsi, ro­
Elada [berZ. hellas (hellados)] _ me­lic dawerilia wyvil-
saberZneTi. wyvil taepebad.
elAin-i [berZ. elaion] _ 1. ze­ ¥ elegiuri.
iTunis zeTi, romelsac ek­  e. poezia.
lesiaSi iyeneben. elevAtor-i [laT. elevo maRla
2. (gadat.) is, rac anugeSebs, vwer] _ marcvalsacavi, ro­
am­Svidebs. me­lic aRWurvilia me­
elastQkuri [laT. elasticus < qa­ni­
kuri mowyobilobiT
-161-
ele

mar­c­vleulis misaRebad, misi wonasworobis da­sa­ ca­


ga­sa­ni­aveblad, ga­saSrobad vad frenisas.
da ga­ da­sat­vir­
Tad. elEqsir-i [élixir surnelovani
elEment-i [< laT. elementum zeTi, esencia < arab. elexir]
sti­qia, pirveladi] _ 1. ri­ _ mcenareuli nivTierebis
same Semadgeneli nawili. naJuri an spirtiT, eTe­ro­
 avtomobilis e.-ebi. vani zeTiT da misT. dam­
2. (qim.) martivi nivTiereba,ro­ za­debuli magari na­ yeni:
melic Cveulebriv qimiuri iye­neben medicinaSi, kos­me­
meTodebiT ar iSleba Se­ tikaSi.
mad­genel nawilebad. eleqtOrati [ingl. electo­
 d. mendeleevis qimiur e.- ra­te < laT. elector] _ amom­

Ta perioduli sistema. Ceveli mosaxleobis jgufi,
3. qimiuri energiis xarjze romelic erTsa da imave
mci­reZaliani eleqtruli kan­ didats an partias uyris
de­nis misaRebi xelsawyo. kenWs arCevnebze.
 galvanuri e., mSrali e. eleqtrQkos-i _ eleqtrobis
4. iTqmis adamianze, rogorc spe­ cialisti.
ra­ime socialur donis wev­  eleqtriki Scd.
rze.
eleqtrifikAcia da eleq­
 ucxo e., sazogadoebis
prog­resuli e.-ebi. trificQreba _ eleq­t­
ruli energiis danergva
elementAruli _ 1. rac mxo­
sa­xalxo meurneobasa da
lod risame safuZvels exe­
yofa-cxovrebaSi.
ba; dawyebiTi.
 soflis meurneobis e.,
 e. maTematika, e. codna.
rki­ nigzis e.
2. yvelasaTvis xelmisawvdo­
 eleqtrofikacia, eleqtro­
mi; martivi, ubralo.
fi­cireba Scd.
 e. WeSmariteba, yofaqcevis
e. wesebi. eleqtro... _ rTul wi­na­da­
 elementaluri Scd. de­baSi sityvis pirveli
Se­madgeneli nawili, ro­
elEron-i [fr. aileron] _ pa­
melic aRniSnavs am si­ ty­
tara frTa, TviTmfrinavis
vebis damokidebulebas
frTebis boloebis moZravi
eleq­ trobasTan.
zedapiri, romelic saWiroa
-162-
ele

elEqtroba [< berZ. ēlec­t­ eleqtrOliz-i [berZ. ēlectron


ron fisi, qarva] _ 1. mate­ qarva da lysis daSla] _
riis (energiis) forma, ro­ (qim.) nivTierebis daSlis
melic Sedgeba damux­tu­li pro­cesi Semadgenel na­
nawilakebisgan: eleq­t­ wilebad mis xsnarSi mud­
ronebisa, protonebisa da mivi eleqtruli denis gav­
misT. lisas.
 e.-is raoba, e.-is gamoyeneba ¥ eleqtrolizuri.
teqnikaSi, moZRvreba e.-ze.  e. spilenZi.
2. energiis erT-erTi sa­ xe­ eleqtrOlit-i [berZ. ēlec­t­
oba, romelsac iyeneben sa­ ron qarva da lytos xsnari] _
xalxo meurnebasa da yo­ qimiuri nivTiereba, ro­me­
fa-cxovrebaSi; ganaTeba, lic iSleba Semadgenel na­
ro­melsac iReben am ener­ wilebad masSi eleqtruli
giis saSualebiT. de­nis gavlis Semdeg.
 e.-is gayvana, e. CarTes, e. eleqtromAgnit-i _ rki­ nis
gamoiTiSa. Rero, romelic magnit­de­ ba
¥ eleqtruli. masze daxveuli gam­ xo­lo­
 e. deni, e. ganaTeba, e. mov­ ebul mavTulSi ga­tarebuli
lenebi, e. Rumeli, e. uTo.
deniT; iyeneben eleqtrul
me-2 mniSv.-iT xSirad ixmare­
manqanebSi, tele­gra­ fisa da
ba eleqtroni (`eleqtronis
telefonis apa­ ratebSi da
Suqi~, `eleqtroni anTia~).
sxv.
Scd. (ix. eleqtroni). ¥ eleqtromagnituri.
elEqtrod-i [berZ. ēlectron qar­  e. talRebi.
va da hodos gza] _ 1. gamtari elEqtron-i [berZ. ēlect­
(firfita, Rero da misT.). ron qarva] _ atomis Se­mad­
romlis saSualebiTac geneli elementaruli na­
eleq­t­ruli deni Sedis si­ wi­laki, romelsac aqvs
Txe­Si an gazSi. uar­yo­fiTi eleqtruli
2. manqanebSi, xelsawyoebSi: mux­ti; eleqtroni brunavs
eleqtruli denis CarTvis da­de­biTad damuxtuli bir­
(ga­
moTiSvis) adgili. Tvis garSemo.
 dadebiTi e. (anodi), uar­ ¥ eleqtronuli.
yofiTi e. (kaTodi).  e. fizika, e. gamomTvle­ li
-163-
ema

manqana. elQnist-i _ Zveli berZnuli


eleqtronul-is mniSv.-iT enisa da literaturis spe­
eleq­truli (`eleqtruli cialisti.
ga­momTvleli manqana~) Elita [< fr. élite rCeuli, sa­
Scd. (ix. eleqtroba, eleq­ ukeTeso] _ sazogadoebis
truli). an misi nawilis saukeTeso
eleqtrOnika _ mecnierebisa warmomadgenelTa erTob­
da teqnikis dargi, ro­ li­ oba.
me­
lic dakavSirebulia  xelovnebis moRvaweTa e.
eleq­tronuli energiis ¥ elituri da elitaruli.
praq­tikuli mizniT ga­mo­ye­  e. sazogadoeba.
ne­basTan. Elifs-i [berZ. elleipsis ga­mo­to­
eleqtrotEqnika _ 1. mec­ veba; nakli, wuni] _ (maTem.).
ni­ereba eleqtronuli pro­ Sek­ruli mrudi an wiri,
ce­sebis Sesaxeb. rom­ lis yoveli wertilis
2. teqnikis dargi, ro­me­lic man­Zilebis jami ori mo­
dakavSirebulia eleq­t­ro­ cemuli wertilidan (ori
nul mowyobilobaTa Seq­m­ fo­kusidan) warmoadgens
nasa da gamoyenebasTan. mud­miv sidides.
¥ eleqtroteqnikuri. ¥ eli psi, elifsiuri, eli p­
 e. mowyobiloba, e. in­s­ti­ siuri Scd.
tu­ti. elifsOid-i [berZ. elleipsis
elQnizm-i [< berZ. hellēnismos] elif­ si da eidos saxe] _ (ma­
_ 1. epoqa, rodesac ayva­
ve­bu­ Tem.). zedapiri, romelic
li iyo Sereul berZnul- mi­iReba elifsis brunviT
aR­mosavluri kultura erT-erTi Tavis RerZis ir­
(aleq­sandre makedonelis g­vliv (garSemo).
mo­narqiis daSlidan _ 324  eli psoidi Scd.
wlidan, romlis mi­er sa­ber­ Elf-i [germ. Elf (mamr.), Elfe

neTsa da da aR­mo­savleTis (mdedr.)] _ germanul mi­To­
dapyrobamde _ I saukunemde lo­ giaSi: adamianebisadmi
Zv. welaRr.). ke­Tilad ganwyobili su­
2. Zveli berZnuli enidan ama li.
Tu im enaSi Sesuli sityva Emal-i [fr. émail] _ 1. mi­
an gamoTqma. ni­seburi gaumWviri masa,
-164-
ema

rom­ liTac faraven li­ ro­melic gamoyenebulia


To­nis nawarmis zedapirs ri­same simbolod.
da­Jangvisagan dasacavad, embriolOgia [berZ. emb­
ag­reTve silamazisaTvis ry­on Canasaxi da logos moZ­
(qarT. sinon. minanqari). Rvreba] _ biologiis nawi­
 e.-is qvabi. li, romelic swavlobs
2. TeTri mkvrivi nivTiereba, embrionis ganviTarebas.
romliTac dafarulia kbi­ embrQon-i [berZ. embryon] _
lis gareTa nawili. Canasaxi (adamianis an cxo­
emanAcia [< laT. emanatio velis).
ga­modineba] _ religiur- emQgrant-i [laT. emigrans
fi­losofiuri termini; (emig­rantis) vinc gadasaxlda]
aR­niSnavs RvTaebrivi sa­ _ adamiani, romelic Tavisi
wyisidan samyaros mTe­li samSoblodan sxva qveyanaSi
mravalferovnebis ga­
moS­ gadasaxlda, romelic emig­
las, gamosxivebas. raciaSi imyofeba.
emansi pAcia [laT. emancipa­tio] ¥ emigrantuli.
da emansi pQreba (wign.) _  e. cxovreba.
gaTavisufleba vinmeze da­ emigrAcia [< laT. emigro ga­
mokidebulebisagan, uf­ leb­ davsaxldebi] _ 1. Tavisi
ri­vad gaTanasworeba. sam­Soblodan iZulebiTi an
 qalTa e. nebayoflobiTi gadasax­ le­
Embargo [esp. embargo da­pa­ ba sxva qveyanaSi (am mniS­
timreba, akrZalva] _ 1. sa­ vnelobiT ixmareba agreTve
qonlis, ganZeulobisa da emigrireba).
misT. Sezidvis an gazidvis 2. ucxo qveyanaSi cxovreba
ak­
rZalva romelime sa­xel­ aseTi gadasaxlebis Sede­
mwifoSi. gad.
2. ucxo saxelmwifos kuT­  e.-Si yofna, e.-idan dab­
vnili qonebis (upiratesad runeba.
gemebis) dakaveba politikur ¥ emigraciuli.
garTulebaTa gamo.  e. cxovreba, e. moZraoba.
Emblema [berZ. emblēma amo­ Emir-i, ufro sworia Ami­
bur­culi samkauli] _ ra­ ra [arab. amir] _ zog mus­
ime sagnis gamosaxuleba, limanur qveyanaSi: mTavris,
-165-
ene

mmarTvelis tituli. mom­xatveloba] _ (lit.)


emQsar-i [laT. emissarius] _ piri, me­tyvelebis emociuri ga­
romelic araoficialurad mom­xatvelobis gaZliereba,
igzavneba sxva qveyanaSi sa­ ra­sac aRweven intonaciis
idumlo politikuri da­ Se­degad, sxvadasxva ri­ to­
valebiT. rikuli xerxis ga­moyenebiT.
emQsia [laT. emissio gamoSveba] (lingv.) daZabuloba zogi
_ (finans.). fasiani qaRal­ bgeris warmoTqmisas.
debis, qaRaldis fulis ga­ Endem-i [<berZ. endēmos ad­
moSveba. gi­lobrivi] _ mcenare an
emOcia [fr. émotion < laT. emo­ cxoveli, romelic gav­ r­
vere aRgzneba, mRelvare­ba] _ celebulia mxolod gar­
(wign.). adamianis grZnoba, kveul geografiul areSi.
sulieri mRelvareba (SiSi, endo...[< berZ. endon SigniT] _
sixaruli da sxv.). rTuli sityvebis dasa­wyis­
¥ emociuri. Si aRniSnavs `Siga~, `Sig­
 e. sityva warmoTqma. niTa~.
¥ uemocio.  endomenuri.
 u. adamiani. endogAmia [berZ. endon Sig­
 emocionaluri Scd. niT da gamos qorwineba] _
Emu [< port. ema wero,siraq­le­ Cve­uleba, romlis mixed­vi­
ma] _ didi zomis morbenali Tac qorwineba dasaSvebi
frinveli kazuarebis raz­ iyo mxolod erTi da imave
misa; gavrcelebulia av­s­t­ sa­zogadoebrivi jgufis
raliaSi. (to­ mis, gvaris da misT.) wev­
emUlsia [laT. emulsus ga­mow­v­ rebs Soris; arsebobda sa­
di­li] _ 1. ori erTmaneTSi zogadoebis ganviTarebis
ga­
ux­s­neli siTxis narevi,ro­ ad­rindel safexurze.
mel­ Sic erTi siTxe Se­tiv­ EndSpil-i [germ. Endspiel] _
ti­ve­
bulia meoreSi wvril- Wad­rakis partiis bolo
wvrili wveTebis sa­xiT. stadia.
2. erTgvari SuqmgrZnobia­ re energEtika _ meurneobis
pre­parati; iyeneben foto­ dar­gi, romelic moicavs
teqnikaSi. ener­ giis resursebs, misi
Emfaza [< berZ. emphasis ga­ sxvadasxva saxeobis gamo­
-166-
ene

mu­Savebas, gardaqmnas, ga­da­ enigmAtur-i [< berZ.ainigma


cemas da gamoyenebas. (ainig­matos) gamocana] _ (wign.)
¥ energetikuli. saidumloebiT moculi, ga­
 e. resursebi, e. sistema. moucnobi.
 energetiuli Scd.
enkaUstika [berZ. enkaustikē <
energetQkos-i _ energetikis enkaiō amovwvav] _ sanTelSi
specialisti. gaxsnili saRebavebiT xatva;
 energetiki Scd. cvilovani ferwera.
enErgia [berZ. energeia moq­me­ enkEnia [berZ.] _ taZarT ga­
deba] _ 1. materiis erT-erTi nax­lebis yovelwliuri
ZiriTadi Tviseba _ misi dRe­saswauli.
moZ­raobis zoma; materiis
enkrAtis-i [berZ.] _ mowese
moZ­raobis maragi (siTbos,
deda, monazoni.
si­naTlis, eleqtrobis, me­
qa­nikuri moZraobis da sxv. Enlil-i _ Sumeruli mi­To­
saxiT). lo­ giis umTavresi RvTaeba,
2. moqmedebis unari, mxneoba, qa­laq nifuris mfarveli.
Zala, Zal-Rone, romelic iT­vleboda agreTve ha­e­ ris,
saWiroa dasaxuli miznis miwis, nayofierebis Rmer­
misaRwevad. Tad.
 didi e. gamoiCina. enolOgia [berZ. oinos Rvino
¥ energiuli (mniSv. 2-isaT­ da logos moZRvreba] _ meR­vi­
vis). neoba.
 e. adamiani, e. muSaoba. Enot-i [rus. eum] _ 1. patara
enTuzQazm-i [berZ. enthusias­ mta­cebeli nadiri: aqvs xSi­
mos] _ aRfrTovaneba, gata­ ri bewvi, muqi yviTeli fe­
ceba. ris; binadrobs tyeSi, kar­
 e.-iT muSaoba. gad dacocavs xeebze.
¥ enTuziasturi. 2. am cxovelis bewvi.
 e. kiTxva. entomolOgia [berZ. en­to­
 entuziazmi, entuziasturi mon mweri da logos moZ­ R­
Scd. vreba] _ zoologiis na­
enTuzQasti _ enTuziazmiT wi­li, romelic mwerebs
aRsavse. swav­ lobs.
 entuziasti Scd. ¥ entomologiuri.
-167-
epi

 e. gamokvleva. Eos-i [berZ. Eôs] _ berZnul


Enqer-i _ samRvdelmTavro Se­ miTologiaSi gariJraJis
sa­ moseli, marjvena gverdze qalRmerTi.
da sakidi. epArqia [berZ. eparohia] _ sa­
Enqi _ Sumerul miTologiaSi ek­lesio-administraciu­ li
erT-erTi sam umTavres (en­ erTeuli, romelsac epis­
lilTan da anusTan erTad) koposi ganagebs: sa­e­pis­ ko­
RvTaebaTagani; Sumeruli poso.
sa­ mebis erT-erTi i postasi. epAtaJ-i [fr. épatage] _ skan­
entifAlit-i [< berZ. enke­ da­luri gamoxtoma; qce­
phalos tvini] _ (medic.). Tavis va, romelic arRvevs sa­er­
tvinis anTeba. TodmiRebuli zrdi­ lo­ bis
encQklika [< berZ. en­cyc­ wesebs; raime SokSi Ca­sag­
lica] _ romis papis we­ ri­ debi.
li, mimarTva yvela ka­ epQgon-i [berZ. epigonos STamoma­
To­likesadmi politikis, va­
li] _ raime mimarTulebis
re­ ligiis, moralis da misT. mimdevari, romelsac ak­lia
sa­ kiTxebze. originaluroba, Semoq­ me­
de­
enciklopEdia [fr. encyc­ biTi damikidebuleba (xe­
lo­pédie] _ mecnieruli sac­ lov­ nebaSi, mecnierebaSi da
nobaro gamocema leqsiko­ sxv.).
nis saxisa,romelSic codnis epQgrama [berZ. epigramma war­
yve­ la an romelime calke wera] _ 1. mokle satiruli
dargi aris warmodgenili. leqsi.
 qarTuli e., larusis e., 2. Zvel saberZneTSi: Zeglze,
teqnikuri e., Wadrakis e. Se­nobaze, saCuqarze da
¥ enciklopediuri. misT. gakeTebuli warwera
 e. leqsikoni, e. (mra­val­ pro­zad an leqsad.
mxrivi) codna.  puSkinis e.-ebi.
¥ saenciklopedio. ¥ epigramuli.
 s. statiebi.  e. poezia, e. stili.
 enciklopeduri Scd.  epigramisa.
enciklopEdizm-i _ farTo,  epigramasi Scd.
mra­valmxrivi ganaTleba epQgraf-i [berZ. epigraphē
codnis sxvadasxva dargSi.
-168-
epi

war­wera] _ 1. gamonaTqvami, na­wili, romlisTvisac da­


mokle citata, romelic ma­xasiaTebelia erTgvari
wam­ZRvarebuli aqvs raime da­mokidebuleba.
nawarmoebs an mis nawils;  CarTuli e. piesaSi.
ga­moxatavs nawarmoebis ¥ epizoduri-SemTxveviTi,
(mi­si nawilis) ZiriTadad ara­sistematuri, ara­
Zi­ri­
ideas. Ta­di, umniSvnelo.
 `kacia-adamians?!~ e.-ad  e. roli kinofilmSi.
aqvs xalxuri gamonaTqvami: epQTet-i [berZ. epitheton] _
`moyvares pirSi uZraxe msazRvreli sityva, ro­ me­
mters _ pirsukano~. lic daerTvis sagnis an
2. Zvel saberZneTSi: saf­la­ mov­lenis saxels da aZlevs
vis qvis, Zeglis war­we­ra. mas met gamoxatulebas.
epigrAfika [< berZ. epigraphē  mudmivi e., amamaRlebeli
war­wera] _ mecniereba Zve­ e., damamcirebeli e.
li warwerebis Se­sa­xeb  epiteti Scd.
(qarT. sinon. warweraT­ epilEfsia [berZ. epilēpsia] _
mcod­neoba). qro­ nikuli nevruli da­ a­
va­
¥ epigrafikuli. deba, romelic xasiaTdeba
 e. masala, e. teqsti. perioduli moulodneli
 epigrafiuli Scd. SetevebiT; am dros avad­
epidEmia [<berZ. epidēmia] _ myofs goneba ekargeba da
raime gadamdebi senis far­ emar­Teba krunCxva; bneda,
Tod gavrceleba. avi zne.
 gri pis e. epQlog-i [berZ. epilogos <epi
¥ epidemiuri. Semdeg da logos sityva] _
 e. daavadebani. mxat­ vruli nawarmoebis das­
epQzod-i [berZ. episodion] _ 1. kvniTi nawili, romel­Sic
ra­ime SemTxveva, momxdari, mokled aris gadmocemuli
momxdari ambavi. moqmed pirTa Semdgomi be­
 `ramdenime suraTi anu e. di.
yaCaRis cxovrebidan~ (ili­  romanis e., prologi da e.
as cnobili poemis sa­ Ta­ episkOpos-i [berZ. episkopos
uri). rames vuyureb] _ umaRlesi
2. mxatvruli nawarmoebis sasuliero wodebuleba
-169-
epo

qris­tianul eklesiaSi; Cve­ epOnim-i [berZ. epônymos] _ pi­ri,


ulebriv eparqiis mTavars romlis saxelisagan war­
mi­eniWeba; am wodebulebis modgeba xalxis, adgilis
mqone piri. an misT. saxelwodeba.
epQstole [laT. epistola < epOpea [berZ. epopoiia] _ 1.
berZ. epistolē] _ (samRvd.). we­ epikuri Janris didi mxat­
rili, gzavnili. vruli nawarmoebi.
epQstrof-i [berZ. epistrophē 2. gadat. (wign.) didi, mniS­v­
ukan gamobruneba] _ ri­ to­ nelovani ambebi.
rikuli xerxi _ erTi da  omis e.
ima­ve sityvis, an gamoTqmis  epopeisa.
ga­meoreba.  epopeasi, epopeia Scd.
epitAfia [< berZ. epitaphios Epos-i [< berZ. epos sityva, mo­
(logos) saflavszeda sityva] Txroba, simRera] _ 1. Txro­
_ warwera saflavis qvaze. biTi literaturis Janri
 epitafiisa (dramisa da lirikisagan
 epitafiasi Scd. gansxvavebiT) _ romani, mo­
epitQmia [berZ. epitimion sas­ Tx­roba da sxv.
jeli] _ saeklesio sasjeli, 2. xalxuri sagmiro Tqmu­le­
rasac sulieri mama daadebs bebi, poemebi, simRerebi.
morwmuneebs.  sagmiro e., homerosis e.
epifAnia [berZ. epiphanys ga­ ¥ epikuri.
mo­cxadeba] _ ieso qristes  e. poema, e. stili.
gamocxadeba, naTloba ior­  epiuri Scd.
danes wyalSi ioane naT­ Epoqa [<berZ. epochē gaCereba]
lismcemlis mier. _ drois xangrZlivi mo­
epQcentr-i berZ. epi-ze da nak­veTi, romelic xa­ si­
aT­
laT. centrum centri] _ ad­ deba RirsSesaniSnavi mov­
gi­li dedamiwis zedapirze, lenebiT, ambebiT (qarT.
ro­ melic moTavsebulia ra­ si­non. xana).
ime damangreveli ZaliT ke­  antikuri e., feodalizmis
e., Tanamedrove e.
ris Tavze an mis qveS.
 miwisZvris e., atomuri epoqAluri _ (wign.) ama Tu
bom­bis afeTqebis e. im epoqis damaxasiaTebeli:
didad mniSvnelovani.
-170-
era

 e. movlena, e. aRmoCenebi. reba] _ mamakacis sasqeso


 epoxa, epoxaluri Scd. asos gaberva da gamagreba
Era [laT. aera] _ 1. movlena, sqesobrivi agznebis dros
mo­menti, saidanac iwye­ba (sisxlis gaZlierebuli
welTaRricxva: welTaRri­ mo­wolis Sedegad).
cx­vis esa Tu is sistema. erOzia [laT. erozio gamoWma]
 qristianuli e. _ 1. niadagis ngreva da wa­
2. drois istoriuli mo­ nak­ recxva Rvarebisagan.
veTi, periodi: epoqa, xana.  niadagis e.
 kosmonavtikis e. 2. liTonis zedapiris daSla
3. (geol.). dedamiwis is­to­ meqanikur zemoqmedebis an
riis yvelaze didi qro­ eleqtruli ganmuxtvis Se­
nologiuri monakveTi. degad.
Erato [berZ. eratô] _ ber­Z­  liTonis e.
nul miTologiaSi: muza 3. (medic.) lorwovani garsis
li­ ri­kuli, upiratesad zedapiruli dawyluleba.
sat­rfialo poeziisa: war­ Erot-i [< berZ. erôs (erōtos)] _
mod­ genili hyavdaT qalad, berZnul miTologiaSi: si­
ro­ melsac xelSi kiTara yvarulis qalRmerTi.
uWi­ravs. erOtizm-i [< berZ. erôs (erō­
Eres-i [berZ. hairesis] _ 1. re­ tos) siyvaruli] _ ga­da­
li­ giuri moZRvreba, ro­ War­bebuli sqesobrivi
me­
lic ewinaaRmdegeba aR­gznebadoba, metismeti
ga­­
batonebuli religiis sa­ vne­bianoba.
ek­
lesio dogmatebs. (qarT. erOtika [berZ. erōs (erōtos)
sinon. mwvalebloba). siy­varuli] _ yvelaferi
2. (gadat.). gabatonebuli an is, rac dakavSirebulia
sayovelTaod miRebuli Se­ sa­siyvarulo da­ mo­ki­
de­bu­
xedulebebisgan, wesisgan lebasTan; grZno­ ba­
doba.
ga­
daxveva, gandgoma, cdo­mi­ ¥ erotikuli.
leba. erudQcia [laT. eruditio swav­
eretQkos-i _ eresis mimdeva­ leba, Semecneba, codna] _
ri. (wign.). didi ganswavluleba,
 ereTikosi Scd. Rrma codna mecnierebis
erEqcia [laT. eractio gaswo­ ro­melime dargSi.
-171-
esk

Ese [fr. essai] _ Tavi­su­fa­ armiaSi meore msoflio


li formis (ara sis­te­ ma­ omis periodSi.
tur-mecnieruli xa­ si­a­Tis) ¥ saeskadro.
narkvevi, ro­mel­Sic gan­  s. naRmosani.
xilulia li­te­ra­turuli, ¥ eskadrisa.
filosofiuri, socialuri  eskadrasi Scd.
da sxv. problemebi. eskadrQlia [fr. escadrille]
¥ esesi; mr. eseebi. _ samxedro aviaciis qve­
 esse, esei, essei Scd. ganayofi, romelic TviT­
esEist-i _ eseebis avtori. m­frinavebis ramdenime
 esseisti Scd. rgo­ l isgan (razmisagan)
esEncia [laT. essentia arsi] _ Sed­geba.
raime nivTierebis kon­ cen­ ¥ eskadriliisa.
trirebuli xsnari; iyeneben  eskadriliasi Scd.
kvebisa da farmacevtul eskalAtor-i [ingl. escalator]
mrew­ velobaSi, agreTve par­ _ ganuwyvetliv moZravi ki­
fiumeriaSi. be.
 metros e.
esTEtika [< berZ. aisthēsis
grZno­ ba, SegrZneba] _ 1. eskalAcia [ingl. escalation aR­
filosofiuri moZRvreba masvla (aRsvla) kibis dax­
xelovnebis, mSvenierebis marebiT] _ (wign.) agresiis
formaTa Sesaxeb mxatvrul ganuyreli gafarToebis,
SemoqmedebaSi. gaZlierebis strategia.
2. (wign.) mSveniereba, mxatv­  omis e., agresiis e., kon­
ru­ loba risame. fliqtis e.
 yofis e., warmoebis e. Eskiz-i [fr. esquisse] _ 1. wi­
¥ esTetikuri. naswari monaxazi (na­
xa­
 e. Teoriebi e. aRzrda. ti­ s a, skulpturisa, ar­
 estetika, estetiuri, es­ qi­teqturuli proeqtisa,
Te­ tiuri Scd. Te­ a traluri proeqtisa da
Eskadra [fr. escadre] _ 1. (zRv.) sxv.)
samxedro-sazRvao flotis  dekoraciebis e; e-ebis ga­
gemebis didi SenaerTi. mofena
2. samxedro-sahaero Zalebis 2. literaturuli, musikalu­
SenaerTi zogi ucxo qveynis ri nawarmoebis an misi
-172-
esk

nawilis winaswari reaqcia. mcod­ ne, specialisti.


¥ saeskizo. espEranto [esper. esperanto
 s. naxazi. mo­imede < fr. esperer ime­
Eskimo [fr. esquimau] _ na­ dis qona] _ xelovnuri sa­
yinis briketi, romelic Cve­ er­Ta­ So­riso ena, romelic
ulebriv SokoladiT aris Seq­m­na polonelma eqim­ma
dafaruli. po­liglotma lazar za­men­
Eskort-i [fr. escorte] _ vi­ hofma (1859-1917 ww.) 1887 wels
si­
me, risame Tanxmlebi sam­ la­ Tinurisa da yvelaze
xedro dacva (qarT. sinon. uf­ro gavrcelebuli da­
badragi). sav­leTevropuli enebis ma­
 motociklistebis e. sa­lis safuZvelze.
 eqskorti Scd. estAkada [fr. estacade] _ xi­di­
eskUlap-i [laT. Aesculapius] se­bu­ri nageboba, ro­ mel­ze­
_ romaul miTologiaSi: dac dedamiwis ze­da­ piridan
mkur­nalobis RmerTi; ga­ garkveul si­ maR­
leze gay­ va­
moxatavdnen dayrdnobils ni­lia gza sxva (qveda) gzis
kverTxze, romelsac gve­li Tavze.
exveva (berZnul miTo­ lo­gi­  rkinabetonis e.
aSi mas Seesabameba as­k­le­ ¥ estakadisa.
piosi).  estakadasi Scd.
Espada [esp. espada] _ igivea, Estamp-i [fr. estampe] _ raime
rac matadori. gamosaxulebis anabeWdi
espAdron-i [fr. espodron < qaRaldze,gadaRebuli TviT
esp. espada daSna] _ (sport.). mxatvris (an ostat gra­
safarikao daSna. vioris) mier gakeTebuli
espAnder-i [< ingl. espand for­ midan.
ga­
farToeba, gaWimva] _ sa­ estAfeta [fr. estafette < it.
tan­varjiSo iaraRi _ er­T­ stafetta < atafta uzangi, avJandi]
maneTTan rezinis Ca­liCebiT _ 1. gunduri Sejibreba
an zambarebiT Se­erTebuli sirbilSi, curvaSi da sxv.,
saxelurebi; xma­ roben kun­ romelSic morbenali (mo­
Tebis ga­ samagreblad. curave da sxv.) gzis gar­
esperAntist-i _ esperantos k­veul monakveTze cvlis
daT­ qmul niSans (qarT. si­
-173-
eti

non. amanaTrbeni).  metris e., kilogramis e.


2. TviT niSani (patara joxi, 2. metismetad zusti sa­zo­
pa­keti da sxv.), romelsac mi, romelsac iyeneben sxva
ga­dascemen erTmaneTs erTi xelsawyoebis Sesamow­ meb­
gun­dis sportsmenebi aseTi lad.
Sejibrebis dros. 3. (gadat.). risame sazomi
¥ estafetisa standarti.
 estafetasi, estafeti Scd. ¥ etalonuri.
Estrada [fr. estrade < esp. es­  e. xelsawyo.
trado ficarnagi] _ 1. amaR­ ¥ saetalono.
le­ buli adgili, scena  erTiani droisa da s. six­
Sem­sruleblebisaTvis (msa­ SireTa saxelmwifo ko­ mi­
xi­obebisaTvis, or­kes­t­ri­ sia.
saTvis da sxv), romlebic Etap-i [fr. étape] _ 1. raime
ga­modian mayurebelTa wi­ gzis, distanciis calkeuli
na­Se. mo­nakveTi.
 sazafxulo e.  estafetis bolo e.
2. xelovneba, romlis Zi­ri­Ta­ 2. gadat. (wign.). risame gan­
di saxeobaa calkeuli nom­ vi­Tarebis, raime procesis
rebisagan Sedgenili kon­ calkeuli momenti, stadia.
certi.  mniSvnelovani e.
 e.-is msaxiobebi. etAJer-i [fr. étagére] _ avejis
¥ saestrado. saxeoba _ erTmaneTis Tav­
 s. koncerti, s. simRerebi. ze ramdenime rigad mo­ wyo­
esqatolOgia [berZ. eschatos bili Taroebi (qarT. sinon.
ukanaskneli da logos moZ­ Taroedi).
R­vreba] _ mistikuri moZ­  etaJerka Scd.
R­vreba msoflios da ada­ etQket-i1 [fr. étiquette] _
mi­anis saboloo bedze; igivea, rac iarliyi.
war­moadgens bevri religi­  eTiketi, etiketka Scd.
is (maT Soris qristianobis) etQket-i2 [fr. étiquette] _ Tavis
Se­madgenel nawils. daWerisa da Tavaziani mo­
etAlon-i [fr. étalon] _ 1. dad­ py­
robis wesebi, romlebic
genili sazomi erT­eu ­ ­lis mi­Rebulia di plomatTa
zusti nimuSi. wre­ ebSi, mefis karze da sxv.
-174-
eti

 saerTaSoriso e., e.-is dac­ nuri ganlageba, romelSic


va. TeTrebma mcire ZalebiT
etimolOgia [berZ. etymologia un­da i povon erTaderTi
< etymon WeSmariteba, sityvis swo­ri gza mogebis an ya­
ZiriTadi mniSvneloba da i­mis misaRebad (Wadrakis
lo­gos moZRvreba] _ enaT­ mec­ amo­canebTan gansxvavebiT
ni­e­
rebis dargi, ro­ me­lic svle­ bis raodenoba gansaz­
swav­lobs sity­ vis war­mo­mav­ R­vruli ar aris).
lobas, Se­ mad­gen­
lo­basa da efEmera, efemErul-i [berZ.
Tav­da­pir­vel mniS­vnelobas. ephēmeros erTdRiani] _ 1.
etQmon-i [<berZ. etymon WeS­ xanmokle, swrafmavali, ara­
mariteba, sityvis Zi­ri­Tadi m­yari.
mniSvneloba] _ (lingv.). 2. ararealuri, moCvenebiTi.
amosavali sityva, rom­lis­ Efeqt-i [laT. effectus] _ 1. STa­
ganac warmoiSva enis esa beWdileba, romelsac vinme
Tu is sityva. an rame axdens vinmeze.
etQud-i [fr. étude < laT. stu­ 2. (wign.). raime moqmedebis,
dium cda, mcdeloba, gul­ moR­ vaweobis, mizezis Sede­
modgineba, Tavgamodeba] _ gi.
1. saxviT xelovnebaSi: wi­  ekonomikuri e., mkur­ na­lo­
naswari monaxazi, ro­me­lic bis e. didi iyo.
naturidan aris Ses­ru­le­ 3. xerxi, saSualeba, romlis
buli saRebavebiT. mi­zania STabeWdilebis mox­
 suraTis e. dena, raime iluziis Seqmna.
2. mcire zomis literaturu­  ganaTebis e., xmauris e.
li an mecnieruli narkve­ ¥ efeqturi.
vi.  e. sityva warmoTqva, e.
 kritikuli e. zomebi miiRes.
3. savarjiSo musikaluri pi­  efekti, efekturi, efek­ ti­
esa dakvris teqnikis asaT­ uri Scd.
viseblad; virtuozuli xa­ efUzia [laT. effusio daRvra,
siaTis patara musikaluri moR­vra] _ (geolog.). magmis
piesa. amofrqveva dedamiwis zeda­
 Sopenis e.-ebi. pir­ze.
4. Wadrakis figurebis xe­lov­ Eqo [berZ. echō] _ bgeris arek­
-175-
eqs

vla SedarebiT Sors myof nebis ufleba ekuTvnis mas­


sagnebze (kedelze, tyeSi...) mediis romelime organos
(qarT. sinon. gamoZaxili, (gazeTis, Jurnalis, radio-
nax­ mevi) an teleprogramas).
 exo Scd.  eqskluzivi.
eqs... [laT. ex…] _ pirveli Se­  eqskliuziuri, eqskliuzivi
madgeneli nawili rTuli Scd.
sityvebisa mniSvnelobiT: 1. eqskrEcia [< laT. excretum, ex­
`yofili~. cemos gamovyof] _ (fiziol.).
 eqsCempioni, eqs-ministri, nivTierebaTa cvlis ga­mo­
eqs-prezidenti. uyenebeli an mavne narCenebis
2. gamosvla, amoReba, amoZ­ organizmidan gamodevnis
roba. pro­cesi; gamoyofa.
eqsgumAcia [laT. ex –dan da Eqskurs-i [laT. excursus gadax­
humos miwa] _ gvamis miwidan veva, Temidan gadaxra] _
amoReba sasamarTlo-eq­ s­ Zi­
riTadi gadaxveva sxva,
per­tizis Casatareblad. ax­lo myofi sakiTxis ga­ sa­
 egsgumacia, eksgumacia Suqeblad (qarT. sinon. wi­
Scd. aRsvla).
eqskavAtor-i [ingl. excavator  mokle e.
< laT. excavo amovtex] _ eqskUrsant-i _ eqskursiis
miwis saTxreli manqana. mo­nawile.
meeqskavatore _ mZRoli, eqskUrsia [laT. excursio was­
ro­ melic eqskavators mar­ vla, gam­gzavreba] _ 1. ko­
Tavs. leq­ ciuri gamgzavreba,
¥ meeqskavatorisa. ga­seirneba sad­ me, daT­ va­
 meeqskavatoresi, ekskavato­ li­ ereba risame sas­wavlo,
ri, meekskavatore Scd. sa­ganmanaTleblo an gar­
eqskluzQur-i [fr. exc­lu­sif, Tobis mizniT.
ingl. exclusive ra­im­es ga­mok­  e. varZiaSi, e. mcxeTaSi.
leba; gan­ sa­kuT­re­bu­li] _ 2. aseTi gamgzavrebis, daT­va­
is, rac vrceldeba sagnebis lierebis monawileTa jgu­
Sez­Rudul wreze. fi.
eqskluzQuri intErviu  TbilisSi e. Camovida so­
_ aseTi intervius gamoq­
vey­ xumidan, baTumidan.
-176-
eqs

¥ saeqskursio. miReba.
 s. biuro, s. avtobusi, s.  fostis e., savaWro ba­ zis e.
marSruti. eqspedQcia [laT. expedi­tio] _
eqslQbris-i [laT. exlibris wig­ adamianTa jgu­ fis gam­ g­
zav­
nebidan] _ mxatvrulad ga­ reba spe­ci­a­
lu­ri davalebis
formebuli niSani, iarliyi, Se­sas­
ru­leb­ lad.
romelsac akraven wigns  samecniero e., ar­ qe­o­
lo­ gi­
ydis SigniTa mxares da, ro­ uri e; polaruli e.
mel­ zedac aRniSnulia pat­ 2. TviT aseTi jgufi.
ro­nis gvari.  e.-is wevrebi.
eqspAnsia [laT. expansio ga­ ¥ saeqspedicio.
far­Toeba, gavrceleba] _  s. Tanxebi, s. razmi.
(wign.) axali teritoriebis eqsperQment-i [< laT. experi­
dapyrobisken miswrafeba; men­tum] _ 1. samecniero
ag­
resiuli politika-sa­ cda.
ku­
Tari politikuri da  qimiuri e.
eko­nomikuri gavlenis gav­ 2. saerTod, cda.
rceleba sxva qveynebSi.  gabeduli e.
 politikuri e., ekonomiku­ ¥ eqsperimentuli.
ri e.  e. gamokvleva, e. mo­na­ ce­
mebi.
eqspansQur-i [fr. expansif <
¥ saeqsperimento.
laT. expunsio] _ vinc Tavis
 s. cxovelebi.
grZnobebs ver faravs, ad­vi­
 eqsperimentaluri Scd.
lad amJRavnebs.
eqsperimentAtor-i _ piri,
eqspatriAcia da eqs­pat­ ro­melic eqsperiments
rQ­reba [laT. ex -gan, -idan (mniSv. 1) akeTebs.
da patria samSoblo] _ ne­ ba­  brwyinvale e.
yof­lobiTi an iZu­le­biTi Eqspert-i laT. expertus ga­
ga­
saxleba sam­Sob­lo­
dan, moc­ dili] _ specialisti,
Cve­
ulebriv, mo­qa­la­qe­obis ro­melic iZleva daskvnis
ga­
mocvliT. ra­ime sakiTxis ganxilvis
eqspedQtor-i [< laT. expedire dros.
gagzavna] _ muSaki, romlis  sasamarTlos e.
saqmea risame gagzavna da ¥ saeqsperto.
-177-
eqs

 s. komisia, s. daskvna. ax­sna, gadmocema] _ 1. li­ te­


eqspErtiza [fr. expertise] _ raturuli nawar­ mo­e­
bis Se­
eqspertebis mier raime sa­ savali nawili, ro­melSic
kiTxis ganxilva daskvnis aR­werilia Zi­ ri­ Tadi moq­ me­
mi­sacemad. debis winare vi­T areba.
 samedicino e., sasamarTlo 2. musikaluri nawarmoebis
e. Sesavali nawili, romel­
eqspluatAtor-i [< fr. ex­ Sic gadmocemulia mTavari
plo­itation] _ piri, romelic Te­mebi.
eqspluatacias uwevs visme, 3. xelovnebis nawarmoebTa,
sa­muzeumo eqspontebis,
iTvisebs sxvisi Sromis na­
mrew­ velobis produqtebisa
yofs (qarT. sinon. myvle­
da sxv. garkveuli sis­te­
feli).
miT ganlageba da­ saT­va­
li­
¥ eqspluatatoruli.
e­reblad; gamofena.
 eqsploatatori, eqsploa­
4. (fotogr.) dro, rom­lis
ta­toruli Scd.
ganmavlobaSic fo­ to­apa­ra­
eqspluatAcia [fr. exploitation] tis obieqtivi Riaa ga­da­ sa­
da eqspluatQreba _ 1. Rebad: dayovneba.
vi­sime mier sxvisi Sromis eqspOnat-i [laT. exponatus
na­yofis miTviseba (qarT. saC­veneblad gamofenili]
sinon. yvlefa). _ sagani, romelic saCveneb­
2. raime mizniT gamoyeneba lad aris ganlagebuli mu­
(bu­ nebriv simdidreTa, war­ zeumSi an gamofenaze.
moebis saSualebaTa, na­ge­  samuzeumo e.-ebi.
bobaTa da sxv.). Eqsport-i [ingl. export < laT.
 avtomobilis e., rkinigze­ exportare gatana] _ saqonlis
bis e. ga­tana sazRvargareT gasa­
¥ saeqspluatacio (mniSv. yi­dad (sapirisp. importi).
2-isaT­vis).  avtomobilebis e.
 s. xarjebi, axali sa­cxo­ ¥ eqsportuli da saeqspor­

rebeli saxlis s.-d ga­da­ to.
cema.  e. (s.) saqoneli, s. opera­
 eqsploatacia, eqsplo­ a­ti­ ci­ebi.
reba, saeqsploatacio Scd.  eqsportiuli Scd.
eqspozQcia [laT. expositio
-178-
eqs

eqsportQor-i [fr. exporteur uli.


< laT; ingl. exporte] _ eq­s­ eqspresiOnizm-i [fr. exp­res­
portis organizatori, saz­ sionisme < expression ga­
mo­xat­
RvargareT saqonlis gam­ va, gamomxatveloba] _ mi­
tani. mar­ Tuleba xelovnebasa da
 navTobis e. qveynebi. li­ teraturaSi, romelic
Eqspres-i [ingl. express < laT. warmoiqmna me-20 sauk.‑is pir­
expressus gaZlierebuli] _ vel naxevarSi: misi mim­dev­
1. samgzavro matarebeli, rebi TavianT ZiriTad amo­
ro­ melic miZraobs didi canad Tvlidnen mxatvris
siswrafiT da Cerdeba mxo­ Si­nagani samyaros, misi su­
lod did sadgurebSi. bieqturi SemoqmedebiTi
2. iTqmis agreTve samgzavro gan­cdebis asaxvas.
gemze, sareiso avtobusze, Eqspromt-i [laT. expromtus
romelsac aqvs iSviaTi ga­ mza; swrafi; visime xe­
Cereba. liT arsebuli] _ sa­ xel­
nAxevrad Eqspresi _ sa­qa­ da­xelod SeTxzuli leq­
la­ qo avtobusi, romelsac si (Cveulebriv, sa­xu­ maro
Cve­
ulebriv sareiso av­to­ xasiaTisa), mu­ si­
ka­lu­ri na­
bu­sebze naklebi gaCereba warmoebi da sxv; mo­um­ za­
aqvs da eqspresze meti. deblad war­ moT­ qmuli si­
 naxevradeqspresi (erT si­ tyva.
tyvad) da naxevareqspresi Eqspromtad _ mo­um­za­deb­
Scd. lad saxeldaxelod.
eqspres... [ingl. express sas­w­ eqspropriAcia [fr. expro­pri­a­
rafo] _ pirveli Se­mad­ge­ tion < laT. ex –gan da proprius
ne­
li nawili rTuli si­ sakuTari] _ 1. (samarT.) sa­
ty­vebisa mniSvnelobiT: xel­ mwifo xelisuflebis
`mo­mentaluri~, `saswrafo~, mi­er qonebis iZulebiT Ca­
`ope­ratiuli~. morTmeva (sasyidlis mi­ ce­
 eqspresiuli, eqspresia. miT an usasyidlod).
eqsprEsia [laT. expressio] _ ga­ 2. erTi klasis mier meo­
momxatveloba; grZnobebis re­saTvis sakuTrebis da,
aRZvris, gancdis Zala. amas­Tan erTad, socialuri
¥ eqspresiuloba; eqspre­si­ mdgomareobis CamorTmeva.
-179-
eqs

Eqstaz-i [laT. extasis < berZ. ucxo saxelmwifosaTvis


ex -gan, -idan, gareSe da statis ga­dacema im pirisa, vinc am
simSvide, mdgomareoba] _ saxelmwifos kanonebi da­
uki­duresi, avadmyofuri ar­Rvia.
aR­taceba, Tavdaviwyebamde eqstravagAntur-i [fr. extra­
misuli aRfrTovaneba. va­gant] _ sayovelTaod mi­
eqstensQur-i [laT. extensivus Re­bu­ li wesebisaTvis, nor­
rac farTovdeba] _ rac da­ me­b isaTvis Seuferebeli:
kavSirebulia ra­od ­ enobriv ara­ Cveulebrivi, ucnauri,
(da ara xarisxobriv) axi­ r ebuli.
zrdas­ Tan, gafarToebasTan eqstraordinArul-i [laT.
(sa­pirisp. intensiuri) extraordinarius] _ (wign.). sa­
 e. soflis meurneoba, baz­ gan­ gebo, gansakuTrebuli,
rebis e. gafarToeba. araCveulebrivi.
eqterQer-i [fr. exterieus] _  e. SemTxveva.
cxovelis garegnuli Se­sa­  eqstraordinaluri Scd.
xedaoba da agebuleba. eqstrAsens-i [laT. extra me­
eqstErn-i [laT. externus ga­ tis­metad da sensus grZnoba,
re­Se] _ piri, romelic SegrZneba] _ e. w. `biovelis~
saswavlebelSi ar iricxeba mqone piri, romelic am
da ise abarebs gamocdebs. Ta­visi Tvisebebis gamo­
 universiteti e.-ad da­am­ ye­nebiT (xelis dadebiT)
Tavra. mkur­ nalobs zogierT da­a­
eqstra... [laT. extra] _ TavsarTi va­debas.
mniSvnelobiT: 1. `gareSe~, Eqstraqt-i [laT. extractus
`metad~. `metismetad~. gamoRebuli, gamowuruli]
 eqstremaluri. _ 1. preparati, romelsac
2. `ukeTesi~, `saukeTeso~. (iT­­ iRe­ ben samkurnalwamlo
qmis zog saqonelze). `umaR­ niv­Tierebebis gamowurviT
lesi~. mcenareuli da cxoveluri
 eqstrasensi. Cai e; e. karaqi, qsovilebidan raime gam­ xs
­­
e. benzini. nels saSualebiT.
eqstradQcia [fr. extradition < 2. (gadat.). Txzulebis, do­
laT. ex -gan,-idan, gareSe da ku­mentis da sxv. Sinaarsis
traditio gadacema] _ (samarT.). mokled, SekumSulad gadmo­
-180-
eqs

cema. Taviseburi, araCve­ ul


­ eb­ri­
eqstrAqcia [laT. extractio vad.
amo­Reba, gamoReba] _ (medic.).  e. cekva, e. adamiani.
kbilis amoRebis operacia.  eqscentruli, ekscentruli
eqstrEmizm-i [laT. extremus Scd.
ukiduresi] _ ukiduresi zo­ Eqsces-i [laT. excessus ga­mos­
mebis momxreoba (Cveulebriv, v­la; gadaxra] _ 1. risame
politikaSi). nor­ ma­
lu­ri mimdinareobis
¥ eqstremistuli. dar­Rveva; mwvave Sexla-
 e. Zalebi, e. Sexedu­le­be­ mox­la.
bi. 2. ukiduresoba, TavSeuka­veb­
eqstrEmist-i _ adamiani, ro­ loba, wremadsuloba.
mel­ sac ukiduresi msof­ eqscQzia [laT. excisio] _ (me­
l­mxedveloba (Sexeduleba, dic.). amokveTa.
azri) aqvs; ukiduresi zo­ eqs-CempQoni [laT. ex yo­fi­
me­
bis miRebis momxre. li da ingl. champion < fr.
eqstrEmul-i da eqstre­mA­ champion mebrZoli] _ yo­fi­
luri [fr. extrême < extremum li Cempioni.
ukiduresi] _ (wign.). rac eqshumAcia [laT. ex –gan,
Cve­ulebrivs scildeba; -idan da humos miwa] _ saf­
uki­duresi, gansakuTrebuli, la­vidan gvamis amoReba sa­
metismeti (Tavisi sirTuliT, samarTlo-samedicino ga­
siZneliT, saSiSroebiT...). mok­vlevis mizniT.
 e. pirobebi, Seiqmna e. eSAfot-i [fr. échafaud] _ (Zv.).
mdgomareoba, situacia. amaRlebuli ficarnagi, ro­
eqscentrQkuli [fr. excen­tr­ i­ melzedac xdeboda sik­v­di­
que] _ 1. (Teat.) mkveTri < liT dasja.
laT. ex -gan, -idan, gareSe da eSElon-i [fr. échelon] _ spe­
centrum centri] _ bgeriT an ci­aluri daniSnulebis
mxedvelobiT kontrastebis, ma­tarebeli masobrivi ga­
sasacilo xerxebis Sem­ c­ dazidvebisaTvis.
veli.  samxedro e., e.-is ufrosi.
 e. sacirko nomeri, e. tri­
uki.
2. gadat. (wign.). ukidu­ re­sad
-181-
val

v  s. depo.
 ronoda Scd.
vA-bank-i [fr. Va banque] – 1. vAza [fr. Vase] – lamazi
va-bankze TamaSi banqoSi – moy­ va­
nilobis WurWeli
fsoni, romelic mTel banks tkbi­ le­ ulobis, xilis an
udris. yva­vi­lebisTvis, agreTve de­
2. (gadat.) riskis gaweva ko­ra­ tiuli (sinon. lar­ na­
vAgzal-i [ingl. Vaux­hall] – ki).
mgzavrTa momsa­xu­re­bi­ saT­  brolis v.
vis gankuTvnili Senoba vakAnsia [fr. Vacanse < laT.
rki­ nigzis did sadgurze. Va­cans daukavebeli, Ta­ vi­su­
 Tbilisis v., vagzlis mo­ fali] – da­uka­ ve­be­
li Ta­
rige. nam­ deboba (da­ we­se­bu­le­ba­
Si),
sAzRvao vAgzali – ama­ve Tavisufali ad­ gili (sas­
da­niSnulebis Senoba saz­ wavlebelSi).
Rvao portebSi.  institutSi ori v.-aa.
¥ vagzlisa. vakAntur-i [fr. Vacant (e)] –
 vagzalisa, sadguri Scd. da­ukavebeli, Tavisufali
sadguri – matareblis (an (ad­gili, Tanamdeboba).
sxva transportis) gaCerebis  profesoris v. Ta­nam­ de­bo­
adgilia (saTanado Se­ no­ ba.
biT), xolo vagzali – ara  vakantiuri Scd.
yoveli sadguris, aramed vakUum-i [laT. Vacuum si­ca­
didi (Cveulebriv sakvanZo) ri­ele] _ (fiz., teq.) airis
sadguris Senobaa (did Za­lian gauxSoebuli mdgo­
qalaqebSi). ma­reoba, TiTqmis carieli
vAgon-i [germ. Wagon] – sat­ siv­ rce.
ransporto saSualeba – ¥ vakuumuri.
rel­sebze moZravi Tvle­bi­  v. sivrce.
ani sazidari.  vakumi, vakumuri Scd.
 matareblis v., samgzavro valEntoba [laT. Valens, va­len­
v., satvirTo v., v.-is gam­ tia Zala,(Valentis) Zalis mqone]
yoli, metropolitenis v., – (qim.). atomis Tviseba Se­ u­
fu­ nikulioris v. erTdes sxva atomebis gar­
¥ savagono. kveul raodenobas
-182-
val

 mudmivi v., cvladi v. valtOrnist-i _ igivea, rac


vAlet-i [fr. Valet msaxuri] – mevaltorne (ix. val­tor­
figura banqoSi. na).
valpUrgiis RAme [kreb. Zv. vAluta [it. Valuta farTo Ri­
germ.] _ wminda valpurgiis re­buleba] – 1. ama Tu im
dResaswaulis (pirveli ma­ qvey­nis fulis sistema; fu­
isis) winaRame, rodesac, Zve­ lis erTeuli, romelic
li germanuli xalxuri sa­fuZvlad udevs am sis­
cru­rwmeniT hartis mTis temas.
umaR­les mwverval brokenze 2. ucxo saxelmwifos fu­ li.
imar­Teba kudianebisa da  mtkice v., oqros v.
ja­ doqrebis Rreoba. ¥ savaluto.
 valpurgis Scd.  s. operaciebi.
vAls-i [fr. Valse germ Walzer]  valiuta, savaliuto Scd.
– 1. didad gavrcelebuli vAmpir-i [fr. Vampire, germ.
wyvil­Ta cekva; musika am Vam­pir] – germanul da sla­
cek­ visaTvis. vur TqmulebebSi: 1. cru
2. am cekvis ritmis sa­kon­ rwmeniT; micvalebuli, ro­
certo (saorkestro, sa­ me­lic RamRamobiT dgeba
fortepiano da sxv.) na­war­ saf­lavidan da adamianebs
mo­ebi. swovs sisxls.
 Sopenis v.-ebi. 2. Seubralebeli, sisxlis­
vAltorna [rus. валторна < msme­li, ulmobeli adamiani.
germ. Walthorn samonadireo 3. erTgvari Ramura; gav­r­ ce­
buki] – spilenZis sasule lebulia tropikul ame­ ri­
kaSi.
sak­ravi – spiralurad mox­
rili mili, romelic bo­ vandAlebi [germ. Vandalen] – 1.
loSi farTovdeba. Zveli germanuli tomi, ro­
melmac me-5 s.-is Sua wlebSi
mevAltorne – valtornis
dai pyro romis imeriis na­
dam­kvreli.
wili, gaZarcva romi da
¥ valtornisa, mevaltorni­
gaanadgura mravali kul­
sa.
turis Zegli.
 valtornasi, mevaltorna­
2. (gadat.) istoriul ZeglTa
si, `valtornaze ukravs”
da kulturul faseulobaTa
Scd.
-183-
vaq

gamanadgurebeli adamianebi gameorebasa da damuSavebas


(sinon. barbarosebi) sxvadasxva cvlilebebiT.
vandAlizm-i _ istoriuli  piesis v.-ebi, Tema v.-ebiT.
Zeg­ lebisa da kulturul ¥ variaciuli aRricxva – ma­
fa­ seulobaTa ganadgureba Tematikuri analizis erT-
(sinon. barbarosoba). erTi dargi.
vAnil-i [fr. Vanille esp.] – 1. varQete [fr. Variete] – msubuqi
tro­pikuli mcenare; isxams Janris (estradis) Teatri.
grZel wvril nayofs.  varietesi.
2. am mcenaris gamxmari sur­  varietisa Scd.
nelovani nayofi; iye­ne­ben vAsal-i [fr. Vassal laT. Vassa­
kulinariasa da par­fi­ u­me­ lus] – 1. Sua saukuneebSi da­
riaSi. sav­leT evropaSi: memamule,
 v.-is fxvnili. feodali, romelic damoki­
¥ vaniliani. de­buli iyo ufro msxvil
 v. namcxvari, v. orcxo­ bi­ feodalze (siuzerenze).
la. 2. gadat. (wign) vinmeze da­
varQant-i [laT. Varians (varian­ mokidebuli, visime xel­ q­
tis) cvalebadi] – 1. risme veiTi piri an sa­ xel­ mwifo.
nairsaxeoba, saxecvlileba. ¥ vasaluri.
 proeqtis ramdenime v.,  v. damokidebuleba, v. sa­
v.-ebis gaTvla (Wadrakis xel­ mwifo.
partiaSi). vatQkan-i [laT. Vaticans bor­
2. raime nawarmoebis an mi­si c­vi (goraki) tibris mar­
nawilis erT-erTi redaq­ j­vena sanapiroze rom­Si]
cia. – kaTolikuri ek­le­siis
 `ieso qriste – kacobriobis re­l igiur-ad­ m i­
n is­
t ra­c i­
raindi”- is pireli v. u­li centri; am ek­le­siis
variAcia [laT. Variantio cvli­ me­Tauris ro­ mis papis –
leba] – 1. (wign.). igivea, rac re­zidencia; war­ moadgens
varianti (mniS. 1) cal­ ke sa­xel­
mwifos q. ro­
2. Cveulebriv mr.-Si vari­a­ mis centrSi.
ciebi – musikaluri na­ war­ vAqcina [laT. Vaccinus Zro­
moebi, cekva da sxv; rac war­ xisa] – preparati, romesac
moadgens ZiriTadi Temis iye­neben infeqciur daava­
-184-
vaq

de­ baTa winaaRmdeg asac­re­ ¥ vegetarianuli.


