Na go ´ rze ro ´z ˙ e, na dole...

pokrzywy

29

˛c tym kich stosunko ´ w na płaszczyz ´ nie instytucjonalnej i prywatnej, wspieraja samym proces integracji europejskiej. ˛ Nagrode ˛ za szczego PNTZP otrzymało w 2000 r. Polsko-Niemiecka ´ lne zasługi ˛dzy obydwoma dla rozwoju stosunko ´ w polsko-niemieckich i porozumienia pomie ˛ przyznano Maksymilian Kolbe-Werk. krajami. Po stronie niemieckiej nagrode W 2007 r. Towarzystwo zostało laureatem konkursu Pro Publico Bono w dziedzinie ˛dzynarodowej wspo ´ łpracy mie ˛zyczne czasopisma: kwartalnik „Dialog Towarzystwo wydaje dwa dwuje Aktuell” oraz od 1993 r. rocznik „Dialog”: ˛cimiu” 1993 Dialog 1 „Psychiatria po Os ´ wie Dialog 2 „Reforma psychiatrii” 1994 Dialog 3͞4 „Byc ´ razem byc ´ obok” 1996 Dialog 5 „Byc ´ młodym w Polsce, byc ´ młodym w Niemczech ” 1996 Dialog 6 „Od pacjenta do osoby” 1998 Dialog 7 „Kodeks Norymberski, 50 lat po ´z ´ niej” 1999 Dialog 8 „Terapia i rehabilitacja psychoz” 1999 Dialog 9 „Wolnos ´c ´ i odpowiedzialnos ´c ´ ” 2000 Dialog 10 „Przekraczanie granic” 2001 Dialog 11 „Mit i tabu” 2002 (Wspo ´ lnie z Polsko-Izraelskim Towarzystwem) Dialog 12 „Godnos ´c ´ człowieka” 2003 Dialog 13 „Bliskos ´c ´ i obcos ´c ´ ” 2004 Dialog 14 „Los(y) ludzki(e) w krytycznych czasach” 2006.
ANDRZEJ CECHNICKI ˛cy PNTZP Przewodnicza

´ RZE RO ´Z ˙ E, NA DOLE... POKRZYWY NA GO ´Z ´ NIEJ 10 LAT PO
Annemarie Franke Na go ´ rze ro ´z ˙ e, na dole... pokrzywy

W czerwcu 1997 r. Danuta Zagrodzka (zm. 2007), dziennikarka, wo ´ wczas ˛ce w stosunkach polsko-niemieckorespondentka w Bonn, opisała nastroje panuja ˛ obrazem ogrodu kich. Dla scharakteryzowania tych stosunko ´ w posłuz ˙ yła sie ˛c ˛daja ˛c – patrza na niego z go ´ ry widzimy ro ´z ˙ e, a zagla od spodu pokrzywy.
˛ w ko „Stosunki niemiecko-polskie nigdy nie były tak dobre jak dzis ´ powtarzaja ´ łko politycy jednej ˛ razem po go i drugiej strony. Istotnie ministrowie spraw zagranicznych z z ˙ onami chodza ´ rach i po ˛dek Kazimierzu Dolnym, kanclerz zaprasza polskiego prezydenta na swo ´ j ulubiony faszerowany z ˙ oła ˛ poznali, czasem polubili. Ła ˛cza ˛ ich wspo wieprzowy....na szczytach władzy panowie sie ´ lne cele: polityka europejska, trwały poko ´ j na kontynencie” 1.
1

„Gazeta Wyborcza”, wydanie stołeczne, 26 VI 1997, s. 16.

30

Annemarie Franke

˛c stosunki 10 lat po ´z ´ niej powyz ˙ szy opis brzmi niemal bajkowo. Obserwuja ˛dzy Polska ˛ a Niemcami w czerwcu 2007 r. obraz jest niemal odwro mie ´ cony: ro ´z ˙e ˛ na dole, na płaszczyz ˛dzyludzkich i mie ˛dzy społeczen kwitna ´ nie kontakto ´ w mie ´ st˛dowej obu pan ˛sienie wami, jednakz ˙ e ponad nimi na płaszczyz ´ nie rza ´ stw jest zatrze ˛ sie ˛ te nastroje mie ˛dzy Polakami a Niemcami w Krzyz pokrzyw. Jak przedstawiaja ˙ owej? Krzyz ˙ owej, miejscu spotkan ´ i centrum konferencyjnym, kto ´ re powstało ˛dzy Polakami i Niemcami, dzie ˛ki w 1989 r. w duchu pojednania i porozumienia mie ˛do oddolnej inicjatywie obywateli i odgo ´ rnemu wsparciu obu rza ´ w 2. Podczas uroczystego otwarcia miejsca spotkan ´ w 1998 r. po zakon ´ czeniu odbudowy i prac renowacyjnych, premier Jerzy Buzek wyraził swoje z ˙ yczenia ˛ce tego miejsca w naste ˛puja ˛cy sposo dotycza ´ b:
„Unikalna wartos ´c ´ Krzyz ˙ owej polega na tym, z ˙ e w otwieranym włas ´ nie domu spotkan ´ młodziez ˙y ˛ zupełnie nowa przyszłos ˛zko ma wykuwac ´ sie ´c ´ polsko-niemieckich zwia ´ w. Jestem pewien, z ˙ e młodzi ˛cy sie ˛ w Krzyz ˛da ˛ patrzyli na zjednoczona ˛ Europe ˛, w kto ˛ ludzie spotykaja ˙ owej be ´ rej odz ˙ ywaja ˛dzie solidarnos podstawowe wartos ´ ci cywilizacji chrzes ´ cijan ´ skiej. Jestem pewien, z ˙ e ich celem be ´c ´: europejska wobec zagroz ˙ en ´ cywilizacyjnych i pokoleniowa wobec wyzwan ´ XXI wieku. Jestem wreszcie ˛ narodo ˛c ro ˛dzie wykuwac ˛ przekonany, iz ˙ Europa przyszłos ´ ci pozostanie Europa ´ w. Wie ´ wniez ˙ be ´ sie ˛, czy nie stawiam skromnemu centrum zbyt w Krzyz ˙ owej solidarnos ´c ´ polsko-niemiecka. Zastanawiam sie wielkich wymagan ´ . W kon ´ cu mowa jest o kilku budynkach. A jednak nie. Istnieje juz ˙ cos ´ takiego jak ˛ szansa ˛ tchnie ˛cia tego ducha w całos ‘duch Krzyz ˙ owej’ i stoimy przed niepowtarzalna ´c ´ stosunko ´w polsko-niemieckich” 3.

