Sie sind auf Seite 1von 116

Ch u ong 1

NH

UNG KH

AI NI

E
.
M C

O B

AN V
`

E X

AC SU

AT
1. B

O T

UC V
`

E GI

AI T

ICH T

O H

O
.
P
1.1 Qui t

ac nhan
Gi a s

u mo
.
t cong vie
.
c n`ao d o d u o
.
c chia th`anh k giai doa
.
n. Co n
1
cach th u
.
c hie
.
n giai
doa
.
n th

u nh

at, n
2
cach th u
.
c hie
.
n giai doa
.
n th

u hai,...,n
k
cach th u
.
c hie
.
n giai doa
.
n th

u
k. Khi d o ta co
n = n
1
.n
2
. . . n
k
cach th u
.
c hie
.
n cong vie
.
c.
V du
.
1 Gi a s

u d

e di t
`
u A d

en C ta b

at buo
.
c ph ai di qua di

em B. Co 3 d u
`
ong khac
nhau d

e di t
`
u A d

en B v`a co 2 d u
`
ong khac nhau d

e di t
`
u B d

en C. Va
.
y co n = 3.2 cach
khac nhau d

e di t
`
u A d

en C.
A B C
1.2 Ch

inh h o
.
p
2 D

i
.
nh ngh

ia 1 Ch

inh h o
.
p cha
.
p k c ua n ph
`
an t

u (k n) l`a mo
.
t nhom (bo
.
) co th

u t u
.
g
`
om k ph
`
an t

u khac nhau cho


.
n t
`
u n ph
`
an t

u d a cho.
S

o ch

inh h o
.
p ch a
.
p k c ua n ph
`
an t

u k hie
.
u l`a A
k
n
.
Cong th

uc tnh: A
k
n
=
n!
(n k)!
= n(n 1) . . . (n k + 1)
V du
.
2 Mo
.
t bu

oi ho
.
p g
`
om 12 ng u
`
oi tham d u
.
. H

oi co m

ay cach cho
.
n mo
.
t ch u to
.
a
v`a mo
.
t th u ky?
Gi ai
M

oi cach cho
.
n mo
.
t ch u to
.
a v`a mo
.
t th u k y t
`
u 12 ng u
`
oi tham d u
.
bu

oi ho
.
p l`a mo
.
t
ch

inh h o
.
p ch a
.
p k c ua 12 ph
`
an t

u.
1
2 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
Do do s

o cach cho
.
n l`a A
2
12
= 12.11 = 132.
V du
.
3 V

oi cac ch

u s

o 0,1,2,3,4,5 co th

e la
.
p d u o
.
c bao nhieu s

o khac nhau g
`
om 4
ch

u s

o.
Gi ai
Cac s

o b

at d
`
au b
`
ang ch

u s

o 0 (0123, 0234,...) khong ph ai l`a s

o g
`
om 4 ch

u s

o.
Ch

u s

o d
`
au tien ph ai cho
.
n trong cac ch

u s

o 1,2,3,4,5. Do d o co 5 cach cho


.
n ch

u s

o
d
`
au tien.
Ba ch

u s

o k

e ti

ep co th

e cho
.
n t` uy y trong 5 ch

u s

o c`on la
.
i. Co A
3
5
cach cho
.
n.
Va
.
y s

o cach cho
.
n l`a 5.A
3
5
= 5.(5.4.3) = 300
1.3 Ch

inh h o
.
p l a
.
p
2 D

i
.
nh ngh

ia 2 Ch

inh h o
.
p l a
.
p cha
.
p k c ua n ph
`
an t

u l`a mo
.
t nhom co th

u t u
.
g
`
om k
ph
`
an t

u cho
.
n t
`
u n ph
`
an t

u d a cho, trong do m

oi ph
`
an t

u co th

e co m a
.
t 1,2,...,k l
`
an trong
nhom.
S

o ch

inh h o
.
p l a
.
p ch a
.
p k c ua n ph
`
an t

u d u o
.
c k hie
.
u B
k
n
.
Cong th

uc tnh
B
k
n
= n
k
V du
.
4 X

ep 5 cu

on sach v`ao 3 ng an. H

oi co bao nhieu cach x

ep ?
Gi ai
M

oi cach x

ep 5 cu

on sach v`ao 3 ng an l`a mo


.
t ch

inh h o
.
p l a
.
p cha
.
p 5 c ua 3 (M

oi l
`
an
x

ep 1 cu

on sach v`ao 1 ng an xem nh u cho


.
n 1 ng an trong 3 ng an. Do co 5 cu

on sach nen
vie
.
c cho
.
n ng an d u o
.
c ti

en h`anh 5 l
`
an).
Va
.
y s

o cach x

ep l`a B
5
3
= 3
5
= 243.
1.4 Hoan vi
.
2 D

i
.
nh ngh

ia 3 Hoan vi
.
c ua m ph
`
an t

u l`a mo
.
t nhom co th

u t u
.
g
`
om d u m a
.
t m ph
`
an
t

u d a cho.
S

o hoan vi
.
c ua m ph
`
an t

u d u o
.
c k hie
.
u l`a P
m
.
Cong th

uc tnh
P
m
= m!
V du
.
5 Mo
.
t b`an co 4 ho
.
c sinh. H

oi co m

ay cach x

ep ch

o ng
`
oi ?
Gi ai
M

oi cach x

ep ch

o c ua 4 ho
.
c sinh

o mo
.
t b`an l`a mo
.
t hoan vi
.
c ua 4 ph
`
an t

u. Do do s

o
cach x

ep l`a P
4
= 4! = 24.
1. B

o t uc v
`
e gi ai tch t

o h
.
op 3
1.5 T

o h o
.
p
2 D

i
.
nh ngh

ia 4 T

o h o
.
p cha
.
p k c ua n ph
`
an t

u (k n) l`a mo
.
t nhom khong phan bie
.
t
th

u t u
.
, g
`
om k ph
`
an t

u khac nhau cho


.
n t
`
u n ph
`
an t

u d a cho.
S

o t

o h o
.
p cha
.
p k c ua n ph
`
an t

u k hie
.
u l`a C
k
n
.
Cong th

uc tnh
C
k
n
=
n!
k!(n k)!
=
n(n 1) . . . (n k + 1)
k!
Ch u y
i) Qui u

oc 0! = 1.
ii) C
k
n
= C
nk
n
.
iii) C
k
n
= C
k1
n1
+C
k
n1
.
V du
.
6 M

oi d
`
e thi g
`
om 3 cau h

oi l

ay trong 25 cau h

oi cho tr u

oc. H

oi co th

e la
.
p
nen bao nhieu d
`
e thi khac nhau ?
Gi ai
S

o d
`
e thi co th

e la
.
p nen l`a C
3
25
=
25!
3!.(22)!
=
25.24.23
1.2.3
= 2.300.
V du
.
7 Mo
.
t may tnh co 16 c

ong. Gi a s

u ta
.
i m

oi th
`
oi di

em b

at k`y m

oi c

ong ho a
.
c
trong s

u du
.
ng ho a
.
c khong trong s

u du
.
ng nh ung co th

e hoa
.
t do
.
ng ho a
.
c khong th

e hoa
.
t
do
.
ng. H

oi co bao nhieu c

au h`nh (cach cho


.
n) trong do 10 c

ong trong s

u du
.
ng, 4 khong
trong s

u du
.
ng nh ung co th

e hoa
.
t do
.
ng v`a 2 khong hoa
.
t do
.
ng?
Gi ai
D


e xac di
.
nh s

o cach cho
.
n ta qua 3 b u

oc:
B u

oc 1: Cho
.
n 10 c

ong s

u du
.
ng: co C
10
16
= 8008 cach.
B u

oc 2: Cho
.
n 4 c

ong khong trong s

u du
.
ng nh ung co th

e hoa
.
t d o
.
ng trong 6 c

ong c`on
la
.
i: co C
4
6
= 15 cach.
B u

oc 3: Cho
.
n 2 c

ong khong th

e hoa
.
t do
.
ng: co C
2
2
= 1 cach.
Theo qui t

ac nhan, ta co C
10
16
.C
4
6
.C
2
2
= (8008).(15).(1) = 120.120 cach.
1.6 Nhi
.
th

uc Newton

O ph

o thong ta d a bi

et cac h
`
ang d

ang th

uc dang nh

o
a +b = a
1
+b
1
(a +b)
2
= a
2
+ 2a
1
b
1
+b
2
(a +b)
3
= a
3
+ 3a
2
b
1
+ 3a
1
b
2
+b
3
Cac he
.
s

o trong cac h
`
ang d

ang th

uc tren co th

e xac di
.
nh t
`
u tam giac Pascal
4 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
1 1
1 2 1
1 3 3 1
1 4 6 4 1
C
0
n
C
1
n
C
2
n
C
3
n
C
4
n
. . . C
n1
n
C
n
n
Newton d a ch

ung minh d u o
.
c cong th

uc t

ong quat sau (Nhi
.
th

uc Newton):
(a +b)
n
=
n

k=o
C
k
n
a
nk
b
k
= C
0
n
a
n
+C
1
n
a
n1
b +C
2
n
a
n2
b
2
+. . . +C
k
n
a
nk
b
k
+. . . +C
n1
n
ab
n1
+C
n
n
b
n
(a,b l`a cac s

o th u
.
c; n l`a s

o t u
.
nhien)
2. BI

EN C

O V
`
A QUAN H

E
.
GI

UA C

AC BI

EN C

O
2.1 Phep th

u v`a bi

en c

o
Vie
.
c th u
.
c hie
.
n mo
.
t nhom cac di
`
eu kie
.
n c o b an d

e quan sat mo
.
t hie
.
n t u o
.
ng n`ao d o
d u o
.
c go
.
i mo
.
t phep th

u. Cac k

et qu a co th

e x ay ra c ua phep th

u d u o
.
c go
.
i l`a bi

en c

o (s u
.
kie
.
n).
V du
.
8
i) Tung d
`
ong ti
`
en len l`a mo
.
t phep th

u. D

`
ong ti
`
en la
.
t m a
.
t n`ao do (x

ap, ng

ua) l`a mo
.
t
bi

en c

o.
ii) B

an mo
.
t phat s ung v`ao mo
.
t cai bia l`a mo
.
t phep th

u. Vie
.
c vien da
.
n tr ung (tra
.
t)
bia l`a mo
.
t bi

en c

o.
2.2 Cac bi

en c

o v`a quan he
.
gi

ua cac bi

en c

o
i) Quan he
.
keo theo
Bi

en c

o A d u o
.
c go
.
i l`a keo theo bi

en c

o B, k hie
.
u A B, n

eu A x ay ra th` B x ay
ra.
ii) Quan he
.
t u ong d u ong
Hai bi

en c

o A v`a B d u o
.
c go
.
i l`a t u ong d u ong v

oi nhau n

eu A B v`a B A, k hie
.
u
A = B.
iii) Bi

en c

o s o c

ap
Bi

en c

o s o c

ap l`a bi

en c

o khong th

e phan tch d u o
.
c n

ua d u o
.
c n ua.
iv) Bi

en c

o ch

ac ch

an
L`a bi

en c

o nh

at di
.
nh s e x ay ra khi th u
.
c hie
.
n phep th

u. K hie
.
u .
2. Bi

en c

o v`a quan h
.
e gi

ua cac bi

en c

o 5
V du
.
9 Tung mo
.
t con x uc x

ac. Bi

en c

o m a
.
t con x uc x

ac co s

o ch

am be h on 7 l`a
bi

en c

o ch

ac ch

an.
v) Bi

en c

o khong th

e
L`a bi

en c

o nh

at di
.
nh khong x ay ra khi th u
.
c hie
.
n phep th

u. K hie
.
u .
Nha
.
n xet Bi

en c

o khong th

e khong bao h`am mo
.
t bi

en c

o s o c

ap n`ao, ngh

ia l`a
khong co bi

en c

o s o c

ap n`ao thu a
.
n l o
.
i cho bien c

o khong th

e.
vi) Bi

en c

o ng

au nhien
L`a bi

en c

o co th

e x ay ra ho a
.
c khong x ay ra khi th u
.
c hie
.
n phep th

u. Phep th

u m`a
cac k

et qu a c ua no l`a cac bi

en c

o ng

au nhien d u o
.
c go
.
i l`a phep th

u ng

au nhien.
vii) Bi

en c

o t

ong
Bi

en c

o C d u o
.
c go
.
i l`a t

ong c ua hai bi

en c

o A v`a B, k hie
.
u C = A + B, n

eu C x ay
ra khi v`a ch

i khi t nh

at mo
.
t trong hai bi

en c

o A v`a B x ay ra.
V du
.
10 Hai ng u
`
oi th o
.
s an c` ung b

an v`ao mo
.
t con th u. N

eu go
.
i A l`a bi

en c

o ng u
`
oi
th

u nh

at b

an tr ung con th u v`a B l`a bi

en c

o ng u
`
oi th

u hai b

an tr ung con th u th` C = A+B


l`a bi

en c

o con th u bi
.
b

an tr ung.
Ch u y
i) Mo
.
i bi

en c

o ng

au nhien A d
`
eu bi

eu di

en d u o
.
c d u

oi da
.
ng t

ong c ua mo
.
t s

o bi

en c

o
s o c

ap n`ao d o. Cac bi

en c

o s o c

ap trong t

ong n`ay d u o
.
c go
.
i l`a cac bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho
bi

en c

o A.
ii) Bi

en c

o ch

ac ch

an l`a t

ong c ua mo
.
i bi

en c

o s o c

ap co th

e, ngh

ia l`a mo
.
i bi

en c

o
s o c

ap d
`
eu thua
.
n l o
.
i cho . Do d o c`on d u o
.
c go
.
i l`a khong gian cac bi

en c

o s o c

ap.
V du
.
11 Tung mo
.
t con x uc x

ac. Ta co 6 bi

en c

o s o c

ap A
1
, A
2
, A
3
, A
4
, A
5
, A
6
, trong
do A
j
l`a bi

en c

o xuat hie
.
n m a
.
t j ch

am j = 1, 2, . . . , 6.
Go
.
i A l`a bi

en c

o xu

at hie
.
n m a
.
t v

oi s

o ch

am ch

an th` A co 3 bi

en c

o thua
.
n l o
.
i l`a
A
2
, A
4
, A
6
.
Ta co A = A
2
+A
4
+A
6
Go
.
i B l`a bi

en c

o xu

at hie
.
n m a
.
t v

oi s

o ch

am chia h

et cho 3 th` B co 2 bi

en c

o thua
.
n
l o
.
i l` a A
3
, A
6
.
Ta co B = A
3
+A
6
viii) Bi

en c

o tch
Bi

en c

o C d u o
.
c go
.
i l`a tch c ua hai bi

en c

o A v`a B, k hie
.
u AB, n

eu C x ay ra khi v`a
ch

i khi c a A l

an B c` ung x ay ra.
6 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
V du
.
12 Hai ng u
`
oi c` ung b

an v`ao mo
.
t con th u.
Go
.
i A l`a bi

en c

o ng u
`
oi th

u nh

at b

an tr u o
.
t, B l`a bi

en c

o ng u
`
oi th

u hai b

an tr u o
.
t th`
C = AB l` a bi

en c

o con th u khong bi
.
b

an tr ung.
ix) Bi

en c

o hie
.
u
Hie
.
u c ua bi

en c

o A v`a bi

en c

o B, k hie
.
u A \ B l`a bi

en c

o x ay ra khi v`a ch

i khi A
x ay ra nh ung B khong x ay ra.
x) Bi

en c

o xung kh

ac
Hai bi

en c

o A v`a B d u o
.
c go
.
i l`a hai bi

en c

o xung kh

ac n

eu ch ung khong d
`
ong th
`
oi
x ay ra trong mo
.
t phep th

u.
V du
.
13 Tung mo
.
t d
`
ong ti
`
en.
Go
.
i A l`a bi

en c

o xu

at hie
.
n m a
.
t x

ap, B l`a bi

en c

o xu

at hie
.
n m a
.
t ng

ua th` AB = .
xi) Bi

en c

o d

oi la
.
p
Bi

en c

o khong x ay ra bi

en c

o A d u o
.
c go
.
i l`a bi

en c

o d

oi la
.
p v

oi bi

en c

o A. K hie
.
u A.
Ta co
A +A = , AA =
Nha
.
n xet
Qua cac khai nie
.
m tren ta th

ay cac bi

en c

o t

ong, tch, hie
.
u, d

oi la
.
p t u ong

ung v

oi
ta
.
p h o
.
p, giao, hie
.
u, ph
`
an b` u c ua l y thuy

et ta
.
p h o
.
p. Do do ta co th

e s

u du
.
ng cac phep
toan tren cac ta
.
p h o
.
p cho cac phep toan tren cac bi

en c

o.
Ta co th

e d` ung bi

eu d
`
o Venn d

e mieu t a cac bi

en c

o.

Bc ch

ac ch

an



A
B A B
A
A
A=B
A+B AB
A,B xung kh

ac
D


oi la
.
p A
3. Xac su

at 7
3. X

AC SU

AT
3.1 D

i
.
nh ngh

ia xac su

at theo l

oi c

o di

en
2 D

i
.
nh ngh

ia 5 Gi a s

u phep th

u co n bi

en c

o d
`
ong kh a n ang co th

e x ay ra, trong do
co m bi

en c

o d
`
ong kh a n ang thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o A (A l`a t

ong c ua m bi

en c

o s o c

ap
n`ay). Khi do xac su

at c ua bi

en c

o A, k hie
.
u P(A) d u o
.
c di
.
nh ngh

ia b
`
ang cong th

uc sau:
P(A) =
m
n
=
S

o tr u
`
ong h o
.
p thua
.
n l o
.
i cho A
S

o tr u
`
ong h o
.
p co th

e x ay ra
V du
.
14 Gieo mo
.
t con x uc x

ac can d

oi, d
`
ong ch

at. Tnh xac su

at xu

at hie
.
n m a
.
t
ch

an.
Gi ai
Go
.
i A
i
l`a bi

en c

o xu

at hie
.
n m a
.
t i ch

am v`a A l`a bi

en c

o xu

at hie
.
n m a
.
t ch

an th`
A = A
2
+A
4
+A
6
Ta th

ay phep th

u co 6 bi

en c

o s o c

ap d
`
ong kh a n ang co th

e x ay ra trong do co 3
bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho A.
P(A) =
3
6
=
1
2
V du
.
15 Mo
.
t ng u
`
oi go
.
i die
.
n thoa
.
i nh ung la
.
i quen 2 s

o cu

oi c ua s

o die
.
n thoa
.
i c
`
an
go
.
i m`a ch

i nh

o l`a 2 s

o do khac nhau. T`m xac su

at d

e ng u
`
oi do quay ng

au nhien mo
.
t
l
`
an tr ung s

o c
`
an go
.
i.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en c

o ng u
`
oi do quay ng

au nhien mo
.
t l
`
an tr ung s

o c
`
an go
.
i.
S

o bi

en c

o s o c

ap d
`
ong kh a n ang co th

e x ay ra (s

o cach go
.
i 2 s

o cu

oi) l`a n = A
2
10
= 90.
S

o bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho A l`a m = 1.
Va
.
y P(A) =
1
90
.
V du
.
16 Trong ho
.
p co 6 bi tr

ang, 4 bi den. T`m xac su

at d

e l

ay t
`
u ho
.
p ra d u o
.
c
i) 1 vien bi den.
ii) 2 vien bi tr

ang.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en c

o l

ay t
`
u ho
.
p ra d u o
.
c 1 vien bi den v`a B l`a bi

en c

o l

ay t
`
u ho
.
p ra 2
vien bi tr

ang.
Ta co
8 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
i) P(A) =
C
1
4
C
1
10
=
2
5
ii) P(B) =
C
2
6
C
2
10
=
1
3
V du
.
17 R ut ng

au nhien t
`
u mo
.
t c

o b`ai t u l o kh o 52 la ra 5 la. T`m xac su

at sao
cho trong 5 la r ut ra co
a) 3 la d

o v`a 2 la den.
b) 2 con c o, 1 con ro, 2 con chu
`
on.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en c

o r ut ra d u o
.
c 3 la d

o v`a 2 la den.
B l`a bi

en c

o r ut ra d u o
.
c 2 con c o, 1 con ro, 2 con chu
`
on.
S

o bi

en c

o co th

e x ay ra khi r ut 5 la b`ai l`a C
5
52
.
a) S

o bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho A l`a C
3
26
.C
2
26
.
P(A) =
C
3
26
.C
2
26
C
5
52
=
845000
2598960
= 0, 3251
b) S

o bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho B l`a C
2
13
.C
1
13
.C
2
13
P(B) =
C
2
13
.C
1
13
.C
2
13
C
5
52
=
79092
2598960
= 0, 30432
V du
.
18 (B`ai toan ng`ay sinh) Mo
.
t nhom g
`
on n ng u
`
oi. T`m xac su

at d

e co t
nh

at hai ng u
`
oi co c` ung ng`ay sinh (c` ung ng`ay v`a c` ung thang).
Gi ai
Go
.
i S l`a ta
.
p h o
.
p cac danh sach ng`ay sinh co th

e c ua n ng u
`
oi v`a E l`a bi

en c

o co t
nh

at hai ng u
`
oi trong nhom co c` ung ng`ay sinh trong n am.
Ta co E l`a bi

en c

o khong co hai ng u
`
oi b

at k` y trong nhom co c` ung ng`ay sinh.


S

o cac tr u
`
ong h o
.
p c ua S l`a
n(S) = 365.365 . . . 365

n
= 365
n
S

o tr u
`
ong h o
.
p thu a
.
n l o
.
i cho E l`a
n(E) = 365.364.363. . . . [365 (n 1)]
=
[365.364.363. . . . (366 n)](365 n)!
(365 n)!
=
365!
(365n)!
3. Xac su

at 9
V` cac bien c

o d
`
ong kh a n ang nen
P(E) =
n(E)
n(S)
=
365!
(365n)!
365
n
=
365!
365
n
.(365 n)!
Do do xac su

at d

e t nh

at co hai ng u
`
oi co c` ung ng`ay sinh l`a
P(E) = 1 P(E) = 1
365!
(365n)!
365
n
=
365!
365
n
.(365 n)!
S

o ng u
`
oi trong nhom Xac su

at co t nh

at 2 ng u
`
oi co c` ung ng`ay sinh
n P(E)
5 0,027
10 0,117
15 0,253
20 0,411
23 0,507
30 0,706
40 0,891
50 0,970
60 0,994
70 0,999
B ang b`ai toan ng`ay sinh
Ch u y D

i
.
nh ngh

ia xac su

at theo l

oi c

o di

en co mo
.
t s

o ha
.
n ch

e:
i) No ch

i xet cho he
.
h

uu ha
.
n cac bi

en c

o s o c

ap.
ii) Khong ph ai l uc n`ao vie
.
c d
`
ong kh a n ang c ung x ay ra.
3.2 D

i
.
nh ngh

ia xac su

at theo l

oi th

ong ke
2 D

i
.
nh ngh

ia 6 Th u
.
c hie
.
n phep th

u n l
`
an. Gi a s

u bi

en c

o A xu

at hie
.
n m l
`
an. Khi
do m d u o
.
c go
.
i l`a t
`
an s

o c ua bi

en c

o A v`a t y s

o
m
n
d u o
.
c go
.
i l`a t
`
an su

at xu

at hie
.
n bi

en
c

o A trong loa
.
t phep th

u.
Cho s

o phep th

u t ang len vo ha
.
n, t
`
an su

at xu

at hie
.
n bi

en c

o A d
`
an v
`
e mo
.
t s

o xac
di
.
nh go
.
i l`a xac su

at c ua bi

en c

o A.
P(A) = lim
n
m
n
V du
.
19 Mo
.
t xa
.
th u b

an 1000 vien da
.
n v`ao bia. Co x

ap x

i 50 vien tr ung bia. Khi


do xac su

at d

e xa
.
th u b

an tr ung bia l`a


50
1000
= 5%.
V du
.
20 D


e nghien c

uu kh a n ang xu

at hie
.
n m a
.
t s

ap khi tung mo
.
t d
`
ong ti
`
en, ng u
`
oi
ta ti

en h`anh tung d
`
ong ti
`
en nhi
`
eu l
`
an v`a thu d u o
.
c k

et qu a cho

o b ang d u

oi day:
10 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
Ng u
`
oi l`am S

o l
`
an S

o l
`
an d u o
.
c T
`
an su

at
th nghie
.
m tung m a
.
t s

ap f(A)
Buyon 4040 2.048 0,5069
Pearson 12.000 6.019 0,5016
Pearson 24.000 12.012 0,5005
3.3 D

i
.
nh ngh

ia xac su

at theo quan di

em h`nh ho
.
c
2 D

i
.
nh ngh

ia 7 Xet mo
.
t phep th

u co khong gian cac bi

en c

o s o c

ap d u o
.
c bi

eu di

en
b

oi mi
`
en h`nh ho
.
c co do
.
do ( do
.
d`ai, die
.
n tch, th

e tch) h

uu ha
.
n khac 0, bi

en c

o A
d u o
.
c bi

eu di

en b

oi mi
`
en h`nh ho
.
c A. Khi d o xac su

at c ua bi

en c

o A d u o
.
c xac di
.
nh b

oi:
P(A) =
D

o
.
do c ua mi
`
en A
D

o
.
do c ua mi
`
en
V du
.
21 Tren doa
.
n th

ang OA ta gieo ng

au nhien hai di

em B v`a C co to
.
a do
.
t u ong

ung OB = x, OC = y (y x). T`m xac su

at sao cho do
.
d`ai c ua doa
.
n BC be h on do
.
d`ai c ua doa
.
n OB.
Gi ai
Gi a s

u OA = l. Cac to
.
a do
.
x v`a y ph ai
th

oa m an cac di
`
eu kie
.
n:
0 x l, 0 y l, y x (*)
Bi

eu di

en x v`a y len he
.
tru
.
c to
.
a d o
.
vuong
goc. Cac di

em co to
.
a d o
.
th

oa m an (*) thu o
.
c
tam giac OMQ (co th

e xem nh u bi

en c

o ch

ac
ch

an).
x
y
I M
y=2x
O
Q
M a
.
t khac, theo yeu c
`
au b`ai toan ta ph ai co y x < x hay y < 2x (**). Nh

ung di

em
co to
.
a d o
.
th

oa m an (*) v`a (**) thu o


.
c mi
`
en co ga
.
ch. Mi
`
en thu a
.
n l o
.
i cho bi

en c

o c
`
an t`m
l`a tam giac OMI. Va
.
y xac su

at c
`
an tnh
p =
die
.
n tch OMI
die
.
n tch OMQ
=
1
2
V du
.
22 (B`ai toan hai ng u
`
oi g a
.
p nhau)
Hai ng u
`
oi he
.
n g a
.
p nhau

o mo
.
t di
.
a d

em xac di
.
nh v`ao kho ang t
`
u 19 gi
`
o d

en 20 gi
`
o.
M

oi ng u
`
oi d

en (ch

ac ch

an s e d

en) di

em he
.
n trong kho ang th
`
oi gian tren mo
.
t cach do
.
c
la
.
p v

oi nhau, ch
`
o trong 20 ph ut, n

eu khong th

ay ng u
`
oi kia d

en s e b

o di. T`m xac su

at
d

e hai ng u
`
oi g a
.
p nhau.
3. Xac su

at 11
Gi ai
Go
.
i x, y l`a th
`
oi gian d

en di

em he
.
n c ua m

oi ng u
`
oi
v`a A l`a bi

en c

o hai ng u
`
oi g a
.
p nhau. R o r`ang x, y
l`a mo
.
t di

em ng

au nhien trong kho ang [19, 20], ta


co 19 x 20;
19 y 20.
D


e hai ng u
`
oi g a
.
p nhau th`
|x y| 20 ph ut =
1
3
gi
`
o.
Do do
= {(x, y) : 19 x20, 19 y 20}
A = {(x, y) : |x y|
1
3
}
o
x
y
19
20
19
20
A
D
Die
.
n tch c ua mi
`
en b
`
ang 1.
Die
.
n tch c ua mi
`
en A b
`
ang 1 2.
1
2
.
2
3
.
2
3
=
5
9
Va
.
y P(A) =
die
.
n tch A
die
.
n tch
=
5/9
1
= 0, 555.
3.4 D

i
.
nh ngh

ia xac su

at theo tien d
`
e
Gi a s

u l`a bi

en c

o ch

ac ch

an. Go
.
i A l`a ho
.
cac ta
.
p con c ua th

oa cac di
`
eu kie
.
n
sau:
i) A ch

ua .
ii) N

eu A, B A th` A, A +B, AB thuo


.
c A.
Ho
.
A th

oa cac tien d
`
e i) v`a ii) th` A d u o
.
c go
.
i l`a da
.
i s

o.
iii) N

eu A
1
, A
2
, . . . , A
n
, . . . l`a cac ph
`
an t

u c ua A th` t

ong v`a tch vo ha
.
n A
1
+A
2
+
. . . +A
n
v`a A
1
A
2
. . . A
n
. . . c ung thuo
.
c A.
N

eu A th

oa cac di
`
eu kie
.
n i), ii), iii) th` A d u o
.
c go
.
i l`a da
.
i s

o.
2 D

i
.
nh ngh

ia 8 Ta go
.
i xac su

at tren (, A) l`a mo
.
t h`am P s

o xac di
.
nh tren A co gia
tri
.
trong [0,1] v`a th

oa m an 3 tien d
`
e sau:
i) P() = 1.
ii) P(A +B) = P(A) +P(B) (v

oi A, B xung kh

ac).
iii) N

eu d ay {A
n
} co tnh ch

at A
1
A
2
. . . A
n
. . . v`a A
1
A
2
. . . A
n
. . . = th`
lim
n
P(A
n
) = 0.
12 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
3.5 Cac tnh ch

at c ua xac su

at
i) 0 P(A) 1 v

oi mo
.
i bi

en c

o A
ii) P() = 1
iii) P() = 0
iv) N

eu A B th` P(A) P(B).


v) P(A) +P(A) = 1.
vi) P(A) = P(AB) +P(AB).
4. M

O
.
T S

O C

ONG TH

UC T

INH X

AC SU

AT
4.1 Cong th

uc co
.
ng xac su

at
Cong th

uc 1
Gi a s

u A v`a B l`a hai bi

en c

o xung kh

ac (AB = ). Ta co
P(A +B) = P(A) +P(B)
Ch

ung minh
Gi a s

u phep th

u co n bi

en c

o d
`
ong kh a n ang co th

e x ay ra, trong d o co m
A
bi

en c

o
thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o A v`a m
B
bi

en c

o thu a
.
n l o
.
i cho bi

en c

o B. Khi d o s

o bi

en c

o thu a
.
n
l o
.
i cho bi

en c

o A +B l`a m = m
A
+m
B
.
Do do
P(A +B) =
m
A
+m
B
n
=
m
A
n
+
m
B
n
= P(A) +P(B)
2 D

i
.
nh ngh

ia 9
i) Cac bi

en c

o A
1
, A
2
, . . . , A
n
d u o
.
c go
.
i l`a nhom cac bi

en c

o d
`
ay d u xung kh

ac t
`
ung
doi n

eu ch ung xung kh

ac t
`
ung doi v`a t

ong c ua ch ung l`a bi

en c

o ch

ac ch

an. Ta co
A
1
+A
2
+. . . +A
n
= , A
i
A
j
=
ii) Hai bi

en c

o A v`a B d u o
.
c go
.
i l`a hai bi

en c

o do
.
c la
.
p n

eu s u
.
t
`
on ta
.
i hay khong t
`
on
ta
.
i c ua bi

en c

o n`ay khong anh h u

ong d

en s u
.
t
`
on ta
.
i hay khong t
`
on ta
.
i c ua bi

en c

o kia.
iii) Cac bi

en c

o A
1
, A
2
, . . . , A
n
d u o
.
c go
.
i do
.
c la
.
p to`an ph
`
an n

eu m

oi bi

en c

o do
.
c la
.
p
v

oi tch c ua mo
.
t t

o h o
.
p b

at k`y trong cac bi

en c

o c`on la
.
i.
He
.
qu a 1
i) N

eu A
1
, A
2
, . . . , A
n
l`a bi

en c

o xung kh

ac t
`
ung doi th`
P(A
1
+A
2
+. . . +A
n
) = P(A
1
) +P(A
2
) +. . . +P(A
n
)
4. M
.
ot s

o cong th

uc tnh xac su

at 13
ii) N

eu A
1
, A
2
, . . . , A
n
l`a nhom cac bi

en c

o d
`
ay d u xung kh

ac t
`
ung doi th`
n

i=1
P(A
i
) = 1
iii) P(A) = 1 P(A).
Cong th

uc 2
P(A +B) = P(A) +P(B) P(AB)
Ch

ung minh
Gi a s

u phep th

u co n bi

en c

o d
`
ong kh a n ang co th

e x ay ra, trong d o co m
A
bi

en c

o
thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o A, m
B
bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o B v`a k bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho
bi

en c

o AB. Khi do s

o bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o A +B l`a m
A
+m
B
k.
Do do
P(A +B) =
m
A
+m
B
k
n
=
m
A
n
+
m
B
n

k
n
= P(A) +P(B) P(AB).
He
.
qu a 2
i) P(A
1
+ A
2
+ . . . , +A
n
) =
n

i=1
P(A
i
)

i<j
P(A
i
A
j
) +

i<j<k
P(A
i
A
j
A
k
) + . . . +
(1)
n1
P(A
1
A
2
. . . A
n
).
ii) N

eu A
1
, A
2
, . . . , A
n
l`a cac bi

en c

o do
.
c la
.
p to`an ph
`
an th`
P(A
1
+A
2
+. . . +A
n
) = 1 P(A
1
).P(A
2
) . . . P(A
n
).
V du
.
23 Mo
.
t lo h`ang g
`
om 10 s an ph

am, trong do co 2 ph

e ph

am. L

ay ng

au nhien
khong ho`an la
.
i t
`
u lo h`ang ra 6 s an ph

am. T`m xac su

at d

e co khong qua 1 ph

e ph

am
trong 6 s an ph

am d u o
.
c l

ay ra.
Gi ai
Go
.
i
A l`a bi

en c

o khong co ph

e ph

am trong 6 s an ph

am l

ay ra.
B l`a bi

en c

o co d ung 1 ph

e ph

am.
C l`a bi

en c

o co khong qua mo
.
t ph

e ph

am
th` A v`a B l`a hai bi

en c

o xung kh

ac v`a C = A +B.
Ta co
P(A) =
C
6
8
C
6
10
=
28
210
=
2
15
14 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
P(B) =
C
1
2
.C
5
8
C
6
10
=
112
210
=
8
15
Do do
P(C) = P(A) +P(B) =
2
15
+
8
15
=
2
3
V du
.
24 Mo
.
t l

op co 100 sinh vien, trong do co 40 sinh vien gi

oi ngoa
.
i ng

u, 30 sinh
vien gi

oi tin ho
.
c, 20 sinh vien gi

oi c a ngoa
.
i ng

u l

an tin ho
.
c. Sinh vien n`ao gi

oi t nh

at
mo
.
t trong hai mon s e d u o
.
c them di

em trong k

et qu a ho
.
c ta
.
p c ua ho
.
c k`y. Cho
.
n ng

au
nhien m o
.
t sinh vien trong l

op. T`m xac su

at d

e sinh vien do d u o
.
c t ang di

em.
Gi ai
Go
.
i
A l`a bi

en c

o go
.
i d u o
.
c sinh vien d u o
.
c t ang di

em.
N l`a bi

en c

o go
.
i d u o
.
c sinh vien gi

oi ngoa
.
i ng

u.
T l`a bi

en c

o go
.
i d u o
.
c sinh vien gi

oi tin ho
.
c
th` A = T +N.
Ta co
P(A) = P(T) +P(N) P(TN) =
30
100
+
40
100

20
100
=
50
100
= 0, 5
4.2 Xac su

at co di
`
eu kie
.
n v`a cong th

uc nhan xac su

at
a) Xac su

at co di
`
eu kie
.
n
2 D

i
.
nh ngh

ia 10 Xac su

at c ua bi

en c

o A v

oi di
`
eu kie
.
n bi

en c

o B x ay ra d u o
.
c go
.
i l`a
xac co di
`
eu kie
.
n c ua bi

en c

o A. K hie
.
u P(A/B).
V du
.
25 Trong ho
.
p co 5 vien bi tr

ang, 3 vien bi den. L

ay l
`
an l u o
.
t ra 2 vien bi
(khong ho`an la
.
i). T`m xac su

at d

e l
`
an th

u hai l

ay d u o
.
c vien bi tr

ang bi

et l
`
an th

u nh

at
d a l

ay d u o
.
c vien bi tr

ang.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en c

o l
`
an th

u hai l

ay d u o
.
c vien bi tr

ang
B l`a bi

en c

o l
`
an th

u nh

at l

ay d u o
.
c vien bi tr

ang.
Ta t`m P(A/B).
Ta th

ay l
`
an th

u nh

at l

ay d u o
.
c vien bi tr

ang (B d a x ay ra) nen trong h o


.
p c`on 7 vien
bi trong d o co 4 vien bi tr

ang. Do do
P(A/B) =
C
1
4
C
1
7
=
4
7
4. M
.
ot s

o cong th

uc tnh xac su

at 15
Cong th

uc
P(A/B) =
P(AB)
P(B)
Ch

ung minh
Gi a s

u phep th

u co n bi

en c

o d
`
ong kh a n ang co th

e x ay ra trong d o co m
A
bi

en co
thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o A, m
B
bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho bi

en c

o B v`a k bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho
bi

en c

o AB.
Theo di
.
nh ngh

ia xac su

at theo l

oi c

o di

en ta co
P(AB) =
k
n
, P(B) =
m
B
n
Ta t`m P(A/B). V` bi

en c

o B d a x ay ra nen bi

en c

o d
`
ong kh a n ang c ua A l`a m
B
,
bi

en c

o thua
.
n l o
.
i cho A l`a k. Do do
P(A/B) =
k
m
B
=
k
n
m
B
n
=
P(AB)
P(B)
.
V du
.
26 Mo
.
t bo
.
b`ai co 52 la. R ut ng

au nhien 1 la b`ai. T`m xac su

at d

e r ut d u o
.
c
con at bi

et r
`
ang la b`ai r ut ra l`a la b`ai m`au den.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en c

o r ut d u o
.
c con at
B l`a bi

en c

o r ut d u o
.
c la b`ai m`au den.
Ta th

ay trong bo
.
b`ai co
26 la b`ai den nen P(B) =
26
52
2 con at den nen P(AB) =
2
52
.
A