lad.  v. saWmelebi, v. sasadilo.
vaqcinAcia – (medic.) vaq­  vegeterianeli, vegeteri­a­
ci­ nis Seyvana adamianis an nu­li Scd.
cxovelis organizmSi; vaq­ vegetarianEloba [laT. Ve­
ciniT acra. ge­tarios mcenareuli] – kvebis
vAxt-i [holand. wacht] – (zRv.) sistema, romlis mixedviT
1. morigeoba gemze. dauSvebelia xorcis Wama.
 v.-ze dgoma vegetatQuri [laT. Vegetarius]
2. gemis eki paJis nawili, ro­ – (biol.) rac cxovelebisa
melic morigeobs; drois da mcenareebis kvebasTan
mo­ nakveTi, rodesac erTi aris dakavSirebuli.
cvla morigeobs. vegetatiuri organoebi
 v.-is meTauri, Ramis v. – mcenaris kvebisa da
¥ savaxto. zrdis organoebi (fesvebi,
 s. Jurnali, s. samsaxuri. Re­ro, foT­
lebi).
 vaxta Scd. vegetatiuri gam­rav­le­
vAxter-i da vaxtiOr-i ba – mcenareTa gam­rav­leba
[germ. wachter] – morige da­ ara­sqesobrivi gziT
ra­ ji dawesebulebaSi, sa­
vegetatiuri nervuli
warmoSi.
sis­
tema – (fiziol.) ner­
vaUCer-i [ingl. Vau­cher xel­ vuli sistemis nawili, ro­
we­ rili, gasamarTlebe­li
me­lic awesrigebs saWmlis
dokumenti] – igivea, rac
mom­ne­
lebeli, sisxlis mi­
saprivatizacio Ceki.
moqcevis, sasunTqi da sxv.
¥ vauCerisa.
Sinagani organoebis moq­me­
vahAbizm-i [sakuT. sax. kreb. debas.
arab. wahha seqtis da­ma­
ar­se­ ¥ vegetaciuri _ sxvaa (ix.
beli] – islamis re­li­giur- vegetacia).
politikuri moZRvre­ba.
vegetAcia [laT. vegetatio] –
vegetariAneli [ingl. Vege­ (biol.) mcenaris sasicocx­
ta­rian – adamiani, romelic lo moqmedeba, misi zrdis
xorcs ar Wams da mxolod procesi.
rZis produqtebiT da mce­ ¥ vegetaciuri da save­ ge­
ta­
na­reulobiT ikvebeba.
-185-
ven

cio. do sportis mimdevari.


 v. – (s) periodi. velOsport-i _ save­lo­si ­pe­
velo... _ sityvis Semokleba do sporti.
`velosi pedis~. velOtrek-i [ix. treki] _
velOdrom-i [laT. ve­lox (velo­ igi­
vea, rac velodromi.
cis) swrafi da dro­mos sarbie­ vEna [laT. vena] _ (anat.) sis­
li, rbola] _ sportuli xlZarRvi, romliTac sis­
na­geboba velosi pedebiT xli organoebidan da
Se­jibrebisaTvis (sinon. qso­vilebidan miedineba gu­
treki). li­saken (Sdr. arteria).
velOriqSa _ riqSa (mniSvn. ¥ venuri.
2), romelic velosi pedze  v. sisxli.
zis da ise moZraobs. vEndeta [laT. vendetta] _ sis­
¥ veloriqSisa. xlis aRebis adaTi (upi­ra­
 veloriqSasi, velorikSa tesad sardiniasa da kor­
Scd. sikaze).
velosQped-i [fr. vēlosipēde] _ vEnera, vEnusi [laT. Venus
or- an samTvliani manqana, (Veneris] _ 1. romaul mi­To­
ro­ melic moZraobaSi moh­ logiaSi: siyvarulisa da
yavs zed mjdoms pedlebze silamazis qalRmerTi.
fexis daWeriT. 2. dedamiwasTan yvelaze ax­
velosi pedis gamogoneba lo myofi planeta; Cve­
_ (saub.) iseTi risame ga­ ulebriv Cans gaTenebisas
mo­goneba, rac didi xania, da mzis Casvlis Semdeg.
cno­bilia, gamogonebulia cis­kris varskvlavi.
(in­JinerTa wreSi cnobilia venErul-i [< kreb. laT. sne­
erTi faqti, rodesac erTma uleba (daavadeba)] _ in­feq­
vai-gamomgonebelma skams ciuri daavadeba (si­fi­ lisi,
cen­ trSi gamoaba fexi _ gonorea da sxv.), ro­ me­
lic
aqao-da gamomgonebeli mer­ Cveulebriv sas­ qeso or­
qvaso. ganoebis gziT ga­ da­
dis.
¥ savelosi pedo.  veneriuli Scd.
 s. sporti.
vEnzel-i [< polon. vçsel kvanZi]
velosi pEdist-i _ ve­lo­si­ _ erTmaneTze mxatvrulad
pediT mavali, save­lo­ si ­pe­
-186-
ven

ga­daxlarTuli inicialebi 
mominuli v.
(sa­xelisa da gvaris pir­ ¥
verandiani, verandisa.
veli asoebi). 
v. saxli.
vEntil-i [germ. ventil sar­ 
verandasi Scd.
qveli] _ 1. (teq.) mil­sa­ verbAlur-i [laT. verbalis] _
de­ nebSi, aparatebSi da zepiri, sityvieri.
misT.: siTxis an airis sa­  v. saSualebebi.
regulacio (Casaketi da vErdiqt-i [fr. ingl. verdict
gasaSvebi) sarqveli. < laT. vere dictum sarqveli]
2. (mus.) sasule musikalur _ (samarT.) sasamarTlo
sakravebSi: erTgvari sar­q­ pro­cesze nafic msa­jul­
veli bgeris simaRlis Se­ Ta gadawyvetileba msjavr­
sac­vlelad. dadebulis braleulobis an
 vintili Scd. udanaSaulobis sakiTxze.
ventilAtor-i [< laT. ven­  gasamarTlebeli v., gasam­
tilator gamniavebeli] _ mo­ tyunebeli v.
wyo­biloba daxurul vErlibr-i [fr. vers libre Tavi­
sad­gomebSi haeris ga­saw­ su­fali leqsi] _ leqsis
men­ dad. erT-erTi saxeoba; agebulia
 ventiliatori, vintila­ upiratesad intonaciur-
tori Scd. sin­
taqsur safuZvelze da
ventilAcia [laT. ventilatio] yuradReba ar eqceva taepSi
_ daxuruli sadgomis ga­ni­ marcvalTa raodenobasa da
aveba ventilatoris saSua­ maxvils (sxvanairad: TeTri
le­ biT. leqsi).
¥ saventilacio. vErmut-i [germ. Wermut] _ das­
 s. mili, s. mowyobiloba. pirtuli Rvino, romel­sac
 ventiliacia, vintiliacia, aromatis misaRebad da­ ma­
saventiliacio, savin­ti­li­ tebuli aqvs zogierTi ba­
a­cio. la­xis (unTavresad ab­zin­
vEranda [port. ingl. veranda dis) nayeni.
< ind.] _ Ria an daxuruli vernQsaJ-i [fr. Vernissage] –
aivani saxlis garSemo an samxatvro gamofenis gaxsna,
misi erT-erTi kedlis ga­ agreTve misi gaxsnis dRe.
yolebaze. vErJe [fr. Verge] – qaRaldis
-187-
vet

sa­
xeoba badis magvari mo­ vestibQul-i [fr. Ves­ti­bu­
xatulobiT, paraleluri le] – didi darbazi sazo­ ga­
xa­
zebis ori sistemisgan doebrivi Senobis sxva na­
Sem­dgari. wilebis Sesasvlelis win.
vErsia [fr. Version laT. Versare  Teatris v., sasaxlis v.,
saxis Secvla] – raime faq­ metros v.,
tis, ambis erT-erTi axsna,  vestibuli Scd.
gadmocema, ganmarteba (ram­ vetEran-i [laT Veteranus mo­
de­nimedan). xu­ci, Zveli jariskaci] – 1.
 axali v., ukanaskneli v. Zveli gamocdili meomari:
vertQkal-i [laT. Verticalis omgadaxdili mebrZoli
mwvervalisa] – vertikaluri, 2. Zveli damsaxurebuli mu­
Sveuli xazi (sapirispiro, Saki, moRvawe.
horizontali).  Sromis v., Teatris v.
vertikAlur-i – rac ho­ri­zon­ veterQnar-i – veterinariis
talur sibrtyesTan qmnis spe­cialisti; saqonlis eqi­
marT kuTxes; Sveuli (sa­ mi (Zv. sinon. beiTali).
pirisp. horizontaluri). ¥ veterinaruli da save­ te­
 v. xazi rinaro.
vErf-i [holand. werf] – gemebis  v. (s.) instituti.
saSenebeli an saremonto veterinAria [laT. Veterinarius
sa­
warmo. saqonlis momvleli] – mec­
vEsta [laT. Vesta] – 1. ro­ma­ ni­ereba cxovelebis da­a­
uli miTologiaSi oja­xu­ va­debaTa da maTi mkur­na­
ri keris mfarveli qal­ lo­ bis Sesaxeb; cxovelTa
RmerTi. mkur­ naloba
2. (astr.) yvelaze kaSkaSa ¥ veterinariuli da savete­
mci­re planeta. ri­nario.
 v. (s.) punqti, v. (s.) dax­ ma­
vEstern-i [ingl. western dasav­
reba.
leTisa] – saTavgadasavlo
 ixmareba agreTve vete­ ri­ na­
kinofilmi, romelSic moq­
ruli da saveterinaro, rac
medeba viTardeba CrdiloeT
veterinari-s zedsarTavi
amerikis dasavleTis Sta­
sa­xelebia.
teb­Si me-19 s.-Si.
 veterinaluri Scd.
-188-
vet

vEto [laT. Veto vkrZalav] vEqtor-i [laT. Vektor wamyvani]


– 1. sa­erTaSoriso da sa­ – ma­Tematikuri an fizikuri
xel­ mwifo samarTalSi; ak­ si­dide,romelic xasiaTdeba
r­Zalva, romelsac adebs ricxobrivi mniSvnelobiT
er­Ti saxelmwifo organo da mimarTulebiT.
me­
oris gadawyvetilebas; ¥ veqtoruli.
ve­
tos ufleba Cveulebriv  v. sidide.
aqvs saxelmwifos me­Ta­u­rs  veqtori Scd.
parlamentis ga­dawy­ve­ti­le­ vQagra [laT. Viagra] – (sa­me­
baTa mimarT. dic.) mamakacis impo­ ten­ci­
2. saerTaSoriso samarTalSi: is sawinaaRmdego pre­ pa­
ra­
sxva­dasxva qveynis war­mo­ ti, damzadebulia qi­ mi­
uri
mad­genelTagan Semdgari niv­TierebebiT; ga­ mo­iy­eneba
ko­legiuri organos (sadac mxolod eqimis da­niS­nu­ le­
sa­kiTxebi wydeba erTxmad) biT;
erT-erTi wevris gancxadeba viAduk-i [fr. Viaduc < laT.
imis Sesaxeb, rom igi wi­ na­ Via gza da duco mimyavs] – xe­
aRmdegia umravlesobis ga­ obaze, xevze gayvanili xidi,
da­wyvetilebisa; xor­ci­ el­ xidiseburi nageboba.
deba xmis micemiT. viAkreme [laT. Viacreme] – (sa­
 v.-s ufleba. medic.) partniorTan qalis
vetos dadeba – ri­ same ak­ seqsualuri kontaqtebis
r­Zalva dros disharmoniis sa­
vEqsil-i [< germ. Wechsel wi­na­
aRmdego preparati;
ga­moc­ vla, Secvla, da­xur­ dam­za­debulia floris –
da­veba] – saTanadod ga­ mce­na­reTa samyaroTa sa­
for­mebuli savalo xel­
fuZ­vel­ ze; absoluturad
we­ri­li, romelic Seicavs
val­debulebas gadaixadon uv­ne­
belia.
gar­k­veuli Tanxa daTqmul vQbram-i – mTaSi sasiarulo an
va­da­Si; (qarT. sinon. Ta­ saTxilamuro sqellanCiani
masuqi). fexsacmeli.
veqsilolOgia – [laT. vibrAtor-i [laT. Vibrare rxeva,
Vexil­lum droSa] – mecniereba, qanaoba; kankali] – rxeviTi
ro­ melic droSebs, maT war­ moZraobis warmosaqmneli
moSobas swavlobs. mo­wyobiloba
-189-
viv

vibrAcia [laT. Vibratio] – dre­ sxi­vu­ri milakis ekranze


kadi sxeulis rxeviTi moZ­ rTu­ li satelevizio, ra­ di­
raoba; arxeva, TrTola. o­l okaciuri da sxva sig­
vibrQon-i [fr. Vibrion] – baq­ na­lebis ga­ mo­
sa­
xu­
lebasTan
te­ria erTgvari kav­S irze.
 qoleris v.  videomagnitofoni, vi­de­
vibro... [< laT. Vibrare rxeva, osignali, video­te­ le­
fo­ ni.
kankali] – rTul sityvebSi videOkli p-i [ingl. Vi­deo
uC­venebs mocemuli si­ ty­ televizia da clip amoW­ ra;
vebis damokidebulebas amo­naWeri] _ tele­ga­ da­
ce­
rxe­vasTan. maSi: CanarTi, romelic Sed­
vibrOfon-i [< laT. Vibrare ge­nilia swrafad cvladi
rxe­va, kankali da phone xma] sxva­ dasxva suraTisgan, rek­
– jazSi – dasartymeli in­ lamisgan da romelsac xSi­
strumenti rxeviTi bge­re­ rad axlavs musika.
bis gamosacemad. videomagnitOfon-i [ingl.
vQgvam-i [ing. Wigwam < Crd. Video televizia berZ. magne­
amerikis in­di­el­Ta erT- tis magniti da phone bgera]
er­Ti enidan] – Crd. ame­ri­ – aparati, romliTac xdeba
kis indielTa (ker­Zod al­ satelevizio programebis
gonkinebis) sa­cxov­ re­be­li magnitur lentze Cawera da
gumbaTiseburi qoxi. ake­ Semdeg maTi kvlavwarmoeba
Teben xis totebis ler­  videomagnitofoni Scd.
wmisgan.
videotelEfon-i [ingl. Vi­
video...1… [laT. Video vxedav] – deo televizia da berZ. tele
rTuli sityvebis pirveli Sors da phone bgera] – te­
nawili mniSvnelobiT `vxe­ lefoni, romelic mola­pa­
dav” rakis xmasTan erTad mis
 videokli pi, video­ te­le­
gamosaxulebasac gad­ mos­
foni.
cems.
video...2 [ingl. Video tele­  v.-is ekrani.
zia laT. Video vxedav] –
vi­
vivi pAria [laT. viviparus co­
rTu­li sityvis pirveli
cxalmSobi vivus cocxali
Se­madgeneli nawili; mi­
da parare Soba] – (biol.)
u­TiTebs eleqtronul-
co­ cxlad (da ara kvercxis
-190-
viv

dadebiT) Soba. vi qaRaldis patara baraTi,


vivisEqcia [laT. vivus co­ romelzedac dabeWdilia
cxali da sectio gakveTa] – mi­si patronis gvari, sa­ xe­
cxovelis cocxlad gakveTa li, wodeba, misamarTi; ga­
raime organos funqciis dascemen xolme meore pirs
Ses­wavlis mizniT. – gacnobisas masTan stum­
vQza [laT. visa naxuli] – 1. ro­bisas da zog sxva Sem­
sa­
xelmwifoSi Sesvlis, iqi­ Tx­vevaSi.
dan gamgzavrebis an mis vizuAluri [laT. visualis]
te­ritoriaze gavlis ne­ – mxedvelobiTi; TvaliT
bar­Tva, romelic iZleva war­moebuli.
am saxelmwifos mTavroba  v. dakvirveba.
(aRi­niSneba pasportSi). vikQngebi [skand. viking (mx).] _
2. Tanamdebobis piris war­ skandinavieli meomari mez­
wera raime dokumentze, rac Rvaurebi me-8-11 ss-Si.
niSnavs, rom es piri icnobs vQkont-i [fr. vikomte] – da­sav­
dokumentis Sinaarss da leT evropis zog qveyanaSi
eTan­xmeba mas. (inglisSi Cvens dromde):
vQzav-i [fr. vis-à-vis] 1. (zmni­ Ta­vadaznauruli tituli,
sar­Ti) visime pirispir, pir­ sa­Sualo baronsa da grafs
dapiri. So­ris; am titulis mqone
2. visime pirdapir mdgomi an piri.
mjdomi piri. vQla [laT. villa] – mdidruli
vizQon-i [germ. vision] – (wign.). saxli qalaqgareT; mdid­ru­
adamianis warmosaxviT, war­ li adgil-mamuli, agaraki.
modgeniT Seqmnili ara­re­ ¥ vilisa.
aluri ram; moCveneba.  vilasi, villa Scd.
vQziti [fr. visite] – mcire vQmpel-i [holand. wimpel] –
xniT misvla vinmesTan Cve­ 1. boloSi orad gayofili
ulebriv oficialurad. grZeli da viwro alami,
 v.-is dro, prezidentis v. ro­melic aRmarTulia sam­
¥ savizito. xed­ro gemis anZaze (gemis
 s. kostiumi. erov­nuli kuTvnilebis aR­
savQzito bAraTi – mkvri­ sa­niSnavad).
2. patara samkuTxedi alami
-191-
vio

risame niSnad.  violasi Scd.


3. TviTmfrinavidan Camosag­ viOlino [it. viollino] – yve­
debi grZellentiani paketi, la­ ze maRali tembris mqo­
kolofi an mili, romelSic ne oTxsimiani sakravi, ro­
moTavsebulia mfrinavis melsac xemiT ukraven.
pa­taki, an fosta.  koncerti v.-s orkestri­
vindsErfing-i [ingl. wind­ saTvis.
sur­fing, wind qari surfing, surf pQrveli viOlino _ mTa­
zvirTcema] – sportis sa­xe­ vari violino orkestrSi.
oba, afrian specialur da­ viOlinos gasARebi –
faze rbola. (mus.) sanoto striqonis
vinEgret-i [fr. vinaigrette vi­ da­sa­wyisSi dasmuli erT-
naigre Zmari] – civad saW­ erTi ni­
Sani, romelic
me­
li kerZi – wvrilad miuTiTebs maRal xmebze.
daW­rili sxvadasxva bos­ t­ meviOline – violinos
ne­uli, kartofili, kir­kaJad dam­kv­reli musikosi.
moxarSuli lobio, er­ Tm­a­ ¥ saviolino;
neT­Si areuli, rac ZmriT, saviOlino kOncerti–
ze­TiT da sxva sakazmiT sim­foniuri na­ war­mo­

bi, ro­
aris Senelebuli. melSic mTava­ ri par­tia gan­
vinQet-i [fr. vignette] – wignis kuTvnilia vi­ o­li­
no­saTvis;
(Zv. xelnaweris) TavSi an aseTi na­ war­
mo­e­
bis Ses­ ru­
boloSi darTuli samkauli leba.
– raime naxati, ornamenti. ¥ meviolinisa.
 vinietka Scd.  meviolinesi Scd.
vinCEster-i < [sakuT. sax.] –  `violinos ukravs”, `vi­o­
erTgvari sanadiro Tofi lino daukra”, `violinos
(gamomgoneblis gvaris mi­ damkvreli”,
xed­ viT).  `violinoze ukravs”... Scd.
vQola [it. viola] – Zveleburi violOnCel-i [it. violoncello]
sak­ ravi – violinos wi­na­ – violinos ti pis, magram
pari; gavrcelebuli iyo masze didi oTxsimebiani
da­savleT evropis qveynebSi sak­ravi; aqvs fexi, romli­
me-15-18 ss-Si. Tac dakvris dros iatakze
 violisa. idgmeba.
-192-
vir

 ixmareba agreTve Celo da ¥ virtuozuli.


violinCelo.  v. dakvra, v. TamaSi.
vQraJ-i [fr. virage mobruneba] vQrus-i [laT. virus Sxami] _
– 1. mobruneba, moxveva dag­ ga­damdebi daavadebis ga­
ver­debiT, mrudxazovani moZ­ mom­wvevi uwvrilesi mik­
raoba (TviTmfrinavis, av­to­ ro­organizmebi, romelic
mobilisa, gemisa da sxv). Zlivs Cans an sul ar Cans
 TviTmfrinavma v. gaakeTa, mikroskopSi.
TviTmfrinavi v.-Si Sevida ¥ virusuli.
(e. i. mfrinavma v. daiwyo).  v. gri pi, mcenareTa v. da­
2. saavtomobilo gzis velo­ avadebani.
trekis an sportuli bi­ virusolOgia [laT. virus
li­ kis monakveTi, ro­me­lic Sxa­mi da berZ. logos moZRvre­
Sig­niT aris dax­rili (av­ ba] – mecniereba romelic
to­ mobilis, ve­lo­si ­pe­dis, virusebs Seiswavlis.
mo­ tociklis da sxv. mrud­ vQsk-i [ingl. whisky kelt. (ga­
xa­ zovani moZ­ra­o­bisTvis). lebis) uisge wyali] – ara­
 cicabo v. yi inglisSi da aSS-Si;
virQlizm-i [< laT. virilis ma­ dam­zadebulia qeris ala­
makacis] – qalebSi meore­ osagan.
uli mamakacuri sqesobrivi  Sotlandiuri v.
niS­nebis (ulvaSebis, mama­ka­ vQskoza [laT. viscosus we­bo­
curi agebulebis, boxi xmis vani] – 1. sqeli, blanti niv­
...) warmoqmna. Tiereba, romelsac iReben
virtuAlur-i [laT. virtualis] – celulozisgan; iyeneben
rac SeiZleba gamovlindes xe­lovnuri abreSumis, ce­
saTanado pirobebSi. lof­ nis da sxv. masalebis
virtUoz-i [it. virtuoso] – 1. da­samzadeblad.
msaxiobi, romelic srul­ 2. xelovnuri abreSumi.
yofilad flobs Ses­ru­le­  v.-is perangi.
bis teqnikas (upi­ra­te­ sad ¥ viskozuri.
mu­ sikosze iTqmis).  v. abreSumi.
2. saerTod adamiani, ro­ me­ vQst-i [ingl. wist] – 1. banqos
lic didad aris da­xe­ lov­ TamaSi erTgvari.
nebuli Tavis saqmeSi. 2. kartis garkveuli kom­ bi­
-193-
vod

nacia preferansis, bosto­ marjvebis qalRmerTi.


nis TamaSSi. 2. baRis erTgvari msxvili
vitAmin-i [laT. vita sico­cx­le mar­wyvi.
da berZ. ammoniakon niSadu­ 3. igivea rac viqtoria-re­
ri. fisovani gemfisi (amiaki)] gia.
– sxvadasaxvagvari qimiuri viqtOria-rEgia [laT. Vic­to­
Semadgenlobis organuli ria­Regia] – wylis di­ di mce­
niv­Tiereba, romelic auci­ na­re dumfaras oja­ xi­
dan
le­ belia organizmis nor­ 2 m-de diametris mrgva­li
ma­luri sasicocxlo moq­ foT­ lebiT; iz­ r­
deba ek­ va­
me­debisaTvis, sasicocxlo to­rul samreT ame­rikaSi;
Za­lebis aRdgenisaTvis; ase­ ev­ropaSi viq­to­ria-regia
Ti nivTierebis Semcvleli ga­mohyavT oran­JereaSi.
preparatia. viqtOrina – TamaSi erTgva­
 vitaminebi A, B, C, P … ri – codnis sxvadasxva
¥ vitaminiani. dar­gTan dakavSirebul ki­
 v. draJe. Txvebze pasuxis gacema.
vQtraJ-i [fr. vitrage] – feradi  literaturuli v., mu­ si­
ka­
minebisagan gamoyvanili luri v.,
su­raTi an ornamenti (sar­k­ ¥ viqtorinisa.
melSi da misT.).  viqtorinasi Scd.
vQtrina [fr. vitrine] – 1. ma­ vice... [laT. vice nacvlad, ma­
Ra­ziis didi fanjara, ro­ gier] – rTuli sityvis pir­
melSic gamofenilia gasa­ veli Semadgeneli nawili;
yidi saqonlis nimuSebi. aRniSnavs moadgiles, Semc­
 gemovnebiT gaformebuli v­lels.
v.  viceprezidenti.
2. mominuli karada, yuTi, da­ vQce-admQral-i – erT-er­
fa da sxv., sadac ga­mo­fe­ni­ Ti umaRlesi samxedro wo­
lia sxvadasxva nivTi. de­bu­leba sazRvao flotSi,
 muzeumis v.-ebi, maRaziis ad­miralze dabali da
dax­ lze mowyobili v., ga­ kontr-admiralze maRali.
zeTebis v. quCaSi. vQce-prezQdenti – pre­
viqtOria [laT. victoria] – 1. zi­den­tis moadgile.
romaul miTologiaSi, ga­ vodEvil-i [fr. vaudeville] –
-194-
voi

mok­le komikuri piesa, ro­ gaWenebul cxenze varjiSi


melSic sasimRero kup­le­ – Sextoma – Camoxtoma.
tebi da cekvebia CarTuli; vOltmetr-i _ eleqtrowre­
(erTi an ormoqmedebiani dis or wertils Soris ar­
msubuqi piesa). sebuli denis Zabvis sazomi
voQaJ-i [fr. vayage] – (moZv. xelsawyo.
axla iron.) – mogzauroba. voluntArizm-i [laT. vo­lun­
vokAliz-i [fr. vocalize] – tarius nebisyofisa] _ TviT­
(mus.) momRerlis xmisTvis ne­buri gadawyve­tilebani,
gan­
kuTvnili uteqsto sa­ rom­ lebic ugulebelyofis
var­jiSo; sruldeba mxo­ obi­ eqturad arsebul pi­
lod xmovani bgerebis gad­ ro­bebs da sa­ zo­ga­
do­eb­ri­vi
mocemiT. cxovrebis kanon­zo­mi­

re­
vokAlist-i _ pro­fe­si­on­a­ bebs.
lu­ ri momRerali.  voliuntarizmi Scd.
 v-Ta konkursi. voluntArist-i _ piri, ro­
vokAlur-i [it. vocale xmo­va­ni] melic Tavis saqmianobaSi
– simRerasTan da­kav­Si­ re­ xel­ mZRvanelobas mxo­ lod
bu­li; sasimRero. sakuTari nebiT, ugul­ ebel­
 v. musika, v. xelovneba. yofs obieqturad arsebul
vOlan-i [fr. volant mfrinavi] pirobebs, realurad ar­ se­
– frTebis an talRovani bul viTarebas, SesaZ­ leb­
Car­Cos mqone msubuqi Zab­ lo­ bebs.
riseburi burTi bad­min­ to­  voliuntaristi Scd.
nis saTamaSod. vOlfram-i [germ. wolfram] –
vOlei [ingl. wolley] – (sp.) qi­miuri elementi, mover­cx­
bur­Tis miReba (dartyma) ha­ lisfro Zneldnobadi li­
erSive (CogburTSi da sxv.) Toni.
 ufro sworia voli. vOtum-i [laT. vofum survili] –
volQer-i [fr. voliere] – Se­mo­ parlamentebSi: kenWisebu­ ri
Robili adgili cxo­ ve­le­ miRebuli gadawyvetileba.
bisaTvis. ndObis (undOblobis)
 zooparkis v. vO­ tumi – parlamentSi
voltiJQreba [fr. voltiger] – xmis micemiT miRebuli ga­
-195-
zeb

da­wy­vetileba, romliTac cxlisa da mWedlobis Rmer­


ga­moxatulia mTavrobis an Ti: (berZnul miTologiaSi
mis romelime wevris moR­ mas Seesabameba hefestosi).
va­weobis mowoneba (ar­mo­ vulkanolOgia [laT. vul­
woneba). canus cecxli, ali da logos
 mTavrobis ndobis (an un­ moZRvreba] – vulkanis Sem­
doblobis) v. swavleli mecniereba.
vUal-i [fr. voile] – wminda, gam­ vundErkind-i [germ. wunderkind
Wirvale qsovilis an ba­dis saocari bavSvi, bavSvi-sas­
naWeri, romelic ukeT­deba wauli] – araCveulebrivi
qalis quds saxis da­sa­ ni­
Wis mqone bavSvi.
faravad.  vunderqindi Scd.
¥ vualiani.
 v. qali.
vulgarizAcia [laT. vulgaris z
ubralo Cveulebrivi] –
uki­duresi gayalbeba, da­ma­
zAlp-i [rus. залп < laT. salve
xinjeba.
salami!] – erTdrouli dac­
 sakiTxis v.
la ramdenime Tofisa, zar­
vulgArizm-i _ vulgaruli, baznisa (qvemexisa).
uxe­Si sityva an gamoTqma,
zAmS-i [polon. samsza] – xa­
sa­literaturo enaSi nax­
verdovani zedapiris mqone
mari.
rbili tyavi (qarT. nati).
vulgArul-i [laT. vulgaris  z.-is fexsacmeli.
Cve­ulebrivi, mdabiuri] –  zamSa Scd.
uxamsi, uxeSi. zEbra [fr. zebre, ingl. holand.
 v. gamoTqma, v, manerebi.
zebra kongos enidan] – cxenis
vUlkan-i [< laT. Vulcanus ce­cx­ magvari gareuli cxoveli;.
li, ali] – 1. konusuri mTa, aqvs Savi da TeTri zolebi;
romlis mwvervalze dro­ binadrobs afrikaSi.
dadro an mudmivad amo­if­  zebras TeTri zolebi aqvs
rqveva gamdnari qanebi (la­ Sav fonze Tu Savi zolebi
va), gaxurebuli gazebi da TeTr fonze (piriqiT)?
ferfli.
zEbu [fr. zebu] – kuziani xari;
2. romaul miTologiaSi: ce­
-196-
zev

Sinauri cxoveli, romelic po­tamiaSi (babilonsa da


gavrcelebulia aziasa da asi­riaSi).
afrikaSi. zQud-i [germ. sûd, holand. zu­
zEvs-i [berZ. zeus] – berZnul mi­ iden] – 1. samxreTi.
TologiaSi: uzenaesi Rmer­ 2. samxreTis qari.
Ti; RmerTi cisa, quxilisa, zQud-vEst-i [germ. sûd-west,
elvisa da wvimisa; iTvleba holand zuid-west] _ 1. sam­ x­
RmerTebis da adamianebis reT-dasavleTi.
ma­
mad da mefed. 2. sam­xreT-dasavleTis qari.
zEnit-i [fr. zenith arab. samt zQud-Ost-i [germ. sûd-ost, ho­
(ur-ra’s) gza (Tavisa) – 1. cis land. zuid-oost] _ 1. sam­
x­reT-
sferos umaRlesi war­mo­ aRmosavleTi.
sax­viTi wertili dam­k­vir­ 2. sam­x­reT-aRmosavleTis qa­
veb­lis Tavze. ri.
 mze z.-Si iyo; didebis z. zodQaqo [<berZ. zôdiakos (kyk­
2. gadat. (wign.) risame gan­ los) cxovelebis (wre)] –
viTarebis umaRlesi sa­ fe­ (astr.) Tormeti ekli ptikis
xuri, mwvervali. Tanavarskvlavedi, rom­ le­
sazEnito – (samx.) rac gan­ bic ganlagebulia didi
kuT­vnilia sa­hae­ro mizanSi wris gaswvriv, romelTa
(TviTmfrinavebisTvis da gav­liTac moZraobs mze
sxv.) sasrolad. wlis ganmavlobaSi.
 s. artileria, s. cecxli. zodQaqos nQSnebi – aR­
zEro [fr. zero nuli] – nuli niS­v­
na Tormeti Ta­na­ var­
qula; nuli. s­kvlavedisa, romelTac
zEt-i [fr. zet] – laTinuri aqvT upiratesad cxovelTa
an­
banis bolo asos (z-is) saxeebi: verZi, kuro, lomi,
sa­xeli; maTematikaSi ix­ ma­ Rri­ ankali da sxv.
reba ucnobi sididis aR­  zodiaki, zodiaqi Scd.
saniSnavad iqssa da ig­rek­ zOil-i _ ityvian usamarTlo
Tan erTad. RvarZlian kritikosze [Zv.
zikUraT-i [aqad. ziqquratu] – berZeni ritorisa da so­
safexurebad agebuli sa­ fis­tis zoilis (me-4 s.
kulto koSki Zveli me­ so­ Zv. welTaRr.) saxelis mi­
-197-
zor

xed­viT _ usamarTlod ak­ na­


wili mniSvnelobiT `cxo­
ritikebda homerosis `ili­ velTa samyaros exeba”.
adasa” da `odiseas”.  zoomaRazia.
zOna [berZ. zone sartyeli,ol­ zoolOgia [berZ. zõon cxo­
qi] _ raime saerTo niSnis veli da logos moZRvreba] _
mi­xedviT gamoyofili siv­ mecniereba, romelic cxo­
rce, zoli, raioni. vel­ Ta samyaros swavlobs.
 arqtikis z., sasazRvro z., ¥ zoologiuri.
akrZaluli z., saartilerio  z. muzeumi.
cecxlis z. zoologQuri parki (mok­
¥ zonaluri. led: zoOparki) _ parki
 z. sazRvrebi, z. TaTbiri, (ba­Ri), sadac Tavmoyrilia
z. spartakiada. saCveneblad da mecnieruli
zOnd-i [<fr. sonde saceci] dakvirvebisaTvis nair-nairi
_ 1. saeqimo xelsawyo _ cxovelebi da frinvelebi.
wvrili mili an Rari, ro­ zootEqnika [zõon cxoveli
melic SehyavT adamianis da < berZ. techne ostatoba,
sxe­ulis Rruebsa da ar­ xe­
lovneba] _ mecniereba sa­
xebSi gamokvlevis an mkur­ soflo-sa­ me­
urneo cxo­vel­
nalobis mizniT. Ta mo­ Se­
nebis, mov­
lisa da
 kuWis z., qirurgiuli z. ga­mo­
yenebis Se­saxeb.
2. sahaero burTi, romelic ¥ zooteqnikuri.
atmosferos zeda fe­neb­ Si  z. instituti, z. labo­ ra­
av­tomaturad iwers me­te­ to­ria, z. momsaxureba.
orologiur mona­ce­mebs.
 z-is gaSveba. zoroAstrizm -i _ Zvel
Sua aziaSi, iranSi, avRa­ neT­
zOndaJ-i [< fr. sondage] da
Si, azerbaijanSi da zog
zondQreba [germ. sondieren] sxva qveyanaSi gav­r­ ce­le­
_ zondiT risame gasinjva. bu­li religia; mis­T­vis da­
 Wrilobis z. maxasiaTebelia cecx­lT ­ ay­
2. gadat. (wign.) winaswar ri­­ vanismcemloba, war­ mod­gena
same garkveva, niadagis mo­ ori sawyisis _ sikeTisa
sinjva; dazverva. da borotebis brZo­la­ ze
zOo... [berZ. zõon cxoveli] _ da sxv. gadmocemiT z.-is
rTuli sityvebis pirveli Seq­mna miewereba Zv. ira­
-198-
zum

nu­li religiis wi­nas­war­ na­


ze warmodgena – gan­xor­
me­
ty­velis za­ratuStras cieleba.
(ber­Znuli wyaroebiT _ zo­  qarTuli T.
ro­astrs, aqedan _ sa­xel­wo­ 2. dawesebuleba, ro­ me­lic
deba). axorcielebs war­ mod­ge­
ne­
zUmer-i [ger. Summer] _ eleq­ bis dadgmas; aseTi da­we­ se­
truli xelsawyo xmovani bulebis Senoba.
signalebis misaRebad  SoTa rusTavelis saxe­
(qarT. sinon. zuzuna). lo­ bis akademiuri T., T-is
 savele telefonis z. mTa­vari reJisori.
¥ Teatraluri da saTeat­
ro.
 T. (s.) xelovneba, T. (s.)
T in­
stituti, T. (s.) sa­ zo­ga­
doeba, T. (s). sezoni, T (s.)
TalasoTerApia [berZ. Tha­ Jurnali.
lassa zRva da Therapeia] – TEza [fr. Thesev berZ. Thesis
zRvis haviTa da zRvaSi ba­ de­buleba] – ix. Tezisi.
naobiT mkurnaloba; mzis TEzis-i [berZ. Thesis] – 1. lo­
abazanebi. gikaSi: debuleba, rom­ lis
TAlia [berZ. thaleia] – berZnul WeSmariteba unda dam­t­ kic­
miTologiaSi, komediis mu­ des.
za. 2. hegelis idealistur fi­
TAlmud-i [Zv. ebr. talmūδ moZ­ losofiaSi: ganviTarebis
Rvreba < lāmaδ swavleba] pro­ cesis pirveli safe­xu­
– ebraelTa religiuri, sa­ ri.
yofacxovrebo da sa­mar­T­ TEizm-i [berZ. Theos RmerTi]
lis wesebisa da kanonebis – religiuri moZRvreba,
krebuli; Sedgenilia bib­ ro­melic aRiarebs rom ar­
liis (`Zveli aRTqmis”) se­bobs gansakuTrebuli
wig­nebis ganmartebaTa sa­ go­nieri arseba – RmerTi,
fuZ­velze. ro­melmac Seqmna qveyana
TEatr-i [berZ. Theatron] – 1. (sam­yaro) da ganagebs mas.
xelovnebis dargi – dra­ TEma [berZ. Thema] – Txrobis,
ma­tul nawarmoebaTa sce­ gamokvlevis, saubarisa da
-199-
Teo

misT., sagani. sakiTxi. Za­laufleba samRvdeloebas


 moxsenebis T., istoriuli ekuT­ vnis.
T., saliteraturo T. TeolOgia [berZ. Theologia]
¥ Tematuri. – moZRvreba RmerTisa da
 T. gamofena. religiuri dogmatebis Se­
 Tematiuri Scd. saxeb; RvTismetyveleba.
TemAtika – TemaTa er­Tob­ TeOrema [berZ. theōrēma <
li­ oba. theōreō vixilav, vfiqrob]
 mxatvrul nawarmoebaTa – maTematikuri debuleba,
T. rom­ lis marTebulobas ad­
¥ Tematikuri.
genen mtkicebis gziT.
 leqciaTa T. gegma.
 piTagoris T., T-is dam­
 Tematiuri Scd.
tkiceba,
TEmida [berZ. Themis, themidos] – TeoretQkos-i – piri, ro­
1. Zv. berZnul miTologiaSi
me­lic amuSavebs codnis
RmerTi, romelic gamo­xa­
ra­i­me dargis Teoriis sa­
tu­lia Tvalebze sax­ve­vi­
kiTxebs.
ani qalis saxiT (mi­u­ker­Zo­  fizikis T.
eblobis niSani), erT xelSi
TeOria [berZ. Theoria dakvir­ve­
sasworiTaa da meoreSi max­
ba,kvleva] – 1. gamocdile­
bis,
viliT.
sazogadoebrivi praqtikis
2. (gadat.) marTlmsajule­ba.
lo­ gikuri ganzogadoeba,ro­
 T.-is msaxuri.
melic asaxavs bunebisa da
TEneb-i [ingl. Thegh da thene] sazogadoebis ganviTarebis
– inglisSi, SotlandiaSi: kanonzomierebas.
didgvarovnebi, mefis di­de­  Semecnebis T., fardo­ bi­
bulni. To­bis (relativobis) T.
TeogOnia [berZ. Theogonia 2. im ganzogadoebul de­ bu­
Rmer­Tebis warmoSoba] – le­baTa erToblioba, rom­
miTebi RmerTebis warmo­ le­bic qmnian raime mec­
Sobis Sesaxeb. ni­erebas an mis erT-erT
TeokrAtia [berZ. Theos RmerTi dargs.
da kratos xelisufleba] –  manqanebisa da meqanizmebis
mmarTvelobis forma, rom­ T., albaTobis T.
lis drosac politikuri 3. im wesebis debulebebis
-200-
Teo

erToblioba, romelTa Ses­ TErmeb-i [laT. Therme berZ.


wavla gvexmareba ama Tu im thermos cxeli] – 1. Zvel
dargis dauflebaSi. rom­ Si: sazogadoebrivi aba­
 musikis T., Wadrakis T. noebi.
4. zogadi, ganyenebuli msje­ 2. (geol.) miwisqveSa Tbili
lo­ba, Sexedulebani (praq­ an cxeli mineraluri wyle­
ti­kuli moqmedebis sa­pi­ bi.
ris­piro). Termo... [< berZ thermos Tbili
¥ Teoriuli. 1. Therme sicxe, siTbo] –
 T. momzadeba, T. gamokvleva,
rTuli winadadebis pir­
T. fizika.
ve­li Semadgeneli nawili,
TeosOfia [berZ. Theosophia ro­melic am sityvebis da­
RvTis sibrZne] – religiui mokidebulebas aRniSnavs
mistikuri moZRvreba, rom­ tem­peraturasTan, siT­ bos­
lis mixedviTac Se­saZ­ le­ Tan.
belia zeSTagonebis gziT  Termodinamika, Termo­ met­
RvTis Semecneba da miRma ri, Termoregulatori.
samyarosTan urTierToba. TermobQrTvul-i [berZ. ther­
TerApevt-i [berZ. Therapoutes] mos Tbili Therme sicxe, siT­
– Sinagan sneulebaTa eqimi. bo] – 1. TermobirTvu­ li re­
TerApia [berZ. Therapeia] – me­ aqcia – atomuri birTve­ bis
dicinis dargi, romelic Se­ sinTezis reaqcia, ro­ me­
lic
iswavlis Sinagan sne­ u­le­ mimdinareobs ze­ ma­
Rali tem­
bebs; Sinagan sne­ ulebaTa peraturis far­ g­
lebSi da
mkur­naloba araqirurgiuli xels uwyobs am temperaturis
meTodebiT. Se­nar­Cu­
ne­
bas didi energiis
¥ Terapiuli. ga­mo­
yo­fis gziT.
 T. cnobari, saavadmyofos 2. TermobirTvuli iaraRi –
T. ganyofilba. birTvuli iaraRi, aqvs Zli­
 Terapevtuli Scd. eri gamanadgurebeli Zala;
TeriolOgia [berZ. thçrion ganekuTvneba masobrivi
cxoveli, mxeci da logos ga­nadgurebis (mospobis)
moZRvreba] – zoologiis iaraRs.
na­wili, romelic swavlobs  T. omis saSiSroeba.
ZuZumwovar cxovelebs. TermOmetr-i [berZ. Therme
-201-
Tro

siTbo da metreō vzomav] rom­ lisTvisac da­ma­


xa­ si­a­
– temperaturis gasazomi Te­belia aristoteles fi­
xel­ sawyo. lo­ sofiis Segueba qris­
 haeris T., wylis T., sa­me­ ti­anuli sarwmunoebis
dicino T., vercxlis­wyli­ mo­TxovnebTan [misi da­ ma­ar­
ani T. seblis, Teologiisa da fi­
TErmos-i [berZ. thermos Tbili, losofosis Toma aq­ vi­­ne­
lis
cxeli] – specialuri Wur­ (Thomas Aquinas _ 1225-1274
Weli, romelic icavs masSi w.w.) saxelis mi­
xed­viT].
moTavsebul produqts ga­ TOra – [Zv. Ebr.] – 1. Zv. eb­
ciebisa an gaTbobisgan. ra­uli saxelwodeba bib­
TermOsfero [berZ. thermos li­ is pirveli xuTi wig­
Tbili, cxeli] – (spec.) rac ni­sa, romlis avtoroba
dakavSirebulia siTburi mi­ewereba winaswarmetyvel
energiis gamoyenebasTan moses; pergaments gragnili,
teq­nikaSi (qarT. sinon. siT­ romelzec es teqstia da­
buri). we­rili da, romelic si­na­
 T. reJimi, liTonTa T. da­ gogaSi inaxeba.
muSaveba. 2. ebraelTa salocavi sina­
 Termiuli Scd. goga.
TQlisma [fr. talisman < TOr-i [skandin. Thor] – skan­
arab. Tilsam] – raime patara di­naviur miTologiaSi: We­
nivTi, romelic cru rwme­ qa-quxilis RmerTi, miwaT­
niT; TiTqos adamianis bed­ moqmedebis mfarveli.
nierebis, warmatebis, ga­ TrQler-i [ing. Triller Jru­an­
mar­jvebis momtani iyos telis momgvreli] – li­
– jado. te­raturisa da kinos Jan­
TineQjeri [ingl. Teenager] ri, xasiaTdeba siuJetis
– is, visi asakis ricxviTi mZlav­ ri ganviTarebiTa da
mniS­vneloba inglisurad mudmivi daZabulobiT. Zi­
ga­
moisaxeba sufiqsiT -teen, riTadad de­ teqtiuri, uf­
anu 11-dan 19 wlamde: yrma, ro iSviaTad, mistiuri Si­
mozardi. naarsisa.
TOmizm-i – kaTolikuri fi­ TrOmb-i [berZ. Thrombos Se­
losofiis mimarTuleba, na­dedi] – (medic.) sisxlis
-202-
iag

Senadedi, romelic Cndeba ame­rikelebma Searqves.


sisxlZarRvebSi an gulis iAnus-i [laT. jenus] – romaul
RruSi. miTologiaSi: drois, yo­
 trombi Scd. vel­ gvari dasawyisisa da
dasasrulis RvTaeba, gamo­
isaxeboda ori pirisaxiT,
i romelTagan erTi win hqon­
da moqceuli, meore ukan.
iAgdtaS-i [germ. jagdtasche] – Qard-i [ingl. yard] – inglisuri
CanTa nanadirevisaTvis. sigrZis sazomi erTeuli;
iagUar-i [germ. jaguar < mrav. udris 3 futs (91 sm-s).
jaguara] – didi sam­x­reT­ame­ iArliy-i [Turq. yarlik brZa­
rikuli mtacebeli cxo­ neba] – 1. saqonelze,produq­
veli katis ojaxisa, mokle tebze dakruli furceli,
wiTel-yviTeli Wreli bew­ romelzedac aRniSnulia
viT. sa­qonlis dasaxeleba, rao­
iAmato [iap.] – iaponur dam­ de­noba, fasi da sxv. (sinon.
werlobaSi: wminda iaponuri etiketi)
ieroglifebi (gansxvavebiT 2. (ist.) monRolTa saxanoebSi:
Cinuridan nasesxebisa). xanis werilobiTi brZaneba;
ianQCar-i [Turq. yenicari axali sigeli.
jari] – osmaleTSi (me-14-13  iarliki Scd
s.s.-Si): privilegirebuli iArus-i [rus. ярус] – 1. Te­
qve­iTi jari, romelsac pir­ atrSi: mayureblisTvis gan­
vel xanebSi adgendnen bav­ kuTvnili sarTuli (pir­
SvobaSi tyved wayvanil da veli, meore da a.S.).
gamahmadianebul qris­ti­  pirveli (meore) i.-is lo­
an­Tagan (kerZod qar­T­vel­ Jebi.
Tagan); 2. saerTod rigi, wyeba.
 ixmareboda agreTve engi­ 3. (geol.) danaleqi qanebisa,
Ca­ri. plastebis erToblioba;
sar­Tuli.
Qanki [ingl. yankee] – ame­ri­
kelebis (aSS-is mkvidrTa) Qaxta [ingl. yacht] – sasporto
metsaxeli, romelic mas an saseirno turistuli
gemi.
-203-
ide

 ialqniani i., motoriani i. visime, risame.


iAxt-klubi [ingl. yacht-club]  faqtebis i.
– sasporto organizacia, Qgrek-i [fr. igrec < berZ. y]
rom­lis wevrebic misdeven _ laTinuri anbanis bo­
sawylosno sports – af­ lo­ dan meore asos _ Y-is
rosnobas, niCbosnobas da sa­xeli; maTematikaSi ix­ ma­
misT. reba ucnobi sididis aR­
iAxtsmen-i [ingl. yachtsman] – saniSnavad iqssa (X) da
sportsmeni, iaxtis tarebis zet­ Tan (Z) erTad.
specialisti. Qdalgo [esp. hidalgo] _ Sua
iEhova, Qahve [Zv. ebr.] – saukuneebis espaneTSi: azna­
iudaizmis uzenaesi RvTa­ uri.
eba; samyaros Semqmneli  hidalgo Scd.
(bib­
lia). Qdea [berZ. idea warmodgena,
iAbako – ciskris locvis cneba] _ 1. gonebaSi ar­ se­
nawili. buli visime an risime xati,
Qbis-i [berZ. ibis < egvi pt.] – warmodgena
Zen­
Zeruki, yajari (frin­ve­  mowinave i.-ebi
li). 2. mTavari, ZiriTadi az­ ri, Ca­
nafiqri, romelic gan­saz­
ibn [arab. ibn Ze, vaJiSvili]
Rvravs risame Sinaarss.
– nawilaki, romelic win
 romanis ZiriTadi a.
da­erTvis mamis saxels an
3. azri, ganzraxva, gegma.
sagvareulo saxels da ud­  kargi i. mouvida TavSi, i.
ris qarTul Ze-s. ganaxorcieles.
Qglu [ingl. igloo < algon­ idEuri _ viTomda mowinave
kinebis (Crd. amer. indielTa ide­ebiT gamsWvaluli, mo­wi­
erT-erTi tomis) enidan] – nave ideebis erTguli.
kanadel eskimosTa sa­cxov­  i. adamiani, i. xelovneba.
rebeli Tovlis marTkuTxa ¥ ideisa.
blokebiT aSenebuli gum­  ideia, ideasi Scd.
ba­
Tiseburi formis mqone idEal-i [fr. ideal < berZ.
qoxi. idea warmodgena, mcneba] –
ignorQreba [< laT. ignora ar umaRlesi mizani adamianis
vici] _ (wign.) ugulebelyofa moqmedebisa, moRvaweobisa,
-204-
ide

miswrafebisa.  i. pirobebi, i. sisufTave,


idealizAcia da idealQ­ i. suraTi aRweres.
ze­ba [< laT. idealiser] – vi­ identificQreba [Sdr. laT.
sime, risame imaze ukeT indentificare gaigiveba] – ri­
war­modgena, vidre si­nam­ sa­me erTmaneTTan dam­T­ xve­
d­vileSia, vinmesTvis, ra­ vis, msgavsebis dalageba, ga­
mesTvis idealuri Tvi­se­ igiveba.
bebis miwera.  TiTebis anabeWdebis i.
 warsulis i. idEnturi [< laT. identicus] –
 idealizireba Scd. (wign.) savsebiT msgavsi ri­
ideAlizm-i [fr. idealisme] same.
– 1. erTerTi ZiriTadi fi­  i. taqti, i. Targmani.
losofiuri mimdinareoba, ideOgrama [berZ. idea cneba
materializmis sapirispiro, da gramma Cawera, Canaweri] –
romlis mixedviTac idea, pirobiTi werilobiTi niSani,
cnobiereba, suli aris pir­ romelic cnebas gamoxatavs
veladi, xolo materia, bune­ (gansxvavebiT asosgan, ro­
ba, yofiereba – meoreuli. me­lic bgeras aRniSnavs);
2. maRali zneobrivi ide­ a­ ideogramebia mag; cifrebi;
lebis erTguleba. ideogramebisgan Sedgeba
¥ idealisturi. Cinuri damwerloba.
 i. filosofia, i. Se­xe­du­ ideolOgia [berZ. idea cneba
lebani, i. Tvalsazrisi. da logos sityva, moZRvreba]
ideAlist-i _ 1. idealizmis – romelime klasis, po­li­
(mniS. 1) mimdevari. ti­kuri partiis, sa­zo­ ga­
do­
2. adamiani, romelic ra­ im­e eb­rivi jgufis ideaTa, Se­
maRali idealebis erT­gu­ xe­dulebaTa sistema, rac
lia da am idealebiT xel­ v­lin­ deba cnobierebis

ZRvanelobs Tavis cxov­ sxva­ dasxva formaSi – fi­
rebaSi, saqmianobaSi. lo­ sofiaSi, politikaSi, sa­
ideAlur-i _ 1. (filos.) mxo­ marTalSi, xelovnebaSi da
lod ideebSi, warmodgenaSi sxv.
arsebuli; ganyenebuli. ¥ ideologiuri.
2. saukeTeso samagaliTo;  i. sakiTxebi.
srulyofili. Qde fQqs-i [fr. idée fixe] _
-205-
ier

