Sie sind auf Seite 1von 167

36. 37.

III.

,
XUI XUII

..

1527 1600 .

o II

--------------------- II II . . 1 1 . ---------= = =

Kt fce 1-8 . , .

I. 3. 1527.
, & .

Ferdinandus. dei gratia Hungarie et Bohemie etc. rex, infans Hispaniarum, arcliidux Austrie etc. Illustris, fidelis et sincere dilecte. Diebus proximis cum in regnum nostrum Boemie proficisceremur, iniunximus serenissime domine Marie regine, sorori nostre charissime, v t inter ceteros istius regni Hungarie dominos atque alios nostros vobiscum per se aut per literas et nuncios suos nostro nomine tractet de hys, que ad commodum, vtilitatem et augmentum persone, familie ac patrie vestre pertinebunt. Vos itaque hortamur, vt consilio sue maiestatis reginalis per inde atque nostro obtemperetis, habet enim amplissimam a nobis super hys rebus, quas ab ea intelligetis, vobiscum nostra in persona transigendi. Poteritis igitur secure et citra vllam dubitationem ad omnia, que vobis per eandem proposita fuerunt, accedere. Datum in Cuttenberg 3-a febru ari 1527. anno, regnorum nostrorum primo. Illustri, fideli, nobis dilecto Stephano Beryzlo, Rascie despoto.
Kouuja. Iluvgnrirn. je . .

II. 15. 1527.


, je , .

Ferdinandus etc. Illustris, fidelis, dilecte. Cum alias adolescens quidam Johannes Prwzynoczky, ex marchionatu nostro Morauie ori 32. 33. 1

undus, filius egregij Wilhelmi Prwzynoczky, fidelis, nobis dilecti, in miserabili clade per Hungaros suscepta captus tuerit, nec adhuc certi, quid habeatur, quoniam peruenerit. Nosque per patrem suum prefatum humilime requisiti fueri mus, vt pro inquisitione eiusdem filij sui tibi gratiose scri beremus. Idcirco te plurimum hortamur, vt tam nostri con templatione, quam pietatis studio super eodem Johanne Prwzynoczky inquiri facias, vbinam locorum sit aut quo deuenerit. Vbi vero repertus fuerit super redemptione illius cum ijs, in quorum manibus fuerit, agas et concludas nosque de hijs omnibus vel Wilhelmum Prwzynoczky antedictum quamprimum certiorem reddas. Nobis in eo rem valde gra tam facturus, nostra erga te gratia et fauore compensan dam. Datum Brunne 15 aprilis 1527, regnorum nostrorum primo. Ca : Rascie despoto pro Joliane Prwzynoczky. : In simili ad palatinum Hungarie hoc titulo: Spectabilis et magnifice, fidelis, dilecte. lionuja. Hung n ieo.

III. 1 9 . 1527.
, fle . Ferdinandus dei gratia etc. Egregie, fidelis, dilecte. Intelleximus ea, que medio egregij Thome Podwynyay tratris amicique tui nobis m m ciasti et quod memor clemencie beneficiorumque serenissimi condam domini Ludouici, bone memorie regis Hungarie et Bohemie etc. consanguinei ac predecessoris nostri ac sere nissime domine JIarie regine Hungarie et Bohemie etc. so roris nostre charissime, 11011 vis te ingratum prestare sed pocius agere, que ad probum, honestum, strennuumque virum pertinent. Quod 110 s a te gratiosissimo animo acce pimus et tibi id singulari benignitate nostra sumus g ra tificafuri. Antea quoque multorum testimonio, sed et ip siu s Thome Podwynyay intelleximus virtutem militarem, fidelia seruicia et pro fide christiana ac patrie tue defensione c re -

bram, multamque sanguinis tui effusionem et eam quoque egestatem, in quam nunc redactus sis. Miramur, quod nec per literas nec per nuncium tuum vsque in hodiernum diem nihil nobis de te significasti, que res maximo tibi e s t incommodo. Intelliges ex prefato fratre et amico tuo, Thoma Podwynyay, nostram voluntatem et deliberationem, quod nos dei adiutorio istud afflictum et miserum regnum uostrum Hungariam pro virili nostra fratrumque ac ami corum et subditorum nostrorum volumus tam ab internis quam eciam externis hostibus et ab omni teterrima seruitute primo tempore liberare ac protegere. Itaque hortamur te, vt vel per literas vel per fidum hominem tuum quampri mum nobis significes, quo in nos sis animo et quid a nobis optas ac eciam id, in quo nunc potissimum nobis seruire potes. Nos vero promittimus fidelitati tue per presentes in verbo nostro regio, vt tam bonis et possessionibus hereditarijs quam etiam officio honesto ac seruiciorum tuorum fidelium plena et integra persolucione volumus te contentum reddere teque semper singulari gratia ac liberalitate nostra regia sumus prosequituri. Id enim apud nos pro comperto est, vt tu hec premissa a nobis digne non insignes virtutes tuas, quibus preditus es, mereris. Datum in ciuitate nostra Olomucensi, die 19 aprilis 1527, regnorum nostrorum primo. C : Egregio Raditsth Bosith capitaneo nasadistarum, fideli, sincere dilechto. Eoauja. Ilungariea.

IV. 18. 1527.


, - , ce . Ferdinandus etc. Illustri, fidelis, dilecte. Commisimus egregio, fideli, nobis dilecto Francisco Reway nonnulla nostro nomine vobis ex ponenda, sicut ab eo coram accipietis. Que cum ex mente e t voluntate nostra proficiscantur vobis iniungimus, vt eidem Francisco in hys, que reteret nostri contemplatione, fidem

indubiam prestare vosqne super eisdem ita exhibere velitis, sicut in vos gratiose confidimus et vicissinr erga vos ciementi animo recognoscemus. Super possessionibus vero, quas a nobis petystis, res pondebimus vobis, vbi regnnm illud intrauerimus. Quo facto nos exhibebimus erga vos sicut gratiosum principem decet, quod vos latere noluimus. Datum Viennc, 18 junij 1527, regnorum nostrorum primo. Ca ' Rascie despoto. Konujn. tlungarica.

V. 1 9 . 1527.
, , $!1 4tra.ua. Ferdiuandus etc. Magnifice, fidelis, dilecte. Nolumus te latere, quod ante dies aliquot castra nostra per illustrem dominum Casimirum marchionem Brandenburgensem, sororium carissimum et su premum capitaneum nostrum generalem, intra fines Hunga rie sunt posita, nosque ipsi cum reliquo exercitu iampridem hinc mouissemus, nisi vos et ceteri familiares nostri Hungari in expectatione fuissetis. Statuimus tamen cum mani festa temporis et negotiorum nostrorum iactura, non esse diutius expcctandum. Cras itaque deo prospicio in persoua nostra proficiscemur, ita omni genere apparatus instructi, vt per dei clementiam votorum nostrorum compotes nos futuros speremus. Vos igitur, sicuti per Franeiscum Rewav et per literas nostras aliquoties estis admoniti, innetis eopijs vestris quam celerime ac tutissime poteritis ad nos dies et noctes properate, ne alioquin per vestram negligenciam aut tarditatem maius incommodum et quod nulla postmodum diligencia reparare possit, incurramus. Datum etc. Magnifico Ladislao More de Clnvla, dapiferorum no strorum regalium magistro, fideli, nobis dilecto. Magnifico Valentino Therek de Ennijng, fideli, nobis dilecto.

Illustri Stephano Beryzlo, regni Rascie despoto, fi deli, nobis dilecto. Egregio Petro Keglewygh de Bwsijn, fideli, nobis dilecto. Egregio Joanni Castellanffy, fideli, nobis dilecto. Egregio Matthie Horwath, capitaneo aulicorum nostro rum de Posega, fideli, nobis dilecto. Egregio Nicolao de Feleghaz, fideli, nobis dilecto. Respondeatur Francisco Reway, vigeat equites regios, vt prosperent. Vrgeat fratrem suum Stephanum, capitaneum nazadistarum. Dentur rursus litere ad Nigrum, vt veniat, vt bene speret, significetur profectio regie maiestatis. C : Copia nonnullarum litterarum 19 julij 1527. Hunff'inra.

VI. 26. 1527.


. je , . , je , . . Ferdinandus etc. Magnifice, fidelis, dilecte. Ex literis tuis hesternis, ex Posonio ad nos datis, accepimus ea, que nobis intimasti circa statum rerum hungaricalium, in quibus nobis optime satisfecisti. Tuum itaque erit nos de hijs, que nostra interesse putaueris nosque scire oporteat, crebrius vt soles admonere, sicut pro tua diligentia et dexteritate facere nosti. Intellecto autem eo, quod de conatu hostium contra Nigrum Hominem scripsisti, eundem protinus ab omni pe riculo et casu fortuito, sicut et ante sepius eum admonui mus, cauere iussimus, ne quid preter opinionem accidat, quod rebus nostris subinde incommodet. Significantes ei insuper profectionem gentium uostrarum et simul capturam T irnauie et progressum earum non solum versus Budam,

sed et nostrum in persona nostra aduentum. E x alijs quoque literis tuis intelleximus, oppidum tuum quoddam pridie a nostris depredatum fuisse, quod equidem nobis auditum mo lestum fuit. Nam et per literas et ore saepius testati sumus omnem eiusmodi violentiam, sicut ipse nosti, preter animi nostri, voluntatem imo contra nos omnimo committi. Commisimus itaque illustri principi domino Casymiro marchioni Brandenburgensi, scilicet sororio charissimo ac supremo capitaneo nostro, vt gentibus nostris sibi subditis expresse mandet et procuret, ne quid simile posthac in rebus et bonis aliorum nobis fidelium admittatur, quinimo eos, qui se subiecerint, ab omni prorsus iniuria preseruet, si quem vero eius mandati trangressorem deprehendat, senere puniat. Quod te pro gratia nostra latere noluimus. Datum Vienne 26. julij 1527. regnorum nostrorum primo. Ca : Turzoni. Kouuja. Huvgarica.

VII. I. 1527.
$ , . SerenisimeJ princeps et domine, domine graciosissime. Post fidelium seruiciorum meorum in graciam maiestatis vestre humilimam commendationem. Negocia exercitus con dam Jowan Czaar, quomodo se habeant, maiestas vestra ex literis Johannis Hobordancz clare poterit intelligere. Digne tur igitur maiestas vestra felicem in hoc regnum suum Hungariam adventum maturare et fideles suos tam intestiuia sedicionibus quam ab hesternis hostibus liberare graciose. Altiseimus maiestatem vestram cum augmento nominis et glorie sue felicibus auspicijs diutissime conseruet. Ex castro meo Babolcha, in festo Petri ad vincula, anno domini 1527. Eiusdem maiestatis vestre humilis seruitor Greorgius de Bathor. C : Serenissimo principi et domino domino F erdinando, dei gracia Hungarie et Bohemie etc. regi, principi

Hispaniarum, archiduci Austrie, duci Burguudie, Slesieque etc. marchioni Morauie et comiti Tirolis etc. domino clementissimo. . Hnnjarica.

VIII 3. 1528.
, , Serenissime rex, domine clementissime. Post humillimam seruitutis nostre commendacionem. B arka vestre maiestatis arx, que vitra Sauum flumen sita est, a die Jouis, vt Michael Kunowith, eius arcis prefectus, refert, qui Budae stipendium nunc efflagitat, oppuguatur. E a capta Maroth et W ywar hostes aggredientur. Despoto et alije seruitoribus maiestatis vestre, qui illis in partibus seruiunt, item comitatibus Valko et Posega, scripsimus, vt arci succurrant. Sed credo maiestatem vestram non ignorare, quid liijs omnibus desit, stipendium scilicet. Nos hio incre dibili pecuniae aegestate laboramus publice ac priuatim. Dominus Franciscus Bathyan banus Croatiae, quas habet res nouas de Thureis ex scheda inclusa presentibus, res autem transsyluanas ex litteris domini thesaurarij intelliget mai estas vestra. Joannes vulgo desideratur, de Radyeli hoc biduo, quid sibi velit, intelligemus. Adsunt oratores Moldani cum equis viginti ituri ad maiestatem vestram cum nouis diu auditis. Non venit autem is, qui expeetabatur, logofeth wayvode cancellarius, sed Simon litteratus cum collega. F u it Simou aliquocies apud maiestatem vestiam, quam deus seruet et reducat felicissimam. Bude, tercio die mensis junij, anno domini 1528. Eiusdem maiestatis vestre seruus himillimus Agriensis. A teryo: Sacre regie maiestatis, domino meo clementissimo.
. llu n g n ica.

IX. . 6. 1528.
. , , nefle Mofiu . Spectabilis et magnifice domine, nobis confidisime. Seruitium post nostri commendationem. Peroptime eidem con stat. quemadmodum nos sepissime tam literis quam etiam nuntijs nostris mediante vestre spectabili magnificencie peri clitationem confinium nisi per quempiam auxilientur, intimauerimus, ne potestis imposterum id mihi obicere, vt non dederimus vobis ad notit iam. Iam tota vis cesaris Turea rum trans Savvm ad Sijrimium transfretata est, deuorabitque et in cinere rediget restantia regni. Ipse autem solus con tra tam magnem vim sum sieuti vna gutta contra mare. Homines enim Ladislai More et domine palatine solum sunt nobiscum in confinijs. Sed quid hec prosunt siue iam auxiliemur siue non, iam nostrorum hoc est orthodoxe ini micorum nostris cernicibus imminet gladius. Illi vero nil de nostris mandatis curant, quibus regia maiestas dominus noster clementissimus suis literis mediante mandauit, vt nobiscum in confinijs adsint. Insuper gratiose domine causa dei castra videlicet Bachiense, Zatlia et Feleghaz vsque diem quintumdecimum a data presentium e manibus nos tris rehabeatis, neque imposterum dicere veleatis, <4 non hortauerim vestram spectabilem magnificenciam cum dictis castris, seruos enim non habemus, quibus tenere nisi illa castra possemus seruare. Si enim vsque predictum diem e manibus nostris non rehabueritis, proculdubio elapso dicto die eadem vacua relinquemus. Solum deus scit, qualiter et huc vsque seruauimus Jam deinceps nimia egestate com pulsi, aliud nil possumus facere, tandem seruos nostros illic Bude saliarium nimirum expectantes, siue quid datum est ipsis siue non, infra unumquemque versus suam fami liam mittere eadem velit, ne miserimis domi omnia mise rabiliter a Tureis pereant. De hijs singulis presentibus me-

diante vestre spectabili et magnifice dominationi solenniter p retes tam us agatque iam eadem, vt melius nouit. Valere andem peroptime cupimus. E x Zent-Laczlo feria secunda inter octauas visitacionis Marie, anno domini 1528. Stepliauus Beryzlo, regni Rascie despotus ac parcium eyrimiensium capitaneus. C : Spectabili et magnifico domino Stephano de Bathor, regni Hungarie palatino ac in absentia regie mai-estatis locumtenenti generali, domino sibi confidissimo. Huvgarica.

X. 2. 1529.
, je , . Haieufot, otfttie i, . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Reddite sunt nobis litere tue de die dominico post festum beati Pauli primi heremite vna cum copia literarum tibi missarum et in lingua rasciana scriptarum, quibus satis intelleximus propositum Turee, <le quo licet aliunde etiam admoniti fuerimus. Nobis tamen placuit diligentia tua, quam te deinceps etiam in similibus continuare nosque de omnibus per te intellectis vel si mora nulla interponi deberet, locumtenentem et consiliarios regni nostri Hungarie, Bude existentes, sedulo et confestim monere et certiores efficere volumus Ceterum cognouimus ex literis prefatorum locumtenentis et consiliariorum posses sionem Baanhyda vocatam tibi temere et de facto per Theodoricum Hartych ereptam fuisse. Vnde eidem Theodo rico per literas nostras mandauimus, vt statim illam tibi vel hominibus tuis relaxare et restituere debeat, quam ab o sic oportune repetes. Solutiones antem tibi et militibus nostris debite nos immemores sumus, eamque quamprimum possibile fuerit fieri demandabimus. Quare te gratiose requirimus, vt in tua erga nos fidelitate et constantia perse

10

veres, teque nihil ex aduerso moneri patiaris, idque per milites illos quoque fieri studeas, sicut te ipsos indubie facturos esse credimus. Idque erga vos singulari gratia et fauore nestro dum dabitur occasio recognoscemus. Datum Inspruci, ipsa die purificatione beate Marie Virginis, 1529. Ca : Bakyth Kouuja. tlnugaricu.

XI. 9. 1529.
&, oeraiie , . Ferdinandus etc. Egregie, syncere, dilecte. Quoniam nobis exposita est fides et constantia, cum qua nobis in istis maxime partibus bene et vtiliter seruire possis, de ijs itaque plenam fiduciam gerentes, te graciose requirimus et hortamur, vt nobis operam tuam prestarc velis in ijs, que pro honore et commodo nostro et sacre regni nostri Hungarie corone cum tua etiam vtilitate et ornamento tacere poteris. Nempe quod quando nos cum expeditione nostra contra Tureorum cesarem paratos esse atque eundem aggredi velle intellexe ris, te quoque vnacum amicis, fratribus, adjunctis et fami liaribus tuis ab hac parte tua contra Tureos insurgere et arma nostra mouere cures ceteraque etiam facere et exequi non cesses, pro impediendo conatu hostium necessaria et opportuna, sicut ab egregijs Nicolao Rawber et Sigismundo W eixelberger commissariis nostris latius intelliges. Que si per te, vti non dubitamus, iuxta mentem ct voluutatem nostram facta fuerint, hanc tuam operam ct labores cum bonis hereditarijs ct simul omnia priuilegia et ju ra here ditaria te ab antiquo spectantia confirmabimus teque in eisdem efficaci presidio nostro tuebimur et defendemus et alijs rebus, que se tam in regno nostro Hungarie, Croatie et Sclauonie vel alijs prouintijs et dominijs nostris here ditarijs in tempore offerent, que tua assistentia et meriti digna censabuntur, accumulate erga te atque tuos vero

11

recompensabimus. E t ei que eciam bona et ju ra hereditaria habueris ab antiquo te spectantia, illa eadem tibi confirma bimus, teque in eisdem confirmabimus et defendemus, ita quod de munificentia nostra regia peroptime honoratus et satisfactus esse debeas. Vnde nobis pollicemur, quod dignum petitionis nostre respectum sis habiturus, quo vberiorem a nobis graciam et beneficentiam demereas. Datum Spire, 9. marty 1529. 6V i : Ad Kuscanovits. Kouuja. Hungarica.

XII. 22. 1529.


. , . Ferdinandus etc. Egregio, fideli, nobis dilecto Johanni Habardanecz de Zalathnock gratiam nostram regiam et omne bonum. Quo niam accipimus illustrem Stephanum Beryzlo de Grabaria, regni nostri Rascie despotum, simul et matrem ipsius Rascianam ea commisisse, propter que infidelitatis nota jure censendi sunt, eapropter tibi serise committimus, vt eun dem et matrem eius quamprimum fieri possit, capi et detineri facias et cures vsque ad vlteriorem iussionem nostram. Secus minime facturus. Datum Spire die X X II. marty 1529. Ca : Habardanecz. In forma patenti. Kounjn. Huvguricn.

XIII. 22. 1529.


, je , , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Cum intelligamus illustrem Stephanum Beryzlo de Grabaria, regni nostri Rascie despo-

12

tum, ea in nos et sacram regni nostri Hungarie coronam admisisse, propter que in infidelium numero merito haben dus est ipeumque vt talem capi et detineri mandauerimue et ob id castra et oppida sua ad manus nostras, in quibus ea tutiora fore scimus, per hunc egregium Johannem H a bardanecz de Zalathnock recipi velimus. Idcirco tibi precipimus et sub perpetue infidelitatis pena mandamus, vt castrum istud, quod ad presens tenes et in custodiam habes, prefato Johanni Habardanecz mox visis presentibus ad manus nostras omnino ac sine vlla exceptione ant mora qualicumque cedas et relaxes, teque in eo, vt decet, obedientem et promptum exhibeas. Secus sub pena premissa minime facturus. Datum Spire feria tertia post palmarum 1529. In simili fiant litere nouem. Ca : Castellanis despoti. Ifouuja. Huuganw .

XIV. 24. 1529.


/ . . , , . Ferdinandus etc. Egregie, syncere dilecte. Cum bonam fiduciam de opera tua conceperimus, eamque in rebus et negotijs nostris et sacre regni nostri Hungarie corone non sine tua etiam vtilitate et emolumento prestare possis. Idcirco te graciose requiriums. vt quum exeicitum nostrum, quem breni ad regnum istud nostrum mittemus applicuisse nosque Tureas aggredi velle perceperis, extunc vnacum gentibus et viribus tuis omnibus ab alia parte contra eosdem insurgere nobisque in expeditionis vsque nostre finem fideliter et con stanter seruire et assistere non graueris, quod vbi per te, vti arbitramur, factum fuerit, te omni gratia et fauore nostro

13

complectemur et simul hanc tuam promptitudinem et assi stendam bonam iuribus et bonis possessioaarijs in dicto regno vel partibus eidem annexis existentibus iuxta eiusdem merita accumulate compensabimus, vitra ea, que prius ob tines, que etiam tibi clementer confirmabimus teque in eisdem raanutenebimus et defendemus. Datum Spire, 24. marty 1529. : Sarko de Maglay. In simili fiant vne ad Jnrazin Zepze. Item alie vne ad Hassan wayaodem sub isto tenore. Kouuja. .

XV. 24. 1529.


, , npefe fie , je . Ferdinandus etc. E gregy et nobiles. Commisimus aliqua per hunc egre gium Johannem Habardanecz de Zalathnock vobis referenda, sicut ab eo intelligetis, in quibus cum habito fidei honorisque vestri respectu vos tandem inclinatiores futuros esse arbitremur ad seruiendum nobis et sacre regni nostri Hun garie corone vos quoque ad hoc idem prestandum inpresentiarum admonere voluimus, vobis quoque significantes, quod si vbi non diffidimus, ad nos animo seruiendi con cesseritis, cuipiamque omnem, quam ex eo, quod Johanni Scepusiensi contra nos et regnum nostrum prefatum adhesistis, clementi animo remittemus et abolebimus. Super quibus omnibus prefatum Habardanecz clarius informebis et resoluatis, vt nos de animi vestri voluntate certiores effecti vlteriue agere possimus. Datum Spire, 24 marty 1529. : Stephano Balentith et Rascianis wayde. Konuja. Hungarlca.

14

XVI. 24 1529.
, je , [>. Ferdinandus etc. Egregij, nobiles, syncere dilecti. Commiseramus alias illustri Stephano Beryzlo de Grabaria, regni nostri Rascie despoto, vt nonnulla super anirai nostri voluntate vobis exponeret et subinde a vobis pateret, vt vos ad fidelitatem nobis prestandam inclinare deberetis, quod idem despotua nedum non iuxta commissionem nostram vobis retulit verum etiam illud inimicis et aduersarijs nostris propalauit non sine magno vestro omnium malo, quod nobis equidem valde molestum est. Cum autem vobis alia per hunc egregium Johannem Habardanecz de Zalathnock referri et declarari voluerimus, quo vobis clementie et fauoris nostri argumen tum non modicum prebebunt. Eapropter vos graciose requi rimus, vt dictis et relatibus prefati Habardanecz fidem in dubiam adhibeatis, quibus cognitis et intellectis, animum illi vestrum declaretis an ne, nobis et sacre regni nostri Hungarie corone inseruire velitis. Quod vbi facere decreueritis, vestrum erit, vos cum omnibus viribus et copijs vestris adornare et inseruare atque intellecto descensu exer citus nostri, quem non diu ab hinc contra Tureos ad Hungariam mittemus, eidem omni potentia vestra occurrere et fideliter adsistere, sicut vos indubie facturos esse confidimus. Propter hanc vero operam vestram fidelem et bonam vos omni gracia deinceps complectemur vosque bonis et juribus possessionarijs meritis vestris competentibus atque etiam longe maioribus condonabimus, vitra ea que nuncusque ob tinuistis, que vobis etiara confirmabimus et vos in eis manutenebimus et defendemus. Datum Spire, feria tertia post P al marum 1529. crpanu: Radazau Clielnik et alijs. : Rasciane (. j. iittere). Rouuja. Huiii/nrica.

15

XVII. 1529.
. Habardanecz petit litteras siue commissionem maiesta tis regie etc. domini nostri clementissimi, super captura despoti Rascie et matris sue, que est Rasciana. Petit item alias litteras preceptorias ad castellanos despoti super cessione et relaxatione castrorum suorum ipsi Habardanecz ad manus regias facienda. In lingua italica ait esse scribendas litteras secretario T urei nomine Dionysio dito Bosydar de la W echia eros tenoris, quod Habardanecz maiestati regie fecerit relationem de animo suo et ijs, que Habardanecz c u eo tractauit super scribendis nouis et occurentijs rernm turcicarum et persicarum, de expeditione, apparatu, gentibus, tormentis et alijs, que Tureus et Veneti contra nos faciunt et quod maiestas sua de eius oblationem est bene contenta, hortando eum, vt id facere velit et singula Habardanecz per litteras et homines suos communicet, promittendo ei salarium vel pecunias, quas ipse secretarius indicet. Item alias scribi debere asserit ad Hariadin secreta rium et medicum basse bosnensis, vt significet res turcicas et si quid Veneti essent facturi apud Tureum. Reliqua pars litterarum fiat sicut priores fuerunt ad Ruscanowith. Credentiales fiant ad Petrum Justowille cum bonis pro missionibus et verbis sicut ad Ruscanowith. Patentes fiant pro Habardanecz, vt quoscumque reperiat, tactionem Johannis et Tureorum sequentes capere et detinere possit. Dicit Habardanecz, quod in ascensu suo ad regiam maiestatem venerunt ad eum XXV. persone in presidijs castrorum Vi war et Barka collocate, offerentes eidem, quod si tummodo vnum artificem haberent, qui per medium bombarde vnius proijcere posset ignem in (licta castra, curare vellent, vt illa sibi reddantur et Tureis eripiantur. Quare petit Habardanecz talem artificem cum vna duntaxat bombarda, globis et pulueribus ceterisque instrumentis

16

necesarijs et saltem quattuor pixides, quales solent haberi in prora nazadorum, cetera ipse de suo supplebit et ordi nabit. Item quod committatur camere Hungarice, vt aulici in Posega satisfaciat de stipendijs suis. E t quod eisdem aulicis committatur, vt requisiti per Habardanecz in negotijs maiestatis regie, eundem sequantur et adiuuent, quibus possunt gentibus et subsidijs. In simili scribatur ad comitatura de Posega et W alko, vt requisiti ab Habardanecz assistant ei omni potentia. In simili ad palatinissam veterem cum hac adiectione, quod naues quascunque a rege Ludouico solutas et alia in terris suis et Ladislai quondam de Kanysa existentes, reddat manibus Joaunis Habardanecz. Ceterum Habardanecz decreuit mittere in diuersa loca quattuor exploratores, vnum post alium, ita quod alter alterum ignoret et quod alter in reditu subsequi debeat al terum, pro quibus petit 200 florenos. Mittet alios plures in Seruiam, Walachiam, Bulgariam et Bosnam, pro quibus petit 100 florenos . . . . In lingua rasciana scribatur Hassan wayde bosnensi, vt se conferat ad fidelitatem maiestatis regie, cum bonis verbis et promissionibus, prout in alvs. In simili ad Sarko de Maglay et Juraziu de Zepze, vt insurgant, sicut alij cum promissionibus similibus (rasciane). In simili ad Iwanko et Stefanum Wolkowith (latine). F iat edictum publicum per totam Hungariam, vt qui cunque ex Turcia profugi vel Turei vel captiui christiani venerint cum rebus et bonis eorum, permittantur se conti nere et conferre ad loca regni et sedes suas illic collocare cum hoc tum vt se fideliter gerant. Scribatur etiam Radazaw Chelnick et Fokmanovith, capitaneis alijsque Rascianis Sirimij existentibus in lingua rasciana, qualiter rex alias eis per despotum denuntiauerat, vt fidelitatem maiestati sue prestare deberent, quam postea despotus alijs publicauit cum magno ipsorum malo, nihilo minus commisit similia et alia ipsi Habardanecz, vt ipsis

17

referat de animo et intentione maiestatis sue, qua cognita se maiestati sue offerant et preparant contra Tureos, vt quum intellexerint, eam esse cum exercitu suo paratam, veniant in auxilium ipsis, promittendo eis bona multa in bona forma. Capitaneo et Rascianis, existentibus apud Joannem Scepusiensem, licet hactenus seruierint wayvode, tamen eis rex condonat quicquid per huiusmodi seruitium suum com miserunt hactenus in maiestatem suam, hortando eos, vt conterant se ad fidelitatem regis, quam si velint prestare et seruare, notificent ipsi Habardanecz. C : Informatio Habardanecz super pluribus literis ad Raseiam scribendis. Kouuja. Hungarica.

XVlll. 9. 1529. .
, , fiena ; , ca fiuKujua ( ), . Durchleuchtigister, grossmechtiger kunig, genedigister lierr. Vnnser gehorsam vleissig willig dienust seinn euer kuniglichen maiestt alzeit zuuor. Gestern haben wir e. kn. mt. schreibn, ains an vnns baid lauttund, des datum zu Speyer am newnden tag marcij steet, sambt dreyen ndern euer mayestt briefen an Sinen voiuoda, Muscauo Krustanowich vnd Khradigkh Ohidenn sambt derselben copeyen emphangen vnd vernumben. Darauff fuegen wir euer kuniglichen mayestt hiemit vnnderthenigclich zu uememben, das ich Sigmundt Weichslberger auf mein anzaigen, so ich euer kuniglichen mayestt zu Ynsprugkh meines diener halben, den ich in die Turgkhev zu den partheyen, wie ich dann dasselbmal zu Ynsprugg euer kuniglichen mayestt zu uersten geben gethan, bisher ein zeit auf die briefF, so euer mayestt ine geben solt, haben verzogen.
32. 33. 2

18

Nachdem mir aber desshalben von euer kuniglichen mayestt kain beuelh khumben, hab ich aus fursorg. das mein diener, so sich der T urkh in anzug erhueb, etwo verhalten mcht werden, bemelten meinen diener am nagstn montag nach dem Palbm tag jungist verschinen, mit hunndert vnd zehen glden, dem wascha. vnd meines gelts hunndert glden in golt, dasselb auff potnlon auszutailen vnd den pundnussen des statlicher auszuwarten mugen, geschikht. Darneben ainen glawb brieff geben, sv dieselben partheyen dermassen zu uertrosten, das ich nun alle sacli bey euer kuniglichen mayestt auft's pesst ausgericht vnd gedachtem meinem dieuer sich aller sachen aigentlich zu erklnindign vnd die partheyen in solher sachen biss ich inen der gelegenhait nach widerumb potschafft tliut, stilzuhalten beuolhen, demnach auch grndlichen beschaidt vnd antwurt sambt ainem Turgklm aus inen mit im herauszubringen, der bey mir biss zu anzug euer kuniglichen mayestt denselben albeg wider hineinzuschikhen vnd solhs zu verkhunnden, beleihe. Alspald dann derselbig mein diener, der vnns in dem vnd anderm, besonderlich wann sich der turgkhysch kaiser von Constantinopl zu erheben willens sey, grndli chen beschaid bringen vnd vnnderrichten wirdt, khumbt, welhes ankunfft ich mich vor Sand Georgen-tag gewislicheii versiech, alsdann solhs euer kuniglichen mayestt on allen verzug zu erindern vnd anzaigen. Dieweil dann euer khuniglichen mayestt hieuor von mir Sigmunden Weichslberger, welhermassen ich die sachen bestelt, verstanden, haben wir vnns baid nachdem euer mayestt brieff den hewptern in Bossen in latein geschriben, diser zeit nit wol sicher hinein khomen, sy auch khainen vertrauten, der in die Lasv (sic) finden mochten, dieselben bey vnns biss bemelter mein Weichslbergers diener den Turkhn wie vorstet, mit ime heraus bringt, zu behalten vnd bey demselben Turgkhn hinein zu schikhen, entslossen. Vnns wil auch nit von notten ansehen, das wir vor ankhunfft offtbemelten mein Weichsl bergers diener ainem fanen auffzurichten. Das aber euer kuniglichen mayestt vnns muglichen vleiss den khnecht yederzeit heraus alle sachen vnd wir hinein zu uerkhunden, furzuwennden, aufflegn vnd beuelhen,

19

zaigen wir hiemit euer mayestt an, das es nit wol muglich. W as wir aber in dem vnd anderm thuen sollen vnd mgen, wellen wir alzeit nach vnnserm pessten vleiss vnd vermugen, auch vnserm guetten bedunkhen nach gehorsamblich willig vnd gern thuen. Ferrer genedigister kunig, hab ich Ruber ainen veretanndt mit allen den Zutschen, die vor siben jarnn sich aus Krabbatn vnder euer mayestt in Issterreich vnd au f dem K arsst wesenlicli gethon, aber yetzo vnnder dem T urgkhn zu Obrofatz.der etwo ainer oder in die siben hundert sinndt, alles fraydig lewtt, die vast hervber in euer mayestt lannd martalossen vnd grossen schadn thuen, die wern willig hervber zu faln vnd sich viderum vnnder euer mayestt auff dem Karsst vnd Issterreich zu thuen, wo sy des eiu geschrifftlichs glaid mit gnediger mainung von euer maystt hetten. Ich glaub entlieh wo das beschech, euer mayestt bedorfften furon die marthalossen nit zu uersolden, sy wurden irs gwins halben selbs gerun hinein raisen, aber sy bitten innen khainen ndern haubtman zu geben, wenn Casparn von Karschan. Das hab ich euer mayestt aus vnndertheniger phlicht hiemit anzaigen wellen, der wir vnns baid als vnserm gnedigisten herren hiemit vnnderthenigclich thuen beuelhen. Datura Laybacli 9 tag aprilis anno 1529. Euer kuniglichen mayestt vnnderthenigist diener Ruber freiherr vnd Sigmund Weigsslberger. C : An die kunigliche mayestt zu Hungern vnd Behaim, erzhertzogen Ferdinanden, vnnserm gnedigista herm . Speyr. Huvyirica. .

XIX. 1 6 . 1529.
, . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Reddite sunt nobis bine litere tu e de 15 et 25 mensis aprilis proxime elapsi, quibus nou

20

eine animi nostri molestia intelleximus necessitatem, qua te et nazadistas nostros laborare scribis. Putabamus equidem a consiliarys camere regni istius nostri tibi et nazadistis vel pro parte stipendiorum debitorum iamtandem satisfactum esse, quod cura neutiquam effectum esse videmus, nobis quoque ingratum extitit et quamuis ad patrias nostras redierimus et nunc de rebus et incumbeutys prefati regni nostri mature consulere et deliberare reperimus atque in opere etiam simus, quo et tue et aliorum solutioni debitum et bonum ordinem faciamus. Ne quid tamen interim nostrae erga te gratiae in presens defuisse videamur, committimus eisdem consiliarys camere nostre, vt omnino curent omnique nixu contendant, tibi et nazadistis nostris, si non totaliter, pro parte tum satisfacere neque vos vacua manu discedere permittant, quod si preter mentem non faciant aut facere nequeant, nos ipsi de via et modo conuenienti et necessario cogitabimus. Idque tandem assequi studebimus, vt ope et auxilio nostro adiutus et quantumcunque fieri possit, prouisus, ad seruitia nostra redire eaque vnacum ceteris fide libus seruitoribus nostris alacri animo continare possis. Nihil enim tibi imagineris gratiam et beneficentiam nostram tibi defuturam, sed certo tibi polliceare nos et te et ceteros fideliter et bene nobis seruientes minime deserere velle. Quare te non vsque adeo moueat parua hec rerum presentium difficultas, cui cum dei auxilio in tempore occurremus, nec quicquam fidei habeas aut nazadistas nostros habere sinas fictis et friuolis Johannis Scepusiensis pollicitationibus, que quantum in se subsistant, hactenus fructificauerint, liquido constat et cum in ea sit sorte constitutus, vt se ipsum iuuare nequeat, quomodo ditare poterit alios ? P ro tua vero prudentia et rerum experientia satis colligere pote etiam tibi fides syncera quam nobis et debes et prestas, inspirare potest malis illius artibus et vaframentis nihil esse fidendum. Ceterum tibi committimus, vt quo possis modo congruo prefatos nazadistas nostros in offitio debito conti nere non cesses atque ita confortare cures, vt clementie nostre respectum habere seque fortune meliori potius seruare debeant quam aliorum dictis aut persuasionibus noxys cre

21

dere. a quibus se postea nou nisi suo ipsorum raalo possint absoluere. Paruam Iianc solutionis sue moram, quae citra ftnimi nostri voluntatem accidit, patienti animo laturi cum breui et ys et aliorum prouisionibus prouidere studeamus. Q uod ad explorationem vero tenendam pertinet, scribimus magnifico Thome Nadasdi et egregio Stephano Pempfflinger, consiliarys nostris, vt alter eorum, qui presens fuerit, tibi d e 100 floreuorum prouidere curet, quibus habitis omnem operam adhibeas, quo per fidedignos homines tuos certo intelligas Turei exitum et conatus, quos nobis quamtotius significes atqe ita, que vera esse et certa cognoueris. sic etiam nobis omnino notifices, in eoque nulli prorsus opere labori aut diligentie parcas. Quod omnia vt te indubie tacturum esse credimus. Ita ea quoque omni gratia nostra erg a te recognoscemus adeo, quod gratitudinis nostre offitium reipsa experiri quoque debeas. Quod tibi clementer etiam significandum duximus. Datum Linty 16 may 1529. Ca : Paulo Bakyth. Kouuja. . je dr. Szentkldrai J<-n, y A dunai hajhadak trtinete, Budapest 1885. . 380.

XX. 1 6 . 1529.
10. . . . Ferdinandus etc. Magnifice, fidelis, dilecte. Accepimus literas de 10. huius vnacum annexis egregij fidelis nobis dilecti Johannis Habardanecz de Zalathnock et simul intelleximus opinionem tuam, quam nobis circa negotium despoti reuelasti. Hanc iuditio a te fido factam non aliter etiam quam clementi animo suscipimus nosque in eodem gratiose ac vt decet geremus. Litteras annexas prefato Johanni quam citissime transmittas. Nostram in eo seriosam exeeuturus voluntatem. Datum Lintij 16 maij 1529. Ca : Nadasdi. Kouuja. Huvgarica.