Do do P(A/B) =
P(AB)
P(B)
=
2/52
26/52
=
1
13
b) Cong th

uc nhan xac su

at
T
`
u cong th

uc xac su

at co di
`
eu kie
.
n ta co
i) P(AB) = P(A).P(B/A) = P(B).P(A/B).
ii) N

eu A, B l`a hai bi

en c

o d o
.
c la
.
p th` P(AB) = P(A).P(B).
iii) P(ABC) = P(A).P(B/A).P(C/AB)
P(A
1
A
2
. . . A
n
) = P(A
1
)P(A
2
/A
1
) . . . P(A
n
/A
1
A
2
. . . A
n1
).
V du
.
27 Ho
.
p th

u nh

at co 2 bi tr

ang v`a 10 bi den. Ho


.
p th

u hai co 8 bi tr

ang v`a 4
bi den. T
`
u m

oi ho
.
p l

ay ra 1 vien bi. T`m xac su

at d

e
16 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
a) C a 2 vien bi d
`
eu tr

ang,
b) 1 bi tr

ang, 1 bi den.
Gi ai
Go
.
i T l`a bi

en c

o l

ay ra d u o
.
c c a 2 bi tr

ang
T
1
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi tr

ang t
`
u ho
.
p th

u nh

at
T
2
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi tr

ang t
`
u ho
.
p th

u hai
th` T
1
, T
2
l`a 2 bi

en c

o d o
.
c la
.
p v`a T = T
1
T
2
. Ta co
P(T
1
) =
1
6
, P(T
2
) =
2
3
Do do P(T) = P(T
1
T
2
) = P(T
1
).P(T
2
) =
1
6
.
2
3
=
1
9
.
b) Go
.
i T
1
, T
2
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi tr

ang

o ho
.
p th

u nh

at, th

u hai
D
1
, D
2
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi den

o ho
.
p th

u nh

at, th

u hai
T
1
D
2
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi tr

ang

o ho
.
p th

u nh

at v`a bi den

o ho
.
p th

u hai
T
2
D
1
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi tr

ang

o ho
.
p th

u hai v`a bi de n

o ho
.
p th

u nh

at
th` A = T
1
D
2
+T
2
D
1
.
Ta co
P(T
1
) =
1
6
, P(T
2
) =
2
3
P(D
1
) = 1 P(T
1
) =
5
6
P(D
2
) = 1 P(T
2
) =
1
3
Suy ra
P(A) = P(T
1
D
2
) +P(T
2
D
1
) = P(T
1
).P(D
2
) +P(T
2
).P(T
1
)
=
1
6
.
1
3
+
2
3
.
5
6
=
11
8
V du
.
28 Mo
.
t he
.
th

ong d u o
.
c c

au th`anh b

oi n th`anh ph
`
an rieng l e d u o
.
c go
.
i l`a mo
.
t he
.
th

ong song song n

eu no hoa
.
t do
.
ng khi t nh

at mo
.
t th`anh ph
`
an hoa
.
t do
.
ng. Th`anh ph
`
an
th

u i ( d o
.
c la
.
p v

oi cac th`anh ph
`
an khac) hoa
.
t do
.
ng v

oi xac su

at p
i
. T`m xac su

at d

e he
.
th

ong song song hoa


.
t do
.
ng.
A B
3
n
1
2
Gi ai
Go
.
i
A l`a bi

en c

o he
.
th

ong hoa
.
t do
.
ng.
4. M
.
ot s

o cong th

uc tnh xac su

at 17
A
i
l`a bi

en c

o th`anh ph
`
an th

u i hoa
.
t do
.
ng.
Ta co
P(A) = 1 P(A)
= 1 P(A
1
.A
2
. . . A
n
)
= 1
n

i=1
P(A
i
)
= 1
n

i=1
(1 p
i
)
V du
.
29 (H^e
.
xch) Xet mo
.
t he
.
th

ong g
`
om hai th`anh ph
`
an. He
.
th

ong hoa
.
t do
.
ng
khi v`a ch

i khi c a hai th`anh ph


`
an hoa
.
t do
.
ng (cac th`anh ph
`
an d u o
.
c n

oi theo xch).
A B
D

o
.
tin ca
.
y R(t) c ua mo
.
t th`anh ph
`
an c ua he
.
th

ong l`a xac su

at m`a th`anh ph
`
an co
th

e hoa
.
t d o
.
ng t nh

at kho ang th
`
oi gian t.
N

eu k hie
.
u bi

en c

o th`anh ph
`
an hoa
.
t d o
.
ng t nh

at t d on vi
.
th
`
oi gian b

oi T > t th`
R(t) = P(T > t)
Go
.
i P
A
v`a P
B
l`a d o
.
tin ca
.
y c ua th`anh ph
`
an A v`a B, ngh

ia l`a
P
A
= P(A hoa
.
t do
.
ng t nh

at t d on vi
.
th
`
oi gian),
P
B
= P(B hoa
.
t do
.
ng t nh

at t d on vi
.
th
`
oi gian).
N

eu cac th`anh ph
`
an hoa
.
t do
.
ng do
.
c la
.
p th` do
.
tin ca
.
y c ua he
.
th

ong l`a R = p
A
.p
B
.
V du
.
30
Xet do
.
tin ca
.
y c ua he
.
th

ong cho b

oi
h`nh ben. Th`anh ph
`
an n

oi A v`a B tren
d

inh co th

e thay b

oi th`anh ph
`
an d on
v

oi do
.
tin ca
.
y p
A
.p
B
. Th`anh ph
`
an song
song c ua ng

at C v`a D co th

e thay b

oi
ng

at d on v

oi do
.
tin ca
.
y 1(1p
C
).(1
p
D
).
A B
C
D
D

o
.
tin ca
.
y c ua he
.
th

ong song song n`ay l`a


1 (1 p
A
.p
B
)[1 (1 (1 p
C
).(1 p
D
))]
18 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
4.3 Cong th

uc xac su

at d
`
ay d u v`a cong th

uc Bayes
a) Cong th

uc xac su

at d
`
ay d u
Cong th

uc
Gi a s

u A
1
, A
2
, . . . , A
n
l`a nhom cac bi

en c

o d
`
ay d u xung kh

ac t
`
ung doi v`a B l`a bi

en
c

o b

at k` y co th

e x ay ra trong phep th

u. Khi do ta co
P(B) =
n

i=1
P(A
i
).P(B/A
i
)
Ch

ung minh
V` A
1
+A
2
+. . . +A
n
= nen
B = B(A
1
+A
2
+. . . +A
n
) = BA
1
+B
2
+. . . +BA
n
Do cac bi

en c

o A
1
, A
2
, . . . , A
n
xung kh

ac t
`
ung doi nen cac bi

en c

o tch BA
1
, BA
2
, . . .,
BA
n
c ung xung kh

ac t
`
ung doi.
Theo di
.
nh l y co
.
ng xac su

at ta co P(B) =
n

i=1
P(BA
i
).
M a
.
t khac theo cong th

uc nhan xac suat th` P(BA


i
) = P(A
i
).P(B/A
i
).
Do do P(B) =
n

i=1
P(A
i
).P(B/A
i
).
Ch u y Cong th

uc tren c`on d ung n

eu ta thay di
`
eu kie
.
n A
1
+ A
2
+ . . . + A
n
= b

oi
B A
1
+A
2
+. . . +A
n
.
V du
.
31 Xet mo
.
t lo s an ph

am trong do s

o s an ph

am do nh`a may I s an xu

at chi

em
20%, nh`a may II s an xu

at chi

em 30%, nh`a may III s an xu

at chi

em 50%. Xac su

at ph

e
ph

am c ua nh`a may I l`a 0,001; nh`a may II l`a 0,005; nh`a may III l`a 0,006. T`m xac su

at
d

e l

ay ng

au nhien d u o
.
c d ung 1 ph

e ph

am.
Gi ai
Go
.
i B l`a bi

en c

o s an ph

am l

ay ra l`a ph

e ph

am
A
1
, A
2
, A
3
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c s an ph

am c ua nh`a may I, II, III
th` A
1
, A
2
, A
3
l`a nhom cac bi

en c

o xung kh

ac t
`
ung doi. Ta co
P(A
1
) = 0, 2; P(A
2
) = 0, 3; P(A
3
) = 0, 5
P(B/A
1
) = 0, 001; P(B/A
2
) = 0, 005; P(B/A
3
) = 0, 006
Do do
P(B) = P(A
1
).P(B/A
1
) +P(A
2
).P(B/A
2
) +P(A
3
).P(B/A
3
)
= 0, 2.0, 001 + 0, 3.0, 005 + 0, 5.0, 006
= 0, 0065
4. M
.
ot s

o cong th

uc tnh xac su

at 19
V du
.
32 Mo
.
t ho
.
p ch

ua 4 bi tr

ang, 3 bi v`ang v`a 1 bi xanh. L

ay l
`
an l u o
.
t (khong ho`an
la
.
i) t
`
u ho
.
p ra 2 bi. T`m xac su

at d

e l

ay d u o
.
c 1 bi tr

ang v`a 1 bi v`ang.


Gi ai
Go
.
i T l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi tr

ang, V l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c bi v`ang.
Ta co
P(T) =
4
8
=
1
2
; P(V ) =
3
8
;
P(V/T) =
3
7
; P(T/V ) =
4
7
Xac xu

at d

e l

ay d u o
.
c 1 bi tr

ang v`a 1 bi v`ang l`a


P(TV ) = P(T).P(V/T) +P(V ).P(T/V ) =
1
2
.
3
7
+
3
8
.
4
7
=
3
7
.
2 Cay xac su

at
Trong th u
.
c t

e co nhi
`
eu phep th

u ch

ua mo
.
t d ay nhi
`
eu bi

en c

o. Cay xac su

at cung
c

ap cho ta mo
.
t cong cu
.
thua
.
n l o
.
i cho vie
.
c xac di
.
nh c

au tr uc cac quan he
.
ben trong cac
phep th

u khi tnh xac su

at.
C

au tr uc c ua cay xac su

at d u o
.
c xac di
.
nh nh u sau:
i) V e bi

eu d
`
o cay xac su

at t u ong

ung v

oi cac k

et qu a c ua d ay phep th

u.
ii) Gan m

oi xac su

at v

oi m

oi nhanh.
Cay xac su

at sau minh ho
.
a cho v du
.
32.
T
V
X
T
V
X
T
V
X
T
V
1
2
.
3
7
3
8
.
4
7
3/7
4/7
1/2
3/8
b) Cong th

uc Bayes
Cong th

uc
Gi a s

u A
1
, A
2
, . . . , A
n
l`a nhom cac bi

en c

o d
`
ay d u xung kh

ac t
`
ung d oi v`a B l`a bi

en
c

o b

at k` y co th

e x ay ra trong phep th

u. Khi do ta co
P(A
i
/B) =
P(A
i
).P(B/A
i
)

n
i=1
P(A
i
).P(B/A
i
)
i = 1, 2, . . . , n
20 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
Ch

ung minh
Theo cong th

uc xac su

at co di
`
eu kie
.
n ta co
P(A
i
/B) =
(A
i
B)
P(B)
=
P(A
i
).P(B/A
i
)
P(B)
M a
.
t khac theo cong th

uc xac suat d
`
ay d u th` P(B) =
n

i=1
P(A
i
).P(B/A
i
).
Do do P(A
i
/B) =
P(A
i
).P(B/A
i
)

n
i=1
P(A
i
).P(B/A
i
)
.
V du
.
33 Gi a s

u co 4 ho
.
p nh u nhau d u
.
ng c` ung mo
.
t chi ti

et may, trong do co mo
.
t
ho
.
p 3 chi ti

et x

au, 5 chi ti

et t

ot do may I s an su

at; c`on ba ho
.
p c`on la
.
i m

oi ho
.
p d u
.
ng 4
chi ti

et x

au, 6 chi ti

et t

ot do may II s an su

at. L

ay ng

au nhien mo
.
t ho
.
p r
`
oi t
`
u ho
.
p do
l

ay ra mo
.
t chi ti

et may.
a) T`m xac su

at d

e chi ti

et may l

ay ra l`a t

ot.
b) V

oi chi ti

et t

ot

o cau a, t`m xac su

at d

e no d u o
.
c l

ay ra t
`
u ho
.
p c ua may I.
Gi ai
Go
.
i B l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c chi ti

et t

ot
A
1
, A
2
l`a bi

en c

o l

ay d u o
.
c ho
.
p d u
.
ng chi ti

et may c ua may I, II
th` A
1
, A
2
l`a nhom cac bi

en c

o xung kh

ac t
`
ung doi.
a)
P(B) = P(A
1
).P(B/A
1
) +P(A
2
).P(B/A
2
)
P(A
1
) =
1
4
; P(B/A
1
) =
5
8
; P(A
2
) =
3
4
; P(B/A
2
) =
6
10
Do do
P(B) =
1
4
.
5
8
+
3
4
.
6
10
=
97
160
b) P(A
1
/B) =
P(A
1
).P(B/A
1
)
P(B)
=
1
4
.
5
8
97
160
=
26
97
* Cay xac su

at c ua cau a) cho b

oi
I
II
T
X
T
X
1
4
.
5
8
3
4
.
6
10
1
4
3
4
5
8
6
10
4. M
.
ot s

o cong th

uc tnh xac su

at 21
V du
.
34 Mo
.
t ho
.
p co 4 s an ph

am t

ot d u o
.
c tro
.
n l

an v

oi 2 s an ph

am x

au. L

ay ng

au
nhien l
`
an l u o
.
t t
`
u ho
.
p ra 2 s an ph

am. Bi

et s an ph

am l

ay ra

o l
`
an hai l`a s an ph

am t

ot.
T`m xac su

at d

e s an ph

am l

ay ra

o l
`
an th

u nh

at c ung l`a s an ph

am t

ot.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en c

o s an ph

am l

ay ra l
`
an th

u nh

at l`a s an ph

am t

ot.
B l`a bi

en c

o s an ph

am l

ay ra l
`
an th

u hai l`a s an ph

am t

ot.
Ta co
P(A) =
4
6
, P(B|A) =
3
5
, P(A) =
2
6
, P(B|A) =
4
5
Theo di
.
nh l y Bayes th` xac su

at c
`
an t`m l`a
P(A|B) =
P(A).P(B|A)
P(A).P(B|A) +P(A).P(B|A)
=
4
6
.
3
5
4
6
.
3
5
+
2
6
.
4
5
=
3
5
.
Ch u y Ta co th

e nh`n di
.
nh l y Bayes theo cach h`nh ho
.
c thong qua vie
.
c vie
.
c minh
ho
.
a v du
.
tren nh u sau:
V e mo
.
t h`nh vuong ca
.
nh
1. Chia tru
.
c ho`anh theo cac
t

i s

o
P(A) =
4
6
, P(A) =
2
6
.
Tru
.
c tung ch

i cac xac su

at
co di
`
eu kie
.
n
P(B|A) =
3
5
, P(B|A) =
4
5
.
V` ung sa
.
m nhi
`
eu tren
P(A) ch

i P(A).P(B|A).
V` ung sa
.
m to`an bo
.
ch

i
P(B) =
4
6
.
3
5
+
2
6
.
4
5
=
2
3
. P(A) = 2/6
0
1
1
P(B|A) = 4/5
P(A|B) = 3/5
P(A) = 4/6
Xac su

at P(A|B) =
4
6
.
3
5
4
6
.
3
5
+
2
6
.
4
5
=
3
5
l`a t

i s

o gi

ua v` ung sa
.
m nhi
`
eu v`a v` ung sa
.
m to`an
bo
.
.
V du
.
35 (Theo th
`
oi bao New York ng`ay 5/9/1987)
M o
.
t test ki

em tra s u
.
hie
.
n die
.
n c ua virus HIV (human immunodeciency virus)
cho k

et qu a d u ong tnh n

eu be
.
nh nhan th u
.
c s u
.
nhi

em virus. Tuy nhien, test n`ay c ung co


sai sot. D

oi khi cho k

et qu a d u ong tnh d

oi v

oi ng u
`
oi khong bi
.
nhi

em virus, t y le
.
sai sot
l`a 1/20000. Gi a s

u ki

em tra ng

au nhien 10.000 ng u
`
oi th` co 1 ng u
`
oi nhi

em virus. T`m
t y le
.
ng u
`
oi co k

et qu a d u ong tnh th u
.
c s u
.
nhi

em virus.
Gi ai
Go
.
i A l`a bi

en co ng u
`
oi be
.
nh bi
.
nhi

em virus v`a
T
+
l`a bi

en co test cho k

et qu a d u ong tnh
22 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
th` P(A) = 0, 0001; P(T
+
/A) = 1; P(T
+
/A) =
1
20000
Theo di
.
nh l y Bayes ta co
P(A/T
+
) =
P(A).P(T
+
/A)
P(A).P(T
+
/A) +P(A).P(T
+
/A)
=
(0, 0001).1
(0, 0001).1 + (0, 9999).
1
20000
=
20000
29999
5. D

AY PH

EP TH

U BERNOULLI
2 D

i
.
nh ngh

ia 11 Ti

en h`anh n phep th

u do
.
c la
.
p. Gi a s

u trong m

oi phep th

u ch

i co
th

e x ay ra mo
.
t trong hai tr u
`
ong h o
.
p: ho a
.
c bi

en c

o A x ay ra ho a
.
c bi

en c

o A khong x ay
ra. Xac su

at d

e A x ay ra trong m

oi phep th

u d
`
eu b
`
ang p. D ay phep th

u th

oa m an cac
di
`
eu kie
.
n tren d u o
.
c go
.
i l`a d ay phep th

u Bernoulli.
Cong th

uc Bernoulli
Xac su

at d

e bi

en c

o A xu

at hie
.
n k l
`
an trong n phep th

u c ua d ay phep th

u Bernoulli
cho b

oi
P
n
(k) = C
k
n
p
k
q
nk
(q = 1 p; k = 0, 1, 2, . . . , n)
Ch

ung minh. Xac su

at c ua mo
.
t d ay n phep th

u d o
.
c la
.
p b

at k` y trong do bi

en c

o A
x ay ra k l
`
an (bi

en c

o A khong x ay ra n k l
`
an) b
`
ang p
k
q
nk
. V` co C
k
n
d ay nh u
va
.
y nen xac su

at d

e bi

en c

o A x ay ra k l
`
an trong n phep th

u l`a P
n
(k) = C
k
n
p
k
q
nk
(q = 1 p; k = 0, 1, 2, . . . , n) 2
V du
.
36 Mo
.
t bac s

i co xac su

at ch

ua kh

oi be
.
nh l`a 0,8. Co ng u
`
oi noi r
`
ang c

u 10
ng u
`
oi d

en ch

ua th` ch

ac ch

an co 8 ng u
`
oi kh

oi be
.
nh. D

i
`
eu kh

ang di
.
nh do co d ung khong?
Gi ai
D

i
`
eu kh

ang di
.
nh tren l`a sai. Ta co xem vie
.
c ch

ua be
.
nh cho 10 ng u
`
oi l`a mo
.
t d ay c ua
10 phep th

u do
.
c la
.
p. Go
.
i A l`a bi

en c

o ch

ua kh

oi be
.
nh cho mo
.
t ng u
`
oi th` P(A) = 0, 8.
Do do xac su

at d

e trong 10 ng u
`
oi d

en ch

ua co 8 ng u
`
oi kh

oi be
.
nh l`a
P
10
(8) = C
8
10
.(0, 8)
8
.(0, 2)
2
0, 3108
V du
.
37 B

an 5 vien da
.
n do
.
c la
.
p v

oi nhau v`ao c` ung mo


.
t bia, xac su

at tr ung dch
cac l
`
an b

an nh u nhau v`a b
`
ang 0,2. Mu

on b

an h

ong bia ph ai co t nh

at 3 vien da
.
n b

an
tr ung dch. T`m xac su

at d

e bia bi
.
h

ong.
Gi ai
Go
.
i k l`a s

o da
.
n b

an tr ung bia th` xac su

at d

e bia bi
.
h

ong l`a
6. B`ai t
.
ap 23
P(k 3) = P
5
(3) +P
5
(4) +P
5
(5)
= C
3
5
p
3
q
2
+C
4
5
p
4
q +C
5
5
p
5
= 0,0512+0,0064+0,0003
= 0,0579
6. B
`
AI T

A
.
P
1. Gieo d
`
ong th
`
oi hai con x uc s

ac. T`m xac su

at d

e:
(a) T

ong s

o n

ot xu

at hie
.
n tren hai con l`a 7.
(b) T

ong s

o n

ot xu

at hie
.
n tren hai con l`a 8.
(c) S

o n

ot xu

at hie
.
n hai con h on kem nhau 2.
2. Co 12 h`anh khach len mo
.
t t`au die
.
n co 4 toa mo
.
t cach ng

au nhien. T`m xac su

at
d

e:
(a) M

oi toa co 3 h`anh khach;


(b) Mo
.
t toa co 6 h`anh khach, mo
.
t toa co 4 h`anh khach, hai toa c`on la
.
i m

oi toa
co 1 h`anh khach.
3. Co 10 t

am th e d u o
.
c danh s

o t
`
u 0 d

en 9. L

ay ng

au nhien hai t

am th e x

ep th`anh
mo
.
t s

o g
`
om 2 ch

u s

o. T`m xac su

at d

e s

o d o chia h

et cho 18.
4. Trong ho
.
p co 6 bi den v`a 4 bi tr

ang. R ut ng

au nhien t
`
u ho
.
p ra 2 bi. T`m xac su

at
d

e d u o
.
c:
(a) 2 bi den,
(b) t nh

at 1 bi den,
(c) bi th

u hai m`au den.


5. Cho ba bi

en c

o A, B, C co cac xac su

at
P(A) = 0, 525, P(B) = 0, 302, P(C) = 0, 480,
P(AB) = 0, 052, P(BC) = 0, 076, P(CA) = 0, 147, P(ABC) = 0, 030.
Ch

ung minh r
`
ang cac s

o lie
.
u d a cho khong chnh xac.
6. Trong t u co 8 d oi gi`ay. L

ay ng

au nhien ra 4 chi

ec gi`ay. T`m xac su

at sao cho trong


cac chi

ec gi`ay l

ay ra
(a) khong la
.
p th`anh mo
.
t doi n`ao c a.
(b) co d ung 1 d oi gi`ay.
7. Mo
.
t ng u
`
oi b

o ng

au nhien 3 la th u v`ao 3 chi

ec phong b` d a ghi di
.
a ch

i. Tnh xac
su

at d

e t nh

at co mo
.
t la th u b

o d ung phong b` c ua no.


24 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
8. Mo
.
t ph`ong di
`
eu tri
.
co 3 be
.
nh nhan v

oi xac su

at c
`
an c

ap c

uu trong mo
.
t ca tr u
.
c l`a
0,7; 0,8 v`a 0,9. T`m xac su

at sao cho trong mo


.
t ca tr u
.
c:
(a) Co 2 be
.
nh nhan c
`
an c

ap c

uu.
(b) Co t nh

at 1 be
.
nh khong c
`
an c

ap c

uu.
9. Bi

et xac su

at d

e mo
.
t ho
.
c sinh da
.
t yeu c
`
au

o l
`
an thi th

u i l`a p
i
(i = 1, 2). T`m xac
su

at d

e ho
.
c sinh d o da
.
t yeu c
`
au trong k` y thi bi

et r
`
ang m

oi ho
.
c sinh d u o
.
c phep thi
t

oi da 2 l
`
an.
10. Cho 2 ma
.
ch die
.
n nh u h`nh v e
A
B
1 2
3 4
5
A
B
1
2
3
4
5
(a) (b)
Gi a s

u xac su

at d

e d`ong die
.
n qua ng

at i l`a p
i
. T`m xac su

at co d`ong die
.
n di t
`
u A
d

en B.
11. Gieo d
`
ong th
`
oi hai con x uc x

ac can d

oi d
`
ong ch

at 20 l
`
an lien ti

ep. T`m xac su

at
d

e xu

at hie
.
n t nh

at mo
.
t l
`
an 2 m a
.
t tren c` ung co 6 n

ot.
12. Mo
.
t so
.
t cam r

at l

on d u o
.
c phan loa
.
i theo cach sau. Cho
.
n ng

au nhien 20 qu a cam
l`am m

au da
.
i die
.
n. N

eu m

au khong co qu a cam h

ong n`ao th` so


.
t cam d u o
.
c x

ep
loa
.
i 1. N

eu m

au co mo
.
t ho a
.
c hai qu a h

ong th` so
.
t cam d u o
.
c ees p loa
.
i 2. Trong
tr u
`
ong h o
.
p c`on la
.
i (co t
`
u 3 qu a h

ong tr

o len) th` so
.
t cam d u o
.
c x

ep loa
.
i 3.
Gi a s

u t

i le
.
cam h

ong c ua so
.
t cam l`a 3%. H ay tnh xac su

at d

e:
(a) So
.
t cam d u o
.
c x

ep loa
.
i 1.
(b) So
.
t cam d u o
.
c x

ep loa
.
i 2.
(c) So
.
t cam d u o
.
c x

ep loa
.
i 3.
13. Mo
.
t nh`a may s an xu

at tivi co90% s an ph

am da
.
t tieu chu

an k y thua
.
t. Trong qua
tr`nh ki

em nghie
.
m, xac su

at d

e ch

ap nha
.
n mo
.
t s an ph

am da
.
t tieu chu

an k y thu a
.
t
l`a 0,95 v`a xac su

at d

e ch

ap nha
.
n mo
.
t s an ph

am khong da
.
t k y thu a
.
t l`a 0,08. T`m
xac su

at d

e mo
.
t s an ph

am da
.
t tieu chu

an k y thua
.
t qua ki

em nghie
.
m d u o
.
c ch

ap
nha
.
n.
14. Mo
.
t cong ty l

on A h o
.
p d
`
ong s an xu

at bo ma
.
ch, 40% d

oi v

oi cong ty B v`a 60 %
d

oi v

oi cong ty C. Cong ty B la
.
i h o
.
p d
`
ong 70% bo ma
.
ch no nha
.
n d u o
.
c t
`
u cong
ty A v

oi cong ty D v`a 30% d

oi v

oi cong ty E. Khi bo ma
.
ch d u o
.
c ho`an th`anh t
`
u
cac cong ty C, D v`a E, ch ung d u o
.
c d ua d

en cong ty A d

e g

an v`ao cac model khac


6. B`ai t
.
ap 25
nhau c ua may tnh. Ng u
`
oi ta nha
.
n th

ay 1,5%, 1% v`a 5% t u ong



ung c ua cac bo
ma
.
ch c ua cong ty D, C v`a E h u trong v`ong 90 ng`ay b ao h`anh sau khi ban. T`m
xac su

at bo ma
.
ch c ua may tnh bi
.
h u trong kho ang th
`
oi gian 90 ng`ay d u o
.
c b ao
h`anh.
15. Bi

et r
`
ang mo
.
t ng u
`
oi co nhom mau AB co th

e nha
.
n mau c ua b

at k` y nhom mau
n`ao. N

eu ng u
`
oi do co nhom mau c`on la
.
i (A, B ho a
.
c O) th` ch

i co th

e nha
.
n mau
c ua ng u
`
oi co c` ung nhom mau v

oi m`nh ho a
.
c nhom mau O.
Cho bi

et t y le
.
ng u
`
oi co nhom mau O, A, B v`a AB t u ong

ung l`a 33,7%; 37,5%;
20,9% v`a 7,9%.
(a) Cho
.
n ng

au nhien mo
.
t ng u
`
oi c
`
an ti

ep mau v`a mo
.
t ng u
`
oi cho mau. Tnh xac
su

at d

e s u
.
truy
`
en mau d u o
.
c th u
.
c hie
.
n.
(b) Cho
.
n ng

au nhien mo
.
t ng u
`
oi c
`
an ti

ep mau v`a hai ng u


`
oi cho mau. Tnh xac
su

at d

e s u
.
truy
`
en mau d u o
.
c th u
.
c hie
.
n.
16. Lo h`ang th

u I co 5 chnh ph

am v`a 3 ph

e ph

am. Lo h`ang th

u II co 3 chnh ph

am
v`a 2 ph

e ph

am.
(a) L

ay ng

au nhien t
`
u m

oi lo h`ang ra 1 s an ph

am.
i) T`m xac su

at d

e l

ay d u o
.
c 2 chnh ph

am.
ii) T`m xac su

at d

e l

ay d u o
.
c 1 chnh ph

am v`a 1 ph

e ph

am.
iii) Gi a s

u l

ay d u o
.
c 1 chnh ph

am v`a 1 ph

e ph

am. T`m xac su

at d

e ph

e ph

am
l`a c ua lo h`ang th

u I.
(b) Cho
.
n ng

au nhien mo
.
t lo h`ang r
`
oi t
`
u do l

ay ra 2 s an ph

am. T`m xac su

at d

e
l

ay d u o
.
c 2 chnh ph

am.