(wign.) akviatebuli azri. QdiS-i [germ. iüdisch ebrauli] _


idQlia [berZ. eidyllion] _ aRmosavleT da centraluri
(wign.) myudro, uSfoTveli, evropis ebraelTa ena.
aumRvreli cxovreba (xSi­ Qdo [esper. ido STamomavali]
rad iTqmis ironiiT). _ erT-erTi xelovnuri ena,
 ojaxuri i. esperantos varianti.
¥ idiliuri. iezUit-i [< laT. Jesus ieso
 i. suraTi.
qris­te] _ 1. kaTolikuri
idQom-i [berZ. idiōma Ta­vi­se­ or­denis e.w. `iesos sa­
bu­ri gamoTqma, gamoxatva] zogadoebis~ wevri, ro­me­
_ (enaTm.) gamoTqma, romlis lic XVI saukuneSi da­
mniSvneloba ar udris mas­ a­arsa espanelma egnate
Si Semavali sityvebis mniS­ lo­ iolam.
vnelobaTa jams.  i.-Ta ordeni.
 `guli gautydeba~, `ena 2. gadat. (wign.) iTqmis fa­
mucelSi Cauvardeba~, `yu­ ri­sevel, verag, orpir
rebs Camoyris~, `sityvas ada­mianze, romlisganac
ban­
ze aagdebs~, `tans aiy­
yo­velgvari sisaZaglea mo­
ris~
sa­lodneli.
idiosinkrAzia [< berZ. idi­
Qen-i [iap.] _ iaponuri fulis
os Taviseburi da synk­ra­sis
erTeuli.
areva, Sereva] _ 1. or­ga­
nizmis avadmyofuri mgrZno­ iErarq-i [berZ. hierarchēs wminda
biaroba zogierT sunze, meTauri] _ marTlmadidebel
niv­
Tierebaze da a.S. eklesiaSi: kaTolikos-pat­
2. (gadat.) raimesadmi usi­ ri­arqi, mitropolitisa da
amovneba. episkoposis saerTo sa­
 i. sapnis qafze. xeli.
idQoti [< berZ. idiôtēs uvi­ ierArqia [< berZ. hierarchia] _
coba] _ (saub.) suleli, ye­ (wign.) TanamdebobaTa, wo­de­
yeCi, regveni. bulebaTaA daq­ vem­
de­
ba­re­
bis
wesi udablesidan umaR­le­
idiOtia [< berZ. idiôtēia uvi­
sisaken.
coba] _ Wkuasustobis, gon­
¥ ierarqiuli.
naklulobis umaRlesi xa­
 `ierarqiuli kibe”, i. da­
ris­xi.
-206-
ier

mokidebuleba. aqvs ganusazRvreli uf­


 ierarxia, ierarxiuli Scd. le­ bebi. `ieRovas mowmeTa~
ieremQada – moTqma, go­de­ or­ga­ nizaciebi arseboben
ba, Civili, wuwuni [wi­nas­ mra­val qveyanaSi, maT So­
warmetyvel ieremias sa­ ris saqarTveloSic (sul
xe­lidan, romlis godeba da­ax­loebiT 6 mln mow­
ierusalimis dangrevis gamo mea planetaze). ieRo­ve­
moTxrobilia bibliaSi]. le­ bi uaryofen mar­T­l­
ierOglif-i [< berZ. laT. ma­d i­
d ebluri eklesiis
hieroglyphika grammata wminda wes-Cveulebebs da dogmebs,
niSnebi (qvaze amokveTili TviT yovladwminda samebis
egvi pteli qurumebis mier)] dog­masac.
_ 1. figuruli niSani, ro­ QvriT-i [ebr. ivrit ebrauli
melic gamoxatavs cnebas, ena] _ dRevandeli is­ra­ e­
marcvals an bgeras; aseTi lis saxelmwifo ena, ro­
niSnebisagan Sedgeba Zveli me­lic warmoadgens Zve­
egvi pturi, Cinuri da zogi li (bibliis) ebrauls,
sxva enis damwerloba. sa­gangebod aRdgenils.
 Cinuri i.-ebi. izogrAfia [berZ. isos Ta­
2. (gadat.) Znelad gasarCevi, nabari da graphô vzer] _ 1.
gaugebari niSani, aso, na­ visime naweris, xelmoweris
weri. zusti gadaReba.
¥ ieroglifuri. 2. (moZv.) xatebis mxatvroba;
 i. damwerloba. xatwera;
ieRovElebi, ieRovas mow­ izolAtor-i [fr. isolateur
me­
eb­ i _ religiuri or­ga­ ena] _ 1. nivTiereba, ro­ me­
ni­zacia, romlis Stab-bina lic cudad atarebs eleq­
(centri) imyofeba niu-ior­ trodens.
kis gareubanSi, kerZod 2. gansakuTrebuli gan­cal­
bruk­ linSi. organizacia kevebuli sadgomi uc­ no­bi
da­aarsa biznesmenma Carlz an infeqciuri se­niT da­ a­
ra­selma 1872 wels. or­ga­ vadebul pirTa sam­ yo­fad.
ni­zaciis prezidents, ro­ 3. winaswari gamoZiebis i. _
mel­ sac Tvlian ieRovas cixe, sadac dakavebulia
mo­adgiled dedamiwaze, ga­moZiebis qveS myofi pi­
-207-
ilu

rovneba sasamarTlomde. xu­le­ ba, saxe] _ mar­T­lm­a­


 izoliatori Scd. di­debelTaTvis RmerTis,
izolAcia [fr. isolation] da wmin­ danebis gamosaxuleba,
izolQreba _ 1. calke ga­ rom­ lebic Tayvaniscemis
moyofa, gamocalkeveba, ga­ obi­ eqtebs Seadgenen.
mijvna. Qkos-i _ kondakTan erTad
2. garemosTan, adamianebTan sa­kiTxavi grZeli muxli.
urTierTobis saSualebis gamoiyeneba daujdomel
mospoba. loc­ vebSic.
 saSiSi damnaSavis i. ilUzia [fr. illusion mcdari
3. raime safariT gam­ta­ris war­modgena, cdomileba] _
dacva energiis da­kar­g­vi­ 1. sinamdvilis damaxinjeba,
sagan (qarT. sinon. gan­
m­xo­ mcdarad aRqma grZnobaTa
loeba). mcdarobis Sedegad.
¥ saizolacio.  optikuri i., moZraobis i.
 s. lenti. 2. ganuxorcielebeli imedi,
 izoliacia, saizoliacio ocneba. gadat. (wign.)
Scd.  iliuzia Scd.
izOhifs-i [berZ. isos Tanabari iluziOnist-i [fr. illusionnis­
da hypsos simaRle] _ igivea, te] _ msaxiobi, romelic fo­
rac horizontali (mniSv. kusebs (ix. fokusi2) akeTebs
2). (sinon. mefokuse).
 izohi psi, izogi psi Scd.  iliuzionisti Scd.
ikAruli TamASebi [< ge­ iluzOruli [laT. illusorius
ogr. sax.] _ sacirko ak­ro­ macdunebeli] _ (wign.) ilu­
ba­ tikuli sanaxaoba erT­ ­ ziis Sedegad gaCenili, moC­
gvari. venebiTi; macdunebeli, ga­
 ikarosuli Scd. nuxorcielebeli.
ikEbana [iap.] _ iaponuri de­  i. imedi, i. warmodgenebi.
ko­ ratiuli xelovneba _  iliuzoruli Scd.
yva­ vilebiT, foTlebiT, to­ iluminAtor-i [laT. illu­
tebiT da misT. Seqmna raime mi­nator gamnaTebeli] _ 1.
gamosaxulebisa; aseTi xe­ ilu­ minaciis mowyobis spe­
lov­nebis nimuSebi. cialisti.
Qkona [berZ. eikön gamosa­ 2. rukebis, gegmebis, naxate­bis
-208-
ilu

gamferadebeli mxatvari. asax­snelad moyvanili Tval­


3. gemis, TviTmfrinavis, kos­ saCino magaliTi, ni­ muSi.
mosuri xomaldis mrgva­ ¥ sailustracio.
li fanjara, romelic her­  leqsikonis s. frazebi.
metulad aris daxuruli.  iliustracia, sa­ ilius­t­
 iliuminatori Scd. ra­cio Scd.
iluminAcia [laT. illuminatio Qmam-i [arab. imâm win mdgomi]
ganaTeba] – da iluminQreba _ mahmadianTa sulieri wi­
[germ. illuminierem] – de­ko­ra­ nam­ZRoli _ moZRvari.
tiuli sazeimo ga­na­Te­ ba imanEntur-i [laT. imanens
sxva­dasxva ferad (Se­no­ be­ (immanentis)] _ sagnis, mov­le­
bisa, quCebisa). nis Sinaganad maxasiaTebeli,
 sadResaswaulo i. misTvis niSandoblivi, misi
¥ sailuminacio. bunebidan gamomdinare.
 s. gayvaniloba. imQgrant-i [laT. immigrans
 iliuminacia, sailiu­ mi­na­ (immigrantis) vinc Sesaxldeba]
cio Scd. _ ucxoeli, romelic xan­g­
ilustrAtor-i _ mxatvari, r­Zlivad dasaxlda ama Tu
ro­melic suraTebs xatavs im qveyanaSi.
wignis, Jurnalisa da misT. imigrAcia da imigrQreba
 iliustratori Scd. [laT. immigro Sevsaxldebi]
ilustrAcia [laT. illustratio] _ ucxoelTa Sesvla ama
– 1. naxatebiT, suraTebiT Tu im qveyanaSi mudmiv sa­c­
ga­
formeba, dasuraTeba xovreblad.
(wig­nisa, Junalisa; na­war­ ¥ saimigracio.
moebis teqstebisa, am mniS­  s. kanonebi.
vnelobiT ixmareba agreTve imitAtor-i _ msaxiobi, ro­
ilustrireba). me­lic flobs imitaciis
 `vefxistyaosnis” i. (mniSv. 1) xelovnebas.
2. TviT aseTi naxati, naxazi imitAcia [laT. imitatio] _ 1.
(teqstSi CarTuli, romelic mibaZva, mimsgavseba vi­si­ me,
nawarmoebis SinaarsTan aris ri­same xmisa, mixvra-mox­v­
dakavSirebuli). risa da sxv.
 `vefxistyaosnis” i.-ebi. 2. aranamdvili, magram nam­ d­
3. risame dasamtkiceblad, vils damsgavsebuli.
-209-
imp

 tyavis i., margalitis i. ro] _ Zvelad om­ni­busis, di­


Qmij-i [ingl. image saxe] _ li­ Jansis meore sarTuli,
miznmimarTulad Seqmnili sadac mgzavrTa dasajdomi
saxe. adgilebi iyo ga­marTuli.
imperAtiv-i [< laT. imperativus imperiAlizm-i [fr. imperi­
brZanebiTi] _ 1. (gadat.) a­lisme < laT imperium xe­
brZa­nebiTi kilo. li­ sufleba, Zalaufleba]
2. daJinebiTi, kategoriuli _ qveynebis dapyrobisa da
moTxovna; brZaneba. ko­loniebis (ix. ko­ lo­nia,
imperAtor-i [laT. imperator mniSvn. 1) SeZenis po­li­ ti­
mbrZanebeli, sardali] _ 1. ka.
zogi qveynis monarqis (me­ ¥ imperialisturi.
fis) tituli.  i. saxelmwifo, i. omi.
 iaponiis i. imperiAlist-i _ im­pe­ri­a­
2. (ist.) Zvel romSi: mxe­dar­ liz­ mis warmomadgeneli, mi­
TmTavris sapatio tituli. si momxre.
¥ saimperatoro. impQCment-i [ingl. impeachment
 s. dinastia. gakicxva, braldeba] _ qvey­
impEria [laT. imperium umaR­ nis prezidentis Ta­ nam­
de­
bo­
le­ si xelisufleba] _ 1. bidan gadayenebis pro­ ce­
dura
mo­narqiuli saxelmwifo, konstituciis sa­ winaaRmdego
ro­ melsac saTaveSi impe­ra­ moq­me­de­
bi­
saT­
vis.
to­ ri udgas. implantAcia [laT. in –Si da
 romis i., karlos didis i. plantatio dargva, gadargva]
2. msxvili koloniuri sa­ _ 1. umaRlesi ZuZumwovari
xel­ mwifo. cxo­ velebisa da adamianebis
 didi britaneTis i., ru­ Ca­nergva saSvilosnos
seTis i. lor­ wo­
van garsSi.
¥ imperiuli. 2. igivea, rac transplan­ ta­
 i. saxelmwifo, i. zraxvebi cia.
_ gaTiSe da ibatone. impozAnturi [fr. imposant]
¥ saimperio. _ (wign.) vinc, rac did STa­
 s. gerbi.
beWdilebas axdens Tavisi
imperQal-i [fr. imperiale, im­ SesaxedaobiT, garegnobiT.
perialis < laT. sa­im­pe­ra­to­  i. adamiani.
-210-
imp

imponQreba [germ. imponieren] bi­ eqturi gancdebi, STa­beW­


_ dadebiTi STabeWdilebis dilebebi.
moxdena. ¥ impresionistuli.
Qmport-i [ingl. import] _ sa­  i. mxatvroba (literatura,
musika).
qonlis Semotana saz­R­var­
ga­reTidan (sapirisp. eq­s­ impresiOnist-i _ impre­si­o­
por­ti). niz­ mis mimdevari.
¥ importuli.  i. mxatvrebi.
 i.saqoneli. improvizAtor-i [it. imp­
¥ saimporto. ro­visatore] _ improvizaciis
 s. SezRudvebi, s. baJi. os­tati.
 importiuli Scd.. ¥ improvizatoruli.
importQor-i [ingl. importer]  i. niWi.
_ piri an organizacia, ro­ improvizAcia [fr. impro­
me­lic imports awarmoebs, vi­sation < it. improvisazione]
ga­nagebs. _ 1. leqsis, musikaluri
impotEncia [laT. impotentia na­ warmoebis da a.S. sa­
uZ­lureba] _ mamakacis sqe­ xel­ daxelod SeTxzva da
sobrivi uZlureba; cved­no­ mi­si maSinve Sesruleba (wi­
ba. naswar moumzadeblad).
impresArio [it. impressario] 2. saxeldaxelod SeTx­zu­
_ kerZo piri, romelic or­ li da Sesrulebuli mxat­
ganizebas uwevs koncertebs, vruli nawarmoebi (leqsi,
Teatralur warmodgenebs, mu­sikaluri piesa da sxv.).
calkeuli msaxiobebis gas­  brwyinvale i.
¥ improvizaciuli.
trolebs.
 i. leqsi, i. Sesruleba, i.
impresiOnizm-i [fr. imp­res­ saRamo-koncerti.
sionnisme < impression STa­
Qmpuls-i [laT. impulsus] _ 1.
beW­dileba] _ mimarTuleba
(wign.) Sinagani miswrafeba,
xelovnebaSi me-19 saukunis
biZgi, rac iwvevs raime moq­
bolo _ me-20 saukunis da­
medebis Sesrulebas.
sawyisSi; cdilobda gad­
 nervuli i.-ebi.
moeca mxatvris (mwerlis,
2. (fiz.) moZraobis raode­ noba,
mu­sikosis) ufaqizesi su­
rac udris sxeulis masisa
-211-
ind

da siCqaris nam­ ravls. ¥ inisa.


impUlsuri _ 1. impulsiT  inasi, xna Scd.
ga­
mowveuli. inaugurAcia [ingl. inaugu­a­ra­
 i. moZraoba. tion] – aSS-Si: axali pre­
zi­den­
2. visac midrekileba aqvs tis saxelmwifos sa­ TaveSi
imoq­medos impulsis ze­gav­ ofi­ cialurad Cad­ go­
mis ce­
leniT. re­monia, zeimi.
 i. pirovneba. ¥ sainauguracio.
3. (fiz.) eleqtrul im­pul­  s. mzadeba, s. Ro­nis­Zi­ e­ba­
seb­Tan dakavSirebuli. ni.
 i. generatori. Qndeqs-i [laT. index] _ 1. ri­
 impulsiuri Scd. same sia, maCvenebeli, risame
imunQtet-i [< immunitas (im­ CamoTvla.
mu­nitatis) ganTavisufleba  axlad gamosuli wigne­bis
ra­misgan] – 1. (medic). or­ i., saqonlis i.
ganizmis Seuvaloba Sxamis, 2. risame cifrobrivi an
dasnebovnebis mimarT; misi asoiTi maCvenebeli.
Tviseba – ar daavaddes ama  fasebis i., Sromis na­yo­fi­
Tu im gadamdebi sne­u­le­ erebis i., xelfasis i.
biT. Qndigo [esp. indigo < laT in­
2. (samarT.) ama Tu im pi­rov­ dicus indiuri] _ muqi lur­
nebis xelSeuxebloba, maT­ ji saRebavi nivTiereba,
ze zogierTi kanonis ga­ uv­ ro­melsac qimiuri wesiT
rcelebloba. iRe­ ben; winaT iRebdnen zo­
di plomatQuri imu­nQ­ gierTi tropikuli mce­ na­
te­ti – di plomatiuri risagan.
war­mo­mad­genlis, misi binis indiElebi _ saerTo sa­xel­
xel­ Seuxebloba. wodeba tomebisa, romlebic
Qna [arab. hena] – 1. mowiTalo- Seadgenen amerikis mkvidr
yviTeli saRebavi,romel­sac mosaxleobas; amJamad Se­
xmaroben Tmis, frCxilebisa mor­Cenili arian Crdi­
da sxv. SesaRebad. lo da samxreT amerikis
2. buCqi, romlis foTlebis­ kon­ tinentis zog ra­i­ on­
ganac amzadeben am saRe­ Si [saxelwodeba war­ mod­
bavs. genilia kolumbis Secdomis
-212-
ind

Sedegad, romelsac egona, sar­geb­loben; rac Ti­To­­e­


rom mis mier aRmoCenili uls exeba cal-calke; ker­
qveyana aris indoeTi]. Zo.
¥ indiuri.  i. momsaxureba, i. midgoma.
 i. uZvelesi kultura. 3. calkeuli piris mier war­
 indielebisagan unda ga­ var­ moebuli; Sesrulebuli
CioT indoelebi (in­ doeTis ara­ko­ leqciuri;
Zi­riTadi mo­ saxleoba), xo­  i. Sroma, i. meurneoba, sa­
lo indiurisagan _ induri cxovrebeli saxlebis i.
(zedsarTavi sityvebisa in­ mSe­neb­loba.
doelebi da indoeTi).  individialuri Scd.
indQvid-i [laT. individuum ga­ individUum-i [laT. indivi­du­
nuyofeli] – (wign.) da­mo­ u­ um ganuyofeli, gan­ sa­
kuT­
kideblad arsebuli or­ga­ rebuli] _ (wign.) igivea,
nizmi (cxoveli, mcenare): rac individi.
cal­ke adamiani, pirovneba  individumi Scd.
 mecnierebaSi ixmareba ag­ indikAtor-i [laT. indi­ca vuC­
reT­ve individuumi. veneb indicator maC­
ve­nebeli] _
individuAlizm-i _ calke 1. (teq.) sa­xel­ wo­deba sxva­
piris interesebs dayeneba da­sxva saxis xel­ sa­
wyo­e­
sazogadoebis, koleqtivis bisa, romelTac iye­neben
interesebze maRla. fi­zikuri sidideebis (mag.
¥ individualisturi. wne­vis, datvirTvis da sxv.)
 i. fsiqologia. gasazomad.
 individializmi, individia­ 2. nivTiereba,romelic Seh­ yavT
lis­turi Scd. xsnar­ Si masSi mim­
di­ na­
re pro­
individuAluri [< laT. in­ ce­sis ga­mo­
sam­J­
Rav­neblad
dividuum ganuyofeli] – 1. (mag., lakmusi, ro­melic fers
gar­kveuli individis da­ma­ ic­v­
lis mJa­ vas­Tan an tu­ tes­
xasiaTebeli; rac cal­keul Tan Seer­ TebiT).
pirovnebas ga­nasxvavebs indiferEntizm-i _ indi­ fe­
sxve­bisagan. ren­tu­ li, gulgri­ li, ga­nur­
 i. Taviseburebani, i. mo­na­ Ceveli da­ mo­ki­
de­buleba ra­
cemebi. imesadmi.
2. riTac erTpirovnulad
indiferEntul-i [laT. indiffe­
-213-
ine

rens (indifferentis)] _ (wign.) mianoba] _ samanqano teqnikiT


gul­grili, uintereso, ga­ aRWurvili safabriko-sa­
nur­Ceveli. qar­xno mrewveloba.
 i. adamiani, i. toni, i. da­ mZime industria _ industria,
mokidebuleba. romelic awarmoebs war­
 indeferentuli Scd. mo­ebis saSualebebsa da
indoevrOpuli Enebi _ mo­ iara­Rebs (sinon. mZime mrew­
naTesave enebis erT-erTi veloba).
didi ojaxi, romelSic Se­ msubuqi industria _ in­
dis induri enebi (mag. hin­ dus­tria, romelic awar­
di, urdu), iranuli (mag. mo­ebs farTo moxmarebis
sparsuli, osuri), slavuri sag­nebs (sinon. msubuqi
(mag. rusuli, ukrainuli, Ce­ mrew­veloba).
xuri, polonuri), romanuli ¥ industriuli.
(mag. portugaliuri, espa­  i. qveynebi.
nu­ri, franguli, italiuri),  industrialuri Scd.
ger­manikuli (mag. germanuli, industrializAcia _
inglisuri,daniuri,Sveduri), msxvi­li samanqano teq­ni­ kis
berZnuli, somxuri da sxva da­nergva saxalxo me­ ur­ ne­o­
jgufis enebi. bis yvela dargSi.
 indoevropiuli Scd.  qveynis i.
indUizm-i [kreb.] _ induri re­ indUqcia [laT. inductio] _ 1.
ligia _ brahmanizmis forma; lo­ gikaSi: azrovnebis me­
Seiqmna Sua saukuneebSi To­di _ kerZo faqtebidan,
brah­manizmisa da budizmis cal­ keuli debulebebidan
da­axloebis Sedegad. zo­gadi daskvnis gamotana
indulgEncia [laT. indulgentia (sapirisp. deduqcia).
wyaloba] _ codvebis mi­ 2. (fiz.) raime gamtarSi eleq­
te­vebis sigeli, romelsac truli denis aR­Z­vra (mag­
ni­
Sua saukuneebSi yidda ka­ turi ve­lis cvli­ le­bebTan
To­likuri eklesia romis dakav­S irebiT).
papis saxeliT. ¥ induqciuri.
 i. msjeloba, i. deni.
indUsebi _ induizmis mim­dev­
rebi. inErtuli [laT. iners (inertis)]
_ umoZrao, umoqmedo, dune,
indUstria [laT. industria saq­
-214-
ine

usicocxlo.  sasoflo-sameurneo i, sas­


 i. adamiani. kolo i.
inErtuli aQrebi (ga­ze­ ¥ sainventaro
bi) _ airebi, romlebic sxva  s. davTari, s. romeli.
niv­Tierebebs ar uerTdeba inventarizAcia – inventaris
(he­
liumi, neoni, argoni da aRwera.
sxv.). ¥ sainventarizacio.
inErtuli masAlebi _  s. komisia.
be­to­nis Semavseblebi (qva, invErsia [laT. inversio gadasma]
qvi­Sa, xreSi da misT.). – 1. (lit.) winadadebaSi si­
 inertiuli Scd. tyvaTa Cveulebrivi rigis
inErcia [laT. inertia umoq­me­ Secvla stilistikuri miz­
doba, uZraoba] _ sxeulis niT.
Tvi­seba _ SeinarCunos Ta­ 2. atmosferos haeris tem­pe­
visi uZraobis an Tanabari raturis mateba (nacvlad
sworxazovani moZraobis klebisa) qvevidan zeda fe­
mdgo­­ mareoba, sanam gareSe nebisaken.
Za­la ar gamoiyvans am mdgo­ investQcia da investQreba
mareobidan. [germ. investition < ing. in­vest
 i.-is kanoni. dabandeba, Cadeba] – fu­
¥ inerciuli. lis dabandeba, Cadeba ra­ ime
 i. moZraoba. saqmeSi; kapitalis grZel­
invAlid-i [fr. invalide] _ vadiani dabandeba ra­ ime sa­
ada­miani, romelsac met- warmoSi (upiratesad saz­ R­
nak­lebad dakarguli aqvs vargareT).
Sro­mis unari (da­Sa­ ve­bis, invEstori – piri, rome­
avad­myofobis an mo­xu­ce­ lic fuls abandebs, debs
bulobis gamo). raime saqmeSi.
 omis i., Sromis i. reinvestQreba – [ix.
invEntar-i [laT. inventarium re...].
aRwera] – yvela im nivTis, ¥ sainvesticio.
sagnis erToblioba, rac  s. banki, s. programebi.
romelime dawesebulebis,  invensticia, sainvensticio
sa­warmos an organizaciis Scd.
qonebasSeadgens. inTronizAcia [laT. in -Si
-215-
ink

da berZ. thronos taxti (me­  inciativa, inciativiani,


fisa)] _ axlad arCeuli sa­inciativo Scd.
pat­riarqis an papis taxtze iniciAtor-i _ piri, romel­
ay­vanis ceremonia (qarT. si­ mac iniciativa gamoiCina;
non. aRsaydreba). wa­momwyebi, moTave risame.
 intronizacia Scd.  sasargeblo saqmis i.
iniEqcia [laT. injectio Seg­  inciatori Scd.
de­ ba] _ (medic.) mcire ra­ iniciAcia [laT. initiatio sa­i­
odenobiT samkurnalo xsna­ dumloebaTa Sesruleba] _
ris Seyvana kanqveS, kunTSi pirvelyofil sazoga­ do­
an venaSi (qarT. sinon. SeS­ e­baSi: Wabukebis gandobis,
xapuneba). dalocvis ceremonia, ris
¥ sainieqcio. Semdeg isini iTvlebodnen
 s. kabineti, s. nemsi. dasrulebul mamakacebad.
 ineqcia, saineqcio Scd. inkasAtor-i _ Tanamdebobis
inicQal-i [laT. initialis sa­ piri, romelic orga­ni­za­ ci­
wyisisa] _ 1. Zvel xel­na­ ebisagan iRebs fuls bankSi
werebSi teqstis pirveli Sesatanad.
mTa­ vari aso, Cveulebriv, di­ Qnkaso [it. incasso] _ (finans.)
di zomis da mxatvrulad saTanado dokumentebis
ga­formebuli. war­dgeniT fulis miReba
2. saxelis an gvaris pirveli mrwmuneblis davalebiT.
aso (xSirad ixmareba mr.
Qnkebi _ indielebi, romlebic
ri­ cxvSi _ inicialebi).
cxovrobdnen Tanamedrove
iniciAtiva [fr. initiative < perus teritoriaze; me-15
initiare dawyeba] _ 1. Taosnoba s-Si maT Seqmnes maRali
raime saqmeSi. kul­tura da saxelmwifo
2. saWiro momentSi da­mo­ (in­kebis saxelmwifo); 1532
ukidebeli aqtiuri moq­me­ w. isini dai pyres es­pa­
nelma
de­ bis unari. dampyroblebma (konkista­
 i. gamoiCina. do­rebma).
¥ iniciativiani.
inkvizQtor-i [laT. inqui­si­
 i. adamiani.
tor] _ 1. episkoposi, ro­ mel­
¥ sainiciativo.
sac romis papisgan (Sua
 s. jgufi.
-216-
ink

sa­ukuneebis espaneTSi ki me­ moCeka] _ 1. kvercxebidan


fisgan) dakisrebuli hqon­ wi­wilebisa da misT. ga­mo­
da sarwmunoebriv sakiTxTa Ceka inkubatorebSi (am mniS­
gamoZieba. vnelobiT ixmareba agreTve
2. (gadat.) adamiani, romelic inkubireba).
ukiduresad sastikad ep­ 2. (medic.) avadmyofobis fa­

roba visme, tanjavs, awva­ ruli periodi – das­ne­bov­
lebs mas. nebis momentidan da­ a­
va­de­
¥ inkvizitoruli. bis pirveli simp­ to­mebis
 i. dakiTxva. ga­moCenamde.
inkvizQcia [laT. inquisitio ga­ inkubacQuri (an: sa­in­
mo­Zieba] _ 1. me-13-19 s.-Si: ro­ ku­bAcio) perioduli – 1.
mis papis mier da­ar­se­bu­li Canasaxis kver­cxSi gan­ vi­Ta­
ka­
Tolikuri ek­lesiis sa­sa­ re­bisTvis saWiro dro..
marTlo-po­li­ciuri or­ga­ 2. (medic.) igivea, rac inku­
nizacia, ro­melic ukiduresi bacia.
si­sas­tikiT uswordeboda inovAcia [laT. inovatio ganax­
ere­ti­kosebs. leba] – (lingv.) axali war­
2. (gadat.) tanjva, wameba, mo­naqmni, axali movlena
wva­leba. ena­Si.
¥ inkviziciuri da sa­in­ k­vi­
inJQner-i [fr. ingenieur] – umaR­
zi­cio.
lesi teqnikuri ga­ naT­ lebis
 i. (s.) sasamarTlo.
mqone piri; teqnikis ama Tu
inkOgnito [laT. incognitus im dargis specialisti.
ucnobi] _ piri, romelic  i.-konstruqtori, avto i;
ma­
lavs Tavis vinaobas da mSenebeli i, samxedro i.
sxvis saxels atarebs. i.‑ga­
momgonebuli.
inkOgnitod _ Tavisi vi­ ¥ sainJinro.
naobis gaumJRavneblad.  s. saqme, rTuli s. nage­
 i. mogzauroba. boba.
inkubAtor-i [< laT. incubo, ¥ inJinrisa.
incubare gamovCek] _ aparati  inJinerisa, inJeneri, sain­
kvercxidan wiwilebis xe­ Ji­nero, sainJenero Scd.
lov­nurad gamosaCekad. insignQeb-i [laT. insignia (mr.)]
inkubAcia [laT. incubatio ga­ – umaRlesi xelisuflebis
-217-
ins

(mefis, umaRlesi magis­t­ inspirAcia [laT. inspiratio] –


ratis, imperatoris) niS­ nebi da inspirQreba – visime
– porfiris samosi, ma­Ral­ Se­gu­
lianeba, waqezeba.
yeliani wiTeli fex­sac­
instAncia [laT. instantia uSu­
meli, spilos Zvlis taxti,
alo siaxlove] – erTmaneTis
kverTxi da sxv.
daqvemdebarebuli saxel­
insinuAcia [laT. insinuatio] m­wifo mmarTvelobis, sam­
– monaWori visime saxelis xed­ro, sasamarTlo da sxv.
gasatexad; ciliswameba. organoebis calkeuli sa­
inspEqtor-i [laT. inspector fexurebi.
ze­damxedveli] – Ta­  pirveli i., umaRlesi i.
nam­de­bobis piri, rome­ instilAcia [laT. instilatio] –
lic ze­damxedvelobs da (medic.) CawveTeba (wamlisa,
kon­trols uwevs daq­vem­de­ siTxisa).
barebul organoebsa da pi­ Qnstinqt-i [< laT. instictus
rebs. gan­zraxva] – 1. cxoveluri
 safinanso i; ganaTlebis
or­ganizmis Tandayolili
gan­yofilebis i.
mid­rekileba mizanSewonili,
¥ sainspeqtroro.
mag­ram aracnobieri moq­ me­
 s. Semowmeba.
debisadmi.
inspEqcia da inspeqtQreba  Tavdacvis i.
[laT. inspectio da­T­valiereba] 2. (gadat.) mixvedris unari,
– 1. ra­ i­me da­we­se­
bulebis, al­ Ro.
or­ ga­ni­zaciis an vi­ sime moq­  i.-iT mixvda.
me­
de­bis sisworis Semowmeba ¥ instinqturi – nebisgan
ze­damxedvelobis an ins­ t­ da­moukidebeli.
ruq­ tirebis wesiT.  i. moZraoba.
 skolis i. gauwies.  instiqti, instiqturi Scd.
2. zedamxedvelobis orga­no­ instQtut-i [< laT. institu­
ebi. tum danawesebi ram, da­we­
 saavtomobilo i., sani­ ta­ se­buleba] – 1. zogierTi
ru­ li i. umaR­lesi saswavleblisa
¥ sainspeqcio. da samecniero-kvlevi­Ti da­
 s. komisia, s. daTvali­ e­re­ we­sebulebis saxelwo­ deba.
ba.  pedagogiuri i., enaT­mec­ni­
-218-
ins


rebis i. instrUqcia [laT. instructio da­
2. (wign.) uflebriv normaTa rigeba] – saxelmZRvanelo
er­Toblioba, romelic awes­ mi­TiTebani; risame Sesas­
rigebs garkveul sfe­ro­Si ru­leblad saWiro wesebis
sazogadoebriv ur­Ti­er­To­ kre­buli.
bas.  usafrTxoebis teqnikis i.
 qorwinebis i., preziden­ insUlin-i [laT. insulinum] –
tis i. kuWqveSa jirkvlis hor­mo­
¥ sainstituto (mniS. 1-Tvis). ni; iyeneben diabetisa da
 saerTo s. Sekreba.
zogi sxva daavadebis sam­
instrUment-i [laT. instrumen­ kur­nalod.
tum] – 1. raime samuSaos Se­
Qnsult-i [< laT. insulto vxti]
sasrulebeli iaraRi.
– (medic.) tvinSi sisxlis
 qirurgiuli i.
mimoqcevis mkveTri darRveva,
2. sxvadasxva saxis sakravi.
ra­sac Tan sdevs uecari gu­
 musikaluri i.-ebi.
lis wasvla da dambla.
¥ instrumentuli da sain­ s­
t­rumento. inscenQreba [laT. in-ze da
 s. foladi, s. qarxana, scena scena] – 1. ra­i­
me li­
i. an­sambli, i. (s.) musika. te­raturuli na­ war­ mo­e­
bis
 instrumentaluri Scd. (romanis, mo­ Tx­
ro­bis...) ga­
instrumentAlist-i – raime da­keTeba scenaze da­ sad­ g­
me­
musikaluri instrumentis lad.
dam­kvreli musikosi.  ilia WavWavaZis `oTaraanT
qvrivis” i., daviT kldi­aS­
instrUqtor-i [laT. instructor
vilis `samaniSvilis dedi­
momwyobi] – 1. Tanamdebobis
nac­vali”.-s i.
piri, romelsac evaleba
2. gadat. (wign.) risame mo­
dro­dadro Seamowomos mi­
wyoba, gaTamaSeba visame mo­
sadmi daqvemdebarebuli or­
satyueblad, Tvalis asax­
ganizacia – dawesebulebani,
vevad.
pirebi.
 Cxubis i., omis i.
2. piri, romelic raime spe­ ci­
alobas, ostatobas as­ wav­
intEgral-i [< laT. inte­
ger mTeli] – (maTem.) mTe­
lis.
li sidide, romelsac ga­
 curvis i., avtoskolis i.
ni­xilaven rogorc Ta­vi­si
-219-
int

usasrulod mcire na­wi­ ra­lis povna.


lebis jams. 2. (wign.) erT mTelad qceva,
¥ integraluri. gaerTianeba,SeerTeba (raime
integ­ rA­lu­ri ARricxva nawilebisa).
– maTematikis dar­ gi, ro­me­ 3. (lingv.) enaTa (dia­leq­ tTa)
lic Seiswavlis ga­ nu­saz­ daaxloeba ur­
Ti­er­
T­gav­
Rvreli an gan­ saz­Rvruli lenis Sedegad.
integralis Tvi­se­bebsa da intEleqt-i [laT. intellectus] –
misi gamoyenebis ares. adamianis azrovnebis unari,
integrAluri gan­to­ lE­ gonebrivi ganviTarebis do­
be­bi – (maTem.) gan­tolebebi, ne; Wkua, goneba.
rom­ lebic ucnob funqciebs  didi i.-is mqone axal­gaz­
Se­
icaven integralis niSnis rda.
Sig­niT. ¥ inteleqtualuri.
integrAluri geo­mEt­  i. pirovneba, i. unari, i.
ria – maTematikis dargi; Sro­ma.
Se­­is­
wav­lis wertilebis, intelQgent-i [laT. intelli­gens
wi­
rebis, sib­ rtyeebis... zo­ (intelligentis) mcodne, mo­ az­
gi­
erT ri­cxobriv ma­ xa­si­ rovne] – inteligenciis war­
aTeblebs, rom­lebsac ga­ momadgeneli; ganaTlebuli,
moT­vlian in­
tegrirebis Segnebuli, kulturuli
sa­
SualebiT ada­ miani;
integrAluri sqEma (an: ¥ inteligenturi.
 i. garegnoba, i. qceva.
mik­rOsqema) – mikro-mi­  intelgenti, intelegen­tu­
ni­
aturuli mowyobiloba, ri, intiligenti, intli­gen­­
rom­ lis elementebi (an ma­Ti turi, intilgensi, int­li­
nawili) erTmaneTTan eleq­ genturi Scd.
truladaa SeerTebuli da inteligEncia [laT. intelli­gen­
konstruqciulad ganu­ yo­ tia mixvedriloba] – goneb­ri­
fe­lia. vi aRqmis unary. gonebrivi
integrAcia [laT. integratio Sro­miT dakavebuli ada­ mi­
aR­dgena] da integrireba anebi, romelTac aqvT spe­
[germ. integriren] – 1. (maTem.) cialuri momzadeba mec­ ni­
mo­cemuli funqciis integ­ e­rebis, teqnikis, kultu­ ris
-220-
int

sferoSi. bismoyvareoba.
 SemoqmedebiTi i.  i. aRZvra, ambavma i. ga­ mo­
intEndant-i [fr. intendant] – iwvia.
samxedro mosamsaxure, ro­ 3. mizani, miswrafeba, mo­
Txov­
melsac abaria Se­ia­­ra­Re­ nileba.
bu­ li Zalebis mo­ma­ra­gebis  erovnuli i.-ebi, visime i.-
saq­ me. ebis damcveli.
 polkis i. ¥ saintereso (mniS. 1-isaT­
¥ saintendanto. vis).
 s. samsaxuri, s. akademia.  s. wigni, s. azri, s. pirov­
intensQur-i [fr. intensi < neba.
¥ uintereso (uary. z. s.).
laT. intensio, daZabuloba] –
 u. kinofilmi, u. saubari.
1. daZabuli, gaZlierebuli.
 i. Sroma, i. datvirTva. intErval-i [laT. intervallum]
2. ukeTesi Sedegis, na­yo­fi­ e­ – 1. manZili, sivrce or sa­
re­ bis momcemi. gans Soris.
 i. samecniero Sroma. 2. drois Sualedi.
 xuTwuTiani i.
intensifikAcia [fr. intesifi­
ca­tion] – (wign.) risame qceva intErvent-i – intervenciis
ufro intensiurad (ix. monawile an organizatori;
in­ten­siuri, mniS. 2). dampyrobi.
 warmoebis i., soflis me­ intervEncia [laT. interventio]
urneobis i. _ erTi an ramdenime sa­xel­
inter... [laT. inter] – pirveli mwifos Careva romelime
Semadgeneli nawili rTuli qvey­nis saSinao saqmeebSi.
sityvebis mniSvnelobiT  samxedro i.
`in­ ternacionaluri”. intErviu [ing. interview] – po­
 intervidenie, internaci­ o­ litikuri,sa­ zo­
ga­
do moRvawis,
nalizmi. cno­bi­li pirovnebis sa­ u­
intEres-i [laT. interest mniS­ bari JurnalistTan, ko­ res­

neloba aqvs, mniS­ v­ne­lova­ pon­dentTan – presaSi ga­
nia] – 1. mogeba, sar­gebeli. mo­saqveyneblad, radioTi,
 aTprocentiani i. te­leviziiT gadasacemad.
2. risame gagebis, gacnobis.  i.-s aReba, i.-s micema.
Seiswavlis survili; cno­ intervQuer-i [ing. interiewer] –
-221-
int

(wign.) Jurnalisti,rome­lic intErnat-i [< laT. interinus


vinmesgan iRebs intervius. Si­nagani, SigniTa] – 1. sko­ la,
interQer-i [fr. interieur Si­ga, sadac moswavleebi cxov­
SigniTa] – 1. (arqit.). Se­ ro­ben kidevac (sxvanairad:
nobis SigniTa nawili, ar­ skola-internati)
qiteqturulad da mxat­v­ru­  i.-Si swavlobs.
lad gaformebuli. 2. saswavlo da­ we­se­bu­
le­bas­
2. naxati, romelzedac asa­ Tan arsebuli sa­ er­To sa­
xu­lia Senobis SigniTa na­ cxovrebeli mos­ wav­
leebi­
wili. saT­ vis.
3. cxovelis Sinagani age­ bu­  skolis i.
leba. internAtura [< laT. inter­
intermEdia [it. intermedio sa­ nus Sinagani, SigniTa] –
Su­ aledo] – dramatul an kur­sdamTavrebul eqimTa
sa­opero nawarmoebSi Car­ (ro­melime samkurnalo da­
Tu­li patara scena, Cve­u­ we­sebulebaSi) staJireba,
leb­ riv komikuri xa­si­a­Ti­ rom­ lis mizania codnis
sa. srul­ yofa, specializaciis
intErmeco [it. intermezzo] – gaR­rmaveba.
(mus.) mcire musikaluri piesa, internaciOnal-i [fr. in­ter­
zogjer damoukidebeli sa­ nationale] – 1. me­mar­ cxe­ne mi­
orkestro nomeri operaSi. mar­Tulebis sa­ er­Ta­So­riso
Qntern-i [laT. internus Si­ ga­erTianeba.
na­gani, SigniTa] – 1. sa­me­  socialisturi i.
dicino institutis stu­ 2. frangi kompozitoris pier
den­ti, romelsac sruli degeiteris (XIX s.) simRera,
komunisturi partiis himnad
kur­si aqvs damTavrebuli
aRiarebuli.
da di plomis miRebamde er­
Twlian praqtikas gadis internacionAlQzm-i [fr. in­
kli­nikaSi, saavadmyofoSi. ternationalisme] – yvela xal­ xis
2. eqimi, romelic 2-3 wliT Tavisuflebisa da Ta­ nas­
wo­
mov­linebulia ro­me­
li­me robis dacva, brZo­ la So­ vi­
sam­kurnalo da­we­se­bu­le­ba­ nizmisa da na­ ci­
onalizmis
Si kva­li­fi­ka­ciis asa­ maR­ wi­naaRmdeg.
leb­ lad. internacionAluri – sxva­
-222-
int

dasxva erovnebis xalxebis (wev­ris) werilobiTi Se­ki­


kuTvnili; sxvadasxva xal­ Tx­va mTavrobisadmi raime
xis warmomadgenlisgan Sem­ saq­ mis an faqtis Taobaze.
dgari (qarT. sinon. sa­er­Ta­ intErpol-i [ing. interpol] –
Soriso). sisxlis samarTlis po­li­
 i. sityvebi, kosmosuri ciis saerTaSoriso or­ga­
xo­ maldis i. eki paJi. ni­zacia.
intErnet-i [ing. inter So­ri­ interpretAtor-i – (wign.)
si da net qseli] – msof­ pi­ri, romelic risame in­
lio ganfenilobis kom­pi­ u­ ter­pretacias iZleva;
teruli qseli. romelSic ganmmartebeli.
SesaZlebelia informaciis interpretAcia [laT. in­ter­
Senaxva an moZieba calkeul p­retatio] – da in­
ter­pre­ tQ­
per­sonalur kompiuterTa
re­ba [germ. interpretieren] –
sa­telefono qselTan Se­er­
(wign). 1. risame azris axsna,
Tebis saSualebiT.
ganmarteba.
internQreba [< laT. in­  kanonis i.
ter­nus Sinagani] – 1. ne­ it­ 2. Taviseburi SemoqmedebiTi
ra­luri saxelmwifos Sesruleba raime mxatvruli
xe­lisuflebis mier ga­ na­ an musikaluri nawarmoebis,
i­araReba da dakaveba me­o­ rolisa msaxiobis, Sem­ sr
­ u­
ma­ri mxareebis samxedro le­beli – musikosis mier.
na­wilebisa, romlebic am  beThovenis me-9 simfoniis
qvey­ nis teritoriaze Se­ axali i.
vid­ nen. interferEncia [laT. inter
2. meomari saxelmwifos xe­ So­ris da ferens (ferentis)
lisuflebis mier mis te­ ma­ta­ ri, gadamtani] – 1.
ritoriaze mcxovrebi (fiz.) bge­ riTi, sinaTlis
mtru­li saxelmwifos mo­qa­ an eleq­truli talRebis
laqeebis dakaveba da maTTvis ur­TierTgaZliereba an
Tavisuflebis aRkveTa omis ur­TierTSesusteba er­ Tm­a­
dam­Tavrebamde. neT­ ze damTxvevis dros.
interpelAcia [laT. in­ter­pel­  sinaTlis i., bgeris i.
latio Sewyvetineba si­ ty­vi­sa] 2. yovelgvari zeddeba, ga­
– parlamentis de­putatis dax­larTva.
-223-
inf

intQmuri [fr. intime < laT. daZabuli gan­ viTareba ro­


intimus yvelaze Rrma, Si­ manSi, dramaSi.
na­gani] – 1. adamianis  rTuli i.
grZno­ bebTan, sulier sam­ intrQgan-i [fr. intrigant] –
ya­rosTan, siyvarulTan da­ pi­ri, romelic intrigebs
kav­Sirebuli; uaRresad pi­ (ix. intriga, mniS. 1) awyobs,
ra­ duli. mimarTavs.
 i. urTierToba, i. Tema. ¥ intriganuli.
2. Sinauruli, megobruli, gu­  i. gamoxdoma.
liTadi. introspEqcia [< laT. intro
 i. saubari. spectio vixedebi SigniT] –
intonAcia [it. intonazione < (fsiq.) adamianis mier uSu­
laT. intono xmamaRla war­mov­ a­lod Tavis cnobierebis
Tqvam] – 1. metyvelebis rit­ mdgo­ mareobaze dakvirveba;
mul-melodiuri wyoba, xmis TviTdakvirveba.
awev-daweva warmoTqmisas. intuQcia [laT. intuitio Wvre­
 kiTxviTi i. ta] – mixvedra, Sor­ sm­­
W­v­
re­
2. warmoTqmis manera, ro­me­ te­loba, uSualo, sti­ qiuri
lic mTqmelis grZnobas ga­ grZnoba, romelic emyareba
moxatavs. adrindel gamocdilebas;
3. (mus.) Sesrulebis sizuste, al­ Ro.
bgeris siwminde (simaRlis  i.-is mqone adamiani.
mixedviT). ¥ intuiciuri.
intoqsikAcia [laT. in -Si  i. SegrZneba.
da berZ. toxikon Sxami] – or­  intuitiuri, intuituri
ganizmis mowamvla Sxa­miani Scd.
nivTierebiT (toq­ sinebiT). Qnfant-a [esp. infanta] – infanti
Qntriga [fr. intrigue] – 1. fa­ qali.
ru­ li saZraxisi moq­medeba, Qnfant-i [esp. infante] – es­
xri­kebi raime miznis mi­ pa­neTsa da portugaliaSi
saRwevad. (monarqiuli mmarTvelobis
 i.-ebi mefis karze, i.-ebis dros): ufliswulis ti­tu­
mowyoba. li.
2. (lit.) siuJetis gan­ sa­kuT­ Qnfarqt-i [laT. infarctus ga­
rebulad dax­ larTuli da tenili, gavsebuli] – sis­
-224-
inf


lis miwodebis Sewyveta dabeWdo Tabaxis naxevars.
ar­teriebis Seviwroebis an informAtika [fr. informati­
maTi dacobis Sedegad. que, germ. informatik] – dis­ci p­
 gulis kunTis i. lina, romelic Se­iswavlis
 infaqti Scd. samecniero informaciis
infernAlur-i [laT. infernalis] struq­turasa da zogad
– (wign.) jojoxeTuri. Tvi­ sebebs, agreTve mis da­
infernAluri mkiTxA­o­ba mu­Savebas, gadacemas da
– qiromantiis, nekromantiis, ga­moyenebas adamianis
spi­ ritizmis, jadoqrobis, saq­ mianobis sxvadasxva sfe­
al­ qimiis da misT. saerTo roSi personaluri kom­ pi­u­
saxelwodeba. terebis saSualebiT.
infEqcia [< laT. infectio] – informAtor-i – piri, ro­me­
da­ avadebis gamomwvevi mik­ lic informacias iZleva;
robebis SeWra organizmSi. cno­ bebis mimwodebeli.
¥ infeqciuri. informAcia [laT. informatio]
 i. daavadeba, i. saa­ vad­myo­ – 1. cnoba, Setyobineba raime
fo. mom­ xdari ambis, visime, ri­ sa­
infinQtiv-i [laT. infinitius] me mdgomareobis Sesaxeb.
– (gramat.) zogierT enaSi:  sagazeTo i.
zmnis ganusazRvreli for­ 2. cnobebi garesamyaros da
ma. masSi mimdinare procesebis
 rus. читать, писать. Sesaxeb,romlebsac aRiqvams
inflAcia [laT. inflatio ga­ber­va] adamiani an specialuri mo­
– qveyanaSi qaRaldis fuls wyo­biloba.
gaufasureba imis gamo, rom  i.-is nakadi, i.-s Teoria.
mimoqcevaSi gamoSvebulia ¥ informaciuli da sain­
ima­ ze meti, rac saWiroa sa­ for­ macio.
qonelbrunvis mo­ Txov­ni­
le­  i. (s.) cnoba, i. (s.) bi­u­
le­
biT. teni, s. biuro.
 infliacia Scd. infrAbgera [laT. infra
in-fOlio [laT. in folio < qveS, qve] – (fiz.) dabali
in-Si da folium furceli] – sixSiris rxevebi (wamSi
gamocemis (wignis, Jur­ na­ 20-ze naklebi), romlebsac
lis) formati, rac udris ada­ mianis smenis organo
-225-
iod

ver aRiqvams.  ingalatori Scd.


infrastrUqtura [laT. inf­ inhalAcia [laT. inhalo Se­
ra qveS, qve da struotura age­ visunTqav] – (medic) ze­da
buleba] – 1. meurneobis im sasunTqi gzebis mkur­na­
dar­gebis kompleqsi, rom­ loba airad, orTqlad qce­
le­ bis emsaxureba sam­rew­ ul an gafrqveul sam­kur­
velo da sasoflo-sa­ me­
ur­ nalwamlo nivTierebaTa
neo war­ mo­eba. Se­sunTqviT.
 qalaqis i., i.-is ganvi­ Ta­  ingalacia Scd.
reba. Qoga [< sanskr. joga. Se­er­
2. (samx.) zurgis nageboba­ Teba, azrTa mokreba, Wvre­ta,
Ta kompleqsi, romelic uz­ ganWvreta] – 1. induri re­
runvelyofs SeiaraRebul ligiur-filosofiuri moZ­
jarebis moqmedebas. Rvreba, romelic amtkicebs,
¥ infrastruqturuli. rom TviTWvretis da TviT­
 i. obieqtebi.
gve­mis gziT SeiZleba ze­
infrawQTeli [laT. infra qveS, bu­nebriv ZalebTan, RvTa­
qve]: infrawiTeli sxi­vebi ebasTan SeerTeba.
(gamosxiveba) – grZel­tal­  iogi Scd.
Rovani eleq­t­ro­mag­nituri 2. fizikuri varjiSebis sis­
gamosxive­ba,ro­melic TvaliT te­ma.
ar Cans, speq­trze optikursa ¥ ioguri.
da ra­di­otalRebs Soris  i. varjiSi.
mde­ba­re­obs. iOgurt-i [ing. yoghurd < Turq.
infuzOria [< laT. infusus ra­ yogurd] – mawoni xilis wve­
meSi CaRvrili] – umartivesi nis danamatiT.
(erTujrediani) cxoveli, Qod-i [berZ. ioeides iisferi] –
ro­ melic cxovrobs mtknar 1. mZafri sunis mqone muqi
da mlaSe wylebSi (Sdr. nacrisferi (ruxi) qimiuri
ame­ba). elementi – kristaluri
Qncest-i [laT. incestus] si­s­­ niv­Tiereba; moi poveben um­
xlis aRreva. Tav­resad zRvis wyal­mce­na­
 incidenti Scd. reebidan.
inhalAtor-i – inha­la­ci­i­  i.-s kristalebi
saT­vis saWiro xel­ sawyo. 2. es nivTiereba, spirtSi gax­
-226-
ion


nili; iyeneben me­di­cinaSi i pOstas-i [berZ. hipostasis pi­
rogorc sadezinfeqcio sa­ rov­ neba, arsi] – 1. (filos.)
Su­alebas. individualuri, realurad
Qon-i [berZ. ion mimavali] – arsebuli ram; arsi (termini
(fiz.) damuxtuli atomi ana­ SemoiRes aristoteles mim­
tomTa jgufi, romelSic er­ devrebma).
Ti an ramdenime eleqtroni 2. qristianul moZRvrebaSi:
normaze meti an naklebia. samebis TiToeul pioni
ionizAcia – 1. (fiz.) ionebis (qris­ tianuli dogmatis mi­
warmoqmna. xedviT sameba Sedgeba sa­
2. (medic.) samkurnalo niv­ mi i.-isgan: `mamisa”, `Zisa”,
Ti­erebis Seyvana sxeulSi `su­liwmindisagan” - `ma­ ma-
ionebiT, romlebic war­ RmerTi”, `Ze-RmerTi”, `suli­
mo­iqmneba am nivTierebaSi wminda”).
eleq­trodenis gavliT. i poqOndria [berZ. hipo­chon]
ionOsfero – atmosferos – avadmyofuri Si­ Si, ga­
mow­
ze­da nawili (100-dan 400 veuli Tavis jan­mr ­­Te­lo­ ba­
km-mde simaRleze), romelic Si daeWvebiT.
Se­icavs mniSvnelovani ra­ Qprit-i [< kreb. fr.] – mom­wam­
odenobiT ionebsa da Ta­ vleli nivTiereba, mdogvis
visufal eleqtronebs. sunis mqone.
i pOdrom-i [berZ. hippodromos iradiAcia [< laT. irradio Suqs
< hippos ncxeni da dromos gamovcem, gamovasxiveb] – 1.
sar­bieli; rbola] – spe­ (fiz.) optikuri movlena,
ci­alurad mowyobili ad­ ro­desac naTeli sagnebi
gili cxenosnobaSi Se­sa­ bnel fonze ufro didad
jib­reblad. Ca­nan, vidre sinamdvileSi
 hi podromi Scd. ari­an.
i pOTeka [berZ. hipotheke gi­ 2. (medic.) tkivilis Seg­r­
rao, windi] – 1. sesxi, aRe­ Znebis gavrceleba nat­ ken
buli uZravi qonebis da­gi­ ubans an organos da­ So­re­
ra­vebiT. bul nawilakSi.
2. TviT dagiravebuli uZ­ra­vi 3. (fiziol.) aRgznebis an
qoneba. Sekavebis procesis gav­r­
celeba centralur nervul
-227-
ist

sistemaSi. Qsida da Qzida [berZ. Isis


iracionAlur-i [laT. irro­ (Isidos) < (egvi pt.) eg­vi p­
ti­onalis ugunuri] – (fi­ tur miTologiaSi: na­yo­fi­
los.) kanonzomierebas erebisa da dedobis mfar­
mok­ lebuli da amitom go­ne­ veli qalRmerTi, egvi ptis
bi­ saTvis miuwvdomeli, lo­ yvela faraonis RvTaebrivi
gikis cnebebiT auxsneli. mSobeli; warmodgenili
ireAlur-i [laT. irrealis] – si­ hyav­ d aT ZroxisTavian qa­
namdvileSi ararsebuli; lad.
ara­realuri. Qslam-i [arab. islam Tavis Se­
irigAcia [laT. irrigatio] – 1. wirva, morCileba ala­
miwis xelovnuri rwyvis hi­sadmi] – msoflioSi
Ro­ nisZiebaTaA sistema. erT-erTi yvelaze uf­ ro gav­
2. (medic.) wyliT an sam­ kur­ r­celebuli mahma­ di­
anTa re­
nalo xsnarebiT morwyva- ligia (sinon. mus­ li­ma­
noba).
mo­ bana WrilobaTa an Rru ¥ islamuri.
organoTa (piris, cxviris,  i. respublika.
swo­ ri nawlavis da sxv.). ismailQtebi [Siitebis meS­
¥ sairigacio. vi­de mamis – ismailis sa­
 s. nagebobani, s. arxi. xelidan] – (muslim.) Si­
Qris-i [< berZ. iris cisartyela] i­turi seqtis mimdevrebi,
– 1. (ant.) Tvalis feradi ga­moirCevian mamisadmi mor­
garsi. CilebiT.
2. erTgvari yavisferi pa­ta­ istablQSment-i [ing. is­tab­
ra kanfeti oTxkuTxa kve­ lish­ment] – xe­li­suf­ lebisa
re­ bis saxisa. da mmarTvelobis mTeli
3. (botan.) zambaxi. sis­ tema.
Qrit-i [< berZ. iris Tvalis fe­ istEria [< berZ. hystera saSo]
radi garsi] – (medic) Tva­ – funqciuri nervul-fsi­qi­
lis feradi garsis anTeba. kuri daavadeba; axa­ si­
a­Tebs
irOnia [berZ. eirōneia] – fa­ tirili, sicili, krun­Cxvebi
ru­ li, odnav SesamCnevi da­ agreTve fsiqikis Seg­r­ Z­
cinva. no­ badobis da misT. sxva­
¥ ironiuli. dasxvagvari moSlisa.
 i. Rimili.
-228-
ist

istOria [< berZ. historia] romelic swavlobs ada­ mi­


– 1. sinamdvile mis gan­ vi­ anTa sazogadoebis Se­ sa­xeb
TarebaSi. istoriuli codnis gan­
 kacobriobis i. vi­Tarebasa da saistorio
2. mecniereba adamianTa sa­ wya­roebs.
zo­ gadoebis ganviTarebis iUan-i [Cin.] – CineTis res­pub­
Sesaxeb. likis fulis erTeuli.
 saqarTvelos i., i. iwyeba iUbile [laT. jubilaeus (annus)
Su­meridan (semiuel noa < Zv. ebr. (qeren hayōßē
kra­meri), Sua saukuneebis i. cxvris rqa) saiubileo (we­
3. mecniereba codnis ra­im­e li)] – calke piris moR­
dargis ganviTarebis Se­ va­weobis, dawesebulebis,
saxeb. or­ganizaciis arsebobis
 Teatris i., musikis i., re­ ro­melime wlisTavi; aseT
li­ giis i., filosofiis i. wlis­ TavTan dakavSirebuli
istorQuli – 1. vinc, rac zeimi.
nam­dvilad iyo, arsebobda  msaxiobis i., uni­ver­ si­te­
 i. pirovneba, ieso qriste tis i.
– i. pirovneba, i. procesi, ¥ saiubileo.
i. faqti.  s. TariRi, s. saRamo.
2. istoriisaTvis mniS­vn ­e­ ¥ iubilesi.
lovani, istoriaSi Se­ su­li.  iubilisa, iubilei Scd.
 i. Zeglebi, i. TariRi.
iudAizm-i – iudevelTa re­
3. rasac safuZvlad udevs
li­ giuri sistema.
is­toriul ambebi.
 i. romani. iudevEleb-i – pirvelad:
4. rac movlenebs Seiswavlis, iude­is (Zveli palesti­ nis)
maTi Tanmimdevruli gan­ vi­ mcxov­reb­ni; Semdeg: saer­
Ta­rebiT. Tod eb­ raelebi [bibliu­ ri
 i. gamokvleva, i. geo­ gra­ pat­ri­
arqis iudas saxe­ lis
fia. mi­xedviT, romelic iT­ vle­ ba
saistorio (mniS. 2-isaTvis) iudevelTa miTiur wi­ nap­rad].
 s. sazogadoeba. iuvElir-i [holand. juwelier]
istoriogrAfia [berZ. historia – oqro-vercxlisa da Zvir­
da grapho vwer] – mecniereba, fasi qvebisgan sam­ka­ u­le­
-229-
iun

bis, fufunebis sag­ ne­bis da­ (moTxroba, musikaluri pi­


mamzadebeli os­ ta­ti; aseTi esa).
nivTebiT mo­ vaWre (qarT. si­ iumOrist-i – iumoristuli
non. oq­rom­Wedeli). na­warmoebis avtori.
¥ siuveliro (qarT. sinonim.  zogjer ixmareba – hu­mo­
saoqromWedlo). risti.
 s. nawarmi, s. maRazia. Qunga [germ. junge biWi, ymawvi­
iulQusis kalEndari,iulQ­ li] – (zRv.) 1. biWi, romelic
usis welTARricxva [laT. gemze emzadeba matrosad
julianus] – welTaRricxvis da swavlobs zRvaosnobas.
sis­tema (`Zveli stili”), Se­ 2. zogi qveynis flotSi; um­
moRebuli iqna 46 wels Cvens ciresi matrosi.
welTaRricxvamde romis ¥ iungisa.
im­perator iulius keisris  iungasi Scd.
dros; moqmedebda `axali iuniOnebi [ < germ. junior
stilis” SemoRebamde (ix. axal­ gazrduli, Wabukuri] –
grigorianuli). Wabuki sportsmenebi (18-20
 iuliosis .... Scd. wlisa).
Qumor-i [ing. humor] – 1. uwyi­ iUnker-i [germ. junker] – (ist.)
nari xasiaTis dam­ci­navi da­ 1. feodalur prusiaSi:
mokidebuleba ra­ i­me­sadmi. msxvi­ li miwaTmflobeli
 i.-s grZnoba, i.-T lapa­ ra­ az­nauri, memamule.
ki. 2. mefis ruseTSi: saSualo
2. xelovnebaSi: risame ga­ samxedro saswavleblis
mo­ xatva sasacilod, ko­ mi­ mos­wavle, romelic ofic­
kurad. rad emzadeboda.
 i. da satira, i.-is gan­yo­ ¥ iunkrisa; mr. iunkarebi.
fi­ leba gazeTSi.  iunkerisa, iunkerebi Scd.
¥ iumoristuli. iUnona [laT. juno (junonis)]
 i. Jurnali. – romaul miTologiaSi:
 zogjer ixmareba – humori, mTva­ ris, cisa da miwis qal­
humoristuli. RmerTi, qorwinebisa da da­
iumOreska [germ. humoreske] badebis mfarveli; iT­ v­le­
ba
– iumoriT gamsWvaluli pa­ iupiteris meuRled (ber­
tara mxatvruli nawarmoebi Znul miTologiaSi mas Se­
-230-
iup

esabameba hera). Sek­rulebebi, gamovides


iupQter-i [laT. jupitr] – 1. sa­samarTloSi mosarCled
ro­ maul miTologiaSi: an mopasuxed da sxv.
cis, sinaTlisa da wvimis iurisdQqcia [laT. juridictio]
Rmer­Ti, uzenaesi RvTaeba – 1. sasamarTlo saqmis war­
(berZnul miTologiaSi mas moebis ufleba (qarT. sinon.
Seesabameba zevsi). gansjadoba).
2. (ist.) mzis sistemis yve­ 2. saxelmwifos te­ ri­ to­ ri­
laze didi planeta, mzidan u­li samarTlebrivi sfero,
rigiT mexuTe, hyavs 12 Ta­ ro­melzedac vrceldeba
nam­gzavri. aseTi ufleba.
QurT-i [Turq. jurt] – cen­t­ra­  saxelmwifos i. mis te­ ri­
lur da Sua aziis xal­ to­ r iaze.
xeb­Si: gadasatani sa­cxov­ iuniskOnsult-i [laT. juris­
re­beli – quCis karavi con­sultus] – iuristi, ro­ mel­
ko­nusis an naxevarsferos sac abaria uflebrivi
moy­vanilobisa sa­kiTxebis gadawyveta da­we­
iuridQuli [laT. juridicus sebulebaSi da gamodis mi­
sa­samarTlosi] – rac da­ si interesebis damcvelad
kav­Sirebulia uflebriv, sa­samarTloSi an arbitaJSi
sa­marTlis normebTan, am da misT.
nor­mebis Seswavla-ga­ mo­ye­  iuriskonsuli Scd.
ne­basTan. iurisprudEncia [laT.
iuridQuli kon­sul­ tA­ juris prudentia samarTalze
cia – advokatTa kolegiis zrunva] – 1. iuri­di­ ul mec­
gan­yo­fileba, rom­lis moR­ nierebaTa er­
Tob­ li­o­ba;
va­we­obaa mo­
sax­
le­obisaTvis (qarT. sinon. sa­
m ar­T al­
dax­ marebis gaweva sa­mar­T­ mcod­ neoba).
leb­ liv sakiTxebSi. 2. iuristTa profesiuli moR­
vaweoba, sasamarTlo praq­
iuridQuli pQri – or­
tika.
ga­ni­zacia an da­wesebuleba,
ro­ melsac SeuZlia flob­ iUrist-i – iuridiul mec­ ni­e­
des qonebas, ikisros val­ rebaTa specialisti (qarT.
de­bulebani, dados xel­ sinon. samarTalmcodne).
iustQcia [laT. justitia sa­mar­
-231-
kab

Tlianoba, kanoniereba] – 1. xlnakleboba, rac ga­mow­


marTlmsajuleba, sa­ sa­mar­T­ veulia mkvebavi arteri­is
lo warmoeba. dacobiT an daviwroebiT.
2. sasamarTlo da­we­se­bu­le­ QSTar-i – aqadur (asiriul-
baTa sistema, sa­sa­mar­Tlo babilonur) miTologiasa
uwye­ba. da religiaSi: mTavari
 i.-is saministro. RvTa­eba – nayofierebisa
Qqedne [berZ. echidna] – 1. kver­ da xorculi siyvarulis,
cxismdebeli ZuZu­mwovari ag­reTve omisa da SuRlis
cxo­veli. qal­RmerTi (Seesabameba fi­
2. erTgvari Sxamiani gveli nikiur astartes).
avstraliaSi. iSQas-i [berZ. ischias barZayis
iqTiolOgia [berZ. ichtnys tkivili] – sajdomi nervis
Tev­zi da logos moZRvreba] – anTeba, daavadeba.
zoologiis nawili, ro­me­
lic Tevzebs Seiswavlis.
 ixTiologia, ixtiologia k
Scd.
Qqs-i [laT. aso X] – 1. laTinuri kAbala1 [arab. kabâla] – sruli,
anbanis bolodan mesame aso monuri damokidebuleba vin­
X-is saxeli; maTematikaSi meze.
ixmareba ucnobi sididis ¥ kabaluri, kabalisa.
aR­saniSnavad igreksa (y) da  k. xelSekruleba.
zetTan (z) erTad.  kabalasi Scd.
2. zogjer ixmareba iseTi vi­ kAbala2 [Zv. ebr. gabbālah gad­
sime saxels nacvlad ro­ mocema, Tqmuleba] – igivea,
melic ucnobia an romlis rac kabalistika
dasaxelebac ar undaT. kabalQero [esp. caballero] –
iRUmen-i – marTlmadidebeli espaneTSi: aznauris ti­ tu­
monastris winamZRvari, ber­ li; am titulis mqone pi­
Ta wodeba. ri.
iSEmia [berZ. ischô vikaveb, kabalQstika [Zv. ebr. gabbalāh
Wer da hiama sisxli] –
vi­ gadmocema, Tqmuleba] – 1.
(medic.) adgilobrivi sis­ Sua saukuneebSi: eb­ra­el­ Ta
-232-
kab

mis­ tikur-religiuri moZ­ lebisa.