22

XXI. 1 6 . 1529.
, je . , . , , . , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Allate sunt ad nos litere tue de prima huius, quibus gratiose intelleximus, te despotum vnacum matre sua captiuasse, quod nobis valde gratum extitit nobisque ex hoc etiam inuoluit fidelitas et diligentia tua, tibique propterea committimus, vt eundem despotum et matrem eius ad locum securum et munitum, vtpote ad locumtenentem et consiliarios inferiores austrienses in ciuitate nostra viennensi existentes quamprimum quam dili gentissime conducas, quibus super hoc resolutionem dabimus. Tametsi vero contingat despotum, gratiam a nobis obtinere, minime tamen immemores erimus fidelium et gratorum seruitioum tuorum, sed potius eadem in ijs et alijs singulari gratia et fauore nostro regio recognoscemus. Literas item annexas tibi mittimus, eo quo petijsti tenore scriptas, quibus pro rerum nostrarum et tuarum exigentia oportune vteris. Quo ad explorationem occurrentiarum et conatuum Tureo rum te quoque requirimus omni studio, vt in inuestigandis eisdem nulli penitus opere ac diligentie parcas easque nobis quam citissime perscribas, eo tamen pacto, vt que certa et indubia esse cognoueris cum fundamento bono nobis signi fices, ita, quod ea pro veris habere et nos superinde gerere et nostra negotia necessario disponere valeamus. Si vero aliquam auditu vel per famam ant incerto authore aliunde perceperis, ea quoque tali argumento et modo scribas, vt in eisdem etiam sciamus, quid agere debeamus. Quod te omnino facturum esse nobis pollicemur. Nostram in eo expressam executurus voluntatem. Datum Lintij 16 may 1529. Ca : Habardanecz.
Kovuja. H ungarica.

23

XXII. 1 7 . 1529.
>& , , , je . , .

Serenissime princeps et domine domine mielii gratio sissime. 1ost fidelium seruiciorum meorum humilimam commendaeionem. Jam certis vicibus de conatibus cesaris Thwrcarum eandem vestram serenitatem eertificaui. Quamuis maiestas vestra diebus elapsis dederat ad me literas, vt magnificus dominus Thomas Xadasdy, quo ad explorationem de Centura florenorum mielii prouidere haberet, quamuis antequam ex parte necessitatibus meis ac uazadistaruni vestre serenitatis et famis Thwrcarum, de Buda eidem vestee serenitati scripserim et ante allacionera literarum vestre serenitatis ab ipso domino Thoraa Xadasdy centum florenorum rogaueram, vt eandem cicius de certis conatibus Thwrcarum expertam facere possim. Nunc itaque reuersis ad me exploratoribus famam certissimam de conatibus cesaris et sui exitus ad me scriptam eidem vestre serenitati in specie et intranssumpte remisi, vnde eadem vestra serenitas intelligere potest conatus Thwrcarum, et eius exitum, presertim de morte Mwztafa basse. Licet erat fama Hybraym bassam dumtaxat exiturum, cum enim aliquis bassa exire wlt, tunc alter bassa non est cum eo, nisi zanchaci basse autem semper cum cesare. Preterea scripserat vestra serenitas de solucione mea e t nazadistarum vestre serenitatis consiliary et camerary haberent nobis prouidere. Xouerit tamen vestra serenitas vsque hodiernum diem vllam nobis fecisse solucionem, quamuis et nos in presenti necessitate vestre serenitatis et absenti adplenare solucionem seruiciorum nostrorum vestre sereni tatis camerarios non solicitamus, dumtaxat particulatam solucionem, qua videlicet vsque eiusdem vestre serenitati felicem reditum in seruicijs maiestatis vestre se sustentare valeremus. Sed nec illis nobis prouidere curant. Ego autem nec possum nec habeo quibus tum inter nazadistas tum ad

24

eiusdem vestre serenitatis seruicia transsire. Timeo autem, quin vestre serenitati maxima dampna in alienatione nazadistarum et lignis maiestatis vestre non eveniant, ex quo nazadiste ipse sunt insoluti. Aliud est, vt comitatus ille Baronya ex instigationibus Bernaldi Hennyey vicecomitis, sepius in eos insurget et quos vbi reperiri poterunt, inter ficiunt et eos ab hinc expellere conantur. Nescio si confidens in regem Joannem ipse Bernaldus Hennyey id facit, que operatur. Ex alijs literis eciam intelligere poterit vestra serenitas de aduentu aliorum Rascianorum, qui sunt cum rege Joanne, cum haberent ad quid : sed cum istos, qui hic sunt, interficiunt et expellere volunt, quomodo ipsos confortare possum vel reuocare ? Postremo recordare poterit maiestas vestra per me eidem de meo inprimis meminisse negotio, vt ego aduena regni alieni sum et veni ad seruicia huius regni relinquens bona omnia, que habui. Nullum habens post deum optimum protectorem nisi vnicum dominum clementissimum vestram videlicet maiestatem nec habens consaguineos, affines et fratres; eos eciam quos habui, perdidi vnicos fratres in regno hoc. Igitur, clementissime domine, iam bene nouit vestra maiestas exitum cesaris Thwrcarum belli et sue potencie in hoc regnum. Si enim Hungari eiusdem vestre se renitatis bellum et eorum protectorem non intellexerint, pauci sunt, qui non adherent regi Jo an n i: ego autem semel relinqui et semotus sum a seruicijs Thwrcarum nec cum eis permanere vsque ad mortem volo nec eis adherere: domum autem et permanentiam meam ac residenciam vbi, vxorem heredes ac quas habeo res locare possim, vllam habeo, in mediate autem a partibus regis Joanuis nullas eos mouere possum, si eciam a Thwrcis 11011 haberem im pedimentum. Igitur suplico eidem vestre serenissime maiestati tanquam domino meo graciosissimo, vt eadem de me permanssioneque vxoris, heredum ct paucarum rerum prouidere dignetur, vt sub alis vestre serenitatis me conseruare possem. Ad que gratiosam expecto relationem tanquam domino meo clementissimo eandemque vestram serenissimam mai-

estatcin altissimus in prospera conseruet prosperitate et fortuna. Ex castiO Lak, feria quinta post festum Beatorum Viti et Modesti Martirum, anno domiei 1529. Eiusdem vestre serenitatis fidelis seruitor Paulus Bakvth. C : Serenissimo principi et domino domino Ferdinaudo dei gratia Hungarie et Bohemie sc. infanti Hyspaniarum, archiduci Austrie sc. domino mielii gratiosissimo. Ad proprias manus maiestatis regie detur. /. .

XXIII. 22. 1529.


. Serenissime princeps et domine, domine, mihi 'gratiosis sime. Post fidelium seruiciorum meorum perpetuam exhibicionem. Literas et mandata maiestatis vestre regie pro parte cesaris Thureorum et dominorum ac nobilium regni Sclauonie ad me data intellexi, ad que aliam famam nunc quoque scribere nequeo quam preteritis temporibus maiestati vestre regie notificaui. Quoniam cesar Thureorum persona liter est Xandoralbe et tardacio ipsius 11011 nisi ex disrupeione vadi euenit, quin personaliter hactenus hoc regnum non intrauit, sed iam vado torte facto vires illius in dies transfretantur, qui recta via Budam proficisci intendit. Regnum vero Sclauonie fidelitate reiecta celsitudinis vestre regie ad Johannem Zapoliensem defecerunt Thureis adherentes episcopum zagrabiensem pro locumteuenti et Vrbanum de Batthvan in capitaneum susceperunt, quibus in subsidium nonnullas vires per Thureos mitti percepi, que vel ex illa parte lluuiorum ad Chorintiam vel ex ista parte Hungariam transire asse runtur, sed pocius credo, quod per Corintiam. Sed maiestas vestra regia illae attendat, vbi cesarem esse intellexerit, quo deuicto de ceteris leue erit. Id enim maiestati vestre regie eciam preteritis temporibus scripseram denique supplicaueram celsitudini vestre regie, vt eadem de loco tu-

26

ciori, vbi familiam et res meas reponere valuissem, me prouidere dignata fuisset, vt seruicia debita maiestati vestre serenissime liberius exercere potuissem. Igitur nunc quoque gratiosam superinde a -regia maiestate vestra relationem expecto. Ex vado Drawy circa Belewar, in festo beate Marie Magdalene, anno domini millesimo quingentesimo vigesimo nono. Eiusdem maiestatis vestre seruitor Paulus Bakytth. C : Serenissimo principi et domino, domino F erdinando, dei g ratia regi Hnngarie et Holiemie, arciduci Austrie sc. domino meo gratiosissimo. Ad proprias manus regie maiestatis. . Hungarie.

XXIV. y 25. 1529.


oucicya ., . Serenissime rex, domine clementissime. Post humillimam seruitutis mee commendationem. Cum has nocte Budam venissem, reddite sunt mihi litere Ha bardanecz, cum quibusdam literis Rastianis, quas transla tas ad maiestatem vestram statim mittere curaui. D e T ur earum aduentu in dies afferuntur certiora; iccirco non est, quod maiestas vestra amplius dubitet aut cunctetur. Quam deus optimus clementissimus nobis reddat felicissimam. Bude XXV. ju ly 1529. Protonem sacerdotem expecto hoc triduo. Eiusdem maiestatis vestre seruus humillimus Agriensis. G : Sacre maiestati regie, domino meo clementissimo. : Litere Raseianorum et Radazaw Chelnick super seruitijs regijs. . liuugw ica.

27

XXV. 5. 1529.
. , yreppjje , ce . Ferdinandus etc. Egregy, agiles et nobiles, fideles, dilecti. Jam binis literis nostris vobis abunde declarauimus mentem et volun tatem nostram esse, vt egregio, fideli, nobis dilecto Joanni Habardanecz de Zalathnok in ys, que nostro nomine vo biscum tractaturus esset, plenam fidem habere ac vos ad seruitia nostra transferre deberetis. Ad que cum ex literis vestris ad nos per eundem Johannem transmissis intelligamus vos inclinatos esse saltemque a nobis resolutionem petere, quid a vobis sit. Eapropter vobis significamus, qua liter prefato Johanni Habardanecz commisimus, vt vobiscum tractare ac resolutionem nostram per semetipsum aut homi nem suum fidedignum presentium latorem vobis intimare debeat. Quare vos harum serie firmiter requirimus, vt eidem Johanni vel homini suo in omnibus ys, que vobis ex parte nostra dicet et exponet ac etiam promittet indu biam atque eam fidem, quam nobismet presentibus prestaretie, adhibere vosque tanquam fideles et bonos seruitores in rebus nostris exhibere debeatis. Quo facto vobis omnem gratiam nostram regiam pollicemur, quam vobis in collatione et donatione bonorum hereditariorum ac confirmatione iurium et priuilegiorum vestrorum ostendere sumus parati. Datum Linty quinta augusti 1529. Egregys, agilibus et nobilibus, fidelibus, nobis dilectis Radazaw Chelnick alysque Rascianis Sirimij existcntibus. : Radazaw Chelnick. /fonuja. Huiigarica.

28

XXVI. 5. 1529.
^ , . , . . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Quaterne nobis successiue tue reddite sunt litere, quibus scribendi diligentiam, qua vsus es, gratiose cognouimus. Primumque nobis valde placuit, quod vnacum Francisco Sav damnum aliquod Tureis intu leris, tuumque in hoc honestum propositum probamus, te requirentes omni studio, vt te in ys et consimilibus etiam bene ac fortiter, vt soles, geras atque in eo studeas et nobis placere et nomini fameque tue bone consulere. Quod ad equites leuis armature, de quibus mentionem fecisti, attinet, tibi commitimus, vt nos clarius et quamtotius admoneas et informes, quot et quibus sumptibus illos a te conduci et colligi posse et ad quam diem illos ad profectionem paratos esse debere putes, vt habita tempestiua illorum noticia iuxta rei exigentiam agere et nos dirigere valeamus. Si despotus captura sua liberandus fuerit, quod adhuc tamen in animo non habemus, curabimus, vt relaxatio ip sius sine tua iactura aut preiuditio fiat. De Tureis autem, que veraciter intellexeris, continuo ad nos scribas, in eoque niliil prorsus differas, in quibus omnibus menti nostre plu rimum satisfacies, quod erga te quoque gratiose recognos cemus. Allate sunt item ad nos alie tue bine litere de 12 et 13 j uli predicti vnacum literis Radazaw Chelnick et Rasianorum, super quibus tibi iniungimus, vt ad literas nostras credentiales ys annexas ac in tuam vel hominis probi et idoneo a te mittendi personam directas cum eodem Radazaw ceterisque Rascianis, meliori quo poteris et scies modo, mox tractare studeas eisque nomine nostro queeunque & nobis petierint (honesta tum et possibilia sicuti beue

29

nosti) promittere poteris. Ad hoc vt videant nos de actionibne et operibus eorum fiduciam habere nosque de ys, que sic cum eis egeris, quamprimum certifices. Quod autem petis, vt tibi relationem faciamus, quid nam facere vel si cum apparatu tuo versus nos ire debeas. Contenti erimus, vt quando negotium illud tibi per binas literas nostras paucis ab hinc diebus preteritis commissum, ad finem per duxeris, te vel certa ad nos vbicum expeditione vel exer citu nostro constituemur vel ad loca, vbi tuam operam et preeentiam magis vtilem et necessariam fore cognoueris, ire possis. Cetera que nobis de Tureis et alys significasti, grata nobis et gratiosa sunt futura, vbi hanc operam et diligen tiam tuam continuaueris. Quod tibi gratiose significandum duximus. Datum Linty quinta augusti 1529. : Egregio, fideli, nobis dilecto Johanni Ha bardanecz de Zalathnok, aule nostre familiari. Kouuja. Hungarica.

XXVII. flpary 7. 1529.


, . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. E x literis tuis de feria sexta post Mihaelis clementer intelleximus, que de rebus occur rentibus ad nos dedisti et cum pecunias aliquot pro tuaac vxoris et familie tue interuentione petieris. Tue necessi tati succurrere volentes consiliarijs nostris bellicis in Lintio constitutis in presens commisimus, vt tibi de pecunijs pro tali sustentatione tua et tuorum petitis prouideant, quod in eosdem indubie facturos esse nobis persuademus. D e quo te gratiose admonitum esse volebamus. Datum P rage 7. octobris 1529. In simili ad Balthasarem Banffy. Ca : Paulo Bakyth. Kmtija. Hungarica

30

XXVIII. II. 1529. .


11 neicux . Serenissime princeps et domine domine graciosissime. Supplicat maiestati vestre fidelis eiusdem Paulus Bakith, quatinus eadem iuuata sua regia benignitate pro fidelibus seruicys suis et fratrum suorum vniuersa bona et quelibet iura possessionaria nobilium Johannis et Woltangi Dombay, videlicet castra Dombo et Nyek aliasque curias nobilitarias et possessiones in comitatibus de Baronya et tholnensi, regni maiestatis vestre Hungarie habitis, eorundem per eam notam infidelitatis, quam incurrerunt, cum ipsorum et eorundem pertinentium, quibuslibet ac in quibuscumque comitatibus regni Hungarie maiestatis vestre simulcum jure suo regio etc. eidem supplicanti ac generose domine Theodore, con sorti, ipsorumque heredibus et posteritatibus vniuersis et per eura fratribus suis, Petro, Demetrio et Michaeli Bakytli et eorum posteritatibus vniuersis in perpetuum dare, donare et conferre gratiose. Item supplicat idem Paulus Bakytli maiestati vestre serenissime, quatinus eadem diguetur literas suas assecuratorias et emannari facere, vt seruitoribus suis cum eo ad latus pro fidelitate regnorum maiestatis vestre in presenti expedicione eiusdem contra Tureos fideliter et viriliter pugnautibus pro eorum condicione iuribus et bonis possessionariis tempore suo prouidere graciose. Bona nobilium de Dombo concessit maiestas regia ad suplicationem Pauli Bakytli, in ciuitate Krembs in pro festo beati Martini episcopi et confessoris anno 1529. De seruitoribus autem ipsius Pauli Bakith placuit sue maiestati, vt habeant assecurationem a sua maiestate in eo, quod iuxta suam condicionem eos de bonis infidelium eiusdem condicionis graciose prouidere dignabitur. Loco die et anno vt supra. Thwroczy, magister curie manu propria. A tergo : 11. nov. 1529. . Hungarica.

31

XXIX. , 1 2 . 1529.
, Haf y 100 . Serenissime princeps, domine domine clementissime. Scruitor meus capitaneus exercitus mei Franciscus Magnus, qui in Lyncio egrotus decumbuit, scribit michi, vt pro presenti infirmitate et curatione sua centum florenorum raiterem. quos libentissime misissem, certa sit maiestas vestra, si ita habunde per maiestatem vestram hic prouisus fuissem. Quare supplico maiestati vestre tamquam domino meo clementissimo dignetur ad rationem seruicij mei eidem centum florenorum dari facere, vt sibi prouidere et pristine sani tati consulere possit prout in hys et alvs necessitatibus meis maiestati vestre gratiosam opto et supplico habere relationem tamquam a domino meo clementissimo. E x Krembs, feria sexta in crastino festi beati Martini 1529. Eiusdem sacre maiestatis vestre seruitor Paulus Bakytth. C uuuie: Sacre regie maiestati Hungarie et Bohemie sc. domino meo clementissimo. Hungarica. .

XXX. 1 0 . 1529.
, , " , , je , . Serenissime princeps et domine domine clementissime. Post seruicia mea perpetuam fidelitatem. Recordetur maiestas vestra serenissima me ex Krembs illa ad vltimum expediuisse relacione, quod Wyenne a dominis consiliarys belli maiestatis vestre ad noua seruicia solucionem haberem et ex parte capitaneatus gencium leuisarmantur maiestatis vestre ab eisdem vberiorem acciperem inforraacionem simul et auctoritatem, nichil in hys hactenus habui neque intel lexi. Hinc est me latet in presenti ad quid me ipsum et

32

meos conseruarc debeam, redditi sunt dumtaxat illi X II c. fioreni ad antiqua seruicia, quos iam seruitoribus distribui et interea temporis cum livs contenti esse debebimus, quo usque scilicet maiestas vestra, cum tempore de residuis graciose prouidere poterit. Supplico nicliilominus informa tionem maiestatis vestre et mentem, a dominis consiliarys belli maiestatis vestre de hys habere et me certificare in tempore, quo hic gentes maiestatis vestre sedent inparate et consummunt terram opulentam, Budam ipsam recuperare potuissemus, qua obtenta toti regno Hungarie et partibus eius stella noua orta fuisset. Nam Hungari non essent in fideles maiestatis vestre omnes, solummodo illi pociores Joanniste preuaticati (sic) delirant et illi quoque (vt certo auditur) compuncti essent. Nam et Johannes ipse parabat se iturum in Lyppam suam. In hoc sentenciam meam volui maiestati vestre significare, quatenus ego non sim in con silio maiestatis vestre. Casu autem, quo serenissimme princeps hoc tempore yemali aliqua notabilis non instat expedicio maiestatis vestre, annuat hoc maiestas vestra, vt seruitores meos, quibus mensuatim cogar soluere (ne frustra illos sufferre aebeam) possim eos ad propria absoluere et licenciare, pocius illam solucionem in vsum familie mee conuertam. Hoc vnum est tamen quod vereor serenissime rex, vt illos, quos hactenus mecum erudiui, nutriui et alui in seruicys maiestatis vestre, huiusce rei militaris expertes, ne in posterum in medium hostium maiestatis vestre se conferant et precipites inimicos nobis sese porrigant. Illa ettenim porcio archiepiscopatus strigoniensis, que ad domum suam possoniensem prope attinent, sunt adeo depauperati et deuastati tum per Thureos tum eciam per lancigeros, vt vix se ipsos sustentare valeant et maiorem partem illorum Woltf Eder per se occupatos apropriauit, videlicet Waykam cum pertinentibus sex villis. Bona autem mea in insula habita vsque ad vnum combusta sunt per Thureos, ita vt nulla domus jobagionum meorum superstat, ex illis nullum penitus alimentum habere valeo. Hoc maiestati vestre significare possum.

33

Decimator autem maiestatis vestre posoniensis libenter prouideret, quibus posset, sed dicit, tam fruges in omni parte quam vnice a m anibus. suis preoccuppatas esse et potenciam per eum superdominari, hactenus in ipsa domo poseniensis archiepiscopatus, plus in paratis consumpsi quam habuissem prouisionem. Suplico maiestati vestre dignetur prouidere sustentationi mee et meorum, ne deficiam hoc tempore necessitatis et caristiarum. Reliquum est serenissime princeps quando pridem in Krem bs maiestati vestre pro bonis Stephani Hederwary supplicaram expeditus est coram maiestate vestra no mine fidelitatis. Nunc maiestas vestra intellexit fidelitatem suam, vbi captus sit per nostrates et modo est apud domi num Koczianer. Supplico maiestati vestre rursum, si reus apud maiestatem vestram censebitur, vnacum liberis secum existentibus de bonis suis mielii cum fratribus meis proui dere dignetur in insula habitis inter meas possessiones et de alys quoque articulis gratiosam maiestatis vestre exposto relacionem. Deus maximus maiestatem vestram feliciter se cundet. E x Posonio feria sexta post conceptionem Marie proxima 1529. Eiusdem sacre maiestatis seruitor Paulus Bakyth. C : Ad manus proprias sacre regie maiestatis H ungarie et Bohemie sc. domini mei gratiosissimi. . Hungarica.

XXXI. 1529.
, , . 1. Regie maiestati. Maximo, serenissimoque maritimo Germanie, Hungarie totiusque seruiae regi Ferdinando. Ecce sciat maiestas vestra me seruum maiestatis vestre esse, priusquam scripseram literas maiestati tue, vt hac me edu ceres. Ecce ignoro, si peruenerint ad te nec ne. Ecce cesar veraciter veniet et potencie sue eunt aduersum te, veraciter expectam eum istac. Ego sum tuus voloque esse tibi auxilio
& & 32. 38. 3

34

et mittat maiestas vestra hominem fidedignum, quibus rebus nobis erit incumbendum, quitrosue maiestas vestra nos prouidebit, si deus prospitiabitur, vt sciam. Item sciat maiestas tua, que sunt ex ambabus partibus maris, ex illa parte valde timet regem Persarum. A Radozaw Chelnyk Syrmiensis. 2. Ad Oberdanecz. Nobili, prudenti, magnifico a deoque condonato atque milicia insigni magno waywode Oberda necz scribit dominus Chelnyk salutem veluti fratre. Scias, quod cesar constitit ab ista parte Krwsewac*, bellatores vero in Nandoralba et in Zenderew. Tu bene scis quotiens scripsimus, vt nos educeres ante exercitum, ecce non po tuisti, exercitus it per terram, naues vero per Danubium, super quod nescimus, quas partes aget, aut per Danubium aut per Drauum. Quidam dicunt Budam versus, quidam non, alii autem dicunt vnam ciuitatem in mari oceano ha beri habentem tercentum portas, opinantur aduersus eam iturum. Si potestis esse hiis pares, expectetis eos pro pinquo, non intromittatis illae longe in regnum. Ego regie maiestati hic quoque sum in magnis seruiciis et domina tioni tue. Tandem mittas vnum fidedignum hominem ad maiestatem regiam aut solus eas, vt sciamus ad quid nos accersat quidue daturus est nobis. Litere ille hungarice nobis misse nos ignoramus quid continent eo, quod homi nem Hungarum litteratum non habemus. Rouuja. Hungarica.

XXXII. 1529.
& . Egregio ac prudenti potentissimoque ac adeo electo et in bello fortunatissimo, supremo waywode Paulo Bakytth, scribimus salutem et sanitatem tanquam domino et fratri. Hoc credat tua dominatio, quod cesar omnino se erexit ad vos ire. Antecedebat cesari Mwztafa bassa, qui in via obyt et ea causa bellum tam parum tardauit et quamcunque habet potentiam et omnem apparatum secum habet. Pons

35

-est paratus nisi ad aquam debet apponi. Si habetis aliquam confidentiam obuietis eis in fluuio Draue, ex quo Turei ibi maxime timent, si autem Drauam preterierint, nullum habe bunt timorem. Nisi ibunt Budam libere et abhinc wlt depredare terram alemanicam. E t pro illis verbis loquor, que tiam in primis tecum et cum maiestate regia fuimus lo cuti. Ex parte istorum Kascianorum, si habent ad quid illuc ire omnes sunt parati consurgere. Si autem noueris, v t non habent ad quid venire, ipsi sustineant ea, que ipsis deus dedit. Noli animam tuam dampnare, quia ipsi ad fidem et animam tuam se commisserunt. Tandem noli ignotos aliquos ad nos mittere, ne prodant nos, nisi qui habent, fidem et animam et qui sunt fide digni. Preterea ante belli exitum mittas ad nos duos fideles homines et nos tibi omnia quomodo se habuerint negotia significabimus et qui cepuerit (sic) tibi digitum maiorem manus tue dextre, fidem sibi adhi beas. Deus te conseruet in maiori honore et dignitate. Wkozaw. ca . Hungarica.

XXXIII. , 14. 1530.


, je . . Sacra regia maiestas, domine, domine clementissime. P o st humillimam seruiciorum suorum commendacionem. Notum facio maiestati vestre, qualiter ex voluntate ac deliberatione dominorum capitaneorum ac consiliariorum belli maiestatis vestrae proficiscor vnacum ducentis meis equitibus et alijs seruitoribus maiestatis vestre ad castra Jaurinum et Montem Sancti Martini, defensurus illa loca ab irruptionibus hostium et omnia ea acturus, que cedent in commodum maiestatis vestrae a c regnorum suorum. Supplico itaque maiestati vestre dignetur michi et equitibus meis, quod mecum erunt, de bona e t continua solucione prouidere, quo in seruicijs maiestatis. vestrae continuare et permanere possimus. Preterea sere* niesime rex, maiestas vestra michi significare et animum suum in hoc declarare dignetur, si quos husarones cum

36

ducentis aut trecentis plus vel minus equitibus inuenire possem ad seruitia maiestatis vestre, an illos acceptare et de solutione ipsis fienda assecurare debeam, nam sine illis maiestas vestra parum quid fructiferi efficere poterit et iam illi essent assummendi, quoniam tardiori tempore vix inueniri poterunt et dignetur comittere capitaneis suis, vt solucionem huiusmodi nouis conductis huzaronibus impen dant. Insuper dominus Joannes Katzianer ceperat cum ser uitoribus meis duos captiuos dominum Stephanum Hederwarj et Petrum Gende, quos intellexi velle taxare pra certa summa pecuniarum. Supplico in hoc maiestati vestre, dignetur committere, quatenus eciam seruitores mei parti cipes illius taxare efficiantur. Si autem illi ijdem captiui sint in potestate maiestatis vestrae et in castigatione eiusdem tunc ne verbum quidem facio, sunt praeterea in illa captiuitate praefatorum captiuorum ablata aliqua vestimenta et clenodia filiarum et neptium eiusdem domini Hederwarij, que eisdem nondum restituta sunt. Supplico quoque maie stati, dignetur committere domino Katzianer, vt diligentem inuestigacionem habeat de huiusmodi bonis et vt pauperi bus virginibus, que in omnibus impunes euadere debent, restituantur. In hoc faciet maiestas vestra rem piam. E t me maiestati vestre tamquam domino meo clementissimo commendo. Datum Posonij 14. februarij anno 1530. Eiusdem maiestatis vestre fidelis seruitor Paulus Bakyth. G : Sacre regie maiestati Hungarie et Bohemie, domino domino clementissimo. Hungarica. .

XXXIV. flpary 24. 1530.


, . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Cum magnificus Johanne Lengyel desyderet patrem suum ad patriam reducere idque tua opera et medio se commodius assequi et agere posse

37

confidat. Idcirco fidelitati tue firmiter harum serie commit timus. vt eiusdem patrem omni fauore, auxilio et assistentia tua promonere et iuuare debeas, quo tute et secure ac sine aliquo impedimento domum redire valeat. Secus non facturus. Datum Prage 24. febr. 1530. Ca uuiue: Bakyth. Hungarica. Konuja.

XXXV. I. 1530.
, , , . Durchleuchtigister, grossmechtiger kunig, genedigister herr. E u r kuniglichen mayestt seinn mein vnderthenigist diennst berait. Gnedigister kunig. Gegenwrtiger Micula Ripetsch, den herr Niclas Jurischitz auf eur mayestt beuelch in die Turkey gesehikht, ist gestern alher zu mir m it brienen, wie eur kunigliche mayestt vernemben werden, ankhumen vnd nachdem er ross vnd zerung halben nit weitter gemugt, hab ich in damit eur kunglichen mayestt desshalben nichts verabsaumbt wurde, diweil vngezweiflt eur mayestt merklich daran gelegen, mit solhem ross vnd zerung gefurdert vnd zu eur kuniglichen mayestt eylunds abgeferttigt. Gedachter Micula Ripetsch wirdet eur mayestt auch etlicher marthalossen, die gernn hervber zu eur kliuniglichen mayestt von Obrobatz fiellen, anzaigung thuen, dardurch nachmals eur mayestt armen vnnderthonen des tglichen heraussraisen von inen nit allain vberhebt, sonnder raisetn auch wider die Turgkn, dewcht mich, solhs wer zu fordrist fr eur kunigliche mayestt, derselben lannd vnd lewtt derselb Micula hat den Ripetsch innen von eur mayestat wegen vnd mich vmb furschrifft an eur mayestt vmb fursehung desselben gebeten. Darauf ist an ur mayestt mein vnnderthenigist bitt, denselben hier inn derselben lannden vnd lewtten zu guet gnedigist beuelhen zu haben. D er ich mich beuilh. Datum Laybach, am erstn ta g marcy, anno im XXX.

38

Eur kuniglichen mayestt vnnderthenigister Rawber freyherr. 0 : Kunigclichen mayestt zu Hungern vnnd Behaim etc. Ferdinanden etc. meinem gnedigisten herrn. . Hungarica.

XXXYI. 6. 1530.
. . Sacra regia maiestas, domine mihi clementissime, post seruitiorum meorum humilimam commendationem. Venit hodie vnus explorator meus de Buda itaque mihi retulit, quod Joannes rex cum dominis id decreuit, Joannem Zerechyn effecit palatinum, Cozkam personalem presentiae regie maiestatis misitque ipsum ad Agriam destruendam et in ea non plures quam decem presbiteros statuendum, ita tum vt de episcopatu ad Albam seruirent. Joannes Tahy effectu est suppremus regni capitaneus. Misus iam Vesprinium, vt illud destruat et decem presbiteros similiter ad Albam seruiendum statuat. Sunt vnacum eo palatinus, dezpotus, Petrus Bodo, Franciscus Somogy et Petrus Imrehffy. Commissum tandem est Johanni Tahy, vt omnia castra ex ista parte Danubij existentia vestre regie maiestati obedientia destructo Wesprimio eijcere et destruere deberet. Commis sum est et Cozke, vt castris ex altera parte fundatis eodem modo facere deberet. Allocutus est tandem rex dominos dicens, nos audiuimus, vt fama fertur, censum et tributum cesari Turearum dare promisissemus et coronam iam diu dedissemus nec censum dare promisimus nec coronam sibi dedimus, quicquid tamen sua cesarea maiestas fecit nobis amicicie, vnacum dominationibus vestris totoque regno Hungarie reseruire istudebimus volumusque hec omnia maiestati vestre regie tamquam domino meo clementissimo veracissime intimari. Scripsimus et dominis commissarijs, vt nobis gentes mitterent, speramus enim deo duce eos posse profligare, qui ad Vesprimium profecti sunt, si aliquos miserint nec amplius rex se erigere poterit, alioquin multis

39

castris miserisque colonis non parua damna inferrent. Con stare potest eidem, quomodo domini commissarii multis pollicitationibus hec duo castra nobis dederint, Jaurinum et castrum Sancti Martini, non tamen vt castra sed sicut curias, idque cum illis decreueram, vt in vnumquodque centum pedites mitterent, vt ne contra quoscunque particu lares hostes fugerem sed hic illis obstare possem, verum peditibus in vtraque non plus quam centum dederunt. Visis tamen hys desolationibus pecieram quinquaginta barbatos hapna (st'c) pypsum (sic) et duos carpentarios, duos fabros et ferrum ad comparendum portas et ostia, inueni etiam duas bumbardas turcales, in qua vt et illis comparare ac ferrificare deberent, pecieram eciam duos bombardarios et cetera, que hic inueniri non possunt, quod nunquam mittere curauerunt. Expecto singulis diebus nazadistas ad caput, qui prope sunt cum nauibus LV nec sum in castro nec in campo. Hic enim non plus quam vndecim barbatos habeo. Eandem deus ad vota conseruet. Ex castro Jaurino dominico die inuocauit, anno domini 1530. Paulus Bakyt, capitaneus huzaronum vestre regie maiestatis. A tergo: Sacre regie maiestati Hungarie et Bohemie sc. domino mihi clementissimo. IJuvguHca. .

XXXVII. , 1 3 . 1530.
, . . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus binas litteras tuas, quibus gratiose intelleximus, te cum equitibus 200 ad cu stodiam et tuitionem castri jauriensis ac Montis Sancti Martini profectum esse, quod gratum nobis extitit. Curabimus autem, vt que tibi in eorundem conseruatione necessaria fuerint, in tempore ordinentur ac disponantur. De eliberatione Johannis Habardanecz tractari iussimus eamque tandem sequi debere nobis persuademus.

40

Super restitutione rerum et clenodiorum, que virgines in captura Hederwari amiserunt, cum fideli nostro Johanne Catzianer agi commisimus, qui etiam curabit, vt ablata restituantur. De quo te certiorem esse voluimus. Datum Prge die 13. martij 1530. Oa uuiue: Bakith. Eouuja. Hungarica.

XXXVIII. , 1 6 . 1530.
, . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex literis tuis de die domi nico inuocauit ad nos datis clementer intelleximus, que tibi per exploratorum significationem de rebus et occurrentijs Johannis Scepusiensis innotuerunt, quam diligentiam tuam probamus et gratiose suscipimus te requirentes, omni stu dio, vt eandem proinde etiam continuare teque de similibus sedulo et certo informare studeas, que deinde statim ad nos perscribas. Quia vero comes de Hardeck ad requisitionem nostram nunc indubie proficiscetur ad liberandum loca, presertim Vesprinium et fideles, qui illic ab infidelibus vexantur, tibi quoque eo commode subuenire possis, omnino facias et adiuues, vt aliquid bonum contra eosdem fiat. Quoad aliam petitionem tuam, quam super barbotis et alijs ad munitionem reguisitis fecisti, iam antea tibi de necessarijs prouideri iussimus, sicut te nunc forsan intel lexisse aut dubio procul statim intellecturum esse credimus. D e quo te certiorem esse voluimus. Datum Prage 16. martij 1530. Ca uuute: Bakyth. Hungarica. Eouuja.

41

XXXIX. , 28. 1530.


, je ' , je . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus literas tuas de feria tertia ante dominicam palmarum, quibus gratiose in telleximus, que de Stefano Hederwari scripsisti, super quo tibi significamus, captiuum illum directe et immediate ad nos spectare, quem egregio, fideli, nobis dilecto Johanni Catzianer capitaneo nostro ex pluribus et rationabilibus causis contulimus eidem indulgentes, vt ipsum pactare et taxare possit, sicut indubie cognosces atque ideo non est quod suspiceris aut existimes, hussaronibus tuis fidelium seruitiorum suorum praemium per hoc esse preceptum, nam et hec eorum seruitia suo tempore graciose et liberaliter recognoscemus. Quoad scrinium nobilium mulierum, que cum eodem Hederwari capte fuerant, commitimus eidem Johanni Catzi aner. vt illud idem scrinium ijs, quibus pertinet, restituat, quod etiam dubio procul fiet. Quod autem ad celerem apparatum nostrum et gentes isthuc mittendas attinet, te ex prioribus nostris iam ali quoties intellexisse credimus, nos nihil magis operari et agere quam quod plures gentes conducamus easqne quam totius fieri possit, ad regnum istud nostrum mittamns et earum progressum acceleremus, quibus habitis et collectis deo fauente tam castro Jauriensi quam Sancto Martino cum praesidijs nostris prouidebimus ac cetera faciemus, que in defensionem subditorum nostrorum et reparationem regni praefati vtilia fuerint et accommoda. T e propterea graciose requirentes, vt adhuc fidelia tua seruitia continuare teque talem erga nos, qualem hucusque prestitisti, exhibere pergas et graciam nostram vberiorem demerearis, quam tibi quoque accumulate ostendemus. Datum Lintij 28 aprilis 1530. Ca uuiue: Bakith. Hungarica. Eouuja.

42

XL. 29. 1530.


. . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus binas literas tuas de festo beati Marci Euangeliste et de feria tertia post idem festum, quarum alteras ad nos super munitione et prouisione castri jauriensis et Sancti Martini ac super or dinanda tibi et tuis solutione, alteras autem super negotio egregij Baltasaris Banffi dedisti, cum itaque egregius Ni colaus de T urri capitaneus noster se cum aliquibus gen tibus nostris auxiliaribus illuc conferat, nosque eidem com miserimus, vt quantum fieri possit illa eadem loca vitra presidia per commissarios nostros bellicos in ijs collocata nouis presidijs muniat. Idcirco te graciose requirimus, vt interea et deinde etiam te sicut hactenus egisti in conseruatione et tuitione eorundem locorum et in alijs rebus nostris tuendis et conficiundis fidelem et constantem exhi bere pergas, quod erga te singulari gratia recognoscemus. Quo ad solutionem intertentionis tue operam omnem damus, vt et tibi et alys stipendiarys nostris de illa sa tisfiat, quam sic intra paucissimos dies illuc ordinandam aequo animo expectabis. Nostram in eo benegratam executurus voluntatem. Datum Lintij 29. aprilis 1530. Ca uuiue: Bakyth Kouuja. Hungarica.