˛gle czas dialogu. Osoby odwiedzaja ˛ce Lato 2007 r. w Krzyz ˙ owej to cia ˛ zdaja ˛ sobie sprawe ˛ z dziela ˛cych je ro Krzyz ˙ owa ´z ˙ nic, i jednoczes ´ nie mocno ˛ potrzebe ˛ porozumienia. Ukrain odczuwaja ´ scy i białoruscy uczestnicy seminarium ˛ o sytuacji w swoich krajach i jako przykład biora ˛ o prawach człowieka dyskutuja ˛gu stosunki polsko-niemieckie, a w szczego ´ lnos ´ ci polityczny rozwo ´ j Polski w cia ˛dzynarodowego kongresu, kto ostatnich 15 lat. Gos ´ cie mie ´ rzy przyjechali az ˙ z Indii ˛ przestac czy Stano ´ w Zjednoczonych nie mogli sie ´ dziwic ´, z ˙ e po przekroczeniu ´ la˛sku powszechnie informuje ˛dzy Polska ˛ a Niemcami na S granicy pan ´ stwowej mie
Z tekstu misji Fundacji Krzyz ˙ owa dla Porozumienia Europejskiego. ˛ w Polsce na terenie byłej posiadłos „Fundacja Krzyz ˙ owa ma siedzibe ´ ci rodziny Helmutha Jamesa ˛g z Krzyz von Moltke. W czasach nazizmu działała tu grupa opozycyjna ‘Kra ˙ owej’. Jako sprzeciw wobec dyktatury i z naraz ˙ eniem własnego z ˙ ycia, członkowie grupy planowali demokratyczne i pokojowe ˛. Niemcy, zintegrowane z Europa ˛zuje do tradycji tego ruchu oporu, nonkonformizmu i odwagi cywilnej. Fundacja Krzyz ˙ owa nawia ´ rodkowej i Wschodniej. ˛ do dos Odwołujemy sie ´ wiadczen ´ opozycji przeciwko dyktaturom w Europie S Prekursorzy Fundacji, Niemcy z Zachodnich i Wschodnich Niemiec, Polacy, Amerykanie i Holendrzy, chcieli tu stworzyc ´ miejsce porozumienia europejskiego. ˛ polsko-niemiecka msza pojednania Ro ´ wnoczes ´ nie z upadkiem muru berlin ´ skiego odbyła sie ˛dy Polski i Niemiec wsparły inicjatywe ˛ budowy miejsca spotkan w Krzyz ˙ owej, a rza ´ ”. 3 ˛ga pamia ˛tkowa z okazji uroczystego otwarcia Mie ˛dzy„W sercu Europy w Krzyz ˙ owej. Ksie narodowego Domu Spotkan ´ ‘Krzyz ˙ owa’ 11 czerwca 1998”, s. 8.
2

Na go ´ rze ro ´z ˙ e, na dole... pokrzywy

31

˛ o niemieckiej kulturze i historii. Sa ˛ w „Poland” i postrzegaja ˛ Krzyz ˛ czy sie ˙ owa Wrocław przez pryzmat polskiej kultury i teraz ´ niejszos ´ ci. Dla młodych uczestniko ´w ˛cych udział w wymianach szkolnych najwaz biora ˙ niejsze jest wzajemne poznanie ˛, odkrywanie podobien sie ´ stw i ro ´z ˙ nic. Wiele historycznych i politycznych temato ´w przybliz ˙ anych jest im po raz pierwszy. Duchowni i s ´ wieccy przedstawiciele ´ rodkowej i Wschodniej ˛dzynarodowej wspo mie ´ lnoty Krzyz ˙ a z Coventry z Europy S ˛biaja ˛ w Krzyz ˛ wspo ˛ Kos zgłe ˙ owej zagadnienia ekumeniczne, omawiaja ´ łprace ´ cioła ˛ o rozwarstwianiu sie ˛ społeprawosławnego i ewangelickiego w Rosji, dyskutuja ˛zanej z tym pracy społecznej. O tematach polczen ´ stwa w Rumunii i zwia ˛ podczas sko-niemieckich przytaczanych w nagło ´ wkach gazet nie rozmawia sie seminarium, czasem tylko podczas wieczornych spotkan ´ polscy i niemieccy ˛ sie ˛ mie ˛dzy soba ˛ pogla ˛dami na biez ˛ce sprawy polityczne. uczestnicy wymieniaja ˙a ˛ sie ˛ w Krzyz ˛ sie ˛ za cze ˛s Ci, kto ´ rzy spotykaja ˙ owej, uwaz ˙ aja ´c ´ społeczen ´ stwa obywatelskiego, kto ´ ra z własnej inicjatywy i przekonan ´ kształtuje okres ´ lone obszary ˛ przy tym ze swojego wieloletniego z ˙ ycia społecznego i politycznego. Korzystaja dos ´ wiadczenia zdobytego w organizacjach czy stowarzyszeniach, szkołach i uni˛dach, rodzinach i firmach. Ludzie, kto ˛ po raz wersytetach, samorza ´ rzy przyjez ˙ dz ˙ aja ˛ uwolnic ˛ od pierwszy do Krzyz ˙ owej i do Polski to z reguły ludzie, kto ´ rzy staraja ´ sie ˛ poznac ˛ otwarci stereotypo ´ w, chca ´ rzeczywisty obraz kraju, prawdziwych ludzi, sa ˛c i nawia ˛zuja ˛c do tytułu artykułu z 1997 r. kwitna ˛ na dialog. W ten sposo ´ b patrza ˛ pokrzywy. w Krzyz ˙ owej ro ´z ˙ e, a nie parza ˛cej liczby uczestniko Mamy s ´ wiadomos ´c ´ tego, z ˙ e mimo od kilku lat rosna ´w ˛gle sa ˛ oni tylko minimalnym procentem programo ´ w Fundacji „Krzyz ˙ owa”, cia społeczen ´ stwa niemieckiego czy polskiego 4. Sformułowana przez J. Buzka teza ˛ jakos o tym, z ˙ e duch Krzyz ˙ owej tchnie w stosunki polsko-niemieckie nowa ´c ´ , jak do ˛ nie spełniła. Moz ˛ do tej generacji, kto tej pory sie ˙ e jego nadzieje odnosiły sie ´ ra ˛cioleciu trzeciego tysia ˛clecia w pełni skorzysta z europejsw tym pierwszym dziesie kiej wolnos ´ ci i mobilnos ´ ci, i dopiero za kilka lat zacznie wywierac ´ wpływ na ˛dzy Polska ˛ a Niemcami. pan ´ stwowe i społeczne stosunki mie

„Duch” Krzyz ˙ owej ˛ długa ˛ droge ˛, kto ˛ła sie ˛ Krzyz ˙ owa jako inicjatywa ma juz ˙ za soba ´ ra nie rozpocze w 1989 r., ale juz ˙ w latach 60. XX w. Wielu z przyjacio ´ ł, kto ´ rzy pod koniec lat 80. ˛li inicjatywe ˛ załoz podje ˙ enia w Krzyz ˙ owej europejskiego miejsca spotkan ´ , pracowali ˛ lata w ruchach kos ze soba ´ cielno-społecznych i opozycyjnych, Polacy z Niemcami
4 ˛ło udział prawie 4000 W 2006 r. w ok. 60 spotkaniach młodziez ˙ y, szkoleniach i seminariach wzie uczestniko ´ w: ucznio ´ w, nauczycieli i multiplikatoro ´ w kształcenia młodziez ˙ y. Ponad 2000 młodych oso ´b ˛ło udział w jednodniowych programach w Krzyz wzie ˙ owej (statystyka Fundacji „Krzyz ˙ owa”, 2006).