2 TR

A L
`

OI B
`
AI T

A
.
P
1. (a)
1
6
, (b)
5
36
, (c)
2
9
. 2. (a)
12!
(3!)
4
.4
12
, (b)
12!
6!4!4
12
3.
1
8
.
4. (a)
1
3
, (b)
3
5
, (c)
3
5
. 6. (a) 0,6154 ; (b) 0,3692. 7.
2
3
.
8. (a) 0,398; (b) 0,496. 9. p
1
+ (1 p
1
)p
2
.
10. 1 (
35
36
)
20
.
12. (a) p = (0, 97)
20
= 0, 5438,
(b) p = 20(0, 03)(0, 97)
19
+ 190(0, 03)
2
.(0, 97)
18
= 0, 4352,
(c) 1 0, 54338 0, 4352 = 0, 021
13. 0,99
14. p = 0, 4.0, 7.0, 015 + 0, 4.0, 3.0, 01 + 0, 6.0, 005 = 0, 0084.
26 Ch u ong 1. Nh

ung khai ni
.
em c o b an v
`
e xac su

at
15. (a) 0,5737; (b) 0,7777.
16. (a) i)
3
8
, ii)
19
40
, iii)
9
19
, (b)
23
70
.
Ch u on
A

O`G `G

A `Ll

L` \
`
A L

A` L

Ol X

AC S

AT
1. DA
.
I L

U

O
.
NG NG

AU NHI

EN
1.1 LaI nIo
.
n da
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon
2 O

I
.
nL ngL

Ia 1 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n |`n nn
.
. |
.
nj h.

n n

. h.

|.
.
jn :.
.
|

j n
n n
.
| |

nj

n n|.n.
Ta d` ung cac ch

u cai hoa nh u X, , , ... d



e k hie
.
u da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien.
Y du
.
1 Jnj n
.
n . .

n. G
.
. A |`n

nn .

n |.
.
n :n n n
.
n . .

n
|` A |`n n
.
nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n n|n
.
n n j.n :.
.
|

|`n 1. .. . . . ^.
1.2 O

a
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon r
`
oI ra
.
c
a) O

a
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon r
`
oI ra
.
c
2 O

I
.
nL ngL

Ia 2 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n n
.
j
.
. |`n :
`
. :n
.
n

n |

. n|n
.
n n
.

|n
.
n | n
.
n
.

|n
.
n n

n n
.
n j.n :.
.
.
Ta co th

e lie
.
t ke cac gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c r
1
. r
2
. . . . . r
a
.
Ta k hie
.
u da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X nha
.
n gia tri
.
r
a
l`a = r
a
v`a xac su

at d

e X nha
.
n
gia tri
.
r
a
l`a 1( = r
a
).
Y du
.
2 o

nn .

n |.
.
n :n n n
.
n . .

n.

|
.
.n|

nnj n n
.
:nj n
.

h

. |
.
...|`n n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
.
I) H ang Lan L

oI xac su

at
B ang phan ph

oi xac su

at d` ung d

e thi

et la
.
p lua
.
t phan ph

oi xac su

at c ua da
.
i l u o
.
ng
ng

au nhien r
`
oi ra
.
c, no g
`
om 2 h`ang: h`ang th

u nh

at lie
.
t ke cac gia tri
.
co th

e r
1
. r
2
. . . . . r
a
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X v`a h`ang th

u hai lie
.
t ke cac xac su

at t u ong

ung j
1
. j
2
. . . . . j
a
c ua cac gia tri
.
co th

e d o.
27
28 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
X r
1
r
2
. . . r
a
P j
1
j
2
. . . j
a
N

eu cac gia tri


.
co th

e c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X g
`
om h uu ha
.
n s

o r
1
. r
2
. . . . . r
a
th`
cac bi

en c

o = r
1
. = r
2
. . . . . = r
a
la
.
p th`anh mo
.
t nhom cac bi

en c

o d
`
ay d u xung
kh

ac t
`
ung doi.
Do do
a

i=1
j
i
= 1.
Y du
.
3 Jnj n
.
n . .

n n
`
nj |

n. G
.
. A |`n

nn .

n |.
.
n :n n n
.
n
. .

n |` A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
|nn |

. .n

n | h

..
A 1 . ^

1
6
1
6
1
6
1
6
1
6
1
6
1.3 O

a
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon IIon tu
.
c v`a L`an na
.
t do
.
xac su

at
a) O

a
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon IIon tu
.
c
2 O

I
.
nL ngL

Ia 3 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n n
.
j
.
. |`n |.n
.
n

n j.n :.
.
|

n
n |

n n
`
nj n
.
|| nnj :n :
.

.
Y du
.
d
A|.
.
n
.
||nj ||

n

. |
`
. n.

n n`n n.
on.

||. ||. n |
`
nj n
.
nn
.
. |
.
nj n
.
|j.
1| nnj |
`
. j.nn j.

n |n. n

n n
.
h
.
n| .
.
n.
I) H`an na
.
t do
.
xac su

at
2 O

I
.
nL ngL

Ia d 1`nn nn
.
n
.
.n

n n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
A |`n |`nn
||nj nn {.). .n n.
.
n|

. n
.
. r ( . + ) |

n n nn
1( 1) =

1
)(r) r

. n
.
. n
.

|
.
1.
TnL cL

at H`am ma
.
t do
.
xac su

at co cac tnh ch

at sau
i) )(r) 0, r ( . + )
ii)
+

)(r) r = 1


ngL

Ia c ua L`an na
.
t do
.
T
`
u di
.
nh ngh

ia c ua h`am ma
.
t do
.
ta co 1(r r + r) )(r).r
Do d o ta th

ay xac su

at d

e X nha
.
n gia tri
.
thuo
.
c lan ca
.
n kha be (r. r +r) g
`
an nh u
t

i le
.
v

oi (x).
1. a
.
I u ong ng

au nLIen 29
1.d H`an Lan L

oI xac su

at
2 O

I
.
nL ngL

Ia 1`nn |nn |

. .n

n n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A. | |.
.
{.).
|`n |`nn n
.
.n n.
.
n| n| n
(r) = 1( < r)
A

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
n|n
.
n n j.n :.
.
|

r
1
. r
2
. . . . . r
a
|`
(r) =

<
1( = r
i
) =

<
j
i
(

. j
i
= 1( = r
i
))
A

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|`nn nn
.
n
.
.n

n {.) |`
(r) =

)(r) r
TnL cL

at Ta co th

e ch

ung minh d u o
.
c cac cong th

uc sau
i) 0 (r) 1; r.
ii) (x) l`a h`am khong gi am (r
1
r
2
= (r
1
) (r
2
)).
iii) lim

(r) = 0; lim
+
(r) = 1.
iv)

(r) = )(r). r.


ngL

Ia c ua L`an Lan L

oI xac su

at
H`am phan ph

oi xac su

at (x) ph an anh m

uc do
.
ta
.
p trung xac su

at v
`
e ben trai c ua
di

em x.
Y du
.
| nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
A h nnj |nn |

. .n

n
A 1 ^
^. ^.1 ^.^
J`n |`nn |nn |

. .n

n n A `n n
`
|.
.
n |`nn n`nj.
Ci ai
N

eu r 1 th` (r) = 0.
N

eu 1 < r 3 th` (r) = 0. 3.


N

eu 3 < r 6 th` (r) = 0. 3 + 0. 1 = 0. 4.


N

eu r 6 th` (r) = 0. 3 + 0. 1 + 0. 6 = 1.
30 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
(r) =

0 ; r 1
0. 3 ; 1 < r 3
0. 4 ; 3 < r 6
1 ; r 6
Y du
.
6 | A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|`nn nn
.
n
.
)(r) =

0 n

r < 0
6
5
r n

0 r 1
6
5
4
n

r 1
J`n |`nn |nn |

. .n

n {.).
Ci ai
Khi r < 0 th` (r) =

)(t) t = 0
Khi 0 r 1 th` (r) =

)(t) t =

0
6
5
t t =
3
5
r
2
.
Khi r 1 th`
(r) =

)(t) t =
1

0
6
5
t t +

1
6
5t
4
t =
3
5
+

2
5t
3

1
= 1
2
5r
3
Va
.
y (r) =

0 ; r < 0
3
5
r
2
; 0 r 1
1
2
5
B
; r 1
2. C

AC THAM S

O D

A
.
C TR

UNG C

UA DA
.
I L

U

O
.
NG NG

AU
NHI

EN
2.1 ` y vo
.
ng { xoctatIon)
2 O

I
.
nL ngL

Ia 6
G. n

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
|

n|n
.
n n j.n :.
.
r
1
. r
2
. . . . . r
a

. n .n.

n nj

nj j
1
. j
2
. . . . . j
a
. 1`j
.
nj n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A. | |.
.

{A) {|nj '{A)). |`n

n
.
.n n.
.
n| h

.
2. ac tLan s

o ac t ung c ua a
.
I u ong ng

au nLIen 31
1( ) =
a

i=1
r
i
j
i
G. n A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|`nn nn
.
n
.
.n

n )(r). 1`j
.
nj
n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A n
.
.n n.
.
n| h

.
1( ) =

r)(r) r
Y du
.
7 J`n |`j
.
nj n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n h nnj |nn |

. .n

n n
A ^ 0 1^ 11

1
12
2
12
3
12
2
12
2
12
1
12
1
12
Ta co
1( ) = 5.
1
12
+ 6.
2
12
+ 7.
3
12
+ 8.
2
12
+ 9.
2
12
+ 10.
1
12
+ 11.
1
12
=
93
12
=
31
4
= 7. 75.
Y du
.
S | A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|`nn nn
.
n
.
)(r) =

2.
2
n

0 < r < 2
0 n

r , (0. 2)
J`n {A).
Ci ai
1( ) =

r)(r) r =
2

0
r.(
1
2
r) r =
r
3
6

2
0
=
4
3
TnL cL

at
i) 1(C) = C, C l`a h
`
ang.
ii) 1( ) = .1( ).
iii) 1( + ) = 1( ) + 1( ).
iv) N

eu X v`a l`a hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p th` 1( ) = 1( ).1( ).


ngL

Ia c ua k` y vo
.
ng
Ti

en h`anh n phep th

u. Gi a s

u X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien nha
.
n cac gia tri
.
co th

e
r
1
. r
2
. . . . . r
a
v

oi s

o l
`
an nha
.
n /
1
. /
2
. . . . . /
a
.
Gia tri
.
trung b`nh c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X trong n phep th

u l`a
r =
/
1
r
1
+ /
2
r
2
+ . . . + /
a
r
a
:
=
/
1
r
r
1
+
/
2
:
r
2
+ . . . +
/
a
:
r
a
= )
1
r
1
+ )
2
r
2
+ . . . + )
a
/
a
v

oi )
i
=
I

a
l`a t
`
an su

at d

e X nha
.
n gia tri
.
r
i
.
32 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
Theo di
.
nh ngh

ia xac su

at theo l

oi th

ong ke ta co lim
a
)
i
= j
i
. V` va
.
y v

oi n d u l

on
ta co
r j
1
r
1
+ j
2
r
2
+ . . . + j
a
r
a
= 1( )
Ta th

ay k` y vo
.
ng c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien x

ap x

i v

oi trung b`nh s

o ho
.
c cac gia tri
.
quan sat c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien.
Do d o co th

e noi |`j
.
nj n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |n| |`n j.n :.


.
:nj h`n| {|
.n

n) n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n. A | nn nn| j.n :.


.
:nj nn n |nn |

. .n

n
2.2 IL u ong saI {YarIanco)
2 O

I
.
nL ngL

Ia 7 | nj n. { n
.
|
.
| h`n| | nj :nj h`n|) n nn
.
. |
.
nj nj

n
n|.n A. | |.
.
1n:{A) |nj 1{A). n
.
n.
.
n| nj|

.n h
`
nnj nj |


\ c ( ) = 1[ 1( )]
2

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
n|n
.
n n j.n :.
.
|

r
1
. r
2
. . . . . r
a

.
n .n

n nj

nj j
1
. j
2
. . . . . j
a
|`
\ c ( ) =
a

i=1
[r
i
1( )]
2
j
i
A

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|`nn nn
.
n
.
.n

n {.) |`
\ c ( ) =
+

[r 1( )]
2
)(r) r
CL u y Trong th u
.
c t

e ta th u
`
ong tnh ph u ong sai b
`
ang cong th

uc
\ c ( ) = 1(
2
) [1( )]
2
Tha
.
t va
.
y, ta co
\ c ( ) = 1 1( )]
2

= 1
2
2 .1( ) + [1( )]
2

= 1(
2
) 21( ).1( ) + [1( )]
2
= 1(
2
) [1( )]
2
Y du
.
9 | nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
A h nnj |nn |

. .n

n n
A 1
^.1 ^. ^.
J`n | nj n. n A.
Ci ai
E(X)=1.0,1+3.0,4+5.0,5=3,8
1(
2
) = 1
2
.0. 1 + 3
2
.0. 4 + 5
2
.0. 5 = 16. 2
Do do \ c ( ) = 1(
2
) [1( )]
2
= 16. 2 14. 44 = 1. 76.
2. ac tLan s

o ac t ung c ua a
.
I u ong ng

au nLIen 33
Y du
.
10 | nn
.
. |
.
nj nj

nn|.n A |`nn nn
.
n
.
)(r) =

r
3

. 0 r 3
0

. r [0. 3]
1 nj `n
.) 1
`
nnj

.
..) 1`j
.
nj.
...) | nj n.
Ci ai
i) Ta co 1 =
3

0
r
3
r =

r
4
4

3
0
=
81
4
.
Suy ra =
4
81
.
ii) 1( ) =
3

0
r
4
81
r
3
r =
4
81

r
5
5

3
0
= 2. 4.
iii) Ta co
1(
2
) =

r
2
)(r) r =
3

0
r
2
4
81
r
3
r =
4
81

r
6
6

3
0
= 6
Va
.
y \ c ( ) = 1(
2
) [1( )]
2
= 6 (2. 4)
2
= 0. 24.
TnL cL

at
i) Var(C)=0; (C khong d

oi).
ii) \ c ( ) =
2
.\ c ( ).
iii) N

eu X v`a l`a hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p th`
* \ c ( + ) = \ c ( ) + \ c ( );
* Var(X )=Var(X)+Var( );
* Var(C+X)=Var(X).


ngL

Ia c ua L u ong saI
Ta th

ay 1( ) l`a d o
.
le
.
ch kh

oi gia tri
.
trung b`nh nen \ c ( ) = 1[ 1( )]
2

l`a do
.
le
.
ch b`nh ph u ong trung b`nh. Do d o ph u ong sai ph an anh m

uc d o
.
phan tan cac
gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien chung quanh gia tri


.
trung b`nh.
2.3 O

o
.
Io
.
cL tIou cLu

an
D

on vi
.
do c ua ph u ong sai b
`
ang b`nh ph u ong d on vi
.
do c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien.
Khi c
`
an d anh gia m

uc do
.
phan tan cac gia tri
.
c ua da
.
i l u ong ng

au nhien theo d on vi
.
c ua
no, ng u
`
oi ta d` ung mo
.
t d a
.
c tr ung m

oi do l`a do
.
le
.
ch tieu chu

an.
34 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
2 O

I
.
nL ngL

Ia S 1


.
|
.
| . |

nn n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n . | |.
.
|`n ( ).
n
.
n.
.
n| nj|

.n n| n.
( ) =

\ c ( )
2.d odo
2 O

I
.
nL ngL

Ia 9 'n{A) |`n j.n :.


.
n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A || n n nnj .

n |.
.
n
|

n n|

n :nj n
.
|nn n
.
n n`n n n n.
1

. nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
nn{A) |`n j.n :.
.
n A

nj

. .n

n |

n
n|

n. `n n

. nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|` nn{A) |`n j.n :.
.
n A n
.
. n |`nn
nn
.
n
.
nn
.
j.n :.
.

.
nn
.
..
CL u y Mo
.
t da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co th

e co mo
.
t mode ho a
.
c nhi
`
eu mode.
Y du
.
11 G. n

A |`n n.

n :nj h`n| n .n| .n :nj :
`
nj |` nn{A) |`n
n.

n n`n n|.
`
.n| .n nn
.
n
.
n|

n.
Y du
.
12 | nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
|nn |

. 1njhn

. |`nn nn
.

n
.
)(r) =

0 n

r 0

2
4
n

r 0
1 nj .n n.
.
n| nn{A).
Ci ai
mod(X) l`a nghie
.
m c ua ph u ong tr`nh
)

(r) =
1
2

2
4

r
2
4

2
4
= 0
Suy ra mod(X) l`a nghie
.
m c ua ph u ong tr`nh 1
r
2
2
= 0. Do : ( ) 0 nen
: ( ) =

2 = 1. 414.
2. Trung vI
.
2 O

I
.
nL ngL

Ia 10 J:nj .
.
n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |`n j.n :.


.
n |.n |nn
|

. .n

n |`nn| |n. |
`
nn .n

n j.

nj n|n. 1 |.
.
nn{A).
Jn 1( < : ( )) = 1( : ( )) =
1
2
^La
.
n xot T
`
u di
.
nh ngh

ia ta th

ay d

e t`m trung vi
.
ch

i c
`
an gi ai ph u ong tr`nh (r) =
1
2
.
Trong

ung du
.
ng, trung vi
.
l`a d a
.
c tr ung vi
.
tr t

ot nh

at, nhi
`
eu khi t

ot h on c a k` y vo
.
ng,
nh

at l`a khi trong s

o lie
.
u co nhi
`
eu sai sot. Trung vi
.
c`on d u o
.
c go
.
i l`a |nn .
.
^' n
|nn |

..
2. ac tLan s

o ac t ung c ua a
.
I u ong ng

au nLIen 35
Y du
.
13 J`n nn{A) :nj n
.
{1.).
Ci ai
med(X) l`a nghie
.
m c ua ph u ong tr`nh
n ( )

0
)(r) r = 0. 5 hay 1


2
4
= 0. 5
Suy ra : ( ) = 1. 665.
CL u y Noi chung, ba s

o d a
.
c tr ung k` y vo
.
ng, mode v`a trung vi
.
khong tr` ung nhau.
Ch

ang ha
.
n, t
`
u cac v du
.
(12), (13) v`a tnh them k` y vo
.
ng ta co 1( ) = 1. 772; : ( ) =
1. 414 v`a : ( ) = 1. 665. Tuy nhien n

eu phan ph

oi d

oi x

ung v`a ch

i co mo
.
t mode th`
c a ba d a
.
c tr ung do tr` ung nhau.
2.6 onont
2 O

I
.
nL ngL

Ia 11
'nn

n | n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A |`n

:
I
= 1(
I
).
'nn j. nn

n | n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A |`n


I
= 1[ 1( )]
I
.
^La
.
n xot
i) Moment c

ap 1 c ua X l`a k` y vo
.
ng c ua X (:
1
= 1( )).
ii) Moment qui tam c

ap hai c ua X l`a ph u ong sai c ua X (


2
= :
2
:
2
1
= \ c ( )).
iii)
3
= :
3
3:
2
:
1
+ 2:
3
1
.
2.7 H`an nonont sInL
2 O

I
.
nL ngL

Ia 12 1`nn nnn .n| n nn


.
. |
.
nj nj

n n|.n |`n |`nn .n n.


.
n|
:nj ( . + ) | h

.
(t) = 1(

) =

j(r) n

:
`
. :n
.

j(r) r n

|.n
.

TnL cL

at
i)

(0) = 1( ).
ii)

(0) = 1(
2
).
iii) T

ong quat:
(a)
(0) = 1(
a
). : 1.
36 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
Ch

ung minh.
i)

(t) =

t
1(

) = 1

t
(

= 1(

).
Suy ra

(0) = 1( ).
ii)

(t) =

t

(t) =

t
1(

) = 1

t
(

= 1(
2

).
Suy ra

(0) = 1(
2
). 2
CL u y
i) Gi a s

u v`a l`a hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p co h`am moment sinh t u ong

ung l`a

(t) v`a

(t). Khi do h`am moment sinh c ua + cho b

oi

+
(t) = 1(
( + )
) = 1(

) = 1(

)1(

) =

(t)

(t)
( d

ang th

uc g
`
an cu

oi co d u o
.
c do

v`a

d o
.
c la
.
p)
ii) Co t u ong

ung 11 gi

ua h`am moment sinh v`a h`am phan ph

oi xac su

at c ua da
.
i
l u o
.
ng ng

au nhien .
3. M

O
.
T S

O QUI LU

A
.
T PH

AN PH

OI X

AC SU

AT
3.1 ILan L

oI nLI
.
tL

uc {HInonIaI OIstrIIutIon)
2 O

I
.
nL ngL

Ia 13 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
A n|n
.
n n :nj n j.n :.
.
^.1.......n

. n .n

n nj

nj n
.
n| | nj |

1:n||.
1

= 1( = r) = C

a
j

a
(2.1)
j
.
. |`n |nn |

. n|.
.
|

. |nn

n `n . 1 |.
.
1(:. j) {|nj 1(:. j)).
Cong tL

uc
V

oi h nguyen d u ong v`a : r, ta co


1(r r + ) = 1

+ 1
+1
+ . . . + 1
+
(2.2)
Y du
.
1d J j |
.
|

|

nn :nj | nn |

nn |`n '. 1

nj nj

n n|.n 1^^ nn |

nn
n

|.

n :n. J`n .n

n n

:nj n
.) |

|

nn.
..) ||nj jn |

|

nn.
Ci ai
Ta th

ay m

oi l
`
an ki

em tra mo
.
t s an ph

am l`a th u
.
c hie
.
n mo
.
t phep th

u. Do do ta co
n=100 phep th

u.
3. Aot s

o quI uat pLan pL

oI xac su

at 37
Go
.
i A l`a bi

en c

o s an ph

am l

ay ra l`a ph

e ph

am th` trong m

oi phep th

u. Ta co
j = j() = 0. 03.
D

a
.
t X l`a t

ong s

o ph

e ph

am trong 100 s an ph

am th` 1(100; 0. 03).
i) 1( = 3) = C
3
100
(0. 03)
3
.(0. 97)
97
= 0. 2274.
ii) 1(0 3) = 1
0
+ 1
1
+ 1
2
+ 1
3
= C
0
100
(0. 03)
0
(0. 97)
100
+ C
1
100
(0. 03)
1
(0. 97)
99
+C
2
100
(0. 03)
2
(0. 97)
98
+ C
3
100
(0. 03)
3
(0. 97)
97
= 0. 647.
CL u y Khi n kha l

on th` xac su

at p khong qua g
`
an 0 v`a 1. Khi d o ta co th

e ap du
.
ng
cong th

uc x

ap x

i sau
i)
1

= C

a
j

:j
)( ) (2.3)
trong do
=
r :j

:j
; )( ) =
1

2
2
;
(2.3) d u o
.
c go
.
i cong th

uc di
.
a ph u ong Laplace.
ii)
1(r r + ) (
2
) (
1
) (2.4)
trong do
( ) =
1

2
2
t (H`am Laplace);

1
=
r :j

:j
;
2
=
r + :j

:j
(2.4) d u o
.
c go
.
i l`a cong th

uc tch phan Laplace.


Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu 1(:. j) th` ta co
i) 1( ) = :j.
ii) \ c ( ) = :j.
iii) :j : ( ) :j + j.
Ch

ung minh. Xet da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi nhi
.
th

uc v

oi cac tham s

o : v`a
j bi

eu di

en phep th

u bi

en c

o x ay ra, m

oi phep th

u co c` ung xac su

at x ay ra bi

en c

o
l`a j.
Ta co th

e bi

eu di

en nh u sau:
=
a

i=1

i
38 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
trong do
i
=

1 n

eu

o phep th

u th

u i bi

en c

o x ay ra
0 n

eu ng u o
.
c la
.
i
V`
i
. i = 1. 2. . . . . : l`a cac da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p co phan ph

oi nhi
.
th

uc nen
1(
i
) = 1(
i
= 1) = j
\ c (
i
) = 1(
2
i
) j
2
= j(1 j) = j (
2
i
=
i
)
Do do
1( ) =
a

i=1
1(
i
) = :j
\ c ( ) =
a

i=1
\ c (
i
) = :j
2
Y du
.
1 '
.
nnj nn .

n n
.
.^^ nn |

nn :nj n
.
nj`nj. An

n n

nnj
nn .

n :n |

|

nn |`n 0. 05. J`n

|

nn :nj h`n| `n

|

nn || n
n nnj .n |n n nnj n :nj n
.
nj`nj.
Ci ai
Go
.
i l`a s

o ph

e ph

am c ua may trong mo
.
t ng`ay th` 1(200; 0. 05).
S

o ph

e ph

am trung b`nh c ua may trong mo
.
t ng`ay l`a
1( ) = :j = 200 0. 05 = 10
S

o ph

e ph

am tin ch

ac trong ng`ay l`a mod(X). Ta co


:j = 200 0. 05 0. 95 = 9. 05
:j + j = 200 0. 05 + 0. 05 = 10. 05
= 9. 05 : ( ) 10. 05
V` 1(200; 0. 05) nen : ( ) . Do do : ( ) = 10.
3.2 ILan L

oI IoIsson
Cong tL

uc IoIsson
Gi a s

u l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi nhi
.
th

uc v

oi tham s

o (:. j) v`a c = :j
trong do : kha l

on v`a j kha be.


Ta co
1( = /) =
:!
(: /)!/!
j
I
(1 j)
aI
=
:!
(: /)!/!
.(
c
:
)
I
.(1
c
:
)
aI
=
:(: 1) . . . (: / + 1)
:
I
.
c
I
/!
.
(1

a
)
a
(1

a
)
I
3. Aot s

o quI uat pLan pL

oI xac su

at 39
Do : kha l

on v`a j kha be nen


(1
c
:
)
a

.
:(: 1) . . . (: / + 1)
:
I
1. (1
c
:
)
I
1
Do do 1( = /)

c
I
/!
Va
.
y t
`
u cong th

uc Bernoulli ta co cong th

uc x

ap x

i
1
I
= 1( = /) = C
I
a
j
I

aI

c
I
/!

Khi do ta co th

e thay cong th

uc Bernoulli b

oi cong th

uc Poisson
1
I
= 1( = /) =
c
I
/!

(2.5)
2 O

I
.
nL ngL

Ia 1d 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
n|n
.
n n
.
:nj n j.n :.
.
^.1.....n

. n .n

n nj

nj n
.
n| | nj |

{..) n
.
j
.
. |`n |nn |

.
.n

. |nn

n. 1 |.
.
(c) {|nj (c)).
CL u y
1(/ / + ) = 1
I
+ 1
I+1
+ . . . + 1
I+
v

oi 1
I
=
c
I
/!

.
Y du
.
16 '
.
nnj n
.
1^^^

nj
.
.. An

n n

n
.
j.
`
nnj |n
.
n
.
nj 1

nj
.
. h.
.
n

|`n ^.^^.. J`n .n

n n

:nj n
.
j.
`
nnj |n
.
n
.
nj ||nj jn .

nj
.
. h.
.
n

.
Ci ai
Vie
.
c quan sat mo
.
t

ong s o
.
i co bi
.
d

ut hay khong trong mo


.
t gi
`
o may hoa
.
t d o
.
ng l`a mo
.
t
phep th

u. May de
.
t co 1000

ong s o
.
i nen ta co n = 1000 phep th

u do
.
c la
.
p.
Go
.
i A l`a bi

en c

o

ong s o
.
i bi
.
d

ut v`a X l`a s

o

ong s o
.
i bi
.
d

ut trong mo
.
t gi
`
o may hoa
.
t
d o
.
ng th` j = 1() = 0. 002 v`a 1(1000; 0. 002).
V` : = 1000 kha l

on v`a :j = 2 khong d

oi nen ta co th

e xem (c).
Do do xac su

at d

e co khong qua 2

ong s o
.
i bi
.
d

ut trong mo
.
t gi
`
o l`a
1(0 2) = 1
0
+ 1
1
+ 1
2
1
0
= 1( = 0) =
2

0!

2
1
1
= 1( = 1) =
2
l
1!

2
1
2
= 1( = 2) =
2
2
2!

2
Do do 1(0 2) = (1 + 2 + 2)
2
= 5(2. 71)
2
= 0. 6808.
40 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu (c) th` 1( ) = \ c ( ) = c v`a c 1 : c.


Ch

ung minh. D


e nha
.
n d u o
.
c k` y vo
.
ng v`a ph u ong sai c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan
ph

oi Poisson ta xac di
.
nh h`am moment sinh
(t) = 1(

)
Ta co
(t) =

I=0

c
I
/!
=

I=0
(c

)
I
/!
=

=
(

1)

(t) = c

1)

(t) = (c

)
2

1)
+ c

1)
Do do
1( ) =

(0) = c
\ c ( ) =

(0) [1( )]
2
= c
2
+ c c
2
= c
2


ng du
.
ng
Mo
.
t v`ai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi Poisson:
i) S

o l

oi in sai trong mo
.
t trang (ho a
.
c mo
.
t s

o trang) c ua mo
.
t cu

on sach.
ii) S

o ng u
`
oi trong mo
.
t co
.
ng d
`
ong s

ong cho t

oi 100 tu

oi.
iii) S

o cuo
.
c die
.
n thoa
.
i go
.
i sai trong mo
.
t ng`ay.
iv) S

o transitor h u trong ng`ay d


`
au tien s

u du
.
ng.
v) S

o khach h`ang v`ao b uu die


.
n trong mo
.
t ng`ay.
vi) S

o ha
.
t phat ra t
`
u cat ha
.
t phong xa
.
trong mo
.
t chu k` y.
3.3 ILan L

oI sIou Io
.
I
a) Cong tL

uc sIou Io
.
I
Xet mo
.
t ta
.
p h o
.
p g
`
om N ph
`
an t

u, trong d o co M ph
`
an t

u co tnh ch

at A n`ao d o.
L

ay ng

au nhien (khong ho`an la


.
i) t
`
u ta
.
p h o
.
p ra : ph
`
an t

u. Go
.
i l`a s

o ph
`
an t

u co tnh
ch

at A co trong : ph
`
an t

u l

ay ra. Ta co
1

= 1( = r) =
C

C
a

C
a

(r = 0. 1. . . . . :) (2.6)
3. Aot s

o quI uat pLan pL

oI xac su

at 41
I) ILan L

oI sIou Io
.
I
2 O

I
.
nL ngL

Ia 1 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
A n|n
.
n n
.
:nj n j.n :.
.
^.1.....n

. n .n

n nj

nj n
.
n| | nj |

{..^) n
.
j
.
. |`n |nn |

. .
h
.
.

. |nn

A. '. n. 1 |.
.
(`. `. :) {|nj (`. `. :)).
Y du
.
17 '
.
| |`nnj 1^ nn |

nn. :nj n ^ nn |

nn

. 1

nj nj

n n|.n
{||nj |`nn |n
.
.)
`
| |`nnj :n nn |

nn. J`n .n

n n

nn |

nn

:nj
nn |

nn n
.
|

nj :n.
Ci ai
Go
.
i X l`a s

o s an ph

am t

ot co trong 4 s an ph

am l

ay ra th` X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien
co phan ph

oi sieu bo
.
i v

oi tham s

o ` = 10. ` = 6. : = 4.
Xac su

at d

e co 3 s an ph

am t

ot trong 4 s an ph

am l

ay ra l`a
1( = 3) =
C
3
6
.C
1
4
C
4
10
=
8
21
= 0. 3809
CL u y
Khi n kha be so v

oi N th`
C

C
a

C
a

a
j

a
(j =
`
`
. = 1 j)
Go
.
i X l`a s

o ph
`
an t

u co tnh ch

at A n`ao do trong n ph
`
an t

u l

ay ra th` ta co th

e xem
1(:. j) voi p l`a t

i le
.
ph
`
an t

u co tnh ch

at A c ua ta
.
p h o
.
p.
c) Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu (`. `. :) th` ta co
1( ) = :j (v

oi j =
`
`
)
\ c ( ) = :j
` :
` 1
(v

oi = 1 j).
ang

ng

a han h

i

i a
.

Phan ph

oi K hie
.
u Xac su

at 1( = /) 1( ) \ c ( )
Nhi
.
th

uc 1(:. j) C
I
a
j
I
(1 j)
aI
:j :j
Poisson (c)
c
I
/!

c c
Sieu bo
.
i (`. `. :)
C
I

.C
aI

C
a

:j (j =

) :j
` :
` 1
42 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
3.d ILan L

oI n u
2 O

I
.
nL ngL

Ia 16 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n A n
.
j
.
. |`n |nn |

. n

. |nn

0 n

n |`nn nn
.
n
.
.n

n
)(r) =

r 0
0 n

r 0
^La
.
n xot N

eu X co phan ph

oi m u v

oi tham s

o th` h`am phan ph

oi xac su

at c ua
X l`a
(r) =

0


t = 1

voi r 0
v`a
(r) = 0 v

oi r 0.
Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi m u v

oi tham s

o 0 th`
i) K` y vo
.
ng c ua X l`a
1( ) =
+
0
r

r =

+
0
+
+
0


r =
1

ii) Ph u ong sai c ua X l`a


\ c ( ) =
+
0
r
2


r
1

2
Tch phan t
`
ung ph
`
an ta d u o
.
c
+
0
r
2


r =

r
2

+
0
+2
+
0
r

r =
2

2
.
Do do \ c ( ) =
1

2
.
Y du
.
1S G. n



. |
.
{n| h
`
nnj n nn) n n
.
nn
.
| n.
.
n

:nj nnj n| |`n


n
.
nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |nn |

. n

. |`j
.
nj |`n ^... J|
`
. j.nn h n |`nn| n
nn
.
| n.
.
n

n`nj |`n n nn.


1

. hn n|. |
`
nn : nn nn
.
| n.
.
n

hnn :n | n. |nj |

:nj |
`
. j.nn h n
|`nn|
G
Go
.
i X l`a tu

oi tho
.
c ua ma
.
ch. Th` X co phan ph

oi m u
Ta co =
1
1( )
=
1
6. 25
1( 5) = (5) = 1
.5
= 1

5
o25
= 1
08
= 1 0. 449 = 0. 5506
3. Aot s

o quI uat pLan pL

oI xac su

at 43
Va
.
y co kho ang 55% s

o ma
.
ch die
.
n t

u ban ra ph ai thay th

e trong th
`
oi gian b ao h`anh.


ng du
.
ng trong tL u
.
c t

o
Kho ang th
`
oi gian gi ua hai l
`
an xu

at hie
.
n c ua mo
.
t bi

en co phan ph

oi m u. Ch

ang ha
.
n
kho ang th
`
oi gian gi ua hai ca c

ap c

uu

o mo
.
t be
.
nh vie
.
n, gi

ua hai l
`
an h

ong hoc c ua mo
.
t
cai may, gi

ua hai tra
.
n lu
.
t hay do
.
ng d

at l`a nh

ung da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi m u.
3. ILan L

oI d
`
ou
2 O

I
.
nL ngL

Ia 17 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n
.
A n
.
j
.
. |`n |nn |

. n
`
:n
nn
.
n ]n.h] n

|`nn nn
.
n
.
.n n nn
.
nj
)(r) =

1
/ c
n

r [c. /]
0 n

r [c. /]
^La
.
n xot N

eu X co phan ph

oi d
`
eu tren [a,b] th` h`am phan ph

oi c ua X cho b

oi
(r) = 0 n

eu r < c
(r) =

)(r) r =

r
/ c
=
r c
/ c
n

eu c r /
(r) = 1 n

eu r /.
CL u y Gi a s

u ( . ) [c. /]. Xac su

at d

e X r oi v`ao ( . ) l`a
1( < < ) =

)(r) r =

/ c
Cac tLan s

o d ac tr ung
i) 1( ) =

r r
/ c
=
1
/ c
/
2
c
2
2
=
c + /
2
(k` y vo
.
ng l`a trung di

em c ua [a,b]).
ii) \ c ( ) =

r
2
r
/ c
[1( )]
2
=
1
/ c

r
3
3

c + /
2

=
/
2
+ c/ + c
2
3

(c + /)
2
4
=
(/ c)
2
12
iii) modX l`a b

at c

u di

em n`ao tren [a,b].
Y du
.
19 1.
.
| |n
.
j n . hj n
.
. n
.
:n
.
n . hj n| n. |.