XLI. 20. 1530.


, , npefy , aico 2 000 " . Serenissime princeps et domine domine clementissime. Post seruicia mea perpetuamque fidelitatem. Non potui me retinere, quin maiestati vestre pateant ea, que nouissime

43

e Thurcia et sub qua forma verborum allata eunt michi. Quare nouerit maiestas vestra serenissima, quomodo hysce diebus proximis vniuersus cetus Rascfanorum in Syrimio degentium, qui scilicet post interitum Jowani Nigri Hominis illo se contullerant morantur, hys verbis michi intimarunt per certum hominem et veridicum fratrem eorum, videmus, inquit, et certo, intelligimus, neminem preter te de nostra fide versari alium in christianitate, qui nobis fideique nostre scuto esset et in quo nobis spes defixa esset, vt et nos, vt hactenus sub cristianitate famulantes persistere possemus. Si igitur est aliqua spes regnandi in rege Ferdinando Hungarie etc. facias nos cerciores et si fuerit aliqua spes, habeat nunc dumtaxat duo milia armigerorum totum huzaronum et totum peditum pixidariorum ac ingenia bellica, nos vitro cum liberis et fratribus nostris viritim liberacionem huius prouincie restituemus. Illud facturi et nobiscum adherent alij fratres nostri Rasciani vitra fluuium Zawe residentes, prout nobiscum mutuam habent intelligenciam. Similiter et illi nazadiste Rasciani, qui anno preterito a rege Ferdinando se abstullerunt, eundem nobiscum mutuum habent animum, solumodo aliquid a te certi habere et intelligere possimus et de hijs relationem expectamus. Scri bere denique tu poteris regi Ferdinando, hoc anno cesarem Thureorum personaliter non conari extra sua regna, sed solummodo se attingere bello et adeo magno et ingenti appa ratu, quod si hoc anno confinibus suis prouisum non fuerit, verendum erit, anno venturo cesarem non solum regno H ungarie vel natali solo regis Ferdinandi obesse, verum toti cristianitati extremo excidio fore. Nec erit vnquam vlterius de nobis spes, cernicibus nostris, cristianitati obsequo fieri posse. Nec equidem isti in confinibus cesaris existentes desisunt, soliti eorum predys et luctationibus, tamen per sonalem motum cesaris hoc anno nullomodo intelligimus fieri posse. Hec sunt verba, serenissime princeps, que mai estati vestre hijsdem tenoribus verborum scribenda decreui. Illa autem, que de nazadistis hungaricis simul et alijs apud Johannem Zapolitanum agenda, conclusa sint ex literis dominorum cancellary et aliorum consiliariorum mai-

44

estatis vestre, credo eandem intellexisse. Nihil ommittam in hijs, que humeribus meis sufferre valeo, missus est homo ad eos, per quem iuxta vota eorum mecum personaliter certi ex eis constitui volunt et tractaturi in loco defixo et deputato, quidquid efficere potero propediem maiestati vestre nota erunt. Quare, serenissime princeps, si maiestas vestra hac vice ad liberacionem solij sui regij budensis nunc bene curauerit, huius exorta et volata rei fama reque experta, multa et gratissima facere potero auspice deo seruicia et adeo quidem commoda, vt neque vnquam solus excogitare sciuissem, quanta bona et quidem egregia facinora exinde toti christianitati venire possunt. Propterea dignetur mai estas vestra de hys omnibus aliqua relacione graciose pro uidere, vnde sciam, vitro obsequentibus correspondere. Preterea ista noua possum maiestati vestre scribere, que eciam superioribus scriptis meminise recolo, quod Thurei oppidum Ezeck expulsis primum christianis omnibus eandem pro se vsurpantes, Thureis condescendere et populare fe cerunt, turri insuper vna forti ac muro et alijs gene ribus bellicis fortiter extruunt in dies. Insuper omnia castra subiecta Hungarie inter Zawe et Drawe fluuiorum decursu habita pro se occuppare nituntur et apropriare cum suis subiectis et adiacencijs. Quales eciam literas et nouittates ex quodam castro meo Marewara appellato, prope Quinquecclesias habito, pro nouitatibus a castellano meo habeo, maiestati vestre in specie misi, sint licet wlgari stilo scripte, tamen maiestas vestra parcat insolencie oppressorum famulorum tamquam in lijmbo existentium, exultarent vt viderent diem Petri. Deus maximus vestram maiestatem feliciter conseruet et celleri relatione gratiosa prouidere non dedignetur. Datum Posonij feria sexta proxima ante Dominicam Rogacionum 1530. Eiusdem sacre maiestatis vestre seruitor Paulus Bakyth. C : Ad manus proprias sacre regie maiestatis Hungarie et Bohemie sc. domini mei clementissimi deueniant. . Hungarica.

45

XUI. 20. 1530.


, , . Serenissime princeps et domine domine clementissime. Post seruicia mea et perpetuam fidelitatem. Supplico mai estati vestre tanquam domino meo gratioso, dignetur mai estas vestra specialem facere commissionem, huc ad commissarios maiestatis vestre de solucione gencium leuisarmature maiestatis vestre, qui nondum habent solucionem congruam, quibus ego a longo tempore promissionibus meis eos retinentes me obligaui, satisfactio nulla apparet. Hysce diebus dum prope Nitriam cum Cozthka conflictum inire haberemus, duo seruitores maiestatis vestre huzarones, Franciscus Kezy et Anthonius Janosy cum X X X II. equi tibus ob non solucionem eorum ad hostes tergum alios secm nonnullos insuper de exercitu maiestatis vestre se ducentes abduxerunt et sic pariter abyerunt. Prederea in eodem procinctu, quo fuimus expediti contra Cozthkam orte sunt in exerciti maiestatis vestre alique et nonnulle depredaciones pauperum colonorum. Clamor semper vergit de huzaronibus, quod essent illi suppremi rei tales propetratores. Supplico maiestati vestre tamquam domino meo gracioso, dignetur committere domino suppremo capitaneo Nicolao de Thwrn, facta certa inqui sitione talium execrationum (que non in modicam maiesta tis vestre apud deum vergit detestationem ob colonorum obsecracionem). Faciat ipse maiestatem vestram certam, qui et quales talium execrationum sint autores et puniantur. Deus maiestatem vestram feliciter ad vota sua conseruet. Datum Posonij feria sexta ante Rogacionum 1530. Eiusdem maiestatis vestre seruitor Paulus Bakyth. C : Ad manus proprias sacre regie maiestatis Hnngarie sc. domini mei graciosissimi. . Hungarica.

46

XLIII. 21. 1530.


, je . , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex alijs literis tuis gratiose intelleximus, que super prouisione castri jauriensis et Montis Sancti Martini ac de solutione tibi ordinanda scripsisti, nos autem priusquam ad nos scriberes serio commisimus ommissarijs nostris bellicis istic existentibus, vt tam de muniendis locis illis ordinem darent, quam tibi de neces saria debitaque intertentione tua satisfacerent, apud quos eam ob rem instare debebis, neque nos omittimus ea facere et agere, que tibi ceterisque seruitoribus nostris maiorem de recuperatione regni huius nostri spem et consolationem afferre possint sicut deo dante statim videbis. In trans missione gentium externarum, quarum pars iam descendit et aliorumque subsequentur ac item aliorum, que medio sacre cesaree et catholice maiestatis domini et fratris nostri charissimi ordinabimus vitra ea, que aliunde procuramus et in celerem effectum deducere conamur. Tui quoque non immemores sumus atque erimus circa sustentationem ne cessario tibi deputandam, quare te gratiose requirimus, vt adhuc te tanquam fidelem et bonum seruitorem exhibere velis, donec maior vis et copia gentium nostrarum adueniat regnumque recupere tum possimus. Quo facto tui omnique bono seruitorum talem respectum habebimus, qualis de op timis quibusque haberi debebit. Quod te latere noluimus. Datum Inspruci 21. may 1530. Ca : Bakith. . Hungarica.

47

XLIV. 25. 1530.


, je , je ; je , icojux je , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Allate sunt ad nos bine litere tue de sabbato ante dominicam cantate et de X II. mensis presentis, quibus abunde cognouimus, que de profligatione aliquorum nazadistarum Turcicorum per te et tuos facta ac de defectu solutionis propter quem aliqui iam a te discesserint, scripsisti. Quod profligationem nazadistarum attinet, gratiose satisfacti sumus, te in hac etiam fidelitatis et bene seruiendi studium, quod in nos geris, demonstrasse et comprobasse, cuius suo loco et tempore non immemores retributores erimus. Sed quo ad intertentionem tuam et hwssaronum iam antea et nunc quoque commissarijs nostris bellicis scripsimus, vt debitam vobis solutionem fieri curent, te vero gratiose requirimus omni studio, vt si non in totum solutio pro nunc, facta fuerit, adhuc quam potes operam et diligentiam apud eosdem hwssarones prestare et cum eisdem tantum agere velis, quo per paruum tempus expectare non grauentur. Curabimus enim, vt quod per eosdem commissarios nostros non fuerit integre datum, breui detur et eisdem hwssaronibus soluatur. Quod autem petis aliquot hwssarones cum certis equos ad seruitia nostra conduci, commisimus eisdem commissarijs nostris, vt si in solito et consituto per nos numero equitum leuis armature locus sit vacuus, aut numerus ille nondum sit completus, quod ex ys quos promones tot, quot numero aut loco illi vacuo supplendo sufficiant, assumant. D e alijs autem vitra constitutum numerum assumendis, memoriam habebimus, quando plures equites conduci fecerimus. Quod reliquum est, te denuo regrendum duximus, vt in rebus nostris et regni istius nostri promouendis et tuendis, solitam bonam operam tuam vnacum tuis prestare non desinas, sed

48

semper pergas vberiorem a nobis graciam virtute et opera tua demereri, que tibi nunquam deerit. Datum Inspruci 25. may 1530. Ca : Bakith. . Hungarica.

XLV. 29. 1530.


&, , je . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus binas literas tuas de feria sexta proxima ante dominicam, quibus abunde cognouimus, que nobis de ijs significasti, que Rasciani quondam Hominis Nigri tibi per nuntium notificarunt et simul ex ijs etiam videmus, eosdem Rascianos reipsa iamtandem deprehendere et quasi palpare id de quo ipsos et alios regnicolas nostros sepenumero pieque et diligenti cura premonuimus, vt nisi aures suas a machinationibus et per suasionibus Johannis Scepusiensis auerterent fore, quia in turpissimam Christiani nominis hostium seruitutem redigan tur, siquidem mallemus ipsos et alios subditos nostros eamr quam debebant, consilijs nostris fidem adhibuisse ad hoc, quod tanta sanguinis effusio secuta non fuisset, sicut indubie factum esset, si monita nostra meritum apud illos locum habuissent. Hoc autem cum minime factum esse videamus, eo maiorem in christianitate regnoque hoc nostro jacturam et confusionem causatam esse constat, quam nos quanto semper studio possumus auertere cupimus, sed nihilominus eorundem Rascianorum oblationem clementi animo suscipi mus tibique significamus id, quod ex prioribus nostris etiam cognoscere potuisti, nos cum sacra cesarea et catholica maiestate domino et fratre nostro charissimo sedulo nunc tractare pro demittendis ad hoc regnum pluribus gentibus et copijs, quas vtprimum parauerimus (paramus autem sine intermissione) statim ad priores in eodem regno existentes,

49

que iam descenderunt cum omni celeritate mittere velle, quarum numerus longe maior erit, quam earum, quae ipsi Rasciani petierunt, cum quibus ipsis succurrere et reliqua regni loca recuperare ac rebelles castigare conabimur. Cum autem negotium istud non parui sit momenti, et ideo bene et mature tractari et dirigi velimus, idcirco commisimus reuerendo deuoto nobis dilecto Thome de Zalahaza episcopo agriensi ac regni huius nostri cancellario, vt tecum de hoc mature et secrete deliberet et si vobis videatur esse expe diens et vtile, vt cum Rascianis latius tractetur, quod vos ambo per media idonea et secretissima eoque modo et pacto, quod propositi nostri aut tractationis vestre nulla noticia ad Johannem aut Tureum deferatur, eis gratiam nostram offeratis eosque adhortemini, vt in bono illo animo, quem versus nos gerere ceperunt, permaneant seque fide liter et bene pro nobis gerant et quando per nos aut no mine nostro certificati fuerint, de die qua in hostes ire voluerimus, cum omni apparatu suo alysque socys suis et nazadistis, quos sibi in hoc perficiendo et patrando auxi liatores fore nuntiarunt, contra Tureos insurgant et inibi ea, que poterunt pro recuperatione prouintie illius ac regni nostri pacificatione faciant, quos nos etiam vnacum genti bus nostris omni, quo poterimus, conatu et subsidio iuuare et subleuare et hanc eorum bene seruiendi promptitudinem et constantiam omni gratia erga eos et precipue erga istius authores et consultores compensare volumus. Hec autem omnia penes vos manere et nemini alteri comunicari debebunt, sicut vos quoque pro fide et taciturnitate vestra rerumque agendarum dexteritate facturos esse non dubitamus. Quantum ad solutionem tuam et tuorum cogitamus et tractamus assidue, vt si integra nondum vobis sit facta solutio, quamtotius illa fiat, te ideo gratiose requirimus, vt operam tuam adhuc apud seruitores tuos et alios tue administrationi commissos interpones et donec vlterior solutio fiat, patienter expecture velint seruitiaque nostra non dese rant, cum nihil incommodi sint habituri in satisfactione sua, etiam si aliquando in constituto tempore non soluatur.
32. 38. 4

50

Quo ad damnificationem pauperum colonorum, que sepius ad nos deferri consueuit, scribimus nobili, fideli, nobis dilecto Nicolao de Turri, supremo capitaneo nostro, vt nos de facti veritate autoribus rei istius informet, iu quos deinde quod iustum fuerit, decernemus atque ordinem dabimus necessarium et ipse Nicolaus milites sibi subditos a similibus violentys coherceat et transgressores puniat, quod et te apud tuos etiam facere oportebit, sicut te quoque facturum esse credimus. Datum Inspruci 29. may 1530. Ca : Bakyth . Hungarica.

XLVI. 29. 1530.


. je , e . eefiy . icoja . Ferdinandus etc. Reuerende, deuote, dilecte. Mittimus deuotioni tue exemplum litterarum, quas egregius Paulus Bakith ad nos misit super ys, que ad eum ex Turcia delata sunt, ex quo deuotio tua pro sua prudentia cognoscet, Rascianos, qui se post interitum Johannis Chaar Nenada ad Tureum contu lerant, re ipsa iam tandem id deprehendere, de quo ipsos et alios sepenumero et diligenter premonueramus fore sci licet, vt per Johannis Scepusiensis astutiam et machinationem, nisi a falsis illis persuasionibus aures suas auerterent, in turpissimam Tureorum seruitutem redigentur, sicut reuera nunc usuuenire videmus. Mallemus ergo eosdem atque alios eam monitis et consilys nostris, quam debebant, fidem adhibuisse ad hoc, quod tanta Christiani sanguinis effusio secuta non fuisset, sed quia hoc etiam factum non est, eo maiorem in christianitate regnoque hoc nostro jacturam et confusionem causatam esse, constat, quam nes quanto semper studio possumus auertere cupimus. Hanc vero predictorum Rascianorum oblationem clementi animo suscipientes prenominato Paulo per literas nostras respondimus, eique mentis

51

t instituti nostri rationem super expeditione nostra notificauimus et quam et tue deuotioni per proximas nostras latius aperuimus, eidem ob id committendo, vt hanc rem um eadem deuotione tua conserat et inter vos ambos secreto deliberetur et fiat id, quod tutius et vtilius pro nobis et regno sit futurum. Quare eidem deuotioni tue .committimus, vt vos duo totum hoc negotium bene exami netis et perpendatis et si vestro iuditio appareat atque expediens esse videtur, vt cum Rascianis illis latius agatur, contenti sumus, vt per media et instrumenta idonea et secretissima eoque modo et facto, quo propositi nostri a u t tractationis vestre notitia nulla ad Johannem aut Tur eum perueniat, rem aggrediamini, dictisque Rascianis grati am nostram offeratis eosque adhortemini, vt in bono illo animo, quem in nos conceperunt, permaneant seque fideliter t bene pro nobis gerant et quando per nos aut nomine nostro moniti fuerint de die, qua in hostes ire voluerimus cum omni apparatu suo alijsque socijs suis et nazadistis, quos sibi in hac re perficienda auxiliatores fore, nuntiarunt, contra Tureos insurgant et inibi ea, que poterunt, pro recuperatione prouintie illius et regni nostri pacificatione faciant, quos nos etiam vnacum gentibus nostris omni, quo poterimus, auxilio subleuare eisque opem ferre conabimur. E t vt interim animoniores esse sic sciesos eo magis in offitio conseruare possint, vos quoque significabitis eisdem gentes nostras in regno existentes et insuper aliorum ad ventum, quas cum auxilio et assistentia sancte cesaree et catholice maiestatis domini et fratris nostri charissimi, sine intermissione et ex diuersis locis paramus et per aquam demisimus et demittemus, quarum numerus longe maior sit futurus quam earum, quas ipsi a nobis per medium eiusdem P auli ad reoccupationem dicte prouintie petierunt. E t reliqua ad propositum facientia nuntiabitis, si et quatenus tuto et sine periculo communicari possint, que vestre industrie et fidei nobis perspecte tribuimus, de rei autem successu et actionibus vestris inde secuturis per primas litteras vestrae

52

certiores fieri volumus. Nostram in eo expressam et seriosam cxecuturus voluntatem. Datum Inspruci 29. may 1530, Ca crpane uuuie ' Agriensi. Ilovmja. HungaHca.

XLVII. , 2. 1530.
-< . Reuerendissime domine, nobis plurimum obseruande, premissa seruiciorum commendatione. Postquam domini de Rewa liuc apullerunt me incolsulto pociores wayuodas na^ zadistarum conuenerunt offerentes cis litteras dominorum, quas super eorum capitali et suppremo wayuodatu ipse dominus Stephanus haberet, quas meo consilio adhuc minime offerre et producere debuisset, eo quod ipsis nulla est adhuc facta solutio et neque familiaribus ct uxoribus eorum pro uidere potuerunt. Responderunt nichilominus, Joliannem Fyllyeres nolle relinquere et postponere, eo quod diuersis casibus fortune comes eorum fuerit. Demum miserant ipsi wavuode tres pociores ex eis ad me significantes hunc animum et propositum ipsorum et litteras, petebant finali ter, vt ego esem et susciperem onus wayuodatus ipsorum et loco vel vice mea surrogatum haberem ipsum Fyllyeres inter eos. Ego respondi directe, prout et vestre reuerendissime dominationi itterum respondeo, quod ego habeo satis ardue oneratos humeros, nec volo nec habere possum inter cete ras curas sue maiestatis (quemadmodum habebam prius inter eos surrogatum Lucam wayuodam) etc. quamuis roga tus delui litteras quasdam commendaticias in fauorem do mini Reway ad dominationem vestram reuerendissimam dare, sed nunc cum iam sum libere mentis scribo vestre dominationi reuerendissime ea, que michi pro vtilitate et commodo sue maiestatis ac regni successu videtur, non considerando personarum acceptionem n ecalicui derogando. Joliannem Fyllyeres, si fari queat, possumus scribere, quod

53 humanitate satis est sufficens et vitro communitatis accep tus ; deliberet dominacio vestra reuerendissima et commu nicet cum regia maiestate ac dominis, quid sit agendum ac consultandum. Nam ipse iam habuit fratrem suum in vadio apud dominationem vestram reuerendissimam, similiter alii uxores et familiam locaturi Posonium. De domino Stephano nil aliquid tale sinistri quantum de me, sed hac tempestate, quanta instant rerum emergentium attemptaciones plurime et diuerse grauitate sua, nescio si pro libito necessitatis omnibus correspondere posset actibus, sed quicunque sit, citra suum saliarium neque Johannem habere volunt nec est talis, qui communitatem eorum sine solutione pacificare et retinere possit. Ita ipsis per suam maiestatem est pronidendum, nam tales nec vineas nec aratra respiciunt, sed sola seruicia et solucionem. Propterea vestra reuerendissima dominacio tractet et deliberet cum dominis de hac re, quod eidem melius et mai estati regie commodius fiat et faciant. Ex litteris autem domini comitis de Thurri presentibus inclusis vestra reuerendissima dominacio intelliget, quid nobis scribat de inten tione sua, de qua nos per Balthasarem Banffy satis habunde intimamus et quod nobis tali apparatu minime vide tur expedicio ista, quod scilicet ipse per partes vlteriores Danubii a parte scilicet Pesthiensi descendere velit et nos ex ista parte Budensi deducere, cum nos intelligimus mani feste viribus eorum aquaticis nazadibus nostris minime posse resistere, in quibus omnis neruus belli hac tempestate con sistit. Hoc eciam pro certo habemus, habere in commissariis per cesarem finitima sua tenentibus, quod solummodo Johannes wayda significet ipsis certam expeditionem vi rium nostrarum; ne dumtaxat frustra fatigentur, venient sibi in succursum in terris et in aquis juxta vota sua dato (quod deus auertat) eundem exitum belli, quod passi sumus sub Strigonio ex inprouisione. Regia maiestas dominus noster graciosissimus in viribus suis maiorem notam pati non poterit, quia tunc fortasse arbitrarentur omnes vires suas propellasse, sed meo consilio solicitando vires vberiores, si que succedunt et presertim naues armando cum et

54 nazadiste proponiunt dominum Thurri comitem, nullas secura habere bombardas murifragas; propterea de hiis quoque vestra reuerendissima dominacio interponat se tum apud regiam maiestatem, tum apud dominos, vbi eidem commo dius videtur, ne vltimus error fiat peyor priore. Meo con silio dominus comes potuisset pedites Cassouienses conduci facere cum centum equitibus et de aliis expeditionibus vberius consulere, ne veritum vel inspinatum inimicum incosulte salutemus obuium. Reliquum est, quod pedites amborum castrorum iam sepius insurgendo deliberarunt exire, eo quod dudum solu tio ipsorum preteriit et manere uolunt; similiter huzarones eodem clamore instant et me solicitant sine solucione iam diutius non posse sufferre. Curet eciam vestra reuerendissima dominatio de solu cione nazadistarum, quo cellerius mittantur, ne cogantur desperacione admorari vel extreme subiacere formidini, tempus enim nullam moram patitur. Deus maximus vestram reuerendissimam dominacionem feliciter conseruet. Scripsi mus et dominis consiliariis commissariis Austrie. Dominacio vestra reuerendissima festinet eas. quam celerime expedire et dirigere et rem commendare, ne mora paratur. Ex Jaurino, feria tercia Penthecostes 1530. Paulus Bakytli, capitaneus huzaronum regie maiestatis. C : Reuerendissimo domino domino Thome ecclesiarum wespriniensis et agriensis episcopo, camerario et consiliario sacre regie maiestatis Hungarie, Bohemie etc, domino nobis honorando. , - N o, 1 4.334; .

XLVIII. 1 2 . 1530.
1. . . , je . Ferdinandus etc. Reuerende, deuote, dilecte. Reddite sunt nobis littere deuoticnis tue de prima huius mensis, quibus gratiose in

5 telleximus, que de Nazadistis Rascianis scripsit et de vic toria, quam Andreas Clioron contra equites abbatis ticoniensis obtinuit. Que nobis grata fuere eiusque in hoc ope ram, fidem et consilium probamus, cui denique acquiescentes litteras gratie pro Nazadistis ac item alias similis gratie nostre testes ad Rascianos conscribi iussimus. Quas deuo tioni tue ad presens transmittimus, suas Nazadistis exhiben das ac suas etiam Rascianis mittendas, cum quibus, quod reliquum est, deuotio tua transiget et ad debitum finem perduci curabit nosque de ijs, que tam in hoc quam alijs negotijs emergent, sedulo et cito commonebit. Nostram in eo benegratam executura voluntatem. Quod Andree prenominato successit felicius in fugan dis et interimendis equitibus abbatis ticoniensis, nobis est volupe idque ceteris istius et aliorum fidelium ac bonorum seruitorum nostrorum pariter ac tuorum beneactis ascribimus. Quorum etiam posthac eam quoque rationem inibimus, que et nostre liberalitati et existimationi et suis in nos meritis congruere videbuntur. Quod eandem deuotionem tuam latere voluimus. Datum Monaci, 12. juni 1530. Ca : Agriensi. Liouuja. .

XLIX. 1 2 . 1530.
, . Ferdinandus etc. Egregij et strenui, nobiles, dilecti. Nihil dubitamus de constanti vestro animo et seruiendi promptitudine, quam et antea et nunc quoque nobis significari fecistis, eaqe nobis vehementer grata est. Hec minus laudamus studium et pro positum vestrum, quod in commune Christiane religionis commodum et defensionem habetis. Propter quod vobis etiam merito propensi sumus, vobisque gratiam nostram ijs nostris apertius insinuare et testari voluimus, vt constito vobis nostro etiam animo alacrius et maturius in eodem instituto

36 vestro perseuerare et progredi v.ileatis. Quare vos ommes et vestrum quemlibet omni studio requirimus, vt quem in nos et dictam religionem nostram animum et affectum ha bere cepistis, deinceps etiam continuare eaque omnia, que tam pro nostro sacreque religionis antedicte et regni nostri Hungarie corone vtilitate benefitio et conseruatione contra nostros et sacrosancte fidei nostre hostes fieri possint, contra eosdem sedulo et diligenti studio facere non cessetis, vosque fideles, promptos et constantes ac tales erga nos et dictam coronam exhibere velitis, quales vos futuros esse confidi mus. Quod erga vos et vnumquemque vestrum pro suo cuiusque merito suo tempore clementer et accumulate re cognoscemus. Datum Monaci 12. junij 1530. mutue: Radasau et alijs Rascianis. Kouuja. Hungarica.

L. 1 3 . 1530.
aicua, je CTputie . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus litteras tuas de feria quarta ante festum Penthecostes, quibus abunde cognouimus, que de Rascianis Syrimiensibus ac trans Danu bium existentibus scripsisti et que nobis de rebus Tureo rum nuntiasti et in ys nobis satisfecisti. Priusquam autem de Rascianis ad nos scriberes, tibi mentem et voluntatem nostram per litteras nostras tibi dubio procul nunc redditas ant statim exhibendas, quarum paria presentibus inclusa sunt, aperuimus circa ea, que per reuerendum, deuotum, nobis dilectum Thomam de Zalahaza, episcopum agriensem, cancellarium nostrum et te quoque fieri volebamus, ad que in ys etiam nos referimus. Quod autem ad has tuas citius non rescripserimus, in causa est profectio nostra, quam vnacum sacra cesarea et catholica maiestate domino et fratre nostro charissimo augustam versus ad visitandam

bl dietam imperialem inibi celebrandam suscepimus. In qua, sicut ex alijs nostris iam sepius intelligere potuisti, pro commodo et defensione regni huius nostri fideliumque eius incolarum cuncta tractabimus et efficere conabimur, que in possibilitate nostra sunt futura. Interea per alia loca nihil omissuri, quod ad subsidium gentibus et fidelibus regni colis nostris assidue ferendum spectabit. D e quo te certiorem esse voluimus, vt et tu vnacum tuis alysque bonis seruito ribus nostris eo alacrius et constantius cetera proinde, que hucusque egisti, in hostes agere possis, quod te indubie facturum esse nobis persuademus. Idque erga te singulari gratia nostra dum dabitur occasio recognoscemus. Datum Monaci 13. junij 1530. Ca : Bakith. Koauja. Hungarica.

Ll. 1530.
, . Radazaw Chelnick, capitaneus olim Johannis Chaar Nigri Hominis significat, cesarem Turearum deputasse sep tem sangiacos siue capitaneos ad ferendum subsidium Johanni comiti Scepusiensi. Quorum vnus appellatur Widaczki sangiacus, alter Wutschvternski, Chrusthewartsthki. Swoniczki, Bosanski, Hertzogowarski (hoc est Suonicensis, Bosnensis et Hertzigovine), Smodreczki W elgraczki. E t Johatzitz bassa Mehmeth beck illorum est capitaneus supremus, quorum omnes vires in simul iuncte non possunt implere numerum 20000 equitum bonorum et malorum. Supradictus Radosai censet, illos omnes non audere versus Budam venire in auxilium Johannis, si maiestas re gia cum aliqua saltem justa potentia Budam descendat, timent enim Turei, si Drauum trayciant, fore, vt a gentibus Sclauonie circumdentur et opprimantur et de hoc nuper sermonem habuerunt, quando ad Vaciam profectus sum, an

58 sic wavuode sit subueniendi vel ne stante pericnlo propter Sclauoniam expectando. Significat etiam, quod cum euidenti discrimine vite atque vxoris et filiorum suorum ad partem nostram redierit, causa nos admonendi, quod suo arbitratu in multis annis tanta commoditas et occasio non fuerit, pre manibus loca et con finia Hungarie manibus Tureorum eripiendi, quanta nunc esse conspicitur, attento quod Tureus hoc anno non habet modum neque est paratus aut instructus ad faciendam vllam expeditionem pro tutandis eiusmodi confinibus. Significat item, neminem alium Tureorum preter iamdictos capitaneos in auxilium venire posse, si Bclgradum hoc anno obsideatur. Item multos esse Christianos vitra et citra Sauum, qui inter se omnino deliberarunt et concluserunt accedere ad maiestatem regiam, si viderint, eam aliquem exercitum ad loca illa destinasse. Itera sicut prius etiam significatum est, Tureum omnes galeas et tormenta bellica maiora deorsum versus mare misisse. Item inferius nihil percipi posse, quia Sophi nunc aliquod bellum contra Tureum gerat. Item famam esse inferius, eundem Sophi Tureorum cesari nuntiasse, quod existente ipso Tureo in obsidione viennensi facile potuisset occupare regna et dominia suar vsque ad Constantinopolim, sed hoc noluerit facere, ne dici posset, illud factum esse Tureo extra dominia sua con stituto. Sed anno proxime futuro Tureus pro certo habeat, quod Sophi rem ita aggredi velle, vt ipse Sophi vel in Turcia futurus sit dominus, vel ipse Tureus regna ipsius Sophi occupet et possideat. . Capitaneus quidam Tureorum captiuus significat, totam Bosnam de cesare Tureorum male contentam esse, eiqu& contrariari propter quandam taxam corporalem, nunquam antea datam et a nouo sibi super qualibet domo impositam. Et ob id quedam amplissima regio Dalmatie, Pallicia vo cata, totaque Barbaria et uniuersi Chernigonienses et quidam

59

populi dicti Themorodisebl (sic) defecerunt a Tureo, contra quos bassae et prefecti turcici magno gentium numero plus vna vice profecti maximam semper cladem acceperunt, propterea, quod regio, quam rebelles inhabitant, natura loci munita est, vnde cesari multa nunc dftmna et mala solent inferi. ua . Hungorica.

Lll. 3. 1530.
/{ , , ce ita Typice. Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Cum fidedigna exploratorum significatione admoniti simus, nouas Tureorum copias ad regni nostri Hungarie patriarumque nostrarum hereditariarum deuastationem excurrere et nisi mature illis occurratur in finitis malis et damnis subditos nostros afficere posse atque ideo necessitas exigat, vt huic expeditioni, quam a nouo contra hostes suscepimns eisque gentibus, qtias Wilhelmus a Rogendorff adducit, illi tue quoque vires accedant, vt exercitus instructiov et auctior tanto alacrius et firmius hosti resistere possit. Idcirco tibi committimus et manda mus omni serio, vt mox receptis presentibus te cum omni bus tuis et tuorum, quas poteris contrahere, viribus et copvs sufficienter et necessario, vti in similibus regritur (*/) prepares et instruas ac vtprimum per prefatum suppremum capitaneum nostrum aut alium nomine nostro vel suo voca tus et requisitus fueris, confustim et sine mora aut expectatione longiori te vnacum tuis ad talem militiam ins tructuri et eundem capitaneum vel exercitum nostrum aut loca tibi designata conferas teque pro tua in nos et regni cura et studio fideliter et vt tibi tuisque tanquam Christi anis bonisque seruitoribus nostris conuenit, constanter et bene geras, ac quantum potes hostes arcere et propulsare

60 contendas, sicut quoque ceterosque fidos et probos seruitores nostros in hac potissimum vrgente necessitate, sedulo facturos esse non dubitamus. Idque erga te et ipsos preterquam quod tue in nos fidei et in religionem nostram debito per hoc satisfacies digna quoque gratia nostra reco gnoscemus. Datum Auguste tertia octobris 1530. Ca : Bakyth. f{ouuja. Hungarica.

Llll. , 22. 1530.


j e , . , .

Serenissime princeps et domine domine clementissime etc. Post perpetue sernitutis mee commendationem. Sacra maiestas regia, quantum attinet ad obsidionem Budensem, maiestati vestre impresentiarum scribere non intendo, quia certo scio, maiestatem vestram per magnificum dominum Wilhelmum, supremum capitaneum suum, per literas satis superque certam et eruditam esse: quomodo et qualiter ob sedimus et qualiter eciam menia ciuitatis Budensis cum ingenijs destruximus. Ego pro omni virili cum summa fide litate seruiui maiestatem vestram cum effussione sanguinis fratris germani mei atque morte meorum seruitorum certe non ignobilium prout scribere potuit maiestati, vt idem do minus Wilhelmus ; nos huzary in tam longa obsidione equos nostros perdidimus, sunt multi ex seruitoribus huzarijs maiestatis vestre, qui centum equos habuerunt, redire non potuit quinquaginta vel triginta equis vel citra omnes equi, stantes sub dio et in maximo luto defecerunt : passi sumus omnes iacturam non modicam et nunc multum coqueruntur huzarij de damnis ipsorum atque solucione et stipendio. Dicunt omnes vnanimi consensu (prout verum est) quattuor quatuor renenses ad equum et ad personam hominum non sufficere et eciam istos quatuor renenses non recto persol-

61

uere; sunt multi ea nobis, quibus maiestas vestra debetr solucioue quinque mensium, aliquibus autem duorum vel trium mensium et ita negligitur: solucio omnium nostrum nisi vrgeute necessitate et quum opus fuerit, insidere equis, tunc soluitur ipsis ad vnum vel duos menses stipendium. Illud autem prius debitum racione seruicij per negligenciam camerarium et questorum maiestatis vestre non soluitur et equi eorum, si solucio recte facta fuisset, in tanta copia mortui non fuissent, quia pecunias non habuerunt, quibus commeatum et victualia emerere potuissent. Nunc autem ad omnes exitum et linem sincere ac fideliter seruierunt maiestati vestre. Dicunt se tantumodo venire Strigonium cum ingenys bellicis maiestati vestre, quia tali condicione dicunt seruire non poterunt, nisi maiestas vestra serenissima, alia oportuno remedio ac alia prouisione succurrerit. E go autem suplico maiestati vestre tanquam domino meo cle mentissimo, vt habeat eadem racionem et respectum ipso rum, ne ita dimitantur; certe passi sunt et ego vnacum ipsis in amissione et morte equorum maximum damnum maiestas vestra faciat, ipsis maius stipendium quam quattuor renenses essent. Nunc in isto regno turbulento huzary plus seruiunt maiestati vestre (et citra iniuriam dico), quam pedites, quam eciam armigerij, si huzary dimittuntur, tunc alios loco ipsorum constituere nequimus. Nunc eciam multos maximis blandicys allecimus ad fidelitatem et seruicia mai estatis vestre. Maiestas vestra serenissima dignetur hoc considerare, vt pedites et eciam armigeros in suis regnis in maxima copia eadem inuenire poterit; si autem hij di mittuntur absque solucione nec bona pecunia huzary reperiri possunt. Hec latere maiestatem vestram nolui, sed ea omnia nota facere. Ceterum sepissime per litteras suplicaui maiestati vestre, vt eadem dignaretur ex sua clemencia dare michi vnam domum, vbi vxorem et liberos atque familiam meam tutare et alere possem. Nunc magnificus dominus Wilhelmus in persona maiestatis vestre assecurauit me, vt se daturum michi vnum castrum. Expecto omnem graciam ab maiestate vestra. Maiestatem vestram deus op

62 timus maximus ad omnia vota felicissimam conseruet. E x astris maiestatis vestre ad ciuitatem Wissegrad positis, feria quinta ante festum natalis domini, anno eiusdem 1530. Eiusdem vestre maiestatis perpetuus seruitor Paulus Bakyth etc. A tergo; Serenissimo principi et domino domino Fer dinando, dei gracia regi Hungarie et Bohemie etc. domino domino semper clementissimo. H uvgnica. .

LIV.

O ko

1530. .

, .

Sacratissime rex. Maiestati vestre sacratissime secreto significo, quod Andreas Schoron, maiestati vestre seruitor, castellanos illorum castrorum, cui sunt iuramento ut seruitores astricti, ad hoc hortatur et commouet, ne castra in manus sacratissime maiestatis vestre dedant, solutionem serui toribus quoque in illis castris facit deditque suam filiam alteri ex castellanis in uxorem. Ita, vt nisi ille obstaret, sperarem facile et citra magnam difficultatem castra illa posse accipere. Quod si sacratissime maiestati vestre pla cuerit possum facile modum ac uiam inuenire, ad captinandum predictum Andream Schoron eumque ad manus maiestatis vestre sacratissime dedam. Per hunc possent etiam castellani ad dedenda castra adduci et commoueri. Castellanus quoque maioris castri habet quaedam bona propria mobilia in alys locis regni Hungariae. Quod si maiestati vestre uisum fuerit, talia sua bona propter suam inobedientiam, ad manus maiestatis vestre confiscare, possum talia cum maiestatis vestre seruitoribus mihi subiectis, absque ullo negocio accipere. In literis quoque sit sacra tissime maiestatis vestrae intencio, poterit mihi eadem gratiose committere. Nam et per hunc modum castellani ad de denda castra compelli. Datum vt in litteris, quas et hisce

63 transmitto. Maiestatis vestre sacratissime fidelis seruitor Paulus Bakhyt. Eaicihk. C : Sacratissimae Romanorum etc. regiae mai estati, domino meo graciosissimo. . Hungarica.

LV. 21. 1 5 3 1 .
, je wo , je . Ferdinandus etc. Cum egregius, fidelis, nobis dilectus Paulus Bakytli, lmssaronum nostrorum capitaneus, castrum nostrum Jauriense ac locum Sancti Martini sacri montis Pannoniae de consensu, voluntate et iussione nostra ad effectum ex illis habendae intertentionis suae et equitum euorum iam aliquandiu in manibus suis habuerit nosque in presentiarum contenti simus, vt ex eisdem castro et loco emigrare et domicilium seu mansionem suam in alio quo piam loco per nos ei designando constituere possit. Volentes ideo eius etiam honori et securitati consulere, per has litte ras nostras asseueramus et dicimus idque omnibus eas vi suris, lecturis et audituris plane constare et notum esse volumus, eundem Paulum Bakyth tanquam eum cui predictorum castri et locorum cura et custodia nequaquam commissa aut imposita fuerit, de bona voluntate nostra ex prefato castro Jauriensi et loco Sancti Martini emigrasse et discessisse idque eum cum bono honore, nomine et ti tulo fecisse et facere potisse. Huncque eius emigrationem et discessum a nullo unquam mortalium aliter aut alio causa quam deceat sibi impigni, imputari nel uitio uerti quin etiam omne illud et persone et integritati sue nullum un quam nocumentum afferre uel generare posse et debere. Harum testimonio litterarum sigilli nostri impressione mu nitarum etc. Datum Budweis 21. marty 1531. Piivilegia Ferdinandi 1. regis di anno 1530. usque 7.537. . 49. .