32

Annemarie Franke

˛du, kto ˛tku lat zaro ´ wno ze Wschodu, jak i Zachodu. Przedstawiciele rza ´ rzy na pocza ˛ inicjatywe ˛, mieli podobne dos ˛. Tadeusz 90. wspierali te ´ wiadczenia za soba Mazowiecki jest tutaj najlepszym przykładem 5. ˛gu znalez ˛zyk, aby rozmawiac Polacy i Niemcy z tego kre ´ li juz ˙ wspo ´ lny je ´ ˛ i tragicznych dos o ranach poczynionych przez historie ´ wiadczeniach ich rodzin ˛zania takiego dialogu z czaso ´ w okupacji, wojny i wysiedlen ´ . Przestrzen ´ do nawia zapewniły m.in. obozy letnie Akcji Znako ´ w Pokuty oraz seminaria Anny Morawskiej, s ´ rodowisko Bensberger Kreis czy tez ˙ Kluby Inteligencji Katolickiej. ˛g po 1989 r. o ludzi z Niemiec, Grupa załoz ˙ ycieli Krzyz ˙ owej poszerzyła swo ´ j kra ˛sto poprzez zwia ˛zek z historia ˛ Kre ˛gu z Krzyz kto ´ rzy cze ˙ owej zaczynali interesowac ´ ˛ Polska ˛. Podczas pierwszych spotkan sie ´ młodziez ˙ y, wtedy jeszcze w namiotach ˛gu rozbijanych przy Domu na Wzgo ´ rzu, siedzibie von Moltke i miejscu spotkan ´ Kre z Krzyz ˙ owej w 1942͞1943, brała udział młodziez ˙ zaro ´ wno ze wschodniej, jak ˛ i zachodniej Europy. Konferencje roczne w Krzyz ˙ owej, nazwane „konferencja ˛” od pocza ˛tku poruszały tematyke ˛, kto majowa ´ ra znacznie wychodziła poza stosunki polsko-niemieckie, lub tez ˙ stawiała dos ´ wiadczenia polsko-niemieckie w szerszym, znacznie bardziej uniwersalnym konteks ´ cie totalitarnych i wojennych dos ´ wiadczen ´ 6 Europy XX w. W pierwszych dokumentach załoz ˙ ycielskich Fundacji „Krzyz ˙ owa” za jeden z gło ´ wnych celo ´ w i kierunku działan ´ uwaz ˙ ano pokonanie podziału Europy oraz ˛zanie do przełamanie podziało ´ w w głowach i sercach. Jest to widoczne nawia ˛gu z Krzyz „Kre ˙ owej”, grupy opozycyjnej skupionej woko ´ ł Helmutha Jamesa von ˛ za zjednoczona ˛ Europa ˛ bez granic i wolna ˛ od Moltkego, kto ´ ra opowiadała sie wszelkich rasistowskich, religijnych czy tez ˙ innych uprzedzen ´ . Warunkiem po˛gu z Krzyz wstania takiej Europy, w przekonaniu członko ´ w „Kre ˙ owej”, była ˛dzy narodami Europy. Dialog jest s komunikacja pomie ´ rodkiem do tego, aby ˛z ˛gna ˛c przezwycie ˙ yc ´ uprzedzenia i osia ´ polityczny kompromis. ˛gu z Krzyz W koncepcji europejskiej „Kre ˙ owej” czytamy:
˛cym jest mentalnos „1. Dla kaz ˙ dego rodzaju politycznej organizacji czynnikiem decyduja ´c ´ . Nowy ˛dek stanowic ˛dzie realny fundament pod wspo ˛ narodo europejski porza ´ be ´ łprace ´ w europejskich jedynie ˛ be ˛dzie do jednego wspo wtedy, kiedy odwoływac ´ sie ´ lnego europejskiego etosu, wspo ´ lnoty postaw ˛trznie przezwycie ˛z obyczajowych. Dlatego tez ˙ trzeba wewne ˙ yc ´ obecnie rozpowszechniony zlaicyzowany ˛dzie moz ˛ki chrzes sposo ´ b pojmowania z ˙ ycia, co be ˙ liwe jedynie dzie ´ cijan ´ skiej postawie, kto ´ ra odpowiada ˛ wo ˛ historycznej rzeczywistos ´ ci; Europa zjednoczona pod znakiem krzyz ˙ a moz ˙ e stac ´ sie ´ wczas jednos ´ cia ˛ki czemu be ˛dzie ja ˛ moz ˛ całos egzystencji i kultury, dzie ˙ na uformowac ´ w jednolita ´c ´,
5 ˛ Znako Patrz jego wspomnienia z pierwszych kontakto ´ w z Akcja ´ w Pokuty i Lotharem Kreyssig, ˛z „Wie ´ ”, Sonderausgabe 1994. Polen und Deutsche. Ein Beitrag zur Geschichte des Dialogs, s. 239-254. 6 ˙ ycie w cieniu... dos Tematy konferencji, na przykład: 1992 „Z ´ wiadczenia mniejszos ´ ci w s ´ rodku Europy”; 1995 „Koniec wojny: wyobraz ˙ enia i ich losy”; 1996 „Przywro ´ cic ´ zdeptane prawo...” na temat ˛dzynarodowym konteks karania zbrodni przeciwko ludnos ´ ci w mie ´ cie; 1999: „Rola Rosji w przyszłej Europie”.