. hj n
`
n
.n :nj nj`nj ||

. |`nn|
`
:n
.
n n`nj `n | j.
`
.

n n

. 1 | n
.

. ||n n

n :n
.
n. G. n

n
.
|`nn| ||n| n

n :n
.
n :nj || nnj |
`
. j.nn
`
j.
`
n

n
j.
`
^. J`n .n

n n

|`nn| ||n| n`nj |
`

44 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
n)

1 | n | .
h)

1 n|

n 1. | .
Ci ai
Go
.
i l`a s

o ph ut sau 7 gi
`
o m`a h`anh khach d

en tra
.
m th` l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien
co phan ph

oi d
`
eu trong kho ang (0. 30).
a) H`anh khach s e ch
`
o t h on 5 ph ut n

eu d

en tra
.
m gi

ua 7 gi
`
o 10 v`a 7 gi
`
o 15 ho a
.
c
gi

ua 7 gi
`
o 25 v`a 7 gi
`
o 30. Do d o xac su

at c
`
an t`m l`a
1(10 < < 15) + 1(25 < < 30) =
5
30
+
5
30
=
1
3
b) H`anh khach ch
`
o t nh

at 12 ph ut n

eu d

en tra
.
m gi

ua 7gi
`
o v`a 7 gi
`
o 3 ph ut ho a
.
c
gi

ua 7 gi
`
o 15 ph ut v`a 7 gi
`
o 18 ph ut. Xac su

at c
`
an t`m l`a
1(0 < < 3) + 1(15 < < 18) =
3
30
+
3
30
=
1
5
3.6 ILan L

oI cLu

an { arI auss)
a) ILan L

oI cLu

an
2 O

I
.
nL ngL

Ia 1S
1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n |.n

.
A n|n
.
n j.n :.
.
:nj
|| nnj ( . + ) n
.
j
.
. |`n
|nn |

. |

nn n

|`nn
nn
.
n
.
. n

n nn
.
nj
)(r) =
1


2
2
2
:nj n . |`n |
`
nnj

.
0. < r < .
o
x
(x)
+
1

2
1

2
1 |.
.
`( .
2
) |nj { `( .
2
)).
I) Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu `( .
2
) th` 1( ) = v`a \ c ( ) =
2
.
Ch

ung minh. Xet h`am moment sinh


(t) = 1(

) =
1

2
+


2
2
2
r
D

a
.
t =

th`
3. Aot s

o quI uat pLan pL

oI xac su

at 45
(t) =
1

2
2
=

2
+

2
2
2

=

2
+


2
2
+

2
2
=
+

2
2

2
+


2
2

V` )() =
1


2
2
l`a h`am ma
.
t d o
.
c ua phan ph

oi chu

an v

oi tham s

o t v`a 1
nen
1

2
+


2
2
= 1.
Do do (t) =
+

2

2
2
.
L

ay cac da
.
o h`am ta d u o
.
c

(t) = ( + t
2
)
+
2
2
2
.

(t) =
2

+
2
2
2
.( + t
2
)
Khi do
1( ) =

(0) =
1(
2
) =

(0) =
2
+
2
= \ c ( ) = 1(
2
) [1( )]
2
=
2
2
c) ILan L

oI cLu

an Loa
2 O

I
.
nL ngL

Ia 19 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n A n
.
j
.
. |`n |nn |

. |

nn |n n

n
|nn |

. |

nn

. = 0 `n
2
= 1. 1 |.
.
`(0. 1) |nj `(0. 1).
^La
.
n xot N

eu `( .
2
) th` =

`(0. 1).
d) ILan vI
.
cLu

an
Phan vi
.
chu

an m

uc , k hie
.
u

,
l`a gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien
co phan ph

oi chu

an hoa th

oa m an di
`
eu
kie
.
n
1( <

) = .
V

oi cho tr u

oc co th

e tnh d u o
.
c cac gia tri
.
c ua

. Cac gia tri
.
c ua

d u o
.
c tnh
s

an th`anh b ang.
46 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
o) Cong tL

uc
N

eu `( .
2
) th` ta co
i) 1(r
1
r
2
) = (
r
2

) (
r
1

)
ii) 1([ [ < ) = 2 (

)
trong do (r) =
1

2
2
t (h`am Laplace).
Y du
.
20 J:
.
nj |
.
nj n n
.
|n
.
. nn |

nn |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |nn |

.
|

nn

. :
.
nj |
.
nj :nj h`n| = 5/ `n n
.
|
.
| . |

nn = 0. 1. Jn|

. |
.
n|

nj nn |

nn :
.
nj |
.
nj
`
.0 |j n

n .. |j.
Ci ai
Go
.
i X l`a tro
.
ng l u o
.
ng c ua s an ph

am th` `(5; 0. 1).
T

i le
.
s an ph

am co tro
.
ng l u o
.
ng t
`
u 4,9 kg d

en 5,2 kg l`a
1(4. 9 5. 2) = (
525
01
) (
495
01
)
= (2) (1)
= 0. 4772 (0. 3413)
= 0. 8185
) QuI t ac k
Trong cong th

uc 1([ [ < ) = 2 (

) n

eu l

ay = / th` 1([ [ < ) =


2 (/).
Trong th u
.
c t

e ta th u
`
ong d` ung qui t

ac 1. 96. 2. 58 v`a 3 v

oi no
.
i dung l`a:
N

eu `( .
2
) th` xac su

at d

e X nha
.
n gia tri
.
sai le
.
ch so v

oi k` y vo
.
ng khong qua
1. 96; 2. 58 v`a 3 l`a 95 %, 99% v`a 99% .
g)

ng du
.
ng
Cac da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien sau co phan ph

oi chu

an:
Kch th u

oc chi ti

et may do may s an su

at ra.
Tro
.
ng l u o
.
ng c ua nh
`
eu s an ph

am c` ung loa
.
i.
N ang su

at c ua mo
.
t loa
.
i cay tr
`
ong tren nh

ung th

ua ruo
.
ng khac nhau.
3.7 ILan L

oI
2
2 O

I
.
nL ngL

Ia 20 G. n


i
{. 1.......n) |`n n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n n
.
|n
.
` nj
|nn |

. |

nn |n.
3. Aot s

o quI uat pLan pL

oI xac su

at 47
1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n
2
=
a

i=1

2
i
n
.
j
.
. |`n |nn |

.
2
{||.h`n| | nj)

. : hn
.

.
n. 1 |.
.

2

2
(:) {|nj
2

2
(:)).
^La
.
n xot
H`am ma
.
t d o
.
xac su

at c ua
2
co da
.
ng
)
a
(r) =

2
.r

2
1
2

2
. (
a
2
)
v

oi r 0
0 v

oi r 0
trong do (r) =
+
0
t
1

t
(H`am Gamma) uu u

t o

xuc uu

ut c uu
2

oi : Lu

c
t u

o
Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu
2

2
(:) th` 1(
2
) = : v`a \ c (
2
) = 2:.
ILan vI
.

2
Phan vi
.

2
m

uc , k hie
.
u
2

, l`a gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng
2

co phan ph

oi khib`nh
ph u ong v

oi n ba
.
c t u
.
do th

oa m an
1(
2
<
2

) =
Cac gia tri
.
c ua
2

d u o
.
c tnh s

an th`anh b ang.
CL u y Khi ba
.
c n t ang len th` phan ph

oi
2
x

ap x

i v

oi phan ph

oi chu

an.
3.S ILan L

oI tudont { . ossot)
2 O

I
.
nL ngL

Ia 21 G. n

|`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |nn |

. |

nn |n `n 1 |`n
nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n n
.
|n
.

. |nn |

.
2

. n hn
.

.
n. 1|. n nn
.
. |
.
nj
nj

n n|.n
1 =

\
n
.
j
.
. |`n |nn |

. onn

. n hn
.

.
n. 1 |.
.
1 1(:) {|nj 1 1(:)).
^La
.
n xot H`am ma
.
t do
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi Student v

oi n ba
.
c t u
.
do co da
.
ng
)
a
(t) =
(
a+1
2
)(1 +

2
a
)

l
2
(
a
2
)

:
; ( < t < + )
trong do (r) =
+
0
t
1

t (H`am Gamma)
48 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu 1 1(:) th` 1(1) = 0 v`a \ c (1) =


:
: 2
.
ILan vI
.
tudont
Phan vi
.
Student m

uc , k hie
.
u t

l`a gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien 1 1(:)
th

oa m an 1(1 < t

) = .
Ta co t

= t
1
.
CL u y
Phan ph

oi Student co c` ung da
.
ng v`a tnh d

oi x

ung nh u phan ph

oi chu

an nh ung no
ph an anh tnh bi

en d

oi c ua phan ph

oi sau s

ac h on. Cac bi

en co v
`
e gia v`a th
`
oi gian
th u
`
ong gi

oi ha
.
n mo
.
t cach nghiem ng a
.
t kch th u

oc c ua m

au. Chnh v` th

e phan ph

oi
chu

an khong th

e d` ung d

e x

ap x

i phan ph

oi khi m

au co kch th u

oc nh

o. Trong tr u
`
ong
h o
.
p n`ay ta d` ung phan ph

oi Student.
Khi ba
.
c t u
.
do n t ang len (: 30) th` phan ph

oi Student ti

en nhanh v
`
e phan ph

oi
chu

an. Do d o khi : 30 ta co th

e d` ung phan ph

oi chu

an thay cho phan ph

oi Student.
3.9 ILan L

oI { IsLor nodocor)
2 O

I
.
nL ngL

Ia 22 A


2
a
`n
2
n
|`n |n. nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |nn |

. ||. h`n|
| nj

. : `n : hn
.

.
n |` nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n
an
.n n.
.
n| h

an
=

2
a
,:

2
n
,:
n
.
j
.
. |`n |nn |

. : `n : hn
.

.
n.
^La
.
n xot H`am ma
.
t do
.
c ua phan ph

oi co da
.
ng
j(r) =

0 ; r 0
(

2
)
(

2
). (

2
)
(
a
n
)

2
l
(1+

)

2
; r 0
Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
1(
an
) =
:
: 2
v

oi : 2
\ c (
an
) =
:
2
(2: + 2: 4)
:(: 2)
2
(: 4)
v

oi : 4
4. a
.
I u ong ng

au nLIen LaI cLI


`
eu 49
3.10 ILan L

oI anna
2 O

I
.
nL ngL

Ia 23 1

n
.
. |
.
nj nj

n n|.n n
.
j
.
. |`n |nn |

. Gnnnn

. n
|nn

( . ). | |.
.
( . ). n

|`nn nn
.
n
.
.n

n nn
.
nj
)(r) =



( r)
1
( )
; r 0
0 ; r < 0
:nj n ( ) =

0


( r)
1
r =

1
( = r).
Cac tLan s

o d a
.
c tr ung
N

eu ( . ) th` 1( ) =

v`a \ c ( ) =

2
.
TnL cL

at N

eu ( . ) v`a ( . ) th` + ( + . ).
ang

ng

a han h

i i n u
.

Phan ph

oi K hie
.
u H`am ma
.
t do
.
)(r) 1( ) \ c ( )
M u

(r 0)
1

2
D

`
eu
1
/ c
(c r /)
c + /
2
(/ c)
2
12
Chu

an `(
2
. )
1

2
rj

(r )
2
2
2


2
Khi b`nh ph u ong
2
(:)

2
.r

2
1
2

2
. (
a
2
)
(r 0. : 0 n 2n
Student 1(:)
(
a+1
2
)(1 +

2
a
)

l
2
(
a
2
)

:
(: 0) 0 (: 1)
:
: 2
Gamma ( . )


( r)
1
( )

2
d. DA
.
I L

U

O
.
NG NG

AU NHI

EN HAI CHI
`

EU
d.1 LaI nIo
.
n v
`
o da
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon LaI cLI


`
ou
D

a
.
i l u o
.
ng ng

au nhien hai chi


`
eu l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien m`a cac gia tri


.
co th

e c ua no
d u o
.
c xac di
.
nh b
`
ang hai s

o. K hie
.
u ( . ).
( . d u o
.
c go
.
i l`a cac th`anh ph
`
an c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien hai chi


`
eu)
D

a
.
i l u o
.
ng ng

au nhien hai chi


`
eu d u o
.
c go
.
i l`a r
`
oi ra
.
c (lien tu
.
c) n

eu cac th`anh ph
`
an c ua
no l`a cac da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c (lien tu
.
c).
50 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
d.2 ILan L

oI xac su

at c ua da
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon LaI cLI


`
ou
a) H ang Lan L

oI xac su

at
X
1

2
. . .
)
. . .
n
r
1
1(r
1
.
1
) 1(r
2
.
2
) . . . 1(r
1
.
)
) . . . 1(r
1
.
n
)
r
2
1(r
2
.
1
) 1(r
2
.
2
) . . . 1(r
2
.
)
) . . . 1(r
2
.
n
)
.
.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
r
i
1(r
i
.
1
) 1(r
i
.
2
) . . . 1(r
i
.
)
) . . . 1(r
i
.
n
.
.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
r
a
1(r
a
.
1
) 1(r
a
.
2
) . . . 1(r
a
.
)
) . . . 1(r
a
.
n
)
trong do
r
i
(i = 1. :) l`a cac gia tri
.
co th

e c ua th`anh ph
`
an X

)
(, = 1. :) l`a cac gia tri
.
co th

e c ua th`anh ph
`
an
1(r
i
.
)
) = 1( ( . ) = (r
i
.
)
) ) = 1( = r
i
. =
)
). i = 1. :. , = 1. :
a

i=1
n

)=1
1(r
i
.
)
) = 1
I) H`an na
.
t do
.
xac su

at
2 O

I
.
nL ngL

Ia 2d 1`nn ||nj nn. |.n


.
)(r. ) n
.
j
.
. |`n |`nn nn
.
n
.
.n

n
n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |n. |.
`
( . ) n

n |

n n nn
1( . 1) =

r

1
)(r. )

. .. 1 |`n n n
.

|
.
.
c) H`an Lan L

oI xac su

at
2 O

I
.
nL ngL

Ia 2 1`nn |nn |

. .n

n n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |n. |.
`
( . ).
| |.
.
(r. ). |`n |`nn n
.
.n n.
.
n| n| n
(r. ) = 1( < r. < )
^La
.
n xot
Ta co (r. ) = 1( < r. < ) =

)(r. )

r nen

2
(r. )
r
= )(r. )
d.3 ` y vo
.
ng v`a L u ong saI c ua cac tL`anL L
`
an
.) J:
`
nj |
.
( . ) :
`
. :n
.

. Lan pL

oI xs c ua L`an cac nn 51
1( ) =
a

i=1
n

)=1
r
i
1(r
i
.
)
); 1( ) =
n

)=1
a

i=1

)
1(r
i
.
)
)
\ c ( ) =
a

i=1
n

)=1
r
2
i
1(r
i
.
)
) [1( )]
2
. \ c ( ) =
n

)=1
a

i=1

2
)
1(r
i
.
)
) [1( )]
2
..) J:
`
nj |
.
( . ) |.n
.

1( ) =
+

r)(r. ) r . 1( ) =
+

)(r. ) r .
\ c ( ) =
+

r
2
)(r. ) r [1( )]
2
. \ c ( ) =
+

2
)(r. ) r
[1( )]
2
. PH

AN PH

OI X

AC SU

AT C

UA H
`
AM C

AC DA
.
I L

U

O
.
NG
NG

AU NHI

EN
.1 H`an c ua no
.
t da
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon
2 O

I
.
nL ngL

Ia 26 A

. j.n :.
.
|

n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A nj

nj

.
n
.
j.n :.
.
|

n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |` n
.
j
.
. |`n |`nn n nn
.
. |
.
nj nj

n
n|.n A. 1 |.
.
= ( ).
TnL cL

at
i) N

eu X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c v`a = ( ) th`

ung v

oi cac gia tri


.
khac
nhau c ua X ta co cac gia tri
.
khac nhau c ua v`a co
1( = (r
i
)) = 1( = r
i
)
ii) Gi a s

u X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien lien tu
.
c co h`am ma
.
t d o
.
xac su

at )(r) v`a
= ( ).
N

eu = (r) l`a h`am kh a vi, d on die


.
u, co h`am ng u o
.
c l`a r = () th` h`am ma
.
t d o
.
xac su

at () c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien d u o
.
c xac di
.
nh b

oi
() = )( ()).

()
Y du
.
21 G. n

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n :
`
. :n
.
h nnj |nn |

. .n

n
A 1
^. ^. ^..
J`n j. |n
.
|nn |

. .n

n n =
2
.
G
Cac gia tri
.
co th

e nha
.
n l`a
1
= 1
2
= 1;
2
= 3
2
= 9;
3
= 4
2
= 16. Va
.
y phan
ph

oi xac su

at c ua co th

e cho b

oi
52 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
1 9 16
P 0,3 0,5 0,2
Cac tLan s

o
i) N

eu X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c nha
.
n mo
.
t trong cac gia tri
.
r
1
. r
2
. . . . . r
a
v

oi cac xac su

at t u ong

ung j
1
. j
2
. . . . . j
a
th`
1( ) = 1[ ( )] =
a

i=1
(r
i
)j
i
\ c ( ) = \ c [ ( )] =
a

i=1

2
(r
i
)j
i
[1( )]
2
ii) N

eu X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien lien tu
.
c co h`am ma
.
t do
.
xac su

at )(r) th`
1( ) = 1[ ( )] =
+

(r))(r) r
\ c ( ) = \ c [ ( )] =
+

2
(r))(r) r [1( )]
2
.2 H`an c ua da
.
I I u o
.
ng ng

au nLIon LaI cLI


`
ou
2 O

I
.
nL ngL

Ia 27 A

. n
.
j.n :.
.
|

n nn
.
. |
.
nj A `n nj

nj

. n
.

j.n :.
.
|

n |` n
.
j
.
. |`n |`nn n |n. nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n A. . 1 |.
.

= ( . ).
CL u y Vie
.
c xac di
.
nh phan ph

oi xac su

at c ua = ( . ) th u
`
ong r

at ph

uc ta
.
p. Ta
xet tr u
`
ong h o
.
p d on gi an = + thong qua v du
.
d u

oi day.
Y du
.
22 G. n

A `n |`n |n. nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n n
.
|n
.
h nnj |nn |

. .n

n
A 1 .
^. ^.

^.. ^.
J`n |nn |

. .n

n n = + .
G
Cac gia tri
.
co th

e c ua l`a t

ong c ua mo
.
t gia tri
.
c ua X v`a mo
.
t gia tri
.
co th

e c ua .
Do do nha
.
n cac gia tri
.
co th

e

1
= 1 + 3 = 4;
2
= 1 + 4 = 5;
3
= 2 + 3 = 5;
4
= 2 + 4 = 6
Cac xac su

at t u ong

ung l`a
1( = 4) = 1( = 1).1( = 3) = 0. 3 0. 2 = 0. 06
1( = 5) = 1( = 1. = 4) + 1( = 2. = 3)
6. u . at s

o on 53
= 1( = 1).1( = 4) + 1( = 2).1( = 3)
= 0. 3 0. 8 + 0. 7 0. 2 = 0. 38
1( = 6) = 1( = 2).1( = 4) = 0.7 0. 8 = 0. 56
Va
.
y co phan ph

oi xac su

at
4 5 6
P 0,006 0,38 0,56
6. LU

A
.
T S

O L

ON
6.1 H

at d

ang tL

uc arkov
O

I
.
nL I y 1 A

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n n|n
.
n j.n :.
.
||nj nn |` 0 n
1( c)
1( )
c
Ch

ung minh. Ta ch

ung minh trong tr u


`
ong h o
.
p X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien lien tu
.
c co
h`am ma
.
t do
.
)(r).
1( ) =
+
0
r)(r) r =

0
r)(r) r +
+
r)(r) r

+
r)(r) r
+
c)(r) r = c
+
= c1( c).
2
6.2 H

at d

ang tL

uc TcLoIysLov
O

I
.
nL I y 2 A

A |`n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n |`j
.
nj `n | nj n.
2
|

|n
.
n
|` 0 h ` j j n
1([ [ )
\ c ( )

2
|nj
1([ [ < ) 1
\ c ( )

2
Ch

ung minh.
Ta th

ay ( )
2
l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien nha
.
n gia tri
.
khong am.

Ap du
.
ng b

at d

ang th

uc Tchebyshev v

oi c =
2
ta d u o
.
c
1[( )
2

2
]
1[( )
2
]

2
=
\ c ( )

2
54 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
V` ( )
2

2
khi v`a ch

i khi [ [ nen
1([ [ )
\ c ( )

2
2
CL u y B

at d

ang th

uc Markov v`a Tchebuchev gi up ta ph u ong tie


.
n th

ay d u o
.
c gi

oi
ha
.
n c ua xac su

at khi k` y vo
.
ng v`a ph u ong sai c ua phan ph

oi xac su

at ch ua bi

et.
Y du
.
23 G. n

nn |

nn n
.
nn .

n n n
.
n|`n nnj :nj n
.

`
nn |`n
n
.
nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n

. |`j
.
nj = 50.
n) |

n. j`
`
.n

n nn |

nn n
`
nn n`nj
.
jn .
h) A

| nj n. n nn |

nn :nj
`
nn n`nj |`n
2
= 25 |` |

n. j`
`
.n

n nn |

nn
`
nn n`nj

j.

n ^ `n ^^.
Ci ai
a) Theo b

at d

ang th

uc Markov
1( 75)
1( )
75
=
50
75
=
2
3
b) Theo b

at d

ang th

uc Tchebyshev
1([ 50[ 10)

2
10
2
=
25
100
=
1
4
Do do
1(40 < < 60) = 1([ 50[ < 10) 1
1
4
=
3
4
6.3 O

I
.
nL I y TcLoIysLov
O

I
.
nL I y 3 {

i

nn y 1cneLyune) A

n nn
.
. |
.
nj nj

n n|.n
1
.
2
. . . . .
a
n
.

|n
.

`
nj n.. |`j
.
nj |

|n
.
n `n n | nj n. n
`
h.
.
| n
.
n :n h

|` 0
h` j j n
lim
a
1

1
:
a

i=1

i

1
:
a

i=1
1(
i
)

< )

= 1
1

n
.
h.
.
. ||. 1(
i
) = c; (i = 1. :) |` lim
a
([
1
:
a

i=1

i
c[ < ) = 1
Ch

ung minh. Ta ch

ung minh trong tr u


`
ong h o
.
p d a
.
c bie
.
t 1(
i
) = . \ c (
i
) =
2
(i =
1. 2 . . . . :). Ta co
1(
1
:
a

i=1

i
) = . \ c (
1
:
a

i=1
) =

2
:
. H`aI t
.
ap 55
Theo b

at d

ang th

uc Tchebyshev
1

1
:
a

i=1


2
:
2
2


ngL

Ia
M a
.
c d` u t
`
ung da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p co th

e nha
.
n gia tri
.
sai khac nhi
`
eu so v

oi
k` y vo
.
ng c ua ch ung, nh ung trung b`nh s

o ho
.
c c ua mo
.
t s

o l

on da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien la
.
i
nha
.
n gia tri
.
g
`
an b
`
ang trung b`nh s

o ho
.
c c ua cac k` y vo
.
ng c ua ch ung. D

i
`
eu n`ay cho phep
ta d u
.
do an gia tri
.
trung b`nh s

o ho
.
c c ua cac da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien.
6.d O

I
.
nL I y HornouIII
O

I
.
nL I y d {O

I
.
nL I y HornouIII) A

)
a
|`n
`
nn

n .

n |.
.
n h.

. :nj :
| |

n
.
|n
.
`n j |`n .n

n .

n |.
.
n h.

. :nj n

. | |

|` 0 h
` j j n
lim
a
1([)
a
j[ < ) = 1


ngL

Ia
T
`
an su

at xu

at hie
.
n bi

en c

o trong n phep th

u d o
.
c la
.
p d
`
an v
`
e xac su

at xu

at hie
.
n bi

en
c

o trong m

oi phep th

u khi s

o phep th

u t ang len vo ha
.
n.
7. B
`
AI T

A
.
P
1. Mo
.
t nhom co 10 ng u
`
oi g
`
om 6 nam v`a 4 n

u. Cho
.
n ng

au nhien ra 3 ng u
`
oi.
Go
.
i X l`a s

o n

u

o trong nhom. La
.
p b ang phan ph

oi xac su

at c ua X v`a tnh
1( ). \ c ( ). : ( ).
2. Gieo d
`
ong th
`
oi hai con x uc s

ac can d

oi d
`
ong ch

at. Go
.
i l`a t

ong s

o n

ot xu

at hie
.
n
tren hai m a
.
t con x uc s

ac. la
.
p b ang qui lua
.
t phan ph

oi xac su

at c ua . Tnh 1( )
v`a \ c ( ).
3. Trong mo
.
t cai ho
.
p co 5 bong d`en trong d o co 2 bong t

ot v`a 3 bong h

ong. Cho
.
n
ng

au nhien t
`
ung bong dem th

u (th

u xong khong tr a la
.
i) cho d

en khi thu d u o
.
c 2
bong t

ot. Go
.
i l`a s

o l
`
an th

u c
`
an thi

et. T`m phan ph

oi xac su

at c ua . Trung
b`nh c
`
an th

u bao nhieu l
`
an
4. Mo
.
t d o
.
t x

o s

o phat h`anh ` ve. Trong do co :


i
ve tr ung /
i
d
`
ong mo
.
t ve (i =
1. 2. . . . . :). H

oi gia c ua m

oi ve s

o l`a bao nhieu d



e cho trung b`nh c ua ti
`
en th u

ong
cho m

oi ve b
`
ang mo
.
t n

ua gia ti
`
en c ua mo
.
t ve
56 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
5. Tu

oi tho
.
c ua mo
.
t loa
.
i con tr` ung n`ao do l`a mo
.
t da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien lien tu
.
c
( d on vi
.
l`a thang) co h`am ma
.
t do
.
)(r) =

/r
2
(4 r) n

eu 0 r 4
0 n

eu ng u o
.
c la
.
i
a) T`m h
`
ang s

o /.
b) T`m : ( ).
c) Tnh xac su

at d

e con tr` ung ch

et tr u

oc khi no d u o
.
c 1 thang tu

oi.
6. Cho da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien lien tu
.
c co h`am ma
.
t do
.
)(r) =

/r
2

2
r 0
0 r < 0
a) T`m h
`
ang s

o /.
b) T`m h`am phan ph

oi c ua .
c) T`m : ( ).
d) T`m 1( ) v`a \ c ( ).
7. Mo
.
t x nghie
.
p s an xu

at may tnh co xac su

at l`am ra ph

e ph

am l`a 0,02. Cho
.
n ng

au
nhien 250 may tnh d

e ki

em tra. T`m xac su

at d

e:
a) Co d ung 2 ph

e ph

am.
b) Co khong qua 2 ph

e ph

am.
8. bui toun uueepyu) Pepys d a d ua ra b`ai toan sau cho Newton: 1.

n`n :nj n h.

n n nnj .n

n |

n n|

n
a) Co t nh

at mo
.
t l
`
an xu

at hie
.
n m a
.
t 6 khi tung mo
.
t con x uc x

ac 6 l
`
an.
b) Co t nh

at 2 l
`
an xu

at hie
.
n m a
.
t 6 khi tung con x uc x

ac 12 l
`
an.
c) Co t nh

at 3 l
`
an xu

at hie
.
n m a
.
t 6 khi tung con x uc x

ac 18 l
`
an.
9. Xac su

at mo
.
t ng u
`
oi bi
.
ph an

ung t
`
u vie
.
c tiem huy

et thanh l`a 0,001. T`m xac su

at
sao cho trong 2000 ng u
`
oi co d ung 3 ng u
`
oi, co nhi
`
eu h on 2 ng u
`
oi bi
.
ph an

ung.
10. Mo
.
t lo h`ang co 500 s an ph

am (trong d o co 400 s an ph

am loa
.
i A). L

ay ng

au nhien
t
`
u lo h`ang do ra 200 s an ph

am d

e ki

em tra. Go
.
i l`a s

o s an ph

am loa
.
i A co trong
200 s an ph

am l

ay ra ki

em tra. T`m k` y vo
.
ng v`a ph u ong sai c ua .
11. Mo
.
t trung tam b uu die
.
n nha
.
n d u o
.
c trung b`nh 300 l
`
an go
.
i die
.
n thoa
.
i trong mo
.
t
gi
`
o. T`m xac su

at d

e trung tam n`ay nha
.
n d u o
.
c d ung 2 l
`
an go
.
i trong 1 ph ut.
12. Tro
.
ng l u o
.
ng c ua mo
.
t con b`o l`a mo
.
t da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an v

oi
gia tri
.
trung b`nh 250/ v`a do
.
le
.
ch tieu chu

an l`a 40/ . T`m xac su

at d

e mo
.
t con
b`o cho
.
n ng

au nhien co tro
.
ng l u o
.
ng:
a) N a
.
ng h on 300/ .
b) Nhe
.
h on 175/ .
c) N
`
am trong kho ang t
`
u 260/ d

en 270/ .
. H`aI t
.
ap 57
13. Chi
`
eu cao c ua 300 sinh vien l`a mo
.
t da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an v

oi
trung b`nh 172: v`a d o
.
le
.
ch tieu chu

an 8:. Co bao nhieu sinh vien co chi
`
eu cao:
a) l

on h on 184:,
b) nh

o h on ho a
.
c b
`
ang 160:,
c) gi

ua 164: v`a 180:,


d) b
`
ang 172:.
14. Cho hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p . co b ang phan ph

oi xac su

at nh u sau:
1 2 8
0,2 0,8 0,
2 4
0,4 0,6
T`m phan ph

oi xac su

at c ua = + .
15. Cho da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c co b ang phan ph

oi xac su

at nh u sau:
1 8
0,2 0, 0,8
T`m k` y vo
.
ng v`a ph u ong sai c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien = ( ) =
2
+ 1.
16. Gieo mo
.
t con x uc x

ac can d

oi : l
`
an. Go
.
i l`a s

o lan xu

at hie
.
n m a
.
t lu
.
c. Ch

ung
minh r
`
ang
1(
:
6

: < <
:
6
+

:)
31
36

2 TH

A L
`

OI H
`
AI T

A
.
I
1.
0 1 2 8

5
30
15
30
9
30
1
30
1( ) = 1. 2, \ c ( ) = 0. 56, : ( ) = 1.
2.
2 8 4 6 7 8 0 10 11 12

1
36
2
36
3
36
4
36
5
36
6
36
5
36
4
36
3
36
2
36
1
36
1( ) = 7, \ c ( ) = 5. 833.
3. 1( = 2) =
2
5
.
1
4
=
1
10
.
1( = 3) =
3
5
.
2
4
.
1
3
+
2
5
.
3
4
.
1
3
=
2
10
.
1( = 4) =
3
5
.
2
4
.
2
3
.
1
2
+
3
5
.
2
4
.
2
3
.
1
2
+
2
5
.
3
4
.
2
3
.
1
2
=
3
10
.
1( = 5) = 1 (
2
20
+
4
20
+
6
20
) =
4
10
.
Trung b`nh c
`
an 1( ) = 4 l
`
an th

u.
d.
2
`
a

i=1
/
i
:
i
.
. a) V`
4

0
r
2
(4 r) r =
64
3
suy ra / =
3
64
, b) : ( ) =
8
3
,
58 Ch u ong . a
.
I u ong ng

au nLIen v`a pLan pL

oI xac su

at
c) 1( < 1) =
3
64
1

0
r
2
(4 r) r =
13
256
.
6. a) / = 4, b) (r) =

1
2
(2r
2
+ 2r + 1) n

eu r 0
0 n

eu r < 0
c) : ( ) = 1, d) 1( ) =
3
2
, \ c ( ) =
3
4
.
7. 1(250. 2%) a) 1( = 2) = 0. 0842, b) 1(r 2) = 0. 1247.
S. a) 1 = 0. 665, b) 1 = 0. 619, c) 1 = 0. 597.
9. 1( = r) =

!
v

oi c = :j = (2000).(0. 001) = 2.
1( = 3) = 0. 18, 1( 2) = 0. 323.
10. 1( ) = 160, \ c ( ) = 19. 238. 11. 1 = 0. 09.
12. a) 1( 300) = 1 (1. 25) == 0. 1056,
b) 1( . 175) == (1. 875) = 0. 0303,
c) 1(260 < < 270) = (0. 5) (0. 25) = 0. 0928.
13. a) 18, b) 22, c) 213, d) 14.
1d.
8 4 6 7
0,08 0,12 0,82 0,18 0,8
1. 1( ) = 13. 2, \ c ( ) = 79. 36.
16. X co phan ph

oi nhi
.
th

uc v

oi 1 =
1
6
nen 1( ) =
a
6
.

Ap du
.
ng b

at d

ang th

uc
Tchebyshev ta d u o
.
c b

at d

ang th

uc c
`
an ch

ung minh.
Ch u on

OC

O`G TLA` S

O C

A A

O`G
`G

A `Ll

L`
Gi a s

u da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X co tham s

o ch ua bi

et.

oc l u o
.
ng tham s

o l`a d u
.
a
v`ao m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
) ta d ua ra th

ong ke

=

(
1
.
2
. . . . .
a
)
d

e u

oc l u o
.
ng (d u
.
do an) .
Co 2 ph u ong phap u

oc l u o
.
ng:
i)

oc l u o
.
ng di

em: ch

i ra =
0
n`ao d o d

e u

oc l u o
.
ng .
ii)

oc l u o
.
ng kho ang: ch

i ra mo
.
t kho ang (
1
.
2
) ch

ua sao cho 1(
1
< <
2
) =
1 cho tr u

oc (1 go
.
i l`a do
.
tin ca
.
y c ua u

oc l u o
.
ng).
1. C

AC PH

U

ONG PH

AP

U

OC L

U
.