64

LVI. 5. 1 5 3 1 .
. , , , je . Ferdinandus etc. E gregie, fidelis, dilecte. Recepimus literas luas de dominica quasmodo geniti, quibus intelleximus, que de rebus Turearum et tuis ad nos scripsisti. Gratum itaque nobis esse, scias te ista et consimilia ad nos scribere, que semper continues, deiuceps in seruitijs nostris talem exhi bere, pergas, qualem te futurum esse confidimus, quod erga te singulari gratia nostra recoguoscemus. Quod ad mansionem tibi assignandam pertinet, non putes nobis tui memoriam excidisse, sed progredientibus ysinducys et firma spes est, tanto maiorem et commodiorem habebimus occasionem tibi de tali domo prouidendi, quam certe tibi dari et constitui curabimus, sine belli sine paci tempore, ideo non sis vlterius in hoc auxius et nostra in hoc etiam benignitate tibi satisfactum iri videbis. Super castris Solmos et Lippa nobili, fideli, nobi& dilecto Wilhelmo baroni a RogendorlF et Mollenburg com missionem plenam agendi dedimus, quem nunc tecum superinde egisse aut statim acturum esse credimus. De ducentis illis florenis tibi Vienne assignandis, scri bimus consiliarijs nostris, ibidem et illos tibi faciant exoluir de quo te certiorem esse voluimus. Datum Prage quintamay 1531. Ca uuiue: Paulo Bakith. Kouuja. IJungaiica.

LVII. 23. 1 5 3 1 .
, j e , , . Magnifici ac generosi domini, domini mihi semper obseruandissimi. Post meorum seruitiorum humilimam com mendationem, salutem. Mandata vestrarum dominationum summo cum honore accepi ac clare intellexi, non latuit easdem, quomodo circa regiam maiestatem dominum meum clementissimum, ex regno Turchorum omnibus bonis meis et possessionibus atque clenodijs post tergum derelictus et ad vocata sue maiestatis atque literas veni et que seruitia sue maiestati prius fecerim et impenderim, maiorem partem sua maiestas illorum nouit, aliquam etiam dominationes vestre. Arcem Richo, adhuc in manibus Joannis weiuode, tunc existentem, maiestas sua mihi pro fidelibus seruicijs, que sue maiestati pro locorum et temporum varietate feci, condonauit auguste, ac litteras ad easdem dedit ibidem, quas Vienne ex comissione eiusdem maiestatis vestris do minationibus presentaueram, vt arcem prefatum dominationes vestre iuxta sue maiestatis mandatum ad manus meae assignare facerent. Quoniam cum illis litteris ad vos perueneram, decima erat tunc dies transacta, quod arx illa Richo per-capitaneos sue maiestatis et expensis capta fuisset ac expugnata. E go quidem vestras dominationes tunc rogaui atque oraui, vt in illam eedem iuxta commissionem sue maiestatis intermittere facerent atque ad manus meas as signare. Dominationes vero vestre hoc mihi dedere res ponsum ac mandauere, vt talem occupationem arcis prefate posthaberem, sed ad regnum Sclauonie pro meo exercitu festinarem et Budam ad castra regie maiestatis properarem promiseruntque eedem, quo quamprimum Budam venero, mox arcem memoratam ad meas manus absque omni dila tione dare facietis. Ego tunc mandatis vestrarum domina tionum obtemperaui et vt nunc quoque sequenti, post regiam maiestatem dominum meum clementissimum presto sum voluntati vestrarum dominationum satisfacere ac se fidelem
3*i. 38. 5

00 et obedientem prestare quecumque dominationes vestre mihi mandauerint ct iniunxeriut, fidelitcrque illa semper exequam. Causa fidelissimis seruitijs regie maiestatis vxorem et filium totamque familiatn nostros (.<) cum rebus omni bus in arce magnifici domini Ladislai More in regno Scla uonie reliqui, cum Budam ad castra regie maiestatis perueni, licet dominus Wilhelmus de Rogendorf, generalis capitaueus sue maiestatis et consiliarij homines meos cum certis litteris prefati domini capitanei ad Casparem D o minitsch miserant pro exibenda arce Richo, qui tune ad mandata prefatorum dominorum arcem mihi dare recusauit, nisi ipse solus Strigonium descenderat et quecumque p ro hoc facto dominus capitaneus generalis et consiliarij b ellici sue maiestatis cum Caspare Dominitsch concluserant, in e a constans nou fuit nec sue fidei satisfecit. Sed ille facto termino, quo arcem nostram ingredi deberem, veni T rinchinium, vbi diuturnas expensas ac difficiles morasque idem Caspar Dominitsch mecum et meis fecit, differendo atque milii promittendo arcem. Nec tunc mihi arcem dare voluit, sed se sue fidei inconstantem prebuit ac inobedientem litteris et mandato regie maiestatis, quocies post h o c ac vbi non personaliter coram regia maiestate pro hoc n e gotio comparui, tum Linzij ac in Bohemia Morauiaque, vestris est dominationibus iam notum et quoties regia m ai estas Caspari Dominitsch Linzij mandauit atque com isit personaliter, quo secus in hoc negotio non faceret, sed arcem mihi daret. Insuper memoratus Caspar Dom iniz, dextra manu apprehensa regie maiestatis pro signo m aioris fidei et fidelitatis constantia arcem mihi dare coram su a maiestate promisit et hec ipse omnia nihili fecit, denique ter v e l quater sua maiestas vestris dominationibus per literas commisit ac mandauit, vt arcem ad manus meas memoratam dare et assignare faceret. Caspar vero tum mandata sue maiestatis tum etiam vestra non audiuit, sed se obstinacem prebuit jamque video, quo pacto maiestatis regie domini mei c l e mentissimi mandata ac comissiones audiuntur et exequuntur. Ego vero damni ac expensarum decem milia florenorum hungaricalium passus sura, causa Casparis Dominitsch p r o

67

nostra arce incendendo, qui me diutias post se duxit, quo voluit delusitque arcem promittere. Sed vt rem clarius enodem, cur sit ille a me et meis detentus atque appre* liensus? Cum diebus proxime preteritis Vienne a vestris dominationibus fauorem abeundi ad meum exercitum acce peram, adijt me ibidem in meo hospitio Caspar Dominitsch, quem iuterogaui, quodnam haberet a vestris dominationibus responsum. Ipse mihi sic retulit, quomodo eedem illi talem dedissent relationem, quo mihi arcem exhiberet, sui vero illam nunc dare recusaret, haberet ipse licentiam abeundi ex seruitijs regie maiestatis ac ne amplius inter sue mai estatis seruitores computaretur. Nec aliquam ipse solutionem a sua maiestate expectaret ad suos equites et arcem Richo, liec etiam mihi dixit ijdem superba iactantia Saltem , inquit, valeam arcera Richo ingredi obcludam me in eam personaliter et sic ipsam tenebo contra omnes impetitores.u Sic insonando et deridendo, veniat , inquit vystumb ao diruat illum ad caput meum, veniat etiam regia maiestas, non expugnabit eam vno anno nec ex ipsa arce exeam Amplius ad caputum vel aliquam constitutionem, donec ad caput meum illam non fregerint . Cum ego perspecta et considerata intellectaque tali infidelitate non tam causa arcis mee pro meis seruitijs a domino meo clementissimo con donate, quam infidelitatis gratia, quam regie maiestati domino meo clementissimo facere moliebatur, iuxta illam fidelitatem, qua regie maiestati obstructus sum et debeo semper. profectus sum ad meum exercitum et Caspari Do minitsch e conuerso in itinere cum meis equitibus obuiaui, cum ipse ad arcem Richo proficiscebatur sicque eum appre hendi, ne ex hac exigua re sue maiestati, domino meo cle mentissimo, maius incommodum sequeretur. Iccirco ego nui* lam infidelitatem regie maiestati, domino meo clementissimo, omni euo perpetrare cogito. Quoniam cum ipsam infidelita tem sue maiestati facere cogitassem, non venissem ex regno Tureorum omnibus meis bonis et possessionibus posthabitis et ad sepissima vocata sue maiestatis litterasque, vt sue maiestati ac christianitati inseruirem. Precipiunt domina tiones vestre mihi, vt prefatum Casparem Dominitsch ad

68 vos adducerem vel mitterem, eumque vobis regie maiesta tis nomine aci vestras manus assignarem, dum sciunt do minationes vestre, quod cum Vienne ab ipso infidelitatem prefatam audieram, illum nomine regie maiestatis ad vestras manus assignabam, vt eum retineretis, sed mihi nequaquam credere voluistis, vt ipse se ad arcem Ritscho conuertere vellet ac in eam obcludere conaretur. Nunc vero ipsum Casparem ad vestras dominationes neque ducere nec mittere presumo, quia omnibus iam ipsius captiuitas nota est vereorque, ne in itinere ipse ab aliquo liberaretur cum magno detrimento nostrorum seruitiorum precipue damno regie maiestatis. Nunc autem Caspar Dominitsch in bono loco detinetur apprehensus, apud neminem quam vnum singularem et fide lissimum regie maiestatis aulicum, qui maiori fidelitate ac seruitijs sue maiestati fuit Caspare Dominitsch eritque semper. Ego tamen Casparem Dominitsch ex captiuitate non permit tam exire, donec arcem meam a regia maiestate mihi pro ser uitijs condonatam ad meas manus dare non fecerit, attamen sue maiestati sum fidelis et ero vt fui ab initio. Enimuero Caspari prefato nil debeo, si vero vestre dominationes illi quid debent, soluant. Quia nullius causa vxor, filius familiaque nostra deuenere perpetue captiuitati cum rebus omnibus, quara Caeparie Dominitsch. Nam si ipse arcem meam ad manus meas consignasset, vt regia maiestas illi comiserat personaliter, dudum vxorem et filium ac familiam meos cum rebus omnibus meis ad istam terram superiorem adduxissem. Iam nil mihi deest quam vt et caput meum perdam causa Gasparis Dominitsch, in tantum me deludentem adduxit. Igitur si hec captiuitas cuipiam Casparis Dominitz nocuerit, conueniat regiam maiestatem dominum meum clementissimum. E go itidem cum tali simul coram sua maiestate comparebo, iuxta illam fidelitatis constantiam, quam semper sue mai estati debeo. Clare iam vidi, quod Caspar neque curat mandata regie maiestatis vestraque, insuper sue maiestati minatur. Densque ipsum ad manus meas dedit; ego iniuste nil exopto, quod illi attinet, sed peto arcem a domina meo clementissimo mihi pro seruitijs condonatam. Quas deusconseruet feliciter. Ex Neboiza sabato die proximo post

69 festum ascensionis domini 1531. Maiestatis regie seruitor fidelis Rodozaw Chelnik, Rascianus. uuute: Magnificis dominis bellicis coiuissariis, Vienne. Kouuja. Hungarica.

LVIII. 3. 1 5 3 1 .
, je > , je . , - , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex litteris, quas ad consiliarios nostros bellicos Vienne existentes dedisti, abunde cognouiBius, que cum Caspare Dominitli egisti. Quia vero non conuenit neque tibi licet, te ipsum rei istius esse iudicem e t executorem tuaque solius auctoritate manuteneri, sed hoc eoli sublimitati nostre pertineat, tibi propterea studiose ommittimus, vt non attentis rationibus et causis per te in contrarium allegatis prefatum Casparem Dominith iamdictis onsiliarijs nostris bellicis consignes et penetres, qui a nobis habent in mandatis, vt eo ad manus suas consignato sic egant et tractent, vt in possessionem castri Richo deuenias. Secus minime facturus. Ca : Radazaw. Kouuja. Hungarica.

LIX. , 9. 1 5 3 1 .
1 , je , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Commisimus nobili, nobis dilecto Leonardo baroni in Fels, capitaneo jnostre Athesine, nonnulla tibi referenda sicut ab eo fideli, vallis coram

70

accipies Que cum ex mente et voluntate nostra veniant, tibi propterea studiose committimus, vt eidem Leonardo in ijs, que tibi referet, fidem indubiam habere teque talem in eisdem exhibere velis sicut in nos fidei et debiti tui offitium postulat, nosque te haud dubie facturum esse nobis persu ademus. Nostram in eo seriosam executurus voluntatem. Datum Budnicij nona julij 1531. Ca : Bakyth. Kouuja. Hungai-ica,

LX. 10. 1 5 3 1 .
, , Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Reddite sunt nobis litere tu e de festo X . m. martyrum vnacum nouitatibus, quas ad n o de rebus et occurrentijs Tureorum scripsisti, que nobis grate fuerunt teque ob id requirimus, vt nos de consimili bus sedulo et diligenter admonere ne cesses nostramque iiv ijs etiam gratiam vberiorem demereri studeas. Quod autem ad negotia tua priuata pertinet, nos tu t nulla cepit obliuio, iamque sumus in tractatu per medium cuius credimus tibi quoque circa petitionem tuam iam a li quoties de domicilio certo tibi assignando factam n ecessa rio et commode prouideri posse, qui si vti confidimus successerit, tui meritum habebimus respectum. Circa castrum Papam haud dubie nunc intellexisti, q u e magnifico, fideli, nobis dilecto Alexio Turzoni de Bethlenfalwa iudici curie et consiliario nostro tecum tractanda commisimus, in quibus nos etiam deinde clementer geremus. Quoad negotium Balinth Stepan contenti sumus, q u o d illum modo quo scis et potes meliori conserues et in a ffe c tione, quam erga nos gerit, interteneas, vt post finem in duciarum, quo ad nostram fidelitatem accedet, latius et ,

71

melius cum eo transigi possit, de quo te suo quoque tem pore certificabimus. Datum Budnicij 10. julij 1531. Ca : Bakith. Kouuja. Hungarica.

LXI. 1 7 . 1 5 3 1 .
, . Ferdinandus etc. Magnifico, fidelis, dilecte. Multe indies ad nos querimonie deseruntur, pauperes regnicolas et subditos nostros passim et vbiquc magnis per hussarones tuos inuirijs et violentiis affici, omnibusque victualibus in eorum vsum et victum quotidianum reseruatis et ceteris vite sue necessarijs spoliari et quod deterius et grauius est, personaliter etiam et in corpore affligi et non nunqnam occidi, quod equidem nobis est grauissimum pariter et molestissimum. Tibique propterca omni serio committimus, vt omnino et efficaciter ac ita cnm hussaronibus tuis agas et prouideas, vt a si milibus violentijs, depredationibus, opressionibus et afflicti onibus tam realibue quam personalibus decetro abstineant seque erga nos et nostros potius vt fideles seruitores decet exhibeant sicut etiam te et ipsos haud dubie facturos esse confidimus, ne ijdem quoque et ex tanta oppressione despe rati aliquam accipiant occasionem similia aut maiora in eos vicissim attentandi et forsan a fide et obedientia nostra discedendi, quibus hoc modo vt diximus commode poteris obuiare nosque et. nostros ac te et tuos ab vlterioribus damnis et malis precauere. Nostram in eo expressam et omnimodam exeeuturus voluntatem. Datum Budnicij 17. ju lij 1531. Ca : Tereck Valent. : In E gregie, fidelis, dilecte. Kouuja. Hungarica. simili ad Paulum Bakith.

72

LXII. 10. 1 5 3 1 .
-. Ferdinandus etc. Reuerendi, magnifici, venerabiles, deuoti et fideles dilecti. E x litteris vestris de 21. julij ad nos datis cognouimus, que in commendationem egregij Radazaw Chelnyck Rasciani scripsistis vestreque partim intercessionis intuitu, partim equitate ipsa iubente, vt donatiouem nostram semel factam irritari aut rescindi non pateremur, commissarijs nostris Vienne existentibus iniunximus, cum Caspare Dominich, castellano castri de quo agitur, nostra vice et n o mine tantum efficiant, illi castrum sine excuptione vlla aut mora longiori reddat et euacuet. Similiter etiam magnifico Ladislao More scribimus tibique reuerendo Thome episcopo agriensi committimus, vt cum eodem Ladislao quibus potes medijs agere contendas, vt vxorem et filium eidem Rasciano detentos omnino et statim relaxat neque diutius apud se detineat. Quod vos latere noluimus Datum Lintij 10. augusti 1531. Ca : Consilio Hungarico. nuuie: Ferdinandus etc. Magnifice, fidelis, dilecte. Accepimus vxorem et filium egregij Radazaw Chelnyck Rasciani propria tua auctoritate et vi captos adhuc apud te agere captiuos. T ibi vero per has nostras omni serio ac strictissime et sub indignatione nostra grauissime precipimus et mandamus, vt statim visis presentibus vxorem et filium, sic apud te detentos, omnino ac sine vlteriori dilatione aut tergiuersatione relaxes ct dimittas ipsi que Radazaw restitui et assignari cures. Secus sub pena premissa non facturus. Datum vt supra. Ca wime: Muri Laslo. Kouuja. Hungarica.

73

LXIII. 27. 1 5 3 1 .
. Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus litteras tuas de sabbato infra octauas assumptionis beate Marie Virginis, quibus clementi animo intelleximus, que de rebus et pro positis Turearum ad nos scripsisti nobisque plurimum pla cet diligentia, quam in huiusmodi rebus prestas teque etiam studiose requirimus, vt in hoc offitio et sedulitate tua persistere nosque continue et quo potes certius et tem pestillius de omnibus ijs et alijs, que et nos et statum nostrum conseruere videbuntur, admonere et certificare studeas. Quod ad solutionem exploratoris illius, de quo scribis, attinet, curabimus et illi de eo, quod sibi debetur, respon deatur et de futuro etiam, quo ad offitio suo defungi voluerit, certus esse possit. D e conditione et qualitate persone Balinth Stepan satis per tuas et aliorum etiam relationes sumus edocti atque ideo quam in ea affectione et seruiendi promptitudine, quam in nos hucusque gessisse videtur, magis ac magis incenda tur et vtiliter ac bene possit nobis et regno nostro seruire, contenti sumus illi castra Solmos et Lippa donare et gra tiose conferre litterasque denatorias expedire et mittere. Tuum est ergo, vt interea illum ad seruitia nostra coutinnauda cohortari et ad omnia ea, per que de nobis bene mereri possit, inducere et in eisdem continuandis et reipsa (maxime post finem induciarum) per ficiundis conseruare et retinere. De tractatione cum hussaronibus et aulicis nostris super solutione eorum ineunda magnificus, fidelis, nobis dilectus Stefanus Pemfflinger, consiliarius noster, omnem a nobis accepit informationem, sicut ab eo coram intelliges. Quod te latere noluimus. Datum in Scherdingen 27. au gusti 1531. Ca : Bakyth Howuja. Hungarica.

74

LXIV. 8. 1531.
, .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus te decimas quas dam serenissime principi domine Marie regine Hungarie et Bohemie, vidue sorori nostre dilectissime, de bonis castri et territorij Kewzewg pertinentibus auctoritate propria et de facto apprehendere et occupare velle, quod tanto nobis est molestius, quanto minus hoc tibi in nos et serenissimam sororem nostram facere licet tibique propterea serise et strictissime inhibemus et interdicimus, ne manum tuam in easdem et quaslibet alias serenitatis sue decimas quoquo pacto immittere aut imponere presumas, sed illas libere et pacifice sinas ab offitialibus serenitatis sue percipi et col ligi et si aliquas ex ijs iam accepisses, volumus omnino, vt eas serenitati sue aut prefatis offitialibus efficaciter in tegre restituas vel eos de perceptis et consumptis contentos reddas et efficias. Secus minime facturus. Datum Stutgardie 8. septembris 1531. Ca crpaiie nuiue: Bakytli. Kouuja. Hauyarica.

LXV. 1 5 . 153 1.
. Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus literas tuas de 14. augusti proxime elapsi, quibus intelleximus, que ad nos scripsisti et quantum ad castrum Papa nos ad ea referimus, que fidelis nobis dilectus Marcus Beck a Lewpolstorff, vicedominus Inferioris Austrie nostre, tecum de iussu et con sensu nostro habet agenda et tractanda. Quod autem ad solutionem seruitorum tuorum quoad preterita seruitia pertinet, consiliarij camere nostre Hunga-

75

rice commissionem habent tecnm super ijs tractandi et transigendi. D e futura autem eorundem solutione commissarij nostri bellici Vienne existentes nos informabunt et in ijs postea intellectis secundum necessitatem rerum deliberabimus et agemus. Quod te latere noluimus. Datum Stutgardie 15. septembris 1531. Ca uuute: Bakith. Kouuja. Hungarica.

LXVI. 1 6 . 1531.
&, , . Ferdinandus etc. Egregio, fidelia, dilecte. Commisimus fideli, nobis di lecto Marco Beck a Lewpoltstorff vicedomino Inferioris Austrie ac consiliario nostro, nonnulla tibi vitra ea, que pr >xime tibi communicauit et nostro nomine tecum egit tuque eidem ad ea respondisti exponenda, sicut ab eo coram intelliges. Que cum ex mente et voluntate nostra veniant te ideo gratiose requirimus, vt eidem Marco in ijs, que sic tibi referet, non solum fidem omnimodam habere verum etiam et in eisdem, vt decet gerere et exhibere velis. Quod erga te clementer recognoscemus. Datum Stutgardie 16. septembris 1531. Ca : Bakith. Kouuja. Hungarica.

LXVII. 1 7 . 1531.
, , , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex litteris de sexta huius datis clementer intelleximus, que de Rascianis ad fidem et

76 obedieutiam nostram ituris secreto et fidenter ad nos scrip sisti nobisque placet id, quod ad bonum negotij istius effectum egisti. Tametsi autem nos quoque videamus et hac re et nobis et toti christianitati non nisi magnam et indubitatum commodum prouenire posse, tamen cum res ipsa sit magni momenti et ardaa atque etiam sacram cesaream et catholicam maiestatem dominum et fratrem nostrum charissimum non nihil concernere queat, eandem cum maiestate saa, apud quam nos breui deo dante futuros esse confidimus, necessario communicabimus et tractabimus ct id, quod vtriusque nostrum iuditio et consilio agendum esse videbitur, tibi statim significabimus. Interea tuum erit eosdem Rascianos in offitio et proposito hoc suo pioque et probabili opere continuando modis et verbis, quibus scis et potes melioribus intertenere et sub fide nostra eaque spe animare et fouere. Quod hoc eorum institutum singulari gratia recognoscere eosque in eo neutiquam deserere sed potius curare velimus, vt in breui tempore de certo b o noque responso admoneantur, eo tamen debite, caute et p rouiso, vt totum hoc negotium intra se secretissime teneate nullique mortalium aperire aut referre audeant, quod et nos pari vice faciemus et vt per alios quoque sciat, ord i nabimus. Nostram in eo benegratam exeeuturus voluntatem. Datum Stutgardio 17. septembri 1531. Ca uuiue: Bakith. Kouuja. Hungarica.

LXVIII. 18. 1531.


, , je . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Tametsi per priores literas nostras octaua huius emanatas serio tibi mandauerimus, vt decimas serenissime principi domine Marie, regine Hungarie et Bohemie, vidue sorori nostre dilectissime de bonis castri

K ew zeg vel vndecunque prouenientibus serenitati sue vel hominibus suis relinqueres colligendas vel percipiendas, ex tuis tamen literis, quas ad consiliarios et commissarios nostros bellicos Vienne existentes proxime dedisti, cognouimus, te hoc excusare velle, quod nobis ea de re scriptis et a nobis superinde responsum expectes. Cum autem decime ille serenitati sue prouenire debeant illique de con sensu et permissu nostro et nulli alteri sint soluende, vt castro Owariensi et ceteris locis, pro quorum tuitione plu ribus et maioribus etiam indigeret, debite prouidere possit. Idcirco fidelitati tue harum serie denuo strictissime precipimus et mandamus, vt te in collectionem illorum decetero nequiquam ingerere aut immiscere velis sed illas omnes, quotquot et qualescunque fuerint, serenitati sue aut homi nibus suis cedere et prouenire sinas et permittas et si quas ex ijs auctoritate propria modo percepisses vel ab duxisses, volumus vt illas omnino et integre ac sine iactura sua restituas et reddas. Secus minime facturus. Datum Stut gardie 18. septembris 1531. : Bakith. Kouuja. Hungarica.

LXIX. 23. 1531.


, .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Intelleximus ad hoc, vt trice sime nostre owariensis prouentus, qui de bouum pecudumque armensis in hoc regno nostro exigi nobisque obuenire debent, facilius et citius assequi et vsurpare possis, boues et pecudes per Jaurinum ad Owar et alia loca ad duci et abigi solitus detinere teque ipsum auctoritate pro pria tricesime prouentus et taxas impositas exigere et leuare eosque in tuam vtilitatem conuertere. Quod nobis equidem valde est molestum idque eo magis, quam de tua tuorumque eernitornm solutione et intertentione omnia, que

78 possumus tentare et agere non cessamus nobisque si m aiora subire et prestare licuisset, clementi et prompto id etiam animo faceremus tibique ob id similia aduersus nos e t prouentus nostros regios non solum non facere sed ne c o gitare quidem liceat. Qu >re fidelitati tue harum serie stric tissime precipimus et mandamus, vt a retentione et a rrestatione boum pecudumque tam Jaurini quam vbicunque locorum facienda mox abstineas et caueas taxasque et tr icesimas per nos veluti regem dominumque supremum e t neminem alium exigendas et recipiendas et per te iam r e ceptas nobis aut collectori nostro restituas et has, q u a s deinceps prouenire debebunt, nobis vel eidem collectori nostro liberas et immunes esse et prouenire non tam sin as, quam per tuos et alios hoc idem omnino fieri facias e t cures teque et tuos ab arrestatione eorumque camere n ostre lucrum concernunt plane contineas. Secus sub obtentu g r a tie nostre facturus. Datum Stutgardie 23. septembris 1 5 3 1 , Ca mutue: Bakith. Kouuja. Kangarico.

LXX. 7. 1531.
^ Serenissime princeps ac domine domine mihi clem en tissime. Post perpetuorum atque fidelium seruiciorum com m en dationem. Sacra regia maiestas, domine mihi clementissime. Intellexi litteras maiestatis vestre serenissime ad me m issas racione llascianorum, in quibus litteris maiestas vestra f a cilimam fecit relationem et quod eciam cum potentissimo et inuictissimo principe et imperatore fratre maiestatis vestre concluderet Super hoc negocio, fortasse illud longum e r it consilium. Videt maiestas vestra iam apropinquari hyem em et si glacies erit in Danubio, tunc venire non poterunt, et si etiam differtur hoc negotium ad futuram estatem ; q u ia si viderint exercitum et copias Tureorum, tunc vix venien t

79

et olunt venire postea in fidelitatem maiestatis vestre. Credat sacra maiestas vestra, quantum mee fuit possibili tatis, optimis verbis alleci et induxi eos, vt in seruicium et fidelitatem maiestatis vestre venirent. Non sunt tamen pueri, vt tantummodo verbis tenerentur. Deberent eciam alio modo prouideri. Teneor ad id, vt ad scitum et intelectum maiestatis vestre darem. Quamuis certe magnis curis et laboribus induxeram eos in maiestatem vestrum, arbitrio est: si wlt cos habere aut non. Sed si maiestas vestra consideraret commodum christianitatis, prout priori bus litteris meis ad maiestatem vestram datis significaui, daret meliorem et optabiliorem relacionem et informacionem, quia verendum est, vt pretuli, si viderint cesaris copias, tunc vix venient. Preterea hoc certitudinalitcr possum scribere maiestati vestre, vt Turei circa Nandoralbam in siluis ad ripam flu minis Zawa parant nunc galeas viginti quinque et perfi ciuntur ad futurum estatem et ita lenes galeas sicuti mai estas vestra habet et duo ex magistris maiestatis vestre protecti sunt ad Thureos, qui cum ceteris Tureis parant leues galeas. Deinde homo meus, qui reuersus est de Nandoralba, vidit oculis Tureos parasse ad ripam Danubij et Zaw e in campo magnam struem lignorum cum asseribus et desuper cum asseribus tegumen parasse, vt ea, que impo nerentur, ad illud edificium pluuia ne violaret, omnia vic tualia locantur illic ac tandem ibidem ad naues facilima opera locati poterunt. Communis fama est in Nandoralba, vt cesar Tureorum ad futuram estatem cum maximis copijs venire wlt, tamen super hac re nichil certi possum scribere maiestati vestre, quia ille homo, quem maiestati vestre constitueram, nichil quicquam amplius nunciare wlt, quia duo eciam termini sue solucionis preterierunt. Jam nichil curat, propterea comettari possum, ipsum cesarem venire velle, quia in tali loco victualia non locarentur, sed in Nandoralbam inducerentur. Superuenit hac presenti hoca, quando presentes litteras meas volui mittere ad maiestatem vestram, vnus homo ve niens a Balinth Stepau, qui nunciauit, vnum seruitorem

80 suum a Constantinopoli reuersum et dixisse, Ibraim bassam cum totis viribus suis rursus cesar Sophiarum profligauit ac maior pars janiczanorum peditum ab cesare Thureorum defecerunt et se ipsos contulerint ad Sophiam ac pro tali infortunata re cesar ipsum bassam Ibraim spuit in facie et sic expullit a facie sua paruum abfuit, quin truncari non fecit. Hoc negotium certitudinaliter non possum scribere nisi illius nunciatum, quia homo ille, quem maiestati vestre ordinaueram, nichil scribit; sed fortasse maiestas vestra exinde magis edoceri poterit, quia maiestas vestra suffi cientes exploratores habet, a quibus claries intelliget. Deinde inter cetera scribere possum maiestati vestre, miserunt ad me vnum wayuodam Hungari nazadiste mai estatis vestre, medio cuius mihi nunciarunt, qualiter vnus wayuoda per totam estatem Wienne apud dominos pro eorum solucione extitisset, nichil tamen solutum est. Illum wayuodam, qui Wienne fuit, ceteri reuocarunt in medium ipsorum et nunciatum extitit per eos dominis commissariis Austrie regni, vt mittant homines suos, quibus nazados et ingenia, que in eisdem nazadis fuerunt, assignent et ob non solucionem diuidi volunt. Sacra maiestas, si illi Rasciani hoc audierint, timendum est, vt in fidelitatem maiestatis vestre veniant, certe meo iudicio construandi essent et mai estas vestra eos facilime contentos reddere posset. Hoc tempore induciarum, quia tempore necessitatis tales eruditi et docti minime reperiri poterunt, contentos reddere posset maiestas vestra frugibus, vino, panno et eciam aliqua parua pecunia. Ceterum hoc ad scitum maiestatis vestre dare volui: hijs proximis diebus constitutus fui cum vno pociore se cretario et intimo consiliario regis Johannis, non puero certe sed homine, apud eundem magne estimacionis. Ipse multa a me interrogauit et ego vicissim interrogaui eum, vt finaliter eum ad id induxerim, vt diceret aliquid. Dixit hoc in secreto, Ludouicum Gritti in eo esse proposito, vt Joliannem regem perdere vellet et regnum Hungarie a cesare Thureorum pro se impetraret. Ego dixi illi, si Jo hannes rex intelligit periculum capitis sui et sui dominijr

81

quare quid non cedet domino meo clementissimo Ferdinando regi et ipse suas hereditates et sua bona antiqua haberet et caput eciam suum a tali imminenti periculo tutari possit, dixit, timet iuquit Germanos, quia nollet amittere contrac tam amiciciam et cum cesare, non wlt vt excludatur, ab vtraque parte tam a maiestate vestra quam ab cesare Thureorum, quantum in me fuit cum eodem de multis di ligentissime tractaui, dicit tamen hoc, sed suplico maiestati vestre dignetur milii ignoscere et veniam dare. Dixit ille non facilime credere Germanis, quia inquit ea, que Fer dinandus rex pollicitus est, in nulla re suam promissionem seruauit, quia id, quod promittet, per aliquod paruum tempus seruabit, tandem suam promissionem inquit violabit et dicit Ferdinandus rex postea, mei consilarij ad id me non ad miserunt. Serenissime princeps. Spero in deo, si hoc negocium maiestas vestra exordiretur et sub firmissimo vinculo maiestas vestra se polliceretur et effectum sortire possit et sic pro commodo christianitatis cederet et regnorum mai estatis vestre consideret, maiestas vestra negocium eiusdem non cum Gritti et Johanne rege est, sed cum imperatore Tureorum. H oc mihi gaudium esset, vt Hungari vnanimus essent et sic in ea vnione maiestas vestra Tureum profli gari possit. Ittem eciam sacra maiestas regia, domine mihi clemen tissime, accepi litteras maiestatis vestre michi preceptorialiter sonantes, qualiter ego decimas reginalis maiestatis so roris eiusdem occupassem, que et antea pertinuerunt ad castrum jauriense, certe consiliarij sue maiestatis reginalis apud eandem conqueri non debuissent, quia nichil ex de cim is accepi. Dixi tamen hoc, vt scriberem maiestati vestre, vt si mihi ex sua benignitate concederet, quia hic Jaurini pecuuijs, vino non minus quam Wienne, hic preter nudos parietes nichil possideo, illi boni viri talia loqui non de buissent. Suplico maiestati vestre tanquam domino meo cle mentissimo verbis omnium fidem dare ne dignetur. Preterea superioribus quoque litteris meis intimaueram maiestati vestre et scripseram racione tricesime, quam tribus diebus ante festum sacre crucis exigi feci, 11011 ad meam
33. 33. 6

82 sed maiestatis vestre necessitatem. Confisus in maiestate vestra, quia omnes seruitores mei volebant me dimittere et ad hostes proficisci propter non solucionem, illas pecunias quas exigi feci, in medium ipsorum distribui. Nunc tamen propter id, quod ego exegi, tricesimatores atestaucrunt pecunias hominum questuaciorum Wienne ac alia vice exi gere volunt tricesimas, illi coloni et rustici sunt maiestatis vestre, quorum pecunie arestate et detente su nt; pertinent ad castrum jauriense. Suplico maiestati vestre, committat dominis regentibus ac tricesimatoribus, vt iam alia vice n e exigeretur, ne illi coloni in maximam deueniant inopiam e t mendicitatem. Inter cetera sepissime scripsi maiestati vestre, vt m e intuitu meorum seruiciorum prouidere dignaretur vna dom o, vbi familiam meam seruare possim. Hec mea suplicatio hactenus nullum sortita est finem et effectum. Quando autem scribo de solutione maiestatis vestre nullum possum a maiestate vestra habere responsum, nec latet quid c o niectari debeam. In reliquo maiestatem serenissimam deus conseruet ad omnia felicia vota. Datum Jaurini septimo mensis o c tobris anno 1531. Eiusdem vestre maiestatis fidelis seruitor Paulus Bakvth. C : Serenissimo principi domino Ferdinando d e i gratia Romanorum, Germanie, Hungarie et Bohemie re g i, archiduci Austrie etc. domino domino michi clementissimo. . Hungarica. je u y u- : A danai hajhadak trtinete, . 3 85.

LXXI. 22. 1 5 3 1
u , . , , . Serenissime princeps, domine, domine michi clem en tissime.

83 Post perpetuorum atque fidelium seruiciorum commen dationem. Sacra maiestas regia. Superioribus quoque litteris meis enodaueram eidem, qualiter imperator Thureorum circa Nandoralbam et ad fluuium Danubium ex lignorum struibus et congerijs quasdam domus in campo ordinari fecisset pro victualibus. Scripseram eciam de leuium galearum appa ratu. Quales maiestas vestra habet atque eciam de communi fama Thureorum et imperatoris eorundem, vt venire vellet. Nunc ea omnia certitudinaliter cognoui ab homine meo, qui nunc reuersus est et insuper dixit, ante Nandoralbam et ante fluuium Zawa stabula eclificari, vt cesar equos suos ibidem hyemare vellet. D icit homo meus proprijs vidisse oculis, iam veraciter omnia ea et omnino venire velle ipsum cesarem: ex illius hominis dictu mei hoc in timare possum. Deinde dictus homo meus retullit inter ce tera, vt in ciuitate nandoralbensi cesari domus alique pa rarentur et itidem etiam matri sue, que domus haberent, tecturas et tegumina ex plumbo. Asserit etiam idem homo meus, vt cesar wlt facere mansionem in Nandoralba, non minus quam in Constantinopoli vel in Adrianopoli. Dicit etiam homo meus, vt mater ipsius cesaris dixisset: volo, inquit, mori, quia prima fortuna belli et euentum filij mei facta est in nandoralbensi expugnatione. Sacra maiestas regia, domine mihi clementissime. Prenominatus meus homo dicit, prout vidit veraciter apparatum, vt in proximam esta tem cesar venire wlt et Wiennam ciuitatem maiestatis vestre expugnare intendit ac accipere, et exinde in discrimine ca pitis maiestatis vestre (quod deus auertat niteretur) ac tandem de eadem ciuitate wiennensi deuincere et expug nare vellet totam ipsam christianitatem. Gratiosissime domine. Sepe nominatus homo meus iurans asserit et confirmat, ipsum cesarem venire velle et ea omnia proprijs suis occulis vidisse. Sed tamen ille homo, quem maiestati vestre subordinaueram, certitudinaliter et reuera nuntiaret et scriberet et verissimis verbis illius con fidendum esset, sicuti in duro lapideo pariete, scribit etiam nunc modo litteras mihi. Nichilominus tamen nichil noui ecribit, illum hominem ordinaremus cum domino Rogondorff

84 maiestati vestre gnatum litterarum paria ad maiestatem vestram latino conuersa transmisi, litterasque eius hominis in spem misi, sacra maiestas regia intellectis litteris dicti hominis de florenis 800, maiestati vestre magna et ardua res videtur ea summa 800 fl.; res illa melior esset toti christianitati et regnorum maiestatis vestre aliquot millibus florenis, vt in tempore intelligerct, defensionem capitis proprij et com modum reipublice Christiane ante aduentum hostis. Deinde scripseram maiestati vestre de Rascianis naza distis prioribus meis littcrig, sed nunc de alijs quoque possum scribere, vt qui in contigua terra sunt in Sirmio, qui venire vellent in fidelitatem maiestatis vestre, si eadem venire vellet et vt venirent parati essent. .Sed hoc negocium ita effectum sortiri possit, vt dominis Valentino Therek de Emyngh, Ludouico Pekry ac michi fieret solucio ad tria millia equorum ac tandem, maiestas vestra, ad illuc eundem pro illis daret copias suas nauales et eciam nazadistas, certe certe magnam copiam gencium de Sirimio adducere possem vnacum dictis dominis Valentino et Ludovico Pekry ita, quod cum illis regna maiestatis vestre firmiora essent et quod diu illius magni Thurei insultum et impetum retardari possint. Serenissime princeps, domine clementissime. Memi nere volo de vxore ipsius Chelnyk familiaris maiestatis vestre, que nunc apud Ladislaum More vnacum liberis et rebus captiua tenetur. Hoc negocium multum nocet mai estati vestre, quia et ceteri huius exemplo ad eiusdem fi delitate alienabuntur. Velit eius curam habere, hoc tem pore induciarum vxor sua eliberanda esset. Si aliqua via vel aliquo modo eliberari non possit, etiam pedites Hispaniolos maiestatis vestre ad domum ipsius mittere commiteret et nunc puniendus esset sub hoc federis tempore, quia posteaquam complebitur terminus induciarum, non est dubium, quin a maiestatis vestre fidelitate deficiat. Preterea maiestas vestra miserat vnas litteras suas eredencionales medio domini Leonardi de Felz de vno certo et singulari negotio. Quod ante tempus rationem huius rei et tanti sillencii nolui significare, vellem tamen, si maiestas

85 vestra superindc constitueret, hominem vel dominum Phyczton vel alium quempiam, cui iutimavem nec proprio secretario meo ausus sum enodare, quia cum eodem domino Leonardo ita conclusum erat, vt nullus sciret. Sepiseimc autem vt scripsi maiestati vestre de mea mansione, suplico vti domino meo semper clementissimo, velit mei curam habere ante complecionem induciarum duobus mensibus, quia completo federis est termino tempore necessitatis maiestati ventre seruire non potero, quamuis absque tam pauperimo seruitore, qualis ego sum, eadem fieri poterit. Nichilominus tamen curam solertissimam rerum mearum habere debeo. Ea omnia scio maiestati vestre per suos fidos et certos exploratores antea nota esse, sed quantum ego teneor in fidelitate eiusdem maiestatis vestre, que audiero ac intel lexero ad scitum et notitiam maiestati vestre iure debito obligor dare. Maiestatem vestram deus optimus maximus felicem conseruet ad vota. Datam Jaurini 22. mensis Oc tobris anno domini X X X I. Eiusdem vestre sacre maiestatis fidelis seruulus Paulus Bakytth. 6' : Serenissimo principi et domino domino Fer dinando, dei gracia Romanorum, Germanie, Hungarie, Boemie etc. regi, archiduci Anstrie, duci Burgundie, comiti T irolis etc. domino michi clementissimo. . Hungarica. us je , o. e. . 386

LXXII. 31. 153 1.


, . , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus litteras tuas de 22. presentie, quibus intelleximus, que nobis de proposito et conatu Tureorum significasti tibique familiaris tuus scripsit. Ex quibus facile deprehendimus fidem et diligentiam tuam nobis in hoc equidem gratiorem. Quod de ijs, que

86 nostra et omniam Christianorum intereet, nos in tempore admonueris et eis intellectis nos eo melius et citins ad ea disponere valeamus, quamuis alijs quoque modis non inter mittamus ijs debite prospicere et consulere, que sint aggredienda et obeunda. T e nihilominus requirentes omni studio, vt nos de consimilibus et omnibus alijs, que deinceps etiam peruestigare et scire poteris, semper hac solita d i ligentia tua commonefacere et certificare ne cesses. C o g i tabimus item interea familiari tpo solutionem de ijs, que sibi debentur ordinare. Consilium tuum de Rascianis Nazadistis gratiose sus cipimus. sed qaia te aliosque regni istius nostri consiliarios potioree breui ad nos euocare decreuimus, negotium istud in tempus illud reieciendi duximus, vbi te ipsisque p resentibus vnanimi omni consilio et iuditio de ijs mature et necessario tractabimus. Tuum ergo erit illos interim bonis verbis ac modis, quibus scis et potes, melioribus, intertenere et in offitio animoque hoc eorum constanti et prompto conseruare, sicut peroptime facere nosti. Super certo et singulari illo negotio, quod nobis p e r medium alicuius fide persone cupiebas insinuare, iam o rd i nem dedimus vt fidelis nobis dilectus Marcus Peck a L e w poltstorff vicedominue Austrie nostre Inferioris te adeat et illud a te percipiat ac statim ad nos referat. Cui propterea fidem haberis et totum id aperies. De mansione aut residentia pro te et vxore interea quum ad nos veneris deliberabimus operamque dabimus, vt tibi de tali prouideatur. Circa relaxationem vxoris et liberorum ac rerum n o bilis Radozaw Chelnick te quoque latere noluimus, quod postquam prefato vicedomino nonulla commisimus, tibi circa negotium Ladislai More communicanda, tractatus illius finem et dispositionem expectare velimus, quo intellecto nos deinde eo melius et latius ad hec dirigere et gerere poterimus. Datum Inspruck, vltima octobris 1531. Ca : Bakith. Kouuja. Hungarica.