R­vreba da masTan da­ kav­Si­  telefonis k. (sinon. ji­
rebuli wes-Cve­ ulebani. xuri), avtomobilis k., mfri­
2. iseTi ram, rasac TiTqos navis k., (TviT­mf ­­rinavSi),
magiuri Zala aqvs; bun­do­ xmis mi­sacemi k., (saarCevno
va­ni, saidumloebiT moculi, ubanze).
Znelad gasarkvevi ram.  kabini Scd.
kAbare [fr. cabaret] – patara kabQnet-i [fr. cabiret] – 1. sa­
restorani estradiT, sadac muSaod an samedicinod gan­
imarTeba sxvadasxvagvari kuTvnili oTaxi.
war­modgenebi (cekva, simRe­  direqtoris k.
ra da misT.). 2. oTaxi, mowyobili ra­ i­
me
kAbel-i [holand. kabel] – her­ specialuri sa­ Ta­ma­
So­e­bis­
metulad izolirebuli Tvis.
 fizikis k., rentgenis k.,
eleq­truli sadeni.
kbilis saeqimo k.
 telefonis k., telegrafis
sazRvao k. 3. zog qveyanaSi: mTavrobis
¥ sakabelo. wevrTa, ministrTa er­ Tob­
 s. xazi, s. televizia. li­ o ba: mTavroba, ministrTa
sabWo.
kabEltov-i [holand. ka­
 Seiqmna ministrTa k.
bel­louw] – (zRv.) 1. sigrZis
erTeuli zRvaosnobaSi kablOgrama [câblogramme] _
185,2 m. wyalqveSa kabeliT ga­ da­ce­
2. qerelis bagiri 150-330 muli depeSa.
mm diametriT; iyeneben ge­ kabOtaJ-i [fr. cabotage] _ 1.
mebze. naosnoba napiris si­ ax­
lo­
kAberne [fr. kabernet] – 1. er­T­ ves erTi da igive zRvis
gvari jiSis va­zi (saf­ran­ an erTi saxelmwifos nav­
geTidan Se­ mo­ta­
nili) ro­ sadgurebs Soris.
melic isxams muq lurj 2. sanapiro naosnobis flo­
yur­Zens. ti.
2. wiTeli Rvino am jiSis ¥ kabotaJuri da saka­ bo­ta­
Jo.
yur­Znisa.
 k. naosnoba, k. (s.) ga­ da­
kAbina [fr. cabine] – patara sa­ zid­ vebi, k. (s) gemi.
Tavsi specialuri da­niS­ nu­
-233-
kav

kabriOlet-i [fr. cabriolet] – xelmZRvaneli k.-ebi, k.-ebis


1. maRali erTcxeniani or­ denadoba.
Tvala etli, romelsac ko­ 2. sajariso nawilebis mud­mivi
fo ara aqvs. Semadgenloba (maTgan gan­
2. Ria (asaxdeli saxuraviT) sxvavebiT, vinc garkve­u­ li
msubuqi avtomobili. drois ganmavlobaSi gadis
kAbuk-i [iap.] – iaponuri Te­ samxedro samsaxurs).
atri, romelSic ga­er­Ti­a­  samxedro-sahaero ZalTa
nebulia drama, musika, cekva, k.-ebi, kadris oficeri.
¥ sakadro.
deklamatia; Seiqmna XVII
 s. politika.
s.-Si.
kAdril-i [fr. quadrille] – eqvsi
kAdastr-i [fr. cadastre < Sdr.
figurisagan Semdgari cek­
berZ. katastichon furceli, re­
va, romelsac asrulebs er­
estri] – risame aRwera, sia;
T­maneTis pirispir myofi
risame Sesaxeb arsebul mo­
ram­denime wyvili; musika am
nacemTa krebuli.
cekvisaTvis.
kAdet-i [fr. cadet] – 1. re­vo­
kavAler-i1 [fr. cavalier it. ca­
lu­ciamdel ruseTSi: da­xu­
valiere] – 1. kaci, romelic
ruli samxedro saSualo
qal­ Tan cekvavs.
sas­wavleblis (kadetTa
2. qalis motrfiale Tay­va­
kor­pusis) moswavle.
nis­mcemeli mamakaci.
2. ase uwodeben umciresi asa­
kis (15-16) moWadrakes. kavAler-i2 [it. cavaliere] – or­
deniT (ordenebiT) da­jil­
kAdr-i [fr. cadre] – 1. kino an
dovebuli piri
fotofiris calkeuli su­
 didebis ordenis k.
raTi.
2. kinofilmis calke scena kavalEria [cavalerie] – cxe­no­
an epizodi. sani jari.
 kinoJurnalis k.-ebi. ¥ kavaleriuli da sakava­
le­ rio.
kAdrebi [fr. cadres] – 1. ra­i­me
 k. (s). polki.
dargis muSakTa Se­mad­gen­
loba; kavalErist-i – kavaleriaSi
 teqnikuri k.-ebi, saavtomo­ myofi samxedro piri.
bi­lo departamen­ tis k.-ebi, kavAlkada [fr. cavalkade < it.
cavalkada] – 1. erTad momavali
-234-
kav

cxenosanTa jgufi. Si an samxedro gemze.


2. (moZv.) saseirnod ga­ mo­su­ 2. mefis ruseTSi: erTi ada­
li cxenosanTa jgufi (ka­ mi­a­nis gancalkevebiT da­
cebisac da qalebisac). sam­ wy­vdevi sakani ci­xe­
¥ kavalkadis. si­mag­ reSi (Cveulebrivi
 kavalkadasi Scd. pa­tim­ rebisaTvis).
kavAtina – [it. cavatina] – ope­ra­ kAzino [fr. casino < it. casino]
Si: patara lirikuli aria. – samorine; qalaqgare res­
kAverna [laT. caverna ga­moq­ torani saestrado gar­ To­
vabuli, Rru] – 1. Rru, rome­ biT (ansambliT).
lic Cndeba raime organoSi kazUar-i [fr. casoar < ma­la­i­
qsovilebis daSlis Se­ uridan kasuvari] – didi zo­
degad. mag: filtvis kaverna mis morbenali frinveli;
tuberkulioziis dros. bi­nadrobs CrdiloeT av­st ­­
2. (geol.) qanSi gaCenili si­ raliaSi da axal gvi­ ne­aze.
cariele. kazuQstika [fr. casuistiqne <
kazAkebi [rus. казаки] – 1. Zve­ laT. casus kazusi, SemTxveva]
lad ukrainasa da ru­seTSi: – (samarT.) 1. kanonis zo­
Tavisufali ada­mianebi (yo­ ga­di muxlebis miyeneba
fili ymebi) romlebic gaq­ sxva­ dasxva iuridiuli Sem­
ceuli iyvnen qveynis ga­na­ TxvevebisaTvis (ka­ zu­se­bi­
piras. saT­ vis).
 donis k.-ebi. 2. (gadat.) yalbi an saeWvo
2. maTi STamomavali glexebi, debulebis mtkiceba sxva­
romelTaganac dgeboda da­sxva xrikiT.
sam­xedro nawilebi. kAzus-i [laT. casus] – 1. raime
 zaporoJieli k.-ebi, k.-Ta SemTxveva (araCveulebrivi,
divizia. sasacilo).
 saqarTveloSi maT yazaxebs 2. sasamarTlo praqtikaSi:
eZaxdnen. rTu­ li daxlarTuli saq­
kazEmat-i [fr. casemate < it. me.
casematta] – 1. (samx.) sa­ ar­ kaTakmEvel-i [berZ.] – mo­u­
tilerio cecxlisagan da naTlavi, mosanaTlad mom­
aviabombebisagan Tav­da­sa­ za­debuli morwmune.
ca­vi nageboba ci­xe­si­mag­re­
-235-
kaT

kaTalQkos-i [berZ. ka­tho­ ri) taZari – mTavari ekle­sia,


li­kos sayovelTao, msof­ romelSic RvTismsaxure­ bas
lio] – saqarTvelos mar­ episkoposi asrulebs, igi­
T­lmadidebeli ek­
le­si­is, vea rac kaTedrali.
ag­ reTve somxur-gri­go­ri­ kATet-i [berZ. kathetos Sveuli]
a­nuli eklesiis, me­Tau­ris – (maTem.) marTkuTxa sam­ ku­
(pat­riarqis) umaRlesi ti­ Txe­dis erT-erTi gverdi,
tu­li. ro­melic meoresTan qmnis
 zogjer ixmareba kaToli­ marTkuTxeds.
ko­ si.  kateti Scd.
kaTArsis-i [berZ. katharsis kaTEter-i [berZ. katheter zon­
gan­ wmenda] – 1. Zvel ber­ di] – samedicino xelsawyo
Z­nul filosofiaSi (pi­ – mili, romelic SehyavT
Ta­gora, herakle, platoni, sxeulis arxebsa da Rrueb­
aristotele): esTetikuri Si (um­ Tavresad saSarde
gan­ cda `sulis ganwmenda”. buS­tSi) maT gamosarecxad
2. froidizmSi: fsi­qo­Te­ra­pi­ an dasaclelad.
is erT-erTi meTodi.  kateteri Scd.
3. (wign.) sulieri gan­ w­men­da. kATod-i [berZ. kathodos qveviT
kATedra [berZ. kadhedra skami, svla] – uaryofiTad da­mux­
savarZeli] – 1. amaRlebuli tuli eleqtrodi (sapirisp.
adgili (specialuri dgami), anodi).
saidanac kiTxuloben leq­  katodi Scd.
ci­ ebs, moxsenebebs. kaTOlike [berZ. katholikos sa­
2. umaRles saswavlebelSi: yovelTao, msoflio] – pi­
mecnierebis romelime dar­ ri, romelic kaTolicizms
gis profesor-mas­wav­le­ aRi­arebs.
bel­ Ta, mecnier muSakTa ga­  k. mRvdeli.
er­ Tianeba. ¥ kaTolikuri, kaTolikesi.
 saavtomobilo tran­s­por­tis  kaToliki, kaTolikisa Scd.
k., k.-is gamge; k.-is sxdo­ma.  mr. kaTolikeebi.
3. (ekl.) eparqiis gamgis (epis­  kaTolikebi Scd.
koposis) Tanamdeboba. kaTolQkos-i _ ix. ka­Ta­li­
¥ sakaTedro da kaTedralu­ ko­si.
ri: sakaTedro (kaTedralu­ kaTolQcizm-i _ qris­ti­
-236-
kai


nobis erT-erTi Zi­ri­ kakatua] – qoCriani TuTiyuSi
Ta­di mimarTuleba (mar­ erTgvari binadrobs av­st ­­
T­lm­a­di­deb­lo­bi­sa da ra­liaSi da wynari okeanis
pro­testancizmTan er­Tad); kunZulebze.
k.-s meTaurobs romis papi.  Savi k.
¥ kaTolikuri. kAkao [esp. cacao < actek. kaka­
 k. eklesia. u­ti] – 1. tropikuli mcenare
kaQman-i [esp. caiman < karib. (xe), 3-8 m-mde simaRlis; am
aka­y­uman] – erTgvari niangi xis Tesli - `kakao-parki”,
(5 m-mde sigrZis); binadrobs ga­moiyeneba Sokoladis da­
cen­ tralur da samxreT samzadeblad.
ame­rikis mdinareebsa da Wa­ 2. kakaos Teslis fxvnili.
o­bebSi. 3. noyieri sasmeli, romelic
kainozOur-i Era [berZ. kainos mzaddeba kakaos Teslisgan
da zoç sicocxle] – uaxlesi wyliT an rZiT.
era dedamiwis geologiur kakofOnia [< berZ. kakophonia
istoriaSi; mosdevs me­zo­ < ka­kos cudi da phōne bge­ ra,
zo­ ur eras; iyofa mesameul xma] – mosasmenad ara­sa­ si­
da meoTxeul periodebad a­movno Sexameba bge­re­ bi­
sa;
(am ukanasknels miekuTvneba ara­ ke­
Til­xmovaneba.
Ta­namedrove epoqac) ¥ kakofoniuri.
 k. musika.
kaQuta [holand. kajuit Sved
 kakafonia, kakafonuri, ka­
kajuta] – patara oTaxi gemze
kafoniuri Scd.
mgzavrebisaTvis da gemis
eki paJis wevrebisaTvis.
kalAmbur-i [fr. calembour] –
¥ kaiutisa. sity­ vebis TamaSi: em­
ya­
re­ba
 kaiutasi Scd. erTgvari bgeriTi Sed­ge­
nilobis, magram sxvada­ sxva
kAiut-kompAnia [holand. kaj­
mniSvnelobis mqone sityvis
uit kaiuta da fr. compagnie
komikur gamoyenebas.
sa­zogadoeba] – saerTo
sad­gomi gemze, sadac mgzav­ kaleidOskop-i [berZ. kalos
re­bi (samxedro gemze – kargi, lamazi eidos saxe da
ofic­rebi) sadiloben da skopeo vuyureb] – 1. gav­ r­
is­veneben. ce­lebuli sabavSvo sa­ Ta­
kAkadu [germ. kakadu < malaiu­ri ma­So – optikuri xel­sa­
-237-
kal

wyo – mili, romelSic Cans mci­re alkoholiani.


swrafad cvladi fe­ra­di kalvQnizm-i – erT-er­Ti pro­
simetriuli saxeebi, mo­xa­ testantuli sar­w­
mu­noeba,
tulobani. ro­melic Seiqmna me-16 s.
2. gadat. (wign.) ambebis, mov­ Sve­icariaSi da farTod
lenebis swrafi cvla gav­rcelda safrangeTSi, ni­
kalEndar-i [laT. calendarium derlandebSi inglissa da
< calendae (Tvis yoveli pir­ zog sxva qveyanaSi [am sar­
veli dRe Zv. romSi)] – 1. ta­ wmunoebis Semqmnelis – Jan
bula an wignaki romelSic kalvinis (Calvin – 1509-1564)
Tanmimdevrulad aris Ca­ saxelis mixedviT.
moT­vlili weliwadis yve­ kAl-i – induizmis qalRmerTi,
la dRe da moyvanilia sa­ Sivas coli.
in­tereso cnobebi. kAlibr-i [fr. calibre] – 1. ce­cx­
 kedlis k., magidis k. lsasroli iaraRis lulis
2. weliwadis dReebis aR­ri­ Rrus diametri.
cxvis sistema.  saSualo k.-is Tofi.
 iuliusis k., grigorianuli 2. tyviis an Wurvis Sua na­
k. wilis diametri.
3. dReebis da Tveebis mi­xed­  msxvili k. Wurvi.
viT winaswar ga­nawileba  yalibi am mniS.-obiT Scd.
ra­ime saqmianobisa. kalQgraf-i – kaligrafiis
 mecadineobis k., sportul os­tati.
SejibrebaTa k.
¥ kalendaruli (mniS. 3-isaT­
kaligrAfia [berZ. calligraphia
vis). < kalos kargi da graphō vwer] –
 k. gegma. lamazad da mkafiod weris
xelovneba.
kalendAruli SejQbre­
¥ kaligrafiuli.
ba – (sp.) kalendaris (mniS.  k. xeli (naweri).
3) mixedviT war­ mo­ebs (gan­
 `lamazi kaligrafia

xvavebiT amxana­gurisagan).
aqvs” – Scd.
 kalendrisa.
 kaligrafia niSnavs la­
 kalendarisa Scd.
maz weras, xolo ka­ lig­
kalvAzos-i [fr. calvasos < ge­ ra­fiuli – lamaz nawers,
ogr. sax.] – vaSlis Rvino, xels.
-238-
kal

kAlk-i [fr. calque] – 1. gam­W­ is raodenoba, rac saWiroa


virvale qaRaldi an qso­ erTi grami wylis erTi
vili naxazis piris ga­ gradusiT gasaTbobad.
da­ saRebad (qarT. sinon. didi kaloria – siTbos is
livu). raodenoba, rac saWiroa er­
2. (enaTm.) sxva enis normebis Ti kg wylis erTi gradusiT
gasaTbobad (udris 1000
mixedviT nawarmoebi sityva
mci­ re kalorias).
an gamoTqma.
¥ kaloriuli.
 `rogorc wesi” kalkia
 k. sakvebi, k. saTbobi.
rusuli gamoTqmisa: `как
правило~. ukeTesia vixmaroT
kalorQmetr-i [laT. calor
siTbo da berZ. metreo vzomav]
`Cveulebriv~.
– xelsawyo, roliTac zo­
 kalka Scd.
ma­ven raime sxeulis mier
kalkulAtor-i [ing. calcu­ gamoyofil an STanTqmul
la­tor gamomTvleli] – mci­
siT­bos raodenobas (ka­lo­
re zomis magidis an
riebiT).
ji­ bis eleqtronuli ga­  kolorimetri sxvaa (ix.).
mom­ T­vleli manqana mar­ti­vi
kalorQfer-i [fr. celorifere
ga­ moTvlebisa da prog­ra­me­
< laT. calor siTbo da fero
bis Se­ sas­
ruleblad.
momaqvs] – sahaero gaTbobis,
 kalkuliatori Scd.
ventilaciisa da Srobis
kalkulAcia da kalkulQre­ sistemebSi: mowyobiloba
ba – [laT. calculatio] – sa­qon­ ha­eris gasaTbobad.
lis Rirebulebis an fasis  wylis k., oTaxis k.
gamoangariSeba. ¥ kaloriferuli.
 kalkuliacia Scd.  k. gaTboba, k. saSrobi.
kAlmar-i [fr. calmar] _ zRvis  koloriferi Scd.
moluski Tavfexianebis kla­ kalcQum-i [< laT. calx (calcis)
sisa; misi xorci iT­v­leba kari] – qimiuri elementi,
Zvirfas sakveb pro­duq­tad. mo­vercxlisfro mbzinvare
kalOria [laT. calor siTbo] – li­ Toni, romelic Sedis
siTbos raodenobis sazomi kir­ qvis, marmarilos, car­
erTeuli. cis, TabaSiris da sxv. Se­
mcire kaloria – siTbos mad­genlobaSi.
-239-
kam

kAma [sanskr.] – induizmis pan­  kameasi, qamea, qameo Scd.


TeonSi: siyvarulis Rmer­Ti, kamElia [fr. camelia < kreb;
viSnus da laqSmis Svi­li: < sak. saxelidan] – ma­ rad­
warmodgenili hyavT ymaw­ mwvane dekoratiuli mce­
vilis saxiT, romelic ada­ nare; aqvs tyaviseburi pri­
mi­
anebs gulSi esvris yva­ a­la foTlebi da msxvili
vi­
lis isrebs. wiTeli an TeTri yvavilebi;
kamarQlia [esp. camarilla < ca­ am mcenaris yvavili.
mera darbazi, monarqis kari] ¥ kameliisa.
– sasaxlis jariskacTa  kameliasi Scd.
jgu­fi, romelic Tavisi in­ kAmena [laT. camena] – romaul
trigebiT gavlenas axdens miTologiaSi: mecnierebisa
saxelmwifo saqmeebze pi­ra­ da xelovnebis mfarveli
di gamorCenis mizniT. qal­ RmerTi (kamena ga­ig
­ i­ve­
¥ kamariliisa. bulia berZnul mu­ zas­Tan).
 kamariliasi Scd. kAmera [laT. camera TaRi,
kAmbala [rus. камбала < fin] oTa­ xi, palata < berZ. ca­
– zRvis sarewao brtyeli me­ra TaRis yvelaferi, rac
formis Tevzi, romelsac TaRis qveS aris] – 1. zo­ gi­
Tvali cal mxares aqvs. erT dawesebulebaSi: sad­
 k.-is konservi. gomi specialuri da­niS­
¥ kambalisa. nulebisa.
 kambalasi Scd.  sadezinfeqcio k., bargis
kAmbuz-i [holand. kombuis] – 1. Sesanaxi k.
gemis samzareulo. 2. cixeSi: oTaxi patimarTaT­
2. gemze: Tujis an rkinis Ru­ vis (qarT. sinon. sakani).
meli qvabiTurT. 3. daxuruli sivrce raime
kAmea [fr. cameo, it. cam­ xelsawyos, manqanis, na­ge­bo­
bis SigniT.
meo] – 1. qva an niJara, ro­
 mtversasruti k., rabis k.
melzec reliefurad aris
4. tyavis burTis anda av­
amokveTili CuqurTma; sva­
tomobilis, velosi pedis
men beWedSi, broSSi. da misT. saltis SigniT, ga­
2. aseTi qviT gawyobili bro­ saberi garsi rezinisa.
Si.  avtomobilis k.
¥ kameisa
-240-
kam

5. foto – an kinoaparatis (te­ nime SesrulebisaTvis gan­


leaparatis) SigniTa nawili, kuTvnili.
romelSic ideba firfita an  k. musika.
firi; TviT fotografiul, 2. aseTi nawarmoebis, aseTi
kinomatografiul an sa­te­ musikis Semsrulebeli.
le­vizio aparati.  k. momRerali., k. or­ kes­

 zogjer bargis Sesanax ri.
ka­
meras `sakans” uwodeben, 3. mcirericxovani msme­ne­le­
rac Scd; `sakani” mxolod bisaTvis, viwro wri­saT­ vis
cixis kameras hqvia. gankuTvnili.
kamerdQner-i [germ. kam­mer­  k. poezia, k. cxovreba.
diner] – aznaurul-bur­Ju­a­zi­ kamErher-i [germ. cammerherr]
ul yofa-cxovrebaSi: ba­to­ – revoluciamder ruseTsa
nis piradi msaxuri, xel­ze da zog sxva monarqiul
mosamsaxure mamakaci. sa­xelmwifoSi: erT-erTi
kamErist-i [fr. cameriste it. wo­debuleba samefo karze,
camerista < camera oTa­xi] – kamer-iunkerze meti.
Tavadaznaurul-bur­Ju­a­zi­  kamergeri, kamerReri Scd.
ul yofacxovrebaSi: qal­ kAmvol-i [germ. kammwolle] –
batonis xelze mosamsaxure daCeCili matyli wmin­ da
qali (qarT. sinon. moaxle, Salis qsovilebis da­sam­
pirfareSi). zadeblad.
 kameristka Scd.  maud – k.-is fabrika.
kamErton-i [germ. camerton] – ¥ kamvoluri.
foladis drekadi orTiTa  k. matyli.
xelsawyo (Canglis msgavsi), kAmzol-i [fr. camisole] – 1.
romelic magar sxeulze mamakacis Zveleburi samosi,
dar­tymisas gamoscems gar­ Cveulebriv usaxelo; ic­
kveuli simaRlis bgeras; vamdnen rogorc Jilets.
iyeneben musikaluri sak­ra­ 2. dolis monawilis (Jokeis)
vis awyobis, agreTve gundis zeda Casacmeli.
mier simReris Sesrulebis kamQkaZe [iap. kamikaze RvTis
dros. qari] – 1. iaponeli mfrinavi
kamEruli [< laT. camera TviTmkvleli, romelic
oTa­ xi] – 1. erTi an ram­de­ TviT­mfrinavTan erTad iRu­
-241-
kan

peboda me-2 msoflio omSi. aJi Scd.


2. (gadat.) TavzexelaRebuli kAnal-i [< laT. canalis mili,Ra­
kaci, romelic iseT qme­ de­ ri] – 1. xelovnuri kalapoti
bas (saqciels) sCadis si­ zRvebis, mdinareebis da
cocxlis riskTan rom aris tbebis dasakavSireblad
da­kavSirebuli. (qarT. sinon. arxi).
kAmin-i [germ. kamin < berZ. ka­  mdinaris k.
minos kera, keria] – buxari. 2. kavSiris xazi,mowyobilo­ba
kampAnia [fr. kampagne laS­ informaciis gadasacemad.
qroba, omi. < it. kam­pa­gna  satelevizio k.
mindori, brZolis ve­li] – 1. 3. (gadat.) raimes miRwevis
muSaoba, ro­ me­lic mim­di­
na­ gza.
reobs gar­ k­veul pe­ri­od­Si  k.-is gamoyeneba.
raime mniS­vnelovani amo­ ca­ kanalizAcia [fr. canalisation]
nis Se­sasruleblad. – miwisqveSa arxebisa da mi­
 saarCevno k., Tesvis k. lebis sistema, romlis sa­
2. (samx.) saerTo strategiuli SualebiTac gaedineba Txe­
mizniT gaerTianebuli sa­ o­ vadi sibinZure da Camdinare
mar operaciaTa er­Tob­li­ wylebi.
oba.  qalaqis k., k.-is qseli.
 ruseT-iaponiis k. (ist.), ¥ sakanalizacio.
zam­Tris k.  s. milebi, s. qseli, s Wa.
¥ kampaniuri (mniS. 1-isaT­ kandQlabr-i [fr. candelabre]
vis). – didi Sandali ram­de­ ni­me
 muSaobis k. wesi. sanTlis (an eleq­ t­ro­
na­Tu­
 kompania sxvaa (ix.). ris) Ca­ sa­
mag­
reb­lad.
kamUflaJ-i [fr. camouflage Se­  kandeliabri Scd.
niRbva] – (samx.) SeniRbvis kandQdat-i [laT. candidatus
erT-erTi saxe qvemexebis, vi­­
sac TeTri tansacmeli
tan­kebis, TviTmfrinavebis, ac­via < candidus TeTri, ro­
Se­nobebis da sxv. dafarva gorc Tovli (Zvel romSi
laqebiT, zolebiT da misT. sa­xelmwifo Tanamdebobis
ise, rom gaZneldes maTi ma­Ziebeli TeTr to­gas
cno­ba. ic­ vamda)] – piri, ro­ me­
 kamufliaJi, komufl[i]- lic dasaxelebulia, na­ va­
-242-
kan

raudebia raime Ta­nam­ de­boba­ Raldis, saafTiaqro da


ze asarCevad, da­sa­niS­ nad, zog sxv. warmoebaSi, ag­ reT­
sad­ me misaRebad da sxva. ve violinos da misT. sxv.
 parlamentis wevrobis k., sakravebis xemze gasasmelad,
kon­ gresis wevrobis k. rCilvis dros.
¥ sakandidato.  agreTve ixmareba kolo­
 s. staJi, s. literatura. foni.
kandidAtura – visime uf­ kAnkel-i – taZris nawili.
leba an SesaZlebloba iyos kAnoe [ing. canoe < samxreT
risame kandidati (mniS. 1). amerikis indielTa enidan]
 k.-is dasaxeleba. – mokleniCbiani sportuli
kanQbal-i [fr. canibale < esp. navi erTgvari, romelSic
canibal] – (wign) kaciWamia, ve­ cal muxlze dgebian da
luri. ise usvamen niCbebs.
2. (gadat.) sisxlismsmeli ¥ kanoesi.
ada­miani, barbarosi.  kanoisa Scd.
kanibAlizm-i (wign) 1. kaci­ kanOnada [fr. canonade < ca­
Wa­
mioba. non zarbazani, qvemexi] –
2. (gadat.) mxecoba, bar­ba­ ramdenime qvemexis xSiri
ro­ soba. sro­ la.
kanQon-i [esp. canon mili] – ¥ kanonadisa.
Rrma da viwro xeoba.  kanonadasi Scd.
kAnistra [ing. canister] – ben­ kanOner-i [fr. canonniere <
zi­nis an sxva siTxeebis ca­non zarbazani, qvemexi] –
ga­
dasatani WurWeli, rome­ mom­ cro, patara samxedro
lic hermetulad (mWidrod) xomaldi erTgvari.
ixureba.  kanonerka Scd.
¥ kanistrisa kAnon-i [berZ. kanon wesi, mi­we­
 kanistrasi Scd. ri­loba] – 1. tradiciuli
kanQfol-i [berZ. colophonia sa­erTodmiRebuli (sa­
yo­
che­tine kolofonis fisi vel­ Taod miRebuli) wesi,
(ko­ lofoni qalaqi mcire de­buleba.
aziaSi)] – moyviTalo – wi­  dawesebuli k.-is midevna,
Teli miwisebri niv­ Ti­e­ miyola.
reba; iyeneben laqebis, qa­ 2. dogmati, Cveuleba an wesi
-243-
kan

romelic eklesiisgan aris provans canton ku­Txe] – 1.


dawesebuli. TiToeuli mxa­
re, ro­ me­
 eklesiis k. lic Sedis Sve­icariis res­
3. marTlmadideblebSi: gun­ publikis Se­ mad­genlobaSi.
duri galoba romelime 2. safrangeTsa da belgiaSi:
wmin­danis pativsacemad. qveynis administraciul-
kanonizAcia da kanonQzeba te­ritoriuli erTeuli.
[germ. kanonisieren < berZ. kanon ¥ kantonaluri, sakantono
kanoni] 1. saeklesio kanonad  k. (s.) xelisufleba, k (s.)
damtkiceba; eklesiis mier arCevnebi.
wmindanad visime Seracxva. kAntor-i [laT. cantor mga­lo­
2. dakanoneba beli, momRerali] – 1. ka­
kAnt-i [germ. kante] – 1. qsovilis Tolikur eklesiaSi: gun­
viwro zoli, tansacmlis dis mgalobeli
kideze movlebuli an na­ 2. sinagogaSi: mTavari mga­
kerSi Cayolebuli. lo­ beli.
 qudis k. 3. protestantul eklesiaSi:
2. raime masalis zoli, Se­ gundis lotbari da mas­
movlebuli risme kideze. wav­lebeli, agreTve or­ga­
 k. wignis ydaze. nisti.
¥ kantiani. kAnfet-i [it. canfetto] – sa­kon­
 k. Sarvali. ditro nawarmi – sxvadasxva
kAntata [it. kantata < laT. formis kvebis produqtis
can­tare simRera] – 1. didi sa­ saxiT damzadebuli tkbi­
ze­imo xasiaTis vokalur le­uli.
mu­sikaluri nawarmoebi so­  Sokoladis k., guliani k.
listebis, gundisa da or­  kamfeti Scd.
kestrisaTvis, dawerili ra­  konfeti sxvaa (ix.).
ime Temaze an siuJetze. kancelAria [laT. cancellaria]
2. Zveleburi lirikuli leq­ – 1. dawesebulebis gan­ yo­
si, raime sazeimo Sem­ Tx­vevis fi­leba, romelic ganagebs
gamoa dawerili. saq­mis warmoebas.
¥ kantatisa.  institutis k.
 kantatasi Scd. 2. (Zv.) soflis sammarTvelo.
kAnton-i [fr. canton ol­qi < ¥ sakancelario da kan­ ce­
-244-
kan

la­ ruli. to darbazSi momuSave, ro­


 s. samuSao, s. nivTebi, s. me­lic mayurebels Tavis
(k.) mimowera. ad­gils uCvenebs. yidis
kAncler-i [germ. kanzler < prog­ ramebs, Tvalyurs adev­
laT. cancellarius] – 1. zog sa­ nebs wesrigs da sxv.
xel­ mwifoSi: wodebuleba, kapelmaQster-i [germ. ko­
ro­ melsac akuTvneben umaR­ pell­meister] – samxedro sa­ su­
lesi Tanamdebobis pirebs; liero orkestris di­ ri­ Jo­
am wodebulebebis mqone ri.
piri. ¥ kapelmaisterisa.
2. germaniaSi 1871 wlidan  kapelmaistrisa, kapel­ me­
pre­mier-ministri. is­teri Scd.
kaOlin-i [Cin.] – TeTri cecx­ kapQlar-i [laT. kapillaris bew­
lgamZle Tixa; iyeneben fa­ visa] – uwvrilesi sis­ xl­

furis, qaRaldis da sxv. ZarRvi.
war­moebaSi.  kapiliari Scd.
kApela [it. capella < laT. capella kapQtal-i [laT. capitalis fr.,
samlocvelo, egvteri] – 1. ingl., mTavari] – 1. Ri­ re­ bu­
mom­ ReralTa gundi. leba, romelic qmnis zed­
 saqarTvelos saxelmwi­fo k. met Rirebulebas.
2. saeklesio momReralTa  samrewvelo k., finansuri
gun­di. k.
3. (arqit.) kaTolikeTa sam­ 2. (saub.) fulis mniSvne­ lo­
locvelo. vani raodenoba.
¥ kapelisa. kapitAlizm-i – po­li­ti­
 kapelasi Scd. kur-ekonomikuri, sa­
zoga­
kapElan-i [laT. capellanus] – 1. do­ebriv-ekonomikuri wyo­
kaTolikur da anglikanur bi­leba, sistema, romlis
eklesiaSi: samlocvelos dro­ sac warmoebis sa­ Su­
mRvde­li, agreTve samrek­ alebani SeiZleba ekuT­ v­no­
los mRvdlis TanaSemwe. des kerZo pirs.
2. zog qveyanaSi: armiis ¥ kapitalisturi.
mRvde­li.  warmoebis k. wre, k. sa­
kapeldQner-i [germ. kapell­di­ warmoo urTierTobani.
ener] – TeatrSi an sakoncer­ kapitAlist-i – kapitalizmis
-245-
kap

war­momadgeneli; kapitalis kapitolQum-i [laT. capito­


(mniS. 1) mflobeli. li­um] – 1. romSi: erT-er­Ti
kapitAlur-i [laT. capitalis] – goraki, romelzedac aSe­
1. safuZvliani, fendamentu­ nebulia sasaxleebi, mu­
ri, ara msubuqi. ze­umebi da sxv.; Zvelad
 k. nageboba, k. Senoba. am gorakze moTavsebuli
2. didad mniSvnelovani. iyo iupiteris, minervas da
 k. naSromi. iuno­ nas taZari (SemdegSi
kapitAluri (mzidi) ke­de­ TviT am taZars ewoda kapi­
li – ZiriTadi kedeli (Se­ toliumi).
nobis,nagebobisa),romelsac 2. Senoba vaSingtonSi, ro­
eyrd­noba saxuravi (gada­ mel­ Sic sxdomebs marTavs
xur­va). aSS-is kongresi.
kapitAluri rEmonti – kapitUlant-i – piri, rome­
sru­li remonti romelic lic kapitulacias axdens
exe­ba Senobis, Carxisa da an mxars uWers raimes.
sxva ZiriTad nawilebs. ¥ kapitulanturi.
 avtomobilis k. remonti.  k. politika.
kapQtan-i [fr. capitaine <  kapitulianti, kapituli­
laT. caput (capitis) Tavi] – 1. an­ turi Scd.
oficris wodeba, rusi uf­ kapitulAcia [laT. capitulatio]
rosi leitenantis mom­dev­ da kapitulQreba [germ.
no. ca­pi­tulieren] – 1. saomari moq­
2. gemis ufrosi meTauri. me­debis Sewyveta da Tavis
 Soreul naosnobis k., aRiareba damarcxebulad.
wyal­qveSa navis k., k.-is Ta­  usityvo k., armiis k., cixis
naSemwe, k.-is boga. k.
3. (sport.) gundis meTauri 2. gadat. (wign.) ukan daxeva
(qarT. sinon. gundisTavi). siZneleTa winaSe; TavianTi
 fexburTelTa gundis k. poziciebis daTmoba.
¥ kapitnisa.  kapitiulacia Scd.
 kapitanisa Scd. kapiUSon-i [fr. capuchon < cap­
kapQtel-i [laT. capitellum pa­ pa qudi] – Tavsaburavi, ro­
tara Tavi] – (arqit.) ko­ melSic zevidan Casacmels
lonis zeda nawili, Tavi. (paltos, sawvimars, mo­ sas­
-246-
kap

xams, qur­ Tuks...) aqvs mi­ke­


re­ kapUcin-i [it. cappuccino <
bu­li an mibmuli sa­ye­lo­ ze cap­pu­ccio kapiuSoni] – 1.
ukana mxridan. fran­ ciskanelTa ordenis
¥ kapiuSoniani. erT-erTi ganStoebis wev­
 k. labada. ri, romlisTvis da­ ma­
xa­
si­a­
 kapiSoni, kapiSoniani Scd. Tebelia wveris tareba da
kApot-i [fr. capote] – asaxdeli kapiuSoniani kaba.
saxuravi, sxvadasxva meqa­ 2. amerikuli maimuni er­
niz­mi­sa. T­gvari, romelsac Tav­ze
 avtomobilis k., TviTmfri­ grZe­ li Tma aqvs ka­pu­ So­ni­
na­vis k. viT.
kApral-i [fr. capral] – zogi karAbin-i [fr. carabine] – mok­
qvey­nis armiaSi: umcrosi leluliani msubuqi SaS­
me­
Tauri. xana erTgvari.
kApriz-i [fr. caprice] – axi­  karabina, yarabini, yarabi­
re­buli survili, ucnauri na Scd.
aCemeba, Wirveuloba. karabQner-i [fr. carabinier it.
kApris-i [fr. caprice] – (mus.) carabiniere] – italiaSi: Jan­
igi­vea rac kapriCo. darmi.
kApriCo [it. capriccio] – vir­ karAvela [it. caravella, caravelle
tuozuli musikaluri piesa esp. carabela < berZ karabos ge­
Ta­visufali formisa. mi] – Sua saukuneebSi: 3-4-
 Caikovskis `italiuri k.” anZiani ialqniani gemi, ro­
rimski-korsakovis `es­ pa­
nu­ melic gavrcelebuli iyo
ri k.”. xmelTaSua zRvis qvey­ neb­
 kapriCio dasaSvebia. Si.
kApron-i – xelovnuri boWko;  kristefore kolumbis k.
aseTi boWkos qsovili. ¥ karavelisa.
 k.-is Zafi.  karavelasi Scd.
kApsula [< laT. capsula patara karAmbol-i [fr. carambole] _
yuTi] – 1. specialuri garsi biliardis wiTeli burTi.
Txevadi an fxvnilisebri karAmel-i [fr. caramel] – ma­
wam­lebisaTvis. gari kanfeti erTgvari, Cve­
2. germetuli kabina kos­mo­ ulebriv guliani.
nav­tebis dasaSvebad.
-247-
kaf

karAntin-i [< fr. quarantaine kAtren-i [fr. quatrain] – oTx­


ormoci (dRe)] – 1. gadamdebi ta­epiani leqsi, oTxi pwka­
sne­uleba daavadebulTa da re­disgan Semdgari leqsis
maTTan axlos myof pir­Ta strofi.
droebiTi izolacia epi­ de­  nostradamusis k.-ebi.
miuri daavadebis gav­r­ce­ kaUCuk-i [ing. cautchiuc < perus
le­ bis Tavidan asa­ci­ leb­ dielTa enidan, esp. caucho]
in­
lad. – elastiuri, drekadi niv­
katEnaCo [it. catenaccio ur­ Ti­ereba, romelsac iReben
duli] – (sp.) gaZlierebul zogierTi tropikuli mce­
dacviTi TamaSi italiur naris rZiseburi wvenisgan an
fexburTSi. amzadeben xelovnurad; iye­
kAter-i [ing. cautter] – patara neben rezinis warmoebaSi.
gemi erTgvari (qarT. sinon. kAfe [fr. cafe] – patara res­to­
katarRa < berZ.) rani, sadac sauzmoben, sva­
 sabuqsiro k., sazRvao k., men Cais, yavas da sxv.
satorpedo k., saxanZro k.  axalgazrduli k.
katexQzis-i [< berZ. katç­ ¥ kafesi.
chçsis darigeba, Semecneba] kAfel-i [rus. кафель < germ.
– qristianuli RvTismety­ kachel] – gamomwvari Tixis
ve­
lebis mokle gadmocema fi­la, romlis kargi pi­ri
kiTxva-pasuxis saxiT. moWiqulia; iyeneben ked­
kAtorRa [berZ. katergon ga­le­ le­ bis mosapirkeTeblad.
ra] – patimroba, rasac Tan (qarT. sinon. Sorenkeci).
axlavs gadasaxleba da mZi­ kafetEria [ing. cafeteria] – kafe
me iZulebiTi muSaoba gan­ erTgvari, sadac Cveulebri­
sakuTrebiT mkacr pi­ro­bebSi; vi TviTmomsaxurebaa.
aseTi patimrebis ad­gili. kafeSAntan-i [fr. cafe chan­ta­
 k.-Si gagzavna, k.-idan gaq­ net `momRerali kafe”] – res­
ceva. torani estradiT,sadac msa­
katOrRuli – Zalian mZime, xiobebi asruleben msubuqi
autaneli (Sroma, cxovreba; xa­siaTis simRerebsa da
cxovrebis muSaobis piro­ cek­vebs.
bebi).  k.-is momRerali.
-248-
kaf

¥ kafeSantanuri. kegElban-i [germ. Kegelbahn]


 k. simRerebi. – keglis saTamaSod mo­wyo­
kAfsul-i [laT. capsula fr. bili spiraluri sadgomi
capsule patara kolofi] – an ficarnagi.
Je­latinis an saxameblis kEgl-i [germ. Kegel] – 1. sa­Ta­
bu­ de romelSic erT je­ro­ ma­So erTgvari – boTlis
baze dasalevi wamalia mo­ moy­vanilobis xis figurebi,
Tavsebuli. rom­lebsac awyoben mwkri­
 sasaqmebeli k. vad da garkveuli man­Zi­
 kafsula, kapsula, kapsuli lidan xisave burTiT cdi­
Scd. loben maT waqcevas.
kAqtus-i [laT. cactus < berZ.  k.-ebis gawyoba, k.-is waq­
kaktos] – tropikuli mcenare, ceva.
romelsac aqvs sqeli xor­ 2. TviT es TamaSi.
covani Reroebi da maT­ze kEdar-i [berZ. Kedros] – wiw­vo­
eklebi (foTlebis nac­ vani xe fiWvisebrTa oja­
vlad). xis.
 kaktusi Scd.  libanis k.
kaSAlot-i [fr. Cacholot < port. ¥ kedrisa.
ca­chalotte didTaviani Tevzi]  kedarisa, kedri Scd.
– zRvis ZuZumwovari kbi­ kEdebi – rbil rezinisZiriani
le­ biani cxoveli veSapebis sportuli fexsacmeli er­
qve­razmisa (razmisa). T­gvari.
kASne [fr. Cache-nez < cacher  mx. kedi.
damalva da nez cxviri] –  ketebi Scd.
yelze Semosaxvevi qsovili keQsar-i [berZ. Kaisar < laT.
(qarT. sinon. yelsaxvevi). Caesar (iulius keisris sa­
 Tbili k. xelidan)] – Zveli romis
¥ kaSnesi. im­peratoris tituli.
 kaSnisa, kaSni Scd. ¥ sakeisro, keisrisa.
kAStan-i [laT. Castanea wabli]  keisarisa Scd.
– xe wifelis ojaxisa, ag­ sakeisro gakveTa – (medic.)
reT­ve am xis nayofi. muclisa da saSvilosnos
¥ wablisa. gak­veTa bavSvis amosayvanad,
 w. feri, wablisferi. rodesac SeuZlebelia mSo­
-249-
kes

biaroba [legendis mixedviT seba, romelsac aqvs cxe­nis


romis imperatori iulius tani da adamianis gul­ m­ker­
ke­
isari daibada aseTi ope­ di da Tavi.
ra­ciis Sedegad]. 2. (astr.) cis samxreT na­ xe­
kElia [laT. Cella oTaxi] – varsferos Tana­ var­
s­k­
v­la­
ber­monazvnis sacxovrebeli vedi.
oTaxi monasterSi. kEpi [fr. kepi] – 1. mamakacis
kElneri [ger. Kallner] – ger­ma­ saCixiani, winafriani rbili
niasa da zog sxva qve­yanaSi: qudi.
oficianti res­ toranSi,lud­ 2. formis qudi erTgvari
xanaSi da sxv. (safrangeTis armiaSi).
kEltebi – indoevropuli to­  kepka (mniS. 1-saTvis) Scd.
mebi, romlebic saxlobdnen kerAmika [berZ. keramikos Ti­
Cvens eramde pirveli aTas­ xisa] – 1. gamomwvari Tixis
wleulis dasawyisSi Ta­ nakeTobaTa warmoeba; meTu­
na­medrove safrangeTis, ne­obis xelovneba.
Sve­icariis, belgiis (mog­ 2. (kreb.) gamomwvari Tixis
vi­
anebiT, agreTve, Crd. na­keTobani
es­paneTis, britaneTis,  antikuri k., Tanamedrove
kun­Zulebis...) das xv. te­ri­ qar­Tuli k.
to­ riebze. ¥ keramikuli.
kEmping-i [ing. Camping] – av­  k. qarxana, k. vaza, k. fi­
toturistebisaTvis mo­ wyo­ le­ bi.
bili banaki, sadgomi, sas­ kEson-i [fr. caisson] – wyal­
tumro. Se­uRwevi didi kamera, ro­
kEnguru [ing. kangaroo < avs­t­ melsac iyeneben wyalqveSa
ral.] – avstraliuri Can­ samuSaoebisTvis (mag. xidis
Tosani ZuZumwovari, ro­ burjebis amosayvanad).
melsac wina fexebi uka­ na­
ze ¥ kesonuri.
mokle aqvs; dadis nax­ to­  k. samuSaoebi.
mebiT (kenguru avstraliel kesonuri daavadeba – (me­
aborigenTa enaze niSnavs dic.) daavadeba, romelic
`me Tqven ver gagigeT~, `me gamowveulia atmosferuli
Tqve­ni ar mesmis~).
wnevis mkveTri cvlilebiT
kEntavr-i [berZ. kentauros] – 1. (emarTebaT wyalqveS mo­ mu­
berZnul miTologiaSi: ar­
-250-
ket

Saveebs, kosmonavtebs). kvadratuli frCxilebi –


kEtCup-i [ing. ketchup] – to­ ku­Txovani frCxilebi [ ].
matis sawebeli.  kvadratiuli Scd.
kEfal-i [berZ. kephale Tavi] – kvadrAtura [laT. quadratura]
Tevzebis ojaxi, romlebic – (maTem.) farTobis sidide
binadroben tropikul da kvadratuli erTeulebiT
Tbil zRvebSi. ga­mosaxuli.
kEqs-i [ing. cakes (mr.] – erbo­  oTaxis k.
ze­lili tkbili namcxvari wris kvadratura – 1. wris
erT­gvari, Cveulebriv qiS­ ga­daqceva toldid kvad­ra­
miSCarTuli. tad (gadauwyveteli amo­
 keksi Scd. cana).
kvAdrat-i [laT. quadra­tes oTx­ 2. gadat. ityvian saerTod
kuTxedi] – 1. tol­gver­diani ga­dawyvetil rameze.
sworkuTxe­di. kvAdriga [laT. quadriga] – an­
2. (maTem.) namravli, romelic tikur qveynebSi: orTvala
miiReba ricxvis Tavis Tav­ etli, romelSic erT mwkri­
ze gamravlebiT. vad abamdnen oTx cxens da
 xuTis k. ocdaxuTia. romelsac meetle dgomela
3. (maTem.) xarisxis maCvenebeli, marTavda.
romelic ors udris. ¥ kvadragisa.
 sami ayvanili k.-Si.  kvadrigasi Scd.
¥ kvadratuli (mniS. 1-Tvis). kvadriEnale [< fr. quadrinnale
 k. magida, k. figura. (mdedr.) oTxwliani] – sa­
kvadratuli gantoleba – er­TaSoriso gamofena an
al­ gebraSi: gantoleba, ro­ festivali, romelic oTx
me­
lic Seicavs ucnobs me­ o­ weliwadSi erTxel ewyoba
re xarisxSi. (Sdr. bienale, trienale).
kvadratuli sazomi – far­ kvadrQlia [esp. cuadrilla] –
To­bis sazomi erTeuli. koridis (xarebis brZola)
kvadratuli fesvi (mo­ce­mu­ monawileTa parade.
li ricxvisa) ricxvi, rom­ kvazErebi [ing. quazer mx., Se­
lis Ta­vis Tavze gam­rav­ mokl. quasistellar radiosource
kva­zivarskvlavuri ra­
di­
le­ bisas miviRebT mocemul
owyaro] – metismetad So­
ri­cxvs.
reuli kosmosuri obieqtebi,
-251-
kva

romlebic warmoadgenen ¥ kvanturi.


mZlavr radio- da optikuri  k. Teoria, k. meqanika.
ga­
mosxivebis wyaroebs; aR­  qvanti, qvanturi Scd.
moCenilia 1960-1967 wleb­ kvantitatQuri [< laT. quan­
Si. ti­tas (quantitatis) ra­
o­denoba] –
kvAker-i [ing. quaker] – wevri (wign.) raodenobiTi (ix. ag­
in­
glissa da aSS-Si gav­r­ reT­ ve kvalitatiuri).
celebuli erT-erTi qris­  k. meTodi.
tianuli seqtisa.  kvantitaturi, qvantita­ti­
kvalitatQuri [< laT. uri Scd.
qua­litas (qualitatis) Tviseba] – kvArtal-i [germ. quartal <
(wign.) Tvisebrivi (ix. ag­ laT. quartus meoTxe] – 1. we­
reTve kvantitatiuri). li­ wadis meoTxedi (sami
 k. meTodi. Tve).
 kvalitaturi Scd.  pirveli k. (ianvari, Te­ ber­
kvalifikAcia [laT. qualitas vali, marti).
Tve,sobrioba da facic vakeTeb] 2. qalaqis nawili, romelic
– 1. sagnis an movlenis moqceulia oTx gadamkveT
gansazRvra misi Tvisebebis, quCas Soris.
Taviseburebebis mixedviT; 3. qalaqis didi masivis uba­
Sefaseba daxasiaTeba (am ni.
mniS­vnelobiT ixmareba ag­  q. Tbilisis nucubiZis
reTve kvalificireba).
pla­ tos k.
2. risame saqmianobisaTvis,
¥ kvartaluri (mniS. 1-isaT­
pro­fesiisaTvis visime mom­
vis).
zadebis xarisxi.
 k. angariSi.
¥ kvalificiuri, sa­kva­li­ fi­
 kvartalisa.
kacio.
 kvartlisa Scd.
 k. kadrebi, k. muSaki
kvartEron-i [esp. cuartenor <
 s. komisia.
cuarto meoTxe nawili] – ada­
 kvalifikaciuri Scd.
miani, romelic daibada
kvAnt-i [laT. quantum ramdeni] TeT­rkanianisa da metisis
– raime energies umciresi qorwinebis Sedegad.
raodenoba.
kvArtet-i [it. quartetto < quartos
sinaTlis kvanti – igivea, meoTxe] – 1. musikaluri
rac fotoni.
-252-
kva

ansambli, romelSic oTxi 20 ss.) – gvaris mixedviT].