Na go ´ rze ro ´z ˙ e, na dole... pokrzywy

33

˛cia mys ˛dzie w odniesieniu do ustroju europejskiego wynikaja ˛ naste ˛puja ˛ce 2. Z rozwinie ´ li o samorza zasadnicze postulaty: ˛ rozwia ˛zania typu hegemonalnego dla jednego lub poszczego a) nie przewiduje sie ´ lnych narodo ´ w, ˛, z ˛dzie miało charakter stowarzyszeniowy z zachowaniem praw do ale zakłada sie ˙ e jednoczenie be ˛cych. suwerennos ´ ci przy ro ´ wnouprawnionym udziale wszystkich uczestnicza ˛dzie ograniczana, b) autonomia poszczego ´ lnych członko ´ w, jes ´ li zaistnieje taka koniecznos ´c ´ , nie be tak aby jej poszczego ´ lne funkcje w ramach całos ´ ci mogły byc ´ spełniane two ´ rczo i dobrowolnie. ˛ szczego ˛ rzeczywiste c) europejskie organy ustrojowe otrzymaja ´ lne uprawnienia, kto ´ re umoz ˙ liwia ˛ polityka ˛ europejska ˛. kierowanie wspo ´ lna ˛ konsekwencja ˛ przyje ˛cia takiego stanowiska jest utworzenie europejskiej federacji, kto Logiczna ´ ra dla ˛d federacyjny posiadaja ˛cy niezbe ˛dne dobra wspo ´ lnie realizowanych zadan ´ utworzy jednolity, stały rza uprawnienia” 7.

˛ ludzi „Kre ˛gu z Krzyz Konfrontacja z programem politycznym i moralnos ´ cia ˙ owej” doprowadziło grupy „nowej Krzyz ˙ owej” (ludzi skupionych woko ´ ł Krzyz ˙ owej po 1989 r.) do dyskusji o sytuacji społecznej po zakon ´ czeniu zimnej wojny i prawie ˛c ˛cioletnim podziale w Europie. Wspieranie europejskiej s pie ´ dziesie ´ wiadomos ´ ci ˛ce do poznania sie ˛ ze soba ˛ ludzi ws ´ ro ´ d młodych ludzi oraz wysiłki zmierzaja ˛cych w ro ˛s ˛tku jednymi mieszkaja ´z ˙ nych cze ´ ciach podzielonej Europy były od pocza z centralnych zadan ´ Fundacji Krzyz ˙ owa dla Porozumienia Europejskiego. ˛ca zarza ˛du FunEwa Unger, wspo ´ łzałoz ˙ ycielka oraz wieloletnia przewodnicza ˛conym powstaniu Krzyz dacji „Krzyz ˙ owa” napisała w 1992 r. w teks ´ cie pos ´ wie ˙ owej ˛puja ˛cy sposo w naste ´ b:
˛dnie sformułowanego statutu, „Dobra wola wszystkich stron doprowadziła wreszcie do porza a podczas trzeciego spotkania przyjacio ´ ł Krzyz ˙ owej w Berlinie w maju 1990 r., co było bardzo waz ˙ ne, ˛do ˛du federalnego. Kanclerz Kohl po swoim pobycie doprowadzono do rewizji pogla ´ w ze strony rza w Krzyz ˙ owej w 1989 r. sugerował, z ˙ e nalez ˙ y tam utworzyc ´ miejsce spotkan ´ dla polskiej i niemieckiej młodziez ˙ y. Tego nie mo ´ głby sobie nikt nawet przy najlepszej woli wyobrazic ´ , aby miejsce spotkan ´ ˛ tylko do tak wa ˛skiego kre ˛gu” 8. ograniczało sie

W statucie czytamy:
˛cej do utrwalenia pokojowego „Celem Fundacji jest pobudzanie i popieranie działalnos ´ ci zmierzaja ˛ tolerancja ˛ wspo i naznaczonego wzajemna ´ łz ˙ ycia narodo ´ w, grup społecznych i jednostek. W ten sposo ´b ˛gu z Krzyz winno byc ´ kontynuowane duchowe dziedzictwo ‘Kre ˙ owej’ i popierane europejskie porozumienie”.

˛c swo ˛puja ˛cych zasad: Realizuja ´ j cel Fundacja przestrzega przede wszystkim naste
˛ca szczego ˛ uwage ˛, „1) popierania pojednania polsko-niemieckiego, kto ´ remu pos ´ wie ´ lna 2) kształtowania i umacniania porozumienia ogo ´ lnoeuropejskiego, ˛z ˛ od jakiejkolwiek jednostronnej działalnos 3) przezwycie ˙ ania i powstrzymywania sie ´ ci politycznej, a w szczego ´ lnos ´ ci od popierania polityki poszczego ´ lnych pan ´ stw, organizacji lub orientacji politycznych, ˛z ˛ od faworyzowania lub dyskryminowania poszczego 4) przezwycie ˙ ania i powstrzymywania sie ´ l˛dowych”. (Ze statutu nych narodowos ´ ci, grup etnicznych, ugrupowan ´ religijnych czy s ´ wiatopogla Fundacji, par. 6,7). Ein Europaplan des Kreisauer Kreises, Herbst 1942, w: Der Kreisauer Kreis. Porträt einer Widerstandsgruppe. Begleitband zu einer Ausstellung der Stiftung Preußischer Kulturbesitz, bearb. von Wilhelm Ernst Winterhagen, Berlin 1985, s. 223-224. 8 ˛z „Wie ´ ”, Sonderausgabe 1994. Polen und Deutsche. Ein Beitrag zur Geschichte des Dialogs, s. 231.
˛d Zachodni 2007, nr 4 3 Przegla
7