87

LXXIII. II. 1 5 3 1 .
Typ u . . Sacra maiestas regia, domine mihi clementissime. Post fidelium seruiciorum meorum commendationem. Proximis diebtis iueram Simigium et in redeundo veni penes domum ipsius Tliorae Nadasdy et ad suas petitiones plurimas intraiii ad ipsum. Interim autem uenit vnus familiaris ipsius Nadasdy de Buda, qui ei magnum literarum fasciculum attullit, inter ceteras litteras erant vne misse ab Simone Litterato, prouisore et castellano budensi, quibus erant aliqua noua scripta ac tandem ad manus nostras quoquomodo deuenerunt, quarum paria transsumpsimus, que preeentibus inclusa maiestati vestre serenissime mittere decreui. Deinde serenissime princeps, domine mihi clementissime, superioribus diebus dominus rcuerendissimus agriensis, can cellarius maiestatis vestre, cum certa comitiua ascenderat Cassouiam versus et aliqui ex sua comitiua Mathiam Baszo hominem factionis Johannis wayuode captiuauerunt et rursus ad partem Joannis existentem, magistrum ciuium ciuitatis sibiuiensis loco illius captiuauerunt. E t nunc in hoc eciam laborant, vt maiorem adhuc aliquam personam loco illius capiant E t nunc idem dominus agriensis habet vnum castrum in dominio suo Zarwaskew vocatum ibique certum numerum seruitorum tenet, qui cum agriensi, qui videlicet sub Jo hannis potestate sint, conflixerunt vicissim: consideret ig i tur maiestas vestra, si fedus ipsum violari debet, dominus agriensis tempore belli et disturbij in pace sedebat, nunc autem tempore pacis, bella habet. Si maiestas vestra violari et confringi ipsum fedus noluerit, extunc committat eidem domino episcopo, vt a talibus abstineat. Si intellexero a maiestate vestra, vt fedus ipsum violetur, prius possumus tacere et frangere quam dominus episcopus. Sacra maiestas regia, domine mihi clementissime, a multo tempore Turei non venerunt depopulatum, ipsi libenter vellent querere ansam et occasionem. Si Johannes mitteret scedam vnius

88

tantummodo digiti, paratissimi erunt venire ex confinibus aliquot millia Thureorum. Sacra maiestas regia, intellexi hoc veraciter dixisse vnum supremum consiliarium Johannis dixisse, mittamus , inquit, pro T h u reis-; ceteri tamen voluntati illius obstiterunt et neque consenserunt. C ogitet igitur maiestas vestra de hoc negocio. Si decem vel quin decim millia Thureorum venerint, ego non video gentes maiestatis vestre, qui illis resistere possent et valerent. Sepissime scripsi maiestati vestre de negocijs ipsius Chelnyk ac oppressionibus, vxor sua cum liberis captiua tenetur apud Ladislaum More, in bonis autem dominorum comitum de Bozyn in rebus suis magnam passus est iacturam. Maiestas vestra commiserat super hoc negocio in d i cium fieri, quod tamen ad hodiernum vsque diem non factum est. Preterea aliqua verba audierat loqui contra maiestatem vestram, hinc motus Chelnyk ipsum captiuauerat ac ex mandato maiestatis vestre illum captiuum manibus d om i norum regentum assignauerat et promiserant sibi domini illum captiuum Gasparem Dominich non dimissuros, d on ec castrum Richo manibus ipsius Chelnyk assignaret. N un c tamen res quomodo contigit, ipse Gaspar dimissus illm l castrum contra voluntatem maiestatis vestre et voluntatem dominorum regentum tenet, dixit ille Caspar inter cetera, eliberent , inquit domini regentes hoc castrum a m ani bus m eis' deridens dixit. Domine mihi clementissime, p ro deo suplico maiestati vestre, compatiatur ita miserimo et afflicto, qui venit de paganismo in medium Christianorum. Gratiosissime domine. Pro proprijs eciam meis n egocijs maiestatem vestram per litteras sollicitaui de mea prouisione. Ego ex sincero et puro corde sum et ero fidelissimus ser uitor maiestatis vestre. Suplico dignetur me prouidere dom o Papa vocata sub hoc tempore induciarum, quia omnes vn o ore clamitant, Thureum ad futurum annum venire velle. E g o libenter volo seruire maiestati vestre, quando quidem ch ristianissimum principem cognoscam, quamuis eciam apud alios plus mihi darent quam maiestas vestra, sed immo pocius maiestati vestre seruire volo, quamuis maiestas vestra

89

eine me esse posset, sed tempore necessitatis seruire intendo, vti domino meo semper clementissimo. Si autem maiestas vestra aliquid certi de adueutu et apparatu cesaris Thureorum interea intelligere wlt, extunc mittat illi homini ordinato et conducto suum saliarium. Iam illi sunt soluti ducenti fioreni, restant adhuc soluendi sexcenti. Ab illo omnia recte et plenarie intelligere posset maiestas vestra. Cederet in maximum commodum christiani tatis. Nunc ille homo venit Budam, recte omnia ab eodem in tempore intelligere posset. In reliquo maiestatem vestram serenissimam deus optimus maximus felicem ad omnia vota et felices successus conseruet. Cui mea fidelissima com mendo seruicia. Ex castro jauriense in die Martini episcopi anno domini 1531. Eiusdem vestre maiestatis fidelissimus seruitor Paulus Bakytth. Sacra maiestas regia, domine mihi clementissime. Cer titudinaliter scribere non possum, sed audiui, nuncium mai estatis vestre missum ad Sophiam imperatorem in itinere comprehensum esse et ad portam cesaris Tureorum ductum esse ac diuersis cruciatibus affecisse et omnia ab eo inter rogasse ac tandem in palum tradisse. Auditum tantummodo possum scribere maiestati vestre tanquam domino meo graciosissimo et clementissimo. C : Sacre Romanorum, Germanie, Hungarie et Bohemie regie maiestati domino domino milii clementissimo. Ad manus proprias. . Hungarica.

LXXIY. II. 1531.


Kpa/b , . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ad litteras tuas postremas et singula earum capita respondimus, restant aliae de septima

90 octobris elapsi, ad quarum articulos aliquot (quod necesse visura est) respondere voluimus. Te ex prioribus nostris iam satis accepisse, quid in negotio Rascianorum facere deliberauerimus. Quod autem ad alia, que de rebus et oceurrentijs Tureorum scribis, attinet, clementi hoc omne animo a te suscipimus, gratiosius semper accepturi si que tua est dili gentia, in ceteris quoque scitu dignis et necessarijs sedulam operam impenderis eaque vt primum et vt certius intellexe ris, nobis statim significaueris. Quod duo illa florenorum millia te non ad tuam sed nostram potius necessitatem subleuandam accepisse rescribis, hoc ipsum aequo animo ferimus, nam si quid in euidentero nostram et regni vtilitatem fiat, non nisi gratum hoc ha bere possumus. Expedit autem vt in similes prouentus non aliam ob causam quam vt publice ijs regni necessitati con sulatur institutos neque tu nec alij manum amplius impo natis cum preterque, quod nemini licet hoc contra nos et iura nostra regia admittere, inde nascatur impedimentum, tibi et alijs bonis seruitoribus soluendis et contentandis aeque damnosum, quod nos potius caueri cupimus, vt tanto maiori compendio liceat nobis incredibilibus ijsce sumptibus et oneribus aliquo pacto subuenire. Quod te quoque protua in nos fide et obedientia facturum esse certo nobis pol licemur. Datum Inspruci 11. nouembris 1531. Ca uutue: Bakith. Kouuja. Hungarica.

LXXV. II. 1531.


uutue , , , . Magnifice domine, amice honorandissime, salutem et nostri commendationem. Accepimus litteras dominationi vestre et continentia earum intelleximus. Non opus est la borare dominacioni vestre neque Jaurinum neque Posonium, ibi etiam cura dominatione vestra loqui deberemus medio

91

interpretis, nos humanitati nostri secretarij relinquimus et confidimus. Loqui et tractare debuissemus cnm dominatione vestra duabus de rebns, quas presentibus intimabimus. Primo de Rascianorum negocijs, nunc venire possent in fidelitatem regie maiestatis. Maiestas regia facilima relacione eos prouidit seruire possent toti christianitati, scri beret quoque et dominacio vestra sue maiestati nostro con silio maximnm commodum videretur. Si autem eos nunc venire uult, nisi ante expletionem federis, vno mense ve nirent. Interim tamen aliqua via prouiderentur. Aliud autem negocium quod secretissime dicere volu imus. Domini Hungari vtriusque partis proximis diebus in festo videlicet omnium sanctorum onuenerant in Simigioea racione, vt cogitarent et deliberarent intra se de eorum mansione et salute quoque patrie communis. Nunc rursus profixerunt alium diem et locum, videlicet circumcisionisdomini proxime affuturum, vt omnes omnes domini vtriusqe partis illi diete interesse velint, vt vnanimi voto et con sensu de eorum salute consulerent et viderent eciam, quali defensione maiestas regia defenderet regnum Hungarie. Viderent eciam Joannes quali defensione defenderet, propterea diem circumcisionis prefixerunt, vt vnus quisque parcium partes suas interim visitet et fugiat et cogitent de eorum salute. Certumodo omnes Hungari deliberauerunt vno voto pares et vnanimes esse et dixerant omnes vna voce, vt si qui diete non interessent, extunc pro proditoribus patrie reputarentur. Omnes Joaniste intererunt illi diete et conuentui et si eciam possibile esset et Johannes quoque personaliter libenter interesset, ea racione, vt nostrates ad se allicere posset, determinauerunt, hoc si Johannes mitteret centum litteras non curantes, itidem si maiestas regia do minus noster clementissimus totidem litteras mitteret non curantes. Dicunt preterea, qui sunt ad partem Johannis, vt si omnes Hungari vnanimes erunt et Johanni adherere voluerint, omnia fortalicia et confinia manibus Hungarorum cesarem Thureorum dare et assignare. Cogitet igitur do minatio vestra de hoc n egocio: aliquo oportuno remedio prouidendum esset. Litteris nunc confidendum non est, quia

92 litterae iam nichil curant. Non ita dilabitur et diuiditur veluti conuentns wesprimiensis. Rogamus igitur dominati onem vestram tamquam dominum et amicum, velit litteras nostras ad regiam maiestatem fidelissimum hominem d iri gere, vt quanto citius ad eam fideliter ire possint et ad manus proprias sacre regie maiestatis exhiberi et presen tes rogamus dominationem vestram, lacerati et tremati faciat, ne in lucrum veniant. Finaliter de illo homine quid scriba mus penitus latet, posset scribere de conatu cesaris et appa ratu, non wlt tamen, quia non est suum saliarium solutum Certe christianitati plus commodi et vtilitatis adferre posset centies quam illa paucula summa. Nos eidem et seruicia nostra commendamus. Valereque optamus. Datum ex Jaurino in festo beati Martini episcopi anno 1531. Paulus Bakyth capitaneus hussaronum regie maiestatis. C : Magnifico domino Marco Bek, vicedomino Austrie regni, consiliario et commissario sacre Romanorum Oermanie, Hungarie, Boemie regie maiestati, domino et amico honornndissimo. . Hungarica.

LXXVI. 9. 1531.
, je no . Durchleuchtigister, grosmechtigister kunig, allergnedigister herr. Ewr kuniglichen mayestt sind vnser vnderthenigist gehorsam schuldig willig dienst alzeit zuuor berait. Allergnedigister kunig. Nachdem sich ewr kuniglichen mayestt diener vnd haubtman Bakich Paul mit gwalt vnderfangen vnd ewr kuniglichen maiestt liebsten swester, vnser gnedigisten frawen, kunigin Maria etc. die traid, zehenden in der spanschafft denburg, auf etlichen vil drfern anzu schneiden vnd denselben zehenden mit gwalt einzunemen, wie wir das ewr kuniglichen mayestt verschiner zeit in namen vnd von wegen hochgedachter vnser gnedigisten frawen in Schriften beschwernngsweis vnderthenigist au-

93 zaigt, darauf vnns ewr kunigliche mayestt ain ernstlichen beuelhe an gemelten Backich Pawl zue senden lassn, darinn ime ewr kunigliche mayestt mit ernst beuilcht, das er solhs seins vnpilliches furnemens abstee vnd vnser gnedigistn frawen zehendner das gelt, darumb die zehenden angeslagen von den vnderthanen vnd armen leutn die solhen zugeben, schuldig sein, o h irrung einnemen lassn, auch die rabusch, wie er die armen leit angesniten, bcmelter vnser gnedigisten frawen zehendtnern vberantwurten. Soilichen ewr kuniglichen mayestt beuelhe, haben wir beruerten Bakicli Paul durch hochgedachter vnser gnedigisten frawen zehendner vberantwurten lassn, den er zu antwurt geben, er wel vnser gnedigisten frawen den markt Schapring, was da fr zehenden gefallen, dass gelt volgen lassn, aber die ndern drfer aller, der etwo vil seindt, welle er das gelt fr den zehend selb einnemen, vnangesehen ewr kuniglichen mayestt beuelhe. Allergnedigister kunig vnd herr, dieweil dann ewr kuniglichen mayestt solhen zehenden hochgedachter vnser gnedigisten frawen, gannz bruederlich vnd freuntlich verschriben vnd verphent, ist in namen hochbemelter vnser gnedigisten frawen vnser vnderthenigist bit, ewr kunig lichen mayestt welle bemelten Bakicli Pawl nochmal ernstlich schreiben lassen vnd beuelhn, dieweil yezt knftig weinachten, die zeit ist, das die vnderthen, das gelt fr den traid zehenden bezallen sollen, vnser gnedigisten fraweu zehendner oder diener das beruert zehent gelt on irrung einnemen vnd empfahen lassn auch was er mit gewalt eingenumen vber ewr kunigliche mayestt, vorigen beuelli, dasselb sambt den rabuschen vnser gnedigisten frawen, wider zwestelle. Das wird ewr kuniglichen mayestt liebste swester vnser gnedigiste fraw vmb ewr kunigliche mayestt als m b ir mayestt liebsten lierrn vnd brueder in swesterlicher lieb vnd trew freuntlichn beschulden vnd wir wollen solhs vmb ewr kuniglichen mayestt als vmb vnsern allergnedigisten herrn, dem wir vnns ganz vnder thenigist hiemit beuelhen, gehorsamist verdienen. Datum W ien, den neunten tag decembris, anno im ainundtreyssigisten.

94

Ewr kuniglichen mayestt vnnderthenigist gehorsamist diener Vlrich freiher von Eitzing, Sebastian von Pempfling, Bernhard Beliem camergraf, Jacob von Stamp. C : Dem durchleuchtigisten, grosmechtigisten fr sten vnd herrn herrn Ferdinnanden zu Hungern vnd Behaim etc. kunig, ertzhertzog zu sterreich, hertzog zu Burgundi etc. vnnserm allergnedigisten herren. . Huvgarica.

LXXVII. II. 1531. u . Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus litteras, quas in die diui Martini episccpi ad nos dedisti, eisque plura de rerum Turcicarum occurrentijs et quibusdam alijs gratiose intelleximus, tuamque ob id fidem in nos et solitam dili gentiam magnopere commendamus. Vidimus etiam, que in cedula illa parua, quam a nobis solis legi voluisti, separatim significasti, et in hoc etiam Tecte fecisti, quod et deinceps quoties res et tempus dede rit agere 11011 omittes. De Caspare illo Wintzerer. si quid vitra esset, quod vel per te vel alios fiiiedignos scire posses, gratiosissimum nobis esset hoc a te intelligere. Curabis ergo de hoc quaratotius admoneri et nos subinde de eo, quod acceperis commonefacies. D e 600 illis florenis homini illi ad festum natalitij dominici soluendis ordinem dedimus, vt et ille contetur tuque fidei ussione tua libereris, per cuius quidem medium te cupimus alia quoque de Tureorum propositis diligenter et veraciter ac continue intelligere eaque ad nos perscribere. Non omnino quoque probandum est, quod de episcopo agriensi scribis et de quo ex re et tempore prouideri cu rabimus. Quod te latere noluimus. Datum Inspruci X I. decembris 1531. Ca : Bakith. Kouuja. Hungarica.

95

LXXVIII. 28. 1531.


. Sacratissima regia maiestas, domine domine michi clementissime, eeruicium perpetuum ac fidele. Clemen tissime domine. Prius etiam vestre sacratissime maiestati scripseram, quod si inter eandem maiestatem et Johannem waywodam inducie non disponentur, donec presentes durant inducie, tunc omnibus modis cesar dictus ad has partes estate ventura veniet, hoc possum vestre maiestati scribere, quod cesar Turearum vellet, vt potius inter ipsum et vestram maiestatem inducie ordinarentur, quam vt ipse cum eindem maiestate bellaret nullis dispositis inducijs, quia iam et ipse cesar non diligit valde bellare. H ec est autem causa, quod nonnulli magni domini, barones Turee, ipsius cesaris inter se ipsos magnas mouerunt ac concitauerunt indignationes, eam ob rem, ex quo zanchako bosnensi, Wztrebek vocato, Ybrayn bassa wlt ordinare officiolatum Belgradi, quod Mehmeth begli bassa hactenus fungebatur post cesarem et ab ipso Mehmeth begli vellent accipere Belgradum. Hanc igitur ob causam Mehmetli begli cum Ybrayn et Wztrebegh bassa boznensi male se habent, similiter alij et reliquij basse et barones cesaris Tureorum, qui Mehmeth bego sunt amicissimi, propter id Ybraym basse insidiantur. Ceterum vestre sacratissime maiestati notifico, quod cesar Turearum Joanni waywode scripserit in literis, si inquit perpetue inducie non disponuntur cum vestra maiestate et prefatos, donec presentes durant, tunc Johannes waywoda cesari Turearum det ad scitum, ante explecionem presencium induciarum, prius duobus mensibus. E g o de hoc aliud non cogito, nisi cesar ideo hoc optat a Johanne, vt cesar melius se bello accingere posset, si maiestas vestra sacratissima confidit in Christianos, vt aliqua concordia ipsis Christianis bona cum vestra maiestate fieri potest, vt cesarem Turearum vnanimiter eadem cum illis expectare valet. Tunc vestra maiestas huius rei talem curam gerat, vt Jeronimns de Laskij nunc apud eandem existens et suus dominus nequamquam hec a vestra mai-

96 estate intelligere valeant, vt vestra maiestas cum Turea et Joanne nullas facere conatur inducias, ne ipse Joannes cesari Turearum ad scitum dare posset, nisi vestra maiestas hoc prolonget negocium, ne ipsi intelligere possent, donec presentes inducie expleantur. Quia si iam dicti hoc intelligere possent, quod maiestas vestra cum Christianis habet concordiam contra memoratos, tunc cesar Turearum bello se accingeret melius, denique nec faciat vestra maiestas quem piam colloquendi gratiam at Jeronimum de Lasky admittere, nisi quibus fas est, quia potest fieri, quod idem habeat aliquem amicum ex vestre maiestatis aulicis, qui illi ad scitum vestra daret negotia et animum. Nam ipse Jeronimus vel vinum alicui dando vel verbis optimis solet verba extorquere aliqua etiam dum est ille Stomacho Jenino, vel vino deditus, semper ad hoc incedit, vt aliqua verba posset intelligere. Postremum de illis Rascianis de quibus prius vestre maiestati scripseram, nescio, si eadem illorum curam gerere wlt, nam si vestra maiestas curam illorum gerere nititur, tunc vestra maiestas talem curam illorum gerat, vt prius vno mense vel aliquot pluribus temporibus quam pre sentes inducie explerentur, curam gerat illorum. Hec est ad illos cura, vt aliquod auxilium vestra maiestas daret, tum nauale tum terrestre, vt cum necessitas expostulauerit, illos Rascianos extraducere possemus, quia hoc facillime possumus facere, si vestra sacratissima maiestas voluerit. Nam si cesar Turearum omnino hac sequenti estate contra suam maiestatem venerit et nos prius illos Rascianos extra adduxerimus, tunc cesaris animus variabitur mensque multa peribit. Vestre autem maiestati magnum auxilium erit. Quam deus in hoc nouo anno felici conseruet imperio. Datum Jaurini in festo Innocentum anno 1531. Eiusdem vestre sacratissime maiestatis fidelis et humillis seruitor Paulus Bakyth. C : Serenissimo principi atque invictissimo do mino domino Ferdinando, diuina fauente clementia Roma norum. Germanie, Hungarie et Bohemie regi etc. semper augusto, domino domino mihi clementissimo. . Huvg u ica.

97

LXXIX. 3. 1532.
. Reuerendissime domine, domine obseruandissime. Post salutem et seruiciorum meorum perpetuam commendacionem. Ex certissimis relationibus magnifici domini Johannis Zalay, comitis posoniensis aliorumque dominorum et amicorum meorum omnem beniuolenciam vestre reuerendissime domi nationis erga me liquido cognoui, pro qua si hactenus eidem nichil seruicij prestare potui, agam tamen deinceps omni mea possibilitate, vt totis viribus pro huiuscemodi ipsius in me boniuolencia ac fauore satisfaciam. Quamuis anno transacto quorundam hominum (quibus deus parcat) insti gatione quendam rancorem in me conceperat, quam ob causam ego quoque me ipsum a vestra reuerendissima do minatione quasi alienum conseruare debebam, nichilominus testis mihi deus est, quod nunquam sic animum meum imumutaui, quin semper eidem vestre reuerendissime dominationi seruire et complacere studuerim. Quodquidem dominacio vestra euidentissimis argumentis cognoscere potuit. Nam eo quoque tempore omnibus familiaribus meis commiseram, vt cuncta bona vestre reuerendissime dominationis tueri atque protegere deberent, quod et fecerunt, nam abbatem ticoniensem eiusque complices ex bonis vestre reuerendissime dominationis repullenmt eademque bona vestre reuerendissime dominacioni restituerunt ipsamque in pacifico dominio reliquerunt, prout eadem hactenus omnia clarius cognoscere potuit. Sed hec omnia missa sint. Obsecro vestram reuerendissimam dominacionem, vt si in aliquo antea contra vestram reuerendissimam dominacionem deliqui aut quidpiam indignationis in me habuit remittere iam mihi dignetur et condonare. Noui ettenim quantum mihi id fecisse obfuit, de cetero videbit vestra reuerendissima dominacio me ad sua vota conseruare. Quod si hoc tempore id eciam, quod mos a maiestate regia postulo, non impetrauero et ab ipsa mai estate regia bono modo me ipsum sequestrauero, vbicunque locorum fuero, semper istam nouam atque sinceram vestre
3? 33. 7

98 reuerendissime dominacionis in me bcniuolenciam reseruire contendam, tanquam vnus seruitorum suorum, cui ipsa vestra reuerendissima dominacio pecuniam suam pro stipendio est largitus. Quamquidem vestram reucrendissimam dominacio nem altissimus dominus conseruet felicissimam. Datum ex arce jauriensi feria quarta post festum pascc 1532. Paulus Bakytli capitaneus lnvzaronmn regie maiestatis. C : Reuerendissimo domino domino Thornae cpiscopo ecclesiarum agriensis et wespriniensis, summo cancel lario sacre regie maiestatis etc. domino meo obseruandissimo. . Hungarica.

LXXX. 27. 1532.


/, , . Sacratissima maiestas regia, domine, domine mielii clementissime, fidelia et perpetua mea seruicia. Sacratissima maiestas vestra commiserat dominis regni Hungarie, eiusdem vestre maiestatis consiliarijs, vt arcem Ryehow, michi ab vestra maiestate condonatam, omnino meis manibus traderent, qui nullo modo curauerunt, vt illa in meas manus deueniret. Proinde suplico sacre maiestati vestre humillime, vt curam de hoc meo negocio gerere dignetur. Audiui, quod magni ficus dominus Joannes Koczeanher ad partes Trinchinij est venturus, iccirco dignetur eidem, maiestas vestra, comittere firmiter, vt ipse Joannes Koczeanher curet serio, quo illam arcem meis assignaret manibus. E x quo illi est arx illa in itinere, nam dominus Koczeanner est causa precipua, quod hactenus arce illa potiri non potui, quia ipse Casparem Dominvcz arcis memorate castellanum, ad suam fidemissionem cx captiuitate dominorum viennensium acceperat ac pecu niam pro redemptione arcis mee, qua nunc quoque est illius potestate, sicque ille castellanus prefatus se in arcem obclusit. Quam deus felici conseruet imperio optamus. Datum ex Jaurino vigesima septima aprilis anno domini 1532

99

Eiusdem vestre sacratissime maiestatis fidelis humilis* que seruitor Radozaw Chelnyk Rascianus. O : Serenissimo' principi domino et domino Fer dinando diuina fauente clementia, Romanoram, Germanie, Hungarie, Bohemieque regi, semper augusto, domino et do mino meo clementissimo. Hutigarica.

LXXXI. 5. 1532.
11 , vpeuucy cpucico , , . Reuerendissime domine, domine nobis obseruandissime, salutem et sernicij nostri commendacionem. Cum imprimis cum domino Koczeanner personaliter fuimus constituti, tunc ipse rogauerat nos, vt ad illum hominem amicum nostrum, quem regie maiestati ordinaueramns, pro fama certa inter rogantem hominem nostrum mitteremus licet domino Kaczcanner hoc promittere noluimus nec ei significare, vt lmminem nostrum circa amiclim nostrum erimus missurum cogitantes hoc, si domino Koczeanner significaremus, tunc ipse illam pecuniam amico nostro dandam non exhiberet nisi diximus, vt amicus noster pro pecunia valde indignatur nec ad illum mittemus miseramus tamen et hodie homo noster redijt amicusque noster medio illius nobis ct scripsit et nunciauit. Que nobis amicus noster et scribit et uunciat, hic dominationi vestre reuerendissime perscribere fecimus, quibus ita eadem certo credat, sicuti has videt nostras literas et ad hoc nos caput nostrum proprium al ligamus, quod aliter non est, quam que scribimus, quia paria literarum rascianarum reuerendissime dominacioni vestre scripsimus hic. Reuerendissime dominationi vestre possumus scribere ex parte Rascianorum nazadistarum, quod ipse essent in bona fide ad partes istas, ita si regie maiestatis magnam

100

potentiam ct vires viderint, si autem non, tunc nullam in illis habemus fiduciam, quia ipsi nazadiste Rasciani non volunt, vt illic ca, que habent, 'relinquant, hic vero non aprehendant. Paulus Bakytli. Paria litterarum rascianarum nobis missarum. Salutem et mei commendationem tnquam fratri et amico amantissimo. Per hoc damus ad notitiam dominationi vestre magnifice, quia vestram scripturam hodie circa nos adduxerunt, quam intelleximus, noster seruitor Jowan, quem nd magnificam dominationem vestram soliti eramus mittere, quem ad magnificam dominationem vestram miseramus et in festo pasce domini Hungari illum in itinere interfecerunt. Ideo hactenus nullam famam dominatio vestra a nobis potuit intelligere. Nicola de Rcwy, qui fuit in vrbe Constantinopolitana, illum ad magnificam domiiiationem vestram miseramus, qui ab eadem ad nos reuersus in itinere super aquam fuit, a predonibus depredatus et opprehensus nec ab ipso aliquid potuimus intelligere et dominationis vestre literas accipere nisi et nunc dominationis vestre litere ad nos deuenerunt. De Thureis hoc vestre dominationi scribere possumus, cesar Turearum venit et maximum ac potens bellum for teque ducit secum, nil opinans et a nemine timens. Ibraym bassa hodie consedit in campo Belgradi Wrabchar vocato ct cesar in paruo flumine Ozroczkoy vocata, ad medium milliar distat a Belgrado, pons est dispositus, hodie est dies quindecimus in flumine Zawy et ibi habebitis cesarem vsque ad dies breues et ibi est pons paratus super Drauum in Ezek et quando cesar transierit Drauum vel cesar solus cum suo proprio capite aut potentem bellum mittet, quid quid est inter Drauum ac Danubium et omnia wlt perdere ac deuastare vsque Pthwij et Zenij et tandem se mouct ad terram vestram Germaniam ad querendum conflictum. Et si solus cesar ad terras superiores non ierit, ipse mittet bellum, ipse autem solus penes Danubium ibit illicquc inuicem conuenerunt, si conflictum illi dederint bene quidem si autem non wlt terras deuastare quo plures poterit. Et

101 etiam si cesar famam audierit, vbi vos congregare, vt cum illo conflictum habeatis, relinquet ct terrarum dcuastaciones castrorumque oppugnationes ac contra uos ibit vobiscumqne manus in conflictu conseret et in hoc cui deus adinuauerif, denique quicquid michi destinare niteris mitte ad Rewy circa Petrum Panymovt illic inueniam et hec que vobis nos scribimus potest secure vestro regi Ferdinando dicere, vt se circa hec teneat, quia hoc verum est nec alind extra hoc: legatos, quos huc ad cesarem miseratur ipsos pro nihilo habuerunt, cesar Turearum et Turei ad vos venierunt ct vestras manus, estote parati et deus dominationem vestram teneat in sanitate. Amen. Scriptum est Belgradij mense julio X X IV . die. je Joannes Owcharewieh u joui je . Ceterum prefatus amicus noster nobis in literis non scripsit sed saltim verbis nuntiauit per hominem nostrum, quod vnum ex illis legatis nostre regie maiestatis ad cesa rem Turearum missis cruciauerunt, ut faterentur, si christia nitas bella mouet contra ipsos et fassus est, quod bellum cristiani habebunt denique homo iste noster, qui has litteras ab amico meo portauit, dicit, quod suis proprijs oculis vidit copias Tureorum per pontem ante Belgradum trans euntes omnes ad Sirimium. Vltimum quomodo nos in diario sine libro numerum durum computauimus, hec ad nos date sunt ex Belgrado in festo diui Joannis Baptiste, hodie autem est dies duodeci mus. Ex Jaurino feria sexta post visitationis Marie 1532. Paulus Bakytli. C : Reuerendissimo domino Thome de Zalahaza, episcopo agriensi ac supremo regie maiestati cancellario, domino nobis obseruanidissimo. . Hungarica.

102

LXXXII. 1 7 . 1 5 32 .
, . Sacratissima regia maiestas, domine domine mielii clementissime. Post perpetuorum atque fidelium seruiciorum meorum commendacionem. Maiestati vestre scribere possum: nunc vnacum domino generali capitaneo vestre maiestatis domino Coczianer sumus hic Tirnauie. Tractantur cum Nadasdy ea negocia, que maiestati vestre bene constant, que hic in illis negocijs maiestati vestre seruire possum, sum in om nibus paratissimus, que omnia maiestas vestra ex litteris domini Coczianer intelligere poterit. Tandem maiestas vestra serenissima maudat vnis in litteris, vt in decimis reginalem maiestatem Mariam regi nam dominam meam graciosissimam liominesque suos non impedirem neque molestus essem. E go non impedio ens decimas, que pertinent ad castrum jauriense, que antea snc maiestati impignorata sunt et eciam collata, nisi easque pertinent ad castrum sabariense, quod castrum maiestas vestra contullit mihi granda summa pecunie racione meorum seruiciorum. Suplico maiestati vestre, vt me in illis deci mis et prouentibus, pertinentibus ad Sabariam, pocius con tra quoslibet tueri et protegeri dignetur, ad decimas autem, pertinentes ad Jaurinum, reginali maiestati antea collatas ne manum quidem et digitum aponere volo. Preterea domine clementissime, liussary ipsi ad vnum vsque insoluti sunt. Maiestas vestra dignaretur eos iam pro uidere aliqua solucione, alye autem gentes vestre maiesta tis diuise sunt: huc atque illuc. Ipsi autem in tam crudeli liyemis tempore et frigoris occupati sunt in seruicijs vestre maiestatis. E go tantummodo hactenus alui optimis et pulcris verbis iam verbis inter ipsos nil prossum, iam eciam proxi mis diebus fecerant quandam coniuracionem. Ego me dixi scripsisse ad maiestatem vestram de negocijs eorum tantum modo ab maiestate vestra in dies expectare relacionem.

103 Suplico iterum atque iterum maiestati vestre velit faccre relaciouem, vt ipsis respondere possim. Expecto autem ci tissimam fieri ab maiestate vestra relationem. Domiuus autem Rogendorff scribit mihi ex voluntate et consensu vestre maiestatis, vt aliquid scriberem, que scitu digna essent. D e Tureorum conatibus multa scribere possem, que tantumodo wlgari et comuni sermone profe runtur. Certa autem scribere non possum, quia ego non habeo expensas, quibus illuc hominem meum proprium mittere possem, quoniam via magna est et longa, atque inter amicos tales corruptione pecuniarum opus est. Nichilominus tamen quedam litere turcales per meos seruitores intercepte sunt, que recta veniebant Budam ad Joannem et ipsum Gritti, quas nunc in latinam transmissum inter meos captiuos commisi. Posteaquam iam primum transumpta fuerint, paria earundem ad maiestatem vestram mittam, ex quibus cre dimus, maiestatem vestram nonnichil intellecturam. In reliquo maiestatem vestram deus optimus maximus felicissime ad gu bernandum sua dominia conseruet. Cui mea perpetua com mendo seruicia. Ex Tirnauia decimo septimo mensis dect-mbris anno domini 1532. Eiusdem vestre maiestatis fidelissimus subditus et ser uitor Paulus Bakytth. 0 : Serenissimo principi ac domino domino Fer dinando, diuina fauente clementia Romanorum, Germanie, Hungarie et Boemie etc. regie maiestati, archiduci Austrie, duci Burgundie etc. domino semper clementissimo. . Huvqarica.

LXXXIII 1 7 . 1532.
, . Sacratissima regia maiestas, domine, domine mihi cle mentissime.

104 Post perpetuorum atque fidelium seruiciorum meorum commendationem. Hactenus maiestatem vestram cum hijs et talibus impedire nolui ac neque maiestati vestre con questus sum, proximo superiori disturbio, quum Thureus cesar ad inuadenda christiana regna venerat, audito nomine mei multi transfuge et prybek venerunt de medio Thureo rum, qui eciam antea christiani erant, de quibus habeo quindecim apud me et illi eciam per capitaneum Soproniensem Harch et alium capitaneum Noue Ciuitatis Lamberger spoliati equis, rebus ac alijs omnibus, nonnulli eciam ex eis interfecti. Suplico igitur maiestati vestre tanquam domino milii clementissimo, dignetur eis capitaneis vestre maiestatis commitere et mandare, vt equos et res ablatas restituant. Est contra deum, qui de paganismo veniunt, in cliristianam fidem, ut interficiuntur ac rebus eorum priuantur. A maiestate vestra optatam expecto relacionem. Eandem deus maximus felicissimam conseiuet. Et cui perpetua com mendo fidelia seruicia. Ex Tirnauia septodecimo mensis de cembris anno domini 1532. Eiusdem vestre maiestatis fi delissimus subditus et seruitor Paulus Bakytth. C u : Sacratissime Romanorum, Germanie, Hunga rie et Boemie etc. regie maiestati, domino et domino mihi clementissimo. Hungarica.