ONG DI

EM
1.1 Ph u ong phap h`am u

oc l u o
.
ng
o t a ph u ong phap
Gi a s

u c
`
an u

oc l u o
.
ng tham s

o c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X. T
`
u X ta la
.
p m

au ng

au
nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
).
Cho
.
n th

ong ke

=

(
1
.
2
. . . . .
a
). Ta go
.
i

l`a h`am u

oc l u o
.
ng c ua .
Th u
.
c hie
.
n phep th

u ta d u o
.
c m

au cu
.
th

e

= (r
1
. r
2
. . . . . r
a
). Khi do u

oc l u o
.
ng
di

em c ua l`a gia tri
.

0
=

(r
1
. r
2
. . . . . r
a
).
a)

oc l u o
.
ng khong che
.
ch
2 D

i
.
nh ngh

ia 1 Th

ong ke

=

(
1
.
2
. . . . .
a
) d u o
.
c go
.
i l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch
c ua tham s

o n

eu 1(

) = .


ngh

ia
Gi a s

u

l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua tham s

o . Ta co
1(

) = 1(

) 1( ) = = 0
69
70 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen
Va
.
u u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch l`a u

oc l u o
.
ng co sai s

o trung b`nh b
`
ang 0.
Nha
.
n xet
i) Trung b`nh c ua m

au ng

au nhien l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua trung b`nh c ua
t

ong th

e = 1( ) = : v` 1( ) = :.
ii) Ph u ong sai di
`
eu ch

inh c ua m

au ng

au nhien o

2
l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua
ph u ong sai c ua t

ong th

e
2
v` 1(o

2
) =
2
.
V du
.
1 Chi
`
eu cao c ua 50 cay lim d u o
.
c cho b

oi
Kho ang chi
`
eu cao (met) s

o cay lim r
0
i

i
:
i

i
:
i

2
i
[6. 25 6. 75) 1 6,5 4 4 16
[6. 75 7. 25) 2 7,0 3 6 18
[7. 25 7. 75) 5 7,5 2 10 20
[7. 75 8. 25) 11 8 1 11 11
[8. 25 8. 75) 18 8,5 0 0 0
[8. 75 9. 25) 9 9 1 9 9
[9. 25 9. 75) 3 9,5 2 6 12
[9. 75 10. 2) 1 10 3 3 9

50 13 95
Go
.
i X l`a chi
`
eu cao c ua cay lim
a) H ay ch

i ra u

oc l u o
.
ng di

em cho chi
`
eu cao trung b`nh c ua cac cay lim.
b) H ay ch

i ra u

oc l u o
.
ng di

em cho d o
.
t an mat c ua cac chi
`
eu cao cay lim so v

oi chi
`
eu
cao trung b`nh.
c) Go
.
i j = 1(7. 75 8. 75). H ay ch

i ra u

oc l u o
.
ng di

em cho p.
Gi ai
Ta la
.
p b ang tnh cho r v`a
2
.
Th u
.
c hie
.
n phep d

oi bi

en
i
=
r
0
i
8. 5
0. 5
(r
0
= 8. 5; = 0. 5)
Ta co =
13
50
= 0. 26. Suy ra
r = 8. 5 + 0. 5.(0. 26) = 8. 37

2
= (0. 5)
2
.

95
50
(0. 26)
2

= 0. 4581 (0. 68)


2
.
a) Chi
`
eu cao trung b`nh d u o
.
c u

oc l u o
.
ng l`a 8,37 met.
b) D

o
.
t an mat d u o
.
c u

oc l u o
.
ng l`a = 0. 68 met ho a
.
c =

50
501
0. 4581 0. 684
c) Trong 50 quan sat d a cho co 11+18 = 29 quan sat cho chi
`
eu cao lim thu o
.
c kho ang
[7. 5 8. 5)
Va
.
y u

oc l u o
.
ng di

em cho p l`a j

=
29
50
= 0. 58.
1. ac pL u ong pLap u

oc u ong I

en 71
b)

oc l u o
.
ng hie
.
u qu a
Nha
.
n xet Gi a s

u

l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua tham s

o . Theo b

at d

ang th

uc
Tchebychev ta co
1(|

1(

)| < ) 1
\ c (

2
V` 1(

) = nen 1(|

| < ) 1
\ c (

2
.
Ta th

ay n

eu \ c (

) c`ang nh

o th` 1(|

| < ) c`ang g
`
an 1. Do d o ta s e cho
.
n

v

oi
\ c (

) nh

o nh

at.
2 D

i
.
nh ngh

ia 2

oc l u o
.
ng khong che
.
ch

d u o
.
c go
.
i l`a u

oc l u o
.
ng co hie
.
u qu a c ua tham
s

o n

eu \ c (

) nh

o nh

at trong cac u

oc l u o
.
ng c ua .
Ch u y Ng u
`
oi ta ch

ung minh d u o
.
c r
`
ang n

eu

l`a u

oc l u o
.
ng hie
.
u qu a c ua th` ph u ong
sai c ua no l`a
\ c (

) =
1
:.1(
a ( )

)
2
(4.1)
trong do )(r. ) l`a h`am ma
.
t do
.
xac su

at c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien g

oc. Mo
.
i u

oc
l u o
.
ng khong che
.
ch luon co ph u ong sai l

on h on \ c (

) trong (4.1). Ta go
.
i (4.1) l`a gi

oi
ha
.
n CrameRao.
Nha
.
n xet N

eu da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien g

oc `( .

2
a
) th` trung b`nh m

au l`a
u

oc l u o
.
ng hie
.
u qu a c ua k` y vo
.
ng 1( ) = .
Tha
.
t va
.
y, ta bi

et =
1
:
a

i=1

i
`( .

2
:
)
M a
.
t khac do co phan ph

oi chu

an nen n

eu )(r. ) l`a h`am ma


.
t do
.
c ua
i
th`
)(r. ) =
1

( )
2
2
2
Ta co


|:)(r. ) =
r

2
.
Suy ra :1

|:)(r. )

2
= :1

r

2
=
:

2
. Do do \ c ( ) chnh b
`
ang nghi
.
ch
d ao
2
,:.
Va
.
y l`a u

oc l u o
.
ng hie
.
u qu a c ua .
c)

oc l u o
.
ng v

ung
2 D

i
.
nh ngh

ia 3 Th

ong ke

=

(
1
.
2
. . . . .
a
) d u o
.
c go
.
i l`a u

oc l u o
.
ng v

ung c ua tham
s

o n

eu 0 ta co
lim
a
1(|

| < ) = 1
72 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen
D

i
`
eu kie
.
n d u c ua u

oc l u o
.
ng v

ung
N

eu

l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua v`a lim
a
\ c (

) = 0 th`

l`a u

oc l u o
.
ng v

ung
c ua .
1.2 Ph u ong phap u

oc l u o
.
ng h o
.
p l y t

oi da
Gi a s

= (
1
.
2
. . . . .
a
) l`a m

au ng

au nhien d u o
.
c ta
.
o nen t
`
u da
.
i l u o
.
ng ng

au
nhien co m

au cu
.
th

e

= (r
1
. r
2
. . . . . r
a
) v`a

=

(
1
.
2
. . . . .
a
).
Xet h`am h`am h o
.
p l y (r
1
. . . . . r
a
. ) c ua d

oi s

o xac di
.
nh nh u sau:
N

eu r
`
oi ra
.
c:
(r
1
. . . . . r
a
. ) = 1(
1
= r
1
, . . . . .
a
= r
a
, ) (4.2)
=
a

i=1
1(
i
= r
i
, ) (4.3)
(r
1
. . . . . r
a
. ) l`a xac su

at d

e ta nha
.
n d u o
.
c m

au cu
.
th

e

= (r
1
. . . . . r
a
)
N

eu lien tu
.
c co h`am ma
.
t do
.
xac su

at )(r. )
(r
1
. . . . . r
a
. ) = )(r
1
. ))(r
2
. ) . . . )(r
a
. )
(r
1
. r
2
. . . . . r
a
. ) l`a ma
.
t do
.
c ua xac su

at ta
.
i di

em

(r
1
. r
2
. . . . . r
a
)
Gia tri
.

0
=

(r
1
. r
2
. . . . . r
a
) d u o
.
c go
.
i l`a u

oc l u o
.
ng h o
.
p l y t

oi da n

eu

ung v

oi gia
tri
.
n`ay c ua h`am h o
.
p l y da
.
t c u
.
c da
.
i.
Ph u ong phap t`m
V` h`am L v`a lnL da
.
t c u
.
c da
.
i ta
.
i c` ung mo
.
t gia tri
.
nen ta xet lnL thay v` xet L.
B u

oc 1: T`m
|:

B u

oc 2: Gi ai ph u ong tr`nh
|:

(Ph u ong tr`nh h o
.
p l y)
Gi a s

u ph u ong tr`nh co nghie


.
m l`a
0
=

(r
1
. r
2
. . . . . r
a
)
B u

oc 3: T`m da
.
o h`am c

ap hai

2
|:

N

eu ta
.
i
0
m`a

2
|:

< 0 th` lnL da
.
t c u
.
c da
.
i. Khi d o
0
=

(r
1
. r
2
. . . . . r
a
) l`a u

oc
l u o
.
ng di

em h o
.
p l y t

oi da c ua .
2. L u ong pLap kLo ang tIn ca 73
2. PH

U

ONG PH

AP HO

ANG TIN C

A
.
Y
2.1 o t a ph u ong phap
Gi a s

u t

ong th

e co tham s

o ch ua bi

et. Ta t`m kho ang (


1
.
2
) ch

ua sao cho
1(
1
< <
2
) = 1 cho tr u

oc.
T
`
u da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien g

oc la
.
p m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
). Cho
.
n
th

ong ke

=

(
1
.
2
. . . . .
a
) co phan ph

oi xac su

at xac di
.
nh d` u ch ua bi

et .
V

oi
1
kha be (
1
< ) ta t`m d u o
.
c phan vi
.


1
c ua

(t

uc l`a 1(

<

1
) =
1
).
V

oi
2
m`a
1
+
2
= kha be (th u
`
ong l

ay 0. 05) ta t`m d u o
.
c phan vi
.

1
2
c ua

(t

uc l`a 1(

<
1
2
) = 1
2
).
Khi do
1(

1



1
2
) = 1(

<
1
2
) 1(

<

1
) = 1
2

1
= 1 ( )
T
`
u (*) ta gi ai ra d u o
.
c . Khi do (*) d u o
.
c d ua v
`
e da
.
ng 1(

1
< <

2
) = 1 .
V` xac su

at 1 g
`
an b
`
ang 1, nen bi

en c

o (

1
< <

2
) h
`
au nh u x ay ra. Th u
.
c hie
.
n
mo
.
t phep th

u d

oi v

oi m

au ng

au nhien

ta thu d u o
.
c m

au cu
.
th

e

= (r
1
. r
2
. . . . . r
a
).
T
`
u m

au cu
.
th

e n`ay ta tnh d u o
.
c gia tri
.

1
=

1
(r
1
. r
2
. . . . . r
a
),
2
=

2
(r
1
. r
2
. . . . . r
a
).
Va
.
y v

oi 1 cho tr u

oc, qua m

au cu
.
th

e

ta t`m d u o
.
c kho ang (
1
.
2
) ch

ua sao
cho 1(
1
< <
2
) = 1 .
Kho ang (
1
.
2
) d u o
.
c go
.
i l`a kho ang tin ca
.
y.
1 d u o
.
c go
.
i l`a do
.
tin ca
.
y c ua u

oc l u o
.
ng.
|
2

1
| d u o
.
c go
.
i l`a do
.
d`ai kho ang tin ca
.
y.
2.2

oc l u o
.
ng trung b`nh
Gi a s

u trung b`nh c ua t

ong th

e 1( ) = : ch ua bi

et. Ta t`m kho ang (:


1
. :
2
) ch

ua
: sao cho 1(:
1
< : < :
2
) = 1 , v

oi 1 l`a d o
.
tin ca
.
y cho tr u

oc.
i) Tr u
`
ong h o
.
p 1

Bi

et \ c ( ) =
2
: 30 ho a
.
c (: < 30 nh ung X co phan ph

oi chu

an)
Cho
.
n th

ong ke
=
( :)

(4.4)
Ta th

ay `(0. 1).
74 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen
Cho
.
n c a
.
p
1
v`a
2
sao cho
1
+
2
= v`a t`m cac phan vi
.
1( <

1
) =
1
. 1( <

2
) = 1
2
Do phan vi
.
chu

an co tnh ch

at

1
=
1
1
nen
1(
1
1
< <
1
2
) = 1 (4.5)
D u
.
a v`ao (4.4) v`a gi ai he
.
b

at ph u ong tr`nh trong (4.5) ta d u o


.
c

1
2
< : < +

1
1
D


e d u o
.
c kho ang tin ca
.
y d

oi x

ung ta cho
.
n
1
=
2
=

2
v`a d a
.
t = 1

2
th`

< : < +

Tom la
.
i, ta t`m d u o
.
c kho ang tin ca
.
y (r . r + ), trong d o
* r l`a trung b`nh c ua m

au ng

au nhien.
* =

:
( d o
.
chnh xac) v

oi

l`a phan vi
.
chu

an m

uc = 1

2
V du
.
2 Kh

oi l u o
.
ng s an ph

am l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X co phan ph

oi chu

an v

oi do
.
le
.
ch tieu chu

an = 1. Can th

u 25 s an ph

am ta thu d u o
.
c k

et qu a sau
X (kh

oi l u o
.
ng) 18 19 20 21
:
i
(s

o l u o
.
ng 3 5 15 2
H ay u

oc l u o
.
ng trung b`nh kh

oi l u o
.
ng c ua s an ph

am v

oi do
.
tin ca
.
y 95 %.
Gi ai
r
i
:
i
r
i
:
i
18 3 54
19 5 95
20 15 300
21 2 42

25 491
Ta co r =
491
25
= 19. 64/ .
D

o
.
tin ca
.
y 1 = 0. 95 = = 0. 025 = = 1

2
= 0. 975 Ta t`m
d u o
.
c phan vi
.
chu

an

=
0975
= 1. 96. Do do
=
0975
1

25
= 1. 96.
1
5
= 0.39
r
1
= r = 19. 6 0. 39 = 19. 25
r
2
= r + = 19. 6 + 0. 39 = 20. 03
Va
.
y kho ang tin ca
.
y l`a (19. 25; 20. 03).
2. L u ong pLap kLo ang tIn ca 75
ii) Tr u
`
ong h o
.
p 2

2
ch ua bi

et
: 30
Tr u
`
ong h o
.
p n`ay kch th u

oc m

au l

on (: 30) co th

e d` ung u

oc l u o
.
ng c ua o

2
thay
cho
2
ch ua bi

et (1(o

2
) =
2
), ta t`m d u o
.
c kho ang tin ca
.
y (r . r + ) trong d o
* r l`a trung b`nh c ua m

au cu
.
th

e.
* =

:
v

oi

l`a phan vi
.
chu

an m

uc = 1

2
v`a

l`a do
.
le
.
ch tieu chu

an
di
`
eu ch

inh c ua m

au cu
.
th

e.
V du
.
3 Ng u
`
oi ta ti

en h`anh nghien c

uu

o mo
.
t tr u
`
ong da
.
i ho
.
c xem trong mo
.
t thang
trung b`nh mo
.
t sinh vien tieu h

et bao nhieu ti
`
en go
.
i die
.
n thoa
.
i. L

ay mo
.
t m

au ng

au nhien
g
`
om 59 sinh vien thu d u o
.
c k

et qu a sau:
14 18 22 30 36 28 42 79 36 52 15 47
95 16 27 111 37 63 127 23 31 70 27 11
30 147 72 37 25 7 33 29 35 41 48 15
29 73 26 15 26 31 57 40 18 85 28 32
22 36 60 41 35 26 20 58 33 23 35
H ay u

oc l u o
.
ng kho ang tin ca
.
y 95% cho s

o ti
`
en go
.
i die
.
n thoa
.
i trung b`nh h`ang thang
c ua m o
.
t sinh vien.
Gi ai
T
`
u cac s

o lie
.
u d a cho, ta co
: = 59; r = 41. 05;

= 27. 99
D

o
.
tin ca
.
y 1 = 0. 95 = 1

2
= 0. 975. Tra b ang phan vi
.
chu

an ta co

0975
= 1. 96.
Do do = 1. 96.
2799

59
= 7. 13.
r 7. 13 = 33. 92; r + 7. 13 = 48. 18
Va
.
y kho ang tin ca
.
y c ua u

oc l u o
.
ng l`a (33,92; 48,18).
iii) Tr u
`
ong h o
.
p 3

2
ch ua bi

et
: < 30 v`a X co phan ph

oi chu

an
Cho
.
n th

ong ke 1 =
( :)

:
o

1(: 1).
76 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen
Ta t`m d u o
.
c kho ang tin ca
.
y (r . r + ) trong d o = t

:
v

oi t

l`a phan vi
.
Student m

uc = 1

2
v

oi : 1 ba
.
c t u
.
do v`a

l`a d o
.
le
.
ch tieu
chu

an di
`
eu ch

inh c ua m

au cu
.
th

e.
V du
.
4 Dioxide Sulur v`a xide Nitrogen l`a cac hoa ch

at d u o
.
c khai thac t
`
u l`ong
d

at. Cac ch

at n`ay d u o
.
c gio mang di r

at xa, k

et h o
.
p th`anh acid v`a r oi tr

o la
.
i m a
.
t d

at ta
.
o
th`anh m ua acid. Ng u
`
oi ta do do
.
da
.
m d a
.
c c ua Dioxide Sulur ( ,:
3
) trong khu r
`
ung
Bavarian c ua n u

oc D


uc. S

o lie
.
u cho b

oi b ang d u

oi day:
52,7 43,9 41,7 71,5 47,6 55,1
62,2 56,5 33,4 61,8 54,3 50,0
45,3 63,4 53,9 65,5 66,6 70,0
52,4 38,6 46,1 44,4 60,7 56,4
H ay u

oc l u o
.
ng do
.
da
.
m d a
.
c trung b`nh c ua Dioxide Sulsur v

oi do
.
tin ca
.
y 95%.
Gi ai
Ta tnh d u o
.
c r = 53. 92 ,:
3
.

= 10. 07 ,:
3
.
D

o
.
tin ca
.
y 1 = 0. 95 = = 0. 025 = 1

2
= 0. 975. Tra b ang phan
vi
.
student m

uc 0,975 ba
.
c : 1 = 23 ta d u o
.
c t
230975
= 2. 069.
Do do = 2. 069
1007

24
= 4. 25.
r = 53. 92 4. 25 = 49. 67. r + = 53. 92 + 4. 25 = 58. 17
Va
.
y kho ang tin ca
.
y l`a (49,67; 58,17).
Ng u
`
oi ta bi

et d u o
.
c n

eu d o
.
d a
.
m d a
.
c c ua Dioxide Sulur trong mo
.
t khu v u
.
c l

on h on
20 ,:
3
th` moi tr u
`
ong trong khu v u
.
c bi
.
pha hoa
.
i b

oi m ua acid. Qua v du
.
n`ay cac
nh`a khoa ho
.
c d a t`m ra d u o
.
c nguyen nhan r
`
ung Bavarian bi
.
pha hoa
.
i tr
`
am tro
.
ng n am
1983 l`a do m ua acid .
Ch u y uc i

nn kcn tn u

oc

uu)
N

eu mu

on d o
.
tin ca
.
y 1 v`a d o
.
chnh xac da
.
t

o m

uc cho tr u

oc th` ta c
`
an xac
di
.
nh kch th u

oc : c ua m

au.
i) Tr u
`
ong h o
.
p bi

et \ c ( ) =
2
:
T
`
u cong th

uc =
2

a
ta suy ra
: =
2

2
ii) Tr u
`
ong h o
.
p ch ua bi

et
2
:
2. L u ong pLap kLo ang tIn ca 77
D u
.
a v`a m

au cu
.
th

e d a cho (n

eu ch ua co m

au th` ta co th

e ti

en h`anh l

ay m

au l
`
an
d
`
au v

oi kch th u

oc :
1
30) d

e tnh
2
. T
`
u do xac di
.
nh d u o
.
c
: =
2

2
Kch th u

oc m

au : ph ai l`a s

o nguyen. N

eu khi tnh : theo cac cong th

uc tren d u o
.
c
gia tri
.
khong nguyen th` ta l

ay ph
`
an nguyen c ua no co
.
ng them v

oi 1.
T

uc l`a : =

+ 1 ho a
.
c : =

+ 1.
2.3

oc l u o
.
ng t y le
.
Gi a s

u t

ong th

e d u o
.
c chia ra l`am hai loa
.
i ph
`
an t

u. T y le
.
ph
`
an t

u co tnh ch

at A l`a p
ch ua bi

et.

oc l u o
.
ng t y le
.
l`a ch

i ra kho ang ()
1
. )
2
) ch

ua j sao cho 1()


1
< j < )
2
) = 1 .
D


e cho vie
.
c gi ai b`ai toan d u o
.
c d on gi an, ta cho
.
n m

au v

oi kch th u

oc : kha l

on.
Go
.
i l`a s

o ph
`
an t

u co tnh ch

at A khi l

ay ng

au nhien mo
.
t ph
`
an t

u t
`
u t

ong th

e th`
l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi xac su

at
0 1
1 1p p
Go
.
i
i
(i = 1. :) l`a s

o ph
`
an t

u co tnh ch

at A trong l
`
an l

ay th

u i.
Ta co =
1
:
a

i=1

i
chnh l`a t
`
an su

at u

oc l u o
.
ng di

em c ua j = 1( ). M a
.
t khac, theo
ch u ong 2, : co phan ph

oi nhi
.
th

uc 1(:. j). T
`
u do 1( ) = j v`a \ c ( ) =
j(1 j)
:
.
Cho
.
n th

ong ke =
() j)

j(1 j)
, trong d o ) l`a t y le
.
cac ph
`
an t

u c ua m

au co tnh
ch

at A.
Khi : kha l

on th` `(0. 1). Gi ai quy

et b`ai toan t u ong t u


.
nh u

o u

oc l u o
.
ng trung
b`nh, thay b

oi ),
2
b

oi )(1 ))... ta d u o
.
c
)

)(1 ))
:
< j < ) +

)(1 ))
:
Tom la
.
i, ta xac di
.
nh d u o
.
c kho ang tin ca
.
y ()
1
. )
2
) = () . ) + ), trong d o
) l`a t y le
.
cac ph
`
an t

u c ua m

au co tnh ch

at A
=

)(1 ))
:
( d o
.
chnh xac) (4.6)
78 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen
v

oi

l`a phan vi
.
chu

an m

uc 1

2
.
T
`
u (4.6) ta co

)(1 ))
: =
2
1

2
)(1 ))

2
Ch u y Ta co th

e t`m kho ang tin ca
.
y c ua j b
`
ang cach khac nh u sau:
T
`
u kho ang tin ca
.
y c ua j:

j(1 j)
:
< j < ) +

j(1 j)
:

hay

|) j| <

j(1 j)
:

Gi ai b

at ph u ong tr`nhn`ay ta t`m d u o


.
c
j
1
=
:) + 0. 5
2

0. 25
2

:)(1 ))
: +
2

. j
2
=
:) + 0. 5
2

0. 25
2

:)(1 ))
: +
2

Khi do (j
1
. j
2
) l`a kho ang tin ca
.
y c ua j v

oi do
.
tin ca
.
y 1 .
V du
.
5 Ki

em tra 100 s an ph

am trong lo h`ang th

ay co 20 ph

e ph

am.
i) H ay u

oc l u o
.
ng t y le
.
ph

e ph

am co do
.
tin ca
.
y 99 %.
ii) N

eu do
.
chnh xac = 0. 04 th` do
.
tin ca
.
y c ua u

oc l u o
.
ng l`a bao nhieu?
iii) N

eu mu

on co do
.
tin ca
.
y 99% v`a do
.
chnh xac 0,04 th` ph ai ki

em tra bao nhieu
s an ph

am?
Gi ai
i) : = 100. ) =
20
100
= 0.2
Xet =
( )

100


`(0. 1).
Ta co
1 = 0. 99 = = 0. 01 = 1

2
= 1 0. 005 = 0. 995
=
0995

0. 2.0. 8

100
= 2. 58.
0. 4
10
= 0. 1
)
1
= ) = 0. 2 0. 1 = 0. 1
)
2
= ) + = 0. 2 + 0. 1 = 0. 3
2. L u ong pLap kLo ang tIn ca 79
Va
.
y kho ang tin ca
.
y l`a (0. 1; 0. 3).
ii)
1

2
=
0. 04.

100

0. 2.0. 8
= 1
T`m d u o
.
c
1

2
= 0. 84 = 1 = 0. 68
Va
.
y do
.
tin ca
.
y l`a 68%.
iii)1 = 0. 99 = = 0. 01 = 1

2
= 0. 995. T`m d u o
.
c
0995
= 2. 576.
Do do
:
(2. 576)
2
.0. 2.0. 8
(0. 04)
2
= 6. 635.100 = 663. 5
Va
.
y : = 664
2.4

oc l u o
.
ng ph u ong sai
Gi a s

u da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X co phan ph

oi chu

an v

oi ph u ong sai \ c ( ) =
2
ch ua bi

et. Cho 0 < < 0.05.



oc l u o
.
ng ph u ong sai \ c ( ) l`a ch

i ra kho ang (
2
1
.
2
2
)
ch

ua
2
sao cho 1(
2
1
<
2
<
2
2
) = 1 .
T
`
u la
.
p m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
) v`a xet cac tr u
`
ong h o
.
p
a) Bi

et 1( ) = .
Cho
.
n th

ong ke
2
=
a

i=1
(
i
)
2

2
Ta th

ay
2
co phan ph

oi khib`nh ph u ong v

oi : ba
.
c t u
.
do.
Cho
.
n
1
v`a
2
kha be sao cho
1
+
2
= . Ta t`m d u o
.
c cac phan vi
.

2

1
v`a
2
1
2
th

oa m an
1(
2

1
<
2
<
2
1
2
) = 1 (4.7)
Thay bi

eu th

uc c ua
2
v`ao (4.7) v`a gi ai ra ta d u o
.
c

(
i
)
2

2
1
2
<
2
<

(
i
)
2

2

1
Cho
.
n
1
=
2
=

2
th`

(
i
)
2

2
1

2
<
2
<

(
i
)
2

2
(4.8)
V

oi m

au cu
.
th

e

= (r
1
. r
2
. . . . . r
a
), tnh cac t

ong

(r
i
)
2
v`a d u
.
a v`ao (4.8) ta
t`m d u o
.
c kho ang tin ca
.
y (
2
1
.
2
2
), trong d o
80 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen

2
1
=

(r
i
)
2
:
i

2
a1

2

2
2
=

(r
i
)
2
:
i

2
a

2
v

oi

2
a1

2
l`a phan vi
.
khib`nh ph u ong m

uc 1

2
v

oi n ba
.
c t u
.
do.

2
a

2
l`a phan vi
.
khib`nh ph u ong m

uc

2
v

oi : ba
.
c t u
.
do.
b) Ch ua bi

et 1( ).
Cho
.
n th

ong ke
2
=
(: 1)o
2

2
Th

ong ke n`ay co phan ph

oi khib`nh ph u ong v

oi : 1 ba
.
c t u
.
do. T u ong t u
.
nh u
tren ta t`m d u o
.
c kho ang tin ca
.
y (
2
1
.
2
2
) v

oi

2
1
=
(: 1)
2

2
a11

2
;
2
2
=
(: 1)
2

2
a1

2
V du
.
6 M

uc hao ph nhien lie


.
u cho mo
.
t d on vi
.
s an ph

am l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien
co phan ph

oi chu

an. Xet tren 25 s an ph

am ta thu d u o
.
c k

et qu a sau:
X 19,5 20 20,5
:
i
5 18 2
H ay u

oc l u o
.
ng ph u ong sai v

oi do
.
tin ca
.
y 90 % trong cac tr u
`
ong h o
.
p sau:
i) Bi

et k`y vo
.
ng = 20 .
ii) Ch ua bi

et k`y vo
.
ng.
Gi ai
i) Bi

et = 20 .
r
i
:
i
r
i
20 (r
i
20)
2
(r
i
20)
2
:
i
19,5 5 0,5 0,25 1,25
20 18 0 0 0
20,5 2 0,5 0,25 0,5

n=25 1,75
D

o
.
tin ca
.
y 1 = 0. 9 = = 0. 1 =

2
= 0. 05 = 1

2
= 0.95
Tra b ang phan vi
.

2
v

oi : = 25 ba
.
c t u
.
do ta d u o
.
c

2
25005
= 14. 6;
2
25095
= 37. 7
3. H`aI t
.
ap 81
Do do

2
1
=

(r
i
20)
2
:
i

2
25095
=
1. 75
37. 7
= 0. 046

2
2
=

(r
i
20)
2
:
i

2
25005
=
1. 75
14. 6
= 0. 12
Va
.
y kho ang tin ca
.
y l`a (0. 046; 0. 12).
ii) Khi ch ua bi

et k` y vo
.
ng ta t`m
2
= 0. 0692.
Tra b ang phan vi
.
khi b`nh ph u ong v

oi ba
.
c t u
.
do : 1 = 24.

2
005
= 13. 85;
2
095
= 36. 4
v`a tnh

2
1
=
24
2

2
095
=
24 0. 0692
36. 4
= 0. 046

2
2
=
24
2

2
005
=
24 0. 0692
13. 85
= 0. 12
Va
.
y kho ang tin ca
.
y l`a (0. 046; 0. 12).
3. B
`
AI T

A
.
P
1. Mo
.
t m

au cac tro
.
ng l u o
.
ng t u ong

ung l`a 8,3; 10,6; 9,7; 8,8; 10,2 v`a 9,4 / . Xac di
.
nh
u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua
a) trung b`nh c ua t

ong th

e,
b) ph u ong sai c ua t

ong th

e.
2. Mo
.
t m

au d o
.
do 5 d u
`
ong knh c ua qu a c
`
au l`a 6,33; 6,37; 6,36; 6,32 v`a 6,37:. Xac
di
.
nh u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua trung b`nh v`a ph u ong sai c ua d u
`
ong knh qu a
c
`
au.
3. D


e xac di
.
nh d o
.
chnh xac c ua mo
.
t chi

ec can ta
.
khong co sai s

o he
.
th

ong, ng u
`
oi ta
ti

en h`anh 5 l
`
an can d o
.
c la
.
p (c` ung mo
.
t va
.
t), k

et qu a nh u sau:
94. 1 94. 8 96. 0 95. 2 /
Xac di
.
nh u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua ph u ong sai s

o do trong hai tr u
`
ong h o
.
p:
a) bi

et kh

oi l u o
.
ng va
.
t can l`a 95/ ;
b) khong bi

et kh

oi l u o
.
ng va
.
t can.
4. D

u
`
ong knh c ua mo
.
t m

au ng

au nhien c ua 200 vien bi d u o


.
c s an xu

at b

oi mo
.
t may
trong mo
.
t tu
`
an co trung b`nh 20,9:: v`a d o
.
le
.
ch tieu chu

an 1,07::.

oc l u o
.
ng
trung b`nh d u
`
ong knh c ua vien bi v

oi do
.
tin ca
.
y (a) 95%, (b) 99%.
82 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen
5. D


e kh ao sat s

uc b
`
en chi
.
u l u
.
c c ua mo
.
t loa
.
i

ong cong nghie
.
p ng u
`
oi ta ti

en h`anh do
9

ong v`a thu d u o
.
c cac s

o lie
.
u sau
4500 6500 5000 5200 4800 4900 5125 6200 5375
T
`
u kinh nghie
.
m ngh
`
e nghie
.
p ng u
`
oi ta bi

et r
`
ang s

uc b
`
en do co phan ph

oi chu

an
v

oi do
.
le
.
ch chu

an = 300. Xac di
.
nh kho ang tin ca
.
y 95% cho s

uc b
`
en trung b`nh
c ua loa
.
i

ong tren.
6. Ta
.
i mo
.
t v` ung r
`
ung nguyen sinh, ng u
`
oi ta deo v`ong cho 1000 con chim. Sau mo
.
t
th
`
oi gian, b

at la
.
i 200 con th` th

ay co 40 con co deo v`ong. Th

u u

oc l u o
.
ng s

o chim
trong v` ung r
`
ung do v

oi do
.
tin ca
.
y 99%.
7. Bi

et t y le
.
n ay m
`
am c ua mo
.
t loa
.
i ha
.
t gi

ong l`a 0,9. V

oi do
.
tin ca
.
y 0,95, n

eu ta
mu

on d o
.
d`ai kho ang tin ca
.
y c ua t y le
.
n ay m
`
am khong v u o
.
t qua 0,02 th` c
`
an ph ai
gieo bao nhieu ha
.
t
8. K

et qu a quan sat v
`
e h`am l u o
.
ng vitamine C c ua mo
.
t loa
.
i trai cay cho

o b ang sau:

( )


6 7
7 8 10
8 0 20
0 10 8
10 11 2
11 12
a) H ay u

oc l u o
.
ng h`am l u o
.
ng vitamine C trung b`nh trong mo
.
t trai v

oi d o
.
tin ca
.
y
95%.
b) Qui u

oc nh

ung trai co h`am l u o


.
ng vitamine C tren 10% l`a trai loa
.
i A.

oc l u o
.
ng
t y le
.
trai loa
.
i A v

oi do
.
tin ca
.
y 90%.
c) Mu

on do
.
chnh xac khi u

oc l u o
.
ng h`am l u o
.
ng vitamine C trung b`nh l`a 0,1 v`a
d o
.
chnh xac khi u

oc l u o
.
ng t y le
.
trai loa
.
i A l`a 5% v

oi c` ung do
.
tin ca
.
y 95% th` c
`
an
quan sat them bao nhieu trai n

ua A
9. D

o d u
`
ong knh c ua 100 chi ti

et may do mo
.
t phan x u

ong s an xu

at, ta d u o
.
c k

et qu a
cho

o b ang sau:

(mm)

y
0,8 8
0,00 12
0,0 20
10,00 80
10,0 14
10,10 10
10,1 6
3. H`aI t
.
ap 83
Theo qui di
.
nh, nh

ung chi ti

et co d u
`
ong knh t
`
u 9. 9:: d

en 10. 1:: l`a nh

ung chi
ti

et da
.
t tieu chu

an k y thu a
.
t.
a)

oc l u o
.
ng t y le
.
v`a u

oc l u o
.
ng trung b`nh d u
`
ong knh c ua nh

ung chi ti

et da
.
t tieu
chu

an v

oi c` ung do
.
tin ca
.
y 95%
b) D


e do
.
chnh xac khi u

oc l u o
.
ng d u
`
ong knh trung b`nh c ua nh

ung chi ti

et da
.
t
tieu chu

an l`a 0. 02:: v`a d o
.
chnh xac khi u

oc l u o
.
ng t y le
.
chi ti

et da
.
t tieu chu

an
l`a 5% v

oi c` ung do
.
tin ca
.
y 99% th` c
`
an do them t nh

at bao nhieu chi ti

et n

ua
10. D

o
.
d`ai c ua b an kim loa
.
i tuan theo lua
.
t chu

an. D

o 10 b an kim loa
.
i do ta thu d u o
.
c
s

o lie
.
u sau:
4. 1 3. 9 4. 7 4. 4 4. 0 3. 8 4. 4 4. 2 4. 4 5. 0
H ay xac di
.
nh
a) Kho ang tin ca
.
y 90% cho d o
.
d`ai trung b`nh tren;
b) Kho ang tin cay 95% cho ph u ong sai c ua do
.
d`ai d o.
11. Ng u
`
oi ta do chi
`
eu sau c ua bi

en, sai le
.
ch ng

au nhien d u o
.
c gi a thi

et phan ph

oi theo
qui lua
.
t chu

an v

oi do
.
le
.
ch tieu chu

an l`a 20:. C
`
an do bao nhieu l
`
an d

e xac di
.
nh
chi
`
eu sau c ua bi

en v

oi sai le
.
ch khong qua 15: v`a d o
.
tin ca
.
y da
.
t d u o
.
c 95%
12. Theo d oi s

o h`ang ban d u o
.
c trong mo
.
t ng`ay

o mo
.
t c

ua h`ang, ta d u o
.
c k

et qu a ghi

o b ang sau:

(g ng`ay)

y
1000 100 2
100 2000 10
2000 200 8
200 2100
H ay u

oc l u o
.
ng ph u ong sai c ua l u o
.
ng h`ang ban d u o
.
c m

oi ng`ay v

oi d o
.
tin ca
.
y 95%
(cho bi

et
1
=
2
).

