You are on page 1of 7

JAPODI

- istraivanja zapoeta jo u 19. st. PODRUJE - srednja Lika, Gacka, Krbava, juna Lika, liko Pounje, ogulinsko-plaanska udolina, dijelovi Gorskog kotara i Korduna, srednji tok rijeke Une (Bihaka i Cazinska krajina), podvelebitsko Primorje - prijevoji = veze izmeu pojedinih zajednica unutar polja ili izmeu onih u unutranjosti i morske obale KRONOLOGIJA - kontinuitet od SBD - ono to nazivamo japodskom kulturom - posljednje tisuljee prije K. - lokalno stanovnitvo + utjecaj KP = karakteristina materijalna kultura od Br GOSPODARSTVO - obilato koritenje jantara i Br u nonji - nema tih materijala na japodskom podruju - stoarstvo + oskudna zemljoradnja = koa, krzno, vuna, mesa, mlijeni proizvodi, med - DRVO - za izradu plovila (Liburni i Histri) --- SOL - za stoarstvo - eljezo - relativno kasno i malo - problem slike stvorene na materijalu iz nekropola!? NASELJA I STANOVNITVO - prisutnost stranaca - mali, ne naroito vrijedni ali nedvojbeno strani elementi nonje - naselja: preko 200 - velike i male gradine - izvori: Arupium Avendo Ancus? Monetium Metulum - Veliki i Mali Vital kod Prozora - Crkvina u Kompolju - Strabenica kod Vrepca - Humac u Brinju - Velika i Mala Viniica kod Josipdola

Terponus/os - Veliki Vrh i Velika Metaljka - kue - priljubljene uz ivu stijenu ili bedeme, na J strani gdje je to mogue (vjetar!) - etverokutni raster, suhozidna konstrukcija + drvo - podnice od ilovae + ognjita NEKROPOLE - inhumacija (od RBD) prevladava na matinom likom podruju - tijela (ili samo glave) okruene kamenim vijencem - incineracija - rjea (utjecaj KP)

- u arama (ponekad okruene kamenjem) ili neposredno na zemlju - u podnoju gradina - ravne nekropole - kontinuirano ukapanje daje breuljkast oblik - Prozor (oko 200 gr.) i Kompolje (preko 500 gr.) na po 2 nekropole - tumuli - skupine od 3-4 - Tromarija, Vrebac, Smiljan, iroka Kula, Skradnik, Duga Gora - razbijene posude u nasipu tumula razliita objanjenja!!! - nema oruja niti orua u grobovima!!! - razliita objanjenja!!! MATERIJALNA KULTURA - keramika - grijai - situlasti lonci - plastine trake ukraene otiscima prstiju + bradavice - nonja - bogata i sloena - odjea - teki materijali (vuna, koa, krzno) - klima + masivni nakit za sapinjanje - kontinuitet odjee na prikazima (dvojbeno) - kontin. populacije - kape - od 8. st. pr. K. - enske (+ sljepooniarke) ali i muke - torkvesi - ogrlice od staklene paste - lunulasti pektorali sa tapiastim privjescima - fibule- velike naoalaste s ploicom (muke i enske) - u poetku od spiralno namotane ice, kasnije lijevane ploice - tropetljaste sa zrnima jantara ili staklene paste - lune sa zrnom jantara koje moe biti golemo - pojasevi - nanogvice (enski oblik) od glenjeva do koljena - mnotvo sitnih ukrasa - 7. st. - najraznovrsniji ukrasi - iroki pojasevi od bronanog lima - spiralnonaoalaste kope s ukosnicama - sloeni visei ukrasi na iglama fibula ili kao prsni nakit - postaju sve sloeniji - antitetiki ukrasi s glavama ptica, ljudi, zmija i konja - esta zrna jantara - apotropejsko znaenje

- uz ranije pojavljuju se i:

- protocertosa - a tre botoni

- nakit poznat od gornjeg Jadrana do I Alpa - etvrtaste masivne pojasne kope - raznoliki tipovi igala - 6.-5. st. - poznati oblici u posebnim formama noenja - fibule s jantarnim i staklenim perlama, tri fibule kao privjesak na luku - ukrasi od figuralno oblikovanog jantara (domae i strane proizvodnje) - grob 47 (nekropola 2) Kompolje - ena - ogrlica s 225 zrna jantara meu njima su arhajske glavice - moda egzogamija - Vrebac kraj Gospia - jantarni konji s luka tropetljaste fibule - 4. st. - certosa fibule - 4.-1. st. znaajnije promjene u nonji RELIGIJA - Bindo (Bindus) koji se kasnije poistovjeivao s Neptunom (Posejdonom) - veza s vodom - rtvenici u blizini izvora ili rijeka - konji + (bikovi) - svetita - Gajina peina kod Drenika iznad Korane - fibula tipa Golinjevo s adorantom - korito rijeke Klokot u Bihakome polju - vei broj kopalja i maeva - ??? solarni kult, kult plodnosti - Gospodarica zvijeri (+konja?) - ??? oglavlja i nakit koji zvecka - ples

LIBURNI
PODRUJE - S Jadran u posljednjem tisuljeu prije K. - obalni pojas od Rae do Krke (prema unutranjosti granica je Velebit) + otoci - susjedi: - Batovi Histri, Japodi, Delmati - u poetku: - kasnije: - naselja 5 faza od prijelaza 11. na 10. st. pr. K. 9. st. pr. K. (paralele s Villanovom) KRONOLOGIJA