LXXXIV. Meljepy, 3 1 . . 1532.


, . Sacratissima regia maiestas, domine, domine mihi cle mentissime. Post fidelium atque perpetuorum seruiciorum meorum commendacionem. Proximis eciam proximis litteris meis suplicaueram maiestati vestre pro quibusdam litteris confirmacionalibus ex parte castri Sabariensis, quod castrum intuitu meorum seruiciorum fidelium eadem mihi contullit:

103 suplico nunc quoque vti domino meo gratiosissimo, dignetur x sua clementia litteras confirmacionales extradari facere ac demum ad me supeditare. Tandem domine clementissme suplico et in hoc di gnetur vnum mandatum dare singulis dominis Francisco de Batthyan, Longino de Puachin, Nikolicz domino de Gyncz et capitaneo Soproniensi fidelibus videlicet regie maiestatis, vt iustas decimas de medio colonorum suorum extradare v e lin t: namque absque prouentibus castrum illud nil valet. Mira res inimici vestre maiestatis exoluunt, vt Petrus Erdedi et Thomas Nadasdij ac alij, qui sunt ad partem Joann is: pacior tantumodo iniuriam ab fidelibus vestre maiesta tis. Suplico iternm atque iterum, dignetur eas omnes litteras iuxta optata mea ad me dimittere. Maiestatem vestram deus optimus maximus conseruet. Datum ex Megyer in die Siluestris pape anuo 1532. Eiusdem vestre maiestatis fidelis seruitor et subditus Paulus Bakytth. C : Sacratissime Romanorum, Germanie, Hunga rie et Boemie regie maiestati sc. domino, domino mihi clemcntissimo. . Hmignica.

LXXXV. II. 1533.


$ , , . Sacra regia maiestas, domine et domine michi demen tissime. Post humillimum meorum perpetuorumque serui-ciorum commendationem etc. Prius quoque maiestati vestre ex parte induciarum quattuor mensium scripseram, inducias iam prefatas pepigerunt, vt ex literis magnifici domini Joannis Kaczianner eadem maiestas intelliget habundantissime, sed maiestati vestre consulo, nullo modo has inducias x suis dimittat manibus; ambe partes volunt, vt vtrique

106 regie maiestates propinquius veniant, certus sum, vt Joannes rex Budam veniet. Suplico eciam vestre maiestati, vt et maiestas vestra veniet propinquius et non diffido, quin eadem esset tantum exiguum laborem nunc susceptura, cum longe maiores pro hoc regno et cristianitate portauerit la bores, propinquitas vestre maiestatis erit melior in eiusdem incrementum et commodum pacisque cristiane, quam absencia meliusque suis rebus sciet prouidere. E x regno Tureorum quasdam audiui nouitates, quos nunc maiestati vestre nolui scribere donec certior non fiam. Ex voluntate domini Kaczianner cum et Petro Owcharewyth personaliter conueniam, pretextu quornndam meorum captiuorum Tur eorum, qui penus Owcharewyth Budam venit, nunc cum Tureis, a quo omnia verissime intelligam ct vestre maiestati significabo, ex quibus tandem maiestas vestra sciet suis consulere rebus. Ceterum prius eciam vestre maiestati scripseram, ex parte meorum hussaronum et reliquorum eiusdem maiestatis familiarum hussaronum, nunc eciam maiestati vestre suplico, det informationem michi, si est necesse, vt mei hussarones et reliqui eiusdem maiestatis deinceps conseruentur vel dimittantur ac qua racione dc hoc ratam et finalem expecto a maiestate vestra relationem denique breui dierum literas turcales, quas mei serui a Tureis acceperant, translatas in latinam et iu specie mai estati vestre mittam, eandem vestram maiestatem deus fe lici conseruet imperio, opto. Datum ex Tirnauia, sabbato proximo post festum epifaniorum domini anno domini 1533. Eiusdem vestre maiestatis humilis fidelisquc semitor Paulus Bakyth. O : Sacre Romanorum, Germanic, Hnngarie Bohemieque etc. regie etc. domino et domino michi clementissimo. . Huvgarica.

107

LXXXVI. 26. 1533.


. Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Litteras tuas, quibus nos occasione hussaronum sub te militantium et confirmationis casti i tui interpellas, accepimus, ad quas te latere noluimus, nos eandem confirmationem iamdudum concessisse et expediuisse, sed cum ea inter reliqua nostre cancellarie bona Vienne reposita sit, eam tibi modo mittere non potuimus, sed cum eo peruenerimus, curabimus, vt quamcito tibi reddatur. Quo vero ad hussarones hoc scias, nos eos non esse dimissuros sed retenturos, quare omni diligentia studeas vijs et modis, quibus poteris, eos intertenere, quoad Vien nam concesserimus, quod modo fiet, nam tum ordinem da bimus, quo singuli contententur. Nostram in eo benegratam facturus voluntatem. Datum Insprug 26. januarij 1533. Ca : Bakith. Kouuja. HuvgaHca.

LXXXVII. . , 3 1 . 1533.
1. . Sacratissima regia maiestas, domine domine michi clementissime. Post fidelium atque perpetuorum seruiciorum meorum commendationem. Maiestas vestra serenissima ne miracione adducatur, quod hactenus litteras turcales ad vestram mai estatem mittere non potui: causa est tante more: quia dificulter inuentus est talis eruditus Thureus captiuus, qui transummere et legere sciuisset. Quamuis plures quam cen tum viuos Tureos captiuos habeam, non tamen inter illos talis inueniri poterat. Nunc igitur transummi lecimus in latinum, quas ad vestram maiestatam misi. Sunt etiam inter

108

fasciculos earum literarum quedam littere arabica lingua ecripte et caracteiibus: quas transferri non potuerunt. Spero in eis non contineri maiora negotia. Tandem maiestati vestre scribere possum : nunc aduentum ipsius Petri Olchalowyth in horas expecto, ex vo luntate domini Joannis Coczianer, capitanei vestre maiesta tis ; de eo spero non nichil intellecturum, que fortasse com modum christianitati concernere videbuntur. Quidquid ab eodem intelligere potero, ad scitum vestre maiestati dare curabo quam primum. In reliquo maiestatem vestram deus maximus conseruet ad omnia felicia gubernamina. E x arce Sancti Martini feria sexta ante festum purificationis Marie. Anno domini 1533. Quemadmodum proximis eciam superioribus litteris supplicaui maiestati vestre, nunc quoque suplico, vt digne tur facere gratiosissimam relationem de hussaronum conseruacione. Nam me latet quomodo ali possint. Eiusdem vestre maiestatis fidelissimus seruitor Paulus Bakvth.
C : Serenissimo principi et domino domino F er dinando diuina fauente clemencia Romanorum, Hungariae et Boemie etc. regi, domino michi semper clementissimo. . H ungarica.

LXXXVIII. II. 1533.


, .

Ferdinandus etc. Memorie commendamus etc. quod cum egregius fidelis nobis dilectus Johannes Cazianer, ge neralis ad regnum nostrum Hungarie capitaneus noster, ad infrascripta a nobis sufficienti mandato sulfultus nostri no mine et auctoritate egregio, fideli, nobis dilecto Paulo Bakyth, hussaronum nostrorum capitaneo, ipsiusque Pauli coniugi et omnibus suis heredibus, castrum episcopatus Jawriensis Zombathel alias Zabaria vocatum in comitatu castriferrei existens, cum oppidis, villis, possessionibus,

109

predijs et alijs quibusuis iaribus possessionarijs, cunctis etiam vtilitatibus prouentibusque et pertinentijs eorundem quocunque nomine vocitatis, decimis item frugum, bladorum vinique et aliarum rerum decinuari solitarum et maxime auni proxime preteriti scilicet MDXXX1I a dic beate Mar garethe computantium ac illis omnibus, que ipse reuerendorum quondam dominorum Johannis Gotzthon et Blasy de Pakios, episcoporum jawriensium, ad dictum castrum Zombathel exigi et congregari solebant, pro summa quindecim millium florenorum hungaricorum bone monete, in quibus nos ipsi Paulo occasione residui suorum fidelium nobis prestitorum seruitiorum debitores esse dignoscimur impignorauerit atque titulo pignoratitio inscripserit et obligauerit, sub ijs tamen conditionibus vtputa dum et quum nos aut is, cui nos epis copatum jawriensem conferemus, de prefatis quindecim mil libus florenorum eidem Paulo, vel in casu mortis eius coniugi ac liberis et heredibus suis omnibus nominatis et posteritatibus vniuersis, aut in paratis pecunijs vel in bo nis et hereditatibus satisfecerit, ipsi mox absque omni dif ficultate et renitenda aliquali castrum prescriptum pertinentiaque et decimas prenominatas de facto remittere de beant et teneantur. Ita tum vt quicquid victualium pulueris item pixidum et bombardarum, saluitri, sulphuris et plumbi castro in eodem extitit, habita prius eorundem condigna estimatione, eidem Paulo in defalcationem prescripte summe XV millium florenorum cederet cumque preterea idem J o hannes Cazianer dicta auctoritate et nomine nostro promi serit, nos ipsum Paulum Bakyth coniugem et omnes suos heredes et posteritates vniuersos pro eorum maiori securi tate in pacifico dominio prescripti castri et pertinentium eius atque decimarum prenominatarum infra tempus redemptionis eorundem contra quoslibet legitimos impetitores proprijs nostris expensis conseruare debere et seipsum decimas prescriptas dicti anni litteris et mandato nostris ex omnibus locis ad dictum castrum decimari solitis prefato Paulo reddi et exoUii iussurum nec non super huiusmodi inscriptione sua infra mensem adatarum ipsarum literarum ipsius Johanuis infrascripta computantes litteras a nobis inscriptiona-

110

les impetraturum et ad ipsius Pauli manus assignari curaturum. E t pro premissorum omnium ct singulorum obseruatione, idem Johannes Cazianer pariter promiserit, se dictum astrum Sabaria cum omnibus instrumentis et ingenijs bombardis et pixidibus, barbatis, manualibus, victualibus de nique et alijs ad arcis conseruacionem necessarijs ad fe riam secundam in festo beate Marie Magdalene tunc futu ram nunc vero effluxam ad manus ipsius Pauli vel eius homini per eum ad id deputato in omnem euentum daturum et assignaturum esse, hac tamen adiecta conditione, quod ipse quo castrum ipsum modo premisso adicta inscriptione cliberabit, huiusmodi ingenia et instrumenta iuxta registrum iuuentarij, quod idem Johannes superinde fieri voluit, ipse Paulus aut eo demortuo coniunx liberique et omnes eius heredes reddere et restituere teneantur. Casu vero, quo castrum ipsum per apertam hostium vim et potentiam con tingat expugnari, nihilominus nos summam predictam MV millium florenorum defalcatis ratione pulueris et victualium prenota torum defalcandis memorato Paulo et in casu mor tis eius coniugi et omnibus suis heredibus persoluere tene amur et prefatus Johannes ad premissa inuiolabiliter obseruaudi nos obligauerit aliasque fecerit, prout in litteris eius dem Johannis super premissis in oppido nostro Posonio, dominica proxima post festum beate Margarethe Virginis supradicti anni M DXXXII. expeditis latius continetur. Nos itaque ipsius Johannis litteras predictas id racione exigente gratas et ratas habere volentes, eas nec non omnia et sin gula in eis contenta et indesecuta, quecunque ex certa nostra scientia animoque bene deliberato et ex nostra regia, qua regni nostri Hungarie ratione et alias fungimus aucto ritate confirmandum, roborandum, duximus et approbandum, prout tenore presentiuin confirmamus, roboramus et aprobamus et quateuus opus fuerit pro maiori illorum subsisten tia innouamus, nosque ad ea inuiolabiliter obseruanda obli gamus et astringimus presentium vigore litterarum, sigilli nostri appensione munitarum. Datum Lintij X I februarij 1533. Kouuja. P n vileq ia F erdin an di I. reqls de am io 1 5 3 0
1 5 87 . crp. 116.

111

LXXXIX. 1 5 . 1533.
Baicufiy , .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Rem nobis gratam et offitio tuo debitam fecisti, quod trauslatas literas turcicas ad nos misisti niliil dubitantes, quin deinceps, si similes litere in manus tuas ceciderunt, idem sis pro fide in nos tua facturus. Preterea cum ille Petrus Olchalowytli ad te reuersits fuerit et quid, quod ad rem conducere poterit vel nos scire oporteat, attulerit, prout haud dubie faciet, ad nos quam totius perscribi cures. De hussaronibus autem, cum per alias uostras tibi mentem nostram patefecerimus, nihil nuuc repetere voluimus. Ceterum cum tibi scripserimus, nos ad te confirmati onem inscriptionis per Joliannem Catzianer de castro Zabaria tibi facte iamdudum expeditam, quamprimum ad has uostras inferiores partes austriales, vbi in proximo inde discessu nostro cancellarie nostre bona (inter que eadem confirmatio reposita mansit) dimisimus, veniremus, missuros esse. Tamen quia ea in bonis huiusmodi confecta, reperta non fuit, quare eam dc nouo per nos expeditam modo tibi mittimus. Quod tibi gratiose significandi duximus. Datum Liutij 15. februarij 1533.
Ca uuuie : Bakyth. Kouuja. Hungarica.

XC. 1 6 . 1533.
, , .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Exposuit nobis graui cum querela nobilis Nicolaus Jurischitz liber baro a Guns, con-

112

siliarius et camerarius noster, fidelis nobis dilectus, te licet ipse ex commissione et mandato nostro decimas ex dominio guntiensi serenissime principis domine Marie regine Hunga rie, Bohemie etc. vidue et sororis uostre dilectissime, consiliarijs et hominibus persoluerit auctoritate tua propria presumpsisse tales decimas in dicto dominio exigere et propterea subditos ipsius Nicolai petendas impetere, capere et in corpcre effligere. Qua de re idem Nicolaus se grauari sen tiens nobis humiliter supplicauit, vt sibi in ijs clementer consulere et de oportuno remedio prouidere dignaremur. Cum autem tibi, (vt optime scis), aliquoties iam mandauerimus, vt dicte regine omnes et singulas decimas ex presidijs et bonis illi per nos ante certos annos inscriptis et impignoratis vtputa ad oppidum et comitatum soproniensem et omnem eius iurisdictionem, ad castrum et dominium Kewzeczh, item e bonis Johannis de Weispriacli ad castra Landsee et Roblstorff et denique omnibus illis dominijs et possessionibus ad episcopatum jauriensem et ad castrum zabariense, ne vnquam quidem pertinentibus prouenientes quiete et sine aliqua turbatione dimitteres nec minus etiam dicto Nicolao iam tertio commiserimus, quo decimas illas ex bonis dominij sui Kewzeczh prefate sorori nostre regine Marie et nulli alteri persolui curaret simusque adhuc eius dem et incommutabilis mentis atque voluntatis. Iccirco tibi omni serio strictissime precipuimus ct mandamus, vt me moratas decimas omnes dictam reginam et eius nomine suos consiliarios atque homines absque omni impedimento et molestatione colligere, precipere et subleuare sinas atque permittas et se deinceps in eis nullomodo ingeras seu intro mittas neque huius rei gratia contra quemuis aliquid te merario ausu attentare aut alicui vim inferre presumas, sed te ab omni violentie et iniuriarum irrogatione penitus abstineas. Nam cum eiusmodi decimas dicte regine. sorori nostre, iam olim inscripserimus, conneniens atque rationis est, vt illam in eis et defendamus et manuteneamus. Verum autem si existimes, tibi ad easdem decimas sen aliquas earum ius colligendi competere, poteris illud nobis cum ad nostram Austriam Citeriorem concesserimus (quod prope

113

diem futurum speramus), vel coram vel literis exponere, super quo tibi tum, quod iuris et equitatis erit, admini strabimus, sed interea te ab omni vi, violentia et iniuria (vt prefertur) contineas, volumus nec eis quoquomodo locum prebeas, nostre dignitatis pro tua in nos obedientia debitam rationem habiturus. Quod te fugere voluimus. Datum Lintij 16. february 1533.
Ca uutue: Paulo Bakyth. Kouuja. H ungarica.

XCI. 9. 1533.
8 , je .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Commisimus fideli, nobis di lecto Johanni Catzianer, consiliario et regni nostri Hunga rie ac prouintiali ducatus nostri Carinthie capitaneo, quedam tibi ratione serenissime principis domine Marie regine Hun g arie et Bohemie, vidue sororis nostre dilectissime referenda, sicut ab eo coram accipies. Que cum ex mente et voluntate n o stra veniant, tue propter ea fidelitati serise committimus et mandamus, vt eidem capitaneo nedum in ijs, que tibi exponet, fidem indubiam habere, verum etiam te ita erga nos super eisdem exhibere debeas, sicuti fidei in nos tue studium et obedientie debitum exposcit. Nostram in eo expressam et omnimodam executurus voluntatem. Datum V ienne, 9. augusti 1533.
C a uuiue: Bakyth K ou uja. Hungarica.
33. 33.

114

. 24. 1533.
neicux .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex literis tuis iam ad noe datis inter cetera, que scripsisti, clementer intelleximus fi delem et secretam monitionem tuam, quam a te quoque gratioso animo suscipimus, cupientes autem eius rei et mo nitionis huius tue pleniorem habere notitiam et cognitionem. Tue propterea fidelitati serise committimus et mandamus, vt mox receptis presentibus te recta et quoque celerrime potes huc Viennam ad nos conferas et venias, vbi latius a nobis mentem et voluntatem nostram superinde percipies et tu quoque commodius et confidentius illa, que charta non recipit, nobis referre et declarare poteris, te ergo nihil in eo auoeare vel impedire sinas, quominus venias. Nostram in eo seriosam et omnimodam executurus voluntatem. Da tum Vienne in festo sancti Bartliolomei apostoli 1533.
H a : Paulo Bakith. Kouuja. H ungaiica.

XCIII. 31. 1533.


, $ .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ad literas tuas Jaurini feria quinta proxima post festum Beati Stephani regis nuper ad nos super arce papensi datas, subito respondimus nostrasque literas tibi perferendas familiari tuo, qui tuas attulerat, con signari iussimus, quibus te non solum propter illius castri negotium verum etiam alias ob causas rationabiles et vr gentes celeriter ad nos huc venire iusseramus, nescientes autem an eiusmodi littere nostre tibi sint reddite an non, has quoque nostras non tam eius rei quam nobis in tuis litteris significasti causa, verum etiam aliarum rerum ar-

115

duarum tibi presenti declarandarum occasione repetendas duximus. Tue propterea fidelitati earundem serie demio et strictissime commitentes et mandantes, vt mox visis presentibus te adhuc reeta et qaam celerrime huc ad nos con feras teque nulla re prorsus impediri vel ab hoc auocari sinas, vbi non solum de ea re quam scripsisti, verum etiam de alijs quoque necessarijs et arduis tecum liberius et con fidentius ea, que charta non recipit, communicare et mutuo tractare poterimus. Nostram in eo seriosam et omnimodam executurus voluntatem. Datum Vienne, sabbato proximo post festum decollationis Sancti Johannis Baptiste 1533.
Ca : Bakith. Komuja. Hungarica.

XCIV. , 1 3 . 1533.
, .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex litteris tuis de feria quarta ante festum beati Dionisy Martiris accepimus, que de T ur eis ad Johannem comitem scepusiensem proficiscentibus scripsisti, quam tuam in ijs ad nos scriptis diligentiam in nos fide et obseruantia tua dignam probamus et non cre dimus, Tureos aliquid aduersi contra nos et nostros atten taturos aut presumpturos, nihilominus autem te requirimus, vt sedulam et certam de ijs et similibus inquisitionem habeas nosque cito et vt soles de omnibus per te inquisi tis et perceptis semper et omnino certifices et informes. Nostram in eo benegratam executurus voluntatem. Datum Viene 13 octobris 1533.
Ca uutue : Paulo Bakith.

Kouuja. Hungarica.

116

XCV. . 1533.
, . .

Ferdinandus etc.. , Egregie, fidelis, dilecte. Accepimus te dicatorem a ca mera nostra hungarica ad comitatum zaladiensem ordinatum cepisse ac vnacum bonis et rebus suis omnibus arrestatum penes te detinere. De quo sane moramur, cum tibi veluti fideli nostro hec et similia contra nos attentare minime li ceat tibique in illum etiam si quid culpatione dignum ad misisset, nullum indicandi illius aut iustificandi ius compe tat, sed nobis tantum vel ijs a quibus nostro nomine et loco fuit assumptus et ad loca ista deputatus. Quare fide litati tue serise committimus et mandamus, vt statim re ceptis presentibus eundem dicatorem vnacum bonis suis vniuersis sine detrimento aliquo libere dimittas et relaxes teque huic voluntati et iussioni nostre neutiquam opponas et quotquot dicatores vel seruitores camere nostre predicti consiliarij ad comitatum istum et loca circumiecta posthac miserint absque aliquo impedimento seu molestatione qua cumque ire et sibi commissa exercere et perficere sinas et permittas. Secus minime facturus. Datum Vienne tertia nouembris 1533.
Ca Paulo Bakith. . Hungarica.

XCVI. 4. 1533.
, , .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Rem gratam nobis facies, si teneres aliquot arbusculas diuersi generis et sapidi fructus de auno tertio in quartum, quintum et sextum vsque prouectas circiter triginta, cum sua et tanta quanta ferti pote-

117

jit tellure seu humo in qua sunt euate (vt altera tamen altera semper sit maior annis) omnesque recte et non in curuum producte, maiori qua potes commoditate et aeris temperie ad nos miseris, quod a te modo nobis petere libuit, in quo non paruam animo nostro afferes recreationem. Datum Vienne, quarta nouembris 1533.
Ca uuiue : Paulo Bakith. Kouuja. Hungarica.

XCVII. 1 5 . 1533.
.

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Intelleximus, que per literas tuas de feria sexta inter octauas sanctorum omnium de de cimis castri sabariensis ad nos scripsisti, et graciose deli berabimus ijs, qui easdem petunt agere, vt si fieri possit, cum bona voluntate ab illis repetendis supersedeant. Cum nihil a mente nostra tibi nuper declarata discedere, sed priori oblationi nostre inherere et intendere velimus. Quod te latere noluimus. Datum Vienne 15. nouembris 1533.
Ca : Bakith. Kouuja. H ungarica.

XCVlll. 26. 1533.


.

Sacra regia maiestas, domine et domine clementissime. Post seruiciorum meorum fidelium debitam et perpetuam commendacionem. Hodie percepi ex litteris de Ezek adduc tis, quod officiolatus videlicet zanchyok zenderensis a Mehmethbeck receptus est et zanchyok boznensis collatus est Wzreffbeck vocato. Intellexi, quod ipse Memhethbeck semper magis voluit, vt Johannes rex permanueret in regno Hun-

118

garie quam vestra maiestas, quia Johannes ipsi multa diuersa munera dedit et ideo maximo adiumento et fulcimine fuit. Sed ex quo nunc nouus officialis intrauit ad hanc fi nitimam arcem, mihi ita videretur, vt vestra maiestas Johannem regem preriperet ac autea vestra maiestas cum ipso nouo zanchyok amiciciam contraheret quam rex Jo hannes, quia hoc certo scio, quod super huiusmodi officiales finitimos apud cesarem maxima pars et non parua momenta rerum pendunt. Ceterum vestra maiestas ne consideret, si antea aliquid per ipsum laborauerit et illud efficere non potuit, quando fuerit zanchyok boznensis, quia iam factus zendereniensie longe maiorem habet respectum et magis fidei ipsi adhibetur et negocia maiora potest efficere ex hoc officiolatu quam ex illo prestino, quia is ofticiolatus semper fuit excellentior quam boznensis. Si necesse est vestre maiestati in hoc aliquid cure adhibere, vestra mai estas magis nouit, sed occulte agere oportet in hoc negocio, ne Johannes quodamodo sentiat. Mihi ita videtur, quod vestra maiestas cum hoc multum profiteret. Superest deus vestram maiestatem conseruet felicem, cui iterum seruicia commendo. Datum ex Hederwara in festo beati Stephani Prothomartiris, anno domini 1533. Eiusdem vestre maiestatis fidelis seruitor Paulus Bakyth. C n um e : Serenissimo principi et domino F erdi nando diuina fauente clemencia Romanorum, Hungarie et Boemie etc. regi, domino sibi clementissimo.
. Hunguriea.

XCIX. 18. 1532.


, , Bajcupujaxy u , B ajcupujax .

Ich Hanns Catzianer, ritter, rmischer, hungem cher vnd Beliamischer kuniglichen maiestat etc. rat, obrister veldhaubtman der niderosterreichischen lannde vnd lannds-

119

haubtman in Crain etc. bekhenn, nachdem ich mit rmischer kuniglichen maiestat haubtman vber ettlich hundert geringe phnrdt herrn Bakith laulln auf der kuniglichen maiestat sonnder beuelh vmb die schulden, die ime sein kunigliche maiestat seiner dienst halben zu thuen ist, das slos Stain am Annger phanndtweis darfnr einzunemben, gehanndlt, des er sich dann auf ettlich wecg wnd mittl, darumbcn ich mich mit ime in namen kuniglicher maiestat vergleicht, also bewilligt, das ich darauf mit rat vnd vorwissen hochermellter kuniglichen maiestat kriegs-commissari vnd camer rate der niderosterreichischen lannde, mit dem wolgebornnen herrn Hannsen von Weispriach freyherrn zu Koblsdorff in namen hochgedachter kuniglichen mayestat von ambts wegen vnd ans der kuniglichen maiestat sonndern beuelh vmb abtrettung desselben sloss Stain am Annger gehanndlt vnd dergestallt mit ime gegen derselben abtrettung beslossen, namblichen das ich ime anstat kuniglichen maiestat vmb sein fursehung vnd seiner dienst willen die haubtmanschafft Odenburg, wann der yetzig haubtman daselbst herr Dietrich von Hartitsch, sein schwager tods ableibt oder sunst die haubtmansehafft guetlichen abtretten wolt, dieselb haubtmanschafft sambt der spanschafft daselbst, die er yetzo inen hat, auf zehen ja r lanng vnuerkhert vnd dann ferrer aut irer maiestat wolgefallen mit dem einkhumben vnd Verzin sung, wie sy der Hartitsch innen hat, verschreiben solle vnd hab noch dartzue mich mit ime fr sein ansstandigen schulden, die ime die kunigliche maiestt von wegen vnderhalltung zwayer iar lanng hero Stain am Annger bis in die funffthalb tausent glden zu thuen schuldig sein sulle. des er sich mit raittung darzupringen erpeten, damit er das sloss abtredt vnd weitter khain verhinnderung darinnen mache, vergleicht, also das ich mich gleicherweise von k niglicher maiestt vnd von ambts wegen ime vnd seinem erben gegen derselben schulden drewhundert pawren in Odenburger vnd Eysenburger spanschafften, so der knig liche maiestt haimbgefallen sein oder noch haimbfallen mchten, zu geben, dagegen soll alle anforderung vnd raittung, so er zu der kuniglichen maiestat vnd irer mai-

120

estt zu ime zusprechen haben, aufgehebt vnd vergleicht sein, verobligiern vnd versthreiben solle, des ich hiemit thue vnd versthreib angezaigten herrn Hannsen von W eispriach die haubtmanschafft Odenburg wie der Hartitsch je tz t innen hat, nach sein des Hartitsthen abganng oder abschaiden sambf der spansthafft daselbst auf zehen ja r lanng innenzuhaben vnd die drewhundert pauren aus an gezaigten zwayen spanschafften Odenburg vnd Eysenburg fr sein ausprach ime vnd seinen erben verfolgen zu lassen, wissentlich in crafft dits briefs bis so lanng ime die ku nigliche maiestt ain anndere vnd notturfftigere Verschreibung nach gebrauch der cron Hungern hierber stellen wirdet, die ich ime dan von irer kuniglichen maiestt ausspringen solle vnd wil treulich vnd vngeuerlich vnd gelob ime des alles, wie obstet, fr die kunigliche maiestt vesstigklich zu halten, zu vrkhundt mit aigner hanndtschrifft vnndersthriben vnd furgedrugkhten petschadt verferttigt. Actum Wien am achtzehennden tag julv anno etc. im zwayunnddreissigisten. Hans Katzianer, ritter.
Kouuja. u apxue, Allgemeine Urkunden.

C. , 20. 1534.
, je .

Magnifice domine et amice nobis honorandissime. Sa lutem et debitam nostri commendacionem. Scimus eandem non latere de nouitatibus, que eidem nos significamus. Ve nerant ad nos ijs diebus prius miserrimi ad cristianos per tinebant, retullerunt nobis talem famam, vt Zophia Ebreym bassam cum toto suo exercitu penitus profligauit, nisi aliquali euaserunt, pro quo cesar Thurearum omnem Thurciam aduersum Zophias promouit. Intantum vt nullibi homines, qui bellare possunt, in Turcia amisit nisi hic in finibus officiales amisit. Nunquam igitur, vt aiunt, Thurcia ita desolata fuit sicut ad presens. Ex quo omnino eos cesar

121

excitauit, ea possumus eidem scribere, velit has literas nostras sue maiestati quas cum is eiusdem mittimus, mittere. In reliquo eandem bene valere optamus. Datum ex nostro Jaurino feria secunda proxima post Dominice Misericordie, domini 1534. Paulus Bakyk de Lak, capitaneus huzaronum regie maiestatis. C : Magnifico domino Stephano Pemfflynger, camerario et summo consiliario regie maiestatis etc. domino et amico nobis honorandissimo.
. H ungarica.

Cl. , 21. 1534.


. , je .

Sacra regia maiestas domine et domine clementissime. Post perpetuorum fidelium nostrorum humilimam mei commendacionem. Bene sum certus, vt vndique sacratissima serenitas nouitatibus diuersis et precipue de aduersa parte liabundat. Scio enim, vt et is, que ego vestre maiestati sum declaraturus, maiestas vestra non eget, denique nequaquam abstineri potui quin nouitates meas, quas nunc habeo vestre maiestati declarare. Serenissime domine et domine gratio sissime. Is iam preteritis diebus quidam monachi causa mendicationis de Thwrcia huc circa me venerant, qui misserrimi ex diuersis regnis vtputa Racianorum et Grecorum conuenerant. Aderat cum ipsis et quidam episcopus eorum, qui causa cuiusdam debiti seu tributi, quo ipsi episcopo et alijs monachis, quum in Thurcia morabar, de domo mea singulis annis debebam, venerat. Attulerant michi talem famam, quam scio, vt vestre maiestati notam esse, quod Zophia Ebraym bassam cum toto suo exercitu profligasset, nisi aliquali euasissent. Quo audito cesar Thurearum to tum regnum Thurcie adversus Zophiam leuasset et moniseet. In tantum, vt dicunt, nunquam Thwrcia ipsam ita fuisset populo desolata sicuti nunc. Quia nullam preter hos officiales confinitimos dicunt esse domi derelictos, sed vt

122

penitus cesar secum monieset. Itaque conatur Zophiam pro fligare (quod deus auertat). Nichilominus serenissime domine vestra maiestas pocius et longe prudencius scit ad hec talia negocia curare quam ego et non dubito quin vestra maiestas non curaret. Sed clementissime domine, michy ita videretur, vt restant aduc nonnulli fideles vestre maiestati in hoc miserrimo regno. Restarent eciam ratis et multi principes in tota hec cristianitate, qui principes cristiani satis tesauri et diuiciarum possiderent et si velint, spero in deo, Turea non multum erga eandem et ceteros illos principes cristianos posset dominari. Sed quia illi principes oculos habent et uolunt cum ipsis videri, sed sunt penitus excerati et rationes atque mentes habent, sed nolunt ipsis vti quia si quid regno huic misserrimo eiusdem vestre maiestatis maius periculi deueret, quod deus auertat. Putant ne et illorum regna salua permanere, quia ego scio et bene agnosco animos Thurearum. Non esset igitur pro vlteriori bono et rema nende patrie aliquos expensas nephas assumere et pro eliberanda patria pugnare. Igitur gratiosissime domine, nunc esset tempus semel contra infideles consurgere, ex quo vt premisi terram eorum desolatam et penitus despoliatam po pulo amiserunt, si nisi vsque Nandoralbam ire poteremus et eam obsideremus. Spoponderem et caput meum ligarem, vt pluss quam centum milia hominum de cristianis illius inferioris terre ego per se ad subsidium vestre serenitatis alicerem et accomodarem ex diuersis regnis et regionibus, qui miserrimi circa nos cristianos fideles vestre serenitatis confluerent et nihil stipendij optarent, nisi vt in cristiani tate permanere possent. Spero in deo, vt sua sanctissima clemencia iuuaret, nam scio ego mentes Turearum, quia si ipsi pacem de altera parte haberent, putatur, ne vt cum vestra maiestate factum ifecisset, donec totum hoc regnum sub suam potestatem occupasset, quia talem naturam ha bent, quod nunquam onus aliquod vel grauamen aut bacu lum ad dorsum eorum accipere volunt, sed vt pocius ipsi ad alterius ponant. Accepi et hoc ab ipsis monachis, quod et Joanni regi cesar Thwrcarum id nunciasset, quod si cum serenitate eiusdem concordare non posset G rythy, extunc

123

pro nunc non plus auxilij posset sibi dare quam regiones Transalpinas et Modwam et officiales confinij, quibus se vsque ad redditum suum de Zophia defendere et tueri pos set. Sed mihy putatur et credo, vt illi transalpinienses et modwenses, si exercitum vestre maiestatis cristianum vide rent, non vt congressum tacerent, imo pocius auxilio essent. Ceterum intellexi, qnod vestra serenissima maiestas in hoc confideret, vt cesar Thurearum regnum hoc miserrimum penitus -vestre serenitati concederet. Deus concedat, vt sic fiat, sed vt premisi et vt ex me ipso intelligo, Thureus nunquam ad dorsum suum aliquod grauamen vel baculum satagit parare et quia maiestas vestra cesari Thurearum est inimica, bene intelliget, quod si regnum hoc vestre sere nitati concederet, cum hoc inimicus suus esset forcior, quantum hoc regnum posset facere cesar Thwrcarum po cius optat Joannem regem in hoc regno tenere, ex quo cum tanquam vnum gubernatorem vel officialem in hoc regno tenet et quando wlt opprimere potest, nichilominus ignoscat vestra serenitas et sit graciose, quia talia vestre serenitati scripsi nam tamodo de me ipso id ita cogitaui, vestra serenitas negocium suum qualiter se cum cesare Thurearum habeat, bene intelligit, non sum dubius, quin serenitas vestra ee negocio et de miserrimo hoc regno sciat curam habere, sicuti et hucusque fecit. Ceterum puto, vt et adventum domini Aloisij Grithi nisi ea de causa pro crastinant, ex quo res ipsorum diucius exequerentur. Cuius aduentus est sub dubio, si venerit nec ne. In reliquo deus optimus maximus vestram serenitatem conseruet ad multos annos quam triumphantissimam. Cui me et perpetua serui cia mea vnice commendo. Datum ex Jaurino feria tercia proxima ante festum diui Georgij Martiris anne 1534. Eiusdem vestre serenissime maiestatis fidelis seruitor Paulus Bakycz.
C : Serenissimo principi et domino domino Ferdinando, dei gracia Romanorum, Hungarie et Bohemie etc. regi etc. domino mihy clementissimo etc.

. Hungarica.

124

CII. , 30. 1534.


, je .

Sacra regia maiestas, domine clementissime. Post fideliam seruiciorum meorum humilimam mei -commendationem. Mirabilem famam serenitati vestre scri bere possum. Quamuis et prius quoque audierim hanc fa mam, tamen absque et in momento maiestati vestre per scribere nequiui. Hodie quidam homo meus venit de Ezek, quem pro redemptione quorundam Thwrcorum miseram qui hanc michi detullit famam, quod quidam Kaciani illic in Ezek pro certo et reuera sibi dixissent de verbo ad verbum, quod Ebreyn bassa cum exercitu illo cesaree mai estatis Romanorum, Itali an Ispani fuerunt, qui auno preterito in insula quadam cum ipso Ybreyn bellauerunt et castra Modon et Koron obtinuerant, intelligenciam habuissent inter sese, maiestati enim vestre melius constat, quales sint homines et populus, qui castra illa tunc obtinerant, quia vt dicitur, Ybreyn per quendam postam quasdam lit teras populo illo cesaris Romanorum in finibus illis exietentis, ex quo sonabant adversus cesarem Thwrcharum et perniciem regni Thwrcie, in quibus scriperat Ibreym, qui semper fuit christianus et nunc quoque esset et crucem apud se ferret et haberet, captinatum fecisset et litteras apud eum inuenisset et ad cesarem Thwrcharum destinasset. Cum enim littere ille cesaris Thwrcharum ad manus pervenissent, Ibrym fecisset coram se vocare, cui dicens, quum coram conparuisse et exennas, quales fuissent ille littere, quas per postam ipse adverse parti misisset et vt ipse fuisset prodi cor et causa illorum duorum castrorum perdicionis. Qui coram cesarem Thurearum denegasset. Quo audito cesar eum vestibus exui fecisset et camisiam de eo deponere fe cisset. Extunc sub sinistra manu crucem inuenissent. Quem cesar exenuas, qualis crux fuisset, cui Ibrevn respondisset. -Graciose inquit, domine. Qualibet noctc quidam nocticorax me apprimebat, pro quo et mori mihy oportebat, quod matri mee genitricy significaueram, que cristiana Olbonaz fuit, ipsa me educuerat crucem hanc portare et ab illo die quo

125

mater mea hane crucem dederat, ab illa nocturna fantasmaliberatus sum. Quo audito cesar et neque totus munduscredisset, quin eum interfecisset, sed quia prius eum dili gebat et pollicitus fuit, vt nunquam cum interficere faceret, interficere neque necare fecit. Sed destinauit, vbi nunquam eum occulis videre posset, qui Ibreyn vitra mare recessit^ vbi aliquantulum officium paruum, a quo et seruitores sui meliora habnerunt, obtinuit et nunc tenet. Melius itaque fuisset, ipsi vt aiunt, si mortem passus fuisset, quam sic de tali dignitati ad minimum officiolatum devenire et vt homo noster dicit, quod dixissent eciam Aloisinm Gryty male negocium habere, ex quo fuisset vnius animi cum Ybrayn. Dicunt eciam, ipsum Gritti huc sub dubio venire, ex quo quasi consentiens et in vna ala cum Ibrayn ambulasset et eciam dicunt rursum Thuream illa duo castra Modon et Koron suicopare et reaccepisse, eciam quod cum Zophia pacem iniuisset. Ignoscat propterea vestra maiestas, quare ita scripsi, quia nisi ita scribere possum, qualiter audio, sed mihy certissime id sic fore pro certo dicunt: quamuis maiestati vestre omnia perfectius et planius con stant. Ceterum cum iam has litteras perfecisse, nichilominus non continui, quin melius ad finem huius rei pervenisse, ex quo quidam Thurchus cum homine nostro venerat, qui pactacionem fratris sui, quem captiuum habui, exportauit, rursum et per se et per familiares nostros, petendo eum, exeminamus habemus eciam quendam Thureum satis sagacem tangentem latinam, cum quo eciam exeminare et interrogare fecimus, sed omnibus isto modo famam ex parte Ybrayn pronunciauit, qualiter serenitati vestre perscripsimus. Supereet deus altissimus maiestatem vestram conseruet felicem et incolumem, cui me et seruicia mea fidelia commendo. Datum ex nostro Jaurino sabatho in vigilia sancte et indundue trinitatis anno 1534. Eiusdem vestre serenitatis fidelis seruitor Paulus Bakyth.
C uuiue : Serenissimo principi et domino domino Ferdinando, dei gracia Romanorum, Hungarie et Bohemie'-

126

etc. regi etc. domino sibi clementissimo etc. Ad proprias manus sue maiestatis presententur.
. H ungarica.