2 TR

A L
`

OI B
`
AI T

A
.
P
1. a) 9. 5/ , b) 0. 74/
2
2. r = 6. 35:,
2
= 0. 00055:
2
.
3. a) Trung b`nh kh

oi l u o
.
ng : = 95/ .

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua ph u ong sai l`a
1
:
a

i=1
(r
i
:)
2
=
1
5
5

i=1
(r
i
95)
2
= 0. 41
b) =
1
:
a

i=1
r
i
=
1
5
5

i=1
r
i
= 95. 5
84 Ch u ong .

oc u ong tLan s

o c ua a
.
I u ong ng

au nLIen

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua ph u ong sai l`a

2
=
1
: 1
a

i=1
(r
i
)
2
=
1
4
5

i=1
(r
i
95. 5)
2
= 0. 7 ))
4. (a) 20. 9 0. 148::, (b) 20. 9 0. 195::.
5. (5092. 89 ; 5484. 89).
6. 0. 1271 < j < 0. 2729
T

ong s

o chim trong v` ung r


`
ung n
`
am trong kho ang (
1000
02729
.
1000
01271
)
7. 2 1. 96

09 01
a
< 0. 02. Gi ai b

at ph u ong tr`nh ta co : 3457.


8. a) 9. 06; 9. 54), c) 467 trai.
9. a) (0. 792 < j < 0. 928); (9. 982 < : < 10. 006). b) 221.
10. a) (4. 09 ; 4. 49), b) (0. 064 ; 0. 456).
11. 7 l
`
an.
12. (1253. 8 <
2
< 3983. 8).
Ch u on
Il

L` l

`L Gl

A TLl

LT TL

O`G I

L
1. C

AC H

AI NI

E
.
M
1.1 i a thi

et th

ong ke
Khi nghien c

uu v
`
e cac l

inh v u
.
c n`ao do trong th u
.
c t

e ta th u
`
ong d ua ra cac nha
.
n xet khac
nhau v
`
e cac d

oi t u o
.
ng quan tam. Nh

ung nha
.
n xet nh u va
.
y th u
`
ong d u o
.
c coi l`a cac gi a
thi

et, ch ung co th

e d ung v`a c ung co th

e sai. Vie
.
c sai di
.
nh tnh d ung sai c ua mo
.
t gi a
thi

et d u o
.
c go
.
i l`a ki

em di
.
nh.
Gi a s

u c
`
an nghien c

uu tham s

o c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X, ng u
`
oi ta d ua ra gi a
thi

et c
`
an ki

em di
.
nh
: =
0
Go
.
i l`a gi a thi

et d

oi c ua th` : =
0
.
T
`
u m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
) ta cho
.
n th

ong ke

=

(
1
.
2
. . . . .
a
)
sao cho n

eu d ung th`

co phan ph

oi xac su

at ho`an to`an xac di


.
nh v`a v

oi m

au cu
.
th

e
th` gia tri
.
c ua

s e tnh d u o
.
c.

d u o
.
c go
.
i l`a tieu chu

an ki

em di
.
nh gi a thi

et .
V

oi be t` uy y cho tr u

oc ( (0. 01; 0. 05)) ta t`m d u o


.
c mi
`
en

sao cho 1(


) = .


d u o
.
c go
.
i l`a mi
`
en bac b

o , d u o
.
c go
.
i l`a m

uc y ngh

ia c ua ki

em di
.
nh.
Th u
.
c hie
.
n phep th

u d

oi v

oi m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
) ta d u o
.
c m

au
cu
.
th

e

= (r
1
. r
2
. . . . . r
a
). Tnh gia tri
.
c ua

ta
.
i

= (r
1
. r
2
. . . . . r
a
) ta d u o
.
c

0
=

(r
1
. r
2
. . . . . r
a
) (
0
d u o
.
c go
.
i l`a gia tri
.
quan sat).
N

eu
0


th` bac b

o gi a thi

et v`a th
`
ua nha
.
n gi a thi

et d

oi .
N

eu
0
,

th` ch

ap nha
.
n gi a thi

et .
Ch u y
Co tr u
`
ong h o
.
p gi a thi

et ki

em di
.
nh v`a gi a thi

et d

oi d u o
.
c neu cu
.
th

e h on. Ch

ang ha
.
n:
:
0
; :
0
Khi do ta co ki

em di
.
nh mo
.
t pha.
85
86 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
1.2 ai l
`
am loa
.
i 1 v`a loa
.
i 2
Khi ki

em di
.
nh gi a thi

et th

ong ke, ta co th

e m

ac ph ai mo
.
t trong hai loa
.
i sai l
`
am sau:
i) Sai l
`
am loa
.
i 1: l`a sai l
`
am m

ac ph ai khi ta bac b

o mo
.
t gi a thi

et trong khi
d ung.
Xac su

at m

ac ph ai sai l
`
am loa
.
i 1 b
`
ang 1(



) = .
ii) Sai l
`
am loa
.
i 2: l`a sai l
`
am m

ac ph ai khi ta th
`
ua nha
.
n gi a thi

et trong khi sai.


Xac su

at m

ac ph ai sai l
`
am loa
.
i 2 b
`
ang 1(

,

).
Ch u y
N

eu ta mu

on gi am xac su

at sai l
`
am loa
.
i 1 th` s e l`am t ang xac su

at sai l
`
am loa
.
i 2 v`a
ng u o
.
c la
.
i.
D


oi v

oi mo
.
t tieu chu

an ki

em di
.
nh

v`a v

oi m

uc y ngh

ia ta co th

e t`m d u o
.
c vo s

o
mi
`
en bac b

o

. Th u
`
ong ng u
`
oi ta

an di
.
nh tr u

oc xac su

at sai l
`
am loa
.
i 1 (t

uc cho tr u

oc
m

uc y ngh

ia ) cho
.
n mi
`
en bac b

o

n`ao d o co xac su

at sai l
`
am loa
.
i 2 nh

o nh

at.
2. I

EM DI
.
NH GI

A THI

ET V
`

E TRUNG B
`
INH
D

a
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X co trung b`nh 1( ) = : ch ua bi

et. Ng u
`
oi ta d ua ra gi a
thi

et
: : = :
0
( : : = :
0
)
2.1 Tr u
`
ong h o
.
p 1:

\ c ( ) =
2
d a bi

et
: 30 ho a
.
c (: < 30 v`a X co phan ph

oi chu

an)
Cho
.
n th

ong ke =
( :
0
)

. N

eu
0
d ung th` `(0. 1)
V

oi m

uc y ngh

ia cho tr u

oc, xac di
.
nh phan vi
.
chu

an
1

2
. Ta t`m d u o
.
c mi
`
en bac
b


= : [ [
1

2
= ( ;
1

2
) (
1

2
; + )
V`
1(

) = 1( <
1

2
+ 1(
1

2
)
= 1( <

2
) + 1 1(
1

2
)
=

2
+ 1 (1

2
) =
L

ay m

au cu
.
th

e v`a tnh gia tri
.
quan sat
0
=
[r :
0
[

: .
So sanh
0
v`a
1

2
.
2. I

en I
.
nL gI a tLI

et v
`
e tung I`nL 87
N

eu
0

1

2
(
0


) th` bac b

o gi a thi

et v`a ch

ap nha
.
n .
N

eu
0
<
1

2
(
0
,

) th` ch

ap nha
.
n
0
.
V du
.
1 Mo
.
t tn hie
.
u c ua gia tri
.
: d u o
.
c g

oi t
`
u di
.
a di

em v`a d u o
.
c nha
.
n

o di
.
a
di

em 1 co phan ph

oi chu

an v

oi trung b`nh : v`a do


.
le
.
ch tieu chu

an = 2. Tin r
`
ang
gia tri
.
c ua tn hie
.
u : = 8 d u o
.
c g

oi m

oi ng`ay. Ng u
`
oi ta ti

en h`anh ki

em tra gi a thi

et n`ay
b
`
ang cach g

oi 5 tn hie
.
u mo
.
t cach do
.
c la
.
p trong ng`ay th` th

ay ga tri
.
trung b`nh nha
.
n
d u o
.
c ta
.
i di
.
a di

em 1 l`a = 9. 5. V

oi do
.
tin ca
.
y 95%, h ay ki

em tra gi a thi

et : = 8 d ung
hay khong?
Gi ai
Ta c
`
an ki

em di
.
nh gi a thi

et : :
0
= 8 ( : :
0
= 8)
Ta co : = 5 < 30. D

o
.
tin ca
.
y 1 = 0. 95 = 1

2
= 0. 975
Phan vi
.
chu

an
0975
= 1. 96.
Mi
`
en bac b

o l`a

= ( ; 1. 96) (1. 96; + ).
Gia tri
.
quan sat
0
=
[r :
0
[

: =
9. 5 8
2

5 = 1. 68.
Ta th

ay :
0
,

nen gi a thi

et d u o
.
c ch

ap nha
.
n.
2.2 Tr u
`
ong h o
.
p 2:

2
ch ua bi

et
: 30
Trong tr u
`
ong h o
.
p n`ay ta v

an cho
.
n th

ong ke nh u tren trong do do


.
le
.
ch tieu chu

an
d u o
.
c thay b

oi do
.
le
.
ch tieu chu

an c ua m

au ng

au nhien o

.
=
( :
0
)
o

:
N

eu d ung th` `(0. 1). T u ong t u


.
nh u tren ta co mi
`
en bac b

o l`a


= : [ [
1

2
= ( ;
1

2
) (
1

2
; + )
L

ay m

au cu
.
th

e v`a ta tnh gia tri
.
quan sat
0
=
[r :
0
[

: .
So sanh
0
v`a
1

2
.
N

eu
0

1

2
(
0


) th` bac b

o gi a thi

et v`a ch

ap nha
.
n .
N

eu
0
<
1

2
(
0
,

) th` ch

ap nha
.
n
0
.
88 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
V du
.
2 Mo
.
t nhom nghien c

uu tuyen b

o r
`
ang trung b`nh mo
.
t ng u
`
oi v`ao sieu thi
.

tieu h

et 140 ng`an d
`
ong. Cho
.
n mo
.
t m

au ng

au nhien g
`
om 50 ng u
`
oi mua h`ang, tnh d u o
.
c
s

o ti
`
en trung b`nh ho
.
tieu l`a 154 ng`an d
`
ong v

oi do
.
le
.
ch tieu chu

an di
`
eu ch

inh c ua m

au
l`a o

= 62. V

oi m

uc y ngh

ia 0,02 h ay ki

em di
.
nh xem tuyen b

o c ua nhom nghien c

uu co
d ung hay khong?
Gi ai
Ta c
`
an ki

em di
.
nh gi a thi

et : : = 140 ( : : = 140)
Ta co : = 50 30 v`a 1

2
= 0. 99.
Phan v chu

an
099
= 2. 33.
Mi
`
en bac b

o

= ( ; 2. 33) (2. 33; + )
Gia tri
.
quan sat
0
=
[r :
0
[
o

: =
154 140
62

50 = 1. 59.
Ta th

ay
0
,

nen ch ua co c o s

o d

e loa
.
i b

o . Ta
.
m th
`
oi ch

ap nha
.
n r
`
ang bao cao
c ua nhom nghien c

uu l`a d ung.
2.3 Tr u
`
ong h o
.
p 3:

2
ch ua bi

et
: < 30 v`a X co phan ph

oi chu

an
Cho
.
n th

ong ke
1 =
( :
0
)
o

:
N

eu d ung th` 1 1(: 1)


V

oi m

uc y ngh

ia cho tr u

oc, ta xac di
.
nh phan vi
.
Student (: 1) ba
.
c t u
.
do m

uc
1

2
l`a t
1

2
.
Khi do mi
`
en bac b

o l`a


= t : [t[ t
1

2
= ( ; t
1

2
) (t
1

2
; + )
L

ay m

au cu
.
th

e v`a tnh gia tri
.
quan sat t
0
=
[r :
0
[

: .
N

eu t
0
t
1

2
(t
0


) th` bac b

o gi a thi

et v`a ch

ap nha
.
n .
N

eu t
0
< t
1

2
(t
0
,

) th` ch

ap nha
.
n .
V du
.
3 Tro
.
ng l u o
.
ng c ua cac bao ga
.
o l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an
v

oi tro
.
ng l u o
.
ng trung b`nh l`a 50kg. Sau mo
.
t kho ang th
`
oi gian hoa
.
t do
.
ng ng u
`
oi ta nghi
ng
`
o tro
.
ng l u o
.
ng cac bao ga
.
o co thay d

oi. Can 25 bao ga
.
o thu d u o
.
c cac k

et qu a sau
3. I

en I
.
nL gI a tLI

et v
`
e t e 89
X(kh

oi l u o
.
ng) :
i
(s

o bao)
48 48. 5 2
48. 5 49 5
49 49. 5 10
49. 5 50 6
50 50. 5 2
V

oi do
.
tin ca
.
y 99%, h ay k

et lua
.
n v
`
e di
`
eu nghi ng
`
o noi tren.
Gi ai
Xet gi a thi

et : : = 50
1 =
( 50)

25
o

1(24)
r
i
r
i+1
r
0
i
:
i
(s

o bao)
i
:
i
r
2
i
:
i
48 48. 5 48,25 2 96,5 4656,125
48. 5 49 48,75 5 243,75 11882,812
49 49. 5 49,25 10 492,5 24255,625
49. 5 50 49,75 6 298,5 14850,375
50 50. 5 50,25 2 100,5 5050,125

25 1231,75 60695,062
Ta co 1 = 0. 99 = 1

2
= 0. 995
Phan vi
.
Student m

uc 0,995 v

oi 24 ba
.
c t u
.
do l`a t
1

2
=
0995
= 2. 797
Mi
`
en bac b

o l`a

= ( ; 2. 797) (2. 797; )
r =
123175
25
= 49. 27.

2
=
6069506
25
(49. 27)
2
= 2427. 8 2427. 53 = 0. 27

2
=
25
24
0. 27 = 0. 2812 =

= 0. 53
Gia tri
.
quan sat t
0
=
(492750)

25
053
= 6. 886
Ta th

ay t
0


, nen gi a thi

et bi
.
bac b

o. Va
.
y di
`
eu nghi ng
`
o l`a d ung.
3. I

EM DI
.
NH GI

A THI

ET V
`

E T

Y L

E
.
Gi a s

u t

ong th

e co hai loa
.
i ph
`
an t

u co tnh ch

at A v`a khong co tnh ch

at A, trong
d o t y le
.
ph
`
an t

u co tnh ch

at A l`a j
0
ch ua bi

et. Ta d ua ra thi

et
: j = j
0
La
.
p m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
) v`a tnh t y le
.
cac ph
`
an t

u c ua m

au co
tnh ch

at A.
90 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
V

oi m

uc y ngh

ia cho tr u

oc, xac di
.
nh phan vi
.
chu

an
1

2
. Mi
`
en bac b

o l`a


= : [ [
1

2
= ( ;
1

2
) (
1

2
; + )
L

ay m

au cu
.
th

e v`a tnh gia tri
.
quan sat
0
=
[) j
0
[

j
0

0
N

eu
0

1

2
(
0


) th` bac b

o v`a ch

ap nha
.
n .
N

eu
0
<
1

2
(
0
,

) th` ch

ap nha
.
n .
V du
.
4 T y le
.
ph

e ph

am

o mo
.
t nh`a may c
`
an da
.
t l`a 10%. Sau khi c ai ti

en, ki

em tra
400 s an ph

am th` th

ay co 32 ph

e ph

am v

oi do
.
tin ca
.
y 99%. H ay xet xem vie
.
c c ai ti

en
k y thua
.
t co k

et qu a hay khong?
Gi ai
Ta co : = 400
Go
.
i p l`a t y le
.
ph

e ph

am c ua nh`a may .Ta ki

em di
.
nh gi a thi

et
: j = 0. 1. (gi a thi

et d

oi : j < 0. 1)
T y le
.
ph

e ph

am trong 400 s an ph

am l`a ) =
32
400
= 0. 08
D

o
.
tin ca
.
y 1 = 0. 99 = 1

2
= 0. 995 =
0995
= 2. 576
Mi
`
en bac b

o l`a

= ( ; 2. 576) (2. 576; + )
Gia tri
.
quan sat
0
=
( 00801 )

400

01.09
= 1. 333 ,

.
Do do ch

ap nha
.
n
0
.
Va
.
y vie
.
c c ai ti

en co hie
.
u qu a.
4. I

EM DI
.
NH GI

A THI

ET V
`

E PH

U

ONG SAI
Gi a s

u X l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an v

oi ph u ong sai \ c ( ) ch ua
bi

et. Ta d ua ra gi a thi

et
: \ c ( ) =
2
0
La
.
p m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
) v`a cho
.
n th

ong ke

2
=
(: 1)o

2
0
N

eu d ung th`
2
co phan ph

oi khib`nh ph u ong v

oi : 1 ba
.
c t u
.
do.
V

oi m

uc y ngh

ia cho tr u

oc, ta xac di
.
nh cac phan vi
.
khib`nh ph u ong
2
a1

2
.
2
a11

2
(: 1) ba
.
c t u
.
do, m

uc

2
, 1

2
. Khi do mi
`
en bac b

o l`a
. I

en I
.
nL gI a tLI

et n
.
ot pLa 91


= t : t <
2
a1

2
ho a
.
c t
2
a11

2
= ( ;
2
a1

2
) (
2
a11

2
; + )
L

ay m

au cu
.
th

e v`a tnh gia tri
.
quan sat
2
0
=
(: 1)

2
0
.
N

eu
2
0
<
2
a1

2
ho a
.
c
2
0

2
a11

2
(
2
0


) th` bac b

o v`a ch

ap nha
.
n .
N

eu
2
a1

2
<
2
0
<
2
a11

2
(
2
0
,

) th` ch

ap nha
.
n .
V du
.
5 N

eu may moc hoa


.
t do
.
ng b`nh th u
`
ong th` tro
.
ng l u o
.
ng c ua s an ph

am l`a da
.
i
l u o
.
ng ng

au nhien X co phan ph

oi chu

an v

oi 1( ) = 12. Nghi ng
`
o may hoa
.
t do
.
ng khong
b`nh th u
`
ong ng u
`
oi ta can th

u 13 s an ph

am v`a tnh d u o
.
c

2
= 14. 6. V

oi m

uc y ngh

ia
= 0. 05. H ay k

et lua
.
n di
`
eu nghi ng
`
o tren co d ung hay khong?
Gi ai
Ta ki

em di
.
nh gi a thi

et : \ c ( ) = 12 ; : \ c ( ) = 12.
T
`
u cac s

o lie
.
u c ua b`ai toan ta t`m d u o
.
c
2
0
=
(131)146
12
= 14. 6
V

oi = 0. 05, tra b ang phan vi


.

2
v

oi (: 1) = 12 ba
.
c t u
.
do ta d u o
.
c

2
=
2
0025
= 4. 4 v`a
2
1

2
=
2
0975
= 23. 3
Ta th

ay 4. 4 < 14. 6 < 23. 3 nen ch

ap nha
.
n gi a thi

et .
Va
.
y di
`
eu nghi ng
`
o tren l`a khong d ung. May v

an hoa
.
t do
.
ng b`nh th u
`
ong.
5. I

EM DI
.
NH M

O
.
T PH

IA
Trong cac b`ai toan tren ta ch

i xet gi a thi

et d

oi co da
.
ng : =
0
. Ta c ung co th

e
gi ai b`ai toan ki

em di
.
nh v

oi gi a thi

et d

oi co da
.
ng: : <
0
ho a
.
c :
0
. Khi gi ai
cac b`ai toan n`ay ta c ung ap du
.
ng cac qui t

ac d a d u o
.
c tr`nh b`ay v

oi ch u y l`a:
i) Khi tnh ga tri
.
quan sat
0
(ho a
.
c t
0
) trong cac qui t

ac ki

em di
.
nh tren ta b

o d

au
tri
.
tuye
.
t d

oi

o t

u s

o v`a thay b
`
ang d

au ngo a
.
c d on (...). Ch

ang ha
.
n
0
=
(r
0
)

:.
ii) N

eu gi a thi

et d

oi co da
.
ng :
0
th` ta so sanh ga tri
.
quan sat
0
v

oi

=
1
(ho a
.
c t

= t
1
, ho a
.
c
2
1
).
N

eu
0

(ho a
.
c t
0
t

.
2
0

2
1
) th` bac b

o v`a th
`
ua nha
.
n . N

eu ng u o
.
c
la
.
i th` ch

ap nha
.
n .
iii) N

eu gi a thi

et d

oi co da
.
ng : <
0
th` ta so sanh
0
v

oi

=
1
, (ho a
.
c
t

= t
1
, ho a
.
c
2

).
N

eu
0
<
1
;(ho a
.
c t
0
< t
1
.
2
0
<
2

) th` bac b

o .N

eu ng u o
.
c la
.
i th` ch

ap
nha
.
n .
92 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
V du
.
6 Mo
.
t nh`a s an xu

at thu

oc ch

ong di
.

ung th u
.
c ph

am tuyen b

o r
`
ang 90% ng u
`
oi
d` ung thu

oc th

ay thu

oc co tac du
.
ng trong v`ong 8 gi
`
o. Ki

em tra 200 ng u
`
oi bi
.
di
.

ung
th u
.
c ph

am th` th

ay trong v`ong 8 gi
`
o thu

oc l`am gi am b

ot di
.

ung d

oi v

oi 160 ng u
`
oi. H ay
ki

em di
.
nh xem l
`
oi tuyen b

o tren c ua nh`a s an xu

at co d ung hay khong v

oi m

uc y ngh

ia
= 0. 01.
Gi ai
Ta d ua ra gi a thi

et : j
0
= 0. 9 ( < 0. 9)
= 0. 01 1 = 0. 99 =
1
= 2. 326
) =
160
200
= 0. 8

0
=
) j
0

j
0
(1 j
0
)

: =
0. 8 0. 9

0. 9 0. 1

200 =
0. 1
0. 3
.14. 14 = 4. 75
Ta th

ay
0
<
1
nen bac b

o gi a thi

et .
Va
.
y l
`
oi tuyen b

o c ua nh`a s an xu

at l`a khong d ung s u


.
tha
.
t.
6. I

EM DI
.
NH GI

A THI

ET V
`

E S
.

U B
`
ANG NHAU GI

UA HAI
TRUNG B
`
INH
Gi a s

u v`a l`a hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien do
.
c la
.
p co c` ung phan ph

oi chu

an v

oi
1( ) v`a 1( ) ch ua bi

et. Ta c
`
an ki

em di
.
nh gi a thi

et
: 1( ) = 1( ) ( : 1( ) = 1( ))
L

ay m au ng

au nhien kch th u

oc : d

oi v`a m

au ng

au nhien kch th u

oc : d

oi v

oi
v`a xet cac tr u
`
ong h o
.
p:
i) Tr u
`
ong h o
.
p bi

et \ c (r) =
2

. \ c () =
2

Tnh gia tri


.
quan sat
0
=
[r [

a
+

2

n
.
ii) Tr u
`
ong h o
.
p ch ua bi

et \ c ( ). \ c ( ).
Tnh gia tri
.
quan sat
0
=
[r [

a
+

n
.
V

oi m

uc y ngh

ia cho tr u

oc, xac di
.
nh phan vi
.
chu

an
1

2
.
Ta t`m d u o
.
c mi
`
en bac b

o

= : [ [
1

2
.
So sanh
0
v`a
1

2
* N

eu
0

1

2
th` bac b

o gi a thi

et v`a th
`
ua nha
.
n .
. I

en I
.
nL gI a tLI

et v
`
e s
.
u I
`
ang nLau c ua LaI t
.
e 93
* N

eu
0
<
1

2
th` th
`
ua nha
.
n .
V du
.
7 Tro
.
ng l u o
.
ng s an ph

am do hai nh`a may s an xu

at l`a cac da
.
i l u o
.
ng ng

au
nhien co phan ph

oi chu

an v`a co c` ung do
.
le
.
ch tieu chu

an l`a = 1/ . V

oi m

uc y ngh

ia
= 0. 05, co th

e xem tro
.
ng l u o
.
ng trung b`nh c ua s an ph

am do hai nh`a may s an xu

at l`a
nh u nhau hay khong? N

eu can th

u 25 s an ph

am c ua nh`a may A ta tnh d u o
.
c r = 50/ ,
can 20 s an ph

am c ua nh`a may B th` tnh d u o
.
c = 50. 6/ .
Gi ai
Go
.
i tro
.
ng l u o
.
ng c ua nh`a may A l`a X; tro
.
ng l u o
.
ng c ua nh`a may B l`a th` X, l`a
cac da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an v

oi \ c ( ) = \ c ( ) = 1.
Ta ki

em tra gi a thi

et : 1( ) = 1( ); (1( ) = 1( ))
V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 05 th`
1

2
= 1. 96.
Tnh
0
=
50506

1
25
+
1
2
= 2.
Ta th

ay
0

1

2
nen bac b

o gi a thi

et H, t

uc l`a tro
.
ng l u o
.
ng trung b`nh c ua s an
ph

am s an xu

at

o hai nh`a may l`a khac nhau.
7. I

EM DI
.
NH GI

A THI

ET V
`

E S
.

U B
`
ANG NHAU C

UA HAI
T

Y L

E
.
Gi a s

u j
1
. j
2
t u ong

ung l`a t y le
.
cac ph
`
an t

u mang d

au hie
.
u n`ao d o c ua t

ong th

e
th

unh

at, t

ong th

e th

u hai. Ta c
`
an ki

em di
.
nh gi a thi

et
: j
1
= j
2
= j
0
( : j
1
= j
2
)
i) Tr u
`
ong h o
.
p ch ua bi

et j
0
.
Cho
.
n th

ong ke =
(1

j
1
) (j

j
2
)

(1 j

)(
1
a
1
+
1
a
2
)
.
v

oi j

=
:
1
.)
a
1
+ :
2
.)
a
2
:
1
+ :
2
( u

oc l u o
.
ng h o
.
p l y t

oi da c ua j
0
)
trong do
)
a
1
l`a t y le
.
ph
`
an t

u co d

au hie
.
u c ua m

au th

u nh

at v

oi kch th u

oc :
1
.
)
a
2
l`a t y le
.
ph
`
an t

u co d

au hie
.
u c ua m

au th

u hai v

oi kch th u

oc :
2
.
V

oi :
1
. :
2
kha l

on th` co phan ph

oi chu

an hoa.
ii) Tr u
`
ong h o
.
p bi

et j
0
.
Cho
.
n th

ong ke =
)
a
1
)
a
2

j
0
(1 j
0
)(
1
a
1
+
1
a
2
)
94 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
Qui t

ac ki

em di
.
nh
L

ay hai m

au ng

au nhien kch th u

oc :
1
. :
2
v`a tnh

0
=
[)
a
1
)
a
2
[
j

(1 j

)(
1
a
1
+
1
a
2
)
(j

=
:
1
.)
a
1
+ :
2
.)
a
2
:
1
+ :
2
) n

eu ch ua bi

et j
0
ho a
.
c

0
=
[)
a
1
)
a
2

j
0
(1 j
0
)(
1
a
1
+
1
a
2
)
n

eu bi

et j
0
.
V

oi m

uc y ngh

ia cho tr u

oc, xac di
.
nh phan vi
.
chu

an
1

2
.
Ta t`m d u o
.
c mi
`
en bac b

o

= : [ [.
1

2
.
So sanh
0
v`a
1

2
* N

eu
0

1

2
th` bac b

o gi a thi

et H.
* N

eu
0
<
1

2
th` th
`
ua nha
.
n gi a thi

et H.
V du
.
8 Ki

em tra cac s an ph

am d u o
.
c cho
.
n ng

au nhien

o hai nh`a may s an xu

at ta
d u o
.
c cac s

o lie
.
u sau:
Nh`a may I S

o s an ph

am d u o
.
c ki

em tra S

o ph

e ph

am
I :
1
= 100 20
II :
2
= 120 36
V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 01; co th

e coi t y le
.
ph

e ph

am c ua hai nh`a may l`a nh u nhau
khong?
Gi ai
Go
.
i j
1
. j
2
t u ong

ung l`a t y le
.
ph

e ph

am c ua nh`a may I, II.
Ta ki

em tra gi a thi

et : j
1
= j
2
( : j
1
= j
2
).
V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 01 th`
1

2
=
0995
= 2. 58.
T
`
u cac s

o lie
.
u d a cho ta co
)
a
1
=
20
100
= 0. 2; )
a
2
=
36
120
= 0. 3
j

=
100 0. 2 + 120 0. 3
100 + 120
= 0. 227 = 1 j

= 0. 773
Do do
0
=
[0. 2 0. 3[
0. 227 0. 773(
1
100
+
1
120
)
1. 763.
Ta th

ay
0
<
1

2
nen ch

ap nha
.
n gi a thi

et , t

uc l`a t y le
.
ph

e ph

am c ua hai nh`a
may l`a nh u nhau.
. I

en I
.
nL gI a tLI

et v
`
e s
.
u I
`
ang nLau gI

ua LaI pL u ong saI 95


8. I

EM DI
.
NH GI

A THI

ET V
`

E S
.

U B
`
ANG NHAU GI

UA HAI
PH

U

ONG SAI
Gi a s

u . l`a hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien do
.
c la
.
p co phan ph

oi chu

an v

oi cac tham s

o
t u ong

ung
2

.
2

ch ua bi

et. Ta c
`
an ki

em di
.
nh gi a thi

et
:
2

=
2

(gi a thi

et d

oi :
2

=
2

)
L

ay m

au ng

au nhien

= (
1
.
2
. . . . .
a
).