Semsrulebelia. ¥ kiurim, kiuris.
 saqarTvelos saxelmwi­ fo  kiurs Scd.
k. kQqs-i [ing. kicks (mr.)] – bi­li­
2. musikaluri nawarmoebi ar­dSi: mocaruli dartyma.
ase­Ti ansamblisaTvis. klavEsin-i [fr. clavecin] –
 beThovenis simebiani k. Zveleburi simebian-kla­ vi­
¥ sakvarteto. Sebiani musikaluri sakravi;
 s. piesa. fortepianos winamorbedi.
kvArc-i [germ. quarz] – ufe­ro klaviAtura [germ. klaviatur
minerali, yvelaze gav­ r­ < laT. clavis gasaRebi] –
celebuli dedamiwis qerqSi; klaviSebis sistema.
soliciumis orJangi.  fortepianos k., sabeWdi
kvarcis lampa – eleqtruli manqanis k.
lampa, romelsac aqvs kvar­ ¥ klaviaturisa.
cis milaki; gamoscems ult­  klaviaturasi Scd.
ra­iisfer sxivebs; iyeneben klAvir-i [germ. klavir] – 1. sa­
medicinaSi das xv. orkestro piesis, ope­ ri­ sa
 qvarci Scd. da misT. gadaReba for­te­
kvEreqs-i – mokle locvebis pianosTvis.
wyeba marTlmadideblur 2. klaviSebian sakravTa sa­
RvTis­msaxurebis dros. er­To saxelwodeba.
kiUvet-i [fr. cuvette menji, klAviS-i [polon. klawisz < laT.
kudi] – gzis orive mxares clavis gasaRebi] – firfita,
gayvanili ru. ro­melze TiTis daWeriTac
kQure [fr. cure] – safrangeTisa amoZravdeba meqanizmis ber­
da zog sxva qveyanaSi: ka­ ketebi (fortepianosi, sa­
To­likuri eklesiis sam­ beW­di manqanisa da sxv.)
reklo mRvdeli.  roialis TeTri da Savi
 kiuresi. k.-ebi, akordeonis k.-ebi.
 kiurisa Scd. ¥ klaviSebiani.
kQuri – radioaqtiurobis  k. sakravebi, k. gadamrT­
sa­zomi erTeuli [frangi ve­li.
qimikosebis col-qmar pier klAn-i [kelt. clan] – Sotlan­
da mari kiurebis (curie, me-19- di­elebSi, irlandielebsa
-253-
kla

da sxv. keltur tomebSi; pi, gansxvavebuli mo­wyo­


gva­rovnuli Temi; gvari. bilobisa da fasis mi­ xed­
klArnet-i [fr. clarinette] – xis viT.
Casaberi sakravi; war­mo­ad­  me-2 k.-is kaiuta, pirveli
gens boloSi odnav ga­far­ k.-is vagoni.
Toebul mils, romelsac 7. risame xarisxi, done.
aqvs sarqvelTa sistema.  TamaSis k. (mag. fex­ bur­
 `k.-s ukravs”, `k. daukra”. TSi).
 `k.-ze damkvreli” Scd. 8. momzadebis done, klasi­fi­
kacia.
klAs-i [laT. classis Tanrigi] –  pirveli k.-is Soferi
1. saerTo interesebis mqo­ ne (mZRo­li), maRali k.-is
didi sazogadoebrivi jgu­ fexburTeli.
fi, romelsac aerTianebs 9. maTematikaSi: ricxvis sa­mi
sawarmoo saSualebebTan. mezobeli Tanrigis erTob­
erTnari damokidebuleba. lioba.
 muSaTa k.  pirvel k.-ss Seadgenen
2. moswavleTa jgufi, ro­ er­Teulebi, aTeulebi da
mel­ sac wlis ganmavlobaSi aseulebi.
saerTo saswavlo programa ¥ klasobrivi (mniS. 1-Tvis),
aqvs. saklaso (mniS. 2, 3-isaTvis).
 meaTe k.-is moswavle.  k. winaaRmdegobani.
3. samedicino oTaxi sko­ la­  s. oTaxi, s. davaleba.
Si. klAser-i [fr. classeur sa­qa­
 maswavlebeli k.-Si Sevi­
Ralde] – sakoleqcio mar­
da.
kebis Casawyobi albomi.
4. moswavleTa jgufi (kon­
 kliaseri Scd.
ser­vatoriaSi, samxatvro
sas­wavlebelSi) klAsika – literaturisa da
 fortepianos k., ferweris xelovnebis klasikuri sa­
k. nimuSo nawarmoebTa er­ Tob­
5. mce­ nareTa da cxovelTa lioba.
kla­ sifikaciis msxvili er­  me-20 s.-is qarTuli k.
Teuli. klasQkos-i [< laT. classicus
 ZuZunwovarTa k. pir­veli klasis] – xe­
6. gemis kaiutis (agreTve lovnebis, literaturis,
ma­tareblis vagonis) ti­ mec­nierebis didi moRvawe.
-254-
kla

 qarTuli literaturis k.- da berZ. phobos SiSi] –


ebi. daxurul SenobaSi marto
klasQkur-i – 1. klasikosis, yofnis akviatebuli SiSi.
kla­ sikosebis mier Seqmnili; klAqson-i [ing. klaxon] – av­to­
srul­yofili, sanimuSo. mobilis, motociklis da
 k. nawarmoebi, k. li­te­ra­ misT. meqanikuri sasignalo
tu­ra. say­ viri.
2. vinmesaTvis an ramesaTvis klEma [germ. klemme gi­ra­gi,mom­
damaxasiaTebeli,ti pobrivi; Weri] – spe­ ci­

luri momWeri
SesaniSnavi, saukeTeso. sa­de­nis misaerTeblad an
 k. magaliTi. mi­sa­ magreblad xel­ sa­
wyo­
3. Zvel berZenTa da ro­ma­ eb­Tan, apa­ raturasTan da
elTa damaxasiaTebeli, an­
eleq­tro man­ qanebTan.
tikuri; Zveli berZnuli
da laTinuri enebisa da kleptomAnia [berZ. klepto vi­
an­tikur literaturasTan parav da mania miswrafeba,
da­kavSirebuli. si­giJe] – gadaulaxavi avad­
 k. filologia, k. ganaT­ myofuri midrekileba qur­
leba. dobisadmi, rac gamowveu­
klasifikAcia da klasi­ lia zogierTi fsiqikuri
da­avadebiT.
fi­cQreba [laT. classis
Tan­rigi da facic vakeTeb] – klerQkal-i [< laT. clericus]
sagnebis (movlenebis, cne­ _ klerikalizmis mimdevari
bebis) ganmasxvavebel ni­ sasuliero piri.
San-TvisebaTa mixedviT klerikAlizm-i [< laT.
kla­sebad, jgufebad, Tan­ri­ cle­ricalis saeklesio] – po­
gebad dayofa. li­ tikuri mimarTuleba,
klasQcizm-i [germ. klassizismus] ro­melic cdilobs ga­ aZ­
li­
– me-18 s.-Si da me-19 s.-is eros eklesiis roli. sa­
dasawyisSi: mimarTuleba zo­gadoebis politikur da
xe­lovnebaSi, romlisTvisac kul­turul cxovrebaSi.
damaxasiaTebelia antikuri ¥ klerikaluri.
nimuSebisadmi mibaZva.  k. partia.
klaustrofObia [laT. klErk-i [fr. clerc ing. clerk ga­
claus­trum daxuruli saTavsi damweri, mwerali < clericus
-255-
kli

sasuliero piri] – 1. saf­ klima (klimatos) klimati, ha­ va


rangeTSi, belgiasa da ho­ da logos moZRvreba] – mec­
landiaSi: saqmis mwar­mo­ niereba, romelic kli­ mats,
e­beli, staJiori, romelic havas Seiswavlis.
em­zadeba notariusad. klQmaqs-i [berZ. klimax] – (me­
2. inglissa da aSS-Si mo­ dic.) ix. klimaqtoriumi.
samsaxure savaWro-sam­ rew­ klimaqterQum-i [< berZ. kli­
velo sawarmoSi,notariusis mak­ter kibis safexuri] – gar­
an advokatis kantoraSi da damavali periodi qalis
sxv. si­cocxleSi mowifulobis
klQent-i [laT. cliens (cli­en­ asa­kidan xandazmulobisaken,
tis)] 1. piri, romelsac em­
sa­ ro­desac qreba sasqeso
xurebian; myidveli,SemkveTi, jir­ kvlebis moqmedeba (Cve­
sadme mimsvleli (moZv. si­ ulebriv 45-54 wlis asakSi).
non. muStari]. klimaqsi.
 maRaziis k.-ebi, sapa­ rik­ klQnika [berZ. klinike (techne)
maxeros k.-ebi, mudmivi k. mkurnalobis xelovneba] –
2. piri, romlis saqmesac ad­ samkurnalo dawesebuleba,
vokati an notariusi awar­ sadac mkurnalobasTan er­
moebs. Tad warmoebs samecniero
kliEntura – klientTa er­ da saswavlo muSaoba.
Tob­ lioba; klientebi. ¥ klinikuri.
 bankis k.  k. mkurnaloba, k. ga­ mok­
¥ klienturisa. vleva.
 klienturasi Scd.
klinQcist-i – eqimi, rome­
klQmat-i [berZ. klima (klimatos)] lic klinikaSi muSaobs
– ama Tu im adgilas me­te­ da mkurnalobasTan erTad
oroligiur pirobaTa er­ awar­ moebs mecnierul kvle­
Toblioba, amindis reJimi; vas.
havai.
klQnC-i [ing. clinch] – (sp.) kriv­
 zomieri k., Tbili k., mTis
Si: wesis darRveva erTgvari
k.
mowinaaRmdegis xelebis
¥ klimaturi.
 k. pirobebi, k. kurorti. da­Wera an mis sxeulze Se­
moW­ doba.
klimatololOgia [berZ.
-256-
kli

klQp-i [ing. clip sarWi] – sa­ de.


rek­lamo an musikaluri 4. zogierTi saxeobis cxo­
xa­
siaTis xanmokle vi­de­ ve­lebSi: ukana nawlavis
ofilmi, romelSic Ser­ ga­farToebuli gasavali,
wymulia xiluli da bge­ ro­melic saerToa kuW-naw­
riTi efeqtebi. la­ vis da Sardsasqeso or­
ga­noebisaTvis.
klQring-i [ing. clearing < cle­
ar angariSis warmoeba] –
klOni [berZ. klon ganStoeba]
– 1. mcenaris an cxovelis
(finans.) unaRdo an­ga­riS­
genetikurad identuri da
sworebis erT-erTi for­ma;
erTgvarovani STamomavloba,
gacvla: yvelaferi-yve­la­
us­qeso gamravlebiT mi­Re­
fer­ze.
bu­li.
klQros-i [berZ. kleros] – 2. organizmi, romelic mi­
eklesiaSi: amaRlebuli
Re­bulia klonirebis, anu
adgili mgalobelTaTvis
uj­redis birTvis ga­da­
(kankelis win).
ner­gvis gziT, romelic ab­
klQfs-i [ing. clips (mr)] – 1. soluturad identuria
sayure, romelic damWeriT uj­redis birTvis donori
magrdeba yuris bibiloze. or­ganizmisa.
2. damWeri Sarvlis aWimis
klonQreba [berZ. klon amo­na­
boloze.
yari] – (biol.) usqeso an
 kli psi Scd.
ve­getatiuri gamravleba,
kliSE [fr. cliche] – liTonze, rom­ lis drosac STa­mo­mav­
qvaze an xeze amokveTili
lo­ bas aqvs igive ge­ ne­ti­ku­
naxati, naxazi da misT;
ri kodi, rac mis wi­ na­
pars.
iyeneben dasabeWdad.
 TuTiis k.
klOun-i [ing. clown] _ cirkis
xumara.
¥ kliSesi.
 kliSisa Scd. kloUnada – sacirko war­mod­
gena, romelSic klounebi
klOaka [laT. cloaca] – 1.
mo­nawileoben.
Zvel romSi: sibinZuris mi­
¥ klounadisa.
wisqveSa arxi qalaqebSi.
 klounadasi Scd.
2. sibinZuris, nagvis da­say­
reli adgili. klUb-i [ing. club] – sa­zo­ga­
3. (gadat.) gaxrwnilebis bu­ doebrivi or­ ga­ni­
za­
cia kul­
-257-
kod

tu­ r ul-sa­g an­


m a­n aT­l eblo, kOala [ing. koala < av­s­t­ral.]
po­litikuri, spor­tuli an – patara CanTo­ sa­
ni Zu­ Zu­
sxva xasiaTisa; aseTi or­ga­ mwo­ vari; gav­r­ce­le­ bu­lia
ni­zaciis Senoba, sadgomi. aR­mosavleT avs­
t­ra­li­ is
 axalgazrduli k., spor­ tye­ebSi; binadrobs xeze;
tu­li k. ik­vebeba foTlebiT (sinon.
¥ saklubo. CanTosani daTvi).
 s. muSaoba. ¥ koalisa.
klUmb-i [ing. clump jgufi  koalasi Scd.
(xe­ebisa)] – raime figuris koalQcia [< laT. coali­tio
sa­xis mqone kvali, sadac ga­erTianebuli] – sa­ xel­ m­
yva­vilebia darguli; yva­ wifoebis an partiebis ga­
vil­ nari. erTianeba, kavSiri saerTo
 klumba Scd. miznebis misaRwevad.
knExt-i [holand. knecht] –  antihitleruli k.
(zRv.) boZkinti gembanze ¥ koaliciuri.
an navsadgomze bagiris Ca­  k. mTavroba.
mosacmelad. kObra [port. cobra] – didi gve­
knOp-i [holand. knoop] – 1. pata­ li; metad Sxamiani; ki­serze
ra farToTaviani lursmani aqvs laqebi; gavrcelebulia
magar raimeze qaRaldis da cxel qveynebSi (qarT. sinon.
misT. dasamagreblad (qarT. saTvaliani gveli).
sinon. Wikarti). ¥ kobrisa
2. moZravi Rilaki denis  kobrasi Scd.
Ca­sarTavad da raime me­ kobra ar aurioT kobr-Si
qanizmis asamoqmedeblad. (Tevzia erTgvari), romel­
 eleqtrozaris k., k.-ze Ti­ sac sulxan-saba orbelia­
Ti daaWira. nis leqsikonis mixedviT
3. liTonis an plastmasis sa­ hqvia – goWa.
kinZi erTgvari; Sedgeba ori  saTvalebiani gveli Scd.
nawilisagan, romelTagan kOd-i [fr. code] – pirobiTi niS­
erTi jdeba meoreSi. ne­bis (simboloebis) sis­­ te­
ma,
 xelTaTmanis Sesakravi k., romelsac iyeneben in­ for­
qurTukis Sesakravi k. maciebis gadasacemad, da­ sa­
 knopka Scd. muSaveblad da Se­ sa­na­
xad.
-258-
kod

 asoiTi k., cifruli k., enidan] – tropikuli buCqi,


mor­ ses k. romlis foTlebidanac
¥ koduri. iRe­ben kokains.
 samxedro operaciis k. sa­ kOka-kOla [ing. coca-cola] –
xelwodeba. ualkoholo sasmeli erT­
kOdeqs-i [laT. codex wigni] – g­vari; gavrcelebulia aSS-
kanonTa krebuli. sa da sxva qveynebSi.
 saqarTvelos samoqalaqo ¥ koka-kolisa.
k., sisxlis samarTlis k.  koka-kolasi Scd.
koeficQent-i [laT. coefficiens kolaboraciOnizm-i [< fr.
(coefficientis) xelis Sewyoba] colaboration TanamSromloba;
– 1. (maT.) ricxviTi an aso­ erToblivi moqmedeba] –
iTi mamravli algebrul meore msoflio omis pe­ri­
ga­mosaxulebaSi. odSi dasavleT evropis qvey­
2. (fiz.) sidide, romelic nebSi: samSoblos mtrebTan
gansazRvravs fizikuri TanamSromloba faSisturi
sxe­ulis raime Tvisebas. okupaciis dros.
 xaxunis k., gafarToebis k. kolaboraciOnist-i – me­o­
margi qmedebis koefi­ re msoflio omis periodSi
ci­enti (m.q.k.) – sidide, dasavleT evropaSi: piri,
ro­melic gviCvenebs Tu ro­melic TanamSromlobda
ener­giis ra nawili iqceva fa­Sist dampyroblebTan
man­
qanaSi sasargeblo mu­ maT mier okupirebul qvey­
Saobad. nebSi.
kOvboi [ing. cowboy] – cxe­no­ kOlaJ-i [fr. collage dawebeba]
sani mwyemsi aSS-is da­sav­ – 1. saxviT xelovnebaSi:
leTSi. teq­nikuri xerxi – raime sa­
¥ kovbouri. fuZvelze, fonze dawebeba
 k. filmi. ise­Ti masalebisa, romlebic
 kavboi Scd. misgan gansxvavdeba feriTa
kOki1 [holand. kok] – gemis da faqturiT.
mzareuli 2. mxatvruli nawarmoebi, ro­
kOk-i2 [berZ. kokkos marcvali] melic mTlianad am xerxiT
– burTisebri baqteria. aris Sesrulebuli.
kOka [esp. coca < perus indielTa 3. gadat. (wign.) lite­ra­tu­
-259-
kol

ruli montaJi for­mi­Ta da  k. xelmZRvaneloba, k. ga­


SinaarsiT sxva­ da­sxvagvari da­wyvetileba.
masalisa, ro­ melic ga­ er­  kolegialuri.
Tianebulia av­ toris Ca­na­ kolEnkor-i [rus. коленкор <
fiq­riT. fr. calancar SeRebili bam­
kOlafs-i [laT. collapsus vinc bis qsovili] – 1. bambis
goneba dakarga] – (medic.) qso­vili erTgvari; weboTi
sis­xlis wnevisa da gulis gaJ­RenTili; iyeneben wig­
moq­medebis daqveiTeba er­ nis yuaze an ydaze ga­da­sak­
Tad, rasac xSirad sdevs ravad.
go­nebis dakargva. 2. (gadat.) sul sxva saqme.
kOlba [germ. kolben] – ma­Ral­  sxva k.
yeliani minis Wur­We­li; ¥ kolenkoruli.
iye­
neben qimiur la­bo­ra­to­  kalenkori Scd.
riebSi. kOler-i [laT. color feri] –
kOlega [laT. collega] – am­xa­ saRebavis feri, misi toni
nagi samsaxuris, pro­fe­siis da sisqe, aseve saerTod fe­
Tanamdebobis mixedviT, ag­ ri, Seferiloba.
reT­ve swavlaSi (umaRles kolEqtiv-i [laT. collectivus
sas­wavlebelSi). kre­biTi] – adamianTa jgufi,
¥ kolegisa. ro­mlebic gaerTianebulni
 kolegasi Scd. arian saerTo saqmianobiT,
kolEgia [laT. collegium] – 1. saerTo miznebiT inte­re­
Tanamdebobis pirTa jgu­ sebi.
fi, romlebic qmnian ad­mi­  skolis k.
nistraciul, saTaTbiro an ¥ koleqtiuri.
ganmkargulebel organos. kolEqtor-i [laT. collector
 saredaqcio k., saministros Sem­krebi] – 1. dawesebuleba,
k. sa­dac Tavs uyrian risme
2. zogi profesiis pirTa ga­ Sem­dgomi ganawilebis miz­
erTianeba. niT.
 advokatTa k.  sabiblioTeko k.
¥ kolegiuri – (wign.) ara­ 2. didi milsadeni, romliTac
er­Tpirovnuli, sxvebTan miedineba sxva, ufro patara,
SeTanxmebuli; amxanaguri. milsadenebidan Semosuli
-260-
kol

airebi an siTxeebi. ¥ koliesi.


 sakanalizacio k., wylis k.  koliisa Scd.
kolEqcia [laT. collectio kre­ kolQzia [laT. collisio] – 1.
buli] – erTgvari sagnebis (wign.) sapirispiro Sexe­
kre­buli. du­lebaTa, miswrafebaTa, in­
 mineralebis k., safosto teresTa Sejaxeba.
markebis k., suraTebis k.  cxovrebiseuli k.-ebi.
¥ sakoleqcio. 2. (lit.) cxovrebiseuli kon­
 s. markebi. fliqtisa da brZolis asaxva
koleqciOner-i [fr. collection­ mxatvrul literaturaSi.
neur] – koleqciis Semkrebi. kOlika [berZ. kolike nawlavis
kOleji – [ing. college] – 1. in­ daavadeba] – muclis Rrus
glisSi, aSS-sa da zog sxva mwvave spazmuri tkivili.
qveyanaSi: umaRlesi an sa­  Tirkmelebis k.
Sualo saswavlebeli. kOlit-i [germ. kolitis < berZ.
2. saqarTveloSi: sas­wav­le­ ko­lon msxvili nawlavi] –
beli, romelic saSualo daavadeba, romelic gamow­
ga­
naTlebasTan erTad pro­ ve­ulia msxvili nawlavis
fesiasac iZleva. an­TebiT.
kOl-i [ing. collie] _ sasamsaxuro  qronikuli k.
jiSis ZaRli; gamoiyvanes kolOid-i [berZ. kolla < webo da
me-18 s-is dasawyisSi Sot­ eidas saxe] – (qim.) nivTiereba,
lan­diaSi (sxvanairad: Sot­ romelic ar kristaldeba
landiuri nagazi). da romlis xsnarsac ar
kOlibr-i [esp. colibri] – Za­li­ gadis mcenareul da cxo­ ve­
an patara Wreli Citi; bi­ lur apkSi (aseTebia cila,
nad­robs centralur da sa­xamebeli, webo da sxv.)
sam­xreT amerikaSi. ¥ koloiduri.
¥ kolibrim, kolibris.  k. xsnari, k. gogirdi.
 kolibrma, kolibrs Scd. kolokvQum-i [< laT. kolloquim
kOlie [fr. collier] – yelsabami, saubari, gasaubreba] – 1.
Cveulebriv Zvirfasi mo­ mas­wavleblis gasaubreba
sar­TaviT (yelsakidi, far­ stu­dentebTan maTi codnis
Ruli). gamosarkvevad.
 briliantis k.  k. fizikaSi.
-261-
kol

2. samecniero TaTbiri, ro­  Sroma-gasworebis k.


mel­ zedac ismenen da ga­ 5. frinvelebis an mwerebis
nixilaven moxsenebebs gar­ didi jgufi sadme.

veul Temebze.  pingvinebis k., WianWvelebis
 biologTa k., fizikosTa k.
k. ¥ koloniuri da kolonialu­
 koloqviumi Scd. ri (mniS. 1-isaTvis).
kOlona [fr. colone] – 1. ma­Ra­  k. qveynebi, k. Cagvra.
li sveti.  kalonia Scd.
 triumfuli k. koloniAlizm-i – imperia­
2. adamianebi an sagnebi, rom­ lis­ tu­ ri saxelmwifos mier
lebic ganlagebuli arian sxva qveynebis koloniuri
an moZraoben erTmaneTis Cag­vris politika.
miyolebiT. ¥ kolonialisturi.
 jaris k.-ebi, tankebis k.  k. politika.
 kalona Scd. kolonizAtor-i – piri,
kolOnia [fr. colonne < laT. ro­melic eqsploatacias
colonia dasaxleba] – 1. qveyana, uwevs koloniis (mniS. 1)
romelic dapyrobilia im­ mo­saxleobas.
perialisturi saxelmwifos ¥ kolonizatoruli.
mier da iZarcveba misgan.  k. politika.
 k.-ebis ganTavisufleba. kolonizAcia – 1. qveynis
2. (ist.) dapyrobil qve­ya­ dap­ yroba da misi gadaqceva
na­Si dampyroblebiT da­ koloniad (ix. kolonia
sax­lebuli adgili (qarT. mniS. 1).
sinon. axalSeni). 2. kolonistebiT dasaxleba
 Zveli berZnuli k.-ebi Savi
carieli adgilebisa.
zRvis sanapiroze.
3. erTi erovnebis adamianTa kolOnist-i – 1. koloniis
jgufi, romelic cxovrobs (mniS. 2) mcxovrebi (qarT.
ucxo qveyanaSi, ucxo qa­ sinon. moaxalSene).
laq­Si. 2. koloniis (mniS. 3) wevri.
 qarTvelebis k. moskovSi kolOncifr-i [germ. ko­lum­
me-17-18 ss.-Si. ne­ziffer] – (poligr.) wignis
4. raime mizniT Tavmoyrili gverdis aRmniSvneli cifri
adamianTa erTad cxovreba. (ricxvi).
-262-
kol

kolorQmetr-i [laT. color kOlt-i [< sakuT. sax.] – erT­


feri da metreo vzomav] – gvari sistemis revol­ veri.
Seferadebuli xsnaris kolumbarQum-i [laT. colum­
feris an koncentraciis barium pirvelad samtrede] –
gamosarkvevi xelsawyo kremaciis Semdeg ferflis
(qarT. sinon. fersazomi). urnebis sacavi.
 kalorimetri sxva (ix). kOma [berZ. koma Rrma Zili] –
kolOrit-i [it. colorito < (medic.) ugono mdgomareoba,
laT. color feri] – 1. suraTSi rac Rrma Zils mogvagonebs;
ferTaSexameba, rac qmnis xSirad gamowveulia cent­
mTlianobas. ra­luri nervuli sistemis
 naTeli k. da­zianebiT.
2. gadat. (wign.) risame Ta­ kOmanda [fr. commande] – 1.
vi­
seburebaTa erToblioba, brZaneba, gankarguleba, da­
ieri.
valeba gansazRvruli for­
 epoqis k. istoriul ro­
miT.
manSi.
2. samxedro mosamsaxureTa,
kolorQtuli – 1. rac ga­ sportsmenTa oganizebuli
moirCeva sxvadasxvagvar jgu­ fi, romlebic gansaz­R­
fer­Ta kargi SexamebiT. vrul amocanebs asrule­
 k. peizaJi.
ben.
2. gadat. mkafiod gamoxatuli,
 fexburTis k.
Taviseburi naTeli.
¥ sakomando.
 k. moxuci, k. figura.
 s. punqti.
kOlos-i [berZ. kolossos didi  kamanda Scd.
qandakeba] – 1. uzarmazari komAndor-i [fr. commandeur]
qandakeba an sveti – 1. sacxenosno Sejibrebis,
2. raime udidesi, mniS­v­ne­ lo­
velo, moto, avtogadarbenis
vani.
da misT. xelmZRvaneli.
 mecnierebis k.-ebi.
 avtogadarbenis k.
kolosAlur-i [fr. colossal 2. zog qveyanaSi iaxt-klubis
berZ. kolossos ] – (wign.) Za­ Tavjdomaris wodebuleba;
lian didi, uzarmazari. am wodebulebis mqone pi­ri.
 k. sasaxle, warmodgenas k. 3. Sua saukuneebis sasuliero
warmateba hqonda. raindul ordenebSi: erT-
-263-
kom

erTi umaRlesi wodebuleba;  eSmakuri k.


am wodebis mqone piri. 3. zog sportul TamaSSi:
4. ungruli nagazis jiSis saerTo CanafiqriT gaer­
ZaR­li, TeTri banjgvliani Ti­anebuli sxvadasxva ile­
kombAin-i [ing. combine] – manqana, Ti, romlis mizania upi­
romelic erTdroulad ra­tesobis mopoveba da
ram­denime manqanis samuSaos ga­marjveba.
asrulebs.  k. fexburTSi, saWadrako.
 puris asaRebi k., samTo k., ¥ kombinaciuri.
qvanaxSiris k., kartofilis  k. TamaSi (WadrakSi).
amosaRebi k. kombinEzon-i [fr. combinaison]
kombAiner-i – kombainis mZRo­ – mTliani Sarval-xalaTi.
li. (soflis meurneobaSi).  bavSvis k., Sofris k., kos­
kombQnat-i [laT. com­bi­na­tus monavtis k.
 kombinizoni Scd.
gaormagebuli, Sewy­ vi­
le­
buli] – 1. sxvadasxva dargis kombinirEbuli – ris kom­
samrewvelo sawarmoTa ga­ binaciac (mniS. 1) mox­
da.
er­Tianeba. kombinirEbuli sAkvebi
 samkervalo k., polig­ra­ – sak­ vebis narevi saqonli­
fi­ uli k. saT­ vis
2. wvril sawarmoTa gaerTi­ komEdia [laT. comoedia <
aneba. berZ. komoedia ] – dramatuli
 sayofacxovrebo sawarmo­ nawarmoebi, romelsac aqvs
Ta k. sasacilo siuJeti.
3. sxvadasxva safexuris sas­  klasikuri k., musikaluri
wav­lebelTa gaerTianeba k., molieris k.-ebi.
qar­xanasTan, sawarmosTan. ¥ komediuri da sakomedio.
 saswavlo k.  k. (s) Janri, k. (s) siuJeti,
kombinAcia [laT. combinatio] – k. opera.
1. risame urTierTganlageba, komedQant-i [it. commedianto] –
Sexameba. (moZv) igivea, rac komikosi.
 cifrebis k., ferebis k.
komediOgraf-i – dramaturgi,
2. rTuli Canafiqri, xrikebi
romelic komediebs wers.
raime miznis misaRwevad;
 qarTveli k. giorgi eris­
ma­qinacia.
Tavi.
-264-
kom

komEndant-i [fr. commandant Scd.


< laT. commedare davaleba, komendAtura [germ. komman­
min­doba, mibareba] – 1. cixe­ dan­tur] – dawesebuleba, ro­
si­magris an ga­mag­ rebuli mel­ sac saTaveSi ko­men­
ra­ionis yvela jaris uf­ dan­tis (mniS. 2) udgas, am
rosi. da­wesebulebis sadgomi, Se­
 cixesimagris k. no­ba.
2. samxedro meTauri, ro­  komendantura Scd.
me­lic Tvalyurs adev­ komEntar-i [laT. commentarius],
nebs sagarnizono da sa­ya­ Cveulebriv mr.-Si.
raulo samsaxurs we­si­er ­ ad komentArebi – 1. raime teq­
Sesrulebas, sam­xed­ro mo­ stis axsna-ganmarteba.
sam­saxureebis mi­er dis­ci p­  ilia WavWavaZis Txzu­le­
li­ nis dacvas sa­zo­ ga­do­eb­ baTa k.-ebi.
riv adgilebSi. 2. axsniT-ganmartebiTi an
 qalaqis k., banakis k. kri­ tikuli SeniSvnebi, msje­
3. samxedro piri, romelic lo­ ba risame Tobaze.
rki­ nigzebze Tvalyurs  gazeTis k.-ebi.
adev­nebs jarebis samxedro
mo­samsaxureebisa da sam­
komEntari zedmEtia –
(wign.) ity­vian, rodesac da­
xed­ro tvirTis swored ga­
daadgilebas. matebiTi axsna-ganmartebis
 rkinigzis sadguris k., ga­reSec gasagebia yve­ la­ fe­
nav­sadguris k. ri.
4. sazogadoebrivi Senobis  komentariebi Scd.
gammarTveli. komentAtor-i [laT. com­
 saerTo sacxovreblis k. men­tator] – piri, romelic
komEndantis sAaTi – qu­ ri­same komentarebs iZleva,
Ca­Si gamosvlis akrZalva ko­mentaris (komentarebis)
sa­omar mdgomareobis gamo av­
tori.
sakomendanto – komendantis  teqstis k., sportuli k.
(mniS. 2) sasamsaxuro sad­ komErsant-i [fr. commersand]
go­ mi. – piri, romelic komercias
sakomendanto saaTi – igivea, misdevs.
rac komendantis saaTi. komErcia [laT. commercium] –
 komendati, sakomenda­ to kerZo vaWroba; saerTod vaW­
-265-
kom

ro­ ba, savaWro operaciebi. gorc saWiroa,rogorc unda]


¥ komerciuli da sakomer­ – maRali wris,sazogadoebis
cio. (saero) zrdilobis wesebis
 k. (s) garigeba, k. (s) ope­ Sesabamisad.
ra­ciebi.  k.-d gamoiyureba.
kOmeta [berZ. kometes (aster) komQsar-i [fr. commisaire < laT.
Tmi­ani,kudiani (varskvlavi)] comissarius uflebamosili]
– ciuri sxeuli erTgvari – Tanamdebobis piri, ro­
(qarT. sinon. kudiani var­ mel­ sac mTavrobisgan gan­

kvlavi), romelsac aqvs sakuTrebuli an mniS­v­ne­
na­Teli zolebisagan Sem­ lo­ vani rwmunebebi aqvs
d­gari erTi an ramdenime mi­niWebuli.
ku­di, mzis sawinaaRmdego komisarQat-i [fr. commissariat
mxa­res mimarTuli. < laT.] – zogi saxelmwifo
komivoiAJor-i [fr. commis da administraciuli da­ we­
voyageur] – savaWro firmis se­bulebis saxelwodeba
agen­ti, romelsac erTi ad­ komQsia [< laT. commissio da­
gilidan meoreze da­aqvs valeba] – 1. adamianTa jgufi,
saqonlis nimuSebi; pre­is­ romelsac mindobili aqvs
ku­rantebi (preiskuranti) garkveuli davalebis Ses­
ka­
talogebi, debs xel­Sek­ ru­leba.
ru­ lebebsa da sxv.  saarCevno k., saeqimo k.
 komivoiaJuri Scd. 2. saxelmwifo mmarTvelobis
kOmizm-i [berZ. <] – risame ko­ organo, romelic garkveul
mikuri, sasacilo xasiaTi. funqciebs asrulebs.
komQkos-i [berZ. komikos] – ko­ ¥ sakomisio: sakomisio ma­
mikuri rolebis Sem­ s­ru­le­ Ra­zia – maRazia romelic
beli msaxiobi. Su­a­mavlobas eweva yidva-
komQkuri – 1. igivea, rac ko­ ga­yidvaSi (komerciul saq­
mi­anobaSi).
mediuri (ix. komedia).
 k. niWi. k. opera. komisiOner-i [fr. commission­
2. gadat. sasacilo na­ire] – piri, romelic Sua­
 k. Sesaxedaoba, k. mdgo­ma­ mav­lobas eweva savaWro
reoba. ga­rigebaSi garkveul ga­sam­
kOmilfo [fr. comm il faut ro­ rjelos fasad.
-266-
kom

komQtet-i [fr. comite <laT. xu­lebis, teqstis) Canaweri


comittere] – arCeviTi] organo, mo­wyo­biloba Txeli li­
romelic xelmZRvanelobs To­nis diskis saxiT, rom­
ra­ime saqmianobas. lidanac Canaweris amo­
 aRmasrulebeli k. ki­Txva xdeba lazeruli
kOmiqs-i [ing. comics (mr.) < sxi­vis saSualebiT.
co­mic komikuri, sasacilo] kompensAcia [laT. compensatio]
– patara ilustrirebuli – 1. risame anazRaureba (am
wig­ni an naxatebis seria mniSv.-iT ixmareba agreTve
msu­buqi, Cveulebriv sa­Tav­ kompensireba).
gadasavlo Sinaarsis.  fuladi k.
 komikuri Scd. 2. Tanxa, romelsac uxdian
kompAnia [fr. compagnie] – 1. ri­same asanazRaureblad
mewarmeTa savaWro an sam­ (qarT. sinon. sazRauri).
3. (medic.) darRveuli funqciis
rew­velo gaerTianeba.
aR­dgena organizmSi.
 saaqcio k., saeqsperto k.
¥ sakompensacio.
2. (saub.) jgufi adamianebisa,
 s. saxsrebi.
romlebic erTad atareben
dros. kompetEnturi [< laT. com­
 kampania sxvaa (ix.). pe­tens (competentis) saTanado]
kOmpas-i [it. compusso < holand. – safuZvliani codnis mqo­
kompas fargali] – xelsawyo, ne raime dargSi.
romliTac gansazRvraven  k. specialisti.
2. codnaze damyarebuli; av­
qvey­nis mxareebs; aqvs da­mag­
to­ritetuli.
ni­tebuli isari, romelic
 k. azri, k. msajuleba.
yo­velTvis CrdiloeTisken
3. kompetenciis (mniS. 2) mqo­ ne.
aris mimarTuli.  k. organizacia, k. komisia.
kompAqturi [laT. compactus]  kompententuri Scd.
– mWidro, SekumSuli; rasac kompetEncia [laT. competen­
cota adgili uWiravs. tia] – 1. sakiTxTa wyeba, ro­
 k. masa, k. Srifti. melTa jerovani codna mo­
 kompakturi Scd. e­poveba visme.
kOmpaqt-dQski [ing. compact 2. sfero,romelSic uf­ le­ba­
mo­
kom­paqturi da disc diski] – silia raime da­ we­se­
bu­
lebis
informaciis (bgeris,ga­mo­sa­ an Ta­ nam­
debobis piri.
-267-
kom

 sasamarTlos k., es sakiTxi  k. nakrebi.


Cvens k.-s scildeba. kompleqtAcia – risme kom­p­
 kompentencia Scd. leq­ tebis Sedgena.
kompilAcia [laT. compilatio  Jurnalebis k.
Zar­cva] – 1. naSromi, ro­me­ komplEqcia [laT. complexio
lic agebulia sxvadaxva SeerTeba, SekavSireba] –
av­torisagan nasesxebi ma­ (wign). tanis (sxeulis) age­
salebiT da ar Seicavs da­ buleba, moyvaniloba
moukidebel gamokvlevasa komplQment-i [laT. compli­
da daskvnebs. ment] – sasiamovno, saqebari
2. aseTi naSromis Sedgena. ri­same Tqma vinmesaTvis pir­
kompiUter-i [ing. compu­ter] – Si (qarT. sinon. qaTinauri)
eleqtronuli gamom­T­v­le­ kompOzit-i [laT. compositus] –
li manqana (egma). sityva, romelic erTze me­ ti
 personaluri k. fuZisgan Sedgeba. mag: ded-
¥ kompiuteruli da sakom­ mama, Sveulmfreni da sxv.
pi­utero.
 k. (s) sistema, k. (s) teqnika,
kompozQtor-i [< laT. compo­
k. (s) centri. si­tos Semadgeneli] – piri,
 komputeri, komputeruli, ro­melic qmnis musikalur
sa­komputero Scd. nawarmoebs.
saWadrako kompozitori –
kOmpleqs-i [laT. complexus
pi­ ri, romelic adgens sa­
kav­Siri, Sexameba] – saganTa,
Wad­ rako amocanebsa da eti­
mov­lenaTa, moqmedebaTa, Tvi­
u­debs.
sebaTa erToblioba.
 arqiteqturuli k.
kompozQcia [laT. com­
po­si­tio Sedgena] – 1. ri­ sa­
¥ kompleqsuri.
me Se­ madgeneli nawile­ bis
 k. eqspedicia, sawarmoo
Ta­nafardoba, urTierT­ gan­
pro­cesebis k. meqanizacia.
la­ geba; agebuleba.
kOmpleqt-i [laT. complectus  romanis k., naxatis k., ope­
sru­li] – garkveuli da­niS­ ris k.
nulebis saganTa sru­li ri­ 2. musikalur nawarmoebTa
cxvi, sruli Semad­gen­loba. Seq­ mnis Teoria.
 wignebis k.  k.-is klasi (kon­ ser­
va­to­
¥ kompleqturi. riaSi).
-268-
kom

¥ kompoziciuri (mniS. liT dasvelebuli), ro­


1-isaT­vis). mel­ sac ideben mtkivneul
 k. mTlianoba. (da­Savebul) adgilze sam­
¥ sakompozicio (mniS. 2-T­ kurnalo mizniT.
vis). komprEsia [laT. compressio] –
 s. klasi (konservato­ ri­ (teq) haeris,gazis an sawvavi
aSi). narevis SekumSva Sigawvis
kompOnent-i [laT. componens Zravis cilindrSi.
(competentis) Semadgeneli] – komprEsor-i [laT. compressius
(wign.) risame Semadgeneli SekumSva] – narevis sa­ Su­
nawili. alebiT gazebis an ha­e­ ris
 Senadnobis k.-ebi. SesakumSi manqana (ag­ re­
kOmpost-i [ing. compost] – gati).
(sof. meur.) organuli sa­ ¥ kompresoruli da sakomp­
su­qi – neSompalisa da mi­ re­soro.
wis narevi.  k. (s) danadgari.
kompOster-i [fr. composteur] komprometQreba [fr. compro­
– aparati, romeli rki­ nig­ mette] – (wign.) vinmesaTvis
zis bileTze da sxva do­ sa­xelis gatexa sxvis Tval­
kumentebze aRniSnavs Ta­ Si.
riRs, nomers da misT.  kompromentireba Scd.
dakompostQreba da kom­ komprOmis-i [laT. compromis­
pos­ tQ­reba – komposteriT sum] – urTierTdaTmobis
aR­niS­vna TariRisa da misT. gziT miRweuli SeTanxmeba.
 dakompostereba, magram ¥ kompromisuli.
kom­postireba.  k. gadawyvetileba.
kOmpot-i [fr. compote] – Saq­  uary. ukompromiso.
rian wyalSi moxarSuli  u. kamaTi.
xi­li an kenkra. kOmuna [fr. commune < laT.
 alublis k., komSis k., at­ communis saerTo] – ga­ er­
mis k. Tianeba adamianebisa, ro­
 kampoti Scd. mel­ Tac saerTo qoneba
kOmpres-i [fr. compresse] – aqvT, romlebic erTad Sro­
qso­vilis, tilos naWeri moben da Tanasworad iyo­
(Cve­ulebriv wyliT an wam­ fen SromiT miRebul pro­
-269-
kon

duqtebs. ¥ komunisturi.
 SromiTi k.  k. partia.
pArizis kOmuna – 1871 komunikAcia [laT. communi­
wels parizSi ajanyebuli ka­tio] – erTi adgilis meo­
mSro­me­li xalxis mier Seq­ res­Tan damakavSirebeli
mnili re­voluciuri mTav­ gza an kavSirgabmulobis
roba (iar­ seba 72 dRe). sa­Sualeba.
komunAluri – qalaqis me­ur­ ¥ sakomunikacio.
neobasTan dakav­Si­ re­buli.  s. xazebi.
 k. mSenebloba. komUnike [fr. communique]
komunAluri bQna – bina, – mTavrobis oficialuri
ro­ melSic ramdenime ojaxi cno­ ba, saerTaSoriso sa­
cxov­robs. kiTxebze.
komUnar-i [fr. communard] – ¥ komunikuri.
(ist.) parizis komunis wev­  komunikisa Scd.
ri. komUnist -i – komunisturi
komUnizm-i [fr. communisme par­ tiis wevri.
< laT. communis saerTo, sa­ komutAtor-i [< laT. com­
zo­ gado] – utopiuri, sa­ muto] – 1. mowyobiloba eleq­
zo­ gadoebriv – (po­li­ trul wredis SerTvis da
ti­kur) – ekonomikuri ganrTvisaTvis an de­ nis mi­
sis­tema (wyobileba), ro­me­ marTulebis Se­ sac­

le­ lad.
lic dafuZnebulia war­ 2. mowyobiloba, romelsac
mo­ebis saSualebaTa sa­ zo­ iye­neben telefonis xazebis
gadoebriv sakuTrebaze. xeliT SesaerTeblad.
yo­fil sabWoTa kavSirSi, kOmfort-i [ing. comfort] – yo­
ag­reTve aRmosavleT ev­ facxovrebis moxerxebul
ro­ paSi, am sistemam ver ga­ pi­robaTa erToblioba; ke­
amarTla da XX saukunis Til­ mowyobiloba.
90-wlebSi daingra. ¥ komfortuli da komfor­
samxedro komunizmi – sab­ ta­beluri.
Wo­Ta xelisuflebis eko­  k. sastumro, k. vagoni.
no­mikuri politika sa­ kongeniAlur-i [laT. con er­
mo­qalaqo omis periodSi Tad da genius goni, suli]
(1918-1920 ww.). – Wku­ iT, niWierebiT. visime
-270-
kon

Se­saferi, msgavsi. or­ga­nizaciaTa gaerTiane­ bis,


konglomErat-i [laT. cong­ kav­Siris saxelwodeba.
lo­meratus Semgrovebeli, Sem­k­ kongrEsmen-i [ing. congressman]
vrivebuli] – 1. (wign.) sxva­ – kongresis (mniS. 2) wevri
dasxva nawilis an sagnis kongruEntuli [< laT.
me­qanikuri, SemTxveviTi na­ con­gruens (congruentis) Tan­ x­
erTi. vdenili] – 1. (maTem) geo­ met­
2. (geol.) naleqi qani, ro­ riuli figurebis damTxveva
me­lic Sedgeba sxva nam­s­ erTmaneTze dadebisas.
xvrevebisa, kenWebisa da qve­ 2. saerTod: Sesabamisoba, Ta­
bisgan. nazomiereba.
¥ konglomeratiuli. kOndak-i [berZ. kondakion] –
 k. plasti. mokle saeklesio sa­ ga­
lo­
konglomerAcia [laT. cong­lo­ beli, saeklesio wigni, ro­
meratio] – risame nawilebis an me­lic am sagaloblebs
sagnebis iseTi SekavSireba, Se­icavs.
rodesac isini inarCuneben kondensAtor-i [< laT. con­
TavianT Tvisebebs. denso vasqeleb, vamkvriveb] –
kongregAcia [laT. congregatio] 1. eleqtroenergiis dasag­
– 1. kaTolikur eklesiaSi: rovebeli xelsawyo.
erTgavri wesdebis mqone 2. aparati, romelSic na­ mu­Se­
monastrebis gaerTianeba. vari orTqli civdeba da
2. romis papTan arsebuli wylad iqceva.
ad­ ministraciuli organo.  kondesatori Scd.
kOngres-i [laT. congressus kondensAcia [laT. kondensa­
Sex­vedra, kreba] – 1. sa­er­Ta­ tio] da kondensQreba
Soriso TaTbiri yri­ loba. [germ. kondensieren] – (spec.)
 avtomobilistebis k., mSvi­ dag­roveba.
dobis momxreTa msoflio  energiis k.
k. 2. orTqlis, airis gaday­ va­na
2. amerikis SeerTebul Sta­teb­ Txevad an magar mdgo­ma­ re­
sa da laTinur amerikis bevr o­baSi.
sxva qveyanaSi: saka­non­mdeblo  kondensacia, kondesireba
orga­nos (par­lamentis) ag­ Scd.
reT­ve, ra­i­me sazogadoebriv
kondQter-i [laT. konditor <
-271-
koo

arab.] – tkbileulis (tor­  sarewao k., sabinao k., sa­


tebis, tkbili Rvezelebis momxmareblo k.
kanfetebis da misT) dam­ za­ ¥ kooperaciuli.
debis specialisti.  k. maRazia.
sakOnditro – 1. rac da­  koperacia, koperaciuli
kav­Sirebulia tkbileulis Scd.
damzadebasTan da vaWrobas­ kooptAcia [laT. cooptatio
Tan. da­matebiTi arCeva] – ro­
 s. nawarmi, s. fabrika, s. melime arCeviTi organos
gan­yofileba (maRaziaSi). Sev­seba axali wevrebiT
2. maRazia romelic tkbi­ le­ an kandidatebiT sakuTari
uliT vaWrobs (sinon. sa­ ga­dawyvetilebis Sedegad
Saqarlamo). da­matebiT arCevnebis Ca­
¥ konditerisa. tarebis gareSe.
 konditrisa, kanditeri,  kooptireba.
sa­konditro Scd. ¥ kooptirebuli.
kondQcia [laT. konditio] – dad­  koptacia, koptireba, kop­
genili norma, standarti, tirebuli Scd.
ra­sac unda Seesabamebodes koordQnat-i [laT. co
esa Tu is sagani, saqoneli. -Tan, erTad da ordinatus mo­
¥ kondiciuri. wesrigebuli] – (spec.) si­
 k. saqoneli, k. Tesli. dide, romelic gan­ saz­
Rv­
kooperAcia [laT. cooperatio ravs wertilis mde­ b a­
r eobas
TanamSromloba] – 1. Sromis sibrtyeze an siv­ rceSi.
organizaciis Taviseburi  geografiuli k.-ebi, astro­
for­ma, romlis drosac no­m iuli k.-ebi.
bev­ri adamiani erTad mo­  kordinati Scd.
na­wileobs Sromis erTsa koordinAcia [laT. coordina­
da igive an erTmaneTTan tio] da koordireba [germ.
da­kavSirebul sxvadasxva koordinieren] – raime moqmede­
procesSi (operaciaSi). bis, saqmianobis SeTanxmeba,
2. koleqciuri sawarmoo,sa­vaW­ ur­Ti­ erTSefardeba.
ro da sxva gaerTianeba, ro­  samecniero samuSaoebis k.,
melic iqmneba misi wev­rebis qveiTi jarisa da tankebis
(mepaieebis) sax­
s­re­biT. moqmedebis k.
-272-
kor

 kordinacia, kordinireba  korespodenti, sako­ res­po­


Scd. dento, wevr-ko­ res­po­denti
kordebAlet-i [fr. corps de Scd.
ballet] – baletis msaxiobebi, korespondEncia [laT. cor­­
rom­lebic asruleben ma­ respondentia] – 1. ko­ res­
sob­riv da jgufur cek­vebs. pon­dentis mier ga­
ze­
Tis,
kOrdon-i [fr. cordon] – 1. sa­ Jur­na­lis an ra­ dio-te­le­
saz­Rvro an gadamRobi vi­ziisaTvis gag­zavnili we­
razmi. rili, cnoba.
2. adgili, sadac aseTi raz­  mamxilebeli k.
mi, dacva, yarauli aris gan­ 2. werilebis, depeSebis da
lagebuli. misT. erToblioba.
 tyis k., sasazRvro k., sa­  korespodencia Scd.
baJo k., k.-is iqiTa mxare. korEqtiv-i [laT. correctus gas­
korelAcia [laT. correlatio] worebuli, Sesworebuli] –
– urTierTdamokidebuleba, nawilobrivi Sesworeba an
Se­fardeba. Secvla risime.
korespOndent-i [germ. kor­  gegmebSi k.-ebis Setana.
respondent, < fr. correspondant] – koreqtQreba – 1. (samx.) qve­
1. piri, romelsac vinmesTan mexebis damiznebaSi Ses­
miwer mowera aqvs. wo­rebis Setana meTauris
2. gazeTis, Jurnalis, ra­dio- saT­ valTvalo punqtidan,
te­leviziis TanamSrome­ TviT­ mfrinavidan da misT.
li, ro­ melic adgilebidan mi­zanze dakvirvebis Se­de­
gzav­nis cnobebs Tavis re­ ge­bis mixedviT.
daq­ ciaSi. 2. saerTod koreqtivis Ses­
 gazeTis sakuTari k. worebis Setana rameSi.
¥ sakorespondento.  korektireba Scd.
 s. punqti. korEqtor-i [laT. corrector
wevr-korespOndenti – aka­ ga­masworebeli] – ga­mom­ cem­
de­miis wevri, ro­ mel­sac gan­ lobis an stambis muSaki,
sxvavebiT aka­ de­mikosisgan ro­melic koreqturas (mniS.
(nam­dvili wev­risgan) ara 1) akeTebs.
aqvs ga­ dam­wy­
veti xmis uf­ ¥ sakoreqtoro.
leba.  s. sworeba.
-273-
kor

 ars. sax. sakoreqtoro – kOrida [esp. corrida] – espaneTsa


oTa­ xi, sadac koreqtorebi da zog qveyanaSi: masobrovi
mu­
Saoben. sanaxaoba – xarebTan brZo­
 sakoreqturo sxvaa (ix. la.
ko­
reqtura). ¥ koridisa.
 korektori, sakorektoro  koridasi Scd.
Scd.
korQdor-i [fr. corridor] –
korEqtuli [< laT. correctus grZeli gasasvleli (Se­ no­
gamarTuli] – (wign.) wesieri, baSi, binaSi da sxv.). (qarT.
Ta­vaziani. sinon. derefani, talani).
 k. adamiani, k. saqcieli, k.  vagonis k.
mopyroba, k. pasuxi.  karidori Scd.
 korektuli Scd.
kOrife [berZ. koryphaios be­la­
korEqtura [laT. correctura di, winamZRoli] – (ma­Ral­
rac unda gaswordes] – 1. fard.) 1. didad ga­ mo­
Cenili
stam­baSi awyobili teqstis moRvawe raime as­ parezze.
ana­
beWdi SemCneuli Sec­do­  mecnierebis k., xelovnebis
mebis gasworeba. k.
2. TviT aseTi anabeWdi. 2. kordebaletis mTavari
¥ koreqturuli. msa­xiobi.
 k. Secdoma. 3. Zvel berZnul tragediaSi:
¥ sakoreqturo. gundis xelmZRvaneli.
 s. nabeWdi.
kOrner-i [ing. corner kuTxe, to
 sakoreqtoro sxvaa (ix.
corner kuTxeSi mimwyvdeva] –
ko­
reqtori).
fexburTSi: sajarimo ku­
 korektura, korekturuli,
sakorektoro Scd. Txuri dartyma karSi (ku­
Txuri dartyma an mokled:
korEqcia [laT. correctio] –
kuTxuri).
Ses­woreba, gasworeba.
kornQSon-i [fr. cornichon] – pa­
korQandr-i [laT. coriandrum] –
tara mousvleli kitri, ro­
erTwliani balaxovani mce­
melic gamoiyeneba mwnilis
nare mzesumziris ojaxisa;
Casadebad.
axalgazrda nazardi da
gam­xmari nayofi; gamoiyeneba, korOzia [laT. corrosio amo­
rogorc sanelebeli. Wama] – 1. liTonis daSla qi­
miuri procesebis Sedegad.
-274-
kor

2. (geol.) qanebis cvlileba JurnalisTa k.


haerisa da wylis ze­moq­ me­ 6. revoluciamdel ruseTSi:
debis Sedegad. saSualo samxedro sas­wav­
koronAcia [laT. coronatio] lebeli.
– gvirgvinis dadgma, mefed  kadetTa k., paJTa k., saz­
kur­Txeva. R­vao k.
korporAcia [laT. corporatio korpUskul-i [laT. corpusculum
gaerTianeba] – jgufi ada­ sxeulaki] – (fiz.) materiis
mi­
anebisa, romlebic ga­ er­ nawilaki.
Tianebuli arian qo­neb­ rivi ¥ korpuskuluri: sinaTlis
an wodebrivi interesebis korposkuluri Teoria –
er­TobiT. Teoria, romlis mixedviTac
 inJinerTa k. sinaTle warmoadgens gan­
kOrpus-i [laT. corpus sxeuli] sa­kuTrebul nawilakebis
(kor­ puskulebis) nakads.
– 1. adamianis an cxovelis
 korpuskul[i]aruli Scd.
sxeuli.
 cxenis k. kOrsaJ-i [fr. corsage] – qa­lis
2. risame ConCxi an garsi qve­datanis qamari erT­ g­
va­
ri.
 TviTmfrinavis k., gemis k., kOrset-i [fr. corset] – 1. far­To
saaTis k. drekadi sartyeli, ro­mel­
3. calkeuli Senoba-na­ ge­bo­ sac qalebi ikraven welze
ba­
Ta kompleqsi. (ka­bis qveS) tankenarobis
 mTavari k., qarxnis k.-ebi, ga­mosaCenad.
universitetis k.-ebi, sa­ a­ 2. (medic.) TabaSiris, tyavis
vad­myofos axali k., me-5 k. an sxva magari masalis
(sacxovrebeli masivisa). ban­daJi tanis zeda na­
4. msxvili sajariso Se­ na­er­ wil­ ze Semosakravad; xma­
Ti. ro­ben xerxemlis zogi da­
 msrolelTa k., satanko k. avadebis (mag. gamrudebis)
5. erTi specialobis, ra­ i­ samkurnalod.
me erTi oficialuri an kOrt-i [ing. court] – CogburTis
samsaxurebrivi mdgo­ ma­re­o­ saTamaSo moedani.
bis pirTa erTob­ li­oba.  mr. kortebi.
 di plomatiuri k. (ix.
kOrteJ-i [fr. cortage] – (wign.)
di p­lomati), oficerTa k.,
sazeimo sxvla, procesia.
-275-
kos

 avtomobilis k.  samkurnalo k., k.-is ka­bi­


kOrtes-i [esp. cortes (mr.)] – neti.
es­paneTis parlamentis sa­ ¥ kosmetikuri.
xel­ wodeba.  k. saSualebani.
 kortesebi Scd.  kosmetiuri, kosmeturi
kOrund-i [germ. korund] – Za­ Scd.
lian magari minerali; mi­si kosmogOnia [berZ. kosmogonia
saxesxvaoba: lali, sa­fi­ro­ samyaros warmoSoba] – as­
ni, topazi. t­ronomiis nawili, ro­ me­
korUfcia [ing. corruption < lic swavlobs ciuri sxe­
laT. coruuptio mosyidva] – ulebis warmoSobasa da
Ta­namdebobis pirTa da po­ gan­ viTarebas.
litikur moRvaweTa mos­ kosmOdrom-i [berZ. kosmos
yid­va qrTamiT. kosmosi, samyaro da dromos
korumpirEbuli pQri – sarbeni adgili, rbena] –
pi­ri, romelic yvela si­sa­ saTanadod mowyobili mo­
Zag­le­ze awers xels. e­dani, saidanac uSveben
 korupcia Scd. kos­ mosur xomaldebsa da
kosEkans-i [laT. co erTad dedamiwis xelovnur Ta­nam­
da secans gadamkveTi] – (ma­ gzavrebs.
Tem.) erT-erTi tri­ go­no­ kosmolOgia [berZ. kosmos
metriuli funqcia da­ma­te­ kos­ mosi, samyaro da logos
biTi kuTxis sekansi. moZ­Rvreba] – moZRvreba
kosQnus-i – [laT. co erTad sam­yarosi, rogorc erTi
da sinus Runi, simrude] – mTlianis Sesaxeb.
(maTem.) erT-erTi tri­go­ kosmonAvtika [berZ. kosmos
nometriuli fuqcia – da­ kosmosi, samyaro da nautike
ma­tebiTi kuTxis sinusi. zRvaosnoba] – kosmosSi
kosmEtika [berZ. kosmetiko fre­ nis Teoria da praqtika
(tech­ne) morTva – mokazmvis (sinon. astronavtika).
xe­lovneba] – 1. pirisaxisa kosmopOlit-i [berZ. kosmopo­
da sxeulis kanis movla – lites msof­lios moqalaqe] –
ga­lamazeba. kosmopolitizmis momxre;
2. amisaTvis saWiro niv­ Ti­e­ mim­devari.
rebani. kosmopolQtizm-i – ideo­
-276-
kos

lo­gia, romelic ayenebs tangens Semxebi] – (maTem.)erT-


`msof­ lio saxelmwifos”, erTi trigonometriuli
`msof­ lio moqalaqeobis” fun­ qcia – damatebiTi ku­
ideas. Txis tangensi.
¥ kos­mopolituri.  kotangesi Scd.
 k. ideebi. kOtej-i [ing. cottage < cot pa­tara
 kosmopolitiuri Scd. saxli] – patara sa­ cxov­
kOsmos-i [berZ. kosmos] – sam­ rebeli saxli, Cve­ u­
lebriv,
yaro, rogorc erTi, or­ga­ qalaqgareT, aga­ rakze.
nizebuli sistema. kotQreba [fr. coter] – (fi­
 k.-is aTviseba, k.-Si frena. nans.) saqonlis, fasiani
¥ kosmosuri. qa­
Raldebis, ucxouri va­
 k. sivrce, k. sxivebi, k. xo­ lu­ tis sabirJo fasis dad­
maldi. gena.
 kosmiuri Scd.
kOton-i [fr. cotone] – bamba.
kostQol-i [polon. kossiol] –
kofEin-i [laT. coffeinum] –
polonuri kaTolikuri ta­
sam­kurnalo nivTiereba,
Zari.
ro­melic aumjobesebs sis­
kostQum-i [fr. costume] – 1. x­lis mimoqcevas, gulis
ma­makacis Tanamedrove tan­ moq­medebas; moi poveba yavis
sacmeli – pijaki da Sar­va­ mar­cvlebSi, Cais foTlebSi
li (agreTve Jileti); qalis da zog sxva mcenareSi.
zeda tansacmeli (Jaketi
kOqs-i [germ. koks] – myari (ma­
da qvedatani an Jaketi da
gari) saTbobi, sawvavi, ro­
Sar­vali).
melsac iReben qvanaxSiris
2. saerTod tansacmeli.
an torfis uhaerod ga­xu­
 samuSao k., sacurao k.,
sportuli k., Teatraluri rebiT.
k., samaskarado k.  koksi Scd.
¥ sakostiumi. koqtEil-i [ing. cock tail mam­
 s. qsovili (materia). lis kudi] – 1. sasmeli, ro­
¥ sakostiumisa. melsac akeTeben magari sas­
 sakostiumesi, kostumi, sa­ melebis (koniakis,liqio­ ris,
kostume Scd. Rvinis) SereviT, Saqrisa da
kotAngens-i [laT. co erTad da saneleblebis damatebiT.
-277-
kre

2. (medic.) sxvadasxva wamlis krAx-i [germ. krach] – 1. gakotre­


narevi. ba (bankisa, sawarmosi).
rZiani koqteili – rZis an 2. gadat. (wign.) sruli mar­
na­Rebis, nayinisa da xilis cxi.
wvenebis narevi.  k. ganicada.
 kokteili Scd.
kreaciOnizm-i [< laT. cre­
kOSmar-i [fr. cauchemar] – tio (creationis) Seqmna] – ide­