CHI. 3. 1534.
.

Reuerendissime domine, domine mibi semper obseruandissime seruiciorumque nostrorum raei humilimam comendacionem. Noua que vigent apud nos veraciter reue rendissime vestrae dominationi scribere possimus. Vna mi lia Turcharum versus Budam ascendunt, sed maior pars eorum sunt Raciani. Alia noua sunt ea, pro nunc Turei ob pugnant et infestant castrum Clys. Sub eodem castro condiderunt duo castella, secundum demedia milia Turea rum interempti sunt sub eodem castro. Ignoramus autem, si iam habuit conflictum cesar cum Zophia, sed prope dies famam expectamus veram, reuera et certitudinaliter. Mag num pauorem et trepidationem ad presens Turei haberent, sed non habent a quo. Cui me et seruicia mea commenda mus. In reliquo vestre reuerende dominationi valere feli cissime optamus. Ex castro Rahowcha sabbato post festum visitationis diue Marie anno domini 1534. Ztepan Skijlijanowijth, castellanus castri Wijwar.
C : Reuerendiesimo domino Thome archiepiscopo agriensi ac summo cancellario regni Hungarie, domino meo obseruantissimo. : Ac ipsam dezpothum cum duo centa equitibus Budam ascendere festinat.

. Hungarica.

127

CIV. I. 1534.
Typ .

Sacra maiestas regia, domine, domine clementissime. Post fidelium atque perpetuorum seruiciorum commen dationem. Maiestas vestra serenissima mandat et iniuugit mihi suis in litteris, ut diligentissimam curam adhiberem ad explorationem et precipue de aduentu ipsius Ludouici Gritti, quomodo et qualiter ac quali apparatu ueuiret. Ego Quidem ad queuis mandata maiestatis vestre obsequendus sum, sed ut maiestas vestra intelligat, ego aliud scribere non possum, nisi ea, que Bude tractantor et recitantur et e a omnia pocius tendunt in fauorem Joannis |et tummodo eunt ficta et excogitata, sed meo iudicio uideretur, ut mai estas vestra tam potens princeps in Turcia non unum uel duos sed aliquot certos exploratores teneret, qui omnia ve raciter renuntiarent et non parceret maiestas vestra expen sis, quia ut maiestas vestra persuasa sit, certi exploratores uni principi plus ualent quam vires alique uel non immo dicus exercitus. Ceterum domine clementissime farit deus omnipotens, v t omnia sint felicia nouit maiestas vestra negocia sua cum imperatore Tureorum, quia oratores maiestatis vestre ad unguem retullerunt, nescio tamen loquor tummodo ex me ipso quantum enim coniector, sed noui ego ingenia et con diciones Tureorum (si eciam modo ydem Turei existant). Vereor enim, ne tam longa tarditas ipsius Gritti aliquid mali adferat, quia uix mihi ipsi possum persuadere, ut ad hoc inducar, ut maiestas vestra mihi ignoscat, ut regnum H ungarie ad simplicissimam uocem, Thureus ipse maiestati vestre concedat. Racio est, quandoquidem Joannem wayuo dam non minus tenet, quam suum officialem in regno et quando de delictis et excessibus suis punire uoluerit, copia sui admittitur. Non enim facile credi possum, ut maiestati tanquam suo uicino concedat, quia consideraret maiestatem vestram cum regno Hungarie sibi maiorem hostem futurum esse,

128

quia eadem, maioribus iuvibus et copijs contra ipsum ex Hungaria se munire ppsset, quia certum est, Turei non sunt adeo stolidi, ut bacillum et fustem ad proprium cor pus et dorsum uertant. Nouit maiestas vestra quid faciat, quia satis edocta est a suis oratoribns. Timeo tamen, ut predixi, ne malum secum adducat tanta tarditas ipsius. Gritti et augnis sub herba ne lateat, quia Thureorum im perator modo habet expedicionem ultra mare cum Sophis, expectant tummodo eritum et euentnm rei. Proposuerunt tantummodo coram maiestate vestra spem pacis alique. Si autem bene presens sua expedicio successerit, tunc mittitur' Gritti et renuncciatur maiestati vestre, ut sit contenta cum terminis germanicis et bohemicis, deus tamen omnia uelim in meliora uertat, sed iterum atque iternm ueniam suplex peto, ne suam graciam propterea ab me abneget, quod talia scribo. Sribo tantummodo ea que secundum capitis mei capa citatem intelligo. Si enim maiestas vestra non habet cum Thureo tam firmam et stabilem pacem, nunc, nunc esset tempus, potissimum duabus de causa. Prim a est, ut Tureus modo occupatus est et implicitus expedicone aduersus suum hostem neque quispiam oppitulari et suppecias Joanni ferre posset. Dico enim, ab eo enim tempore, quo maiestas vestra regni Hungarie gubernamen et diadema in suum caput assumpserit, nunquam lenius ingredi et potiri eo potuerit quam . Causa eciam in promptu est, abominantur Joannem, iam multi ex suis certi eciam domini me requi situm habuerunt, dummodo aliquid boni intelligerent, sic et alios dominos fideles maiestatis vestre habuerunt requisitos. Spero in deo, at ad omnes ab eo deffieerent, hoc enim pro comperto habeo et sincera fidelitas maiestati vestre per ipsos exhiberentur. Exactissime nouit maiestas vestra, quid faciat. Sed in summa dico, tam prolixa tarditas ipsius Gritti non erit adductura emolumentum et commodum rebus, maiestas vestra loquor tantummodo ex me ipso ut pretulli. Iterum de hys scriptis ueniam flagito, et cui mea fidelissima commendo seruicia. Eandem deus maximus felicissimam conseruet ad gubernamina suorum regnorum. Ex Jaurino, primo die au gusti anno 1534.

129

Eiusdem vestre serenitatis fidelissimus seruitor Paulus Bakyth. Postremo ut intelligat maiestas vestra hodie superuenit nouus homo noster et attullit talem nunccium, vt hes terno die applicuissent Budam cum centum uel circiter nazhadis, allegat eciam certum numerum equitum aduenisse. Sciscitabor tamen ad quem numerum se extendant et breui cfficiam, ut maiestas vestra cercior medio mei reddetur.
C nuiue: Serenissimo principi et domino domino Ferdinando, diuina fauente clemencia Romanorum, Hunga rie et Boemie etc. regie maiestati necnon intanti Hispaniarum, archiduci Austrie etc. domino sibi clementissimo. Hof. . Hungarica.

CV. 2. 1534.
u . -

Sacra regia maiestas, domine domine clementissime. Post fidelium atque perpetuorum seruiciorum commendati onem. Maiestas vestra michi mandauerat suis in litteris, vt de regressa ipsius Ludouici Gritti sciscitaret, quomodo et qualiter ac quali apparatu veniret. Recordor me et priori bus meis litteris ad maiestatem vestram missis scripsisse, vt nichil certi scribere possem, quandoquidem nisi ea, que hic in circnmuicinis locis tractarentur, scribere possem et nescitur tamen, vtrum sint vera nec ne. Sed in Thnrcia, si maiestas vestra haberet certum proprium hominem, qui eciam nonnulla archana intelliget, hoc autem expensis fieri posset et tempus eciam ipsum ad id exequendum breue esset. Nichilominus tamen, qui et quales rumores circum vehantur, maiestas vestra iam a me breuibus intelliget, sed me latet an ita existant. Scribo tantummodo, vt audi tum dicunt, ipsum Gritti in precinctu itineris esse, et secum habere copiam mille hominum janiczerorum, credo tamen, vt non sint illi janiczeri, quos imperator Thureorum habet, ex quo secum ad expeditionem vitra mare abduxit. Sunt
3?. 33. 9

130

tamen homines conducticij, quos co nomine appel!auit. Di cunt deinde venire velle ad Transalpine regionem, propterea illi, quibus mecnm in confinibus intercedit amicicia, niliicerti nuncciare valeant, ex quo illam regionem sc diucil terit. Preterea dicunt homines et incolas illius tene, cesa rem annuisse, vt secum leuaret ac se illis muniret, sed di cunt, ipsum Gritti dixisse illi, inquit, 11011 sunt homines mi litares, pocius annuat cesarea maiestas vestra, vt certa summa pecuniarum super Transsalpinam exigatur, cum qua alias conduceret gentes in Transsiluauia et vbicunque inueniret, Joaunem quoque et suos dominos sequaces in eo pro posito nunc esse occupatos, vt enim datur, intelligi, nume rus gencium suarum extenderet se ad decem millia homi num. Ceterum hic autem Bude quid agatur, hoc maiestati vestre certitudinaliter scribere possum, sunt octuaginta nazadi leues bona manu et copia et apparatu instructi, sunt eciam galee, que antea erant in arida terra, nunc autem ad aquam profecte. Dies et noctes parant se expeditioni waywoda Momyn et prefectus et capitaueus naualinm copi arum, quia et antea erat, ad quem magna ira et iniuria erat obuoluta, ita enim, vt ne Thurciam intrare audebat. Dicunt tamen Joannem ipsum misisse in vno kochy cum vno seruitore suo, .Toane Fekethe nominato ac pileum more hungarico in caput accepto, qui enim non est ausus intrare Turciam, recta eundo ad Nandoralbam propter Izrebek zanchak, sed deflectit se ad Transsalpinam et ita domum reuersus, ibi iam ordinatis et peractis omnibus negocijs suis ac ira auichilata, quam aduersus eum habebant, contullit se nunc Nandoralbam, premisit hominem suum, qui modo preest naualibus copijs, ipsum autem dicunt, subsecuturum quattuor millibus hominum, qui enim constituentur ad ga leas et in dies expectantur. Quid enim ex hinc sequantur et quale eorum sit propositum, incertum est. Postremo vnus specialis amicus, qui habet residenciam in confinibus ac terminis Hungarie et Turcie, nuncciauit mihi, certo credat maiestas vestra non est res a me ipso excogitata, supplicoque vt de hijs meis scriptis veniam dare dignetur. Scribo tamen ea, que nuncciauit. Nunc, inquit, co-

131

guosco, vt non est vnus ad partem vestiam videlicet sere nissimi domini Ferdinandi regis, qui saperet et rectum da ret consilium, sed ad vnum omnes sunt insipientes. Nunc, nunc, inquit, esset opportunum tempus aggredi Tliurciam et confinia eius, quibus citra omue dubium potiri possent. Credunt, inquit, vt facilius erit, tunc rem aggredire, quando ex bello vitra mare quod habet, cum Sophijs reuertetur, Otthman progenies et quando faciem suam huc verterit; vos, inquit, expectatis ipsum Gritti, ducturus enim erit vobis exicium. prefixerunt tummodo vobis speciem alicuius ficte et simulate pacis; est, inquit, impossibile, vt Joannem tanquam suuin seruitorem eiceret ex regno et regia digni tate et regnum cederet ipsi Ferdinando regi, hosti et emiilo suo, nunquam, inquit, animus vester ad id inducatur. Do mine clementissime, iterum supplex veniam peto et gratiam suam a me ne abneget. Volui tamen ad scitum maiestatis vestre dare, nunciata illius, spero maiestatem vestram circa omnia mature prouidendam. sunt enim omnia in maiestatis vestre beneplacito. Cum liijs maiestatem vestram deus op timus maximus conseruet ad felicia gubernamina regnorum miorum et cui mea fidelia et humillima commendo seruicia. Ex Jaurino 2 die mensis augusti anno domini 1534. Eiusdem vestre serenissime maiestatis fidelis seruitor Paulus Bakyth.
C : Serenissimo principi et domino domino Ferdinando Romanorum, Hungarie et Bohemie etc. regi, infanti Hispauiarum, archiduei Austrie etc. domino semper gratiosissimo. . Hungarica.

CVI. 7. 1534.
, .

Sacra regia maiestas, domine domine mihi clementissime. Post fidelium atque perpetuorum seruiciorum commen dationem. Misi ail maiestatem vestram hunc specialem lio-

132

minem meum et secretarium in certis negocijs. Supplico maiestati vestre tanquam domino graciossimo, diguetur ipsum exaudire ac illa, que nomine nostro dixerit, credere, dicturus enim est ea, que a nobis acceperit. Eandem deus maximus conseruet ad omnia felicia gabernauiina. Datnm Jaurini in vigilia natiuitatis Marie, anno domini 1534. Eiusdem vestre maiestatis fidelis seruitor Paulus Bakyth.
C' uutue: Sacratissime Romanorum, Hungarie et Boemie regie maiestati etc. domino, domino, semper clemen* tissimo. . Hungarica.

CVII. 5. 1534.
, , , , . .

Ego Paulus Bakyth, hussaronum maiestatis regie capitaneus, fateor et recognosco per presentes, quod cum prelibata maiestas regia Romanorum ac Hungariae ct Bohe mie etc. dominus meus clemeutissimus magnifico domino Gothardo Kwn et egregio domino Stephano Balyntliich ipsiusque Stephani seruitoribus, ternas literas donationales super castris Hwnyad ac Solmos et Lyppa expeditas, mihi ad manus meas consignauerit, eisdem Gothardo et Stephano, suisque seruitoribus consignandas. Quod ego easdem literas donationales eisdem Gothardo et Stephano suisque seruito~ ribus non antea extradare aut consignare uolo nec debeo, nisi ijdem Gothardus et Stephanus eiusque seruitores omnia ea cum effectu adimpleuerint et confecerint, ad que se ob tulerant et promiserunt. E t casu quo ea, que sese facturos esse polliciti sunt, re ipsa et cum effectu non perficerent et adimplerent, quod pretactas literas donationales tres om nino et statim maiestati regie supranominate restituere uel remittere uolo et debeo. Ad que omnia me fide et honore meis mediautibue obligo et obligatum esse dico. Harum

133

testimonium 1iteraram signeti mei soluti impressione muni tarum. Datum Vienne, die quinta mensis nouembris anno domini millesimo quingentesimo tricesimo quarto.
liar.ihk.

C : Obligatio Pauli Bakytli. . H u vgirica.

CVIII. 10. 1534.


, .

Sacra maiestas regia, domine, domine clementissime. P ost seruiciorum meorum fidelium meique commendacionem. Miseram vnum ex juuenibus meis ad quendam amicum, qui apud Joanuem regem est, rogaueram eum, vt rumores certos, tam ex parte Gritti, tam cesaris Thurearum quam etiam Joannis scriberet. Rumores quos scripsit, dubito, veri sint nec ne, arbitrorque, ut que mihi scribit, in illis se Joanni placere studet. Nam tam negocium Thuree, quam eciam Joannis, litteris suis multum meliorat. Licet non scribit ipsum Maylath, waywodatum in se assumpsisse ftnitamque illam rem esse. Scribit tamen Joannem optare, ut ad mediam partem ipse Maylath waywoda fieret et ob hanc causam in litteris ipsius hesite dubiusque sum. E t juuenis enim meus, negocium istud aliter, quam littere continent, exponit, quem ad vestram maiestatem misi, ut que istic vidit, vestre maiestati personaliter declararet et intimaret. Qui istinc feria quarta ante festum diui Demctrij se mouit. Literas etiam Rascianas per amicum meum ad me scriptas ad eandem misi, illas enim mittere debui, quas ipse mihi scripsit. Vere tamen sint nec ne, ignoro. E t iu T hurcia et in Transsiluania, habeo homines breui tempore, certius intelligemus, volebam literas Rascianas, de verbo ad verbum, in latinam trasummi facere et ita ad maiestatem vestram mittere. Ex duabus tamen causis id actum est. Una, quia scriba et secretarius meus vinculo fidei mihi ob ligatus, Wienne remansit, alia causa, nam ipse Nykolycha

134

literas Rascianas vestre maiestati bene declarare exponereque sciet. Vestram maiestatem felicissimam valere opto. Cui me et sernicia semper fidelia vnicc commendo. Ex Jaurino tempore Vespertino, ferie tercie ante Martini 1534. Eiusdem vestre sacre maiestatis seruitor paratissimus Paulus Bakytli.
C : Sacratissimo Romanorum Hungarie ac Boemie etc. regi, infanti Hispaniarum, archiduci Austrie etc. domino domino semper clementissimo. . Hungarica.

CIX. 1 4 . 1535.
, .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Recepimus litteras tuas de dominica post epiphaniarum domini, quibus intelleximus re rum nouitates, quas nobis de Jolianue et alijs significasti easque a te graciose suscipimus et tam diligentem operam huiusmodi rebus peruestigandis adhibere soles, commenda mus teque studiose requirimus, vt eadem diligentia nos de reliquis etiam, quas de Johannis et aliorum quorumlibet propositis ac progressibus inquirere et intelligere poteris, admonere et certificare studeas. Consi lij vero tui, quod in eisdem literis scripsisti, suo loco et tempore rationem et memoriam clementem habebimus. Quod te latere noluimus. Datum Vienne 14. januarij 1535.
Ca m u te : Bakyth. Kouuja. Hungarica.

135

. Papy 20. 1536.


I I {> , je , . . .

Sacratissima maiestas regia, domine ct domine michi semper dementissime. Post scruicionim meorum perpetuorum e t fidelium humillimam commendationem. Postquam a mai estate vestra sacratissima discessi, moxque domum cum sc diuertieram, vbi et nunc resideo, interca temporis michi venerunt liijs duabus hebdomadis iam ter per ordinem ex diuersis claustris e Tliurcia monachi Racziani et Greci. Primo venerant dc quodam claustro, vbi alia etiam multa tnlia sunt monasteria dc quadam scilicet insula maris, 11011 procul a Constantinopoli, quodam in monte, quem Sacrum vocant Montem sita. A quibus primis scilicet monachis, qui ad me causa mendicandi venerant, quos kalugeros vocant nostro idiomate, cesarem Thurearum ubi sit diligenter perquisiui. Qui mihi responderunt, cesarem non esse Constan tinopoli neque scirent vbi esset. Dicunt tamen audisse ipsius cesaris 0111 nes vires defecisse depreditasque esse fame morborumque varijs generibus et frigore, talis quod esset ru mor in ipsa etiam Tliurcia communis dixerunt, qui tamen monachi mouerunt se se huc acceperunt que iter ante festum Nicolai aliquot diebus; alij rursum monachij venerunt de quodam monasterio, quod est in confinibus regnorum Hulgarie et Thracie situm, qui etiam post dictum festum tribus diebus se se huc versus mouerunt et liij ex parte cesaris michi similem retullerunt rumorem ; tercio venerunt mo nachi de quodam tercio monasterio, quod est situm in legno Tracie sub dicione zancliakij nandoralbensis. Iste quoque ex parte ipsius cesaris simili modo prioribus omnia mihi retullerunt, liij tamen eo duntaxat plus dixerunt, quod qnedam esset prope eos villa, quam et ipse scio, que magna quidem in qua sunt magistri carpentarii, qui sciunt naves, nazad. sayka, galleas vocatas, disponere, vnde adhuc in automno preterito circa festum sancti Demetrij, omnes tales magistros post ipsum cesarem ad disponendum tales naues

136

conpulleruut. Et id tamen monachi premissi. domine cle mentissime, michi retullerunt, quod multis in duitatibus, castris et opidis hac estate transacta multa gaudiorum g e nera, vt puta sagittacones, bombardarum suarum ignium omnia gaudia designantes exercuerunt id spargentes, quod cesar eorum et victoriam per suos hostes obtinuisset et do mum salutis redijsset, qui ad hoc vsque tempus non venit neque scitur pro communi vbi sit, nam domine clementissime, si vsque festum Nicolai non est reuersus domumque non venit quando iems fuit, credo ct ad hoc vsque tempus non venisse, nam in ieme non ambulat solito suo more, sed vno loco vbi iems in eum venit, iemat et residet. At qui, domine clementissime, iam sepissime et quam multocies maiestati vestre serenissime et scripsi et per se etiam sum locutus, vt maiestas vestra sacratissima nun quam commodius contra Thureas expeditionem mocionera que facere potuisset quam annis liijs duobus transactis. Nam a multis annis non fuit, qui potuisset neque in futu rum poterit et maiestas vestra sacratissima commodius sc posse mouere contra Thureas et expedire, suoque regno consulere. Nunc tandem domine clementissime, intellexi ad eandem maiestatem vestram sacratissimam Thurcicos ascen disse nuntios, qui quamuis sub nomine nunctiorum am bu lant, plus tamen tales possent dici exploratores, solumodo namque maiestatem vestram sacratissimam explorant, regnaque eiusdem seque eadem preparat se contra eos, an que fedus wlt seruare. nam talibus ficticijs et mendacijs Tlnircc soliti sunt principes et conuenire et explorare, verum domine clementissime, non sum sufficiens maiestati vestre sachratissime consilium dare, quod tamen mihi videtur pro maiestati vestre sacratissime in prosperum succedere posse, nequeo pretermittere, bonum esset maiestati vestre sacratissime iam huic regno prouidere ct in bonum eius felicemque statum consulere, pro eius liberitate nam duntaxat, domine clementissime, viginti quinque milia hominum absque Hnngaris maiestas vestra sacratissima vsque festum Georgij pro dicti regni huius expeditione iu tempore conficeret expediretque non dico, vt castra Nandoralbensem ct Sabach

137

hoc anno posset liberari, totam tamen Hungariam absque hijs duobus et Budara et Sijrimium subiuugari posset. Joannem etiam ex hoc regno eijcere solumodo mai estas vestra sachratiseima suas moueret gentes, cuius ru mor dummodo descendere posset, vt ego percipi et ab istis monachis, multi ad me a parte altera venire conarentur, michique se se subiungere, cum quibus dummodo mai estatis vestre expedicio vigeret ct maiestati vestre et uni verse post eandem christianitati multa possem seruire. Hec maiestati vestre sacratissime volui significare, cui mea per petua et fidelia seruicia commendo. Quam et felicem valere fortunatissimamque cupio longa per ewa. Date ex curia mea Raro dominica post Valentini anno 1536. Eiusdem maiestatis vestre sacratissime fidelis seruitor Paulus Bakyth
C : Sacratissime Romanorum, Huugarie et Boemie etc. regie maiestati etc. domino et domino meo clementissimo. . H ungarica.

CXI. 3. 1536.
, .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex litteris tuis die dominica post Valentini datis clementer intelleximus ea, que de rebus Tarcharnm diligenter ad nos scripsisti. Hec improbamus tuam dc expeditione facienda opinionem. Hoc scilicet animo nostro infixum habentes, vt regno huic nostro pacem et tranquillitatem, quoqunque modo fieri possit, pacemus et stabiliamus. T u vero similia et alia quocunque de rerum occurentijs presertim turcicis pro certo aut fidedigno testi monio rescire poteris, semper ad nos et accurate scribas.

138

Facturus in eo rem nobis gratam, nostra in te clementia regia compensandam. Datum Insprugk tertia martij 1536.
L'n : Paulo Wakytli Konuja. Hii)i<jai)ca.

CXII. 14. 1536.


, npefjy .

Allerdurchleuchtigister, grosmechtigister khonig, allergenedigister herr. E ur khonigliche mayestt sein mein ge horsam schuldig phlichtig willig dinnst in nllervnnderthnigister gehorsam zu uorau berait. Ich gib eur khoniglichen majestt vnnderthanigclichen zu vernemen, das cttlich Tschutschen, so vor dem graff Kharll geen Obrowatz bey dem mrr zuegehit vnnd Crissten sein vnnd zu der zeit der Thurkh Obrawatz erobert, sy also an denselben ennden vnnder sich gepracht, haben dieselben rrsluitshen ire leut zu mir geschikht, mich angelanugt vnnd gepeten, bey eur khoniglichen mayestt von irenntwegen zu hanndien, wo sy also eur mayestt genedigclichen anemen, so wollten sy von dem Thurkhen enntspringen vnnd sy vnnder eur knigliche mayestt ergeben. So haben auch die von Zetina vnnd von Srem genannt vnnd der ain gross annzall sein, gelichermassen ire leut haimblichen zu mir gesenndt mit pitlichem begern, ich sollte auch bei enr khonigclichen mayestt hanndien, ob man sy bey eur mayestt vnnderbringen mchte. Hab ich innen disen beschaid vnnd anntwort gegeben, ich will gern bei eur khonigclichen mayes tt deshalben von irentwegen hanndien, aber die vnnderbringung ist shwr vnd sei nicht woll tauglichen, innen mit demselben zu helffen, sonnder allain sy wollten dan auf die grund vnd poden, so die Thurkhen verdt vnnd sy sich darauf und ir haimwesen daselbst nemen. Haben sy mir auf selichen furslag mit anntwort begegnnt vnnd vermainten, wo ich innen seliches bei cur khonigclichen mayestt erlanngen mchte, sy wollten dieselben vnnd auf

139

gedacht dt fleklien vnnd grnt ziehen. W as ich bei eur mayestt derhalben fnr besliaid erlaimg, sy wissen zu las sen. Dieweil aber durch die Thurkhen vnnd martaloscn die gegennt vmb Modrusch, Ogolin vnnd pi*s auf Cosstl derselben eennden also verdt vnnd verwuest ist, niemants darauf noch alda beleihen mag vnnd eur khonigliche mayes tt obemellt leut haben wollte, gedeicht mich wo man sy dahin bewegen vnnd brinngen mchte, es wre guet, dann an denen ortflekhen wilden sy mugen die wlder verhakhen vnnd sich gegen dem Thurkhen mit gegenweer shikhen, das innen berurt Thurkhen nicht leichtlichen wass tliunn mchten, allsdann eur khoniglichen mayestt von herrn Erasm von Spevrr eur maiestt haubtman zu Zermg' auch derhalben ainen merern bericht emphahen wird et, es wr seliches disem armen Ciaiulannd ain grsser behelff, nuer das man innen das erst jar, dammit sy niht hungere strben, mit ainem traydt zu hilf kliumen mcht. Alsdann eur khonigliehe mayestt dises selbst bedennkhen vnnd ermessen mgen, wass eur khniglihe mayestt darinnen Biimale vermainen genedigclichen zu handen mich dasselb eur khouigliche mayestt wissen zu lassen, damit ich innen wies, auf derselben eur mayestt beschaid vnnd beuelh anntwort zu geben. Ich zaig auch eur klmnigclihcn mayestt vnnderthenigclich an, das der thurkhisch frid bisher von denen Thurkhen nicht woll gehallten worden, wan sy haben an denen khrabatischen granizen vnnd derselben eennden, wo sy nuer haben mgen, heraussgeraist vnnd geraubt, wie ich es dann vormals auch eur khoniglichen mayestt geschriben Got waiss wie er auf den khunfftigen sumer von innen gehallten wirdet. Allergenedigister khonig. Hiemit schikli ich eur kho niglichen mayestt bei meinem vetern Erasm . von Scheyrr zwai ross, die im zellt geen. Ich hete eur khoniglichen mayestt gern etwass vorderguets gesthiklit, so hab ich allennthalben suechen lassn, aber nicht seliches bekhumen mugen. Bitt darauf eur khonigliche mayestt gedachte zwai ross von mir genedigclichen annemen. Thue mich hiemit eur

139

gedacht dt fleklien vnnd grnt ziehen. W as ich bei eur mayestt derhalben fnr beshaid erlanng, sy wissen zu las sen. Dieweil aber durch die Thurkhen vnnd martaloscn die gegennt vmb Modrusch, Ogolin vnnd pi*s auf Cosstl derselben eennden also verdt vnnd verwuest ist, niemants darauf noch alda beleihen mag vnnd eur khonigliche mayes tt obemellt leut haben wollte, gedeicht mich wo man sy dahin bewegen vnnd brinngen mchte, es wre guet, dann an denen ortflekhen wilden sy mugen die wlder verliakhen vnnd sich gegen dem Thurkhen mit gegenweer shikhen, das innen berurt Thurkhen nicht leichtlichen wass tliunn mchten, allsdann eur khoniglichen mayestt von herrn Erasm von Spevrr eur maiestt haubtman zu Zenng' auch derhalben ainen merern bericht emphahen wird et, es wr seliches disem armen Ciaiulannd ain grsser behelff, nuer das man innen das erst jar, dammit sy niht hungers strben, mit ainem traydt zu hilf kliumen mcht. Alsdann eur khonigliehe mayestt dises selbst bedennkhen vnnd ermessen mgen, wass eur khniglihe mayestt darinnen nmnals vermainen genedigclichen zu handen mich dasselb eur khouigliche mayestt wissen zu lassen, damit ich innen wies, auf derselben eur mayestt beschaid vnnd beuelh anntwort zu geben. Ich zaig auch eur klmnigclihcn mayestt vnnderthenigclich an, das der thurkhisch frid bisher von denen Thurkhen nicht woll gehallten worden, wan sy haben an denen khrabatischen granizen vnnd derselben eennden, wo sy nuer haben mgen, heraussgeraist vnnd geraubt, wie ich es dann vormals auch eur khoniglichen mayestt geschriben Got waiss wie er auf den khunfftigen sumer von innen gehallten wirdet. Allergenedigister khonig. Hiemit schikli ich eur kho niglichen mayestt bei meinem vetern Erasm . von Scheyrr zwai ross, die im zellt geen. Ich hete eur khoniglichen mayestt gern etwass vorderguets gesthiklit, so hab ich allennthalben suechen lassn, aber nicht seliches bekhumen mugen. Bitt darauf eur khonigliche mayestt gedachte zwai ross von mir genedigclichen annemen. Thue mich hiemit eur

140

khoniglichen mayestt meinem allergenedigisten herrn vnndertlienigclichen beuelhen. Datum Meihau am X IIII. tag marcy anno im XXXVI Eur khoniglichen mayestt vnnderthenigister gehoreamer Hannss Buchler
C nuute: Dem allerdurchleuchtigisten grosmechtigisten frsten vnnd herrn Ferdinanden rmischen zu Hungern vnd Behaim etc. khonig, infannt in Hispanien, ertzhertzogen zu sterreich, hertzogen zu Burgundi, Steyr, Krntn vnd Crain, graue zu Tyroll etc. meinem allergcnedigisten herrn. . H ungarica.

CXIII 5. 1536.

Sacra regia maiestas, domine et domine michi clementinime. Post perpetuorum et fidelium seruiciorum meorum humillimam commendacionem. Hoc in regno Hungarie in ter fideles maiestatis vestre subditos, quos eadem in suis hic reliquit negocijs; fertur verissime, quomodo certisime: pax est conclusa inter maiestatem vestram et suum aduersarium Joannem de Zapolya, qui domini liijs diebus in vn um erant locum congregati, vbi et ipse aderam et dice bant singuli pacem esse effectiue (inter eandem et suum aduersarium constitutam. Saltem inquiebant maiestatem ves tram ab eis celare nolleque vt ipsi intelligant. Aiebant eandem scripsisse eis, qui et ipsam non intelligeret maies tas vestra, quid esset conclusum neque pacem ipsam, sed quod eadem maiestas vestra expectaret commissarium cesaree maiestatis, a quo tandem daretur in eiusdem scitum, quid sit per maiestatem cesaream conclusum. Domini autem isti aiunt maiestatem vestram scire optimeque inteligere, eed quod wlt eadem, vt ipsi intelligant, hoc quoque tum aiebant ipsi domini, quomodo intelligerent pacem ipsam ita

141

esse firmatam, quod regnum diuideretur in duas partes, vt vna maiestati vestre, alia Joanni cederet. De liac tamen diuieione dicebant vnanimi voto egre admodum ferendo et indigeando; nostrum (inquiebant) celatur et occulte agitur a nobis negocium, expectemus tamen solus namque princeps noster remellabit. Hoc quoque dicebant, quod maiestati vestre non ex coniectura scribo vel quod ab alijs audiuissem, sed viuis meis audiui auribus. Vidi et inspexi dicen tes, quod si ita erit, vt regnum diuidetur, minime huic maiestati vestre compositioni assencirent et omnino pacem talem non assument neque maiestati vestre in hac re obtem perabunt. Multa tunc domine clementissime ab ipsis domi nis sunt prolata, que eidem litteris significare nequeo, nisi si per se retullero, erat preterea vnus ex illis, qui hoc quoque dicebat: nolo, inquit, neque Ophchman neque Grazman fieri captiuus, qui hoc dixit, cur etiam dixerit; causam scio nunc tamen significare nequeo. Dominus Strigoniensi aut sit in illorum cetu vel non, ignoro, quia tunc, cum he& tractabantur, non aderat, ac, domine clementissime, meo consilio, si sic est, vt diui detur regnum, tunc eidem ne quaquam, quo ad tam longe abest, ab hoc reguo suum animum et conclusionem sciret nisi quum reuertetur et tunc aut Posonij, si voluerit aut Wienne, non tam ab hoc regno remote edicat et reuellet, ne interim, quum eadem abest, oriatur aliquid in hoc regno aduersi. Hoc volui maiestati vestre scitui reddere, vt possit commodius suo prouidere consulereque negocio. Maiestati tamen vestre suplico, ne ea cui dominorum hungarorum per eandem significentur, quia mox intelligerent ea me in eiusdem scitum venisse. Nam et tunc vna dum eramus, voluntati illorum non assensi et minime se assenturum velle in illis dixi. Mox cum quis eorum a maiestate vestra intelligeret, scirent a mc eidem significatum esse, vt me maiestas vestra ob hanc rem ob infamia precaueat, iterum atque iterum supplico. Quam foelicissimam valere longa per tempora cupio. Jaurini quinto die may anno 1536. Eiusdem maiestatis vestre seruitor Paulus Bakyth.

142
G w im e: Sacre Romanorum, Hungarie et Bohetnie etc. regie maiestati, semper auguste ctc. domino et domino meo clemeutisimo. Ad manus proprias regie maies tatis dentur. . Hungarica.

CXIV flpary, 21. 1536.


, je . .

Ferdinandus, diuina fauente clementia Romanorum ac Hungariae, Boliemiae etc. rex, infans Hispaniarum, archidux Austriae etc. Egregie, fidelis, dilecte. Ex literis consiliariorum nost rorum bellicorum Vienne existentium grato animo cognouimus strenuum et laudabile factum illud tuum, quod in dissecandis destruendisque Joannis Felleritsch nauibns, capiendisque duabus nazadis cum magna animi tui fortitudine committere non dubitasti, quod non solum in te probamus eommendamusque verum etiam abs te petimus, vt virtutem illam tuam reique militaris peritiam in dies magis magisque exercere pergas quemadmodum et te diligenter animo seque pro tue in nos fidelitatis debito facturum confidimus et nos erga te peculiari gratia nostra recognoscere volumus, quod tibi de nobis certo polliceri poteris. Nostram in eo omnimodam executurus voluntatem. Datum in arce nostra regia Prge die XXI. mensis may anno MDXXXVI., re gnorum nostrorum Romanorum VII., aliorum vero vndecimo. C nojba uutue: Egregio, fideli, nobis dilecto Petro Hakyth.
Kouuja. Hungarica.

CXV. Papy 5. 1536.


.

Generosi ac magnifici domini, amici nobis lionorandisfiimi. Premissa salutis ac nostri commendatione. Litterae

143

dominationum vestrarum clare intelleximus, vt ad Tureas in explorandum curam gereremus et si quid cognosceremus, eisdem significaremus. Aliud dominationibus vestris scribere nequimus, nulla cura ad presens ex parte Thurearum nubis fuit, ex eo, quod intelligimus, cesarem Thurearum cum re gia maiestate domino nostro clementissimo indutias habere. Aliud autem est, a regia maiestate ad explorandum nunc neque doeumeutum neque expensas habuimus absque expen sis autem, exploratio fieri nullatenus potest, cum Thureiam ct ad inferiores partes Thurcie huic intrandum sit, qui explorationem facere noluerit. Xichilominus tamen causa regie maiestatis ac intuitu amicicie dominationum vestra rum toeiusque christianitatis id agemus, vt si quid cognou eri mus, mox eisdem significare studebimus. Dominationes tamen vestre ne estiment absque scitu caruiulem, nunc per Thureas uandoralbeuses prouintiam Austrie cum fieri nequeat, iuuadi posse aut enim per Sclauoniam aut Hungariam eorum inuasio fieri debebit. Si autem per Sclauoniam exi turum essent, illico dominationibus vestris manifestaretur, ei uero per Hungariam nobis citius quam eisdem, cum ipsis iu itinere priores simus, palam fieret, quamuis castrum Iwanka dictum, quod egregij domini Francisci Zay prefuerat, per cos expugnatum et obtenntum sit, iam autem (ut dicunt) eius sunt animi, vt castra Deako ad episcopa tum pertinens, quod nunc egregius Frauciscus Kapolnay e t G ara vocata, quod Petrus Mareus possidet, obsideant. Iam fatum tamen castrum Iwanka (veraciter scribimus), quod dicti domini Francisci fidelis subditi regie maiestatis prefuerat expugnatum et obtentum liijs diebus proximis est. Alij rumores non sunt, nisi quod Mechmetlibeeg, qui et antehac prefeetus nandoralbensis extiterat, quem cesar Thurearum bellandi causa secum abduxerat, rursus ad prefecturam arcis dicte nandoralbensis emissus est. Similiter et ad reg num Bozne uouus offitialis uel prefeetus missus exstitit huiusmodi autem prefectorum, qui de nouo emittuntur (uti sem per fuit) mos est, quo meliori exire poterunt apparatu, ta li venire conantur.

144

Pro eo nunc dominationibus vestris ex parte Thurea rum nandoralbensium nil timendum est, imo ex parte Thur earum boznensium. Illinc enim citius quam ex Nandoralba prouintiam Austrie inuadere possunt. Ad horum autem Boznensium negotia dominationes vestre aduigilent, aliumque loco nostri pro certitudine red dendum perquirant. Nos enim a Bozna longe sumus nilque certi, cum nullum ex eis notum habeamus, intelligere ualemus. Si que tamen ex Nandoralba habuerimus noua, mox eisdem certa iri studebimus, quas bene ualere opta mus nosmetque eisdem summe commendamus. Ex curia no stra Raro, julij anno 1536. Paulus Bakyth, supremus capitaneus hussaronum regie maiestatis. uutue: Generosis ac maquificis dominis sacre regie maiestatis cancellario, regenti et consiliarijs interioris principatus Austrie etc. dominis et amicis honorandissimis.
Kouuja. Hungarica.