= (
1
.
2
. . . . .
a
) d

oi v

oi . .
Cho
.
n cac th

ong ke
o
2

a
i=1
(
i
)
2
: 1
o
2

n
i=1
(
)
)
2
: 1
Ta th

ay
(: 1)o
2

v`a
(: 1)o
2

l`a cac da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien do
.
c la
.
p co phan ph

oi

2
v

oi : 1 v`a : 1 ba
.
c t u
.
do. Do d o
o
2

,
2

o
2

,
2

co phan ph

oi v

oi cac tham s

o : 1
v`a : 1.
Khi d ung th` o
2

,o
2


2a1n1
v`a co
1(
1 2a1n1
< o
2

,o
2

<
2a1n1
) = 1
Ta t`m d u o
.
c
* Mi
`
en bac b

o

= ( .
1 2a1n1
) (
2a1n1
. + ).
* Gia tri
.
quan sat =

2

Do do
N

eu

th` bac b

o gi a thi

et v`a ch

ap nha
.
n .
N

eu ,

th` ch

ap nha
.
n gi a= thi

et .
Ch u y Ki

em di
.
nh

o tren bi
.
anh h u

ong b

oi gia tri
.
quan sat = o
2

,o
2

v`a xac su

at
1(
a1n1
< ) trong do
a1n1
l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi v

oi cac
tham s

o :1. :1. N

eu xac su

at nh

o h on

2
(x ay ra khi o
2

nh

o h on o
2

) ho a
.
c l

on h on
1 ,2 (x ay ra khi o
2

on h on o
2

) th` gi a thi

et bi
.
t
`
u ch

oi.
N

eu d a
.
t
j gia tri
.
= 2 min[1(
a1n1<
). 1 1(
a1n1
)]
th` gi a thi

et bi
.
t
`
u ch

oi khi m

uc y ngh

ia t l

on h on jgia tri
.
.
V du
.
9 Co hai cach cho
.
n ch

at x uc tac khac nhau d



e kch thch mo
.
t ph an

ung hoa
ho
.
c. D


e ki

em di
.
nh ph u ong sai s an sinh ra co gi

ong nhau hay khong ng u


`
oi ta l

ay m

au
g
`
om 10 nhom d` ung cho ch

at x uc tac th

u nh

at v`a 12 nhom d` ung cho ch

at x uc tac th

u hai.
96 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
D

u lie
.
u cho k

et qu a o
2
1
= 0. 14 v`a o
2
2
= 0. 28. V

oi m

uc y ngh

ia 5%, h ay ki

em di
.
nh gi a
thi

et tren.
Gi ai
Ta c
`
an ki

em di
.
nh gi a thi

et :
2
1
=
2
2
.
Ta co =

2
1

2
2
=
014
028
= 0. 5 v`a 1(
911<05
) = 0. 1539.
Do do jgia tri
.
= 2 min(0. 1539; 0. 8461) = 0. 3074.
Ta th

ay = 0. 05 < jgia tri


.
nen gi a thi

et v
`
e s u
.
b
`
ang nhau c ua hai ph u ong sai
d u o
.
c ch

ap nha
.
n.
9. B
`
AI T

A
.
P
1. D

o
.
b
`
en c ua mo
.
t loa
.
i day thep s an xu

at theo cong nghe


.
c u l`a 150. Sau khi c ai ti

en
k y thua
.
t ng u
`
oi ta l

ay m

au g
`
om 100 s o
.
i day thep d

e th

u d o
.
b
`
en th` th

ay d o
.
b
`
en
trung b`nh l`a 185 v`a = 25. V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 05, h

oi cong nghe
.
m

oi co t

ot
h on cong nghe
.
c u hay khong
2. D

o
.
d`ay c ua mo
.
t chi ti

et m

ay do mo
.
t may s an xu

at l`a mo
.
t da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien
phan ph

oi theo qui lua


.
t chu

an v

oi do
.
d`ay trung b`ng 1. 25::. Nghi ng
`
o may hoa
.
t
d o
.
ng khong b`nh th u
`
ong ng u
`
oi ta ki

em tra 10 chi ti

et may th` th

ay d o
.
d`ai trung
b`nh l`a 1. 325 v

oi do
.
le
.
ch tieu chu

an 0. 075::. V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 01, h ay
k

et lua
.
n v
`
e di
`
eu nghi ng
`
o noi tren
3. Tro
.
ng l u o
.
ng c ua mo
.
t loa
.
i s an ph

am do mo
.
t nh`a may s an xu

at l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au
nhien phan ph

oi theo qui lua


.
t chu

an v

oi tro
.
ng l u o
.
ng trung b`nh l`a 500 gr. Nghi
ng
`
o tro
.
ng l u o
.
ng c ua loa
.
i s an ph

am n`ay co xu h u

ong gi am s ut, ng u
`
oi ta can th

u 25
s an ph

am v`a thu d u o
.
c k

et qu a cho

o b ang sau:

( ) 480 48 400 40 00 10

2 8 8 8 4
V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 05, h ay k

et lua
.
n v
`
e di
`
eu nghi ng
`
o noi tren
4. N ang su

at l ua trung b`nh trong vu


.
tr u

oc l`a 4,5 t

an ha. Vu
.
l ua n am nay ng u
`
oi
ta ap du
.
ng mo
.
t bie
.
n phap k y thu a
.
t m

oi cho to`an bo
.
die
.
n tch tr
`
ong l ua

o trong
v` ung. Theo d oi n ang su

at l ua

o 100 hecta ta co b ang s

o lie
.
u sau:
. H`aI t
.
ap 97

, ) ( )
80 8 7
8 40 12
40 4 18
4 0 27
0 20
60 8
60 6
6 70 8
H ay cho k

et lua
.
n v
`
e bie
.
n phap k y thua
.
t m

oi n`ay
5. Tu

oi tho
.
trung b`nh c ua mo
.
t m

au g
`
om 100 bong d`en d u o
.
c s an xu

at

o mo
.
t nh`a
may l`a 1570 gi
`
o v

oi d o
.
le
.
ch tieu chu

an 120 gi
`
o. Go
.
i l`a tu

oi tho
.
trung b`nh c ua
t

at c a bong d`en nh`a may s an xu

at ra. V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 05, h ay ki

em tra
gi a thi

et
0
: = 1600 gi
`
o v

oi gi a thi

et d

oi
1
: < 1600 gi
`
o.
6. Mo
.
t h ang d u o
.
c ph

am s an xu

at mo
.
t loa
.
i thu

oc tri
.
di
.

ung th u
.
c ph

am tuyen b

o r
`
ang
thu

oc co tac du
.
ng gi am di
.

ung trong 8 gi
`
o d

oi v

oi 90% ng u
`
oi d` ung. Ki

em tra 200
ng u
`
oi bi
.
di
.

ung d` ung th` th

ay thu

oc co tac du
.
ng d

oi v

oi 160 ng u
`
oi . V

oi m

uc y
ngh

ia = 0. 01, ki

em tra xem l
`
oi tuyen b

o tren co d ung khong


7. T y le
.
ph

e ph

am c ua mo
.
t nh`a may tr u

oc day l`a 5%. N am nay nh`a may ap du


.
ng
mo
.
t bie
.
n phap k y thua
.
t m

oi. D


e xem bie
.
n phap k y thua
.
t m

oi co tac du
.
ng l`am
gi am t y le
.
ph

e ph

am c ua nh`a may hay khong, ng u
`
oi ta l

ay mo
.
t m

au g
`
om 800 s an
ph

am d

e ki

em tra v`a th

ay co 24 ph

e ph

am trong m

au n`ay.
a) V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 01, h ay cho k

et lua
.
n v
`
e bie
.
n phap k y thua
.
t m

oi do
b) N

eu nh`a may bao cao t y le


.
ph

e ph

am sau khi ap du
.
ng bie
.
n phap k y thua
.
t m

oi
d a gi am xu

ong 2% (v os i m

uc y ngh

ia = 0. 05) th` co ch

ap nha
.
n d u o
.
c khong
8. Giam d

oc mo
.
t nh`a may tuyen b

o 90% may moc c ua nh`a may da


.
t tieu chu

an k y
thua
.
t qu

oc t

e. Ng u
`
oi ta ti

en h`anh ki

em tra 200 may th` th

ay co 168 may da
.
t tieu
chu

an k y thua
.
t qu

oc t

e. V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 05, h ay k

et lua
.
n v
`
e l
`
oi tuyen b

o
tren
9. N

eu may moc l`am vie


.
c b`nh th u
`
ong th` kch th u

oc c ua mo
.
t loa
.
i s an ph

am l`a da
.
i
l u o
.
ng ng

au nhien phan ph

oi theo qui lua


.
t chu

an v

oi \ c ( ) = 0. 25. Nghi ng
`
o
may l`am vie
.
c khong b`nh th u
`
ong, ng u
`
oi ta ti

en h`anh do th

u 28 s an ph

am v`a thu
d u o
.
c k

et qu a cho

o b ang sau:

( ) 10,0 10, 10,8 20,4 20,6

2 4 12
V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 02, h ay k

et lua
.
n v
`
e di
`
eu nghi ng
`
o noi tren
98 Ch u ong . I

en I
.
nL gI a tLI

et tL

ong ke
10. Tro
.
ng l u o
.
ng c ua goi h`ang d u o
.
c d ong bao b

oi mo
.
t may tr u

oc d ay l`a 1135 gram


v

oi d o
.
le
.
ch tieu chu

an l`a 7,1 gram. Nghi ng
`
o may hoa
.
t d o
.
ng khong t

ot, ng u
`
oi ta
tien h`anh ki

em tra 20 goi h`ang th` th

ay d o
.
le
.
ch tieu chu

an l`a 9,1 gram. V

oi m

uc
y ngh

ia = 0. 05, h ay ki

em tra gi a thi

et (
0
: = 7. 1 gram) v

oi gi a thi

et d

oi
(
1
: 7. 1 gram).
11. Theo d oi s

o tai na
.
n lao d o
.
ng c ua hai phan x u

ong, ta co s

o lie
.
u sau: phan x u

ong I:
20 200 cong nhan, phan x u

ong II: 120 800 cong nhan. V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 005
h

oi co s u
.
khac nhau dang k

e v
`
e ch

at l u o
.
ng cong tac b ao ho
.
lao do
.
ng

o hai phan
x u

ong tren hay khong


12. D


e nghien c

uu anh h u

ong c ua mo
.
t loa
.
i thu

oc, ng u
`
oi ta cho 10 be
.
nh nhan u

ong
thu

oc. L
`
an khac ho
.
c ung cho be
.
nh nhan u

ong thu

oc nh ung l`a thu

oc gi a (thu

oc
khong co tac du
.
ng). K

et qu a th nghie
.
m thu d u o
.
c nh u sau:
1 2 8 4 6 7 8 0 10

6,1 7,0 8,2 7,6 6, 8,4 6,0 6,7 7,4 ,8

,2 7,0 8,0 4,7 ,8 ,4 4,2 6,1 8,8 6,8


Gi a s

u s

o gi
`
o ng u c ua cac be
.
nh nhan co qui lua
.
t chu

an. V

oi m

uc y ngh

ia = 0. 05,
h ay k

et lua
.
n v
`
e anh h u

ong c ua loa
.
i thu

oc ng u tren

2 TR

A L
`

OI B
`
AI T

A
.
P
1.
0
= 14 1. 645 nen vie
.
c c ai ti

en k y thua
.
t l`a co hie
.
u qu a.
2. V`
0
= 3 < 3. 25 nen di
`
eu nghi ng
`
o tren l`a sai.
3. t
0
= 3. 37. D

i
`
eu nghi ng
`
o l`a d ung.
4. Bie
.
n phap k y thu a
.
t m

oi co tac du
.
ng l`am t ang n ang su

at l ua trung b`nh c ua to`an


v` ung.
5. V`
0
= 2. 5 < 1. 645 nen bac b

o
0
.
6.
0
= 4. 73. L
`
oi tuyen b

o khong d ung.
8. L
`
oi tuyen b

o l`a sai.
9. Nghi ng
`
o sai. May l`am vie
.
c b`nh th u
`
ong.
10.
2
0
= 32. 86 30. 1 nen bac b

o
0
.
11. Do 1. 82 < 1. 96 nen khong co c o s

o cho r
`
ang s u
.
khac bie
.
t d ang k

e v
`
e ch

at l u o
.
ng
cong tac b ao ho
.
lao do
.
ng

o hai phan x u

ong.
12. Loa
.
i thu

oc ng u tren co tac du
.
ng.
Ch u ong

THU

ET T

U

ONG UAN V
`
A H
`
AM H
`
OI UI
1. M

OI QUAN H

E
.
GI

UA HAI DA
.
I L

U
.

ONG NG

AU NHI

EN
Khi kh ao sat hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X, ta th

ay gi

ua ch ung co th

e co mo
.
t s

o
quan he
.
sau:
i) X v`a do
.
c la
.
p v

oi nhau, t

uc l`a vie
.
c nha
.
n gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien n`ay
khong anh h u

ong d

en vie
.
c nha
.
n gia tri
.
c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien kia.
ii) X v`a co m

oi phu
.
thuo
.
c h`am s

o = ( ).
iii) X v`a co s u
.
phu
.
thuo
.
c t u ong quan v`a phu
.
thuo
.
c khong t u ong quan.
2. H

E
.
S

O T

U

ONG QUAN
2.1 oment t u ong quan (Covarian)
2 D

i
.
nh ngh

ia 1
Moment t u ong quan (hie
.
p ph u ong sai) c ua hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X v`a , k
hie
.
u ( . ) hay

, l`a s

o d u o
.
c xac di
.
nh nh u sau
( . ) = 1{[ 1( )][ 1( )]}
N

eu ( . ) = 0 th` ta noi hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien X v`a khong t u ong quan.


Ch u y
( . ) = 1( ) 1( ).1( )
Tha
.
t va
.
y, ta co
( ) = 1{ . .1( ) .1( ) + 1( ).1( )
= 1( ) 1( ).1( ) 1( ).1( ) + 1( ).1( )
= 1( ) 1( ).1( )
99
100 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI
Nha
.
n xet 1
* N

eu ( . ) r
`
oi ra
.
c th`
( . ) =
a

i=1
n

)=1
r
i

)
1(r
i
.
)
) 1( )1( )
* N

eu ( . ) lien tu
.
c th`
( . ) =
+

r)(r. ) r 1( )1( )
Nha
.
n xet
i) N

eu X v`a l`a hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien d o
.
c la
.
p th` ch ung khong t u ong quan.
ii) Cov(X,X)=Var(X).
2.2 He
.
s

o t u ong quan
2 D

i
.
nh ngh

ia 2 He
.
s

o t u ong quan c ua hai da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien X v`a , k hie


.
u

,
l`a s

o d u o
.
c xac di
.
nh nh u sau


=
( . )
o

.o

oi o

. o

l`a do
.
le
.
ch tieu chu

an c ua . .


ngh

ia c ua he
.
s

o t u ong quan
He
.
s

o t u ong quan do m

uc d o
.
phu
.
thuo
.
c tuy

en tnh gi

ua v`a . Khi |

| c`ang
g
`
an 1 th` m

oi quan he
.
tuy

en tnh c`ang ch a
.
t, khi |

| c`ang g
`
an 0 th` quan he
.
tuy

en
tnh c`ang l

ong l eo.
2.3

oc l u o
.
ng he
.
s

o t u ong quan
La
.
p m

au ng

au nhien

= [(
1
.
1
). (
2
.
2
) . . . (
a
.
a
)].
D


e u

oc l u o
.
ng he
.
s

o t u ong quan

=
1( ) 1( ).1( )
o

.o

ta d` ung th

ong ke
1 =
.
o

.o

trong do
=
1
:
a

i=1

i
. =
1
:
a

i=1

i
. =
1
:
a

i=1

i
o
2

=
1
:
a

i=1
(
i
)
2
. o
2

=
1
:
a

i=1
(
i
)
2
2. e s

o t u ong quan 101


V

oi m

au cu
.
th

e, ta tnh d u o
.
c gia tri
.
c ua R l`a


=
r r.

trong do
r =
1
:
a

i=1
r
i
. =
1
:
a

i=1

i
. r =
1
:
a

i=1
r
i

=
1
:
a

i=1
r
2
i
(r)
2
.
2

=
1
:
a

i=1

2
i
()
2
Ta co


=
:

r (

r)(

:(

r
2
) (

r)
2
.

:(


2
) (

)
2
2.4 Tnh ch

at c ua he
.
s

o t u ong quan
He
.
s

o t u ong quan =
r r.

d u o
.
c d` ung d

e d anh gia m

uc do
.
ch a
.
t ch e c ua s u
.
phu
.
thuo
.
c t u ong quan tuy

en tnh gi

ua hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien v`a , no co cac tnh


ch

at sau day:
i) | | 1.
ii) N

eu | | = 1 th` X v`a co quan he


.
tuy

en tnh.
iii) N

er | | c`ang l

on th` s u
.
phu
.
thuo
.
c t u ong quan tuy

en tnh gi

ua X v`a c`ang ch a
.
t
ch e.
iv) N

eu | | = 0 th` gi

ua X v`a khong co phu


.
thuo
.
c tuy

en tnh t u ong quan.


v) N

eu 0 th` X v`a co t u ong quan thua


.
n (X t ang th` t ang). N

eu < 0 th`
X v`a co t u ong quan nghi
.
ch (X gi am th` gi am).
V du
.
1 T
`
u s

o lie
.
u d u o
.
c cho b

oi b ang sau, h ay xac di


.
nh he
.
s

o t u ong quan c ua v`a


X
X 1 3 4 6 8 9 11 14
1 2 4 4 5 7 8 9
Gi ai
Ta la
.
p b ang sau
102 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI
r
i

i
r
2
i
r
i

i

2
i
1 1 1 1 1
3 2 9 6 4
4 4 16 16 16
6 4 36 24 16
8 5 64 40 25
9 7 81 63 49
11 8 121 88 64
14 9 196 126 81

r = 56

= 40

r
2
= 524

r = 364


2
= 256
He
.
s

o t u ong quan c ua X v`a l`a


=
:

r (

r)(

:(

r
2
) (

r)
2
.

:(


2
) (

)
2
=
8.364 (56).(40)

8.524 (56)
2
.

8.256 (40)
2
=
672
687. 81
= 0. 977
2.5 T y s

o t u ong quan
D


e d anh gia m

uc do
.
ch a
.
t ch e c ua s u
.
phu
.
thuo
.
c t u ong quan phi tuy

en, ng u
`
oi ta d` ung
t y s

o t u ong quan:


trong do

1
:

:
i
.(

)
2
;

1
:

:
)
.(
)
)
2
T y s

o t u ong quan co cac tnh ch

at sau:
i) 0

1.
ii)

= 0 khi v`a ch

i khi v`a khong co phu


.
thuo
.
c t u ong quan.
iii)

= 1 khi v`a ch

i khi v`a phu


.
thuo
.
c h`am s

o.
iv)

| |.
N

eu

= | | th` s u
.
phu
.
thuo
.
c t u ong quan c ua v`a co da
.
ng tuy

en tnh.
2.6 He
.
s

o xac di
.
nh m

au
Trong th

ong ke, d

e danh gia ch

at l u o
.
ng c ua mo h`nh tuy

en tnh ng u
`
ot ta c`on xet
he
.
s

o xac di
.
nh m

au =
2
v

oi l`a he
.
s

o t u ong quan. Ta co 0 1.
3.
`
oI quI 103
3. H
`

OI QUI
3.1 ` y vo
.
ng co di
`
eu kie
.
n
i) D

a
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c
* K` y vo
.
ng co di
`
eu kie
.
n c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c v

oi di
`
eu kie
.
n = r l`a
1( ,r) =
n

)=1

)
1( = r. =
)
)
* T u ong t u
.
, k` y vo
.
ng co di
`
eu kie
.
n c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien r
`
oi ra
.
c v

oi di
`
eu kie
.
n
= l`a
1( ,) =
a

i=1
r
i
1( = r
i
. = )
ii) D

a
.
i l u o
.
ng ng

au nhien lien tu
.
c
1( ,r) =
+

)(,r)
1( ,) =
+

r)(r,) r
trong do
)(,r) = )(r. ) v

oi x khong d

oi
)(r,) = )(r. ) v

oi y khong d

oi
3.2 H`am h
`
oi qui
* H`am h
`
oi qui c ua d

oi v

oi X l`a )(r) = 1( ,r).


* H`am h
`
oi qui c ua X d

oi v

oi l`a )() = 1( ,).


Trong th u
.
c t

e ta th u
`
ong g a
.
p hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien , co m

oi lien he
.
v

oi nhau,
trong d o vie
.
c kh ao sat th` d

e c`on kh ao sat th` kho h on tha


.
m ch khong th

e kh ao
sat d u o
.
c. Ng u
`
oi ta mu

on t`m m

oi lien he
.
( ) n`ao do gi

ua v`a d

e bi

et ta co th

e
d u
.
do an d u o
.
c .
Gi a s

u bi

et , n

eu d u
.
do an b
`
ang ( ) th` sai s

o pha
.
m ph ai l`a 1[ ( )]
2
.
V

an d
`
e d u o
.
c d a
.
t ra l`a t`m ( ) nh u th

e n`ao d

e 1[ ( )]
2
l`a nh

o nh

at.
Ta s e ch

ung minh khi cho


.
n ( ) = 1( , ) (v

oi (r) = 1( ,r)) th` 1[ ( )]


2
s e nh

o nh

at.
Tha
.
t va
.
y, ta co
1[ ( )]
2
= 1{([ 1( , )] + [1( , ) ( )])
2
}
= 1{[ 1( , )]
2
} + 1{[1( , ) ( )]
2
}
+21{[ 1( , )][1( , ) ( )]}
104 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI
Ta th

ay 1( , ) ch

i phu
.
thuo
.
c v`ao nen co th

e d a
.
t 1( ) = 1( , ) ( ).
V` 1[1( , )1( )] = 1[ 1( )] nen
21[ 1( , )][1( , ) ( )] = 21{[ 1( , )]1( )}
= 21[ 1( )] 21[1( , )1( )] = 0
Do do
1{[ ( )]
2
} = 1{[ 1( , )]
2
} + 1{1( , ) ( )]
2
nh

o nh

at khi
1{[( , ) ( )]
2
= 0
Ta ch

i c
`
an cho
.
n
( ) = 1( , ) (6.1)
Ph u ong tr`nh (6.1) d u o
.
c go
.
i l`a ph u ong tr`nh t u ong quan hay ph u ong tr`nh h
`
oi qui.
3.3 Xac di
.
nh h`am h
`
oi qui
a) Tr u
`
ong h o
.
p t s

o lie
.
u (t u ong uan c a
.
p)
Gi a s

u gi

ua hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien v`a co t u ong quan tuy

en tnh, t

uc l`a
1( , ) = + 1.
D u
.
a v`ao n c a
.
p gia tri
.
(r
1
. r
2
). (r
2
.
2
). . . . . (r
a
.
a
) c ua ( . ) ta t`m h`am

= = cr + / ( )
d

e u

oc l u o
.
ng h`am = + 1.
(*) d u o
.
c go
.
i l`a h
`
oi qui tuy

en tnh m

au.
V` cac c a
.
p gia tri
.
tren l`a tri
.
x

ap x

i c ua r v`a nen th

oa (*) mo
.
t cach x

ap x

i.
Do do
i
= cr
i
+ / +
i
hay
i
=
i
cr
i
/.
Ta t`m c. / sao cho cac sai s

o
i
(i = 1. :) co tri
.
tuye
.
t d

oi nh

o nh

at hay h`am
o(c. /) =
a

i=1
(
i
cr
i
/)
2
da
.
t c u
.
c ti

eu. Ph u ong phap t`m n`ay d u o
.
c go
.
i l`a ph u ong phap b`nh ph u ong be nh

at.
Ta th

ay S s e da
.
t gia tri
.
nh

o nh

at ta
.
i di

em d
`
ung th

oa m an
0 =
o
c
= 2
a

i=1
r
i
(
i
cr
i
/)
0 =
o
/
= 2
a

i=1
(
i
cr
i
/)
3.
`
oI quI 105
hay

i=1
r
2
i

.c +

i=1
r
i

./ =
a

i=1
r
i

i=1
r
i

.c + :/ =
a

i=1

i
(6.2)
He
.
tren co di
.
nh th

uc
1 =

a
i=1
r
2
i

a
i=1
r
i

a
i=1
r
i
:

= :
a

i=1
r
2
i

i=1
r
i

2
V` cac r
i
khac nhau nen theo b

at d

ang th

uc Bunhiakovsky ta co (

a
i=1
r
i
)
2
<
:

a
i=1
r
2
i
. Do do 1 0. Suy ra he
.
tren co nghie
.
m duy nh

at
c =
:

a
i=1
r
i

i
(

a
i=1
r
i
) (

a
i=1

i
)
:

a
i=1
r
2
i
(

a
i=1
r
i
)
2
/ =
(

a
i=1
r
2
i
) (

a
i=1

i
) (

a
i=1
r
i
) (

a
i=1
r
i

i
)
:

a
i=1
r
2
i
(

a
i=1
r
i
)
2
N

eu d a
.
t
r =
1
:
.
a

i=1
r
i
. =
1
:
.
a

i=1

i
. r =
1
:
.
a

i=1
r
i

i
. r
2
=
1
:
a

i=1
r
2
i
th` nghie
.
m c ua he
.
co th

e vi

et la
.
i d u

oi da
.
ng
c =
r r.
r
2
(r)
2
=
r r.

; / =
r
2
. r.r
r
2
(r)
2
=
r
2
. r.r

Tom la
.
i, ta co th

e t`m h`am

= cr + / t
`
u cac cong th

uc
c =
r r.

=
:(

r) (

r)(

)
:(

r
2
) (

r)
2
/ = c.r
Ch u y
bberror =
D

u
`
ong g

ap kh uc n

oi cac di

em (r
1
.
1
).
(r
2
.
2
) , . . . . (r
a
.
a
) d u o
.
c go
.
i l`a d u
`
ong h
`
oi
qui th u
.
c nghie
.
m.
D

u
`
ong th

ang = cr + / nha
.
n d u o
.
c b

oi
cong th

uc b`nh ph u ong be nh

at khong di qua
d u o
.
c t

at c a cac di

em nh ung l`a d u
`
ong th

ang
g
`
an cac di

em d o nh

at d u o
.
c go
.
i l`a d u
`
ong
th

ang h
`
oi qui v`a th u tu
.
c l`am thch h o
.
p d u
`
ong
th

ang thong qua cac di



em d

u lie
.
u cho tr u

oc
d u o
.
c go
.
i l`a h
`
oi qui tuy

en tnh.
Theo tren ta co / = c.r, do d o di

em (r. ) luon n
`
am tren d u
`
ong th

ang h
`
oi qui.
106 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI
V du
.
2

oc l u o
.
ng h`am h
`
oi qui tuy

en tnh m

au x ua theo X tren c o s

o b ang t u ong
quan c a
.
p sau
X 15 38 23 16 16 13 20 24
145 228 150 130 160 114 142 265
Gi ai
Ta la
.
p b ang sau
r
i

i
r
2
i
r
i

i
15 145 225 3175
38 228 1444 8664
23 150 529 3450
16 130 256 2080
16 160 256 2560
13 114 169 1482
20 142 400 2840
24 265 576 6360

r = 165

= 1334

r
2
= 3855

r = 29611
Ta co
c =
:(

r) (

r)(

)
:(

r
2
) (

r)
2
=
8(19611) (165)(1334)
8(3855)(165)
2
=
16778
3615
= 4. 64
/ = cr =
1334
8

16778
3615

165
8

= 71
Va
.
y h`am h
`
oi qui tuy

en tnh m

au l`a

= 4. 64r + 71.
V du
.
3 D

o
.

am c ua khong kh anh h u

ong d

en s u
.
bay h oi c ua n u

oc trong s on khi
phun ra. Ng u
`
oi ta ti

en h`anh nghien c

uu m

oi lien he
.
gi

ua do
.

am c ua khong kh v`a do
.
bay h oi . S u
.
hi

eu bi

et v
`
e m

oi quan he
.
n`ay s e gi up ta ti

et kie
.
m d u o
.
c l u o
.
ng s on b
`
ang
cach ch

inh s ung phun s on mo


.
t cach thch h o
.
p. Ti

en h`anh 25 quan sat ta d u o


.
c cac s

o
lie
.
u sau:
3.
`
oI quI 107
uan sat o
.

an o
.
Ia L oI uan sat o
.

an o
.
Ia L oI
( ) ( ) ( ) ( )
1 8,8 11,0 14 80,1 0,6
2 20,7 11,1 1 46,8 10,0
8 80,8 12, 16 48, 0,6
4 8,8 8,4 17 0,8 10,1
61,4 0,8 18 70,0 8,1
6 71,8 8,7 10 70,0 6,8
7 74,4 6,4 20 74,4 8,0
8 76,7 8, 21 72,1 7,7
0 70,7 7,8 22 8,1 8,
10 7, 0,1 28 44,6 8,0
11 46,4 8,2 24 88,4 10,4
12 28,0 12,2 2 28,6 11,1
18 28,1 11,0
H ay t`m h`am h
`
oi qui tuy

en tnh m

au

= cr + /.
Gi ai
Ta co
: = 25

r = 1314. 9

= 235. 7

r
2
= 76308. 53


2
= 2286. 07

r = 11824. 44
Do do
c =
:(

r) (

r)(

)
:(

r
2
) (

r)
2
=
25 11824. 44 (1314. 9 235. 7)
25 76308. 53 (1314. 9)
2
= 0. 08
/ = cr = 9. 43 (0. 08) 52. 6 = 13. 64
Va
.
y h`am h
`
oi qui tuy

en tnh m

au l`a

= 0. 08r + 13. 64
b) Tr u
`
ong h o
.
p nhi
`
eu s

o lie
.
u (t u ong uan b ang)
Gi a s

u
nha
.
n cac gia tri
.
r
i
v

oi t
`
an su

at :
i
i = 1. /,
nha
.
n cac gia tri
.

)
v

oi t
`
an su

at :
)
, = 1. ,
nha
.
n cac gia tri
.
r
i

)
v

oi t
`
an su

at :
i)
i = 1. /. , = 1. ,
Ta t`m h
`
oi qui tuy

en tnh m

au

= cr +/ trong tr u
`
ong h o
.
p co nhi
`
eu s

o lie
.
u. Theo
(6.2) ta co
108 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI

i=1
:
i
r
2
i

.c +

i=1
:
i
r
i

./ =
I

i=1

)=1
:
i)
r
i

i=1
:
i
r
i

.c + :/ =

)=1
:
)

)
(6.3)
Thay
I

i=1
:
i
r
i
= :r.

)=1
:
)

)
= :.
I

i=1
:
i
r
2
i
= :r
2
.

)=1
:
)

2
)
= :
2
.
I

i=1

)=1
:
i)
r
i

)
= :r v`ao (6.3) ta d u o
.
c
r
2
.c + r./ = r (i)
r.c + :/ = (ii)
T
`
u (ii) ta co / = c.r
Thay b v`ao

= cr + / ta suy ra

= c(r r) (6.4)
Ta t`m a b

oi
c =

I
i=1

)=1
:
i)
r
i

)
(

I
i=1
:
i
r
i
)(

)=1
:
)

)
)
:

I
i=1
:
i
r
2
i
(

I
i=1
:
i
r
i
)
2
=
:
2
r :r.:
:.:r
2
(:r)
2
=
r r.
r
2
(r)
2
=
r r.

Tom la
.
i, ta t`m h
`
oi qui tuy

en tnh m

au

= cr+/ v

oi c =
r r.

, / = cr .
Ch u y
i) Ta bi

et he
.
s

o t u ong quan

=
r r

nen c =

Thay a v`ao (6.4) ta co

(r r)
hay

=

(r r)

T
`
u ph u ong tr`nh n`ay ta co th

e suy ra ph u ong tr`nh h
`
oi qui tuy

en tnh m

au

= cr+/
mo
.
t cach thua
.
n l o
.
i h on v` thong qua vie
.
c t`m

ta d a tnh

.
ii) Khi cac gia tri
.
c ua . kha l

on, ta co th

e d` ung phep d

oi bi

en

i
=
r
i
r
0

( i = 1. /);
)
=

)

0

( , = 1. )
3.
`
oI quI 109
trong do
* r
0
.
0
l`a nh

ung gia tri


.
t` uy y (th u
`
ong cho
.
n r
0
.
0
l`a gia tri
.
c ua X,

ung v

oi t
`
an s

o
:
i)
l

on nh

at trong b ang t u ong quan th u


.
c nghie
.
m),
*

l`a cac gia tri


.
t` uy y (th u
`
ong cho
.
n

l`a kho ang cach cac gia tri


.
k

e ti

ep
nhau c ua X, ).
La
.
p b ang t u ong quan d

oi v

oi cac bi

en m

oi , V v`a tnh toan cac gia tri


.
c
`
an thi

et ta
t`m d u o
.
c h`am h
`
oi qui tuy

en tnh m

au

= c
0
. + /
0
trong do
c
0
=
.

. /
0
= c
0
.
Khi do ta suy ra h`am

= cr + / v

oi a, b d u o
.
c t`m b

oi cong th

uc
c = c
0

. / =
0
+ /
0
.

c
0
.

.r
0
V du
.
4 Xac di
.
nh he
.
s

o t u ong quan v`a h`am h


`
oi qui tuy

en tnh m

au

= cr +/ c ua
cac da
.
i l u ong ng

au nhien X v`a cho b

oi b ang t u ong quan th u


.
c nghie
.
m sau:
X 1 2 3

10 20
20 30 1
30 1 48
Gi ai
Ta la
.
p b ang sau
X 1 2 3 :
)
:
)

)
:
)

2
)

10 200 20 200 2000


|20
20 1200 60 31 620 12400
|30 |1
30 60 4320 49 1470 44100
|1 |48
:
i
20 31 49 n=100

= 2290


2
= 58500
:
i
r
i
20 62 147

r = 229
:
i
r
2
i
20 124 441

r
2
= 585

r = 5840
110 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI

r = 200 + 1200 + 60 + 60 + 4320 = 5840


Ph
`
an tren goc trai c ua o ghi cac tch :
i)
r
i

)
. Ta co
r =
229
100
= 2. 29; =
2290
100
= 22. 9;
r
2
=
585
100
= 5. 58;
2
=
58500
100
= 585 r =
5840
100
= 58. 4;

= r
2
(r)
2
= 5. 85 (2. 29)
2
0. 6059 =

0. 78

2
()
2
=

585 (22. 9)
2
7. 78
Do do
c =
r r.

=
58. 4 2. 29 22. 9
0. 6059
= 9. 835
/ = c.r = 22. 9 9. 835 2. 29 = 0. 378
H`am h
`
oi qui tuy

en tnh m

au l`a

= 9. 835r + 0. 378
He
.
s

o t u ong quan l`a


=
r r.

=
58. 4 2. 29 22. 9
0. 78 7. 78
0. 982
4. B
`
AI T

A
.
P
1. Cho cac gia tri
.
quan sat c ua hai da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien X v`a

o b ang sau:
10 10 10 1 1 1 20 20 20
20 20 80 80 80 40 0 0 60 60
Gi a s

u v`a co s u
.
phu
.
thuo
.
c t u ong quan tuy

en tnh. T`m h`am h


`
oi qui tuy

en
tnh m

au:

= cr + /.
2. Ng u
`
oi ta do chi
`
eu d`ai va
.
t d uc v`a khuon th` th

ay ch ung le
.
ch kh

oi qui di
.
nh nh usau:
000 1,22 1,82 0,77 1,80 1,20 1,82 0,0 0,4 1,80 1,20
0,80 0,10 0,70 0,28 0,2 0,02 0,87 0,70 0, 0,8 0,82
Trong d o X, l`a cac do
.
le
.
ch.
Xac di
.
nh he
.
s

o t u ong quan.
3. S

o lie
.
u th

ong ke nh
`
am nghien c

uu quan he
.
gi

ua t

ong s an ph

am nong nghie
.
p v

oi
t

ong gia tri
.
t`ai s an c

o di
.
nh X c ua 10 nong tra
.
i (tnh tren 100 ha) nh u sau:
4. H`aI t
.
ap 111
11,8 12,0 18,6 16,8 18,8 20,0 22,2 28,7 26,6 27,
18,2 1,6 17,2 18,8 20,2 28,0 22,4 28,0 24,4 24,6
Xac di
.
nh d u
`
ong h
`
oi qui tuy

en tnh m

au

= cr + /. Sau d o t`m ph u ong sai sai


s

o th u
.
c nghie
.
m v`a kho ang tin ca
.
y 95% cho he
.
s

o goc c ua d u
`
ong h
`
oi qui tren.
4. D

o chi
`
eu cao X (cm) v`a tro
.
ng l u o
.
ng (kg) c ua 100 ho
.
c sinh, ta d u o
.
c k

et qu a sau:
14 10 10 1 1 160 160 16 16 170

8 40 8
40 4 10
4 0 14 20 6
0 1 12
60 6 4
Gi a thuy

et X v`a co m

o phu
.
thuo
.
c t u ong quan tuy

en tnh. T`m cac h`am h


`
oi qui
a)

= cr + /;
b) r

= +
5. Theo d oi l u o
.
ng phan bon v`a n ang su

at l ua c ua 100 hecta l ua

o mo
.
t v` ung, ta thu
d u o
.
c b ang s

o lie
.
u sau:
120 140 160 180 200

2,2 2
2,6 8
8,0 11 8 4
8,4 1 17
8,8 10 6 7
4,2 12
Trong d o X l`a phan bon (kg ha) v`a l`a n ang su

at l ua (t

an ha).
a) H ay u

oc l u o
.
ng he
.
s

o t u ong quan tuy

en tnh .
b) T`m ph u ong tr`nh t u ong quan tuy

en tnh:

= cr + /.
6. D

o chi
`
eu cao v`a d u
`
ong knh c ua mo
.
t loa
.
i cay, ta d u o
.
c k

et qu a cho b

o b ang sau:
6 8 10 12 14

80 2 17 0 8
8 10 17 0
40 8 24 16 18
4 6 24 12
0 2 11 22
112 Ch u ong . tLu

et t u ong quan v`a L`an L


`
oI quI
Trong d o X l`a d u
`
ong knh (cm) v`a l`a chi
`
eu cao (m).
a) Xac di
.
nh he
.
s

o t u ong quan tuy

en tnh m

au .
b) T`m cac ph u ong tr`nh h
`
oi qui tuy

en tnh m

au.
c) Cac ph u ong tr`nh tren s e thay d

oi nh u th

e n`ao n

eu X d u o
.
c tnh theo d on vi
.
l`a
met (m)

2 TR

A L
`

OI B
`
AI T

A
.
P
1. r = 14, = 39,

=
8
3
r +
5
3
.
2. = 0. 3096.
3.