1. mZime sulis SemxuTavi listuri mimarTuleba bio­
siz­mari (qarT. sinon. maj­ logiaSi, romelsac miaCnia,
lajuna). rom samyaros, dedamiwis,
2. gadat. sazareli, saSineli si­cocxlis warmoSoba, or­
ram.
ga­nuli samyaros formebis
 omis k.
mra­valferovneba RvTis Se­
¥ koSmaruli.
moqmedebis Sedegia.
 k. sizmari, k. sanaxaoba.
kOhorta [laT. cohoros (co­hor­ krEdit-i1 [< laT. credit swams,
sje­ ra] – sabuRaltro anga­
tis)] – 1. Zvel romSi: qveiTi
riSebis marjvena mxare, sa­
ja­ ris razmi legionis me­
dac SeaqvT yvela danaxarji
aTedi nawili.
fa­seuloba, agreTve am an­
2. gadat. (wign.) saerTo ide­
gariSze ricxuli yvela va­
ebiT, saerTo miznebiT mWid­
li da gasavali (sapirisp.
rod SekavSirebuli jgu­fi.
 erovnuli ganTavisuf­le­ de­biti).
bi­saTvis mebrZoli k. krEdit-i2 [laT. creditum sesxi,
¥ kohortisa. vali] – 1. saqonlis an fu­
 kohortasi, kogorta Scd. lis micema sesxad.
krakovQak-i [polon. krakowi­  saxelmwifo k., grZel­ va­
ak] – polonuri erovnuli di­ani k.
cek­va swrafi tempisa; mu­si­ 2. (finans.) garkveuli xar­
je­bis gasawevad gacemuli
ka am cekvisaTvis.
Tanxa.
 krakaviaki Scd.
 saxalxo ganaTlebisaTvis
krAter-i [berZ. krater Tasi] gacemuli k.-ebi.
– Zabriseburi CaRrmaveba ¥ sakredito.
vul­kanis Tavze, saidanac  s. dawesebuleba.
amo­ifrqveva lava. kredQtor-i – piri an da­
-278-
kre

we­sebuleba, romelmac gas­ krematorQum-i – krema­ci­i­


ca fuli an saqoneli kre­ saT­ vis mowyobili Senoba.
ditad (ix. krediti2). kremAcia [laT. crematio dawva]
krEdo [< laT. credo mjera, – micvalebulis gvamis daw­
mwams] – (wign.) mrwamsi, rwme­ va specialur RumelSi.
na, msoflmxedveloba. krEml-i [rus. Кремль] – Zve­
 politikuri k., mecnieruli li ruseTis qalaqebSi:
k., visime cxovrebiseuli k. qa­laqis SigniTa cixe-si­
krEvet-i [fr. crevette] – zRvis mag­re: Sidacixe; me-19 s.-is
patara kibo. me­oTxedidan warmoadgens
krEzus-i – ityvian xolme uT­ qa­laqis administraciul
va­la­vi simdidris mqone pir­ cen­trs, istoriul-mxat­ v­
ze [lidiis (mcire aziaSi) rul ansambls.
legendaruli mefis sa­ xe­  moskovis k.
lis (Kroisos) mi­xedviT]. krEol-i [fr. creole < esp.
kreQser-i [holand. kruiser] – criallo] – laTinur amerikaSi:
didi swrafmavali samxedro pirveli evropuli (espanu­
xomaldi, gemi, romelic Se­ ri da portugaliuri) ko­
iaraRebulia mZlavri ar­ lonizatorebis STa­ mo­
ma­
va­
tileriiT, torpedoebiT, li.
naR­mebiT. krEp-i [fr. crêpe] – 1. abreSumis
krEker-i [ing. craker] – 1. Txeli an matylis qsovili, ro­ mel­
xmeli namcxvari; xraSuna sac xaoiani zedapiri aqvs.
pu­ri. 2. Savi gamWirvale qsovili
2. kartofili, Semwvari sif­ er­Tgvari.
ri­ fana firfitebis saxiT krEtin-i [samxr. fr. di­a­
(Cif­sis msgavsi) leq­ tizmi crétin mosulelo,
krEking-i [ing. cracking] – 1. mZi­ saerTo fr. créti­en] – go­
me navTobproduqtebis (mag; ne­basusti, fi­ zi­kurad da
mazuTis) gadamuSaveba spe­ gonebrivad ganuviTarebeli
cialur danadgarebSi ben­ adamiani.
zinis misaRebad. kretQnizm-i [fr. crétinisme] –
 k. procesi. gonebis siClunge.
2. aseTi gadamuSavebisavis krESendo [it. crescendo] –
sa­Wiro danadgari.
-279-
kri

(mus.) xmis, TandaTanobiT krizQsuli tem­pe­rA­tu­


gaZ­liereba, sul ufro da ra – (fiz.) tem­pe­ra­tura,
uf­ ro xmamaRla (sapirisp. rom­ lis drosac qreba
dek­reSendo). gan­ sxvaveba siTxesa da
 kreSCendo Scd. orTqls So­ ris.
krQz-i [fr. crise] – (medic.)  kritikuli Scd.
sis­xlZarRvebis droebiTi krimQnal-i [laT. criminalis
spaz­muri SekumSva, romelic da­naSaulebrivi] – sisxlis
war­moiqmneba uecrad. samarTlis danaSauli, ga­
 hi pertoniuli k. dac­doma, Secodeba.
krQzis-i [berZ. krisis] – 1. mZafri kriminalQstika [< laT. cri­
gardatexa, cvlileba. mi­nalis danaSaulTan da­ kav­
 daavadebis k. Sirebuli] – iuridiuli mec­
2. mwvave mdgomareba,romelic
ni­ereba, romelic swavlobs
win uswrebs gardatexas.
sisxlis samarTlis da­ na­
 finansuri k.
Sa­ulis kvlevis meTodikas,
3. saxelmwifoSi saqonlis pe­
rioduli War­ bwarmoeba, rac taqtikasa da teqnikas.
iwvevs war­ moebis Sekvecas, kriminAlur-i [laT. criminalis]
wvril mwarmoebelTa (me­ – sisxlis samarTalTan da­
war­meTa) ga­Ratakebas, umu­ kavSirebuli; dana­ Sa­ul
­ eb­
Sevrobis zrdas. rivi.
 samrewvelo k.  k. SemTxveva.
mTavrobis krizisi – sa­ kriminalOgia [laT. crimen
xel­ mwifoSi: mTavrobis (cri­menis) danaSauli da berZ.
Sec­ vla, gamowveuli mwvave logos moZRvreba] – mec­ni­ e­re­
politikuri uTanxmoebiT. ba danaSaulis Sesaxeb, ro­
krizQsuli – 1. krizisis gorc socialuri movlena.
gar­datexis mdgomareobaSi ¥ kriminogenuri
myo­fi, arsebuli.  k. situacia.
 k. asaki. kri pto... [< berZ. kryptos sa­i­
2. Zalian Zneli, gamwvavebuli dum­lo, faruli] – rTuli
saxifaTo. sit­yvebis dasawyisSi uCve­
 k. momenti, k. mdgo­ ma­re­o­ nebs romelime dafarul
ba. mdgo­ mareobas, moqmedebas,
-280-
kri

xSi­rad Seesabameba qar­ airisebr an Txe­ va­


di mdgo­
Tuls _ `saidumlod...” mareobi­ dan niv­
Tierebis
 kri ptodepresia, kri pto­ kris­ ta­ lur mdgo­ mareobaSi
gra­ ma. ga­dasv­ lis dros.
kri ptogrAfia [berZ. kryptos  marilebis k.
saidumlo, faruli da gra­ kristalogrAfia [berZ.
phos vwer] – pirobiTi, sa­ krzys­tallos kristali da grapho
idumlo weris xerxi, ro­ vwer] – mecniereba romelic
melic gasagebia mxolod kristalebs Seiswavlis.
ad­resatisaTvis (pirobiTi ¥ kristalografiuli.
sa­idumlo niSnebiT wera).  k. sistemebi.
krQJ-i [rus. крыж < polon. kriterQum-i [< berZ. kriterion
krzyz jvari] – 1. kaTolikuri msjelobis, gadawyvetis
jvari. sa­Su­ aleba] – (wign.) ni­
2. xmlis jvriseburi vada. San-Tviseba, romlis mi­ xed­
3. zogi saxelmwifos dro­ vi­
Tac rasme afaseben, gan­
Saze gamoyvanili patara sazRvraven; sazomi.
fari.  WeSmaritebis k.
krQstal-i [berZ. krzystallos] – krQtika [berZ. kritikē garCevis,
ma­gari sxeuli, ro­mel­ sac gansjis xelovneba] – 1. ri­
bunebrivad aqvs mra­val­ wax­ same ganxilva, garCeva nak­
nagis forma. lovanebaTa gamovlenis, Se­
 marilis k.-ebi, almasis k.- fasebis mizniT.
ebi, yinulis k.-ebi.  k. da TviTkritika.
kristAluri – 1. kris­ta­le­ 2. (saub.) uaryofiTi msjeloba
bisgan Semdgari. visime, risame Sesaxeb, visime,
 k. banebi, k. tuvi, nivTierebis risame naklovanebaTa Cve­
k. mdgomareoba. neba.
2. gadat. wminda gamWvirvale  k.-is qar-cecxlSi gaata­
 k. wyali. res.
3. (gadat.) (saub.) faqizi zne­ 3. mecnieruli Semowmeba, ga­
o­bisa, umwikvlo, spetaki mokvleva risame utyu­a­
(ada­miani). robisa; raime teqstis ana­
lizi.
kristalizAcia – kris­ta­
4. literaturuli Janri,
le­ bis warmoqmnis pro­ce­si,
-281-
kru

miZ­
Rvnili mxatvrul-li­ ciklo k., saavtomobilo k.
teraturuli, mecnieruli krOsvord-i [ing. cross-word]
da sxv. nawarmoebebis gar­ – sityvebis gamocnobaze
Cevisadmi. age­buli gasarTobi amo­
krQSna [sanskr.] – induizmis ca­na – kvadratebad da­
RvTaeba; Tayvans scemen ro­ yo­fili raime figura un­
gorc viSnus erT-erT gan­ da Seivsos asoebiT ise,
saxierebas. rom horizontalebisa da
krOket-i [fr. croquet, ing. ver­tikalebis gayolebiT
crocket] – 1. sportuli TamaSi ga­movides sityvebi (ga­
erTgvari; xis CaquCebiT mo­igones niu-orkSi 1913
cdiloben xisive burTebi wels).
gaiyvanon garkveuli wesiT  k.-is Sedgena, k.-is amox­
mavTulis ramdenime karSi. sna.
2. am TamaSisaTvis saWiro krUiz-i [ing. cruise] – sazRvao
sag­nebis kompleqti. mog­zauroba wriul mar­
krOl-i [ing. crawl] – sportuli S­rutze (turistuli, ga­
curvis yvelaze swrafi sarTobi...)
xer­xi. krUp-i [ing. croup] – (medic.)
krOnos-i [berZ. kronos] – ber­ xor­ xis lorwovani garsis
Znul miTologiaSi: titani, an­Teba, romelsac Tan sdevs
uranosis (cisa) da geas sulis SexuTva.
(de­damiwis) Svili, zevsis krUpie [fr. croupier] – banqos
mama. da misT. saTamaSo saxlis
kronStEin-i [rus. кронштейн (kazinos) Tanamflobeli an
< germ. krogstein] – iribi mosamsaxure, romelic xel­
brjeni kedelze, svetze da mZRvanelobs da Tvalyurs
sxv. – karnizis aivnis,Taros adevnebs TamaSs.
da misT. gasamagreblad. krUSon-i (ufro sworia kri­
krOs-i [ing. to cross gadaWra USoni) [fr. cruchov patara
(gzis)] – sportuli sirbili doqi] – TeTri Rvino, ro­
an rbola winaaRmdegobaTa melSic Sereulia koniaki,
gadalaxviT uswormasworo an romi da CaTlilia axa­
adgilze. li xili (mag. atami).
 saTxilamuro k., samo­ to­
-282-
kub

kUb-i [berZ. kybos] – 1. geo­met­ reuli.


ri­uli sxeuli – wesieri ¥ kulinaruli.
eqvs waxnaga, romlis yvela  k. ostatoba.
wax­nagi kvadratia.  kulinariuli Scd. (ix. ku­
2. (maTem.) sami erTgvari Ta­ li­ na­ria).
namamravlis namravli; ri­ kulinAria [laT. culinarius
cxvis mesame xarisxi. sag­ vareulosi] – 1. saWmlis,
 oTaxis k. udris 64-s. ker­Zebis damzadebis osta­
3. (maTem.) xarisxis maCvenebeli, to­ba.
romelic udris sams.  k.-is kursebi.
 xuTi aviyvanoT k.-Si. 2. saWmelebi.
¥ kuburi (mniS. 2-saTvis).  k.-is ganyofileba (gastro­
 k. metri. nomSi).
 kubiuri, kubikuri Scd. ¥ kulinariuli da sakuli­
kUbizm-i [fr. cubisme]–uki­du­re­si nario.
for­malistu­ri mi­marTule­ba  k. (s.) nawarmi.
sax­viT xe­lov­nebaSi, rome­  kulinaruli sxvaa (ix. ku­
linari).
lic re­a­lu­ri samyaros sag­
bis ga­moxatulebas cvli­ kUlis-i [fr. coulisse] – Cveu­
ne­
da ge­o­metriuli figure­bis leb­ riv mr.-Si: kulisebi
(ku­
bis, konusis da misT.) kom­ – Teatris scenaze: de­ko­
binaciebiT (Caisaxa saf­ran­ raciis brtyeli na­wi­lebi,
geTSi me-20 s.-is da­sa­wyisSi). romlebic gan­
la­
ge­
bulia
sce­ nis gverdebze (ver­ ti­
kUbmetr-i – kuburi metri.
kalurad) erTi-meoris mi­
kUbrik-i [holand. koeb­rug] – yo­lebiT. kulisebSi – 1.
gemze, saerTo sad­go­mi, sa­
sce­ nis ukan.
cxovrebeli eki ­pa­ Ji­saT­vis. 2. gadat. (wign.) saidumlod,
kU-kluqs-klan-i [ing. ku-klux- farulad.
klan] – amerikis SeerTebul kulminAcia [< laT. (culminis)
StatebSi: saidumlo ra­sis­ mwvervali] – (wign.) udi­
tuli teroristuli or­ de­si aRmavlobis an da­Za­
ganizacia. bulobis momenti risame
 ku-kluks-klani Scd. ganviTarebaSi.
kulQnar-i – kulinariis os­ ¥ kulminaciuri.
tati; daxelovnebuli mza­
-283-
kum

 k. momenti, k. wertili. kul­tura).


kUlon-i [fr. coulant] – qalis 3. gaSeneba, moyvana raime mce­
samkauli – erTi an ramdenime narisa.
Zvirfasi Tvali, ZewkviT  Cais k.
yel­ ze gasakeTebeli. 4. TviT gaSenebuli mcenare.
 teqnikuri k.-ebi, sub­tro­
kUlt-i [laT. cultus] – 1. re­li­
pi­kuli k.-ebi, saSemodgomo
giuri msaxureba RvTi­sadmi
k.-ebi.
da amasTan da­kavSirebuli ¥ kulturuli (mniS. 1-saT­
wes-Cve­u­le­ba­ni. vis).
 apolonis k. (Zv. sa­ber­  k. done, k. urTierTobani,
ZneTSi), qristianuli k. k. adamiani (mniS. 3,4-isaTvis)
2. gadat. (wign.) Tayvaniscema, k. mcenareebi.
visime, risame gaRmerTeba. ¥ uary. ukulturo (mniS.
 kanonis k., pirovnebis k. 1-saTvis).
kultivAtor-i [fr. cultivateur]  u. adamiani, u. saqcieli.
– moxnuli niadagis Rrmad kultUrizm-i [fr. culturisme]
gasafxvierebeli sasoflo- – fizikuri varjiSebis sis­
sameurneo iaraRi. tema; aTletizmi.
 traqtoris k., cxenis k.,
kulUar-i [fr. cuoloir] – par­la­
xelis k.
mentSi, organizaciaSi da
kultivAcia – niadagis da­ sxv.: darbazi, oTaxi, sadac
mu­Saveba kultivatoriT. de­putatebi, delegaciis wev­
kUltura [laT. cultura] – 1. rebi ikribebian Sesvenebis
sa­zogadoebis miRwevaTa dros, sadac warmoebs ara­
er­Toblioba sawarmoo, sa­ ofi­ cialuri Sexvedre­
bi,
zo­ gadoebriv da sulier az­­rTa gacvla-gamocvla.
cxov­rebaSi. mr. [fr. cuoloirs] – kuluarebSi
 materialuri k., Zveli – gadat. (wign.) ityvian ara­
xal­ xebis k., erovnuli k., oficialuri saubrebis Se­
k.-is moR­vawe. sulieri k. saxeb politikur, sa­zo­ga­
2. done, romelsac miaRwies doebriv wreebSi.
raime codnis, Cvevis, moq­me­ kUmis-i [Turq.] – cxenis [an aq­
de­bis dauflebisas. lemis] daduRebuli rZisgan
 metyvelebis k., Sromis k., damzadebuli sasmeli.
fizikuri k. (mokled: fiz­
-284-
kum

kUmrinis xelnawErebi – an sxv. fasiani qaRaldisa.


bib­liuri xelnawerebi,rom­  aslariani k., asdolariani
lebic aRmoaCines mkvdari k.
zRvis sanapiroze, vadi-kum­ kUplet-i [fr. couplet] – 1. leq­
rinis da sxva mRvimeebSi. sis, simReris strofi
xel­ nawerebi Sesrulebuli 2. mr. kupletebi – satiruli
iyo arabul da Zv. ebraul an iumoristuli xasiaTis
enebze. simRera saWirboroto Te­
ma­ze.
kunstkAmera [germ. Kunst­kam­
 saxumaro k.-ebi.
mer] – Zvel droSi: sxvadasxva
iSviaTi sabunebismetyvelo, kUpon-i [fr. coupon] – fasiani
istoriuli, eTnografiuli qaRaldebis mosaWreli ta­
Tu arqeologiuri sagnebis loni procentebis misa­Re­
koleqcia; aseTi koleqciis bad.
 obligaciis k.
sacavi.
kUpaJ-i [fr. coupage] – sxvadasxva kUrant-i [fr. courant mimdinare]
– koSkis saaTi, romelic
Rvinis erTmaneTSi Sereva
re­kavs da Tan asrulebs
gaumjobesebis mizniT.
ra­ime musikas, aseTi saaTis
kUpe [fr. coupe] – ramdenime
mu­sikaluri meqanizmi.
mgzav­risaTvis gankuTvnili
 kurantebi mx.-is gagebiT
ganyofileba matareblis (mag. `rekaven kremlis ku­
vagonSi. rantebi”) Scd.
¥ kupesi.
kUrare – [< karib.] – Zli­e­ri
 kupisa Scd.
Sxami, romlis mi­ Reba icod­
kupQdon-i [laT. cupido (Cu­pi­ nen samxreT ame­rikelma
donis)] _ romaul mi­To­lo­ in­dielebma zo­ gierTi ad­
gi­
aSi: siyvarulis RmerTi, gi­lobrivi mcenaris nor­
ro­ melic warmodgenili Ci ylortebisa da fes­ve­
hyav­daT mSvildisriani bis­gan; iyenebdnen isrebis
frTo­sani biWis saxiT; amu­ mo­sawamvlad; iwvevs kun­
ri. Tebis damblas da sik­ v­
kupQura [fr. coupure] – no­mi­ dils; amJamad iyeneben me­
naluri Rirebuleba qa­Ral­ di­cinaSi (mcire dozebiT)
dis fulisa, obli­gaciebisa sam­kurnalod.
-285-
kur

kurAtor-i [laT. curator rort kurorti da berZ. logos


mzrun­veli, meurve] – piri, moZRvreba] – medicinis dar­
ro­ melsac mindobili aqvs gi, romelic Seiswavlis ku­
vi­
sime, risame meT­val­ yu­re­ rortebis samkurnalo Tvi­
oba. sebebs.
 studentebis k.  k.-is instituti.
kurQer-i [fr. courrier] – da­we­ ¥ kurortologiuri da sa­
se­
bulebis Sikriki. ku­rortologio.
di plomatiuri kurieri –  k. (s) kvleva-Zieba.
ix. di plomatia (Semokl. kUrs-i [laT. cursus srbola,mim­
di pkurieri). dinareoba] – 1. moZraobis
kurQoz-i [fr. courieux (mamr.) mi­marTuleba, gezi (gemisa,
coirieuso (mdedr.) sasacilo, TviT­ mfrinavisa da sxv.).
sa­
seiro] – ucnauri, sa­sa­  yinulmWrelma k. aiRo ar­
cilo, saseiro ambavi. Sem­ qtikisaken.
2. gadat. (wign.) mimarTuleba,
Txveva.
gezi (politikaSi da sxv.).
¥ kuriozuli.
 swori sagareopolitikuri
 k. SemTxveva.
k.
kurdQuk-i [Turq. kuyruk ku­di] 3. fasiani qaRaldebis Ri­re­
– kanqveSa cximovani da­ bu­leba.
nagrovi kunTTan, zogierT  laris k., dolaris k.
cxvris jiSebSi. (qarT. si­ 4. romelime mecnierebis an mi­ si
non. duma). calke sistemuri gadmocema
kUrort-i [germ. kurort sam­ umaRles saswavlebelSi;
kur­nalo adgili] – adgili, sa­xelmZRvanelo, romelic
sa­
dac aris bunebrivi pi­ aseT gamocemas Seicavs.
ro­ bebi mkurnalobisTvis,  maTematikis k., fizikis k.
das­venebisaTvis da mo­ wyo­ 5. umaRles an specialur sa­
bilia sanatoriumebi, da­ Sualo skolaSi: swavlebis
sas­venebeli saxlebi. esa Tu is weli.
 saqarTvelos k.-ebi, kli­  mexuTe k. studenti.
matiuri k., k. baxmaro. 6. swavlebis an sam­kur­
na­lo
¥ sakurorto. proceduraTa das­ ru­le­ bu­
 s. sezoni. li cikli.
kurortolOgia [germ. ku­  saSualo skolis k., ta­
-286-
kur

laxiT mkurnalobis k. Tan xmovnebis (iSviaTad):


7. mr. kursebi – moklevadiani mag. qarTuli xmovnebi `o”,
saswavlebeli, romelic iZ­ `u” warmoiTqmis la­ bi­

li­
leva momzadebas raime viw­ zaciiT.
ro specialobaSi. ¥ labialuri.
 kompiuteris k.-ebi, saSofro labQluri [laT. Labilis] –
k.-ebi, stenografiis k.-ebi. ara­ mtkice, aramdgradi, mer­
kUrsanti – 1. piri, romelic yevi, moZravi.
kursebze (ix. kursi. mniS. 7) labQrinT-i [berZ. Labirinthos]
swavlobs. – 1. Zvel saberZneTsa da eg­
2. samxedro saswavleblis vi pteSi: mravali saTavsis
k.-ebi. Semcvleli, Znelad gasag­ ne­
kUrsiv-i [laT. cursiva gakruli bi, daxlarTuli Sesasv­ le­
xeli] – daxrili sastambo l-gamosasvlelebis mqone
Srifti, rac xeliT nawers Senoba.
waagavs. 2. rTuli, daxlarTuli gan­
 laTinuri k., qarTuli k. lageba quCebisa, Senobebisa
kUrsor-i – kompiuteris dis­ da misT.
pleis ekranze moZravi sa­ 3. (anat.) yuris SigniTa na­ wi­
niSni, romelic aRniSnavs li, omelic asrulebs sme­
aq­tiur wertils da rom­ nisa da wonasworobis fun­
lis saSualebiTac xdeba qcias.
mar­Tva.  labirinti Scd.
labOrant-i [laT. Laborans
(la­bo­rantis) momuSave] – la­bo­
l ratoriis, samecniero da­
wesebulebis samecniero –
la [it. La] – musikaluri gamis teqnikuri TanamSromeli.
meeqvse bgera: am bgeris  labaranti Scd.
aRmniSvneli noti laboratOria [laT. La­bo­
labializAcia [laT. Labialis ra­torium] – dawesebuleba an
bagismieri] – (lingv.) bge­ mi­si ganyofileba, sadac
re­bis momrgvaleba bge­ asruleben eqsperimentul
re­bis warmoTqmis dros sa­mecniero-kvleviT samu­
– xmovnebis (xSirad) da Sa­os.
-287-
laT

 qimiuri l.  lavasi Scd.


¥ laboratoriuli da sa­ lavQreba [holand. Laveeren]
la­ boratorio. – 1. ialqniani gemis svliT
 l. (s). WurWeli, l. (s.) ana­ cur­ va ise, rom qari xan er­
lizi, l. (s.) ga­ mok­v­leva. Ti mxridan uberavs, xan me­
 labaratoria, labarato­ oredan; saerTod gemis svla
ri­ uli, salabaratorio kursis (mimarTulebis) xSi­
Scd. ri cvliT wyalqveSa qvebis,
lAg-i [holand. Lag] – 1. ge­mis TavTxelebis da misT. gver­
svlis siCqarisa da gav­li­ dis asaqcevad.
li manZilis gasazomi xel­ 2. (gadat.) moxerxebulad
sawyo. gver­dis avla siZ­ ne­
le­e­bi­
2. gemis borti. saT­vis; raimesTvis Tavis
lAguna [it. Laguna] _ 1. wyal­ ari­deba; mdgomareobasTan
mcire yure an tba, ro­me­ marjved Segueba.
lic zRvisagan aris mo­wy­ lAvra [berZ. Laura] – zogi di­
vetili. di mamaTa monastris sa­
2. marjnis wriul kunZulebze, xel­ wodeba.
e.w. atolebze, Sinagani ¥ lavrisa.
wyal­satevi.  lavrasi Scd.
¥ lagunisa.
lazAreT-i [fr. Lazaret, it.
 lagunasi Scd.
Lazaretto] – samxedro na­wil­
lAdan-i [berZ. Ladanon] – aro­ Tan arsebuli patara sa­
matiuli fisiseburi niv­
avadmyofo, hospitali.
Tiereba, zogierTi tro­  polkis l.
pi­kuli xisa, romelic
lAzer-i [ing. Lazer] – xelsawyo
me­dicinaSi gamoiyeneba da
sinaTlis paraleluri da
RvTis­ metyvelebis dros
mZlavri konebis misaRebad.
mo­sawevad.
¥ ladanuri. laTQnur-i – Zvel rom­Tan
(ro­maelebTan) dakav­ Si­
re­
lAva [it. Lava] – gamdnari da
bu­li.
gavarvarebuli generaluri
 l. ena, l. damwerloba.
masa, romelic amoifrqveva
vulkanidan. laTQnuri amErika – Sua
¥ lavisa. da samxreT amerikis qveyne­
-288-
lai

bis saerTo saxelwodeba. grZnobis an sagnis aRmniS­v­


lAib-gvArdia [germ. Leib sxe­ neli motivi, Tema, romelic
uli, tani da it. Guardia meordeba musikalur nawar­
(ix. gvardia)] – zog mo­nar­ moebSi.
qiul saxelmwifoSi: pri­ vi­  operis l.
ligirebuli jari (pir­vel 2. (gadat.) ZiriTadi azri, ro­
xanebSi _ monarqis pi­ radi melic araerTgzis meor­de­
dacva). ba.
¥ laibgvardiuli.  romanis l.
 l. polki.  leitmotivi Scd.
 laibgvardieli, laib­ gvar­ lAkmus-i [laT. Lakmoes <
diuli – iwereba erTad. laT.] – lurji, saRebavi
 leib gvardia Scd. mce­nareuli nivTiereba; am
lAib-medQkos-i [germ. Leib niv­TierebiT gaJRenTili
sxeuli,tani da laT. medicus qa­Raldi mJavis moqmedebiT
(ix. medikosi)] – monarqis wiT­ldeba, xolo tutis
karis eqimi. moq­medebiT lurjdeba.
 leib-medikosi Scd.  l.-is saRebavebi.
laQner-i [ingl. < Line xazi lAkmusis qARaldi – lak­
liner] – 1. didi swrafmavali mu­sis xsnariT gaJ­ RenTili
gemi. qa­Raldi, romelsac iyeneben
 samgzavro l., saokeano l. ro­gorc indikators (ix.
2. didi samgzavro TviT­m­f­ri­ in­dikatori, mniS. 2).
navi. lakOnizm-i [berZ. Lakonizmos]
laQnsmen-i [ingl. Linesman] – – (wign). azris gamoTqma
CogburTis, fexburTis da mok­led da mkafiod.
zog sxv. SejibrebaSi: msa­ ¥ lakoniuri.
jis TanaSemwe, romelic  l. pasuxi, l. warwera,
al­ miT an SeZaxiliT aniS­ l. stili.
nebs mTavar msajs bur­Ti­  lakonuri Scd.
sa Tu moTamaSeebis mdgo­ lAma1 - [esp. llama] – momcro sa­
ma­reobas; gverdis msaji, sapalne cxoveli aqlemebis
xa­zis msaji. ojaxidan; aqvs Zvirfasi
laitmOtiv-i [germ. Leitmo­ bew­vi; gavrcelebulia sam­
tiv] – 1. (mus.) raime azris, xreT amerikaSi.
-289-
lar

¥ lamisa. amo­naWrebisgan dam­ za­


de­
bu­
 lamasi Scd. li (dakepili).
lAma2 [tibet. Blama umaRlesi] lAngust-i [fr. Langousto] –
– tibetsa da monRoleTSi: zRvis didi aTfexa jav­S­ ni­
lamaistebis budist-ber­ mo­ ani kibo.
na­zoni. lAndSaft-i [germ. Landschaft]
lamAizm-i – budizmis sa­xe­ – dedamiwis zedapiris xedi;
sx­vaoba tibetsa da mon­ raime adgilis saerTo xe­
Ro­ leTSi, romelic me-7 di.
saukuneSi warmoiSva ti­bet­  mTiani l.
Si; umaRlesi sasuliero ¥ landSafturi.
pi­ri – dalai-lama.  l. zonebi, l. ferwera.
 lamaisti. lAncet-i [fr. Lancete < laT.
laminAria [< laT. lamina fir­ Lancea Subi, oroli, laxvari]
fita] – (zool.) wablisferi – Zveleburi qirurgiuli
wyal­mcenare; iyeneben sa­ dana.
qon­lis sakvebad, sasuqad lapidAruli [laT. Lapidarius
da sxv. erT-erTi saxeobaa qvis mTleli, qvaze amom­W­
`zRvis kombosto”, romelic re­li] – (wign.) mokle da
sak­vebad gamoiyeneba. mka­fio.
lAmpas-i [fr. Lampas] – ganieri  l. stili.
feradi zoli, romelic da­ larQngit-i [berZ. larynx Cla­
kerebulia formis Sarvlis yn­gos xorxi] – xorxis an­
gverdiTi nakeris mTel Te­ba.
sig­rZeze garedan.  laringologi, laringo­
 wiTeli l.-ebi, generlis lo­ gia, larin­gos­
kopi.
l.ebi. lArgo [it. Largo faruli] –
lampQon-i [fr. Lampion] – qa­ (mus.) 1. termini, romelic
Raldis an minis fa­ra­ni aRniSnavs nel temps (ufro
gasanaTeblad, ilu­mi­na­ ci­i­ nels, vidre adajo); iyeneben
saT­vis. upiratesad amaRlebul, sa­
lAnget-o [fr. Languette pa­ zeimo – samgloviaro xa­si­
tara ena] – xorcis ker­Zi aTis nawarmoebSi.
viw­ro (Txeli) da grZe­li 2. zogjer: sonatis, simfo­ ni­
is, kvartetis da sxv. nela
-290-
las

Sem­ srulebeli nawilis sa­  lapsusi, liafsusi, li­ ap­


xelwodeba. susi Scd.
lAso [fr. Lasso < esp. lazo] _ lAqSmi [sanskr.] – induizmis
cxovelis dasaWeri yul­ pan­TeonSi: silamazis, bed­
fiani sasroli Toki (qarT. nierebis, siyvarulisa da
sin. qamandi, sagdebeli). simdidris qalRmerTi, RvTa­
latAria [it. Lotteria] – niv­ eba _ viSnus toli.
Tebisa da fulis gaTamaSeba laqtAcia [laT. Lacto vawoveb
bileTebis saSualebiT. lactare rZis micema] – rZis ga­
 waugebeli l. moyofa sarZeve jir­ kvlebis
 latarea, latareia Scd. mier.
latifUndia [laT. Latifundium lAckan-i [germ. Latzcha yulfi]
latus farTo da fundus miwa, – gadanakeci pijakis (kos­
ad­gil-mamuli, mamuli] – tiu­mis, paltos) mkerdis na­
(wign.) msxvili kerZo ad­gi­ wilSi.
l-mamuli. legalizAcia – legalur
laurEat-i [< laT. Laureatus mdgo­ mareobaSi gadasvla
daf­ nisgvirgvinosani] – pi­ an gadayvana.
ri, romelsac miniWebuli legAlur-i [laT. Legalis] – ka­
aqvs gansakuTrebuli premia noniT aRiarebuli, neba­dar­
xelovnebis, mecnierebis, Tuli.
teq­nikis dargSi.  l. partia, l. gazeTi.
 rusTavelis premiis l., aralegaluri – rac kanoniT
nobelis premiis l., pi­a­ ar aris daSvebuli; iatak­
nistTa saerTaSoriso kon­ qveSa.
kursis l.  a. literatura, a. orga­ni­
lAfet-i [germ. Lafette < fr. zacia.
l’affus] – dazga, romelzedac lEgat-i [laT. Legatus gagzav­
damagrebulia qvemexis lu­ ni­li, elCi] – 1. romis pa­pis
la. di plomatiuri war­mo­
mad­
 Tvlebiani l. geneli.
lAfsus-i [lT Lapsus davardna, 2. Zvel romSi: Tanamdebobis
Secdoma, mcdari nabiji] piri provinciis mmarTvel­
– (wign.) uneblie Secdoma Tan.
(na­werSi, metyvelebaSi). lEgato [it. Legato dakavSire­
-291-
lei

bu­li] – (mus.) erTi bgeridan madasturebeli sabuTi.


meoreze TandaTanobiT, ga­ ledErin-i [germ. Leden tyavi]
dab­miT (upauzod) gadas­vla. – bambis qsovili erTgvari,
lEgenda [< laT. Legenda is, tyavs mimsgavsebuli; iye­ne­
rac unda waikiTxon] – 1. ben wignis ydaze ga­da­ sak­
xal­ xuri zepiri gadmocema ravad.
(qarT. sinon. Tqmuleba).  liderini, liderini Scd.
 suramis cixis l. lEdi [ing. Lady] – did bri­
legendAruli da legEn­ ta­neTSi: lordis meuRle,
du­ri – 1. legendis xa­si­ gaTxovili qali.
aTi­sa; araCveulebrivi, Se­u­ leTArgia [berZ. Lethargia] –
da­rebe­li. avad­myofuri mdgomareoba,
 l. gadmocema, l. gmiroba. ro­melic hgavs Rrma Zils
2. geografiuli rukis na­wi­ (qarT. xalxuri sa­ xel­wo­
li, romelzec aRniSnu­lia deba: saRaTas Zili).
pirobiTi niSnebi. ¥ leTargiuli.
3. warwera monetaze an me­  l. mdgomareoba.
dal­ze. leTargQuli ZQli –
legQon-i [laT. Legio (Le­gionis)] igivea, rac leTargia.
– 1. igivea rac polki.  letargia, letargiuli
2. (ist). Zvel romSi: msxvili Scd.
sajariso SenaerTi. leibOrist-i [ing. Labourist <
3. zog qveyanaSi: sagangebo labour Sroma] – muSaTa par­
sam­xedro nawili an sa­mo­ tiis wevri inglisSi (ag­
qa­laqo organizacia. reT­ve avstraliasa da zog
legiOner-i [fr. Legionnaire] _ sxva qveyanaSi).
1. (ist.) legionis (mniS. 2) ¥ leiboristuli.
jariskaci.  l. partia, l. mTavroba.
2. legionis (mniS. 3) wevri. leikEmia [berZ. Leukos TeT­ri
legitimAcia [laT. Legitimus laima sisxli] – (medic.) qro­
kanonieri, dakanonebuli] nikuli daa­ va­deba, rom­ lis­
– raime uflebasTan rwmu­ Tvisac da­
ma­xa­
si­aT
­ e­
belia
nebis kanonierebis aRi­ sis­xlSi le­ i­ko­
citebis ra­

reba an damtkiceba; am o­denobis mniS­vnelovani
uf­ lebis (rwmunebis) da­ zrda.
-292-
lei

leikocQtebi [berZ. Leukos sxv. saqonels.


TeT­ri kytos ujredi, sis­ lEndlord-i [ingl. Landlord]
xlZarRvi, ZarRvi] – (fi­zi­ – msxvili ingliseli me­
ol.) sisxlis TeTri bur­ mamule, romelic TviTon
Tu­lebi. ar marTavs meurneobas da
leitEnant-i [fr. Leutenant] aren­daze gascems miwas
– oficris wodeba armiasa fer­merebze.
da flotSi. lEnC-i [ing. Launch] – inglisSi,
 ufrosi l. aSS-sa da zog sxva qveyanaSi:
lEma [berZ. Lēmma] – (maTem.) meore sauzme (naSuadRevs).
dam­xmare Teorema, romelic leOpard -i [laT. Leopardus <
auci­lebelia mxolod sxva berZ. Leopardos] – didi mta­
Te­oremis (an Teoremebis) ce­beli cxoveli Zu­ Zu­mwo­
da­samtkiceblad. vari katisebrTa oja­ xisa;
¥ lemisa. aqvs Savlaqebiani yvi­Teli
 lemasi Scd. bewvi (si­ non. panTera).
lEmur-i [laT. Lemures (mr.)] – lesbOsur-i siyvAruli –
1. Zv. romSi gardacvlilTa qalis arabunebrivi sqe­sob­
sulebis moCvenebebi, gar­ rivi ltolva qalisadmi
dac­vlili winaprebis su­ [Zve­li saberZneTis kunZul
lebi. lesbosis (Lesbos) saxelis
2. patara cxoveli, naxevrad mi­xedviT].
maimuni, primatebis razmisa, letAlur-i [laT. Letalis sa­
binadrobs afrikasa da sik­vdilo] – sikvdilis ga­
aziis tropikul tyeebSi. momwvevi, sasikvdilo.
lEnd-lQzi [ing. Lend-lease <  l. Sedegi, l. doza.
lend sesxis micema da lease ¥ letaluroba.
aren­diT micema] – aSS kon­  leTaluri Scd.
g­resis mier 1941 w. mi­Re­bu­ lEqsika [< berZ. Lexikos sity­
li kanoni, romlis sa­fuZ­ visa] – ama Tu im enis an ro­
vel­ zec me-2 msoflio om­Si melime mwerlis sityvaTa
mo­kavSire qveynebze gas­cem­ ma­ragi.
dnen sesxs an arendiT aZ­  qarTuli enis l., `ve­fxis­
levdnen SeiaraRebas, ma­sa­ tyaosnis” l.
lebs, kvebis produqtebs da
-293-
leq

¥ leqsikuri. si­tyvebi da mocemulia ma­


 qarTuli enis l. Se­mad­ Ti ganmarteba imave enaze
genloba, mwerlis l. Ta­ an Targmani romelime sxva
viseburebani. enaze.
leqsikOgraf-i – leqsiko­g­  qarTuli enis ganmartebiTi
ra­fiis specialisti. l., inglisur-qarTuli l.,
 didi qarTveli l. sul­ orTografiuli l., mdi­ da­
xan-saba orbeliani, XX sa­ ri l.
ukunis cnobili qarTveli 3. erT-erTi teqstobrivi re­­
l.-ebi: akademikosi arnold daq­torTagani, ro­
me­lic Se­
Ciqobava da profesori mi­ muSavebulia per­ so­ na­lu­ri
xeil WabaSvili. kompiuteris mom­ x­ma­
reb­
le­
leqsikogrAfia [berZ. Lexikos bisaTvis.
tyva da grapho vwer] – leq­
si­ ¥ saleqsikono.
sikonebis Sedgenis Teoria  s. muSaoba, s. masala.
an praqtika. lEqtor-i [laT. Leqtor mki­
 qarTuli l. T­xveli] – piri, romelic
¥ leqsikografiuli da sa­ leq­ ciebs kiTxulobs.
leqsikografio.  lektori Scd.
 l. (s.) muSaoba. leqtorQum-i [laT. Leqtorium]
leqsikOlog-i _ leqsiko­ – 1. dawesebuleba, romelic
lo­giis specialisti. sajaro leqciebis mowyobis
leqsikolOgia [berZ. Lexikos saqmes ganagebs.
sityva da logos moZRvreba] – 2. sadgomi (Senoba, darbazi),
enaTmecnierebis dargi, ro­ sadac sajaro leqciebi
melic swavlobs leqsikas. imar­Teba.
¥ leqsikologiuri da sa­  studentTa sasaxlis l.
leq­sikologio.  lektoriumi Scd.
 l. (s.) Sromebi, l. (s.) lEqcia [laT. Lectio kiTxva] –
ganyofileba. saswavlo sagnis an raime
leqsQkon-i [berZ. Lexikon si­ Te­mis zepiri gadmocema;
vani] – 1. sityvebisa da
ty­ ase­Ti gadmocemis Canaweri.
gamonaTqvamebis maragi.  l.-is kiTxva, l.-ebis kur­
2. wigni, romelSic anbanzea si.
gawyobili ama Tu im enis ¥Lleqciuri.
-294-
lia

 l. propaganda. qoanalizis erT-er­ Ti Zi­


¥ saleqcio. ri­Tadi cneba-seq­su­ a­
lu­ ri
 s. saaTebi, s. darbazi. Ji­ni, upiratesad ara­ cno­
lQana [fr. Liane(s) < lier Sekvra] bi­eri (termini SemoiRo z.
– xviara da mcocavi mcenare, fro­ idma).
romelic upiratesad gavr­ librEtist-i [it. libretista] _
ce­ lebulia tropikul da libretos avtori.
sub­tropikul tyeebSi. lQbreto [it. libreto] _ 1.
¥ lianisa. sityvieri teqsti operis
 lianasi Scd. da zogi sxva musikalur-
Cveulebriv mr. lianebi. vokaluri nawarmoebebisa.
libEral-i _ 1. liberalizmis 2. operis, baletisa da misT.
(mniS. 1) momxre; liberaluri mokle Sinaarsi.
partiis wevri. lQga [fr. ligue laT. Liga­re,
2. (moZv.) ityodnen Tavisuflad it. liga] _ (wign). pir­Ta, or­
moazrovne adamianze ganizaciaTa, sa­ xel­ m­
wifoTa
liberAlizm-i [< laT. Li­ kavSiri, ga­ erTianeba. erTa
be­­ra­lis Tavisufali] – 1. po­ li­ga sa­ xelmwifoTa saer­
li­ ti­ku­ri mimdinareo­ba, Ta­So­ ri­
so gaerTianeba pir­
ro­ melic aer­ Tianebs par­ vel da meore msoflio oms
la­ menturi wyo­bi­ lebisa da So­ris.
de­ mokratiul Ta­vi­ suf­le­ ligAtura [laT. ligatura kav­
ba­ Ta momxreebs. Si­ri] _ (mus). gadabmuli
2. uaryofiT movlenebTan no­tebi.
Sem­ rigebloba, mavne Sem­ wy­ ¥ ligaturisa.
na­rebloba.  ligaturisa Scd.
 l. moswavlis codnis lQder-i [ingl. leader] _ 1.
SefasebaSi. po­litikuri par­ ti­is, sa­
¥ liberaluri. zo­ g adoebriv-po­ l i­
t i­k uri
 l. partia.
or­ganizaciis meTauri, xel­
lQbero [it. libero Tavisufali, m­ZRvaneli.
damoukidebeli] _ fexbur­  parlamentis fraqciaTa
TSi: `Tavisufali mcveli”. l.-ebi.
lQbido. [laT. libido sur­vi­ 2. raime sportul Se­jib­ re­
li, miswrafeba, Jini] _ fsi­ baSi dawinaurebuli piri
-295-
lik

an gundi. (TirkmelebSi).
 safexburTo Cempiona­tis l.,  liTotropia.
pretendentTa turni­ris l. liTogrAfia [berZ. lithos qva
liE [fr. lieue] _ sigrZis Zve­ da grapho vwer] 1. beWdva
le­ buri franguli sazomi; specialuri brtyeli qvis
udris daaxloebiT 4,5 km/s. zedapiridan, romelzedac
¥ liesi. winaswar xataven.
 liisa Scd. 2. am wesiT miRebuli ana­
lQver-i [ingl. liver RviZli] beWdi.
_ dakluli saqonlis Sig­  mxatvruli l.
neuloba (RviZli, gu­li, 3. sawarmo an saamqro sadac
fil­tvebi, elenTa), saW­me­ beW­daven aseTi wesiT.
lad momzadebuli (Sdr. ¥ liTografiuli.
ya­urma).  l. portreti.
 l-is Zexvi.  litografia, lito­gra­ fi­
lQvr-i [fr. livre] _ Zveleburi uli Scd.
franguli vercxlis fuli, liTOsfero [berZ. lithos qva
romelic Semdeg frankiT da sphairo burTi, sfero] _
Se­icvala. dedamiwis qerqi _ 30-80 km-
lQvrea [fr. livree] _ Sve­ic ­ a­ is sisqis.
re­bis, la­qiebis, me­et­le­e­bis likvidAcia [fr. liquidation]
for­mis tansacmeli, mo­sir­ da likvidQreba [germ. li­
muli. qui­dieren] _ 1. risame (mag; sa­
¥ livreisa warmos, dawesebulebis) saq­
 livreasi, livreia Scd. mianobis Sewyveta; daxurva,
lQzing-i [ingl. leasing] – gauqmeba.
grZel­vadiani arenda man­  trestis l.
qa­
nebis, sa­t­ransporto 2. visame, risame mospoba.
sa­Su­alebebis, sa­warmoo da­  wera kiTxvis ucodinarobis
niS­nulebis nage­bo­be­bis da l.
sxv. qonebis ga­mo­ye­nebisaTvis ¥ salikvidacio.
da­va­lianebis Tan­daTanobiT  s. komiria.
ga­daxdiT (da­farviT). likvidUroba [< laT. liquidus
liTo... [berZ. Lithos qva] _ rac fr. liquide Txeva­ di, mim­
di­na­
qvebs, mTis qanebs Seexeba. re] _ ban­ kebisa da sa­ war­mo­
-296-
lil

ebis una­ ri­


anoba dro­u­lad limUzin-i [fr. Limousine] –
Se­as­rulon TavianTi fu­ da­xuruli, SigniT Se­mi­ nu­
la­ di val­debulebebi, ris li tixris mqone msubuqi
ga­naR­de­bac, fulad qcevac av­
tomobili.
Se­iZ­leba. lQmfa [laT. Lympha sufTa
¥ likviduri. wya­li, sinotive] – uferuli
lilQput-i _ aranormalurad siTxe adamianisa da ZuZu­mwo­
pa­tara tanis adamiani (qarT. vari cxovelebis sxeulSi;
sinon. qondriskaci. ju­ mimoqceva organizmis yvela
ja) [fantastikuri qvey­nis qsovilsa da ujredSi.
_ lili putiisebri cic­ ¥ limfuri.
qna mcxovreblebis sa­xel­  l. jirkvlebi.
wodebis mixedviT, ro­mel­Ta  limfaturi Scd.
Sesaxeb moTxro­bi­ lia j. lQngvist-i – lingvistikis
sviftis roman `gulive­ ris spe­cialisti (qarT. sinon.
mogzaurobaSi”]. enaTmecnieri).
 lili puta Scd. lingvQstika [fr. Linguistique <
lQman-i [berZ. limen yure, nav­ laT. Lingue ena] – mecniereba
sadguri] _ yure mdinaris enis Sesaxeb (qarT. sinon.
qve­mo dinebaSi an mlaSe enaTmecniereba).
tba zRvasTan axlos, Cve­ ¥ lingvistikuri da (dasaS­
u­lebriv samkurnalo ta­ vebia) lingvisturi.
laxiT mdidari.  l. gamokvleva.
lQmit-i [laT. limes (li­mitis) lQnza [germ. Linse] – optikuri
zRva­ri] _ norma, rom­lis mina; SemosazRvrulia ori
far­glebSic SeiZleba ri­ mrudxaziani, Cveulebriv
sa­me xarjva, ramiT sar­geb­ sfe­ruli zedapiriT, rome­
loba. lic gardatexs sinaTlis
 eleqtroenergiis l., im­ sxivebs.
portis l.  mikroskopis l.
limnolOgia [berZ. limnç ¥ linzuri.
tba da Logos moZRvreba] –  l. teleskopi.
hid­rologiis dargi, ro­me­ linolEum-i [laT. Li­num ti­
lic swavlobs tbebs; tbis­ lo da oleum zeTi] – sqe­li
mcodneoba magari qsovili, gan­ sa­
kuT­
-297-
lit

rebuli narevi niv­Ti­ e­re­biT ebis Txrobis Sewyveta da


gaJRenTili; iye­ne­ ben iatak­ avtoris piradi gancdebis
ze dasagebad. CarTva.
 linoliumi Scd.  liriuli Scd.
lQnCis sasAmarTlo (kano­ lirQkos-i _ poeti, romelic
ni) – brbos mier dasja (cema- lirikul leqsebs wers.
wameba, mokvla) gamoZiebisa lQsting-i [ingl. listing siaSi
da gasamarTleblis ga­re­ Se­tana] _ monacemebis da­beW­
Se (ing. Lynch vinme plan­ ta­ dva, romelic kompiuterma
toris, Carlz linCis gva­ mogvca.
ris mixedviT.]. litAnia [berZ. litaneia] _ sa­
lQra1 [berZ. Lyra] – Zveli ber­ yo­velTao locva, romlis
Znebis simebiani sak­ ra­vi; dro­ sac eklesias gars uv­
iTvleba poeturi Se­moq­ lian; imarTeba didi dRe­
medebis, STagonebis sim­ bo­ saswaulis (an saero gan­
lod. sacdelis) dros.
lQra2 [it. Lira] – fulis er­ literAtor-i ­_ piri, romlis
Te­uli italiasa da Tur­ profesiaa literaturuli
qeTSi. saqmianoba; mwerali.
lQrizm-i _ lirikuli xa­si­aTi, literAtura [laT. Litteratura]
lirikuli Sinaarsi ri­same. 1. werilobiT nawarmoebTa
 nikoloz baraTaSvilis erToblioba.
leqsebis l.  axali qarTuli l.
lQrika [berZ Lyrikos lirasTan 2. mxatvrul nawarmoebTa
(ix. lira1) dakavSirebuli] (po­ezia, proza, drama) er­
– 1. poeziis saxeoba, ro­ Toblioba.
me­
lic gamosaxavs poetis  qarTuli klasikuri l.
grZnobebsa da gancdebs. 3. raime sagnis Sesaxeb ar­
2. am saxis poeziis na­ war­ sebuli nawarmoebTa erTob­
mo­ebaTa erToblioba. lioba.
 akakis l.  samedicino l., teqnikuri
¥ lirikuli. l., mxatvruli literatura
 l. poezia. _ igivea rac literatura
lirQkuli wQaRsvla _ (mniSv 2).
(wign). mxatvruli nawar­mo­ literatUruli da sa­
-298-
lit

li­terAturo _ rac da­  samgzavro l., satvirTo


kav­Sirebulia mxatvrul l.
li­ te­raturasTan. melifte – piri, romelic
 l. (s.) wreebi l. (s.) na­ lifts emsaxureba (sinon.
warmoebi. liftiori).
lite­ ra­tU­ruli (sa­li­ ¥ meliftisa.
 meliftesi Scd.
te­rAturo) Ena – saerTo-
sa­
xalxo enis damuSavebuli
liftQor-i _ igivea, rac me­
lifte (ix. lifti).
for­ma, romelsac aqvs gar­ k­
ve­
uli formebi. liqQor-i [fr. Liquer] – tkbili
ma­gari (alkoholiani) sas­
lQtr-i [fr. Litre berZ. Litra
meli.
gir­vanqa] _ siTxis sazomi
er­Teuli; udris 1000 kub. lQqtor-i [laT. Lictor] – Zvel
sm-s. romSi: umaRlesi Ta­nam­ de­
 erTi l. rZe. bobis piris (mag. kon­sulis,
 litra Scd. (am mniSv.). diqtatoris) Tan­ mxlebi pi­
lQtra _ qarTuli sityvaa da ri, misi mcveli.
niSnavs Tixis patara viw­ licEist-i _ liceumis mos­
royelian wylis WurWels. wav­le.
lQtraJ-i [fr. Litrage] _ raime licEnzia [< laT. Licentia ne­
WurWlis tevadoba rac bis darTva] – 1. saqonlis
lit­ rebiT izomeba. saz­RvargareT gatanis an
 avzis l. Se­motanis nebarTva; am ne­
litUrgia [berZ. Leiturgia bar­Tvis damadasturebeli
RvTis­ msaxureba] _ mTa­va­ri sa­buTi.
qristianuli mRvdel­msa­xu­ 2. raimeTi SeRavaTianad an ufa­
reba; Jamis wirva. sod sargeblobis uf­ le­ba.
3. raime sameurneo – ko­mer­ci­
litUrgika _ moZRvreba uli moRvaweobis ne­barTva;
mRvdel­msaxurebis wesebis gamogonebis, sa­
vaWro markis
Se­
saxeb. gamoyenebis ufleba.
lQft-i [ing. Lift] _ mraval­ licEumi da lQcei – [<
sar­Tulian SenobebSi mo­ berZ. Lykeion aTenSi ko­ro­
wyo­bili vertikalurad mis (oles, skola-ba­Ris)
moZ­ravi eleqtro manqana. sa­xelwodeba, sadac aris­
-299-
lov

to­tele aswavlida] – 1. lOgika [berZ. Logikē] – 1. mec­


saf­rangeTisa da dasavleT niereba azrovnebis for­me­
evropis zog sxva qveyanaSi: bisa da kanonebis Se­ sa­xeb.
saSualo saswavlebeli.  dialeqturi l.
2. saqarTveloSi: saSualo 2. mizanSewoniloba, kanon­ zo­
sas­wavlebeli romelime mi­er
­ e­ba risame.
sag­nebis gaZlierebuli  movlenaTa l.
swav­lebiT. ¥ logikuri.
 sabunebismetyvelo l.  l. daskvna.
¥ liceumis.  loRika, loRikuri Scd.
lOb-i [ing. Lobby ku­lu­a­ logopEdia [berZ. Logos
re­
bi] – kontorebisa da sityva, metyveleba da
agen­tebis sistema, ofi­ci­ a­ paideia aRzrda] – mecniereba
lurad da ara­ofi­ci­ a­lu­ metyvelebis sxva­dasxva nak­
rad moqmedi jgufebi, rom­ lisa da maTi mkur­nalobis
lebic zewolas axdenen Sesaxeb.
par­lamentis wevrebze gan­ lOgos-i [berZ. Logos sityva,
sazRvruli wreebis in­te­ cne­ba, azri, goneba] – 1. Zve­l
resebisaTvis. berZnul materialis­ tur
 lobizmi, lobisti, lobi­ fi­losofiaSi (heraklites­
reba. Tan) sayovelTao kanonzomi­
logAriTm-i [berZ. Logos far­ ereba.
doba, Sefardeba da arithmos 2. idealistur filosofiaSi:
ricxvi] – (maTem.) maCvenebeli sulieri pirvelsawyisi,
xarisxisa, romelSic unda RvTa­ ebrivi goneba da misT.
aviyvanoT ricxvi (fuZed sxva mistikuri cnebebi.
wo­debuli), rom miviRoT logOti p-i [berZ. Logos sityva
mocemuli ricxvi. da typos anabeWdi] – raime
 l.-ebis cxrili. for­ mis, dawesebulebis, aso­
¥ logariTmuli. ciaciis da a.S. martivi gra­
 l. gantoleba, l. gamoT­ fikuli aRniSvna, emblema.
vla. lovElas-i [fr. Lovelace ing.
logarQTmuli saxAzavi mwerlis s. riCardsonis
– iaraRi sxvadasxva mar­ti­vi ro­man `klarisa harlous”-
gamoTvlis Sesas­ru­leb­lad. is gmiris saxelis mixedviT]
-300-
loz