34

Annemarie Franke

˛ki wizjom two Dzie ´ rco ´ w Fundacji „Krzyz ˙ owa”, kto ´ rzy chcieli stworzyc ´ miejsce ˛sadla szeroko rozumianego europejskiego porozumienia, Krzyz ˙ owa nie jest wstrza ˛ platforma ˛, na na koniunkturalnymi polsko-niemieckimi konfliktami. Czujemy sie ˛ sie ˛ ludzie, obywatele, jednostki. Zgodnie ze statutem kto ´ rej porozumiewaja ˛ca szczego ˛ uwage ˛ polsko-niemieckiemu pojednaniu, a patrza ˛c Fundacja pos ´ wie ´ lna ˛ gos na cyfry, widzimy przewage ´ ci z Polski i z Niemiec 9. Wszystkim działaniom Fundacji przys ´ wieca mys ´ l, aby wyjs ´c ´ poza horyzont polsko-niemiecki. Z historii ˛zanie, aby miec Krzyz ˙ owej oraz z naturalnej misji Fundacji wynika zobowia ´ na uwadze europejski wymiar społecznych i politycznych zagadnien ´. Wymiana dos ´wiadczen ´ i zmiana perspektywy ˛c zrozumiec ˛ XX w. nie moz ˛ do polskiej i niemiecChca ´ historie ˙ e ograniczyc ´ sie ˛cych kiej perspektywy. Wiele kwestii spornych w polsko-niemieckiej historii maja swoje z ´ ro ´ dło w dos ´ wiadczeniach z czaso ´ w II wojny s ´ wiatowej i dyktatury wynika ˛ z tragicznych skutko ´ w paktu Ribbentrop-Mołotow. W jaki sposo ´ b Niemcy moga ˛dzen ˛ wiedzy na temat zrozumiec ´ wraz ˙ liwos ´c ´ Polako ´ w na temat wype ´ , jez ˙ eli nie maja polskich dos ´ wiadczen ´ na Wołyniu i we Wschodniej Galicji? Jak moz ˙ na zrozumiec ´ ˛ Łotyszy na ukazywanie w swoich muzeach ofiar stalinizmu, jez potrzebe ˙ eli ˛ wyła ˛cznie temat z w niemieckiej opinii publicznej porusza sie ˙ ydowskich ofiar niemieckiej polityki okupacyjnej i łotewskiej kolaboracji? 10 Powszechna jest ignorancja społeczen ´ stw zachodu odnos ´ nie do kształtowania ´ rodkowej i Wschod˛s sie ´ wiadomos ´ ci historycznej społeczen ´ stw w krajach Europy S niej po zakon ´ czeniu zimnej wojny. Problem polega na tym, z ˙ e historyczne debaty, ˛gami, sa ˛ odizolowane kulturowymi i je ˛zykowymi granicami poza naukowymi kre ˛da ˛ odbierane; jedna ˛ z przyczyn jak brak poszczego ´ lnych krajo ´ w i poza nimi nie be ˛dzy moz ˙ liwos ´ ci bezpos ´ redniej wymiany. Aby zlikwidowac ´ bariery komunikacji mie instytucjami os ´ wiatowymi wschodu i zachodu Fundacja „Krzyz ˙ owa” organizuje ˛ Fundacja ˛ Badan ˛ SED (Stiftung wspo ´ lnie z partnerami: Niemiecka ´ nad Dyktatura ˛ Ewangelicka ˛ z Berlina (Evangelische Aufarbeitung der SED-Diktatur), Akademia ˛ Miejsce na rzecz Upamie ˛tniania Działalnos Akademie zu Berlin) i instytucja ´ ci Niemieckiego Ruchu Oporu (Gedenkstätte Deutscher Widerstand) coroczne forum ´ rodkowej ˛ce przekazywania wiedzy o dyktaturach XX w. w Europie S dotycza i Wschodniej. ˛ idee ˛ tych seminario Organizatorzy tak opisuja ´ w: ´ rodkowej i S ´ rod˛ci Fundacja ‘Krzyz „Miejsce Pamie ˙ owa’ organizuje seminaria na temat Europy S ˛tno odcisne ˛ły kowo-Wschodniej, w tym Niemiec. Na kulturze politycznej w tych pan ´ stwach swe pie
˛ło udział w kilkudniowym programie kształcenia młodziez W 2006 r. ok. 9000 oso ´ b wzie ˙ y lub dorosłych, z tego 48% stanowili Polacy, 38% Niemcy, 5% z innych krajo ´ w Europy Zachodniej, 9% ´ rodkowej i Wschodniej (patrz statystyka Fundacji „Krzyz z innych krajo ´ w Europy S ˙ owa”). 10 Patrz reakcje na przemo ´ wienie ministra spraw zagranicznych Łotwy Sandry Kalniete na targach ˛z ksia ˙ ki w Lipsku 24 marca 2004 r.
9

Na go ´ rze ro ´z ˙ e, na dole... pokrzywy

35

rez ˙ imy totalitarne. Celem seminario ´ w jest omawianie i poro ´ wnywanie w konteks ´ cie odmiennych ˛cych przeste ˛pstw i bezprawia. Dos dos ´ wiadczen ´ narodowych ro ´z ˙ nych temato ´ w dotycza ´ wiadczenia ˛, z ostatnich lat oraz liczne debaty historyczne pokazuja ˙ e dla wszystkich pan ´ stw w okresie przemian ˛. Na tle tej dyskusji systemowych w jednakowym stopniu konieczna jest konfrontacja z przeszłos ´ cia ˛ci i działalnos ˛ci, przy czym szczego omawiana ma byc ´ kultura pamie ´c ´ Miejsca Pamie ´ lne znaczenie miec ´ ˛dzie przekazywanie dos be ´ wiadczen ´ historycznych młodym generacjom”.

˛ pie ˛c Od 2003 r. odbyło sie ´ seminario ´ w, na kaz ˙ dym z nich było koło 30 uczestniko ´ w i uczestniczek z Polski, Niemiec, Rosji, Ukrainy, Litwy, Białorusi, ˛gier i Rumunii. Kaz Łotwy, We ˙ dy z uczestniko ´ w jest ro ´ wniez ˙ referentem, przed˛ dos stawiane sa ´ wiadczenia z muzeo ´ w lub sprawozdania z projekto ´ w historycznych, ˛ dyskutowane z innej perspektywy 11. Organizatorzy kto ´ re za kaz ˙ dym razem sa ˛ kaz s ´ wiadomie zapraszaja ˙ dego roku na forum zaro ´ wno uczestniko ´ w z lat poprzednich, jak i nowe instytucje i projekty. ˛cioletniej perspektywy moz ˛ charakteru prowadzonych Z pie ˙ na zauwaz ˙ yc ´ zmiane dyskusji. W pierwszych latach np. ukrain ´ scy i białoruscy partnerzy bardzo dokładnie chcieli opowiadac ´ o swojej traumatycznej narodowej historii. Nie liczył ˛ dla nich czas wysta ˛pien sie ´ , chcieli szczego ´ łowo opowiadac ´ o narodowych ofiarach stalinizmu, wojny czy niemieckiej okupacji. Opowies ´ ci były bardzo emocjonalne ˛ potrzeba ˛, aby w mie ˛dzynarodowym gronie poruszac i przesycone naturalna ´ tematy, ˛cznie w konspiracji lub prywatnych kre ˛gach. kto ´ re przez lata omawiane były wyła ˛ci zajmuja ˛cych sie ˛ zaro Uczestnicy z niemieckich Miejsc Pamie ´ wno okresem ˛ NRD reagowali z duz ˛ wraz ˛ na przyro 1933-1945, jak i historia ˙a ˙ liwos ´ cia ´ wnywanie ˙ ydo niemieckiej winy wobec Z ´ w i ludnos ´ ci cywilnej w okupowanych krajach ´ rodkowej i Wschodniej do zbrodni stalinowskich. Ro Europy S ´ wnoczes ´ nie przy˛ o wymiarze znawali, z ˙ e dopiero podczas seminarium w Krzyz ˙ owej dowiedzieli sie i podłoz ˙ u „Holodomor”, Wielkiego Głodu w latach 1932͞33 w okresie kolek˛ nieco mniej oparte na emocjach. tywizacji Ukrainy 12. Obecnie seminaria sa ˛ udział w seminarium wykorzystuja ˛ je, Uczestnicy, kto ´ rzy juz ˙ po raz kolejny biora ˛zac ˛ przy tworzeniu nowych wystaw czy projekto aby nawia ´ wspo ´ łprace ´ w, wymienic ´ ˛ pogla ˛dami z osobami zaangaz ˛ci. sie ˙ owanymi w podobnych miejscach pamie
˛tkowo merytoryczne i uwage ˛ zwracało wzajemne podejs „Dyskusje były wyja ´ cie, pełne respektu ˛cych sporo i zainteresowania. W obliczu gora ´ w historycznych, przesyconych emocjami, takie zachowanie nie jest oczywiste, a jest rezultatem stałej, rzeczowej wymiany w ramach uprzednich seminario ´ w 13.
11 ˙ ycie w czasach dyktatury. Problemy edukacji społecznej Dotychczasowe tematy: 2003 „Z młodziez ˙ y w muzeach i placo ´ wkach historycznych”; 2004 „Problem dyktatur w nauczaniu historii. ˛dkowanie sie ˛ – dostosowanie – opo Dos ´ wiadczenie z czaso ´ w okupacji”; 2005 „Podporza ´ r. Dzien ´ ˛c codzienny dyktatury”; 2006 „Pamie ´ historyczna na Ukrainie”; 2007 „Reprezentacja systemo ´w ´ rodkowej”. totalitarnych w muzeach Europy S 12 ˛cych ze soba ˛ pamie ˛ci w S. Troebst, Holodomor oder Holocaust? Patrz dyskusja konkuruja „Frankfurter Allgemeine Zeitung” 4 VII 2005, s. 8. 13 ˛ci 19-21 kwietnia 2007 r. przygotowane przez Petra Sprawozdanie z V Seminarium Miejsc Pamie Haustein, opublikowane na stronie www.stiftung-aufarbeitung.de