OXVI. 18. 1536.


, .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Commisimus magnifico, fideli nobis dilecto Ladislao Poppl de Lubtonin, consiliario nostro, nonnulla tibi nostro nomine exponenda, que cum ab expressa mente et voluntate nostra perueniat, tibi itaque harum spe cie strictissime committimus et mandamus, vt eidem in ijs, que tibi sit referet, plenam et indubiam adhibere fidem teque super eisdem ita plane gerere et exhibere debeas, prout tue in nos fidelitatis et obseruantie debito conuenit et te facturum esse confidimus. Nostram in eo seriosam et omnimodam executurus voluntatem. Datum Insprugkh 18. julij 1536. Ca u utu e: Paulo W akyt.
Kouuja. H ungari'a.

145

CXVII. 20. 1536.


-.

Generosi et magnifici domini, amici nobis obseruandissimi. Premissa salutis et nostri commendatione. Nouitate s alias dominationibus vestris scribere nequimus, quam quod zancliakus ille Mehmethbeeg nouus officialis in Nan doralba constitutus, ex parte cuius et prioribus literis non nulla dominationibus vestris significaueramus, nunc versus Budam gentes suas cum XL. nauibus wlgo nazhad emisit. Dicunt et equites velle mittere, quorum copiam nonnulli minores nonnulli vero maiores exponunt, non estimamus, tamen nunc eum vitra IIII. c. equites dimissuri, naualem autem exercitum prius Bude vel in Pesth habitum, plenarem descendere iussit. Superest dominaciones vestras felicissimas valere optamus. Ex Posonio 20. die julij anno domini 1536. Paulus Bakyth capitaneus hussaronum regiorum etc.
C : Generosis et magnificis dominis can cellario, regenti ac consiliario Inferioris principatus Austrie, dominis et am itis obseruandissimis. H ungarica.

CXVIII. 23. 1536.


, .

Generosi et magnifici domini, amici obseruandissimi. Prem issa salutis et nostri comendacione. Esterna etiam die, cum in curia nostra Karo essemus, nonullos rumores domi nationibus vestris significaueramus, qui vtrum eisdem iam constet an non. ignoramus. Hodie tamen, dum Jaurinum appulissemus, venit ad nos quidem homo de Rachkewy, Georgius Sowago nomine, qui retulit, verum esse Thureas in Hungariam cum X X X vel XL mille numero exituros. Dixit eciam primitus Sclauoniam ad occupanda nonnulla bona despoti velle exire et illinc tandem versus Budam
32. o 38. 10

146

pergere velle. Que res vtrum sic se habeat au non, igno ramus, ea enim nobis scribenda sunt, que auditu percipi mus et intelligimus. Hoc tamen vnum scribere valemus, dum is Sowago aliquos rumores nobis attullit, semper iusti fuere. Rogamus igitur dominationes vestras magnopere, ve lint primo quoque tempore alias literas uostras exhibendas regie maiestati studere. Superest eosdem bene valere opta mus Ex Jaurino 23. noctis julij anno domini 1536. Paulus Bakyth capifaneus hussaronum regiorum.
C uutue: Generosis et magnificis dominis sacre regie maiestatis cancellario, regenti, necnon consiliarijs Inferioris principatus Austrie etc. dominis et amicis obseruandissimis. . H ungarica.

CXIX. Papy 2. 1536.


.

Magnifici et generosi domini, amici obseruandissimi Salutem et nostri commendationem. Nunc rumor ad nos allatus est, qualiter Thuree castra Brod, W ywar et A rk y appellata, juxta fluuium Zawa existentia. que ad dominium despotum pertinebant, vnacum quibusdam sex castellis, quorum nomina manifestare nequierunt, expugnassent modo que in eis essent, agunt autem talia, ex quodam fortalicio Kobacli dicto, nunc per eos in rfppa fluuij Zawa reformato, per quem fluuium ct pous per eos preparatus est, vnde non minima dampna regni Sclauonie imminebunt. Si cura ad hanc rem non adhibebitur, licet domini magnates in Sclauonia existentes dietim, si quid efficere possent, congregari. U autem rumor verus esse fieri potest, cum et quattuor mmcij diuerei hodierna die hunc nobis explicuere, rogam us tamen eosdem magnopere, velint mox alias literas reg ie maiestati exhibendas, citissime curere. R estat easdem b en e valere optamus. E x Raro 2 die augusti 1536. Paulus Bakyth capitaneus hussaronum regiorum etc.

147

: Magnificis et generosis dominis sacre re *ie maiestatis cancellario, regenti ac consiliario Inferioris principatus Austrie etc. dominis et amicis obseruandissimus. . H u u girica.

CXX. 4. 1536.
, .

Magnifice et generose domine, domine et amice hononindiesime. Ex literis dominationis vestre II. die augusti ad nos datis, intelleximus, quemadmodum Turche tres arces, que quondam domini despoti erant, vna cum sex alijs ca* stellis ceperint iuqttc suam potestatem redegerint constructo supra fluuium Sawm fortalitio et ponte pro eo, quam quidem rem tametsi propter periculum atque discrimen, quod ex hac dictarum arcium occupatione regno Sclauonie immineri iiidetur siue perturbatione animorum nostrorum audiri non potuimus, tameu nihilominus dominationi vestre pro sin gu lari eius in his rebus diligentia, quam nusquam non pa ratam animaduertimus, gratias agimus et habemus, vicissim dominationem vestram latere nolumus, quod magnificus et generosus dominus Joannes Catzianer baro etc. dominis de Sclauonia cum XII. c. equitibus vel circiter et peditibus, quantum contrahere potuerit, in auxilium proficiscitur, deus omnipotens dignetur omnia fortunare. Rogantes dominatio nem vestram, vt nos de reliquis, siquid dominationi vestre dignum literis innotuerit, eodem modo participes faciat, li teras dominationis vestre regie maiestati inscriptas curabi mus, vt sue maiestati adhuc hodie per postam indubitan te r perferantur, optantes dominationem vestram (cui in om nibus morem gerere semper parati sumus), diu bene valere. E x Vienna 4 die augusti anno 1536. An herrn Wakhitsch Pauli. Von der regiment. : Dem Pakhit Pauln sol nit domine et amice sondern nur amice in der vberschrifft geschriben werden.
Kouuja. Hungarica.

148

CXXI 20. 1536.


uutue .

maiestas regia, domine, domine clementissime. Post fidelium ac perpetuorum seruiciorum meique h u millimam commendacionem. Et prius vestre maiestati significaueram, qualiter domini camerarii ex parte deputacionis mee agant. Ex bonis meis et que sub dominio meo suntr iuxta commissum vestre maiestatis, cui totis neruis semper satisfacere volui et studeo, vbique eis dicam eiusdem paci fice excepere permisi, iam tamen per eos deceptus et modo deputacio mea insoluta stat. Licet vestra maiestas scribat ipsis firmissime iniunctum esse, vt plenaris persoluerant, hactcnus tamen vt promisi factum minime est. Ceteram diebus eciam transactis, quo pacto Turee in bonis ad do minium despotum spectantes agant, que cognoui vestre m aiestftti intimaui. Nunc rursus exponitur, qualiter Thuree in castro Brod dicto mille et quingentos homines reliquissent, quorum quingenti beslie, alii quingenti azap, reliqui v ero martholoch sunt. Methmethbeg enim dicit, vt istud castrum aliiul Nandor Alba fieret, ex quo regnum Hungarie et e iu s dominium deuastaretur. Volunt et in rippa fluuij D raw e non admodum longe ab Ezeck quoddam fortalicium erigere, ex quo Simigium magnam admodum vnacum Zala pacieter incommoditatem et iacturam, vti igitur inducie vestre m ai estati cum eis sint, id vestre maiestati notum est, vt tam en agnosco, regnum ac dominium vestre maiestatis maximam per ipsis iacturam vndique sustinet. Superest vestram m ai estatem felicissimam ad multa tempora valere cupio, cui me et seruicia semper fidelia vnice comendo. Ex .Jaurino 20. augusti anno 1536. Eiusdem vestre sacratissime maiestatis seruitor fidelis Paulus Bakyth. C wtjba uuuie : Ad manus proprias sacratissimi Rom a norum, Hungarie, Boemie etc. regis Ferdinandi etc. dom ini domini semper clementissimi dentur. . Hanyarina .

149

CXXII. Papy 27. 1536.


, , , u .

Sacra maiestas regia, domine, domine semper demen tissime. Iost fidelium ac perpetuorum seruiciorum meique humillimam commendacionem. Rumores, quos nuvus de noiio accepi, vestre maiestati significandos duxi. Antea qua liter Thuree bona despotis iu Sclauonia inuadenint propriamque residentiam cius vnacum alijs expugnauerunt locaque vadorum ocupauerunt ac fortissime muniuerunt, que et qualia agant, intimaueram, ex quibus locis iam maxima regni Sclauonie iactura imminet, nunc rursus exponitur, qua liter Thuree quendam locum Sanctum Georgium dictura, qui ab Ezeek duobus miliarijs in rippa Draue stat, similiter et iilium Perechke vocatum in rippa eiusdem Drawe habitum, qui a Sancto Georgio duobus miliarijs, ab Ezeek vero quattuor distat, fortissime primum muniuerunt, homines suos in eis reliquere, ex quibus fortalicijs comitatibus simigiensi, zaladiensi, item de Baranya ac alijs, sunt enim loca vadorum, maximum detrimentum apparet. Qualiter cum ipsis indicie sint, ignoro. Ipsi tamen quitquid efficere possunt, somno non obruti, immo experrecti cuncta agunt, putant fortassis tneo intellectu et si pax cum cesare eorum stabiliretur sine non, facilius ex hijs fortalicijs imperium et regnum vestre maiestatis dirimere posse. Ceterum nullum hic ex seruitoribns tum dominis tum alijs pura constantique fidelitate erga eandem esse agnosco licet, multum gentes conducunt, eunt nonnuli ex eis, qui cum millibus hominum sunt, non nulli paucioribus, aliqui vero et pluribus, que, vt in com modum vestre maiestatis agerentur, non sencio. Si igitur vestra maiestas certo nouit ad festum diui Michaelis pacem firmari non dico, vt aliquid cum gerat vanasque expensas faciat, si tamen pax ad dictum festum non stabilietur, meo consilio vtilissimum in necessarium esset, vt vestra mai estas ad gencium conductionem hecque missionem curam ia

150

tempore gereret, qni enim ex seruitoribus eiusdem hic suntr deus tamen vnicns, cuius animi sunt, nouit, meo tamen iudicio et vt video nil boni ex eorum actis, transactis iudicij vestre maiestatis imminet et si quid exorsi fuerint, nosqni fideles eiusdem seruitores sumus, exigui admodum sumus. Dominus locumtenens strigoniensis ac G-erendij quantum faciant, vestra maiestas nouit, dominus strigoniensis dum eciam in auxilium regni Sclauonie gentes suas mittere de beret, tenue suis mutuo pecunias ordinabat, dum in campo efficiendi fuisset. Ego autem sum cum ducenti equitibus, Franciscus N yary cum centum, qni quia nil eis soluendi habemus, nimis inordinate sunt. Bonum igitur foret vestre maiestati in tempore rebus suis et regni huius afflicti aduigilare. Si enim nunc gentes non conducentur, aduersa pars eas pleuare, que bone et perite essent, occupat, n o s autem et si tandem conducere vellemus, non reperiemus. Supplico tamen de promissis, vt mihi parcere dignetur. R e stat vestram maiestatem ad vota felicissimam valere cupio Cui me et seruicia semper fidelia vnice commendo E x curia Raro 27. augusti anno 1536. C nutue : Sacratissimo Romanorum, Hungarie et Boemie Ferdinando regi, infanti Hispaniarum, archiduci Austrie etc. domino, domino semper clementissimo.
. Hnngarica.

CXXIII. y 1 3 . 1536.
, .

Post fidelium ac perpetuorum seruiciorum meique h u millimam commendacionem. Hec vestre maiestati significan dum duxi, transactis diebus e medio Thurearum nonnulli nazhadiste Rasciani cum vna naui ascendebant, quos capitaneus arcis strigoniensis detinuerat, cum tamen ad eum pro illis scripsissem, intuitu mei eos tranquille dim isit suntque nunc Jaurini' Ad prefatum autem capitaneum non ideo pro eliberacione eorum scripseram, vt seruicia eorum michi placerent, sed solummodo ob commodum vestre m ai-

151

estatis. Vt igitur ad rem reuertar: venerant quidem Jaurinum ostendentes sese captiuos eliberare, prout et sepe nu mero antea eciam ad me venerunt, non ratione elibcracionis captiuorum sed dumtaxat exploracionis. quos tandem di misisse tunc dolui quum iam et ipsi recesserunt. Hoc qui nunc venerant, dum waywoda dictorum nazhadistartim per spexisset, respondit coram fratre meo (ex cuius literis quas presentibus inclusi, clarius vestra maiestas accipiet), eos non graciae liberandi captiuos huc venisset sed causa ex ploracionis. Adfuit enim tunc dum ad explorandum missi extitissent, hoc ita facto illi exploratores capti sunt detineuturque in vinculis Jaurini, pro eo vestra maiestas det documentum, quid cum eis faciendum sit, verum enim est, eos dnntaxat causa exploracionis ascendisse. Ceterum supp lico vestre maiestati dignetur ex iuuata sua clemencia ad nazhadistas illos, qui nunc ascendere curam gerere. mi<hi enim non placent, nam et eos, quos ad racioncm seruiciorum vestre maiestatis habeo, vix contentare possum, rur sus igitur supplico, curet ad eos (nam ego ipsis nunciaui seruicia eorum michi non placere) successu enim temporum vel tempore adu niendo vestra maiestas huiusmodi viros militares, si posset et pecunia appreciaret, relationem de premissis citissimam operior eandemque ad vota felicissi mam valere cupio Cui me et seruicia semper fidelia vnice commendo. Ex Sabaria 13 septembris 1536. Eiusdem vestre sacre maiestatis seruitor fidelis Paulus Bakytli. U uutue : Sacratissimo Romanorum Hungarie et Boemie etc. Ferdinando regi, infanti Hispaniarum, archiduci Austrie etc. domino, domino semper clementissimo.
Hnugnricu. .

CXXIV. 2 1 . 1536.
l / , , je .

Magnifici et generosi domini, amici honorandissimi, salutem ac commendationem. Efficere nequimus, quin hec

152

dominationibus vestris non intimassemus, cepimus nunc luo Jaurini duos exploratores, viros precipuos e Tliurcia ad explorandum missos, quorum vuus Hungarus est, alter vere tum grecum tum rasciannm tum tliurcicum ideoma bene nouit, Thureus tamen aut alius natione sit, ignoramus. Hungarus et primitus exploraciones fecit, cum quo alter eam solum ob rem missus est, si ei non crederetur, vide ret alter, qualiter hi'1 , dominos existentes exploraret. Vene rant autem viam hanc mirabilem inuenientes, vt captiuos liberarent, fuit primitus apud dominum locumtenentem illicque captiuos reuidit, tandem venit ad nos, vt illinc tandem do minos huius factionis, quid molirentur explorandi expiscare tur. Ante aduentum tamen horum venerat per saltum q u i dam waywoda nazhadistarum cum naui vna et cum X V IIII. met, qui et primitus apud dominum locumtenentem ex is tentes, retulerunt, exploratores per Thureas hoc missos esse cumque Jaurini dictos exploratores vidisset, sic ipsos ex plo ratores esse, veraciter retulit, adfuisset enim tunc, dum ad explorandum electi missique extitissent. Iam illi explorato res in captiuitate sunt, quod et regie maiestati domino nostro clementissimo per literas intimauimus. Quid enim cum eis agendum sit, ab eo prestolamur. non potuimus ta men abstinere, quin et dominationibus vestris hec non significassemns Waywoda eciam ille retulit, ipsum apud Mechmeth begum fuisse, eum cum XX. millibus hominum esse plureeque dietiin prestolare, intentionem hanc haberet, vt castra Deako ac G ara expugnet ac ex illis tandem castrum domini Petri Pereny Walpo dictum obsideat. Aliud est quodammodo auditui nostro accidit, vtrum tamen ita sit an non ignoramus, nouerunt dominationes vestre, qualiter transactis diebus per literas petebant, vt ad negocium explorationis curam geremus, quantisque expen sis exploratio fieri posset, intimaremus. Responderamus tuuc ea, que hic sparguntur, libentissime ct absque expensis do minationibus vestris intimare velle, vera tamen essent au t non, ignoramus Si qui tamen ex Tliurcia per exploratores eo missos decerentur, veri essent et si eius animi essent, vt duos exploratores Tlmrciam mitteremus, ex tura ad ex

1S3

pensas eorum mittereut florenorum centum aut in auro vel medietatem in osparis medietateraque in pecunijs. Item nmico nostro, ad quem exploratorem mitteremus, vt vnam auream torquim florenorum centum valentem mitterent, vo lebant dominaciones vestre hac de re nosmet solummodo experire notareque et significare, si igitur considerare do minationes vestre, vt nobismet ipsis florenorum centum ct auream torquim detinere voluissemus, vtrum tamen ita fuerit an non, ignoramus. Reuera ab eisdem grato animo accipere non possumus. Considerunt tamen dominaciones vestre nos regie maiestati ab certis temporibus veros et nnte dimidium anuum rumores indicassc, dum enim adhuc cesar Constantinopoli erat, nunciauerimus, ipsam ad obsi dionem wiennensem exiturum, pront actum est. Dum eciam ciuitatem Gyncz obsidere nitebatur, intimauerimus, per par tes Pothel et Germanie exire velle, vt depopulacionem fa ceret et non ad obsidendam Wienftam, que omnia acta sunt. Amicus enim ille noster verissimos rumores semper uobis uunciauit. Si igitur dominaciones vestre estimarent, amicum nostrum respectu florenorum centum rumores nunciare nullatenus patent, considerare enim dominaciones vestre possent, qualis fatuus ille esset, qui in Thurcia re sidens, vxorem, familiam bonaque habens, per florenorum centum ad tantam rem semet imponere auderet, si enim li tere nostre reperirentur vel homo noster extunc capit, plec teretur vxorque et liberi eius in extremam deuenirent pauperitatem. Quitquid tamen ipse egit, non pro pecunijs sed respectu primum dei tociusque christianitatis ac amicicie nostre. Ne eciam eadem pensent nos pro tantis vel multo pluribus eciam ita acturos, quia tamen dominaciones vestre semel per hominem tandem bis vel ter ob hanc rem requieineramus, ita ea nunciaueramus, nam et tempore serenis simi principis condam Mathie regis pie memorie ad huius modi exploratores in porta cesaris seruanda multa milia florenorum exposita sunt, vnus enim verus explorator plus quam vnus magnus exercitus prodest. Pro eo huiusmodi rebus nosmet in posterum ingerere nolumus, non dicimus cum huiusmodi homines ordinauerimus, vt eos comitare non

154

faciemus vel si eciam ordinabimus ad eosdem mittemus, tandem siue in denaribus centum sine in paucioribus cum eis comercionem faciant nil curabimus. Supereat dominaci ones vestras bene ualere optamus. E x Jaurino 21. septembrie 1536. Paulus Bakyth cnpitaneus hussaronum regiorum-etc.
G : Magnificis et generosis dominis can cellario, regenti etc. necnon consiliariis Inferioris principa tus Austrie etc. dominis ac amicis honorandis. . Hungarica.

CXXV. 22. 1536.


Spectabilis et m'agnifice domine, amice honorandissime, salutem et commendacionem. Hijs diebus profecti fueramus ad dominum Bathyany, qui quales diuersos tractatus nobis cum habuerit, nunc nec scribendum nec nunciandum sunt. Coram enim illos dominacioni vestro reterre volumus. Inter cetera ostendit nobis vnas literas domini episcopi z igiabicneis referendo scribit nobis dominus episcopus, se conuiuas operire dominos Valentinum Thewrek ct episcopum Swlyok. Dum tandem illinc Sabariam reuersi fuissemus, venit ad nos egregius Franciseus Polyany . seruitor noster, ex bonis suis iuxta Drawam existentibus, qni narranit, dictos dominos Valentinum et episcopum Swlyok apud do minum zagrabiensem esse, alios autem Swlyok Stephanum et Blasium ad dominum Pcw kry missos esse huneque spargi rumorem, vt dominus Valentinus ipsum Pewkry cum do mino zagrabiensi ad vnionem concordiamque ducerc stude ret, exposuisset eciam ipsis dominus Valentimus, ne Sclavonia per Thureas desolaretur, Joanni vnanimiter adliercrent. Promitteret enim Joannes, si ipsi sese subicerent, vt Sclauoniam tutaretur, pro eo cum dominatione vestra locumtenens sit. Hec vestre dominacioni, que audimus, ma nifestandum duximus. Significet hec dominacio vestra et

155

regie maiestati, expergiscantur eciam dominacioni vestre a somno hoc enim facto, regnum Sclauonie a regia maiestate domino nostro clementissimo, vel per Tlmrcas vel per Joannem, si ei adheserint, alienaliter practice autem presens domini Valentini, in quem finem iam tendatur,, ignoramus. Superest dominacionem vestram bene valere optamus. Ex Sabaria 22. septembris, anno domini 1536. Paulus Bakyth capitaneus hussaronum regiorum.
O : Spectabili et magnifico domino, comiti Alexio Thurzo de Bethenffalwa, iuduci cnrie ac locumtenenti regie maiestati etc. domino et amico honorandissimo. . Hungarica.

CXXYI. 25. 1536.


, j e , . .

Sacra maiestas regia, domine, domine clementissime. Post fidelium ac perpetuorum seruiciorum meique hu millimam comendacionem. Pluries iam per me, ob non so lutionem sallarij mei per dominos camerarios vestra mai estas molestata fuit. Quid enim aliud faciam, ignoro, cum ad solucionem meam nil curent. Reuera enim scribo, ex preterita dica, mihi florenos bis mille deputatos fuisse, ex qnibus ad sepissimas requisitiones et incursiones ad domi nos camerarios vix floreni mille persoluti sunt. Nunc ru r sus taxam emittunt, ex qua rursus florenos bis mille michi deputare debent. Puto tamen et nunc per dominos camera rios ita mecum agi, vt et antea deputatione mea insoluta permanenda. Supplico igitur vestre maiestati, tanquam do mino clementissimo, dignetur ex iuuata sua clementia ipsis dominis camerariis firmissime iubere, ne et ego semper damnificer, vt preteritam ita et futuram deputacionem meam, quam ex dica facimus, michi plenare persoluant. In pro pinquo enim iam et annus explecionis ordinationis mei

156

causa seruitiorum adest. Ad vniuersa negotia vestre mai estatis et per alios dominos, et per dominos camerarios ego reperior et requiror. Nunquam tamen solutioni student, quo facto seruitoree sustentare cum quibus et ego seruiciura exhibere possem, nullatenus queo, lignum enim et lapides neque ipsi corrodere possunt. Hac igitur de re a vestra maiestate gratiosissimam relationem operior. Volui et hanc rem vestre maiestati intimare. T ertius iam reuoluitur annus, me filiam Marci Jaxyth Michaeli fratri meo vterino in matrimonium iustum ac sanctum expo stulasse, qui Jaxyth illico filiam suam dicto fratri meo co pulandam spoponderat. Dum tamen Joannes rex rem ipsam accepisset, mox commisit, prohibuitque ipsum Jaxyth, e fratri meo filiam suam ex imperio suo traderet. Hoc facto cum jam reuerendissimus domimus Joannes archiepiscopus lundensis ac orator sacratissime et catholice cesaree mai estatis etc. apud Joannem esset, scripseram miseramque tum ad ipsum dominum lundensem tum monachum archiepiscopum, vt in hac re apud Joannem partes suas interpone rent. Que res in quantum deducta erat, vestra maiestas cx literis domini lundensis presentibus inclusis clarius cognos cit. Joannes, semper in iniuriam mei agens, iam optat, vt ille malus homo castellanus palothensis, qui captus apud me est, dimittatur sicque tandem traditionem puelle fratri meo permitterent Supplico igitur iterum atque iterum h u millime, annuat vestra maiestas, ut dimittatur. Aliqua ta men bona sub conditione, ne et michi et alijs fidelibus subditis vestre maiestatis ostaculo aut iniuria sit, eligat etiam vestra maiestas vnum hominem, qui vestre maiestatis plus videretur et qui informationem etiam ad hanc rem habeat. Plurimi enim rem hanc iam nouere iniuriaque mihi et dedecus maximum est, cum sic semper iniuriose ipse Joannes mecum agat et illam, quam Petro, fratri meo p a trueli, ordinabam, in iniuriam mei ipse Joannes abducere fecit. Causa cuius multas sustinui auxietates iuiuriasque ac dampna, ne igitur plura sic ipse michi iniurietur. Cui ca usa vestre maiestati et hactenus tantum obtemperaui, m an dato enim vestre maiestatis semper satisfacere volui, stude-

157

boque rursus supplico humillime, vt ille castellanus palothensis sub bona condicione expediatur dimittaturque. Relacionem clemeutissimam optatamque a vestra maiestate tanqnam domino semper gratiosissimo operior, quam felicissi mam et fortunatissimam ad multa tempora valere cupio. Et cui me et seruitia semper fidelia vnice commendo. Ex Sabaria 25. Septembris 1536. Eiusdem vestre sacratissime maiestatis seruitor fidelis Paulus Bakyth.
G : Sacratissimo Romanorum, Hungarie et Boemie etc. Ferdinando regi, infanti Hispaniarum, archiduci Austrie etc. domino domino semper clementissimo. . Hungarica.

CXXVII. 30. 1536.


, , , .

Ferdinandus etc. Egregie, fidelis, dilecte. Quod de quibusdam naza distis Rascianis ad nos scripsisti non videtur nobis consul tum, vt illi postquam exploratores reperti fuerint et ob id capti Jaurini in vinculis detineantur, iam dimitti debeant, sed ad aliquod tempus retineri donec videri possit, si qui sint, qui pro eis ex Tureis intercedere velint. Potest enim facile fieri, quod Mustapha pro eliberatione eorum, si modo *sunt alicuis conditionis instantiam facturus sit. Quam ob rem tibi committimus, vt ipsos adhuc in illum finem in cu stodia tua teneas neque dimittas. Nostram in eo expressam et omnimodam executurus voluntatem. Datum Villaci vltima septembris 1536.
Ca uutue : Paulo Bakyth

Kouuja. Hungarica.

158

CXXVIII 3. 1536.
-.

Sacra maiestas regia, domiue, domine clementissime. Post fidelium ac perpetuorum seruiciorum meique humilli mam commendacionem. Hec vestre maiestati significandum rursus duxi, spargitur hic rumor, qualiter dominus Valentinus vnacum equitibus et peditibus aduersus Franciscum Kapolnay multum congregaretur ac cum eo armis? certare vellet. Ex eo dicunt enim ipsum Joanui adhesisse et quia in partibus suis nemo excepto Kapolnay, quem formidet est, vt tercius tandem agere posset, ita cum eo agere intendit. Aiunt eciam, quia nouit ipsum Kapolnay Joanni summe exosum esse, hoc re se Joanni complacere vellet et quia Valentinus a vestra maiestate, vt narratur, veniam abeundi pccijt, multe eciam alie cause ob factum istud suum excop itare possunt, Kapolnay nondum a vestra maiestate veniam discedendi pecijt, imo vt et antea scripseram vestre mai estati et modo fidelis seruitor est, non videtur, vt ipse d o minus aliquem ex fidelibus eiusdem sic puniat. Si quid aduersus eum deliquit, coram maiestate vestra requirat, non enim intellexi a vestra maiestate nunc commissum esse, vt nliquem ex fidelibus suis taliter puniret, si igitur vestre maiestati videtur, bonum esset dominis hic existentibus, ser uitoribus scilicet suis committere, intelligerent cur ita ag at ct si extra causam aliquam ageret, extunc seruitores eorum in auxilium mei darent. Ego enim cum seruitor fidelis vestre maiestatis sit nullatenus eum deserere vellem, cuius igitur animi vestra maiestas in hac re sit, supplico velit mox me edocere. Restat eandem felicissimam valere cupio, cui me et semper fidelia seruicia vnice commendo. Ex S abaria 3. octobris anno 1536. Eiusdem vestre sacratissime maiestatis seruitor fidelis Paulus Bakyth.
C uuuie : Ad manus proprias sacratissimi Roma norum, Hungarie et Boemie etc. Ferdmandi regis, infantis

159

Hispaniarum, archidux Austrie etc domiui, dornini mei sem per clementissimi dentur.
. H ungarica.

CXXIX. 30. 1536.


2'.

Sacra maiestas regia, domine, domine clementissime. Post fi lelium ac perpetuorum seruiciorum meique hu millimam commendacionem. E t antea vestre maiestati ex parte couingij fratris mei Michaelis Bakytli, quod et medio reuerendissimi domini Joannis lundensis apud Joannem vo litabam, similiter et ex parte eliberacionis castellani de Palotha. qui apud me vinctus tenetur, scripseram, quid autem nil adhuc responsi de liijs a vestra maiestate habeo, sup plico humillime dignetur mihi pijssimam relationem facere. Aliud est, binis ex litteris vestre maiestati iutimaui, qualiter Valentinum Thewrek cum Francisco Kapolnay sub dito eiusdem fideli agat, frater autem Georgius Heremita budensis cum ipso Kapolnay vna esse volebat nunciaratque ci, si Joanni adheret, extunc negocium suum bene apud Joannem staret, Kapolnay tamen renuens respondit: nun quam vestram maiestatem deserere v e lle ; pro eo vestra maiestas det mihi documentum, quid in hac re agendum sit. Si enim ipsi vestre maiestatis auxilio non fuerit, eo adherere debet, vbi et subsidium et solucio ipsi porrigetur. Ceterum a quodam amico meo, qui non Thurcie sed in partibus Joannis agit, intellexi (sepissime autem lega tus Thurciam missus est), que vera esse scribit, vtrum ta men sit an non, me latet, cesarem Thurearum ad presen tem estatem exitum zanchakumque Mehmethbeeg Bude re licturus, Nandoralbe autem naues leuiores wlgo sayke dictas . centi preparaodas iussit, quarum iam maior pare in promptu est. Misit eciam Budam magistros, qui galeas illic existentes reforment, q u e . vera esse credimus et ab

160

alijs enim intelligimus, naues preparari. Pro eo vestre mai estati milii ea, que scriberem et exponnuam, rursus exa randa sunt. Credo vestram maiestatem sat exploratores habere, qui ex parte Thuree ipsam rumoribus seruant, bonum igitul' foret, vt et vestra maiestas rem ad suam in tempore adui*gilaret. Jubet eciam vestra maiestas inducias firmiter obseruare, Valentinum tamen Thewrek cuncta que agere po test, agit, cum quo aduersus Kapolnay vniuersi Joanniste sunt. Opto vestram maiestatem bene valere, cui me et ser uicia semper fidelia commendo. Ex Jaurino 30. octobris 1536. Eiusdem vestre maiestatis seruitor fidelis Paulus Bakyth.
C , : Sacratissimo Romanorum, Hungarie et Boemie etc. Ferdinando regi, infanti Hispaniarum, archiduci Austrie etc. domino, domino semper clementissimo. . . Geo je y ap $ 1531

. 1536.
, je .

Sacra maiestas regia, domine, domine clementissime. Qualiter vestra maiestas deliberauerat, vt ducentos pe dites barbatos pulueresque ac alia necessaria in auxilium mei ad Jaurinum daret, supplico vestre maiestati tanquam domino clementissimo, dignetur curare, ne mora in hac re fiat, sed ut statim pedites prefatos barbatos, pulueres et alia necessaria in tempore Jaurinum mittere possim, efficiat. Jam et dominus Marcus aduenit dicitque Valentinum Thewrek fidelem vestre maiestatis esse, libera est, vestra maiestas vtrum credat an non. Ad caput tamen me ligo, non est ipse dictus Vlentinus fidelis vestre maiestatis sed seruitor Joannis. Scio eciam, vestram maiestatem a domino Marco bene intellexisse, ut tamen a domino Marco accepi, ipse Valentinus optat, vt seruitores illos meos duos preci-

161

puos, qni non probnm seruitorem meum qnerebant, ad manus suae darem, ex hoc enim intelligeret id, quod con tigit, non ex voluntate mea actnm esse, ita enim ipse et oqodo estimat, facere nullatenus possum. Optat enim id, quod ipse nunquam ageret. Ad hanc tamen rem promptum me offero, si vestra maiestas optat, illos duos seruitores meos precipuos in presenciam vestre maiestatis adduci fa ciam, ita tamen, vt et ipse illum non probum seruitorem meum in presenciam vestre maiestatis adducat. Ipse tamen id non aget, cum nunquam iusticie stet, sed cuncta potencialiter agat. Quali autem animo aduersum me ipse sit, iustissime vestre maiestati aperiam, quia sciebam, dominum Marcum affinitate sibi coniunctum esse, putabam enim, si quid a Va lentine cognosceret, ut cum eo descendat. Iam nunc tum a prefato Anthonio tum ex alijs locis intelligo, vt quam primum hinc vestra maiestas discedet, illico ipse Valentinus ad Jaurinom veniet. Quoad tamen vestra maies tas hic erit, non puto id agere audere, cum et ipse estimet, ei ita ageret, per vestram maiestatem gentes ad eum mitti. Supplico eciam vestre maiestati tanquam domino do mino meo semper clementissimo, dignetur ex iuuata clemen tia ob perpetua mea seruicia, quoad vestra maiestas hic erit, curam ad me gerere, vnumque hominem precipuum querere, ad quem mille pedites ordinet michique homi nem illum intimare, vt cum eo intellectionem habeam, vt1 si ipse Valentinus Thewrek post discessum hinc vestre m aiestatis ad Jaurinum veniret, ipsi resistere possim. Scit enim vestra maiestas, me nunc tantas gentes non ha bere, vt ipsi resistere possem, si autem in castrum occlu derer, uel ante eum discedendum mihi esset, dedecus et mors michi foret. Attamen si auxilio premisso mille pedi tum, quoad generale mihi prebitura auxilium vestre mai estatis ante Jaurinum armis certare potero, si ad Jaurinum ipse Valentinus venire studeret. Graciosam igitur a vestra m aiestate de hijs omnibus tanquam domino domino meo semper clementissimo expecto relationem.
& 32. 33. 11

162

Eiusdem vestre sacratissime maiestatis seruitor fidelis Paulus Bakytli. C : Supplicacio Pauli Bakyth etc.
Kouuja. H ungarica.

CXXXI. 1536.
, .

Extractus de incursionibus et occupatis castris per Turchas in regno Sclauonie. Ex literis Ladislai Morae habetur, Thureos X III. castra et castella ac Posegam occupasse et ab omnibus nobilibus et colonis destitutam esse. E x literis episcopi zagrabiensis habetur, Tureos post edificatione castclli Kobas ad ripam fluminis Saui et ex pugnationem castelli de Brod, in quo 1500 homines in presidijs reliquisse dicuntur. Duo alia castella, Gradijsthie vo cata et ad ripam dicti fluminis sita et ad prioratum aurane pertinentia, ima cum castris Dobor, Arky, W ywar et Doboschaz cepisse. Ex eiusdem ct Ladislai More literis nec non Luodouici Pewkry de VI. nouembris intelligitur, castrum Dyako una cum oppido eiusdem nominis, quod primaria sedes est eppiscopatus boznensis et flumini Drauo adiacet, una cum sequentibus castris a Thureis occupata esse, Ucz, Cliora, Gara, Pogorath, Palyna, Nywna, Zeklack, Zombathel et Korogy. Additque dictus Pew kry, Mehmetbeeg decreuisse ciuitatem varadiensem expugnare, bassam uero bosnensem decreuisse capere Zagrabiam, idest ciuitatem Monty G recensem. Item Thureos omnia fortalitia penes fluuium Zauum adiacentes fere communiter possidere et post tergum etiam missam esse arcem suam Petrowinam. Addit dictus Ladisslaus Mora, nihil iam restare, quod ad sustentationem regni Sclauoniae attineat, quod castra Nekeze et Rahowza, quibus tamen proximum imineat periculum. Ex literis Luce Marenzy de penultima octobris habe

163

tur, Thureos arcem Rahowza posthabuisse iterque sunt versus Zenth Myklos et Zopyam arces direxisse et Zyglagsack, quod ad miliare unum a Zopya distat, deuastasse et homines inde obduxisse. Ex literis Pauli Bagyth habetur, Thureos in ripa Draui quoddam castellum Sancti Georgij dictum fortissime muniuisse hominesque in eo reliquisse in presidium. Preterea aliud etiam fortalitium erexisse in Perechke, qui locus per duo miliaria a Sancto Georgio distat, presidiaque ibi dem collocasse. Ex quibus utrisque locis comitatibus symigiensi, zaladiensi et Baranya magnum periculum immineat Ex eiusdem litteris habetur, caesarem Thureorum ad presentem estatem exiturum zanzakumque Mehmetbeg Bude relicturum, Nandoralbe aiuntur, naues leuiores vulgo sayka dictas III. c. preparare iueisse, quarum iam maior pars in promptu sit, misisse etiam Budam magistros, qui galeae illic existentibus reforment. C : De incursionibus et castris occupatis a T u r eis in Sclauonia.
ce oeaj :

Arces per Thureos intercepte. 1. Iwanka Francisci Zay, 2. Arky despoti, 3. W ywar despoti, 4. Brod despoti, 5. Dobovcz, 6. Doboschacz, 7. Kobach, alio nomine Gyleth Kastel, 8. Vedemlye Ladislai More, 9. Zapolya Joannis Borkaffy, 9. Gradisthye et 11. W e lk e castella domini Zryny, prioratus aurane, 12. Garchyn despoti, 13. Tharnya Blasij Kerpyth, 14. W ynycz despoti, 15. Zdencz nobilium, 16. Pethynyewar despoti et nobilium communis, 17. Gerenda Dionisij Glesan, 18 Vratftna Nicolai Horwath, 19. Berchyn Petri Poprylwycz, 20. Deako Francisci Kapolnay, 21. Gara Petri Markos, 22. Pogoracz idem Petrus tenuit, 23. Palyna despoti, 24. Zcdlak Joannis Horwath, 25. Korogh Jaxyth, 26. Zombathhel Bernardi Hennyey, 27. Plethernycze despoti, 28. Sagwyna Francisci Thahy. 2'urcica . 1 5 2 9. Kouuja.