– qalebis motrfiale mama­ lis saSualebiTac arkveven


ka­
ci. sxva­dasxva obieqtis adgil­
lOzung-i [germ. Lozung] – mdebareobas.
mokled gamoTqmuli mimar­ 2. aparati, romelic gan­ saz­
Tva, romelic gamoxatavs Rvravs sxeulis ad­gil­
saxelmZRvanelo ideas, po­ mdebareobas mis­ gan arek­
li­ tikur moTxovnas (qarT. lili, bge­ ri­
Ti tal­ Re­bis
sinon. mowodeba). an ra­ di­otalRebis sa­ Su­a­
loiAlur-i [fr. ing. Loyal lebiT.
erTguli] – 1. arsebuli sa­ lokAut-i [laT. Lock out vin­
xelmwifo xelisuflebis mes win karis daxurva] –
mom­xre, erTguli. mflobelebis mier sa­war­
2. rac aseT erTgulebas ga­ moebis erTdrouli daxurva
moxatavs. da masiuri ganTavisufleba
 l. damokidebuleba. muSa-mosamsaxureebisa ga­
3. vinc keTilsindisierad eq­ fic­ vebis Sewyvetisa da ma­
ceva visme an rasme. Ti moTxovnebis uaryofis
 loialuroba. miz­niT.
lokalizAcia da lokalQ­ lokomOtiv-i [fr. Locomotive
ze­ba [laT. Localis adgi­lob­ < laT. Locus adgili, motio
rivi] – 1. raimes gav­r­celebis moZ­raoba] – Zalovani man­
SezRudva gan­sazRvrul qa­
nebis, orTqmavalisa da
zRvreb­Si, ro­melic Tav­moy­ Tbo­ mavalis saerTo sa­xel­
ri­lia ro­melime gan­saz­R­v­ wodeba.
rul ad­gil­ze. ¥ salokomotivo.
2. risme adgilis Semo­saz­  s. brigada s. depo.
Rvra. lOmbard-i [geogr. sax.] – sa­
lokAlur-i [laT. Localis] – xelmwifo an komerciuli
(wign.) rac garkveul ad­ sak­redito dawesebuleba,
gils ar scildeba; ad­ ro­melic sesxs iZleva Zvir­
gilobrivi. faseulobis an moZravi qo­
 l. omi. nebis dagiravebiT [italiis
lokAtor-i [< laT. Loco gan­ pro­vincia lombardiis sa­
lageb] – 1. aparati, rom­
va­ xelis mixedviT,saidanac Sua
sa­ukuneebSi gamodiodnen
-301-
luz

me­
vaxSeebi). 2. TviTon es gasayidi nivTi,
lOmbenis mAgida [moZv. sa­ saqoneli (auqcionze).
TamaSo kartis “lombenis” lOto [fr. Loto < it. lotto] –
saxelwodeba] _ banqos sa­ saTamaSo, romelSic bur­
TamaSo asakeci magida, xa­ Teb­ ze faraven amoZaxebul
verdiT gadakruli. cifrebs (an naxatebs).
lOnu-i [fr. Lonye Toki, qa­man­ lotOtron-i – mbrunavi
di] – mavTuli an Toki, ro­ do­li, romelSic yrian la­
melic gamobmulia cirkis tariis bileTebs nomrebis
msaxiobis qamarze saxifaTo gasaTamaSeblad.
triukebis gakeTebis dros. lOcia [< holand. Lootsen ge­mis
lOJa [fr. Loge] – 1. ma­yu­ tareba] – zRvebis, sawylo
rebelTa darbazSi ram­ de­ gze­ bisa da sanapiroebis
nime kacisTvis ga­ mo­yofili aR­weriloba, rac saWiroa
adgili. ge­mebis usafrTxo ta­re­ bi­
 meore iarusis l. saT­vis.
2. sxdomaTa darbazSi, sta­di­ ¥ lociisa.
onze: adgili, gamoyofili  lociasi Scd.
presis muSakebisaTvis,stum­ lOcman-i [holand. Loootsman]
rebisaTvis das xv. – saxifaTo da Znelad ga­
3. masonTa sazogadoebis gan­ savlel raionebSi gemebis
yofileba. ga­tarebis specialisti.
lOrd-i [ing. Lord] _ inglisis lOjia [it. Loggia] – 1. Senobas
umaRles TavadaznaurTa mikruli Ria aivani.
mem­
kvidreobiTi tituli. 2. Senobis nawili,romelsac
 l.-Ta palata. gareTa kedlis nacvlad
lOrnet-i [fr. Lorgnette] – sa­ aqvs Ria kolonada an Ta­
xeluriani dasakeci saT­ Ri.
vale. ¥ lojiisa.
losQon-i [fr. Lotion] – erT­  lojiasi, loji Scd.
gvari surnelovani wyali. lUza [holand. Luza] – bi­li­
lOt-i [ing. Lot] _ 1. auqcionze ardis magidis kideze da­
gasayidi saqonlis sazomi ki­debuli Wrili, romlis
erTeuli, saqmiani garigebis qve­Sac mimagrebulia bade
dros. bur­Tis Casagdebad.
-302-
luT

luTEran-i – luTeranobis cen­ciuri, luminiscenturi


mim­
devari. Scd.
luTerAnoba – pro­tes­tan­ l u m p e n p r o l e t a r Q ­a t - i
to­bis erT-erTi ZiriTadi [germ. Lumpenproletariat] _
mi­
marTuleba, romelic aR­ dek­la­ sirebuli elementebi
mocenda me-16-s.-Si ger­ma­ (ma­Txovrebi, mawanwalebi da
niaSi martin luTeris moZ­ misT.).
Rvrebis safuZvelze. lUna-pArk-i [germ. Luna-park]
¥ luTeranoba. – qalaqis parki sxvadasxva
 l. eklesia. saxis atraqcionebiTa da
 qarTulSi winaT ixma­ re­ gasarTobebiT.
boda loTrangoba. lunAtizm-i [laT. luna mTva­
 luteranoba Scd. re] _ avadmyofuri mdgo­
luQdor-i [fr. Louisd’or sa­ mareoba, romlis dro­sac
kuT. saxeli.] – Zveleburi mZinare adamiani sxva­dasxva
franguli oqros fuli. moqmedebebs as­ rulebs me­
lUk-i [holand. Luik] _ CasaZ­ qa­nikurad (ga­ uT­viT­c­no­ bi­

romi Wrili (mag. gembanze, reblad).
scenaze da sxv.) lunAtik-i [laT. lunaticus] lu­
lukUlusis nAdimi – mdid­ natizmiT daavadebuli.
ru­li nadimi [romauli lUpa [fr. Loupe] – gamadidebeli
sar­dlis Lucallus-is (177-56 SuSa.
ww. Zv. welT.) saxelis mi­ lUstra [fr. Lustre] _ Wer­ze Ca­
xed­viT, romelic cno­ bi­li mosakidebeli gasana­ Te­ beli
iyo simdidriT da ara­Cve­ mo­wyobiloba, ro­melzedac
ulebrivi nadimebiT). ram­denime eleq­tronaTura
luminescEncia [< laT. Lu­ an sanTelia (qarT. sinon.
men (luminis) sinaTle] – Wa­Ri).
(fiz.) raime sxeulis ci­vi  liustra Scd.
na­
Teba, gamowveuli eleq­ t­ lustrAcia [poln. Lustracja]
ruli, qimiuri an sxva pro­ – saxelmwifo qonebis pe­ri­
cesebiT. o­duli aRwera.
¥ luminescenciuri. lUqs-i1 [laT. Lux sinaTle] –
 l. lampa, l. analizi. ganaTebis sazomi erTeuli.
 luminiscencia, luminis­
-303-
mag

lUqs-i2 [fr. Luxe fufuneba] – ti­tulis mqone piri,


Zvirfasad, komfortulad magQstral-i [laT. magistralis
mo­wyobili; umaRlesi ka­ mTavari, warmmarTveli] – 1.
tegoriisa. ZiriTadi, mTavari xazi ra­
 kaiuta – l., maRazia – l., i­me qselis (mag; rkinigzis,
nomeri – l. (sastumroSi). eleqtrogayvanilobis, te­
 liuqsi Scd. le­ grafis) sistemaSi.
liucQfer-i [laT. Lucifer si­ 2. qalaqis farTo quCa, ro­
naTlis matarebeli, Lux mel­ zedac Cveulebriv ga­
sinaTle, ferre tareba] – cxovelebuli moZraobaa.
qristianobaSi: eSmaki, jo­  mTavari m; qalaqis axali
joxeTis mbrZanebeli,satana, m.
dacemuli angelozi. ¥ magistraluri da samagis­
tralo.
 m. (s.) gazsadeni, m. (s.) ka­
beli, m. (s.) arxi.
m
magQstrat-i [laT. ma­gis­
t­ra­tus (mr.) xelisufalni,
mAgia [laT. magia] – jadosnoba, mmar­ Tveloba] – dasavleT
jadoqroba; misnoba. ev­ropis zog qveyanaSi: qa­
¥ magiuri. la­ qis mmarTveloba, mu­ ni­
 m. sityva, m. Zala. ci ­paliteti.
mAgistr-i [laT. magister uf­ mAgma [berZ. magma comi] – (ge­
rosi maswavlebeli] – 1. ol.) vulkanis moqmedebis
zog qveyanaSi: erT-erTi sa­ Se­degad dedamiwis siR­
mecniero xarisxi; am xa­
ris­ rmidan amotyorcnili gam­
xis mqone piri. dnari silikaturi masa; misi
 filosofiis m. gacivebiTa da gamagrebiT
2. umaRles saswavlebelSi warmoiqmneba amofrqveuli
or­safexuriani swavlebis qanebi.
me­
ore safexuris kur­s­dam­  m.-is amofrqveva.
Tav­rebuli. ¥ magmuri.
3. Sua saukuneebSi: bermo­
naz­  m. qanebi.

nuri an rainduli or­de­ ¥ magmisa.
nis meTauris tituli; am  magmasi, magmatiuri Scd.
-304-
mag

mAgnat-i [laT. magnatus di­ aqvs TeTri surnelovani


debuli] – msxvili ka­pi­ yva­vilebi; xarobs Tbil
talisti, memamule, mewarme. qvey­nebSi.
 finansuri kapitalis mAdam-i [fr. madame] – 1. qal­
m.‑ebi. batoni, mimarTva ga­Txo­ vil
magnEtizm-i _ (fiz.) magnitur qalisadmi safrangeTSi, er­
movlenaTa erToblioba. Tvis agreTve saxelsa da
 dedamiwis m. gvars; miRebulia sxva mra­
mAgneto [fr. magnéto] – val qveyanaSi.
eleq­tromagnituri xel­ 2. Zvelad – ucxoeli aR­m­
sa­wyo sawvavi narevis zrdeli mdidar ojaxebSi.
asan­Tebad (naperwklis war­ mademuAzel-i [fr. mademoi­
mo­saqmnelad) Sigawvis Zra­ selle] – qaliSvili, mimarTva
vas cilindrebSi. gauTxovar qalisadmi saf­
mAgnit-i [berZ. magnētis] – rki­ rangeTSi, erTvis ag­reT­ ve
nis madnis an foladis na­ saxelsa da gvars; mi­Re­ bu­
Weri, romelsac aqvs una­ri lia sxva mraval qve­ ya­
naSi.
miizidos rkinis an fo­ mAdera – erTgvari magari
ladis sagnebi (moZv. sinon. Rvi­ no.
andamati). madrQgal-i [fr. madrigal] –
 xelovnuri m. maxvilgonivruli patara
¥ magnituri. li­ rikuli leqsi, Cveuleb­
 m. veli. riv miZRvnili qalisadmi.
 miaqcieT yuradReba: mag­ maEstro [it. maestro] – sa­
niti, magram – magnetizmi, patio wodeba did xelovnis
mag­neto. (diriJoris, kompozitoris,
magnitOfon-i [berZ. magnētis mxatvris), agreTve moWad­ ra­
magniti da phone bgera] – kis.
apa­rati magnitur firze mavzolEum-i [laT. mausoleum
bge­ris Casawerad da Semdeg < berZ. mausoleion – kariis
mis kvlav sawarmoeblad. me­fis – mavzolias ganT­q­
 magnitafoni Scd. muli akldama] – didi ar­
magnolOgia [fr. magnolia] qiteqtoruli nageboba saf­
– maradmwvane xe an buCqi; lavze; (mavzolis akldama
-305-
mai

aSenebuli iqna Zv.w. me-4 tike] _ mecniereba sam­ya­


sa­ukuneSi mcire aziaSi, q. ros raodenobriv da­mo­ki­
ga­likarnasSi). de­bulebaTa da sivrciTi
 tutanhamonis m. formebis Sesaxeb.
mAvreb-i [< berZ. mauros muqi]  elementaruli m., umaRlesi
– antikur xanasa da Sua m; gamoyenebiTi m.
sa­ukuneebSi: CrdiloeT ¥ maTematikuri.
af­rikis (egvi ptis ga­moT­  m. amocana.

lebiT) ZiriTadi mo­ maT. anAlizi – er­Tob­
sax­leobis, agreTve ma­ li­ oba maTematikis dar­ ge­
Ti dampyrobi arabebis bisa, romelTa mi­
z a­
n ia fun­
ev­
ropuli saxelwodeba. qciebis kvleva usas­ rulod
mazdeAnoba da mazdEizmi mcireTa me­T o­
d ebiT.
– Zveli sparselebis re­  maTmatika Scd.
li­ gia (qarT. sinon. ce­ maTUsala: maTusalas xnisa
cx­ lTayvanismcemloba). – ityvian Zlier xnier
[umaR­les RvTaebis – ahu­ ada­ mianze [bibliuri pat­
ra mazdasi (ormuzda - riarqis maTusalas saxelis
`na­Teli sawyisi”) sa­xe­ mixedviT – romelmac yve­
li­ dan. damaarsebeli am la­ ze didxans (969 wels)
re­ligiisa aris mi­ Ti­u­ri icocxla].
wi­naswarmetyveli zo­ ro­as­ mAia – jgufi enobrivad
t­ra – zaratustra; `wmin­ mo­naTesave indieli
da” wigni mazdeizmisa aris xal­ x ebisa, romlebic
– avesta]. cxov­ robdnen meqsikis, hon­
 mazdeianoba Scd. du­rasisa da gvatemalis
mazOxizm-i _ sqesobrivi te­ritoriebze; hqondaT
ukuR­marToba erTgvari [av­ ierog­ l ifuri dam­w er­loba

trieli mwerlis zaxer axal wel­ TaR­ri­cx­vis da­
– mazoxis gvaris mixedviT, sa­w yisSi.
ro­ melmac aRwera igi]. maiOlika [it. maiolica < majo­
mAzurka [< polon. mazurek] – lica – dasaxeleba kunZul
polonuri erovnuli cekva; ma­liorkasi (maiorka)] _ 1.
musika am cekvisTvis. mxatvruli keramikis sa­xe­
maTemAtika [berZ. mathē­ma­ oba.
-306-
mai

2. feradi gamomwvari Ti­ xis garigebaSi.


na­warmi, romelic da­fa­ru­  birJis m.
lia gaumWvirvale Wi­quriT. makro... [berZ. makros grZeli,
(sarkaliT). di­di] – rTuli sityvis pir­
¥ maiolkisa. veli Semadgeneli nawili;
 maiolkasi Scd. niSnavs dids, msxvils.
maQor-i [laT. major ufrosi] makrokOsmos-i [berZ. mak­ros
– armiaSi: oficris wo­ de­ di­di da kosmos sam­
ya­
ro] – var­
bu­leba, kapitnis momdevno; s­kvlavTa sam­ ya­
ro; kosmosi
am wodebulebis mqone ofi­ (Sdr. mik­ro­kosmosi).
ceri. makulAtura [germ. makulature
mAket-i [fr. maquette] _ ra­i­me laT. makulo vsvri] – 1. beW­
nakeTobis nimuSi Sem­ci­ re­ dvis dros gafuWebuli qa­
bul zomisa, modeli. Ral­ di, agreTv uvargisi qa­
 saxlis m., dekoraciis m., Raldi, wignebi, romlebic
wignis m. kvlav qaRaldad unda ga­
makiavElizm-i – politika da­muSavdes.
rom­ lis mixedviTac da­sa­ 2. gadat. (saub.) ityvian mdare
xu­li miznis misaRwevad ga­ xarisxis,uniWo nawarmoebze,
marTlebulia yovelgvari literaturaze; aseT na­war­
sa­Sualeba [florenciis mo­ebTa erToblioba.
res­ publikis politikuri malAria [it. malaria] – cieba,
moR­vawisa da mwerlis ma­ cieb-cxeleba.
ki­avelis (1469-1527 w.) sa­ ¥ malariuli da sama­ la­
xelidan]. rio.
makQaJ-i [fr. maquillage] _ kos­  m. (s.) dispanseri.
me­
tikis saxeoba – feris  maliaria, maliariuli,
was­ma saxeze. sa­maliaro Scd.
makQntoS-i [ing. mackintosh < mAmluq-i [arab. mamluq – mo­
sakuT. sax.] – wyalSeuvali na] – Sua saukuneebSi eg­ vi p­
(garezinebuli) qsovilis teSi: Turqi da kav­ kasiuli
saw­vimari erTgvari. (maT Soris qarTveli) tyve
 makentoSi, makentoJi Scd. monebisagan Semdgari sul­
mAkler-i [germ. makler] – Su­ Tanis piradi gvardiis ja­

mavali savaWro, sabirJo riskaci (Sdr. ianiCari).
-307-
man

 ixmareboda agreTve mama(e) mandArin-i [esp. mandarin] – 1.


luki. ma­radmwvane citrusovani
mAmona [berZ. mamonas sim­did­ xe­xili.
re < arab] – 1. Zvel aR­ mo­ 2. am xexilis narinjisferi
savleTis zog xalxSi: sim­ surnelovani tkbili nayo­
didris RvTaeba. fi.
2. (gadat.) angareba, vercx­ mAndat-i [laT. mandatum da­
lis­moyvareoba. va­leba] – visame rwmu­ne­
mAmont-i [rus. мамонт] – ga­ bu­lebis dama­ das­turebeli
da­
Senebuli cxoveli spi­ mow­ moba.
losebrTa ojaxisa, hqonda  deputatis m.
grZeli, xSiri bewvi da mox­ samandato: samandanto ko­
rili eSvebi. mi­sia – komisia, ro­ me­lic
mAnana [berZ. manna < Zv. ebr.] – iq­mneba yrilobaze, kon­ fe­
bibliuri legendis mi­xed­ ren­ciaze, kongresze – de­
viT: sakvebi, romelic ze­ le­gatebis rwmu­ ne­
bu­le­baTa
cidan ucvioda ebraelebs Se­samow­meb­
lad.
udabnoSi svlis dros. mandEizm-i – religia, ro­mel­
mAnanis bUrRuli – xor­b­ Sic Sereulia iudaizmis,
lisgan damzadebuli wmin­ zo­roastrizmisa da Zveli
da burRuli. ba­bilinuri religiis ele­
mentebi; warmoiSva me­so­
mAnanis fAfa – am bur­Ru­
potamiaSi Cveni eris da­
lis mo­xarSviT dam­za­de­bu­
sa­wyisSi [naTeli Zalis
li fa­ fa.
¥ mananisa. man­dad-haias saxelis mixed­
 mananasi, manis burRuli, viT].
fafa Scd. mAnevr-i [fr. manoeuvre] – 1.
mAngo [fr. mango < mal.] – 1. jarebis an flotis moZ­ ra­
oba, gadaadgileba sa­o­mari
maradmwvane citrusovani
operaciebis dros.
xe­
xili.
 SemovliTi m.
2. am xexilis surnelovani
2. (gadat.) eSmakuri, veraguli
tkbili nayofi; xarobs moqmedeba; fandi, xriki.
azi­aSi.
manEvrebi – 1. (samx.) didi
 m.-s wveni.
taq­tikuri mecadineoba, nam­
-308-
man

d­vil saomar pirobebTan 2. (mr.). Tavis daWeris wesebi,


mi­axlovebuli. yofaqcevis normebi.
 sagazafxulo m.-ebi, saz­ 3. romelime avtoris, visame
Rvao m.-ebi. Semoqmedebis TviseburebaTa
2. (rk.-gz.) sadguris xa­zeb­ze mxat­ vruli nawarmoebis
lokomotivebisa da va­go­ne­ Ses­rulebis xerxebis er­
bis moZraoba ma­ ta­reb­le­bis Tob­ lioba.
Sed­genis mizniT. mAnia [berZ. mania vneba, sigiJe]
¥ samanevro. – 1. adamianis avadmyofuri
 s. elmavali.
fsiqikuri mdgomareoba, ro­
manEken-i [fr. mannequin] – 1. desac mTeli misi grZnoba
ada­mianis sxeulis formis da goneba raime erTi ide­
fi­ gura tansacmlis saC­ve­ isaken aris mimarTuli.
neblad (maRaziebSi, ate­li­  gandidebis m.
ebSi). 2. Zlieri midrekileba ra­ i­
 cocxali m. me­sadmi.
2. piri, romelsac acvia axa­ manikQur-i [fr. manicure <
li fasonis tansacmeli laT. manus xeli curo vuv­ li,
saC­veneblad (modebis de­ vasufTaveb] – xelis frCxi­
monstraciis dros). lebis sagangebo ga­wmenda
mAneJ-i [fr. manēge] – 1. Se­mo­Ro­ gaprialeba.
bili moedani an spe­cialuri  manikuri, manikiurebi Scd.
di­ di Se­no­ba, romelic gan­ mani pulAcia [fr. manipulation]
kuT­v­nilia cxenebis sa­xed­ – 1. (wign.) raime rTuli moq­
nad an cxenosnobis sas­wav­ medeba, rTuli xerxi xeliT
leblad. muSaobisas.
2. cirkis wre, mulani (sinon. 2. (gadat.) oini, yalTabando­
arena). ba, sieSmake.
3. patara gadasatani Se­ mo­Ro­ manQfest-i [laT. mani­fes­
bili moedani bav­S­ve­bisTvis, tus aSkara] – 1. umaR­ le­si
romlebic fexs id­ gamen. xe­lisuflebis we­
ri­lo­
mAnera [fr. maniere] – 1. moq­me­ bi­Ti mimarTva, mo­wo­deba,
debis, qcevis Ta­vi­ se­bureba; mo­saxleobisadmi gan­ sa­
kuT­
Cveva. rebuli mniSvnelobis mqone
 kargi m.-ebi, cudi m.-ebi. movlenis gamo.
-309-
maJ

 m. msoflios yvela xal­ 3. (geol.) sfero dedamiwis


xisadmi. qerqis qveS.
2. politikuri partiis, sa­ ¥ mantiisa.
zogadoebrivi or­ ga­ni­
za­ci­  mantiasi Scd.
is werilobiTi sap­rog­ramo mAntisa [laT. mantissa da­ma­
mimarTva. teba, mogeba] – (maTem.) lo­
manifEstant-i _ manifes­ta­ ga­riTmis wiladuri na­wi­
ci­ is monawile. li.
manifestAcia [laT. manifes­ ¥ mantisisa.
tatio gamocxadeba] – masobrivi  mantisasi Scd.
svla quCaSi solidarobis mAnto [fr. manteam] – qalis
an protestis gamosaxatad. farTo palto, Cveulebriv
manOmetr-i [berZ. mamos ara­ bewvisa.
mkvrivi da metreo vzomav] – mAntus reAqcia – (medic.)
xelsawyo siTxis an gazis ka­nis sinji organizmis tu­
(airis) wnevis gasazomad. ber­kulioziT daavadebis
 monometri Scd. da­sadgenad.
manUet-i [fr. mauchette] _ pe­ manUskri pt-i [laT. manusc­rip­
rangis maja, mis saxeloze tum] – xelnaweri,upiratesad
mib­ muli an mikerebuli. Zveli.
gAnsarda [fr. mansarde < sak. manufAqtura [laT. manu­
sax.] – sacxovrebeli sad­ faqtura] – 1. (ekon.) warmoebis
gomi – saxlis sxvenze, da­ forma, romlisTvisac da­ ma­
qa­nebul saxuravis qveS. xasiaTebelia xelis iara­
¥ mansardiani. Rebis gamoyeneba da Sromis
 m. koteji. ganawileba muSebs Soris.
 dasaSvebia – mansardi. 2. safeiqro mrewvelebis na­
mAntia [gvind. berZ. mantion] war­mi; qsovilebi.
– 1. farTo, grZeli wa­mo­sas­ ¥ manufaqturuli.
xami.  kapitalizmis m. periodi.
 monazvnis m. ¥ manufaqturisa.
2. (zool.) zogi uxerxemlo  manufaqturasi Scd.
cxo­velis kanis naoWi, ro­ mAJor-i [fr. majeur] – (mus.).
me­lic faravs sxeuls. musikaluri wyoba, romlis
 moluskis m. bgerebi qmnis did mcire
-310-
maJ

ter­ciebisgan Semdgar zi­kuri moqmedebis sruli


akords; damaxasiaTebelia daq­veiTeba moxucebulobis
mxne, mxiarul elferi (sa­ an xangrZlivi qronikuli
pirisp. minori). avad­ myofobis Sedegad.
maJorQtar-i [fr. majoritaire 2. (gadat.) uilajoba, uuna­
< majorite umravlesoba < ro­­ba (mecnierebaSi, xelov­
laT. major didi] – par­la­ nebaSi, politikaSi da sxv.).
mentis deputatobis kan­di­ maraTOnel-i _ sports­me­ni,
dati, romelic xmaTa um­rav­ romelic mara­ To­
nul rbe­
lesobiT airCeva. naSi aris daos­ ta­
tebuli.
maJoritArul-i [fr. majoritaire maraTOnul-i _ (sp.) rac da­
< majorite umravlesoba < kavSirebulia Zalian did
laT. major didi] – 1. rac Se­ dis­ tanciasTan.
exeba umravlesobas, um­rav­  m. gacurva.
lesobis daq­ vem­de­ba­rebas. maraTOnuli rbEna – Se­
maJoritAruli war­mo­ jib­ reba sirbilSi 42 km-sa
mad­gEnloba – war­mo­mad­ da 195 m-ze [Zveli saberZne­
gen­
lobis sistema, rom­lis Tis sofel maraTonis (Ma­
dro­ sac de­ pu­
ta­to­bis kan­ ra­thōn) saxelis mixedviT, sa­
di­dati iRebs xma­Ta um­ i­danac aTenSi surbiliT
rav­lesobis (sa­pi­risp. mi­vida maxarobeli (elini
pro­porciuli war­mo­mad­gen­ ja­ riskaci) da miitana ga­
lo­ba). (ix. pro­por­cia). marjvebis ambavi (Zv. wel­
2. arCevnebis sistema, rom­ TaR. 490 w); amis Semdeg ma­
lis drosac arCeulTa ri­ xa­robeli daeca da mokvda
cxvSi xvdebian partiis kan­ (gardaicvala)].
didatebi, romlebmac xmaTa mAral -i [Turq.] – didi cim­bi­
umravlesoba miiRes. ruli iremi.
maJOrSia – (gadat.) ityvian, marAneb-i [esp. marranos] –
ro­desac vinme mxiarul gu­ Sua saukuneebSi espaneTsa
nebazea. da portugaliaSi: eb­ ra­
mArazm-i [berZ. marasmos da­uZ­ e­
l ebi, romlebmac ofi­
lureba, moSveba] – 1. ada­ ci­ alurad miiRes qris­
mianis fsiqikuri da fi­ ti­ anoba (kaTolikoba);
sas­ti­ kad idevnebodnen in­ k­
-311-
mar

vi­
ziciisgan. Ca­mokidebuli da ise aTa­
marginAlia [< laT. margo maSeben (zevidan).
(marginis) kide] – wignis an 2. (gadat.) ityvian pirovnebaze
xelnaweris kideze, arSiaze an mTavrobaze romelic
moTavsebuli saTauri an usity­ vod asrulebs sxvis
SeniSvna. neba-survils.
¥ marionetuli.
mArduq-i [Sumer] – qalaq ba­
 m. mTavroba.
bi­lonis mfarveli RmerTi;
 marionetka Scd.
Zv. welTaRr. me-18 s.-dan –
babilonis panTeonis uze­ marixUana – narkotiki erTg­
naesi RvTaeba. va­ri.
margArin-i [fr. margarine] – mArka1 [germ. marke] – sa­fos­
sakvebi cximebi, romelic to gadasaxadis niSani –
garegnulad karaqs gavs da pa­tara oTxkuTxi qaRal­
damzadebulia sxvadasxva di, romelzedac raime
cxoveluri da mcenareuli ga­mosaxulebaa da fasia
cximisa da zogi sxv. niv­ aR­niSnuli; aseTi niSani
Tierebebis erTmaneTSi Se­ sxva­dasxva sabuTze da­sak­
re­viT. ravad.
 safosto m., m.-ebis ko­leq­
marQaJ-i [fr. mariage qorwili]
cia, sagerbo m.
– banqos TamaSSi: erTi da
¥ markiani.
imave feris papa da qali
 m. konverti.
er­Ti moTamaSis xelSi.
marka2 [germ. mark, fin. markka] –
mArina [it. marina < laT. ma­
fulis erTeuli germaniasa
rinus sazRvao, zRvisa] – su­
da fineTSi.
raTi, romelzedac zRvis
xe­dia gamosaxuli. markEting-i [ing. marketing <
market bazari] – biznesis Ro­
marQnad-i [fr. marinade] _ 1.
nisZiebaTa erToblioba ama
wveni (mwnilisa, muJuJisa).
Tu im saqonlis ga­ sa­
sa­
Rebad
2. mwnili, mwnileuli.
sabazro pirobaTa Ses­ wav­
 pikuli kitris m.
lisaTvis. am pirobebze
mariOnet-i [fr. marionette] ze­moqmedebis xerxebi sa­
– 1. Teatris Tojina, ro­
qon­lis gayidvis sferos
me­lic zonarze an Zafzea ga­safarToveblad; biznesis
-312-
mar

fi­ losofia; bazarTkeTeba. lic omis dros Zarcvavs


mArkiz-i [fr. marquis] – da­ mo­sax­leobas.
sav­leT evropis zog qve­ mArs-i [laT. mars] – (astr.)
ya­naSi; TavadaznaurTa ti­ 1. romaul miTologiaSi
tu­li, graf­ ze maRali da (omis RmerTi).
her­cogze dabali 2. mzis sistemis erT-erTi
mArkiza [fr. marquise] – mar­ di­di planeta mzisgan da­
kizis coli an qaliSvili. Sorebis mixedviT rigiT me­
¥ markizasi. oTxe (qarT. sinon. marixi).
 markizisa Scd. marselQeza [fr. < geogr.
markQor-i [fr. marqueur < mar­ sax. marseillaise – safrangeTis
quer aRniSvna] – piri, ro­ qalaq – marselis mixedviT]
melic biliards emsaxureba, – franguli revoluciuri
TamaSis dros angariSs simRera (Seiqmna 1732 w., saf­
awar­moebs. rangeTis didi re­ vo­
luciis
markSaQder-i [germ. mark­schei­ dros), romlis Sedegad iq­
der] – samTo inJineri – samTo ca safrangeTis erovnul
damuSavebis, geodeziur ga­ him­nad; sityvebi da musika
daRebisa da wiaRiseulis ekuT­ vnis samxedro inJiners
swo­ ri eqspluataciis spe­ reJe de lils (1760-1836
ci­alisti. ww.).
 marqSaideri, markSeideri,  marselioza Scd.
marqSeideri Scd. mArtin-i [it. martini] – koq­te­
marmElad-i [fr. marmelade] ili,romelic mzaddeba ver­
– xilis wvenisgan SaqriT mutisa da inglisuri arayis,
damzadebuli sakonditro agreTve mware forToxlis
nawarmi, Cveulebriv kan­fe­ wvenisa da zogi sxva kom­
tebis saxisa. ponentisgan.
 marmaladi Scd. mArS-i [fr. marche] – 1. ritmuli
marodQor-i [fr. marauder] svla mwyobrSi.
– piri, romelic frontze  sazeimo m.
mok­lulebsa an daWrilebs 2. musikaluri nawarmoebi,
Zar­cvavs; moralurad gax­ ro­melsac aqvs energiuli
rwnili jariskaci, rome­ mkafio ritmi; gankuTvnilia
mravali adamianis er­ Tad
-313-
mas

svlis dros Sesas­ru­leb­ Sed­geba sagani.


lad.  wylis m.
 salaSqro m., samwyobro m., 3. uformo comisebri niv­Ti­
samgloviaro m. ereba, sqeli narevi.
mArSal-i [fr. marechal] – 1.  Tujis gamdnari m., ka­ raqis
samxedro wodebuleba ge­ m., Taflis m.
ner­lis zeviT. 4. Cveulebriv mr. – masebi
 aviaciis mTavari m. – mSromeli mosaxleobis
2. (ist.) ase ewodeboda Tavad- far­To masebi, xalxi.
aznaurTa winamZRols sa­  codna m.-ebs!
qar­TveloSi (oqtombris (ix. agreTve masobrivi).
ga­datrialebamde). mAsaJ-i [fr. massage] – adamianis
¥ marSlisa. sxeulis raime nawilis da­
 marSalisa Scd. zela samkurnalo an kos­
mArSrut-i [germ. marschrute metikuri mizniT.
< fr. marche da route gza] –  kisris m., m.-iT mkurnaloba,
winaswar dasaxuli gza m.-is keTeba.
(adamianebisa, matareblisa, masAJist-i – masaJis keTebis
TviTmfrinavisa...) ga­sa­Ce­
re­ spe­cialisti.
beli punqtebis aRniSvna mAsiv-i [fr. massiv mZlavri,
(qarT. sinon. svlagezi). er­Tiani < laT. massa gunda,
 turistuli m., gadafrenis naWeri] – sustad da­na­
m. wev­rebuli mTianeTi, ro­
¥ samarSruto. mel­ sac ara aqvs mkafiod
 s. taqsi. gamosaxuli Txemi.
 marSuti, samarSuto Scd. 2. geografiulad erTgva­ro­
mAsa [laT. massa] – 1. (fiz.) ma­ vani didi sivrce.
teriis erT-erTi ZiriTadi  tyis m.
maxasiaTebeli, romelic 3. mravali erTgvarovani
gan­sazRvravs mis inerciul sag­nebis, obieqtebis Ca­na­
da gravitaciul Tvisebebs. we­rebis erToblioba (ro­
2. ama Tu im sagnis Se­ mad­ me­lic egm-s mexsierebaSia
geneli nivTierebis ra­o­ Se­naxuli).
de­noba, moculoba; TviT  sacxovrebeli m. _ sa­cxov­
niv­Tiereba, romlisganac rebeli kvartali qalaqSi.
-314-
mas

masQuri – didi, mZime. sagnebi.


 m. kari, m. svetebi. 3. rasac didi raodenobiT
 masobrivi sxvaa (ix.). awarmoeben.
maskArad-i [fr. mascarade] –  saqonlis m. gamoSveba.
gasarTobi saRamo, mejlisi,  masiuri sxvaa (ix.).
romlis monawileebs uke­ mAson-i [fr. ma­son `Tavisufa­
Ti­aT niRbebi da acviaT li kala­to­ zi”] – mimdevari
gan­sakuTrebuli, saxasiaTo re­l i­ g i­
u r-filosofiuri
tansacmeli. mim­d inareobis (masonobisa).
¥ samaskarado. mAstit-i [< berZ. mastos ZuZu] –
 s. kostiumi. sarZeve jirkvlebis anTeba,
maskulinizAcia [<laT. ZuZus anTeba.
mas­culinus mamrobiTi] – mAsStab-i [germ. Masstab] –
mded­robiTi sqesis indi­ 1. rukaze, naxazze, gegmaze
vi­disaTvis meoreuli mam­ mocemuli xazebis sigrZis
robiTi sqesobrivi niSnebis Sefardeba namdvil sig­r­
(mag., ulvaSebis, boxi xmis...) ZesTan adgilze.
gaCena.  m. 100 km. erT santimetrSi
masmEdia [ing. mass media (1:100).
< laT.] – komunikaciis 2. gadat. (wign.) zoma, mniS­
sazogadoebrivi – sa­ in­ vneloba, gaqaneba risame.
formacio masobrivi sa­Su­a­  msoflio m.-is mecnieri.
lebebis (presis, radios, te­ ¥ masStaburi (mniS. 2-isaT­ vis).
 m. mSenebloba.
leviziis da a. S.) saerTo
 maStabi, maStaburi Scd.
saxelwodeba.
matAdor-i [esp. matador < matar
masObrivi – 1. bevri adamianis
kvla] – toreadori,romelic
monawileobiT Seqmnili,
daSnis gadamwyveti CacemiT
Ses­rulebuli.
klavs xars.
 m. cekvebi, m. organizaciebi,
m. demonstracia. matEria [laT. materia] – 1.
2. rac mosaxleobis far­To (filos.) obieqturi realo­
fenebisaTvis aris gan­kuT­ ba, romelic arsebobs ada­
vnili; bevrisaTvis xel­mi­ mianis cnobierebis gareSe
sawvdomi. da misgan damoukideblad.
 m. biblioTeka, m. moxmarebis 2. nivTiereba, romlisganac
-315-
mat

Sedgeba fizikuri sxe­u­le­ Zalaufleba] – pir­vel­


bi. yofili-gvarovnuli wyo­bi­
 m.-is agebuleba. lebis adreuli periodi,ro­
3. m.-is qsovili. desac gvarovnuli jgufebi
 sakostiume m., sakabe m. iqmneboda qalis xaziT na­
materiAlizm-i [fr. matéria­ Tesaobis safuZvelze da
lisme] – erT-erTi ZiriTadi qals eWira gabatonebuli
filosofiuri mimdinareoba, mdgomareoba (ix. agreTve
idealizmis sapirispiro, patriarqati).
rom­ lis mixedviTac ma­te­ ¥ matriarqaluri.
ria, buneba, yofiereba aris  m. gvari.
pirveladi, xolo idea, cno­  matriarxati, matriar­ xa­
biereba, suli – me­oreuli lu­ ri Scd.
(me­oradi). matrQkul-i [laT. matricula
¥ materialisturi. Ria sia] – umaRlesi sas­
 m. filosofia, m. Tval­ saz­ wav­leblis studentis CaT­
risi. vlis wignaki.
materiAlur-i _ 1. cno­bi­e­re­ matrimoniAlur-i [laT.
bisagan damou­ ki­deblad ar­ mat­rimonium (mat­rimonialis)
sebuli; nivTieri, fizikuri qor­ wineba] – qorwinebasTan,
(sapirisp. sulieri). col­ qmrobasTan dakav­ Si­re­
 g. samyaro. bu­li.
2. saarsebo saSualebebTan mAtrica [germ. Matrize < laT.
da­kavSirebuli; qonebrivi. matrix dasawyisi, wyaro] – 1.
 xalxis m. keTildReoba, m. (poligr.) liTonis CaR­rm­a­
mdgomareoba. vebuli forma Sriftis Ca­
matrAkaJ-i [fr. matraquage mosasxmelad.
da­Wedva, Cadeba] – mo­sa­bez­ 2. (poligr.) muyaos CaR­
rebeli radio da sa­te­ r­mavebuli forma ste­
le­ vizio reklama xSirad reoti pis Camosasxmelad.
gan­meorebadi lozungis, su­ 3. (maTem.) garkvuli wesiT
raTis, simbolis, melodiis gan­lagebuli maTematikur
da a.S. saxiT. si­dideTa cxrili.
matriArqat-i [laT. mater mAtrona [laT. matrona] – Zvel
(mat­ris) deda da berZ. ar­che romaelebSi: sapatio qali,
-316-
mat

ojaxis deda. nelobiT gadidebis, gag­ r­


Ze­
mAtros-i [holand. matroos] – lebis da a. S.
rigiTi mezRvauri.  maqsi qvedatani, qveda­ we­
mAtC-i [ing. match] – Sejibreba li.
sportis romelime saxeobaSi mAqsima [< laT. maxima (sententia)
or mowinaaRmdeges an or ZiriTadi wesi, princi pi] –
gunds Soris. qcevis wesi, logikuri an
 saWadrako m., safexburTo eTikuri princi pi, romelic
m. gamoxatulia mokle formiT,
mAtC-boli [ing. match matCi fraziT.
da ball burTi] – CogburTSi:  imanuel kanti - `imoqmede
iseTi mdgomareoba, rode­ ise, rom Seni qcevis maqsima
sac erT-erT mxares matCis sayovelTao kanonad iq­
mo­sagebad mxolod erTi ces”.
bur­Tis mogebaRa aklia. maqsimAlizm-i [< laT. ma­
matC-rEvanS-i [ing. match xi­mus udidesi] – (wign.) ra­
mat­Ci da revanche revanSi, sa­ ime ukiduresi mo­Txov­nis
ma­gieros gadaxda] – Wad­ wamoyeneba; ga­da­
War­be­bu­
rak­Si: eqs-Cempionis mier lo­ ba.
axa­li msoflio Cempionis maqsimAluri [< laT. maximus
sa­Wadrako turnirSi ga­mow­ udidesi] – yvelaze didi,
veva, titulis aR­sad­genad. udi­ desi;
zRvruli (sapirisp. mini­ ma­
matC-tUrnir-i _ Sejibreba
lu­ri).
WadrakSi, rodesac yvela
 m. xelfasi, avtomobilis
monawile xvdeba erTmaneTs
m. datvirTva.
orjer an metjer.
maqsimAlist-i _ maqsima­liz­
maUzer-i [< sak. sax.] – pis­to­ mis mimdevari.
leti erTgvari.
maqsQmum-i [laT. maximum] –
maqinAcia [laT. machinatio yve­laze meti raodenoba
xri­ki, eSmakoba] – ara­ke­
ri­same (sapirisp. minimumi)
Tilsindisieri xerxi ri­sa­  xelfasis m.
me misaRwevad; xriki.
 maxinacia Scd.
mACete [esp. machete] – didi
dana, romliTac Saqris
maqsi... [fr. maximal] – mniS­v­ ler­ wams Wrian.
-317-
med

mAca [Zv. ebr. maccâh] – umarilo mEandr-i [sak. sax. _ dak­lak­


xmiadi, romelsac ebraele­ ni­li mdinaris meandris
bi religiuri Cveulebis (am­Jamad menderesa) saxelis
mi­
xed­viT acxoben. mi­xedviT mcire aziaSi] – 1.
mahAgon-i [laT. mahagoni] – (geol.) mdinaris kalapotis
zo­ gi tropikuli xis mer­ klaknili.
qani (`wiTeli xe”); iye­ne­ben 2. ornamenti moxrili da
mxatvrul na­ke­To­baTa (ave­ sxva­ dasxva mimarTulebiT
jis da sxv.) da­sam­za­deb­ swori kuTxiT gadamkveTi
lad. xa­zebis saxiT.
mahAraja [sanskr. māharādjā] – meg(a)... [berZ. megas didi] _ 1.
indoeTSi; mTavris (Tavadis) TavsarTi, ro­ me­
lic sazom
umaRlesi tituli. er­TeulTan mi­
er­
Tebisas
 maharajisa. aR­niSnavs mis mi­ lionjer
 maxaraja, maxarajasi Scd. gazrdas; 1 me­gatona = mi­
mAhatma [sanskr. mahatmâ] – 1. li­ on tonas.
indur miTologiaSi: msof­ 2. rTuli sityvis pirveli Se­
lio suli; `RvTaebrivi ze­ madgeneli nawili, rome­lic
raRac didze miuTiTebs.
adamiani”.
 megapolisi (didi qalaqi).
2. Tanamedrove indoeTSi:
di­dad gamoCenili, gan­ sa­ megapOlis-i [berZ. Megas di­
kuT­rebiT pativcemuli, sa­ di da polis qalaqi] _ didi
Tayvanebel pirTa tituli. mravalmilioniani qalaqi,
am titulis mqone piri. ro­melic sxvadasxva qa­
 m. gandi. la­ qebisa da dasaxlebuli
mahmadQan-i _ mahmadianobis punqtis Serwymis Sedegad
mimdevari (sinon. muslimi, warmoiSva da xasiaTdeba
mus­limani. musulmani). bu­nebriv garemoze didi
mahmadiAnoba – religia, ro­ gav­leniT.
melic arabuli gadmocemis megAfon-i [berZ. Megas didi da
mixedviT daaarsa wi­nas­ phone xma, bgera] _ adamianis
war­metyvelma mahmadma (mu­ xmis gamaZlierebeli didi
ha­
medma) me-7 s.-Si (sinon. rupori, Cveulebriv konu­
is­
lami, muslimanoba, mu­ sis formisa.
sul­manoba). mEdal-i [fr. medaille] _ ni­Sa­ni
-318-
med

_ liTonis mrgvali fir­fi­ (moZv.). momrigebeli, Sua­ka­


ta, romelzedac raime re­ ci.
li­ efuri gamosaxulebaa. medikAment-i [laT. medicamen­
iZ­levian rogorc jildos, tum] _ (spec.) wamali.
ra­ime didi movlenis an medQkos-i [laT. medicus] _ me­
gamoCenili moRvawis xsov­ dicinis specialisti; eqi­
nis aRsaniSnavad. mi.
 oqros m., ivane javaxiSvi­  ixmareba agreTve mediki.
lis saxelobis m. meditAcia [laT. meditation] _
¥ medlisa. (wign.). dafiqreba, Wvreta.
 medalisa Scd.
medQum-i < [laT. medius Su­a­
medalQer-i [fr. medailleur] _ Tana] _ 1. spiritebis rwme­
medlebisa da liTonis fu­
niT: piri, romelic gar­ dac­
lis (monetebis) Camosxmisa
vlilTa sulebTan amyarebs
da Wedvis specialisti.
urTierTobas; Suamavali
 medaliori Scd.
ada­mianebsa da sulebs So­
medalQon-i [fr. medaillon] ris.
_ saoqromWedlo nawarmi, 2. (mus.). qalis sasimRero
ro­ melsac yelze ikideben; xmis SuaTana registri.
war­moadgens mrgval an
medQcina [laT. medicina] –
ova­lur brtyel budes, ro­
mec­ni­
erebaTa erToblioba
melSic Casmulia raime ga­
ada­mi­
anTa daavadebebis
mosaxuleba.
mkur­na­lo­bisa da Tavidan
medQana [laT. mediana Sua, aci­lebis Se­ saxeb.
Sua­Tana] _ (maT.). wrfis  eqsperimentuli m., m.-is
mo­nakveTi, romelic sam­ku­ mu­Saki.
Txedis wverodan mo­pir­da­ ¥ samedicino.
pi­re gverdis Sua wer­ti­  s. daxmareba, s. univer­ si­
lam­ dea gavlebuli. teti.
¥ medianisa. mEdrese [arab. madrasa < darasa
 medianasi Scd Seswavla] _ mahmadianTa sa­
mediAtor-i [laT. mediator Sualo (iSviaTad umaRlesi)
Su­ amavali] _ 1. patara Txe­ sasuliero saswavlebeli.
li firfita, romliTac mEduza [berZ. Medusa] _ zRvis
in­strumentze ukraven. 2. labiseburi cxoveli, ro­
-319-
mel

melsac aqvs sacecebi [ber­ meTOdist-i romelime sagnis


Znuli miTologiis frTo­ swavlebis meTodikis spe­
sani urCxu­ lis Medusa-s ci­ alisti.
sa­xelis mixedviT.] meTodolOgia [berZ. metho­
¥ meduzisa. dos meTodi da logos moZ­
 meduzasi Scd. R­vreba] – 1. moZRvreba
mezalQans-i [fr. misalliance Se­mecnebis mecnieruli me­
uxam­si kavSiri] _ uTa­nas­ To­dis Sesaxeb.
wo­ ro qorwineba wodebriv 2. erToblioba meTodebisa,
sa­zogadoebaSi. rom­ lebsac iyeneben cal­ke­
mETod-i [berZ. methodos] _ ul mecnierebebSi.
Te­oriuli gamokvlevis an  istoriis m.
risame praqtikuli gan­ xor­  meTodologiuri.
cielebis xerxi.  m. gamokvleva, m, analizi.
 mowinave m., eqsperimentu­ mEili (an imEili) [ing E-mail
li m. (electronic mail) eleqtronuli
¥ meToduri _ 1. raime me­ fosta] – kavSirgabmulobis
Tod­Tan dakavSirebuli. erT-erTi saxe: informaciis
2. (wign.) Tanmimdevruli. gadacema satelefono qsel­
 meTodiuri Scd. Si modemis (ix.). meSveobiT
meTOdika [berZ. methodike] _ CarTuli kompiuterebs So­
1. risame praqtikulad Ses­ ris.
rulebisTvis saWiro me­ melanqOlia [berZ. melancho­lia]
Todebis, xerxebis er­Tob­ _ naRvliani ganwyobileba.
lioba. sevda, kaeSani.
 samecniero kvlevis .m. meliorAtor-i _ meliora­
2. pedagogikis nawili – moZ­ ci­ is specialisti.
Rvreba swavlebis meTodebis meliorAcia [laT. meliora­
Sesaxeb. ti­o gaumjobeseba] _ Ronis­
 qarTuli enis m., inglisuri
Zi­ ebaTa sistema (Waobebis
enis m., maTematikis m,
amoS­ roba, mSrali miwebis
¥ meTodikuri,
xe­ lovnuri morwyva, xeTa
 m. saxelmZRvanelo, m. ka­
rgva da sxv., romelic miz­
bi­neti.
nad isaxavs miwis ara­xel­
 meTodiuri Scd.
sayreli bunebrivi pi­ ro­
-320-
mel

bebis gaumjobesebas misi tragediis muza; war­ mod­


na­yofierebis gazrdis miz­ genili hyavdaT qalad, ro­
niT. melsac aqvs suros gvir­ g­ vini
melo... [berZ. melos simRera] da tragediuli ni­ Rabi.
_ rTuli sityvebis da­sa­ melxQor-i [germ. Melchior fr.
wyisSi uCvenebs am sity­ve­ Maillechort fran­ gi ga­ mom­
bis damokidebulebas mu­si­ goneblebis ma­ ios da So­
kasTan. rigis sa­ xe­le­
bidan] _ spi­
melodeklamAcia [berZ. melos lenZis ni­ kelTan, rki­
nasTan
simRera da laT. Declamation da man­g anumTan Senadnobi
deklamacia] _ mxatvruli Wur­W­ lis, zusti meqanikuri
ki­Txva musikis TanxlebiT. de­t a­l ebis da samkaulebis
melOdia [berZ. melodia sim­ da­samzadeblad.
Rera] _ simReris hangi, ki­  m. dana-Cangali.
lo, motivi. ¥ melxiorisa.
 melxiorasi Scd.
melodQuri _ mosasmenad
sasiamovno; keTilxmovani. mEmbrana [laT. Membrana ap­ki]
 m. musika. _ 1. moqnili, Txeli fir­fi­
ta, romelic daWimul mdgo­
melOdrama [berZ. melos sim­
Rera da drama drama] _ 1. mareobaSia da amis gamo
dre­ kadia.
(moZv.). drama, SeerTebuli
 telefonis m.
sim­Rerasa da musikasTan.
2. cocxali ujredis ga­re­
2. dramatuli Janri, ro­ me­
dam­cavi apki.
lic gamoirCeva gaz­vi­ a­
¥ membranisa.
de­buli emociurobiT mo­
 membranasi Scd.
ra­ lur-damrigebluri
sen­tenciebiT; am Janris na­ memorAndum -i [laT. me­mo­
war­moebi. randum rac unda gvaxsovdes]
melomAnia [berZ. melos sim­ _ 1. di plomatiuri dokumen­
Rera da mania miswrafeba, ti, ro­ melSic gadmocemu­
si­giJe] _ musikis, simReris lia mTav­ robis Tvalsazri­
didi siyvaruli. si ra­ ime sakiTxis Taobaze.
 melomani.  m.‑is gadacema.
2. raime dawesebulebis mox­
melpOmene [berZ. Melpomene]
senebiTi baraTi an axsna-
_ berZnul miTologiaSi:
-321-
men

ganmartebiTi cnoba. ebSi safrangeTsa da ing­


memorQal-i [it. memoriale sa­ lis­ Si.
maxsovro Canaweri] _ 1. Ca­ menEjer-i [ingl. manager uf­
nawerebis dRiuri. rosi, patroni] _ 1. da­ qi­
2. arqiteqturuli nageboba, ravebuli pro­fe­
si­o­na­li
romelic aRmarTulia vi­ mmarTveli (sawarmos di­
same, risame xsovnis uk­ reqtori, mT. inJineri das
vdavsayofad. sxv.).
 SinmousvlelTa m. 2. sportuli klubis an cal­
3. sportuli Sejibreba, ga­mo­ keuli sportsmenis patroni,
Cenili sportsmenis xsov­ sportul asparezobaTa
nisadmi miZRvnili. mom­wyobi, organizatori.
 viqtor gogliZis m. (saWad­  ixmareba agreTve mena­ je­
rako turniri). ri.
memoriAlur-i [laT. memo­ menEjment-i [ingl. management]
ri­alis samaxsovro] _ rac _ warmoebis marTvis xe­ lov­
ga­ keTebula, Seqmnila vi­ neba; samarTavi princi pisa
sa­ me, risame xsovnis aR­
sa­ da meTodebis erToblioba,
niSnavad. ro­melic xels uwyobs war­
 m. dafa, m. muzeumi. moebis efeqturobis zrda­
memuArebi [fr. memoires] _ sa da danaxarjebis Sem­ ci­
mogonebani-literaturuli rebas.
nawarmoebi, romliTac gad­ mEnzura [laT. mensura sa­
mocemulia avtoris mo­ zo­mi] _ saafTiaqo an la­
go­ nebani piradsa da sa­ boratoriuli (da­na­yo­fe­
zo­ gadoebriv cxovrebaSi bi­ani) WurWeli si­ Txe­ebis
mom­ xdari sxvadasxva ambis, asa­wyavad.
mov­lenis Sesaxeb. ¥ menzurisa.
 daviT kldiaSvilis m.  menzurasi Scd.
¥ memuaruli. mEnTol-i [laT. menthe pit­
 sazRvargareTis qarTvel na da ol(eum) zeTi] _ gam­
patriotTa m. literatura. W­vir­vale kristaluri niv­
menEstrel-i [fr. menestrel < Tiereba; aqvs pitnis mZafri
provansi;] _ moxetiale po­ suni; iyeneben medicinaSi,
eti-musikosi Sua saukune­ par­fiumeriaSi da sxv.
-322-
men

menQngit-i < [berZ. meninx tis) Wkua, goneba, az­ rov­


(me­ningos) tvinis garsi] _ ne­ba] _ (wign.). az­ri­ a­ni,
(medic.). tvinis garsis an­ azrovnebasTan da­
k av­
S i­
r e­
b u­
Teba. li; azrobrivi, go­ nebrivi.
mEnisk-i [berZ. meniskos na­xe­ mEntor-i [berZ. Mentor te­le­
varmTvare] _ 1. wvril, ka­ makis, odiseis Svilis gam­
pi­larul milSi mo­Tav­se­ z­rdeli, gomeris poemis
buli siTxis Cazneqili an “odi­ seis” mixedviT] _ xel­
amozneqili zedapiri. mZRvaneli, gamzrdeli, dam­
2. erTi mxridan Sezneqili da rigebeli.
meore mxridan gamozneqili mentOrul-i _ damrigeb­ lu­
mina. ri.
3. (anat.) muxlis saxsris (Sig­ mEr-i [fr. maire, ingl. mayor <
niTa da gareTa) saxsarSiga laT. major didi, mTavari] _
xrtili. qalaqis munici palitetis
mEniu [fr. menu] _ 1. furceli, meTauri; meriis meTauri.
baraTi, romelzedac saW­mel-  Tbilisis m., parizis m.
sasmelis siaa Camowerili mEria [fr. mairie] _ qalaqis
fa­sebis aRniSvniT (res­to­ TviT­ mmarTvelobis organo;
ranSi, sasadiloSi, kafeSi). munici paliteti.
2. sadilisTvis, sauzmisTvis  Tbilisis m., parizis m.
an vaxSmisTvis SerCeuli
meridQan-i [laT. meridianus
saW­mel-sasmeli.
sa­SuadReo] _ (geogr.) war­
menstruAcia [laT. mensdruus mosaxviT wriuli xazi, ro­
yovelTviuri] _ qalis yo­ melic gadis dedamiwis po­
velTviuri bunebrivi sis­x­ lusebze da marTi kuTxiT
ldena saSvilosnodan. kveTs ekvators.
mentalQtet-i [fr. mentalitate merQnos-i [esp. merino (mr.
< laT. mentalis gonebrivi] _ me­rinos)] _ 1. nazbewviani
1. gonebis niri, gonebrivi cxvris jiSi. 2. aseTi jiSis
gan­wyoba. cxvris matyli; am matylis
2. pirovnebis an sazogadoebis qsovili.
jgufis azrovnebis wesi,
xer­xi. mErkur-i [laT. Mercurius marsi]
_ 1. romaul miTologiaSi:
mentAlur-i [laT. mens (men­
-323-
met

vaWrobis RmerTi, vaWrobisa (fi­ziol.) organizmSi niv­


da mogzaurTa mfarveli, Ti­e­
re­ baTa cvla.
RmerTebis Sikriki (Zvel metalUrgia [< berZ. metallur­
ber­Znul miTologiaSi her­ gio liTonebs vamuSaveb] _
mesi). 1. mZi­me mrewvelobis dargi
2. (astr.). mzis sistemis pla­ _ gadnobili liTonis mi­
neta, mzesTan yvelaze uf­ro Re­ba da misi pirveli da­
axlos myofi (qarT. sinon. mu­Saveba.
marixi).  Savi m., feradi m.
merokQngeb-i [sakuT. sax.] _ 2. mecniereba, romelic swav­
safrangeTis pirveli sa­ lobs liTonTa samrewvelo
mefo dinastia (me-5-8 ss.). warmoebasa da maTi pir­ ve­
mEsa [it. messe] _ 1. kaTolikuri ladi damuSavebis xerxebs.
RvTismsaxureba, wirva. metamOrfoz-i [berZ. meta­
2. musikaluri gunduri na­ mor­phosis] _ (wign.). risame
warmoebi am RvTismsaxure­ er­Ti formis sxva formad
bis teqstze, Cveulebriv gadaqceva. saxecvlileba,
or­ ga­nisa da orkestris gar­ daqmna. zogjer amboben
Tan­x­le­biT. me­tamorfoza-sac, rac da­
mesAlina _ ityvian amo­ra­ saS­vebia.
luri yofaqcevis qalze metAnia [< berZ. metagnoia mo­
[ro­ maeli klavdiusis me­ na­nieba] _ (ekl.). muxlis
sa­me colis Messalina-s sa­ mod­ reka da welSi Rrmad
xe­lis mixedviT, romelic mox­ra locva-vedrebis
cno­bili iyo veragobiTa dros.
da garyvnilobiT]. metAstaz-i [berZ. metastasis
mEsia [< Zv. ebr. masiah mi­ ga­dancvleba] _ 1. sis­ x­
ron­ cxe­buli, mxsneli] _ lis limfis nakadiT baq­
iudevelTa da qristianTa te­riebisa da simsivnis
religiaSi: RvTaebrivi uj­redebis gadatana, rac
mxsne­ li kacTa codvebis iw­vevs daavadebis kerebs
ga­mosasyidad (Se­ ra­cxaven axal adgilebSi.
ieso qristes). 2. aseTi gadatanis Sedegad
metabOlizm-i [< berZ. meta­ ga­Cenili meoreuli kera
bo­lē Secvla, cvlileba] _ da­avadebisa.
-324-
met

metafQzika [berZ. meta physika fe­ruli movlena] _ rac


fizikis Semdeg, Semdgom] _ exe­ ba dedamiwis at­mos­ fe­
1. Semecnebis meTodi, ro­ ros movlenebs, agreTve
me­
lic, dialeqtikisgan gan­ mec­nierebas, romelic swav­
sxvavebiT, movlenebs ga­ lobs am movlenebs.
ni­xilavs er­T­maneTisgan  meteopirobebi, me­te­ o­ro­
mo­wyvetiT, da­moukideblad, lo­ g iuri, meteocnoba.
ro­ gorc er­Txel da sa­mu­ metEor-i [berZ. meteōros ha­
da­mod mo­ce­muliT, uaryofs er­Si molivlive] _ kos­mo­
sag­nebisa da movlenebis su­ri warmoSobis ga­var­ va­
Si­nagan wi­ na­
aRmdegobas. re­ b uli mnaTobi sxe­u li,
2. idealisturi filo­so­ fi­u­ ro­melic SemoiWra deda­mi­
ri moZRvreba, romelic ga­ wis atmosferoSi da swra­
nixilavs cdis miRmur mov­ fad moZraobs.
lenebs (RmerTs, suls da ¥ meteoruli.
misT.).  m. sxeuli.
metAfora [berZ. metaphora ga­ (ix. agreTve meteoriti).
datana] _ (lit.). sityvis meteOrit-i [fr. metēorite] _
am gamoTqmis gadataniTi rkinis an qvis sxeuli, ro­
mniS­vnelobiT xmareba, rac melic Camovarda dedamiwaze
emyareba msgavsebas, Se­da­re­ kosmosuri sivrcidan.
bas, analizs; amgvarad nax­ ¥ meteorituli.
mari sityva an gamoTqma.  m. nawilakebi.
metemfsQqoz-i [berZ. me­ (ix. agreTve meteori).
tem­-sycho­sis `sulebis ga­ meteorolOgia [berZ. me­
da­saxleba~] _ re­ ligiur- te­orologia (meteora at­ mos­fe­
mis­ti­kuri moZRvre­
ba ru­li movlenebi da lo­gos
gar­dac­v­lili organiz­mis moZ­ Rvreba)] _ 1. mec­ ni­ereba
su­lis sxva organizmSi de­damiwis at­ mos­ fe­
ros Se­
ga­da­sax­le­bis Sesaxeb m. saxeb, misi age­
b ulebis, Tvi­
war­mo­ad­gens brahmanizmis, se­bebisa da mas­ Si mimdinare
in­du­iz­misa da zo­gi sxva fi­ z ikuri pro­c esebis Se­ sa­
re­li­giis Semadge­nel na­ xeb.
wils. ¥ meteorologiuri.
meteo... [berZ. meteora at­mos­  m. sadguri, m. dakvirveba.
-325-
met

metizAcia [< berZ. métisation] _ leq­ sis zomisa da leq­sT ­ a­


sxva­da­sxva jiSis sasoflo- wyo­bis Sesaxeb.
sa­
meurneo cxovelebis Sej­ mEtrika2 [polon. metryka] _
vareba hibridis ga­mo­say­ dabadebis mowmoba.
vanad. ¥ metrikuli.
mEtis-i [fr. mētis] _ 1. me­ti­  m. amonaweri.
zaciis Sedegad miRebuli mEtro [fr. métro] _ (Semokl.).
cxoveli an mcenare. igivea rac metropoliteni.
2. adamiani, romelic war­ metrolOgia [berZ. metron
mo­Sobilia sxvadasxva zoma da iogos moZRvreba] _
ra­sis warmomadgenelTa mec­niereba zoma-wonis Se­
(upi­ratesad TeTrebis da sa­xeb.
in­
dielebis) qorwinebis Se­ metrOnom-i [berZ. metron zoma
de­gad. da nomos kanoni] _ meqanikuri
mEtr-i1 [fr. métre < berZ. metron xel­ sawyo, romelic dar­ ty­
zoma] – sigrZis sazomi Zi­ mebiT aRniSnavs dro­ is mci­
ri­Tadi erTeuli sazomTa re Sualedebs; aye­ neben mu­si­
met­rul sistemaSi; udris ka­luri na­ war­
moebis zusti
100 sm.-s. tem­piT Se­ sasruleblad, la­
¥ metruli. bo­ra­ to­riaSi zusti ga­ zom­
 m. erTeulebi. ve­bi­saT­vis.
 metra, metro Scd. metropOlia [berZ. metropolis]
mEtr-i2 [berZ. metron zoma] _ 1. _ 1. kapitalisturi sa­ xel­
(lit.). leqsTawyobis zoma. m­wifo Tavisi koloniebis
2. (mus.) taqtis Zlieri da mi­marT.
sus­ti nawilebis si­met­ ri­u­ 2. Zvel saberZneTSi: qalaq-
li ganlageba. saxelmwifo (polisi) Ta­
metrdOtel-i [fr. matre vi­si axalSenebis (ucxo
d’hô­tel] _ 1. ufrosi ofi­ qvey­nebis teritoriaze da­
ci­anti, ri­gis mimcemi, gan­ arsebuli koloniebis) mi­
mkargulebeli res­toranSi. marT.
2. ufrosi msaxuri, rome­lic metropolQten-i [fr. mét­
ganagebs Wama-smis saqmes. ropolitain] _ saqalaqo rki­ni­
mEtrika1 [berZ. metrikē < metron gza, Cveulebriv mi­ wis­q­veSa.
zo­ma] _ (lit.) moZRvreba
-326-
mef