= 0. 67r + 7. 18,
2
= 1. 126, (0. 6280 ; 0. 7176).
4. a)

= 0. 7018r 61. 5537, b) r

= 0. 91 + 112. 96.
5. = 0. 8165;

= 0. 017r + 0. 5622.
6. a) = 0. 69, b)

= 0. 218r + 2. 434, r

= 2. 18 + 15. 87.
c)

= 21. 8r

+ 2. 434, r

= 0. 0218

+ 0. 1587.
Ch u on
Il

L` T A CL

AT

O`G S

A` L

A`
Trong m

oi qua tr`nh s an xu

at th u
`
ong co s u
.
thay d

oi gi

ua cac s an ph

am gay ra tac
d o
.
ng x

au len ch

at l u o
.
ng c ua s an ph

am. S u
.
thay d

oi n`ay co th

e d u o
.
c gay nen b

oi s u
.
s u
h u h

ong c ua may moc, ch

at l u o
.
ng x

au c ua nguyen lie
.
u tho cung c

ap cho s an xu

at, ph
`
an
m
`
em qu an l y khong chnh xac ho a
.
c do sai l
`
am c ua con ng u
`
oi khi di
`
eu khi

en qua tr`nh.
Vie
.
c nha
.
n bi

et khi n`ao th` qua tr`nh di ra ngo`ai s u


.
ki

em soat d u o
.
c xac di
.
nh b

oi
bi

eu d
`
o ki

em soat. Bi

eu d
`
o n`ay d u o
.
c xac di
.
nh b

oi hai gia tri


.
: gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi
LCL (lower control limit) v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren CL (upper control limit). D

u lie
.
u
s an xu

at d u o
.
c chia th`anh nh

ung nhom con v`a th

ong ke c ua nhom con, nh u trung b`nh


nhom con v`a do
.
le
.
ch tieu chu

an nhom con. Khi th

ong ke nhom con khong r oi v`ao gi

ua
gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren th` ta k

et lua
.
n qua tr`nh di ra ngo`ai
ki

em soat.
1. BI

EU D
`

O I

EM SO

AT CHO GI

A TRI
.
TRUNG B
`
INH
1.1 Tr u
`
ong h o
.
p bi

et v`a
Gi a s

u khi qua tr`nh trong s u


.
ki

em soat cac s an ph

am lien ti

ep d u o
.
c s an xu

at ra co
cac d a
.
c tr ung s

o do d u o
.
c l`a da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien chu

an, do
.
c la
.
p v

oi trung b`nh v`a


ph u ong sai
2
. Tuy nhien, v` mo
.
t t`nh hu

ong d a
.
c bie
.
t n`ao d o qua tr`nh di ra ngo`ai s u
.
ki

em soat v`a b

at d
`
au s an xu

at ra s an ph

am co phan ph

oi khac. Ta c
`
an nha
.
n bi

et khi
n`ao th` di
`
eu n`ay x ay ra d

e ng
`
ung qua tr`nh, t`m ra s u
.
c

o v`a kh

ac phu
.
c no.
Gi a s

u
1
.
2
. . . . l`a cac d a
.
c tr ung do d u o
.
c c ua cac s an ph

am lien ti

ep. Ta chia d

u
lie
.
u ra th`anh cac nhom con co kch th u

oc : xac di
.
nh. Gia tri
.
: d u o
.
c cho
.
n sao cho trong
m

oi nhom con s an ph

am cotnh ch

at nh u nhau. Ch

ang ha
.
n, : co th

e d u o
.
c cho
.
n sao cho
t

at c a s an ph

am ben trong mo
.
t nhom con d u o
.
c s an xu

at trong c` ung mo
.
t ng`ay, ho a
.
c
c` ung mo
.
t ca, ho a
.
c c` ung mo
.
t cach s

ap d a
.
t,...Cac gia tri
.
tieu bi

eu c ua : l`a 4. 5 ho a
.
c 6.
Go
.
i
i
. i = 1. 2. . . . l`a gia tri
.
trung b`nh c ua nhom th

u i. T

uc l`a

1
=

1
+ . . . +
a
:
113
114 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an

2
=

a+1
+ . . . +
2a
:

3
=

2a+1
+ . . . +
3a
:
V` khi trong s u
.
ki

em soat, m

oi
i
co trung b`nh v`a ph u ong sai
2
nen
1(
i
) = . \ c (
i
) =

2
:
Do do

i


2
a
co phan ph

oi chu

an hoa.
Ta bi

et mo
.
t da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an hoa h
`
au nh u nha
.
n gia tri
.
gi

ua 3 v`a 3 (v` 1(3 < < 3) = 0. 9973).


Do do
3 <

< 3
hay

3

:
<
i
< +
3

:
Gia tri
.
C
3

:
v`a C +
3

:
d u o
.
c go
.
i l`a gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren.
Bi

eu d
`
o ki

em soat d u o
.
c ta
.
o nen d

e nha
.
n bi

et s u
.
thay d

oi c ua h`ang hoa d u o
.
c s an
xu

at, v`a nha


.
n d u o
.
c b
`
ang cach d ua v`ao cac trung b`nh nhom con lien ti

ep
i
. Bi

eu d
`
o
cho bi

et qua tr`nh di ra ngo`ai s u


.
ki

em soat

o l
`
an d
`
au tien
i
khong r oi v`ao gi

ua LCL
v`a CL.
V du
.
1 Mo
.
t nh`a may s an xu

at mo
.
t chi ti

et may b
`
ang thep co d u
`
ong knh l`a da
.
i l u o
.
ng
ng

au nhien co phan ph

oi chu

an voi trung b`nh 3:: v`a do
.
le
.
ch tieu chu

an 0. 1::. Cac
m

au lien ti

ep c ua 4 chi ti

et co trung b`nh m

au tnh b
`
ang milimet nh u sau:
1. HI

eu
`
o kI

en soat cLo gIa tI
.
tung IInL 115

au

au
1 8,01 6 8,02
2 2,07 7 8,10
8 8,12 8 8,14
4 2,00 0 8,00
8,08 10 8,20
H ay k

et lua
.
n v
`
e s u
.
ki

em soat c ua qua tr`nh.
Gi ai
Khi trong s u
.
ki

em soat cac d u
`
ong knh c ua cac chi ti

et lien ti

ep co trung b`nh = 3
v`a d o
.
le
.
ch tieu chu

an = 0. 1. V

oi : = 4 th` cac gi

oi ha
.
n ki

em soat l`a
C = 3
3.1
4
= 2. 85. C = 3 +
3.1
4
= 3. 15
T
`
u m

au s

o 6 d

en m

au s

o 10 cho th

ay d u
`
ong knh c ua chi ti

et may co xu h u

ong t ang
v`a

o m

au s

o 10 th` d u
`
ong knh

o pha tren gi

oi ha
.
n ki

em soat tren. D

i
`
eu n`ay cho ta
nha
.
n th

ay b

at d
`
au t
`
u m

au s

o 10 qua tr`nh ra ngo`ai s u


.
ki

em soat v`a d u
`
ong knh trung
b`nh c ua chi ti

et may b

at d
`
au khac 3::.
Ch u y Gi a s

u qua tr`nh v
`
ua ra ngo`ai s u
.
ki

em soat b

oi s u
.
thay d

oi gia tri
.
trung b`nh
c ua s an ph

am t
`
u t

oi +c v

oi c 0. Ph ai m

at bao lau t

oi khi bi

eu d
`
o nha
.
n th

ay qua
tr`nh di ra ngo`ai ki

em soat
Ta th

ay trung b`nh c ua nhom con



o trong gi

oi ha
.
n ki

em soat n

eu
3 <

< 3
3
c

<

< 3
c

hay
3
c

<

:
c

< 3
c

V` co phan ph

oi chu

an v

oi trung b`nh + c v`a ph u ong sai



2
:
nen

:
c

co phan ph

oi chu

an hoa. Xac su

at d

e no r oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat l`a
1

3
c

< < 3
c

3
c

3
c

3
c

Do do xac su

at d

e no r oi ra ngo`ai x

ap x

i 1 (3

a

).
116 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an
1.2 Tr u
`
ong h o
.
p ch ua bi

et v`a
Ta s e u

oc l u o
.
ng v`a b
`
ang cach cho
.
n / nhom con v

oi / 20 v`a :/ 100.
N

eu
i
. i = 1. 2. . . . . / l`a trung b`nh c ua nhom con th

u i th` ta u

oc l u o
.
ng b

oi
=

1
+ . . . +
I
/
D


e u

oc l u o
.
ng ta go
.
i o
i
l`a d o
.
le
.
ch tieu chu

an m

au c ua nhom th

u i (i = 1. 2. . . . . /),
t

uc l`a
o
1
=

i=1
(
i

1
)
2
: 1
o
2
=

i=1
(
a+i

2
)
2
: 1
.
.
.
o
I
=

i=1
(
(I1)a+i

I
)
2
: 1
D

a
.
t
o =
o
1
+ . . . + o
I
/
Th

ong ke o khong l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua v` 1(o) = . D


e chuy

en no
th`anh u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c
`
an ph ai tnh 1(o). Ta co
1(o) =
1(o
1
) + . . . + 1(o
I
)
/
= 1(o
1
) (7.1)
(do o
1
. . . . . o
I
d o
.
c la
.
p v`a co phan ph

oi d
`
ong nh

at nen co c` ung gia tri


.
trung b`nh).
D


e tnh 1(o
1
) ta d` ung cac k

et qu a sau:
* K

et qu a 1:
(: 1)o
2
1

2
=
a

i=1
(
i
)
2

2

2
a1
(7.2)
* K

et qu a 2: V

oi
2
a1
th`
1( ) =

2
(
a
2
)

a1
2
(7.3)
Ta co
1( ) =
+
0

2
1
() =
+
0

2
.
1
2
1
2
1
2
(
a1
2
)
=
+
0

2
.

2
1
2
1
2
. (
a1
2
)

1. HI

eu
`
o kI

en soat cLo gIa tI
.
tung IInL 117
D

a
.
t r =

2
th` 1( ) =

2
(

2
)

1
2
.
V`

(: 1)o
2
1

: 1
1(o
1
)

nen t
`
u (7.2) v`a (7.3) ta co
1(o
1
) =

2 (
a
2
)

: 1 (
a1
2
)
D

a
.
t
(:) =

2 (
a
2
)

: 1 (
a1
2
)
B ang gia tri
.
c ua (:)
c(2)=0,7978849
c(3)=0,8862266
c(4)=0,9213181
c(5)=0,9399851
c(6)=0,9515332
c(7)=0,9593684
c(8)=0,9650309
c(9)=0,9693103
c(10)=0,9726596
th` theo (7.1) ta th

ay
o
(:)
l`a u

oc l u o
.
ng khong che
.
ch c ua .

oc l u o
.
ng cho v`a

o tren ch

i h o
.
p l y n

eu qua tr`nh trong s u


.
ki

em soat.
Cac gi

oi ha
.
n ki

em soat trong tr u
`
ong h o
.
p n`ay l`a
C =
3o

:(:)
C = +
3o

:(:)
Ta s e th u
.
c hie
.
n vie
.
c ki

em tra trung b`nh c ua cac nhom con. N

eu nhom con n`ao m`a


gia tri
.
trung b`nh khong r oi v`ao gi

ua cac gi

oi ha
.
n ki

em soat th` ta loa
.
i ra v`a th u
.
c hie
.
n
u

oc l u o
.
ng la
.
i. Ti

ep tu
.
c ki

em tra l
`
an n

ua sao cho gia tri


.
trung b`nh c ua cac nhom con
r oi v`ao gi

ua cac gi

oi ha
.
n ki

em soat. N

eu co qua nhi
`
eu gia tri
.
trung b`nh c ua cac nhom
con r oi ra ngo`ai cac gi

oi ha
.
n ki

em soat th` r o r`ang s u
.
ki

em soat khong d u o
.
c thi

et la
.
p.
V du
.
2 Xet la
.
i v du
.
(1) d u

oi gi a thi

et m

oi r
`
ang qua tr`nh m

oi b

at d
`
au v

oi v`a
ch ua bi

et. Gi a s

u do
.
le
.
ch tieu chu

an d u o
.
c cho:

1 8,01 0,12 6 8,02 0,08
2 2,07 0,14 7 8,10 0,1
8 8,12 0,08 8 8,14 0,16
4 2,00 0,11 0 8,00 0,18
8,08 0,00 10 8,20 0,16
V` = 3. 067. o = 0. 122. (4) = 0. 9213 nen cac gi

oi ha
.
n ki

em soat l`a
C = 3. 067
3 0. 122
2 0. 9213
= 2. 868
C = 3. 067 +
3 0. 122
2 0. 9213
= 3. 266
118 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an
Ta th

ay t

at c a
i
d
`
eu r oi v`ao gi

ua cac gi

oi ha
.
n ki

em soat nen co th

e xem qua tr`nh
trong s u
.
ki

em soat v

oi = 3. 067 v`a =

(4)
= 0. 1324.
Bay gi
`
o gi a s

u qua tr`nh v

an duy tr` trong s u


.
ki

em soat v`a cac u

oc l u o
.
ng c ua v`a
l`a d ung. V

an d
`
e d a
.
t ra l`a xac di
.
nh t y le
.
s an ph

am r oi v`ao 3 0. 1.
Khi = 3. 067 v`a = 0. 1324 ta co
1(2. 9 3. 1) = 1(
2. 9 3. 067
0. 1324

3. 067
0. 1324

3. 1 3. 067
0. 1324
)
= (0. 2492) (1. 2613)
= 0,5984 (10,8964)
= 0,4948
Va
.
y 49% cac s an ph

am r oi v`ao 3 0. 1.
2. BI

EU D
`

O I

EM SO

AT o
Trong ph
`
an n`ay ta xay d u
.
ng bi

eu d
`
o ki

em soat s u
.
thay d

oi ph u ong sai c ua t

ong th

e.
Gi a s

u khi trong s u
.
ki

em soat, cac s an ph

am d u o
.
c ta
.
o ra co d a
.
c tr ung do d u o
.
c l`a
da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi chu

an v

oi trung b`nh v`a ph u ong sai


2
. N

eu o
i
l`a
d o
.
le
.
ch tieu chu

an m

au c ua nhom con th

u i th`
o
i
=

)=1
(
(i1)a+)

i
)
2
: 1
th` theo mu
.
c 1. ta co
1(o
i
) = (:) (7.4)
v`a
\ c (o
i
) = 1(o
2
i
) [1(o
i
)]
2
(7.5)
=
2

2
(:)
2
(7.6)
=
2
[1
2
(:)] (7.7)
(7.7) co t
`
u (7.2) v`a d u
.
a v`ao tnh ch

at k` y vo
.
ng c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi
khib`nh ph u ong th` b
`
ang v

oi ba
.
c t u
.
do c ua no.
Khi trong s u
.
di
`
eu khi

en o
i
co phan ph

oi c ua mo
.
t h
`
ang (b
`
ang

a1
) nhan v

oi c an
ba
.
c hai c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi khib`nh ph u ong v

oi :1 ba
.
c t u
.
do.
Co th

e th

ay o
i

o trong d o
.
le
.
ch tieu chu

an 3 c ua k` y vo
.
ng c ua no v

oi xac su

at g
`
an b
`
ang
1.
1

1(o
i
) 3

\ c (o
i
) < o
i
< 1(o
i
) + 3

\ c (o
i
)

0. 99
2. HI

eu
`
o kI

en soat 119
D` ung cong th

uc (7.4) v`a (7.5) cho 1(o


i
) v`a \ c (o
i
) th` ta co gi

oi ha
.
n ki

em soat
d u

oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren c ua bi

eu d
`
o o l`a
C = [(:) 3

1
2
(:)]
C = [(:) + 3

1
2
(:)]
Cac ga tri
.
lien ti

ep c ua o
i
d u o
.
c d ua v`ao d am b ao ch ung r oi v`ao gi

ua gi

oi ha
.
n ki

em
soat d u

oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren. Khi mo
.
t gia tri
.
r oi ra ngo`ai, qua tr`nh ph ai d
`
ung
v`a d u o
.
c khai bao ra ngo`ai s u
.
ki

em soat.
Ch u y Khi ch ua bi

et, ta co th

e u

oc l u o
.
ng t
`
u

(a)
. T u ong t u
.
nh u tren, ta co th

e
u

oc l u o
.
ng cac gi

oi cac gi

oi ha
.
n ki

em soat
C = o

1 3

2
(:)
1

C = o

1 + 3

2
(:)
1

Khi la
.
p bi

eu d
`
o ki

em soat , ph ai ki

em tra r
`
ang / d o
.
le
.
ch tieu chu

an o
1
. o
2
. . . . . o
I
c ua cac nhom con ph ai r oi v`ao trong cac gi

oi ha
.
n ki

em soat. N

eu gia tri
.
n`ao trong ch ung
r oi ra ngo`ai th` loa
.
i b

o nhom con d o v`a tnh la


.
i o.
V du
.
3 Cac gia tri
.
c ua v`a o c ua 20 nhom con kch th u

oc 5 c ua qua tr`nh m

oi
b

at d
`
au cho b

oi

1 8,1 4,2 8 88,4 ,1 1 48,2 8,
2 88,2 4,4 0 8,7 8,8 16 41,8 8,2
8 81,7 2, 10 27,2 6,2 17 8,7 8,1
4 8,4 8,2 11 88,1 4,2 18 86,8 4,2
84, 2,6 12 87,6 8,0 10 8,4 4,1
6 86,4 4, 18 88,8 8,2 20 84,6 8,7
7 8,0 8,4 14 84,8 4,0
V` = 35. 94. o = 4. 35. (5) = 0. 9400 nen gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi v`a gi

oi ha
.
n
ki

em soat tren c ua v`a o l`a
C ( ) = 29. 731; C ( ) = 42. 149
C (o) = 0. 386; C (o) = 9. 087
120 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an
Bi

eu d
`
o o
Bi

eu d
`
o
Ta th

ay
10
v`a
15
r oi ra ngo`ai gi

oi ha
.
n ki

em soat c ua nen cac nhom con n`ay
3. HI

eu
`
o kI

en soat cLo t
.
e kLI

en kLu

et 121
ph ai d u o
.
c loa
.
i ra v`a cac gi

oi ha
.
n ki

em soat ph ai d u o
.
c tnh la
.
i. Vie
.
c tnh la
.
i xem nh u
b`ai ta
.
p, cac ba
.
n t u
.
gi ai.
3. BI

EU D
`

O I

EM SO

AT CHO T

Y L

E
.
HI

EM HUY

ET
Bi

eu d
`
o ki

em soat v`a o d u o
.
c d` ung khi d

u lie
.
u l`a cac da
.
i l u o
.
ng do d u o
.
c. Co tr u
`
ong
h o
.
p s an ph

am d u o
.
c s an xu

at co d a
.
c tr ung v
`
e ch

at (tnh ch

at n`ao do) d u o
.
c phan loa
.
i
khong x ay ra (ta go
.
i l`a khuy

et) ho a
.
c x ay ra. Bi

eu d
`
o ki

em soat c ung d u o
.
c d` ung cho
tr u
`
ong h o
.
p n`ay.
Gi a s

u khi qua tr`nh trong trong s u


.
ki

em soat m

oi s an ph

am d u o
.
c ta
.
o ra khuy

et mo
.
t
cach d o
.
c la
.
p v

oi xac su

at j.
N

eu go
.
i l`a s

o s an ph

am khuy

et trong mo
.
t nhom con kch th u

oc : th` l`a da
.
i
l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi nhi
.
th

uc v

oi tham s

o : v`a j.
N

eu =

:
l`a t y s

o c ua nhom con bi
.
khuy

et th` trung b`nh v`a do


.
le
.
ch tieu chu

an
c ua no d u o
.
c cho b

oi
1( ) =
1( )
:
=
:j
:
= j

\ c ( ) =

\ c ( )
:
2
=

:j(1 j)
:
2
=

j(1 j)
:
Do d o khi qua tr`nh trong s u
.
ki

em soat t y le
.
khuy

et trong mo
.
t nhom con c ua : s an
ph

am co xac su

at n
`
am gi

ua cac gi

oi ha
.
n
C = j 3

j(1 j)
:
; C = j +

j(1 j)
:
Ch u y Kch th u

oc : c ua nhom nhom con th u


`
ong l

on h on nhi
`
eu so v

oi cac gia tri


.
tieu bi

eu t
`
u 4 d

en 10 d u o
.
c d` ung trong bi

eu d
`
o ki

em soat v`a o. L y do chnh c ua di
`
eu
n`ay l`a n

eu j nh

o v`a : l`a kch th u

oc khong h o
.
p l y th` h
`
au h

et cac nhom con s e co khuy

et
ero tha
.
m ch khi qua tr`nh ra ngo`ai s u
.
ki

em soat. V` va
.
y : ph ai d u o
.
c cho
.
n l

on h on sao
cho :j khong g
`
an 0 d

e co th

e nha
.
n ra s u
.
thay d

oi ch

at l u o
.
ng c ua s an ph

am.
D


e b

at d
`
au bi

eu d
`
o ki

em soat nh u va
.
t tr u

oc h

et ph ai u

oc l u o
.
ng j. Ta cho
.
n / nhom
con v

oi / 20 v`a go
.
i
i
l`a t y s

o c ua nhom th

u i bi
.
khuy

et.

oc l u o
.
ng c ua j cho b

oi
=

1
+ . . . +
I
/
V` :
i
b
`
ang s

o c ua cac khuy

et trong nhom i nen co th



e xem
=
:
1
+ . . . + :
I
/
=
t

ong s

o cac khuy

et trong t

at c a cac nhom con


s

o s an ph

am trong cac nhom con
122 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an
Gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren cho b

oi
C = 3

(1 )
:
; C = + 3

(1 )
:
Bay gi
`
o ta ki

em tra xem t y s

o nhom con
1
.
2
. . . . .
I
co r oi v`ao gi

ua cac gi

oi ha
.
n
ki

em soat khong N

eu gia tri
.
n`ao r oi ra ngo`ai th` nhom con t u ong

ung v

oi no s e bi
.
loa
.
i
b

o v`a d u o
.
c tnh la
.
i.
V du
.
4 Cac m

au lien ti

ep c ua 50 dinh

oc d u o
.
c l

ay ra t
`
u mo
.
t may s an xu

at dinh

oc
t u
.
do
.
ng. M

oi dinh

oc co tnh ch

at n`ao dom`a ta quan tam no x ay ra ho a


.
c khong x ay ra
khuy

et. uan sat tnh ch

at tren 20 s an ph

am ta co k

et qu a sau:
y

y


1 6 012 11 1 002
2 010 12 8 006
8 8 006 18 2 004
4 0 000 14 0 000
1 002 1 1 002
6 2 004 16 1 002
7 1 002 17 0 000
8 0 000 18 2 004
0 2 004 10 1 002
10 1 002 20 2 004
Ta co
=
T

ong cac khuy

et
T

ong cac s an ph

am
=
34
1000
= 0. 034
Do do
C = 0. 034 3

0. 034.0.966
50
= 0. 0429
C = 0. 034 + 3

0. 034.0. 966
50
= 0. 1109
V` t y s

o cac khuy

et trong nhom d
`
au tien r oi ra ngo`ai gi

oi ha
.
n tren nen ta loa
.
i nhom
con n`ay ra v`a tnh la
.
i nh usau:
=
34 6
950
= 0. 0295
Cac gi

oi ha
.
n ki

em soat m

oi l`a
C = 0. 0295

0. 0295(1 0. 0295)
50
= 0. 0423
C = 0. 0295 + 3

0. 0295(1 0. 0295)
50
= 0. 1013
Ta th

ay cac nhom con c`on la


.
i co t y s

o cac khuy

et r oi v`ao trong cac gi

oi ha
.
n ki

em
soat. Ta th
`
ua nha
.
n r
`
ang khi trong s u
.
ki

em soat t y s

o cac s an ph

am bi
.
khuy

et trong mo
.
t
nhom con ph ai d u

oi 0,1013.
4. HI

eu
`
o s

o cac kLu

et 123
4. BI

EU D
`

O S

O C

AC HUY

ET
Trong ph
`
an n`ay ta xet tr u
`
ong h o
.
p d

u lie
.
u bao g
`
om s

o cac khuy

et trong mo
.
t d on vi
.
ch

ua
mo
.
t s an ph

am ho a
.
c mo
.
t nhom cac s an ph

am. V du
.
s

o cac dinh

oc bi
.
khuy

et trong mo
.
t
canh may bay ho a
.
c s

o cac chip may tnh bi


.
khuy

et d u o
.
c s an xu

at c ua mo
.
t nh`a may.
Tr u
`
ong h o
.
p thong th u
`
ong co mo
.
t s

o l

on cac s an ph

am bi
.
khuy

et, trong do m

oi s an ph

am
bi
.
khuy

et v

oi xac su

at nh

o. Do do ta co th

e xem khi qua tr`nh trong s u
.
ki

em soat th`
s

o cac khuy

et co phan ph

oi Poisson v

oi trung b`nh .
Go
.
i
i
l`a s

o cac khuy

et trong d on vi
.
th

u i. V` ph u ong sai c ua da
.
i l u o
.
ng ng

au nhien
co phan ph

oi Poisson b
`
ang v

oi trung b`nh c ua no nen


1(
i
) = . \ c (
i
) =
Do d o khi trong s u
.
ki

em soat m

oi
i
co xac su

at cao trong 3

. V` va
.
y gi

oi
ha
.
n ki

em soat d u

oi v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat tren cho b

oi
C = 3

; C = + 3


Ch u y Gi

ong nh u ph
`
an tr u

oc, khi bi

eu d
`
o ki

em soat b

at d
`
au m`a ch ua bi

et ta cho
.
n
mo
.
t m

au c ua / d on vi
.
v`a u

oc l u o
.
ng b

oi
=

1
+ . . . +
I
/
Ta d u o
.
c cac gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi v`a tren
3

; + 3

eu t

at c a
i
. i = 1. . . . . / r oi v`ao pha trong cac gi

oi ha
.
n n`ay ta gi a thi

et qua tr`nh
trong s u
.
ki

em soat v

oi = . N

eu mo
.
t v`ai gia tri
.
r oi ra ngo`ai th` cac gia tri
.
n`ay bi
.
loa
.
i
b

o v`a ta tnh la
.
i .
Trong tr u
`
ong h o
.
p s

o cac khuy

et trung b`nh tren s an ph



am nh

o, ta k

et h o
.
p cac s an
ph

am la
.
i v`a d` ung nh u d

u lie
.
u s

o cac khuy

et : d a cho. V` t

ong c ua cac da
.
i l u o
.
ng ng

au
nhien co phan ph

oi Poisson c ung l`a da


.
i l u o
.
ng ng

au nhien co phan ph

oi Poisson v

oi c` ung
trung b`nh S u
.
k

et h o
.
p cac s an ph

am nh u va
.
y co tac du
.
ng khi s

o cac khuy

et tren s an
ph

am t h on 25.
V du
.
5 S

o cac khuy

et sau d u o
.
c phat hie
.
n ta
.
i mo
.
t nh`a may tren cac d on vi
.
c ua m

oi
10 o t o:

O y

O y

O y

1 141 8 0 1 04
2 162 0 76 16 68
8 10 10 68 17 0
4 111 11 68 18 81
02 12 74 10 102
6 74 18 108 20 78
7 8 14 81
124 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an
Xet xem qua tr`nh s an xu

at co trong s u
.
ki

em soat khong?
Gi ai
Ta co = 94. 4 nen cac gi

oi ha
.
n ki

em soat th

u l`a
C = 94. 4 3

94. 4 = 65. 25
C = 94. 4 + 3

94. 4 = 123. 55
V` ba gia tri
.
d

u lie
.
u d
`
au tien l

on h on C nen ch ung bi
.
loa
.
i di v`a trung b`nh m

au
d u o
.
c tnh la
.
i. Ta d u o
.
c
=
94. 4.20 (141 + 162 + 150)
17
= 84. 41
v`a cac gi

oi ha
.
n ki

em soat th

u m

oi l`a
C = 84. 41 3

84. 41 = 56. 85
C = 84. 41 + 3

84. 41 = 111. 97
Ta th

ay 17 gia tri
.
d

u lie
.
u c`on la
.
i r oi v`ao trong cac gi

oi ha
.
n ki

em soat. Do d o co th

e
noi r
`
ang bay gi
`
o qua tr`nh trong s u
.
ki

em soat v

oi gia tri
.
trung b`nh 84. 41. Tuy nhien
d u
`
ong nh u cac gia tri
.
trung b`nh c ua cac khuy

et cao t
`
u ban d
`
au tr u

oc khi

on di
.
nh d

e
di v`ao s u
.
ki

em soat, d u
`
ong nh u co v e tin t u

ong r
`
ang gia tri
.
d

u lie
.
u
4
c ung cao tr u

oc
khi di v`ao s u
.
ki

em soat. Trong tr u
`
ong h o
.
p n`ay, d e tha
.
n tro
.
ng ta loa
.
i b

o
4
v`a tnh la
.
i.
D u
.
a v`ao vie
.
c tnh la
.
i 16 d

u lie
.
u n`ay ta nha
.
n d u o
.
c
= 82. 56
C = 82. 56 3

82. 56 = 55. 30
C = 82. 56 + 3

82. 56 = 109. 82
v`a qua tr`nh trong s u
.
ki

em soat v

oi gia tri
.
trung b`nh 82,56.
5. B
`
AI T

A
.
P
1. Xet cac d

u lie
.
u v
`
e gia c ua 10 m

au cho d u

oi day
. H`aI t
.
ap 125
M

au Gia
1 10,6 10,1 11,3 9,1
2 10,2 11,6 10,5 10,5
3 10,1 9,8 8,8 9,3
4 10,1 9,5 10,3 10,6
5 8,7 11,6 9,7 9,3
6 10,1 9,8 10,8 8,9
7 11,2 11,5 10,9 11,6
8 10,6 9,6 10,3 9,9
9 9,8 7,7 9,4 9,9
10 10,0 8,4 10,6 8,8
H ay t`m gi

oi ha
.
n ki

em soat tren v`a gi

oi ha
.
n ki

em soat d u

oi cho .
2. Gi a s

u cac s an ph

am d u o
.
c s an xu

at co phan ph

oi chu

an v

oi trung b`nh 35 v`a d o


.
le
.
ch tieu chu

an 3. D


e giam sat qua tr`nh ta cho
.
n m

au cac nhom con kch th u

oc 5.
Trung b`nh c ua 20 nhom con d
`
au tien cho b

oi b ang sau:





1 84,0 11 8,8
2 81,6 12 8,8
8 80,8 18 84,0
4 88,0 14 8,0
8,0 1 88,8
6 82,2 16 81,6
7 88,0 17 88,0
8 82,6 18 88,2
0 88,8 10 81,8
10 8,8 20 8,6
H

oi qua tr`nh co trong s u


.
ki

em soat hay khong
3. Cac gia tri
.
c ua v`a o d

oi v

oi 20 nhom con kch th u

oc 5 cho b

oi b ang sau

1 88,8 ,1 11 20,7 ,1
2 87,2 ,4 12 81,6 ,8
8 40,4 6,1 18 88,4 ,8
4 80,8 , 14 40,2 6,4
41,1 ,2 1 8,6 4,8
6 40,4 4,8 16 86,4 4,6
7 8,0 ,0 17 87,2 6,1
8 86,1 4,1 18 81,8 ,7
0 88,2 7,8 10 88,6 ,
10 82,4 6,6 20 86,7 4,2
a) Xac di
.
nh cac gi

oi ha
.
n ki

em soat cho .
b) Xac di
.
nh cac gi

oi ha
.
n ki

em soat cho o.
126 Ch u ong . I

en ta cL

at u ong s an pL

an
4. D

u lie
.
u sau gi

oi thie
.
u s

o khi

em khuy

et c ua con chip die


.
n t

u d u o
.
c s an xu

at trong
15 ng`ay g
`
an d ay: 121, 133, 98, 85, 101, 78, 66, 82, 90, 78, 85, 81, 100, 75, 89. H ay
k

et lua
.
n xem qua tr`nh co trong s u
.
ki

em soat hay khong H ay ch

i ra cac gi

oi ha
.
n
ki

em soat cho cac s an ph

am trong t u ong lai

2 TR

A L
`

OI B
`
AI T

A
.
P
1. 8,8292 ; 11,2458.
2. Khong.
4. LCL = 57,5 ; CL= 112,9.

Das könnte Ihnen auch gefallen