3*

36

Annemarie Franke

˛ i dbałos Ta seria spotkan ´ jest przykładem, jak poprzez kontynuacje ´c ´ o kontakty ˛ akceptacje ˛ i otwartos i rozwo ´ j kultury dyskusji moz ˙ na stworzyc ´ wzajemna ´c ´ na odmienne punkty widzenia oraz zaufanie. Zaufanie jest punktem wyjs ´ cia, aby ˛ nad forma ˛ otwarcie rozmawiac ´ o ranach przeszłos ´ ci i wspo ´ lnie zastanowic ´ sie prezentacji tego tragicznego rozdziału wspo ´ lnej historii w muzeach, na wystawach ˛cych oraz w pracy edukacyjnej. Nawet jez ˙ eli takie spotkanie nie pozostawia znacza s ´ lado ´ w w statystyce Fundacji „Krzyz ˙ owa”, to wpływa ono bardzo istotnie na ˛bianie stosunko ˛ sieci, kto ˛dzie długotrwale wspierała pogłe ´ w i rozbudowe ´ ra be ˛dporozumienie. Polsko-niemiecki dyskurs odgrywa podczas takiego forum podrze ˛ role ˛, chociaz ˛ty. Moz na ˙ nie jest pominie ˙ na to tłumaczyc ´ tym, z ˙ e historycz˛dzy Polska ˛ a Niemcami postrzegane sa ˛ w mie ˛dzyno-polityczne utarczki mie ˛, z narodowym konteks ´ cie jak kło ´ tnia w rodzinie. Okazuje sie ˙ e linia konfliktu w tych nieporozumieniach nie ma narodowego charakteru, ale przebiega wzdłuz ˙ ideologicznych i politycznych granic i podziało ´ w. Kolejnym problemem jest asymetria we wzajemnej znajomos ´ ci historii, kto ´ ra ˛dnej interpretacji i niesłusznych zarzuto prowadzi do błe ´ w. Jez ˙ eli przykładowo ˛ przedstawiana jest wystawa „Oblicza totalitaryzmu” Domu Spotkan ´ z Historia ˛ pytanie, jak byłaby ona odebrana w Niemczech. z Warszawy, natychmiast rodzi sie ˛ wobec totalitaryzmu; „Oblicza” przedstawiaja ˛ istote ˛ Wystawa pokazuje jednostke totalitarnego dos ´ wiadczenia XX-wiecznej Europy z wielu perspektyw narodowych. ˛s ˛. Wystawa mo Gło ´ wny akcent połoz ˙ ony jest na jego apogeum: II wojne ´ wiatowa ´ wi ˛ w ubiegłym wieku: od narodzin o wielkim procesie historycznym, jaki dokonał sie ˛bnych, ale splecionych ze soba ˛ europejskich totalitaryzmo dwo ´ ch odre ´ w – komunizmu i nazizmu – poprzez ich triumf w czasie II wojny s ´ wiatowej, po upadek nazizmu ˛ ekspansje ˛ komunizmu. Na przykładzie loso i dalsza ´ w pojedynczych oso ´ b przed˛ XX w. Na wystawie gło ˛s stawiono historie ´ wnym s ´ rodkiem przekazu sa ´ wiadectwa ˛s historyczne. Poza lapidarnym komentarzem, w kaz ˙ dej z jej cze ´ ci widz kontaktuje ˛ wyła ˛cznie z zapisami „ze s sie ´ rodka” wydarzen ´ 14. ˛ pokazania wystawy w Miejscu na rzecz Upamie ˛tniania Działalnos Na potrzebe ´ ci Niemieckiego Ruchu Oporu polsko-niemiecka grupa przerobiła wybrane fragmenty, aby były lepiej zrozumiałe dla niemieckich odbiorco ´ w. Podczas kwietniowego ˛ci w 2007 r. Zuzanna Bogumił, wspo seminarium Miejsc Pamie ´ łpracownik Domu ˛, opowiadała, z Spotkan ´ z Historia ˙ e w szczego ´ lnos ´ ci niemieccy odbiorcy krytykowa˛cy dobo li rzekomo relatywizuja ´ r formy i tres ´ ci przedstawianych zbrodni narodowe˛ na pocza ˛tku realizacji projektu i z czasem go socjalizmu. Takie uwagi pojawiały sie ˛ ro ucichły. Zastanawiano sie ´ wniez ˙ , czy celem wystawy jest zro ´ wnanie obu ˛tpliwos systemo ´ w. Dalsze wa ´ ci wzbudził brak wzmianek o powstaniu w warszaws˛ty, ale faktycznie kim getcie w 1943 r. Ten zarzut nie moz ˙ e byc ´ w całos ´ ci przyje
˛ powstał z inicjatywy os ˛cej Dom Spotkan ´ z Historia ´ rodka KARTA i Miasta st. Warszawy. Wie informacji na temat stałej wystawy „Oblicza totalitaryzmu” na www.dsh.waw.pl
14