 Tbilisis m. da­adgilebis) Sesaxeb.


mefistOfeli [berZ. Mephis­  Teoriuli m.
to­pheles] _ Zveli germanuli 2. teqnikis dargi – moZraobi­ sa
legendis mixedviT: boroti da ZalTa Sesaxeb moZ­Rvrebis
suli, demoni (gamoyvanilia gamoyeneba praq­ tikul amo­
goeTes “faustSi” da bevr ca­naTa ga­
d a­
s a­
w yvetad.
sxva nawarmoebSi).  samSeneblo m., gamoyenebi­
Ti m.
meqanizAtor-i _ specialisti, 3. (gadat.) risame faruli
romelic emsaxureba manqa­ rTu­ li mowyobileba.
neb­ sa da meqanizmebs. ¥ meqanikuri.
 soflis meurneobis m.-ebi. Mm. moZraoba, m. Zalebis Se­
 mexanizatori Scd. moqmedeba.
meqanizAcia da meqanQzeba  mexanika, mexani­ ku­
ri Scd.
[< berZ. mechanē manqana, meqanQkos-i _ 1. meqanikis spe­
iara­Ri] _ warmoebis aR­Wur­ cialisti.
va manqanebiTa da meqa­niz­  avtomeqanikosi.
mebiT. 2. piri, romelic Tvalyurs
 soflis meurneobis m. adev­nebs manqana-meqa­ niz­
me­
 mexanizacia, meqanizireba, bis muSaobas.
mexanizireba Scd. Mmexaniki Scd.
meqAnizm-i [berZ. mechanē man­ meqanQkuri _ 1. meqanizmis
qana, iaraRi] _ 1. manqanis, sa­SualebiT moqmedi.
xel­ sawyos, aparatis ma­moZ­  m. xerxi.
ravebeli Sinagani mo­wyo­bi­ 2. manqanebisa da meqanizmebis
loba. damzadebasTan, maT re­ mon­
 avtomobilis m., saaTis m. tTan dakavSirebuli.
2. manqana mowyobileba raime  m. qarxana, m. saamqro, m.
samuSaos Sesasruleblad. sa­xelosno.
Aamwevi m., miwis saTxreli 3. (gadat.) aracnobieri, uneb­
m.-ebi. lie.
meqAnika [berZ. mēchanikē (tēch­ Mg. Secdoma.
nē)] _ mecniereba manqanaTa  mexanizmi, mexanikuri Scd.
Se­ saxeb] _ 1. fizikis nawili mESCan-i [rus. мещан] _ ada­
_ mecniereba sivrceSi sxe­ mi­ani, romelsac wvril­ me­
ulTa gadanacvlebis (ga­ sakuTruli. interesebi, viw­
-327-
miz

ro TvalTaxedva aqvs. sezonuri m.


mECeT-i [arab. masðid masjidi] ¥ migraciuli, samigracio.
_ muslimanTa samlocvelo  m. (s.) Teoria, Tevzebis s.
saxli. gze­ bi
mecEnat-i _ mecnierebisa da mQgren-i [fr. migraine berZ. hë­
xelovnebis mdidari mfar­ mikrania _ Tavis qalis na­ xe­
veli [romaeli politikosi vari] _ Tavis tkivilis mud­
moRvawis Mecenas (Mecenatis)- mivi Seteva gulisreviTa
is saxelis mixedviT; mfar­ da pirRebinebiT.
velobda ganTqmul poetebs miElit-i [< berZ. myelos
_ vergiliuss, horaciuss (Zvlis) tvini] _ (medic.).
da sxvebs]. zurgis tvi­ nis anTeba.
mEjlis-i [< arab. madžlis mizAnTrop-i [berZ. misan­thrô­
kre­ba, TaTbiri] _ 1. didi pos] _ piri, romelic ada­
wveuleba, didi sacekvao mi­anebs, sazogadoebas ga­
saRamo (si­ non. bali). urbis, uJmuri; kacTmoZule.
2. iransa da TurqeTSi: par­ mizanTrOpia [berZ. misan­
la­ menti. thrô­pia] _ adamianisadmi si­
¥ samejliso (mniSv. 1-isaT­ Zul­ vili; adamianTa si­Zul­
vis). veloba.
 s. cekvebi. mizAnscena [fr. miseen scé­ne]
mi [it. mi] _ musikaluri gamis _ scenaze ganlageba. msa­xi­
me­same bgera; am bgeris aR­m­ o­bebis ganlageba scenaze
niSvneli noti. war­modgenis ama Tu im mo­
migrAcia [laT. migratio ga­da­ mentSi.
saxleba] _ 1. mosaxleobis mizErere [laT. misērere Se­
gadaadgileba, gadasaxleba wya­leba, misereri Semiwyale]
qveynis SigniT an erTi qvey­ _ ormocdameaTe fsalmuni:
nidan meoreSi. mi­zerere mei, domine! (miwyale
 Sinagani m., saerTaSoriso me RmerTo didiTa wya­ lo­
m. bi­Ta SeniTa!).
2. (biol.) cxovelebis ga­ da­
mizErul-i [laT. miser Ra­ri­
ad­gileba erTi adgilidan
bi] _ Zalian patara, pawawa,
meoreze.
umniSvnelo.
 Tevzebis m., cxovelebis
-328-
miT

mQT-i [berZ. mythos gadmocema, miuTiTebs: mikrosamyaro _


Tqmuleba] _ Zveli xalxuri ato­ muri zomis obieqtTa
Tqmuleba, gadmocema Rmer­ er­Toblioba.
Tebsa da legendarul gmi­ 2. TavsarTi, romlic sazom
rebze, samyaros Seqmnisa da er­Teulis saxelTan mi­
sicocxlis warmoSobaze. er­Tebisas aRniSnavs mis
 antikuri m.-ebi. me­milioned nawils; 1
¥ miTuri. mik­rometri = metris me­mi­
 m. gadmocema, m. pirovneba. li­ oneds.
 zogjer ixmareba agreTve mQkrob-i [berZ. mikros pa­ta­ra,
miTosi. pawawa da bios si­ cocx­le] –
 miTiuri Scd. mikroskopuli er­
Tuj­ re­
miTolOgia [berZ. mithologia] diani organizmi.
_ 1. miTebis erToblioba.  daavadebebis gamomwvevi m.-
 berZnuli m., qarTuli m. ebi.
2. miTebis Semswavleli mec­ mikrobiolOgia – mec­ni­
ni­ereba. e­reba, romelic mikrobebs
¥ miTologiuri. swavlobs.
 m. siuJeti, m. leqsikoni. ¥ mikrobiologiuri.
mQTra [spars. mitrâ] – Zveli  m. laboratoria.
in­gis, indoeTsa da zogi mikroklQmat-i – patara
sxva qveynis religiaSi: siv­rcis klimati, rac ga­
mzis, sinaTlis, siwmindisa napirobebulia adgilis Ta­
da simarTlis RmerTi. vi­seburebiT (tyiT,mindvriT,
mQkado [iap. mikado] – iaponiis Wa­obiT da sxv.).
imperatorTa tituli; am mikrokOsmos-i [berZ. mik­
ti­tulis mqone piri. ros patara, pawawa da kosmos
mikolOgia [berZ. mikēs so­ sam­yaro] – um­ ci­re­si si­di­
ko da logos moZRvreba] – bo­ deebis (ato­ me­bis, eleq­ t­
tanikis nawili, romelic ro­nebis da misT.) samyaro
so­ koebs swavlobs. (Sdr. mak­ro­kosmosi).
mikro... [berZ. mikros mcire] – mikrolitraJQani [berZ.
1. rTuli sityvis pir­ve­li mik­ros mcire da fr. lit­ra­ge]
Semadgeneli nawili, ro­ – mikrolitraJiani av­ to­
melic raimes mcire zomebze mo­bili – patara msubuqi
-329-
mil

av­tomobili (sxvanairad: Teba mikroskopis qveS


mci­relitraJiani av­to­ mo­ Za­lian patara qsovilebze,
bi­li). sis­xlZarRvebze, pawawa
mQkron-i [< berZ. mikros pa­ta­ Zvleb­ ze.
ra, pawawa] – metris me­mi­li­ milAgia [berZ. my(s) kunTi
onedi na­wili. da algos tkivili] – (medic.)
mikroorgAnizm-i _ Seuiara­ kunTebis tkivili.
Re­beli TvaliT uxilavi mQl-i [ingl. mile] _ gzis sig­
mce­nare an cxoveluri or­ rZis sazomi erTeuli (rig
ganizmi. qveyanaSi sxvadasxva si­ di­
mikrOskop-i [berZ. mikros pa­ disa).
tara, pawawa da skopeô vu­  inglisuri m., saxmeleTo
yureb] _ optikuri xel­ m., sazRvao m. (udris 1,85
sa­wyo TvaliT uxilavi km-s)
sag­nebis dasanaxad. mQled-i [ingl. miledy] _ in­
mikroskOpuli – 1. mik­ros­ g­lis­Si: didgvarovani ga­
kopis saSualebiT Ses­ru­ Txo­ vili qalis, lordis me­
le­ buli. uRlis xseneba anda misdami
 m.analizi, m. gamokvleva. mimarTva.
2. rac mxolod mikroskopiT mQli [laT. mille aTasi] _ Tav­
SegviZlia davinaxoT; pa­ sarTi, romelic sazomi er­
waw­kintela. Teulis meaTased nawils
 m. organizmebi, m. uj­re­debi. aRniSnavs: 1 milimetri =
 mikroskopiuli Scd. metris meaTaseds.
mokrOfon-i [berZ. mikros pa­ milQard-i [fr. milliard] _ aTasi
tara, pawawa da phōnē bgera] milioni (1 000 000 000).
– mowyobiloba, romelic, miliArder-i [fr. milliardaire]
bge­riT rxevebs gardaqmnis _ (fulis raime erTeuli)
eleq­trul rxevebad mis miliardad (miliardebad)
did manZilze gadasacemad Ri­rebuli simdidris pat­
an gasaZliereblad. roni.
mikroqirUrgia [berZ. mikros milQmetr-i _ metris erTi
patara da cheirurgia < cheir xe­ me­aTasedi nawili.
li da ergon muSaoba] – qi­ milQon-i [fr. million] _ aTas­
rurgiuli operaciis ke­
-330-
mil

jer aTasi (1 000 000). lic militarizmis po­li­


memilQone _ rigis mi­xed­ tikas misdevs.
viT milioni. milQcia [laT. militia samxed­
 m. mgzavri, gamofenis m. ro samsaxuri] _ 1. yofil
mnaxveli. ssrk-Si: administraciuli
memiliOnedi _ milion Ta­ or­gano sazogadoebrivi
naswor nawilad gayofili wes­rigisa da uSiSroebis
mTelis erTi nawili. da­sacavad; am organos ad­
¥ milioniani. gi­lobrivi sammarTvelo.
 m. qalaqi, gazeTis m. ti­ ¥ samilicio.
raJi.  s. ubani.
¥ memilionisa. 2. aramudmivi jari, Seqmnili
 memeilionesi Scd. sa­xelmwifo cxovrebis gan­
miliOner-i [fr. millionaire] sa­kuTrebul pirobebSi.
_ (fulis raime erTeuli) mQlord-i [ingl. Milord] _ 1.
mi­
lionad (milionebad) inglisSi: lordis xseneba
Ri­ rebuli simdidris pat­ anda misdami mimarTva.
roni. 2. mimarTva mosamarTlisadmi
militarizAcia _ saxel­ (inglisSi).
mwi­foTa ekonomikuri da mQm-i [berZ. mimos] _ 1. Zvel
sa­
zogadoebrivi cxovrebis sa­berZneTsa da romSi _
daq­ vemdebareba dapyrobiTi sa­xalxo warmodgena, sa­
omebis momzadebis miz­ne­ dac Serwymuli iyo im­ pro­
bisTvis; SeiaraReba. vizaciuli dialogi, sim­
militArizm-i [< laT. militaris Rera, cekvebi.
samxedro] _ 1. SeiaraRebis 2. aseTi warmodgenis msa­ xi­
gaZ­lierebisa da omisaTvis obi.
mzadebis reaqciuli po­ li­ 3. pantomimis Semsrulebeli
tika. msaxiobi (amJamad).
2. agresiuli samxedro wre­ mQmika [< berZ. mimikos mim­
ebis politikuri ba­to­no­ baZ­velobiTi] _ adamianis
ba. grZno­bebis, gancdebis, gan­
¥ militaristuli. wyo­bilebis gamoxatvis xe­
 m. politika, m. saxel­m­wi­fo. lov­ neba saxis kunTebis sa­
militArist-i _ piri, ro­me­ Tanado moZraobiT.
-331-
min

¥ mimikuri. nerali da logos moZRvreba]


 m. refleqsebi. _ mecniereba mineralebis
 mimiuri Scd. Se­saxeb.
mimQkria [ingl. mimicry dam­s­ ¥ mineralogiuri.
gavseba, mibaZva < berZ.] _ 1.  m. kabineti.
(biol.) zogi saxeobis cxo­ mQnerva [laT. Minerva mim­
ve­lebisa (mag., qameleoni) baZ­ve­li] _ romaul mi­
da mcenareebis TavdacviTi To­logiaSi: sibrZnis
Se­gueba _ formiT an fe­ riT qal­ RmerTi, mecnierebis, xe­
damsgavseba garemo sag­ neb­ lov­ nebis mfarveli (ber­Z­
Tan, sxva cxovelebTan da nul miTologiaSi mas Se­e­
mce­nareebTan. sa­bameba aTena).
2. (gadat.) adamianis unari _ mQni _ (Semokl.) minimaluri
Tavisi Sexedulebebis da­ an miniaturuli: iTqmis Za­
farvisa, garemoebaTa mi­sa­ lian mokle kabaze, qve­da­
dagebisa. tanze, agreTve Zalian pa­
¥ mimikriisa. tara avtomobilze.
 mimikriasi Scd.
miniatQura [fr. miniature it.
mQmoza [< berZ. mimos mim­baZ­ miniatura] _ 1. feradebiT mo­
ve­li] _ samxreTis qveynebSi xatuli mTavruli aso an
gavrcelebuli mcenare: suraTi Zvel xel­ na­
we­
reb­Si.
aqvs patara yvavilebi. 2. faqizad Sesasrulebeli
minAreT-i [arab. minārat] _ me­ pa­tara xati raime na­ ke­
To­
Ce­Tis koSki, saidanac mueZi­ baze.
ni muslimanebs salocavad 3. patara literaturuli an
mo­uwodebs. musikaluri nawarmoebi.
minEral-i [< fr. minéral] _ bu­  m.-ebis Teatri, Subertis
nebrivi qimiuri naerTi an m.-ebi.
ele­ menti, romelic Sedis ¥ miniatiuruli, miniatiuri­
qa­nebis, madnis, meteorite­ sa.
bis SemadgenlobaSi.  m. ferwera.
¥ mineraluri.  miniatura, miniaturuli,
 m. nivTiereba, m. sasuqebi, miniatiurasi Scd.
m. wylebi. minimAluri [< laT. minimus
mineralOgia [fr. minéral mi­ umciresi] – yvelaze nak­le­
-332-
min

bi; umciresi (sapirisp. maq­ nute Semcirebuli,patara] – 1.


simaluri). kuTxisa da rkalis sazomi
 m. raodenoba. erTeuli; udris gradusis
minQmum-i [< laT. minimum] 1/60 nawils; aRiniSneba ni­
– 1. yvelaze naklebi ra­o­ Sa­niT ' cifris marjvniv.
denoba risame (sapirisp. 2. (moZv.) wuTi.
maq­
simumi). miOzit-i [< berZ. mys (myos)
 saarsebo m., xelfasis m. kunTi] – (medic.) kunTebis
2. codnis, saswavlo sag­ne­ anTeba.
bis erToblioba, rac auci­ miOkard-i [berZ. mys (myos)
lebelia raime spe­ci­ al­ is­ kun­Ti da kardia guli] – (ant.)
tisaTvis. gulis kunTovani kedeli.
 teqnikuri m., agronomiuli mQraJ-i [fr. mirage] – 1. at­mos­
m. fe­ros opti­ ku­ri movlena,
mQnistr-i [fr. ministre] – mTav­ ro­de­sac horizontTan
robis wesi, romelic me­ Cnde­ba de­ damiwaze ar­ se­
bu­
Taurobs ama Tu im sa­mi­ li sagnebis cru gamo­ sa­
xu­
nistros. lebani.
 ganaTlebis m.  m. udabnoSi.
mQnistrTa kabQneti – 2. (gadat.) moCvenebiTi ram.
mTav­roba. mQrza [spars. Mirzâ] – 1. iranSi,
saministro – saxelmwifo samefo saxlis wevrebis
mmar­Tvelobis centraluri tituli; am titulis mqone
or­gano, romelic ganagebs piri.
ama Tu im dargs. 2. iranSi: umaRlesi moxelis
 janmrTelobis dacvis s. an mecnieris sapatio saxe­
mQnus-i [laT. minus nak­le­ li.
bad] – gamoklebis an uar­ 3. aRmosavleTis zog qve­ ya­
yo­fiTi sididis ni­Sani (-) naSi: mdivani, mwerali.
maTematikaSi; tem­pe­
ra­tu­ mis [ing. Miss] – inglisurenovan
raze miTiTebas niS­navs: nu­ qveynebSi: gauTxovari qalis
lis qvemoT (sa­pi­risp. plu­ xseneba an mimarTva misadmi
si). (Cveulebriv saxelTan an
 m. 10 (an -10) gradusi. gvarTan erTad); qaliSvili;
mQnut-i [laT. minutus germ. mi­ qaliSvilo!
-333-
mit

 miss Scd. 2. Sua saukuneebSi dasavleT


mQsgiT-i [arab] igivea, rac evropaSi: drama, romelsac
meCeTi. hqonda bibliuri siuJeti.
mQsia [laT. missio gagzavna] – 1. mQstika [< berZ. mystikos sa­i­
(wign.) sagangebo davaleba. dum­lo] – 1. rwmena, romlis
 mas didi m. daakisres. mi­xedviTac arseboben ze­
2. mudmivi di plomatiuri bu­nebrivi fantastikuri Za­
war­momadgenloba despanis lebi da TiTqos Se­saZ­ le­
meTaurobiT. belia maTTan ur­Ti­er­ To­bis
3. di plomatiuri delegacia damyareba.
sagangebo davalebiT.  Suasaukuneobrivi m.
 samxedro m. 2. (gadat.) idumali ram.
misiOner-i [fr. missionnaire] – ¥ mistikuri.
qristianul eklesiis mier  m. rwmena.
wargzavnili mqadagebeli  mistiuri Scd.
re­ligiuri propagandis ga­ mistifikAcia [fr. mystifi­ca­ti­
sawevad da sxva rjulis on < berZ.] – (wign.) ganzrax
mor­ wmuneebis mosaqcevad. vi­si­
me Secdena, motyueba.
mQsis [ing. Mistress] – ingli­su­ mistQcizm-i _ mistika­ze da­fuZ­
rovan qveynebSi: gaTxovili ne­buli religi­ ur ide­ a­
lis­
qalis xseneba an misadmi tu­ri msof­ li­o­m­
xed­
veloba;
mi­
marTva (Cveulebriv gvar­ mid­re­ki­
le­
ba mis­
ti­kisadmi.
Tan an saxelTan erTad); mitElSpil-i [germ. Mittelspiel
qal­batoni; qalbatono! Sua TamaSi] – Wadrakis par­
 missis Scd. tiis Sua nawili.
mQster [ing. Mister] _ in­g­ mQting-i [ing. meeting] – ma­
lisurovan qveynebSi: ma­ma­ sob­rivi kreba po­li­ ti­ku­ri
kacis xseneba an misadmi mi­ da sxva sa­ Wir­bo­ roto sa­
marTva (Cveulebriv, gvar­Tan kiTxebis gan­ saxilvelad.
erTad); batoni, batono! mQtra [berZ. mitra] – umaRles
mistEria [berZ. mystēria sa­i­ sasuliero pirTa (ag­reT­ ve
dum­loebani] – 1. antikur damsaxurebul mRvdel­ Ta)
qvey­nebSi (saberZneTSi, rom­ maRali mrgvali Tav­ sar­q­
Si da sxv.) saidumlo re­li­ me­li, romelsac ixuraven
giuri wesebis Ses­ ru­leba. mRvdel­ msaxurebis dros.
-334-
mit

mitropOlit-i [berZ. met­ dasalevi wamali, romelic


ropolitēs] – marTl­ma­di­de­be­ warmoadgens sxvadasxva
li da kaTolikuri ek­le­ niv­ T ierebis narevs.
siis episkoposTa umaR­lesi mQSura [arab. muzevvere yal­
wodebuleba; am wo­de­bu­le­ bi] – 1. mooqrovil an mo­
bis mqone piri. ver­cxlili metalis Zafi,
miUzikl-i [ing. musical] – ro­melic farCis qsovilis
mu­si­kalur-scenuri na­ mosarTavad gamoiyeneba; ix­
war­moebi upiratesad mareba agreTve naZvis xis
ko­mediuri xasiaTisa, ro­ mo­sarTavad.
mel­ Sic gamoyenebulia Ta­ mQCman-i [ing. midshipman] – sam­
na­medrove yofiTi musikis, xedro-sazRvao flotSi:
qo­reografiis saSualebani; zem­degTa Semadgenlobis
ase­Ti Janris kinofilmi. umaR­ lesi wodebuleba.
 muzikli Scd. mnemOsine [berZ. Mnēmosynē]
mQuzle [fr. miuslé] – Sam­pa­n­ – berZnul miTologiaSi:
uris boTlis saxuravis mex­sierebis qalRmerTi, ro­
mownuli| mavTulis badu­ melsac zevsisgan SeeZina
ra. cxra muza.
miUrid-i [< arab.] – mi­u­ri­ mobilizAcia [fr. mobilisation
diz­mis mimdevari. < laT mobilis moZravi] – da
miurQdizm-i – islamis yve­ mo­bilQzeba [germ. Mobili­
laze ufro mebrZoli re­ si­eren] – 1. Tadarigis sam­
aq­ciuli mimdinareoba, ro­ xed­ro valdebulTa gaw­
me­
lic religiis mTavar veva namdvili sam­xed­ ro
dog­ matad aRiarebs yvela samsaxurSi omis ga­
mo­
ara­muslimanis ulmobeli cxadebasTan da­
k av­
S irebiT.
gaJletis ideas.  sayovelTao m.
mQqser-i [ing. mixer Semrevi] – 2. gadat. (wign.) Zalebis an
eleqtruli xelsawyo comis, saxsrebis Tavmoyra ra­ ime
kremis, piures, koqteilis amocanis, masobrivi Ro­ nis­
mo­samzadeblad kvercxis Ziebebis warmatebiT Se­
s as­
aT­ qvefiT da sxv. ru­leblad.
 qveynis yvela Zalis m.
mQqstura [laT. mixtura] –
mobQlur-i [laT. mobilis] –
-335-
mod

moZ­ raobis unaris mqone; memodele).


moZ­ ravi.  tansacmlis m.
mOgvi [Zv. spars. – magus  modeliori Scd.
berZ. magos laT. magi] – magi, mOdemi [ingl. modem] _ kom­
misani, mCxibavi. pi­uteris periferiuli
mOda [fr. mode] – 1. garkveul mo­wyobiloba, gamoiyeneba
sazogadoebriv wreebSi sa­telefono qselSi Car­
mok­ le xniT gabatonebuli T­visas faqsebis, meilebis
gemovneba Cacma – daxurvisa mi­saRebad da internetSi
da yofa-cxovrebis sxva Sesasvlelad.
garegnul formebisa. modernizAcia da moder­
 m.-ze Cacmuli. nQ­zeba [fr. modernisation] _
2. mr. tansacmlis nimuSebi, ri­same Secvla Tanamedrove
romlebic aseT gemovnebas mo­Txovnebisa da gemovnebis
Seefereba. Sesabamisad.
 m.-ebis Jurnali.  avtomobils m., sawarmos
mOduri – 1. modis Se­sa­ m.
fe­ ri. modErnizm-i [< fr. moderne
 m. kostiumi, m. var­cx­ ni­ uax­lesi, Tanamedrove] _
loba. re­alizmisadmi mtruli mi­
2. rasac sayovelTao war­ma­ mar­TulebaTa saerTo sa­
teba aqvs garkveuli drois xel­ wodeba xelovnebasa da
ganmavlobaSi. literaturaSi.
 m. simRera. modifikAcia [fr. modification]
mOdel-i [fr. modēle] – 1. ra­ _ sagnis an movlenis iseTi
ime nakeTobis sanimuSo eg­ saxecvlileba, romelic ar
zem­ plari; nimuSi risame exeba mis arss.
da­ samzadeblad. modulAcia [laT. modulatio
2. raime sagnis Semcirebuli mwyobroba, samwyobre] da
nimuSi an sqema.
 avtomobilis m., xomaldis
modulQreba _ 1. (mus.) er­
Ti tonalobidan meoreze
m., TviTmfrinavis m.
ga­das­vla; bgeris simaRlis
modelQer-i [fr. modeleur]
Sec­ vla.
– ra­ ime nakeTobis dam­za­
2. (fiz.). maRali sixSiris
de­ bis specialisti (si­ non. rxe­vaTa Secvla ufro da­
-336-
mod

bali sixSiris rxevebiT.  m. xelovneba, m. fi­lebi.


3. xmovan kinoSi: bgeris mi­ mOla [arab. maulâ batoni] _
er gamowveuli eleq­tro­ mus­limanTa religiuri
rxevaTa gardaqmna si­ kul­tis msaxuri.
naT­lis konad, romlis
mOlbert-i [rus. Мольберт
sa­ SualebiTac xdeba bgeris
germ. molbertt] _ xis sayrdeni,
Ca­wera kinofirze.
romelzec mxatvari aTav­
mOdus-i [laT. modus zoma, sebs naxats muSaobis
xer­xi, saxe] _ 1. (log.). az­ dros.
rov­nebis nairsaxeoba.
molEkula [fr. molécule] _
2. (filos.). sagnis gar­da­ma­
nivTierebis umciresi na­ wi­
vali, aramudmivi mdgo­ma­re­
laki, romelsac aqvs yve­la
oba an Tviseba.
misi qimiuri Tviseba.
mOdus vQvendi [laT. modus  m. Sedgeba atomebisgan.
vi­vendi] _ 1. cxovrebis wesi; ¥ molekuluri.
arsebobis saSualeba.  m. masa (wona), m. Teoria, m.
2. pirobebi, romlebic or mo­ fizika.
wi­ naaRmdege mxares Soris ¥ molekulisa.
dro­ ebiT mainc iZleva nor­  molekulasi, molekulia­
maluri, mSvidobiani ur­Ti­ ru­li Scd.
er­ Tobis saSualebas.
mOlox-i _ ityvian iseT ri­sa­
mozAika [fr. mosaique] -1. su­ me Sesaxeb rasac bevri ada­
ra­ Ti an saxe, romelic Sed­ mianis msxverpli sWirdeba
ge­ nilia cementis fenaze [finik. molek mefe: mzis, ce­
da­ magrebul, erTmaneTTan cxlisa da omis finikiuri
mWidrod mowyobil feradi Rmer­Tis saxelis mixedviT,
kenWebis, sxvadasxva feris ro­melsac msxverplad ada­
minis, marmarilos, emalisa mianebs swiravdnen].
da misT. patar-patara naW­
molUskeb-i [< laT. molluscus
re­ bisagan.
rbi­li] _ uxerxemlo, rbil­
2. TviT masala aseTi suraTis,
saxis misaRebad. sxe­uliani cxovelebi, rom­
3. aseTi suraTis, saxis Sed­ lis umetesoba niJarebSia
genis xelovneba. mo­Tavsebuli.
¥ mozaikuri.  zRvis m., miwiszeda m.
 mx. moluski.
-337-
mon

 moliuskebi Scd. xe­lisuflebis erTaderT


mOment-i [laT. momentum] _ mi­zanSewolil formad.
1. drois Zalian mcire mo­ ¥ monarqistuli.
nak­veTi; erTi wami, Tvalis  m. Sexedulebani. M
daxamxameba.  monarxizmi, monarqistuli
 gasrolis m. Scd.
2. dro, rodesac xdeba rame, monArqist-i _ monarqizmis
sruldeba raime moqmedeba mim­de­
va­ri.
 dadga xelsayreli. m.  monarxisti Scd.
momentAlur-i _ Zalian monAster-i [berZ. Monasterion]
swra­ fi (moqmedeba); wami. _ ber-monazonTa saek­le­
monAndria [berZ. monos erTi sio-saadgilmamulo or­
da aner (andros) qmari] _ er­ ga­nizacia, Temi, romelsac
Tqmrianoba. aqvs Tavisi meurneoba; ase­
monArq-i [berZ. monarchos] _ Ti religiuli Temis ek­ le­
sa­xelmwifos erT­pi­ rov­nu­ sia da sacxovrebeli na­
li mmarTveli (mefe, im­ pe­ra­ gebobani.
tori, Sahi da sxv.)  aTonis iverTa m.
 monarxi Scd. ¥ monastriuli, samo­ nas­tro.
 m. (s.) kompleqsi, m. (s.) we­
monArqia [berZ. monarchia sebi.
er­T­mmarTveloba, TviT­m­p­ ¥ monastrisa.

robeloba] _ mmar­T­ve­lo­  monasterisa, monasteriu­
bis forma, rodesac sa­ li, samonasterio Scd.
xelmwifos saTaveSi ud­gas
mOneta [laT. moneta] _ li­
erTi piri-monarqi; sa­xel­
To­nis fulis niSani.
mwifo, romelsac mmar­T­  spilenZis m., oqros m.
velobis erTi forma aqvs. ¥ monetisa.
 absolituri m. kon­ st
­ i­tu­ Mmonetasi Scd.
ciuri m.
¥ monarqiuli.
mOnizm-i [< berZ. monos erT]
 m. saxelmwifo. _ filosofiuri moZRvreba,
 monarxia, monarxiuli Scd. ro­melic samyaros sa­ fuZ­
vlad aRiarebs erT sawyiss,
monArqizm-i _ politikuri
materias an suls.
mim­dinareoba, romelsac mo­
narqia miaCnia saxelmwifo monQtor-i [fr. moniteur,
-338-
mon

ingl. monitor, laT. monitor 2. cxovelebSi: mamlis Se­


gamafrTxilebeli] _ 1. te­ wyvi­leba mxolod erT de­
le­ gadacemis procesis sa­ dalTan erT an ramdenime
kon­trolo televizoris se­zonis ganmavlobaSi.
ek­rani (satelevizio mo­ni­ monOgrama [berZ. monos er­
tori, telemonitori); igi­ Ti da gramma aso] _ ori an
vea, rac displei. ramdenime asosgan SeTx­ zu­
2. samxedro javSniani gemi. li niSani.
3. mudmivi meTvalyureobis  monagrama Scd.
apa­rati; kerZod sa­a­vad­m­ monogrAfia [berZ. monos er­
yo­fosaTvis gankuTvnili Ti da graphō vwer] _ vrceli,
m. avtomaturad aRniSnavs mecnieruli naSromi, ro­
avad­myofis mdgomareobis melSic damuSavebulia er­
yve­la parametrs. Ti ra­ ime sakiTxi an Tema.
monitOring-i [ingl. mo­ni­ ¥ monografiuli.
toring] _ mudmivi meT­
val­yu­  m. gamokvleva.
re­oba raime procesisadmi monoTEizm-i [berZ. monos
sa­surveli Sedegis Se­sa­ er­Ti da theos RmerTi] _
ba­misobis gamomJRavnebis re­ligia, romelic erT
miz­ niT an pirveldawyebiT RmerTs aRiarebs; (qarT. si­
va­rauds. non. erTRmerTianoba).
mono... [berZ. monos erTi, er­ monOliT-i [berZ. monos erTi
Tiani, erTad-erTi] _ mniS­ da lithos qva] _ mTliani qvis

nelobaTa erTianobis, er­ lodi; misgan gamoTlili
To­ bis, erTad-erTobisa da sagani (mag. qandakeba).
a.S. monolQTur-i _ 1. rac mo­no­
 monokultura, monoJRera.
liTs warmoadgens.
monogAmia [< berZ. monos er­  m. sveti.
Ti da gamos qorwineba] _ 1. 2. Mgadat. (wign.) Sem­
Wid­ ro­ve­
qor­winebis forma, romlis bu­li, erTsulovani.
dro­sac mamakacs SeiZleba  m. koleqtivi.
hyav­des mxolod erTi co­  monoliti, monolituri
li da qals-mxolod er­Ti Scd.
qmari (qarT. sinon. er­T­qor­ monOlog-i [berZ. monologos]
wineba). _ sityva, romliTac dra­
-339-
mon

ma­tuli nawarmoebis per­ gamarTuli (kiduli) cal­


so­naJi mimarTavs Tavis relsiani rkinigza.
Tavs, sxva moqmed pirebs ¥ monorelsuri, mono­ rel­
an mayurebels (ix. agreTve siani.
di­alogi).  m. gza.
 hamletis m., glosteris monOstiq-i [berZ. monos­ti­chos]
m. (uiliam Seqspiris na­ war­ _ (lit.). damTavrebuli az­
moebidan: `hamleti”, `ri­ ris Semcvleli erT­ stri­
Card III). qoniani leqsi; Cveulebriv
mOnom-i [berZ. mo(nos) erTi aseTia xolme andaza, ga­mo­
da nomos nawili, wevri] _ cana, aforizmi, raime war­
(ma­
Tem.) erTwevri (Sdr. bi­ wera.
nomi, polinomi). monotOnur-i [berZ. monos
monopOlia [berZ. monopōlia] erTi da tonos toni, bgera] _
_ 1. risame warmoebis an erTferovani, mosawyeni.
ga­yidvis gansakuTrebuli  m. xma, m. simRera.
uf­ leba, rac ekuTvnis erT monOfTong-i [berZ. monos
pirs, pirTa jgufis an sa­ erTi da phthongos bgera] _
xel­ mwifos. (lingv.) martivi, calkeuli
2. (gadat.) upiratesoba, pir­ bgera (sapirisp. difTongi).
ve­lo­ba raime saqmeSi. monofizQteb-i [berZ. monos
3. msxvili gaerTianeba, ro­me­ erTi da physis buneba] _ (ist.)
lic warmoiSva war­mo­e­bi­ sa qristianuli religiis war­
da kapitalis kon­cen­ tr­ a­ci­
momadgenlebi, romle­bic
is Sedegad me­ur­neobis ro­
aRi­areben qristes mxolod
melime dar­ g­Si ga­batonebisa
erT bunebas _ RvTiurs.
da maq­si­
maluri mogebis mi­
Re­bis miz­niT. monpAsie [fr. montpensier sa­
 kapitalisturi m.-ebi. kuT. sax.] _ xileulis kan­
¥ monopoliuri (mniSv. 2-is­ fe­ti erTgvari.
Tvis). ¥ monpasiesi.
 m. kapitali, m. gaerTia­  monpasiisa, monpase, mompase
neba. Scd.
monOrels-i [berZ. monos erTi  jerjerobiT ixmareba ag­
da relsi] _ sayrdenebze reTve monpansie.
monsenQor-i [fr. monseigneuer]
-340-
mon

_ feodalur da monarqiul 2. eleqtromowyobilobis,


safrangeTSi: princebis, eleq­ t­
rogayvanilobis spe­
epis­koposebis da sxva maRa­ ci­a­listi (sinon. eleq­
t­ro­
li ran­gis pirTa tituli mon­ t iori).
Jamad ixmareba umaRlesi monUment-i [laT. monumentum]
(am­
ka­
Tolikuri samRvdeloe­ _ didi Zegli.
bis warmomadgenelTa mi­  SoTa rusTavelis m.
marT). monumEnturi - Zalian
mOnstr-i [fr. Monstre] _ di­di, grandiozuli.
(wign.). urCxuli.  m. Senoba.
mOntaJ-i [fr. montage] _ 1.  monumentaluri Scd.
manqanebis, nagebobaTa awyo­ mOral-i [fr. morale zneoba
ba, gamarTva garkveuli geg­ laT. moralis zneobrivi] _
mis, naxazis mixedviT. 1. im wesebis, normebis er­
 axali manqanis m. Tob­ lioba, romlebsac gan­
2. risame sxvadasxva nawilis saz­ Rvravs adamianTa ur­Ti­
SerCeva da gaerTianeba erT erTdamokidebulebasa da
mTlianad. yo­faqcevas ama Tu im sa­zo­
 literaturuli m., mu­si­ka­ gadoebaSi; zneoba.
luri m., kinosuraTis m. 2. zneobrivi daskvna, zneob­
memOntaJe _ montaJis spe­ ri­vi gakveTili, romelic
ci­alisti. raimesgan gamomdinareobs.
 aparatis m., kinofilmis m. ¥ moraluri (mniSv. 1-Tvis).
¥ samontaJo.  m. princi pebi.
 s. samuSaoebi. moratOrium-i [< laT. morato­
samOntaJo _ sadgomi, sa­ rius damayovnebeli] _ 1. sa­
dac risame montaJs awar­ Si­nao an sagareo val­de­bu­
moeben. lebaTa Sesaxeb gadadeba
 kinostatiis s., televiziis mTav­ robis mier raime sa­
centraluri s. gangebo mdgomareobis (mag.
¥ memontaJisa. omis, stiqiuri ubedurebis)
 memontaJesi Scd. gamo.
montQor-i [fr. monteur] _ 1. 2. garkveuli saxis iaraRis
manqanaTa amwyobi da dam­ (mag., raketebis, kosmosur
dgmeli (sinon. me­montaJe). sa­SualebaTa) gamocdisa
-341-
mot

da maTi sadme ganlagebis ro­melic Seiqmna amerikis


Se­Cereba. Se­erTebul StatebSi 1830
mOrg-i [fr. morgue] _ spe­ w. warmoadgens mra­val­
ci­ alurad mowyobili Rmer­ Tianobisa da qris­ti­
sa­Tavsi gvamebis Se­
nax­ anobis narevs [miTiuri wi­
vi­sa, amocnobisa da Sek­ve­ naswarmetyvelis mormonis
Ti­ saTvis. saxelis mixedviT].
morganatQkul-i [laT. mor­ mOrs-i [rus. морс < germ.] _ xi­
ga­naticus]: morganatikuli lis wvenisgan damzadebuli
qor­wineba [fr. Mariage mor­ga­ gamagrilebeli sasmeli.
natique] _ samefo saxlis wev­ mOrfema [< berZ. morphe forma]
ris qorwineba ara samefo _ (lingv.) sityvis mniS­v­ne­
gva­ ris qalTan (rac taxtis lobiTi nawili; fuZe da
mem­kvidreobis uflebas ar afiqsebi (prefiqsebi, su­fiq­
aZlevs arc cols, arc Svi­ sebi, daboloeba).
lebs). mOrf-i an mOrfin-i [< kreb.
mOrze [< kreb.] _ TviTCamweri berZ. Morpheus Zilis Rmer­
eleqtro magnituri mimReb- Ti] _ narkotikuli (tki­
gadamcemi telegrafiuli vil­ gamayuCebeli da Zi­
aparati, romelic gamoigona lis­ momgvreli) saSualeba
fizikosma morzem 1837 wels; (opi­u­mis alkaloidis Za­
telegramis miReba xdeba li­ an Zli­ eri momwamlavi
qa­Raldis lentze morzes da misi mTavari elementi).
an­banis (niSnebis kodis) morfolOgia [berZ morphē
sa­SualebiT tireebisa da forma da logos moZRvreba] _
wertilebis saxiT; ga­da­ 1. mecniereba organizmebis,
cema xdeba telegrafis ga­ organoebis, niadagis age­bu­
sa­Rebis meSveobiT; pirveli le­ bis Sesaxeb.
eleqtruli telegrafiuli 2. gramatikis nawili,romelic
apa­rati gamogonebuli iq­ swavlobs sityvaTa formebs;
na ruseTSi. p. l. Silingis romelime enis sityvaTa
mier 1835 w. for­ mis sistema.
 m. anbani (kodi). ¥ morfologiuri.
mormOnizm-i _ religiur-  sityvis m. Semadgenloba.
seq­ tanturi momdinareoba, mOtel-i [ingl. motel < motor
-342-
mot

da hotel _ sastumro (motorista amJamad es sityva moZ­ ve­le­


hotel) avtomobilebis sas­ bulia; mis nacvlad ix­ ma­
tum­ro] _ saavtomobilo reba qarTuli _ Zrava.
gzis piras mdebare sas­tum­ ¥ Zra­ vasi.
ro mgzavrTaTvis; av­to­ pan­  Zravisa Scd.
sionati. motorOler-i [germ. Mo­tor­
moto... [laT. motor moZ­ra­ roller] _ orTvliani mo­to­
o­baSi momyvani] _ moZ­ra­o­ cik­ lis nairsaxeoba, masze
bis, motorizaciis mniS­vn ­e­ pa­tara.
lobiT. motOcikl-i [fr. motocycle] _
 motorali, motoboli. or- an samTvliani manqana,
mOtiv-i [fr. Motif] _ 1. ra­ romelsac aqvs Sinagani

me moqmedebis mizezi; mo­ Zra­ va da moZraobs urelso
saz­reba, sabuTi risame sa­ gzebze.
sargeblod. ¥ samotociklo.
 gaugebari m.  s. sporti.
2. simReris kilo, hangi. motocQklist-i _ pi­ri,
 Zveleburi m. ro­melic marTavs moto­
motivQreba da motivAcia cikls, mihyavs motocikli.
_ motivebis, mo­ sazrebis mocQon-i [germ. Motion < laT.
moy­vana risame da­sam­t­ki­ motio (motionis) moZ­
ra­ o­
ba]
ceb­lad, dasabuTeba (Sdr. _ siaruli, se­ ir­
no­ba jan­
argumenti). mrTelobis gan­
sam­
tki­ ceb­
motOdrom-i [fr. moto(cycle) lad an dasvenebis miz­ niT.
da berZ. dromos sarbieli] mOher-i [ingl. mohair < arab.]
_ specialurad mowyobili _ 1. angoruli Txis matyli,
ad­gili motociklebis Se­ naxevrad wminda, TeTri,
sajibreblad an ga­ mo­sac­ Zli­ er mbzinvare; misgan am­
delad. zadeben umaRlesi xarisxis
mOtor-i [laT. motor] _ man­ xaliCebs, fardagebs, tri­ ko­
qana, romelic nebismier taJs da sxv.
ener­gias gardaqmnis me­qa­ni­ 2. am matylis rbili narTi
kur energiad. da qsovili.
¥ motoriani. mohikAnebi _ Crdilo­ame­ri­
 m. navi. kel indielTa erT-erTi
-343-
mul

to­ mi, amJamad amomwydari;  istoriuli m., xelovnebis


cxov­robdnen mdinareebis- m.
ko­nektikutsa da hudsonis ¥ samuzeumo.
na­pirebze. ukanaskneli mo­  s. eqsponatebi.
hi­
kani _ ityvian risame mUla [arab. maulā batoni] _
uka­nasknel an uxuces war­ 1. saxelwodeba ro­ mel­sac
mo­madgenelze. [amerikeli muslimanur qvey­ nebSi aZle­
mwer­ lis fenimor kuperis ven mec­ ni­
er-RvTismsaxurebs,
(1789-1851) romanis “uka­ mas­wav­
leb­lebs, kanon­ mdeb­
naskneli mohikanis” mi­ xed­ lebs.
viT]. 2. musulmanTa religiuri
muEZin-i [arab. Mmu'addin] _ me­ kultis msaxuri.
CeTis msaxuri (mola), ro­me­ mUlaJ-i [fr. moulage] _ sagnis
lic minareTidan mo­uxmobs naturaluri zomis modeli
muslimanebs sa­ lo­cavad. (TabaSiris, sanTlis da
mUza [berZ. musa] _ 1. berZnul misT.).
miTologiaSi; TiToeuli mUlat-i [esp. mulato < arab.]
cxra qalRmerTTagani, rom­ _ zan­ gisa da TeTrkanianis
le­ bic iTvlebodnen mec­ Se­uRlebis Sedegad Sobili
ni­erebisa da xelovnebis adamiani.
mfar­velad. multi... [laT. multum mra­va­
2. poeturi STagonebis wya­ ro, li] _ mravladoba, mra­ val­
agreTve TviT poetis STa­ jeradoba.
goneba, Semoqmedeba.  mul­ ti­
mi­
li­oneri.
 galaqtionis m., SoTa rus­ multimEdia [laT. multi mra­
Tavelis m. vali da media] _ in­for­
muzEum-i [germ. Museum < berZ. maciis Senaxvisa da de­
mu­seion muzebis taZari] _ mon­strirebis sxvadasxva
dawesebuleba, romelic ag­ audio da vizualuri xer­
rovebs, icavs da gamofens xebis erToblioba.
da­saTvaliereblad xe­ lov­  mul­ti­ mediuri.
ne­bis Zeglebs, samecniero multi plikAtori _ multi­
koleqciebs, istoriuli pli­ kaciis specialisti.
mniS­vnelobis sagnebs da
multi plikAcia [laT. mul­
sxv.
-344-
mul

tip­licatio gamravleba] _ ki­ sinon. mTis balzami).


no­ gadaReba suraTebis an mUndir-i [rus. мундир < fr.]
To­jinebisa, romlebic ga­ _ samxedro an samoqalaqo
moxataven moZraobis cal­ (specialuri) formis tan­
keul momentebs; am wesiT sacmeli.
ga­daRebuli filmi.  oficris m., rkinigzis mu­
¥ multi plikaciuri. Sakis m.
 m. filmi. munici palQtet-i [germ. Mu­
¥ samulti plikacio. ni­zipalitat < laT. municipium
 s. Tojinebi, s. Semoq­me­de­ TviTmmarTveluri Temi] _
biTi gaerTianeba.
zog qveyanaSi: qalaqis an
mUltfilm-i _ mul­ti p­li­ka­ sof­ lis TviTmmarTveloba.
ciuri (ix. mul­ti p­ li­kacia) ¥ munici paluri. M
filmi.  m. arCevnebi.
mUmia [arab. mumija] _ gax­ mUr-i [berZ. myrrha < arab. murr]
r­wnisgan dabalzamebiT _ surnelovani fisi zogi
(an bunebrivad) da­culi mcenarisa.
adamianis gvami. mUs-i [fr. mousse] _ tkbili
¥ mumiisa. saWmeli, damzadebuli xi­
 mumiasi Scd. lis sirofisgan, romelsac
mUmie [arab. spars. mum cvi­ da­matebuli aqvs mananis
li] _ fisismagvari bu­ bur­Ruli an Jelatini.
neb­ rivi produqti bi­o­ mUsika [berZ. musikē] _ xe­lov­
lo­giuri warmoSobisa; neba, romelic sinamdviles
Jo­ navs kldeebisa da mTe­ asaxavs bgeriTi mxatvruli
bis napralebidan; war­mo­ saxeebiT; amgvari xe­ lov­ne­
ad­ gens uformo magar an bis nawarmoebi; aseve na­war­
drekad naWrebs; ori aTas moebTa erToblioba.
welze metia. iyeneben xal­  simfoniuri m., klasikuri m.,
xur medicinaSi kuW­naw­ jazuri m., z. faliaSvilis
la­ vebis, sasunTqi gze­bis, m., m.-is gakveTili, m.-is Te­
Sar­dkenWovan, kanis da­a­va­ oria. M
debaTa, bronqialuri as­ ¥ musikaluri da samusiko.
T­mis, tuberkuliozisa da  m. (s.) xelovneba, m. (s.) sas­
sxvaTa samkurnalod (qarT. wavlebeli.
-345-
nad

musQkos-i _ 1. musikis spe­ci­ leba] _ 1. yovelgvari nax­



listi. tomiseburi ganviTareba
2. romelime musikaluri in­ s­ ri­same.
t­rumentis damkvreli. 2. (biol.). raime axali ni­
mUskat-i [fr. muscat] _ 1. vazis San-Tvisebis uecari ga­mov­
jiSi erTgvari; isxams sur­ lena cxovelebsa da mce­
ne­
lovan yurZens; am yurZnis nareebSi.
3. ymawvilis xmis Secvla
Rvino.
(da­boxeba) asakSi Sesvlis
2. tropikuli xe; isxams sur­
gamo.
nelovan nayofs; iyeneben
par­fiumeriaSi, medicinaSi, mUfTa [rus. муфта < germ.
kulinariaSi. Muffe] _ orive mxridan xe­
mUslim-i, muslQman-i [spars. lis Sesayofi saTburi, Cve­
musliman arab. muslim is­la­mis ulebriv xmaroben qalebi
siciveSi.
erTguli] da musUlman-i
[Turq. müslüman] _ igivea, mUfT-i [arab. mufti] _ mus­li­
rac mahmadiani. manTa iurist-RvTis­ mety­
ve­
¥ muslimuri, muslimanuri, li, yuranis gan­mmartebeli;
musulmanuri. umaRlesi sa­ suliero piri.
 m. religia, m. wes-Cveuleba­ mUSket-i [fr. mousquet < esp.]
ni. muslimoba, muslimanoba _ Zveleburi patruqiani
da musulmanoba _ igivea, msxvil­ kalibriani Tofi
rac mahmadianoba. (da­sav­
leT evropis qveynebis
mUson-i [fr. mousson < arab.] _ armiaSi).
qari, romelic periodulad muSkEter-i [fr. mousquetaire]
icvlis mimarTulebas, za­ _ muSketiT SeiaraRebuli
fxu­ lobiT uberavs zRvidan, jariskaci.
xo­lo zamTrobiT _ xme­le­
Ti­dan.
mUstang-i [esp. mustango ingl. n
mustang] _ ga­ve­lu­re­buli Si­
nauri cxeni (gav­r­celebuli nAgan-i – erTgvari sistemis
iyo CrdiloeT ame­rikis pre­ revolveri.
riebSi). nAdir-i [arab.] – cis sfe­
mutAcia [laT. mutatio cvli­
-346-
nav

ros wertili, romelic ho­ erTeulis mmarTveli.


rizontis qveS aris da sa­ naQlon-i [ing. nylon] – sin­
winaaRmdegoa zenitisa. Te­zuri boWko, abreSumis
nAv-i [berZ. navis gemi] – (arqit.) msgav­si; am boWkos qso­ vi­
bazilikis, eklesiis erT- li.
er­Ti grZivi nawilTagani,  neilonic ixmareba.
ro­ melic gamoyofilia sve­ nAmaz-i [spars. namaz] – mus­
tebis rigiT. li­ manTa locva, romelsac
nAvaxa [esp. navaja] _ civi dReSi xuTjer asruleben.
iara­Ri erTgvari – grZeli nAndu [esp. nandú] – erTgvari
da­sakeci dana (ician es­pa­ siraqlema; gavrcelebulia
neTSi). samxreT amerikaSi.
navigAtor-i – naosnobis nAno – TavsarTi, romelic
(mniS. 2) specialisti. sa­zomi erTeulis sa­ xel­
navigAcia [laT. navigatio] – 1. Tan mierTebisas aR­
niS­
gemTa mimosvla (qarT. sinon. navs mis memiliarded na­
naosnoba, zRvaosnoba). wils: 1. nanowami = wamis
2. wlis iseTi dro, rom­ me­miliarded nawils.
lis ganmavlobaSic Se­saZ­ nAos-i [berZ. naos] _ da cEla
lebelia naosnoba. [laT. cella] – antikuri taZ­
ris
 zamTris n., n.-is saxel­ m­Z­ mTavari sadgomi (sam­ loc­
R­vanelo. velo), sadac mo­Tavsebuli
¥ sanavigacio. iyo RvTaebis qandakeba.
 s. atlasi, s. xelsa­wyo­
nArgile [spars. nârgile] – aR­
ebi.
mo­sav­leTis qveyneb­Si gav­
naQada [berZ. Naias (Naiados)] r­ce­le­buli Tamba­
qos
– berZnul miTologiaSi: mo­sawevi mo­ wyobiloba, ro­
wylis (mdinaris, nkadulis, me­lic wylis WurWlis, tya­
wyaros) nimfa. vis grZe­ li milisa da Ci­ bu­
nAib-i [arab. Nâi'b] – 1. zog xis­gan Sed­ geba.
mu­sulmanur qveyanaSi: ro­­ nArkoz-i [berZ. narcôsis ga­
melime ufrosis an sa­su­ Se­Seba] – (medic.) nar­ko­
li­ ero piris moad­gile. tikuli saSualebebiT ga­
2. Samilis saimamoSi: ad­mi­
mow­ veuli Zi­ li, rasac Tan
nis­traciul-te­ri­to­riuli
-347-
nat

ax­lavs cno­bierebisa da ralis bunebrivi] – sa­xel­m­wi­


mgrZno­ be­lo­bis dakargva. fos mier ucxoelis miReba
narkomAnia [berZ. narcôsis ga­ mo­qalaqed, qveSevrdomad;
SeSeba da mania miswrafeba; sxva saxelmwifos mo­qa­la­