NASELJA I STANOVNITVO - oko 600 gradina (Bribirska glavica, Beretinova gradina u Radovinu) - Aenona i Jader - vei centri u nizini na obali na zatienim poluotocima - suhozidne konstrukcije - visokoorganizirano unutranje ureenje i podjela prostora GOSPODARSTVO - talasokracija - od 9. do 6. st. pr. K. - pomorska i politika dominacija I Jadranom - izvori: 734. sukob s Grcima oko Krfa kojim su vladali - dre I obalu Jadrana - rimski naziv za tip broda: liburna - protokoine adriatica - slini duhovni sadraji (obiaji i rituali) i materijalana kultura - dugotrajne trgovake veze NEKROPOLE - nema oruja niti orua u grobovima!!! postoji vie objanjenja - zgrenci na boku u krinjama MATERIJALNA KULTURA - keramika - uvoz: - apulska: krateri, askosi - venetska: situlaste posude s crno-crvenim horizontalnim trakama posude ukraene metalnim zakovicama - korintska: pronaena u Jaderu - nonja: - od 9. st. postaje raznovrsnija - dvodjelne zmijolike s diskom na noici i lukoviastom glavicom na igli - male spiralnonaoalaste - tipa Osor (8. i 7. st.) - dvodijelne s ploastim diskom na nozi - fibule- manje lune fibule razliitih varijanti - ravna groblja uz naselja - kameni tumuli u okolici

- italske varijante su jednodijelne i jednostavne - tordirani torkvesi - bronani pektorali duine i do 60 cm (katkad na fibulama) - s konjskim glavicama - konji - otvaranje prema I i Panoniji u 8. i 7. st. - od kraja 6., cijelo 5. i rano 4. st. - na lokalnim certosa fibulama - na ranolatenskim fibulama (nekad s glavicom konja) - jantar: - perle ve u 11. i 10. st. - kasnije mnogo ei (pektorali iz 8. - 6. st. pr. K.) - ogrlice od perli - fibule ukraene jantarnim zrnima - oruje - maevi iz Nina - 2 antenska i jedan kratki (zapadnobalkanski tip) - dvije grko-ilirske kacige Topolje kod Knina i nepoznato nalazite - moda delmatske postoji nekoliko tumaenja RELIGIJA - naglaeni elementi vezani uz enska boanstva

DELMATI
- uz Histre jedini narod ije ime je i danas ivo PODRUJE - od Krke (Liburni) do Neretve (donji tok - Daorsi, gornji tok - Narensi), prema unutranjosti masivi atora i Vitoroga (Dicioni), Glamoko, Duvanjsko i Imotsko polje + Posuje i Rakitno - vjerojatno i ranije, a kasnije gotovo sigurno Delmati = ira plemenska zajednica - na obali se spominju Hijerostamni, Bulini, Hili i Manijci GOSPODARSTVO - vjerojatno je baza stoarstvo (dele, delme = ovca na albanskom) + zemljoradnja u poljima KRONOLOGIJA - kontinuitet: RBD na ovom prostoru = cetinska kultura - priblino isti prostor SBD = ? KBD = oko 1000. mijeanje razliitih struja, Dugi nestaju tumuli i javljaju se ravni grobovi - srednjodalmatinska grupa - 1 KBD - 2 800. 725. - 3 725. 550. - 4 550. 375. - 5 375. - 300. NASELJA I STANOVNITVO - naselja: preko 400 - velike i male gradine - izvori: Delminij = megale polis (Strabon - rimsko doba) - kod Duvna Setovija - SI od Klisa - u vrijeme Rima: 50 spomena vrijednih naselja - kue - temelji od kamena vezanog zemljom + drvena nadgradnja NEKROPOLE - tumuli oko 1000. gube znaaj - moda prijelaz s nomadskog na sjedilaki nain ivota??? - ukopi polaganjem u peinama = SBD i KBD tradicija (Podumci kod Uneia) - rake u zemlji ili usjeene u stijenu - dominantan pogrebni ritual - Vranjic kod Solina - kraj 10. i po. 9. st. - viestruki ukopi u grobnice - obitelji? - vei broj manjih nekropola - rodovska struktura MATERIJALNA KULTURA

- 8. i 7. st. - 6. i 5. st.

- dominira materijal uvezen iz liburnskih ili srednjobosanskih radionica - porast broja predmeta specifinih za Delmate

- Potravlje kod Sinja - ogrlica ukraena urezivanjem - Krehin gradac kod itluka (ostava) - 8. st. kasna faza zapadnobalkanskog geometrijskog stila - pojasna kopa s jelenima - pojava figuralnih motiva - gumb iz svetita u Gorici - nakit 7. i 6. st. - kraj 6. i 5. st. RELIGIJA - boanstva - Silvan koji ikonografski odgovara Panu - Dijana - Artemida - nimfe - stoarstvo - ume - lov - izvori - svetita - Gorica kod Gruda ( 1899. Truhelka) - 7. st. pr. K. do 1. st. - poar prije 4. st. pr. K. - Opai (Glamoko polje) - reljefi Dijane (same i uz Silvana) - vei broj kopalja i maeva - bronana plastika ena - Sovii kod Gruda - Studenci kod Ljubukog - predmet ukraen urezanim geometrijskim stilom prekrojen i ukraen iskucavanjem - masivnost, upadljivost, plastina ralanjenost, uoljivost - barbarski - nalazite Otok kod Vitine kod Ljubukog - komplet nakita - i kad se preuzimaju tipovi dodaju se neke lokalne posebnosti - varijante glasinakih ili unaste fibule s privjescima