Na go ´ rze ro ´z ˙ e, na dole... pokrzywy

37

˛cono temu powstaniu zbyt mało miejsca. Doszło juz według Z. Bogumił pos ´ wie ˙ ˛cznych sytuacji podczas wizyt niemieckich polityko przeciez ˙ do niezre ´ w w Polsce lub tez ˙ oficjalnych przemo ´ wien ´ , gdy mylono Powstanie Warszawskie z 1944 r. z powstaniem w getcie warszawskim. Na potrzeby prezentacji wystawy w Niemczech zostanie ona rozszerzona o elementy historii juz ˙ dobrze zakorzenione w polskiej s ´ wiadomos ´ ci historycznej, ale całkowicie nowe dla niemieckich odbior˛”. co ´ w, jak np. wojna polsko-sowiecka w 1919-1920 roku i „cud nad Wisła Po prezentacji wystawy „Oblicza totalitaryzmu” na seminarium zaprezentowano ˛ ekspozycji w Domu Terroru w Budapeszcie przez Arona Mathe, koncepcje wspo ´ łpracownika muzeum 15. Jest to kolejne miejsce, kto ´ re zestawia dwa ustroje totalitarne na jednej wystawie. Wspo ´ lnym mianownikiem dla obu systemo ´ w jest pokazanie na wystawie wspomnien ´ oso ´ b torturowanych, poniz ˙ onych i deportowanych podczas dyktatury narodowosocjalistycznej lub komunistycznej. Na pytanie jednego z niemieckich uczestniko ´ w, czy i w jaki sposo ´ b odro ´z ˙ niono na wystawie ideologiczne podstawy niemieckiej okupacji od sowieckiej, Aron Mathe ˛ na pokazaniu odpowiedział, z ˙ e nie stosowano z ˙ adnego rozro ´z ˙ nienia. Skupiono sie skutko ´ w represji. Eksponowane przedmioty miały na celu wywołanie okres ´ lonych ˛zienne emocji, a drugoplanowe było zachowanie ich autentycznos ´ ci, np. cele wie ˛ty z ro ˛zien wyposaz ˙ ono w sprze ´z ˙ nych innych wie ´ . Podczas oceny koncepcji tego muzeum, polscy i niemieccy uczestnicy zgodnie stwierdzili, z ˙ e taki sposo ´b rekonstrukcji historii poprzez s ´ wiadome opieranie jej na emocjach nie jest najlep˛zaniem 16. Taka ˛ opinie ˛ podzielili ro szym rozwia ´ wniez ˙ rosyjscy uczestnicy z Muzeum Perm-36. Problemem do przedyskutowania był sposo ´ b przedstawiania i przekazywania historii, a w duz ˙ o mniejszym stopniu narodowa interpretacja wydarzen ´. ˛ sporna ˛ było tutaj pytanie w jakim stopniu moz Kwestia ˙ na politycznie zinstrumen˛. Referent z Domu Terroru juz ˛pie zaznaczył, z talizowac ´ historie ˙ na wste ˙ e muzeum ˛cej wo powstało jako kontrapunkt do dominuja ´ wczas interpretacji historii przez ˛grzech. W takim układzie moz postkomunisto ´ w na We ˙ na mo ´ wic ´ o faktycznej wojnie ˛ historii, kto o interpretacje ´ ra wynika z aktualnej koniunktury politycznej, a w mniejszym stopniu z wyniku badan ´ historycznych nad tematami poruszanymi na wystawie. Poznawanie innej perspektywy nie jest zadaniem łatwym, ale włas ´ nie do takich działan ´ powinna skłaniac ´ atmosfera Krzyz ˙ owej. Aby zmniejszyc ´ , a wreszcie ˛ mie ˛dzy Niemcami a Polakami, mie ˛dzy Europa ˛ Wschodnia ˛ zlikwidowac ´ asymetrie ˛, niezbe ˛dne sa ˛ spotkania i wymiana. Warto zacza ˛c a Zachodnia ´ od małych kroko ´ w. ˛ uczniowie liceum im. Roberta Boscha Na przykład co roku w Krzyz ˙ owej goszcza ˛ historie ˛ Polski, kraj i ludzi, dzie ˛ki czemu w Hildesheim. Podczas wymiany poznaja
˛ gło W tym miejscu przy ul. Andrassy 60 stał dom, w kto ´ rym w 1944 r. mies ´ ciła sie ´ wna kwatera ˛gierskich narodowych socjalisto we ´ w, tzw. Strzałokrzyz ˙ owco ´ w. Od 1945 r. do 1956 r. budynek był ˛ sowieckich tajnych słuz siedziba ˙ b i wielokrotnie miejscem tortur i represji. Muzeum zostało otwarte 22 kwietnia 2002 r. 16 Patrz: Sprawozdanie przygotowane przez Petra Haustein.
15

38

Annemarie Franke

˛ do tematyki polskiej prezentowanej w mediach czy przez opinie ˛ podchodza ˛ z zupełnie inna ˛ wraz ˛. Podobnych inicjatyw sa ˛ setki, a nawet publiczna ˙ liwos ´ cia ˛ce, wystarczy spojrzec ˛ wspartych przez Polsko-Niemiecka ˛ Wspo tysia ´ na liczbe ´ ł17 ˛ Młodziez ˛ciu latach . Jednakz ˙ e jest prace ˙ y wymian szkolnych w ostatnich dziesie ˛z ich wcia ˙ zbyt mało. W jednym z ostatnich wywiado ´ w były minister spraw zagranicznych Stefan Meller mo ´ wił, z ˙ e od 1989 r. brakuje w polsko-niemieckim dialogu elemento ´w ˛cie w Krzyz psychopolitycznych. Słynne obje ˙ owej 12 listopada 1989 r. było czyms ´ zupełnie innym.
˛cie Mazowieckiego miałoby byc ˛c ˛ Polske ˛. „Czy obje ´ juz ˙ wszystkim? Chodzi o to, aby obja ´ cała ˛c Polska jest zranionym krajem i przez jakis ´ czas takim pozostanie (...), a aby kogos ´ obja ´ trzeba byc ´ z nim na ro ´ wnym poziomie” 18.

˛ce. Mazowiecki i Kohl przypiecze ˛towali Takie spostrzez ˙ enie jest przekonuja poprzez swo ´ j gest proces, kto ´ ry wo ´ wczas dla wielu ludzi z jednej i drugiej strony ˛ nie zacza ˛ł i nawet do dzisiaj nie został zakon Odry jeszcze sie ´ czony. Proboszcz parafii Grodziszcze͞Krzyz ˙ owa, Bolesław Kałuz ˙ a (zm. 2005), kto ´ ry w duz ˙ ym stopniu był odpowiedzialny za przygotowanie mszy pojednania, w ten sposo ´b opisywał nastro ´ j swoich parafian w ten listopadowy dzien ´ 1989 r.:
˛ symbolem tego, co nadejdzie. Dla moich „To palec Boz ˙ y przywio ´ dł ich w to miejsce, kto ´ re stało sie ˛s ˛tała parafian było to nie tylko wielkie przez ˙ ycie religijne. Znaczna ich cze ´c ´ – bo nie wszyscy – zapamie ˛ uroczystos ˛dzie plon – czas te ´c ´ jako znak pokoju. Ziarno zrozumienia zostało zasiane. Jaki z tego be ˛ trudno wyznaczyc ˛ całkowitej przemiany s ˛cy przez pokaz ˙ e. Zreszta ´ date ´ wiadomos ´ ci. To proces ida pokolenia” 19.

˛ca sie ˛ Młodziez ˙ polska i niemiecka, ukrain ´ ska czy francuska z ˙ egnaja po tygodniowym pobycie w Krzyz ˙ owej jest juz ˙ na „ro ´ wnym poziomie”. ˛ tematu pojednania, kto ˛ do winy Nie poruszaja ´ re wymaga przyznania sie ˛ kontrowersyjne dyskusje o przeszłos i przebaczenia, ale prowadza ´ ci i przyszłos ´ ci, ˛dach i politycznych wizjach rozwoju Europy. Młodziez o własnych pogla ˙ w zdecydowanie mniejszym stopniu oczekuje „psychopolitycznych elemento ´ w” ˛wzie ˛c na rzecz konkretnych politycznych przedsie ´ w kierunku demokratycznej i zjednoczonej Europy.
˛tku działalnos ˛wzie ˛c Od 1993 r., pocza ´ ci PNWM, do kon ´ ca 2006 r. wsparto 40 907 przedsie ´ ˛ło udział 1 601 871 oso w polsko-niemieckiej wymianie, w kto ´ rych wzie ´ b. Patrz:. Statystyka DPJW www.dpjw.org 18 „Neue Züricher Zeitung” online, 27 VIII 2007. Meller kontynuuje swoje rozwaz ˙ ania: „Ale w tej ˛, z wojnie nic nie było ro ´ wno rozłoz ˙ one. Wiele zalez ˙ y od niemieckich elit, czy one sobie us ´ wiadomia ˙e pokonanie wojny, jak to miało miejsce, przebiegało inaczej niz ˙ by mogło. Wiele pytan ´ , nie tylko kwestia ˛ opinie ˛ publiczna ˛ woko własnos ´ ci, nadal pozostaje otwartych, i dlatego tak łatwo moz ˙ na skupic ´ polska ´ł ˛sto wydaje mi sie ˛, z ˛ z innych jednej opinii. Cze ˙ e stoimy przed metalowymi barierami, kto ´ re pochodza epok i nie jestes ´ my w stanie ich zniszczyc ´ . Potrzebujemy wizji politycznych”. 19 Ku nowej Europie, czyli jak powstała Fundacja „Krzyz ˙ owa” dla Porozumienia Europejskiego, Towarzystwo Przyjacio ´ ł Krzyz ˙ owej, Wrocław 1997, s. 27.
17

˛dzynarodowym Domu Spotkan ˛cimiu Dialog polsko-niemiecki w Mie ´ Młodziez ˙ y w Os ´ wie

39

D. Zagrodzka kon ´ czy swo ´ j artykuł z 1997 r. takim apelem:
„W procesie polsko-niemieckiego pojednania nastaje powoli nowa era. W swojej kro ´ tkiej historii ˛z było ono nastawione głownie na przezwycie ˙ enie skutko ´ w wojny, hitleryzmu – było to podawanie sobie ˛k nad grobami. Ten silny impuls powoli wygasa. Istnieje obawa, z ra ˙ e wraz z odejs ´ ciem generacji ˛c wojennej ten waz ˙ ny proces moz ˙ e utkna ´ ws ´ ro ´ d całkiem nowych stereotypo ´ w. Czas pomys ´ lec ´ o tym, jak zbliz ˙ yc ´ do siebie nie polityko ´ w, ale zwykłych Niemco ´ w i zwykłych Polako ´ w” 20.

Włas ´ nie w Krzyz ˙ owej przez ostatnie 10 lat dochodzi do takiego zbliz ˙ enia „zwykłych” Polako ´ w i Niemco ´ w.
ANNEMARIE FRANKE ˛du Fundacji „Krzyz Członek zarza ˙ owa” dla Porozumienia Europejskiego Tłumaczenie: Katarzyna Młynczak ˛cej informacji o działalnos (Wie ´ ci Fundacji na stronie www.krzyzowa.org.pl).

˛dzynarodowym Domu Spotkan ˛cimiu Ewa Guziak, Joanna DyduchDialog polsko-niemiecki w Mie ´ Młodziez ˙ y w Os ´ wie

DIALOG POLSKO-NIEMIECKI W MIE ˛DZYNARODOWYM DOMU ´ MŁODZIEZ ˙ Y W OS ´ WIE SPOTKAN ˛CIMIU
„Moz ˙ e przez to spotkanie nie zmienimy s ´ wiata, ale na pewno zmienilis ´ my siebie”. Maciek, 2007.

˛dzynarodowych warsztatach fotograficzTak podsumował swo ´ j udział w mie ˛cych sie ˛ w Mie ˛dzynarodowym Domu Spotkan nych odbywaja ´ Młodziez ˙ y (MDSM) ˛cimiu 2007 r. jeden z uczestniko w Os ´ wie ´ w. W istocie pojedynczy projekt edukacyj˛du na jego wyja ˛tkowos ˛ ny, bez wzgle ´c ´ , poziom merytoryczny i determinacje ˛c uczestniko ´ w nie jest w stanie wpłyna ´ , a przez to zmienic ´s ´ wiata. Niemniej jednak ˛ Domu Spotkan kiedy spojrzymy na prace ´ w szerszej perspektywie, dostrzegamy z ˙e ˛ce spotkan historia Domu to setki, tysia ´ . Spotkania te miały kaz ˙ dorazowo wiele ˛cy do Domu wymiaro ´ w, płaszczyzn, znaczen ´ i form. Młodzi ludzie przybywaja ˛cimiu konfrontowani byli z trudna ˛ historia ˛: z historia ˛ ludzi Spotkan ´ w Os ´ wie zniewolonych w obozie koncentracyjnym i zagłady KL Auschwitz-Birkenau. ˛ skomplikowanych stosunko W szerszej perspektywie natomiast, z historia ´ w polsko-niemiecko-z ˙ ydowskich. W MDSM, co szczego ´ lnie waz ˙ ne, czekało ich takz ˙e spotkanie i dialog – czasem trudny i bolesny – z ro ´ wies ´ nikami z innego kraju.
20

„Gazeta Wyborcza”, 26 VI 1997, s. 16.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful