You are on page 1of 449

Robert Lawrence Trask TEMELJNI LINGVISTIKI POJMOVI

Naslov i vornika! Ke" #once$ts in Lan%&a%e an' Lin%&istics (re'nica! Recen enti Lektorica Likovno)%ra*i+ko oblikovan,e Korektorica

Robert Lawrence Trask TLP $reveo .ene'ikt Perak

S12R31J!

PRE2GOVOR 6RV1TSKOM I721NJ(

1;

PRE2GOVOR I7VORNIK( KLJ(NI POJMOVI ( JE7IK( I LINGVISTI#I <Ova se i vrsna kn,i%a o'lik&,e na+a,ka=a Pinkerove +itl,ivosti kao i #r"stalove >irine i er&'ici,e te asl&?&,e $o+asno =,esto kao sa?etak lin%vistike 'va'eseto% stol,e@a A slobo'naB nanstvenaB =o'ernaB ne'o%=ati+naB ra boritaB $rakti+na i na'asve ob&Cvatna) Svaki @e lin%vist biti a'ovol,an ve@ino= ono%a >to se & n,o, =o?e na@iB a svaki @e st&'ent a n,o= $ose%n&ti i ci,eniti ,e)D RicCar' 6&'sonB University College London) Kljuni pojmovi u jeziku i lingvistici vo'i+ ,e o' 1 'o 3 kro %lavne na ive i $o,=ove ko,i se &$otrebl,ava,& & st&'i,& ,e ika i lin%vistike) Kn,i%a ob&Cva@a 'e*inici,e! A na iva ko,i se &$otrebl,ava,& $ri %ra=ati+ko, ra>+la=biB o' *one=a 'o ko=$onentne anali e A %rana lin%vistikeB o' se=antike 'o ne&rolin%vistike A $rist&$a ko,i se &$otrebl,ava,& $ri i &+avan,& ,e ikaB o' kriti+ke anali e 'isk&rsa 'o s&stavske lin%vistike A lin%visti+kiC $o,avaB o' a=,ene ko'ova 'o ra %ovorne i=$likat&re A ,e i+ne ra nolikostiB o' $i'?ina 'o stan'ar'no% ,e ika) Svaki se $o,a= ob,a>n,ava kratko= 'e*inici,o= i a ko,e sli,e'i iscr$ni,i o$is) R,e+ni+ki +lanci sa'r?e ras$rav& o $o'ri,etl& $o,=ovaB & n,i=a se s$o=in,& na,va?ni,i $o,e'inci $ove ani s o'reEeni= $o,=ovi=a te n&'i vo'i+ a 'al,n,e +itan,eB a takoEer s& i =eE&sobno $ove ani krosre*erenca=a) R) L) Trask $ro*esor ,e lin%vistike na Sve&+ili>t& S&sseF) MeE& n,e%ovi= bro,ni= ',eli=a nala e se i naslovi! The History of Bas ue G1::5HB Language! The Basics G1::4HB ! "ictionary of #honetics and #honology G1::4HB ! "ictionary of $rammatical Terms G1::/H it')

11

Iirst $&blisCe' 1::: b" Ro&tle'%e 11 New Ietter LaneB Lon'on E#0P 0EE Si=&ltaneo&sl" $&blisCe' in tCe (S1 an' #ana'a b" Ro&tle'%e -: Jest /4tC StreetB New KorkB NK 1;;;1 L 1::: R)L) Trask Re$rinte' 1::: %outledge is an i=$rint of the Taylor & 'rancis $roup T"$eset in .e=bo b" TCe Ilorence Gro&$B Stoo'lei%CB 2evon Printe' an' bo&n' in Great .ritain b" #la"s Lt')B St) Ives PL# 1ll ri%Cts reserve') No $art o* tCis book =a" be re$rinte' or re$ro'&ce' or &tili e' in an" *or= or b" an" electronicB =ecCanicalB or otCer =eansB now known or Cerea*ter invente'B incl&'in% $Cotoco$"in% an' recor'in%B or in an" in*or=ation stora%e or retrieval s"ste=B witCo&t $er=ission in writin% *ro= tCe $&blisCers) British Li(rary #atalo%&in% in #u(lication 2ata 1 catalo%&e recor' *or tCis book is available *ro= tCe .ritisC Librar" (VO2 Kn,i%a ko,& 'r?ite & r&ci ni,e ni r,e+nik ni enciklo$e'i,aB ve@ ne>to i =eE&) Kao >to to sa= naslov ka &,eB ona n&'i $rili+no iscr$an $re%le' oko /;; kl,&+niC $o,=ova ko,i se &$otrebl,ava,& $ri $ro&+avan,& ,e ika) Ti $o,=ovi =eE& na,va?ni,i=a s& & lin%vistici i na n,iC @e v,ero,atno nai@i svaki st&'ent $o+etnik) Po,=ovi s& $re& eti i sviC $o'r&+,a ,e i+no%a $ro&+avan,aB o' tra'icionalne %ra=atike 'o s&vre=eniC %ra=ati+kiC teori,aB o' &sva,an,a ,e ika 'o o'nosa ,e ika i &=aB o' leksiko%ra*i,e 'o lin%visti+ko%a $ro&+avan,a kn,i?evniC tekstovaB o' =&>ko%a i ?ensko%a %ovora 'o ,e ika i =o@i) Svaki r,e+ni+ki +lanak 'a,e kratk& 'e*inici,& nave'eno% na ivaB a ati= se $o,a= ob,a>n,ava iscr$ni,eB +esto & bro,ne $ri=,ere) TakoEer se &vo'e i ob,a>n,ava,& na ivi otisn&ti =asni= k&r ivo= $ove ani s $o,=o= & nat&knici) G',e ,e to =o%&@eB o$isano ,e $o'ri,etlo $o,=aB &kl,&+&,&@i vri,e=e n,e%ova &voEen,a i i=ena $o,e'inaca ko,i s& se n,i=e bavili) 1ko ,e $o,a= s$oranB to se & r,e+ni+ko=e +lank& i ka?e) este s& &$&tniceB otisn&te =asni= slovi=aB na 'r&%e $o,=ove s vlastiti= r,e+ni+ki= +lanci=a) Na kra,& %otovo svako%a r,e+ni+ko% +lanka nala e se &$&tnice na 'r&%e r,e+ni+ke +lanke $ove ane s obraEeni= $o,=o= te $o$is $re'lo?ene 'o'atne literat&reB obi+no &reEen sli,e'o= o' na,kra@e i ele=entarne 'o na,na$re'ni,e i sveob&Cvatne) Pot$&na biblio%ra*i,a nave'ena ,e na kra,& %lavno%a 'i,ela kn,i%e) G',e ni,e $on&Eena 'o'atna literat&raB to obi+no na+i 'a ,e $o,a=B iako te=el,anB +esto i ni=no te>ko $rona@i & literat&riB $a ,e t& s veliko=

1-

=&ko= $on&Eeno ob,a>n,en,e ko,e ni,e sro+eno ni%',e 'r&%',e) Na $o+etk& kn,i%e nala i se abece'ni $o$is sviC $o,=ova) Na kra,& se nala i iscr$no ka aloB ko,e ne sa'r?i sa=o na ive %lavniC $o,=ova ve@ i ostale na ive & sklo$& $o,e'iniC r,e+ni+kiC +lanaka) 2akleB ako se ne $ronaEe tra?eni na iv & %lavno=e $o$is&B treba $rov,eriti nala i li se & ka al& ko,e sa'r?ava stotine 'o'atniC na iva) Ka alo takoEer sa'r?ava &$&tnice na osobna i=ena nave'ena & r,e+ni+ki= +lanci=a) Na'a= se 'a @e kn,i%a biti korisna st&'enti=a ko,i $rvi $&t a'ir& & $ro&+avan,e ko,e%a ,e i+no% $o'r&+,aB bilo na 'o'i$lo=sko, bilo na $osli,e'i$lo=sko, ra ini) Zahvale 7aCval,&,e= Kieron& #orless& ko,i =e $otakn&o 'a na$i>e= ov& kn,i%&B kao i Nicoli Joo's&B L"n Pe=berton& i RicCar'& #oates& a ra li+ite sav,ete i $o=o@ $ri $isan,&) %) L) Trask BrightonB Ujedinjeno KraljevstvoB listopad *++,)

1/

Popis pojmova: a*iks Gen%) a**iFH alternaci,a Gen%) alternationH ana*ora Gen%) ana$CorH anali a 'isk&rsaMra>+la=ba 'isk&rsa Gen%) 'isco&rse anal"sisH anali a ra %ovoraMra>+la=ba ra %ovora Gen%) conversation anal"sisH analo%i,a Gen%) analo%"H antro$olo>ka lin%vistika Gen%) antCro$olo%ical lin%&isticsH arbitrarnostM$roi vol,nost Gen%) arbitrarinessH ar%&=ent Gen%) ar%&=entH biCeviori a= Gen%) beCavio&ris=H bro, Gen%) n&=berH bro, ,e ika Gen%) n&=ber o* lan%&a%esH crna+ki en%leski Gen%) .lack En%lisCH 'anoMnovo Gen%) %ivenMnewH 'eikti+ka kate%ori,a Gen%) 'eictic cate%or"H 'enotaci,a Gen%) 'enotationH 'erivaci,a Gen%) 'erivation -H 'eter=inatoriB o're'nici Gen%) 'eter=inerH 'i%losi,a Gen%) 'i%lossiaH 'i,akroni,a Gen%) 'iacCron"H 'isleksi,a Gen%) '"sleFiaH 'obra oblikovanost Gen%) wellN*or=e'nessH 'o%ovorni s&stav bil,e?en,a $ravila Gen%) notational conventionH 'o$&naB Mko=$le=ent Gen%) co=$le=entH 'osel,eni+ki ,e ikMB i=i%rantski ,e ik Gen%) i==i%rant lan%&a%eH 'r&>tvena $ovi,est ,e ika Gen%) social Cistor" o* lan%&a%eH 'r&>tveno raslo,avan,e ,e ika Gen%) social strati*ication o* lan%&a%eH '&binska str&kt&ra Gen%) 'ee$ str&ct&reH 'vo,e i+nostB bilin%vi a= Gen%) bilin%&alis=H 'vo,nost & orkovan,a Gen%) '&alit" o* $atternin%H eks$eri=entalni $rist&$ Gen%) eF$eri=ental a$$roacCH eli$saMB eli$ti+na ili krn,a re+enica Gen%) elli$sisH eti=olo%i,a Gen%) et"=olo%"H etno%ra*i,a %ovora Gen%) etCno%ra$C" o* s$eakin%H *ilolo%i,a Gen%) $Cilolo%"H *ilo o*i,a ,e ika Gen%) $Ciloso$C" o* lan%&a%eH *initniB Ms$re iviB Mli+ni oblik Gen%) *initeH *leksi,a Gen%) in*lectionH *ok&sMB istican,e Gen%) *oc&sH *onaci,ski ti$ Gen%) $Conation t"$eH *one= Gen%) $Cone=eH *onetika Gen%) $ConeticsH *onolo%i,a Gen%) $Conolo%"H *onotaktika Gen%) $ConotacticsH *ra e= Gen%) i'io=H *&nkci,e ,e ika Gen%) *&nctions o* lan%&a%eH *&nkcionali a= Gen%) *&nctionalis=H %enerativna %ra=atika Gen%) %enerative %ra==arH %enetska $ret$ostavka o ,e ik& Gen%) %enetic C"$otCesis o* lan%&a%eH %enetski o'nos Gen%) %enetic relationsCi$H %la%oli Gen%) verbH

10

%la%olska sk&$ina Gen%) verb $CraseH %las Gen%) s$eecC so&n'H %lava Gen%) Cea'H %ovor Gen%) s$eecCH %ovor skrbnika Gen%) care%iver s$eecCH %ovorni +in Gen%) s$eecC actH %ovorni 'o%aEa, Gen%) s$eecC eventH %ovorni traktBM %ovorni or%ani Gen%) vocal tractH %ovorni>tvo Gen%) orac"H %ra*e=B Mslovo Gen%) %ra$Ce=eH %ra=ati+ka kate%ori,a Gen%) %ra==atical cate%or"H %ra=ati+ki o'nosi Gen%) %ra==atical relationH %ra=atika Gen%) %ra==arH %ra=atika *ra niC str&kt&ra Gen%) $CraseNstr&ct&re %ra==arH ikoni+nost Gen%) iconicit"H i=e Gen%) na=eH i=enice Gen%) no&nH i=enska sk&$ina Gen%) no&n $CraseH i=$likaci,a Gen%) entail=entH in'oe&ro$ska ,e i+na $oro'ica Gen%) In'oNE&ro$eanH intertekst&alnost Gen%) interteFt&alit"H intonaci,a Gen%) intonationH int&ici,a Gen%) int&itionH i %ovor Gen%) accentH i ,avaB Mi ri+a, Gen%) &tteranceH i voEen,eB M'erivaci,a Gen%) 'erivation1H ,e i+na a&tono=i,a Gen%) a&tono=" o* lan%&a%eH ,e i+na =o@ Gen%) lan%&a%e *ac&lt"H ,e i+na nes$osobnost Gen%) lan%&a%e 'isabilit"H ,e i+na $o'r&+,a Gen%) lan%&a%e areasH ,e i+na $oro'ica Gen%) lan%&a%e *a=il"H ,e i+na $ro=,ena Gen%) lan%&a%e cCan%eH ,e i+na s$osobnost Gen%) co=$etenceH ,e i+na a,e'nica Gen%) s$eecC co==&nit"H ,e i+ni 'o'ir Gen%) lan%&a%e contactH ,e i+ni instinkt Gen%) lan%&a%e instinctH ,e i+ni =itovi Gen%) lan%&a%e ="tCsH ,e i+ni nak Gen%) lin%&istic si%nH ,e i+no $laniran,e Gen%) lan%&a%e $lannin%H ,e i+no $o'r&+,eB ,e i+na area Gen%) lin%&istic areaH ,e ik Gen%) lan%&a%eH ,e ik i etni+nost Gen%) lan%&a%e an' etCnicit"H ,e ik i i'eolo%i,a Gen%) lan%&a%e an' i'eolo%"H ,e ik i =o@ Gen%) lan%&a%e an' $owerH ,e ik i osobnost Gen%) lan%&a%e an' i'entit"H ,e ik & &$orabi Gen%) lan%&a%e in &seH ko%nitivna lin%vistika Gen%) co%nitive lin%&isticsH ko%nitivna nanost Gen%) co%nitive scienceH koCerenci,a Gen%) coCerenceH koCe i,a Gen%) coCesionH kolokvi,alni %ovor Gen%) colloO&ial s$eecCH ko=$onentna anali aMB ko=$onentna ra>+la=ba Gen%) co=$onential anal"sisH ko=&nikaci,ska s$osobnost Gen%) co==&nicative co=$etenceH konotaci,a Gen%) connotationH

14

koor'inirana str&kt&ra Gen%) coor'inate str&ct&reH ko$&laB s$ona Gen%) co$&laH kori,en Gen%) rootH kor$&s Gen%) cor$&sH kreolski Gen%) creoleH kvalitativni $rist&$ Gen%) O&alitative a$$roacCH kvantitativni $rist&$ Gen%) O&antative a$$roacCH lan%&e P,e ikP leksi+ka *&nkcionalna %ra=atika Gen%) LeFicalNI&nctional Gra==ar A LIGH leksik Gen%) leFiconH leksiko%ra*i,a Gen%) leFico%ra$C"H liceB Mosoba Gen%) $ersonH lin%&a *ranca Gen%) lin%&a *rancaH lin%vistika Gen%) lin%&isticsH lo%ono=ska $ravila Gen%) lo%ono=ic r&lesH lokali aci,a Gen%) locali ationH =an,inski ,e ik Gen%) =inorit" lan%&a%eH =e'i, Gen%) =e'i&=H =eE&naro'na *onetska abece'a Gen%) International PConetic 1l$Cabet A IP1H =eE&naro'ni ,e ik Gen%) international lan%&a%eH =eCani a= $rola a ra+ne str&,e Gen%) airstrea= =ecCanis=H =entali a= Gen%) =entalis=H =eta*ora Gen%) =eta$CorH =eta,e ik Gen%) =etalan%&a%eH =ini=alni $ar Gen%) =ini=al $airH =,esto i %ovora Gen%) $lace o* artic&lationH =o'alnost Gen%) =o'alit"H =o'i*ikatori Gen%) =o'i*ierH =o'&larnost Gen%) =o'&larit"H =or*e= Gen%) =or$Ce=eH =or*olo%i,a Gen%) =or$Colo%"H ==rtvi ,e ik Gen%) 'ea' lan%&a%eH nacionalni ,e ikB 'r?avni ,e ik Gen%) national lan%&a%eH na+elo s&ra'n,e Gen%) coo$erative $rinci$leH na+in Gen%) =oo'H na+in i %ovora Gen%) =anner o* artic&lationH na+in $isan,aB slovkan,e Gen%) s$ellin%H na' orB kontrola Gen%) controlH na%lasak Gen%) stressH neovisnost o $otica,& Gen%) sti=&l&sN*ree'o=H ne&rolin%vistika Gen%) ne&rolin%&isticsH ne&trali aci,aMB %lasovno ,e'na+en,e Gen%) ne&trali ationH neverbalna ko=&nikaci,a Gen%) nonNverbal co==&nicationH no=inali aci,aB $oi=eni+en,e Gen%) no=inali ationH obil,e?enost Gen%) =arke'nessH oblikovne na+a,ke Gen%) 'esi%n *eat&resH obra'ba ,e ika Gen%) lan%&a%e $rocessin%H obra'ba $riro'niC ,e ika Gen%) nat&ralNlan%&a%e $rocessin% A NLPH o's,e+akB se%=ent Gen%) se%=entH o%rani+en,e o'abira Gen%) selection restrictionH ono=astika Gen%) ono=asticsH ono=,esnostMB 'r&%o=,esnost Gen%) 'is$lace=entH osnova Gen%) ste=H osnovni re' ri,e+i Gen%) basic wor' or'erH

15

otvorenost Gen%) o$enNen'e'nessH ovisnost Gen%) 'e$en'enc"H ovisnost o str&kt&ri Gen%) str&ct&reN'e$en'enceH $a'e? Gen%) caseB lat) cas&sH $ara'i%=a Gen%) $ara'i%=H $ara'i%=atski o'nos Gen%) $ara'i%=atic relationH $ara,e ik Gen%) $aralan%&a%eH $arole P%ovorP $er*or=ativ Gen%) $er*or=ativeH $i'?in Gen%) $i'%inH $is=enost Gen%) literac"H $lo'nostMB $ro'&ktivnost Gen%) $ro'&ctivit"H $o'i an,e Gen%) raisin%H $o'reEivan,eB s&bor'inaci,a Gen%) s&bor'inationH $o'ri,etlo i ra vo, ,e ika Gen%) ori%in an' evol&tion o* lan%&a%eH $o=ican,e Gen%) =ove=entH $o=o@ni %la%olB s$onski %la%ol Gen%) a&Filiar"H $onavl,an,eB Mrek&r i,a Gen%) rec&rsionH $ore'bena rekonstr&kci,a Gen%) co=$arative reconstr&ctionH $os&Eenica Gen%) loan wor'H $otkate%ori aci,a Gen%) s&bcate%ori ationH $ovi,esna lin%vistika Gen%) Cistorical lin%&isticsH $ovr>inska str&kt&ra Gen%) s&r*ace str&ct&reH $ra%=atika Gen%) $ra%=aticsH $ra,e ik Gen%) $rotoNlan%&a%eH $ravilo Gen%) r&leH $ravo$isB orto%ra*i,a Gen%) ortCo%ra$C" Q %r+) ortCos P$ravoPB %ra$Cein P$isatiPH $ra nina Gen%) %a$H $re'ikatB $o'=et Gen%) $re'icateH $reskri$tivi a= Gen%) $rescri$tivis=H $ret$ostavka Gen%) $res&$$ositionH $ret$ostavka o bio$ro%ra=& Gen%) bio$ro%ra= C"$otCesisH $ret$ostavka o ,e i+no, relativnosti Gen%) lin%&istic relativit" C"$otCesisH $ret$ostavka o kriti+no=e ra 'obl,& Gen%) critical $erio' C"$otCesisH $ret$ostavka o =an,kavosti Gen%) 'e*icit C"$otCesisH $ret$ostavka o $ra,e ik& Gen%) $rotolan%&a%e C"$otCesisH $ret$ostavka o &roEenosti Gen%) innateness C"$otCesisH $re& i=an,e G%ovorneH &lo%e Gen%) t&rnNtakin%H $ri+aMB naraci,a Gen%) narrativeH $ri',eviMB a',ektivi Gen%) a',ectiveH $ri,e'lo iMB $re$o ici,e Gen%) $re$ositionH $ri,ela nostMB tran itivnost Gen%) transitivit"H $rilo iMB a'verbi Gen%) a'verbH $ri=i,en,ena lin%vistika Gen%) a$$lie' lin%&isticsH $riro'ni ,e ik Gen%) nat&ral lan%&a%eH $riro'ni ra re' Gen%) nat&ral classH $risto,nost Gen%) $olitenessH $rivi'no vri,e=e Gen%) a$$arent ti=eH $ro=,ena kR'a Gen%) co'eNswitcCin%H $ro o'i,a Gen%) $roso'"H $siColin%vistika Gen%) $s"cColin%&isticsH $&+ka lin%vistika Gen%) *olk lin%&isticsH $&ri a= Gen%) $&ris=H ra+&nalna lin%vistika Gen%) co=$&tational lin%&isticsH

18

ra 'iobaB M'istrib&ci,a Gen%) 'istrib&tionH ra %ovorna i=$likat&ra Gen%) conversational i=$licat&reH ra likovna obil,e?,a Gen%) 'istinctive *eat&reH re+enica Gen%) sentenceH re*erenci,a Gen%) re*erenceH rekonstr&kci,a Gen%) reconstr&ctionH ri,e+ Gen%) wor'H ro' Gen%) %en'erH ro'binski na ivi Gen%) kinsCi$ ter=sH sa=o%lasnikMB otvornikMB vokal Gen%) vowelH san'Ci Gen%) san'Ci Q skr) sa'Ci Ps$o,PH sastavni+ka str&kt&ra Gen%) constit&ent str&ct&reH Sa&ss&reov $ara'oks Gen%) Sa&ss&rean $ara'oFH se=anti+ka &lo%a Gen%) se=antic roleH se=antika Gen%) se=anticsH se=iotika Gen%) se=ioticsH si=boli+ki s&stav Gen%) s"=bolic s"ste=H sinkroni,a Gen%) s"ncCron"H sinta%=atski o'nos Gen%) s"nta%=atic relationH sintaksa Gen%) s"ntaFH sintakti+ka kate%ori,a Gen%) s"ntactic cate%or"H sk&$inaMB *ra a Gen%) $CraseH slo% Gen%) s"llableH sl&?beni ,e ik Gen%) o**icial lan%&a%eH s=isao Gen%) senseH s=rt ,e ika Gen%) lan%&a%e 'eatCH sociolin%vistika Gen%) sociolin%&isticsH s$olne ra like & ,e ik& Gen%) seF 'i**erences in lan%&a%eH s$olno o na+eni ,e ik Gen%) seFist lan%&a%eH sro+nostB Mkon%r&enci,aBM sla%an,e Gen%) a%ree=entH stablo Gen%) treeH stan'ar'ni ,e ik Gen%) stan'ar' lan%&a%eH stan,e Gen%) voiceH stilistika Gen%) st"listicsH str&kt&ra Gen%) str&ct&reH str&kt&rali a= Gen%) str&ct&ralis=H s&%lasnikBM konsonant Gen%) consonantH s&$rase%=entna obil,e?,aB Mi na'o's,e+na obil,e?,a Gen%) s&$rase%=entalH s&re+enica Gen%) cla&seH s&stav Gen%) s"ste=H s&stav $isan,a Gen%) writin% s"ste=H s&stav $ravo$isniC nakovaMB inter$&nkci,a Gen%) $&nct&ationH s&stavna $o'&'arnost Gen%) s"ste=atic corres$on'enceH s&stavska lin%vistika Gen%) S"ste=ic Lin%&isticsH tekst Gen%) teFtH tekstna lin%vistika Gen%) teFt lin%&isticsH tekst&alnost Gen%) teFt&alit"H te=a Gen%) to$icH teori,a &$ravl,an,a i ve an,a Gen%) Govern=entNan'N.in'in% TCeor"H ti$olo%i,a Gen%) t"$olo%"H tonski ,e ik Gen%) tone lan%&a%eH tra'icionalna %ra=atika Gen%) tra'itional %ra==arH trans*or=aci,ska %ra=atika Gen%) trans*or=ational %ra==arH transkri$ci,a Gen%) transcri$tionH

19

tvorba ri,e+i Gen%) wor'N*or=ationH &=,etni ,e ik Gen%) arti*icial lan%&a%eH &niver ali,e Gen%) &niversalH &niver alna %ra=atika Gen%) &niversal %ra==arH &n&tra>n,a rekonstr&kci,a Gen%) internal reconstr&ctionH &$oraba Gen%) $er*or=anceH &$orabne navike Gen%) &sa%eH &$ravl,an,eMB rekci,aB Gen%) %overn=entH &reEa, a ,e i+no &sva,an,e Gen%) lan%&a%e acO&isition 'eviceH &sva,an,e ,e ika Gen%) lan%&a%e acO&isitionH vari,aci,a Gen%) variationH vernak&larB naro'ni ,e ik Gen%) vernac&larH ve nici Gen%) con,&nctionH vi'MB as$ekt Gen%) as$ectH vi>e na+nost Gen%) a=bi%&it"H vri,e=e Gen%) tenseH vrste ri,e+i Gen%) $art o* s$eecCB lat) $ars orationisH a=,e'bena strate%i,a Gen%) $erce$t&al strate%"H a=,enice Gen%) $rono&nH na+en,e Gen%) =eanin%H na+en,ski o'nos Gen%) sense relationH nakovni ,e ik Gen%) si%n lan%&a%eH nan,e o ,e ik& Gen%) knowle'%e abo&t lan%&a%e A K1LH v&+nost Gen%) voicin%H v&kovni si=boli a= Gen%) so&n' s"=bolis=H ?anr Gen%) %enreH ?ar%on Gen%) slan%H ?ivotin,ska ko=&nikaci,a Gen%) ani=al co==&nicationH POPIS ENGLESKI6 N17IV1 I NJI6OVI6 6RV1TSKI6 ISTOVRIJE2NI#1

1 a*a i,a Geng) a$CasiaH a*iks Geng) a**iFH alternaci,a Geng) alternationH ana*ora Geng) ana$CorH anali a 'isk&rsa Geng) 'isco&rse anal"sisH anali a ra %ovora Geng) conversation anal"sisH analo%i,a Geng) analo%"H antro$olo>ka lin%vistika Geng) antCro$olo%ical lin%&isticsH arbitrarnost Geng) arbitrarinessH ar%&=ent Geng) ar%&=entH . biCeviori a= Geng) beCavio&ris=H bro, Geng) n&=berH bro, ,e ika Geng) n&=ber o* lan%&a%esH # crna+ki en%leski Geng) .lack En%lisCH

1:

2 'ano M novo Geng) %ivenMnewH 'eikti+ka kate%ori,a Geng) 'eictic cate%or"H 'enotaci,a Geng) 'enotationH 'erivaci,a Geng) 'erivation-H 'eskri$tivi a= Geng) 'escri$tivis=H 'eter=inatori Geng) 'eter=inerH 'i%losi,a Geng) 'i%lossiaH

-;

'i,akroni,a Geng) 'iacCron"H 'i,alekt Geng) 'ialectH 'isk&rs Geng) 'isco&rseH 'isleksi,a Geng) '"sleFiaH 'obra oblikovanost Geng) wellN*or=e'nessH 'o%ovorni s&stav bil,e?en,a Geng) notational conventionH 'o$&na Geng) co=$le=entH 'osel,eni+ki ,e ik Geng) i==i%rant lan%&a%eH 'r&>tvena $ovi,est ,e ika Geng) social Cistor" o* lan%&a%e H 'r&>tveno raslo,avan,e ,e ika Geng) social strati*ication o* lan%&a%eH '&binska str&kt&ra Geng) 'ee$ str&ct&reH 'vo,e i+nost Geng) bilin%&alis=H 'vo,nost & orkovan,a Geng) '&alit" o* $atternin%H E eks$eri=entalni $rist&$ Geng) eF$eri=ental a$$roacCH eli$sa Geng) elli$sisH eti=olo%i,a Geng) et"=olo%"H etno%ra*i,a %ovora Geng) etCno%ra$C" o* s$eakin%H I *ilolo%i,a Geng) $Cilolo%"H *ilo o*i,a ,e ika Geng) $Ciloso$C" o* lan%&a%eH *initni oblik Geng) *initeH *leksi,a Geng) in*lectionH *ok&s Geng) *oc&sH *onaci,ski ti$ Geng) $Conation t"$eH *one= Geng) $Cone=eH *onetika Geng) $ConeticsH *onolo%i,a Geng) $Conolo%"H *onotaktika Geng) $ConotacticsH *ra e= Geng) i'io=H *&nkci,e ,e ika Geng) *&nctions o* lan%&a%eH

-1

*&nkcionali a= Geng) *&nctionalis=H G %enerativna %ra=atika Geng) %enerative %ra==arH %enetska $ret$ostavka o ,e ik& Geng) %enetic C"$otCesis o* lan%&a%eH %enetski o'nos Geng) %enetic relationsCi$H %la%oli Geng) verbH %la%olska sk&$ina Geng) verb $CraseH %las Geng) s$eecC so&n'H %lava Geng) Cea'H %ovor Geng) s$eecCH %ovor skrbnika Geng) care%iver s$eecCH %ovorni +in Geng) s$eecC actH %ovorni 'o%aEa, Geng) s$eecC eventH %ovorni trakt Geng) vocal tractH %ovorni>tvo Geng) orac"H %ra*e= Geng) %ra$Ce=eH %ra=ati+ka kate%ori,a Geng) %ra==atical cate%or"H %ra=ati+ki o'nosi Geng) %ra==atical relationH %ra=atika Geng) %ra==arH %ra=atika *ra niC str&kt&ra Geng) $CraseNstr&ct&re %ra==arH I ikoni+nost Geng) iconicit"H i=e Geng) na=eH i=enice Geng) no&nH i=enska sk&$ina Geng) no&n $CraseH i=$likaci,a Geng) entail=entH in'oe&ro$ska ,e i+na $oro'ica Geng) In'oNE&ro$eanH intertekst&alnost Geng) interteFt&alit"H intonaci,a Geng) intonationH int&ici,a Geng) int&itionH i %ovor Geng) accentH

--

i ,ava Geng) &tteranceH i voEen,e Geng) 'erivation1H J ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e ,e i+na a&tono=i,a Geng) a&tono=" o* lan%&a%eH i+na =o@ Geng) lan%&a%e *ac&lt"H i+na nes$osobnost Geng) lan%&a%e 'isabilit"H i+na $o'r&+,a Geng) lan%&a%e areasH i+na $oro'ica Geng) lan%&a%e *a=il"H i+na $ro=,ena Geng) lan%&a%e cCan%eH i+na s$osobnost Geng) co=$etenceH i+na a,e'nica Geng) s$eecC co==&nit"H i+ni 'o'ir Geng) lan%&a%e contactH i+ni instinkt Geng) lan%&a%e instinctH i+ni =itovi Geng) lan%&a%e ="tCsH i+ni nak Geng) lin%&istic si%nH i+no $laniran,e Geng) lan%&a%e $lannin%H i+no $o'r&+,e Geng) lin%&istic areaH ik Geng) lan%&a%eH ik i etni+nost Geng) lan%&a%e an' etCnicit"H ik i i'eolo%i,a Geng) lan%&a%e an' i'eolo%"H ik i =o@ Geng) lan%&a%e an' $owerH ik i osobnost Geng) lan%&a%e an' i'entit"H ik & &$orabi Geng) lan%&a%e in &seH

K ko%nitivna lin%vistika Geng) co%nitive lin%&isticsH ko%nitivna nanost Geng) co%nitive scienceH koCerenci,a Geng) coCerenceH koCe i,a Geng) coCesionH kolokvi,alni %ovor Geng) colloO&ial s$eecCH ko=$onentna anali a Geng) co=$onential anal"sisH ko=&nikaci,ska s$osobnost Geng) co==&nicative co=$etenceH

-/

konotaci,a Geng) connotationH koor'inirana str&kt&ra Geng) coor'inate str&ct&reH ko$&la Geng) co$&laH kori,en Geng) rootH kor$&s Geng) cor$&sH kreolski Geng) creoleH kriti+ka anali a 'isk&rsa Geng) critical 'isco&rse anal"sisH kvalitativni $rist&$ Geng) O&alitative a$$roacCH kvantitativni $rist&$ Geng) O&antitative a$$roacCH L langue P,e ikP Geng) lan%&eH laterali aci,a Geng) laterali ationH leksi+ka *&nkcionalna %ra=atika Geng) LeFicalNI&nctional Gra==arH leksik Geng) leFiconH leksiko%ra*i,a Geng) leFico%ra$C"H lice Geng) $ersonH lingua franca Geng) lin%&a *rancaH lin%vistika Geng) lin%&isticsH lo%ono=ska $ravila Geng) lo%ono=ic r&lesH lokali aci,a Geng) locali ationH M =an,inski ,e ik Geng) =inorit" lan%&a%eH =e'i, Geng) =e'i&=H =eE&naro'na *onetska abece'a Geng) International PConetic 1l$CabetH =eE&naro'ni ,e ik Geng) international lan%&a%eH =eCani a= $rola a ra+ne str&,e Geng) airstrea= =ecCanis=H =entali a= Geng) =entalis=H =eta*ora Geng) =eta$CorH =eta,e ik Geng) =etalan%&a%eH =ini=alni $ar Geng) =ini=al $airH

-0

=,esto i %ovora Geng) $lace o* artic&lationH =o'alnost Geng) =o'alit"H =o'i*ikatori Geng) =o'i*ierH =o'&larnost Geng) =o'&larit"H =or*e= Geng) =or$Ce=eH =or*olo%i,a Geng) =or$Colo%"H =rtvi ,e ik Geng) 'ea' lan%&a%eH N nacionalni ,e ik Geng) national lan%&a%eH na+elo s&ra'n,e Geng) coo$erative $rinci$leH na+in Geng) =oo'H na+in i %ovaran,a Geng) =anner o* artic&lationH na+in $isan,a Geng) s$ellin%H na' or Geng) controlH na%lasak Geng) stressH neovisnost o $otica,& Geng) sti=&l&sN*ree'o=H ne&rolin%vistika Geng) ne&rolin%&isticsH ne&trali aci,a Geng) ne&trali ationH neverbalna ko=&nikaci,a Geng) nonNverbal co==&nicationH no=inali aci,a Geng) no=inali ationH O obil,e?enost Geng) =arke'nessH oblikovne na+a,ke Geng) 'esi%n *eat&resH obra'ba ,e ika Geng) lan%&a%e $rocessin%H obra'ba $riro'niC ,e ika Geng) nat&ralNlan%&a%e $rocessin%H o's,e+ak Geng) se%=entH o%rani+en,e o'abira Geng) selection restrictionH ono=astika Geng) ono=asticsH ono=,esnost Geng) 'is$lace=entH osnova Geng) ste=H osnovni re' ri,e+i Geng) basic wor' or'erH

-4

otvorenost Geng) o$enNen'e'nessH ovisnost Geng) 'e$en'enc"H ovisnost o str&kt&ri Geng) str&ct&reN'e$en'enceH P $a'e? Geng) caseH $ara'i%=a Geng) $ara'i%=H $ara'i%=atski o'nos Geng) $ara'i%=atic relationH $ara,e ik Geng) $aralan%&a%eH parole P%ovorP Geng) $aroleH $er*or=ativ Geng) $er*or=ativeH $i'?in Geng) $i'%inH $is=enost Geng) literac"H $lo'nost Geng) $ro'&ctivit"H $o'i an,e Geng) raisin%H $o'reEivan,e Geng) s&bor'inationH $o'ri,etlo i ra vo, ,e ika Geng) ori%in an' evol&tion o* lan%&a%eH $o=ican,e Geng) =ove=entH $o=o@ni %la%ol Geng) a&Filiar"H $onavl,an,e Geng) rec&rsionH $ore'bena rekonstr&kci,a Geng) co=$arative reconstr&ctionH $os&Eenica Geng) loan wor'H $otkate%ori aci,a Geng) s&bcate%ori ationH $ovi,esna lin%vistika Geng) Cistorical lin%&isticsH $ovr>inska str&kt&ra Geng) s&r*ace str&ct&reH $ra%=atika Geng) $ra%=aticsH $ra,e ik Geng) $rotoNlan%&a%eH $ravilo Geng) r&leH $ravo$is Geng) ortCo%ra$C"H $ra nina Geng) %a$H $re'ikat Geng) $re'icateH $reskri$tivi a= Geng) $rescri$tivis=H $ret$ostavka Geng) $res&$$ositionH $ret$ostavka o bio$ro%ra=& Geng) bio$ro%ra= C"$otCesisH

-5

$ret$ostavka o ,e i+no, relativnosti Geng) lin%&istic relativit" C"$otCesisH $ret$ostavka o kriti+no=e ra 'obl,& Geng) critical $erio' C"$otCesisH $ret$ostavka o =an,kavosti Geng) 'e*icit C"$otCesisH $ret$ostavka o $ra,e ik& Geng) $rotolan%&a%e C"$otCesisH $ret$ostavka o &roEenosti Geng) innateness C"$otCesisH $re& i=an,e G%ovorneH &lo%e Geng) t&rnNtakin%H $ri+a Geng) narrativeH $ri',evi Geng) a',ectiveH $ri,e'lo i Geng) $re$ositionH $ri,ela nost Geng) transitivit"H $rilo i Geng) a'verbH $ri=i,en,ena lin%vistika Geng) a$$lie' lin%&isticsH $riro'ni ,e ik Geng) nat&ral lan%&a%eH $riro'ni ra re' Geng) nat&ral classH $risto,nost Geng) $olitenessH $rivi'no vri,e=e Geng) a$$arent ti=eH $ro=,ena kR'a Geng) co'eNswitcCin%H $ro o'i,a Geng) $roso'"H $siColin%vistika Geng) $s"cColin%&isticsH $&+ka lin%vistika Geng) *olk lin%&isticsH $&ri a= Geng) $&ris=H R ra+&nalna lin%vistika Geng) co=$&tational lin%&isticsH ra 'ioba Geng) 'istrib&tionH ra %ovorna i=$likat&ra Geng) conversational i=$licat&reH ra likovna obil,e?,a Geng) 'istinctive *eat&reH re+enica Geng) sentenceH re*erenci,a Geng) re*erenceH rekonstr&kci,a Geng) reconstr&ctionH ri,e+ Geng) wor'H ro' Geng) %en'erH ro'binski na ivi Geng) kinsCi$ ter=sH S

-8

sa=o%lasnik Geng) vowelH san'Ci Geng) san'CiH sastavni+ka str&kt&ra Geng) constit&ent str&ct&reH Sa&ss&reov $ara'oks Geng) Sa&ss&rean $ara'oFH se=anti+ka &lo%a Geng) se=antic roleH se=antika Geng) se=anticsH se=iotika Geng) se=ioticsH si=boli+ki s&stav Geng) s"=bolic s"ste=H sinkroni,a Geng) s"ncCron"H sinta%=atski o'nos Geng) s"nta%=atic relationH sintaksa Geng) s"ntaFH sintakti+ka kate%ori,a Geng) s"ntactic cate%or"H sk&$ina Geng) $CraseH slo% Geng) s"llableH sl&?beni ,e ik Geng) o**icial lan%&a%eH s=isao Geng) senseH s=rt ,e ika Geng) lan%&a%e 'eatCH sociolin%vistika Geng) sociolin%&isticsH s$olne ra like & ,e ik& Geng) seF 'i**erences in lan%&a%eH s$olno o na+eni ,e ik Geng) seFist lan%&a%eH sro+nost Geng) a%ree=entH stablo Geng) tree H stan'ar'ni ,e ik Geng) stan'ar' lan%&a%eH stan,e Geng) voiceH stilistika Geng) st"listicsH str&kt&ra Geng) str&ct&reH str&kt&rali a= Geng) str&ct&ralis=H s&%lasnik Geng) consonantH s&$rase%=entna obil,e?,a Geng) s&$rase%=entalH s&re+enica Geng) cla&seH s&stav Geng) s"ste=H s&stav $isan,a Geng) writin% s"ste=H s&stav $ravo$isniC nakova Geng) $&nct&ationH

-9

s&stavna $o'&'arnost Geng) s"ste=atic corres$on'enceH s&stavska lin%vistika Geng) S"ste=ic Lin%&isticsH T tekst Geng) teFtH tekstna lin%vistika Geng) teFt lin%&isticsH tekst&alnost Geng) teFt&alit"H te=a Geng) to$icH teori,a &$ravl,an,a i ve an,a Geng) Govern=entNan'N.in'in% TCeor"H ti$olo%i,a Geng) t"$olo%"H tonski ,e ik Geng) tone lan%&a%eH tra'icionalna %ra=atika Geng) tra'itional %ra==arH trans*or=aci,ska %ra=atika Geng) trans*or=ational %ra==arH transkri$ci,a Geng) transcri$tionH tvorba ri,e+i Geng) wor'N*or=ationH
(

&=,etni ,e ik Geng) arti*icial lan%&a%eH &niver ali,e Geng) &niversalH &niver alna %ra=atika Geng) &niversal %ra==arH &n&tra>n,a rekonstr&kci,a Geng) internal reconstr&ctionH &$oraba Geng) $er*or=anceH &$orabne navike Geng) &sa%eH &$ravl,an,e Geng) %overn=entH &reEa, a ,e i+no &sva,an,e Geng) lan%&a%e acO&isition 'eviceH &sva,an,e ,e ika Geng) lan%&a%e acO&isitionH
V

vari,aci,a Geng) variationH vernak&lar Geng) vernac&larH ve nici Geng) con,&nctionH vi' Geng) as$ectH

-:

vi>e na+nost Geng) a=bi%&it"H vri,e=e Geng) tenseH vrste ri,e+i Geng) $art o* s$eecCH
7

a=,e'bena strate%i,a Geng) $erce$t&al strate%"H a=,enice Geng) $rono&nH na+en,e Geng) =eanin%H na+en,ski o'nos Geng) sense relationH nakovni ,e ik Geng) si%n lan%&a%eH nan,e o ,e ik& Geng) knowle'%e abo&t lan%&a%eH v&+nost Geng) voicin%H v&kovni si=boli a= Geng) so&n' s"=bolis=H
3

?anr Geng) %enreH ?ar%on Geng) slan%H


?ivotin,ska ko=&nikaci,a Geng) ani=al co==&nicationH

/;

/1

1 afazija Geng) a$CasiaH Pore=e@a, & %ovor& ko,i nasta,e bo% o>te@en,a =o %a) To+ni,eB o>te@en,e ,e i+niC s$osobnosti val,alo bi na ivati disfazija G>to na+i P$ore=e@eni %ovorPHB a ri,e+ afazija G>to na+i Po's&tnost %ovoraPH &$otrebl,avati a sl&+a,eve & ko,i=a s& bolesnikove ,e i+ne s$osobnosti $ot$&no &ni>tene) I$akB & $raksi se oba na iva &$otrebl,ava,& kao sinoni=iB a na,,a+i i na,te?i sl&+a,evi o na+&,& se kao globalna afazija) Ve@ se o'avno na 'a o>te@en,e %lave =o?e & rokovati =no%e ,e i+ne s=etn,e) MeE&ti=B nanstvenici s& ta, $roble= $o+eli s&stavno istra?ivati tek sre'ino= 'evetnaesto% stol,e@a $ro&+ava,&@i si=$to=e $aci,enata s o>te@en,i=a =o %a teB nakon s=rti $aci,entaB $rovoEen,e= a&to$si,a ko,i=a s& se &tvrEivala o>te@ena =o?'ana $o'r&+,a) Iranc&ski ,e kir&r% Pa&l .roca otkrio 'a o>te@en,e o'reEeno%a $o'r&+,a =o %a %otovo $o $ravil& & rok&,e a*a i,& s ote?ani=B is$reki'ani= %ovoro= i %otovo $ot$&no= o's&tno>@& %ra=atikeS 'anas se to $o'r&+,e na iva Brocino podrujeB a & n,e%a se ve?e Brocina afazija) Nekoliko %o'ina $osli,eB n,e=a+ki ne&rolo% #arl Jernicke i'enti*icirao ,e 'r&%o $o'r&+,e =o %a o>te@en,e= ko,e%a se 'osl,e'no stvara 'r&k+i,a vrsta a*a i,e $o$ra@ena te+ni= ali bes=isleni= %ovoro= i veliki= te>ko@a=a & ra &=i,evan,&S 'anas %ovori=o o Wernickeovu podruju i Wernickeovoj afaziji) .rocino i Jernickeovo $o'r&+,e s=atra,& se na,va?ni,i= jezinim podrujima & =o %&B o' ko,iC svako i=a osobit& ,e i+n& *&nkci,&)

/-

( $raksi ni,e'an $aci,ent ne a'obiva o>te@en,e iskl,&+ivo ,e'no%a $o'r&+,a =o %aB $a svaki $aci,ent $oka &,e ne>to 'r&k+i,e si=$to=e) Slo?enost a*a i,e $rili+no ,e obesCrabrila 'al,n,a istra?ivan,a ti,eko= ve@e%a 'i,ela 'va'eseto% stol,e@a) I$akB sre'ino= to% stol,e@a a=eri+ki ne&rolo% Nor=an GescCwin' obnovio ,e ani=an,e a t& te=&B $otvr'iv>i $osto,an,e ra li+itiC ,e i+niC $o'r&+,a & =o %& i stvoriv>i ra re'b& a*a i,a ko,a ,e i 'anas vi>eN=an,e & &$orabi) Na $ri=,erB .rocova i Jernickeova $o'r&+,a $ove ana s& sno$o= vlakana na vaniC arcuate fasciculusB a n,iCovi= o>te@en,e= nasta,e tre@a vrsta a*a i,eB provodna afazija Geng) con'&ction a$CasiaH sa svo,i= osobiti= si=$to=i=a) Ne'avno ,e otkriveno 'a o>te@en,e =o %a &t,e+e na korisnike znakovnog jezika ,e'nako kao >to &t,e+e na korisnike %ovorniC ,e ika) To ,e $otvr'a 'a o l,e'a =o %a o>te@&,e jezikB a ne sa=o s$osobnost %ovora ili o$a?an,a %ovora) Va?no ,e ra likovati a*a i,& o' govornih mana Geng) s$eecC 'e*ectsHB ko,e nasta,& sa=o bo% o>te@en,a ?ivaca ili =i>i@a ko,i &$ravl,a,& %ovorni= or%ani=a i ne &t,e+& na sa=& ,e i+n& =o@) -idjeti! ,e i+na nes$osobnostB ,e i+na $o'r&+,aB ne&rolin%vistika 2o'atna literat&ra! #r"stal 1::8a! 05) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 15N-;S OPGra'" et al) 1::5! 1;) $o%lavl,e U11) $o%lavl,e & a=eri+ko=e i 'an,&V

afiks (eng. affix)


Gra=ati+ki ele=ent ko,i sa= a sebe ne =o?e tvoriti ri,e+) Ve@ina sv,etskiC ,e ika Gali ne sviH i=a %ra=ati+ke afikse ko,i i=a,& ra li+ite *&nkci,e) ( Crvatsko=e $osto,i velik bro, a*ikasa) I=eniceB $o$&t moreB & skloni'bi 'o=e@& i=ensko, osnovi a*ikseB tvore@i oblike mor.eB mor.aB mor.uB mor.emB mor.ima it') Pri',evi se o' i=enica =o%& tvoriti s $o=o@& ra li+itiC a*ikasaB n$r) Nski GmorskiHS na'al,e se =o%& st&$n,evati 'o=e@&@i a*ikse Nji Gljud.ski.jiHB te najN Gnaj.ljud.

//

ski.jiH it') Mo%&@e ,e isto tako o' $ri',eva a*iksi=a tvoriti i=enice Gkriv.acH ili $rilo%e Glijep.oH) Ko' %la%ola se takoEer $o,avl,&,& =no%i a*iksiB kako $ri %la%olsko= sprezanju Gpi/.emB pi/.e/B pi/.e it')HB tako i $ri tvorbi Gkri0.atiB (ijel. itiB laj.atiB raz.grani.avatiH) ( Crvatsko, %ra=ati+ko, tra'ici,i na iv a*iks &%lavno= se o'nosi na tvorb& ri,e+i Gt,) na s&*ikse i $re*ikseHB a ne kao & en%lesko= i na =or*olo>ke nastavke) ( en%lesko=e i=a =an,e a*ikasa ne%o & neki= 'r&%i= ,e ici=a Gn$r) & Crvatsko=eH) I=enice i=a,& =no?inski a*iks NsB n$r) ,e'nina ,e dog P$asPB a =no?ina dogs P$siP) Pri',evi i=a,& ko=$arativni a*iks Ner i s&$erlativni a*iks Nest kao & 1ide P>irokPB 1ider P>iriPB 1idest Pna,>iriP) En%leski %la%oli i=a,& ne>to ve@i bro, a*ikasaB >to se =o?e vi',eti na $ri=,er& %la%ola paint PslikatiP ko,i i=a %ra=ati+ke oblike paint.s G2he paints picturesHB paint.ed G2he painted a pictureH i istov,etni oblik paint.ed ra li+ito% na+en,a G2he has painted a pictureHB te paint. ing G2he is painting a pictureH) Gla%ol& paint PslikatiP =o%& se 'o'ati neki 'r&%i a*iksi ko,i=a se 'obiva %la%ol re.paint P$reslikatiP ili i=enice paint.er PslikarP i paint.ing PslikaP GThis is a nice paintingH) 1*iks ko,i se 'o=e@e na kra, ri,e+iB $o$&t Crvatsko%a NskiB Nati ili en%lesko%a Ns i Ning na iva se sufiksB 'ok se ona, ko,i se $re'=e@e na $o+etak ri,e+iB kao Crvatski naj.B raz. ili en%leski reN na iva prefiks) Posto,e i 'r&%e vrste a*ikasaB n$r) infiksi! & ta%alo>ko= ,e ik& %la%ol sulat P$isatiP i=a *lektivne oblike sumulat Pna$isanoP i sinulat Pbilo ,e na$isanoP s in*iksi=a NumN i NinN &=etn&ti=a & sre'in& %la%olsko%a korijena) Posto,e takoEer superfiksiB ko,i se stavl,a,& PnaP ri,e+i! en%leske se i=enice 3record Psni=kaP i 3contest Pnat,ecan,eP ra lik&,& o' sro'niC %la%ola re3cord Psni=atiP i con3test Pnat,ecatiP sa=o $o na%lasno, str&kt&ri) -idjeti! *leksi,aB i voEen,eB =or*e= "odatna literatura! .a&er 1:99! /) $o%lavl,eS Kata=ba 1::0! 0) $o%lavl,eS Te?ak i .abi@ -;;;! 158N--5S .abi@ 1:95)

/0

alternacija Geng) alternationH


Mi,en,an,e *onetsko% sastava ,e i+no% ele=entaB ovisno o =,est& n,e%ove $o,ave) ( Crvatsko=e se ra lik&,& 'vi,e vrste alternaci,e *one=a) Prva s& vrsta fonoloki uvjetovane alternacijeB ovisne o $olo?a,& *one=a & ri,e+iB a 'r&%a morfoloki uvjetovane alternacijeB o'reEene =or*olo>ki= i tvorbeni= kate%ori,a=a) Ra lika ,e i =eE& tiC alternaci,a & to=& >to s& $rve a'ane $ravili=a o ra 'iobi *one=a i ob&Cva@a,& sav ,e i+ni =ateri,alB 'ok s& 'r&%e &v,etovane =or*olo>ki= i tvorbeni= $ravili=a $a ob&Cva@a,& sa=o o'reEene kate%ori,e) ( *onolo>ki &v,etovane alternaci,e &bra,a,& se! jednaenje suglasnika po zvunosti Gvra(ac 4 vrapcaB alternaci,a (MpHB jednaenje suglasnika po mjestu tvorbe Gnositi 4 no/njaB alternaci,a sM/HB is$a'an,e ili %&bl,en,e s&%lasnika G(ez zvuka 4 (ezvuanB ne (ezzvuanB alternaci,a zM5H) O' =or*olo>ki &v,etovaniC alternaci,a $o,avl,&,& se! nepostojani samoglasnici a i e Gkos.a.cB kos.5.c.aB 6akov.e.cB 6akov.5.c.aB alternaci,a aM5 i eM5HB prijeglas Ggrad.oviB ali mu0.eviB alternaci,a oMe ko,a se $rovo'i i a $alatalniC s&%lasnika i sk&$ova M>tMB M?'MHB proirivanje G(ratiB (eremB alternaci,a 5MeHB vokalizacija Gkotao. kotlaB itao.italaB alternaci,a lMo ko,a se $rovo'i na kra,& ri,e+i ili slo%aHB palatalizacija Gzrak 4 zraanB (og 4 (o0eB tr(uh 4 tr(u/inaB stric 4 strieB vitez 4 vite0eB alternaci,a kMB gM0B hM/B cMB zM0HB sibilarizacija Gmajka 4 majciB noga 4 noziB -lah 4 -lasiB alternaci,a kMcB gMzB hMsHB jotacija Gvikati 4 viemB dug 4 du0iB alternaci,a kMB gM0 it')HB ispadanje pojedinanog suglasnika i sloga Gzepsti A ze(emB alternaci,a sM5 it')HB alternacije suglasnikih skupova Gdrhtati 4 dr/7emB alternaci,a htM/7 it')H te alternacije refleksa jata & ijeB jeB eB iB 5 Gdijete 4 djetetaB snijegB snjegoviB alternaci,e ijeMjeB ijeMe it')H) Neke en%leske i=enice ko,e avr>ava,& na s&%lasnik M*M tvore svo,& =no?in& sa MvM! leaf PlistPB ali leaves PlistoviPS knife Pno?PB ali knives Pno?eviP) Ka?e=o 'a takvi $ri=,eri $rovo'e M*M A MvM alternaci,&) Mno%i Gne sviH en%leski %ovornici $rovo'e sli+n& alternaci,& ko' i=enice house Gsa MsMH Pk&@aPB i %ovara,&@i =no?in&

/4

houses Gsa M MHB iako en%leski $ravo$isni s&stav ne $rika &,e ,asno alternaci,&) 2r&k+i,a vrsta alternaci,e a$a?a se $ri i %ovor& sro'niC ri,e+i kao >to s& electric G avr>ava na MkMH Pelektri+niP i electricity Gi=a MsM &=,esto MkM na isto=e =,est&H Pstr&,aP) Jo> ,e slo?eni,a trostr&ka alternaci,a ko,a se 'o%aEa $ri 'o'avan,& en%lesko% nastavka a =no?in& Ns) I=enica cat P=a+kaP i=a =no?in& cats ko,a se i %ovara sa MsMB ali dog P$asP i=a =no?in& dogs ko,a se i %ovara sa M M G$ravo$is to $onovno ne $oka &,eHB a fo8 PlisicaP i=a =no?in& fo8es Me M s 'o'atni= sa=o%lasniko=) Te s& alternaci,e re'ovite i $re'vi'iveB a i bor ,e =eE& n,i=a o'reEen $riro'o= $retCo'no%a %lasa) 1lternaci,e s& &obi+a,ene & sv,etski= ,e ici=a i +esto $ob&E&,& veliko ani=an,e lin%vista ko,i nasto,e stvoriti $o& 'ane ,e i+ne o$ise) -idjeti! sandhi "odatna literatura! .loo=*iel' 1://! 1/) $o%lavl,eS 6ockett 1:49! //) $o%lavl,eS So==erstein 1:88! 01N04S .ari@ et al) 1::4! 85N:1)

anafora (eng. anaphor)


Lin%visti+ki ele=ent ko,i se t&=a+i na te=el,& 'r&%o% ele=enta & isto, re+enici ili 'isk&rs&) ( re+enici 2uzana 0eli prona7i posao u #arizuB ali ona najprije tre(a po(olj/ati svoje znanje francuskogB ri,e+ ona o+ito na+i 2uzana) Ka?e=o 'a ,e ri,e+ ona anaforaB a 2uzana n,e in antecedent) O'nos ,e i =eE& tiC 'va,& ele=enata anaforian ili vezujuiB ,er ,e ona vezana a 2uzana) 2al,n,i ,e $ri=,er ana*ore ri,e+ se & $ri=,er& 2uzana se ozlijedila Gantece'ent ,e S& anaH te sk&$ina jedno drugo & $ri=,er& 2uzana i 9arko esto vi:aju jedno drugo Gantece'ent s& 2uzana i 9arkoH) 1ntece'ent ana*ore ne =ora sta,ati & isto, re+enici) ( $ri=,er& 2uzana izgleda iscrpljeno) 9islim da joj tre(a odmor) antece'ent 2uzana ne nala i se & isto, re+enici kao i ana*ora joj ko,a &$&@&,e na ta, antece'ent)

/5

Mo%&@e ,e 'a ana*ora b&'e nitini element Geng) eroNele=entH! &=,esto 'a ka?e=o 2uzana tre(a novi autoB ali ona nema novcaB =o?e=o re@i 2uzana tre(a novi autoB ali nema novca) ( 'r&%o, re+enici &=,esto i ra?ene ana*ore ona ne=a ni+e%aB ali ,e t&=a+en,e istov,etno) 7a lin%visti+ke $otrebeB +esto 'r&%& ina+ic& a$is&,e=o si=bolo= ; G& na+en,& Pn&laPH ili e Geng) e=$t" P$ra noPH ko,i sto,i na o'%ovara,&@e= =,est&! 2uzana tre(a novi autoB ali ; nema novca) Ni>ti+na se ana*oraB $rika ana nako= ; ili eB +esto na iva prazna kategorija Geng) e=$t" cate%or"H) ( lin%visti+ki= ,e o$isi=a &obi+a,eno &$otrebl,avati referentne indekseB na,+e>@e a$isane $ot$isnica=aB kako bi se i ri+ito o na+ilo ko,i antece'enti $ri$a'a,& ko,i= ana*ora=a) Ele=enti ko,i s& suindeksirani Gi=a,& iste $ot$isniceH na iva,& se koreferentni Geng) core*erentialH ,er se o'nose na ist& stvarB 'ok se oni s ra li+iti= $ot$isnica=a o'nose na ra li+ite stvari) Tako n$r)B 9ikei found hisi dog na+i PMike ,e $rona>ao svo,e%a $saPB 'ok 9ikei found hisj dog na+i PMike ,e $rona>ao n,e%ova GPetrovaB IvanovaH $saP G& takvo=e sl&+a,& kontekst ko,i $retCo'iB t,) ono >to ,e re+eno ili na$isano $ri,e te re+eniceB ob,a>n,ava $itan,e vlasnika $saH) 1na*ora o$@enitoB i osobito $ra ne kate%ori,e & roko= s& =no%iC slo?eniC $roble=a & lin%visti+ko, anali i te s& $osl,e'n,iC %o'ina $re'=et iscr$niC istra?ivan,a) Teori,ski s& lin%visti o'&>evl,eni nai %le' slo?eno= $riro'no= $ravila ko,a sto,e & $o a'ini &$orabe ana*oraB a teoreti+ari %ra=atike +esto s& s=atrali 'a ,e ob,a>n,avan,e tiC $ravila i ni=no va?noB osobito otka' ,e 1:5;NiC %o'ina a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" &$o orio na n,iC) I&nkcionalni se lin%visti takoEer silno ani=a,& a na+ine &$orabe ana*ora $ri str&kt&riran,& 'isk&rsaB a lin%visti ko,i se bave lin%visti+ko= ti$olo%i,o= ili antro$olo%i,o= $osvetili s& velik& $o ornost ra ,a>n,avan,& na+ina &$orabe ana*ora & ra li+iti= ,e ici=a)

/8

-idjeti! $ra ninaB a=,enice "odatna literatura! 6&''leston 1:90! 8) $o%lavl,e

analiza diskursa/ralamba diskursa (eng. discourse analysis)


Poseban $rist&$ $ro&+avan,& 'isk&rsa ko,i se te=el,i na tra'icionalni= %ra=ati+ki= $o,=ovi=a i na ivi=a) ( na+el&B na iv analiza diskursa =o?e=o $ri=i,eniti na bilo kakvo istra?ivan,e str&kt&re 'isk&rsaB ali & $raksi ,e ta o naka na,+e>@e re ervirana a $rist&$ ko,i se te=el,i na 'obro $o nati= %ra=ati+ki= $o,=ovi=a) 2r&%i= ri,e+i=aB a%ovornik anali e 'isk&rsa $rist&$a ra>+la=beno=& a'atk& s $o=o@& %ra=ati+kiC $o,=ova i na iva ko,i s& bliski svako=& st&'ent& %ra=atikeB te $ok&>ava &tvr'iti na ko,i s& na+in ti $o,=ovi &kl,&+eni & str&kt&riran,e 'isk&rsa) 1nali a 'isk&rsa ,eB 'akleB $ok&>a, >iren,a vrlo &s$,e>no%a $ost&$ka ra>+la=be re+eni+ne str&kt&re na ,e'inice ve@e o' re+enice) Iako & $raksi $osto,e natna o'st&$an,aB anali a 'isk&rsa +esto a$o+in,e $ok&>a,e= i'enti*ikaci,e na,=an,iC 'isk&rsniC ,e'inicaB a nastavl,a se tra?en,e= $ravila ko,a &$ravl,a,& 'r&?ivan,e= sli,e'a =ini=alniC ,e'inica s $o=o@& ko,iC se stvara,& 'obro oblikovani 'isk&rsi) Sve to nalik&,e 'r&?ivan,& =an,iC sintakti+kiC ,e'inica & re+enice $re=a sintakti+ki= $ravili=a) 1nali a 'isk&rsaB 'akleB & ,ako, ,e o$reci s alternativni= $rist&$o= analize razgovora) 7a%ovornici anali e 'isk&rsa $ri%ovara,& 'a ,e anali a ra %ovora ve@ino= nei ravna i ad hocB te 'a ,o, ne'osta,e $re$o natl,iv te=el,B 'ok sl,e'benici anali e ra %ovora a& vrat $ri%ovara,& 'a ,e anali a 'isk&rsa $ret,erano a prioriB te 'a $ri'a,e ve@& $o ornost na=,erno konstr&irani= ne%o stvarni= tekstovi=a) 1nali a 'isk&rsa $osebno se isti+e o' 1:8;NiC %o'inaB a osobito va?n& &lo%& i=a & N,e=a+ko, i Ni o e=sko, %',e ,e +esto te>ko ra l&+iva o' tekstne lingvistikeB iako s& se n,o=e bavili i & e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a)

/9

-idjeti! anali a ra %ovoraB tekstna lin%vistika "odatna literatura! .rown an' K&le 1:9/S #arter 1::8! 111N1--S Levinson 1:9/! -95N -:0S Mc#artC" 1::1S Mal=k,Tr 1::1! 1;;N11;)

analiza razgovora/ralamba razgovora (eng. conversation analysis)


Na%la>eno e=$iri,ski $rist&$ is$itivan,& str&kt&re diskursa) Iako na iv analiza razgovoraB ko,i se $o+eo $o,avl,ivati 1:8;NiC %o'inaB v&+i $rili+no sa=ora &=l,ivoB &$otrebl,ava se na 'va na+ina) Neki %a &$otrebl,ava,& & >ire=& s=isl&B i=a,&@i $rito= na &=& sve =o%&@e $rist&$e $ro&+avan,& str&kt&re ra %ovora) Na iv seB $akB & &?e=& s=isl& &$otrebl,ava kako bi o na+io o'reEeni na+in $ro&+avan,a ra %ovora! to+ni,eB $rist&$ ko,i o'bac&,e &$orab& tra'icionalniC i o$@iC %ra=ati+kiC $o,=ova i na ivaB a &=,esto to%a $ok&>ava sa%le'ati na+ela ra %ovora $ro=atra,&@i %ovornikeB istra?&,&@i o +e=& i kako ra %ovara,&B 'ok se $otrebni $o,=ovi i na ivl,e i vo'e iskl,&+ivo i takva $ro=atran,a) Vo'e@a li+nost & ra vo,& to%a $rist&$a bio ,e a=eri+ki sociolo% 6arve" Sacks) Prist&$ ,e osobito bli ak o$@enito=& $rist&$& $ro&+avan,& 'r&>tveniC nanostiB vani= etnometodologijaB +i,i a%ovornici tvr'e 'a s& $ravi $re'=et 'r&>tveniC $ro&+avan,a &$ravo v,e>tine ko,e +lanovi ko,e%a 'r&>tva &$otrebl,ava,& a t&=a+en,e svi,eta i ',elovan,e & n,e=&) ( $raksi to na+i >to =an,e teoreti iran,aB & na%lasak na sirove $o'atke i & orke ko,i $roi la e i $o'ataka) ( skla'& s ti=B analiza razgovora & &?e=& s=isl& o+ito ,e ra li+ita o' analize diskursaB ko,a &$otrebl,ava $o nate $o,=ove i na ive o$@e lin%vistike te is$it&,e n,iCov& &lo%& & 'isk&rs&B &kl,&+&,&@i ra %ovor) -idjeti! anali a 'isk&rsa "odatna literatura! 2&ran' 1::8! 9) $o%lavl,eS Levinson 1:9/! 5) $o%lavl,eS Me" 1::/! 1;)N1-) $o%lavl,eS ScCi**rin 1::0! 8) $o%lavl,eS K&le 1::5! 9) $o%lavl,e

/:

analogija Geng) analo%"H


Vrsta jezine promjene $ri ko,o, se $o,e'ini oblici =i,en,a,& sa=o ato 'a bi nalikovali 'r&%i= oblici=a) (obi+a,eni $ost&$ci ,e i+ne $ro=,eneB &kl,&+&,&@i i savr>eno $ravilne i %ovorne $ro=,eneB =o%& i a vati ,e i+ne ne$ravilnosti) Govornici katka' na to o'%ovara,& &klan,an,e= tiC ne$ravilnostiB is$ravl,a,&@i nai %le' ne'osl,e'ne oblike & s&stavno $ravilneS to ,e vrsta analogije) Na $ri=,erB ka' se *ranc&ski ra vio i latinsko%aB i %ovor na%la>eno% MaM i nena%la>eno% MaM ra vi,ao se ra li+itoB ali na $ot$&no $ravilan na+in! na%la>eno MWM $ostalo ,e 'vo%las MaiMB 'ok ,e nena%la>eno MaM ostalo MaM) To ,e 'ovelo 'o nai %le' ne$ravilniC vari,aci,a %la%olskiC osnovaB kao ko' %la%ola ko,i na+i Pvol,etiPS $rika ano% & sl,e'e@o, tablici Gak&t o na+&,e =,esto latinsko% na%laskaH! latinski staro*ranc&ski s&vre=eni *ranc&ski 1) l) ,') W=o ai= ai=e -) l) ,') W=as ai=es ai=es /) l) ,') W=at ai=et ai=e 1) l) =n) a=W=&s a=ons ai=ons -) l)=n) a=Wtis a=e ai=e /) l)=n) W=ant ai=ent ai=ent Kao >to se =o?e vi',etiB & staro*ranc&sko=e se %la%olska osnova nai %le' ne$re'vi'ivo kolebala i =eE& aimN i amN Glatinski se na%lasni s&stav & staro*ranc&sko=e takoEer i %&bioH) Posl,e'ica ,e to%a 'a s& %ovornici $o'vr%li oblike na amN analo%i,iB stvara,&@i &,e'na+ene oblike s&vre=eno%a *ranc&sko%a ko,i s& $rika ani & tre@e= st&$c& GnaravnoB bilo ,e t& 'al,n,iC $ro=,ena & i %ovor&B ali one ov',e nis& va?neH) 1nalo%i,a =o?e biti natno =an,e s&stavnaB a =o?e i $ro& ro+iti $ro=,en& $ravilniC oblika & ne$ravilne) Mno%i ne$ravilni en%leski

0;

%la%oli $retvoreni s& & $ravilne %la%ole analo%i,o= $o nastavci=a kao >to ,e loveMloved Pvol,etiMvolioPS $ri=,er ,e 1orkM1rought Pra'itiMra'ioP ko,i ,e analo%i,o= $reoblikovan & 1orkM1orked) S 'r&%e straneB & rano=e =o'erno= en%lesko= $ro>lo ,e vri,e=e o' catch P&CvatitiP $ravilno %lasilo catchedB ali ,e a=i,en,eno s caughtB o+ito analo%i,o= $re=a taught Pna&+ioP) Mno%i s& 1=erikanci a=i,enili diveMdived PronitiMronioP s diveMdove analo%i,o= $re=a %la%oli=a kao >to s& driveMdrove Pvo itiMvo ioP) ( Crvatsko=e ,e ,e ik& no=inativ nokat a=i,enio stari,i oblik nogat $o & or& na %enitiv nokta i 'r&%e $a'e?e) Mala @e ',eca re@i mo0em i ho7em &=,esto mogu i ho7u $o & or& na n$r) peem i orem) "odatna literatura! Trask 1::5! 1;4N114S MiCal,evi@ -;;-! -4S Matasovi@ 1::8! 4-)

antropoloka lingvistika (eng. anthropological linguistics)


Pro&+avan,e o'nosa i =eE& ,e ika i k&lt&re) 1ntro$olo i s=atra,& 'a ,e $otrebno istra?iti ,e ik $ro&+avano% naro'aB te s& vrlo rano s$o nali 'a i= &$ravo ,e ici =o%& $r&?iti va?an kl,&+ a ra &=i,evan,e k&lt&ra ko,e istra?&,&) Kra,e= 'evetnaesto% stol,e@a antro$olo% Iran .oas & S12N& ,e $ri $ro&+avan,& 'o=oro'a+kiC a=eri+kiC k&lt&ra $osvetio velik& $o ornost istra?ivan,& 'o=oro'a+kiC a=eri+kiC ,e ikaB $a ,e aCval,&,&@i n,e%ov& &t,eca,&B kao i &t,eca,& n,e%ova &+enika E'war'a Sa$iraB a=eri+ka lin%vistika ve@ino= i rasla i antro$olo%i,e) 7bo% to%a s& a=eri+ki lin%visti '&%o a'r?ali antro$olo>k& &s=,erenostB a ve@ina ,e lin%vista ra'ila & antro$olo>ki= o',eli=a sve 'o sre'ine 'va'eseto% stol,e@a) ( .ritani,i ,e antro$olo% .ronislav Malinowski $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a $ri'ao velik& $o ornost $ro&+avan,& ,e ikaB a n,e%ove s& i'e,e &velike &t,ecale na J) R) IirtCa ko,i se s=atra osniva+e= lin%vistike & .ritani,i)

01

(br ani ra vo, lin%visti+kiC %rana kao >to s& sociolin%vistikaB $siColin%vistika i lin%visti+ka teori,a ti,eko= $osl,e'n,iC nekoliko 'esetl,e@a ni,e bacio & aborav ani=an,e a antro$olo>k& lin%vistik&) Ona ,e sa'a $ri nata kao sa=ostalna 'isci$lina ko,a se katka' na iva i lingvistika antropologija) 1ntro$olo>ki s& se lin%visti &velike bavili te=a=a kao >to s&! s&stav rodbinskog nazivljaB na ivi bo,aB metaforeB s&stavi a 'o',el,ivan,e imena l,&'i=a i =,esti=aB ve e i =eE& ,e ika i =itaB narodne taksonomije Gs&stavi a ra vrstavan,e ?ivotin,a i bil,akaHB o'nos $re=a $rostor& i vre=en& & ,e ici=aB i ra?avan,e s$olniC ra lika i 'r&>tveniC ra lika & ,e ik&B te str&kt&ra pria) 1ntro$olo>ke lin%viste $osebno ani=a pretpostavka o jezinoj relativnosti) -idjeti! etno%ra*i,a %ovoraB ko%nitivna lin%vistikaB $ret$ostavka o ,e i+no, relativnosti "odatna literatura! .onvillain 1::/S #r"stal 1::8a! -)N4) $o%lavl,eS 2&ranti 1::8S J1) Iole" 1::8S G) Pal=er 1::5)

arbitrarnost/proizvoljnost (eng. arbitrariness)


Ne$osto,an,e ovisnosti i =eE& oblika ri,e+i i n,e ina na+en,a) Svaki ,e ik i=a ra li+ite ri,e+i a o na+ivan,e ob,ektaB ',elatnosti i $o,=a o ko,e=& %ovornik ?eli ra %ovarati) Svaka ri,e+ =ora biti oblikovana na $ravilan na+in & skla'& s fonologijom o'reEeno% ,e ika) 1liB & ve@ini sl&+a,evaB ne $osto,i &o$@e nikakav ra lo% a>to se o'reEeno na+en,e ne bi =o%lo o na+iti neki= sli,e'o= v&kovaB a ne ko,i= 'r&%i=) ( $raksi ,e o'abrani sli,e' o'reEeniC v&kova & neko= ,e ik& $osve arbitraran! svaka ,e =o%&@nost val,anaB sve 'ok se %ovornici sla?& s n,o=) Govornici ra li+itiC ,e ikaB 'akakoB +ine ra li+ite o'abire) O'reEena se velika ?ivotin,a s n,&>ko= na en%lesko=e ove pigB na n,e=a+ko=e 2ch1einB na Crvatsko=e svinjaB na *ranc&sko=e cochonB na >$an,olsko=e cerdoB na vel>ko=e mochynB na baski,sko=e t8erriB

0-

na "i=a>ko=e G,e ik Nove Gvine,eH num(ranB i tako 'al,e 'il,e= svi,eta) Ni,e'an o' tiC na iva ni,e $rikla'ni,i o' 'r&%o%a! svaki ,e o' n,iC 'obar sve 'ok o n,e=& $osto,i s&%lasnost %ovornika) Sla%an,e ne treba tra,ati v,e+no) S$o=en&ta se ?ivotin,a na en%lesko=e $ri,e vala s1ineB ali ,e ri,e+ i ba+ena i &$orabe i a=i,en,ena ri,e+,& pig) 1rbitrarnost se =o?e 'oka ati i obrn&ti= sli,e'o=) Mno%i ,e ici 'o$&>ta,& 'a neka ri,e+ i=a *onetski oblik U=inVB ali ne $osto,i nikakav na+in 'a se $re'vi'i na+en,e te ri,e+iB ako ono &o$@e $osto,i) ( en%lesko=e U=inV Gna$isano meanH $osto,i kao ri,e+ s nekoliko ne$ove aniC na+en,a! P>krtPB Pokr&tanPB P$ros,e+anPB P na+itiP) Iranc&ski mine na+i Pr&'nik G&%l,enaHPS vel>ki min ,e Pr&bPS irski min ,e PobrokPS baski,ski min ,e PbolPS ara$ski min ,e Po'P) Ne $osto,i ni>ta & to=& sli,e'& v&kova >to +ini ,e'no na+en,e v,ero,atni,i= o' 'r&%o%a) Stvaran,e univerzalnih prevodilacaB kakvi se =o%& vi',eti & nanstvenoN*antasti+ni= *il=ovi=aB one=o%&@&,e &$ravo $ris&tnost tako velike arbitrarnosti & ,e ici=a) 7bo% arbitrarnosti +ak i na,sna?ni,i ra+&nalni $ro%ra= ne =o?e $o%o'iti na+en,e ri,e+i na ko,& ve@ $ri,e ni,e nai>ao) Na realisti+ni,o, ra iniB +ak ako ste na&+ili nekoliko tis&@a ri,e+i baski,sko%a i netko vas &$o ori P&va, seX Mo%ao bi ta=o nai@i na lupuaPB a lupu ,e ri,e+ ko,& ne $o na,eteB ne=a nikakva na+ina 'a $o%o'ite >to bi to =o%lo na+iti) 7a$ravoB to na+i P>kor$ionP A ali ,e & sa'a i &=ir&@e=& 'i,alekt& baski,sko%aB abil,e?eno=& & >esnaesto=e stol,e@&B istov,etna ri,e+ lupu na+ila Pv&kP) 1rbitrarnost ,e & l,&'ski= ,e ici=a na,$ris&tni,a GtakoEer i & ivotinjskoj komunikacijiHB ali ,e ici i$ak i=a,& i o'reEen& ikoninost i sl&+a,eve & ko,i=a o'nos i =eE& oblika i na+en,a ni,e $ot$&no arbitraran) Lin%visti s& o'avno sCvatili va?nost arbitrarnostiB ali ,e n,e in& va?nostB svo,i= $oi=an,e= jezinog znakaB osobito na%lasio

0/

>vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a) -idjeti! ikoni+nostB ,e i+ni nakB o$isne na+a,keB v&kovni si=boli a=

argument (eng. argument)


Imenska skupina ko,& aCti,eva o'reEeni glagol) Svaki %la%ol & re+enici aCti,eva nekoliko i=enskiC sk&$inaB 'a bi re+enica bila %ra=ati+na) Te s& i=enske sk&$ine Geng) no&n $Crase ili NPH n,e%ovi argumentiB a bro, i=enskiC sk&$ina ko,e %la%ol aCti,eva valentnost ,e to%a %la%ola) Na $ri=,erB ,e'nostavni ne$ri,ela ni %la%oli padati i hodati jednovalentni s&B ,er tra?e sa=o ,e'an ar%&=entB i to s&b,ektB kao & Ki/a pada) GRe+enica YKi/a pada ku7u ne%ra=ati+na ,eS v,e 'ica &$ravo to i o na+ava)H Nas&$rot to=&B ,e'nostavni $ri,ela ni %la%ol $o$&t lju(iti ili lupiti dvovalentan ,eB ,er aCti,eva s&b,ekt i ,o> ,e'an ob,ektB kao & 2uzana je polju(ila 9arka GY2uzana je polju(ila ne%ra=ati+na ,e re+enicaH 1liB 'vo$ri,ela ni ,e %la%ol $o$&t dati ili pokazati trovalentanB ,er aCti,eva s&b,ekt i 'va ob,ektaB kao & 2uzana je dala 9arku dar) Gla%oli & en%lesko=e ,e ik& aCti,eva,& obi+no o' ,e'no%a 'o tri ar%&=entaB ali i=a i %la%ola $o$&t rain Pki>itiPB ko,i ne tra?i i ne 'o$&>ta bilo kakve ar%&=ente osi= $ra no% s&b,ekta it kao & re+enici <t3s raining) To ,e nevalentan %la%ol) Nevalentni s& %la%oli & Crvatsko=e ki/iti= grmiti= sijevati it') Osi= svo,iC ar%&=enataB %la%ol +esto 'o$&>ta $ris&tnost nekiC 'r&%iC neobve atniC sk&$ina) To s& dodaci Geng) a',&nctsH ko,i se na,+e>@e i ra?ava,& prijedlonim skupinama o'nosno prilonim skupinama) Na $ri=,erB $rosta re+enica 2uzana je polju(ila 9arka =o?e se $ro>iriti & 2uzana je polju(ila 9arka u vrat u kuhinji danas ujutro Gov',e se nala e tri 'o'atkaH) -idjeti! %ra=ati+ki o'nosB 'o$&naB $ri,ela nost

00

04

biheviorizam (eng. behaviourism)


Gle'i>te ko,e s=atra 'aSta,ali>te $re=a ko,e=& bi se $siColo%i,a trebala oslan,ati sa=o na o$a?l,ivo$a?l,ive i =,erl,ive $o,ave) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a $siColo%i,a se bavila $rili+no o$sk&rni= i +ak =eta*i i+ni= =eta*i i+ki= $o,ava=aB $a se biCeviori a= $o,avio kao 'rava reakci,a na $retCo'no stan,e) Prvi biCevioristi ?el,eli s& &kin&ti ono >to s& s=atrali $&ko= s$ek&laci,o= i beskra,no= $ost&laci,o= ne'ok&+iviC $o,=ovaB te s& o'l&+ili baviti se sa=o oni=e >to se =o?e i ravno $ro&+avatiB a $o =o%&@nosti i i =,eriti) O'bac&,&@i teret $retCo'niC $rist&$aB +esto s& i>li tako 'aleko 'a bi o'bacivali o'bac&,& i a$straktne $o,=ove kao >to s& Pos,e@a,iPB Pna=,erePB PsvrCaPB $a +ak i P=i>l,en,eP) .iCeviori a= ,e i vr>io velik &t,eca, natno &t,evao na Leonar'a .loo=*iel'a i amerike strukturaliste ko,i s& %a sli,e'ili) Oni s& takoEer ?el,eli &s=,eriti svo,a istra?ivan,a na i ravno o$a?l,ivo$a?l,ivo ,e i+no $ona>an,e klone@i se a$straktno%a teoreti iran,a) 1=eri+ki $siColo% .) I) Skinner ob,avio ,e 1:48) ',elo -er(al BehaviorB $ok&>ava,&@i $rot&=a+iti $roces usvajanja jezika iskl,&+ivo & okviri=a biCeviori =a) To ,e na,ra'ikalni,i $ok&>a, bavl,en,a ,e iko= & biCevioristi+ki= teori,ski= okviri=a) Skinnerov& kn,i%& ?estoko ,e kriti irao Gneki s=atra,& ne$rave'noH Noa= #Co=sk"B tvr'e@i 'a Skinnerov $rist&$ ne sa=o 'a ni,e ni>ta ob,asnioB ve@ i ne =o?e ob,asniti i>ta vri,e'no $o ornosti) Prave'no ili neB #Co=sk",ev $re%le' Noa=a #Co=sko%a &v,erio ,e ci,eli nara>ta, lin%vista 'a a$ravo ateori,ski biCevioristi+ki $rist&$ lin%vistici ne $r&?a lin%vistici ni>ta) Kao $lo' takva stava sta,ali>ta lin%visti na ko,e ,e #Co=sk" &t,ecao na$&stili s& biCeviori a= i a& vrat $riCvatili

05

mentalizamB a lin%vistika se na$osl,etk& &klo$ila & %ran& kognitivne znanosti ko,a se i 'al,e ra vi,a) Ne'avni s& ra'ovi o &sva,an,& ,e ika $o'r?ali $o'&$rli tvr'n,e Noa=a #Co=sko%aB 'oka &,&@i 'a &sva,an,e $rvo% ,e ika &o$@e ni,e $asivnoB kako ,e Skinner s=atraoB ve@ 'a =ala ',eca ti,eko= ra vo,a aktivno oblik&,& svo, ,e ik) -idjeti! ,e i+ni instinktB =entali a=B &sva,an,e ,e ika "odatna literatura! Mal=k,Tr 1::1! 4/N48S Pinker 1::0! 1/) $o%lavl,eS Trask 1::4! 8) $o%lavl,e

broj (eng. number)


Gramatika kategorija ko,a se i ravno o'nosi na bro,+ane entitete) .ro, bi@a ili ob,ekata +esto ,e va?an & i la%an,&B $a na= ,e ici obi+no n&'e bo%at r,e+nik a neo%rani+eno ra likovan,e &n&tar te 'i=en i,e! nitkoB jedanB dvaB triB dvadeset i sedamB jedna polovinaB >B?@B oko stotinuB nekiB nekolikoB mnogiB ne vi/e od etiri it') Nave'ene ra like ne=a,& nikakve ve e s %ra=atiko=) MeE&ti=B savr>eno ,e =o%&@e 'a ,e ik neke ra like A ne sveB naravno A &%ra'i & svo,& %ra=atik& $a ,e ik ko,i to &+ini i=a %ra=ati+k& kate%ori,& broja) 6rvatskiB $o$&t =no%iC e&ro$skiC ,e ikaB i=a kate%ori,& bro,a) Osi= & imenicB bro, se iska &,e i & pridjevskimB zamjenikim i glagolskim oblici=aB a $ri=,e@&,e se i & o'nosi=a 'i,elova re+enice i teksta) Pri=,eri! "o(ra vijest daleko se ujeB a lo/a jo/ dalje) "o(re vijesti daleko se ujuB a lo/e jo/ dalje) ( jedninu i mnoinuB & Crvatsko=e $osto,i ostatak dvojine ili dualaB ko,i se &$otrebl,ava ko' i=enica =&>ko% i sre'n,e% ro'a & bro,eve 'vaB triB +etiriB n$r) jedan stupB dva Gtri ili etiriH stupaB pet stupova) Gra=ati+ka ,e'nina ne o na+&,e &vi,ek ,e'an $re'=etB ve@ i sk&$ istovrsniC $re'=etaB n$r) vo7e ,e c,elovit sk&$ $lo'ova vo@aka) Takve se i=enice na iva,& zbirne imenice) I=enice ko,e se &$otrebl,ava,& sa=o & ,e'nini na iva,& se singularia tantumB n$r) (akarB mlijekoB 'ok se i=enice

08

ko,e se &$otrebl,ava,& sa=o & =no?ini na iva,& pluralia tantumB n$r) naoaleB le:a) En%leski ra lik&,e sa=o ,e'nin& Gko,a o na+&,e ,e'an entitetH i =no?in& Gko,a o na+&,e 'va ili vi>e entitetaH) Sto%a bro,ive i=enice ko,e o na+&,& stvari obi+no i=a,& 'va oblikaS dog P$asP M dogs P$siPB child P'i,eteP M children P',ecaPB cactus Pkakt&sP M cacti Pkakt&siP) Nebro,ive i=enice i=a,& sa=o ,e'an oblikB na,+e>@e ona, ko,i se %ra=ati+ki s=atra ,e'nino=! 1ater Pvo'aPB happiness Psre@aPB disgrace Psra=otaPB 1heat P$>enicaP Gali oats P obP i=a sa=o =no?inski oblikH) Neke s& ri,e+i singularia tantumB kao furniture Pna=,e>ta,PP$ok&@stvoPB ili pluralia tantumB kao pants PCla+ePB iako ob,e i=enice o na+&,& bro,ive $re'=ete) ( en%lesko=e kate%ori,a bro,a ni,e to+no a'ana ka' ,e ri,e+ o ni>tici ili ra lo=k&B $a treba $roi vol,no o'abrati ili ,e'ninski ili =no?inski oblik) Na $ri=,erB ka?e se no(ody is ready Pnitko ni,e s$re=anP & ,e'niniB ali se & 'r&%i= sl&+a,evi=a =&+i=o treba li re@i none of the students is ready Pnitko o' st&'enata ni,e s$re=anP ili none of the students are ready PYnitko o' st&'enata nis& s$re=niP) Neki 'r&%i ,e ici i=a,& ra raEeni,& %ra=ati+k& kate%ori,& bro,a) ( ara$sko=eB i=enica i=a tri oblika! malikun Pkral,PB malikani P'va kral,aPB malikuna Ptri ili vi>e kral,evaPS 'r&%i se oblik na iva '&al) Paci*i+ki ,e ik larike i=a +etiri oblika a a=,enice! mane PonP ili PonaPB matua Pn,iC 'vo,icaM'vi,eM'vo,ePB matidu Pn,iC tro,icaMtriMtro,ePB mati Poni G a +etiri ili vi>eHPS tre@i oblik na iva se trial ili trojina) Isto+noa*ri+ki ,e ik ti%re i=a 'r&k+i,i s&stav! fArAs Pkon,PB Afras Pnekoliko kon,aPB Afresam Pkon,iPS 'r&%i oblik na iva se paukal ili malina Glat) $a&citasB $a&c&s PnekolikoB =aloPH) ( neki= ,e ,e ici=a kate%ori,a bro,a $ot$&no o's&tnaB bare= >to se i=enica ti+e) Man'arinski kineski ,e'an ,e o' takviC ,e ika) Kineska ri,e+ sh Pkn,i%aPB kao i svaka 'r&%a i=enica i=a sa=o ,e'an ne$ro=,en,ivi oblikB i ne $osto,i ni>ta >to & kinesko=e o'%ovara Crvatsko, ra lici knjigaMknjige) Ka' s& ra like & bro,& va?neB one se =ora,& i ra iti ri,e+i=a! jedna knjigaB dvije knjigeB mnogo knjiga)

09

Iako %ra=ati+ko, kate%ori,i 'o',el,&,e=o na iv brojB va?no ,e sCvatiti 'a ,e %ra=ati+ki bro, $ot$&no ra li+it o' bro,a & stvarno=e svi,et&! on ,e sa=o Gi &vi,ek sa=o nesavr>enH %ra=ati+ki $ok&>a, o'ra?avan,a ra lika & stvarno=& svi,et&) "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 100N104S Te?ak i .abi@B -;;;! :/N:0S .ari@ et al) 1::4)

broj jezika (eng. number of languages)


7bro, sviC ra li+itiC ,e ika ko,i se %ovore kao =aterinski ,e ici) I bro,ati I bro,iti ?ive sv,etske ,e ike ni & ko,e= sl&+a,& ni,e ,e'nostavna ,e'nostavnostvar) 7a $o+etak $osto,eB naravno'akakoB $roble=i ne$ot$&niC obavi,estii v,e>@a) Sve 'o ne'avno veliki s& 'i,elovi $laneta bili slabo istra?eni $a s& $o'aci o ,e ici=a tiC $o'r&+,a bili osk&'ni ili nikakvi) To ,e osobito vri,e'ilo a Nov& Gvine,&B 1&strali,&B ,&%oisto+n& 1 i,&B =no%e 'i,elove 1*rike iB $ona,$ri,eB 'olin& 1=a one) 2anasB aCval,&,&@i &$orni= nasto,an,i=a stotina lin%vistaB $o'aci o bro,& ,e ika =no%o s& $o& 'ani,iB aliB &nato+ to=&B svako se =alo otkri,e $retCo'no 'ota' ne$o nat ,e ikB n$r) ,e'an ,e ,e ik otkriven & .ra il& 1::4) %o'ine) Posto,iB =eE&ti=B =no%o ve@i $roble=) 2obro na= $o nata %eo$oliti+koN lin%visti+ka slika E&ro$eB & ko,o, se ,e'an ,e ik %ovori na veliki= ve@e= $o'r&+,i=a $o'r&+,& i i=a $rili+no o>tre %ranice sa s&s,e'ni= i $rili+no ra li+iti= ,e ici=aB nastala ,e tek ne'avnoB a svakako ni,e ti$i+na a ve@in& ostatka svi,eta G+ak ni a sve 'i,elove E&ro$eH) e>@e naila i=o na kontinuum dijalekataB >to na+i 'a seB kako $&t&,e=o ko,o= e=l,o=B =,esni %ovor $ost&$no =i,en,aB a =i nai %le' $ro=atra=o sa=o re%ionalne 'i,alekte ,e'no% ,e ika) Na ve@e=& $rostor&B i$akB vi'i=o 'a s& ra like i =eE& re%ionalniC 'i,alekata tako velike 'a %ovornici re%ionalniC ina+ica &o$@e ne =o%& ra &=,eti ,e'ni 'r&%e) O'nosnoB svi %ovornici =o%& lako ra %ovarati sa svo,i= bliski= s&s,e'i=aB ali >to s& %ovornici &'al,eni,iB to s& i te>ko@e ve@e)

0:

Postavl,a,& seB 'akleB $itan,a! koliko ,e ika i=a i %',e treba $ov&@i %ranic& =eE& n,i=a) Ne $osto,i o$@i o'%ovor na ta $itan,aB a & $raksi se lin%visti snala e >to bol,e =o%&) 2va lin%vistaB iako $ro=atra,& isti 'io svi,etaB ne@e 'o@i 'o istiC akl,&+aka) Na'al,eB ka' se $o,ave $ot$&ni,i $o'aciB $retCo'no $ri,e 'onesene o'l&ke =ora,& se $onovno ra =otritiB a lin%visti se ne =ora,& slo?iti ni & to=& /to @e $onovno ra =otriti) Sto%a @e=o o bro,& ,e ika ko,i se %ovore na ko,e= $o'r&+,& 'obiti ra li+ite $roc,eneB ovisno o to=e +i,e ',elo +ita=o) Ono $o +e=& se >to E&ro$a& ra lik&,e o' ostatka svi,eta &$ravo ,e ,a+an,eB & nekoliko $osl,e'n,iC stol,e@aB nacionalniC 'r?ava sa sre'i>n,o= &$ravo= i 'obro o'reEeni= %ranica=a) Te $oliti+ke %ranice na=etn&le s& e&ro$sko= kontin&&=& 'i,alekata o'reEeni st&$an, sreEenosti) 2anas ,e ik ko,i= @ete %ovoriti &velike ovisi o to=& s ko,e strane %ranice ?ivite) To se =o?e $oka ati na $ri=,er& ni o e=sko%a i n,e=a+ko%a) Stol,e@i=a ,e ,e'an n,e=a+ki kontin&&= 'i,alekata $rekrivao ve@in& s,everne i sre'i>n,e E&ro$e) M,esne ina+ice %ovora s ob,e strane 'ana>n,e ni o e=skoNn,e=a+ke %ranice nis& bile bitno ra li+iteB ali &'al,eni,e re%ionalne ina+ice bile s& +esto vrlo natno ra li+ite) 2oista se i 'anas n$r) 'va %ovornika i .erlina i .onna =o%& =eE&sobno vrlo 'obro ra &=,etiB +ak ako se s$ora &=i,eva,& svo,i= =,esni= %ovori=a) Velike s& ra likeB & stvari a$ravoB &vi,ek $osto,ale i =eE& s,evera i ,&%a! ra likovale s& se Ni o e=skaB .el%i,a i s,everna N,e=a+ka s ,e'ne strane i ,&?na N,e=a+kaB Zvicarska i 1&stri,a s 'r&%e) 2anas s& $oliti+ke %ranice +vrsto acrtaneB a 'va %ovornika roEena na sa=o nekoliko kilo=etara &'al,enostiB ali na ra li+iti= strana=a ni o e=skoN n,e=a+ke %ranice =isle 'a %ovore 'va ra li+ita ,e ika! ni o e=ski i n,e=a+ki) S&stav i obra beB naravnoB $o'&$ire takav takvo stavsta,ali>te! ,e'an &+i & >koli stan'ar'ni ni o e=skiB 'r&%i stan'ar'ni n,e=a+ki) Isti stan'ar'ni n,e=a+ki &+e i ostali n,e=a+ki

4;

%ovornici stotina=a kilo=etara ,&?ni,eB s neras$o natl,ivo 'r&k+i,i= =,esni= %ovoro=) Sl&?beno= o'l&ko= $ro=atra,& se sa=o 'va ,e ikaB a silna se re%ionalna vari,aci,a $re>&@&,e) M,esne ina+ice n,e=a+ko%a ko,e se %ovore & .el%i,iB L&kse=b&r%&B 1l as&B Zvicarsko, i 1&stri,i takoEer se 'o nera &=l,ivosti ra lik&,& o' sviC ostaliC ina+icaB kao i ,e'na o' 'r&%e) I o$et ,e o'l&ka $oliti+ka) Zvicarci i 1&stri,anci o'l&+ili s& 'a i oni %ovore n,e=a+ki=) L&kse=b&r?ani s&B nakon =no%o koleban,aB akl,&+ili 'a oni ne %ovore n,e=a+ki= i &la?& =no%o na$ora 'a &tvr'e luksemburki kao ra li+it ,e ik) .el%i,anci s& '&%o &stra,ali na to=e 'a %ovore $osebni= ,e iko= vani= flamanskiB ali s& sa'a $ro=i,enili =i>l,en,e i $ristali na to 'a %ovore ni o e=ski= A =eE&ti=B =,esni s& %ovori a$a'ne .el%i,e nera &=l,ivi %ovornici=a 1ntwer$ena ili 1=ster'a=a) 1l a>aniB bo% '&%otra,niC $oliti+kiC s$orova s Ni,e=ci=aB takoEer s=atra,& 'a %ovore $osebni= ,e iko= A iako bi isCo' v,ero,atno bio $ot$&no 'r&k+i,i 'a s& Ni,e=ci &s$,eli & svo,i= o$etovani= $ok&>a,i=a $ri$a,an,a to% $o'r&+,a) Sli+ne $oliti+ke o'l&ke va?ne s& i & ostali= $o'r&+,i=a) Na %ole=i= se $rostori=a biv>e%a Sov,etsko% Save a %ovore ina+ice *insko%aB r&=&n,sko%a i $er i,sko%aB ali s& iCB i $oliti+kiC ra lo%aB sov,etske vlasti &vi,ek nasto,ale na vlastito=e $o'r&+,& $ro%lasiti $osebni= ,e ici=a! karelski=B =ol'avski= i ta'?i+ki=) 1ko seB kao >to ,e to ve@ina lin%vista i +inilaB sli,e'i sov,etski sov,etsko sta,ali>testavB 'obiva,& se tri 'o'atna ,e ika ko,iC ne bi bilo 'a ,e sov,etska $olitika bila 'r&k+i,a) 2akleB koliko i=a ,e ika[ Ve@ina $roc,ena %ovori o bro,& i =eE& 4 ;;; i 5 ;;; ,e ikaB ili katka' sa=o 0 ;;; ili +ak / ;;;) Na,a&toritativni,i i vorB Bthnologue GGri=esB 1::-HB tren&ta+no navo'i ne>to vi>e o' 5 4;; =aterinskiC ,e ikaB iako ,e novi,a st&'i,a asnovana sa s,e'i>te= & Jales& & s&ra'n,i s (NES#ONo= i vi,estila o a$an,&,&@e=& bro,& vi>e o' $reko 1; ;;; ,e ika)

41

MeE&ti=B bo% i &=iran,a ,e ika ta, se bro, br o s=an,&,eB a vi>e o' $olovice ,e ika =o%lo bi nestati &n&tar ,e'no% stol,e@a) -idjeti! nacionalni ,e ikB s=rt ,e ikaB stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 08) $o%lavl,eS Gri=es 1::-S Kra&ss 1::-S Matasovi@ -;;1)

4-

4/

crnaki engleski (eng. Black nglish)


Posebni vari,eteti en%lesko%a ko,e &$otrebl,ava,& =no%i i vorni %ovornici a*ri+ko%a ili kari$sko%a $o'ri,etla) Nekoliko e=al,a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a i=a =no%o crna+ko% stanovni>tva +i,i $reci $ot,e+& i 1*rike ili s Kariba) Na,istakn&ti,e s& e=l,e =eE& n,i=a .ritani,a i S12) 7bo% ra li+itiC $ovi,esniC ra lo%a ve@ina britanskiC i a=eri+kiC crnaca %ovori $rili+no osobiti= vari,eteti=a en%lesko%a ko,i se leksiko=B i %ovoro=B %ra=atiko= i na+ini=a ra %ovora ra lik&,& o' ostaliC en%leskiC vari,eteta) Ti s& vari,etetiB sk&$no na vani crnaki engleskiB katka' 'obivali i o'reEeni,a i=enaB kao >to ,e crnaki engleski vernakular Geng) .lack En%lisC Vernac&lar A .EVH & S12N& i crnaki britanski engleski Geng) .lack .ritisC En%lisC A ..EH & .ritani,i) Po$&t vari,eteta bilo ko,e% ,e ikaB ti crna+ki vari,eteti en%lesko%a i=a,& na+a,ke ko,e s& +esto vrlo va?ne a lin%visti+ko $ro&+avan,e! n$r) =no%i crna+ki vari,eteti i=a,& $osebne %la%olske s&stave ko,i ne $osto,e & 'r&%i= ti$ovi=a en%lesko% ,e ika) Mo%&@e ,e 'a s& o'reEene na+a,ke i rasle i na+a,ka osobitosti kreolskih ,e ikaB o'nosno ,e ika ko,e s& %ovorili $reci 'ana>n,iC %ovornikaB a neke +ak $ot,e+& o' na+a,ka osobitosti ko,e s& $ris&tneiC & =aterinski= ,e ici=a 1*rikanaca $ro'aniC & robl,e $ri,e =no%o vre=ena) Prvotni ra lo% o'ne'avno% ani=an,a a crna+ke vari,etete ni,e toliko lin%visti+keB koliko 'r&>tveneB $oliti+ke i obra ovne naravi) Nai=eB kao i %ovornici 'r&%iC $osebniC vari,etetaB %ovornici crna+ko%a en%lesko%a s=atra,& svo, =aterinski ,e ik o nako= vlastito% i'entiteta i $onosno 'r?e 'o n,e%a$onose se n,i=e! n,e%ovo bi se na$&>tan,e 'o?iv,elo kao +in i 'a,e) Isto'obno ,e neovla'avan,e stan'ar'ni=

40

en%leski= o bil,na $re$reka a stvaran,e &s$,e>ne kari,ere & %otovo svi= ani=an,i=aB a &$oraba crna+ko%a en%lesko%a ni,e o=il,ena =eE& bi,eli= %ovornici=a) Na$osl,etk& s& $oliti+ariB nanstveniciB &+itel,i i >kolski &$ravitel,iB crnci i bi,elciB bili s&o+eni s te>ki= $itan,i=a & ve i s crna+ki= en%leski=) Neki o' n,iC a%ovara,& kra,n,e sta,ali>te ko,e i'e & $rilo% $ri navan,& i $o&+avan,& sa=o stan'ar'no%a en%lesko%B i $rito= $ok&>ava,& atirati crna+ki en%leski) Ve@ina lin%vista s=atra takav takvo stav sta,ali>te ne',elotvorni= i 'estr&ktivni=B te a%ovara i $oti+e dvodijalektnost! ovla'avan,e crna+ki= i stan'ar'ni= en%leski=) Ne'avno s& bro,ni &t,eca,ni ko=entatoriB osobito i S12NaB sna?no a%ovarali 'r&%o kra,n,e sta,ali>te! crna+ki bi en%leskiB sa'a $rei=enovan & ebanovaki ebanovinski Geng) EbonicsHB trebalo $ri nati ne sa=o kao ,e ik ko,i ,e ravno$ravan stan'ar'no=& en%lesko=B ve@ i kao $ot$&no $oseban ,e ikB te bi se n,i=e na n,e=& trebalo $o&+avati & >kola=aB >tovi>eB on bi sa= trebao $ostati $re'=eto= $o&ke) Takv& ,e $olitik& ve@ $riCvatio Giako v,ero,atno sa=o & =an,e=& o$se%&H bare= ,e'an a=eri+ki >kolski o'bor) NaravnoB takvi s& $ri,e'lo i i a vali ?estoke ras$rave ko,e i 'anas tra,& be i %le'a 'a se &skoro okon+a,&)
"odatna literatura! 6ol=es 1::-! 1:/N1::)

44

45

dano/novo (eng. given/ne!)


Ra vrstavan,e 'i,elova re+enice $re=a n,iCov& obavi,esno=& sa'r?a,&) Ve@ina se i ,ava ne i ri+e o'vo,eno o' 'r&%iC i ,avaB ve@ se svaka o' n,iC $o,avl,&,e & kontekst& ko,i &kl,&+&,e ono >to ,e $ri,e to%a re+eno i ono >to ,e $o natoB ili ono >to na,& %ovornik i sl&>atel,) Posl,e'ica ,e to%a 'a +esto neki 'i,elovi re+enice sl&?e sa=o a kontekstno &kla$an,eB 'ok 'r&%i 'i,elovi &vo'e nek& vrst& nove obavi,esti) Sto%a %ovori=o o ra lici i =eE& danogga i novoga) Dani 'io ili te=a i ,ave sl&>atel,& ,e ve@ $o nat 'io re+eniceB 'ok ,e novi 'io %lavni 'o$rinos to, i ,avi) To se =o?e o$ri=,eriti sl,e'e@i= ra %ovoro=) Marko! Ce poznajem 0enu u (ijeloj haljini) S& ana! DB ona je nova profesorica psihologije) S& anin o'%ovor =o?e se ra l&+iti na 'ani 'io ona i novi 'io je nova profesorica psihologije) Ra>+la=b& re+enica i i ,ava s ob iro= na n,iCov& or%ani aci,& i obav,esnost a$o+eli s& lin%visti prake kole $o+etko= 'va'eseto% stol,e@aB osobito eC Vil\= MatCesi&s) Takav ,e $rist&$ na van perspektiva funkcionalne reenice Geng) *&nctional sentence $ers$ectiveH) (=,esto na iva dano i novoB MatCesi&s ,e &$otrebl,avao na ive tema GtCe=eH i rema GrCe=eH ko,i se i 'anas &$otrebl,ava,& & sustavskoj lingvisticiB iako & ne>to s$eci,ali irano=e na+en,&) 2r&%i s& lin%visti skloni,i & isto=e na+en,& &$otri,ebiti na ive tema Geng) to$icH i komentar Geng) co==entH) Vi',eti! tema "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! -;) $o%lavl,eS Greenba&= an' ]&irk 1::;! 19) $o%lavl,eS TCo=$son 1::5! 5) $o%lavl,e)

48

deiktika kategorija (eng. deictic category)


.ilo ko,a gramatika kategorija ko,a i ra?ava ra like & o'nos& na vri,e=e i =,esto %ovora ili ra li+ite &lo%e s&'ionika) Ri,e+ deiksa Geng) 'eiFisH na+i Plin%visti+ko o na+ivan,ePB a 'eikse &$otrebl,ava=o ka' &$otrebl,ava=o ri,e+i kao >to s& ovdjeB onajB ti ili tada) ( ,e ik& $osto,i vi>e vrsta 'eiksa ko,e ra vrstava=o & nekoliko deiktikih kategorija Geng) 'eictic cate%or"H) 2eikti+ka ,e kate%ori,a 'oslovno P<o na+iva+kaDP kate%ori,a! ona %ovornik& o=o%&@&,e <Po na+ivan,eDP o'reEeniC $rostoraB $o,e'inaca ili vre=ena) Referentne toke Geng) re*erence $ointsH &vi,ek s& i'entitet %ovornikaB vri,e=e i =,esto %ovora) Na $ri=,erB kate%ori,a vana deiksa mjesta Geng) 'eictic $ositionH o=o%&@&,e ra likovan,e ovdjeB tu i ondje ili ovajB taj i onajB o'nosnoB i ra?ava ra like & &'al,enosti o' %ovornika) Kate%ori,a osobe o=o%&@&,e ra likovan,e i =eE& %ovornikaB oslovl,eno%a i sviC ostaliC) Kate%ori,a vremena o=o%&@&,e %ovornik& o na+ivan,e & vre=en&! $ro>lo vri,e=e obi+no na+i P$ri,e tren&tka %ovoraPB b&'&@e vri,e=e Pnakon tren&tka %ovoraP it') Je ici se =o%& natno ra likovati $re=a na+in& i ra?avan,a svo,iC 'eikti+kiC kate%ori,a! =o%& i=ati 'vi,eB tri ili vi>e =,esniC 'eiksaB 'vi,eB triB +etiri ili vi>e 'eiksa vre=ena Gili &o$@e ne=a takve 'eikseH it') ( Crvatsko=e $osto,e tri =,esne 'eikse GovdjeB tuB ondjeHB tri osobe GjaB tiB onHB 'ok & en%lesko=e $osto,e sa=o 'vi,e =,esne 'eikse GhereB thereHB tri osobe i 'va vre=ena) 2r&%e %ra=ati+ke kate%ori,e A kao >to s& brojB rodB vid i nain A nis& $o naravi 'eikti+ke) -idjeti! %ra=ati+ka kate%ori,a "odatna literatura! L"ons 1:59! -84N-9;)

denotacija (eng. denotation)


Sre'i>n,e na+en,e neko%a ,e i+no% oblika ko,e se $ro=atra kao ni ob,ekata na ko,e se ta, oblik =o?e o'nositi)

49

Pro&+avan,e znaenja slo?eno ,e i treba ra likovati nekoliko vrsta na+en,a) Na $ri=,erB ka' se ka?e 9oja maka gre(e stolaicuB o+ito se =isli na ,e'n& o'reEen& =a+k&B a o'nos i =eE& make i te ?ivotin,e o'nos ,e referencije) Sa=a ri,e+ maka ina+e ne &$&@&,e na neki o'reEeni entitet) I$akB ,e'an ,e o' =o%&@iC na+ina $ro=atran,a sre'i>n,e% na+en,a ri,e+i maka Psk&$ sviC =a+aka & Gstvarno=e ili $o,=ovno=eH svi,et&P A o'nosnoB sve&k&$nost ob,ekata na ko,e bi se ri,e+ maka =o%la $ri=i,eniti) Takvo se t&=a+en,e na iva denotacija ri,e+i maka) 2enotaci,a ,e $o,a= ko,i= se te>ko sl&?itiB ,er ,e $o,=ove $o$&t sve make na svijetu %otovo ne=o%&@e to+no o're'iti) Treba=o li =eE& sve make na svijetu &kl,&+iti &bro,iti sve =a+ke ko,e ,o> nis& roEene ili i one ko,e s& &=rle $ri,e nekoliko =ili,&na %o'ina[ 2enotaci,a seB &nato+ to=&B & semantici +esto &$otrebl,avaB a *or=alne ina+ice se=antike +esto nasto,e *or=ali irati 'enotaci,& kao ne>to >to se na iva ekstenzija Geng) eFtensionH! eksten i,a make ,e skup Geng) setH G& *or=alno=e =ate=ati+ko= s=isl&H sviC entiteta & 'isk&rsno=e &niver &=& Gc,elok&$nosti stvari o ko,i=a =o?e=o %ovoritiH na ko,e se maka =o?e o'nositi) 2enotaci,a se na,+e>@e $ostavl,a nas&$rot konotacijiB ali i=a bitniC sli+nosti sa smislom ko,i ,e i ravni,i na+in t&=a+en,a iste vrste na+en,a) GNeki a&tori a=,en,&,& denotaciju s referencijomB ali takva a=,ena ni,e $riCvatl,iva)H -idjeti! konotaci,aB re*erenci,aB s=isao "odatna literatura! Irawle" 1::-! -80N-:1S 6o*=ann 1::/! 1;) $o%lavl,eS Saee' 1::8! 1;) $o%lavl,e)

derivacija (eng. derivation ")


( transformacijskoj gramatici o'nosi se na stvaran,e ni a ra ina ko,e $ove &,& dubinsku strukturu re+enice s n,e ino= povr inskom strukturom) ransformacijska se gramatika o' 'r&%iC %ra=ati+kiC teori,a ra lik&,e $o to=&

4:

>to tvr'i 'a sintakti+ka str&kt&ra re+enica ni,e ,e'no stabloB ve@ $ri,e ni stabala) Te=el,na ,e ra ina re+eni+ne str&kt&re dubinska strukturaB a str&kt&ra na sa=o, $ovr>ini povrinska ,e struktura) Te se 'vi,e ra ine $rika a obi+no $ove &,& ni o= stabalaB o' ko,iC svako $osta,e $ri=,eno= transformacija na $retCo'no stablo) Re &ltat derivacije o'reEene re+enice sreEeni ,e ni stabala) ( to=e se s=isl& na iv derivacija &$otrebl,ava a ni st&$n,eva & $rocesni= *onolo>ki= teori,a=a kao >to ,e generativna fonologija Geng) %enerative $Conolo%"H $ri i voEen,& $ovr>insko% oblika i temeljnog oblika Geng) &n'erl"in% *or=H ) -idjeti! *onolo%i,aB trans*or=aci,ska %ra=atikaB tvorba ri,e+i "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 14) $o%lavl,eS Kata=baB1::0! 0) $o%lavl,e) deskriptivizam Geng) 'escri$tivis=H Post&$ak o$isivan,a ,e ik^ onakviC kakvi oni ,es&) Je'na o' va?ni,iC na+a,ka tradicionalne gramatike $ris&tnost ,est $osto,an,e preskriptivizma! i'enti*ikaci,e i $re$or&ke &$otrebl,avan,a ,e i+niC oblika ko,i=a ,e analiti+ar sklonB a os&'a 'r&%iC ko,i=a analiti+ar ni,e sklon) Osi= & $roces& i obra beB =o'erni lin%visti $ot$&no o'bac&,& $reskri$tivi a= i svo,a istra?ivan,a te=el,e na deskriptivizmu) ( 'eskri$tivno=e $rist&$& $ok&>ava=o o$isati +in,enice ,e i+no%a $ona>an,a to+no onakvi=a kakve iC $ronala i=oB te se & 'r?ava=o o' vri,e'nosno%a $ros&Eivan,a %ovora i vorniC %ovornika) NaravnoB +ak i o$is G'eskri$ci,aH katka' &kl,&+&,e a$a?an,a 'a sa= %ovornik o'reEeni %ovor s=atra 'obri= ili lo>i=B ali to ni,e i ra?avan,e vlastito% =i>l,en,a) 2eskri$tivi a= ,e sre'i>n,e na+elo nanstveno%a $rist&$a $ro&+avan,& ,e ika! nai=eB $rvi aCt,ev & bilo ko,e=& nanstveno= istra?ivan,& istinitost ,e $o'ataka) Preskri$tivi a=B nas&$rot to=&B ni,e nanstveni $rist&$) O'l&+ni O'l&+na se stavovi sta,ali>ta $reskri$tivista =o%& ra li+ito t&=a+iti kao $re$or&ke o

5;

'obro=e stil&B na+ini 'r&>tveno $riCvatl,ivo%a $ona>an,aB kao $osl,e'ice s&stava i obra be ili +ak kao =oralnai stavovista,ali>taB ali to nis& tvr'n,e o stvarno=e $ona>an,& i sto%a ti ta stavovi sta,ali>ta nis& nanstveni) 7a $reskri$tivista ,e $o,ava kao >to ,e razdvojeni infinitiv Geng) s$lit in*initveH & en%lesko=e ,e ik& ono >to l,&'i tre(aju govoritiB 'ok ,e a 'eskri$tivista to ono >to l,&'i govore) .&'&@i 'a velika ve@ina i vorniC %ovornika en%lesko% ,e ikaB be ob ira na st&$an, i obra beB $o navici %ovori 2usie decided to never touch another cigarette PS& ana ,e o'l&+ila 'a nika' vi>e ne@e 'o'irn&ti ci%aretePB & ko,o, se sli,e' to never touch Pnika' 'o'irn&tiP na iva razdvojeni infinitivB takva ,e konstr&kci,a $o 'e*inici,i nor=alna i %ra=ati+na & okvir& en%lesko% ,e ika) Pri%ovarati to=& bilo bi $o$&t $ri%ovaran,a akon& %ravitaci,eB a ni,ekan,e ,e +in,enica bes=isleno) -idjeti! $reskri$tivi a= "odatna literatura! Pinker 1::0! 1-) $o%lavl,eS Trask 1::4! 9) $o%lavl,e)

determinatori# odrednici (eng. determiner)


!rsta rijei & ko,& s$a'a,& $ri$a'a,& ri,e+i $o$&t taj i moj) 2eter=inatori s& obi+no =ali ra re' &%lavno= %ra=ati+kiC ,e'inica ko,e i=a,& sa=o ,e'n& *&nkci,&! obi+no se $o,avl,&,& na $rvo=e =,est& imenske skupine) Evo ,e'nostavno%a testa a 'eter=inatore) Svaka ,e ri,e+ ko,a se =o?e &=etn&ti & sl,e'e@& $ostav&B a 'a se $rito= stvori i=enska sk&$ina 'eter=inator! EE nova knjiga) Pri=,eri! taB jednaB ovaB onaB nekaB svakaB nijednaB mojaB njezinaB koja) Posto,e na'al,e neki 'eter=inatori ko,i =o%& sta,ati sa=o s i=ensko= sk&$ino= & =no?iniB kao EE nove knjige) Pri=,eri! oveB o(jeB sveB nekeB svakakve) MeE&ti=B treba val,a $a iti ,er o'reEene ri,e+i ko,e nis& 'eter=inatori takoEer =o%& ov',e $o$&niti $ra nin& Gu potpunostiB privlaneB drugeHB ali te ,e'inice aCti,eva,& $ot$&no 'r&k+i,e sintakti+ke str&kt&re 'a bi se &klo$ile & nave'eni sli,e' ri,e+i)

51

2va na,+e>@a %ra=ati+ka 'eter=inatora & en%lesko=B the i aGnHB na iva,& se +lanovi) 2eter=inatori $o$&t moj= moja= moje i njezin= njezina= njezino tra'icionalno se na iva,& posvojnim zamjenicamaB ali s& %ra=ati+ki %le'ano 'eter=inatoriB a ne zamjenice) I=enska sk&$ina ko,o, ,e %lava nebro,iva i=enica & ,e'nini ili bilo ko,a i=enica & =no?ini ne treba i ravni 'eter=inator!B 'rench 1ine P*ranc&sko vinoPB ne1 (ooks Pnove kn,i%eP) Neki s& lin%visti skloni,i re@i 'a takve i=enske sk&$ine i=a,& nitini determinator Geng) ero 'eter=inatorH) I=enska sk&$ina obi+no i=a sa=o ,e'an 'eter=inator) 1liB o'reEene i=enske sk&$ine sa'r?e 'va 'eter=inatora! sva moja djecaB o(je ove knjige) ( takvi= sl&+a,evi=aB $rvi se +lan +esto na iva predeterminator) Neki= Gne svi=H 'eter=inatori=a na+en,e &kl,&+&,e koli+in&B kao >to s& mnogoB nekoliko i sve) Oni se na iva,& kvantifikatoriB a neki lin%visti svrstava,& kvanti*ikatore & $osebn& vrst& ri,e+iB iako se to te>ko ili +ak nikako ne =o?e o$rav'ati) -idjeti! i=enska sk&$ina "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! 0-N5;S Greenba&= an' ]&irk 1::;! 8-N:-)

diglosija (eng. diglossia)


Na%la>ena s$eci,ali aci,a *&nkci,a 'va,& ,e i+niC vari,eteta & ,e'no, ,e i+no, a,e'nici) Ni,e &o$@e neobi+no 'a se 'va ra li+ita ,e ika ili ,e i+na vari,eteta ili vi>e n,iC &$otrebl,ava,& &s$ore'no & ,e'no, a,e'niciB be ob ira na visok& ili nisk& ra in& dvojezinosti 'oti+ne a,e'nice) Pri=,ericeB =no%i %raEani Z$an,olskeB ovisno o okolnosti=aB katka' ra %ovara,& na baski,sko=eB katalonsko=e ili %alici,sko=eB a katka' na kastil,ansko=e >$an,olsko=) N,e=a+ki %ovornici & N,e=a+ko,B Zvicarsko, i 1&stri,i takoEer ra %ovara,& na n,e=a+ko=e i svo,i= lokalni= vari,eteti=a n,e=a+ko%a ko,i +esto nis& ra &=l,ivi 'r&%i= %ovornici=a)

5-

( Sin%a$&r& se %ovori en%leski=B =ala,ski=B kantonski= kineski= i ta=ilski=B iako vrlo =alo l,&'i %ovori sva +etiri ,e ika) ( ve@ini sl&+a,evaB l,&'i L,&'i na,+e>@e obi+no vole %ovoriti vlastiti= =aterinski= ,e iko= ka' %o' ,e to =o%&@eB a $rebac&,& se na 'r&%i ,e ik ili vari,ete sa=o ka' to =ora,&) Ko' ( nekiC neki= se a,e'nica=a 'o%aEa ne>to $ot$&no 'r&k+i,e! s=atra se 'a & c,elok&$no, a,e'nici o'reEeni ,e ici ili ,e i+ni vari,eteti i=a,& ra li+ite *&nkci,eB $a se svaki vari,etet &$otrebl,ava iskl,&+ivo sa=o a n,e=& $ri=,erene svrCe) Obi+no s& & to &kl,&+ena sa=o 'va ,e i+na vari,etetaB a re &ltat ,e diglosija) 2i%losi,& ,e kao asebn& $o,av& $re$o nao a=eri+ki lin%vist #Carles Ier%&son 1:5;NiC %o'ina) Ier%&sonove s& $o+etne $ostavke ota' =alo i =i,en,eneB ali s& osnovne na+a,ke 'i%losi,sko%a 'r&>tva one ko,e ,e on &tvr'io) Posto,i ,asna ra lika i =eE& ra ina &%le'a ko,i &?iva,& 'va ,e i+na vari,eteta! ,e'anB na van visoki - Geng) 6i%CH vrlo ,e &%le'anB 'ok 'r&%iB na van niski C Geng) LowH i=a =alen ili nikakav &%le') ( kra,n,i= sl&+a,evi=aB %ovornici +ak =o%& ne%irati $osto,an,e nisko% ,e ika) ( svako=e sl&+a,&B niski ,e ,e ik =aterinski ,e ik sviCB ili ve@ine %ovornikaB 'ok se visoki ,e ik &+i & s&stav& i obra be) Govornici o%rani+ene naobra be katka' ne'ovol,no vla'a,& visoki= ,e iko=B a neri,etko i=a,& i te>ko@a s n,e%ovi= ra &=i,evan,e=) S$eci,ali aci,a *&nkci,a $osve ,e $re'vi'iva & svako=e 'i%losi+no= 'r&>tv&) Niski vari,etet GNH &$otrebl,ava se a svako'nevni ra %ovor i a $o$&larni,e vrste abave Gkao >to s& sa$&nice i $ra@en,e s$ortskiC >$ortskiC 'o%aEa,aH) Ri,etko Maloka' se a$is&,e te ne =ora i=ati $re$o natl,iv $isani oblik) Mo?e se i$ak $o,avl,ivati & stri$ovi=aB karikat&ra=aB obi+ni,i= i 'an,i=a iB =o?'aB & osobni= $is=i=a) Visoki vari,etet GVH &$otrebl,ava se & novina=a i ve@ini 'r&%iC i 'an,aB o bil,no, kn,i?evnostiB na sve&+ili>ni= $re'avan,i=aB & vi,esti=a i 'r&%i= sl&?beni= vrsta=a ra'i,skiC i televi i,skiC e=isi,a te Gobi+noH a v,erske svrCe)

5/

S$eci,ali aci,a ,e tako 'obro &tvrEena 'a bi se &$otrebl,avan,e <P$o%re>no%DP vari,eteta s=atralo s=i,e>ni= ili &vre'l,ivi=) ak i %ovornici s osk&'ni= nan,e= visoko% ,e ika ra'i,e ?ele +&ti visoki ,e ik & sit&aci,a=a ka' ,e on $rikla'anB ,er se ta'a $rito= &$oraba nisko% ,e ika GNHB ko,i oni savr>eno 'obro ra &=i,&B s=atra ne$rikla'no= ili lo>o=) ( +&veno=e nere'& ko,i se 'o%o'io & 1teni 1:;1) %o'ine i bili s& $rosv,e'i kao bo% $osl,e'ica i 'an,a $ri,evo'a Novo% av,eta na ni?e=& vari,etet& %r+ko%a! tis&@e Grka ra l,&tila ,e &$oraba nisko% ,e ika & takv& na'aCn&to=e v,ersko= kontekst&B te s& aCti,evali visok& ina+ic& ko,& =no%i nis& =o%li ni ra &=,etira &=,eli) MeE& 'i%losi,ski= 'r&>tvi=a ko,a s& i'enti*icirana $ri,e nekoliko 'esetl,e@a nala e se! _ Gr+ka! V ` katCarev&ski Ggr) katCarev&saHB neka vrsta iskrivl,eno%a klasi+no%a %r+ko%aB N ` 'e=otski Ggr) 'Ci=otikiHB obi+ni %ovorni %r+ki _ n,e=a+ki kanton Zvicarske! V ` stan'ar'ni n,e=a+kiB N ` >vicarski n,e=a+ki _ ara$ske e=l,e! V ` klasi+ni k&ranski ara$skiB N ` obi+ni %ovorni ara$ski _ Para%va,! V ` >$an,olskiB N ` %&araniB 'o=oro'a+ki a=eri+ki ,e ikB =aterinski ,e ik ve@ine stanovni>tva) Pro=,ena $oliti+kiC okolnosti okon+ala ,e 'i%losi,& & Gr+ko,B a $osto,e na nake 'a i ara$ske e=l,e i'& isti= $&to= $&te= Giako ,e 'i%losi,a on',e ,o> vrlo ?ivaHB 'ok ,e & Zvicarsko, i Para%va,& ona sna?na kao i $ri,e) 2r&%i $ri=,eri 'i%losi,e $o,avl,ivali s& se & $ro>lostiB i +esto s& bili vrlo $osto,ani) 2obar ,e $ri=,er sre'n,ov,ekovna E&ro$a & ko,o, se latinski GVH &$otrebl,avao a sve va?ne i o bil,ne svrCeB 'ok s& se nebro,eni =,esni %ovori GNH a'r?ali & svako'nevno=e %ovor& c,elok&$no% stanovni>tva ko,e ve@ino= &o$@e ni,e vla'alo latinski=) To se stan,e o'r?alo stol,e@i=a $ri,e ne%o >to ,e latinski kona+no o'st&$io $re' novi= nacionalni= ,e ici=a $o$&t

50

*ranc&sko%aB >$an,olsko%aB tali,ansko%a i n,e=a+ko%aB ko,i s& $retCo'no s=atrani ne$rikla'ni= a o bil,ni,e svrCe) -idjeti! 'vo,e i+nost "odatna literatura! Ier%&son 1:4:S 6ol=es 1::-! /-N0;S Mal=k,Tr 1::1! ::N1;;)

dijakronija (eng. diachrony)


Vre=enska 'i=en i,a & ,e ik&) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a >vicarski ,e lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re & ,e i+no=e $ro&+avan,& na%lasak stavio na te=el,n& ra lik& i =eE& sinkronije i dijakronije) ( dijakronijskome $rist&$& $ro=atra=o kako se ,e ik =i,en,a ti,eko= ko,e%a ra 'obl,a) Ve@ina ,e $osla povijesne lingvistike $o naravi 'i,akroni,skaB ali to ne =ora & ci,elosti biti tako ,er se lin%vist =o?e baviti rekonstr&kci,o= $osve sinkroni,sko% o$isaB reci=oB staroen%lesko%a i vre=ena kral,a 1l*re'a ili latinsko%a i vre=ena #e araB a 'a ne ra =atra kako se ta, ,e ik ra vio i rani,iC oblika ili >to se 'o%aEalo s kasni,i= oblici=a) -idjeti! ,e i+na $ro=,enaB $ovi,esna lin%vistikaB Sa&ss&reov $ara'oksB sinkroni,a dijalekt Geng) 'ialectH Vi>e ili =an,e ras$o natl,iv re%ionalni ili 'r&>tveni ,e i+ni vari,etet) Svaki >ire ras$rostran,eni ,e ik i=a na ra li+iti= $o'r&+,i=a 'onekle 'r&k+i,e oblike ko,i se na iva,& regionalnim dijalektima) Ztovi>eB +ak se i & ,e'no, a,e'nici %ovor +lanova ra li+itiC 'r&>tveniC sk&$ina ra lik&,eB iako svi %ovore isti= ,e iko=) Ra li+iti %ovori 'r&>tveniC sk&$ina na iva,& se drutveni dijalekti ili sociolekti) Na $ri=,erB lon'onski en%leski natno ,e se ra li+it ra lik&,e o' bir=in%Ca=sko%aB liver$oolsko%aB %las%owsko%aB new"or>ko%aB neworleansko%a ili s"'ne"sko%aB a o$etB & sa=o=e Lon'on& %ovor se b&r ovniC +inovnika ra lik&,e o' %ovora =eCani+ara)

54

Va?no ,e sCvatiti 'a svatko %ovori ovi= ili oni= 'i,alekto=B ,er ni,e =o%&@e %ovoriti be &$orabe o'reEeno%a 'i,alekta) O nako= dijalekt +esto se nesl&?beno na iva %ovorni vari,etet ko,i ,e natno ra li+it o' vlastito%a ili ko,e=& ne'osta,e &%le') MeE&ti=B & lin%vistici se na iv dijalekt ne &$otrebl,ava & to= s=isl&) ( .ritani,i se $o' na ivo= dijalekt Geng) 'ialectH $o'ra &=i,eva,& iskl,&+ivo ra li+itosti %ra=ati+kiC i r,e+ni+kiC na+a,kaB 'ok se na+a,ke i %ovora ra =atra,& o'vo,eno $o' $o,=o= accent) ( skla'& s a=eri+ki= na ivl,e=B accent se obi+no s=atra sa=o 'i,elo= 'i,alekta Geng) 'ialectH) ( skla'& s Crvatski= lin%visti+ki= na ivl,e=B 'i,alekt ,e ko,i o' %ovora &n&tar ,e'no%a o' tri,& CrvatskiC narjejaB a akcent o'%ovara 'o=a@o, na>o, ri,e+i naglasak) ( Crvatsko=e ra lik&,e=o tokavskoB akavsko i kajkavsko nar,e+,eB na vana $re=a svo,i= &$itni= a=,enica=a /toB a i kaj) .&'&@i 'a se &n&tar ,e'no% nar,e+,a %ovori vi>e ili =an,e ra lik&,&B nar,e+,a se 'al,e 'i,ele na dijalekte) Ztokavsko ,e nar,e+,e & eto a osnovic& Crvatsko%a stan'ar'no% ,e ika) Treba i$ak na%lasiti 'a se ni,e'an >tokavski =,esni %ovor ne =o?e $oistov,etiti s Crvatski= stan'ar'ni= ,e iko= & ko,i &la e i ri,e+i i 'r&%iC nar,e+,a) Pre=a re*leks& %lasa jata GH >tokavsko se nar,e+,e 'i,eli na tri 'i,alekta! GiHjekavski Gdijete 4 djetetaHB ekavski "dete 4 detetaH i ikavski Gdite 4 ditetaH) akavsko se nar,e+,e $re=a re*leks& jata 'i,eli na ikavskiB ekavskiB ikavsko! ekavski i jekavski +akavski 'i,alekt) Ka,kavski s& 'i,alekti &%lavno= ekavski) Pro&+avan,e 'i,alekataB $o nato $o' na ivo= dijalektologija Gdijalektna geografijaHB ,e'na ,e o' %lavniC %rana lin%visti+ke nanosti ve@ o' kra,a 'evetnaesto% stol,e@a) 2o 'anas s& $rove'ene =no%e st&'i,e re%ionalniC vari,aci,aB ko,e s& +esto ob,avl,ivane & dijalektnim atlasima s ni o= dijalektnih zemljovidaB o' ko,iC s& sve st&'i,e $oka ivale vari,aci,e & o'nos& na o'reEene ,e i+ne na+a,ke) Nas&$rot to=&B 'r&>tveni 'i,alekti $o+in,& se $ro&+avati tek

55

o' 1:5;NiC %o'ina) Pionirski $osao na to=& $o'r&+,& obavio ,e a=eri+ki lin%vist Jillia= Labov) #tandardni jezik osobiti ,e 'i,alekt ko,e% neko% ,e ika ko,i ,e ko'i*iciran i ra raEen a >ire $o'r&+,e &$orabe) Lin%visti+ki neobra ovani l,&'i katka' dijalektom na iva,& re%ionalne ,e ike slabo% &%le'aB ali se & lin%vistici na iv dijalekt nika'a ne &$otrebl,ava & to= na+en,&B ve@ se $o' ti= na ivo= ra &=i,eva vari,etet ko,e% neko% ,e ika ko,i takoEer i=a i 'r&%e vari,etete) ( Crvatsko, lin%visti+ko, tra'ici,i stan'ar'ni se ,e ik ne s=atra 'i,alekto=B ve@ se kao n,e%ove na+a,ke isti+& i n,e%ova autonomnost Gneovisnost o 'i,alekti=aH i stabilnost u prostoru -idjeti! i %ovorB stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 9) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! :/N:9S Lisac -;;/S Lon+ari@ 1::5) diskurs Geng) 'isco&rseH .ilo ko,i $ove ani 'io %ovora ili $is=a) 2isk&rs =o?e $roi vesti $o,e'ini %ovornik ili $isacB ili $ak 'vo,e ili vi>e l,&'i ko,i s& &kl,&+eni & ra %ovorB ili Gr,eEeH ko,i se 'o$is&,&) Pro&+avan,e 'isk&rsa o'ne'avno ,e $ostalo vrlo va?noB a $rist&$a i=a =no%o kao i $rist&$a anali i 'isk&rsa) Iako se na ivi &$otrebl,ava,& na ra li+ite na+ineB o naka se analiza diskursa na,+e>@e &$otrebl,ava a $rist&$ ko,i se &%lavno= te=el,i na tra'icionalni= %ra=ati+ki= $o,=ovi=aB a na iv analiza razgovora a e=$iri,ski $rist&$ ko,i o'bac&,e tra'icionalne $o,=ove i nasto,i i v&@i & orke i $o'atakaB te tekstna lingvistika a $ro&+avan,e ve@iC ,e i+niC ,e'inica o' ko,iC svaka i=a o'reEen& ko=&nikaci,sk& *&nkci,&) 2va s& te=el,na na iva & $ro&+avan,& 'isk&rsa kohezija i koherencija) KoCe i,a ,e $ris&tnost i ravniC lin%visti+kiC ve a ko,e o=o%&@&,& $re$o natl,iv& str&kt&r&B n$r) ri,e+i kao >to s& onaB ovajB poslijeB stoga i ali) KoCerenci,a ,e st&$an, s=islenosti 'isk&rsa

58

asnovan na vri,e'nosni= =,erili=a na>e% nan,a o svi,et&) Na $ri=,erB kao o'%ovor na $itan,e Tko 7e voziti na (o0i7nu za(avuFB $ri=,e'ba 2uzana je na anti(ioticima =o?e i %le'ati se +initi neva?na i nes&ra'l,ivaB ali 'obiva s=isao ako na=o ve & i =eE& alkoCola i bo?i@niC abavaB alkoCola i vo?n,e te alkoCola i antibiotika) -idjeti! anali a 'isk&rsaB koCerenci,aB koCe i,aB kriti+ka ra>+la=ba 'isk&rsa "odatna literatura! 1llen an' G&" 1:80S #arter 1::8S #o&ltCar' 1:94S #r"stal 1::8a! -;S No*sin%er 1::1S ScCi**rin 1::0S Sinclair an' #o&ltCar' 1:84)

disleksija (eng. dysle$ia)


O'reEena nes$osobnost ko,a &t,e+e na +itan,e i $isan,e) ( &?e= se s=isl& na iv disleksijaB +esto vana i sljepoa za rijei Geng) wor' blin'nessHB o'nosi na nes$osobnost +itan,aB 'ok se nes$osobnost ve ana & $isan,e na iva disgrafijaB ali se oba $o,=a vrlo +esto $o,avl,&,& a,e'no) GNa ivi aleksija i agrafija +esto se &$otrebl,ava,& & S,everno, 1=erici)H Obol,eli i=a te>ko@e $ri o$a?an,& tiskane stranice! ri,e+i na stranici +esto i %le'a,& iskrivl,eneB kao 'a se %le'a,& kro iskrivl,en& le@&S re' ri,e+iB kao i oblici n,iCoviC slova a=,e@&,& o$a?a,& se $o%re>no) Sli+an ,e $roble= s $isan,e=! slova se $i>& krivi= re'osli,e'o=B nao$akoB ili &natra%) Pri +itan,&B kao i $ri $isan,&B na,& se =i,e>ati rcalne slike slova (B dB g i s $ravi= slika=a) ( te?i= sl&+a,evi=aB vani= teka disleksija Geng) 'ee$ '"sleFiaHB ri,e+i se =i,e>a,& s $ot$&no ne$ove ani= ri,e+i=aB +ak i s oni=a ra li+ito% i %le'aB ko,e s& nekako sli+ne $o v&k&B na+en,& ili %ra=ati+ko=e ra re'&! n$r) vidio s virioB veera s hranaB re(ro s rednoB 0emlja s kolaB ku7a s kulaB za sa i) Obol,eli +esto iska &,& ra li+ite si=$to=e bolestiB ali s& str&+n,aci i$ak na>li o'reEene & orke $ore=e@a,a ko,i se $onavl,a,& te i= 'ali $osebna i=ena) TakoEerB kao >to ,e to sl&+a, i s 'r&%i= nes$osobnosti=aB 'isleksi,a i 'is%ra*i,a na,& biti $ris&tne o' rano%a

59

',etin,stva ko' ',ece ko,a ne $oka &,& nakove o>te@en,a =o %a ili nasta,& ko' o'rasliC bo% o>te@en,a =o %a) Tako se ra lik&,& razvojna disleksija Geng) 'evelo$=ental '"sleFiaH i steena disleksija Geng) acO&ire' '"sleFiaH) Pri,a>n,e =i>l,en,e 'a se 'isleksi,a =o?e $ove ati s ,e'ni= ,e'instveni= & roko= 'anas se s=atra neto+ni=! 'isleksi,a =o?e nastati bo% ra li+itiC ra lo%aB a =no%i str&+n,aci s=atra,& 'a katka' 'isleksi,a nasta,e =eE&',elovan,e= nekoliko ra li+itiC +i=benika) 2isleksi,a ,e +esto $o$ra@ena 'r&%i= vrsta=a ,e i+niC nes$osobnosti) Ztovi>eB $osto,e 'oka i 'a ,e +esto $rate o'reEene ne,e i+ne nes$osobnostiB kao >to ,e slabl,en,e ili =i,e>an,e &$orabe 'esne ili li,eve r&keB oslabl,ena kratkotra,na =e=ori,aB nes$retnost i s=an,eni os,e@a, a s=,erB &kl,&+&,&@i =i,e>an,e 'esne i li,eve straneB iako ni,e'an bolesnik ne $oka &,e sve nave'ene ne'ostatke) Po,e'inci s bla?i= oblici=a 'isleksi,eB osobito ra vo,neB +esto =o%& na'vla'ati svo, ne'ostatak i stvoriti &s$,e>n& kari,er& & %os$o'arstv&B $oliticiB abaviB nanosti ili ko,e=& 'r&%o= $osl&) -idjeti! a*a i,aB ,e i+na nes$osobnost "odatna literatura! .ritisC 2"sleFia 1ssociation 1::5S #r"stal 1::8a! -80N-88S Mal=k,Tr 1::1! 114N1-;)

dobra oblikovanost (eng. !ell%formedness)


7na+a,ka ,e i+no% oblika neko% ,e ika ko,i ,e oblikovan & skla'& s&kla'no s $ravili=a to% ,e ika) 2obra oblikovanost sre'i>n,i ,e $o,a= ra>+la=beno%a $rist&$a $ro&+avan,a ,e ikaB a =o?e se $rovo'iti na nekoliko ra li+itiC ra ina ra>+la=be) Na ra ini fonologije (rick Pci%laP 'obro ,e oblikovana ri,e+ en%lesko% ,e ikaB sastavl,ena o' 'o$&>teno% sli,e'a en%leskiC s&%lasnika i sa=o%lasnika) Tako ,e i (lick 'obro oblikovana ri,e+B ko,a biB iako ne $osto,i & en%lesko=e ,e ik&B =o%la $osto,ati & n,e=&B ,er ,e & skla'& s $ravili=a) 1liB (nick ni,e 'obro oblikovana

5:

ri,e+B ,er $ravila & en%lesko=e ,e ik&B kao ni & Crvatsko=e ,e ik&B ne 'o$&>ta,& 'a ri,e+i $o+in,& sli,e'o= MbnNM) ak i stvarna ri,e+ =o?e biti lo>e oblikovana! *ranc&ska ri,e+ genre PanrP 'obro ,e oblikovana & *ranc&sko=eB ali ne i & en%lesko=eB $a se %ovornici en%lesko%a =ora,& =&+iti 'a ,e i %ovore na *ranc&ski na+inB ili ,o, ,e'nostavno =ora,& $ro=i,eniti i %ovor & skla'& s $ravili=a en%lesko% ,e ikaB stvara,&@i ne>to >to v&+i kao 0onra ili 0onner) ak ,e i ri,e+ sphere Ps*eraP lo>e oblikovana ,er & en%lesko=e ,e ik& ri,e+ ne =o?e $o+eti sli,e'o= Ms*NM! nitko ne bi na vao novi 'eter'?ent 2fizz) Na ra ini morfologije & en%lesko=e s& ri,e+i $o$&t unhappiness Pnesre@aP i e8sistentialism Pe% istenci,ali a=P 'obro oblikovaneB ,er s& & skla'& s $ravili=a s$a,an,a morfema & ri,e+iB ali ri,e+i kao >to ,e happy.un.ness Psre@NneN aP i e8ist.al.ism.ence Pe% istNalNi a=Nenci,aP nis& 'obro oblikovane ,er kr>e ta ista $ravila) (nato+ to=& >to sli,e'e &obi+a,ena $ravila a stvaran,e =no?ine & en%lesko=e ,e ik&B oblici 1omans i childs nis& 'obro oblikovani ,er se ri,e+i 1oman P?enaP i child P'i,eteP $o'vr%ava,& $osebni= $ravili=a ko,a aCti,eva,& 'a n,iCova =no?ina %lasi 1omen P?eneP i children P',ecaP) Na ra ini sintakse #auk je na krevetu postelji 'obro ,e oblikovana re+enicaB ali Krevetu #ostelji na pauk je ni,e 'obro oblikovana re+enicaB ,er kr>i $ravila o $oretk& ri,e+i & re+enici) Na sli+an ,e na+in 2uzana je napisala pismo 'obro oblikovana re+enicaB ali 2uzana je pi/u7a pismo ni,e 'obro oblikovana re+enica ,er ,e & s&$rotnosti s $ravili=a Crvatske sintakse) Sintakti+ka 'obra oblikovanost +esto se na iva gramatinost) Na ra ini semantike takoEer $osto,e $ravila s$a,an,a na+en,a) Pri=,ericeB sinta%=a visoka 0ena se=anti+ki ,e 'obro oblikovanaB 'ok ,e 0enska 0ena 'onekle neobi+na sinta%=aB ,er ,e na+en,e 0enska ve@ $ris&tno & 0enaB a sinta%=& validna 0ena ne=o%&@e ,e ra &=,eti) Geza(ela je u(ila !ha(aB ali !ha( nije umro se=anti+ki ,e

8;

ano=alna re+enica $o' $ret$ostavko= 'a ,e ri,e+ o sa=o ,e'no= 1Cab&B ,er ,e na+en,e !ha( je umro sastavni 'io na+en,a i ,ave u(ila je !ha(a) Na ra ini pragmatike i diskursaB neke i ,ave 'obro s& oblikovaneB 'ok 'r&%e nis&) Na $itan,e "olazi li 2uzana na 9arkovu za(avu u su(otuF o'%ovor Ce vjerujem o+ito ,e 'obro oblikovanB a o'%ovor Catalija 0eli i7i na koncert =o%ao bi biti 'obro oblikovan & o'reEeni= okolnosti=a Gn$r) ako ,e Natali,a S& anina $ri,atel,icaHB ali o'%ovor 2uzana je (ila ona djevojka u reklami za pizzu v,ero,atno ne bi bio 'obro oblikovan ni $o' ko,i= okolnosti=a) Ono >to ni,e 'obro oblikovano loe ,e oblikovano ili anomalno) ( lin%vistici se 'obar 'io $osla sasto,i & $re$o navan,& $ravila ko,a &$ravl,a,& 'obro= oblikovano>@& na svi= ra ina=a ra>+la=be) -idjeti! $raviloB str&kt&ra

dogovorni sustav bilje&enja pravila (eng. notational convention)


Pri nati s&stav kratica a skra@eno a$isivan,e lin%visti+kiC pravila) Lin%vistika +esto &$otrebl,ava 'o%ovorne s&stave bil,e?en,a $ravilaB o' ko,iC ,e ,e'an 'io o$@iB a ostatak se o%rani+eno &$otrebl,ava & o'reEeni= teori,ski= s&stavi=a) $onolo ko $ravilo <Ps&%lasnik MnM %&bi se i =eE& sa=o%lasnika GVHDP =o?e se ovako a$isati! n a M V b V) #intaktiko $ravilo VP V NP GPPH na+i! <P%la%olska sk&$ina GVPH =o?e se sasto,ati o' %la%ola GVH i sli,e'ne i=enske sk&$ine GNPH & neobve atn& $ri,e'lo?n& sk&$in& GPPH na kra,&DP) Vla'an,e ti= konvenci,a=a s&>tinski ,e va?noi=a te=el,n& va?nost a ra' & o$isno, i teori,sko, lin%visticiS be n,iC ta, bi ra' i %le'ao $o$&t =no?en,a 'va,& bro,eva s $o=o@& ri,e+i) -idjeti! pravilo

dopuna# /komplement (eng. complement)


Gra=ati+ka ,e'inica ko,a sa'r?i glagol i 'io ,e ve@e ,e'inice) Lin%visti s& na iv dopuna &$otrebl,avali

81

& ra li+iti= na+en,i=aB ali se on na,+e>@e o'nosi na %ra=ati+k& ,e'inic& ko,a sa'r?i %la%ol i ko,aB & i v,esno=e neko= s=isl&B 'ovr>ava ve@& %ra=ati+k& ,e'inic& ko,a a$o+in,e ko,i= 'r&%i= ri,e+i=a Gto <P'o$&n,avan,eDP Geng) co=$letin%H ra lo% ,e a>to se na iva dopunaH) ( re+enici Ha(avljaju me glasine da je <van kineski /pijun sve i a ri,e+i me ,e'na ,e imenska skupinaB o'nosno s&b,ekt re+enice ko,i se sasto,i o' i=enice glasine i 'o$&nske i=enske s&re+enice da je <van kineski /pijunB ko,a ,o, ,e $ri'r&?ena i ko,a 'o$&n,&,e s&b,ektn& i=ensk& sk&$in&) Re+enice 2uzana mi je rekla da 7e do7i i Ga ne znam dolazi li ona ne>to s& 'r&k+i,e ,er s& 'i,elovi glagolske dopunske sureenice da 7e do7i i dolazi li ona $ri'r&?ene %la%oli=a re7i i znati) ( en%lesko=e se ri,e+i that P'aP i 1hether P,e liP ko,e +esto &vo'e 'o$&nsk& s&re+enic&B na iva,& dopunjivai Geng) co=$le=enti ersH) GTra'icionalni s& iC %ra=ati+ari s& iC na ivali veznicima)H Sve s& %ore $rika ane 'o$&ne finitne) MeE&ti=B $osto,e i ne*initne 'o$&ne! re+enica 2uzana 0eli kupiti auto sa'r?i nefinitnu 'o$&n& kupiti autoB ko,a ,e $ri'r&?ena %la%ol& 0eli) 7a=i,etiteO$a iteB i$akB velik& ra lik& i =eE& re+enice 2uzana 0eli zaraditi ne/to malo vi/e novcaB & ko,o, ,e zaraditi ne/to malo vi/e novca izravna dopuna $ri'r&?ena %la%ol& 0eliB te re+enice 2uzana radi na crno da zaradi ne/to malo vi/e novca & ko,o, ,e da zaradi ne/to malo vi/e novca namjerna sureenica) Na iv dopuna $ri=,en,&,e se i & 'r&%o= na+en,&B n$r) & 2uzana se smatra pametnom ri,e+ pametnom katka' se na iva subjektnom dopunom Go'nosi se na S& an&B s&b,ekt re+eniceHB a & 2uzana smatra 9arka dosadnimB ri,e+ dosadnim na iva se objektnom dopunom Go'nosi ne na MarkaB ob,ekt re+eniceH) -idjeti! argument "odatna literatura! Greenba&= an' ]&irk 1::;! 15) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! //N01)

8-

doseljeniki jezik/# imigrantski jezik (eng. immigrant language)


Je ik ko,i & neko, e=l,i %ovori ve@i bro, ne'avno 'osel,eniC stanovnika) Stol,e@i=a ,e velik bro, l,&'i na$&>tao svo,& 'o=ovin& i isel,avao & 'r&%e e=l,e & ?el,i a bol,i= ?ivoto=) Ne%',e s& %lavni ,e ici i=i%ranata a=i,enili 'o=oro'a+ke ,e ike novonasel,eniC e=al,a i $ostali n,iCovi= nacionalni= ,e ici=a! $ort&%alski & .ra il&B en%leski & 1&strali,iB Novo=e 7elan'&B S,e'in,eni= 1=eri+ki= 2r?ava=aB >$an,olski & ve@ini ostalo%a 'i,ela Latinske 1=erike) Ti se ,e ici ne =o%& vi>e s=atrati 'osel,eni+ki= ,e ici=a) NoB $osto,e i 'r&k+i,i sl&+a,evi$ri=,eri) O'ne'avno ,e e=i%raci,a=a velik bro, l,&'i st&$io na tlo nacionalniC 'r?ava s &te=el,eni= nacionalni= ,e ici=a! %ovornici &kra,insko%a naselili s& se & Kana'iS %ovornici >$an,olsko%aB vi,etna=sko%aB kore,sko%a i ,o> =no%o 'r&%iC ,e ika & S12N&S %&'?eratsko%aB $an'?a$sko%a i ben%alsko%a & .ritani,iS ara$sko%a & Iranc&sko,S t&rsko%a & N,e=a+ko, it') Posl,e'ica ,e & svako=e o' tiC sl&+a,eva nastanak velikiC 'osel,eni+kiC a,e'nica s $ot$&no ra li+iti= =aterinski= ,e iko= o' ,e ika ve@ nasel,eniC stanovnika) Svaki ,e novi ,e ik doseljeniki jezik & e=l,i 'osel,en,a) esto s& i=i%ranti 'obro'o>li kao 'o'atna ra'na sna%aB ali n,iCova $ris&tnost i$ak stvara $roble=e & $roces& i obra beB =e'icinsko, skrbiB na' or& it') Novo'osel,eni stanovnici obi+no ne na,& ni,e'n& ri,e+ ,e ika nove e=l,eB a neki o' n,iC nika' ne ovla'a,& novi= ,e iko=) N,iCova ',ecaB osobito ako s& roEena & novo, e=l,iB v,ero,atno @e &svo,iti ,e ik te e=l,eB ali to ni,e &vi,ek tako) Je i+ne i k&lt&rne ra like na,& ote?avati $rila%oEivan,e & novo, e=l,iB a neki 'osel,enici +ak i ne ?ele 'a se n,iCova ',eca &klo$e & novo strano 'r&>tvo! &=,esto to%aB oni iC o'%a,a,& & skla'& s tra'ici,o= i na ,e ik& stare 'o=ovine) 2al,n,i +i=benik ko,i $ot$o=a?e i olaci,& 'osel,enika =o%&@e ,e ne$riCva@an,e %raEana nove e=l,e! osobito & vri,e=e ekono=ske recesi,e

8/

'osel,enici =o%& $ostati ?rtve ne$ri,atel,stvaB 'iskri=inaci,eB $rot,erivan,a i nasil,a) ( takvi= ,e okolnosti=a silno te>ko $rona@i ,e i+n& $olitik& ko,a bi a'ovol,ila sveB ili +ak bilo ko%a) 2,eca ko,a i'& & >kol& ne ra &=i,& ni ri,e+i &+itel,eva i la%an,a) Pok&>a,i 'a i= se o=o%&@i asebna $o&ka naila e na ot$ore 'r&%iC %raEana ko,i =ora,& snositi tro>kove takve o'l&keB te 'osel,eni+kiC ro'itel,a ko,i ?ele 'a i= ',eca b&'& >kolovana na 'osel,eni+ko=e ,e ik&) Obra ovan,& na 'osel,eni+ko=e =aterinsko= ,e ik& o'&$ir& se $onovno oni ko,i treba,& snositi tro>koveB ati= l,&'i ko,i se bo,e 'a @e i= na ta, na+in ',eca biti tra,no os&Eena na 'r&%ora re'ni stat&s te na$osl,etk& i ostali 'osel,eni+ki ro'itel,i ko,i ?ele ',ec& obra ovati na ,e ik& e=l,e & ko,& s& se 'oselili A >to ne na+i n&?no i &klo$iti & k&lt&r& te e=l,e) Svi= s& ti= $ritisci=a i lo?ena ',eca ko,a na kra,& +esto os,e@a,& kako ne $ri$a'a,& ni ,e'no, a,e'nici) 2,eca o'bac&,& k&lt&r& svo,iC ro'itel,aB ko,& s=atra,& strano= i na a'no=B >to ,e +esto & roko= ?estokiC obitel,skiC ra =iricaB a isto'obno n,iC o'bac&,& &$ravo s&s,e'i +i,& k&lt&r& nasto,e &svo,iti) Je i+ne $osl,e'ice =o%& biti vrlo ani=l,ive) 2obar ,e $ri=,er 'r&%o% nara>ta,a ara$skiC %ovornika & ,&?no, Iranc&sko,) S ,e'ne strane n,iCov ,e ara$skiB ra vi,en $o' &t,eca,e= *ranc&sko% ,e ikaB veo=a ra li+it o' ara$sko%a n,iCoviC ro'itel,aB ko,i s=atra,& ara$ski =la'o% nara>ta,a iskrivl,eni= i ne$riCvatl,ivi=) S 'r&%e straneB novo$e+eni %ovornici *ranc&sko%a +esto na=,erno n,e%&,& stil *ranc&sko%a ko,i ,e ve@ino= nera &=l,iv neko=& i vanaB $otakn&ti $rkosno= ?el,o= 'a si $ribave os,e@a, $ri$a'nosti) Te ,e i+ne $osl,e'ice $ob&E&,& ani=an,e lin%vistaB iako s& ve@ino= o'ra velike l,&'ske nevol,e) -idjeti! =an,inski ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! :) $o%lavl,eS Pavlinic 1::0S Jar'Ca&%C 1:98! 1;) $o%lavl,e

80

drutvena povijest jezika (eng. social history of language)


Pro&+avan,e $ovi,esti ,e ika kao 'r&>tvene instit&ci,e) Tra'icionalno ,e povijesna lingvistikaB a osobito $ro&+avan,e jezine promjeneB &s=,erena na istra?ivan,e &n&tra>n,iC str&kt&rniC $ro=,ena! $ro=,ena & i %ovor&B %ra=atici i r,e+nik&) Lin%visti s& 1:5;NiC $o+eli obra@ati $o ornost na 'r&>tveni kontekst ,e i+ne $ro=,eneB o'nosno na na+ine na ko,e %ovornici &vo'e i $ro=i+& $ro=,eneB kao i na 'r&>tvene sna%e ko,e $rate te $ro=,eneB >to se $oka alo $lo'ni= $o'r&+,e= $ro&+avan,a) O'ne'avno s& se neki nanstvenici $o+eli ani=ati a >ira $itan,a $ovi,esti ,e ika) Neki o' n,iC bave se o'abiro= ,e ika ili ,e i+niC ina+ica & o'reEeni= a,e'nica=a & o'reEeni= vre=eni=aB 'r&>tveni= $ritisci=a ko,i &v,et&,& te o'abireB $ravili=a konver aci,e ra li+itiC 'r&>tveniC sk&$ina & $ro>lostiB ve a=a i =eE& ,e ika i $o,e'inca te ,e iko= i nacionalni= i'entiteto=B kao i ra lo i=a a $ro=,en& sve%a nave'eno%a) Ta se nova 'isci$lina ove drutvena povijest jezika. 2r&>tvena $ovi,est ,e ika =o?'a ,e $ri,e %rana 'r&>tvene $ovi,esti ne%o lin%vistikeB ali &$ot$&n,&,e $o nate lin%visti+ke istra?iva+ke ',elatnosti n&'e@i $re%le' okolnosti &$orabe o'reEeniC ,e ika & okviri=a ra li+itiC 'r&>tava i ra 'obl,a) TrebaB i$akB a=i,etiti &o+iti 'a s& neki o' na,$o nati,iC a&tora & to=& $o'r&+,& a%ovornici =arksi =a ili $rista>e ra'ikalno%a *ranc&sko% =islioca MicCela Io&ca&ltaB sto%a ,e n,iCov ra' +esto ten'encio an i s$oran$ri,e$oran) -idjeti! ,e i+no $laniran,eB ,e ik i =o@B ,e ik i osobnost "odatna literatura! .&rke 1::/S Ton" #rowle" 1:9: 1::5S 6one" 1::8S LeitC 1::8S Lo'%e 1::/S Mc#r&= et al) 1::-)

drutveno raslojavanje jezika (eng. social stratification of language)


Obil,e?ene ra like & %ovor& ra li+itiC 'r&>tveniC slo,eva &n&tar o'reEene a,e'nice) ( ve@ini a,e'nicaB be ob ira na n,iCov&

84

veli+in&B $osto,e istakn&te ra like & 'r&>tveno= stat&s& n,e iniC +lanovaB a ti s& 'r&>tveni slo,evi obi+no Ci,erarCi,ski &reEeni $re=a n,iCov& &%le'& Geng) overt $resti%eHB o' na,vi>iC 'o na,ni?iC) Ve@ se 'avno sCvatilo 'a se +lanovi ra li+itiC 'r&>tveniC slo,eva i ra?ava,& ra li+itoB ali s& tek o' 1:5;NiC %o'ina sociolin%vistiB kao >to s& 1=erikanac Jillia= Labov i .ritanac Peter Tr&'%illB $o+eli s&stavno $ro&+avati te ra like) St&'i,e s& +esto 'avale obavi,esti o ra li+ito=e ,e i+no= $ona>an,& 'r&>tveniC slo,eva) Pri=,ericeB & Lon'on& ,e %lotalno t Gi %ovor MtM & ri,e+i=a $o$&t 1ater Pvo'aP kao %lotalno% okl& ivaH osobito i ra?eno =eE& ra'nici=aB =an,e i ra?eno =eE& %ovornici=a ni?e%a sre'n,e% 'r&>tveno% slo,aB a ,o> =an,e i ra?eno & %orn,e=& sre'n,e= 'r&>tveno= slo,& %ovornikaB 'ok ,e %otovo $osve o's&tno & %orn,e= slo,& %ovornika) S 'r&%e straneB konstr&kci,a s respectivelyB kao & Bsther and Larry drank 1hisky and (randyB respectively PEstCer ,e $ila wCisk"B a Larr" bran'"P na,istakn&ti,a ,e ko' %ovornika ko,i $ri$a'a,& vi>e= slo,&B ali ,e $ot$&no o's&tna & %ovor& ra'nika) 7na+a,ke s& drutvenog raslojavanja jezika sl,e'e@e! stabilno ,a+an,e ili $a'an,e +esto@e o'reEeniC ,e i+niC oblika ko' ra li+itiC 'r&>tveniC slo,eva) Nai=eB o'reEeni oblik sa=o ,e katka' &vi,ek $ris&tanB ili $ot$&no o's&tan & %ovor& o'reEene klase) e>@e ,e oblik $ris&tan & %ovor& sviCB ili %otovo sviC 'r&>tveniC slo,evaB ali se o' slo,a 'o slo,a ra lik&,e +esto@o= &$orabe) Ztovi>eB Pis$ravnoP %ovorno $ona>an,e +lanova 'r&>tveno% slo,a $o'ra &=i,eva $ri=,eren& +esto@& n,e%ove &$orabe! ako se oblik &$otrebl,ava $re+esto ili $reri,etkoB $o,e'in+ev @e %ovor $ostati neobi+an 'r&%i= +lanovi=a n,e%ova slo,a) -idjeti! ,e ik i osobnostB sociolin%vistikaB vari,aci,a "odatna literatura! Labov 1:8-S Tr&'%ill 1::4! -) $o%lavl,e

85

dubinska struktura (eng. deep structure)


1$straktni $rika re+eni+ne str&kt&re ko,i lin%vist $ret$ostavl,a i ra>+la=beniC ra lo%a) 2&binska str&kt&ra bila ,e sre'i>n,i $o,a= $rviC ina+ica transformacijske gramatike ko,& ,e 1:4;NiC %o'ina stvorio Noa= #Co=sk") #Co=sk",eva ,e a=isao 7a=isao ,e #Co=sko%a bila 'a se o'reEene va?ne %enerali aci,e o re+eni+ni= str&kt&ra=a & neko=e ,e ik& te>ko =o%& i ra iti s $o=o@& povr inske strukture re+eniceB ali 'a se =o%& 'obro ob,asniti o'reEeni= teori,ski= okviro=B & ko,e= se $ret$ostavl,a 'a re+enice i=a,& a$straktne te=el,ne oblike ko,i se natno ra lik&,& o' $ovr>inskiC oblika) #Co=sk" ,e branio svo,& i'e,& $ri=,eri=a Gohn is eager to please PJoCn ?eli a'ovol,itiP i Gohn is easy to please PJoCna ,e lako a'ovol,itiP) Na $ovr>iniB +ini se 'a te re+enice i=a,& istov,etn& str&kt&r&B ali se t&=a+e ra li+ito) ($otrebl,ava,&@i si=bol NP a imensku skupinu ko,a na neki na+in <Pne'osta,eDP na $ovr>iniB =o?e=o $ostaviti '&binsk& str&kt&r& tiC 'vi,& re+enica s $o=o@& sl,e'e@iC oblika! Gohn is Ueager to please C#V PJoCn U?eli a'ovol,iti NPVPB ali UC# to please GohnV is easy PUNP 7a'ovol,iti JoCnaV ,e lakoP) Takvi= $rika i=a =o?e=o ob,asniti na+en,e svake re+enice ko,e seB i$akB =ora,& =o'i*icirati ',elovan,e= =o@niC $ravilaB vaniC transformacije Geng) trans*or=ationsHB kako bi se & svako=e $o,e'ino= sl&+a,& stvorio $ravilan $ovr>inski oblik) Poi=an,e '&binske str&kt&re natno se =i,en,alo ti,eko= %o'inaB kako s& #Co=sk" i n,e%ovi s&ra'nici nastavili ra vi,ati svo,e a=isliB a nekoliko ina+ica trans*or=aci,ske %ra=atike Gi n,e ina nasl,e'nikaB teorije upravljanja i vezanjaH ra vilo ,e vrlo ra li+ita %le'i>ta o '&binsko, str&kt&riB ko,a se o'ne'avno na iva D!struktura Geng) 2Nstr&ct&reH) ( skla'& s ti=B & ra li+iti= se kn,i%a=a navo'e ra li+ite ina+iceB o' ko,iC s& =laEe ina+ice +esto vrlo a$straktne) Ve@ina ,e 'r&%iC %ra=ati+kiC teori,a a ra lik& o' trans*or=aci,ske %ra=atike o'bacila $o,a= '&binske str&kt&reB bave@i se iskl,&+ivo $ovr>inski= str&kt&ra=a)

88

Ka' ,e $rvi $&t &ve'en $o,a= '&binske str&kt&reB =eE& lin%visti=a se $o,avilo o'&>evl,en,e ,er s& ,e $re$o nali kao =entaln& ,e i+n& stvarnostB ne>to 'oista $ris&tno &n&tar %ovornikova =o %a) Ta ,e a=isao $ost&$no na$&>tena i 'anas sa=o =ali bro, lin%vista $ro=atra 2Nstr&kt&r& kao ne>to vi>e o' $o=a%ala $ri ,e i+no, ra>+la=bi) -idjeti! $ovr>inska str&kt&raB trans*or=aci,ska %ra=atikaB vi>e na+nost "odatna literatura! L"ons 1::1! 8) $o%lavl,eS MiCal,evi@ 1::9)

dvojezinost# bilingvizam (eng. bilingualism)


S$osobnost %ovoren,a 'va=a ,e ici=a) ( =o'erno=e a$a'no= 'r&>tv& s$osobnost se %ovoren,a 'va=a ,e ici=a 'r?i va?ni= $osti%n&@e=B osobito & e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a) I$akB s=atra se 'a ,e $reko vi>e o' 8;c sv,etsko% stanovni>tva 'vo,e i+no ili viejezino Gmultilingvalno 4 s$osobno %ovoriti tri ili vi>e ,e ikaHB a v,er&,e se kako ,e 'vo,e i+nost ili vi>e,e i+nost bila nor=a a ve@in& l,&'sko% ro'aB bare= ti,eko= $osl,e'n,iC nekoliko tis&@l,e@a) Posto,e 'oka i 'a se 'vo,e i+no o'%a,ana ',eca bol,e i kreativni,e i ra?ava,& te 'a s& ko=&nikativni,a o' ',ece o'%a,ane sa=o na ,e'no=e ,e ik&) Naro'i Nove Gvine,eB ,&%oisto+ne 1 i,eB In'i,eB Kavka a i a=a onskiC $ra>&=a re'ovito &+e 'va ili tri s&s,e'na ,e ika & svo, =aterinskiB a sli+no ,e bilo i & 1&strali,i $ri,e nasel,avan,a E&ro$l,ana) ak ,e i 'anas =no%o =ili,&na E&ro$l,anaB & na,=an,& r&k&B 'vo,e i+noB te %ovore svo, vlastiti =aterinski ,e ik i nacionalni ,e ik 'r?ave & ko,o, ?iveB a =no%i o' n,iC &sto na,& ,o> i neki globalni ili svjetski jezik kao >to s& en%leski ili *ranc&ski) 2vo,e i+nost =o?e biti osobina $o,e'incaB ali isto tako =o?e biti na+a,ka c,elok&$ne ,e i+ne a,e'nice & ko,o, se re'ovito &$otrebl,ava,& 'va ili vi>e ,e ika) Posto,an,e 'vo,e i+niC i vi>e,e i+niC 'r&>tava $oti+e bro,na va?na 'r&>tvenaB $oliti+ka i obra ovna $itan,a)

89

Na ko,i= se ,e ici=a treba o'vi,ati i obra ba i ko,i ,e ici treba,& biti ast&$l,eni na ko,i= ra ina=a[ Ko,i se ,e ici treba,& $riCvatiti a ob,avl,ivan,e i e=itiran,e[ Na ko,i= ,e ici=a treba $isati akoneB i ko,i s& ,e ici $riCvatl,ivi & s&'ski= i v,e>ta,i=a[ Nesla%an,a & =i>l,en,i=a =o%& 'ovesti i 'o jezinih sukobaB sve 'ok se %ovornici nat,e+& a $ravo &$orabe vlastito%a =aterinsko% ,e ika na >to >ire=& $o'r&+,&B i to $o =o%&@nosti & iskl,&+en,e 'r&%iC ,e ika) Po,e'inacB takoEerB =o?e %ovoriti 'va ra li+ita dijalekta $o,e'ino% ,e ikaB n$r) svo, vlastiti 'i,alekt i standardni jezik) ( to= sl&+a,& %ovori=o o dvodijalektnosti Geng) bi'ialectalis=H) -idjeti! 'i%losi,aB 'osel,eni+ki ,e ikB =an,inski ,e ikB a=,ena ko'ova "odatna literatura! .onvillain 1::/! 11) i 1-) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! 5;) $o%lavl,eS E'war's 1::0S Mal=k,Tr 1::1! 48N54S Ro=aine 1::4S Steinber% 1::/! 1-) $o%lavl,e)

dvojnost uzorkovanja (eng. duality of patterning)


Vrsta str&kt&re & ko,o, se =an,i bro, ,e'inica be na+en,a &$otrebl,ava a stvaran,e ve@e%a bro,a na+en,skiC ,e'inica) 3ivotin,e i=a,& s&stav nakova ko,i ,e asnovan na na+el& P,e'an v&kB ,e'no na+en,eP i sto%a =o%& i ra iti sa=o =ali bro, na+en,a) Ka' bi na>i ,e ici *&nkcionirali na $re=a isto=e na+el&B ne bis=o =o%li stvoriti vi>e o' stotin& ra li+itiC na+en,skiC ,e'inicaB ,er =o?e=o stvoriti tek ne>to vi>e o' stotin& ra li+itiC %ovorniC %lasova) L,&'ski s& ,e iciB i$akB 'r&k+i,e or%ani irani) Svaki %ovorni ,e ik i=a =an,i bro, te=el,niC %ovorniC ,e'inica! fonema) .ro, =o?e varirati o' na,=an,e 'eset 'o na,vi>e stoB a $ros,e+no iC ,e oko tri'eset) Ti *one=i sa=i $o sebi ne=a,& na+en,aB ali se =o%& 'r&?ivati & sl,e'ove ko,i i=a,& na+en,e) En%leski i=a oko +etr'eset *one=a Gto+an bro, ovisi o i %ovor&H) MeE& n,i=a se nala e %lasovi! P$P M$MB P%las tP MtMB P%las kP MkMB

8:

i Pkratki aP MTM Gkao & en%lesko, ri,e+i cat P=a+kaPH) ak se i ta +etiri *one=a =o%& ra li+ito ko=binirati kako bi nastale bro,ne ri,e+i ra li+itiC na+en,a! MTtM at Pko'PB MTktM act P',eloPB MkTtM cat P=a+kaPB M$TtM pat Pk&@ni l,&bi=acPB MtT$M tap Pk&catiPB MkT$M cap Pka$aPB M$T$M pap P$a$icaPB M$TktM pact P$aktP ili packed P a$akiranPB MtTktM tact PtaktP ili tacked P$ribi,enPB MkT$tM capped P$okriven ka$o=MB MtT$tM tapped P$risl&>kivanP it') 2o'av>i ,o> ,e'an *one=B P'&%i aP MeMB =o?e=o 'obiti M$eM pay P$latitiPB MkeM KayB Mte$M tape Pvr$caPB MkekM cake Pkola+PB MtekM take P& etiPB Mke$M cape PrtPB Mte$tM taped Psni=l,enP it') S +etr'esetak *one=a en%leski =o?e stvoriti =no%o ,e'noslo?niC ri,e+iB ali naravnoB i=a i ri,e+i ko,e i=a,& nekoliko slo%ova) Ione=ski s&stav Crvatsko%a ,e ika i=a /- *one=aB o' ko,iC neki *one=i sa=i $o sebi +ine ri,e+B $o$&t uB aB sB a n,iCovi= s$a,an,e= stvara,& se ,e'noslo?neB 'voslo?ne i vi>eslo?ne ri,e+i kao >to s& podB majkaB mnogostrukost it') 2vo,nost & orkovan,aB 'akleB 'o$&>ta ,e ik& 'a oblik&,e na 'esetke tis&@a ra li+itiC ri,e+iB stvoreniC govornim organima ko,i ina+e ne =o%& $roi vesti vi>e o' nekoliko 'esetaka ras$o natl,iviC %ovorniC %lasova) 2vo,nost ,e vrlo va?na a $o,e'nostavn,ivan,e %ovorniC ,e ika) S %ra=ati+ki= svo,stvo= ponavljanjaB 'vo,nost o=o%&@&,e l,&'ski= ,e ici=a stvaran,e beskona+no%a bro,a i reka ra li+ita na+en,a i sto%a +ini =o%&@i= otvorenost) 7nakovni s& ,e ici =o?'a =an,kavi s ob iro= na 'vo,nostB i o to=& se =no%o ras$ravl,alo) Ne=a s&=n,e 'a se nakovni ,e ici =o%& se%=entirati na =an,e ,e'inice be na+en,aB ali ni,e ,asno tvore li te ,e'inice s&stav ko,i o'%ovara ni & *one=a & %ovorno=e ,e ik&) Va?nost 'vo,nosti $rvi s& istakn&li *ranc&ski lin%vist 1n'r\ Martinet 1:4;N iC Gon ,e to na vao drugom artikulacijomH i a=eri+ki lin%vist #Carles 6ockettB ko,i ,e i &veo na iv 'vo,nostB 1:5;NiC %o'ina)

9;

"odatna literatura! 1ni@ i Sili@ -;;1! 1/) -idjeti! *one=B *onotaktikaB oblikovne na+a,keB ?ivotin,ska ko=&nikaci,a "odatna literatura! 1ni@ i Sili@ -;;1! 1/)

91

eksperimentalni pristup (eng. e$perimental approach)


Prist&$ $ro&+avan,& %ovora & ko,e=& is$itiva+ na=,erno =ani$&lira $ro=atrani= %ovorniko=) Je'nostavno bil,e?en,e i anali a korpusa s$ontano%a %ovora 'a,e vri,e'ne obavi,estiB ali ne =o?e o'%ovoriti na o'reEenaB istra?iva+i=a ani=l,iva $itan,a) Je'no ,e o' =o%&@iC r,e>en,a 'a se %ovornike i ravno is$it&,e o n,iCovo, ,e i+no, intuicijiB ali &tvrEeno ,e 'a %ovornici +esto 'a,& neto+ne o'%ovore o vlastito, ,e i+no, &$orabi) ( eksperimentalnome pristupu is$itiva+ na=,erno =ani$&lira %ovorniko= na &na$ri,e' o'reEeni na+in) 7a=isao ,e 'a se stvore scenari,i & ko,i=a se %ovornike $oti+e na 'avan,e ili t&=a+en,e takviC i ,ava ko,e sa'r?ava,& $otrebne obavi,estiB ali be ob,a>n,avan,a o kakvi= se obavi,esti=a ra'i) 7a to ,e obi+no $otrebno stvoriti 'obro oblikovane a'atke ko,e %ovornici treba,& obavitiB a 'ok iC obavl,a,&B is$itiva+i=a neCotice otkriva,& tra?ene obavi,esti) Stvaran,e takviC a'atakaB naravno'akakoB ni,e ,e'nostavno i osniva+ ,e to% $rist&$a A a=eri+ki sociolin%vist Jillia= Labov A $osvetio $ri'ao velik& $o ornost n,iCov& oblikovan,&) -idjeti! intuicija "odatna literatura! Labov 1:84)

elipsa/# eliptina ili krnja reenica (eng. ellipsis)


I ostavl,an,e lo%i+ki n&?niC 'i,elova re+enice ili i ri+a,a ko,i se =o%& na'okna'iti i konteksta) Tra'icionalni %ra=ati+ari stol,e@i=a s& $ri=,en,ivali na iv elipsa na $o,ave & ko,i=a 'io re+enice ili i ,ave nai %le' ne'osta,e ili se $o'ra &=i,eva) S&vre=eni lin%visti &$otrebl,ava,& na iv &

9-

&?e=& s=isl& o na+&,&@i n,i=e i ostavl,an,e re+eni+niC 'i,elova ko,i se =o%& ne'vo na+no i>+itati i konteksta) ( ra %ovor&! Marko! $dje je 2uzanaF Sara! U knji0niciB Sarin ,e o'%ovor ne'vo na+no $rot&=a+iv & kontekst& na+en,a 2uzana je u knji0niciB sto%a %ovori=o o eli$si 'i,ela 2uzana je) MeE&ti=B & ra %ovor&! Marko! Bvo knjige koju sam ti o(e7ao) Sara! HvalaB Sarin se o'%ovor ne =o?e to+no $re$o nati kao skra@eni oblik bilo ko,e o'reEene '&l,e i ,aveB $a ov',e v,ero,atno ni,e ri,e+ o eli$si) ( ,e'no, se i ,avi =o%& $o,aviti ra li+ite vrste eli$saB $a one +esto i=a,& i ra li+ita i=ena) ( $ri=,er&! 2uzana 0eli da po:em s njom u $rkuB ali ne moguB i ostavl,eno ,e s njom po7i u $rkuB $a se ta konstr&kci,a na iva brisanje glagolske skupine Geng) VPN'eletionH) ( 'r&%o=e $ri=,er&! Cetko me 0eli iz(acitiB a znam i tkoB i ostavl,eni ,e 'io 0eli me iz(acitiB i ta se konstr&kci,a na iva ispiranje Geng) sl&icin%H) Eli$s& treba ra likovati o' elizijeB brisan,a glasova ko,e n$r) nasta,e n$r) ka' i %ovara=o ho7e/ li do7i kao 3o/ l3 do73 ili ka' britanski %ovornik i %ovara li(rary Pkn,i?nicaP kao li(ry) I ostavl,an,e %lasova ove se eli i,aB i ostavl,an,e ri,e+i eli$sa)

etimologija (eng. etymology)


Po'ri,etlo i $ovi,est o'reEene ri,e+i ili %rana lin%vistike ko,a to $ro&+ava) Svaki ,e ik i=a r,e+nik ko,i sa'r?i vi>e tis&@a ri,e+iB a svaka o' tiC ri,e+i i=a vlastito $o'ri,etlo i $ovi,estB o'nosno vlastit& etimologiju) Eti=olo i se bave otkrivan,e= $o'ri,etla svake $o,e'ine ri,e+i) (s$,e>no bavl,en,e eti=olo%i,o= aCti,eva o%ro=no %ole=o nan,e o ,e ik& na ko,e=& ,e abil,e?ena $ro&+avana ri,e+ i $o navan,e s&s,e'no%a ili sro'no% ,e ika i ko,e%a se =o%& i v&@i bitni $o'aci) TakoEer ,e n&?no $o orno istra?iti bro,ne stare 'ok&=enteB katka' i i ni=ne starostiB kako 'a bi se i v&kli svi 'ost&$ni ',eli@i nan,a o ri,e+i +i,e se $o'ri,etlo istra?&,e) Katka' ta ri,e+ $osto,i & ,e ik& o' n,e%ova $o+etkaS & to= ,e sl&+a,& ri,e+ ,e'nostavno nasli,eEena o' ko,e% ,e ika $retka)

9/

En%leska ri,e+ three PtriP $ot,e+e i staroen%lesko%a threoB a ta ri,e+ o$et $ot,e+e i $ra%er=ansko%a YthrijizB >to ,e $oteklo i $rain'oe&ro$sko%a YtreyesB >to ,e v,ero,atno i ve'eno i ri,e+i a PtriP & ne$o nato=e $retk& $rain'oe&ro$sko%a G v,e 'ica o na+&,e rekonstr&irani oblikH) Isti %er=anski i vori 'a,& %otsko threisB 'ansko i >ve'sko treB ni o e=sko drieB %er=ansko drei it') Isti in'oe&ro$ski i vor 'a,e latinsko tresB >to ,e sa=o $o sebi $re'ak >$an,olsko%a tresB tali,ansko%a treB *ranc&sko%a troisB r&=&n,sko%a trei it') TakoEer i istiC in'oe&ro$skiC i vora 'ola i sanskrtsko trayasB r&sko triB Crvatsko triB $ol,sko trzyB litavsko trysB albansko treB irsko triB vel>ko tri iB =an,e o+itoB $er i,sko se i ar=ensko erek) Iako $osl,e'n,a 'va re*leksa =o%& i %le'ati +&'noB str$l,ivo i $o=no eti=olo>ko istra?ivan,e ne'vo,beno ,e &tvr'ilo a,e'ni+ko $o'ri,et$ori,eklo sviC nave'eniC ri,e+i) ( 'r&%i= sl&+a,evi=a ri,e+i +i,e se $o'ri,etlo istra?&,e nis& nasli,eEene o' ,e ika $retkaB ve@ s& & neko=e tren&tk& &>le & ,e ik) Mo?'a s& ,e'nostavno P$os&EeneP G$reslikaneH i s&s,e'no% ,e ikaB ili s& iC %ovornici skovali koriste@i se tvorbeni= =o%&@nosti=a vlastito% ,e ika) ( takvi= sl&+a,evi=a eti=olo i nasto,e otkritiB >to ,e =o%&@e 'al,e & $ro>lostB ka' s& te ri,e+i $rvi $&t &$otri,ebl,eneB ka' i tko iC ,e &$otrebl,avao i & ko,e=& na+en,&) .e takviC 'oka a eti=olo%i,a ,e sa=o ne>to vi>e o' na%aEan,a) Tis&@e s& en%leskiC ri,e+i Gi ravno ili nei ravnoH $os&Eene i 'r&%iC ,e ika! angel PanEeoP i staro%r+ko%aB lettuce PsalataP i latinsko%aB knife Pno?P i staronor'i,sko%aB face PliceP i nor=ansko%a *ranc&sko%aB cigarette Pci%aretaP i s&vre=eno%a *ranc&sko%aB skunk Psk&nkP i =assacC&settsaB shampoo P>a=$onP i Cin'sko%aB (randy Pbren'iP i ni o e=sko%aB mos uito Pko=aracP i >$an,olsko%aB poodle P$&'licaP i n,e=a+ko%aB B um(rella Pki>obranP i tali,ansko%aB alcohol PalcoColP i ara$sko%aB ski Pski,aP i norve>ko%aB yogurt P,o%&rtP i t&rsko%aB ukulele i Cava,sko%aB 1hishky o' >kotskiC GalaB (anana i a*ri+kiC ,e ikaB kayak Pka,akP i eski=sko%aB kangaroo PklokanP

90

i a&stralsko% %&&%& "i=i'Cirr ,e ika it') ( takvi= sl&+a,evi=a eti=olo i se bave ra vo,e= i $ra@en,e= $ovi,esti ri,e+i &n&tar strano% ,e ika i ko,e% ,e $os&Eena) Mno%e s& en%leske ri,e+i stvorili &$ravo en%leski %ovornici) MeE& n,i=a se nala e ginger(read Pkr&C o' E&=biraPB paper(ack P=eki &ve PB scarecro1 Pstra>iloPB spaghetti 1estern P>$a%eti vesternPB striptease Pstri$ti PB (a(y.sit Ps,e'alica a beb&PB laptop P$ri,enosno ra+&naloPB 1ord processor P$ro%ra= a obra'b& tekstaPB underfunding P=an,ak sre'stavaPB (e1itch P a+aratiPB megastar P=e%a vi,e 'aPB non.magnetic Pne=a%netskiPB miniskirt P=inis&kn,aPB edit P&reEivan,ePB deli P$ro'avaonica 'elikatesaPB flu P$reCla'aPB smog Ps=o%PB (urger P=esni sen'vi+PB laser PlaserPB giggle Ps=i,e>iti sePB (ang P%lasno al&$itiPB scrooge Psiro=aCPB ui8otic Pro=anti+arPB gothic P%otskiP i malapropism P$o%re>na &$oraba ri,e+iP) Te s& ri,e+i skovali %ovornici en%lesko%a ,e ika na ova, ili ona, na+inB neke o' n,iC i $ri,e stotin& %o'inaB a 'r&%e tek ne'avno A eti=olo i se bave svi=a) Eti=olo%i,a CrvatskiC ri,e+i =o?e se $rona@i & Btimologijskome rjeniku hrvatskoga ili srpskoga jezika Petra Skoka i & Hrvatskome etimolo/kom rjeniku 1le=ka Gl&Caka) -idjeti! ono=astikaB $os&Eenica "odatna literatura! 6ock an' Jose$CB1::5! :) $o%lavl,eS Trask 1::5! /04N/45S Skok 1:81S Gl&Cak 1::/)

etnografija govora (eng. ethnography of speaking)


Pro&+avan,e ko=&nikaci,skiC nor=a & ,e i+no, a,e'niciB &kl,&+&,&@i %ovorneB ne%ovorne i 'r&>tvene +i=benike) Svako 'r&>tvo i=a vlastite nor=e ko=&nikaci,sko%a $ona>an,a) 1ko tko s,e'i a stolo= & bla%ovaonici i ?eli sol ko,a =& ni,e na'oCvat r&keB =o%ao bi re@i! Biste li (ili lju(azni da mi dodate solFB ili! 9olim -as dodajte mi soli ili "aj mi tu solIS =o%ao bi +ak ne re@i ni>taB ve@ sa=o $ose%n&ti r&ko= $reko osobe 'o sebe i 'oCvatiti sol) Neka s& $ona>an,a $riCvatl,i

94

vi,a o' 'r&%iCB >to ovisi o sit&aci,iB 'ok neka $ona>an,a nis& nika' $riCvatl,iva) .itno Va?no ,e na%lasiti 'a nor=e nis& $osv&'a isteB ve@ se natno ra lik&,& o' k&lt&re 'o k&lt&re) ( tra'icionalno=e baski,sko= k&@anstv& %os$o'ar k&@e =o?e svo,& ?el,& a ,o> ,e'no= +a>o= vina ob,aviti sa=o &'aran,e= $o stol&B be i,e'ne ri,e+iS to v,ero,atno ne bi bilo $riCvatl,ivo & en%lesko, ,e i+no, a,e'nici Gniti ,e to &obi+a,eno =eE& =laEi= .aski=aH) 1ntro$olo>ki lin%visti ve@ 'osta '&%o isti+& va?nost is$itivan,a ko=&nikaci,sko%a $ona>an,a & k&lt&rno=e kontekst&B iako ,e na iv etnografija govora Gili etnografija komunikacijeH &veo tek 1:8;NiC %o'ina a=eri+ki antro$olo>ki lin%vist 2ell 6"=es) Istra?iva+i s& $ro=atrali =no>tvo vari,abla & bro,ni= %ovorni= a,e'nica=a! ,a+in& %ovoraB visin& %ovoraB &'al,enost i =eE& %ovornikaB i ra?a,nost i $olo?a,eB $o%le' i kontakt o+i=aB na+ine oslovl,avan,aB $ravila a$o+in,an,a ra %ovora i =no%e 'r&%e stvari>to>ta 'r&%o%a) Meksikanci s& & ra %ovor& skloni,i sta,ati =no%o bli?e o' 1=erikanacaB >to 'ovo'i 'o ko=i+niC s=i,e>niC sl&+a,eva %o'a ka' Meksikanac ra %ovara s 1=erikance=) S&sret %ovornika en%lesko%a ko,i ne=a,& nek& $osebn& te=& ra %ovora $rote@i @e & +avrl,an,& o vre=en&B ,er se ti>ina s=atra ne$riCvatl,ivo=S ali Kine i & isto, sit&aci,i ne %ovore ni>ta i ne s=atra,& to &vre'l,ivi=) ( ,a$ansko=e i ,avansko=e +ak i na,,e'nostavni,e i ,ave =o%& i=ati bro,ne oblikeB ovisno o relativno=e stat&s& %ovornikaB oslovl,eno% i osobe o ko,o, se %ovoriB kao i o okolnosti=a & ko,i=a se o'vi,ate+e ra %ovor) Tali,ani =no%o %estik&lira,& 'ok %ovoreB a ZveEani to ne +ine) ( britansko=e $arla=ent& s=atra se teCni+ki ne$rikla'ni= 'a ,e'an +lan $arla=enta i ravno oslovl,ava 'r&%o%a i sto%a se %ovori i $ri=,e'be sl&?beno &$&@&,& %ovornik&B a ostali +lanovi $arla=enta oslovl,ava,& se & tre@e=& lic& o$>irni= &ko+eni= i ra i=a kao >to ,e P$o>tovani $re'stavnik TattonaP) Pro&+avan,e etno%ra*i,e ko=&nikaci,e $r&?a %otovo beskona+na i nenaEen,a i 'anas o to=&

95

$re'=et& $osto,i bo%ata literat&ra) MeE&ti=B $ove ivan,e se re &ltata istra?ivan,a a sa'a $oka alo te>ki=B $a ne=a =no%o &'?benika etno%ra*i,e %ovoren,a) -idjeti! neverbalna ko=&nikaci,aB $ara,e ik "odatna literatura! .onvillain 1::/! 0) $o%lavl,eS 2&ranti 1::8! 0) $o%lavl,eS J1) Iole" 1::8! V 'ioS ScCi**rin 1::0! 4) $o%lavl,e)

98

filologija (eng. philology)


Grana povijesne lingvistike ko,a se bavi $ovi,e>@& $o,e'iniC ri,e+i i i=ena) Povi,esni lin%visti bave se >iroki= $o'r&+,e=) Je'ni se &%lavno= bave o'reEivan,e= %enetski $ove aniC ,e ika Gvidjeti! genetski odnosH i i raEivan,e= str&kt&ra o'reEeniC jezinih porodicaS 'r&%i se bave &tvrEivan,e= o'reEeniC $ro=,ena ko,e s& &t,ecale na $o,e'ina+ne ,e ikeB tre@i tra?e o$@a na+ela jezine promjene) Neki se &%lavno= bave &tvrEivan,e= $o'ri,etla o'reEeniC ri,e+i ili i=ena i $ra@en,e= n,iCova ra vo,a kro vri,e=e) Takvo se $ro&+avan,e takoEer na iva filologijaB a 'i,eli=o ,e na etimologiju A $ro&+avan,e $o'ri,etla o$@iC ri,e+i i onomastiku A $ro&+avan,e $o'ri,etla i=ena) Iilolo%i,a $osto,i ve@ '&l,e vri,e=eB a na iv se sve 'one'avno $ri=,en,ivao +esto a $ovi,esn& lin%vistik& o$@enito) Iilolo>ki ,e $osao aCt,evan i tra?i ovla'avan,e s =no%o vi>e $o'ataka ne%o & bilo ko,o, 'r&%o, %rani lin%vistike) Sa=o se & ,o> nekoliko $o'r&+,a =o?e na@i toliko stran$&tica ko,e vreba,& na neo$re ne istra?iva+e) PreviEan,e ,e'no%a kl,&+no% 'at&=a 'ovo'i 'o katastro*eB a on =o?e le?ati $oCran,en & aboravl,eni= i 'an,i=a ili r&ko$isi=a kn,i?nica &'al,eni=a tis&@e =il,a) I$ak s& *ilolo i $osti%li i vanre'ne &s$,eCeB a veliki eti=olo>ki r,e+nici en%lesko%aB >$an,olsko%aB latinsko%aB Crvatsko%a i 'r&%iC ,e ika isti+& se =eE& lin%visti+ki= bla%o= A iako svi sa'r?e $o%re>ke ko,e ,o> treba,& is$raviti b&'&@i nanstvenici) ( Crvatsko, ,e i+no, tra'ici,i *ilolo%i,a o na+&,e nanstven& 'isci$lin& ko,a se bavi $ro&+avan,e= ,e ikaB kn,i?evnostiB $isaniC s$o=enika i naro'niC obi+a,a)

99

-idjeti! eti=olo%i,aB ,e i+na $ro=,enaB ono=astikaB $ovi,esna lin%vistika "odatna literatura! Trask 1::5! 1-) $o%lavl,e

filozofija jezika (eng. philosophy of language)


Grana *ilo o*i,e ko,a $ro&+ava svo,stva l,&'skiC ,e ika) Posto,i =no%o as$ekata ,e ika ko,i s& $o',e'nako va?ni a lin%viste i a *ilo o*eB osobito Giako ne iskl,&+ivoH & $o'r&+,& semantike G$ro&+avan,a na+en,aH) Iilo o*i ,e ika bave se $roble=i=a kao >to ,e o'nos ,e ika i stvarno%a ili $o,=ovno% svi,etaB ati= o'reEivan,a istinitosti ili neistinitosti i ,avaB &t,eca,a na+en,a i ,ava na kontekst te o'nosa i =eE& ,e ika i &=a) Iako s& *ilo o*i o ti= ,e i+ni= $roble=i=a ra =i>l,ali ,o> o' anti+kiC vre=enaB ras$rav& ,e o to=& $re'=et& osobito $otakn&o n,e=a+ki *ilo o* kasno%a 'evetnaesto% stol,e@a Gottlob Ire%eB ko,i se sto%a s=atra oce= *ilo o*i,e ,e ika) MeE& na,istakn&ti,i= s& *ilo o*i=a ,e ika & 'va'eseto=e stol,e@& .ritanci .ertran' R&sselB Peter StrawsonB 2onal' 2avi'sonB J) L) 1&stinB Pa&l Grice i JoCn SearleB Pol,ak 1l*re' Tarski i 1=erikanci Jillar' van Or=an ]&ineB RicCar' Monta%&eB Jerrol' Kat B Jerr" Io'or i Sa&l Kri$ke) GPosebna bil,e>ka! $osto,i *ilo o*ska >kola lingvistika filozofijaB na vana tako ,er n,e ini a%ovornici s=atra,& 'a =no%i *ilo o*ski $roble=i nasta,& bo% ne'ovol,no%a $ri'avan,a va?nosti ,e ik&S to ne=a nikakve ve e s *ilo o*i,o= ,e ika i ne treba se =i,e>ati s n,o=e)H -idjeti! semantika "odatna literatura! Mal=k,Tr 1::1! /-:N//:S Martin 1:98S Stainton 1::5)

finitni# /sprezivi# /lini oblik (eng. finite)


Gla%olski oblik ko,i se =o?e s$re ati) ( =no%i= Gne svi=H ,e ici=a %la%ol i=a bro,ne oblike s ra li+iti= %ra=ati+ki= *&nkci,a=aB a oni se =o%& $o'i,eliti na

9:

'vi,e vrste! finitne ili sprezive i nefinitne ili nesprezive) Iinitni s& oblici & Crvatsko=e ,e ik&! $re entB aoristB i=$er*ektB $er*ektB $l&skva=$er*ektB *&t&r $rviB *&t&r 'r&%iB i=$erativB kon'icional $rvi i kon'icional 'r&%i) Ne*initni s& oblici! in*initivB %la%olski $rilo% sa'a>n,iB %la%olski $rilo% $ro>liB %la%olski $ri',ev ra'ni i %la%olski $ri',ev tr$ni) Iinitni ,e oblik &vi,ek obil,e?en s ob iro= na vrijeme i i=a sronost) ( =i=o a $ri=,er %la%ol pisati) Nave'eni se %la%olski ne*initniB nes$re ivi oblikB tako vani infinitivB &$otrebl,ava a i=enovan,e i r,e+ni+k& nat&knic&) 1liB oblici pi/emB pi/e/B pi/e it') *initni s&B s$re ivi oblici) Gla%olska osnova s nastavci=a NemB Ne/B .e i ri+e sa'a>n,e vri,e=e i sla?e se s $rvi=B o'nosnoB 'r&%i= i tre@i= lice= ,e'nine s&b,ekta) Na'al,eB oblik napisah i ri+e $ro>lo svr>eno vri,e=e GaoristH i sla?e se s $rvi= lice= ,e'nine s&b,ektaB oblik pisah i ri+e $ro>lo nesvr>eno vri,e=e Gi=$er*ektH $rvo% lica ,e'nineB a pi/i i=$erativ 'r&%o% lica ,e'nine it') Iinitni oblici slo?eniC vre=ena tvore se in*initni= oblici=a i o'%ovara,&@i= *initni= oblici=a pomo%nih glagola (iti ili htjeti) Pri=,ericeB pisao sam G$er*ektH tvori se o' %la%olsko%a $ri',eva ra'no% i nena%la>eniC oblika $re enta %la%ola (itiB (ijah pisao ili (io sam pisao G$l&skva=$er*ektH o' oblika i=$er*ekta ili $er*ekta %la%ola (iti i %la%olsko% $ri',eva ra'no%B pisat 7u G*&t&r IH o' in*initiva i nena%la>eniC oblika $re enta %la%ola htjeti it') Iinitni oblici =o%& biti sa=ostalni %la%olski oblici & re+eniciB n$r) 2uzana pi/eB 'ok ne*initni oblici =ora,& & sebe i=ati ,o> neki %la%olB n$r) 2uzana 0eli pisati) 2akleB ne*initni oblik ni,e o na+en & o'nos& na vri,e=eB ne sla?e se sa s&b,ekto= i ne =o?e biti ,e'ini %la%ol & re+enici) Pri=,eri! $ledaju7i neodre:enoB koraam niz ulicu Gne*initni ,e oblik %la%olski $rilo% sa'a>n,i gledaju7iB a *initni ,e oblik koraamHS Baciv/i se u moreB zapliva prema drugoj o(ali Gne*initni ,e oblik %la%olski $rilo% $ro>li (aciv/iB a *initni zaplivaH)

:;

Gla%oli ko,i 'ola e sa=o & tre@e=& lic&B ko,i s& be s&b,ekta ili s& $ove ani sa s&b,ekto= sa=o & tre@e= lic&B na iva,& se bezlinim glagolima) To s& %la%oli bivan,a i stan,a kao initi seB pozlitiB ki/itiB (oljeti) Pri=,eri! 6ini mi se da dolaziB #ozlilo mi jeB Ki/iB Boli me glava) En%leski bo% =alo% bro,a %ra=ati+kiC o naka ni,e i'ealan ,e ik a o$ri=,erivan,e *initnostiB ,er s& neki ne*initni oblici istov,etni *initni=a) In*initiv smoke P$&>itiP ne*initni ,e oblik) Iinitni ,e %la%olski oblik smokes P$&>iPB kao & 2usie smokes PS&sie $&>iP) Nastavak Ns i ri+e sa'a>n,e vri,e=e i sla?e se s tre@i= lice= ,e'nine s&b,ekta) Iako ne=a,& i ravne o nake *initnostiB istov,etni oblici smoke P$&>i=P & < smoke PJa $&>i=PB te smoke P$&>eP & They smoke POni $&>ePB *initni s&B ,er s& ,e'ini %la%olski oblici & re+enici) Po isto=e ,e kriteri,& oblik smoked P$&>ilaP & 2usie smoked PS&sie ,e $&>ilaPB sa s&*ikso= $ro>lo% vre=ena Ned takoEer *initan) En%leski i=a sa=o nekoliko oblika a %la%ol smoke) Pri=,er ,e ne*initno% oblika & en%lesko=e oblik smoking ko,i i=a nekoliko *&nkci,a) ( re+enici 2usie is smokingB 'r&?&,e se s *initni= pomo%nim glagolom is P,eP) ( re+enici < have often seen 2usie smoking Pesto sa= vi'io S&sie kako $&>iPB smoking ,e vrsta dopune G*initni oblik ,e have Pi=atiPH) ( re+enici 2moking a cigaretteB 2usie pondered the ruins of her love life PP&>e@i ci%aret&B S&sie ,e ra =i>l,ala o krCotina=a svo,e%a l,&bavno% ?ivotaPB smoking ,e vrsta modifikatora G*initni ,e oblik pondered Pra =i>l,alaPH ( re+enici 2moking is (ad for you PP&>en,e ,e lo>e a tebePB smoking ,e nominalizirani %la%olB & ovo=e sl&+a,& gerund G*initni ,e oblik & to, re+enici isH) Ne*initni ,e oblik takoEer smoked P$&>ilaP & *&nkci,i participa prologa Geng) $ast $artici$leHB kao & 2usie has smoked since she 1as fifiteen PS&sie ,e $&>ila o' svo,e $etnaeste %o'ineP G*initni s& oblici has i 1as P,ePHB ili pasivnoga participa Geng) $assive $artici$leHB kao & re+enici Cigars are rarely smoked (y 1omen P#i%are s& ri,etko $&>ene o' ?enaP G*initni ,e oblik are Ps&PH)

:1

Nes$re ivi in*initivni oblik smoke P$&>itiP $o,avl,&,e se & konstr&kci,a=a kao >to ,e 2usie can3t smoke in her office PS&sie ne =o?e $&>iti & svo,e=& &re'&P G*initni ,e oblik can P=o?ePHB i 2usie 1ants to smoke PS&sie ?eli $&>itiP G*initni ,e oblik 1ants P?eliPH) Pro=atra=o li sl,e'ove is smoking P$&>iP Gn$r) 2usie is smokingH i has smoked P,e $&>ilaP Gn$r) 2usie has smoked since she 1as fifteenH kao ,e'an %la%olski oblikB on'a s& to *initni obliciB ,er ,e $rvi +lan *initan) 7a en%leski ,eB i$akB &obi+a,eni,e ra l&+iti takve sl,e'ove na n,iCove *initne i ne*initne ,e'inice) ( re+enici Janting to smoke a uick cigaretteB 2usie made a rush for the (alcony P3ele@i $o$&>iti ci%aret& na br in&B S&sie ,e $o,&rila na balkonPB sinta%=a 1anting to smoke P?ele@i $o$&>itiP ne sa'r?ava *initne oblike G,e'ini ,e *initni oblik & re+enici made P&+inilaPH) #ureenica ili re+enica ko,a sa'r?ava *initni %la%olski oblik sa=a ,e $o sebi *initna) 2akleB 2uzana pu/i *initna ,e re+enicaB a *initne s& i ob,e s&re+enice & re+enici 2uzana uvijek pu/i cigaretu nakon /to zavr/i s veerom) 1liB & $ri=,er& Havr/iv/i s veeromB 2uzana je odluila popu/iti cigaretuB sa=o ,e 2uzana je odluila popu/iti cigaretu *initna re+enicaB 'ok sk&$ine zavr/iv/i s veerom i popu/iti cigaretu ne sa'r?e *initne oblike $a s& sto%a ne*initne) -idjetiK vrijeme "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 80N85S .ari@ et al) 1::4! ---N-09)

fleksija (eng. inflection)


Pro=,ena oblika ri,e+i i %ra=ati+kiC ra lo%a) ( =no%i= Gne svi=H ,e ici=aB ri,e+ =o?e i=ati nekoliko ra li+itiC oblikaB ili +ak na 'esetke oblikaB a o %ra=ati+ko=e kontekst& ovisi ko,i @e se oblik o'abrati) Mi,en,an,e ri,e+i $o oblici=a na iva se fleksija) Ri,e+ se =o?e =i,en,ati 'o'avan,e= afikasa ili ra li+iti= vrsta=a &n&tra>n,iC $ro=,ena) 6rvatski ,e *lektivni ,e ik) Ri,e+i s& ko,e $rovo'e *leksi,&B o'nosno =i,en,a,& svo, oblik promjenjiveB a one ko,e ne =i,en,a,&

:-

svo, oblik nepromjenjive ri,e+i) ( $rv& sk&$in& &bra,a,& se imeniceB pridjeviB brojeviB zamjeniceB neki prilozi ko,i se =o%& ko=$arirati i glagoliB a & 'r&%& prijedloziB vezniciB esticeB ostali prilozi i usklici) Mi,en,an,e oblika ko,i=a se iska &,& ra li+iti na+en,ski o'nosi imenicaB pridjevaB brojeva i zamjenica na iva se deklinacijaB sklanjanje ili sklonid(a) S=,ena $ri',evskiC i prilonih oblika ko,i i ri+& ra li+it& koli+in& ili =,er& ono%a >to na+e na iva se komparacija ili pored(a) Pro=,ena glagolskih oblika ko,i=a se vre=enski ti,ek $rika &,e s ob iro= na tren&tak ka' %ovornik %ovori i na n,e%ov o'nos $re=a ono=e >to biva ove se konjugacija ili sprezanje) 7bo% takvo% takva se *lektivno% s&stava i=enice sklan,a,& kro se'a= $a'e?a ,e'nine i =no?ineB kao ku7aB ku7eB ku7i it') Pri',evi seB osi= >to i=a,& skloni'bene oblikeB =i,en,a,& & tri st&$n,aB kao maliB manji i najmanji) Je'an %la%ol =o?e i=ati na 'esetke oblikaB kao tratiB triB trahB trat 7uB tralo it') En%leski ne=a =no%o oblikaB ali ,e i$ak *lektivni ,e ik) Ti$i+na i=enica i=a 'va %ra=ati+ka oblika! ,e'nina dog P$asP i =no?ina dogs P$siPB ,e'nina child P'i,eteP i =no?ina children P',ecaPB ,e'nina foot Psto$aloP i =no?ina feet Psto$alaP) Ti$i+an %la%ol i=a ne>to vi>e oblika o' i=eniceS n$r) 1rite P$isatiP i=a 1rite P$i>e=PB 1rites P$i>ePB 1rote P$isaoPB 1ritten P$isanPB 1riting P$i>&@iPB 'ok love Pvol,etiP i=a sa=o love Pvoli=PB loves PvoliPB loved PvolioPB loving Pvole@iPB a put PstavitiP i=a sa=o put Pstavl,a=PB puts Pstavl,aPB putting Pstavl,a,&@iP) G.ro, ,e ve@i ako &bro,i=o sintakti+ke oblike kao has 1ritten $o' *leksi,&B >to se i$ak +ini =no%o r,eEe)H Ti$i+an $ri',ev i=a tri $ore'bena oblika! $o itiv (ig PvelikPB ko=$arativ (igger Pve@iPB s&$erlativ (iggest Pna,ve@iP) Ileksi,a ni,e &niver alna) Vi,etna=ski n$r) ne=a *leksi,e i svaka ri,e+ i=a $ot$&no ne$ro=,en,iv oblik) S 'r&%e straneB neki s,evernoa=eri+ki ,e ici i=a,& a+&E&,&@e slo?en *lektivni s&stav & ko,e=& se ,e'an ,e'ini %la%ol =o?e $o,aviti & stotin& ra li+itiC oblika)

:/

.itna ,e stvar & ve i s *leksi,o= 'a se n,e ino= $ri=,eno= ne 'obiva nova ri,e+B ve@ sa=o ra li+it oblik iste ri,e+i) Izvo&enjeB nas&$rot to=&B stvara nove ri,e+i ko,e se & r,e+nici=a treba,& $osebno navo'iti) -idjetiK %ra=ati+ka kate%ori,aB i voEen,eB =or*olo%i,a "odatna literatura! .a&er 1:99! 5) $o%lavl,eS .rown an' Miller 1::1! 1-)N10) $o%lavl,eS .ari@ et al) 1::4! :4N-90)

fokus/# isticanje (eng. focus)


I 'va,an,e 'i,ela re+enice ili i ,ave kao na,va?ni,e%a novo% obavi,esno% 'i,ela) ( i ,avi 2uzana tre(a odmor $o ornost se ne &s=,erava ni na ,e'an 'io i ,ave) 1liB ako se naglasi! 2UH!C! tre(a odmorB i ,ava ta'a o+ito na+i Pona ko,a treba o'=or ,est S& anaB a ne tko 'r&%iPB $a ka?e=o 'a ,e S& ana & fokusu) Na%lasi=o li >to 'r&%oB ta'a ,e ta, ele=ent s=,e>ten & *ok&s! 2uzana tre(a D"9D% Ga ne >to 'r&%oH) ( %ovorno=e s$ora &=i,evan,& o'reEen& ,e'inic& &vi,ek =o?e=o staviti & *ok&s na%lasko=) MeE&ti=B %ovorni i $isani ,e ik i=a,& ra li+ita sre'stva a s=,e>tan,e ele=enata & *ok&s) "rocjep Geng) cle*tH na= o=o%&@&,e 'a ka?e=o ili na$i>e=o! 2uzana je ta koja tre(a odmor Gstavl,a,&@i S& an& & *ok&sHB ili Dno /to 2uzana tre(a je odmor Gstavl,a,&@i o'=or & *ok&sH) Svaki ,e ik i=a 'r&k+i,a sre'stva a istican,e) Tako se & baski,sko=e ele=ent =o?e 'ovesti & *ok&s ti=e >to se s=,e>ta o'=aC is$re' %la%ola) Iok&s se =ora ,asno ra likovati o' temeS +ak i $ro*esionalni lin%visti katka' =i,e>a,& te na ive) -idjetiK 'anoMnovoB te=a "odatna literatura! Greenba&= an' ]&irk 1::;! 19) $o%lavl,e)

fonacijski tip (eng. phonation type)


Ra li+iti na+ini $ona>an,a %lasnica $ri $roi vo'n,i %ovora) Vokalni nabori Gili %lasniceH 'vi,e s&

:0

$okretne =ase tkiva & %rkl,an& i =eE& ko,iC rak i $l&@a $rola i $ri %ovor&) Glasnice se =o%& $ona>ati na ra li+ite na+ineB s ti= 'a katka' ra li+iti n,iCovi 'i,elovi ra'e $osve ra li+ito) Po nato ,e 'a se =o%& =eE&sobno $ribli?iti titra,&@i $o ci,elo, '&?iniB +i=e 'ola i 'o zvunostiB ili se =o%& ra 'vo,itiB s$re+ava,&@i titran,e) Tako 'ola i 'o bezvunosti Geng) voicelessnessHB ili to+ni,e daha Geng) breatCH) TakoEer se =o%& stisn&ti ,e'na & 'r&%&B blokira,&@i $rotok ra+no, str&,iB +i=e se stvara,& ra li+ite vrste be v&+nosti) Glasnice seB takoEerB =o%& atvoriti ostavl,a,&@i sa=o stra?n,i otvor kro ko,i >&>tavo te+e rak stvara,&@i apat Geng) wCis$erH ili se =o%& $ot$&no atvoriti te 'ola i 'o s$oro% titran,a $re'n,e% otvoraB +i=e nasta,e promukli glas Geng) creakH) Mo%& se +vrsto stisn&ti '&? ci,ele $ovr>ine tako 'a titra,& vrlo br oB $a 'obiva=o falset Geng) *alsettoH) Mo%&@e s& ra li+ite ko=binaci,eB kao >to ,e aptavi glasB promukli glasB aptavi falset i aptavi promukli glas GP=a=&rni %lasPH) O' sviC se =o%&@nosti sa=o neke &$otrebl,ava,& & ,e i+ne svrCe) 6rvatski i en%leski ra lik&,& sa=o v&+nost i be v&+nostB ali =no%i ,e ici i=a,& i tre@& =o%&@nostB na,+e>@e $ro=&kli %las ili >a$tavi %las) -idjetiK =eCani a= $rola a ra+ne str&,eB v&+nost "odatna literatura! La'e*o%e' 1::/! 5) $o%lavl,eB 1:81! -) $o%lavl,eS La'e*o%e' an' Ma''ieson 1::5! 08N88)

fonem (eng. phoneme)


Je'na o' osnovniC %lasovniC ,e i+niC ,e'inica) Svaki %ovoreni ,e ikB ili to+ni,eB svaki osobiti izgovor ko,e%a ,e ika sa'r?i =an,i sk&$ osnovniC apstraktnih %lasovniC ,e'inicaB suglasnika ili samoglasnika) Svaka se ri,e+ neko% ,e ika =ora sasto,ati o' 'o$&>teno% sli,e'a tiC osnovniC %lasovniC ,e'inica ko,e se na iva,& fonemi) .ro, ,e *one=a & ,e ici=a $rili+no ra li+itB o' na,=an,e%a $o nato% ni a o' 'eset *one=a & bra ilsko=e ,e ik&

:4

$iraCdB 'o na,ve@e%a $o nato% ni a o' 101 *one=a & a*ri+ko=e ,e ik& XF) ini se 'a ,e $ros,e+an bro, *one=a & ,e ici=a i =eE& -4 i /;) Ione=ski s&stav Crvatsko% ,e ika $re=a ,e'anaest $ari razlikovnih obiljeja bro,i /- *one=a ko,i se 'i,ele & tri *one=ska ra re'a! vokale GMiMB MeMB MaMB MoMB M&MB MieM & $is=& ijeHB zvonke ili sonante GMvMB M=MB MnMB MM & $is=& njB MlMB MM & $is=& ljB MrMB MrM sa=o%lasnikB M,MH i umnike GM$MB MtMB MkMB MbMB M'MB M%MB McMB M+MB M@MB MM & $is=& d0B MM & $is=& :B M*MB MsMB M>MB MCMB M MB M?MH) Pre=a &lo i ko,& *one=i i=a,& & slo%&B *one=i se ,o> 'i,ele na slo%otvorne samoglasnike Gvokali i sa=o%lasni+ko MrM HB te neslo%otvorne suglasnike Gsonanti MvMB M=MB MnMB MMB MlMB MMB MrMB M,M i >&=niciH) Nekoliko se en%leskiC i %ovora natno ra lik&,e $o bro,& *one=aB o' 04 & neki= 'i,alekti=a En%leskeB 'o /5 & neki= na+ini=a i %ovora S,everne 1=erike) Ra like se ve@ino= bil,e?e =eE& sa=o%lasnici=aB 'ok ve@ina ina+ica i=a to+no -0 s&%lasni+ka *one=aB iako se neke ina+ice ra lik&,& i & to= $o%le'&) #onemski simboli &vi,ek se $rika &,& &n&tar kosiC crta) O'abrani si=bol $o,e'ino% *one=a obi+no ,e fonetski simbol ko,i $rika &,e na,+e>@i *onetski ostvara, *one=a) Tako se $o+etni *one= en%leske ri,e+i thin PtanakP obi+no ostvar&,e kao be v&+ni 'entalni *rikativ UVB $a se $rika &,e s MM) Sli+no to=&B ri,e+ thin *one=ski se $rika &,e MenMB s tri *one=ska si=bola tri,& sastavniC *one=aB ri,e+ think P=islitiP $rika &,e se MekMB a ri,e+ this Pova,P MfesM) Kl,&+no ,e 'a ,e'an *one= ne =ora &vi,ek i=ati isto isti *onetsko *onetski ostvaren,eostvara,) 6rvatsko MnM ,e *onetski =ekone$+ani sonant UV & (ankaB ?ali 'entalni sonant UnV & (rana) IonetskiB 'akleB i=a=o UbakaV i UbranaVB ali *onolo>ki G*one=skiH $rika ano sa=o MbankaM i MbranaM! *onetska ,e ra lika $re'vi'iva i ne ra =atra se & *one=sko=e *onolo>ko=e $rika &B %',e sto,i sa=o ,e'an *one= MnMB a %ovornici Crvatsko%a ri,etko a=,e@&,&=aloka' o$a?a,& ra lik&) 7a %lasove UV i UnV ka?e=o 'a s& alofoni *one=a MnM) ( en%lesko=e s& as$irirani labi,alni

:5

okl& iv U$CV & pin P$ribostiP i neas$irirani okl& iv U$V & spin Pvrt,etiP G*onetski $rika ano U$CinV i Us$enVB a *one=ski M$enM i Ms$enMHB alo*oni *one=a M$M) 7a ra lik& o' to%aB =an'arinski kineski i=a $arove ri,e+i $o$&t U$CV P+&+an,P i U$V Posa=PB $a %lasovi U$CV i U$V o+ito $ri$a'a,& 'va=a ra li+iti= *one=i=a M$CM i M$MB a ri,e+i se *one=ski a$is&,& M $CM i M$M G'i,akritika ,e tonska o nakaH) En%leski i=a minimalne parove kao >to s& U'nV den Pbrlo%P i UfenV then Pta'aPB $ri +e=& %lasovi U'V i UfV o+ito $ri$a'a,& ra li+iti= *one=i=a M'M i MfMB $a se *one=ski ri,e+i o na+ava,& M'enM i MfenM) S 'r&%e straneB >$an,olski ,e *one= M'M nakon stanke *onetski U'VB ali i =eE& sa=o%lasnika UfV) Tako ,e dedo P$rstP *one=ski M'e'oMB ali *onetski U'efoVS dama P%os$oEaP *one=ski ,e M'a=aM i *onetski U'a=aVS la dama Pta %os$oEaP ,e *one=ski Mla 'a=aMB ali *onetski Ula fa=aV) Po,a= *one=a nasta,ao ,e ti,eko= 'evetnaesto% stol,e@a) Obi+no se $rvo =,esto & c,elovito=e ra &=i,evan,& *one=a $ri$is&,e $ol,ski= lin%visti=a Jan& .a&'o&in& 'e #o&rtena",& i Mikola,& Kr&s ewsko=) Po,a= ,e $renesen na 7a$a'B %',e s& %a $riCvatili 2aniel Jones & En%lesko, i E'war' Sa$ir & S12N&S 'o 1:/;NiC $riCva@en ,e %otovo &niver alno i $ostao ,e sastavni= 'i,elo= lin%vistike) 1=eri+ki s& lin%visti 1:5;NiC %o'ina $re'voEeni Noa=o= #Co=ski= i Morriso= 6alleo= &n&tar generativne fonologije $o+eli ra vi,ati i a%ovarati $oi=an,e *one=a a$straktni,e o' 'ota'a>n,e%aS novi ,e $o,a= $ro van sustavski fonem Geng) s"ste=atic $Cone=eHB nas&$rot tra'icionalno=& nezavisnom ili klasinom fonemu Geng) a&tono=o&s $Cone=eH) Ztovi>eB *one=B ko,i se $retCo'no $ro=atrao kao ne',el,iva na,=an,a ,e'inicaB sa'a ,e ra lo?en na & orke =an,iC ,e'inicaB ra likovna obil,e?,aB ko,a s& se sve vi>e s=atrala $ravi= te=el,ni= *onolo>ki= ,e'inica=a) O' 1:9;NiC ta, se tren' nastavio 'o te =,ere 'a 'anas =no%i *onolo i ra'e iskl,&+ivo s ra likovni= obil,e?,i=aB a *one=e $ot$&no ane=ar&,& A iako ve@ina &vo'niC lin%visti+kiC te+a,eva i 'al,e $ri'a,e velik& va?nost ra &=i,evan,& $o,=a *one=a)

:8

-idjetiK fonologijaB fonotaktikaB minimalni parB neutralizacijaB razdiobaB transkripcija "odatna literatura! #r"stal 1::8a! -9) $o%lavl,eS Lass 1:90! -) $o%lavl,eS So==erstein 1:88! -) $o%lavl,eS .abi@ et al) 1::1S Jelaska -;;0)

fonetika (eng. phonetics)


Pro&+avan,e glasova govora) ( &?e=& s=isl&B *onetika ni,e 'io lin%vistikeB iako naravnoB $osto,e bliske ve e i =eE& tiC 'vi,& 'isci$lina) Ioneti+ari Gstr&+n,aci a *onetik&H istra?&,& anato=sk&B *i iolo>k& i ne&rolo>k& osnov& %ovora Gpsiholoka fonetikaHB ',elovan,e %ovorniC or%ana $ri $roi voEen,& %lasova %ovora Gartikulacijska fonetikaHB ak&sti+k& narav v&+niC valova ko,i $renose %ovor Gakustika fonetikaH i na+ine na ko,i &Co i =o ak t&=a+e %ovor Gauditorna i perceptivna fonetikaH) Ioneti+ari & svo,i= istra?ivan,i=a ve@ o'avno &$otrebl,ava,& ra li+ita =eCani+ka sre'stvaS 'anas se ,o> +e>@e sl&?e ni o= ra+&nalno &$ravl,aniC elektroni+kiC instr&=enataB $a se ve@ina *oneti+ara 'anas s$a'a &bra,a & sk&$in& instrumentnih fonetiara Geng) instr&=ental $ConeticsH) 7a *oneti+are ko,i vole ra'iti iskl,&+ivo P$o &C&PB be instr&=enataB ka?e se 'a s& impresionistiki fonetiari Geng) i=$ressionistic $ConeticsH) O' s&vre=eno% se *oneti+ara o+ek&,e 'a na $rovo'iti istra?ivan,a s =no%o instr&=enataB ali i 'a i=a $rili+no uvjebano uhoB kako bi =o%ao $re$o nati i o're'iti %lasove %ovora sa=o $o sl&C&) N&?no ,eB takoEerB 'a ovla'a me&unarodnom fonetskom abecedomB nor=irani= s&stavo= transkri$ci,e %lasova %ovora) Ioneti+ari se &$&>ta,& & $ro&+avan,e sve&k&$no% ras$ona %lasova l,&'ske %ovorne =o@i Gto ,e opa fonetika ili antropofonikaHB ili & $ro&+avan,e na+ina &$orabe %lasova %ovora stvarniC l,&'skiC ,e ika Gto ,e lingvistika fonetika ko,a se $rekla$a s fonologijomH) Ionetika ,e bila $rili+no ra vi,ena ve@ ko' 'revniC In'i,aca i sre'n,ov,ekovniC 1ra$aB ali se =o'erna *oneti+ka tra'ici,a $o+in,e

:9

ra vi,ati & >esnaesto= stol,e@& & En%lesko,B a na $ri,ela & i 'evetnaesto% & 'va'eseto stol,e@e britanski istra?iva+i kao 1leFan'er Melville .ellB 6enr" Sweet i 2aniel Jones &te=el,&,& s&vre=en& *onetik&B iako ,e ve@ina instr&=entalniC teCnika =no%o =laEa) -idjetiK *onolo%i,aB %lasB =eE&naro'na *onetska abece'aB sa=o%lasnikB s&%lasnikB transkri$ci,a "odatna literatura! 1sCb" 1::4S #r"stal 1::8a! IV) o',el,akS La'e*o%e' 1::/B 1:81S La'e*o%e' an' Ma''ieson 1::5S Laver 1::0S .abi@ et al) 1::1)

fonologija (eng. phonology)


S&stav %lasova ,e ikaB ili %rana lin%vistike ko,a iC $ro&+ava) 2ok se fonetika &%lavno= bavi *i i+ko= naravi glasova %ovora i sto%a ne $ri$a'a i ravno lin%visticiB fonologija se bavi $ona>an,e= %lasova & ,e ici=a te s$a'a $ri$a'a & sre'i>n,i 'io lin%visti+ke 'isci$line) Lin%visti=a ,e trebalo 'osta vre=ena 'a o'%onetn& ra like i =eE& *onetike i *onolo%i,eB ali s& 'o kra,a 'evetnaesto% stol,e@a $ol,ski lin%vist Mikola, Kr&s ewski i Jan .a&'o&in 'e #o&rtena" $ostavili te=el,e *onolo%i,e kao lin%visti+ke 'isci$line) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a nove se *onolo>ke i'e,e $ost&$no >ire E&ro$o=B a s istra?ivan,i=a neovisno na$re'&,& i a=eri+ki lin%visti) Sre'i>n,i ,e $o,a= novo%a *onolo>ko% $rist&$a bio fonemB ra &=i,evan,e= ko,e%a $otakn&t ,e velik na$re'ak & ra>+la=bi s&stava %lasova ,e ika) Ta, ,e $o,a= o=o%&@io lin%visti=a 'a usustave %lasove ,e ikaB &=,esto 'a iC $ro=atra,& kao nas&=i+ni sk&$ $o,e'ina+niC %lasova) To ,e bio ,e'an o' $rviC &s$,eCa o$@e%a $rist&$a ,e i+no=& $ro&+avan,& vano% strukturalizam) Va?ne s& 'o$rinose *onolo%i,i 1:/;NiC %o'ina 'ali e&ro$ski lin%visti prake koleB te 1:0;NiC i 1:4;NiC %o'ina ameriki strukturalisti) Kra,e= 1:4;NiC *onolo%i,a ,e bitno $ro=i,en,ena &voEen,e= razlikovnih obiljeja G*onolo>ke ,e'inice =an,e o'

::

*one=aH) Obil,e?,a s& s$o,ena s o'reEeni= $o,=ovi=a nove teori,e transformacijske gramatike Noa=a #Co=sko%B +i=e ,e stvoren bitno 'r&k+i,i $rist&$ na van generativna fonologija ko,i se &sre'oto+&,e na $ro&+avan,e *onolo>kiC $rocesa & ra li+iti= ,e ici=a) O' 1:9;NiC %o'ina %enerativna se *onolo%i,a ra 'i,elila na ni ra raEeni,iC i =eE&sobno s&$rotstavl,eniC $rist&$aB o' ko,iC ,e ve@ina $o nata $o' i=eno= nelinearna fonologija Geng) nonNlinear $Conolo%"HB a na,istakn&ti,i =eE& n,i=a s& metrika fonologija Geng) =etrical $Conolo%"H i autosegmentna fonologija Geng) a&tose%=ental $Conolo%"H) -idjetiK *one=B *onetikaB *onotaktikaB =ini=alni $arB ne&trali aci,a "odatna literatura! #arr 1::/S #r"stal 1::8a! -9) $o%lavl,eS G&ssenCoven an' Jacobs 1:9:S E 6awkins 1:90S Lass 1:90S So==erstein 1:88S .abi@ et al) 1::1S Jelaska -;;0)

fonotaktika (eng. phonotactics)


Pravila a s$a,an,e fonema & ri,e+i ko,e% ,e ika) 2i,alekt svako% ,e ika i=a ve@i ili =an,i sk&$ *one=aB a svaka se ov,erena ri,e+ to% ,e ika =ora sasto,ati o' 'o$&>teno% ni a *one=a) Kl,&+na ,e ri,e+ & ovo=e sl&+a,& P'o$&>teno%P! ,e ik ne 'o$&>ta nas&=i+an sli,e' *one=a) (=,esto to%aB svaki ,e ik na=e@e +vrste %ranice sli,e'ova *one=a ko,i se =o%& $o,aviti & ri,e+iB a o%rani+en,a se na iva,& fonotaktikom ili pravilima o razdio(i fonema) ( en%lesko=e i Crvatsko=e ,e ik& 'o$&>tene s& ri,e+i s $o+etni= MbM Gkao & (ed PkrevetP P$ostel,aP i (olHB MrM Gkao & red PcrvenoP i rosaHB MlM Gkao & led PolovoP i liceHB MnM Gkao & net P=re?aP i novacHB sa sk&$ino= MblM Gkao & (leed PkrvaritiP i (latoHB ali nis& 'o$&>tene ri,e+i s $o+etno= sk&$ino= MbnM! ni & en%lesko=e ni & Crvatsko=e ni,e a=isliva ri,e+ Y(ned G v,e 'ica &$&@&,e na toH) 1ko & en%lesko=e ri,e+ $o+in,e s MbrM ili MblMB ta'a sl,e'e@i *one= =ora biti sa=o%lasnik! ni,e =o%&@e a=isliti ri,e+ $o$&t Y(lsed ili Y(rved

1;;

Giako takvi s$o,evi $osto,e & 'r&%i= ,e ici=aB n$r) (rvnara & Crvatsko=eH) Ionotakti+ka o%rani+en,a ra lik&,& se o' ,e'no% 'o 'r&%o% ,e ikaB +ak i ka' s& ni ovi *one=a 'onekle sli+ni) Tako & Cava,sko=e ne $osto,e s&%lasni+ke sk&$ineB $a svaki slo% =ora avr>avati sa=o%lasniko=) Sto%a ,e kanaka P+ov,ekP 'obro oblikovana ri,e+B ali ne>to kao Ykanak ili Ykanka ni,e) ( kavkasko= %r& i,sko= ,e ik& $osto,e neo+ekivani s&%lasni+ki s$o,eviB kao & rnts3vrtneli PtrenerP i vprtskvni P%&li= toP) Kana'ski ,e ik bella coolaB 'o$&>ta neobi+ne ri,e+i ko,e &o$@e ne sa'r?e s&%lasnikeB $o$&t Lk31t1 P&ve@a, toXP) -idjetiK *one=B *onolo%i,a "odatna literatura! E 6awkins 1:90! -) $o%lavl,eS Krei'ler 1:9:! 8)N9) $o%lavl,e)

frazem (eng. idiom)


I ra +i,e se na+en,e ne =o?e i vesti i na+en,a n,e%oviC sastavnica) ak i ka' s& $o nata na+en,a sviC ri,e+i & sk&$ini kupiti maka u vre7iB ne =o?e se $o%o'iti *ra e=sko na+en,e ci,elo% i ra aB ve@ se =ora na&+iti $osebno) GI ra B naravnoB na+i! Pk&$iti >to ne$o natoP)H Takav se i ra na iva frazemB a CrvatskiB $o$&t 'r&%iC ,e ikaB i=a =no%o *ra e=a) Neki o' n,iC s&! maji ka/alj P$osao ko,i se obavl,a be $roble=aPB !hilova peta Pran,ivo =,estoPB prodati rog za svije7u P$o'valiti ko=& be vri,e'n& stvarPB vrh sante leda P=ali vi'l,ivi 'io veliko% $roble=aPB napiti se 3ko majka P,ako se na$itiPB do(iti ko/aricu Pbiti ostavl,en o' ko%aPB ili provu7i se kroz u/icu igle P,e'va se i v&@i i te>ke sit&aci,eP) 7na+en,e se takviC *ra e=a ne =o?e i vesti i na+en,a n,iCoviC sastavnicaB ve@ se =ora na&+iti $osebno) Mno%i s& *ra e=i '&boko &saEeni & tra'ici,i i vorniC %ovornika ko,i ni ne $ri=,e@&,& ka' &$otrebl,ava,& kakav *ra e=) I la%an,e strano=& ,e ik& br o otkriva $ravo stan,e stvari! n$r) baski,ski *ra e= Bz kendu (a(ak altzotikI 'oslovno na+i Pne $&>ta, %raC i svo,e% krilaXPB ali ni,e'an

1;1

ne%ovornik baski,sko%a v,ero,atno ne@e $o%o'iti *ra e=sko na+en,e) GTo na+i Pne ra =e@i seXPB Pne $ro'ik&,XP) Tek se nakon ob,a>n,en,a =o?e &o+iti =otivaci,a to%a *ra e=a)H 7a *ra e=e lin%visti+ki ,e ani=l,ivo 'a se neki o' n,iC Gne sviH =o%& $o'vr%n&ti &obi+a,eni= sintakti+ki= $ost&$ci=a) Na $ri=,erB kupiti maka u vre7i =o?e se $o,aviti & re+enica=a kao >to ,e Dn je doista kupio pravog maka u vre7iB & ko,o, ,e *ra e= ra bi,enB a n,e%ovi 'i,elovi &klo$l,eni & re+enic&B $ri +e=& ,e *ra e=ski s=isao i$ak a'r?an) Takvi s& sl&+a,evi ani=l,ivi $roble=i a sintaksu i psiholingvistiku) "odatna literatura! Iernan'o 1::5S 6&''leston 1:90! 0-N00S MenacB IinkN1rsovski i Vent&rin -;;/)

funkcije jezika (eng. functions of language)


Ra li+ite svrCe & ko,e se ,e ik =o?e &$otri,ebiti) esto se ka?e 'a ,e ik i=a ko=&nikaci,sk& *&nkci,&) MeE&ti=B ,e ik i=a ra li+ite *&nkci,eB a sa=o se neke =o%& 'onekle s=atrati ko=&nikaci,ski=a) Evo nekoliko ra li+itiC *&nkci,a ,e ika! 1) $reno>en,e +in,eni+niC obavi,esti 'r&%i= l,&'i=aB -) &v,eravan,e 'r&%iC l,&'i 'a >to &+ineB /) abavl,an,e sebe ili 'r&%iC l,&'iB 0) i ra?avan,e $ri$a'nosti o'reEeno, sk&$iniB 4) i ra?avan,e vlastite osobnostiB 5) i ra?avan,e ras$olo?en,a i os,e@a,aB 8) o'r?avan,e 'obriC Gili lo>iCH o'nosa s 'r&%i= l,&'i=aB 9) stvaran,e =entalniC slika o svi,et&) Sve s& te *&nkci,e va?ne i te>ko ,e tvr'iti 'a s& $o,e'ine va?ni,e o' ostaliC) Tako ,e n$r) $ro&+avan,e ra %ovora & restorani=a resta&raci,a=a i barovi=a $oka alo ,e 'a se tako & $ravil& ra =,en,&,e vrlo =alo obavi,estiB a 'a ,e 'r&>tvena *&nkci,a na,va?ni,a) NaravnoB sve&+ili>no $re'avan,e ili novinski +lanak i=at @e 'r&k+i,a obil,e?,a)

1;-

Ra nolikost ,e i+niC *&nkci,a a=rsila ,e sli,e' istra?ivan,a o podrijetlu i razvoju jezika) Nai=eB =no%e s& $ret$ostavke o $o'ri,etl& ,e ika na%in,ale $ret$ostavci =otri>t& 'a ,e sa=o ,e'na o' tiC ra li+itiC *&nkci,a bila i vorno na,va?ni,aB o'nosno 'a se ,e ik ra vio & sl&?bi te osobite *&nkci,e) Takve s& $ret$ostavke &$itneB $a sto%a i sve na n,i=a asnovane $ret$ostavke) 7a%ovornici funkcionalizma +esto se bave ra re'bo= *&nkci,a ,e ika ili tekstovaS vi'i $ri=,er $o' nat&knico= sustavska lingvistika) -idjetiK ,e ik & &$orabiB kvalitativni $rist&$B s&stavska lin%vistika "odatna literatura! #r"stal 1::8aS 0) $o%lavl,e)

funkcionalizam (eng. functionalism)


Je'an o' $rist&$a o$isivan,& ,e i+ne str&kt&re ko,i isti+e va?nost svrCovitosti ,e i+ne ',elatnosti) Mno%i se lin%visti+ki $rist&$i & ci,elosti &sre'oto+&,& sa=o na str&kt&rne na+a,ke ,e ikaB a ane=ar&,& =o%&@e ,e i+ne *&nkci,eB >to ,e ina+e vrlo $lo'an $rist&$) MeE&ti=B velik bro, lin%vista nasto,i s$o,iti $ro&+avan,a ,e i+niC str&kt&ra s istra?ivan,e= ,e i+niC *&nkci,a) Takav se $rist&$ na iva funkcionalistiki $rist&$) Posto,i =no%o $re'lo?eniC *&nkcionalisti+kiC $rist&$a) 2va s& na,va?ni,a gramatika uloge i odnosa GRoleNan'Nre*erenceN%ra==arB RRGH ko,& s& ra vili Jillia= Iole" i Robert Van ValinB te sustavska lingvistika GSLH ko,& ,e ra vio MicCael 6alli'a") Gra=atika &lo%e i o'nosa istra?&,e ko=&nikaci,ske svrCe ko,e se ostvar&,& & ,e i+no, ',elatnosti te o$is&,e %ra=ati+ka sre'stva ko,a s& 'ost&$na a n,iCovo ostvaren,e) S&stavska lin%vistika &%lavno= se bavi is$itivan,e= str&kt&ra ve@iC lin%visti+kiC ,e'inica A teksta ili diskursa A te $ok&>ava s$o,iti str&kt&rne obavi,esti s 'r&%i= vrsta=a obavi,esti Gn$r) 'r&>tveni= obavi,esti=aH nasto,e@i stvoriti koCerentan i v,e>ta, o ,e i+no=e ',elovan,& %ovornika) I&nkcionalisti+ki $rist&$i $oka ali s& se $lo'ni=aB ali se obi+no te>ko 'a,& *or=ali iratiB $a +esto barata,& s P& orci=aPB P$re*erenci,a=aP

1;/

B Pten'enci,a=aP i Po'abiri=aPB &=,esto i ri+iti= pravilima ko,a s& lin%visti=a ne*&nkcionalisti=a =no%o 'ra?a) -idjetiK str&kt&rali a=B s&stavska lin%vistika "odatna literatura! Given 1::4S 6alli'a" 1::0S Mal=k,Tr 1::1! 101N105B 149N151S Siewierska 1::1S TCo=$son 1::5)

1;0

generativna gramatika (eng. generative grammar)


Gra=atika o'reEeno% ,e ika ko,a =o?e o're'iti sve i sa=o %ra=ati+ke re+enice to% ,e ika) Po,a= ,e %enerativne %ra=atike &veo a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" 1:4;NiC %o'ina i ostavio velik tra% & lin%vistici &t,e+&@i bitno na n,e in 'al,n,i ra vo,) Pri,a>n,i s& $rist&$i %ra=ati+ko=& o$is& bili &s=,ereni na i vla+en,e o$@iC akl,&+aka o $ro=atrani= re+enica=a ko,e% ,e ika) #Co=sk" ,e oti>ao korak 'al,e! ,e'no=B ka' s& o$@i akl,&+ci to+ni i $ot$&niB =o?e iC se $retvoriti & ni pravila ko,a se $oto= =o%& &$otri,ebiti a i %ra'n,& c,elovitiC %ra=ati+kiC re+enicaB o' sa=o%a te=el,a na'al,e) Generativna ,e %ra=atika =eCani+ka i ne aCti,eva &=ovan,eB ,er ka' ,e ,e'no= stvorenaB ne treba 'al,n,e%a l,&'sko% &t,eca,a) Gra=ati+ka $ravilaB ako s& to+no i raEenaB a&to=atski o'reE&,& ci,eli ni %ra=ati+kiC re+enica ,e ikaB be stvaran,a bilo +e%a ne%ra=ati+no%a) .&'&@i 'a ,e bro, =o%&@iC re+enica & svako=e l,&'sko= ,e ik& beskona+anB a =i ne ?eli=o a$isivati beskona+an ni $ravilaB &s$,e>na %enerativna %ra=atika =ora i=ati svo,stvo rek&r ivnosti ili ponavljanja! ,e'no se $ravilo =ora =o@i i nova $ri=,en,ivati $ri konstr&kci,i $o,e'ina+ne re+enice) Sa= #Co=sk" 'e*inirao ,e nekoliko 'osta ra li+itiC vrsta %enerativniC %ra=atikaB a ,o> =no%o 'r&k+i,iC vrsta $oto= s& 'e*inirali 'r&%i lin%visti) .itna na+a,ka svake %enerativne %ra=atike n,e ina ,e mo Geng) $owerH! >to ,e ve@i bro, ra li+itiC %ra=ati+kiC $o,ava ko,e %ra=atika =o?e &s$,e>no obra'itiB to ,e %ra=atika =o@ni,a) 1li A i to ,e kl,&+na to+ka A ni,e $otrebno 'a %ra=atika

1;4

i=a beskona+n& =o@) (=,esto to%aB ona treba biti 'ovol,no =o@na a &s$,e>n& obra'b& $o,ava ko,e se stvarno 'o%aEa,& & ,e ici=aB ali ne 'ovol,no =o@na a obra'b& $o,ava ko,e se & ,e ici=a ne 'o%aEa,&) Ra li+ite se vrste %enerativniC %ra=atikaB 'o neke %raniceB =o%& Ci,erarCi,ski &re'itiB o' na,slabi,iC 'o na,=o@ni,iCB a takvo se &reEen,e na iva $homsk%jeva hijerarhijahijerarhija $homskoga) #il, ,e #Co=sk",eva istra?iva+ko% $ro%ra=a #Co=sko%a i'enti*icirati ra re' %enerativniC %ra=atika ko,e se & na,ve@o, =,eri $o'&'ara,& s o$a?eni= svo,stvi=a l,&'skiC ,e ika) 1ko bi se to =o%lo ostvaritiB ta'a bi ra re' i'enti*iciraniC %enerativniC %ra=atika bio na,bol,i =o'el a %ra=atike l,&'skiC ,e ika) 2vi,e s& na,va?ni,e vrste 'osa' istra?eniC %enerativniC %ra=atika beskontekstna Geng) conteFtN*reeH gramatika frazne strukture i transformacijska gramatika) 2r&%a ,e natno =o@ni,a o' $rve A a$ravo s&vi>e $revi>e =o@na 'a bi sl&?ila kao $rikla'an =o'el a l,&'ske ,e ike A 'ok se a $rv& sa'a na 'a ,e $reslaba) GPosebna bil,e>ka! $osl,e'n,iC %o'ina #Co=sk" i n,e%ovi sl,e'benici vrlo slobo'no $ri=,en,&,& na iv generativna gramatika a okvir na van teorija upravljanja i vezanjaB ali treba i=ati na &=& 'a teori,a &$ravl,an,a i ve an,a ni,e i ra ita %enerativna %ra=atika & i vorno=e s=isl& to%a $o,=aB ,er ,o, ne'osta,e st&$an, stro%e *or=ali iranosti ko,a se obi+no s=atra s&>tinski= te=el,ni= 'i,elo= %enerativne %ra=atike)H -idjetiK %ra=atika *ra niC str&kt&raB trans*or=aci,ska %ra=atika 2o'atna literat&ra .acC 1:80! -)N/) $o%lavl,eS L"ons 1::1! 4)N8) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 15-N154)

genetska pretpostavka o jeziku (eng. genetic hypothesis of language)


Pret$ostavka 'a ,e l,&'ska ,e i+na =o@ &kori,en,ena ve@ & l,&'ski= %eni=a) Ta $ret$ostavka 'r?i 'a ,e na>a osobita ,e i+na =o@

1;5

nasli,eEe ko,e se ra vi,alo ti,eko= vre=enaB kao i na>e &s$ravno 'r?an,e ili $alac) ( skla'& s ti= %le'i>te=B ,e ik se ra vi,a ko' ',ece kao >to se ra vi,a,& i &biB osi= >to &+en,e ,e ika aCti,eva i lo?enost %ovor&) 2r&%i= ri,e+i=aB %enetska $ret$ostavka s=atra na>& ,e i+n& =o@ $osebni= i osobiti= 'i,elo= na>e%a %enetsko% &stro,stva) T& $ret$ostavk& nai %le' $o'r?ava,& $o'&$ir& 'oka i o ',elovan,& o'reEeniC %enetski &v,etovaniC ne$ravilnosti ko,e o>te@&,& ,e i+ne *&nkci,eB be $ore=e@a,a 'r&%iC *&nkci,aB ili obratnoB ne$ravilnosti ko,e ne &t,e+& na ,e i+ne *&nkci,eB ali o>te@&,& ve@in& 'r&%iC ko%nitivniC s$osobnosti) 2al,n,i ,e 'oka $osto,an,e a'ivl,&,&@e%a jezinog instinkta ko' ',ece) Iako kontrover naB ta ,e $ret$ostavka =eE& lin%visti=a veo=a $riCva@ena) Pretpostavka o uro&enosti jezika ,e'na ,e o' n,e iniC ina+ica) (nato+ sve=& re+eno=eB %enetsk& ,e $ret$ostavk& o ,e ik& ?estoko kriti irao britanski lin%vistB o'ne'avno i nanstvenik in*or=aci,skiC nanosti Geo**re" Sa=$son te a=eri+ka $siColo%in,a Eli abetC .ates i n,e ini s&ra'nici) -idjetiK ,e i+na a&tono=i,aB ,e i+ni instinktB $ret$ostavka o &roEenosti "odatna literatura! .ates 1:85S .ates et al) 1:8:S .ates et al) 1:99S MacwCinne" an' .ates 1:9:S Pinker 1::0! 1;) $o%lavl,eS Sa=$son 1::8)

genetski odnos (eng. genetic relationship)


O'nos i =eE& ,e ik^ ko,i i=a,& a,e'ni+ko%a $retka) 3ivi ,e ici ne$restano se =i,en,a,&B a ka' se $o,e'ini ,e ik $ro>iri na ve@e e=l,o$isno $o'r&+,eB na ra li+iti= se $o'r&+,i=a n&?no $o+in,& o'vi,ati ra li+ite $ro=,ene) Vre=eno= se i vorni ,e ik 'i,eli $rvo na kontin&&= re%ionalniC dijalekataB a na$osl,etk& na nekoliko $rili+no ra li+itiC ,e ika) Takvo= $o',elo= nasta,e nekoliko bratskih jezika ko,i i=a,& a,e'ni+ko%a $retkaB a =eE&sobno s& genetski povezani)

1;8

Ti,eko= tis&@l,e@a 'i,el,en,e se =o?e $onoviti nekoliko $&taB tako 'a i ,e'no% ,e ika $retka =o?e i rasti bro,na jezina porodica) Svi s& ,e ici & $oro'ici %enetski $ove aniS oni s =laEi= a,e'ni+ki= $retko= bliski,e s& $ove ani o' ,e ika +i,i ,e $osl,e'n,i a,e'ni+ki $re'ak veo=a vrlo 'alek) Je'an ,e o' te=el,niC cil,eva povijesne lingvistike &tvrEivan,e %enetskiC o'nosa) To ,e lako ostvariti ka' s& ,e ici ko,i se istra?&,& blisko $ove ani A o'nosnoB ako se n,iCov a,e'ni+ki $re'ak ni,e %ovorio $re' vi>e o' 'va ili tri tis&@l,e@a) ('al,eni,e %enetske ve eB ko,e s& $lo' 'aleke a,e'ni+ke ba>tineB te?e ,e sa si%&rno>@& $re$o nati i one aCti,eva,& $o=ne ra>+la=bene $ost&$ke kako bi se ra l&+ile o' sl&+a,ne sli+nosti i stariC jezinih dodira) TakoEerB na neko, ,e vre=ensko, o're'nici %enetske ve e ne=o%&@e &tvr'iti bo% ne$restaniC ,e i+niC $ro=,ena ko,e a=e@& sve tra%ove a,e'ni+ko%a $o'ri,etlaB ili iC & na,=an,& r&k& +ine neras$o natl,ivi=a) Mo%&@e ,e i to 'a s& svi ,e ici $otekli o' ,e'no%a a,e'ni+ko% $retka A 'revno% ,e ika $retka sviC l,&'i A o'nosnoB 'a s& svi ,e ici %enetski $ove aniB ali to se nika' ne@e nati) -idjetiK ,e i+na $oro'icaB $ovi,esna lin%vistikaB $ra,e ikB rekonstr&kci,a "odatna literatura! LeC=ann 1::-! 4) $o%lavl,eS Trask 1::0! 1;) $o%lavl,eS Trask 1::5! 8) $o%lavl,e)

glagoli (eng. verb)


!rsta rijei & ko,& s$a'a,& $ri$a'a,& ri,e+i $o$&t i7iB vidjetiB razumjeti i izgledati) &lagoli s& kao vrsta ri,e+i &niver alni! ni,e otkriven ni,e'an ,e ik be %la%ola) Ti$i+ni %la%oli o na+&,& ra'n,& ko,& vr>i s&b,ektB $o$&t %la%ola tratiB pjevatiB (acatiB pogoditi i dati) Na'al,eB & %la%ole se &bra,a,& ri,e+i ko,i=a se i ra?ava stan,eB $o$&t %la%ola umrijetiB zaspatiB vjerovatiB razumjetiB postatiB izgledatiB imati i (itiB a takoEer i bivan,eB $o$&t %la%ola ki/itiB grmitiB umiratiB miri

1;9

sati) En%leski pomo%ni glagoli kao must P=oratiP i should PtrebatiP obi+no se svrstava,& & %la%oleB iako se neki lin%visti s ti=e ne sla?&) Gla%ole ob,e'in,&,e n,iCovo %ra=ati+ko $ona>an,e) Na $ri=,erB %la%oli & Crvatsko=e i =no%i= 'r&%i= ,e ici=a obil,e?eni s& vremenom: 9arko pije vinoB $re=a 9arko je pio vino) Gla%oli takoEer +esto i=a,& svo,stvo sronosti lica i brojaB kao & 2uzana pu/iB $re=a 2uzana i <vana pu/e) Osi= to%aB %la%ole & Crvatsko=e karakteri ira,& kate%ori,e vidaB nainaB stanjaB povratnostiB prijelaznostiB upravljanja i valentnosti) Sre'i>n,a na+a,ka %la%ola ,e 'a & %ra=ati+no, re+enici aCti,eva,& $ris&tnost ,e'ne ili vi>e imenskih skupinaB svo,iC argumenata) Na $ri=,erB smijati i le0ati i=a,& sa=o ,e'an ar%&=ent G2uzana se smijalaB 2uzana le0iHS kupovati i lju(iti 'va G2uzana je kupila autoB 2uzana je polju(ila 9arkaHS dati i pokazati aCti,eva,& tri G2uzana mi je dala ovu knjiguB 2uzana je 9arku pokazala svoj novi autoH) Posto,e nekiB s ob iro= na t& na+a,k&B neobi+ni %la%oli kao >to s& ki/iti i izgledati! Ki/iB <zgleda da je 2uzana odsutna) Ra like & %ra=ati+ko=e $ona>an,& %la%ola o=o%&@&,& potkategorizacijuB kao i ra likovan,e $o $ri,ela nosti) -idjetiK $otkate%ori aci,aB $ri,ela nostB vri,e=e "odatna literatura! Greenba&= an' ]&irk 1::;! /) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! -00N-05)

glagolska skupina (eng. verb phrase)


Je'inica re+eni+ne str&kt&re ko,a se sasto,i o' glagola i 'r&%iC ele=enata ve aniC & a n,e%a) Tra'icionalni %ra=ati+ari 'i,ele ti$i+n& re+enic& na 'va 'i,ela! subjekt i predikat) Pre=a s&vre=eno, ra ra'bi to%a $o,=a sintaktika kategorija ko,a i=a &lo%& s&b,ekta ,est imenska skupinaB 'ok ,e kate%ori,a ko,a i=a &lo%& $re'ikata glagolska skupina) Gla%olska sk&$ina &vi,ek sa'r?i %la%olB a obi+no i ko,e 'r&%e ele=ente &sko ti,esno $ove ane s ti= %la%olo=)

1;:

Evo nekiC $ri=,eraB & ko,i=a ,e $re'ikatna %la%olska sk&$ina stavl,ena & &%late a%ra'e! 2uzana Upu/iVS 2uzanina sestra Uima novog prijateljaVS 9i koji smo ostali Usjurili smo se dolje u (ar na pi7eV) Gla%olska sk&$ina ne =ora sl&?iti iskl,&+ivo kao $re'ikat) ( sl,e'e@e= $ri=,er& %la%olske sk&$ine & a%ra'a=a i=a,& 'r&k+i,& *&nkci,&! U#u/iti etrdeset cigareta na danV lo/e je za tvoje zdravljeS UTra0e7i pravni savjetVB 2uzana je nazvala svojeg odvjetnikaS 2uzana je odluila Ukupiti novi autoV) Ka' re+enica sa'r?i pomo%ni glagolB lin%visti na ra li+ite na+ine ra>+lan,&,& n,e in& str&kt&r&) 7a ve@in& lin%vista re+enica 2usie has finished her dinner PS&sie ,e 'ovr>ila svo,& ve+er&P sa'r?i 'vi,e %la%olske sk&$ineB =an,& &n&tar ve@e! 2usie Uhas Ufinished her dinnerVV) 2r&%i & n,o, $re$o na,& sa=o ,e'n& %la%olsk& sk&$in&! 2usie Uhas finished her dinnerV ili 2usie has Ufinished her dinnerVB s i ostavl,eni= $o=o@ni= %la%olo= i %la%olske sk&$ine & $osl,e'n,o, ra>+la=bi) Ra>+la=ba se &slo?n,&,e ka' ,e ri,e+ o vi>estr&ki= $o=o@ni= %la%oli=a) Ve@ina bi lin%vista re+enic& 2usie Uhas U(een Usmoking a lot)VVV PS&sie ,e =no%o $&>ilaP ra>+lanila na tri %la%olske sk&$ineB kako ,e i $oka ano) 7ast&$nici 'r&%e str&,e $re$o na,& t& sa=o ,e'n& %la%olsk& sk&$in&B nai=e 2usie Uhas (een smoking a lot)VB a tre@a str&,a a$a'a & $roble=e ko,i se =o?'a =o%& ra ri,e>iti kao 2usie Uhas (eenV Usmoking a lot)V) -idjetiK %la%oliB $re'ikatB sintakti+ka kate%ori,a "odatna literatura! Gra=le" an' Pat ol' 1::-! 1/:N151S Greenba&= an' ]&irk 1::;! 0) $o%lavl,e

glas (eng. speech sound)


Po,e'ina+ni v&k stvoren & o'reEeno=e sli,e'& ti,eko= %ovora) 7a vri,e=e %ovora nekoliko se %ovorniC or%ana ne$restano $okre@e! &sniceB vilicaB =eko ne$ceB %lasi>te i neki 'i,elovi ,e ika) Kretn,e i=a,& o'reEen rita= i $ovre=ene $reki'e) I$akB kao re &ltat +&,e=o linearni sli,e' $o,e'ina+niC

11;

v&kovaB ,e'an a 'r&%i=B svaki sa svo,i= ra likovni= na+a,ka=a) Svaki o' o$a?eniC v&kova ,est glas) Na $ri=,erB ti$i+no i %ovaran,e Crvatske ri,e+i kuna =o?e se $re'staviti *onetsko= transkripcijom s a$sol&tno na,=an,i= bro,e= *onetskiC 'etal,a kao Uk&naV) Transkri$ci,a &$&@&,e na to 'a & nave'eno, ri,e+i +&,e=o sli,e' o' +etiri %lasaB nai=e UkVB U&VB UnV i UaV) ( stro%i= *onetski= okviri=a to ,e =alo $re,e'nostavno! be v&+ni UkV oblik&,e se $re=a U&VB na alnost UnV $o+in,e ti,eko= U&VB te se $o,avl,&,e ,o> =no%o 'r&%iC *onetskiC 'etal,a ko,i nis& $re'stavl,eni to= vrlo $o,e'nostavn,eno= transkri$ci,o= A a i$akB +&,e=o ne>to >to ,e $rili+no 'obro $re'stavl,eno kao Uk&naV) Va?no ,e sCvatiti 'a $osto,i $erce$tivna $riro'a %lasova) Na $ri=,erB ti$i+no a=eri+ki i %ovor ri,e+i can3t Pne =o?eP ra lik&,e se o' i %ovora ri,e+i cat P=a+kaP sa=o $o to=& >to $rva i=a na ali irani sa=o%lasnik! UkTtV $re=a UkTtV) 1=eri+ki %ovornici sve,e'no o$a?a,& 'a se $rva ri,e+ sasto,i o' +etiri %lasa UkTntVB a 'r&%a sa=o o' tri UkatV) Govornici +&,& %lasove a ko,e se P$ret$ostavl,aP 'a se nala e ta=oB $ri,e ne%o >to o$a?a,& ob,ektivn& *i i+k& stvarnost) Glasovi se 'i,ele na 'vi,e vrste! suglasnike GkonsonanteHB ko,i stvara,& a$rek& str&,an,& ra+ne str&,e i samoglasnike GvokaleHB ko,i ne stvara,& a$rek&) -idjetiK *one=B o's,e+akB sa=o%lasnikB s&%lasnik "odatna literatura! 1sCb" 1::4S La'e*o%e' 1::/S La'e*o%e' an' Ma''ieson 1::5)

glava (eng. head)


Je'inica skupine ko,a o'reE&,e n,e in& narav) Svaka se ,e i+na sk&$ina & svako=e ,e ik& tvori o' =an,iC ,e'inicaB $re=a $rili+no stro%i= $ravili=a) Nekoliko se vrsta ,e i+niC sk&$ina =eE&sobno ra lik&,e $o str&kt&riB ali se one i$ak na,vi>e ra lik&,& $o naravi ,e'inice Gobi+no ri,e+iH oko ko,e s& i %raEene) Ta se ,e'inica na iva leksika glavaB jezgra Geng) leFical Cea'HB ili ,e'no

111

stavno glavaB sk&$ineB a $re=a n,e ino, vrsti obi+no se 'o',el,&,e i=e ci,elo, sk&$ini) ( imenskoj skupini velika crvena ja(uka %lava ,e imenica ja(ukaB 'ok ci,ela sk&$ina o na+&,e Pnek& vrst& ,ab&keP) ( glagolskoj skupini pjeva tiho %lava ,e glagol pjevaB 'ok ci,ela sk&$ina o na+&,e Po'reEen& vrst& $,evan,aP) ( $ri',evsko, sk&$ini lijepa kao slika %lava ,e $ri',ev lijepaS & $rilo?no, sk&$ini veoma sporo %lava ,e $rilo% sporoS a & $ri,e'lo?no, sk&$ini ispod kreveta postelje %lava ,e $ri,e'lo% ispod) Po,a= %lave vrlo ,e starB ali ,e 'onekle nestao i lin%vistike $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a) O' 1:8;NiC %o'ina %lava ,e $onovno $ostala va?na & %ra=aticiB te ,o, =no%e s&vre=ene %ra=ati+ke teori,e $ri$is&,& istakn&to =,estoS nekoliko teori,a s=atra $o,a= %lave ,e'ni= o' na,va?ni,iC %ra=ati+kiC $o,=ova &o$@e) -idjetiK =o'i*ikatorB sk&$ina "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 18) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! :-N:0)

govor (eng. speech)


Govorni ,e ik o$@enito ili & $o,e'ina+ni= sl&+a,evi=a) Na iv govor &$otrebl,ava se & lin%vistici & tri na+en,a ko,a katka' treba ra likovati) PrvoB %ovor ,e ,e i+ni medijS & to= na+en,& na iv sto,i & o$reci s pisanjem i znakovnim jezikom) 2r&%oB %ovor ,e sveo$@e ,e i+no $ona>an,eB &kl,&+&,&@i i n,e%ove vi'l,ive & orke) ( to=& se na+en,& &$otrebl,ava & slo?eni= na ivi=a $o$&t jezina zajednica i govorni in) Tre@eB %ovor ,e stvarna i ,ava ko,& stvara,& stvarni l,&'i & stvarni= okolnosti=a) To se na+en,e $o,avl,&,e & na iv& govorna pogre ka i istov,etno ,e na+en,& na iva parole i uporaba) -idjetiK =e'i,B &$oraba

11-

govor skrbnika (eng. caregiver speech)


Poseban na+in %ovora ko,i= se skrbnici obra@a,& =alo, ',eci) O'rasli ko,i se brin& a =al& ',ec&B a $ona,$ri,e =a,keB obra@a,& i= se $osebno= vrsto= ,e ika) Skrbnici &$otrebl,ava,& $osebne ri,e+iB n$r) tu.tuB kao i =no%e &=an,enice kao >to s& konji7 i psi7B o%rani+&,& se na &$orab& na,,e'nostavni,iC %ra=ati+kiC oblika i konstr&kci,aB &$otrebl,ava,& $rena%la>ene intonaci,ske & orkeB $onavl,a,& seB +esto $ro>ir&,& ',e+,e i reke & '&l,e i reke o'%ovara,&@iB n$r) na ',etetovo TataI 6arapaI s "aB tata o(lai svoje arape) Takav ,e osobit na+in %ovora $o$&larno $o nat kao Pte$an,ePB ali se & lin%vistici ne &$otrebl,ava ta, na ivB ve@ se &=,esto to%a na iva govor skrbnika Geng) care%iver s$eecCB caretaker s$eecCH ili majinski Geng) =otCereseH) Lin%visti ,o> &vi,ek vo'e ras$rave o &t,eca,& %ovora skrbnika na o'vi,an,e ti,ek $rocesa &sva,an,a ,e ika) "odatna literatura! 1itcCison 1:9:! 109N14-)

govorni in (eng. speech act)


Pok&>a, 'a se >to &+ini iskl,&+ivo %ovoro=) Posto,i =no%o to%a >to se =o?e &+initi ili $ok&>ati &+initi sa=o %ovoro=) Mo?e se ne>to obe@atiB $ostaviti $itan,eB nare'iti >to ili aCti,evati o' ko%a 'a >to &+iniB $ri,etitiB 'ati i=e bro'&B $ro%lasiti ko%a =&?e= i ?eno= it') Svaka ,e o' nave'eniC ra'n,i o'reEeni govorni in) ( ve@ini sl&+a,eva ne=a s=isla $itati o istinitosti ili neistinitosti i ,ave ko,a se iska &,e %ovorni= +ino=) I ,ave $o$&t #oisti svoju so(uI 9o0e/ mi posuditi olovkuF D(e7avam da 7u ti kupiti medvjedi7a i #rogla/avam te vitezomB 2ir ClarenceI ne=a,& istinosn& vri,e'nostB ali & o'reEeni= okolnosti=a =o%& biti $rikla'ni,e ili ne$rikla'ni,e $a ka?e=o 'a s& vi>e ili =an,e primjerene Geng) *elicito&sH) I ,ava $o$&t #oisti svoju so(uI ne$rikla'na ,e ako ,e ne &$&tite sebi $o'reEeno=&B a #rogla/ujem vas mu0em i 0enom ne@e &s$,eti ako se ne is$&ne neki o+iti &v,eti) (v,eti ko,i s& $otrebni 'a bi %ovorni

11/

+in bio &s$,e>an +esto se na iva,& uvjeti primjerenosti G eng) *elicit" con'itionsH) Govorni +inovi $ri$a'a,& $o'r&+,& pragmatikeB a n,iCovo $ro&+avan,eB na vano teorija govornih inova Geng) s$eecCNact tCeor"HB va?an ,e 'io te 'isci$line) Pro&+avan,e %ovorniC +inova 1:5;NiC ,e %o'ina $otakn&o britanski *ilo o* J) L) 1&stinB a ati= s& bro,ni 'r&%i str&+n,aci nastavili $ro'&bl,ivati s$o na,e o to=e $o'r&+,&) Osobito se istakn&o britanski *ilo o* JoCn Searle) 1&stin ,e i vorno ra likovao tri as$ekta %ovorno% +ina! lokutorni in Gi rican,e +e%aHB ilokutorni in G$ok&>a, 'a se >to &+ini +ino= %ovoraH i perilokutorni in G&+inak ono%a >to se rekloH) 2anas se na iv govorni in obi+no &$otrebl,ava a o na+ivan,e ilok&torno% +inaB a na=,eravani &+inak %ovorno% +ina n,e%ova ,e ilokutorna snaga)
-idjetiK $er*or=ativB $ra%=atika

"odatna literatura! Levinson 1:9/! 4) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 015N0-0S Me" 1::/! 5) $o%lavl,eS Saee' 1::8! 9) $o%lavl,eS ScCi**rin 1::0! /) $o%lavl,eS TCo=as 1::4! -) $o%lavl,eS K&le 1::5! 5) $o%lavl,e

govorni doga'aj (eng. speech event)


.itan %ovorni 'o%aEa, ko,i se $rovo'i $re=a o'reEeni= $ravili=a) Svaki govor i=a str&kt&r&B ali $osto,e o'reEeni %ovori ko,i s& & to= s=isl& osobiti) Oni i=a,& $re$o natl,iv $o+etak i kra, te s& stvoreni & skla'& s o'reEeni= $ravili=a ko,a s& $o nata i %ovornici=a i sl&>atel,i=a) ( takve se %ovore &bra,a,& n$r)B sve&+ili>na $re'avan,aB $ro$ovi,e'iB $ri%o'ni %ovori nakon ve+ereB 'ebate i ra %ovori a $osao) Takav str&kt&rirani %ovor na iva se govorni doga'aj) Govorni 'o%aEa, &kl,&+&,e sudionike ko,i $re& i=a,& ,asno o'reEene uloge i o'vi,a se & 'obro o'reEeno, postavi) Pravila o'vi,an,a %ovorno%a 'o%aEa,a ,asno s& o'reEena i $o nata svi= s&'ionici=aB a n,iCovo se kr>en,e s=atra o bil,no= $o%re>ko=)

110

NaravnoB lin%visti se ra'o bave &tvrEivan,e= $ravila ko,a &$ravl,a,& ra li+iti= ti$ovi=a %ovorniC 'o%aEa,a) Neki lin%visti &$otrebl,ava,& na iv govorni doga'aj & >ire=& s=isl&B &kl,&+&,&@i & %ovorne 'o%aEa,e i obi+an ra %ovorB kratke ra =,ene obavi,esti $a +ak i govorne situacije Gkao >to s& abaveHB ali takve $ro>irene &$orabe nis& ni &obi+a,ene ni $re$or&+l,ive) Vi',eti! diskurs "odatna literatura! 2&ranti 1::8! -90N-:0)

govorni trakt#/ govorni organi (eng. vocal tract)


2io ti,ela ko,i= ti,eko= %ovora $rola i rak) Govorni trakt $rola i o' $l&@a na %ore kro traCe,& Gili '&>nikHB kro ?'ri,elo GfarinksHB a ati= se 'i,eli na &sn& >&$l,in& G$rostor &n&tar &staH i nosn& >&$l,in& i avr>ava &sti=a i nosnica=a) ( skla'& s o$@i= $ravilo= a vri,e=e %ovora rak te+e $re=a %ore i i la i kro %ovorni traktB iako & o'reEeni= =an,e &obi+a,eni= mehanizmima prolaza zrane struje =o?e biti i 'r&k+i,e) ( %rl& %ovorni trakt tvori slo?ena str&kt&ra na vana grkljan Geng) larinksHS &n&tar %rkl,ana ,e otvor van glasiteB glotida Geng) %lottisH ko,i se =o?e >iroko otvoriti stvara,&@i slobo'an $rola raka ili +vrsto atvoriti +i=e a$re+&,e ti,ek tok rakaB ili $ak labavo atvoriti) ( $osl,e'n,a 'va sl&+a,aB 'vi,e nak&$ine tkiva vane glasnice Geng) vocal *ol'sH A i =eE& ko,iC se nala i %lasi>te A stvara,& vibraci,& i zvunost) I =eE& &sne i nosne >&$l,ine nala i se ov,e>eno =eko tkivo na vano meko nepce Geng) vel&=HS ka' ,e =eko ne$ce $o'i%n&toB nosna ,e >&$l,ina atvorena i rak ne =o?e $rot,ecati kro n,&B ali ka' se =eko ne$ce s$&stiB rak $rola i kro nos) (n&tar &sne >&$l,ine veli+ina i oblik %ovorno%a trakta =o%& se =i,en,ati $o'i an,e= ili s$&>tan,e= +el,&stiB $o=ican,e= ,e ika i =i,en,an,e= $olo?a,a &snica) Ka' $okreti s$re+ava,& $rotok raka

114

nasta,e suglasnikB a ka' ,e a$re+ivan,e vrlo slabo nasta,e samoglasnik) -idjetiK *onetikaB =eCani a= $rola a ra+ne str&,eB v&+nost "odatna literatura! 1sCb" 1::4S #lark an' Kallo$ 1::4! -) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! --) $o%lavl,eS 2enes an' Pinson 1::/! 0) $o%lavl,eS Jelaska -;;0)

govornitvo (eng. oracy)


V,e>tina %ovoren,a i sl&>an,a) Ve@ '&%o se $o' $o,=o= pismenosti obraE&,& v,e>tine +itan,a i $isan,aB ali o'ne'avno bro,ni nastavnici i nanstvenici &s=,erava,& $o ornost na v,e>tine %ovoren,a i sl&>an,a) 7a t& se v,e>tin& &$otrebl,ava o naka govornitvo ili retorika) Govorni>tvo ,e vrlo va?noB i to ne sa=o a o'r?avan,e $oliti+kiC %ovora ili $ro'avan,e $roi vo'a) Sociolin%visti i antro$olo>ki lin%visti otkrili s& 'a s& %ovorne v,e>tine & =no%i= 'r&>tvi=a veo=a ci,en,ene & =no%i= 'r&>tvi=a te 'a 'o$ri'onose $o,e'in+ev& &%le'&) ( a=eri+ki= %ra'ski= %eti=a +lanovi ban'i katka' st,e+& svo, stat&s s$osobno>@& 'o=etan,a a,e'l,iviC &vre'aS & =ali= a*ri+ki= i a i,ski= 'r&>tvi=a $o%lavice i voEe v,ero,atno @e biti na,&+inkoviti,i %ovornici) ( en%lesko=e i neki= 'r&%i= ,e ici=a vre'novan,e %ovorniC v,e>tina &slo?n,eno ,e sna?no= sklono>@& 'a se %ovornici vre'n&,& iskl,&+ivo sa=o $re=a n,iCov& vla'an,& stan'ar'ni= ,e iko=S tako se +esto $o=$o niB na'&tiB nesreEeni %ovor na stan'ar'& ci,eni vi>e o' o>tro&=no%a i &+inkovito%a %ovora i re+eno%a na &$a'l,ivo nestan'ar'no=e vari,etet&) 7nanstveno $ro&+avan,e %ovorniC v,e>tina stvarno $ot,e+e tek o' 1:9;NiC %o'inaB $ri +e=& ,e va?no =,esto i=ao britanski lin%vist MicCael 6alli'a") -idjetiK $is=enost "odatna literatura! 6alli'a" 1:9:S Tarleton 1:99S Zkari@ -;;;)

115

grafem# /slovo (eng. grapheme)


7nak $ri nato% sustava pisanja) Svaki &tvrEeni s&stav $isan,a n&?no &$otrebl,ava ni $isaniC nakova) Ovisno o naravi &$otri,ebl,eno% s&stava i ,e i+niC +in,enica ko,e se a$is&,&B bro, %ra*e=a =o?e se ati o' sa=o nekoliko 'o nekoliko tis&@a) Na na,,e'nostavni,o, ra ini ra>+la=beB ina+ica latinice ko,a se &$otrebl,ava a $isan,e Crvatsko% ,e ika i=a oko osa='esetak %ra*e=a! /; velikiC slova Q1gB Q.gB Q#gB ) ) )B /; =aliC slova QagB QbgB Qcg)))B 'eset na=enaka Q;gB Q1gB Q-g ) ) )B ni inter$&nkci,skiC nakova Q)gB QBgB Q[g i QSg te $ra nin& Q g) GGra*e=i se $re=a 'o%ovor& o%raE&,& k&tni= a%ra'a=a)H Treba na$o=en&ti 'a se %ra*e= ne sasto,i &vi,ek o' ,e'no%a slovno% nakaB ne%o i=a i dvoslova! Q'?gB Ql,gB Qn,g) ( en%lesko=e se $o,avl,&,e -5 velikiC i -5 =aliC slovaB a aCt,evni,a bi ra>+la=ba to% s&stava $isan,a 'o'ala ,o> nekoliko %ra*e=aB osobito 'voslove Geng) 'i%ra$CH a bil,e?en,e $o,e'iniC %lasova kao >to ,e QsCg & ship Pbro'PB QcCg chip P+i$PB QtCg (oth PobaPB thin PtanakP i then Pta'aPB Qn%g sing P$,evatiP i Qeag i Qeeg (read Pkr&CP i reed PtrskaP) 2r&%i ,e ici sa s&stavo= latini+ne abece'e i=a,& 'o'atne %ra*e=eB &kl,&+&,&@i 'i,akritike kao >to s& QhgB QigB QgB Q\gB Q^gB Qjg G& ina+ice velikiC slovaHB ko,i se katka' navo'e kao $osebna slova abece'eB a katka' i neB ali svakako s$a'a,& $ri$a'a,& & $osebne %ra*e=e) Nekoliko ,e ika +ak 'o'a,e nekoliko slovaB $o$&t islan'sko%a Qkg i n,e=a+ko%a Qllg) 1ra$sko $is=o ne=a velikiC slovaB ali ve@ina slova i=a 'va ili +ak tri ra li+ita %ra*i+ka oblikaB ovisno o to=e na ko,e= se =,est& $o,avl,&,& & ri,e+iB a svaki ,e o' tiC ra li+itiC oblika %ra*e=) Neabece'ni kineski s&stav $isan,a &$otrebl,ava nekoliko tis&@a %ra*e=a a svako'nevne $otrebe i ,o> ko,& tis&@& vi>e a osobite $otrebeB 'ok ,e slo?eni =i,e>ani s&stav e%i$atskiC Ci,ero%li*a i=ao sve&k&$no oko 4;;; %ra*e=a)

118

Stan'ar'ni 1S#II ni nakova ko,i se nala i na ve@ini ra+&nalniC ti$kovnica sa'r?i :4 %ra*e=aB &kl,&+&,&@i nakove QmgB QYgB QngB Qog i Qpg ko,i se obi+no ne &bra,a,& & %ra*e=e en%lesko% s&stava $isan,a) -idjetiK $ravo$isB s&stav $isan,a "odatna literatura! #r"stal 1::8a! //) $o%lavl,eS .ari@ et al) 1::4! 50N55S .abi@)

gramatika kategorija (eng. grammatical category)


Je i+na kate%ori,a ko,a $ro& ro+&,e $ro& rok&,e =i,en,an,e oblika o'reEeniC vrsta rijei) Ri,e+i s& & svako=e ,e ik& $o'i,el,ene & nekoliko vrsta! imeniceB glagoliB pridjevi it') Po,e'ine vrste ri,e+i i=a,& vi>e i =,en,iviC oblika ko,i se $o,avl,&,& ovisno o %ra=ati+ki= okolnosti=a) Takve se vrste ri,e+i na iva,& promjenjivima) ( ti= se sl&+a,evi=a $ro=,ena 'o%aEa bo% obil,e?enosti te vrste ri,e+i ,e'no= ili vi>e gramatikih kategorija) En%leske s& i=enice obil,e?ene sa=o brojem! & ,e'nini se ka?e dog P$asPB a & =no?ini dogs P$siPB >to vri,e'i a ve@in& i=enica & en%lesko= ,e ik& Gali ne a sve i=eniceH) En%leski= i=enica=a ne'osta,e kate%ori,a $a'e?aB ali se & Crvatsko=e latinsko=eB n,e=a+ko=eB r&sko=e i =no%i= 'r&%i= ,e ici=a ra lik&,& $a'e?ni oblici i=enica) I=enice s& & Crvatsko=e obil,e?ene tri=a %ra=ati+ki= kate%ori,a=aB rodom G=&>kiB ?enskiB sre'n,iHB brojem G,e'ninaB =no?inaH i padeom Gse'a= $a'e?aH) I=enice se sklan,a,& $o $a'e?i=a & ,e'niniB n$r) N) vukB G) vukaB 2) vuku it') i & =no?iniB n$r) N) vukoviB G) vukovaB 2) vukovima it') Oblici nis& =eE&sobno a=,en,ivi i svaki se o' n,iC &$otrebl,ava & o'reEeni= %ra=ati+ki= okolnosti=a) Kl,&+no ,e 'a i=enic& &vi,ek =ora=o &$otrebl,avati iskl,&+ivo sa=o & n,e in& o'%ovara,&@e= $a'e?no= oblik& a ,e'nin& ili =no?in&B vo'e@i ra+&na oi=a,&@i na &=& n,e in& ro'&) Ne $osto,i =o%&@nost i b,e%avan,a o'abiraB niti $osto,i oblik ko,i ni,e o na+en)

119

Zamjenice s& & Crvatsko=e obil,e?ene ro'o= G& tre@e=& lic&! =&>kiB ?enskiB sre'n,iHB n$r) on M ona M onoB bro,e= G,e'ninaB =no?inaHB n$r) ja M miB ti M viB $a'e?o=B n$r) ti M te(e M te(i M te(e M ti M te(i M to(om) En%leske s& a=,enice obil,e?ene bro,e= i $a'e?o=B n$r) < P,aP M me P=enePB she PonaP M her Pn,&P i they PoniP M them Pn,iCP) I t& se =o?e o'abrati sa=o ,e'na o' $on&EeniC =o%&@nosti) Pridjevi s& & Crvatsko=e obil,e?eni ro'o=B bro,e=B $a'e?o= i stupnjem G$o itivB ko=$arativB s&$erlativHB n$r) jakB jaiB najjai) En%leski $ri',evi ra lik&,& sa=o %ra=ati+k& kate%ori,& stupnjevanjaB kao & (ig PvelikP M (igger Pve@iP M (iggest Pna,ve@iP) O$et ,e & 'ani= okolnosti=a =o%&@ sa=o ,e'an o' oblika) Glagoli s& & Crvatsko=e obil,e?eni kate%ori,a=a vida Gnesvr>eniB svr>eniHB lica Gtri licaHB bro,a G,e'nina i =no?inaHB naina G+etiri na+inaHB vremena Gse'a= vre=enaHB stanja Gaktiv i $asivHB povratnosti G$ovratniB ne$ovratniHB prijelaznosti Gob,ektni i a$sol&tni %la%oliHB roda Gtri ro'a ko' %la%olskiC i=enica$ri',evaHB upravljanja i valentnosti) Evo nekoliko $ri=,era $ro=,ene oblika bo% nave'eniC kate%ori,a! volim te Gra'n,a ni,e avr>enaH M kad te zavolim Gra'n,a @e biti avr>enaHB volim M voli/ M voliB volim M volimoB voli/ Gin'ikativH M voli Gi=$erativH M volio (ih Gkon'icional $rviH M voljela Go$tativHB pere/ se G$ovratna ra'n,aH M tri/ Gne$ovratna ra'n,aHB hvatam te Gra'n,a i=a ob,ektH M padam Gra'n,a ne aCti,eva ob,ektHB volio M voljela M voljeloB itati knjigu G%la%ol &$ravl,a i=enico=HB ki/i Gvalenci,a aH M gleda knjigu G,e'novalentni %la%olH M dajem ti olovku G'vovalentni %la%olH) En%leski %la%oli obil,e?eni s& kate%ori,a=a vi'aB licaB stan,aB $ovratnostiB $ri,ela nostiB &$ravl,an,a i valentnostiB a obil,e?eni s& i kate%ori,o= vre=enaB kao & love Pvoli=P M loved Pvolio sa=PB 1ork Pra'i=P M 1orked Pra'io sa=PB see Pvi'i=P M sa1 Pvi'io sa=PB take P& i=a=P M took P& eo sa=PB sit Ps,e'i=P M sat Ps,e'io sa=P i drive Pvo i=P M drove Pvo io sa=P) GIako s& neki o' tiC %la%ola ne$ravilniB ov',e ,e bitno 'a se ovisno o okolnosti=a n&?no $o,avl,&,e sa=o ,e'an

11:

oblik) Sto%a i=a=o < see her PVi'i= ,eP Usa'aVB ali < sa1 her PVi'io sa= ,eP U& $ro>lostiV) Po,e'ine s& %ra=ati+ke kate%ori,eB kao bro, i vri,e=eB vrlo +este & sv,etski= ,e ici=a Giako ne & svi= ,e ici=a & isto=e o=,er&HB 'ok s& 'r&%e neobi+ne i o%rani+ene sa=o na nekoliko ,e ika) Neki s,evernoa=eri+ki ,e ici i=a,& %ra=ati+k& kate%ori,& vidljivosti Geng) visibilit"HB bo% ko,e i=enice i a=,enice o'reE&,& %ovornikov& =o%&@nosti 'a vi'i stvari o ko,i=a %ovori & sa=o=e tren&tk& %ovoren,a) Mno%i ,e ici i=a,& kate%ori,e dokazanosti Geng) evi'entialit"HB bo% ko,e se svaka i ,ava o'reE&,e s ob iro= na i vor %ovornikoviC obavi,esti! PS^= sa= to vi'ioPB PNetko =i ,e rekaoPB P7akl,&+io sa= to i 'oka aP it') -idjetiK bro,B 'eikti+ka kate%ori,aB na+inB liceB $a'e?B ro'B stan,eB vi'B vri,e=e "odatna literatura! #r"stal 1::8a! :/S Gleason 1:51! 10) $o%lavl,eS L"ons 1:59! 8) $o%lavl,eS E Pal=er 1:81! 9-:8S .ari@ et al) 1::4! :4N-90)

gramatiki odnosi (eng. grammatical relation)


O'nosi =eE& ri,e+i=a & re+enici &stro,eni s ob iro= na n,iCov& sl&?b&) Gra=ati+ki o'nosi ve@ o' 'avnina i=a,& velik& va?nost & %ra=ati+ko=e o$is&) Iako ane=arivani & rani= 'ani=a generativne gramatikeB $onovno se $o+in,& s=atrati te=el,no= na+a,ko= re+eni+ne %ra=ati+ke str&kt&re) Gra=ati+ke ,e o'noseB ko,i se katka' ov& i gramatike funkcijeB veo=a te>ko ,asno o're'iti) ( Crvatsko=e s& osnovni %ra=ati+ki o'nosi subjektaB predikataB objekta i prilone oznake) Na,$o nati,i ,e %ra=ati+ki o'nos ona, ko,i se na iva subjekt) ( en%lesko=e ,e ik& s&b,ekt re+enice obi+no sto,i na $o+etk& re+enice ili is$re' %la%ola i ,e'ini ,e ele=ent s ko,i= se %la%ol sla?e G& en%lesko=e ,e ik& ne=a =no%o sronostiH) S&b,ekt ,e &

1-;

Crvatsko=e ,e ik& obi+no i=enica & no=inativ& ko,a sto,i na $o+etk& re+enice ili is$re' %la%ola s ko,i= se sla?e & lic&B bro,& i ro'&B te o na+&,e vr>itel,a ra'n,e) ( sl,e'e@i= ovi= s& re+enica=a s&b,ekti o'vo,eni a%ra'a=a! U2uzanaV pu/iS Dprezno je UonaV natoila vinoS U%oditelji moje djevojkeV do/li su u posjetS U-e7ina mojih studenataV pijeS UTo da /to si ti za(rinutV je oigledno) 2io re+enice ko,i sli,e'i nakon s&b,ekta na iva se predikat G& ,e'no= na+en,& to%a na ivaH) "redikat & Crvatsko=e na,+e>@e i ri+e ra'n,&B stan,e ili bivan,e %la%olski= obliko= & o'reEeno=e licuB vremenuB nainu ili vidu) ( sl,e'e@i= s& re+enica=a $re'ikati o'vo,eni a%ra'a=a! 2uzana UradiVS 9arko Uje spavaoV do jutraS Hadnjih nekoliko dana vodostaj UrasteV) Imenska skupina ko,a sli,e'i nakon %la%ola & ve@ini ,e sl&+a,eva izravni objekt Geng) 'irect ob,ectH) I ravni ob,ekt & Crvatsko=e 'ola i & prijelazne %la%ole & ak& ativ& be $ri,e'lo%a ili & slavensko= ili 'i,elno= %enitiv&B) Pri=,eri! Dna voli UmeneVS 2uzana 0eli Unovi autoVS 2uzana je posjetila Uve7inu zemalja u BuropiVS "aj mi UvodeV) MeE&ti=B ako re+eni+ni %la%ol s$a'a $ri$a'a & =an,& sk&$in& %la%ola kao >to s& (iti ili (ivatiB postatiB ostajati it') sli,e'na i=enska sk&$ina ni,e i ravni ob,ektB ve@ 'io imenskog predikata Geng) $re'icate no=inalH) Pri=,eri! 2uzana je Unajpametnija oso(a koju poznajemVS 2uzana postaje UoajnaV) S %la%olo= ,e & nei ravni,e= o'nos& objekt u kosom padeu Geng) obliO&e ob,ectH) Ob,ekt & koso= $a'e?& & en%lesko=e ,e ik& $o,avl,&,e se & prijedlogeB $re='a & 'r&%i= ,e ici=a takvi ob,ekti i=a,& i $osebne $a'e?e) Pri=,eri! < 1ent to 2pain 1ith ULisaV POti>ao sa= & Z$an,olsk& Us Liso=VS The cat is under Uthe (edV PMa+ka ,e Uis$o' krevetaVP) Jo> ,e ,e'an tra'icionalan o'nos ona, ko,i se na iva neizravni ili indirektni objekt Geng) in'irect ob,ectH) ( Crvatsko, se %ra=atici nei ravni= ob,ekto= s=atra ob,ekt ko,i ne sto,i & ak& ativ& be $ri,e'lo%a ili & slavensko= ili 'i,elno= %enitiv&) Gedan od njih posvetio Kupio je se UvrtlarstvukruhV)

1-1

2vi govore Kupio je Unekim udnim jezikomkruhaV) 7a en%leski ni,e $ot$&no ,asno i=a li o'nos nei ravno% ob,ekta) Tra'icionalni bi %ra=ati+ari rekli 'a ,e Blisa(et nei ravni ob,ekt & re+enici! 9ike gave this (ook to UBlisa(etV PMike ,e 'ao ov& kn,i%& ElisabetiP kao i & re+enici! 9ike gave UBlisa(etV this (ook PMike ,e 'ao Elisabeti ov& kn,i%&PB s +i=e se neki s&vre=eni lin%visti sla?&) I$akB Blisa(et & $rvo=e sl&+a,& te>ko =o?e biti i>ta 'r&%o osi= obi+no%a ob,ekta & koso= $a'e?&) ( 'r&%o=e sl&+a,& Blisa(et ,e i ravni ob,ektB >to se =o?e 'oka ati o'%ovara,&@i= $asivni= obliko=! Blisa(et 1as given this (ook (y 9ike PElisabet ,e 'ana kn,i%a o' MikeaP) ( Crvatsko, se %ra=atici nei ravni ob,ekt i re+en $ri,e'lo?no= sinta%=o=B o'nosno $ri,e'lo%o= i i=enico= ili $oi=eni+eno= ri,e+,& ove prijedloni objekt) Pri=,eri! Ku7a se trese Uod (ukeVS <zvr/io je du0nost Uza odr0anje o(iteljiV) "rilona ili adver(na oznaka sk&$ ,e ri,e+i ko,i se =o?e &vrstiti & re+enic& & svaki $re'ikatB a i ri+e okolnosti & ko,i=a se biva $re'ikatna ra'n,a) ( Crvatsko=e se & sl&?bi a'verbne $rilo?ne o nake $o,avl,&,& $rilo iB $ri,e'lo?ni i ra i i i=enice & neki=a o' kosiC $a'e?a) Pri=,eri! Krenuli smo U(rzoVS UU predveerjeV more postaje zla7anoS Kre7emo UautomV prema te(i) "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 1:) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! 55N59B 1;/N 1;4B --5N--:S .ari@ et al) 1::4! /:5N000S Te?ak i .abi@ -;;;! --8N-05)

gramatika (eng. grammar)


Pravila oblikovan,a ri,e+i i re+enica & ko,e=& ,e ik&B ili %rana lin%vistike ko,a to $ro&+ava) Svaki ,e ik i=a =no%o gramatikih pravila) Govorni se ,e ici $o$&t latinsko%aB Crvatsko%aB en%lesko%aB kinesko%a i navaCo ,e ika natno ra lik&,& $o svo,o, %ra=aticiB ali svi i=a,& $ribli?no ,e'nak& koli+in& %ra=ati+kiC $ravila) Isto vri,e'i a kreolski i $rave znakovne jezike $o$&t 1SLNa i .SLNa te a umjetne jezike $o$&t es$erantaB ko,i

1--

i=a natno vi>e %ra=ati+kiC $ravila o' slavniC P>esnaest $ravilaP ko,a ,e na%ovi,e>tao n,e%ov i &=itel,) S 'r&%e straneB pidini ne=a,& =no%o %ra=ati+kiC $ravilaB ve@ se sasto,e o' ri,e+i $o,a>n,eniC kontekst&alni= o naka=a) Pro&+avan,e %ra=atike obi+no se 'i,eli na morfologiju A $ro&+avan,e str&kt&re ri,e+i i sintaksu A $ro&+avan,e re+eni+ne str&kt&re) Tra'ici,a $ro&+avan,a %ra=atike vrlo ,e stara) Ve@ s& 'revni In'i,ciB Grci i Ri=l,aniB kao i sre'n,ov,ekovni Kine iB 1ra$i i 3i'ovi stvarali va?na %ra=ati+ka ',ela o vlastiti= ,e ici=aB 'ok s& %ra=ati+ari PortNRo"ala & se'a=naesto=e stol,e@& & Iranc&sko, ras$ravl,ali o %ra=atici s &niver alisti+ko%a %le'i>ta) Ja+an,e s&vre=ene lin%vistike $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a $ro&+avan,& ,e %ra=atike 'alo nov a=aC) 2o 1:/;NiC i 1:0;NiC %o'ina a=eri+ki s& lin%vist Leonar' .loo=*iel' i n,e%ovi nasl,e'nici 'ali va?ne 'o$rinose na $o'r&+,& =or*olo%i,eB a 1:4;NiC Noa= #Co=sk" &+inio ,e $ro&+avan,e sintakse na,istakn&ti,i= o' sviC lin%visti+kiC $o'r&+,a &vo'e@i nov $rist&$ na van generativnom gramatikomB ko,i ,e o?ivio $otra%& a univerzalnom gramatikom) Posto,i =no%o $rist&$a $ro&+avan,& %ra=atike) Prist&$i 'o 'va'eseto% stol,e@a & okviri=a s& tradicionalne gramatikeB a ve@ina $rist&$a i 'va'eseto% stol,e@a neka s& vrsta strukturalizma) Ior=alni,i $rist&$i ko,i nasta,& o' 1:4;NiC na iva,& se teorije gramatikeB i =eE& ko,iC se isti+e nekoliko vrsta gramatika fraznih strukturaB ati= leksika funkcionalna gramatika i transformacijska gramatika te teorija upravljanja i vezanja ko,a ,& ,e nasli,e'ila) O' $rist&$a ko,i s& &klo$l,eni & funkcionalizamB na,va?ni,a ,e sustavska lingvistika) GPri=,e'ba o &$orabi na iva! na iv gramatika +esto se o'nosi na o$is %ra=ati+kiC +in,enica ko,e% ,e ika ili na kn,i%& ko,a se sasto,i o' takva o$isa) Ztovi>eB nekolicina lin%vista voli &$otrebl,avati ri,e+ gramatika & >ire=& s=isl& te ri,e+i ko,i &kl,&+&,e ob&Cva@a $ro&+avan,e

1-/

sviC str&kt&rniC ,e i+niC na+a,kaB n$r) i fonologije i semantike ili +ak i pragmatike) 1liB to ni,e &obi+a,eno) ( Crvatsko, ,e ikoslovno, tra'ici,i %ra=atika ob&Cva@a *onolo%i,&B morfologijuB tvorbu rijei i sintaksu)H -idjetiK %enerativna %ra=atikaB =or*olo%i,aB sintaksaB &niver alna %ra=atika "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1S #r"stal 1::8a! 15) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! 98N:-S Pinker 1::0! 0) $o%lavl,eS .ari@ et al) 1::4S Ra%&? 1::8S Te?ak i .abi@ -;;;

gramatika fraznih struktura (eng. phrase%structure grammar)


Vrsta generativne gramatike ko,a i ravno $rika &,e sastavniku strukturu) Str&kt&r& neke re+enice obi+no s=atra=o $rika o= n,e iniC sastavnica & ko,o, s& =an,e sintakti+ke ,e'inice 'r&?ene & ve@eB $a & ,o> ve@e ,e'inice it') Takva se vrsta str&kt&re =o?e na vati gramatika fraznih struktura ( &#) Geng) $CraseNstr&ct&re %ra==arH G$&no i=e ,e gramatika kontekstno neovisnih fraznih struktura ( &*+#)B eng) conteFtN*ree $CraseNstr&ct&re %ra==arH) I'e,a ,e %ra=atike *ra niC str&kt&ra ,e'nostavna) PrvoNa,$ri,e seB bil,e?e se sve sintakti+ke kate%ori,e o'reEeno%a ,e ika i n,iCova &n&tra>n,a str&kt&ra) Ta'a svak& str&kt&r& $rika &,e=o $ri=,ereni= pravilom) Tako se Crvatska re+enica na,+e>@e sasto,i o' imenske skupine a ko,o= sli,e'i glagolska skupina Gkao & Bogati trgovac kupuje autoHB $a pravila frazne strukture a$is&,e=o na sl,e'e@i na+in! S NP VP) To na+i 'a se re+enica GSH =o?e sasto,ati o' i=enske sk&$ine GNPH a ko,o= sli,e'i %la%olska sk&$ina GVPH) Na'al,eB i=enska se sk&$ina sasto,i o' $ri',eva G1H (ogati a ko,i= sli,e'i i=enica GNH trgovacB $a a$is&,e=o 'r&%o $ravilo NP 1 N) ( en%lesko=e se i=enska sk&$ina =o?e sasto,ati o' determinatora G$o$&t the Pta,P ili my P=o,PH a ko,i= sli,e'i '( G$o$&t little girl P=ala ',evo,+icaP ili

1-0

(o8 of chocolates Pk&ti,a +okola'icaPHB $a $ravilo a$is&,e=o! NP 2et NP) Tako se nastavl,a s is$isivan,e= $ravila 'ok se ne o$i>& sve re+eni+ne str&kt&re & to=& ,e ik&) Ni ovi $ravila =o%& se &$otrebl,avati a proizvodnju re+enica) Po+ev>i o' S Gsi=bol a re+enic&HB $ri=,en,&,& se o'%ovara,&@a $ravila ko,a ka &,& o' +e%a se sasto,e 'i,elovi re+eniceB a ati= se na svak& o' tiC ,e'inica $ri=,en,&,& $ravila ko,a ka &,& o' +e%a se sasto,e te ,e'inice it')B sve 'ok se ne 'ose%ne ra ina $o,e'ina+niC ri,e+i ka' se na o'%ovara,&@a =,esta ,e'nostavno &=e@& ri,e+i o'%ovara,&@iC vrsta rijei) Re &ltat se obi+no $rika &,e %ra*i+ki & oblik& stabla) Gra=atike *ra niC str&kt&ra na,$rikla'ni,e s& %ra=atike a $o&+avan,e ele=entarne sintakse i 'ovol,no s& =o@ne 'a &s$,e>no o$i>& %otovo svak& sastavnic& bilo ko,e% ,e ikaB iako $osto,e ,e'na ili 'vi,e ri,etke i neobi+ne sastavnice ko,e ne =o%& o$isati) Gra=atike *ra niC str&kt&ra &veo ,e 1:4;NiC %o'ina a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk"B ali se #Co=sk" ni,e n,i=a =no%o bavioB $a nis& bile & $ot$&nosti istra?ene sve 'ok britanski lin%vist Geral' Ga 'ar ni,e ra vio slo?en& ina+ic& oko 1:9;) %o'ine) N,e%ova ina+ica $ro vana ,e generalizirana gramatika fraznih struktura Geng) Generali e' PCraseNStr&ct&re Gra==ar A GPSGH) Ne'avno s& 1=erikanci #arl Pollar' i Ivan Sa% stvorili ina+ic& ko,a i %le'a natno 'r&k+i,eB a ove se gramatika glavom upravljanih fraznih struktura Geng) 6ea'N2riven PCraseNStr&ct&re Gra==ar A 6PSGHB ko,a ,e ani=l,iva lin%visti+ki i $rikla'na a ra+&nalna istra?ivan,a) -idjetiK %enerativna %ra=atikaB sastavni+ka str&kt&raB stablo "odatna literatura! .ennett 1::4S .orsle" 1::5S .rown an' Miller 1::1! 1) 'ioS L"ons 1::1! 5) $o%lavl,e

1-4

ikoninost (eng. iconicity)


I ravna $o'&'arnost oblika i na+en,a ri,e+i) )rbitrarnost ,e osnovna nor=a & svi= ,e ici=aB >to na+i 'a oblik ri,e+i ne=a nikakv& ve & sa svo,i= na+en,e=) Posto,eB i$akB o'reEene i ni=ke ko,e & ra li+ito=e o=,er& $oka &,& ikoninost) Na,$o nati,a ,e vrsta ikoni+nosti onomatopeja) Ono=ato$e,ska ri,e+ o na+&,e ko,i v&k i $riro'e i i=a ,e i+no $osebno stvoren oblik ko,i $re$o natl,ivo o$ona>a ta, v&k) ( Crvatsko=e s& to ri,e+i mijaukatiB mukatiB cik. cakB /u/tatiB kokodakatiB oh it') 1li +ak i ono=ato$e,ske ri,e+i & veliko, =,eri $otvrE&,& arbitrarnosti! v&k $&cn,a ,e & Crvatsko=e $re'stavl,en kao (umB a & en%lesko=e kao (angB & >$an,olsko=e pumB & n,e=a+ko=e pengB & baski,sko=e dzast) Posto,e i 'r&%i $ri=,eri ikoni+nosti) Na $ri=,erB baski,ska ri,e+ t8imeleta Gi %ovara se ot$rilike +iN=e,NleNtaH na+i Ple$tirPB a lakiB le$r>avi v&k ri,e+i $rivi'no o$ona>a lakB le$r>av i %le' to% k&kca) -idjetiK arbitrarnostB v&kovni si=boli a= "odatna literatura! 1nttila 1:99! 1-N-;)

ime (eng. name)


Je i+ni oblik ko,i= se o na+&,e $o,e'ina osobaB =,esto ili stvar) Gra=ati+ki re+enoB i=e ,e imenska sintagma s i ra?eno= ra likovno= *&nkci,o= &ka ivan,a &$&@ivan,a na $o,e'ina+ni entitet! 1braCa= LincolnB Pari B Gol'en Gate .ri'%e) Svaka osobaB v,ero,atno & svako=e 'r&>tv&B 'obiva osobno ime obi+no &br o nakon roEen,aB iako se & neki= 'r&>tvi=a o'raslo i=e 'o',el,&,e kasni,e & ?ivot&) ( neki= 'r&>tvi=a $osto,i &stal,en $o$is osobniC i=ena i =eE& ko,iC se o'abire ,e'noS 'r&%',e se

1-5

stvara,& i na'i,eva,& $ot$&no nova i=ena) ( $rvo=e ,e sl&+a,& $o,e'ince n&?no ra likovati s $o=o@& i=ensko%a o$isno% 'o'atka) To se =o?e &+initi na nekoliko na+ina) O$isni na iv na'e &ka ivati na neke $o,e'in+eve na+a,keB n$r) na n,e%ov& osobnost Gveli+in& GM9ali7B 9rgaHB MB $&t GMBijeli7HB MB ani=an,e GM9linarB KovaB Lonari7HB MB $rebivali>te GM#lanini7B Mumi7B $radskiHB MB =,esto $o'ri,etla GMHrinskiB HorvatH M ili va?an 'o%aEa,B >to se na iva epitet GiliB ako ,e s=i,e>anB sobriketH) Katka' se & i=e 'o'a,e patronim ko,i otkriva o+evo i=e G<vanovi7B <vi7H) ( tren&tk& ka' 'r&%o i=e $restane biti svo,ina o'reEeno%a $o,e'incaB i &Ee & obitel,sko nasli,eEe nasl,e'nika nosioca i=ena ono $osta,e prezime Geng) s&rna=eH ili obiteljsko ime Geng) *a=il" na=eH) Kao >to se vi'i i nave'eniC $ri=,eraB =no%a Crvatska $re i=ena $ot,e+& o' ani=an,aB =,esta $o'ri,etla i $atroni=a) Pre i=ena & E&ro$i ve@ino= $ot,e+& i sre'n,e% vi,ekaB ali se sve 'o 'anas ne &$otrebl,ava,& na Islan'&B a na t&rsko= se 'i,el& #i$ra ri,etko &$otrebl,ava,&) ,mena mjesta ili toponimi 'o',el,&,& se va?ni= =,esti=a! nasel,i=aB ri,eka=aB ,e eri=aB =ori=aB 'olina=aB $otoci=aB $ol,i=aB $lanina=a i bre?&l,ci=aB $&tovi=a i cesta=aB =ostovi=aB %ra'ski= vrati=aB =,esti=a >tovan,aB sl&?beni= %ra'a=aB s$ortski= sta'ioni=aq Po$is& ne=a kra,a) I=ena se takoEer 'o',el,&,& bro'ovi=aB ?el,e nica=aB avioni=aB ?el,e ni+ki= lini,a=aB *estivali=aB sveti= 'ani=aB kn,i%a=aB novina=aq ) ) %otovo sve=& >to l,&'i s=atra,& va?ni=) Na'i,evan,e i=ena ra lik&,e se o' 'r&>tva 'o 'r&>tvaB $a s& ti obi+a,i +esto $re'=et $ro&+avan,a antro$olo>kiC lin%vistaNantro$olo%a) I=ena $oka &,& neka neobi+na ,e i+na svo,stvaB a n,iCovo ,e $ro&+avan,e $osebna $o''isci$lina &n&tar lin%vistike) Pro&+avan,e i=enaB a osobito $o'ri,etla i $ovi,esti i=ena na iva se onomastika) -idjetiK ono=astika

1-8

"odatna literatura! #r"stal 1::8a! 1:) $o%lavl,eB 1::4! 1;) $o%lavl,eS 2&nklin% 1::4S Zi=&novi@ 1::4S Iran+i@ -;;- )

imenice (eng. noun)


!rsta rijei & ko,& s$a'a,& $ri$a'a,& ri,e+i $o$&t djevojkaB drvo i sre7a) Tra'icionalni %ra=ati+ari +esto $ok&>ava,& 'e*inirati i=enice kao Pri,e+i a i=enovan,e bi@aB stvari ili $o,avaPB ali to ba> ni,e sasvi= to+no) Kao >to ,e sl&+a, i ko' 'r&%iC vrsta ri,e+iB i=enice se =o%& $ri=,ereno 'e*inirati ,e'ino s ob iro= na svo,e %ra=ati+ko $ona>an,e) En%leske i=enice obil,e?ene s& sa=o brojem) Ve@ina iC tvori =no?in& nastavko= NsB n$r) girl P',evo,kaPMgirls P',evo,keP i tree P'rvoPM trees P'rve@aPB ali neke i=a,& ne$ravilne oblike a =no?in&B kao child P'i,etePMchildren P',ecaPB goose P%&skaP Mgeese P%&skePB sheep PovcaP M sheep PovceP i radius Pra'i&sP M radii Pra'i,&siP) Ve@ina i=enica i=a jedninu i mnoinuB =eE&ti= neke i=enice i=a,& sa=o oblik a =no?in& Gpluralia tantum*B n$r) pants PCla+ePB scissors P>kareP i police P$olici,aPB 'ok neke i=a,& sa=o oblik a ,e'nin& Gsingularia tantum*B n$r) 1heat P$>enicaPB furniture Pna=,e>ta,P i spaghetti P>$a%etiP) ( Crvatsko=e s& i=enice obil,e?ene rodomB bro,e= i padeom) Svaka i=enica i=a =&>kiB ?enski ili sre'n,i ro'B n$r) stolB stolicaB drvo) I=enice & Crvatsko=e i=a,& se'a= $a'e?a ko,i se tvore 'o'avan,e= $a'e?niC nastavaka na i=ensk& osnov&B n$r) stol.5B stol.aB stol.u it') Ti= se ,e'ni= nastavko= i ra?ava,& a$ravo sve tri nave'ene %ra=ati+ke kate%ori,e) Jo> ,e'an na+in a o'reEivan,e i=enica ,est is$itivan,e &n&tar $rikla'ne %ra=ati+ke postaveB n$r) CjegovMaMo EEE (ioMlaMlo je do(arMraMro i CjegoviMeMa EE (iliMeMa su do(riMeMa) 1ko se ri,e+ =o?e staviti na ,e'n& o' $ra niC crtaB a 'a re+enica $ri to= b&'e %ra=ati+ki is$ravnaB ta ,e ri,e+ i=enicaB ,er Crvatska %ra=atika 'o$&>ta i=enica=aB i sa=o i=enica=aB 'a se $o,ave & to= $olo?a,&) Prva $ostava $riCva@a oblik a ,e'nin&B $o$&t djeakB zo( i pi7eB 'ok

1-9

'r&%a $riCva@a oblik a =no?in&B kao stoloviB stolice i djeca) GNaravnoB ne $osto,i ,a=stvo 'a @e isCo' biti s=islen! Cjegovo muenje (ilo je do(ro ne v&+i ba> nor=alnoB ali ,e o+ito %ra=ati+noB $a ,e ri,e+ muenje $o vrsti ri,e+i i=enica)H -idjetiK i=enska sk&$inaB vrste ri,e+i "odatna literatura! #r"stal 1::5! -9)N/-) ,e'inicaS 6&r*or' 1::0! 1/:N10/S .ari@ et al) 1::4! 1;;N-;-)

imenska skupina (eng. noun phrase)


Sintakti+ka ,e'inica ko,a i=a &lo%& s&b,ekta ili ob,ekta) Po%le'a,=o sl,e'e@& re+enic&! 9ala skupina /panjolskih pustolova uspjela je osvojiti asteku prijestolnicu) Tra'icionalno ,e %le'i>te o re+eni+no, str&kt&ri 'a s& subjekt i izravni objekt te re+enice i=enice skupina i prijestolnicuB ali to ni,e $ot$&no to+no) Pravi s&b,ekt i ob,ekt sk&$ine s& mala skupina /panjolskih pustolova i asteku prijestolnicu) To s& imenske skupine Gili skra@eno +"H) ( Crvatski= i en%leski= re+enica=a kao s&b,ekt ili ob,ekt na,+e>@e se $o,avl,&,& i=enske sk&$ine) I=enska ,e sk&$ina sintakti+ka ,e'inica A sastavnica A ko,a se =o?e o're'iti na 'va na+ina) PrvoPona,$ri,eB ona =o?e a& eti neko $ra no =,esto & re+eni+no, str&kt&ri) 2r&%oB =ora i=ati nek& vrst& &n&tra>n,e str&kt&re) ( nekoliko i ni=akaB Crvatska i=enska sk&$ina &vi,ek se sasto,i o' ,e'ne imeniceB ko,a $osta,e glavom i=enske sk&$ineB ,e'inice $o ko,o, se o'reE&,e narav i=enske sk&$ine) ( nave'eni= $ri=,eri=a skupina i prijestolnicu %lave s& 'vi,& i=enskiC sk&$ina) Prva i=enska sk&$ina o na+&,e o'reEen& sk&$in&B a 'r&%a o'reEen& $ri,estolnic&B a ostale ri,e+i & i=ensko, sk&$ini sl&?e kao 'o'atne o're'nice) Na,o+iti,a ,e i ni=ka i=enska sk&$ina ko,a se sasto,i o' zamjenice) ( re+enici Dni su ga uspjeli osvojitiB a=,enice oni i ga $ot$&ne s& i=enske sk&$ineB ,e'na sl&?i kao s&b,ektB a 'r&%a kao ob,ekt) 2akleB a=,enica obi+no sa=a tvori i=ensk& sk&$in&B i

1-:

&$ravo ,e a=,eni+ka i=enska sk&$ina na,+e>@a vrsta i=enskiC sk&$ina G& Crvatsko=e i en%lesko=eH ko,a ni,e i %raEena oko i=eni+ne %lave G& neki= 'r&%i= ,e ici=a stvari s& 'r&k+i,eH) I=enska sk&$ina ove se tako ,er ,e Gobi+noH i %raEena oko i=enice i ato >to sa+in,ava +ini $ot$&n& sintakti+k& ,e'inic&B skupinu) I=enska sk&$ina ,e'na ,e vrsta sintaktike kategorije) Je'nostavanB ali 'obar na+in is$itivan,a ,e li neka sk&$ina i=enska &=etan,e ,e sk&$ine & $rikla'n& postavu 'a bi se vi',elo nasta,e li tako %ra=ati+na re+enica) Evo $ri=,era takve $ostave! bbbb samMsiMjeMsmoMsteMsu do(MarMraMroMriMreMra) Svaka sintakti+ka ,e'inica ko,a &s$,e>no $o$&n,ava $ra no =,esto i=enska ,e sk&$ina ,er @e =orati $ostati s&b,ekto= re+enice) GRa lo% to=& >to i=a=o nekoliko =o%&@iC %la%olskiC oblika ,est slaganje $re'ikata sa s&b,ekto=)H Sto%a s& svi sl,e'e@i $ri=,eri i=enske sk&$ine Gili bare= =o%& biti i=enske sk&$ineH! onaB /pagetiB ova mala knjigaB ve7ina drugih studenata u mom razreduB 0ena s kojom sam razgovaraoB %im i #ariz) Ra lo% ,e a s$o=en&to o%rani+en,e A Pili bare= =o%& biti i=enske sk&$ineP A sl,e'e@iova,! & re+enici Mpageti su do(riB ri,e+ /pageti sa=a tvori i=ensk& sk&$in&B ali & re+enici Cjezini su /pageti do(riB s&b,ekt i=enske sk&$ine ,e njezini /pagetiB $a ta'a /pageti ni,e i=enska sk&$ina ve@ sa=o 'io i=enske sk&$ine) Kao >to ,e sl&+a, i s ostali= vrsta=a sk&$inaB i=enska se sk&$ina =o?e sasto,ati o' =an,iC i=enskiC sk&$ina) ( $o+etno=& $ri=,er& mala skupina /panjolskih pustolova velika i=enska sk&$ina &kl,&+&,e =an,& i=ensk& sk&$in& /panjolskih pustolova Gisk&>a,te to & $ostaviH) Ta ,e i=enska sk&$ina & *&nkci,i ob,ekta &=etn&to%a & ve@& i=ensk& sk&$in&) O' nekoliko =o%&@iC str&kt&ra i=enskiC sk&$inaB na,+e>@a ,e ko=binaci,a determinatora s neki= 'r&%i= sintakti+ki= kate%ori,a=a) 2r&%a kate%ori,a na iva se nadcrtano + A +- Geng) NNbarH ili katka' nominalna skupina Geng) no=inal %ro&$H) Pri=,eri G& svako=e $ri=,er& $rva ,e ,e'inica & a%ra'i 'eter=inatorB a

1/;

'r&%a NPH! UonaV UdjevojkaVS UdvijeV Umale lutkeVS UovaV U0ena u plavoj haljiniVS UnekaV Uknjiga GkojuH itamV) ( $rvo=e ,e $ri=,er& djevojka i=enica i NP) Svi ostali $ri=,eri sli,e'e s$o=en&t& str&kt&r&) Na $ri=,erB str&kt&ra YUova 0enaV Uu plavoj haljiniV $o%re>no o$is&,e tre@i $ri=,erB kao >to to $oka &,e v,e 'ica) (vo'ni &'?benici +esto ne &vr>tava,& NP & ras$rav& o str&kt&ri i=enskiC sk&$inaB s=atra,&@i 'a @e ti=e olak>ati +itan,eB iako ,e NP vrlo va?an a o bil,n& ra>+la=b& re+eni+ne str&kt&re) GNa$o=ena! (n&tar teorije upravljanja i vezanja i=enske s& sk&$ine ne'avno $ro vane determinatorskim skupinama GMeng) 'eter=iner $Crases A 2PH M bo% teori,skiC ra lo%aH) -idjetiK 'eter=inatoriB i=eniceB sk&$inaB a=,enice "odatna literatura! #r"stal 1::5! -8)N08) $o%lavl,eS Greenba&= an' ]&irk 1::;! 18) $o%lavl,e)

implikacija (eng. entailment)


Vrsta akl,&+ivan,a) 1ko se ka?e Booth je izvr/io atentat na LincolnaB $o' & &v,eto= 'a ,e ta i ,ava istinitaB =o%& se i vesti o'reEeni akl,&+ciB &kl,&+&,&@i i ta, 'a ,e Lincoln =rtav te 'a ,e .ootC $o+inio &bo,stvo) To s& neke o' implikacija ko,e bi se =o%le i vesti i $o+etne re+enice) Ka?e=o 'a i ,ava P i=$licira i ,av& ] ka'a ,e o'r?iv sl,e'e@i ovakav akl,&+ak! ako ,e P istinitoB ta'a i ] takoEer =ora biti istinito) .ilo ko,a i=$likaci,a i ,ave P nika' ne sa'r?i vi>e obavi,esti o' PB ve@ na,+e>@e sa=o =an,e) ( ve@ini sl&+a,eva vri,e'i! ako P i=$licira ]B ta'a ] ne i=$licira P) Mo%&@e ,e 'a P i ] i=$licira,& ,e'na 'r&%&B a & to=& sl&+a,& ri,e+ ,e o parafrazi Geng) $ara$CraseH) Pri=,er! 2uzana je prodala auto 9arkuS 9arko je kupio auto od 2uzane) I=$likaci,a se ra lik&,e o' pretpostavke ili razgovorne implikature $o & nekoliko na+a,ka) PrvoPona,$ri,eB i=$likaci,a se $oni>tava ne%aci,o=! re+enica Booth nije u(io Linkolna ne i=$licira

1/1

ni 'a ,e Linkoln =rtav ni 'a ,e .ootC $o+inio &bo,stvo G$o to=& se ra lik&,e o' $ret$ostavkeH) 2r&%o2al,eB i=$likaci,a ,e $ot$&no neovisna o bilo ko,e=& kontekst& G$o to=& se ra lik&,e o' ra %ovorne i=$likat&reH) -idjetiK ra %ovorna i=$likat&raB $ret$ostavka "odatna literatura! 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! 1;8N11-)

indoeuropska jezina porodica (eng. (ndo% uropean)


Velika jezina porodica) L,&'i s& o'avno sv,esni 'a o'reEeni ,e ici a+&E&,&@e nalik&,& neki= 'r&%i= ,e ici=a) Kra,e= osa=naesto% stol,e@a nekoliko ,e lin%vista $o+elo sCva@ati 'a s& o'reEeni 'revni ,e ici E&ro$e i 1 i,eB osobito latinskiB %r+ki i sanskrt G& In'i,iH bili toliko sli+ni $o svo,o, %ra=ati+ko, str&kt&ri 'a v,ero,atno i=a,& a,e'ni+ki i vor) Ta +in,enicaB ko,& ,e & +&veno=e %ovor& i nio Sir Jillia= Jones 1895) %o'ineB o na+&,e *or=alno $ri navan,e in'oe&ro$ske ,e i+ne $oro'ice) (br o se sCvatilo 'a %otski Gi 'r&%i %er=anski ,e iciHB staro$er i,ski Gi 'r&%i iranski ,e iciH i keltski ,e ici takoEer i=a,& isto $o'ri,etlo kao i balti+ki i slavenski ,e iciB te albanski i ar=enski) Stol,e@e $osli,e & 1natoli,i i sre'i>n,o, 1 i,i isko$ani s& tekstovi $isani neki= 'avno i &=rli= ,e ici=a) Nakon >to s& tekstovi o'%onetn&tiB $oka alo se 'a s& abil,e?eni i na 'revni= in'oe&ro$ski= ,e ici=a! Cetitsko=e Gi nekoliko 'r&%iC anatoli,skiC ,e ikaH & 1natoli,i i toCarski= ,e ici=a & sre'i>n,o, 1 i,i) Jo> se nekoliko 'r&%iC 'revniC in'oe&ro$skiC ,e ika $o,avilo na nat$isi=aB ali ti s& ,e ici tako slabo $osv,e'o+eni 'a se o n,i=a ,ako =alo na=o ,ako =alo) Pri=,en,&,&@i poredbenu rekonstrukciju Gko,a ,e ve@ino= ra vi,ena i ra raEena na ovo=e $o'r&+,&H lin%visti s& na$osl,etk& $o$rili+no &s$,e>no rekonstr&irali ,e ik ko,i ,e bio 'aleki $re'ak sviC nave'eniC ,e ika) Ta, se $re'ak na iva praindoeuropski ,e ik Geng) ProtoNIn'oNE&ro$ean A PIEH) Govornici $rain'oe&ro$sko%a

1/-

nis& bili $is=eni niti s& ostavili ikakve a$iseB ali se sve,e'no na 'osta o *onolo%i,iB %ra=atici i r,e+nik& n,iCova $rain'oe&ro$sko% ,e ika) Na $ri=,erB si%&rni s=o 'a ,e $rain'oe&ro$ski kori,en $ribli?no% oblika Yk1elN Pokretati seB akretatiP G v,e 'ica o na+&,e rekonstr&irani oblikH i vor latinske ri,e+i collum PvratPB %r+ke ri,e+i polos P$olP A ko,a ,e $osli,e &>la & =no%e ,e ike kao P=a%netni $olB s,everni $ol)))P A i staroslavenske ri,e+i kolo Pkota+P Gi =eE& ostaliCHB te 'a ,e re'&$licirani oblik to% kori,ena Yk1ek1loN i vor %r+ke ri,e+i kuklos Pkr&%B kota+P ko,a ,e & en%leski $os&Eena kao cycle A ati= sanskrtske ri,e+i cakraB Crvatske ri,e+i kolo i en%leske ri,e+i 1heel Gstaroen%lesko h1eo1otH) PriCva@eno ,e =i>l,en,e 'a se $rain'oe&ro$ski v,ero,atno %ovorio $ri,e ot$rilike 5 ;;; %o'inaB ali se ne na na ko,e=& $o'r&+,&) Ve@ina nanstvenika s=atra 'a se in'oe&ro$ski %ovorio na $o'r&+,& r&skiC ste$aB ali bilo ,e i oniC ko,i s& s=atrali 'a ,e to bilo na $o'r&+,& .alkanaB 1natoli,eB Sre'n,e% .lisko% istokaB Kavka aB sre'i>n,e 1 i,e i nekiC 'r&%iC $rostora) ( svako=e sl&+a,&B in'oe&ro$ski s& se ,e ici na$osl,etk& $ro>irili na veliki= $rostranstvi=a 1 i,e i ve@e%a 'i,ela E&ro$e $onovno se 'i,ele@i i $rito= stvara,&@i sk&$ine bratskiC ,e ika) ( to=& s& $ost&$k& in'oe&ro$ski ,e ici a+eli ne$o nat bro, ,e ikaB &kl,&+&,&@i i sve rani,e e&ro$ske ,e ikeB osi= baski,sko%a na a$a'& i *insko%a i n,e%oviC sro'nika na s,ever&) Sve 'o s&vre=eno%a 'oba in'oe&ro$ska se ,e i+na $oro'ica >irila o' In'i,e 'o a$a'ne E&ro$e Gsto%a i nosi takvo i=eHB ali ,e >iren,e e&ro$skiC koloni atora &velo in'oe&ro$ske ,e ikeB kao >to s& en%leskiB >$an,olskiB *ranc&skiB $ort&%alski i r&ski na velika $o'r&+,a 7e=l,e stvara,&@i $rito= =no%e 'r&%e ,e ike) 2anas oko $olovice svi,eta %ovori in'oe&ro$ski= ,e ici=aB iako bro, ?iviC in'oe&ro$skiC ,e ika ne $rela i -;;) -idjetiK ,e i+na $oro'icaB $ore'bena rekonstr&kci,aB rekonstr&kci,a

1//

"odatna literatura! .al'i 1:9/S .eekes 1::4S #r"stal 1::8a! 41) $o%lavl,eS LeC=ann 1:58 1::/S Lockwoo' 1:5:B 1:8-S Mallor" 1:9:S S e=eren"i 1::5S Trask 1::5S Matasovi@ -;;1)

intertekstualnost (eng. interte$tuality)


Pove anost =eE& tekstovima) Po,a= intertekstualnost 1:5;NiC %o'ina &vela ,e *ranc&ska kriti+arka J&lia Kristeva) ( o+ito=e se s=isl& na iv =o?e $ri=i,eniti na al& i,e i ra?ene & ,e'no=e ',el& na 'r&%o ',elo! n$r) & 'ra=i To=a Sto$$ar'a %osenkrantz and $uildenstern !re "ead PRosenkrant i G&il'enstern s& =rtviP na SCakes$eareova HamletaS & ro=an& Ulysses P(liksP Ja=esa Jo"cea na 6o=erov& DdisejuS & ro=an& Lord of the 'lies PGos$o'ar =&CaP Jillia=a Gol'in%a na R)M) .allant"neov Coral <sland PKoral,ni otokPS & ro=an& Cice Jork P2obar $osaoP 2avi'a Lo'%ea na c,elok&$ni ?anr novela ko,e %lavni lik $ro&+avaS & T) S) Eliotovo, The Jaste Land PO$&sto>ena PO$&sto>eno, e=l,iaP na velik bro, ',elaB a & ro=an& 2mrt -ronskoga Ne',el,ka Iabri,a na !nu Karenjinu L) N) Tolsto,a) Kristeva ,eB =eE&ti=B i=ala na &=& >iri o$se% to%a $o,=a! ona s=atra 'a svaki tekst i %raE&,e intertekstB =eE&tekst & sli,e'& tekstova ko,i s& ve@ na$isani ili ko,i @e tek biti na$isani) Ina+ica te i'e,e ne'avno ,e &%raEena & lin%visti+k& anali & tekstova) Glavna ,e a=isao 'a tekst ni,e i 'vo,en i ne =o?e se c,elovito sCvatiti & i 'vo,enostiS nas&$rot to=&B $ot$&no ra &=i,evan,e n,e%ova $o'ri,etlaB svrCe i oblika natno ovisi o $o navan,& 'r&%iC tekstova) SCva@an,e soneta ovisi o +itatel,ev& $o navan,& tra'ici,e $isan,a sonetaS novinski +lanak ovisi o $retCo'ni= novinski= +lanci=aS $oliti+ki %ovor =o?e $roi i@i i $retCo'niC %ovora i $oliti+kiC i ,avaS +ak i rece$t katka' ovisi o +itatel,ev& $o navan,& 'r&%iC rece$ata) Intertekst&alnost ,e ,o> &vi,ek nova a=isao & lin%visti+ko% anali i i ,o> se na =o?e $re'vi',eti n,e ina va?nost & b&'&@nosti)

1/0

Vi',eti! tekst "odatna literatura! Iabb 1::8! --8N-//S TCiba&lt 1::0)

intonacija (eng. intonation)


Pro=,ena visine %lasa ti,eko= %ovora) ( nanstvenoN*antasti+ni= *il=ovi=a roboti +esto %ovore ,e'noli+ni= tono=B be $o'i an,a ili s$&>tan,a %lasa) Na=,era ,e $rika ati nel,&'ski %ovorB ,er ni,e'no 'ravo l,&'sko bi@e nika' tako ne %ovori) (=,esto to%aB visina se na>e%a %lasa str&kt&rirano $o'i?e ili s$&>ta ti,eko= svake i rekeB a $roi ve'eni & orak na iva se intonacijski & orak i reke) Svaka ,e i ,avaB be i ni=keB stvorena s neki= intonaci,ski= & orko=) ( orci se ve@ino= ra lik&,& o' ,e ika 'o ,e ika i o' ,e'no% 'o 'r&%o% na+ina i %ovoraB iako se =o%& $ri=i,etiti neke akonitosti) (obi+a,eno ,e a =no%e ,e ike 'a se da.ne $itan,a i %ovara,& sa avr>no= $ovi>eno= intonaci,o= Gkao & <de/ li s nama[HB 'ok i ,avne re+enice +e>@e avr>ava,& sila no= intonaci,o= Gkao & Dvo je moja 0ena)H) MeE&ti=B 1&stralci i 1=erikanci i ,avne re+enice +esto i %ovara,& sa avr>no= $ovi>eno= intonaci,o=B bo% +e%a s& t&B a ostale en%leske %ovornike +&'n& $o,av&B $ro vali uptalk P%ovor na%oreP) Intonaci,a se en%lesko% ,e ika o bil,no $ro&+ava bare= o' 1:-;NiC %o'ina) .ritanska ,e tra'ici,a anali irala intonaci,& & okviri=a konture Geng) conto&rH ili melodije Geng) t&neH $rili+no velikiC 'i,elova i ,avaS a=eri+ka tra'ici,aB na$rotivB nasto,i intonaci,ske & orke ra lo=iti na ra =ake i =eE& nekoliko o'vo,eniC razina Geng) levelH) -idjetiK $ro o'i,aB s&$rase%=entna obil,e?,a "odatna literatura! #r&tten'en 1:95S #r"stal 1::8a! -:) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! -/;N-/5S TencC 1::5)

1/4

intuicija (eng. intuition)


POs,e@a,P o +in,enica=a =aterinsko% ,e ika) Svi i=a=o int&ici,& o vlastito=e ,e ik&! o to=& >to ,e nor=alnoB $riCvatl,ivoB neobi+noB +&'no ili ne=o%&@eB ili o to=e >to neki oblik na+i i ka' %a =o?e=o &$otri,ebitiB i =o?e=o li %a &o$@e &$otrebl,avati) Sre'i>n,e ,e $itan,e Gako se ono &o$@e =o?e $ostavl,atiH koliko treba=o v,erovati int&ici,i %ovornika $ri stvaran,& o$isa ko,e% ,e ika) E=$iri,ski ori,entirani a=eri+ki lin%visti $rve $olovice 'va'eseto% stol,e@a nasto,ali s& svo,e o$ise te=el,iti iskl,&+ivo na $ro=atrano, s$ontano, &$orabi ,e ika i vorniC %ovornika) Sa=o katka'B & $otra i a te>ko 'ost&$ni= $o'aci=a s=atrali bi $otrebni= Gkao >to se to i 'anas +iniH i ravno is$itati %ovornike! PKako biste rekli r[PS PJe li K =o%&@i oblik[PS PZto na+i 7[PB ali s& $ros&'be %ovornika o$@enito s=atrali =an,e si%&rni= i voro= obavi,esti o' $o'ataka 'obiveniC s$ontano= &$orabo=) 1:4;NiC %o'ina a=eri+ki 1=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" i n,e%ovi sl,e'benici akl,&+ili s& 1:4;NiC %o'ina 'a se va?ne +in,enice o ,e ik& =o%& 'obiti i ravno i %ovornikove int&ici,e) O'nosnoB oni s& $re'la%ali s=atrali 'a se va?ne stvari +in,enice o vlastito=e ,e ik& =o%& 'o nati ,e'nostavno se $ita,&@i! <PJe li =o%&@a konstr&kci,a rB i ako ,estB >to na+i[DP) .&'&@i 'a s& %otovo svi rani #Co=sk",evi sl,e'benici #Co=sko%a bili %ovornici en%lesko%aB to ,e o're'ilo 'a s& i n,iCovi o$isi bili &%lavno= asnovani &te=el,eni na ra =atran,& vlastitiC ra =i>l,an,a o &$orabi en%lesko%a) MeE&ti=B to se na+elo $oka alo vrlo s$orn$ri,e$orni=) Kao $rvoPri,e sve%aB lin%visti=a ni,e trebalo =no%o 'a 'oka?& kako ,e int&ici,a i vorniC %ovornika katka' $o%re>na) ( $onovl,eni= s& istra?ivan,i=a i vorne %ovornike en%lesko%a i 'r&%iC ,e ika $itali! <PJe li a vas =o%&@a konstr&kci,a r[DPB na >to bi oni o'%ovarali 'a ni,e =o%&@a $a +ak ni ra &=l,ivaB a ne'&%o ati= ist& bi konstr&kci,& &$otrebl,avali & svo,e=& %ovor&) 2obar ,e $ri=,er a to s,everoisto+na a=eri+ka lok&ci,a They3re a lousy team any

1/5

moreB ko,& s& bo% ne%ra=ati+nosti ili nera &=l,ivosti is$itanici +esto o'bacivaliB a $oto= bi ,e sve,e'no &$otrebl,avali & svo,e=& %ovor&) GPri=,er na+i POni s& neko@ bili 'obara ti=eki$aB ali s& sa'a lo>a)PH Kao 'r&%o7ati=B istra?iva+i ,e i+ne int&ici,e & en%lesko=e ,e ik& +esto s& $ristrano &t,ecali na re &ltate istra?ivan,a bo% svo,iC vlastitiC teori,skiC ra lo%aB $a bi se s vre=ena na vri,e=e lin%visti $osav,etovali s vlastito= int&ici,o= i akl,&+ili 'a ona 'a,e ba> ona, o'%ovor ko,i ,e $rikla'an a n,iCov& ra>+la=b&) Na $ri=,erB ,e'an ,e lin%vistB ra =atra,&@i $ri=,er < sa1 us in the mirror PVi'io sa= nas & o%le'al&PB 'o>ao 'o akl,&+ka 'a ,e to ne%ra=ati+na i ,ava A >to ,e &$ravo akl,&+ak ko,i =& ,e bio $otreban a n,e%ov& nov& teori,&) Ve@ina %ovornika en%lesko%a ko,i nis& &$o nati s ti= teori,ski= $itan,e=B ne sa=o 'a se sla?& 'a ,e ta re+enica $ot$&no %ra=ati+naB ve@ ,e slobo'no &$otrebl,ava,& & %ovor&) 7bo% sve%a to%a =no%i lin%visti ko,i ne $riCva@a,& sta,ali>ta #Co=sko%a",eve stavove 'anas o'bac&,& int&ici,& kao $o& 'an i vor obavi,esti) Neki s& lin%vistiB $re'voEeni a=eri+ki= sociolin%visto= Jillia=o= Labovo=B ra vili o'%ovara,&@e teCnike a st,ecan,e $o& 'aniC obavi,esti o ,e i+no, &$orabi ko,e ne aCti,eva,& ni i ravna $itan,aB ni i>+ekivan,e 'a se $otrebne obavi,esti sl&+a,no $o,ave) -idjetiK eks$eri=entalni $rist&$ "odatna literatura! Labov 1:84S Sa=$son 1:84! 0) $o%lavl,e)

izgovor (eng. accent)


Osobit na+in i %ovaran,a ,e ika) ( bilo ko,e=& ,e ik& s ve@i= bro,e= %ovornika $o,avl,&,& se velike =,esneB 'r&>tvene i $o,e'ina+ne ra like $ri n,e%ov&& i %ovor&) Katka' s& ra like vrlo na%la>eneB $a se osobit na+in i %ovaran,a ,e ika na iva izgovorom Gakcento=H) Ovisno o $o'ri,etl& i ste+eni= isk&stvi=aB =o?e=o s =an,o= ili ve@o= to+no>@& $re$o nati i %ovor ko,i ,e ra li+it o' na>e%a) ( sl&+a,& en%lesko% ,e ika to =o?e biti a=eri+ki i %ovorB

1/8

,&?n,a+ki i %ovorB >kotski i %ovorB i %ovor lon'onsko% ra'ni>tvaB *ranc&ski i %ovor Gnei vorno%a %ovornikaH it') Isto vri,e'i i a %ovornike ostaliC ,e ik^) Svatko %ovori ovi= ili oni= na+ino= i %ovoraB a ra like se o+it&,& i & to=e >to svatko s=atra o'reEeni i %ovor bli?i= ili &%le'ni,i= o' 'r&%iC) Nai=eB os,etl,ivi s=o na i %ovor natno 'r&k+i,i o' vlastito%a)

ov,ek s bes$ri,ekorni= i %ovoro= ,&?noen%lesko%a sre'n,e% stale?a ko,i & Lon'on& ne $rivla+i nikakv& $o ornostB $os,etio ,e KorksCireB %',e =& ,e =ala ',evo,+ica ra ro%a+eniC o+i,&B nakon nekoliko =in&ta sl&>an,aB na$okon $ri nala ,ork>irski= i %ovoro=! BeB tha talks funnyy) P1lP %a ova, s=i,e>no $ri+a)P ( .ritani,i ,e na,c,en,eni,i t v) prihvaeni izgovor Geng) Receive' Pron&nciation A RPH) Ta, ,e i %ovor $roi i>ao i &%le'niC $rivatniC >kola 'evetnaesto% stol,e@a i ni,e o'reEen osobiti= $o'r&+,e=B iako ,e str&kt&rno na,sli+ni,i ,&%oisto+ni= en%leski= i %ovori=a) Ne vi>e o' tri $osto .ritanaca %ovori $riCva@eni= i %ovoro=B iako =no%i %ovore i %ovoro= ko,i ,e blizak prihvaenom izgovoru Geng) nearNRPH i ra lik&,e se o' n,e%a sa=o & neki= $o,e'inosti=a) Na $riCva@eno= i %ovor& obi+no se $o&+ava,& strani &+enici stranci ko,i &+e en%lesko% en%leski ,e ika & .ritani,i) ( svako=e sl&+a,&B =,esna i 'r&>tvena ra nolikost i %ovora & .ritani,i veo=a ,e velikaB ve@a ne%o & bilo ko,e=& $o'r&+,& svi,eta ko,i %ovori en%leski= ,e iko=B a &rbani se i %ovori NewcastlaB Glas%owa ili Liver$oola stranci=a =o%& +initi $ot$&no nera &=l,ivi=a) ( S12N& s& 'istinktivna i lako $re$o natl,iva $o'r&+,a en%leskiC i %ovora o%rani+ena na $o'r&+,e Nove En%leskeB isto+ne obale i ,&%aB 'akle $rostore ko,i s& na,'&l,e nasel,eni %ovornici=a en%lesko% ,e ika) 7a$a'no o' 1$$alacCianaB ra li+itosti se i ,e'na+ava,& i ,e'na+&,& & veliko= kontin&&=& opih amerikih Geng) General 1=ericanH i %ovoraB s =ali= =,esni= vari,aci,a=aB & i ni=k& %ovora & nekoliko ve@iC %ra'ova)

1/9

M,esni i %ovori en%lesko% ,e ika na,i ra?eni,i s& & Irsko,B =an,e na Karibi=aB ,o> =an,e & Kana'iB a na,=an,e s& i ra?eni & svi= e=l,a=a ,&?ne $ol&tke ko,e s& na,kasni,e nasel,ene) ($a'l,iva ra lika $osto,i i =eE& rhotskih i nerhotskih izgovora) ( rCotski= i %ovori=a $ovi,esno se MrM a'r?alo & svi= $olo?a,i=aB tako 'a $rilo% farther P'al,eP ne v&+i kao fatherB a tar se ne ri=&,e sa 2hah) ( nerCotski= i %ovori=a $ovi,esno ,e MrM nestaloB osi= $re' sa=o%lasniko=B $a se farther i %ovara fatherB a tar se ri=&,e sa 2hah) En%leski se i %ovor =o?e istra?ivati tako 'a se $rov,eri i %ovara,& li se o'reEeni $arovi ri,e+i istov,etno ili ra li+ito) Evo nekoliko korisniC $arovaS nave'ene ri,e+i neki %ovornici i %ovara,& istov,etnoB a 'r&%i ra li+ito! horse Pkon,PMhoarse PCra$avPB thre1 Pbacio ,ePMthrough Pkro PB de1 PorositiPMdo P&+initiPB nose PnosPMkno1s P naPB pull P$ov&@iPMpool Pba enPB poor Psiro=a>anPMpour Pi litiPB 1hine P,a'ikovatiPM1ine Plo aPB 1inter P i=aPM1inner P$ob,e'nikPB court P'vorPMcaught P&Cvatio ,ePB caught P&CvatioPMcot PkolibaPB farther P'al,ePM father PotacPB god Pbo%PMguard P+&vatiPB hair PkosaPMair P rakPB three PtriPMfree Pslobo'anPB stir P=i,e>atiPMstare Pb&l,itiPB (uck P=&?,akPM(ook Pkn,i%aPB higher Pvi>iPM hire P&$oslitiPB marry Po?enitiPM merry PsretanPM 9ary) ( S12N& ,e accent sa=o ,e'an vi' dijalekta Geng) 'ialectH) ( .ritani,i s& dialect i accentB bare= & na+el&B asebni $o,=ovi) GObratite $o ornost na to 'a se & literat&ri en%leski na iv accent &$otrebl,ava & ne*or=alno=e stil& i a dijakritike znakove! =ale nakove ko,i se s=,e>ta,& na slova i bil,e?e na+in n,iCova i %ovoraB n$r) & *ranc&sko=e cafNB learnOdB (Pte noire i HoQ it')H -idjetiK 'i,alektB *onolo%i,a "odatna literatura! P) 6awkins G1:90! 9) $o%lavl,eHB 6&%Ces an' Tr&'%ill G1::5HB Tr&'%ill an' 6annaC G1::0HB Jells G1:9-HS Lisac -;;/S Lon+ari@ 1::5)

1/:

izjava# /izriaj (eng. utterance)


2io govora ko,i o'reEena osoba stvara & o'reEeno, $rilici) ( lin%vistici ,e reenica a$straktan lin%visti+ki ob,ekt ko,i ,e ,e'an ',eli@ c,elok&$niC i ra?a,niC sre'stava o'reEeno% ,e ika) 2akleB ka' %ovori=oB ne stvara=o re+enice & $ravo=e s=isl& ri,e+iB ve@ stvara=o izjave) I ,ava ,e is,e+ak %ovora ko,i ,e na neki na+inB n$r) stanka=a i intonacijomB o na+en kao c,elina) ( en%lesko= ,e ik&B kao i &( Crvatsko=e ,e ik&B $osto,i sa=o ,e'na re+enica ko,a i=a oblik Mto je za veeruF +ini sa=o ,e'n& re+enic&) 1liB svaki $&t ka' tko ka?e Mto je za veeruFB on stvara nasta,e $osebna& i ,ava&) Svaka o' tiC i ,ava =o?e biti $ri=,etno ra li+ita o' 'r&%iC! =o?e biti br?a ili s$ori,aB %lasni,a ili ti>aB =ila ili o>traB 'ok 'r&%a =o?e biti 'osa'na ili s&=n,i+ava) Svaka o' tiC i ,ava o'%ovara isto, en%lesko,B o'nosno CCrvatsko, re+enici) Ztovi>eB i ,ava &o$@e ne treba biti re+enica) Evo $ri=,era! Marko! $dje je 2uzanaF Sara! U knji0nici) Ov',e ,e Markova i ,ava re+enicaB ali Sarin o'%ovor ni,e! niti & en%lesko= ni ne $osto,i & CCrvatsko=ea ne $osto,i re+enica oblika YU knji0nici Gna to &$&@&,e v,e 'icaH) NaravnoB Sarin o'%ovor $ot$&no ,e nor=alanB ri,e+ ,e sa=o o to=e 'a sve i ,ave nis& i re+enice) (=,esto to%aB neke s& i ,ave sa=o dijelovi./ odsjeci Geng) *ra%=entsH re+enica) Zto ,e ,o> ani=l,ivi,eB +esto stvara=o i ,ave ko,e s& is$reki'ane ili $rekin&te) Pri=,eri! 9arkoB mo0e/ li mi dodatiRoB ne (rini seS sam 7uB samo sam tra0ioRki/o(rR U,en,avaV) To s& ,o> &vi,ek i ,aveB ali se a n,iC o+ito ne =o?e re@i 'a s& re+enice) -idjetiK %ovorB re+enica

izvo'enje# /derivacija (eng. derivation))


Stvaran,e noviC ri,e+i 'o'avan,e= afiksa na $osto,e@e ri,e+i) ( ve@ini ,e ika izvo'enje ,e ,e'an o' %lavniC na+ina tvorbe noviC ri,e+i o' ve@ $osto,e@iC ri,e+iB a n,e%ovo se $ro&+avan,e obi+no s=atra ,e'no= o' %lavniC %rana morfologije) ( Crvatsko, tra'icionalno, %ra=atici to $ri$a'a tvorbi rijei ko,a se s=atra $osebno= 'isci$lino=)

10;

.itno ,e ra likovati i voEen,e o' fleksije) 2o'avan,e= o'reEeniC a*ikasa na ri,e+ pisati stvara=o oblike kao >to s& pi/emB pi/u7iB pisaoB ali to nis& nove ri,e+iB ve@ %ra=ati+ki i =i,en,eni oblici iste ri,e+iB a to =i,en,an,e na iva se fleksija) ( r,e+nik& se v,ero,atno ne o+ek&,& $o,avnice sviC tiC oblikaB ,er ,e a sve n,iC 'ovol,na sa=o ,e'na $o,avnicaB pisati) Neki 'r&%i a*iksi =o%& 'oista stvoriti ra li+ite ri,e+iB kao n$r) prepisatiB potpisati i pisac) ( to= se sl&+a,& a svak& nave'en& ri,e+ o+ek&,e $osebna r,e+ni+ka $o,avnicaB iako se =an,i r,e+nik ne@e a=arati s ri,e+i=a kao >to ,e zapisatiB ,er ,e na+en,e ri,e+i o+ito) 6rvatski ,eB $o$&t =no%iC ,e ikaB bo%at $re*iksi=a i s&*iksi=a) Pri=,eri $re*iksa s& do.B mimo.B ne.B na.B nad.B o.B od.B pra.B preNB razNB su.B u.B uz. Gdo.sti7iB mimo.hodB ne.sre7aB na.rezatiB nad.jaatiB pre.uzimanjeB pra.davnoB raz.maknutiB u.lupitiB uz. dahnuti it')H) Neki o' s&*ikasa & Crvatsko=e s& .aB .arinaB .i7B .inaB .ost Gkov.aB cest. arinaB cvijet.i7= pet.ina= nadut.ostH) ( ,e ici=a ,e katka' =o%&@e 'o'avati nekoliko a*iksaB ali obi+no $osto,e +vrsta $ravila o re'osli,e'& a*ikasa) Po+ev>i o' predsjednikB =o?e=o i vesti $rvo na,$ri,e pot.predsjednik i ta'a pot.predsjednik.ov) Isti ,e sl&+a, s en%leski=B & ko,e=& o' derive Pi vestiB 'eriviratiPB =o?e=o $rvo na,$ri,e 'obiti deriv. ation P'erivaci,aPB ati= deriv.ation.al P'erivaci,skiPB i na$osl,etk& vrlo ne,asan na iv & lin%vistici trans.deriv.ation.al Ptrans'erivaci,skiP) O' e8ist P$osto,atiPB =o?e=o i vesti e8ist.entB e8ist.enceB e8ist.ent.ialB e8istent.ial.ism) ( svako=e sl&+a,&B na svako=e se korak& stvara nova ri,e+ ko,a treba i=ati vlastit& nat&knic& & r,e+nik&) -idjetiK a*iksB *leksi,aB =or*olo%i,a "odatna literatura! .rown an' MillerB 1::1! 14) $o%lavl,eS Kata=baB .ari@ et al) 1::4! -94N/:;S .abi@ 1::;) -idjetiK afiksB fleksijaB morfologija

101

jezina autonomija (eng. autonomy of language)


Gle'i>te S=atralo se 'a ,e l,&'ska jezina mo% neovisna o o$@i= =entalni= i s$o na,ni= =o%&@nosti=a) Malo=& ',etet& treba,& %o'ine &+en,a 'a sCvati svi,et & ko,e=& ,e roEenoB a & isto vri,e=eisto'obno =ora na&+iti svo, $rvi ,e ik) 2esetl,e@i=a s& $osto,ala s&$rotstavl,ena =i>l,en,a i vo'ile se ras$raveB na vane ras$rave o naslije'u ( okolini Geng) nat&re A n&rt&reH ili ras$rave o sadraju ( postupku Geng) #ontent A ProcessH o $itan,& raEa,& li se ',eca s $osebno= i $rete?no neovisno= s$osobno>@& &+en,a ,e ika ili ,e'nostavno &sva,a,& ,e ik na isti na+in na ko,i st,e+& ostale s$o na,e i v,e>tineB s $o=o@& vlastitiC o$@iC svrCovitiC s$o na,niC =o%&@nosti) Prvo %le'i>te A ko,e ,e &te=el,eno na genetskoj pretpostavci o jeziku i na pretpostavci o uro&enosti A $o'r?ava $o'&$ire v,ero,atno ve@ina lin%vistaB a asi%&rno Noa= #Co=sk" i n,e%ovi sl,e'beniciB ali takoEer i 'r&%i lin%visti bliski i'e,a=a Noa=a #Co=sko%a) 2r&%o %le'i>te $o'r?ava,& $o'&$ir& bro,ni $siColo iB osobito Jean Pia%et i Jero=e .r&nerB a & $osl,e'n,e vri,e=e Eli abetC .ates i n,e ini s&ra'nici) Pre=a $rvo=& %le'i>t& ',eca se raEa,& s $osebni= str&kt&ra=a ili $o'r&+,i=a & svo,e=& =o %& ko,a s& na=i,en,ena &+en,& i &$orabi ,e ika) Pre=a teori,i Noa=a #Co=sk",eva #Co=sko%a teori,a na'al,e s=atra 'a s& va?ne s& obavi,esti o naravi l,&'sko% ,e ika ve@ $ris&tne & =o %& o' sa=o% roEen,a) 2r&%o %le'i>te to $ori+e i s=atra &sva,an,e ,e ika istovrsni= $roceso= kao >to ,eB reci=oB &+en,e $roc,en,ivan,a visine i &'al,enosti) Posto,eB na'al,eB teori,e ko,e tvr'e 'a &+en,e $rvo% ,e ika ni,e ra li+ito o' &+en,a kli an,a na le'& ili &+en,a vo?n,e a&to=obila)

10-

To $osl,e'n,e ekstre=no %le'i>te =o?e se v,ero,atno o'baciti) Nai=eB na te=el,& bro,niC 'oka a 'oka i pretpostavke o kritinome razdoblju ko,a $oka &,e& 'a ,e &sva,an,e $rvo% ,e ika & ',ece br oB a ko' o'rasliC nei ve'ivoB >to si%&rno 'oka &,e 'a ,e narav &+en,a $rvo% ,e ika $rili+no ra li+ita o' &+en,a kli an,a na le'&) Ras$rava ,eB sve,e'noB ,o> &vi,ek ,ako ?iva) Lin%visti ra'i,e $o'r?ava,& $o'&$ir& $rvo %le'i>te isti+&@i 'oka e ko,i s& i ve'eni i sl&+a,eva jezinih nesposobnosti) Nai=eB +ini se 'a o'reEene nes$osobnostiB n$r) Williamsov sindromB ostavl,a,& netakn&te ,e i+ne s$osobnostiB ali o bil,no nar&>ava,& ostale =entalne s$osobnostiS 'r&%i $ore=e@a,i kao >to s& specifine jezine nesposobnosti Geng) S$eci*ic Lan%&a%e I=$air=entHB &%lavno= &t,e+& sa=o na ,e i+no $ona>an,eB a 'r&%e =entalne s$osobnosti ostavl,a,& ve@i= 'i,elo= neo li,eEeni=aneo>te@eni=a) -idjetiK genetska pretpostavka o jezikuB jezina mo%B jezina nesposobnostB modularnostB pretpostavka o kritinome razdobljuB pretpostavka o priro&enosti "odatna literatura! .ates 1:85S .ates et al) 1:8:B 1:99S Jacken'o** 1::/S MacwCinne" an' .ates 1:9:S Pinker 1::0)

jezina mo* (eng. language faculty)


Na>a biolo>ka s$osobnost 'a &$otrebl,ava=o ,e ik) L,&'ska bi@a ,e'ina s& stvoren,a na 7e=l,i ko,a se sl&?e ,e iko=B $a s& =no%i lin%visti i ostali nanstvenici akl,&+ili 'a s& l,&'i $osebno biolo>ki ob'areni na'areni s$osobno>@& ko=&nikaci,e ,e iko=B ko,a ko' ostaliC ?iviC vrsta &o$@e ili %otovo &o$@e ne $osto,i) To ,e l,&'ska jezina mo G>vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re a ta, ,e $o,a= &$otrebl,avao na iv langage ko,i se 'anas =no%o r,eEe &$otrebl,avaH) 2a bi se $otvr'io nave'eni akl,&+akB is$itivan,& se $rist&$ilo i 'va s=,era) S ,e'ne straneB neki s& is$itiva+i $ok&>avali na&+iti ?ivotin,ske vrsteB obi+no =a,=&neB 'a &$otrebl,ava,& ko,&

10/

$o,e'nostavn,en& ina+ic& l,&'sko% ,e ika Gna,+e>@e ina+ic& znakovnog jezikaH) (nato+ o bil,ni= ne'ostaci=a s ob iro= na =eto'olo%i,& i t&=a+en,a takviC is$itivan,aB neki s& nanstvenici s$re=ni $riCvatiti =o%&@nost 'a o'reEene vrste 'oista $oka &,& Gvrlo o%rani+en&H s$osobnost &$orabe ,e ika A iako $osto,e =no%obro,ni ?estoki kriti+ari to% akl,&+ka) S 'r&%e straneB $siColo i $o$&t Jeana Pia%eta i Jero=ea .r&nera tvr'ili s& 'a na>a ,e i+na =o@B iako ,e nes&=n,ivo stvarnaB ni,e $oseban 'io na>e%a biolo>ko% nasl,eEaB ve@ ,e sa=o ,e'na $o,ava &n&tar na>iC =no%ostr&kiC s$o na,niC s$osobnosti) Ve@ina lin%vista i$ak tren&ta+no s=atra 'a ,e na>a ,e i+na =o@ stvarnaB 'a ,e & na,=an,& r&k& vrlo ra li+ita o' sviC ostaliC l,&'skiC s$o na,niC s$osobnostiB te 'a ,e v,ero,atno ste+evina biolo>ke evol&ci,e =o %ova na>iC $re'aka) To =i>l,en,e te=el, ,e =no%i= slavni= $ok&>a,i=a t&=a+en,a l,&'ske ,e i+ne ',elatnostiB &kl,&+&,&@i genetsku pretpostavku o jezikuB #Co=sk",ev& pretpostavku o uro&enosti N) #Co=sko%aB .ickertonov& pretpostavku o bioprogramuB $a +ak i $otra%& a univerzalnom gramatikom) Ne$restana ,e te=a tiC istra?ivan,a modularnost) #Co=sk" i ostali ve@ '&l,e vri,e=e tvr'e 'a se na>a ,e i+na =o@ =ora sasto,ati o' o'reEeno%a bro,a s$eci,ali iraniC i &%lavno= neovisniC sastavnica ko,e se nala e & $osebno=e =eE&o'nos& kako bi stvorili na>& &k&$n& ,e i+n& ',elatnost) Ne'avno s& se neki lin%visti $o+eli $itati treba li se ,e i+na =o@ & c,elini &o$@e s=atrati $osebni= 'i,elo= na>e%a =entalno% a$arata) 7a ra lik& o' a%ovornika $retCo'no $ri,e ob,a>n,eno%a %le'i>taB oni &ka &,& na to isti+& 'a bi ra li+iti vi'ovi ,e i+ne &$orabe =o%li i=ati $ot$&no o'vo,eno evol&ci,sko $o'ri,etloB te 'a ,e ono >to =i ove=o jezina mo v,ero,atno e$i*eno=enB o'nosnoB $rivi'no ,e'instvo ko,e a$ravo nasta,e =eE&',elovan,e= ra li+itiC str&kt&ra i $rocesa ko,i se o'vi,a,& biva,& & na>e=& =o %&B o' ko,iC =no%i &o$@e nis& o%rani+eni na ,e i+n& ',elatnost) Te @e se ras$rave be s&=n,enes&=n,ivo nastaviti ,o> neko vri,e=e)

100

Pro&+avan,e svekolikiC biolo>kiC vi'ova na>e ,e i+ne =o@i katka' se na iva biolingvistika Geng) biolin%&isticsH) -idjetiK genetska pretpostavka o jezikuB jezina autonomijaB modularnostB podrijetlo i razvoj jezikaB pretpostavka o bioprogramuB pretpostavka o uro&enostiB ivotinjska komunikacija "odatna literatura! Jacken'o** 1::/S Pinker 1::0S Sa=$son 1::8S Steinber% 1::/! 8) $o%lavl,e)

jezina nesposobnost (eng. language disability)


Patolo>ko stan,e ko,e >tetno ',el&,e na =o%&@nost nor=alne ,e i+ne &$orabe obol,elo%a $o,e'inca) Je i+na nes$osobnost =ora se $a?l,ivo $o orno ra likovati o' govornih mana Geng) s$eecC 'e*ectH kao >to s& a=&ckivan,eB si%=ati a= ili asta,kivan,eS to s& iskl,&+ivo =eCani+ki $roble=i ?ivaca i =i>i@a ko,i &$ravl,a,& %ovorni= or%ani=a i ne=a,& &+inak na sa=& jezinu mo%) Prava nes$osobnost nasta,e bo% %enetsko%a $ore=e@a,a ili $ovre'e o l,e'e jezinih podruja & =o %&) .&'&@i 'a ,e bro, =o%&@iC vrsta $ovre'a o l,e'a i $ore=e@a,a 'oslovno neo%rani+enB $aci,enti naravno 'akako $oka &,& velik o$se% nes$osobnosti! te>ko 'a =o?e=o na@i 'va $o,e'inca s isti= si=$to=i=a) I$akB =o%&@e ,e &tvr'iti o'reEeni bro, $rili+no s$eci*i+niC nes$osobnosti i & =no%i= iC sl&+a,evi=a $ove ati s o'reEeni= %enetski= $ore=e@a,e= ili o>te@en,e= o'reEeno%a $o'r&+,a & =o %&) MeE& na,$o nati,e nes$osobnosti s$a'a,& &bra,a,& se neke vrste afazijeB o' ko,iC sve nasta,& $ovre'o= o l,e'o= vi>eN=an,e o're'l,iviC $o'r&+,a =o %a) Posto,e i 'r&%e vrste ,e i+niC nes$osobnosti) 7na se 'a ,e Williamsov sindrom $ro& ro+en %enetski= $ore=e@a,e= ,e'anaesto% kro=oso=a bro, ,e'anaestS ta, $ore=e@a, $ro& ro+&,e & rok&,e vrlo s$eci*i+ne $siColo>ke abnor=alnostiB kao i $rili+no 'osl,e'ne abnor=alnosti & ,e i+no, &$orabi) Man,e se na o & rok& specifine jezine nesposobnosti Geng) s$eci*ic lan%&a%e i=$air=ent A SLIHB ko,a ra ara

104

s$osobnost $ravilne &$orabe %ra=ati+ki $ro=,en,iviC oblika ri,e+i Gkao uzetiB uzimaB uzeoB uzelaHB & sa=o nekoliko $o$ratniC nelin%visti+kiC $osl,e'ica) Lin%vistica M"rna Go$nikB ko,a ra'i & Kana'iB ne'avno ,e otkrila 'a s$eci*i+na ,e i+na nes$osobnost takoEer =o?e nastati bo% $osebno%a %enetsko% $ore=e@a,aB iako on ,o> ni,e &tvrEen) ( svako=e sl&+a,&B o$se% $o natiC nes$osobnosti nes&=n,ivo a$an,&,e) 2vo,e i+ni $aci,ent =o?e $ot$&no i %&biti ,e'an ,e ikB ali $ot$&no a'r?ati 'r&%i ,e ikB a o$etB nakon neko% vre=ena i %&biti 'r&%iB a $ovratiti $rvi) Mno%e vrste nes$osobnosti o na+ene s& ve@i= ili =an,i= o=,ero= anomijeB nes$osobnosti $a=@en,a na iva stvari) Neki bolesnici i=a,& i nenaE&,&@e $ore=e@a,eB kao >to ,e $ot$&na nes$osobnost &$orabe ili ra &=i,evan,a ri,e+i ko,e o na+&,& vo@e i $ovr@e be ikakviC 'r&%iC $roble=a) Neki l,&'i aborave %la%oleB ali $a=te i=eniceB $a tako ne=a,& te>ko@a s i=enico= milk P=li,ekoPB ali se ne =o%& nositi s %la%olo= milk P=&stiP) (nato+ avi'no= na$retk&B ,o> s=o &vi,ek veo=a ,ako 'aleko o' ra &=i,evan,a ve@ine vrsta ,e i+niC nes$osobnosti) -idjetiK a*a i,aB ,e i+na $o'r&+,aB ne&rolin%vistika "odatna literatura! #a$lan 1::-S #r"stal 1::8a! 05) $o%lavl,eS Pinker 1::0! 1;) $o%lavl,eS Steinber% 1::/! :) $o%lavl,eS Trask 1::4! 5)N8) $o%lavl,e)

jezina podruja (eng. language areas)


Po'r&+,a =o %a $ove ana s o'reEeni= vi'ovi=a ,e i+ne ',elatnosti) Kao 'io istra?ivan,a o afaziji sre'ino= 'evetnaesto% stol,e@a *ranc&ski kir&r% Pa&l .roca i n,e=a+ki ne&rolo% #arl Jernicke i'enti*icirali s& 'va 'obro o'reEena $o'r&+,a & =o %& ko,a i=a,& kl,&+n& &lo%& & ,e i+no, ',elatnosti) Oba s& $o'r&+,a ko' velike ve@ine l,&'i s=,e>tena & li,evo, Ce=is*eri cerebralno%a korteksa Gnaborani sivi van,ski slo, =o %aHB iako s& ko' nekiC l,&'i na 'esno, strani ili +ak na ob,e strane)

105

Wernickeovo podruje s=,e>teno ,e i a i i na' &Ca) Ono ,e o'%ovorno a ra &=i,evan,eB kao i a $rist&$ &obi+a,eno=e r,e+nik& $ri %ovoren,&) Brocino podruje s=,e>teno ,e bli & sl,e$oo+nice) Ono ,e o'%ovorno a oblikovan,e $otrebne %ra=ati+ke str&kt&reB &kl,&+&,&@i %ra=ati+ke ri,e+i i a*ikse) Pri %ovor& ono takoEer na'%le'a intonaci,& i istan+ane =i>i@ne $okrete %ovorniC or%ana) I vorno s& ta $o'r&+,a otkrivena $rovoEen,e= a&to$si,a na $aci,enti=a s o>te@eni= =o %o= ko,i s& $atili o' a*a i,e) 2anas se *&nkcioniran,e nave'eniC $o'r&+,a ko' nor=alniCB 'raviCB sv,esniC is$itanika =o?e $ro=atrati s $o=o@& s&vre=eniC =o?'aniC skenera) .&'&@i 'a ,e Jernickeovo $o'r&+,e bli & 'i,ela =o %a ko,i obraE&,e &la sl&>niC $o'atakaB a .rocino $o'r&+,e bli & $o'r&+,a ko,e na'%le'a =i>i@ne $okreteB $otrebna ,e sa=o ,o> ,e'na ve a kako bi se sve &klo$ilo & c,elin&) Ta ,e ve aB arcuate fasciculusB $ronaEena vrlo 'avno) Sasto,i se o' sno$a vlakana & oblik& slova J ko,a $ove &,& Jernickeovo $o'r&+,e s .rocini= $o'r&+,e=) 2anas i=a=o 'obr& slik& or%ani aci,e ,e ika & =o %&) Ti,eko= sl&>an,a %ovorni se si%nali >al,& kro &>i & sl&>ni 'io =o %a ko,i obraE&,e v&kove i >al,e re &ltate na t&=a+en,e & Jernickeovo $o'r&+,e) Ti,eko= %ovora Jernickeovo $o'r&+,e >al,e svako'nevni r,e+nik $reko arcuate fasciculus & .rocino $o'r&+,e ko,e %a $ostavl,a & $otrebn& %ra=ati+k& str&kt&r& i ta'a >al,e instr&kci,e %ovorni= or%ani=a) Ista se stvar 'o%aEa ti,eko= &$orabe znakovnog jezikaB sa=o >to se on &=,esto v&+ni= =e'i,e= sl&?i vi &alni= =e'i,e=) .ilo kakvo o>te@en,e tiC $o'r&+,a s veliko= v,ero,atno>@& $ro& ro+&,e jezinu nesposobnost) -idjetiK a*a i,aB ,e i+na nes$osobnostB ne&rolin%vistika "odatna literatura! 1k=a,ian et al) 1::4! 1-) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! 04) $o%lavl,eS OPGra'" et al) 1::5! 1;) $o%lavl,e U11) $o%lavl,e & a=eri+ko=e i 'an,&VS Steinber% 1::/! :) $o%lavl,eS .abi@ et al) 1::1! 9:N1;;)

108

jezina porodica (eng. language family)


Sk&$ina ,e ika sa a,e'ni+ki= $retko=) Svaki se ?ivi ,e ik ne$restano =i,en,aB a $ro=,ene ko,e &t,e+& na ,e ik na ,e'no=e $o'r&+,& ne=a,& n&?no istov,etan &t,eca, i na 'r&%i= $o'r&+,i=a) 7bo% to%a se ,e ik ve@e%a %ovorno% $o'r&+,a ti,eko= vre=ena obi+no 'i,eli na $rili+no ra li+ite vari,etete) Is$rva s& to sa=o regionalni dijalekti Geng) re%ional 'ialectsH ,e ikaB ali kro ti,eko= o'reEeno% vre=enai,e=e 'i,alekti =o%& $ostati toliko ra li+iti 'a s=o iC $risil,eni s=atrati o'vo,eni= ,e ici=a! bratskim jezicima Geng) 'a&%Cter lan%&a%esH ,e'no% jezika pretka Geng) ancestral lan%&a%eHB o'nosno jezika majke Geng) =otCer lan%&a%eH) .ratski se ,e ici 'al,e =o%& 'i,eliti na nove bratske ,e ike stvara,&@i na$osl,etk& =no%obro,ne ,e ike ko,i s& neko@ bili sa=o re%ionalni vari,eteti ,e'no% ,e ika $retka) Svi ,e ici ko,i i=a,& a,e'ni+ko%a $retka +ine ,e'n& jezinu porodicuB $a ka?e=o 'a s& genetski povezani Geng) %eneticall" relate'H) Lin%visti s& otkrili oko /;; takviC ,e i+niC $oro'icaB o' ko,iC s& neke vrlo velikeB a 'r&%e =ale) En%leski ,e blisko $ove an sa sk&$ino= 'r&%iC ,e ika! a*rikaanso=B 'anski=B ni o e=ski=B *arski=B *ri i,ski=B n,e=a+ki=B islan'ski=B norve>ki=B >ve'ski=B ,i'i>e= i i &=rli= %otski=) Te ,e ike na iva=o germanskim jezicima i v,er&,e=o 'a s& $otekli o' ,e ika $retka ko,i se %ovorio oko 4;;) %) $r) KristaB vrlo v,ero,atno & Skan'inavi,i) 6rvatski s$a'a $ri$a'a & sk&$in& slavenskih jezika ko,i se 'i,ele na isto+noslavenske ,e ike! r&skiB r&sinskiB b,elor&ski i &kra,inskiS a$a'noslavenske ,e ike! +e>kiB slova+kiB $ol,skiB ka>&$skiB %orn,ol&?i+kiB 'on,ol&?i+ki i $ola$ski te ,&?noslavenske ,e ikeB & ko,e se &bra,a,& CrvatskiB sr$skiB slovenskiB =ake'onskiB b&%arskiB kao i i &=rli crkvenoslavenski) MeE&sobna ,e sro'nost slavenskiC ,e ika na,o+iti,a & r,e+ni+ko=e bla%&B ali i & =or*olo%i,iB a $ot,e+& o' a,e'ni+ko%a $retka ko,i se na iva slavenski $ra,e ik ili $raslavenski ,e ik) Ti= ne$osv,e'o+eni= ,e iko= %ovorili s& Slaveni a vri,e=e tra,an,a $raslavenske ,e i+ne a,e'nice)

109

Ger=anski i slavenski ,e ici 'i,eleB $akB 'aleko%a a,e'ni+ko% $retka s bro,ni= 'r&%i= ,e ici=a =eE& ko,i=a s& i vel>kiB >$an,olskiB %r+kiB ar=enskiB $er i,ski i ben%alski te sto%a $ri$a'a,& veliko, ,e i+no, $oro'ici ko,& na iva=o indoeuropskom porodicom) -idjetiK in'oe&ro$ska ,e i+na $oro'icaB ,e i+na $ro=,enaB $ovi,esna lin%vistika "odatna literatura! #o=rie et al) 1::8S #r"stal 1::8a! 4;)N4/) $o%lavl,eS Trask 1::5! 8) $o%lavl,eS Matasovi@ 1::8B -;;1S MiCal,evi@ -;;/)

jezina promjena (eng. language change)


Pro=,ena ,e ika ko,a se 'o%aEa ti,eko= vre=ena) Je'na ,e o' te=el,niC +in,enica o ?ivi= ,e ici=a 'a se oni stalno =i,en,a,&) Nove ri,e+iB novi i %ovoriB novi %ra=ati+ki oblici i str&kt&re i nova na+en,a ve@ $osto,e@iC ri,e+i stalno se $onovno $o,avl,&,&B 'ok se astar,ele ri,e+i ne$restano i bac&,& i &$orabe) 3ivi ,e ik ,e'nostavno ne =o?e i b,e@i $ro=,en&) Motivaci,e a $ro=,en& ra li+ite s&B a sa=o s& neke 'ovol,no 'obro ob,a>n,ene) Novi $re'=etiB novi $o,=oviB nove ',elatnosti aCti,eva,& nove na iveS isto'obnoB stari $re'=eti i ',elatnosti $resta,& $osto,atiB a n,iCovi na ivi katka' &=ir& s n,i=a) O'reEeni ,e i+ni oblici st,e+& 'r&>tveni &%le' i $ro>ir&,& se & %ovor oniC ko,i iC $retCo'no nis& &$otrebl,avali) Ii iolo>ke na+a,ke &sta =o%& $ro& ro+iti o'reEene $ro=,ene i %ovoraB ali takve $ro=,ene na,& o=etati $retCo'ne $ravilne %ra=ati+ke & orkeB $a tako &vo'e ne$ravilnosti ko,e se na$osl,etk& o'bac&,& na ova, ili ona, na+in) esto &$otrebl,avane sintakti+ke str&kt&re obi+no se svo'e na ,e'nostavni,e %ra=ati+ke oblikeB a jezini dodiri na,& $otakn&ti %ovornike 'a $re& =& ,e i+ne oblike i na+ine &$orabe i 'r&%iC ,e ika) Takva ,e ne$restana $ro=,ena & roko= 'a ,e ,e ik & svako, vre=ensko, to+ki &vi,ek bitno ra li+it o' svo,e%a i ravno%a $retka

10:

$ri,e nekoliko stol,e@aB a +esto silno ra li+it o' $retka $ri,e 'va tis&@l,e@a) Ztovi>eB ,e ik ko,i se %ovori na ve@e=& $rostor& ne =i,en,a se sv&%',e na isti na+in te seB ti,eko= vre=enaB 'i,eli is$rva na re%ionalne dijalekteB a ati= na nekoliko vrlo ra li+itiC ,e ika ko,i +ine jezinu porodicu) Pro&+avan,e= ,e i+ne $ro=,ene bavi se povijesna lingvistika i ta ,e 'isci$lina i=ala velike &s$,eCe & otkrivan,& bro,niC $ro=,ena ko,e s& se o'vi,ale & $o,e'ina+ni= ,e ici=a i ,e i+ni= $oro'ica=a) TakoEer ,e & na$re'ovala & otkrivan,&B a katka' i ob,a>n,avan,&B na+ela ,e i+ne $ro=,ene! neke s& vrste ,e i+ne $ro=,eneB 'anas to na=oB $riro'ni,eB +e>@e i ob,a>n,ivi,e o' 'r&%iC) Neri,etko se 'o%aEa 'a s& %ovornici os,etl,ivi na $ris&tnost o'reEeniC $ro=,enaB ili +ak sviC $ro=,enaB $a ne%o'&,& $rotiv noviC ,e i+niC oblika ko,e ne $o'r?ava,& $o'&$ir& & svo,e= ,e ik&) Katka' +ak nasto,e s$o$ravitis ,e ik $re=a o'reEeno= oblik& ko,e=& se 'ive kao =rtvo=& le$tir& & k&ti,iB te one=o%&@&,& 'al,n,e $ro=,eneB osi= ako iC ne o'obre $o'obni a&toriteti) To+no ,e 'a neke $ro=,ene =o%& & o'reEeno, $ro& ro+iti G$rivre=enoH o%rani+avan,e i ra?a,ne sna%e ,e ika Giako to +esto &o$@e ni,e to+noB 'a$a+eB =no%e $ro=,ene +ak &ve@ava,& n,e%ov& i ra?a,n& sna%&HB $a bi & >kola=a o to=& bilo 'obro ,o> $one>to na&+iti) ( c,elini %le'anoB o%raEivan,e o' ,e i+ne $ro=,ene %&bitak ,e vre=ena! $ok&>a, 'a se a&stavi ,e i+na =i,ena ,e $o$&t $ok&>a,a 'a se v,etr& abrani $&Can,e) -idjetiK ,e i+na $oro'icaB ,e i+ni =itoviB $ovi,esna lin%vistika "odatna literatura! 1itcCison 1::1S #r"stal 1::8a! 40) $o%lavl,eS McMaConB 1::0S Milro" 1::-S Trask 1::0B 1::4! 4) $o%lavl,eB 1::5! 1)N5) $o%lavl,e)

jezina sposobnost (eng. competence)


Na>a s$osobnost &$orabe ,e ika $ro=atrana s a$straktno%a %le'i>ta) Pri &$orabi ,e ika +ini=o svakakve $o%re>ke) 2o%aEa,& na= se sl&+a,ne $o%re>keB katka' se

14;

ne =o?e=o $ris,etiti ri,e+i ili i=ena ko,e ina+e ,ako 'obro na=oB $reki'a=o %ovorB $o%re>no +&,e=o ili $o%re>no ra &=i,e=o >to na= ,e re+enoB na se 'o%o'iti 'a i %&bi=o nit ono%a >to s=o sa=i %ovoriliB s,e@an,e na= ,e o%rani+eno it') Po+etko= 1:5;NiC a=eri+ki ,e lin%vist Noa= #Co=sk" &tvr'io 'a se takve $o%re>ke treba,& o'baciti $ri ra =atran,& na>iC ,e i+niC s$osobnosti) #Co=sk" ob,a>n,ava 'a svatko o' nas $os,e'&,e a$straktn& ,e i+n& sposobnost Geng) co=$etenceH ko,a ni,e $ove ana s na>i= $ovre=eni= $o%re>ka=a) Na'al,e ,e tvr'io 'a ,e %lavna a'a@a lin%visti+ke teori,eB ili bi bare= to trebala bitiB 'a ob,asni s$osobnost) Po%re>ke ,e svrstao & $ot$&no ra li+ito $o'r&+,e uporabe Geng) $er*or=anceHB s=atra,&@i iC $re'=eto= $osebne 'isci$line ko,a se vi>e bavi $ro&+avan,e= ?ivaca i =i>i@aB a =an,e $ro&+avan,e= ,e ika $o sebi) Stav #Co=sk",ev #Co=sko%a ,e stav o to= $roble=& & lin%vistici i=ao i vr>io ,e velik &t,eca, na lin%vistik&B te ,e bio te=el,e= n,e%ova istra?iva+ko%a $ro%ra=a $osve@eno%a $re$o navan,& vrlo a$straktniC na+ela ko,a s&B & skla'& s n,e%ovi= =i>l,en,e=B +i=benici na>e s$osobnosti) 7ani=l,ivo ,e 'a #Co=sk",evo ra likovan,e s$osobnosti i &$orabe N) #Co=sko%a i nenaE&,&@e nalik&,e ra likovan,& i =eE& langue P,e ikaP i parole P%ovoraP kako %a ,e nekoliko nara>ta,a $ri,e &s$ostavio >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&reB iako se ne =o?e $oistov,etiti s n,i=) (nato+ to=&B neki kriti+ari s=atra,& #Co=sk",ev $o,a= s$osobnosti #Co=sko%a $rea$straktni= i s&=n,a,& 'a se s=i,e $ov&@i tako o>tra crta ra %rani+en,a i =eE& na>e ,e i+ne s$osobnosti i na>e stvarne ,e i+ne ',elatnosti) -idjetiK ,e i+na =o@B langue P,e ikPB &niver alna %ra=atikaB &$oraba "odatna literatura! 6arris 1::/! :5N1;;S New=e"er 1:9/! /4N/9S MattCews 1:8:! /1N 0;)

141

jezina zajednica (eng. speech community)


Sk&$ina l,&'i ko,i re'ovito =eE&',el&,& %ovoro=) Je i+na a,e'nica =o?e biti velika ili =alaB vrlo Co=o%ena ili $rili+no Cetero%ena) .itno ,e 'a svaki o' n,e iniC +lanova re'ovito ra %ovara na,=an,e s bare= nekolicino= ostaliC +lanova te 'a a,e'nica ni,e ra 'i,el,ena $o'i,el,ena na $o'r&+,a s o>tri= %ranica=a na ko,i=a se %ovorna ko=&nikaci,a ri,etko =aloka' ili nika' ne o'vi,a'o%aEa) Neri,etko se 'o%aEa 'a ,e $o,e'inac +lan vi>e %ovorniC a,e'nica ra li+itiC veli+ina) Na $ri=,erB r&ralni 1=erikanac na s,evero a$a'& $ri$a'a =alo, lokalno, a,e'nici s ko,o= ,e & ,ako=e =eE&o'nos&B a okr&?en ,e ve@o= a,e'nico= s +i,i= ,e +lanovi=a & slabi,e=& =eE&o'nos& iB na$osl,etk&B r&bno se nala i & a,e'nici sviC %ovornika en%lesko%a na svi,et&) I$akB obi+no ka' %ovori=o o ,e i+no, a,e'nici =isli=o na =an,&B a ne na ve@& a,e'nic&) Ni,e n&?no 'a svi & a,e'nici %ovore isto= ,e i+no= vari,anto=) Pri=,ericeB Lon'on i New Kork &kl,&+&,& ob&Cva@a,& en%leske %ovornike i ni=no veliko% o$se%a vari,anata en%lesko%a) Ni,e +ak ni $otrebno 'a svi & a,e'nici %ovore isti= ,e iko=) Na $ri=,erB Sin%a$&r i=a velik bro, i vorniC %ovornika =ala,sko%aB kantonsko%a kinesko%aB ta=ilsko%a i en%lesko%aS sa=o nekoliko l,&'i =o?e %ovoriti sva +etiri ,e ikaB ali %otovo svi =o%& %ovoriti bare= 'vaB a Sin%a$&r se ne sasto,i o' nekoliko i oliraniC a,e'nica ko,e ?ive o'vo,ene ,e'ne o' 'r&%iC) -idjetiK 'i%losi,aB 'r&>tveno raslo,avan,e ,e ikaB 'vo,e i+nost "odatna literatura! #Ca=bers 1::4! -) $o%lavl,eS E'war's 1::0S 6ol=es 1::-! I) o',el,ak)

jezini dodir (eng. language contact)


Pro=,ene & ,e'no=e ,e ik& ko,e nasta,& bo% &t,eca,a 'r&%o% ,e ika) Govornici bilo ko,e% ,e ikaB bo% nekoliko se =o%&@iC ra lo%a %otovo &vi,ek nala e & neko, vrsti 'o'ira s %ovornici=a ,e'no% ili vi>e 'r&%iC ,e ika) Ka' se 'va

14-

ra li+ita ,e ika %ovore & bliski= $o'r&+,i=aB %ovornici @e s ob,e strane %ranice biti i lo?eni 'r&%o=& ,e ik&B $a +ak =o%& 'onekle i ovla'ati n,i=e) Mo%&@e ,e 'a se bo% osva,an,a ili seobe %ovornici 'va,& ili vi>e ,e ika i =i,e>a,& & ,e'no, a,e'nici) Govornici =o%& $&tovati i biti i lo?eni ra li+iti= ,e ici=a ko,i se %ovore na $o'r&+,i=a na ko,i=a borave) NaravnoB & s&vre=eno 'oba =asovni s& =e'i,i 'oni,eli svi,est o bro,ni= ,e ici=a & $o'r&+,a & ko,i=a s& $retCo'no $ri,e to%a bili ne$o nati) ( svi= ti= sl&+a,evi=a %ovornici ,e'no% ,e ikaB na=,erno ili nena=,ernoB &vo'e & svo, ,e ik na+a,ke 'r&%o% ,e ika ko,e=& s& bili i lo?eniB $a sto%a %ovori=o o jezinome dodiru ili ,e'nostavno o dodiru) Posl,e'ice 'o'ira kre@& se & ras$on& o' trivi,alniC 'o 'alekose?niC) Na na,,e'nostavni,o, ra ini %ovornici ,e'nostavno $re& i=a,& nekoliko ri,e+i o' svo,iC s&s,e'aB >to se na iva posu'ivanjem Geng) borrowin%HB a $os&Eene se ri,e+i na iva,& posu&enicama & ,e ik& $ri=aoc&) To se veo=a brlo +esto 'o%aEa ,er se ri,e+i=a na iva,& nove stvari! n$r) %ovornici Crvatsko%a ili en%lesko%a nis& nika' vi',eli kav&B b&=eran%B '&CanB +okola'& ili $i & sve 'ok nis& vi',eli i +&li kako iC na iva,& %ovornici ra li+itiC 'r&%iC ,e ikaB $a s& iC $re& eli a,e'no sk&$a s n,iCovi= strani= na ivi=a) 1liB to se =o?e 'o%o'iti i bo% &%le'a ko,e% ,e ika! veliki &%le' nor=ansko%a *ranc&sko% & En%lesko, ,e nakon osva,an,a Nor=ana &veo na& rokovao ,e &sva,an,e tis&@e nor=anskoN*ranc&skiC ri,e+i & en%leskiB a nove s& ri,e+i +esto a=i,enile svo,e i vorne isto na+niceB n$r) army Pvo,skaP i face PliceP a=i,enile s& i vorne en%leske ri,e+i here i and1ilita) Je i+ni 'o'ir =o?e i=ati $&no 'alekose?ni,e $osl,e'ice i &t,ecati na %ra=atik& i i %ovorB n$r) keltski bretonski ,e ikB %ovoren & .ritani,iB 'obio ,e &v&larno MrM $o$&t *ranc&sko%a i i %&bio ,e i vorni *one= MCM ko,i ne $osto,i & *ranc&sko=e) Je ici Ma"a i Meksika i G&ate=ale 'obili s& ni *one=a i lokalno%a &%le'no%

14/

,e ika osva,a+aB >$an,olsko%a) Nekoliko vari,eteta >kotsko%a %alsko% i %&bilo ,e $a'e?ne $ri,e'lo%e i a=i,enilo iC $ri,e'lo?ni= sk&$ina=a ko,e s& &s$ore'ive s en%leski= sk&$ina=a) ( sen&tski= se=itski= etio$ski= ,e ici=a i vorni re' ri,e+i %la%ol NA s&b,ekt NA ob,ekt a=i,en,en ,e & ve@ini sl&+a,eva $oretko= s&b,ektN A ob,ekt NA %la%ol ko,i ,e ti$i+an a s&s,e'ne k&>itske ,e ike) Sa=o ,e nekoliko ,e ikaB ili ,e bare= & $ro>losti tako biloB 'ovol,no i 'vo,eno 'a i b,e%ne neki st&$an, 'o'iraB $a sto%a %otovo svi ,e ici i=a,& neki tra% 'revno%a ili s&vre=eno%a 'o'ira s 'r&%i= ,e ici=a) Povre=eno %ovornici ko,e% ,e ika =o%& i ra?avati ne%ativan stav $re=a takv& 'o'ir& i $riCva@ati ,e i+ni purizamB a re &ltat takva stava =o?e biti ra li+it) Ne'avno ,e sv,etska 'o=inaci,a en%lesko%a 'ovela 'o silno% &t,eca,a en%lesko%a na =no%e 'r&%e ,e ikeB o' *ranc&sko%a i Crvatsko%a 'o ,a$ansko%a) ( i ni=ni= sl&+a,evi=a &+inci 'o'ira =o%& biti toliko sna?ni 'a %ovornici $ot$&no na$&ste ,e'an ,e ik & korist 'r&%o%aB >to se na iva smr%u jezika) -idjetiK ,e i+no $o'r&+,eB $os&EenicaB $&ri a=B s=rt ,e ika "odatna literatura! 6ock 1:95! 10)N15) $o%lavl,eS 6ock an' Jose$C 1::5! 1-)N14) $o%lavl,eS McMaCon 1::0! 9) $o%lavl,eS Trask 1::5! 11) $o%lavl,eS Iili$ovi@ 1:81)

jezini instinkt (eng. language instinct)


Sna?na sklonost &sva,an,& ,e ika $ris&tna ko' ',ece) Svako @e t,elesno nor=alno 'i,ete ko,e ,e 'ostatno i lo?eno ,e ik& ta, ,e ik na&+iti savr>enoB a 'i,ete ko,e ,e i lo?eno 'va=a ili tri=a ,e ici=a na&+it @e sve te ,e ike) 2i,ete ko,e +&,e nor=alno @e na&+iti ,e ik okoline) Gl&Co 'i,ete i lo?eno znakovnomu jeziku na&+it @e nakovni ,e ik) 2,eca i lo?ena iskl,&+ivo pidinu $retvorit @e $i'?in & $ravi ,e ik! kreolski) Sk&$ina ',ece ko,a ni,e i lo?ena ni,e'no= ,e ik& i =i>l,a svo, vlastiti ,e ik i &$otrebl,ava %a)

140

2&%o s& vre=ena lin%visti s$oro sCva@ali va?nost tiC a$a?an,aB a kreolske i nakovne ,e ike s=atrali s& r&bni= ili +ak ne'osl,e'ni= $o,ava=a ko,e ,e'va asl&?&,& o bil,no lin%visti+ko $ro&+avan,e) 1liB vre=ena s& se $ro=i,enila) Is$itivan,a nave'eniC $o,ava is$o+etka s& vrlo $ost&$noB a o' 1:8;NiC %o'ina sve br?eB &v,erila %otovo sve lin%viste 'a s& kreolski i nakovni ,e ici & svako=e $o%le'& va?ni a lin%visti+k& 'isci$lin& kao i %ovorni ,e ici ko,i i=a,& '&%& $ovi,est) 2anas na=o 'a se ',eca raEa,& sa sna?ni= biolo>ki= $otica,o= $otica,e= a &+en,e ,e ika te 'a iskl,&+ivo sa=o $ore=e@a, ili neC&=ana okr&tnost =o?e s$ri,e+iti 'i,ete 'a stekne ,e ik na ova, ili ona, na+in) Kana'ski ,e $siColin%vist Steven Pinker 1::;NiC skovao $rikla'an na iv jezini instinkt a o na+ivan,e to%a i ni=no% vi'a oblika na>e biolo>ke o'reEenosti) 2anas se o bil,no $o=i>l,a na to 'a ,e l,&'ska ,e i+na =o@ &%raEena & %ene te 'a &+en,e $rvo% ,e ika ne =ora biti toliko ra li+ito o' &+en,a %le'an,a! $ri roEen,& na> vi &alni a$arat ne ra'i $ravilno i aCti,eva i la%an,e vi'l,ivo=& svi,et& $ri,e ne%o li se stekne nor=alna =o@ %le'an,a) Neri,etko se na ivo= ,e i+ni instinkt o na+&,e genetska pretpostavka o jeziku iMili blisko $ove ana pretpostavka o uro&enosti) -idjetiK anatomija jezikaB genetska pretpostavka o jezikuB kreolskiB pretpostavka o kritinome razdobljuB pretpostavka o uro&enostiB usvajanje jezikaB znakovni jezik "odatna literatura! 1itcCison 1:9:S Pinker 1::0)

jezini mitovi (eng. language myths)


Ziroko $riCva@enaB ali neto+na =i>l,en,a o $o,e'ina+ni= ,e ici=a ili ,e ik& o$@enito) I ovo% ili ono% ra lo%a & $o$&larno, s& se $re'a,i o'r?avala ra li+ita a$s&r'na i neto+na v,erovan,a o ,e ici=aB i obi+no te>ko brisala i n,e) Neke o' tiC $o%re>niC a=isli $oticali s& +ak i &%le'ni nalci lin%visti) Evo nekoliko takviC =itova)

144

_ Pri=itivni ,e ici) Lin%vistiB $a +ak i s&vre=eni i e=inentni lin%visti kao >to ,e Otto Jes$ersenB s=atrali s& 'a o'reEeni ?ivi ,e ici s$a'a,& $ri$a'a,& & =eE& <P$ri=itivneDP ili <P'ivl,eDP ,e ike ko,i s& obil,e?eni +&'ni= %ra=ati+ki= s&stavo= ko,i navo'no o'ra?ava $ra'avne l,&'ske sv,etona ore) Nelin%visti s&B s vre=ena na vri,e=eB o'la ili korak 'al,e i $ret$ostavl,ali 'a neki ,e ici i=a,& vrlo =alo ili ni>ta %ra=atikeB te 'a & n,iCovi= =ali= r,e+nici=a ne'osta,e a$strakci,a ili %enerali aci,a ko,e se sto%a na'o=,e>ta,& %&nEan,e= i t,elesni= kretn,a=a) Sve ,e to bes=isleno! svaki 'osa' otkriveni ,e ik i=a bo%at& i slo?en& %ra=atik& i r,e+nik o' =no%o tis&@a ri,e+i te ,e savr>eno $rikla'an a i ra?avan,e bilo +e%a >to %ovornici ?ele i ra iti) _ St&$n,evitost) Mno%i s& lin%visti $ri,e v,erovali 'a se svaki l,&'ski ,e ik & vre=en& n&?no ra vi,a o' <$ri=itivniCD P$ri=itivniCP $reko sve slo?eni,iC vrstaB 'ok na$osl,etk& G=o?'aH ne 'ose%ne <na,ra vi,eni,&D Pna,ra vi,eni,&P vrst&) I'e,& s& $ro=icali e&ro$ski lin%visti ko,i s& bili skloni s=atrati svo,e e&ro$ske ,e ike vrC&nce= lin%visti+ko% savr>enstvaB a ra lik& o' natno ra li+iti,iC ,e ikaB osobito ,e ika a*ri+kiC naro'aB ko,i s& a n,iC n&?no bili na neko= $retCo'no= i ni?e= st&$n,& ra vo,a) Ta ,e na$a'no rasisti+ka a=isao =eE& lin%visti=a sre@o= =rtvaB iako se nerasisti+ke ina+ice ,o> &vi,ek =o%& $rona@i t& i ta=o $rona@iB a nelin%visti %',eka' ,o> &vi,ek v,er&,& 'a s& istinite) MeE&ti=B to ni,e istina) Je ici se 'oista natno ra lik&,& $o svo,i= %ra=ati+ki= s&stavi=aB a =o%& se i =i,en,atiB o'nosno ti,eko= vre=ena natno $ro=i,eniti s&stavS i$akB ne $osto,i sklonost ,e i+no, $ro=,eni ko,a te?i ba> o'reEeno=& s=,er&B a e&ro$ski ,e ici nis& ni>ta bol,i o' 'r&%iC) Eski=ske ri,e+i a snijeg) S=i,e>ni= sli,e'o= 'o%aEa,a nastala ,e le%en'a 'a eski=ski ,e ici i=a,& velik bro, ri,e+i a ra li+ite vrste sni,e%a) ( stvari7a$ravoB & svako= o' nekoliko 'i,alekata 'va,& eski=skiC ,e ika nala e se 'vi,e 'o +etiri ra li+ite ri,e+i a sni,e%) To ,e ot$rilike isti ,e'nak bro, kao & en%lesko= ,e ik& %',e i=a=o sno1 Psni,e%PB slush Pbl,& %aPB sleet Ps&sn,e?icaPB (lizzard P=e@avaP G'a ne s$o=in,e=o

145

ski,a>ke na ive kao >to s& hardpack Ptvr'i sni,e%PB po1der P$ra>kast sni,e%P i crust PCrskav sni,e%PH) .aski,ski ,e ik) .aski,ski ,e ik a$a'ne E&ro$e ne=a $o nate sro'nike i $rili+no ,e ra li+it o' ostaliC e&ro$skiC ,e ikaB osobito o' oniC Gvelike ve@ineH ko,i s& 'r&?eni & indoeuropskoj porodici) I to%a ,e $roi a>lo $roi i>lo nekoliko =itova! baski,ski ,e na,slo?eni,i ,e ik na $laneti$lanet&S ni,e'an %a stranac ,o> ni,e &s$io na&+itiS svi s& %la%oli $asivni it') 7a$ravoB baski,ski ,e $ot$&no obi+an ,e ik) N,e%ova ,e %ra=atika vrlo $ravilna i lako se &+i! 'anas n,i=e %ovore tis&@e l,&'i kao svo,i= 'r&%i= ,e iko=) N,e%ova re+eni+na str&kt&ra %otovo ,e istov,etna re+eni+no, str&kt&ri & ,a$ansko=& ili t&rsko=&) N,e%ova ,e morfologija 'onekle neobi+na & E&ro$iB ali sli+na stotina=a ,e i+niC s&stava ko,e se nala e i van e&ro$skiC %ranica) ( vre=en& i %&bl,ene e=l,e) Ne%',e na svi,et&B ka?e $ri+aB & O arks&B ili 1$$alacCian&B ili & 2erb"sCire& & En%lesko, $osto,i selo +i,i stanovnici ,o> &vi,ek %ovore savr>eni eli abetinski en%leskiB netakn&t silni= $ro=,ena=a >to s& $reoblikovale en%leski sv&%',e sva%',e 'r&%',e) To ,eB =eE&ti=B +ista i =i>l,otina) Ne $osto,i ?ivi ,e ik ko,i se ne =i,en,a) Ta, =it $osto,i ,er l,&'i $ovre=eno $ri=i,ete 'a ,e =,esni en%leski ,e ik & neko=e k&tk& svi,eta o+&vao ,e'an ili 'va stara ,e i+na oblika ko,i s& na 'r&%i= =,esti=a i>+e n&li) GNa $ri=,erB a$$alacCianski en%leski o+&vao ,e a3 doing oblikB kao & < 1as a3shootin3 at some s uirriels PP&cao sa= na neke v,evericePB >to ,e neko@ & en%lesko=e ,e ik& bila o$@a na+a,kaB ali se 'r&%',e i %&bila)H Svaki ,e vari,etet en%lesko%a o+&vao neke oblike ko,i s& nestali & ostali= vari,eteti=a) TakoEerB svaki vari,etet $oka &,e neke novine ko,e se ne =o%& $rona@i ni%',e 'r&%',e) GNa $ri=,erB a$$alacCianski en%leski i =i,enio ,e svo,e sa=o%lasnike na ta, na+in 'a a$$alacCianski think P=islitiP ostali= en%leski= %ovornici=a vi>e v&+i kao thank)H Sli+ni se =itovi $o,avl,&,& i ko' %ovornika ostaliC ,e ika) Sve 'o osa=naesto% stol,e@aB +ak s& i neki lin%visti v,erovali 'a se ,e ik

148

$re'ak +itavo% ci,elo% +ov,e+anstva ,o> &vi,ek %ovori & svo,e=& nei =i,en,eno= oblik& & neko=e $ovla>teno= k&tk& svi,eta i =no%o se tinte $otro>ilo na $ret$ostavl,an,e $ret$ostavke %',e bi se on =o%ao nala iti) GJe'an o' takviC lin%vista tvr'io ,e 'a ,e to Ni o e=skaB s=atra,&@i ni o e=ski neiskvareni= ,e iko= $retko= +ov,e+anstva) On ,eB naravnoB bio Ni o e=ac)H MeE&ti=B svi se ,e ici ne$restano =i,en,a,& i ni,e'an ,e ik na svi,et& ni,e bli?i 'aleki= i vori=a l,&'sko%a %ovora o' ko,e%a 'r&%o% ,e ika) Evo ,e'no% sav,eta! ne v,er&,te sve=& >to +itate) Mno%i novinari i a&tori $o$&larniC kn,i%a ane=ar&,& +in,enice i skloni s& $ro=ican,& $ri=a=l,iviC la?i &=,esto ,e'noli+ne istine) -idjetiK $&+ka lin%vistika "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 1N/) $o%lavl,eS P&ll&= 1::1! 1:) $o%lavl,e

jezini znak (eng. linguistic sign)


Je i+ni ob,ekt ko,i i=a i oblik i na+en,e) Po,a= jezinog znaka &veo ,e $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re & +i,e=& s&stav& on i=a sre'i>n,& &lo%&) S&stav ,e vrlo ,e'nostavan! svaki ,e i+ni ob,ekt i=a 'va vi'a ili lica! oblik Gko,i ,e Sa&ss&re na vao signifiant Po na+ilacPH i na+en,e Gsignifi0 Po na+enikPH) Ri,e+ pas i=a osobit oblik Gsli,e' tri,& fonema be na+en,aH i o'reEeno na+en,e GPosobita vrsta ?ivotin,ePH) 7a,e'no Sk&$a +ine ,e'instven ,e i+ni nak & Crvatsko=e ,e ik&) Sa&ss&re ,e $osvetio osobit& $o ornost arbitrarnosti ,e i+no% naka! ne $osto,i ra lo% a>to bi se o'reEeni ,e i+ni oblik trebao $ove ivati s neki= o'reEeni= na+en,e=B a n,iCovo $ove ivan,e & svako= ,e sl&+a,& arbitrarno) Pri navan,e ,e i+niC nakova $osta,e te=el,e= %le'i>ta 'a ,e svaki a'ani ,e ik simboliki sustav) Sa&ss&reova i'e,a o ,e i+ni= nakovi=a takoEer ,e &t,ecala na oblikovan,e 'isci$line semiotike)

149

-idjetiK arbitrarnostB se=iotikaB si=boli+ki s&stav "odatna literatura! #&ller 1:95)

jezino planiranje (eng. language planning)


S=i>l,eno $laniran,e ,e i+niC oblika) Je ik & nor=alni= okolnosti=a i rasta sa= o' sebe! ra vi,a se i =i,en,a & skla'& s be bro,ni= =ali= o'l&ka=a ko,e vi>e ili =an,e nesv,esno 'onose n,e%ovi %ovornici) MeE&ti=B $ot$&no ,e =o%&@eB a & neki= okolnosti=a i n&?noB 'a se o b&'&@nosti ko,e% ,e ika 'onose na=,erneB sv,esne o'l&keB +esto i sl&?beno) To se na iva jezinim planiranjemB katka' $o nati= i $o' i=eno= lingvistiko inenjerstvo Geng) lin%&istic en%ineerin%H) Stol,e@i=a ,e Iinska bila >ve'ska i r&ska $rovinci,aB >to na+i 'a ,e slubeni jezik e=l,e bio >ve'ski ili r&skiB a *inski ,e ostao sa=o svako'nevni ,e ik ve@ine stanovni>tva) Ka' ,e Iinska na$okon $osti%la neovisnost 1:19) %o'ineB Iinci s&B naravnoB $ro%lasili *inski svo,i= nacionalnim jezikom) 1liB ta ,e o'l&ka aCti,evala =no%o $osla) PrvoPri,e sve%aB stan'ar'ni oblik *insko%a ni,e $osto,ao! &=,esto to%a %ovorile s& se be bro,ne =,esne ina+ice s ra lika=a & r,e+nik&B i %ovor& i %ra=atici) 2r&%o7ati=B b&'&@i 'a se *inski nika' ni,e &$otrebl,avao & $rav&B &$raviB nanostiB teCnolo%i,i i nanostiB ne'osta,alo =& ,e na ivl,a i tiC $o'r&+,a! ,e'nostavno ni,e bilo *inskiC istovri,e'nica a na ive kao >to s& manslaughter P&bo,stvo na =aCPB molecule P=olek&laPB piston Psta$P i linguistics P,e ikoslovl,eP) Iinci s& sve to trebali 'ora'itiB a %lavnin& a'ataka a'a@a obavila s& ti,ela ko,a ,e ovlastila nova *inska vla'a) Str&+n,aci a *inski ,e ik stvorili s& novi stan'ar'ni ,e ikB a str&+n,aci ra li+itiC 'isci$lina i ra'ili s& *insko na ivl,e) N,iCove s& o'l&ke sl&?beno na=etn&te Iinci=a $ri &+en,& & >kola=aB ob,avl,ivan,& kn,i%a i +aso$isaB te ra'i,sko=e e=itiran,&) 7a'atak 7a'a@a ,e i vr>en obavl,ena 'obro $a 'anas $osto,i sa=o ,e'an stan'ar'ni oblik *insko% ,e ika ko,i svi na,& i &$otrebl,ava,&B & $rikla'no i &,e'na+eno na ivl,e) 1li $osao ni,e %otov ,er se novi na iviB ve@ino=

14:

skovani na en%lesko=e ,e ik&B svake %o'ine $o,avl,&,& & $o'r&+,i=a o' *i ike 'o lin%vistikeB $a s& Iinci $risil,eni ne$restano $ronala iti *inske istovri,e'nice) Ne'avno ,e sve ve@a svi,est o spolno oznaenom jeziku $ro& ro+ila $otreb& a 'r&k+i,o= vrsto= ,e i+niC $laniran,a) -idjetiK nacionalni ,e ikB sl&?beni ,e ikB s$olno o na+eni ,e ikB stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 51) $o%lavl,eS 6ol=es 1::-! 1-;N1-: Trask 1::5! //;N//8S Sa=ar'?i,a 1:::S Zkil,an 1:99B -;;-)

jezino podruje# jezina area (eng. linguistic area)


7e=l,o$isno $o'r&+,e & ko,e=& nekoliko ne$ove aniC ili slabo $ove aniC ,e ika i=a i ni=ne a,e'ni+ke na+a,ke) Osi= ri,etkiC =alobro,niC i ni=akaB %ovornici se ko,e% ,e ika &vi,ek nala e & *i i+ko=e 'o'ir& i ra novrsni= o'nosi=a sa svo,i= s&s,e'i=a ko,i %ovore ra li+iti= ,e ici=a) +ezini dodir +esto $ro& ro+&,e $ri,ela B o'nosno $os&Eivan,e ri,e+iB %lasovaB $a +ak i %ra=ati+kiC oblika & s&s,e'ne ,e ike) ( neki= sl&+a,evi=a 'o'ir =o?e biti tako sna?an 'a se bro,ne istakn&te na+a,ke ras$rostrane 'il,e= e=l,o$isno%a $o'r&+,aB $osta,&@i sastavni= 'i,elovi=a ne$ove aniC ili tek 'aleko $ove aniC ,e ika) Na ta, se na+in ti ,e ici pribliavaju Geng) conver%eH ,e'an 'r&%o=& $o o'reEeni= na+a,ka=aB $ost&$no vi>e nalik&,&@i ,e'an 'r&%o=& ne%o na,bli?i= ,e i+ni= roEaci=a s 'r&%iC $o'r&+,aB tvore@i jezino podruje Gna vano $o & or& na n,e=a+ki na iv )prachbundH) Lin%visti s& &tvr'ili nekoliko ,e i+niC $o'r&+,aB =eE& ko,i=a i ,&%oisto+n& 1 i,& i .alkan) J&%oisto+na 1 i,a osobito ,e ani=l,iv sl&+a,) Mno%i s& ,e ici & to=& $o'r&+,&B &kl,&+&,&@i b&r=anskiB ta,lan'ski i vi,etna=ski $o svo,o, str&kt&ri toliko sli+ni 'a s& lin%visti neko vri,e=e v,erovali 'a $ot,e+& i iste $oro'ice) Po=ni,e ,e istra?ivan,e otkrilo 'a s$o=en&ta tri ,e ika &o$@e nis& sro'na) N,iCovi se $ravi sro'ni ,e ici nala e ne%',e 'r&%',eB ali i= vi>e nis& toliko

15;

sli+niB >to se =o?e ob,asniti $ribli?avan,e= s&s,e'ni=B ali nesro'ni= ,e ici=a) Na balkansko=e $o'r&+,& %r+ki i albanski ,e ik $ri$a'a,& ra li+iti= %rana=a indoeuropske porodiceB 'ok b&%arskiB =ake'onskiB sr$ski i Crvatski $ri$a'a,& $osebno, slavensko, in'oe&ro$sko, %raniB a t&rski &o$@e ni,e in'oe&ro$ski ,e ik) Pa i$akB svi ti ,e ici 'o$ri'onose & ra li+iti= o=,eri=a to=& ,e i+no= $o'r&+,&! i=a,&B nai=eB ni a,e'ni+kiC %ra=ati+kiC na+a,ka ko,e ne 'i,ele s vlastiti= %enetski na,bli?i=B ali $rostorno &'al,eni= sro'nici=a) Pro&+avan,e ,e i+niC $o'r&+,a na iva se arealna lingvistika Geng) areal lin%&isticsH) -idjetiK ,e i+ni 'o'ir "odatna literatura! 6ock i Jose$C 1::5! 1/) $o%lavl,eS Trask 1::5! /14N/18)

jezik (eng. language)


Sre'i>n,i $re'=et lin%visti+ko%a $ro&+avan,a) Je ik ,eB naravnoB sre'i>n,i $re'=et $ro&+avan,a lin%visti+kiC nanostiB ali na iv $okriva nekoliko ra li+itiC $o,=ova ko,i se treba,& $a?l,ivo ra likovati) Treba ra l&+ivati $o,e'ina+ni ,e ik A kao >to ,e to CrvatskiB en%leski ili svaCili A o' ,e ika o$@enito) Ve@ina lin%vista v,er&,e 'a svi $o,e'ina+ni ,e ici n&?no i=a,& va?ne a,e'ni+ke na+a,ke A ina+e bi lingvistika bila $rili+no ,alova 'isci$lina A sto%a ,e svaki ,e ik s$o, tiC o$@iC na+a,ka i bro,niC sl&+a,niCB +esto i'iosinkrati+kiC na+a,ka) 7a =no%e s& Gne sveH lin%viste ba> te o$@e na+a,keB univerzalijeB na, ani=l,ivi,eB ali ,e'ini $&t ko,i vo'i 'o n,iC ,est &$ravo kro $o=no is$itivan,e $o,e'ina+niC ,e ika) Strate%i,e se a obavl,an,e to%a $otCvata ra lik&,&) 1=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" i n,e%ovi sl,e'benici skloni s& vrlo iscr$no=e ra l&+ivan,& nekoliko ,e ika & na'i 'a @e otkriti a$straktna na+ela skrivena '&boko =eE& $o'aci=aS #Co=sk" to na iva na+eli=a univerzalne gramatike) 2r&%i $ak o'bac&,&

151

ta, $rist&$ kao & ak i $o%re>an te ra'i,e istra?&,& velik bro, str&kt&rno ra li+itiC ,e ika tra?e@i %enerali aci,e i ani=l,ive ra li+itosti) Kra,n,i ,e cil, lin%vistike ra ,a>n,avan,e l,&'ske jezine mo%i G vane langage $re=a Sa&ss&re&H) Lin%visti takoEer bitni= s=atra,& ra likovan,e i =eE& a$straktno%a =entalno% s&stava $ravilaB na+ela i o%rani+en,a ko,e 'i,ele %ovornici GSa&ss&re %a na iva langue P,e ikPB a #Co=sk" competence PsposobnostP B iako na ivi nis& $ot$&no isto na+niHB te stvarniC i ,ava ko,e stvara,& $o,e'ini %ovornici & o'reEeni= $rilika=a GSa&ss&reov parole P%ovorPB a #Co=sk",evo performance PuporabaP #Co=sko%aH) Ne'avno ,e #Co=sk" &veo ,o> ,e'n& ra lik&! on =isli 'a se $o,e'ina+ni ,e ik sa= $o sebi =o?e $ro=atrati ili kao ni $ravila i na+ela & &=& %ovornika Gn,e%ov ,!jezikH ili kao ni =o%&@iC re+enica Gn,e%ov 1!jezikHS ta, $osl,e'n,i $o,a= ,o> ,e &vi,ek a$strakci,aB a ra lik& o' stvarniC izjava) Va?no ,e sCvatiti 'a s& sa=o prirodni jezici G=aterinski ,e iciH $ravi $re'=et $ro&+avan,a lin%vistike) I$akB lin%visti s& se +esto ani=ali a pidine ili +ak a ivotinjsku komunikaciju kako bi sve to &s$ore'ili s $riro'ni= ,e ici=a) Povre=eno se ani=a,& i a umjetne jezike kao >to ,e es$eranto) Stvaran,e formalnih gramatika ko,e o$is&,& formalne jezike ,e'na ,e o' =eto'a a ob,a>n,avan,e a$straktniC svo,stava $riro'niC ,e ika ko,& ,e #Co=sk" a%ovarao & svo,i= rani= 'ani=aB a 'anas ,e sli,e'e 'r&%i lin%visti G'o'&>e ne vi>e i #Co=sk"H) S $o=o@& takviC se =eto'a nasto,e &s$ore'iti svo,stva *or=alniC ,e ika s o$a?eni= svo,stvi=a $riro'niC ,e ika 'a bi se &tvr'ilo s ko,i= se vrsta=a *or=alniC %ra=atika $riro'ni ,e ici na,bol,e $o'&'ara,&) To ,e =otivaci,a a stvaran,e generativnih gramatika) -idjetiK ,e i+na =o@B kreolskiB $riro'ni ,e ikB s$osobnostB &$oraba "odatna literatura! #r"stal 1::8aS Trask 1::4

15-

jezik i etninost (eng. language and ethnicity)


O'nos i =eE& ,e i+ne &$orabe i etni+ko%a $o'ri,etlaB osobito & =i,e>ani= a,e'nica=a) ( =o'erni= &rbani= 'r&>tvi=a 'anas ,e &obi+a,eno 'a %ovornici ra li+ito%a etni+ko% $o'ri,etla ?ive a,e'no i na ra li+ite na+ine &t,e+& ,e'ni na 'r&%e) Potvr'e a to s& $ri=,eri 1n%losaksonacaB Latina i 1*roa=erikanaca & a$a'noa=eri+ki= %ra'ovi=a te %ovornika an%losaksonsko%aB kari$sko%a i a i,sko%a $o'ri,etla & en%leski= %ra'ovi=a) Neki s& lin%visti o' 1:9;NiC %o'ina svo,& $o ornost $o+eli osobito &s=,eravati na ve e i =eE& ,e ika i etni+ko% aleEa) Pone%',e seB naravnoB naila i na 'vo,e i+ne %ovornike Gn$r) >$an,olskoN en%leski 'vo,e i+ni %ovornici & S12N&B ili $an'?a$skoNen%leski 'vo,e i+ni %ovornici & .ritani,iH) 7ani=l,ivo ,e & to= sl&+a,& $ro=atrati kako i & ko,i= okolnosti=a bilin%vni 'vo,e i+ni %ovornici i =,en,&,& svo,e ,e ike G$o,ava ko,a se na iva promjena k,daHB kao i otkriti kako ,e ici =eE&sobno &t,e+& ,e'an na 'r&%i) Jo> o$@eniti,eB lin%viste ani=a 'o ko,e =,ere ko,i ,e ik ili vari,etet sl&?i kao osobna karta o'reEene etni+ke sk&$ineB te kako se ta sk&$ina ,e i+niC vari,eteta ra lik&,e o' vari,eteta isto% ,e ika ko,i &$otrebl,ava,& 'r&%i %ovornici) Sve & sve=&B $ro&+avan,e ,e ika i etni+nosti ,o> ,e &vi,ek & $ovo,i=aB ali s& se ve@ $o,avila bril,antna otkri@a) Pri=,ericeB britanski sociolin%vist .en Ra=$ton ne'avno ,e otkrio *eno=en prijelaza Geng) crossin%HB & ko,e=& +lan o'reEene etni+ke sk&$ine na=,erno $riCva@a ,e ik ili &$orab& ,e ika 'r&%e etni+ke sk&$ine bo% $osebniC 'r&>tveniC ra lo%a) Pro&+avan,e ,e ika i etni+nosti katka' se na iva etnolingvistika Geng) etCnolin%&isticsH) -idjetiK crna+ki en%leskiB $ro=,ena kR'aB ,e ik i osobnost "odatna literatura! #r"stal 1::8a! :) $o%lavl,eS E'war's 1::0! 4)B 8) $o%lavl,eS Ra=$ton 1::4S Jar'Ca&%C 1:98! /) $o%lavl,e

15/

jezik i ideologija (eng. language and ideology)


Istra?ivan,e ,e ika kao sre'stva $oliti+ke borbe) I =eE& ostaliC *&nkci,aB ,e ik se =o?e &$otri,ebiti kao instr&=ent $oliti+ko%a $ritiskaB >to 'oista ni,e ri,etkost) Na,o+iti,e se ,e ik &$otrebl,ava kao sre'stvo $otvrEivan,a $ravo=o@nosti $o,e'ine 'r&>tvene sk&$ine ili $oliti+ko% entiteta ili $ak a $orican,e n,e ine $ravo=o@nosti) Na $ri=,erB nakon Iranc&ske revol&ci,e nova ,e re$&blikanska vla'aB atekav>i *ranc&sk& 'r?av& kao sk&$ naro'a ko,i %ovore bare= na,=an,e osa= ra li+itiC ,e ikaB o'l&+ila &,e'initi e=l,&B a ,e'no ,e o' %lavniC or&?,a bio $ari>ki *ranc&ski ,e ik) Ob,avl,eni s& akoni o obve atno=e &+en,& i &$orabi $ari>ko%a *ranc&sko%B 'ok s& 'r&%i ,e ici $o'vr%n&ti ne=ilosr'no, os&'i i $ro%on&) ($oraba 'r&%iC ,e ika $rika ana ,e kao ne'o=ol,&bnaB i 'a,ni+ka i lokobnaB a n,iCovi %ovornici os&Eivani kao reakcionari i *anatici) Sli+no se 'o%o'ilo & $oli%lotsko, Z$an,olsko, nakon $ob,e'e *a>ista & >$an,olsko=e %raEansko= GraEansko= rat&! 'iktator %eneral Iranco $ro%lasio ,e nele%alni= ra %ovor na bilo ko,e=& ,e ik& osi= kastil,ansko=e >$an,olsko=eB a .aski=aB Katalonci=a i Gali=a Galici,i=a re'ovito se nareEivalo 'a P$restan& la,ati $o$&t $asaP i 'a P%ovore ,e iko= kr>@anaP) Ra vo, =o?e i@i i & 'r&%o=e s=,er&) Ne'avno ( $osl,e'n,e s& se vri,e=e .askiB KatalonciB Vel>ani i IrciB 'a s$o=ene=o sa=o nekoliko naro'aB ok&$ili oko svo,iC tra'icionalniC ,e ika kao &+inkovitiC ,avniC obil,e?,a svo,e%a i'entiteta i $rava na sa=oo'reEen,e) .orili s& seB i +esto i boriliB a $ravo i obra beB ob,avl,ivan,a i e=itiran,a na vlastiti= ,e ici=aB a =no%i o' n,iC ve@ s& kao o'rasli l,&'iB $re='a obra ovani iskl,&+ivo na >$an,olsko=e ili en%lesko=eB i$ak na&+ili svo, ,e ik $re'ak i osi%&rali na n,e=& i obra b& svo,o, ',eci) 7a$a?a se 'a ,e nacionali a= na,sna?ni,a $oliti+ka sila na>e%a 'obaB te 'a be s&=n,e ne=a sna?ni,e% obil,e?,a nacionalno% i'entiteta o' vlastito% ,e ika) Politi+ka i i'eolo>ka &$oraba ,e ika $re'=et ,e istra?ivan,a ve@ nekoliko nara>ta,aB iako ras$rave nis& &vi,ek ob,a>n,avale =no%oB i

150

&sto s& bile $o' &t,eca,e= $rista>a =arksi =a) 2va na,va?ni,a s&'ionika ras$rava o ,e ik& i i'eolo%i,i $o i'eolo>ko=e s& o$re',el,en,& bili =arksisti! Tali,an 1ntoni Gra=sci i R&s MiCail .aCtin) Obo,ica s& katka' ast&$ala $ot$&no o$re+na sta,ali>taB iako s& .aCtinova %le'i>ta v,ero,atno &t,eca,ni,a & ,o> &vi,ek ?ivo, 'ebati ras$avi o $ravi=a i aCt,evi=a nacionalnih jezika i manjinskih jezika) -idjetiK ,e ik i =o@B ,e ik i osobnostB =an,inski ,e ikB nacionalni ,e ikB sl&?beni ,e ik "odatna literatura! .o&rne an' #a=eron 1:9:S Ton" #rowle" 1::5S Iairclo&%C 1::4! 8;N9/S Si=$son 1::/)

jezik i mo* (eng. language and po!er)


O'nos i =eE& $o,e'in+eve &$orabe o'reEeno%a ti$a ,e ika $o,e'inca i n,e%ova i $o,e'in+eva $rist&$a =o@ni= i &t,eca,ni= 'r&>tveni= $olo?a,i=a) ( %otovo svako=e i=alo ve@e= i slo?eni,e= 'r&>tv& $osto,e ra li+iti ti$ovi ,e ika ko,i=a se sl&?e $o,e'ini 'r&>tveni slo,eviB a s ti=e ,e $ove ana i ra lika & =o%&@nosti $rist&$a =o@ni= i 'obro $la@eni= 'r&>tveni= $olo?a,i=a) Pri=,ericeB & en%lesko=e %ovorno= svi,et& & $rvo=e re'&$ri,e sve%a $osto,i kontrast i =eE& stan'ar'no%a en%lesko% i ra li+itiC nestan'ar'niC oblika en%lesko%aB $a ,e o+ito 'a %ovornici stan'ar'no%a en%lesko% & $ravil& i=a,& vi>e &',ela & =o@iB vi>e &%le'a i novca o' ostaliC ko,i s& obi+no o%rani+eni na $olo?a,e s =an,e &%le'aB novca ili &t,eca,aB neri,etko s =ali= i %le'i=a a na$re'ovan,e) Zto bi seB ako &o$@e i>taB trebalo &+initi s takvi= stan,e=[ O$@enito %ovore@iB $re'lo?ena s& 'va o'%ovora na to $itan,e) Neki l,&'i na%la>ava,& va?nost &+en,a &%le'niC oblika ,e ika kako bi i %ovornici ne&%le'niC oblika na ta, na+in 'obili =o@B 'ok se 'r&%i o$ir& na=etan,& &%le'niC oblika tvr'e@i 'a se ti=e &+inkovito $ori+e =o@ %ovornika ostaliC vari,eteta) ( sl&+a,& en%lesko% ,e ikaB $rva sk&$ina a$ravo s=atra 'a ,e vla'an,e stan'ar'ni= en%leski= ono >to sa=o $o sebi $ribavl,a $rist&$ =o@i i &%le'&B $a ,e sto%a

154

na>a 'r&>tvena obve a o=o%&@iti ovla'avan,e takvi= en%leski= >to ve@e=& bro,& l,&'iB ,er @e & s&$rotno= nestan'ar'ni %ovornici ostati =ar%inali irani i be $&no$ravno% &',ela & 'r&>tv&) 2r&%a sk&$inaB a ra lik& o' $rveB tvr'i 'a ,e stan'ar'ni en%leski sa=o i'enti*ikaci,ska o naka o'reEene vrlo sna?ne 'r&>tvene sk&$ineB $&ki nak klasno%a klasne $ri$a'an,a $ri$a'nosti i sto%a &stra,an,e na na=etan,& stan'ar'no%a en%lesko%a $ori+e vri,e'nost nestan'ar'niC oblikaB +i=e s& nestan'ar'ni %ovornici nei ravno o'ba+eni kao =an,e vri,e'ni i ne'osto,ni =o@i) Mno%i $ri$a'nici 'r&%e sk&$ine i'& tako 'aleko 'a tra?e *or=alno $ri nan,e nestan'ar'niC vari,eteta en%lesko%a kao istovri,e'niC stan'ar'no= en%lesko=e te aCti,eva,& 'a nestan'ar'ni en%leski $ostane obra ovni ,e ik a svo,e %ovornikeB >to ,e $ri$a'nici=a $rve sk&$ine neo'r?ivo sta,ali>te) Ta se ras$rava nastavl,a i 'anas 'ovo'e@i 'o '&bokiC $o',ela =eE& nanstvenici=aB $oliti+ari=a i &+itel,i=a) ( .ritani,i ,e *ingman Report i 1:99) %o'ineB ko,i a%ovara $rv& $olitik&B +esto bio os$oravan) -idjetiK ,e ik i i'eolo%i,aB ,e ik i osobnostB stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! Ton" #rowle" 1:9:S 6one" 1::8

jezik i osobnost (eng. language and identity)


(lo%a ,e ika $ri stvaran,& %ovornikova os,e@a,a osobnosti i $ri$a'nosti sk&$ini) Svaki $&t ka' tko otvori &sta 'a,e 'r&%i=a va?ne obavi,esti o sebi! otk&'a 'ola iB ko,e= 'r&>tveno= slo,& $ri$a'aB o'a,e i svo, s$ol i 'ob Gn$r) tele*onski= ra %ovoro=H) ( ti= se obavi,esti=a na ire n,e%ova osobnostB 'r&>tvenaB nacionalna i etni+ka $ri$a'nost) Ve@ s& nekoliko 'esetl,e@a sociolin%visti sv,esni 'a ,e stvaran,e %ovornikova os,e@a,a osobnosti i $ri$a'nosti sk&$ini ,e'na o' na,va?ni,iC funkcija jezika) SCva@an,e va?nosti te i'enti*ikaci,ske *&nkci,e ,e ika 'o$ri'onosi ra &=i,evan,& bro,niC vrsta 'r&>tveno%a i ,e i+no%a $ona>an,a) Je'an

155

,e o' na,o+iti,iC $ara'oksa 'a =no%i l,&'i s&stavno o$is&,& vlastiti ,e ik kao Plo>P ili P$o%re>anP ili Pni?iPB a i$ak %a se ne tr&'e a=i,eniti ti$o= ,e ika ko,i i ri+ito o$is&,& kao Pbol,iP) Evo ,e'no%a $ri=,era) Vo'oinstalater i isto+no% Lon'ona %ovori koknijemcockneyB nar,e+,e en%lesko%a ti$i+ni= ti$i+no a %ovornike ra'ni+ke klase to%a $o'r&+,a) Zto bi se 'o%o'ilo ka' bi vo'oinstalaterB ne a'ovol,an vlastiti= %ovoro=B o'l&+io o'baciti kokni cockney & korist ko,e%a %ovora bli?e% %ovor& en%leske sre'n,e klase ko,e=& se on navo'no 'ivi[ O+ito ,e! n,e%ova bi obitel, i $ri,atel,i te na$ore nakratko s=atrali abavni=B ati= bi $ostali & ne=ireniB &'al,eniB $a +ak i ne$ri,atel,ski ras$olo?eni) (skoro bi a=bicio ni vo'oinstalater ostao be $ri,atel,a) 1liB a>to[ 2akleB vo'oinstalater ?ivi s l,&'i=a isto%a $o'ri,etla i stat&sa te ?eli ostati ci,en,en +lan te $ri,atel,ske i $ove ane sk&$ine) 1liB 'a bi ostao n,e ini= +lano=B on =ora %ovoriti kao i svi ostaliB ,er ti=e $renosi ,asn& $or&k& Ps=atra= se +lano= va>e sk&$ineP) 1ko $ak na=,erno $ro=i,eni %ovorB na na,,asni,i =o%&@i na+in $oka &,e 'a se vi>e ne ?eli s=atrati +lano= te sk&$ineS &stra,e li & to=eB 'r&%i @e &br o sCvatiti $or&k& i i baciti %a i sk&$ine) Ve a i =eE& ,e ika i osobnosti =o?e se o'nositi na $ot$&no ra li+ite ,e ike) Govornici vel>ko%a & Jales& ili %ovornici baski,sko%a i katalonsko%a & Z$an,olsko, =o%& Ga +esto tako i +ineH s=atrati svo,e $osebne ,e ike sre'i>n,i= 'i,elo= svo,e osobnostiB te se sna?no $rotiviti $ritisk& 'a na$&ste svo, ,e ik $re'ak & korist $resti?no%aB en%lesko% ili >$an,olsko%B ,e ika) Oni ne ?ele $ristati na stat&s be i=eniCB ili +ak +&'novatiC %ovornika na r&bovi=a en%lesko%a ili >$an,olsko%a %ovorno% svi,etaB ve@ se ra'i,e s=atra,& 'i,elo= $osebno% naro'a ko,i i=a vlastit& naci,&B $ovi,estB tra'ici,&B vri,e'nosti i cil,eve) Je ik ,e na,o+iti,i i van,ski nak n,iCova $osebno% i'entiteta) .e bro, ,e $&ta o$@e ne$ri navan,e ili neo'obravan,e &+inka $oistov,e@ivan,a s ,e iko= $ro& ro+ilo 'r&>tveneB obra ovne i $oliti+ke $roble=e)

158

-idjetiK ,e ik i etni+nostB soci,alno raslo,avan,e ,e ika "odatna literatura! #r"stal 1::8a! II) 'io)

jezik u uporabi (eng. language in use)


Prist&$ $ro&+avan,& ,e ika ko,i se &sre'oto+&,e na ra li+ite &$orabe ,e ika & stvarni= sit&aci,a=a) S nNesta,an,e= tra'icionalniCB +esto s=rtno 'osa'niC %ra=atika i ra>+la=beno%a $rist&$a $ro&+avan,& ,e ika & >kola=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a 1:5;NiC %o'inaB obra ovni ',elatnici $rion&li s& i ra'bi noviC $rivla+ni,iC teCnika ko,e s& trebale a=i,eniti $retCo'ne) Sto%a se 1:8;NiC %o'ina seB $rete?no & .ritani,iB $o,avio $rist&$ na van jezik u uporabi) To= se =eto'o= &+enici=a nasto,e $re'staviti stvarni i va?ni $ri=,eri %ovoreno%a i $isano%a en%lesko% ,e ika ko,i 'o$rinose ?ivotno=& isk&stv& &+enikaB n$r) novinski +lanciB rekla=eB &$&te a &$orab& ko,e%a $roi vo'aB $oliti+ki %ovoriB $,es=eB $a +ak i stri$ovi) Je i+ni s& $ri=,eri $o$ra@eni *oto%ra*i,a=a i *il=ski= is,e+ci=a) O$@enitoB &+enici se $oti+& na akl,&+ivan,e >to %ovornik ili $isac nasto,i &+initi i kako &$oraba ,e ika $o=a?e ostvaren,& n,e%oviC cil,eva) Takav ,e $rist&$ &s$io $riv&@i $o ornost &+enika i =no%i %a s=atra,& &s$,e>ni=S & .ritani,i ,e on &%lavno= sr? nastave $o+etniC ra ina en%lesko% ,e ika) (nato+ to=&B $oka alo se 'a ,e ane=arivan,e str&kt&rniC vi'ova ,e ika G%la%oliB i ravni ob,ekti i $o'reEene s&re+enice it')H i a valo o bil,ne te>ko@eB $a ,e 'anas &obi+a,eno 'a se $rist&$ ,e ika & &$orabi ko=binira s $o&ko= o'reEeno% ni a $o,=ova s $o'r&+,a o$isa re+eni+ne str&kt&re) Ta, se $rist&$ 'anas o$@enito na iva znanje o jeziku) Na sve&+ili>no, ra ini te+a,evi ,e ika vrlo s& s$oro $riCva@ali ,e ik & &$orabi kao =eto'& $o&+avan,aB iako $osto,i nekoliko istakn&tiC i ni=aka kao >to ,e .ritainPs O$en (niversit") -idjetiK nan,e o ,e ik& "odatna literatura! #arter et al) 1::8S Ma"bin an' Mercer 1::5)

159

kognitivna lingvistika (eng. cognitive linguistics)


Prist&$ $ro&+avan,& ,e ika ko,i ,e asnovan &te=el,en na l,&'sko=e a$a?an,& i $oi=an,& svi,eta) Ti,eko= 'va'eseto% stol,e@a na,&t,eca,ni,i ,e $rist&$ $ro&+avan,& ,e ika bio strukturalizam! lin%visti s& ve@ino= $ro&+avali +isto str&kt&rne vi'ove sa=iC ,e i+niC s&stavaB kao >to s& %lasovni s&stav ili %ra=ati+ki s&stav) Kl,&+na Glavna ,e na+a,ka str&kt&rali =a 'a ,e & sre'i>t& n,e%ove $o ornosti &n&tra>n,e &stro,stvo ,e ikaB a ne o'nos ,e ika $re=a ne,e i+no=e svi,et&) NaravnoB ve e i =eE& ,e ika i svi,eta nis& bile & $ot$&nosti ane=areneB 'a$a+eB $ro&+avan,e= o'nosa i =eE& ,e ika i k&lt&re bavili s& se antropolo ki lingvisti) O' 1:9;NiC ,eB =eE&ti=B sve ve@i bro, lin%vista $osve@ivao $ri'avao $o ornost ,e'no=e a=bicio ni,e= $ro,ekt&! ra ,a>n,avan,& l,&'ske s$osobnosti o$a?an,aB kate%ori aci,e i $oi=an,a svi,eta s $o=o@& ,e i+niC ob,ekata i str&kt&ra) Ta, se $otCvat na iva kognitivna lingvistika) MeE& $rve nanstvenike ko,i s& $ri'oni,eli ra vo,& ko%nitivno%a $rist&$a s$a'a &bra,a se a=eri+ki teori,ski lin%vist Geor%e Lako**B ko,i ,e o$>irno $isao o va?nosti metafore $ri oblikovan,& ,e ika) ( $osl,e'n,e s& vri,e=e =no%i $ok&>ali ra>+lan,ivati ,e i+ne str&kt&re & na ivi=a $o,=ovniC i o$a?a,niC kate%ori,a kao >to s& lik i pozadina Geng) *i%&re an' %ro&n'HB oznake prostora i trajektor Geng) lan'=ark i tra,ector Pne>to >to se kre@ePHB s=,e>ta, & $rostor&B 'o%aEa,i i stan,aB okviri i scenariji Geng) *ra=es an' scri$tsH G=entalni =o'eli ob,ekata i 'o%aEa,a stvarno% svi,etaH te kate%ori,e i Ci,erarCi,e) 1=eri+ki lin%vist Ronal' Lan%acker na ti= ,e $re'o'?ba=a +ak $ok&>ao i %ra'iti teori,& %ra=atikeB na van& kognitivna gramatika)

15:

Ko%nitivna lin%vistika ,o> ,e &vi,ek & $ovo,i=aB ali $osta,e sve va?ni,i 'io lin%vistike) -idjetiK metafora "odatna literatura! Lako** 1:98S Lako** an' JoCnson 1:9;S Lan%acker 1:98M:1B 1::;S G) Pal=er 1::5S (n%erer an' ScC=i' 1::5)

kognitivna znanost (eng. cognitive science)


7nanost o &=&) 2one'avno ,e sa=o nekolicina nanstvenika s=atrala 'a se l,&'ski &= =o?e o bil,ni,e nanstveno $ro&+avatiB $a s& takve te=e ve@ino= bile na=i,en,ene sa=o *ilo o*i=a) Posl,e'n,iC se nekoliko %o'ina is$re$li@& is$re$le@& ra li+ite niti istra?ivan,a s $o'r&+,a lin%vistikeB $siColo%i,eB *ilo o*i,eB ra+&nalniC nanosti i &=,etne inteli%enci,eB >to ,e re &ltiralo $o,avo= novo%a inter'isci$linarno% $o'r&+,aB kognitivne znanosti) #il, ,e ko%nitivne nanosti ra otkriti str&kt&r& l,&'sko% &=a i ob,asniti n,e%ovo *&nkcioniran,e) ( t& svrC& ona &$otrebl,ava ra li+ite $rist&$eB o' *ilo o*skiC ras$rava 'o $ro&+avan,a usvajanja jezika te ra+&nalno% =o'eliran,a viEen,a) Te=a ko,a se & to=& to=e $o'r&+,& &vi,ek i nova $o,avl,&,e ,est modularnost &=a) Nai=eB te a 'a '&C ni,e neo'vo,iva c,elinaB ve@ $ri,e sk&$ vi>e ili =an,e s$eci,ali iraniC sastavnica s ,aki= =eE&sobni= ve a=a) Ko%nitivna nanost ve@i= ,e 'i,elo= nastala & 'r&%o, $olovici 'va'eseto% stol,e@aB ali n,e ini se kori,eni ne 'a,& to+no o're'iti) 2anas ,e ona $ri nata 'isci$lina i ko,e se $i>& bro,ni &'?benici i or%ani ira,& sve&+ili>na $re'avan,a) -idjetiK =entali a=B =o'&larnost "odatna literatura! 6o*sta'ter 1:8:S JoCnsonNLair' 1:9/B 1::/S Stillin%s et al) 1:98)

koherencija (eng. coherence)


St&$an, <Ps=islenostiDP ko,e%a diskursa) 1ko ?eli=o sCvatiti ,e'an $ove ani 'io %ovora ili $isano%a tekstaB st&$an, @e na>e% ra &=i,evan,a ovisiti o nekoliko +i=benika)

18;

Neki s& +i=benici o+i%le'nio+itiB n$r) o$@e nan,e o $re'=et& o ko,e=& ,e ri,e+B $a oni ne &la e & $o'r&+,e lin%visti+ko% ani=an,a) 1liB & ani=l,ive i va?ne +i=benike s$a'a $ri$a'a koherencija 'isk&rsaB n,e%ova te=el,na str&kt&raB or%ani aci,a i $ove anost) *oherentan 'isk&rs i=a visok st&$an, $ove anosti tekstaB 'ok %a nekoherentan 'isk&rs ne=a $a %a ,e bo% to%a te>ko $ratiti) Po,a= koCerenci,e va?an ,e & bro,ni= ,e i+ni= $rist&$i=a ko,i se na iva,& funkcionalizamB a osobito ,e na+a,anen,e i=a &n&tar sustavske lingvistike) O'reEeni se ti$ovi $ove anosti teksta i ravno oblik&,& o+i%le'ni= o+iti= ,e i+ni= sre'stvi=a kao >to s& anafore) O n,i=a se %ovori $o' $o,=o= kohezija) Posto,e i o$@eniti,a sre'stva a stvaran,e str&kt&reB ko,a $o svo,o, naravi nis& i ravno %ra=ati+kaB i &$ravo se takva istra?&,& $o' naslovo= koherencija) Evo ,e'nostavno%a $ri=,era i novinsko% +lanka! Cakon deset godina normiranja tre(alo (i postojati zdravo (ritansko tr0i/te ra(ljenim modelima) HaudoB izgleda ini se da u Londonu postoji samo jedan veliki trgovac ra(ljenim raunalima) ( sre'i>t& ,e $o ornosti ri,e+ zaudoB ko,a sl&?i a $ove ivan,e 'vi,& re+enica! & kontekst& $rve re+eniceB i ,ava 'r&%e re+enice i %le'a neo+ekivano) V,e>ta &$oraba takviC ve nika ve@ se o'avno s=atra vrlo va?ni= 'i,elo= 'obro%a %ovoren,a i $isan,a) MeE&ti=B 'anas lin%visti sve vi>e i ravno obra@a,& $ri'a,& $o ornost na ra>+la=b&i tiC ve niC sre'stava) Sa= na iv koCerenci,a &veo ,e britanski lin%vist MicCael 6alli'a" ko,i se istakn&o istra?ivan,e= koCerenci,e & svo,o, sustavskoj lingvistici) -idjetiK koCe i,aB s&stavska lin%vistikaB tekst "odatna literatura! TCo=$son 1::5! 8) $o%lavl,e)

kohezija (eng. cohesion)


Pris&tnost i ravniC ,e i+niC ve a ko,e o=o%&@&,& stvaran,e str&kt&re & diskursu) 7a ra lik& o' o$@eniti,iC na+ina stvaran,a str&kt&re & 'isk&rs& ili tekst& ko,i $ri$a'a,& $o'r&+,&

181

koherencijeB $osto,i nekoliko i ravniC ,e i+niC sre'stavaB $o naravi obi+no %ra=ati+kiCB ko,a sl&?e $ove ivan,& i str&kt&riran,& teksta) MeE& ti= se s& sre'stvi=a nala e anafore $o$&t onaB oniB ovaj i jedan drugogaB vre=enski ve nici $o$&t nakon i dokB te lo%i+ki ve nici $o$&t ali i z(og toga) Svaki o' tiC ele=enata sl&?i a stvaran,e o'reEene ve e i =eE& 'va,& =an,iC ili ve@iC 'i,elova 'isk&rsa) ( ovo=e ,e $ri=,er& koCe i,a oti>la & krivo=e s=,er&! Bgip7ani i !sirci nosili su stjegove ve7 prije S>>> godina) Dni su na vrhovima imali metalne likove 0ivotinja ili (ogova) Ov',e T& +itatel, =o?e =isliti 'a se oni o'nosi na E%i$@ane i 1sirceB $a ,e b&n,en nastavko= re+enice) 2r&%a ina+ica re+enice i'e ovako! Bgip7ani i !sirci nosili su ve7 prije S>>> godina stjegove koji su na vrhovima imali metalne likove 0ivotinja ili (ogova) Ova, $&t ele=ent koji o'=aC ra ,a>n,ava 'a se o'nosi na st,e%oveB a nastavak re+enice te+e %latko) Pravilna se &$oraba koCe ivniC sre'stava o'&vi,ek s=atrala te=el,e= 'obro%a $isan,aB ali tek o'ne'avno lin%visti obra@a,& svo,& $o ornost na anali & tiC sre'stava) Na iv kohezija skovao ,e britanski lin%vist MicCael 6alli'a"B a n,e ino ,e $ro&+avan,e osobito va?no & 6alli'a"evo, sustavskoj lingvistici) Ztovi>eB ona ,e va?an ele=ent & ve@ini lin%visti+kiC anali a teksta i 'isk&rsa) -idjetiK koCerenci,aB s&stavska lin%vistikaB tekst "odatna literatura! 6alli'a" 1::0! :) $o%lavl,eS 6alli'a" i 6asan 1:85S TCo=$son 1::5! 8) $o%lavl,e)

kolokvijalni govor (eng. collo+uial speech)


(obi+a,eniB o$&>teniB nesl&?beni %ovor) Ve@ina nas 'onekle ,e ovla'ala ,e i+ni= obliko= ko,i ,e $ri=,eren & sl&?beno, &$orabi! a $isan,e ese,aB $re'avan,eB ra %ovor a $osao it') MeE&ti=B & o$&>teni= i =an,e o'%ovorni= okolnosti=a svi se vra@a=o nesl&?beni,o, vari,anti na>e%a %ovora) ( en%lesko=B kao i & ( Crvatsko=e ,e ik& to se o$a?a $o

18-

slobo'no, &$orabi ste%n&tiC ri,e+i $o$&t ti3/ to uinit i mo3/ to napravitB &$orabi ve niC ri,e+i i *ra a $o$&t ku0i/ i GzHPna/B skra@eniC i ,ava $o$&t zvui do(roB &$orabi ri,e+i i i ri+a,a ko,e bis=o i b,e%avali & *or=alno=e kontekst&B kao >to s& Cemam pojmaB &=,esto Ce (ih znaoB ve@o= slobo'o= &$orabe $sovki it') 2akleB kolokvi,alni %ovor & $ri=,ereni= okolnosti=a &$otrebl,ava svaki nor=alni %ovornik) Iskl,&+iva &$oraba sl&?beno%a %ovora & svi= okolnosti=a bila bi nenor=alnaB $atolo>ka $o,ava) ( $ro>losti s& ,e ikoslovci bili &s=,ereni na $ro&+avan,e sl&?beniC vari,anata ,e ikaB 'ok @e 'anas s$re=ni,e ra =atrati kolokvi,alni %ovor kao $rvotni ob,ekt $ro&+avan,aB ili %aB & na,=an,& r&k&B ne@e s=atrati =an,e va?ni= o' sl&?beno%a %ovora i $isan,a) Kolokvi,alni %ovor ni,e isto >to i argon! =no%i %ovornici & kolokvi,alno= %ovor& obilno rabe ?ar%onB 'ok 'r&%i a n,i=e ne $ose?& 'o te =,ereB ili %a &o$@e ne &$otrebl,ava,&) ( kolokvi,alno=e ,e %ovor& ?ar%on $riCvatl,ivB ali ne i obve atan) -idjetiK vernak&larB ?ar%on

komponentna analiza/# komponentna ralamba (eng. componential analysis)


TeCnika ra>+la=be na+en,a ri,e+i) Sre'i>n,a ,e a=isao komponentne analize 'a se na+en,e ri,e+i =o?e svrCovito ra>+laniti na =an,e semantike sastavnice Gznaenjska obiljejaH o' ko,iC svaka i=a o'reEen& vrijednost G$l&s a sa'a>n,ostB =in&s a o's&tnostB katka' ni>tica a nerelevantnoH) TeCnika ,e vrlo korisna a o'reEivan,e na+en,skiC sli+nosti ili ra lika =eE& ri,e+i=a sro'niC na+en,a) Na $ri=,erB ri,e+i =o?e=o ra>+laniti na sl,e'e@i na+inovako! pastuh Un kon,B A ?enskoB n o'rastaoVB ko(ila Un kon,B n ?enskoB n o'rastaoVB 0drije(e Un kon,B A ?enskoB A o'rastaoVB 0dre(ica Un kon,B n ?enskoB A o'rastaoV) Ostatak ko,i ,e $rika an sa Un kon,V ne $os&E&,e se a ko=$onentn& anali & 'r&%iC ri,e+iB $a se ri,e+i a neNkon,e ne =o%& o$isati &$orabo= istiC ko=$onentiB osi= kako 'a bi se $oka ala &s$ore'nostB kao &

18/

sl&+a,& nekiC 'r&%iC ?ivotin,a kao >to s& (ikB kravaB junacB junica) Ko=$onentna anali a =o?e biti korisna a $re$o navan,e leksikih praznina Geng) leFical %a$H) Na $ri=,erB sk&$ na+a,ka Un kon,B A o'rastaoV =o?e se & en%lesko=e i ra iti ri,e+,& foal P?'ri,ebePB ali & to=& ,e ik& ne=a &obi+a,eniC ri,e+i ko,i=a se =o%& i ra iti na+en,ska obil,e?,a Un kon,B n o'rastaoV ili Un kon,B A ?enskoV) -idjetiK se=antikaB na+en,eB na+en,ski o'nos "odatna literatura! LeecC 1:80! 5) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! /:4N/:9S Ni'a 1:84)

komunikacijska sposobnost (eng. communicative competence)


S$osobnost $ri=,ereno%a ,e i+no% i ra?avan,a & 'r&>tveni= okolnosti=a) 2a bi se &s$,e>no %ovorio ko,i ,e ikB treba i=ati jezinu sposobnost Geng) lin%&istic co=$etenceH %ovora to% ,e ika! nan,e i %ovoraB %ra=atike i r,e+nika) MeE&ti=B $otrebno ,e ra viti i ne>to vvi>e o' to%a! sociolingvistiku sposobnost Geng) sociolin%&istic co=$etenceHB nan,e o to=& kako val,a a$o+eti i avr>iti ra %ovorB kako i ka' biti &l,&'an i kako se obra@ati l,&'i=a) Na'al,eB treba i=ati strateku sposobnost Geng) strate%ic co=$etenceHB nan,e kako &+inkovito or%ani irati %ovorB o'nosno kako $ri=i,etiti i i %la'iti nes$ora &=e ili 'r&%e $ote>ko@e) Ovisno o to=e tko se n,i=e sl&?iB na iv se komunikacijska sposobnost o'nosi se G+e>@eH na $osl,e'n,a 'va $ri=,era ili Gr,eEeH na sva tri a,e'no) Po,a= i na ivB & n,e%ov& &?e= s=isl&B &veo ,e a=eri+ki lin%vist 2ell 6"=es 1:8;NiC %o'ina) 6"=es ,eB obesCrabren &ski= ani=an,e= =no%iC lin%vista iskl,&+ivo a &n&tra>n,& ,e i+n& str&kt&r&B a ane=arivan,e= ko=&nikaci,eB ?elio $riv&@i $o ornost na va?nost primjerenosti Geng) a$$ro$riatenessH ,e i+ne &$orabe)

180

2anas se teori,ski &s=,ereni lin%visti i 'al,e na,vi>e bave +isto str&kt&rni= ,e i+ni= vi'ovi=aB ali lin%visti ko,i s& skloni antropolo koj lingvisticiB funkcionalizmuB jeziku u uporabiB $o&+avan,& ,e ikaB ili o$@enito ko=&nikaci,iB $ri'a,& sve ve@& va?nost istra?ivan,& i ob,a>n,avan,& ko=&nikaci,ske s$osobnosti) -idjetiK etno%ra*i,a %ovora "odatna literatura! .onvillain 1::/! 1;) $o%lavl,eS Iole" 1::8! V) 'io)

konotacija (eng. connotation)


S$ore'no na+en,e ri,e+i ko,e se &tvrE&,e &+estali= $ove ivan,e=) Glavno ,e na+en,e ri,e+i nogomet vrsta i%re s lo$to=B ali ona ovisno o isk&stv& =o?e $ob&'iti asoci,aci,e kao >to s& Psna?ni =&>karciPB P=&>kostPB P%r&bo i sirovo $ona>an,ePB =o?e ko%a $o's,etiti na &s$,eCe =,esne ili nacionalne =o=+a'iB ili na sa'a>n,e%a ili biv>e%a 'e+ka) Sve s& nave'ene asoci,aci,e 'io konotacija ri,e+i nogomet) Osi= +isto %ra=ati+kiC ri,e+i kao >to ,e od i vrlo o'reEeniC teCni+kiC na iva kao >to ,e termoluminiscencijaB %otovo svaka ri,e+ i=a konotaci,&B a one seB kao >to =o?e=o vi',etiB o' osobe 'o osobe ra lik&,&) Osobito e=otivne ri,e+i $o$&t lez(ijskiB multinacionalniB ili +ak vegetarijanski =o%& stvoriti konotaci,e ko,e s& a ra li+ite l,&'e vrlo &'al,ene) Ko' ri,e+i kao >to ,e pornografija konotaci,e =o%& biti toliko e=otivno nabi,ene 'a ,e %otovo ne=o%&@e &tvr'iti %lavni s=isao na iva) Ve@ina se ri,e+iB i$akB ne $ona>a tako) Gotovo se sviB bare= & na+el&B sla?e=o oko ra li+ite konotaci,e ri,e+i zeicaB & &s$ore'bi s konotaci,o= ri,e+i zec) Sve,e'noB +ak i ,e'nostavna ri,e+ kao >to ,e maka =o?e i=ati veo=a ra li+ite konotaci,e a star& %os$oE& ko,a i=a k&@& $&n& =a+akaB ili a =la'i@a ko,i ne $o'nosi ta stvoren,a i ko,i ,eB >tovi>eB aler%i+an na n,iC) -idjetiK 'enotaci,aB na+en,e

184

koordinirana struktura (eng. coordinate structure)


Gra=ati+ka str&kt&ra ko,a se sasto,i o' 'vi,& ili vi>e ,e'inica ,e'nake ra ineB s$o,eniC ve &,&@o= ri,e+i) ( en%lesko= i &( Crvatsko=e i en%lesko=e koor'inirana se str&kt&ra ve@ino= sasto,i o' %ra=ati+kiC ,e'inica $ove aniC veznicima kao >to s& i ili ili) ( $ravil&B 'vi,e ili vi>e zdruenih Geng) con,oine'H ili s$o,eniC povezanih jedinica Geng) con,&nctsH =ora,& $ri$a'ati isti= sintaktikim kategorijama) Evo nekoliko $ri=,era & ko,i=a ,e koor'inirana str&kt&ra i 'vo,ena a%ra'a=aB kao i n,e ine sastavne $ove ane ,e'inice! UU2uzanaV i Unjezini roditeljiVV dolaze G 'r&?ene i=enske sk&$ineHS 2uzana UUse svuklaV i Uotu/iralaVV G 'r&?ene %la%olske sk&$ineHS 9a:arski se govori UUu 9a:arskojVB Uu velikom dijelu %umunjskeV i Uu dijelu HrvatskeVV G 'r&?ene $ri,e'lo?ne sk&$ineHS -ozi li ona UUdo(roV ili Ulo/eVV[ G 'r&?eni $rilo iH) ( o'reEeni= okolnosti=aB =o?e=o s$o,iti 'vi,e ,e'inice ra li+itiC kate%ori,a! D(risala je stol UUnje0noV i Us velikom pa0njomVV G$rilo% 'r&?en s $ri,e'lo?no= sk&$ino=H) (%lavno= toB i$akB ni,e =o%&@e! YDna pu/i UU9arl(oroV ili Uprevi/eVV Gi=enska sk&$ina $o%re>no 'r&?ena s $rilo?no= sk&$ino=H G v,e 'ica o na+&,e ne%ra=ati+nostH) Neke koor'inirane str&kt&re i=a,& slo?eni,e & orkeB kao >to s&! 2uzana nije Uni U<rkinjaV ni U-el/ankaVV) 1 nekoliko nai %le' koor'iniraniC konstr&kci,a i=a vrlo neobi+n& str&kt&r&! U<vana je spravilaVB a U9arija poslu0ilaV UsendvieV Gto se na iva podizanje desnog vora Geng) ri%CtNno'e raisin%HB UBsther je naruila pile na ka/mirskiVB a ULarry janjetinu s ro/tiljaV Gto se na iva izostavljanje Geng) %a$$in%HS takve konstr&kci,e +ine velike $ote>ko@e $ri ra>+la=bi) -idjetiK veznici "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! /8/N/9/S #r"stal 1::5! ,e'inice 5/N50S 6&r*or' 1::0! 05N4;)

185

kopula# spona (eng. copula)


S$eci,ali irani %ra=ati+ki 'ioB na,+e>@e glagolB ko,i iskl,&+ivo sl&?i o'reEivan,& i'entiteta ili ra re'ne $ri$a'nosti) ( en%lesko= i & Crvatsko=( Crvatsko=e ,e ko$&la ,e %la%ol (itiB ko,i i=a 'vi,e %lavne *&nkci,e) Prvoa ,e ta 'aB kao %la%ol & reenicama jednaenja Geng) eO&ational sentenceH i ra?ava i'entitet i i=a *&nkci,& $o$&t naka ,e'nakosti & =ate=atici! Cajve7i planet u na/emu 2unevu sustavu je Gupiter) Takva re+enica =o?e i=ati i obrn&ti re' ri,e+i! Gupiter je najve7i planet u na/emu 2unevu sustavu) 2r&%oa ,e ta 'a B kao %la%ol & pripisnim reenicama Geng) ascri$tive sentenceHB $ri$is&,e ko,e svo,stvo svo,e=& s&b,ekt&B o'nosno s&b,ekt& 'o',el,&,e $ri$a'nost o'reEeno=& ra re'&! 2uzana je pametnaS 2uzana je pospanaS 2uzana je lingvistica) S& ani se $ri$is&,& neka svo,stva G$a=etB $os$anostB bivan,e lin%vistico=HB ili se S& ana svrstava & ra re' $a=etniC l,&'iB ra re' $os$aniC l,&'i ili & ra re' lin%vistica) 1ko se & takvi= re+enica=a & Crvatsko=e $ro=i,eni osnovni red rijeiB one $osta,& stilski obil,e?ene! #ametna je 2uzana) Lingvistica je 2uzana) ( en%lesko=e ,e $ro=,ena re'a ri,e+i & takvi= re+enica=a ne%ra=ati+na ili s=i,e>na! [[Clever is 2usieS [[! linguist is 2usie) Re+enica & ko,o, ,e ko$&la %lavni %la%ol na iva se kopularna reenica Geng) co$&lar sentenceH) GNaravnoB %la%ol (iti =o?e takoEer biti pomo%ni glagolB >to na+i 'a & to=& sl&+a,& ne sl&?i kao ko$&la)H "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 41N4/S .ari@ et al) 1::4! 0;1N0;-)

korijen (eng. root)


Na,=an,i a,e'ni+ki oblik ili morfem ko,i se $o,avl,&,e & ra li+iti= oblici=a $o,e'ine ri,e+i) ( >$an,olsko=e ,e korijen %la%ola P$,evatiP cantN i $o,avl,&,e se & svi= %la%olski= oblici=aB kao >to s& cantT P$,eva=PB canta(amos P$,evali s=oPB cantT P$,evaoMla ,ePB cantarUs P$,evat @e>PB cantarVan Poni bi $,evaliPB cantemos P=i bis=o $,evaliPB cantando P$,eva,&@iP it') Po$&t to%aB & ara$sko= ,e kori,en %la%ola P$isatiP ,e kt(B ko,i se $o,avl,&,e & svi= %la%olski= oblici=aB

188

&kl,&+&,&@i i i ve'ene oblike! kata( Pna$isao ,ePB yikti( Pna$isat @ePB maktuu( Pna$isanoPB kaati( P$isacPB kitaa( Pkn,i%aPB kutu( Pkn,i%eP it') Treba ra likovati kori,en i osnovu ko,a se sasto,i o' kori,ena i 'o'atka) ( en%lesko=e ,e ta ra lika ri,etko =aloka' va?naB ali ,e & Crvatsko=e veo=a vrlo va?na) -idjetiK morfologijaB osnova

korpus (eng. corpus)


Sk&$ %ovoreniC ili $isaniC tekstova ko,i se =o%& $ro&+avati) Pro&+avan,e korpusa i=a =no%e $re'nosti) (=,esto 'a se oslan,a=o na int&ici,& ili =&kotr$no i vla+i=o >t&re $o'atke i %ovornikaB =o?e=o istra?iti velik& %raE& ko,& s& s$ontano stvorili %ovornici ili a&tori $isaniC tekstovaB te $rovesti to+na istra?ivan,a $ravo%a lin%visti+ko% $ona>an,a stvarniC l,&'i) Kor$&si na= $r&?a,& vrlo $o& 'ane obavi,esti o ,e i+ni= +in,enica=aB osloboEene $ros&'a i $roc,ena) Pri,e $o,ave =o@niC i br iC ra+&nala istra?ivan,e kor$&sa bilo ,e na$orno i '&%otra,no) 2anasB $akB =o?e=o staviti kor$&s na ra+&nalo ili na #2NROM i $retvoriti %a & pretraivu Geng) intero%ateH bazu podataka Geng) 'atabaseH) Mo?e=o $ostaviti bilo kakvo $itan,eB n$r) PKakav ,e o'nos +esto@e $ostave r i $ostave K[PB i o'%ovor se 'obiva vrlo br o) 7bo% to%a ,e $ro&+avan,e kor$&saB 'anas na vano korpusna lingvistika Geng) cor$&s lin%&isticsHB $ostalo va?no= %rano= lin%vistike) Gra=ati+ari i leksiko%ra*i te=el,e svo,e %ra=ati+ke o$ise i r,e+nike na $o'aci=a ko,i s& i v&+eni i =no%obro,niC kor$&sa) Pisani se tekstovi $rili+no lako =o%& s=,estiti & ra+&naln& =e=ori,&B 'ok %ovorni aCti,eva,& ne>to vi>e $osla! =ora,& se $rvo na,$ri,e sni=itiB ati= transkribiratiB obi+no r&+noB na tra,ni,i =e'i,S ato se ve@ina kor$&sa ,o> &vi,ek te=el,i na $isani= tekstovi=a) 7a =no%e se istra?iva+ke svrCeB =eE&ti=B svi kor$&si =ora,& oznaiti= lematizirati Geng) ta%%H A to ,e $re'&v,et a &s$,e>n& &$orab&)

189

To na+i 'a istra?iva+ =ora svako, ri,e+i $ri'r&?iti o nak& vrste rijei ko,o, $ri$a'aB a +esto i 'r&%e %ra=ati+ke $o'atke) 2anas ve@ $osto,e bro,ni kor$&si ko,i s& $oCran,eni na ra+&nali=a 'il,e= svi,etaB a ve@ini se =o?e $rist&$iti i s $o=o@& internetaB ali ,e $ri,e obavl,an,a bilo kakva ra'a na kor$&s& obi+no $otrebno 'obiti 'o$&>ten,e vlasnika) 7a Crvatski ,e ,e ik na internet& 'ost&$an 2rvatski nacionalni korpus na a'resi Ctt$!MMwww)Cnk)** %)CrB ko,i bi & kona+no, ver i,i trebao i=ati 1;; =ili,&na $o,avnica) -idjetiK obra'ba $riro'niC ,e ikaB ra+&nalna lin%vistika "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 010N014S Mal=k,Tr 1::1! 8/N9;S Sinclair 1::1S Mo%&>B .ratani@B Ta'i@ 1:::)

kreolski (eng. creole)


Je ik ko,i ,e $otekao o' pidina) Pi'?in ni,e $riro'ni ,e ikB ve@ sirovi ko=&nikaci,ski s&stav ko,i s& stvorili l,&'i & ne'ostatk& vlastito%a a,e'ni+ko% ,e ika) 1ko se $i'?in &stali & vi>e,e i+no, a,e'niciB $o,avl,&,e se tren&tak ka' ,e'an nara>ta, ',ece =eE&sobno ko=&nicira iskl,&+ivo $i'?ino=) 2,eca @eB & to=& sl&+a,&B %otovo si%&rno $retvoriti $i'?in & $ravi ,e ik s veliki= r,e+niko= i bo%ati= %ra=ati+ki= s&stavo=) Ta, se novi $riro'ni ,e ik na iva kreolskiB a ',eca ko,a %a stvara,& $rvi s& i vorni %ovornici kreolsko%a) Post&$ak $retvorbe $i'?ina & kreolski na iva se kreolizacija Geng) creoli ationH) Ti,eko= $osl,e'n,iC nekoliko stol,e@a nastali s& bro,ni kreolski ,e iciB +esto bo% &t,eca,a e&ro$skiC koloni,alista) Nai=eB %ovornici s& en%lesko%aB *ranc&sko%aB >$an,olsko%aB $ort&%alsko%a i 'ansko%a osnovali koloni,e & 1*riciB 1 i,i i 1=ericiB & $o'r&+,i=a s ra novrsni= 'o=oro'a+ki= ,e ici=a) E&ro$l,ani s& & E&ro$& i 1=erik& 'ovo'ili robove i 1*rike ko,i s& %ovorili ko,i o' a*ri+kiC ,e ika) Kari$sko ,e oto+,e bilo osobito $lo'no tlo a kreolske ,e ikeB ,er s& E&ro$l,ani i 1*rikanci Gi & =an,o, =,eri 'o=oro'a+ki

18:

1=erikanciH bili $risil,eni stvarati nebro,ene lokalne $i'?ineB o' ko,iC s& =no%i na$osl,etk& $reoblikovani & kreolske ,e ike) ( ,e'no=e ,e tren&tk& bio $riCva@en stav 'a s& svi kreolski ,e ici $otekli o' ,e'no%a kreolsko% $retka $ost&$ko= velike rjenike zamjene Geng) releF*icationHB ali se ta a=isao vi>e ne & i=a o bil,no) 1ko kreolski ostane & 'o'ir& s $resti?ni= ,e iko= i ko,e% ,e ve@i= 'i,elo= i rastaoB +esto $rola i kro natn& dekreolizaciju Geng) 'ecreoli ationH A o'nosno $rila%oEava se $resti?no=& stan'ar'& A a re &ltat =o?e biti kreolski kontinuum Geng) creole contin&&=HB velik o$se% vari,eteta o' vrlo kon ervativne ina+ice kreolsko%a A bazilektaB $reko i =i,en,ene 'ekreoli irane ina+ice A mezolektaB 'o ne+e%a >to ,e & ve@o, ili =an,o, =,eri istov,etno $resti?no=& stan'ar'& A akrolekta) S $ro&+avan,i=a kreolsko%a $o+eli s& kra,e= 'evetnaesto% stol,e@a na Trini'a'& JoCn TCo=as s Trini'a'aB 1=erikanac 1''ison Van Na=e i Ni,e=ac 6&%o ScC&cCar't kra,e= 'evetnaesto% stol,e@a) Te=a se o' ta'a na'al,e ni,e ane=arivalaB ali ,e osobito $riv&kla $o ornost 1:8;NiC %o'ina i 'anas se s=atra va?ni= $o'r&+,e= istra?ivan,a) Lin%visti ko,i $ro&+ava,& s&vre=en& jezinu promjenu & kreoli aci,i nala e bo%at i vor obavi,estiB osobito s %le'i>ta stvaran,a noviC %ra=ati+kiC s&stava) 7ani=l,ive %ra=ati+ke sli+nosti kreolskiC ,e ika 'il,e= svi,eta $otakle bile s& $otica,e= s& pretpostavkuci o bioprogramu) -idjetiK $ret$ostavka o bio$ro%ra=& "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 44) $o%lavl,eS 6ol= 1:99N9:S Mal=k,Tr 1::1! 91N 9:S Ro=aine 1:99S Sebba 1::8) kritika analiza diskursaMB kriti+ka ra>+la=ba 'isk&rsa Geng) critical 'isco&rse anal"sisH Ra>+la=ba teksta s ob iro= na n,e%ov 'r&>tveni kontekst) Tekst ,e =o%&@e is$itati s +isto str&kt&rno%a %le'i>ta! ra %lobiti r,e+nik i konstr&kci,e ko,e se &$otrebl,ava,&B istra?iti &$orab&

19;

,e i+niC sre'stava a $ove ivan,e ra li+itiC 'i,elova it') MeE&ti=B $rist&$ van kritika analiza diskursa ne>to =alo ,e 'r&k+i,i'r&%a+i,i) T& nas & $rvo=e re'& $ona,$ri,e ani=a 'r&>tveni kontekst stvoreno%a teksta) 7a>to ,e ta, tekst &o$@e stvoren[ Ko=e ,e &$&@en i a>to[ I=a li $isac ili %ovornik skriveniC ra lo%a iB ako iC i=aB ko,i s& to ra lo i[ Na ko,i= se skriveni= $ret$ostavka=a i $ristranosti=a te=el,i tekst[ To= se vrsto= $itan,a bavi kriti+ka anali a 'isk&rsa) Lin%visti+ke teCnike &kl,&+ene & takv& ra>+la=b& +esto se na iva,& kritika lingvistika Geng) critical lin%&isticsHB a obra ovna $olitika ko,a ko' $o,e'inaca osv,e>tava takve $o,=ove na iva se svijest o kritikome jeziku Geng) critical lan%&a%e awarenessH) Je'nostavan $ri=,er =o?e=o $rona@i & naslovi=a i +lanci=a ra li+itiC novina ko,e i v,e>@&,& o isto=e 'o%aEa,&) ( ,e'ni= novina=a naslov %lasi! %adnici /trajkaju z(og odluke o smanjenju radnih mjesta u tvorniciB 'ok 'r&%e novine &=,esto to%a ob,avl,&,&! Tvornica najavljuje otpu/tanjaB a radnici /trajkaju u znak protestaprosvijeda) Naslovi &ka &,& &$&@&,& na 'va vrlo ra li+ita %le'i>ta o nave'eno=e $roble=&! $rvi kao 'a a $roble=e 'r?i o'%ovorni= ra'nikeB 'ok 'r&%i o'%ovornost $rebac&,e na tvornic&) 2oistaB &s$oreEivan,e i v,e>ta,a o ,e'no=e 'o%aEa,& & 'va ili tri novinska +lanka ra li+itiC $oliti+kiC sta,ali>ta =o?e biti $o&+na v,e?ba) Kriti+k& ,e anali & 'isk&rsa & na+el& ra vio 1:9;NiC %o'ina britanski sociolin%vist Nor=an Iairclo&%C) Kriti+k& lin%vistik& 'o'atno s& ra vi,ali britanski lin%visti na Sve&+ili>t& East 1n%lia Sve&+ili>t& te MicCael 6alli'a") -idjetiK 'isk&rsB tekst "odatna literatura! #arter 1::8! 119N1-1S Iairclo&%C 1:9:B 1::-B 1::4S Mal=k,Tr 1::1! 9:N:/)

kvalitativni pristup (eng. +ualitative approach)


Sklonost o$isivan,& i ob,a>n,avan,& ,e i+ne &$orabe &n&tar $riro'no a'aniC 'r&>tveniC

191

i k&lt&rniC okvira) Ra li+ita nali+,a ono%a >to 'anas na iva=o kvalitativnim pristupom bila s& vi'l,iva & sociolo%i,i o' 1:-;NiC %o'inaB ali tek ,e o' 1:9;NiC ta, $rist&$ $ostao va?an & $ro&+avan,& ,e ika) Ta, na iv $ri=,en,&,e se na osobit& =eto'olo%i,&B ili ni =eto'olo%i,aB $o%otovo &n&tar sociolingvistike i analize razgovoraB $ri +e=& se autentinost s=atra kl,&+ni= +i=beniko=B a $osti?e se 'etal,ni= $o'robni= o$isi=a 'r&>tveniC &v,eta i $rakse i ko,iC se 'obiva,& ,e i+ni $o'aci) Kvalitativni $rist&$ obi+no se &sre'oto+&,e na $ro&+avan,e =an,e%a bro,a %ovornika ili tekstovaB ,er se obilatost obil,e $o'ataka i statisti+ke st&'i,e s=atra,& =an,e va?ni=a o' otkrivan,a 'r&>tveniC vri,e'nosti ko,e %ovornici i $isci $ri$is&,& svo,i= ,e i+ni= ',elatnosti=a) 7ato se ta, $rist&$ ,asno ra lik&,e o' kvantitativnoga pristupa) Kvalitativni $rist&$ ob&Cva@a =eto'e o$a?an,aB tekst&alne anali eB ra %ovora te sni=an,a i transkribiran,a %ovora) Iako se sve nave'eno =o?e &$otrebl,avati takoEer i & kvantitativno=e $osl&B & kvalitativno=e istra?ivan,& one i=a,& 'r&k+i,i stat&s) Na $ri=,erBB & kvantitativni= istra?ivan,i=a o$a?an,a s& o%rani+ena na $o+etne istra?iva+ke st&$n,eveB a$ravo na st&$n,eve i'enti*ikaci,e $re'=eta istra?ivan,aB ,er se sa=o o$a?an,e s=atra $revi>e ne$o& 'ani= a 'obivan,e &$otrebl,iviC $o'ataka) ( kvalitativno=e se istra?ivan,& o$a?an,a s&'ionika s=atra,& te=el,ni= a otkrivan,e 'r&>tveniC i $oliti+kiC +i=benika ko,i $o'r?ava,& $o'&$ir& ,e i+n& &$orab&) 2akleB 'isci$line & ko,i=a se re'ovito $ri=,en,&,e kvalitativna =eto'olo%i,aB n$r) etno%ra*i,aB soci,alna antro$olo%i,a i ko%nitivna antro$olo%i,aB +esto se oslan,a,& sa=o na o$a?an,a i 'r&%e Pne'ovr>eneP istra?iva+ke $ost&$ke) -idjetiK anali a ra %ovoraB etno%ra*i,a %ovoraB kvantitativni $rist&$ 2o'atna literat&ra! Silver=an 1::/)

19-

kvantitativni pristup (eng. +uantative approach)


Statisti+ki $rist&$ $ro&+avan,& varijacije & ,e ik&) Vari,aci,e s& $ri &$orabi ,e ika o+iteB ali ,e ikoslovci nara>ta,i=a nis& =o%li otkriti $ravi s=isao te +in,enice! &=,esto to%a $ro=,ene s& s=atrane neva?ni= s=etn,a=aB $a s& ane=arivane) 1=eri+ki ,e sociolin%vist Jillia= Labov 1:5;NiC &te=el,io $ot$&no nov $rist&$ ,e i+no=e $ro&+avan,& ko,e=& ,e $rvi $re'=et is$itivan,a bila &$ravo sa=a $ro=,ena) Kl,&+ni ,e +i=benik a ta, $rist&$ bilo &voEen,e statistike! Labov ,e sak&$io statisti+ke $o'atke o *rekvenci,i s&$rotstavl,eniC oblika ko,e s& &$otrebl,avali %ovornici i ati= $otra?io s&kla'ne neli%visti+ke +i=benike) Ta, se kvantitativni pristup $oka ao i vanre'no &s$,e>ni=) Labov i n,e%ovi nasl,e'nici otkrili s& sl,e'e@e) 1ko sa=o $ro=atra=o %ovornikaB ili sk&$in& %ovornikaB =o?e=o $ri=i,etiti 'a %ovornici katka' &$otrebl,ava,& ova,B a 'r&%i $&t ona, oblikB nai %le' $ot$&no nas&=ce) I$akB ako $o'atke a svaki s&$rotstavl,eni oblik &vrsti=o & tablic& +esto@eB obi+no otkriva=o 'a se svaki $o,e'inac bitno ra lik&,e o' 'r&%o%aB 'a se +esto@a o'reEeno% oblika sna?no $o'&'ara sa neki= ne,e i+ni= vari,abla=a) Na,+e>@e s& to na,o+iti,e ne,e i+ne vari,able kao s$olB 'obB 'r&>tveni slo, i st&$an, sl&?benostiB ali katka' nala i=o i neo+ekivani,e $o'&'arnosti) Pro&+avan,a s& $oka ala 'a $ro=,ene nis& &o$@e sl&+a,neB ve@ vrlo i ra ito str&kt&rirane! statisti+ki %ovore@iB svaki se $o,e'inac ,e i+no $ona>a veo=a 'osl,e'noB $ri +e=& neki $o,e'inci =alo o'&'ara,& o' ostaliCB ovisno o neki= s$o=en&ti= vari,abla=a) Ztovi>eB $ona>an,e se svako%a $o,e'inca =i,en,a na $re'vi'iv na+in ka' kontekst %ovoren,a $osta,e vi>e ili =an,e sl&?ben) Kvantitativni $rist&$ revol&cioni irao ,e $ro&+avan,e ,e ika $oka &,&@i 'a ,e ,e i+no $ona>an,e +ak str&kt&rirani,e ne%o >to se $retCo'no s&=n,alo) On ,e silno $ri'onio $ro&+avan,& jezine promjene i $on&'io ob,a>n,en,e #aussureova paradoksa)

19/

-idjetiK 'r&>tveno raslo,avan,e ,e ikaB ,e i+na $ro=,enaB sociolin%vistikaB vari,aci,a "odatna literatura! 6&'son 1::5! 4) $o%lavl,eS Labov 1:8-S Milro" 1::-! /) $o%lavl,e)

190

langue ,jezik,
1$straktni ,e i+ni s&stav a,e'ni+ki svi= %ovornici=a ,e'no% ,e ika) Na iv langue P,e ikP &veo ,e $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re) ( s=isl& ko,i =& ,e 'ao Sa&ss&reB ta, na iv sto,i nas&$rot na iv& parole P%ovorPB t,) nas&$rot stvarni= i ,ava=a) O' Sa&ss&reoviC Sa&ss&reova vre=ena 'oba ra l&+ivan,e ,e tiC $o,=ova $ostalo ,e te=el,ni= $itan,e= & lin%visticiB a Noa= #Co=sk" o'ne'avno ra lik&,e 'onekle analo%ne $o,=ove sposobnosti i uporabe) Nai=eB ra lika ,e & to=& >to se Sa&ss&reov langue o na+&,e o'nosi na na+a,k& ci,ele a,e'nice %ovornikaB 'ok ,e #Co=sk",eva sposobnost Noa=a #Co=sko%a svo,stvo $o,e'ina+no%a %ovornika) -idjetiK ,e ikB parole P%ovorPB s$osobnost "odatna literatura! #&ller 1:95S Sa=$son 1:9;! -) $o%lavl,e) lateralizacija Geng) laterali ationH S$eci,ali aci,a ,e'ne o' 'vi,& Ce=is*era G$olovina$olovicaH =o %a) Li,eva =o?'ana $ol&tka na'%le'a 'esni 'io ti,ela i obratno) Posto,e takoEer bitne ra like & o'%ovornosti 'vi,& Ce=is*era! li,eva ,e strana &%lavno= o'%ovorna a anali & Gra>+lan,ivan,e slo?eniC stvari na =an,e 'i,eloveH i bavi se n$r) arit=etiko=B r,e>avan,e= ,e'na'?ba i o'reEivan,e= kronolo>kiC sl,e'ova) 2esna ,e Ce=is*era o'%ovorna a sinte & Gs$a,an,e 'i,elova & inte%rirane c,elineHB $a se bavi n$r) $re$o navan,e= i $ove ivan,e=B &?ivan,e= & %la bi Giako se $ro*esionalni %la benici isto'obno &+e sl&?iti i svo,o= li,evo= Ce=is*ero=H) Ko' velike ve@ine l,&'i jezina podruja s=,e>tena s& & li,evo, Ce=is*eriB iako iC neki l,&'i i=a,& na 'esno, strani iliB ri,etkoB +ak na ob,e strane)

194

-idjetiK ,e i+na $o'r&+,a "odatna literatura! 1k=a,ian et al) 1::4! 1-) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! 04) $o%lavl,eS OPGra'" et al) 1::5! 1;) $o%lavl,e U11) $o%lavl,e & a=eri+ko=e i 'an,&VS Steinber% 1::/! :) $o%lavl,e

leksika funkcionalna gramatika (eng. -e$ical%.unctional /rammar 0 -./)


Gra=ati+ka teori,a ko,& s& kasniC 1:8;NiC ra vili a=eri+ki lin%visti Joan .resnan i Ronal' Ka$lan) Leksi+ka *&nkcionalna %ra=atika ra lik&,e se o' nekiC 'r&%iC %ra=ati+kiC teori,a $o to=& >to s=atra 'a ,e re+eni+na sintakti+ka str&kt&ra ne>to vi>e o' $&ke sastavnike strukture ko,a se $rika &,e stablom) ( leksi+ko, *&nkcionalno, %ra=atici str&kt&ra re+enice sasto,i se o' 'va,& ra li+itiC *or=alniC ob,ekata! ve@ $o nate c!strukture i 'o'atne funkcionalne strukture Gili f!struktureH ko,a $rika &,e o'reEene 'o$&nske obavi,esti) 7a *Nstr&kt&r& va?no ,e etiketiran,e gramatikih odnosaB n$r) subjekta i objekta Goni se & leksi+ko, *&nkcionalno, %ra=atici na iva,& gramatikim funkcijamaH) Prvi 'io i=ena na iva o'ra?ava +in,enic& 'a ve@i 'io $osla obavl,a,& leksike natuknice Geng) leFical entr"HB <Pr,e+ni+kiDP 'io $ostave) Leksi+ke nat&knice obi+no s& bo%ato ra raEeneB a svaki =or*olo>ki oblik i i ve'enica i leksi+ke tvorbene $oro'ice Gkao >to s& pisatiB pi/eB napisaoB pisan i pisanjeH i=a svo,& vlastit& leksi+k& nat&knic&) Leksi+ke nat&knice bil,e?e =o%&@e ,e i+ne o'nose i $ost&$keB >to se & 'r&%i= teori,ski= okviri=a $rovo'i neki= 'r&%i= =eCani =i=aS ,e'an ,e o' $ri=,era kontrast i =eE& aktivno% i $asivno% stanja) Leksi+ka *&nkcionalna %ra=atika os=i>l,ena ,e kao $o%o'no sre'stvo a ra' & ra+&nalno, lin%vistici %',e ,e i $rona>la $ri=,en&) TakoEer ,e os=i>l,ena & na'i 'a @e se 'oka ati $siColo>ki realisti+ni= $rist&$o=B ali ni,e 'obila i ravn& $o'r>k& $ot$or& $siColin%vistike) -idjetiK %enerativna %ra=atikaB %ra=atika *ra niC str&kt&raB teori,a &$ravl,an,a i ve an,a

195

"odatna literatura! 6orrocks 1:98! 0) $o%lavl,eS Ka$lan an' .resnan 1:9-S Sells 1:94! 0) $o%lavl,e

leksik (eng. le$icon)


R,e+nik ko,e% ,e ika) Svaki %ovornik i=a o'reEen r,e+nik ko,i se =o?e ra 'i,eliti na aktivni rjenik Geng) active vocab&lar"HB te na pasivni rjenik Geng) $assive vocab&lar"H ri,e+i ko,e ra &=i,e ali obi+no ne &$otrebl,ava) ( lin%vistici ne %ovori=o o r,e+nik& o'reEeno% ,e ikaB ve@ o leksikuB c,elok&$no=e s$re=i>t& %ovornik& 'ost&$niC ri,e+i) Obi+no se leksik ne & i=a sa=o kao '&%i $o$is ri,e+iB ve@ se a=i>l,a kao ni leksi+kiC sre'stavaB &kl,&+&,&@i morfeme ,e ika i 'ost&$ne ,e i+ne $ost&$ke a tvorb& ri,e+i o' s$o=en&tiC sre'stava) Na $ri=,erB s %la%oli=a kao >to s& lakirati i ogrepstiB te afiksima a tvorb& ri,e+i NGljHivo i neN $ot$&no ,e =o%&@eB & sl&+a,& $otrebeB stvoriti ri,e+i kao lakirljivo i neogre(ivoB ko,e @e o'=aC biti ra &=l,ive +ak ako iC %ovornik ili s&%ovornik nika' $ri,e ni,e +&o) 7a ra lik& o' leksika ko,i $ri$a'a ,e ik& kao c,eliniB $siColin%viste ani=a mentalni leksikon! ri,e+i i leksi+ka sre'stva $oCran,ena & &=& $o,e'ino%a %ovornika) 2oka i i ra li+itiC i voraB &kl,&+&,&@i jezinu nesposobnostB ra otkriva,& =no%e obavi,esti o =entalno=e leksik&) Mno%i $o'aci &ka &,& &$&@&,& na to 'a s& ri,e+i ,e'no%a %ra=ati+ko% ra re'aB kao i ri,e+i sro'no% na+en,a $oCran,ene & =o %& <Pna isto=e =,est&DPB be ob ira na to >to to to+no na+iS takoEer ,e savr>eno ,asno 'a ri,e+i nis& $oCran,ene o'vo,enoB ve@ s& $oCran,ene & be bro,ne ve e s 'r&%i= ri,e+i=a na osnovi o'reEene a,e'ni+ke *&nkci,eB sro'niC na+en,a ili sa=o sli+niC v&kova) -idjetiK =or*olo%i,aB oblikovan,e ri,e+iB vrste ri,e+i "odatna literatura! 1itcCison 1::0S .a&er 1::9S Kata=ba 1::0)

leksikografija (eng. le$icography)


Pisan,e r,e+nika) R,e+nici $osto,e ve@ '&%o vre=enaB ali se stari i sre'n,ov,ekovni na$ori & to=& $o%le'& vrlo

198

ra lik&,& o' s&vre=eniC) Na,stari,i r,e+nici bili s& obi+no 'vo,e i+niciB %losari ko,i s& 'avali $ri,evo'e ri,e+i s ,e'no%a na 'r&%i ,e ik) ( sre'n,ov,ekovno=e s& se ra 'obl,& $o,avili ,e'no,e i+ni r,e+niciB ali obi+no be abece'no% sli,e'a $o,=ovaB ve@ s& ri,e+i bile ok&$l,ane & na+en,ska %ni,e 'a Gri,e+i ve ane & e=l,ora'n,&$ol,o',elstvoB na ivi vo@a it')H) Prvi abece'ni r,e+nici nis& se o'likovali $ot$&no>@&! bili s& to ko=$en'i,i <Pte>kiC ri,e+iPri,e+iDB o'nosno ne,asniC i aCt,evniC ri,e+iB &%lavno= latinsko%a $o'ri,etla) 2o osa=naesto% stol,e@a $o+ele s& se $o,avl,ivati kn,i%e ko,e bis=o 'anas $re$o nali kao r,e+nike en%lesko%a) ( .ritani,i ,e 'aleko na,$o nati,i o' n,iC veliki r,e+nik 'r) Sa=&ela JoCnsona ob,avl,en 1844) %o'ine) NoaC Jebster ob,avio ,e $rvo i 'an,e svo,e%a a=eri+ko% r,e+nika 19-9) %o'ine) Sli,e'ili s& ostali r,e+niciB a leksiko%ra*i,a ,e $ostala $ri nata $ro*esi,a & e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a) ( 'r&%o, $olovici 'evetnaesto% stol,e@a a$o+et ,e & .ritani,i i & etno i vanre'no o$se?an $ro,ekt! $ri$re=e a veliki r,e+nik en%lesko% ,e ika ko,i bi &kl,&+ivao ob&Cva@ao svak& ri,e+B svako $ravo$isno $ravilo i svako na+en,e ko,e ,e $is=eno $otvrEeno & En%lesko, o' 1 ;;;) %o'ine) Po' vo'stvo= >kotsko% nanstvenika Ja=esa M&rra"a $ro,ekt se $rovo'io =eto'a=a ko,e 'anas i %le'a,& >al,ivo s=i,e>no $ri=itivne! o%ro=an %ole= bro, s&ra'nika abil,e?io ,e $ri=,ere ri,e+i na kartica=a i $oslao iC M&rra"& i n,e%ovi= $o=o@nici=a ko,i s& ,e'nostavno i %ra'ili r,e+nik na te=el,& tiC kartica) ($ot$&n,eno ',elo ob,avl,eno ,e & ni & i 'an,a i =eE& 1990) i 1:-9) %o'ine $o' naslovo=kao Ce1 Bnglish "ictionary on Historical #rinciples PNovi en%leski r,e+nik na $ovi,esni= na+eli=aP) Go'ine 1://) r,e+nik ,e $onovno tiskan s 'o'atko=B kao D8ford Bnglish "ictionary POks*or'ski r,e+nik en%lesko%aP ili OE2) Sli,e'io ,e ni 'o'atakaB a na$osl,etk& ,e $ro>ireno i obnovl,eno 'r&%o i 'an,e $ri$re=l,eno i ob,avl,eno 1:9:) %o'ine) Oba i 'an,a 'ost&$na s& na #2NROMN&B >to ta, r,e+nik +ini i ni=no vri,e'ni= istra?iva+ki= alato=or&Ee=) Ob,avl,ivan,e tre@e% i 'an,a $lanira se a -;;4) %o'in&)

199

Ti,eko= 'va'eseto% stol,e@a ob,avl,eni s& bro,ni en%leski r,e+nici) ( $osl,e'n,iC nekoliko 'esetl,e@a leksiko%ra*i,a ,e 'o?iv,ela revol&ci,& &voEen,e= teCnika asnovaniC na veliki= kor$&si=aB a =o'erni se r,e+nici 'anas &%lavno= te=el,e na =no%obro,ni= korpusima en%lesko% ,e ika i ko,e se i vla+e ri,e+iB obliciB $ravo$isB na+en,a i %ra=ati+ko $ona>an,eB >to leksiko%ra*i=a o=o%&@&,e 'a $o'atke cr$& i i ravno o$a?eniC +in,enica ,e i+ne &$orabe) Vri,e'ne s& s$o=ena bro,ne novotvorenice &ve'ene & #ob&il'ovi= r,e+nici=a & .ritani,i i ostali= r,e+nici=a ko,i s& $isani $osebno a na$re'ne &+enike en%lesko%a kao strano% ,e ika) Prvi Crvatski abece'ni r,e+nik na$isao ,e Ziben+anin Ia&st Vran+i@ $o' na ivo= "ictionarium uin ue no(ilissimarum Buropae linguarum! LatinaeB <talicaeB $ermanicaeB "almaticae et Ungaricae 14:4) %o'ine) .io ,e to $eto,e i+ni r,e+nik latinsko%aB tali,ansko%aB n,e=a+ko%aB 'al=atinsko%a i =aEarsko%a ,e ika) Nakon n,e%a r,e+nike & ko,i=a ,e ast&$l,en i Crvatski ,e ik ob,avl,&,& Jakov Mikal,a 154;) %o'ine $o' na ivo= Blago jezika slovinskoga te 158;) %o'ine J&ra, 6ab'eli@ "ictionar ili rei slovenske) ( 19) stol,e@& Pavao Ritter Vite ovi@ $i>e r&ko$isne CrvatskoNlatinske r,e+nike) Ivan .elostenec sastavio ,e enciklo$e'i,ski latinskoNCrvatski i CrvatskoNlatinski r,e+nik $azophylacium seu latino.illyricorum onomatum aerariumB tiskan 180;) %o'ine) 1r'elio 'ella .ella 18-9) %o'ine ob,avl,&,e "izionario italianoB latinoB illiricoB a 1n'ri,a Ja=bre>i@ 180-) %o'ine Le8icon latinum interpretatione illyricaB germanica et hungarica) Na $o+etk& 1:) stol,e@a ob,avio ,e '&brova+ki *ran,evac Joaki= St&lli tro,e i+ni CrvatskoN tali,anskoNlatinski r,e+nik) 199;) %o'ine Go'ine 199;) J&%oslavenska aka'e=i,a nanosti i &=,etnosti $o+in,e ob,avl,ivati veliki $ovi,esni r,e+nik $o' naslovo=! %jenik hrvatskoga ili srpskoga jezika) R,e+nik ,e 'ovr>en 1:85) %o'ine) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a ob,avl,en ,e .ro NIvekovi@ev %jenik hrvatskoga jezika ko,i ,e sastavl,en sa=o o' $ri=,era i ,e ika &s=ene naro'ne kn,i?evnosti s na=,erni= i ostavl,an,e= 'ota'a>n,e $isane Crvatske kn,i?evnosti) O' s&vre=eniC ,e'no,e i+niC

19:

r,e+nika Crvatsko% ,e ika val,a s$o=en&ti 1ni@ev %jenik hrvatskoga jezika ko,i ,e $rvi $&t ob,avl,en 1::1) %o'ineB a 0) i 'an,e i -;;/) %o'ine i 'ano ,e i na #2N&B te %jenik hrvatskoga jezika & i 'an,& Leksiko%ra*sko%a avo'a i Zkolske kn,i%eB kao i Hrvatski enciklopedijski rjenik) MeE& na+a,ni,i= va?ni,i= s&vre=eni= Crvatski= 'vo,e i+ni= r,e+nici=a i 'va,a,& se Iili$ovi@ev te i .&,asov en%leskoNCrvatski r,e+nikB Za=>alovi@ev i 6&r=ov n,e=a+koNCrvatskiB Jerne,ev tali,anskoNCrvatski r,e+nik it') Vi',eti! korpus "odatna literatura! #r"stal 1::4! 00-N004S Green 1::5S Ilson 1:95S Lan'a& 1:90S Mc1rtC&r 1:95S 6&'e+ekB MiCal,evi@B Pili@ et al) -;;1S Sa=ar'?i,a -;;1)

lice# /osoba (eng. person)


Gramatika kategorija ko,o= se obil,e?ava,& ra li+ite &lo%e $ri %ovor&) Osobne zamjenice & en%lesko= i & Crvatsko=e i=a,& trostr&k& $o',el&! a=,enica ja na+i P%ovornikPB ti na+i Poslovl,eniPB a onB ona i ono na+i Ptko ili >to o +e=& se %ovoriP) Ka?e=o 'a ti oblici ra lik&,& lica! prvo lice s jaB drugo lice s tiB a tree lice s ostali= a=,enica=a) Ta se kate%ori,a takoEer na iva liceB a ra likovan,e tri,& lica nai %le' ,e o$@e & ,e ici=a) Oblici se a=,enica tre@e% lica na'al,e ra lik&,& $re=a ?ivosti o'nosno ne?ivosti i s$ol&B ali to ne &t,e+e na ra likovnost kate%ori,e lica) Iinsko hAn i t&rsko o na+e nera likovno PonP ili PonaPS ti= ,e ici=a ne'osta,e ra likovan,e s$ola) Neki 'r&%i ,e ici ra lik&,& s$ol & svo,o, ri,e+i a PtiPB a katka' i a P,aP) Mno?inski s& oblici osobniC a=,enica slo?eni,i) Prvo lice =no?ine mi ne na+i P%ovorniciPB ve@ P%ovornik i ,e'na ili vi>e 'r&%iC osoba $ove aniC s %ovorniko=PB a sli+no ,e i sa a=,enico= 'r&%o% lica =no?ine vi) GO' sv,etskiC ,e ikaB en%leski ,e neobi+an $o nera likovan,& oblika a=,enice ,e'nine 'r&%o% lica you i =no?ine 'r&%o% lica you)H

1:;

Neki s,evernoa=eri+ki ,e ici ra lik&,& 'va ni a oblika a tre@e liceB ,e'no Gproksimatno ili neposrednoH ko,e sl&?i a o na+ivan,e $o,e'inca ko,i ,e tren&ta+no & sre'i>t& $o ornosti i 'r&%o Gobviativno ili posrednoH ko,e o na+&,e sve $o,e'ince ko,i tren&ta+no nis& & sre'i>t& $o ornosti) Proksi=atni oblik katka' se na iva P+etvrto licePB ali ta, na iv ni,e osobito $rikla'an) "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 154N159S .ari@ et al) 1::4! 0;4)

lingua franca (eng. lingua franca)


Je ik ko,i= se na >ire=& $o'r&+,& sl&?e %ovornici ra li+itiC ,e ika a =eE&sobn& ko=&nikaci,&) I vorno ,e lingua franca Gna iv na+i P*rana+ki ,e ikPB iako =& ,e $ravi s=isao Pe&ro$ski ,e ikP ili Pkr>@anski ,e ikPH bio vari,etet tali,ansko%aB $rotkan ri,e+i=a *ranc&sko%aB >$an,olsko%aB %r+ko%aB ara$sko%a i t&rsko%a ,e ika ko,i= s& se kao ,e iko= tr%ovine sl&?ili %ovornici na isto+no=e Me'iteran& Sre'o e=l,& ti,eko= kasno%a sre'n,e% vi,eka) Ota'a se na ivo= lingua franca o na+&,e bilo ko,i ras$rostran,eni ,e ik =eE& %ovornici=a ra li+itiC ,e ika na neko=e $o'r&+,&) ( $ro>losti se ta, na iv &$otrebl,avao & vrlo veo=a >iroko=e s=isl& ri,e+iB tako 'a s& =eE& %ovorne vari,etete $o' na ivo= lingue franchi G& =no?iniH bili &bro,eni i pidini ili kreolski ,e ici) 2anas ti= na ivo= +e>@e o na+&,e=o =aterinski ,e ik ko,e &t,eca,ne sk&$ine %ovornika ko,i $osto,i ve@ '&l,e vri,e=e i ko,i &$otrebl,ava,& %ovornici 'r&%iC =aterinskiC ,e ika a =eE&sk&$insk& ko=&nikaci,&) MeE& takve ,e ike &bra,a,& se svaCili & isto+no, 1*riciB Ca&sa & a$a'no, 1*rici ili en%leski & Sin%a$&r&) -idjetiK kreolskiB =eE&naro'ni ,e ikB $i'?in "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 4:) $o%lavl,eS 6ol=es 1::-! 95N9:)

lingvistika (eng. linguistics)


7nanstveno $ro&+avan,e ,e ika) Ve@ ,e & 'revno, In'i,iB 'revno, KiniB 'revno, staro, Gr+ko, i Ri=&B =eE& sre'n,ov,ekovni=

1:1

1ra$i=a i 3i'ovi=aB kao i 'r&%',e na svi,et& $osto,ala tra'ici,a $ro&+avan,a ,e ika) Ve@ina tiC istra?ivan,a i$ak ,e bila iskl,&+ivo o%rani+ena na $ro&+avan,e =,esno%a &%le'no% ,e ika) S&vre=ena lin%vistika ne $ot,e+e i tiC stari,iC tra'ici,aB ve@ i=a sv,e?e novi,e kori,ene & E&ro$i i S12N&) 2o se'a=naesto% stol,e@a nekoliko se e&ro$skiC nanstvenika i *ilo o*a $o+elo ani=ati a o$@a $itan,a o naravi ,e ikaB a i =eE& se'a=naesto% i 'evetnaesto% stol,e@a nanstvenici $o$&t 2escartesaB Lockea i 6&=bol'ta na to= s& $o'r&+,& 'ali va?ne 'o$rinose) 1liB & nekoliko i ni=akaB istra?iva+i obi+no nis& nali ni>ta o i,e'no=e ,e ik& osi= o %lavni= e&ro$ski= ,e ici=aB a n,iCov ,e ra' $atio obil,e?avao o' ne'ostatakka $o'atakaB bo% +e%a ,e =no%o to%a bilo s$ek&lativno i a priori) 2o kra,a osa=naesto% stol,e@a povijesna se lingvistika +vrsto &te=el,&,e i ti,eko= 'evetnaesto% stol,e@a $ovi,esno $ro&+avan,e ,e ika a =no%e ,e bilo istov,etno sa nanstveni= $ro&+avan,e= ,e ika) Kra,e= to% stol,e@a nekolicina lin%vista o bil,no &s=,erava svo,& $o ornost na $ro&+avan,e str&kt&re ,e ika s ne$ovi,esno% sta,ali>ta) MeE& n,i=a se isti+& Gabelent B Kr&s ewski i .a&'o&in 'e #o&rtena") 2aleko NoB na,va?ni,a ,e bila ,e $o,ava >vicarsko% lin%vista Ier'inan' 'e Sa&ss&rea) Iako ,e obra ovan kao $ovi,esni lin%vistB i $re='a ,e 'ao velike 'o$rinose $ovi,esni= $ro&+avan,i=aB Sa&ss&re se $o+eo baviti o$@eniti= $itan,i=a ,e i+ne str&kt&re 'ola e@i 'o nekiC va?niC akl,&+aka) Ni,e &s$io ob,aviti svo, ra'B ali s& nakon n,e%ove s=rti st&'enti &re'ili svo,e bil,e>ke s n,e%oviC $re'avan,a i ob,avili iC & kn,i i $o' Sa&ss&reovi= i=eno= 1:15) %o'ine! ta kn,i%a na=eniti ,e Teaj op7e lingvistike GCours de linguisti ue gNnNraleH) (t,eca, to% ',ela bio ,e toliko velik 'a ,e Sa&ss&re na van Poce= <oce= lin%vistikePlin%vistikeD) E&ro$ska lin%visti+ka tra'ici,aB sa svo,i= i ra ito teori,ski= &s=,eren,e=B ve@ino= $ot,e+e i Sa&ss&reova ra'aB iako s& & .ritani,i .ronislaw Malinowski i GosobitoH IirtC neovisno ,e'an o 'r&%o=e ra viliB

1:-

na te=el,& svo,e%a terensko% antro$olo>ko% ra'aB 'eskri$tivni $rist&$ ko,i ,e se vi>e okren&t te=el,i na $o'aci=a 'obiveni=a s terena) 2otle s& & S12N& antro$olo i $rovo'ili st&'i,e i &=ir&@iC 'o=oro'a+kiC a=eri+kiC ,e ika) Pro&+avan,a ,e revno $ro=icao Iran .oas ko,i se +esto s=atra osniva+e= a=eri+ke lin%visti+ke tra'ici,e) .oasovi nasl,e'niciB kao >to ,e 1) L) Kroeber i GosobitoH E'war' Sa$irB nastavili s& ra vi,ati lin%vistik& kao neovisn& 'isci$lin& & S12N&) Na,vi>e &t,eca,a i=ao ,e Leonar' .loo=*iel'B +i,i ,e $rir&+nik Language i 1://) %o'ine &+inkovito o're'io $o'r&+,e ',elovan,a i $ostavio $lan ra'a a a=eri+ke lin%viste) .loo=*iel'ovi nasl,e'niciB ameriki strukturalisti Gili postblumfildovciH cr$ili s& svo,e na'aCn&@e o' .loo=*iel'a i stvorili vrst& lin%vistike ko,a ,e na%la>avala isticala va?nost ra'a sa stvarni= $o'aci=a i +esto o'bacivala ono'obn& e&ro$sk& tra'ici,& kao Pkabinetsko teoreti iran,eP) Tako ,e bilo 'o 1:4;NiC! na%la>eno teori,ska tra'ici,a & E&ro$iB na%la>eno neteori,ska tra'ici,a & S12N& i ne>to i =eE& to%a & .ritani,i) Mla'i ,e a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" 1:48) %o'ine ob,avio 2yntactic 2tructures PSintakti+ke str&kt&rePB kratak i s&bla?ens sa?etak nekoliko %o'ina vlastitiC istra?ivan,a) ( to, ,e kn,i iB kao i & svo,i= sl,e'e@i= ra'ovi=aB #Co=sk" $re'lo?io naveo =no%e revol&cionarne stvari$ret$ostavke! &veo ,e $o,a= generativne gramatikeB ra vio o'reEen& vrst& %enerativne %ra=atike na vane transformacijskom gramatikomB o'bacio in istiran,e insistiran,e svo,iC a=eri+kiC $retCo'nika na o$isi=a $o'ataka na%la>eno teori,ski= $rist&$o= asnovani= &te=el,eni= na $otra i a o$@i= ,e i+ni= na+eli=a G$osli,e na vani= univerzalna gramatikaHB lin%vistik& ,e o'l&+no &s=,erio $re=a mentalizmu i $ostavio ,e te=el,e a &voEen,e lin%vistike & ta'a ,o> nei=enovan& nov& 'isci$lin& kognitivne znanosti) #Co=sk",eve i'e,eI'e,e Noa=a #Co=sko%a $ob&'ile s& ani=an,e ci,elo% nara>ta,a st&'enataS kako s& se a=eri+ka sve&+ili>ta &br ano >irila raniC 1:5;NiC %o'inaB ti s& st&'enti br o na>li $osao i $o+eli

1:/

$o&+avati nova &+en,aB $a ,e & nekoliko %o'ina #Co=sk",eva lin%vistika #Co=sko%a $ostala novi= $ravov,er,e= & S12N&) Ne'&%o s& ati= #Co=sk",eve s& a=isli #Co=sko%a $re>le 1tlantik i &'o=a@ile se takoEer & =no%i= 'i,elovi=a E&ro$e) 2anas ,e #Co=sk",ev &t,eca, #Co=sko%a i 'al,e nes=an,enB a n,e%ovi sl,e'benici #Co=sko% velika s& i na,&%le'ni,a sk&$ina & lin%visti+ko, a,e'niciB tako 'a oni ko,i se ne bave lin%vistiko= i=a,& 'o,a= 'a ,e lin%vistika a$ravo lin%vistika Noa=a #Co=sko% i 'a ,e lin%vistika $o 'e*inici,i ono >to n,e%ovi sl,e'benici +ine) To ,eB =eE&ti=B $o%re>no) Ve@ina sv,etskiC lin%vista ne os,e@a velik '&% $re=a #Co=sko=&) Istra?iva+i povijesne lingvistikeB sociolingvistikeB antropolo ke lingvistikeB psiholingvistikeB neurolingvistikeB usvajanja jezikaB 'i,alektolo%i,e Gvi',etii dijalektHB semantike i pragmatikeB analize razgovoraB diskursa i tekstaB raunalne lingvistike i =no%iC 'r&%iC $o'r&+,a i=a,& svo,e vlastite $lanove ra'a i $rioritete te na$re'&,& A katka' a+&E&,&@o= br ino= A be obra@an,a bilo kakve $o ornosti na #Co=sk",eve 'o$rinose #Co=sko%a) 2oistaB =o?e se tvr'iti 'a ,e na,ve@i na$re'ak & ra &=i,evan,& ,e ika $osl,e'n,iC %o'ina 'o>ao s novo%a $o'r&+,a sociolin%vistike & ko,e= s& $ioniri $o$&t Jillia=a LabovaB Petera Tr&'%illa i te Ji=a i Lesle",a Milro"a $ro=i,enili na>e $o,=ove o to=e >to na+i %ovoriti ,e ik) Lin%vistika ,e 'anas vrlo ?iva nanstvena 'isci$lina) ( $osl,e'n,iC +etr'esetak %o'ina o ,e ik& s=o na&+ili v,ero,atno vi>e ne%o >to ,e to na>i= $reci=a &s$,elo & 'vi,e tis&@e %o'ina i ne=a nikakva ra lo%a v,erovati 'a se stvari $roces sa'a &s$orava,&) Vi',eti! jezik "odatna literatura! 1k=a,ian et al) 1::4S #r"stal 1::8a! 54) $o%lavl,eS El%in 1:9/S Iro=kin an' Ro'=an 1::9S 6&'son 1:90S OPGra'" et al) 1::5S Trask 1::4S Zkil,an 1:9;S GlovackiN.ernar'i et al) -;;1)

1:0

logonomska pravila (eng. logonomic rules)


Pravila a$straktni,e ra ine ko,a &$ravl,a,& 'isk&rso= & o'reEeno, $ostavi) ( svako, ,e i+no, sit&aci,i $osto,i ni $ravila a$straktni,e ra ine ko,a &$ravl,a,& o'vi,an,e= 'isk&rsa) Ona o'reE&,& ko=& ,e 'o$&>teno %ovoriti i ka'aB ko=& ,e 'o$&>teno $rekin&ti ili is$raviti %ovornikaB ko=& ,e 'o$&>teno 'a se >aliB >to se &o$@e 'r?i >al,ivi= ili &vre'l,ivi= it') Ta logonomska pravila &$ravl,a,& 'isk&rso=B a bo% to%a >to s& & veliko, =,eri &roEena svi= s&'ionici=a 'isk&rsa Gbare= ko' s&'ionika s isk&stvo= te vrste 'isk&rsaHB =o%& se s=atrati $o'sv,esni=a) Pravila ko,a &$ravl,a,& sve&+ili>no= se=inarsko= ras$ravo= vrlo se ra lik&,& o' oniC ko,a &$ravl,a,& i ve'bo= abavl,a+a & no@no=e kl&b&) Ono >to se s=atra $riCvatl,ivi=B s=i,e>ni= ili &vre'l,ivi= =eE& sk&$ino= kon ervativniC e=l,ora'nika $ol,o',elaca ko,i $i,& & bar& & ,&?no, 1*rici ili Montani v,ero,atno @e se veo=a ra likovati o' nor=a ko,i s& $riCva@eneiC & le bi,ski= i Co=oseks&alni= sk&$ina=a ko,e s=i>l,a,& $oliti+k& ka=$an,& $rotiv 'iskri=inaci,e) Svaki nor=alan %ovornik &+i ko,a s& $ravila $rikla'na a o'reEen& vrst& 'isk&rsa & ko,o, re'ovito s&',el&,eB i svaki se nor=alan %ovornik be na$ora $rebac&,e i ,e'no% ni a & 'r&%i ni $ravilaB ovisno o $otrebi) To ,e 'io komunikacijske sposobnosti ko,& &sva,a=o a,e'no s &sva,an,e= na>e% ,e i+no% nan,a) Neka o' ne&%o'ni,iC ?ivotniC isk&stava =o%& $roi i@i i ,e i+ne sit&aci,e s ko,o= ne=a=o isk&stva i sto%a ,o, ne $o na,e=o $ravilaB iliB ,o> %ore i sit&aci,e ko,o, ne o'obrava=o $ravila) Nesavr>eno nan,e lo%ono=skiC $ravila sit&aci,e & ko,o, se nala i=o =o?e 'ovesti 'o to%a 'a nas s=atra,&B & na,bol,e= sl&+a,& ne$rivla+no= i 'r&>tveno ne&%laEeno= osobo=B a & na,%ore=& sl&+a,& ne nalico=B %l&$ano= i a,e'l,ivce=) Govoriti ka' niste na re'&B $reki'ati ka' na to ne=ate $ravoB &$otrebl,avati Cla'an sl&?beni ton & nesl&?beni= okolnosti=a Gili obratnoHB $ri+ati >ale ko,e s& 'r&%i=a &vre'l,ive A sve s& to $ro$&sti $rovoEen,a

1:4

lo%ono=skiC $ravila i 'oka ne'ovol,ne ko=&nikaci,ske s$osobnosti) -idjetiK etno%ra*i,a %ovoraB ko=&nikaci,ska s$osobnost

lokalizacija (eng. localization)


Sk&$l,an,e Koncentraci,a nekiC =entalniC s$osobnosti & o'reEeni= 'i,elovi=a =o %a) Ve@ '&%o na=o 'a s& $o,e'ina+na $o'r&+,a =o %a o'%ovorna a obavl,an,e $osebniC a'ataka a'a@a) Ne sa=o 'a $osto,e o'reEena $o'r&+,a ko,a obraE&,& %le'an,eB ve@ $osto,e $o'r&+,a ko,a obraE&,& $osebne as$ekte %le'an,aB kao >to ,e $ri=,e@ivan,e bo,a ili a$a?an,e o$a?an,e kretan,a) TakoEerB $osto,e o'reEena jezina podruja & =o %& ko,a obraE&,& $osebne as$ekte ,e i+ne &$orabe) Sre'ino= 'evetnaesto% stol,e@a *ranc&ski kir&r% Pa&l .roca i n,e=a+ki ne&rolo% #arl Jernicke i'enti*icirali s& 'va na,va?ni,a $o'r&+,a! Brocino se podruje bavi %ra=ati+ko= str&kt&ro= i ,ava i >al,e &$&te %ovorni= or%ani=aB 'ok Wernickovo podruje &$ravl,a sCva@an,e= %ovora i $rist&$o= r,e+nik&) Oba s& $o'r&+,a obi+no s=,e>tena & li,evo, $olovici =o %a) .roca i Jernicke 'o svo,iC s& akl,&+aka 'o>li is$itivan,e= $aci,enata s $ovre'a=a o l,e'a=a %lave ko,i s& $oka ivali nakove $osebniC ,e i+niC nes$osobnostiB a ati= s& i voEen,e= a&to$si,a o're'ili ko,i ,e 'io %lave bio o>te@en) O'ne'avno se aCval,&,&@i ra vo,& &reEa,a a $re%le' =o %a kao >to ,e "1 skener =o?e $ratiti ra' =o %a 'raveB sv,esne osobe ko,a i vr>ava obavl,a ,e i+ne a'atke a'a@eB n$r) ko,a +ita ili $i>e) Na ta, na+in =o?e=o i ravno vi',eti 'i,elove =o %a ko,i s& aktivni ti,eko= tiC a'ataka a'a@aB $a ,e 'o 'anas =a$a ,e i+niC $o'r&+,a & =o %& $rili+no iscr$no ra raEena) -idjetiK a*a i,aB ,e i+na $o'r&+,a "odatna literatura! 1k=a,ian et al) 1::4! 1-) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! 04) $o%lavl,eS OPGra'" et al) 1::5! 1;) $o%lavl,e U11) $o%lavl,e & a=eri+ko=e i 'an,&V)

1:5

manjinski jezik (eng. minority language)


Stari =Materinski ,e ik ko,i= %ovori ,e'an o' naro'a e=l,e & ko,o, ,e sl&?beni= ili nacionalni= $ro%la>en ko,i 'r&%i ,e ik) Skloni s=o $ret$ostavl,ati 'a & Iranc&sko, svi %ovore *ranc&ski=) 7a$ravoB %otovo svi o'rasli & Iranc&sko, 'oista %ovore *ranc&ski= A ali to ni,e &vi,ek n,iCov $rvi ,e ik) Na neki= $o'r&+,i=a *ranc&ske 'r?ave c,elok&$no=& ,eB ili bare= ve@insko=& =,esno= stanovni>tv&B $rvi ,e ik al a>ki n,e=a+kiB ni o e=skiB bretonskiB baski,skiB katalonskiB okcitanski ili kor ikanski) Svaki ,e o' nave'eniC ,e ika =aterinski ,e ik na svo,e=& $o'r&+,&B a l,&'i ko,i s& & ',etin,stv& %ovorili ko,i= o' n,iC kao $rvi= ,e iko= katka' $o+in,& &+iti *ranc&ski tek kasni,e $osli,e & ?ivot&B osobito nakon >to a$o+n& sl&?ben& i obra b&) Takvi se ,e ici na iva,& manjinski jezici i nis& o%rani+eni sa=o na Iranc&sk&) ( >$an,olski ,e ikB & Z$an,olsko, se %ovori i %alici,skiB baski,ski i katalonskiB & N,e=a+ko, se & n,e=a+ki ,e ik %ovori i *ri i,ski i venetski ven'ski Gto ,e slavenski ,e ikHB & En%lesko, se & en%leski %ovori i vel>ki i >kotski %aelskiB & S12N& se & en%leski %ovori i navaCoB Co$iB lakota i =no%o 'r&%iC 'o=oro'a+kiC ,e ika) R&si,a i Kina i=a,& $reko vi>e o' stotin& =an,inskiC ,e ikaB a e=l,e be =an,inskiC ,e ika s& ri,etkost A iako Islan' i Port&%al s$a'a,& $ri$$a'a,& & takvei=a) ( 6rvatsko, se & =an,inske ,e ike &bra,a,& sr$skiB tali,anskiB =aEarskiB n,e=a+kiB +e>ki it') Man,inski se ,e ik stol,e@i=aB katka' i tis&@a=a %o'ina %ovori na o'reEeno=e $o'r&+,&B ali s& st,eca,e= okolnosti %ovornici =an,insko% ,e ika &kl,&+eni & nacionaln& 'r?av& & ko,o, ,e sl&?beni= $ro%la>en ko,i 'r&%i ,e ik) ( neki= sl&+a,evi=aB ve@ina %ovornika =an,insko% ,e ika na $ro?iv,eti ci,eli svo, vi,ek be

1:8

st,ecan,a $otrebno%a nan,a %lavno% ,e ika) 2o%aEa se 'a svi %ovornici =an,insko% ,e ika 'obro ovla'a,& &%le'ni= ,e iko=B ili %a bare= 'onekle 'ostatno na&+e) ak s& i & .ritani,iB Z$an,olsko, i Iranc&sko, sa=o $ri,e nekoliko nara>ta,a =onolin%vni ,e'no,e i+ni %ovornici vel>ko%aB baski,sko%a kor ikansko%a Gbaski,ski ,o> &vi,ek i=a nekolicin& stari,iC =onolin%vniC ,e'no,e i+niC %ovornikaH bili =no%obro,niB ali bo% na$retka ko=&nikaci,aB trans$orta $ri,evo a i obra ovan,a %otovo svi o'rasli E&ro$l,ani 'anas %ovore i nacionalni= ,e iko= e=l,e & ko,o, ?ive) Ta ,e +in,enica ra lo% $ritisk& na =an,inske ,e ike) Jo> ne'avno ,e %ovornike =an,inskiC ,e ika $o$&t vel>ko%a ili baski,sko%a +esto otvoreno $ro%an,ala sre'i>n,a &$rava ko,a ,e a%ovarala %le'i>te 'a ,e &$oraba tiC ,e ika ne$atriotskaB s&bver ivnaB $a +ak i o$asna) 2anas ,e otvoreni $ro%on & E&ro$i =an,e &obi+a,en Giako ne i na ostali= $o'r&+,i=aB a ni,e +ak & $ot$&nosti nestao ni & E&ro$i! Gr+ka ,e ne'avno o>tro $ro%onila =ake'onsk& %ovorn& =an,in&H) Man,inski ,e ici +esto se nala e & veliko, o$asnosti o' i &=iran,a) 2obro $o navan,e nacionalniC ,e ika a$sol&tna ,e $otreba ?ivota & s&vre=eno, nacionalno, 'r?avi A $ri i obra biB $ronala?en,& $oslaB tra?en,& $ovrata $ore a i bavl,en,& be bro,ni= sl&?beni= 'ok&=enti=aB a $&tovan,e $o e=l,iB a ra &=i,evan,e novinaB televi i,e i *il=ova) Na'al,eB nan,e %lavniC ,e ika $o$&t en%lesko%a ili *ranc&sko%a otvara =no%e =o%&@nostiB ne sa=o & ti= e=l,a=aB ve@ i & svi,et&) Sto%a %ovornici =an,inskiC ,e ika sve +e>@e &$otrebl,ava,& %lavne ,e ikeB 'ok se &lo%a n,iCoviC =aterinskiC ,e ika s=an,&,e) ( neki= sl&+a,evi=a ro'itel,i sna?ni,e $oti+& ',ec& 'a na&+e %lavni ,e ik ne%o vlastiti =aterinski ,e ik & na'i 'a @e i= ',eca i=ati bol,i ?ivot) Takvi s& $ritisci ve@ 'oveli 'o nestanka =no%iC =an,inskiC ,e ikaB &kl,&+&,&@i kornski i =anski & .ritani,iB te stotine 'o=oro'a+kiC ,e ika S,everne 1=erike i 1&strali,e) 2anas s& $ritisci ,a+i ne%o ika'B ali i %ovornici =no%iC =an,inskiC ,e ika ko,i $osta,&

1:9

sve o'l&+ni,i & svo,i= aCt,evi=a a ve@i= sl&?beni= $ri nan,e= i oCrabren,e= $otican,e= n,iCoviC ,e ika) Neke s& sk&$ine %ovornikaB n$r) >ve'ski %ovornici & Iinsko, ili baski,ski & Z$an,olsko,B ve@ ostvarili ve@i ili =an,i st&$an, a>tite $rava na ,e ikB ali ,e & ve@ini ostaliC sl&+a,eva ta a>tita o%rani+ena ili ne$osto,e@aB $a se i &=iran,e stotine ili tis&@e =an,inskiC ,e ika & sl,e'e@a 'va ili tri nara>ta,a +ini nei b,e?ni=) -idjetiK 'osel,eni+ki ,e ikB ,e ik i =o@B ,e ik i osobnostB s=rt ,e ika "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 5;) $o%lavl,eS 6ol=es 1::-! /) $o%lavl,eS Ro=aine 1::0! /5N0/S Jar'Ca&%C 1:98)

medij (eng. medium)


S&stav si%nali aci,e & ko,i se ,e ik =o?e &klo$iti) "rimarni ,e i+ni =e'i,B =e'i, ,e ko,i ni,e i ve'en i ko,e%a 'r&%o% =e'i,a i ko,i= ',eca =o%& &sva,ati $rve ,e ike) Na,$o nati,i ,e i na,ra>ireni,i $ri=arni =e'i, govorB & ko,e=& s& ,e i+ne obavi,esti &ko'irane &n&tar v&kova >to iC $roi vo'e %ovorni or%ani $ri $rolask& ra+ne str&,e) Govor se &$otrebl,avao kao =e'i, ,o> o' vre=ena ka' s& na>i 'aleki $reci ra vili ,e ikB i v,ero,atno ,e bio $rvi =e'i, ko,i s& l,&'i &$otrebl,avali Giako to neki nanstvenici ,o> &vi,ek 'ovo'e & $itan,eH) 2r&%i ,e $ri=arni =e'i, znakovni jezik & ko,e=& s& ,e i+ne obavi,esti &ko'irane & nakovi=a ko,i se &%lavno= $roi vo'e >aka=aB r&ka=aB ra=eni=aB %lavo= i lice=) Ti= se =e'i,e= 'anas sl&?i ve@ina %l&CiCB bare= oni ko,i %a i=a,& $rilike na&+iti) 7nakovno=& ,e ik& ni,e =o%&@e o're'iti starin&) Iako s& o' osa=naesto% stol,e@a $ostali va?niB nakovni s& ,e ici asi%&rno stvarani i &$otrebl,avani ve@ o' 'avniC vre=enaB ka' %o' s& to okolnosti 'o$&>tale) Pravi ,e nakovni ,e ik a&tono=an i ni na ko,i na+in ni,e i ve'en i %ovorno% ,e ika) )ekundarni =e'i, $roi la i i $ri=arno% =e'i,a) Na,$o nati,i ,e sek&n'arni =e'i, pisanjeB ko,e se obi+no sasto,i o' $retvaran,a

1::

%ovora & tra,ne o nake) Pisan,e ni,e tako ne'avno i =i>l,enoB staro ,e ne>to vi>e o' $et tis&@a %o'ina i sve 'one'avno sa=o ,e =an,i 'io sv,etsko% stanovni>tva nao $isati Gi +itatiH) Pravi nakovni ,e ik takoEer se =o?e $retvoriti & $is=oB iako se takvi s&stavi $isan,a tek ra vi,a,& i &%lavno= iC &$otrebl,ava,& sa=o str&+n,aciS ve@ini l,&'i ko,i se sl&?e nakovi=a lak>e ,e na&+iti $isati i +itati obi+no $is=o) ( sek&n'arne se s&stave takoEer s$a'a &bra,a oznakovljeni engleski Geng) Si%ne' En%lisCH ili runo kodirani engleski Geng) Man&all" #o'e' En%lisCH & ko,e=& se %ovorni ,e ik G& nave'eno=e sl&+a,& en%leskiB ali i bilo ko,i 'r&%i =aterinski ,e ikH $rebac&,e & =e'i, r&+niC %esta r&ka=a) ercijarni =e'i, i ve'en ,e i sek&n'arno% =e'i,a) S$or i ne %ra$an s&stav prstopisa Geng) *in%erNs$ellin%H terci,arni ,e s&stavB ,er ,e i ve'en i $is=aB $ri +e=& se svako slovo abece'e $retvara & nak $rika an $rsti=a) Rani s&stavi stenografije Geng) sCortCan'H +esto s& bili terci,arniB ,er s& bili i ve'eni i $is=aB ali =o'erni s&stavi s$a'a,& & sek&n'arne =e'i,eB ,er se i vo'e i ravno i %ovora) -idjetiK %ovorB s&stav $isan,aB nakovni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! IVNVI) 'io)

me'unarodna fonetska abeceda (eng. (nternational 1honetic 2lphabet 0 (12)


PriCva@eni ni si=bola a $rika ivan,e i %ovoreniC %lasova) Je ici svi,eta koriste se $rili+no veliki= bro,e= $re$o natl,iviC %ovorniC %lasovaB a a o bil,an ra' na $o'r&+,& *onetike i lin%vistike $otrebno ,e i=ati $riCva@eni ni si=bola a >to to+ni,e $rika ivan,e tiC v&kova) 2va'eset i >est slova latini+ne abece'e nis& ni $ribli?no 'ovol,na 'ovol,ni a obavl,an,e to% a'atkaB $a s& bo% to%a i =i>l,eni ra li+iti s&staviB o' ko,iC ,e se ve@ina asnovana te=el,i na latinici ko,o, s& 'o'ani ra li+iti si=boli iMili 'i,akriti+ki nakovi GakcentiH) Na,>ire ,e &$otrebl,avani s&stav me'unarodna fonetska abeceda ili ,"3) N,& ,e 1999) %o'ine os=islilo MeE&naro'no *onetsko &'r&?en,e GInternational PConetic 1ssociationHB $ro*esionalna &'r&%a *oneti+ara)

-;;

('r&%a ,e +esto obnavl,ala i $ro>irivala svo,& abece'&B a $osl,e'n,a ,e obnova $rove'ena 1::/) %o'ine) ('r&%a ?eli svesti &$orab& 'i,akritika na na,=an,& =o%&@& =,er&B sto%a =eE&naro'na *onetska abece'a &kl,&+&,e ob&Cva@a velik bro, $osebno oblikovaniC nakovaB kao >to ,e UV a $o+etni s&%lasnik & en%lesko=e she i Crvatsko=e /irokoB UV a velarni na al & en%lesko=e singing P$,evan,ePB UtV a %las ko,i se na vel>ko=e $i>e Qllg kao & LlanelliB UV a %las ko,i se & tali,ansko=e $i>e Q%lg kao & figlio PsinPB a & Crvatsko=e Ql,g) To ote?ava tiskan,e abece'eB ali ,e &nato+ to=& =eE&naro'na *onetska abece'a na,ras$rostran,eni,e *onetsko $is=o na svi,et&B $a +ak i =no%i 'obri r,e+nici en%lesko%a i 'r&%iC ,e ika 'anas +esto &$otrebl,ava,& =eE&naro'n& *onetsk& abece'& a $rika ivan,e i %ovora) (obi+a,ena latini+na slova te abece'e i=a,& ,asne vri,e'nostiB n$r) UkVB UsVB U=V i UiV G a'n,i sa=o%lasnik nala i se & tali,ansko= si P'aPHB ali nekoliko n,iC i=a =o?'a neo+ekivane vri,e'nosti a %ovornike en%lesko% ,e ika! U,V a $o+etni s&%lasnik en%lesko%a yes P'aP i Crvatsko%a jedanB U"V a sa=o%lasnik & *ranc&sko=e tu PtiPB UFV a avr>ni s&%lasnik & n,e=a+ko=e Bach i UrV a kotrl,a,&@i %las & >$an,olsko=e perro P$asP) 2vostr&ki se nakovi &$otrebl,ava,& a $osebne sl&+a,eve! n$r) UtuV a a*rikat& ko,a se 'va$&t $o,avl,&,e & en%lesko=e church PcrkvaPB te U%bV a s&%lasnik & ,e ik& vano= i%bo GU%V i UbV isto'obno i %ovorenoH) 2i,akritici se &$otrebl,ava,& & ra li+ite svrCe! n$r) UtwV ,e labi,ali irana ina+ica UtVB UtnV ,e na ali irana ina+ica UtV Gi %ovoren kro nosB a ne kro &staHB Ub V ,e Cra$ava ina+ica UbVB a UiV ,e &v&+ena ina+ica UiV Gsa=o%lasnik ko,i nalik&,e UiVB ali se i %ovara & stra?n,e= 'i,el& &staH) 2&l,ina ,e o na+ena $osebni= 'voto+,e=B tako 'a ,e Ui!V '&%a ina+ica UiV) TakoEer $osto,e si=boli ko,i o na+&,& ra li+ite vrste tonovaB visineB %ranica i stanki) Iako s& & $rvo=e re'&$ona,$ri,e os=i>l,eni a $rika ivan,e %lasova Gob,ektivniC *i i+kiC 'o%aEa,aHB si=boli =eE&naro'ne *onetske abece'e vrlo se

-;1

>iroko $ri=,en,&,& a $rika ivan,e *one=a ra li+itiC ,e ika) Na $ri=,erB $o+etni s&%lasnik & en%lesko=e think P=islitiP *onetski ,e 'entalni *rikativ UV a ve@in& %ovornikaB $a se *one= ostvaren na ta, na+in obi+no o na+&,e kao MM) Konvencionalni se *one=ski si=bol $rika &,e si=bolo= =eE&naro'ne *onetske abece'e & *one=ski= kosi= a%ra'a=a ne =ora i %ovarati na na+in kako to ta, si=bol $re'la?eB n$r) *one= na $o+etk& en%lesko%a red PcrvenoP obi+no se i $ravo$isniC ra lo%a $rika &,e kao MrMB ali v,ero,atno ni,e'an i vorni %ovornik en%lesko%a nika' t& ri,e+ ne i %ovara s 'rCtavi= UrV) Si=boli =eE&naro'ne *onetske abece'e ko,i $rika &,& to+no ono >to %ovornici en%lesko%a %ovore vrlo s& neobi+ni a tiskan,e) Ztovi>eB ra li+iti %ovornici en%lesko%a ra li+ito i %ovara,& MrMB >to na+i 'a bi se ti i %ovori trebali $rika ivati ra li+iti= si=boli=a) 2akleB si=bol =eE&naro'ne *onetske abece'e & &%lati= a%ra'a=a v,erno $rika &,e Gili bi trebao $rika ivatiH $ravi i %ovoreni %lasB 'ok ,e si=bol & *one=ski= a%ra'a=a sa=o 'obar na+in $rika ivan,a ko,e% *one=a & o'reEeno=e ,e ik& i ne =ora biti to+na slika *onetske stvarnosti) ( S12N& =no%i &$otrebl,ava,& 'r&k+i,& *onetsk& abece'&B na van& amerika transkripcija Geng) 1=erican transcri$tionTranscri$tionH) Ona &$otrebl,ava si=bole ko,i s& 'onekle ra li+iti o' si=bola =eE&naro'ne *onetske abece'e) Pri=,ericeB si=boli a=eri+ke transkri$ci,e U>VB U+VB UvVB UV o'%ovara,& si=boli=a =eE&naro'ne *onetske abece'e UGVB UtGVB U"VB UrV it') 1=eri+ki s&stav i'e a ti= 'a vi>e &$otrebl,ava 'i,akriti+ke nakove ne%o $osebne nakoveB >to ,e $rikla'ni,e a l,&'e ko,i $i>& $isa@i= stro,evi=a) 7bo% sve ve@e &$orabe ra+&nala i $ro%ra=a a obra'b& teksta ko,i =o%& stvarati nakove =eE&naro'ne *onetske abece'eB a=eri+ki s&stav $olako &st&$a $re' s&stavo= =eE&naro'ne *onetske abece'e) ( =eE&vre=en& =no%i a=eri+ki &'?benici i nanstvene $&blikaci,e nastavl,a,& &$otrebl,avati a=eri+k& transkri$ci,&B $a sto%a treba $o navati oba s&stava)

-;-

Osi= nave'eniCB 'anas se ne &$otrebl,ava,& 'r&%e *onetske abece'e) Str&+n,aci ko,i se bave $o,e'ini= ,e ici=a +esto i=a,& vlastite konvenci,e ko,e natno o'st&$a,& o' =eE&naro'ne *onetske abece'e) Pri=,ericeB str&+n,aci a tibetoNb&r=anske ,e ike +esto &$otrebl,ava,& si=bol QFg ko,i $rika &,e sa=o%lasnik >va GUV & =eE&naro'no, *onetsko, abece'iHB a str&+n,aci a $aci*i+ke ,e ike +esto &$otrebl,ava,& QOg ko,i o na+&,e %lotalni atvornik GUV & =eE&naro'no, *onetsko, abece'iH) Ro=ani irana transkri$ci,a ,e ika ko,i se ina+e ne a$is&,& na latinici takoEer =o?e stvoriti neo+ekivane $roble=eB n$r) & $o nato= $in"in s&stav& ro=ani irane transkri$ci,e =an'arinsko%a kinesko%B slova QFg i QOg o na+&,& =an'arinske *one=e +i,a *onetska ostvaren,a nis& sli+na ostvaren,i=a *one=a UFV i UOV =eE&naro'ne *onetske abece'e) Takva ,e neobi+na &$oraba i abrana sa=o ato 'a se olak>a tiskan,e tiC *one=a) -idjetiK *onetikaB %lasB sa=o%lasnikB s&%lasnik "odatna literatura! Mal=k,Tr 1::1! -1:N--0S P&ll&= an' La'&saw 1::5)

me'unarodni jezik (eng. international language)


Ziroko ras$rostran,eni ,e ik ra novrsne $ri=,eneB ko,i &$otrebl,ava,& l,&'i & =no%i= e=l,a=aB a osobito oni ko,i=a to ni,e =aterinski ,e ik) L,&'i se & bro,ni= e=l,a=a bo% ra li+itiC $oliti+kiC i 'r&>tveniC okolnosti $o+in,& sl&?iti neki= ,e iko=B iako i= on na,+e>@e ni,e =aterinski) ( sre'n,ov,ekovno, ,e E&ro$i latinski $osv&'a bio ,e ik &+enostiB nanostiB 'i$lo=aci,eB v,ere i Gobi+noH akonaB $a s& obra ovani E&ro$l,ani nali $isati na latinsko=e Ga katka' %a i %ovoritiH) ( E&ro$i osa=naesto% i 'evetnaesto% stol,e@a *ranc&ski ,e bio =eE&naro'ni ,e ik 'i$lo=aci,eB &=,etnosti i visoke k&lt&reB te o$@enito &%laEeno%a 'r&>tvaB ve@ina obra ovaniC l,&'i nala ,e *ranc&ski i %ovorila ,e n,i=eB iako ,e n,iCov =aterinski ,e ik bio

-;/

Gn$r)H r&ski ili n,e=a+ki) Kineski i ara$ski isto s& tako $ovre=eno sl&?ili kao =eE&naro'ni ,e ici & isto+no, 1 i,i i =&sli=ansko=e svi,et&) 2anas ,e en%leski nes&=n,ivo $rvi =eE&naro'ni ,e ik 'il,e= svi,eta) En%leski ,e $osv&'a $rvi ,e ik & $o'r&+,& %os$o'arstvaB nanostiB teCnolo%i,eB ko=&nikaci,e i $o$&larne k&lt&re) Ka' >ve'ska ko=$ani,a $re%ovara o $oslovno=e &%ovor& & Ta,lan'&B $re%ovori se o'vi,a,& na en%lesko=e) Ka' bra ilski %eneti+ar ob,avl,&,e svo,a $osl,e'n,a istra?ivan,aB ob,avl,&,e iC na en%lesko=e) Ka' e%i$atski $ilot leti & Moskv&B s kontrolni= torn,e= ra %ovara na en%lesko=e) Ka'a %lavni ta,nik (,e'in,eniC naro'aB $re's,e'nik MeE&naro'no%a oli=$i,sko% o'bora ili a$ov,e'nik N1TONa ob,avl,&,e >to va?noB +ini to na en%lesko=e) ak i $o$Nsk&$ine i Norve>keB R&si,eB Iranc&skeB 6rvatske i Ja$ana +esto $,eva,& na en%lesko=e) Prevlast ,e en%lesko%a a$o+ela ne'avno) Ve@i= 'i,elo= &stalila se tek o' 1:04) %o'ine) Iako ,e .ritansko #arstvo ve@ $ri,e &velo en%leski kao $rvi ili 'r&%i ,e ik & velika sv,etska $o'r&+,aB &$ravo ,e ,a+an,e a=eri+ke $oliti+ke i ekono=ske =o@i te >iren,e a=eri+ke k&lt&re GCa=b&r%eraB '?insaB Coll"woo'skiC *il=ovaB televi i,skiC e=isi,aB rockN%la beH nakon 2r&%o%a sv,etsko% rata &+inilo vla'an,e en%leski= ,e iko= $rivla+no= i vri,e'no= v,e>tino= & na'ola e@i= 'esetl,e@i=a) 2oistaB en%leski ,e $ostao $rvi globalni ili svjetski jezik Geng) %lobal lan%&a%eB worl' lan%&a%eH & ra =,eri=a & ko,i=a to ni,e'an ,e ik 'osa' ni,e bio) En%leski &?iva nek& vrst& $osebno% stat&sa & %otovo svako, e=l,i svi,eta! kao ,e'ini sl&?beni ,e ikB kao 'r&%i sl&?beni ,e ik ili kao %lavni strani ,e ik) Poli%lotske e=l,e $o$&t Ni%eri,eB In'i,e i Sin%a$&ra &$otrebl,ava,& en%leski a ve@in& &$ravniC i tr%ovinskiC $oslovaB e=l,e $o$&t Z$an,olskeB N,e=a+keB Gr+keB 1l?iraB Kore,e i Ja$ana na$&stile s& *ranc&ski ili kineski kao na,$o$&larni,i strani ,e ik & korist en%lesko%aS =no%e velike n,e=a+ke $oslovne &'r&%e aCti,eva,& o' svo,iC vi>iC =ena'?era voEen,e c,elok&$no%a &n&tra>n,e% $osla na en%lesko=eB 'anska ni o e=ska sve&+ili>ta

-;0

$re' $riCva@an,e= s& en%lesko%a kao ,e'ino%a nastavno% ,e ika a sve st&'ente) Proci,en,eno ,e 'a %otovo +etvrtina stanovni>tva na e=l,i A $ribli?no 1B4 =ili,ar'i l,&'i A 'obro vla'a en%leski=B a bro, l,&'i ko,i vla'a,& en%leski= raste i 'ana & 'an) Nika' se $ri,e ni,e 'o%o'ilo ni>ta sli+no) -idjetiK ,e ik i =o@ "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 4:) $o%lavl,eB 1::8bS Jar'Ca&%C 1:98! 1;) $o%lavl,e)

mehanizam prolaza zrane struje (eng. airstream mechanism)


Ra li+iti na+ini &$orabe ra+ne str&,e a stvaran,e %ovora) Govor nasta,e ',elovan,e= na>iC %ovorniC or%ana na $reobli+ivan,e str&,an,a raka ko,e ko,i $rola i 'i,elovi=a %ovorno%a trakta) 7a stvaran,e bilo ko,e%a %ovorno% v&ka $otrebna ,e ra+na str&,a) Posto,e ra li+iti na+ini stvaran,a ra+ne str&,e ko,i se =an,e ili vi>e $ri=,en,&,& & $o,e'ini= ,e ici=aB a sa=o ,e ,e'an $ris&tan & svi= ,e ici=a) 7ra+na str&,a =o?e biti izlazna GegresivnaH ili ulazna GingresivnaHH) Na'al,eB ra+na str&,a =o?e 'ola iti i $l&@a Gpluni =eCani a=HB i ?'ri,ela Gglotalni =eCani a=H ili i &sta Gvelarni =eCani a=H) To 'a,e >est =o%&@iC ko=binaci,aB o' ko,iC se & %ovor& &$otrebl,ava,& +etiri) Ko' =eCani =a plune izlazne ra+ne str&,eB rak se istisk&,e i $l&@a s $o=o@& 'i,a*ra%=e i =i>i@a rebara te i la i kro &sta Gi katka' kro nosH) To ,e te=el,ni =eCani a= & svi= ,e ici=a i ,e'ini ko,i se &$otrebl,ava & ve@ini ,e ika G&kl,&+&,&@i Crvatski i en%leskiH) Ko' plunoga ulaznog =eCani =a rak se &vla+i i vana kro &sta & $l&@aS ni,e'an ,e ik ne $ri=,en,&,e ta, =eCani a=B ali se on =o?e is$reki'ano +&ti ko' ',eteta ko,e isto'obno $la+e i %ovori) Ko' glotalno izlaznog =eCani =a %lasi>te se atvaraB a %rkl,an $o'i?e & %rl& $o$&t kli$aB +i=e se istisk&,e rak i ?'ri,ela

-;4

kro &sta) Na ta, se na+in stvara,& izbaajnici Geng) e,ectivesH ko,i se $o,avl,&,& sa=o & nekoliko ,e ika) 1ko seB $akB %rkl,an s$&>ta $re=a 'ol,e i &vla+i van,ski rak & &sta i ?'ri,elo to na iva=o glotalno ulazni =eCani a=) 7v&kovi ko,i $rito= nasta,& ov& se ubaajnici Geng) in,ectivesH ili bezvuni implozivi Geng) voiceless i=$losivesHS oni se stvara,& vrlo ri,etkoB ali ako %lasi>te ostane ne natno otvorenoB tako 'a rak =o?e i la iti i $l&@aB 'obiva=o slo?eni &la noN i la ni =eCani a= ko,i stvara =no%o &obi+a,eni,e zvune ubaajnike Geng) voice' i=$losivesH) Ko' velarnoga izlaznog =eCani =a kra, ,e ika $riti>@e =eko ne$ceB a is$re' to%a se stvara 'r&%i atvorB ti,elo se ,e ika $o'i?eB $a se nakon otvaran,a $re'n,e% atvora rak istisne i &sta) 7v&kovi ko,i tako nasta,& ov& se obratni kloknici Geng) reverse clicksHB ali se ne $o,avl,&,& ni & ,e'no=e ,e ik&) 1ko se ti,elo ,e ika s$&sti $re=a 'ol,eB otvaran,e= $re'n,e% atvora rak &la i & &staS to ,e velarni ulazni =eCani a= ko,i stvara kloknike Geng) clickH) Kloknici se $o,avl,&,& kao ,e i+ni %lasovi & neki= ,e ici=a ,&?ne 1*rike) Ina+e se $o,avl,&,& sa=o $aralin%visti+kiB n$r) ko' >&=a tsk tsk ili v&ka $ol,&$ca sa sk&$l,eni= &snica=a) Posto,i ,o> ,e'an neobi+an =eCani a= $rola a ra+ne str&,e) Osobe ko,e s& kir&r>ki i va'ile %rkl,an =o%& $roi vesti ra+n& str&,& %&tan,e= raka ko,i ati= $ot,era,& $re=a %ore kro ,e'n,akS to= esofagikom izlaznom ra+no= str&,o= nasta,e kontrolirano $o'ri%ivan,e) -idjetiK *onaci,ski ti$ "odatna literatura! #r"stal 1::8a! --) $o%lavl,eS La'e*o%e' an' Ma''ieson 1::5! 'io /)-S Laver 1::0! 5) $o%lavl,eS Jelaska -;;0)

mentalizam (eng. mentalism)


(+en,e 'a se & nanstveno=e istra?ivan,& s=i,e osloniti na &=B $a +ak 'a i on sa= =o?e $ostati ob,ekto= $ro&+avan,a) Kra,e= 'evetnaesto% stol,e@a $siColo%i,a

-;5

,e $ostala o$sk&rna i $rili+no =eta*i i+na) Novo ,e bihevioristiko &+en,e $ok&>alo &kloniti te ne'ostatke &sre'oto+&,&@i se iskl,&+ivo sa=o na ono >to se =o?e i ravno $ro=atrati i $o =o%&@nosti i =,eriti) Sa=i biCevioristi ne sa=o 'a s& $oricali =o%&@nost $ro=atran,a neo$a?l,ivo$a?l,iviC $re'=eta kao >to ,e &=B ve@ s& i o'bacivali =o%&@nost $osto,an,a &=a) O'ne'avno se nanost ra vi,a $onovno & 'r&%o=e s=,er&B $a se 'anas ve@ina $siColo%aB *ilo o*a i lin%vista $ot$&no oslan,a na nevi'l,ive $o,=ove kao >to ,e &= i svrCovitostB te nasto,e &= &+initi $re'=eto= $ro&+avan,a) Ta, se $rist&$ ove mentalizam i 'o=inantno ,e sta,ali>te sviC tri,& 'isci$linaB ko,e se 'anas ',elo=i+no &,e'in,&,& & nov& 'isci$lin& kognitivnu znanost) -idjetiK biCeviori a=B ko%nitivna lin%vistikaB ko%nitivna nanost "odatna literatura! Mal=k,Tr 1::1! /;4N/;9S (n%erer an' ScC=i' 1::5)

metafora (eng. metaphor)


Ne'oslovna &$oraba ,e i+niC oblikaB ko,o= se &$&@&,e na $ore'b& s ko,i= $o,=o= ili na $reneseno na+en,e) Kn,i?evna ,e &$oraba =eta*ora stara i 'obro $ro&+enaB a $o'r&+,a retorike i kn,i?evne kritike ob&Cva@a,& ni %r+kiC na iva a i=enovan,e ra li+itiC vrsta =eta*ora) Meta*ore s& vrlo &obi+a,ene & obi+no=e %ovor& i $is=&! %ovori=o o nozi stola ili o glavi motoraB s$o=in,e=o Sa&ss&rea kao oca lingvistike i %ovori=o o rasi$no=e +ov,ek& kao vre7i (ez dna) Kao i svaki ,e ikB en%leski i Crvatski ,e $re$&ni s& takviC =eta*oraB a ve@ina iC ,e toliko &obi+a,ena 'a iC vi>e ni ne s=atra=o =eta*ori+ni=a) Lin%visti s& & $osl,e'n,iC nekoliko nara>ta,a sCvatili 'a s& =eta*ore &obi+a,eni na+in $ro>irivan,a i ra?a,niC =o@i ,e ika) O' raniC 1:9;NiC lin%visti ko,i se bave novo= 'isci$lino=B kognitivnom lingvistikomB $o=ni,e s& istra?ivali sve ve@i &t,eca, kognitivnih metafora & ,e ici=aB o'nosno krovne =eta*ore i ko,iC

-;8

nasta,e ve@i bro, 'r&%iC i ri+a,aB a nai %le' s& $ove ane s na>i= 'o?ivl,avan,e= svi,eta) Pri=,er ,e takve =eta*ore 0ivot je putovanjeB ko,a se $o,avl,&,e & bro,ni= i ri+a,i=a! Dn zna kamo ideS Tamo gdje mu se otvaraju dva putaS "ijete je stigloS Cjihovi su se putovi spojiliS Dn je oti/ao GumroHS "ug je to put (io i =no%e 'r&%e) -idjetiK ko%nitivna lin%vistikaB na+en,e "odatna literatura! #arter 1::8! 8) $o%lavl,eS #r&se 1:95! 01N04S Goatt" 1::8S Lako** an' JoCnson 1:9;S Mal=k,Tr 1::1! /;9N/1-S Saee' 1::8! /;-N/;9S (n%erer i ScC=i' 1::5! /) $o%lavl,e)

metajezik (eng. metalanguage)


Je ik ko,i se &$otrebl,ava a ra %ovor o 'r&%o=e ,e ik&) Lin%vistiB *ilo o*i i 'r&%i nanstvenici +esto =ora,& ras$ravl,ati o o'reEeni= ,e ici=a ili o ,e ici=a o$@enito) NaravnoB sa=a se ras$rava o'vi,a na neko=e ,e ik&B >to =o?e 'ovesti 'o ab&ne ako nis=o $a?l,ivi) Sto%aB =ora=o ra likovati objektni jezik G,e ik o ko,e= %ovori=oH i metajezik G,e ik ko,i &$otrebl,ava=o ka' %ovori=o o ob,ektno=e ,e ik&H) Pot$&no ,e =o%&@e sl&?iti seB reci=oB Crvatski= kao =eta,e iko= kako bis=o %ovorili o Crvatsko=e kao ob,ektno=e ,e ik&) To stalno i +ini=oB ali &$ravo tako na,lak>e 'ola i 'o ab&ne ako ne &s$i,eva=o ra likovati Crvatski ,e ik o ko,e=& %ovori=o i Crvatski ko,i &$otrebl,ava=o 'a %ovori=o o n,e=&) 1ko se &$otrebl,ava Crvatski kao =eta,e ik a ra %ovor o Crvatsko=eB =o?e se akl,&+iti sl,e'e@e! gramatiki ispravna hrvatska reenica ne smije sadr0avati dva uzastopna prijedloga iza) To ,e to+noB ali $o+etnici ta, akl,&+ak na,& 'ovo'iti & $itan,e &ka &,&@i na $ri=,ere $o$&t! u hrvatskome imenica iza iza stoji u genitivu) Je li to $rot&$ri=,er[ Ni,eB to ,e sa=o $rivi'an $rot&$ri=,er ko,i ,e $osl,e'ica nera likovan,a =eta,e ika i ob,ektno% ,e ika) PretCo'na ,e i ,ava sro+ena na =eta,e ik&B a $rvi iza n,e in ,e sastavni 'io) 2r&%i iza

-;9

sa=o ,e 'io ob,ektno% ,e ikaB o ko,e=& %ovori=o =eta*ori+ki) O'nosnoB $rvi iza i=a on& *&nkci,& ko,& obi+no i=a G*&nkci,& $ri,e'lo%aHB 'ok ,e 'r&%i ne=a! o n,e=& se sa=o %ovori) Ka' ,e ob,ektni ,e ik n,e=a+ki ta, bi akl,&+ak %lasio! u njemakome imenica iza nach GizaH stoji u dativu) ( to=& ,e $ri=,er& ,asno 'a $ri,e'lo% nach ne=a *&nkci,& $ri,e'lo%aB ve@ 'a se o n,e=& %ovori) 2va iza iza $ri=,er s& ono%a >to *ilo o*i na iva,& razlikom izme'u upotrijebljenoga i spomenutoga Geng) &seN=ention 'istinctionH! $rvi se iza nor=alno &$otrebl,avaB 'ok se 'r&%i sa=o s$o=in,e Go n,e=& se %ovoriH) ( na,=an,& r&k&B ako o'abere=o Crvatski kao =eta,e ik a ras$rav& o ,e ici=aB treba=o se sl&?iti ni o= str&+niC na iva i $o,=ovaB kao >to se str&+n,ak a *i ik&B %la b& i $siColo%i,& treba osloniti na str&+ne na ive i $o,=ove vlastite str&ke) Katka' se i'e korak 'al,eB $a se i =i>l,a $oseban &=,etni ,e ik ko,i sl&?i kao =eta,e ik) Ra li+ite s& vrste formalne logike ko,i=a se lo%i+ariB *ilo o*i i lin%visti sl&?e 'a bi o$isali ,e ike &$ravo to! $osebno i =i>l,eni =eta,e ici) "odatna literatura! L"ons 1::4! 5N11)

minimalni par (eng. minimal pair)


Par ri,e+i ra li+ita na+en,a & isto=e ,e ik& ko,e se obliko= ra lik&,& & sa=o ,e'no= o's,e+k& svo% na+en,a) 6rvatske ri,e+i pWd i rWd i=a,& ra li+ita na+en,aB ali se sasto,e o' istov,etno% sli,e'a v&kova osi= & $o+etno=e $olo?a,&) Prva ri,e+ i=a U$VB 'ok 'r&%a i=a UrV) Ra lika & na+en,& $roi la iB 'akleB i o$reke i =eE& U$V i UrV) Sto%a & Crvatsko=e ,e ik& =ora=o %lasovi=a U$V i UrV 'o'i,eliti ra li+ite *one=e M$M i MrMB $ri +e=& s& pWd i rWd minimalni par Pronala?en,e =ini=alno%a $ara 'oka ,e 'a 'va %lasa & isto=e ,e ik& $ri$a'a,& ra li+iti= *one=i=a) Mini=alni= se $arovi=a &tvrE&,e bro, i sastav *one=a & ,e ik&)

-;:

Katka' ,e $ronala?en,e $arova & ,e ik& $rili+no lakoB kao & sl&+a,& en%leskiC %lasova UsV i UV! sun Ps&nceP i shun P$re retiPB pussy Pk&kavicaP i pushy PnasilnikPB lass P',evo,kaP i lash P a=aCP) Katka' to ni,e tako lakoB kao & sl&+a,& en%leskiC %lasova UV i U VB ko,i=a =o?e=o $rona@i =ini=alne $arove iskl,&+ivo oslan,a,&@i se na osobna i=ena G!leutian P1le&tskiP nas&$rot allusion Pal& i,aPH ili i =i>l,ene ri,e+i Gmesher P[P nas&$rot measure P=,eraPH) Mo%& se $ronala iti i ve@i =ini=alni ni ovi) Na $ri=,erB ni ! makB rakB ak tvori =ini=aln& tro,k& a Crvatske *one=e M=MB MrM i M+M) -idjetiK *one=B *onotaktikaB ra 'ioba "odatna literatura! #arr 1::/! 99N:9S Iro=kin an' Ro'=an 1::9! -40N-49)

mjesto izgovora (eng. place of articulation)


O naka a %ovorne or%ane ko,i s& i ravno &kl,&+eni & stvaran,e o'reEeno% suglasnika) S&%lasnici se stvara,& stezanjem Gs&?avan,e= ili atvaran,e=H %ovorno%a kanala ne%',e i =eE& %lasi>ta G%lotisaH i &sana) Posto,i &obi+a,eno na ivl,e a o na+ivan,e o'reEeniC 'i,elova %ovorno%a kanala ko,i s&',el&,& & ste an,&B a svaki o' tiC na iva o'reE&,e osobito mjesto izgovora) 2on,i kra, %ovorno%a kanala =o?e=o vati glotalnigrkljanski G%lotalniH i drijelni G*arin%alniH) Ne>to vi>e $o ornosti treba & na+el& obratiti na i'enti*iciran,e 'on,e% i %orn,e% %ovorno% or%ana Gti= re'o=H $a bo% to%a &$otrebl,ava=o slo?ene o nake ko,i=a $rvi i'enti*ikator svr>ava na 4no ili NalnoB a 'r&%i na Ani ili Nalno Gili NarniH) Pri=,eri! _ hrpteno!jidreni jedreni G'orsalnoNvelarniH A leEa G'ors&=H ,e ika n =eko ne$ce Gvel&=HB n$r) UkV _ laminalno!desnini Gla=inalnoNalveolarniH A o>trica Gla=inaH ,e ika n alveolarni CrbatB n$r) i %ovor en%lesko% UnV ko' ve@ine %ovornika

-1;

_ vrno!zubni Ga$ikalnoN'entalniH A vrC Ga$eksH ,e ika n %orn,i &biB n$r) *ranc&ski UtV _ podlaminalno!predpalatalni Gs&bla=inalnoN$re$alatalniH A 'on,a strana ,e ika n $re'n,e ne$ceB n$r) UV & =no%i= a&stralski= ,e ici=a) 1ko ,e 'on,i %ovorni or%an o+it ili neva?anB =o?e se i ostaviti i na ivaS sto%a ka?e=o velarni &=,esto dorsalno!velarni ili ka?e=o desnini GalveolarniH a sve s&%lasnike ko,i nasta,& na alveolarno=e Cr$t&) Neki %lasovi nis& & tra'icionalno=e na ivl,& 'osl,e'no o na+eniB n$r) podvrni Gretro*leksniH %lasovi ko,i o na+&,& svaki s&%lasnik s & 'i%n&ti= vrCo= ,e ikaB prednjonepano!desnini G$alatalnoNalveolarniH s&%lasnici ko,i nasta,& '&%i= ste an,e= o' alveolarno% Cr$ta 'o ne$ca te dvousneni Gbilabi,aliH &=,esto o+ekivaniC usneno!usnenih GlabioNlabi,alaH) T& s& takoEer rubni GkoronalniH %lasovi ko,i o na+&,& svaki s&%lasnik ti,eko= +i,e% se i %ovora o>trica ,e ika $o'i?eB be ob ira na to s&',el&,e li o>trica & artik&laci,i) 7a s&%lasnik ko,i se sasto,i o' 'va,& isto'obniC ste an,a &$otrebl,ava=o Nalni ili Narni avr>etak 'va$&tB tako ,e n$r) UwV labijalni!velarni Giako se takoEer =o?e na@i nes&stavni na iv labio!velarniH) -idjetiK na+in i %ovoraB s&%lasnik "odatna literatura! 1sCb" 1::4! 4) $o%lavl,eS La'e*o%e' 1:81! 4) $o%lavl,eS Jelaska -;;0)

modalnost (eng. modality)


Gra=ati+ka kate%ori,a ko,o= se i ra?ava obve aB 'o$&>ten,eB abranaB n&?nostB =o%&@nost i s$osobnost) Ni,e lako ra likovati modalnost o' tra'icionalni,iC kate%ori,a naina ko,e i ra?ava,& st&$an, stvarnosti i vrst& stvarnosti G& Crvatsko=e s& na+ini indikativB imperativB kondicional i optativH) 7a %ore s$o=en&tiC >est lin%visti+kiC kate%ori,a lin%visti & svi,et& ve@ nekoliko 'esetl,e@a vi>e vole &$otrebl,avati o nak& modalnost)

-11

Ta, ,e na iv osobito $o%o'an a ra =atran,e ,e ika kao >to ,e en%leskiB ,er se & n,e=& nave'eni $o,=ovi i ra?ava,& s $o=o@& $osebno% ni a modalnih pomonih glagola Geng) =o'al a&FiliariesH) ( en%leske =o'alne %la%ole s$a'a,& &bra,a,& se can P=o%&PB could P=o%ao biCPB may Ps=i,e=PB might Ps=io biCPB 1ill P?eli=PB 1ould P?elio biCPB shall Ptreba=PB should Ptrebao biCPB must P=ora=PB ought GtoH P=orao biCPB a,e'no s n,iCovi= ni,e+ni= oblici=a) Pri=,eri $o$&t Xou can do it PTi to =o?e> &+initiPB Xou could do it PTi bi to =o%ao &+initiPB Xou may do it PTi to s=i,e> &+initiPB Xou should do it PTi bi to trebao &+initiPB Xou must do it PTi to =ora> &+initiPB Xou can3t do it PTi to ne =o?e> &+initiP i Xou mustn3t do it PTi to ne s=i,e> &+initiPB i ra?ava,& as$ekte ili st&$n,eve ,e'ne Gili vi>eH o' >est i=enovaniC kate%ori,a) ( $raksi se =o'alnost $rekla$a s nekoliko 'r&%iC kate%ori,a) To s& dokazanost Geng) evi'entialit"H Gkoli+ina i narav 'oka a ko,i i=a=o a ko,& i ,av&HB modalizacija Geng) =o'ali ationH Gv,ero,atnost ili $ravilnost obavl,an,a ra'n,eHB modularnost Geng) =o'&larit"H Gst&$an, iska ane &s=,erenosti ili vol,nosti obavl,an,a ra'n,eHB naslovljavanje Geng) Ce'%in%H G&s=,erenost ra'n,e na ve@ i re+enoH i nejasnost izricanja Geng) va%&e lan%&a%eH) Ta se $ro>iren,a =o'alnosti $osebno istra?&,& &n&tar sustavske lingvistike) Vi',eti! nain "odatna literatura! #orbett 1::1S 6&r*or' 1::0! 1-5N1-:S E Pal=er 1:80! 4) $o%lavl,eB 1:8:B 1:95)

modifikatori (eng. modifier)


Je i+na ,e'inicaB %ra=ati+ki $ove ana & re+enici s 'r&%o= ,e'inico= o ko,o, $r&?a 'o'atne obavi,esti) Ti$i+na ,e re+enica sastavl,ena o' =an,iC %ra=ati+kiC ,e'inica ko,e se na iva,& skupineB a one se & $ravil& sasto,e o' sre'i>n,e %ra=ati+ke ri,e+iB glaveB ko,& $rate o'reEeni modifikatori o' ko,iC svaki 'o$ri'onosi obavi,esti o to= >to ,e i re+eno & %lavi)

-1-

( re+enici Ta mala djevojica u jezercu uz(u:eno je vri/tala & imenskoj skupini ta mala djevojica u jezercu %lava ,e ri,e+ djevojica Gci,ela sk&$ina o na+&,e kakva ,e ',evo,+icaHB a djevojica i=a 'va =o'i*ikatora! mala i u jezercu) Svaki o' tiC =o'i*ikatora 'a,e 'o'atne obavi,esti o to, ',evo,+ici! i =eE& sviC ',evo,+icaB ova ,e =ala i nala i se & ,e erc&) Ri,e+ ta ni,e =o'i*ikatorB ve@ specifikator! ona ne 'a,e obavi,esti o ',evo,+ici Gbilo bi bes=isleno re@i 'a ,e ova ',evo,+ica ta & &s$ore'bi s 'r&%i= ',evo,+ica=aHB ve@ 'a,e obavi,esti o to= kako se $ot$&na i=enska sk&$ina &kla$a & ci,eli 'isk&rs G& ovo=e sl&+a,& ona ka &,e 'a ,e ta ',evo,+ica ve@ $ri,e s$o=en&ta i sl&>atel,& $o nataH) Sli+no to=&B glagolska skupina uz(u:eno je vri/tala sasto,i se o' %lave vri/tala i =o'i*ikatora uz(u:eno) O' sviC =o%&@iC na+ina vri>tan,a vri>tan,e o ko,e=& ,e ri,e+ o'vi,alo se na & b&Eeni na+in) Mo'i*ikatori =o%& biti $rili+no '&%i i slo?eni te se ne =ora,& $o,avl,ivati o'=aC $okra, svo,e %lave) ( re+enici Yena koja se do(rovoljno prijavila na natjecanje u mokrim majicama popela se zanosna na pozornicu %lava 0ena =o'i*icirana ,e o'nosno= s&re+enico= koja se do(rovoljno prijavila na natjecanje u mokrim majicama i $ri',evo= zanosna ko,i ,e o'vo,en o' svo,e %lave %la%olo= popela se) O'nos i =eE& =o'i*ikatora i n,e%ove %lave ,e modifikacija) -idjetiK %lavaB sk&$ina "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 1-:N1/1)

modularnost (eng. modularity)


Po',ela na nekoliko vi>e ili =an,e neovisniC 'i,elova) 4odularni sustav s&stav ,e ko,i se sasto,i o' nekoliko &%lavno= neovisniC 'i,elova & =eE&sobno=e o'nos& ko,i o=o%&@&,& &s$,e>no i vr>avan,e obavl,an,e o'reEeniC a'ataka a'a@a) O' raniC 1:9;N iC $o,a= =o'&larnosti $ostao ,e va?an & lin%vistici i ko%nitivno, nanosti i bare= 'va,& ra lo%a)

-1/

PrvoPona,$ri,eB a=eri+ki *ilo o* Jerr" Io'or tvr'io ,e 'a ,e l,&'ski '&C sa= $o sebi modularanB o'nosno 'a se sasto,i o' bro,niC s$eci,ali iraniC $o'sastavnica ko,e obavl,a,& ra li+ite a'atke a'a@eB kao >to s& %ovoren,e ili %le'an,e) GS&$rotno sta,ali>te ,e holizamB =i>l,en,e 'a ,e '&C & s&>tini a$ravo neo'vo,iva c,elina be s$eci,ali iraniC $o''i,elova)H 2r&%o Na'al,eB a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" tvr'io ,e 'a ,e l,&'ska jezina mo% =o'&larna! 'a se =ora sasto,ati o' $rili+no veliko%a bro,a $ol&a&tono=niC ,e'inicaB o' ko,iC ,e svaka o'%ovorna a o'reEeni as$ekt na>e jezine sposobnosti- To ,e =i>l,en,e sna?no &t,ecalo na %ra=ati+k& teori,& Noa=a #Co=sko%aB teoriju upravljanja i vezanjaB ko,a $ret$ostavl,a bro,ne s$eci,ali irane %ra=ati+ke =o'&le o' ko,iC svaki i=a vlastite aCt,eveB a svi =ora,& biti a'ovol,eni 'a bi re+enica bila 'obro oblikovana) -idjetiK ,e i+na =o@B ko%nitivna nanost "odatna literatura! Io'or 1:9/S Pinker 1::0 passim

morfem (eng. morpheme)


Na,=an,a o're'iva %ra=ati+ka ,e'inica) Rijei katka' s=atra=o na,=an,i= %ra=ati+ki= ,e'inica=aB ali to ni,e to+no) Ri,e+ potpisnik o+ito ,e i %raEena o' tri =an,a 'i,ela! $re*iksa podNB osnove pisN i s&*iksa Nnik) Svaki ,e o' tiC 'i,elova morfem ko,i se ne =o?e ra lo=iti na =an,e %ra=ati+ke ,e'inice) Svaki o' tiC =or*e=a & Crvatsko=e ,e ik& &$otrebl,ava se a tvorb& 'r&%iC ri,e+i) Pre*iks podN $o,avl,&,e se & podsjetitiB potpredsjednik i podvezatiS osnova pisN $o,avl,&,e se & pisarB pisati= 'ok se s&*iks Nnik $o,avl,&,e & oznaenikB upisnikB ispitanik) Posto,i nekoliko vrsta =or*e=a) 7a =or*e= pis. ka?e=o 'a ,e leksiki morfemB >to na+i 'a i=a leksi+ko na+en,e! a n,e%a =o?e=o 'ati 'e*inici,&) 1liB Nan o' sretan ne>to ,e 'r&%o! to ,e gramatiki morfem s iskl,&+ivo %ra=ati+ko= *&nkci,o=B & ovo=e sl&+a,& *&nkci,o= $retvorbe i=enice & $ri',ev) Posve neovisno o to=& =o?e=o re@i 'a ,e vrt takoEer slobodni morfem Geng) *ree =or$Ce=eHB

-10

,er =o?e sta,ati $osve sa= ili tvoriti nov& ri,e+B >to i +ini & ri,e+i vrtni) Pre*iks podN i s&*iks Nnik vezani s& Geng) bo&n'H morfemi! oni nika' ne =o%& sta,ati sa=iB ve@ s& &vi,ek 'r&?eni bare= s ,e'ni= =or*e=o=) ( i'ealno=e sl&+a,& =or*e= i=a ,e'an oblik i ,e'no na+en,e ili *&nkci,&B ali & $raksi =no%i =or*e=i =i,en,a,& oblik i na+en,e ovisno o =,est& $o,avl,ivan,a) Pri=,ericeB =or*e= rek. i=a ,e'an oblik ka' se $o,avl,&,e & ri,e+i rekaoB a 'r&k+i,i oblik ka' se $o,avl,&,e & ri,e+i re7iB recimoB ree/) Po$&t to%aB $re*iks odN i=a ra li+ite oblike & ri,e+i=a otpustiti i odmaknuti) Pro=,en,ive oblike =or*e=aB n$r) re7.B rec.B re. =or*e=a rek. ili ot. =or*e=a od.B ove=o alomorfima) ( nave'eni= ,e $ri=,eri=a ra>+lan,ivan,e ri,e+i na sastavne =or*e=e ,e'nostavnoB ali katka' to i ni,e tako) En%leski oblik $ro>lo% vre=ena loved Gkao & 2he loved him POna %a ,e vol,elaPHB o+ito se sasto,i o' 'va =or*e=aB %la%olske osnove love Pvol,etiP i %ra=ati+ko% =or*e=a ko,i na iva=o proli Geng) PastHB i =eE& ko,iC ni,e te>ko na$raviti %ranic&) 1liB oblik $ro>lo% vre=ena took P& eoP takoEer se sasto,i o' 'va =or*e=a! %la%olske osnove take P& etiP i $ro>lo% =or*e=aB =eE&ti=B %ranica i =eE& n,iC ni,e o+ita! 'va s& =or*e=a ,e'nostavno sto$l,ena a,e'noB $a bis=o se trebali $o vati na a$straktni,e ra ine $rika ivan,a 'a $oka?e=o kako ,e took stvarno take i $ro>li =or*e=) Na iv morfem &veo ,e kra,e= 'evetnaesto% stol,e@a $ol,ski lin%vist Jan .a&'o&in 'e #o&rtena"B ali se ta, na iv ni,e &vi,ek &$otrebl,avao & =o'erno=e s=isl&B ko,i ,e 1:/;NiC %o'ina &s$ostavio a=eri+ki lin%vist Leonar' .loo=*iel') ($ravo s& .loo=*iel' i n,e%ovi a=eri+ki nasl,e'nici &+inili $ro&+avan,e =or*e=a sre'i>n,i= 'i,elo= lin%vistike) -idjetiK a*iksB *leksi,aB i voEen,eB =or*olo%i,aB osnovaB tvorba ri,e+i "odatna literatura! .a&er 1:99! -) $o%lavl,eS .rown an' Miller 1::1! 1-)N1/) $o%lavl,eS Kata=ba 1::0! /) $o%lavl,eS .ari@ et al) 1::4! :5N:8)

-14

morfologija (eng. morphology)


Str&kt&ra ri,e+i ili %rana lin%vistike ko,a $ro&+ava str&kt&r& ri,e+i) Ri,e+i obi+no i=a,& svo,& &n&tra>n,& str&kt&r& i sasto,e se o' =an,iC ,e'inica vaniC morfemi) Na $ri=,erB & Crvatsko=e se %la%olski oblik dati sasto,i o' 'va =or*e=a! %la%olske osnove da. i %ra=ati+ko% avr>etka Nti) Sli+noB i=enica jezikoslovlje sasto,i se o' =or*e=a jezik.B .o.B Nslov. i .jeB a $rilo% sporo sasto,i se o' =or*e=a spor. i No) Mor*olo%i,a se obi+no 'i,eli na 'va %lavna $o'r&+,a) Prvo ,e fleksija A =i,en,an,e oblika $o,e'ine ri,e+i i %ra=ati+kiC ra lo%aB n$r) s$re an,e %la%ola n$r) uzimati! uzimamB uzima/B uzima it') ili sklan,an,e i=enice n$r) ku7a! ku7aB ku7e it') 2r&%o ,e tvorba rijeiB ko,a $ro&+ava stvaran,e noviC ri,e+i o' ve@ $osto,e@iC ri,e+iB kao & sl&+a,& ri,e+i vjetro(ran o' vjetar i (ranitiB te i=enice uzimanje o' tre@e% lica $re enta %la%ola uzeti! uzima i Nnje) Osobito ,e va?an ti$ tvorbe ri,e+i izvo&enjeB ko,e se $o,avl,&,e ko' ri,e+i kao >to s& uzima.njeB ne. sre7aB iz.pisati) -idjetiK a*iksB *leksi,aB i voEen,eB =or*olo%i,aB osnovaB tvorba ri,e+i "odatna literatura! .a&er 1:99S .rown an' Miller 1::1! 'io IIS MattCews 1::1S .ari@ et al) 1::4! :4N/9:)

mmrtvi jezik (eng. dead language)


Je ik ko,i se vi>e ne %ovori) Na iv mrtvi jezik &$otrebl,ava se & 'va=a vrlo ra li+iti= sl&+a,evi=a ko,e treba $a?l,ivo $o=no ra likovati) ( $rvo=e sl&+a,& =rtvi ,e ik nesta,e kao =aterinski ,e ik ,er s& %a %ovornici na$&stili & korist ko,e%a 'r&%o% ,e ika GiliB r,eEeB ,er s& svi %ovornici bili $obi,eniH) To se 'o%o'ilo nebro,eno =no%o $&ta) .ro,ni ,e ici 'revne 1natoli,e i sre'n,e% Istoka i>+e li s& na ta, na+inB &kl,&+&,&@i CetitskiB s&=erski i aka'ski) Ne$o nat bro, e&ro$skiC ,e ika nestao ,e & korist latinsko%a & vri,e=e Ri=sko% #arstvaB &kl,&+&,&@i etr&>@anski etr&>+anski & Itali,iB %alski & Gali,i i iberski & Z$an,olsko,)

-15

Na .ritansko=e oto+,&B kornvaolski i =anski nestali s& & =o'erno=e ra 'obl,& & korist en%lesko%a) Stotine 'o=oro'a+kiC ,e ika 1&strali,e i 1=erike na$&>teni s& & korist en%lesko%aB >$an,olsko%a i $ort&%alsko%a) Male ne'osl,e'nosti & 'e*inici,i =rtviC ,e ika nasta,& bo% +in,enice >to neki o' n,iCB kao >to ,e kornvolkornvalskiB 'anas i$ak i=a,& nekolicin& %ovornika ko,i se n,i=a sl&?e kao svo,i= 'r&%i= ,e iko=B nakon >to s& iC na&+ili i kn,i%a) 6o@e=o li takve ,e ike nastaviti s=atrati =rtvi= ,e ici=aB stvar ,e i boraB ali ve@ina lin%vista s=atra kornvolkornvalski =rtvi= ,e iko=B ,er ne=a i vorniC %ovornika Giako $osto,e $o'aci o to=e 'a s& neki kornvolkornvalski ro'itel,i $o&+avali svo,& ',ec& na kornvolkornvalsko=e kao $rvo= ,e ik&H) Nekoliko =rtviC ,e ika nastavl,a se &$otrebl,avati a v,erske ili kn,i?evne svrCeB ali se isto takoB ,er ne=a i vorniC %ovornikaB s=atra,& =rtvi= ,e ici=a) ( 'r&%o=e se sl&+a,& o =rtvo=e ,e ik& nika' ne $resta,e %ovoriti kao o =aterinsko= ,e ik&B ali se on ti,eko= vre=ena silno =i,en,aB tako 'a =laEi oblici $osta,& bitno ra li+iti o' stari,iC oblika Ga +esto i ,e'an o' 'r&%o%aHB $a iC vi>e ne=a s=isla vati isti= i=eno=) To se 'o%o'ilo i s latinski=) Latinski se nika' ni,e $restao %ovoriti & Port&%al&B Z$an,olsko,B Iranc&sko, i Itali,iB ali se =o'erni oblici latinsko%a toliko ra lik&,& o' ,e ika stariC Ri=l,anaB kao i ,e'an o' 'r&%o%aB 'a iC vi>e ne =o?e=o vati Platinski=P) Sto%a %ovori=o o francuskomeB a ne o P$ari>ko=e latinsko=PB katalonskomeB a ne o Pbarcelonsko=e latinsko=P it') -idjetiK s=rt ,e ika "odatna literatura! 6ol=es 1::-! 51N50S Ro=aine 1::0! 09N44)

-18

nacionalni jezik# dr&avni jezik (eng. national language)


Glavni ,e ik o'reEene e=l,e) O' %raEana Iranc&ske o+ek&,e se 'a %ovore *ranc&ski=B $re='a n,iCov =aterinski =o?e biti i ko,i 'r&%i ,e ik) Na &lica=aB televi i,i i *il=ovi=a o+ek&,e se *ranc&ski) O+ek&,e se 'a se kn,i%e i novine tiska,& na *ranc&sko=e) O+ek&,e se 'a nakovi i rekla=e b&'& istakn&te na *ranc&sko=eB i o+ek&,e se 'a se $oslovi obavl,a,& na *ranc&sko=eB o' k&$ovine k&$n,e kr&Ca $a 'o o$or&ke) 2r&%i= ri,e+i=aB *ranc&ski ,e nacionalni jezik Iranc&ske A $o,e'ina+ni ,e ik ko,i &$otrebl,ava,& %otovo svi a %otovo sve) 6rvatski ,e nacionalni ,e ik & 6rvatsko, na isti na+in kao >to ,e en%leski nacionalni ,e ik & .ritani,iB & 1&strali,iB & S12N& i 'r&%',eB n,e=a+ki & N,e=a+ko,B a ni o e=ski & Ni o e=sko,) MeE&ti=B ne=a svaka e=l,a svo, nacionalni ,e ik) .el%i,a ,e $o',e'nako $o'i,el,ena na %ovornike ni o e=sko%a i *ranc&sko%aB a ni,e'an o' tiC ,e ika ne &$otrebl,ava se na c,elok&$no=e 'r?avno= $o'r&+,&) I Kana'a ,e $o'i,el,ena na $o'r&+,a s en%leski= %ovornici=a i *ranc&ski= %ovornici=aB a Zvicarska ,e $o'i,el,ena na $o'r&+,a & ko,i=a se %ovore +etiri ra li+ita ,e ikaS isto ,e bilo i & eCoslova+ko, i J&%oslavi,i $ri,e n,iCova ras$a'aB ko,i se ',elo=i+no 'o%o'io &$ravo bo% tiC ,e i+niC $o',ela) Polo?a, nacionalno% ,e ika =o?e biti &reEen akono= Gkao & Iranc&sko,HB ali i ne =ora Gkao & S12N&H) Svaka ,e e=l,a be ob ira na to i=a li nacionalni ,e ik ili neB obve na o're'iti ,e'an ili vi>e slubenih jezika na ko,i=a se sl&?beni $oslovi =o%& obavl,ati) -idjetiK =an,inski ,e ikB sl&?beni ,e ikB stan'ar'ni ,e ik

-19

"odatna literatura! 6ol=es 1::-! 4) $o%lavl,eS Jar'Ca&%C 1:98S Sa=ar'?i,a 1:::S Zkil,an -;;-)

naelo suradnje (eng. cooperative principle)


Te=el,no na+elo ko,e &$ravl,a voEen,e= ra %ovora) .ritanski *ilo o* Pa&l Grice 1:5;NiC ,e %o'ina $ro&+avao kako se l,&'i $ona>a,& $ri ra %ovor&) N,e%ov ,e te=el,ni akl,&+ak 'a ra %ovori=a &$ravl,a krovno na+elo ko,e ,e na vao naelom suradnje) ( skla'& s ti= na+elo= l,&'i $ri ra %ovor& obi+no s&raE&,& sa s&%ovorniko=B i ,o> va?ni,eB $ret$ostavl,a,& 'a s&%ovornik s&raE&,e s n,i=a) O'nosnoB ako se >to ka?eB a 'r&%a osoba >to o'vratio'%ovoriB $ret$ostavl,at @e se 'a ,e o'%ovor bio &$&@en s na,ve@i= st&$n,e= s&ra'n,eB $a @e se t&=a+iti & skla'& s ti=) To ,e na+elo ra lo% $osto,an,& razgovornih implikaturaB sna?niC akl,&+aka ko,i nis& lo%i+ki o$rav'aniB ali se sve,e'no i vo'e & $ret$ostavk& 'a s&%ovornik $ot$&no s&raE&,e) Grice ,e svo,e na+elo 'al,e ra %lobio na bro,ne 'i,eloveB razgovorne maksime Geng) =aFi=s o* conversationHB n$r) Preci <reci sa=o onoliko koliko ,e $otrebnoP $otrebnoD ili Pne <ne %ovori ono a >to ne=a> 'ovol,no 'oka aP'oka aD) Je'na o' tiC =aksi=a %lasi Preci <reci ono >to ,e bitnoPva?noD) .ritanska lin%vistica 2eir're Jilson i *ranc&ski *ilo o* 2an S$erber 1:9;NiC %o'ina tvr'ili s& 'a se %otovo svaka bitna va?na stvar =o?e ob,asniti iskl,&+ivo sa=o to= =aksi=o=) Nai=eB n,iCova teorija relevantnosti Geng) Relevance TCeor"H 'r?i 'a t&=a+en,e i ,ave &kl,&+&,e i kontekstB +i=e se stvara na,ve@a koli+ina noviC obavi,esti & na,=an,i na$or ko,i ,e $otreban a n,iCov& obra'b&) Iako &t,eca,naB teori,a ,e relevantnosti s$orna$ri,e$orna) -idjetiK ra %ovorna i=$likat&ra "odatna literatura! .lake=ore 1::-S 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! ,e'inica -5S S$erber an' Jilson 1::4S TCo=as 1::4! /) $o%lavl,eS K&le 1::5! 4) $o%lavl,e

-1:

nain (eng. mood)


Gramatika kategorija ko,a i ra?ava o'nos %ovornika $re=a ra'n,i o ko,o, %ovoriB o'nosno st&$an, ili vrst& stvarnosti ko,a se $ri$is&,e ko,o, ra'n,i) Na+in & en%lesko=e ni,e ra vi,en kao %ra=ati+ka kate%ori,aB ali se &=,esto to%a a ra likovan,e na+ina ve@ino= &$otrebl,ava,& o'reEene ri,e+i i konstr&kci,e) Tako se neko, i ,avi $ri$is&,& ra li+iti st&$n,evi v,ero,atnosti! 2usie smokes PS&sie $&>iPB < hear that 2usie smokes P&,e= 'a S&sie $&>iPB <t appears that 2usie smokes Pini se 'a S&sie $&>iPB 2urely 2usie smokes PS&sie svakako $&>iPB 2usie pro(a(ly smokes PS&sie v,ero,atno $&>iPB 9ay(e 2usie smokes PS&sie =o?'a $&>iPB < 1onder if 2usie smokes PPita= se $&>i li S&siePB <t3s unlikely that 2usie smokes PNi,e v,ero,atno 'a S&sie $&>iP) TakoEer =o?e=o $ri$isati ra li+ite st&$n,eve stvarnosti & $o%o'beni= re+enica=a! <f 2usie smokesB then )))P1ko S&sie $&>iB on'aqP Gotvoreni &v,et! =o?'a $&>iH ra li+it ,e o' <f 2usie smokedB thenRP1ko ,e S&sie $&>ilaB on'aqP G$rot&+in,eni+ni &v,et! ona ne $&>iH) 1=eri+ki en%leski Gali ne i britanski en%leskiH ra lik&,e na+ine &! < insist that 2usie smokes POsta,e= $rito= 'a S&sie $&>iP G%ovori= ti! ona to si%&rno +iniH i < insist that 2usie smoke POsta,e= $rito= neka S&sie $&>iP G aCti,eva= 'a vi'i= kako $&>i A =o?'a & *il=sko, &lo iH) Pitan,a se takoEer & en%lesko=e =o%& s=atrati vrsto= i ra?avan,a na+ina! "oes 2usie smokeF PP&>i li S&sie[PB kao i a$ovi,e'i! 2usieB smoke that cigaretteI PS&sieB $o$&>i t& ci%aret&XP G=o?'a $onovno re'atel, tiranin %ovori neo'l&+no, %l&=iciH) ( 'r&%i= ,e ici=aB $osto,e vi>e ili =an,e ra raEena %ra=ati+ka sre'stva a ra likovan,e na+inaB a +esto se i ra?ava,&B kao & Crvatsko=eB ina+ico= %la%olskiC oblika ili +estica=a) 6rvatski ,e ik ra lik&,e +etiri na+ina! indikativB imperativB kondicional i optativ) O' na+ina ni,e obiljeen sa=o in'ikativB ,er se n,i=e i ri+e ne$ristran stav %ovornikaB 'ok s& ostali na+ini obil,e?eni ,er se n,i=a i ri+e $ristran stav %ovornika $re=a ono=e >to se ka &,e predikatom) In'ikativ ,e ve an & a %ra=ati+ke o nake

--;

kate%ori,e sviC vremena & Crvatsko=eB n$r) Guer je radioS <van danas radi (olje nego inaeS %adismo sve dok nam ne poiskaka/e 0uljevi) I=$erativo= se $oti+e na kakv& ra'n,&B a on se ve?e sa=o & %ra=ati+k& o nak& sa'a>n,ostiB n$r) Dperi to posu:e) Kon'icionalo= se i ri+e kakva =o%&@nostB ve ana & o nak& sa'a>n,osti Gkon'icional $rviH i %otove sa'a>n,osti Gkon'icional 'r&%iH) Pri=,eri! To ne (ih uinioS Kako (i ti do/ao do nasFS 9i (ismo (ili spa/eni da ste nazvaliS Dn (i (io rastrgao cijeli kavez da ga nismo uhvatili) O$tativo= se i ri+e ?el,a ve ana a vri,e=e & ko,e=& se %ovoriB $a ,e $ove an & %ra=ati+k& o nak& a$sol&tne sa'a>n,osti) Na,+e>@e se &$otrebl,ava & 'r&%o=e i tre@e=& lic&B n$r) Yivio sto godinaI "o(ro do/liI Na+in ne$ri=,etno $rela i & modalnost tako 'a se i =eE& n,iC ne =o?e $ov&@i o>tra %ranica) -idjetiK modalnost 2o'atna literat&ra! 6&r*or' 1::0! 1N-S E Pal=er 1:85S .ari@ et al) 1::4! 015N0-1)

nain izgovora (eng. manner of articulation)


2,elovan,e %ovorniC or%ana ko,i s&',el&,& & stvaran,& o'reEeno% suglasnika) )uglasnik se stvara s&?avan,e= govornoga trakta na neko=e =,est& '&? $&ta ko,i= $rola i ra+na str&,a) Govorni or%ani ko,i i vo'e +in stezanja mjesto s& izgovoraB ali ,e +ak i na ,e'no=e =,est& =o%&@e na$raviti nekoliko ra li+itiC vrsta ste an,a) Ti$ ste an,a $rove'en na o'reEeno=e =,est& na iva se nain izgovora) Posto,i nekoliko na+ina i %ovora) Ko' praskavih= okluzivnihB eksplozivnihB Geng) $losiveH %lasova G$o$&t UbV ili UkVHB stvara se $ot$&ni atvorB a$re+&,&@i ti,ek ra+ne str&,eB a ati= se a$reka na%lo otvara) Ko' slivenih= afrikataB praskavo.tjesnanih glasova Geng) a**ricateH G$o$&t UV ili UtsVH stvara se $ot$&ni atvor ko,i se ati= $ost&$no ot$&>ta & v&k tren,a) Ko' tjesnanih= frikativaB strujnih Geng) *ricativeH G$o$&t U*V ili U VH ne $osto,i $ot$&ni atvorB ve@ se rak

--1

tiska kro =ali otvor & stvaran,e v&ka tren,a) Te se tri vrste s&%lasnika na iva,& zatvorniciB /umnici Geng) obstr&entsHB ,er ,e ko' n,iC $rola ra+ne str&,e atvoren) Ostale se vrste s&%lasnika a,e'ni+ki na iva,& zvonki= sonantiB sonorni glasovi Geng) sonorantsH) Ko' nosnih= nazalnih glasova Geng) nasalH $o$&t U=V ili UnV stvara se $ot$&ni atvor & &sti=aB ali se =eko ne$ce s$&>taB bo% +e%a rak str&,i kro nosnice) Ko' polusamoglasnika= aproksimantaB prijelaznikaB pri(li0nika Geng) a$$roFi=antsH G$o$&t UwV ili ve@ine ina+ica en%lesko%a MrMH ra+no, se str&,i 'o$&>ta $rola kro $rili+no velik otvorB $a se ne stvara v&k tren,a) GNa *onetsko, ra iniB takvi s& s&%lasnici a$ravo samoglasniciB ali & ,e ici=a i=a,& ra 'iob& kao s&%lasnici)H Ko' podvrnihB retrofleksnih Geng) *la$H Gkao UV & =no%i= in'i,ski= ,e ici=aH elasti+ni se or%an br o $rekla$a s ,e'no% na 'r&%o =,esto i $ri kretan,& kratko 'o'ir&,e ko,i 'r&%i %ovorni or%an) Sli+no ,e i ko' treptajnika= vi(rantaB titrajnikaB Geng) ta$H Gkao ko' >$an,olsko% UV & pero PaliPHB osi= >to $okretni or%an avr>ava svo,e kretan,e ta=o %',e ,e $o+eo) G( neki= $rir&+nici=a ne=a ra like i =eE& $o'vr>niC i tre$ta,niC %lasovaB ali ,e bol,e ra likovati te %lasove)H Ko' drhtavih Geng) trillH %lasova G$o$&t >$an,olsko% UrV & perro P$asPH rak $ot,eran kro s&?ene otvore stvara vibraci,& elasti+niC or%ana) Sve s& to $ri=,eri sredinjihB medijalnih s&%lasnika Geng) =e'ianH ko' ko,iC ra+na str&,a $rola i sre'ino= &sta) Mo%&@e ,e takoEer a$ri,e+iti $rola raka kro sre'in& i $risiliti %a na $rot,ecan,e kro ,e'n& ili ob,e strane &staB +i=e nasta,& bonici B lateralni s&%lasnici Geng) lateralH) Tako nasta,& boni sliveni Geng) lateral a**ricateH Gkao UtV & naC&atlansko=B aste+ko= ,e ik& MeksikaHB boni tjesnani Geng) lateral *ricativeH G$o$&t UV ko,i se $o,avl,&,e & i %ovor& vel>ke ri,e+i LlanelliHB ili boni polusamoglasnici Geng) lateral a$$roFi=antH ko,i se obi+no na iva,& sa=o bonima Gkao & en%lesko=e UlVH) -idjetiK *onetikaB =,esto i %ovoraB s&%lasnik

---

"odatna literatura! 1sCb" 1::4! 5) $o%lavl,eS La'e*o%e' an' Ma''ieson 1::5S Laver 1::0! IV 'ioS Jelaska -;;0)

nain pisanja# slovkanje (eng. spelling)


2o%ovorni na+in a$isivan,a ri,e+i ko,e% ,e ika abece'ni= s&stavo= $is=ena) Ve@ina ,e ika &o$@e ne=a $is=oB a nekoliko se n,iCB $o$&t kinesko%a i ,a$ansko%aB a$is&,e neabece'ni= s&stavo= nakova) Ostali sv,etski ,e ici re'ovito &$otrebl,ava,& nek& vrst& abece'e G$osto,i nekoliko 'esetaka abece'aHB a & svako=e se ,e ik& 'o%ovorni s&stav a $rika ivan,e o'reEeniC ri,e+i $is=o= na iva nain pisanja ili slovkanje) ( i'ealno=e na+in& $isan,aB vano= fonoloki pravopis Gili nesl&?benoB ali neto+no P*onetski $ravo$isPHB $o,e'ini se *one= &vi,ek bil,e?i na isti na+inB a ra li+iti *one=i ra li+ito) Ve@ina ,e ika ni,e ni bli & to=& i'ealno= na+in& a$isivan,aB iako s& =& se neki $ribli?iliB n$r) CrvatskiB *inski i tali,anski) Ra lo i a o'st&$an,e o' to% i'eala s& bro,niB va?ni i +esto se ne =o%& $revla'ati) O$@e$o nato nesreEen i ne$ravilan na+in $isan,a en%lesko% ,e ika =o?e iC sve o$ri=,eriti) PrvoB ,e'no= ka' ,e na+in $isan,a neke ri,e+i &tvrEenB on se &+i & >kola=aB i %ovornici %a nera'o =i,en,a,&B +ak iako se i %ovor ri,e+i =i,en,aB >to se +esto i 'o%aEa) To ,e ra lo% a +&'na $ravila $isan,a ri,e+i knee Pkol,enoPB night Pno@PB of Po'PB 1rite P$isatiPB steak Po're akPB iron P?el,e oPB sugar P>e@erP i lam( P,an,eP! neka' s& a$isane ri,e+i savr>eno o'ra?avale i %ovorB ali se i %ovor $ro=i,enioB a na+in $isan,a ni,e) 2r&%oB korisno ,e &$otrebl,avati sli+an na+in $isan,a a $ove ane ri,e+iB iako se i %ovara,& 'r&k+i,e) Ka' bi se photograph P*oto%ra*P i photography P*oto%ra*i,aP a$isivali kako se i %ovara,&B ne bi ostala vi'l,iva n,iCova o+ita ve a) Tre@eB ka' se ri,e+i & i=a,& i straniC ,e ikaB +ini se $riro'ni= 'a $o navatel,i tiC ,e ika a'r?e i vorni na+in $isan,aB +ak ako se

--/

on i ne $o'&'ara s en%leski= i %ovoro=) To ,e ra lo% a $ravila $isan,a ri,e+i $o$&t machine P=a>inaPB Heitgeist P'&C vre=enaPB concerto PkoncertPB lasagne Pla an,eP i chic P>ikPB $ote>ko@e s photograph P*oto%ra*PB 8ylophone Pksilo*onP i psychology P$siColo%i,aP) etvrtoB na na+in $isan,a nekiC ri,e+i katka' &t,e+& $ravila $isan,a 'r&%iC ri,e+i) Tako ,e n$r) ri,e+ isle PotokP $re& eta i staro*ranc&sko%B $a ,e a'r?ala staro*ranc&ski na+in $isan,aB 'ok ,e i vorna en%leska ri,e+ island PotokPB $retCo'no $isana ilandB $re& ela slovo s o' *ranc&ske ri,e+i Gtako i & ri,e+i aisle P$rola PH) Peto i na,va?ni,eB ne i %ovara=o svi ri,e+i na isti na+in) Na $ri=,erB neki l,&'i i %ovara,& caught P&Cva@enP i court P'vorP istov,etnoB 'ok iC 'r&%i i %ovara,& ra li+itoB tako 'a bi savr>en na+in $isan,a a ,e'n& sk&$in& bilo ne&$otrebl,iv a 'r&%& A isti ,e $roble= i s ri,e+i=a caught P&Cva@enP i cot Psklo$ivai krevetP$ostel,aPB horse Pkon,P i hoarse P%r&bPB pull P$ov&@iP i pool P,e ercePB marry Po?en,enP i merry PsretanP Gkao i 9aryHB de1 ProsaP i do P&+initiPB poor Psiro=a>anP i pour Pli,evatiPB farther P'al,eP i father PotacPB kao i & be bro, ostaliC takviC $arova) PovrC to%aB =no%e $o,e'ina+ne ri,e+i ra li+iti l,&'i i %ovara,& na veo=a ra li+ito na+in) Neke o' takviC ri,e+i & en%lesko=e s& either PiliPB economics Pekono=i,aPB tomato Pra,+icaPB grass PtravaPB suggest P$re'lo?itiPB li(rary Pkn,i?nicaPB sterile PsterilnoPB contri(ute P'o$rini,etiP i =no%e 'r&%e) -idjetiK $ravo$isB s&stav $isan,a "odatna literatura! #r"stal 1::8a! -14N-1:B 1:99! 4) $o%lavl,eS 1ni@ i Sili@ -;;1S .abi@B Iinka i Mo%&> -;;;)

nadzor# kontrola (eng. control)


Po,ava & ko,o, se bes&b,ektna glagolska skupina t&=a+i kao 'a i=a s&b,ekt) ( re+enica=a <van 0eli po7i ku7iB i <van je o(e7ao 9ariji po7i ku7i G'r&%a re+enica ni,e a sve %ovornike $ot$&no %ra=ati+ki is$ravnaH ra &=i,e=o 'a Ivan i'e k&@i) O'nosnoB Ivan ,e $o'ra &=i,evani s&b,ekt bes&b,ektne %la%olske sk&$ine

--0

po7i ku7iB ato ka?e=o 'a <vanB s&b,ekt %la%ola 0eli i o(e7aoB nadzire %la%olsk& sk&$in& po7i ku7i) To ,e $ri=,er subjektnog nadzora Geng) s&b,ectNcontrolH) ( re+enici <van je nagovorio 9ariju da po:e ku7iB 9arija ,e ta ko,a i'e k&@iS sa'a 9arijaB ob,ekt %la%ola nagovorioB na' ire %la%olsk& sk&$in& po:e ku7iB $a & to= sl&+a,& i=a=o $ri=,er objektnog nadzora Geng) ob,ectNcontrolH) Posto,i ,o> ,e'na =o%&@nostB ko,& =o?e=o $rika ati re+enico= "a se krene ku7i zvui kao do(ra ideja) Ovo%a $&ta &o$@e ne=a 'ost&$ne imenske skupine ko,a bi se =o%la $rot&=a+iti kao s&b,ekt %la%olske sk&$ine da se krene ku7iB $a takav $ri=,er na iva=o ar(itrarnim nadzorom) Po,ava na' ora =o?e biti vrlo slo?ena i =no%e ,o, s&vre=ene %ra=ati+ke teori,e $osve@&,& $ri'a,& velik& $o ornost) Neki a&tori na' or ov& dijeljenjem Geng) sCarin%H) Na iv nadzor ili kontrola katka' i=a i 'r&%o na+en,e) ( bro,ni= ,e ici=a ne$ri,ela ne s& re+enice ra vrstane & 'va ra li+ita %ra=ati+ka ti$a ko,i se ra lik&,& $o st&$n,& na' ora s&b,ekta na' ra'n,o=) ( takvi= se ,e ici=a re+enice $o$&t Dn je oti/ao ku7i i Dn je ustaoB & ko,i=a s&b,ekt i=a visok st&$an, na' oraB i ra?ava,& ,e'no= vrsto= konstr&kci,eB 'ok se 'r&%e $o$&t Dn je umro i Dn je kihnuoB & ko,i=a s&b,ekt i=a ni ak st&$an, na' oraB i ra?ava,& 'r&k+i,o= konstr&kci,o=) -idjetiK ana*oraB $o'i an,e "odatna literatura! .orsle" 1::1! 11) $o%lavl,eS E Pal=er 1::0! 8;N8/)

naglasak (eng. stress)


Istican,e $o,e'ino% slo%a) ( en%lesko=e i Crvatsko=e %otovo svaka ri,e+ i=a bare= ,e'an slo% ko,i ,e istakn&ti,i o' 'r&%iC slo%ova) On se na iva naglaeni slo%B a n,e%ovo ,e =,esto obi+no lako otkriti) Svi se be okli,evan,a sla?e=o 'a na%lasak $a'a na $rvi slo% & ri,e+i 0r tva i pla /itiB na 'r&%i slo% & ri,e+i

--4

izraditiB na tre@i slo% & cirkulacijaB a na ,e'ini slo% & ri,e+i=a ra t i tr g) Govornici katka' na%la>&,& ri,e+i ra li+ito! neki na%la>&,& $rvi slo% & ri,e+i kontraverzanB a neki tre@i slo%) ( en%lesko=e vi>eslo?ne ri,e+i +esto & svo, glavni naglasak Gprimarni naglasakH i=a,& sekundarni naglasak Gslabi,i na%lasakH na ko,e=& 'r&%o= slo%&) Pri=,ericeNa $ri=,erB ri,e+ education i=a %lavni na%lasak na tre@e=& slo%&B a sek&n'arni na%lasak na $rvo=e slo%&) I kra@e ri,e+iB $o$&t (ase(all Pbe, bolP= (ora8 PboraksP= te8t(ook P&'?benikP= cro uet P=ini %ol*P i ice cream Psla'ole'P i=a,& %lavni na%lasak na ,e'no=eB a sek&n'arni na%lasak na 'r&%o=e slo%&B iako se =,esto na%laska a'n,iC 'va,& $ri=,era ra lik&,e o' %ovornika 'o %ovornika) Ra like & na%lask& o=o%&@&,& ra likovan,e $arova ri,e+i ko,e s& $o ostali= i %ovorni= na+a,ka=a istov,etne) Pri=,ericeB en%leske i=enice 3su(ject i 3record ra lik&,& se sa=o na%lasko= o' %la%ola su3(ject i re3cord) Neki %ovornici en%lesko%a sa=o & $o=o@ na%laska &s$i,eva,& ra likovati (illo1 PvalP o' (elo1 Pis$o'P) Na%lasne ra like i & Crvatsko=e ,e ik& o=o%&@&,& ra likovan,e $arova ri,e+iB kao >to ,e sl&+a, s i=enica=a pa s i pWs) ( en%lesko=e na%lasak nasta,e slo?eno= interakci,o= nekoliko *onetskiC +i=benika! na%la>eni ,e slo% %lasni,iB vi>i i '&?i) 6rvatski s$a'$ri$a'a & sk&$in& ,e ika s =elo'io ni= na%lasko=) Slo% se isti+e $o'i an,e= ili s$&>tan,e= tona) Pre=a '&l,ini tra,an,aB ,a+ini i $ro=,eni tona & Crvatsko=e stan'ar'no= ,e ik& ra lik&,e=o +etiri na%laska! kratkosilazni G HB kratkouzlazni G HB dugosilazni G H i dugouzlazni G H) Nena%la>eni sa=o%lasnici =o%& biti '&%i G H i kratki GwH ( o$isani slo%ovni naglasak rijeiB en%leskiB kao i Crvatski takoEer i=a,& reenini naglasak: o'reEena ri,e+ na%la>&,e se & i ,aviB n$r) Ce7u C<K!" popustiti pred tim prijetnjama) Re+eni+ni na%lasak &vi,ek se s=,e>ta na slo% ko,i nosi %lavni na%lasak) 2r&k+i,i ,e kontrastivni naglasak Geng) contrastive stressH & ko,e=& se =o?e na%lasiti bilo ko,i slo%B +ak i ona, ko,i obi+no ni,e na%la>enB

--5

kako bi se ne>to istakn&lo ra'i &s$ore'be s +i= 'r&%i=! %ekao sam #%<hvatiB ne Uhvati) -idjetiK s&$rase%=entna obil,e?,a "odatna literatura! Gie%ericC 1::-! 8) $o%lavl,eS Knowles 1:98! 8) $o%lavl,eS Krei'ler 1:9:! 11) $o%lavl,eS Laver 1::0! 15) $o%lavl,eS LeCiste 1:8;! 0) $o%lavl,eS RoacC 1::1! 1;)N1-) $o%lavl,eS .ari@ et al) 1::4! 55N84)

neovisnost o poticaju (eng. stimulus%freedom)


Mo%&@nost o'abira Co@e=o li i >to @e=o & ko,o, sit&aci,i re@i) Si%nali ko,e &$otrebl,ava,& ?ivotin,e $rete?ito s& ovisni o poticaju Geng) sti=&l&sNbo&n'H! si%nal se stvara iskl,&+ivo ka' se $ri=i o'reEeni $otica,B n$r) =a,=&n &vi,ek &$o orava na $ribli?avan,e orla nakon >to %a &o+iB i ni & ,e'no=e 'r&%o= tren&tk&) L,&'ski ,e ,e ik $ot$&no ra li+it) Osi= na>iC Gne,e i+niCH a$o=a%an,a & tren&ci=a boli ili straCaB $ot$&no s=o slobo'ni o'abrati >to @e=o re@i be ob ira na kontekst) 2r&%i= ri,e+i=aB na> %ovor ,e neovisan o poticajima) 1ko vas $ri,atel,ica 1na $ita Mto misli/ o mojoj novoj haljiniFB =o%li biste o'%ovoriti #rekratka jeB ili Ce stoji ti uz lju(iastu majicuB ili +ak !ko to ne privue 9arkovu pozornostB ni/ta ne7e) Mo?ete +ak o'biti o'%ovoriti na $itan,e i $ro=i,eniti te=& ra %ovora) NaravnoB $osto,e vrste 'r&>tveniC $ritisaka ko,e neke o'%ovore +ine v,ero,atni,i= o' 'r&%iC) 1ko va= ,e stalo 'o 1nina $ri,atel,stvaB v,ero,atno ne@ete o'%ovoriti Bo0eB !naB s tvojim de(elim nogamaB tre(ala (i nositi /iroke haljine) MeE&ti=B ni>ta & ,e ik& vas ne s$re+ava 'a to ka?ete i vi to =o?ete re@i ako ?elite) Iako %a ni,e $rvi $ri=i,etioB a=eri+ki ,e lin%vist #Carles 6ockett 1:5;NiC %o'ina $rvi $riv&kao ve@& $o ornost na neovisnost o $otica,&) -idjetiK oblikovne na+a,keB ono=,esnostB otvorenost

--8

neurolingvistika (eng. neurolinguistics)


Pro&+avan,e ve a i =eE& ,e ika i =o %a) Pro&+avan,e ve a i =eE& ,e ika i =o %a sre'ino= s& 'evetnaesto% stol,e@a a$o+eli Iranc& Pa&l .roca i Ni,e=ac #arl Jernicke) Oni s& istra?ivali i o$isali afazije G,e i+ne $ore=e@a,eH ko' l,&'i s =o?'ani= o>te@en,i=a i ati= s&B nakon s=rti $aci,enataB $rovo'ili a&to$si,e kako bi otkrili ko,a s& $o'r&+,a =o %a bila o>te@ena) Ti= s& na+ino= &s$,eli i'enti*icirati 'va $osebna $o'r&+,a & =o %& ko,a 'anas na iva=o Brocino podruje i Wernickeovo podrujeB o' ko,iC ,e svako o'%ovorno a osobit vi' ,e i+ne &$orabe) Nala i s& $otvr'ili stvarnost o lokalizaciji ,e ika & =o %&) Ztovi>eB b&'&@i 'a s& ta $o'r&+,a %otovo &vi,ek s=,e>tena & li,evo, =o?'ano, $ol&tciB ona s& $otvr'ila i $o,av& lateralizacije =o %a) ( 'va'eseto=e stol,e@& a=eri+ki ne&rolo% Nor=an GescCwin' ra ra'io ,e sta,ali>te o =o %& kao sk&$& bro,niC s$eci,ali iraniC sastavnica ko,e s& =eE&sobno $ove aneB te ,e takoEer $ostavio osnov& a s&vre=en& ra re'b& nekoliko jezinih podruja & =o %& i vrsta a*a i,a ko,e $roi la e i $ovre'a svako%a o' tiC $o'r&+,a) Ne'avno ,e &voEen,e= slo?eniC =o?'aniC skenera skanera kao >to s& $3 skener skaner i "1 skener skaner $ostalo 'ost&$no is$itivan,e =o?'aniC aktivnosti & 'raviCB sv,esniC is$itanika $ove aniC s i voEen,e= o'reEeniC ,e i+niC ra'n,a kao >to ,e +itan,eB %ovoren,e i sl&>an,e) Novi s& $o'aci $otvr'ili i $ro>irili nan,e o lokali aci,i i *&nkci,a=a nekoliko ,e i+niC $o'r&+,a) -idjetiK ,e i+na $o'r&+,aB laterali aci,aB lokali aci,a "odatna literatura! #r"stal 1::8a! VIII) 'ioS Mal=k,Tr 1::1! -51N-55S OPGra'" et al) 1::5! 18) $o%lavl,eS Steinber% 1::/! :) $o%lavl,e)

neutralizacija/# glasovno jednaenje (eng. neutralization)


Nestanak *onolo>ke o$reke & o'reEeno= $olo?a,&) 6rvatski ,e ik ra lik&,e

--9

n$r) foneme M$M i MbM) 2va se *one=a ra lik&,& & bro,ni= minimalnim parovimaB n$r) piti i (itiB te para i (ara) I$akB $osto,e $olo?a,i & ko,i=a ne sto,e & o$reciB n$r) is$re' MsM) ( en%lesko=e se nave'ena 'va *one=a ra lik&,& takoEer & bro,ni= =ini=alni= $arovi=aB n$r) pie P$itaP i (uy Pk&$itiPB te pike P>il,akP i (ike PbiciklPB pray P=olitvaP i (ray Pn,akan,ePB nipple Pbra'avicaP i ni((le P obatiPB rip Pras$aratiP i ri( PrebroPB slap P$l,&sn&tiP i sla( Pistesana $lo+aP) MeE&ti=B i a MsM & isto=e slo%& oni ne sto,e & o$reciB ,er ne =o?e=o ra likovati ri,e+i kao >to s& spit P$l,&n&tiP i s(itB ili spade Plo$ataP i s(ade) ( to=& sl&+a,& ka?e=o 'a ,e kontrast i =eE& M$M i MbM neutraliziran! on vi>e ne $osto,iB $a se & to= $olo?a,& M$M i MbM vi>e ne =o%& &$otrebl,avati a ra likovan,e =ini=alniC $arova) Po,a= ne&trali aci,e &veli s& i ra vili &%lavno= isto+noe&ro$ski lin%visti prake kole 1:/;NiC %o'inaB a osobito r&ski lin%vist Nikolai Tr&bet ko") Posto,an,e ne&trali aci,e sna?an ,e $o's,etnik na +in,enic& 'a s& a fonologiju va?ni ponaanje i raspored %lasovaB a ne n,iCove a$sol&tne *onetske vri,e'nosti) -idjetiK *one=B *onolo%i,aB =ini=alni $ar "odatna literatura! #arr 1::/! 9/N99S #lark an' Kallo$ 1::4! 10-N109S P 6awkins 1:90! 1;0N110S Lass 1:90! 0;N4/)

neverbalna komunikacija (eng. non%verbal communication)


Svaki oblik ko=&nikaci,e ko,i ne &kl,&+&,e ri,e+i) Ka' ko=& >to %ovoriteB %ovornik sto,i ili s,e'i na o'reEeno, &'al,enostiB a& i=a o'reEen& $o &B i=a o'reEeni i ra licaB ra'i o'reEene %esteB a n,e%ovi o'abiri +esto $renose $or&ke ko,e n,e%ove ri,e+i ne i ra?ava,& i ravno! ,e li ainteresiranB ili =& ,e 'osa'noB ,e li nervo an ili sa=o$o& 'anB ,e li $rivr?en 'r&%o, osobi ili ni,e it') To s& vi'ovi neverbalne ko=&nikaci,eB o' ko,iC s& =no%i k&lt&rno o'reEeniB tako 'a & %ovor& strani= ,e iko= katka'

--:

%ovornik =o?e sl&+a,no $rio$@iti ono >to ni,e na=,eravao) Ra li+iti se neverbalni as$ekti %ovora &%lavno= $ro&+ava,& & okviri=a parajezika &n&tar ko,e% se $ro&+ava v&+noB neverbalno $ona>an,e i etnografije govora ko,a se bavi ne v&+ni= $ona>an,e=) G( ,e i+ni= st&'i,a=a na iv verbalan na+i Pko,i ,e i ra?en ri,e+i=aB bilo %ovoro= ili $is=o=PS svako'nevni s=isao to% na iva & na+en,& P%ovorniB &s=eniP ne &$otrebl,ava se & lin%vistici)H -idjetiK etno%ra*i,a %ovoren,aB $ara,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 50) $o%lavl,e)

nominalizacija# poimenienje (eng. nominalization)


Gra=ati+ka ,e'inica ko,a se $ona>a kao imenica ili imenska skupinaB ali ,e i ve'ena i ko,e 'r&%e vrste ri,e+i) Ri,e+ arrive P'o@iP ,e %la%olB kao & re+enici 2he arrived at ten o3clock P2o>la ,e & 'eset satiPB ali ,e ri,e+ arrival P'ola akP i=enica kao & Her sudden arrival surprised us PI nena'io nas ,e n,e in i nena'ni 'ola akP) O+ito ,e 'a ,e i=enica arrival P'ola akP i ve'ena i %la%ola arrive P'o@iPB $a ka?e=o 'a ,e arrival P'ola akP nastao nominalizacijom %la%ola arrive P'o@iP) To ,e $ri=,er na,,e'nostavni,e vrste no=inali aci,eB ali $osto,e i ra raEeni,e vrste) Na $ri=,erB & Tom i 2ally #erkins prouavaju vulkaneB prouavaju vulkane %la%olska ,e sk&$inaB ali & #rouavanje vulkana opasan je posao glagolska ,e skupina $oi=eni+ena Gto ,e s&b,ekt re+eniceH) 2r&%a vrsta no=inali aci,e =o?e biti i ve'ena o' ci,ele re+eniceB $o$&t 2uzana pu/i) Ta re+enica no=inali irana & i=ensk& sk&$in& %lasi 6udi me 2uzanino pu/enjeB & ko,o, no=inali irano 2uzanino pu/enje i nova $osta,e s&b,ekto= re+enice) Pridjevi se takoEer =o%& $oi=eni+itiB kao & re+enici 2iroma/ni su uvijek s namaB & ko,o, ,e $ri',ev siroma/ni $oi=eni+en) En%leski ne 'o$&>ta & svi= okolnosti=a $oi=eni+en,e $ri',evaB a ra lik& o' >$an,olsko%a & ko,e=& se svaki $ri',ev =o?e $oi=eni+itiB n$r)

-/;

$ri',ev se rojo PcrveniP no=inali ira 'o'atko= +lana el rojo) ( Crvatsko=e ,e takoEer =o%&@e $oi=eni+en,e o'reEeniC $ri',evaB n$r) molim a/u crnvenoga) ($oraba no=inali aci,e a ra li+ite ko=&nikaci,ske svrCe osobito ,e istra?ena &n&tar sustavske lingvistikeB & ko,o, se no=inali aci,a obraE&,e kao vrsta %ra=ati+ke metafore)

-/1

obilje&enost (eng. markedness)


Svo,stvo ko,e ra lik&,e ne&tralni,e ,e i+ne oblike o' oniC ko,i s& =an,e ne&tralni) O nak& obiljeenosti &veli s& e&ro$ski lin%visti prake kole 1:-;NiC %o'inaB iako ,e $o,a= natno stari,iB a 'anas ,e ,e'an o' sre'i>n,iC lin%visti+kiC $o,=ova) Obil,e?enost ,e vrlo >irok $o,a= ko,i se $ri=,en,&,e na sve ra ine ra>+la=be) O$@enito %ovore@iB obiljeeni oblik svaki ,e ,e i+ni oblik ko,i ,e ne&obi+a,eni,iB =an,e ne&tralan & o'nos& na ko,i 'r&%i neobiljeeni oblik) Obil,e?enost se obil,e?eno% oblika $re=a neobil,e?eno=& =o?e $re$o nati $o $ris&tnosti 'o'atniC ,e i+niC obavi,esti i 'o'atniC ni,ansi na+en,aB $o ve@o, i ni=nosti & o'reEeno=e ,e ik& ili & ,e ici=a o$@enitoB ili $o ko,i= 'r&%i= na+a,ka=a) Pri=,ericeB be v&+ni sa=o%lasnici i be v&+ni laterali obil,e?eni s& & o'nos& na v&+neB ,er s& & sv,etski= ,e ici=a be v&+ni sa=o%lasnici =no%o r,eEi o' v&+niC i bo% to%a >to se be v&+ni sa=o%lasnici nala e %otovo iskl,&+ivo & ,e ici=a ko,i takoEer i=a,& i v&+neB 'ok ve@ina ,e ika i=a sa=o v&+ne s&%lasnike i laterale) T,esna+nik U$*VB kao & n,e=a+ko=e #flaume P>l,ivaPB obil,e?en ,e & o'nos& na U$V i na U*VB ,er se $osl,e'n,a 'va %lasa & ,e ici=a $o,avl,&,& +estoB 'ok ,e U$*V vrlo ri,e'ak) ( Crvatsko=e ,e n$r) ri,e+ zeica obil,e?ena & o'nos& na zecB a & en%lesko=e ri,e+ lioness PlavicaP & o'nos& na lion PlavPB ,er ri,e+i zeica i lavica sa'r?e 'o'atni =or*olo>ki i na+en,ski sa'r?a,B a osi= to%a r,eEe se &$otrebl,ava,&) En%lesko (rethren obil,e?eno ,e & o'nos& na (rothers Pbra@aP ,er se $o,avl,&,e sa=o & o%rani+eno=e kontekst&B a (unny P ekoP obil,e?en ,e & o'nos& na ra((it P ecPB ,er nosi 'o'atno

-/-

os,e@a,no na+en,e) Pasivna re+enica $o$&t <vana je zaustavljena od policijeB obil,e?ena ,e & o'nos& na aktivn& #olicija je zaustavila <vanuB ,er $asivna re+enica sa'r?i vi>e ri,e+iB i=a slo?eni,& str&kt&r& i r,eEe se &$otrebl,ava o' aktivne) Ko' obil,e?enosti ne $o'&'ara,& se &vi,ek svi na na+eni kriteri,i) ( neki= ,e $aci*i+ki= ,e ici=a $asivna re+enica $&no +e>@a o' aktivne) 2akleB & ti= s& ,e ici=a $asivne re+eniceB iako obil,e?ene s %ra=ati+ko%a %le'i>taB neobil,e?ene s %le'i>ta 'isk&rsa) Vri,e'nost obil,e?enosti takoEer se =o?e $ro=i,eniti ti,eko= vre=ena! *or=alni i ra latinsko%a $o'ri,etla prior to P$ri,e +e%aP neko@ ,e bio veo=a obil,e?en & o'nos& na $re=a i vorno en%leski en%lesko=e (efore P$ri,ePB ali ,e a =no%e %ovornike prior to 'anas $ostao &obi+a,eniB o'nosno neobil,e?eni oblikB kao & sk&$ini prior to 1ar P$ri,e rataP) "odatna literatura! E) 6awkins 1:90! 110N1-4)

oblikovne znaajke (eng. design features)


Obavi,esni $o$is nai %le' o$@iC na+a,ka l,&'sko% ,e ika) Oblikovne ,e na+a,ke 1:5;) %o'ine $re'stavio a=eri+ki lin%vist #Carles 6ockett) 6ockett i 'r&%i $ovre=eno s& $re'la%ali obnov& i vorno%a $o$isaB a ob,avl,eno ,e i nekoliko ina+ica) Sve ina+ice sa'r?e te=el,ne na+a,ke! arbitrarnostB dvojnost uzorkovanjaB onomjesnostB otvorenost i neovisnost o poticaju) O' tiC se $et na+a,ka ,e'ino $rva =o?e $rona@i & ivotinjskoj komunikaciji) Sa znakovnim jezicima $o,avl,&,& se o'reEene $ote>ko@e) Oni o+ito ne $os,e'&,& sek&n'arn& oblikovn& na+a,k& &$orabe glasovno!slunog kanala Geng) vocalNa&'itor" cCannelH kao $ri=arno% =e'i,aB i &$itno ,e i=a,& li 'vo,nost & orkovan,a) -idjetiK arbitrarnostB dvojnost uzorkovanjaB neovisnost o poticajuB onomjesnostB otvorenostB ivotinjska komunikacija "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 0;;N0;1S 6ockett 1:5;S Trask 1::4! 1) $o%lavl,e)

-//

obradba jezika (eng. language processing)


Mentalne ',elatnosti ko,e s&',el&,& $ri stvaran,& i ra &=i,evan,& ,e ika) Ka' stvori=o i ,av&B ili ka' +&,e=o nek& i ,av&B & =o %& se o'vi,a,& biva,& =no%ei slo?ene slo?eni ',elatnosti $rocesi ko,e se na iva,& obradba jezika) PsiColin%visti s& ra vili ni =no%e teCnikea a o'%onetavan,e ra ina &kl,&+eniC & obra'b& ,e ika) Is$itanici se is$it&,& & laboratori,& kako 'a bi se otkrilo na ko,i na+in ra li+iti &v,eti &t,e+& na i voEen,e ,e i+niC a'ataka a'a@aB a 'oka i se =o%& $rik&$l,ati i i govornih pogreaka Geng) s$eecC errorsH) Re &ltate ni,e &vi,ek lako $rot&=a+iti) Lin%visti s&B i$akB ostvarili neke &s$,eCe na $o'r&+,& o'%onetavan,a nekoliko ra li+itiC st&$n,eva planiranja govora Geng) s$eecC $lannin%HB o'nosno sCva@an,a =entalniC $ost&$aka ko,i na= o=o%&@&,& stvaran,e i ,ava) Ra &=i,evan,e %ovora =alo ,e te?e! $re'lo?ene s& bro,ne zamjedbene strategije ko,e s& bile 'onekle &s$,e>ne $ri ob,a>n,avan,& ,e'nostavniC i ,avaB ali ,e $roces ra &=i,evan,a slo?eni,iC i ,ava ,o> &vi,ek $rili+no a%onetan) -idjetiK $siColin%vistikaB a=,e'bena strate%i,a "odatna literatura! 1itcCison 1:9:S 1k=a,ian et al) 1::4! 1;) $o%lavl,eS OPGra'" et al) 1::5! 1;) $o%lavl,e U11) $o%lavl,e & a=eri+ko=e i 'an,&V)

obradba prirodnih jezika (eng. natural%language processing 0 3-1)


($oraba ra+&nalniC $ro%ra=a a obra'b& velikiC koli+ina ,e i+niC $o'ataka) 5bradba prirodnih jezika $o+ela se $o,avl,ivati 1:4;NiC %o'inaB ka' s& $ostala 'ost&$na $rva br?a ra+&nala) I vorni cil, obra'be $riro'niC ,e ika bilo ,e strojno prevo'enje Geng) =acCine translation A MTHB o'nosno stvaran,e $ro%ra=a ko,i =o%& $revesti tekst s ,e'no% ,e ika na 'r&%i & =ini=aln& l,&'sk& $o=o@) Na ra+&nalno= $revoEen,& se i 'anas ra'iB ali se obra'ba $riro'niC ,e ika 'anas ve@ino= bavi >iri= o$se%o= $ri=,ene)

-/0

L,&'i ko,i se bave obra'bo= $riro'niC ,e ika ra raE&,& ra+&nalne teCnike a anali iran,e veliko%a kor$&sa $riro'niC ,e ika kako bi 'obili re &ltate ko,i s& &s$ore'ivi s l,&'ski=B ali & sl&+a,& obra'be prirodnih jezika to se nasto,i na$raviti $&no br?e i to+ni,e) Sre'i>n,i ,e a'atak stvaran,e &+inkovitiC i %ole=iC parsera6 Parser ,e $ro%ra= ko,i =o?e re+enici $riro'no% ,e ika o'%onetn&ti %ra=ati+k& str&kt&r& i $ri$isati ,o, na+en,eB tako 'a s 'obiveni= na+en,e= =o%& ra'iti 'r&%i 'i,elovi s&stava) S&vre=eni s&stavi obra'be $riro'niC ,e ika sve s& a=bicio ni,i i ne $ok&>ava,& se baviti sa=o $o,e'ina+ni= re+enica=aB ve@ i o$se?ni= tekstovi=aB +esto obraE&,&@i $ra%=ativne i 'isk&r ivne +i=benike) 2osa' se ni,e'an s&stav ni,e ni $ribli?io veliko, $rila%o'l,ivosti l,&'ske ,e i+ne obra'beB ali & o'reEeni= $o'r&+,i=a s&stavi obra'be $riro'niC ,e ika =o%& biti veo=a &s$,e>ni) Po nat ,e ,e'nostavan $ri=,er s&stava ko,i &$otrebl,ava,& $&tni+ki a%enti a $re'bil,e?be avionskiC letovaB ali s& & &$orabi takoEer i ra raEeni,i s&staviB n$r) s&stavi a $ronala?en,e $o'ataka & %ole=i= ,e i+ni= korpusima a $ri$re=& i ra'be r,e+nika) Obra'ba $riro'niC ,e ika 'anas ,e sre'i>n,i 'io $otCvata stvaran,a umjetne inteligencije Geng) arti*icial intellin%enceHB ra+&nalniC $ro%ra=a ko,i & =no%i= $o'r&+,i=a =o%& o$ona>ati ',elovan,e l,&'skiC bi@a) -idjetiK kor$&sB ra+&nalna lin%vistika 2o'atna literat&ra! #r"stal 1::8a! 015N018S Mal=k,Tr 1::1! -9N/9)

odsjeak# segment (eng. segment)


Je'na o' 'iskretniCB o'nosno i 'vo,iviC ,e'inica ko,e se $o,avl,&,& & %ovorno=e sli,e'&) ( fonetici ,e o's,e+ak glasS & fonologiji ,e fonem) Ob,e ra ine ra>+la=be $o,e'ina+n& ri,e+ ili %ovor ra>+lan,&,& na sli,e' 'iskretniC ,e'inica ko,e se ni?& ,e'na a 'r&%o=) Ri,e+ patakB =o?e se n$r) $rika ati na *onetsko, ra ini kao U$atakVB a na *onolo>ko, ra i

-/4

ni kao M$atakM sa sli,e'o= o' $et o's,e+aka & oba sl&+a,a) En%leska ri,e+ pet Pk&@ni l,&bi=acP *onetski se $rika &,e U$CTtVB *onolo>ki M$TtMB $ri +e=& se $o,avl,&,& tri o's,e+ka) 1s$ekti *onolo%i,e ko,i se bave o's,e+ci=a i n,iCovi= $ona>an,e= a,e'ni+ki= se i=eno= na iva,& segmentna *onolo%i,aB a ra lik& o' $ro&+avan,a i na'o's,e+niC ili suprasegmentnih obiljeja ko,a se =ora,& o$isati s $o=o@& *onolo>kiC ,e'inica ve@iC o' $o,e'ina+no% o's,e+ka) O$@e ,e $ravilo 'a 'io %ovora sa'r?i isti bro, o's,e+aka na *onolo>ko, i *onetsko, ra iniB ali i$ak $osto,e i ni=ke) Na $ri=,erB & =no%i= a=eri+ki= i %ovori=aB ri,e+ can3t Pne =o?eP sa'r?ava +etiri o's,e+ka na *onolo>ko, ra ini MkTntMB ali sa=o tri na *onetsko, ra ini UkCTtV) Ov',e *one=ski o's,e+ak MnM na *onetsko, ra ini %&bi svo,& se%=entn& $riro'& i ostvar&,e se kao obil,e?,e na ali aci,e na sa=o%lasnik& UTV) Neke a$straktni,e teori,e *onolo%i,e ra =atra,& t& =o%&@nost ,o> 'al,e) ( takvi= teori,a=a =o?e=o na@i en%lesk& ri,e+ sign P nakP *onetski UsaenVB $rika an& na a$straktno, *onolo>ko, ra ini kao MsenM +i=e se ?ele ob,asniti i ve'eni oblici $o$&t signature P$ot$isP i signal Psi%nalP) Nave'eni o$is bio ,e $o$&laran 1:5;NiCB a 'anas ,e n,e%ova $o$&larnost natno =an,a) -idjetiK *one=B %lasB s&$rase%=entna obil,e?,a "odatna literatura! #at*or' 1:88! --5N--:)

ogranienje odabira (eng. selection restriction)


O%rani+en,e s$a,an,a ri,e+i & re+eniciB ko,e nasta,e na te=el,& n,iCova na+en,a) Lako ,e na$raviti nai %le' %ra=ati+ne re+enice ko,e s& bes=islene bo% to%a >to se ri,e+i & n,i=a ne =o%& s$o,iti na ra &=l,iv na+in! -i ste prevarili moju lu(enicuS "rugi korijen od sedam je zelen i iscije:enS Dna je (acila svoju srame0ljivost u jezero uz pljusak) T& s& $rekora+ena ogranienja odabira ili odabirna ogranienja)

-/5

Po+etko= 1:5;NiC Noa= #Co=sk" $ok&>ao ,e takva o%rani+en,a s=atrati 'i,elo= %ra=atikeB $a s& 'ani $ri=,eri $re=a takv& stav& ne%ra=ati+ni) Ta ,e i'e,a br o o'ba+ena kao ne$rove'ivaB i 'anas se takva o%rani+en,a o$@enito s=atra,& 'i,elo= semantike ili G+e>@eH pragmatike) Pre=a se=anti+ko=& sta,ali>t& nave'ene $ri=,ere &o$@e ne =o?e=o $rot&=a+itiB 'ok $re=a $ra%=ati+ko=& sta,ali>t& s=atra=o sa=o 'a ,e te>ko ili ne=o%&@e $rona@i kontekst & ko,e=& bi se ,e'an o' tiC $ri=,era =o%ao $rikla'no i re@i) -idjetiK 'obra oblikovanostB na+en,e "odatna literatura! 1llan 1:Z[! 4) $o%lavl,eS LeecC 1:80! 101N105S Ra'*or' 1:99! /5:N /8-)

onomastika (eng. onomastics)


7nanost ko,a $ro&+ava i=ena) Ono=astika ,e %rana ,e ikoslovl,a ko,a aCti,eva isto =&kotr$no istra?ivan,e $ovi,esniC 'ok&=enata kao i ko' ostaliC *ilolo>kiC 'isci$lina Gvi'i filologijaHB s to= ra liko= >to se i=ena +esto =i,en,a,& vi>e i ne$ravilni,e o' obi+niC ri,e+i) Pri=,ericeB sve 'ok se ne istra?e o'reEeni 'ok&=entiB ni,e ni i 'aleka =o%&@e akl,&+iti 'a ,e i=e en%lesko% sela .ri'%water i vorno na+ilo P=ost G(ridgeH Uko' =,esta ko,e $os,e'&,e +ov,ek vanV JalterPB ili 'a i=e a=eri+ke ri,eke #icket1ire nasl,eE&,e $retCo'no *ranc&sko #urgatoire P+istili>tePB ili 'a na iv ,e'no%a $o'r&+,a Lon'ona i=eno= #imlico $ot,e+e na vrlo slo?en na+in o' i=ena ri,eke & S,everno, KaroliniB 'anas $o nate kao Tar.#amlico) Ono=asti+ari $ro&+ava,& antroponime Gi=ena l,&'iB osobito $re i=enaB ali i osobna i=enaH i toponime Gi=ena =,estaH) ( to$oni=e se &bra,a,& imena mjesta Gi=ena nasel,aHB hidronimi Gi=ena ri,ekaB ,e era i =oraHB oronimi Gi=ena $laninaHB kao i i=ena 'olinaB $ol,aB $&tovaB &licaB k&@aB >&=a i 'r&%iC stvari ko,e se =o%& i=enovati) -idjetiK i=eB *ilolo%i,a

-/8

"odatna literatura! #r"stal 1::4! 1;) $o%lavl,eS Trask 1::5! /4;N/4/S Zi=&novi@ 1::4)

onomjesnost/# drugomjesnost (eng. displacement)


S$osobnost %ovoren,a o stvari=a ko,e nis& ov',e i sa'a) ( sa=o ,e'n& $o nat& i ni=k& Gvi'i ni?eHB svaki si%nal ko,i nel,&'ska bi@a &$otrebl,ava,& a ko=&nikaci,& o'nosi se iskl,&+ivo i i ravno na si%nali aci,& o ne$osre'no=e vre=en& i $rostor&) Ni,e'an se ?ivotin,ski si%nalB s %rani+ni= i ni=ka=a =irisniC o naka ko,e ?ivotin,e ostavl,a,& a o na+ivan,e $o'r&+,a ili tra%aB nika' ne o'nosi na $ro>lost ili b&'&@nostB $ret$ostavl,eno ili ne+in,eni+no stan,e stvari ili na i>ta >to ?ivotin,a =o?e nei ravno o$a iti) 2a bis=o to bol,e $re'o+iliB reci=o 'a =i>evi ne ra %ovara,& o svo,i= bliski= s&sreti=a s =a+ka=aB =e'v,e'i ne 'isk&tira,& ras$ravl,a,& o te>ko, na'ola e@o, i=iB e+evi se ne &$&>ta,& & ?&stre svaEe o to=& >to bi se =o%lo le?ati nala iti na 'r&%o, strani bri,e%aB %&ske ne $lanira,& svo,& sl,e'e@& seli'b&) L,&'ski ,e ,e ik $ot$&no ra li+it) L,&'i =o%& ra %ovarati o ,&+era>n,o, no%o=etno, &tak=iciB vlastito=e ',etin,stv& ili $ona>an,& 'inosa&ra ko,i s& ?iv,eli $re'i,e 1;; sto =ili,&na %o'ina) S ,e'nako= lako@o= =o%& ra =atrati $oliti+ke 'o%aEa,e & Per&& ili ra %ovarati o at=os*eri na $lanet& Ne$t&n&) TakoEerB =o%& ra %ovarati o to=& >to se =o%lo 'o%o'iti 'a ,e J&% 'obio a=eri+ki 1=eri+ki %raEanski rat te i =i>l,ati ba,ke i *anta i,e s Cobiti=aB =a,evi=aB ?ivotin,a=a ko,e %ovore i =eE& v,e 'ani= ratovi=a) To ,e ono=,esnost! s$osobnost %ovoren,a o 'r&%i= stvari=a osi= oniC ko,e =o?e=o vi',etiB +&tiB os,etiti i on,&>iti to%a tren&tka) Ono=,esnostB ko,& & i=a=o 'ravo a %otovoB ,e'na ,e o' na,ve@iC ra lika i =eE& l,&'skiC ,e ika i si%nali aci,skiC s&stava 'r&%iC vrsta) Oni ne=a,& t& na+a,k&B a & ,e ik& se ona $otvrE&,e %otovo svaki $&t ka' otvori=o &sta) Posto,i sa=o ,e'na i ni=ka) Ka' $+ela i viEa+ otkri,e i vor cv,etno% nektaraB vra@a se & svo,& ko>nic& i i vo'i $les ko,i %le'a,& 'r&%e

-/9

$+ele) "elinji ples %ovori $+ela=a $ro=atra+ica=a & ko,e=& se s=,er& nektar nala iB koliko ,e &'al,en i koliko %a i=a) I to ,e ono=,esnost! $+ela ko,a $le>e $renosi obavi,esti o nala i>t& ko,e ,e ne'avno $os,etila i ko,e sa' ne =o?e vi',etiB a $+ele $ro=atra+ice o'%ovara,& $oli,etan,e= $re=a =,est& %',e se nala i nektar) Koliko %o' to bilo a$an,&,&@e a'ivl,&,&@eB $+elin,i ,e $lesB bare= asa'B a$sol&tno ,e'instven & nel,&'sko=e svi,et&! ni ,e'no 'r&%o stvoren,eB +ak ni =a,=&nB ne =o?e ko=&nicirati na ta, na+inB ali =ora se $ri nati 'a ,e i ra?a,na sna%a $+elin,e%a $lesa takoEer vrlo o%rani+ena! nai=eB ne =o?e i a@i na kra, ni s na,=an,o= neobi+no>@&) Na va?nost ono=,esnosti $rvi ,e &ka ao &$o orio a=eri+ki lin%vist #Carles 6ockett 1:5;) -idjetiK neovisnost o $otica,&B oblikovne na+a,keB otvorenost

osnova (eng. stem)


Nesa=ostalan ,e i+ni oblik ko,i sl&?i kao osnova a stvaran,e sa=ostalniC oblika ri,e+i) ( bro,ni= e&ro$ski= ,e ici=a %ra=ati+ki oblici $o,e'ine ri,e+i stvara,& se veo=a vrlo 'osl,e'no) To se osobito o'nosi na %la%oleB n$r) na,,e'nostavni,i =o%&@i oblik >$an,olsko%a %la%ola ,e korijen ko,i ne =o?e sta,ati sa=B ali ,e $ris&tan & svako=e %la%olsko= oblik&) Na kori,en =ora=o 'o'ati ,e'an o' nekoliko =o%&@iC s&*iksa +i=e nasta,e osnova to%a %la%olaB ko,a ,o> &vi,ek ne =o?e sta,ati sa=ostalno) Na$okonB na osnov& se 'o'a,e ,e'an o' =o%&@iC nastavaka Geng) en'in%H ko,i &$ot$&n,&,e %la%olski oblik) Kori,en %la%ola ko,i na+i P$,evatiP ,e cant.) Na n,e%a =o?e=o 'o'ati nekoliko s&*ikasa a vri,e=e ili na+in) S&*iks a sa'a>n,e vri,e=e ,e NaNB $a osnova sa'a>n,e% vre=ena %lasi canta.) Na osnov& =o?e=o 'o'ati nekoliko avr>etakaB +i=e 'obiva=o oblike kao >to s& canta PonMona $,evaPB cantamos P$,eva=oP i cantan P$,eva,&P) 7a $ro>lo nesvr>eno vri,e=e Gi=$er*ektH s&*iks ,e Na(aNB $a i=$er*ektna osnova %lasi canta(a.B +i=e 'al,e nasta,& oblici

-/:

kao >to s& canta(a P$,eva>ePB cantU(amos P$,evas=oP i canata(an P$,evaC&P) I&t&rski ,e s&*iks .ar.B $a ,e *&t&rska osnova cantar.B o' +e%a se tvori cantarU P$,evat @ePB cantaremos P$,evat @e=oP i cantarUn P$,evat @eP) Kon'icionalni s&*iks .arV. tvori osnov& cantarV. i oblike $o$&t cantarV P$,evaoMla biPB cantarVamos P$,evali bis=oP i cantarVan P$,evali biPB a s&*iks $re enta kon,&ktiva .e. 'a,e oblike cante P=o%la bi $,evatiPB cantemos P=o%li bis=o $,evatiP i canten P=o%li bi $,evatiP) ( Crvatsko=e ,e %la%olska tvorba ne>to 'r&k+i,aB ali takoEer o'ra?ava nave'en& str&kt&r& tvorbe oblika) Kori,en o' %la%ola vidjeti ,e vid.B a osnova se 'obiva 'o=etan,e= s&*ikasa a tvorb& in*initivne osnove ili $re entske osnove) In*initivna se osnova 'obiva o'bacivan,e= in*initivno% nastavka NtiB $a %lasi vidje.) O' te se osnove 'o'avan,e= o'%ovara,&@iC nastavaka tvore! in*initiv Gvidje.tiHB aorist Gvidje.hHB $rilo% $ro>li Gvidje.v/iHB $ri',ev tr$ni ve@ine %la%ola Gukopa.nHB i=$er*ekt nekiC %la%ola G(r.ahH i i=$erativ nekiC %la%ola Glupa.jH) Neki %la%oli i=a,& alternante te osnoveB kao vidjetiB vidi.B ko,a se $o,avl,&,e ko' %la%olsko%a $ri',eva ra'no% vidi.o) Pre entska osnova ve@ine %la%ola 'obiva se tako 'a se o'baci nastavak & /) lic& =no?ine $re enta! vid.e) O' $re entske osnove tvore se! $re ent Gvid.imHB $rilo% sa'a>n,i Gpi/.u7iHB i=$er*ekt ve@ine %la%ola Git.ahHB i=$erativ ve@ine %la%ola Gvid.iH i $ri',ev tr$ni nekiC %la%ola Gvi:. enH) I ta osnova i=a alternante! vi.emB vik.ah) Ne=a,& svi ,e ici takv& str&kt&r& Gen%leski ,e n$r) ne=aHB ali se $re$o navan,e= kori,ena i osnove & ,e ici=a ko,i iC i=a,& lak>e ob,a>n,ava morfologija tiC ,e ika) -idjetiK korijenB morfologija "odatna literatura! .ari@ et al) 1::4! -/0

osnovni red rijei (eng. basic !ord order)


Ti$i+an $ore'ak ,e i+niC 'i,elova & re+enici) Gotovo svaki ,e ik na%in,e &reEeno=& svrstavan,&

-0;

ri,e+i &n&tar re+enice) Pore'ak =o?e biti stro% A be 'o$&>teniC o'st&$an,a A iliB $akB =o?e biti tek ne>to vi>e o' statisti+ke 'atosti) 7bo% te sklonosti & ,e ik& $osta,e osnovni red rijei) (obi+a,eni ,e i na,+e>@i na+in o na+ivan,a re'a ri,e+i s $o=o@& tri %lavna ele=enta! subjektaB objekta i glagolapredikata G$re'ikataHB o'nosno SB OB V Geng) S&b,ectNOb,ectNVerbH) Osnovni ,e re' ri,e+i & Crvatsko=e s&b,ektN %la%ol$re'ikatN$re'ikat! na,+e>@e +&,e=o %atari o(ra:uju zemlju 'ok s& re+enice Hemlju o(ra:uju ratari Gob,ektN%la%ol$re'ikatNs&b,ektHB D(ra:uju ratari zemlju G%la%ol$re'ikatNs&b,ektNob,ektHB D(ra:uju zemlju ratari G%la%ol$re'ikatNob,ektN s&b,ektHB & na,=an,& r&k& stilski obil,e?ene) I & en%lesko=e ,e osnovni re' ri,e+i s&b,ektN%la%ol$re'ikatNob,ekt! obi+no se ka?e The Turks love (ackgamon PT&rci vole trikNtrakPB 'ok ,e re+enica s $oretko= Backgamon the Turks love PTrikNtrak T&rci voleP neobi+na) Re' ri,e+i ,e & en%lesko=e $osve a'anB $a 'r&k+i,i $ore'ak kao YLove the Turks (ackgamon ili YBackgamon love the Turks ni,e &o$@e =o%&@) Re' ri,e+i s&b,ektN %la%ol$re'ikatNob,ekt takoEer ,e ti$i+an a *ranc&skiB svaCiliB kineski i ,o> neke ,e ike) 2r&%i $ak ,e ici i=a,& 'r&k+i,i osnovni re' ri,e+i) Pore'ak %la%ol$re'ikatN s&b,ektNob,ekt $osto,i & irsko=e i vel>ko=eB $ore'ak s&b,ektNob,ektN %la%ol$re'ikat & ,a$ansko=eB t&rsko=eB baski,sko=eB ke+&ansko=B a $ore'ak %la%ol$re'ikatNob,ektNs&b,ekt & =ala%a>ko=e Gna Ma'a%askar&H) 1=a onski ,e ik CiFkar"ana i=a $ore'ak ob,ektN%la%ol$re'ikatNs&b,ektB 'ok i v,e>@a o 'r&%o=e a=a onsko=e ,e ik& a$&rind %ovore 'a bi =o%ao i=ati $ore'ak ob,ektN s&b,ektN%la%ol$re'ikat Gni,e $otvrEenoH) S&b,ektNob,ektN%la%ol$re'ikat nai %le' ,e na,+e>@i re' ri,e+i na $lanet&B a n,i= sli,e'i s&b,ektN%la%ol$re'ikatNob,ektB a ati= %la%ol$re'ikatNs&b,ektNob,ekt) Gla%olPre'ikatNob,ektNs&b,ekt ,e nes&=n,ivo ne$o natB a ob,ektN%la%ol$re'ikatN s&b,ekt i ob,ektNs&b,ektN%la%ol$re'ikat s&B & na,bol,e=& sl&+a,&B ri,etki) Nitko ne na ,es& li ta a$a?an,a 'oka o l,&'ski= sklonosti=a & $o%le'& %ra=ati+ke str&kt&re re+eniceB ili s& sa=o

-01

$ovi,esne sl&+a,nosti ko,e s& nastale kao $lo' $re?ivl,avan,a i >iren,a nekiC ,e ika na ra+&n 'r&%iC) Osnovni re' ri,e+i osnova ,e na,$o nati,e s&vre=ene tipologije ,e ika) -idjetiK ti$olo%i,a "odatna literatura! #o=ne 1:9:! 0) $o%lavl,eS JCale" 1::8! 4)N5) $o%lavl,eS .ari@ et) al 1::4! 49/N4::)

otvorenost (eng. open%endedness)


S$osobnost &$orabe ,e ika a $reno>en,e neo%rani+eno%a bro,a noviC sa'r?a,a) 3ivotin,ske vrste & $ravil& i=a,& na ras$ola%an,& sa=o =an,i bro, na+ina glasanja ili $or&ka o' ko,iC ,e'na na+i Povo ,e =o,e $o'r&+,ePB 'r&%a Po$asnost & rak&P it') Svaki $&t ka' otvori &sta ?ivotin,a =o?e $oslati sa=o ,e'n& $or&k& i svo,e%a kratko% $o$isa) Ma,=&n =o?e re@i! P7=i,aXP ako ta $or&ka $osto,i & n,e%ov& s&stav&B ali isti =a,=&n ne =o?e stvoriti i ,av&! PPa i A 'va lovca s $&>ka=aXPB ili ka' $rvi $&t vi'i Lan' Rover! P6e, 'r&>tvo A >to =islite 'a ,e ovo[P L,&'ski ,e ,e ik $ot$&no ra li+it) L,&'i ne=a,& nikakviC $ote>ko@a $ri stvaran,& i ra &=i,evan,& $ot$&no noviC i ,ava ko,e nis& nika'a $ri,e &$otrebl,avali ili +&liB a toB 'oistaB +ine svako%a tren&tka! ve@ina i ,ava ko,e se svako'nevno stvara,& i +&,& v,ero,atno nis& $ri,e to%a &$otri,ebl,ene) Evo nekoliko $ri=,era! -elika suza tekla je niz mali ru0iasti zmajev nosi7S 9aslac od kikirikija sla(a je zamjena za kitS Luksem(urg je o(javio rat Covomu HelanduS 2hakespeare je napisao svoja djela na svahilijuB a zatim su ih njegovi tjelesni uvari preveli na engleski) Ne biste trebali i=ati $roble=a s ra &=i,evan,e= nave'eniC i ,ava A +ak ako i ne v,er&,ete & sve n,iC) 1li i na,&obi+a,eni,e i ,ave =o?'a ni,e nitko $ri,e i ,avio! Caletio sam na 2uzanina (iv/eg mu0a sino7 na utakmiciS Hna li tko iz kojeg jezika potjee rije 3/ampon3FS Teta nam je poslala neke slike s krstitki njezine unuke)

-0-

Neo%rani+ena s$osobnost stvaran,a i ra &=i,evan,a $ot$&no noviC i ,ava na iva se otvorenost) Treba na%lasiti 'a bi be to%a na>i ,e ici i na>i ?ivoti bili ne$re$o natl,ivo 'r&k+i,i) Mo?'a ni,e'na 'r&%a ,e i+na na+a,ka ne $oka &,e tako velikB ne$re=ostiv $roc,e$ i =eE& l,&'skiC ,e ika i si%nalniC s&stava ostaliC stvoren,a) Va?nost otvorenosti $ri nata ,e ve@ 'esetl,e@i=aB a na iv ,e 1:5;) %o'ine skovao #Carles 6ockettB a=eri+ki lin%vist ko,i $ro&+ava $o'ri,etlo i ra vo, ,e ikaB iako s& neki 'r&%i lin%visti katka' 'avali $re'nost na ivi=a produktivnost ili kreativnost -idjetiK neovisnost o $otica,&B oblikovne na+a,keB ono=,esnost

ovisnost (eng. dependency)


Gra=ati+ka ve a i =eE& 'vi,& ili vi>e re+eni+niC ,e'inica) Ko' ovisnosti s& $ris&tnostB o's&tnost ili oblik ,e'ne ,e i+ne ,e'inice na o'reEeno=e =,est& & re+enici i ravno o'reEeni $ris&tno>@&B o's&tno>@& ili obliko= ko,e 'r&%e ,e'inice na ko,e=& 'r&%o= =,est& & isto, re+enici) Posto,i nekoliko vrsta ovisnosti) Ka' $ris&tnost ,e'ne ,e'inice aCti,eva $ris&tnost ili o's&tnost 'r&%e ,e'iniceB ra'i se o potkategorizaciji Gn$r) %la%ol /amarati aCti,eva ob,ektn& i=ensk& sk&$in&B 'ok spavati ne aCti,evaH) Ka' $ris&tnost ,e'inice aCti,eva osobit oblik 'r&%e ,e'iniceB %ovori=o o upravljanju Gn$r) n,e=a+ki $ri,e'lo% mit PsP aCti,eva ob,ekt & 'ativ&H) Ka' oblik ,e'ne ,e'inice aCti,eva osobit oblik 'r&%e ,e'iniceB %ovori=o o sronosti Gn$r) =no?inski s&b,ekt aCti,eva =no?inski %la%olski oblikH) Sve s& to mjesne ovisnosti Geng) local 'e$en'enc"HB ko' ko,iC ovisne ,e'inice ne =o%& biti $revi>e &'al,ene) ( sl&+a,& neogranienih ovisnosti Geng) &nbo&'e' 'e$en'enc"H ili izvlaenja Geng) eFtractionH ne o%rani+&,e se &'al,enost ovisniC ,e'inica) Pri=,er Y2uzana je o/amarila ne%ra=ati+an ,e Go na+eno v,e 'ico=HB ,er %la%ol& ne'osta,e obve atni ob,ekt) TakoEerB YKoga je 2uzana o/amarila LarisuF ne%ra=ati+na ,e re+enicaB ,er se koga ne =o?e

-0/

&$otri,ebiti be $rikla'ne re+eni+ne praznine ili $ra no% =,esta) 1liB Koga je 2uzana o/amarila eF 'obra ,e re+enicaB ,er koga i ne$osto,e@i ob,ekt Go na+en si=bolo= eH ,e'an 'r&%o=& o=o%&@&,& $o,avl,ivan,e) ($itna ri,e+ i $ra nina =o%& biti 'o%ovorno $o$rili+no &'al,eni! Ha koga je <van rekao da je Branko mislio da je Klara vjerovala da je "ora posumnjala kako je 2uzana o/amarila eF -idK $otkate%ori aci,aB sro+nostB &$ravl,an,e "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 18) $o%lavl,e)

ovisnost o strukturi (eng. structure%dependence)


Svo,stvo ,e ika bo% ko,e% se %ra=ati+ke i ,ave =ora,& o$isivati str&kt&rni= ,e'inica=a) Pri o$is& sintakse ,e ika treba na$&stiti $o,=ove $o$&t druga rije u reeniciB rije koja zavr/ava na samoglasnikB rije od triju ili vi/e slogova ili prvih /est rijei u reenici) Gra=ati+ari iC naravno ne &$otrebl,ava,&B ve@ %ovore o str&kt&rni= ,e'inica=a kao >to s& glagoliB imenske skupine i pomo%ni glagoliB a t& $o,av& ove=o ovisnost o strukturi) Po%le'a,=o kako s& oblikovana 'aNne $itan,a Geng) "esNno O&estionsH) Nakon >to os=isli=o nek& i ,av&B =ora=o *initni $o=o@ni %la%ol i %la%olske sk&$ine $re=,estiti nali,evo & s&b,ektn& i=ensk& sk&$in&) Post&$ak se obavl,a neovisno o vrsti *initno%a $o=o@no% %la%ola i be ob ira na veli+in& ili slo?enost %la%olskiC sk&$ina! UDnaV UUjeV UplesalaVV) UGe GliHV UonaV UplesalaVFS U-e7ina na/ih studenataV UUmo0eV Urije/iti ovoVV) U9o0e GliHV Uve7ina na/ih studenataV Urije/iti ovoVFS UCekolicina preostalih lanova skupineV UUne mo0eV Upriekati dok se na/ kapetan ne vratiVV) UCe mo0e GliHV Unekolicina preostalih lanova skupineVUpriekati dok se na/ kapetan ne vratiVF

-00

(kratkoB tvorba 'aNne $itan,a ovisi o str&kt&rni= ,e'inica=aB a ne ri,e+i=a) Na sli+an na+in tvore se i ostali sintakti+ki $ost&$ci & svi= ,e ici=a) 7bo% ovisnosti o str&kt&riB sintaksa se ko,e% ,e ika obi+no $rika &,e s ob iro= na sastavniku strukturu i sintaktike kategorije) -idjetiK $onavl,an,eB sastavni+ka str&kt&raB sintakti+ka kate%ori,aB str&kt&ra "odatna literatura! Ra'*or' 1:99! /-N/4)

-04

pade& (eng. case# lat. casus)


Gramatika kategorija $o ko,o, se oblik imenske skupine =i,en,a i %ra=ati+kiC ili se=anti+kiC ra lo%a) Pa'e?e i=a,& =no%iB ali ne svi ,e ici) Po%le'a,=o kako ,e & baski,sko= ,e ik&) .aski,ska i=enska sk&$ina et8ea Pk&@aP i=a ni ra li+itiC $a'e?niC oblikaB a ov',e s& $obro,eni nabro,eni neki o' n,iC! I=eNa iv $a'e?a Oblik I&nkci,a a$sol&tiv et8ea ne$ri,ela ni s&b,ektS i ravni ob,ekt er%ativ et8eak $ri,ela ni s&b,ekt 'ativ et8eari Pk&@iP Ga$straktan o'nosH %enitiv et8earen Po' k&@eP G$os,e'ovan,eH instr&=ental et8eaz Pk&@o=P ko=itativ et8earekin Ps k&@o=P lokativ et8ean P& k&@iP G=,estoH ablativ et8etik Pi Mo' k&@eP alativ et8era P$re=a k&@iP Gkretan,eH Je ik s kate%ori,o= $a'e?a =ora i=ati na,=an,e 'va $a'e?na oblikaS ve@ina i=a tri 'o >est $a'e?aB a neki $o$&t baski,sko%a ili *insko%a i=a,& 'vanaestak ili vi>e) ( Crvatsko=e $osto,i se'a= $a'e?a ko,i se $re$o na,& $o $itan,i=a na ko,a o'%ovara,&B $o nastavk&B na%lask& i i re+enice)

-05

Evo $ri=,era skloni'be imenice ku7a $o $a'e?i=a & ,e'nini) Na iv $a'e?aI=e Oblik Pitan,e I&nkci,a no=inativ k&@a tkoF /toF vr>itel, ra'n,e %enitiv k&@e ijiF GodH koga GodH egaF ',elo=i+nostB $ri$a'nost 'ativ k&@i komuF emuF i ri+e cil, i na=,en& ak& ativ k&@& kogaF /toF $re'=et ra'n,e vokativ k&@o ojI 'o ivan,e lokativ k&@i gdjeF o komuF o emuF =,esto ra'n,e instr&=ental k&@o= GsH kimF GsH imF 'r&>tvo i sre'stvo Po o'nos& $re=a ostali= ri,e+i=a & re+enici $a'e?i =o%& biti nezavisni G& Crvatsko=e! no=inativ i vokativH i zavisni ili kosi G& Crvatsko=e! %enitivB 'ativB ak& ativB lokativ i instr&=entalH) ( en%lesko=e ,e ik& $a'e?i s& sa=o r&bna $o,avaB & na$o=en& 'a se $ar nekoliko zamjenica 'eklinira sklan,a bo% %ra=ati+kiC ra lo%aB n$r) < P,aP M me P=eneP i she PonaP M her Pn,&P) < sa1 her PJa sa= vi'io n,&PB ali 2he sa1 me POna ,e vi',ela =eneP) ( teoriji upravljanja i vezanjaB $o,a= $a'e?a $oo$@en ,e i a$straktanBB te se svako, i=ensko, sk&$ini neke %ra=ati+ne re+enice 'o',el,&,e ,e'an Ga$straktanH "ade Gs veliki= $o+etni= slovo=H) "odatna literatura! .) .lake 1::0S 6&r*or' 1::0! -4N-9S .ari@ et al) 1::4! 1;1N18;)

paradigma (eng. paradigm)


Pot$&n ni s=,en,iviC oblika $o,e'ine ri,e+i ko,i se na,+e>@e &$otrebl,ava a o$ri=,erivan,e *lektivne tvorbe ri,e+i isto%a %ra=ati+ko% ra re'a)Tra'icionalni na+in &+en,a strano% ,e ika obi+ava $rika ivati $ot$&ni ni ra li+itiC %ra=ati+kiC oblika ,e'ne ri,e+iB $o' $ret$ostavko= 'a ,e ta, ni =o'el $ona>an,a ostaliC ri,e+i i isto%a %ra=ati+ko% ra re'a) Takav ni oblika na iva se paradigma) Pri=,ericeB &'?benik latinsko%a 'a,e $ara'i%=&

-08

i=enice amicus P$ri,atel,PB G*&nkci,e se i=enovaniC $a'e?niC oblikaB naravnoB =ora,& na&+iti o'vo,enoH! Na iv $a'e?a No=inativ Genitiv 2ativ 1k& ativ Vokativ 1blativ Je'nina a=ic&s a=ici a=ico a=ic&= a=ice a=ico Mno?ina a=ici a=icor&= a=icis a=icos a=ici a=icis

G( a=eri+ko, tra'ici,i vokativ se nala i i a no=inativa)H ( latinsko=e se sve =&>ke i=enice 'r&%e skloni'be ili =&>ke oNosnove $ona>a,& na isti na+inB tako 'a ona, tko ,e svla'ao oblike i=enice amicusB na kako stvarati oblike ostaliC i=enica isto% ra re'a Gi ni=ke s& oblici ne$ravilniC i=enica ko,i se =ora,& na&+iti o'vo,enoH) Para'i%=e nis& o%rani+ene na i=enice! %la%oliB $ri',evi i 'r&%e vrste rijei takoEer i=a,& $ara'i%=eB i to katka' vrlo ra raEene) Mo'erni na+ini &+en,a ,e ika ne $ri'a,& vi>e tolik& va?nost $ara'i%=a=aB ali se ,o> &vi,ek $o iva,& na n,iC) ( 'eskri$tivni= lin%visti+ki= ',eli=a $ara'i%=e s& ,o> &vi,ek $rili+no ast&$l,eneB ,er na ekono=i+an na+in $rika &,& =or*olo>ke +in,enice o ,e ici=a sa s=,eno= %ra=ati+kiC oblika) -idjetiK *leksi,aB =or*olo%i,aB $ara'i%=atski o'nos

paradigmatski odnos (eng. paradigmatic relation)


O'nos ni a ,e i+niC ,e'inica ko,eB & o'reEeno= s=isl&B $re'stavl,a,& o'abireB bo% +e%a & isto=e tren&tk& sa=o ,e'na o' n,iC =o?e sta,ati na o'reEeno=e =,est&) Po,a= paradigmatskog odnosa $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a &veo ,e >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re & s=isl& o$@enite o nake a tra'icionalni $o,a= paradigme)

-09

Pro=otri=o li ve@ nave'ene $ara'i%=atske oblike latinske i=enice amicus P$ri,atel,PB vi'i=o 'a se na ,e'no=e =,est& & latinsko, re+enici $o,avl,&,e ,e'anB i sa=o ,e'an o' nekoliko oblika ri,e+i amicusB a o'abir ,e o'reEen %ra=ati+ki= konteksto=) Sa&ss&re ,e $oka ao 'a ,e o'nos tra'icionalniC $ara'i%=atskiC oblika ,e'ne ri,e+i a$ravo isti kao i o'nos $ara'i%=atskiC oblika 'r&%iC ,e i+niC ,e'inicaB n$r) +lanova iste vrste ri,e+i) Tako Crvatski pridjevi $o$&t lijepB ru0anB kratakB sladak sto,e & $ara'i%=atsko= o'nos&B ,er @e se & ,e'no, imenskoj skupini na $o+etk& $o,aviti ,e'anB i sa=o ,e'an o' n,iC Giako i=a i i ni=akaH! lijep ovjekB ru0an ovjekB kratak ovjekB sladak ovjek it') Na ta, se na+in sve te ri,e+i =o%& $ri$isati isto, vrsti rijei) lanovi te vrste ri,e+i $ri$a'a,& &$ravo to, vrsti ,er s& =eE&sobno $ove ani! svi se teoretski =o%& $o,aviti na isto=e =,est&B ali se & ,e'no=e tren&tk& =o?e $o,aviti sa=o ,e'an o' n,iC) Po,a= $ara'i%=atsko% o'nosa blisko ,e $ove an sa sustavomB $ostavo= ra li+itiC o'nosa i $ravili=a a n,iCov o'abirB a na iv paradigmatski odnos o+ito sto,i & kontrast& sa sintagmatskim odnosom) 7a=i,etite (o+ite 'a se & $siColin%vistici na iv paradigmatski odnos &$otrebl,ava & ne>to 'r&k+i,e=& s=isl&B t,) a o na+ivan,e =entalne ve e =eE& ri,e+i=a ko,e tvore 'io $ostave =eE&sobno s&$rotniC ele=enataB n$r) is$itanik ko,e=& se ka?e crno o'%ovorit @e s (ijelo) -idjetiK $ara'i%=aB sinta%=atski o'nos "odatna literatura! #&ller 1:95)

parajezik (eng. paralanguage)


Ne,e i+ni vi' %ovora) Pri %ovor&B naravnoB sl&>atel,i=a $renosi=o 'obar 'io +isto ,e i+niC obavi,esti) (sto &$otrebl,ava=o i iskl,&+ivo ne,e i+ne vari,able $o$&t visineB %lasno@eB te=$aB bo,e i kvalitete v&ka) Ti= +i=benici=a $renosi=o obavi,esti o na>e=& ras$olo?en,& i stav&! ,es=o li

-0:

l,&tisr'itiB abavl,eniB nervo niB & b&EeniB nestr$l,iviB &=orni ili >to%o' sli+no) Ti se %ovorni as$ekti birno ov& parajezikomB ili nesl&?beno tonom glasa Geng) tone o* voiceH) Paralin%visti+ke na+a,ke kao visok tonB *alsetB Cra$av %lasB $ot=&li %lasB a'iCan ili >a$&tav %lasB na ali aci,a i %lasno ili =eko %ovoren,e ra li+ito se &$otrebl,ava,& & ,e ici=a a iska ivan,e $o>tovan,aB $okornostiB r&%an,aB 'osa'eB ro=anti+no% ili seks&alno% ras$olo?en,aB nestr$l,ivosti it')S $o,e'inosti se ra lik&,& o' ,e ika 'o ,e ika) Po' na ivo= parajezik katka' se & &?e=& s=isl& $o'ra &=i,eva sa=o kakvo@a %lasaB a & >ire=& s=isl& %otovo sviB ili +ak svi vi'ovi neverbalne komunikacije) MeE&ti=B bol,e ,e na iv& $ri'r&?ivati %ore nave'eni s=isaoB ,er ve@ $osto,e $rikla'ni na ivi a o'reEen,e n,e%ova &?e% i >ire% s=isla) Parn,ak $ara,e ik& $osto,i & znakovnome jeziku! l,&'i ko,i &$otrebl,ava,& nakovni ,e ik =o%& stvarati nakove br o ili s$oroB to+ni,e ili o$&>teni,eB ve@i= ili =an,i= $okreti=a) -idjetiK etno%ra*i,a %ovoraB neverbalna ko=&nikaci,a

parole ,govor,
Stvarne i ,ave ko,e stvara,& stvarni l,&'i & stvarni= sit&aci,a=a) Po,a= parole P%ovorP &veo ,e >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a) ( Sa&ss&reov& s=isl& parole P%ovorP sto,i & o$reci s langue P,e ikPB a$straktni= ,e i+ni= s&stavo=) Sa&ss&reov parole a$ravo ,e isto >to i #Co=sk",ev na iv performance PuporabaP Noa=a #Co=sko%aB iako se langue natno ra lik&,e o' #Co=sk",eva na iva competence PsposobnostP #Co=sko%a) -idjetiK langue P,e ikPB &$oraba 2o'atna literat&ra! #&ller 1:95)

performativ (eng. performative)


I ,ava ko,a ,e sa=a $o sebi ',elatan +in) Ti$i+na se i ,ava $o$&t <dem gledati film ne =o?e s=atrati ',elatni= +ino=

-4;

,er se sa=o= i ,avo= ne ostvar&,e o'la ak na *il=) 1li $osto,i 'r&k+i,a vrsta i ,ava) I %ovorena re+enica D(e7ajem da 7u ti kupiti medvjedi7a +in ,e obe@an,a k&$n,e =e'v,e'i@a ko,i ne aCti,eva 'al,n,& ra'n,& & $o%le'& 'avan,a G a ra lik& o' is$&n,avan,aH obe@an,a) Takva i ,ava na iva se GizriitaH performativna izjava Geng) $er*or=ative &tteranceHB a %la%ol ko,i se =o?e &$otrebl,avati & te svrCeB & ovo=e sl&+a,& o(e7atiB performativni ,e glagol) 2al,n,i s& $ri=,eri $er*or=ativniC i ,ava #rogla/avam vas mu0em i 0enom i Dvime imenujem ovaj (rod 39ali gale(3) O+ito ,e 'a te i ,ave ne@e $osti@i ?el,eni &+inak ako se ne is$&ni nekoliko o+itiC &v,eta) To s& uvjeti primjerenosti Geng) *elicit" con'itionsH) 1ko &v,eti $ri=,erenosti nis& ostvareniB $roi ve'ena i ,ava ni,e to+na ili neto+naB ve@ sa=o ne$ri=,erena i ne&+inkovita G& na,=an,& r&k& be o+ekivano% &+inkaH) Na $osto,an,e i ri+itiC $er*or=ativniC i ,ava $rvi ,e &$o orio britanski *ilo o* J) L) 1&stin 1:5;NiC %o'ina) Nekoliko ,e lin%vista i *ilo o*a nastavilo 1&stinov ra'B >to ,e 'ovelo 'o ra vo,a teori,e govornih inova) -idjetiK %ovorni +in "odatna literatura! 1&stin 1:5-S Saee' 1::8! -;9N-11S TCo=as 1::4! -) $o%lavl,eS K&le 1::5! 5) $o%lavl,e)

pid&in (eng. pidgin)


Po=o@ni ,e ik ko,i s& stvorili l,&'i be a,e'ni+ko% ,e ika) Mno%o s& $&ta & $ovi,esti l,&'i be a,e'ni+ko% ,e ika bili $risil,eni =eE&sobno ko=&nicirati) Katka' bi ,e'na sk&$ina na&+ila ,e ik 'r&%e sk&$ine i &$otrebl,avala %a kao lingua francaB ali bi se +esto 'o%o'ilo ne>to $ot$&no 'r&k+i,e) Nai=eB to bi stanovni>tvo $re& elo ri,e+i i ,e'no% ili vi>e ,e ika i s$lelo iC & nek& vrst& %r&bo% na+ina ko=&niciran,a) To ,e pidin) Pi'?in ni,e ni+i,i =aterinski ,e ikB i ni,e &o$@e $ravi ,e ik! ne=a $re$o natl,iv& %ra=atik&B vrlo ,e o%rani+en & ono=e >to =o?e $reni,etiB

-41

i ra li+iti %a l,&'i %ovore na ra li+ite na+ine) I$akB sl&?i a ,e'nostavn& ko=&nikaci,& i %ovornici $o'r&+,a na ko,e=& se %ovori +esto se n,i=e sl&?e) Pi'?ini se =o%& ra viti ka' %o' s& &v,eti a to $ovol,niB a =no%i s& nastali &$ravo & $osl,e'n,iC nekoliko %o'ina) Nekoliko iC se $o,avilo na isto+no, i a$a'no, obali 1*rikeB a $otrebe lak>e%a tr%ovan,a i =eE& 1*rikanacaB E&ro$l,ana i 1ra$a) 2r&%i s& stvoreni & S,everno, 1=erici i na Kari$sko=e oto+,&B kako bi o=o%&@ili a*ri+ki= robovi=a =eE&sobni ra %ovor i s$ora &=i,evan,e sa svo,i= e&ro$ski= %os$o'ari=a) Tre@i s& nastali na 2aleko=e istok&B ve@ino= a tr%ova+ke $otrebe) Planta?e >e@era na 6ava,i=a $riv&kle s& ra'nike i 'esetak e=al,a 1 i,e i Paci*ikaB $a ,e to 'ovelo 'o stvaran,a o$et 'r&k+i,e%a $i'?ina) Posto,i nekoliko =o%&@iC s&'bina ra vo,a $i'?ina) PrvoB on =o?e nestati i &$orabe) To se 'o%o'ilo Cava,sko=& $i'?in&B ko,i ,e sa' $ot$&no a=i,en,en en%leski=B $resti?ni= ,e iko= 6ava,a) 2r&%oB =o?e se &$otrebl,avati kro vi>e nara>ta,aB ili +ak stol,e@i=aB kao >to ,e sl&+a, s neki= a*ri+ki= $i'?ini=a) Tre@e i na, ani=l,ivi,eB $i'?in =o?e $ostati =aterinski= ,e iko=) To se 'o%aEa ka' ',eca neke a,e'nice a ko=&nikaci,& s 'r&%o= ',eco= ne=a,& 'r&%o% ,e ika osi= $i'?inaB $a $re& i=a,& $i'?in i $retvara,& %a & stvarni ,e ikB $ri +e=& &tvrE&,& i ra raE&,& %ra=atik& te $ro>ir&,& r,e+nik) IsCo' ,e kreolski ,e ikB a ',eca ko,a s& %a stvorila $osta,& $rvi= i vorni= %ovornici=a kreolsko%a) -idjetiK kreolskiB $ret$ostavka o bio$ro%ra=&B $riro'ni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 44) $o%lavl,eS 6ol= 1:99N9:S 6ol=es 1::-! 9:N1;1S Ro=aine 1::0! 5) $o%lavl,eB 1:99S Sebba 1::8)

pismenost (eng. literacy)


S$osobnost &+inkovito% +itan,a i $isan,a) "ismenost ,e s$osobnost +itan,a i $isan,aB >to se +ini $rili+no ,e'nostavno=

-4-

'e*inici,o=) 1li to ni,e tako) I =eE& 'vi,& kra,n,osti =,ero'avno% ovla'avan,a $isan,e= i +itan,e= s ,e'ne straneB i $ot$&ne nepismenosti s 'r&%e straneB nala e se bro,ni $ri,ela ni st&$n,evi! $is=enost ,e stvar st&$n,a) Je'na osoba =o?e +itati $o$&larne tabloi'eB ali ne =o?e $ro+itati $ovrat $ore a ili +ak &$&te na bo+ici as$irina) 2r&%a $ak =o?e +itati $rili+no ra li+ite tekstoveB ali ,e nes$osobna na$isati i>ta ra &=l,ivo) Ve@ o' 1:0;NiC %o'ina $ok&>avalo se 'e*inirati ra in& ra ina funkcionalne pismenosti A =ini=alne ra ine +itan,a i $isan,a ko,a ,e $otrebna 'a se &+inkovito *&nkcionira & svi,et& & ko,e=& $revla'ava $isani =ateri,al A ali se to $oka alo i ni=no te>ki= te>ko= a'atko= a'a@o=) ( e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a 1:5;NiC %o'ina bo% o'&sta,an,a o' $o&+avan,a v,e>tina $isan,a $ove@ale s& se $ote>ko@e $ri $osti an,& $o?el,ne ra ine $is=enosti stanovni>tva) Sa' s& +ak i *ak&ltetski obra ovani %ovornici +esto toliko nev,e>ti & $ravo$is&B inter$&nkci,iB r,e+nik&B &$orabi ri,e+iB sastavl,an,& re+enica i or%ani aci,i teksta 'a ,e'va =o%& na$isati ra' ko,i bi bio ra &=l,iv i 'r&%i=a) Ta, se $roble= 'al,e &slo?nio $oliti+ki= aCt,evi=a s nekiC ra ina 'a %ovornike nestan'ar'niC 'i,alekata ne treba $o&+avati stan'ar'no=& en%lesko=B ve@ ,e'nostavno $riCvatiti >irok o$se% nestan'ar'niC oblika i &$orabaB +ak i & $is=&) Takvi stavovi i $olitika $osto,e o'ne'avno & en%lesko=e %ovorno= svi,et& i ve@ino= s& o%rani+eni &n&tar n,e%a) 2r&%',e se o$is=en,ivan,eB bare= na lokalno=e &%le'no= ,e ik&B ,o> &vi,ek s=atra vrlo va?ni=B $a se 'anas oko 84c $is=eno%a sv,etsko% stanovni>tva =o?e s=atrati o%ro=ni= %ole=i= na$retko=B ,er ,e sa=o $ri,e nekoliko nara>ta,a nan,e +itan,a i $isan,a bilo iskl,&+ivo na=i,en,eno sa=o =alo=& elitno= 'r&>tveno= slo,&) Po,e'inac ko,i ne $os,e'&,e v,e>tine +itan,a i $isan,a &obi+a,ene & svo,o, a,e'niciB nepismen ,e Geng) illiterateHS ci,elo 'r&>tvo ko,e ne $o na,e $isani s&stav neopismenjeno ,e Geng) aliterateHB ili kako se & $ovi,esno=e kontekst& katka' ka?e A pretpismeno Geng) $reliterateH)

-4/

-idjetiK %ovorni>tvoB stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 00) $o%lavl,e)

plodnost/# produktivnost (eng. productivity)


St&$an, slobo'e s ko,o= se o'reEeni %ra=ati+ki & orak =o?e $ro>iriti na nove sl&+a,eve) esto s$o=in,e=o $lo'nost & ve i s & orci=a tvorbe rijei) S&*iks a tvorb& i=enica Nost & Crvatsko=e ,e veo=a vrlo $lo'an! otvorenostB putenostB prilagodljivost it') S&*iks a tvorb& i=enica Nerda i .aga & Crvatsko=e s& ne$lo'ni! $otvrEeni s& sa=o & ruerda i rupaga) ( en%lesko=e ,e s&*iks a tvorb& i=enica Ndom veo=a vrlo $lo'an! $otvrEeni= sl&+a,evi=a $o$&t kingdom Pkral,evstvoP i martyrdom P=&+eni>tvoP $ovre=eno 'o'a,e=o nove $o$&t gangsterdom P%an%sterstvoPB tigerdom Pstat&s ti%raP i stardom Pstat&s vi,e 'ePB ali ne $osve slobo'no! YpolicedomB YuniversitydomB Ychilddorm) S&*iks a tvorb& $rilo%a N1ise & en%lesko=e ,e $ri,e bio ne$lo'an i o%rani+en na nekoliko sl&+a,eva $o$&t clock1ise P& s=,er& ka al,ke na sat&P &riP i other1ise Pina+ePB ali 'anas slobo'no k&,e=o nove oblike kao >to s& health1ise Ps ob iro= na 'ravl,ePB money1ise Ps ob iro= na novacPB clothes1ise Ps ob iro= na o',e@&P i fitness1ise Ps ob iro= na t,elesn& s$re=nostP) I=enski $re*iksoi' miniN P=aliP ni,e ni $osto,ao $ri,e 1:5;) %o'ineB ali ,e 'anas veo=a $lo'an! miniskirt P=inis&kn,aPB =inico=$&ter P=alo ra+&naloPB mini.microphone P=ali =ikro*onPB mini(us P=ali a&tob&sPB +ak mini.1ar P=ali ratP) -idjetiK tvorba ri,e+i "odatna literatura! .a&er 1:99! 4) $o%lavl,eS Kata=ba 1::0! 10:N14/S MattCews 1::1! 5:N9;S .ari@ et al) 1::4! -:0)

podizanje (eng. raising)


Ra li+ite $o,ave & ko,i=a se lin%visti+ki ele=ent $o,avl,&,e & vi>o, re+enici ne%o >to ,e to se=anti+ki $rikla'no) ( re+enici <t appears that 2usie is falling asleep PI %le'a Pini se 'a S&sie

-40

tone & sanPB 2usie ,e lo%i+ki i %ra=ati+ki s&b,ekt %la%olske sk&$ine is falling asleep Ptone & sanP &n&tar ni?e G$o'reEeneH re+enice) Ista se obavi,est =o?e i ra iti na 'r&%i na+in! 2usie appears to (e falling asleep PS&sie i %le'a +ini se tone & sanP) ( to= se $ri=,er& 2usieB ,o> &vi,ek lo%i+ki s&b,ekt (e falling asleep Ptone & sanPB $o,avl,&,e kao %ra=ati+ki s&b,ekt $re'ikata appears P+ini sei %le'aP) Ka?e=o 'a ,e 2usie podignuta i ni?e s&re+enice & vi>&) .&'&@i 'a ,e ele=ent ko,i 'o?ivl,ava $o'i an,e s&b,ekt ni?e s&re+eniceB t& $o,av& na iva=o podizanjem subjektaB ili ,o> o'reEeni,eB $o'i an,e= s&b,ekta na $olo?a, s&b,ektaB ,er $o'i%n&ti ele=ent avr>ava kao s&b,ekt vi>e s&re+enice) To ni,e ,e'ina vrsta $o'i an,a) ( $ri=,er& < (elieve that she is happy PJa v,er&,e= 'a ,e ona sretnaPB she PonaP ,e $onovno s&b,ekt ni?e s&re+enice) MeE&ti=B to =o?e=o re@i kao < (elieve her to (e happy PV,er&,e= ,o, 'a ,e sretnaPB a & to=& ,e $ri=,er& ob,ekt %la%ola (elieve Pv,erovatiP & vi>o, re+eniciB >to se vi'i $o n,e%ov& oblik&) To ,e podizanje subjekta na poloaj objekta) GPri=,e'ba! neki lin%visti skloni s& $osl,e'n,i $ri=,er str&kt&rno ra>+laniti < (elieve Uher to (e happyVB her ,e $onovno s&b,ekt $re'ikata to (e happyS a%ovaratel,i te neobi+ne ra>+la=be katka' s=atra,& sli,e' & a%ra'i malom sureenicom)H ( $ri=,er& <t is difficult to please 2usie PTe>ko ,e a'ovol,iti S&siePB 2usie ,e ob,ekt %la%ola please) Isto se =o?e i ra iti i re+enico= 2usie is difficult to pleaseB & ko,o, ,e 2usie $o'i%n&ta kako bi $ostala s&b,ekt o' is difficult) Ta se konstr&kci,a $ri,e na ivala podizanje objekta na poloaj objektaB iako ,e 'anas $o nati,a $o' i=eno= teko pomicanje Geng) to&%C =ove=entHB ,er se na,+e>@e $o,avl,&,e s %la%olski= sk&$ina=a ko,e i ra?ava,& st&$an, $ote>ko@e) Na$osl,etk&B $ri=,er <t seems that < never meet the right 1omen PI %le'a Pini se 'a ,a nika' ne naila i= na $rave ?eneP =o?e se i ra iti i < never seem to meet the right 1omen PJa +ini se i %le'a nika' ne naila i= na $rave ?eneP & ko,e= ,e ne%aci,a never Pnika'P i ni?e s&re+eniceB & ko,o, ,e lo%i+ki s=,e>tenaB $o'i%n&ta & vi>& s&re+enic&) To ,e negativno podizanje ko,e se takoEer =o?e vi',eti & sl&+a,evi=a

-44

kao < can3t seem to find my keys PNe =o%& +ini se i %le'a na@i svo,e kl,&+evePB >to o'%ovara re+enici <t seems that < can3t find my keys PI %le'a Pini se 'a ne =o%& na@i svo,e kl,&+eveP) Po,ava $o'i an,a slo?ena ,e i a=r>enaB a $osl,e'n,iC ,e %o'ina $riv&kla $o ornost sintakti+ara) -idjetiK na' orB $o=ican,e "odatna literatura! .orsle" 1::1! 1;) $o%lavl,e

podre'ivanje# subordinacija (eng. subordination)


2io re+eni+ne str&kt&re & ko,e=& ,e ,e'na sureenica 'io ve@e s&re+enice) Pre$o navan,e $o'reEivan,a o'avno ,e $ris&tno & %ra=ati+ko, tra'ici,iB a podre'enom sureenicom s=atra se s&re+enica ko,a tvori 'io ve@e s&re+enice) Posto,i nekoliko vrsta $o'reEeniC s&re+enicaS & 'ol,e nave'eni= $ri=,eri=a svaka ,e $o'reEena s&re+enica s=,e>tena &n&tar a%ra'a) Dopunska sureenica Geng) co=$le=ent cla&seH ve?e se na $retCo'n& ri,e+! <vana misli Uda 7e pro7i na ispituV Gglagolska dopunska sureenicaHS <vanina izjava Uda 7e pro7i ispitV ostvarila se Gimenska dopunska sureenicaHS <vana je sretna U/to je pro/la ispitV Gpridjevska dopunska sureenicaH) 5dnosna sureenica Geng) relative cla&seH ve?e se na $retCo'n& i=enic& i =o'i*icira ,eB a i =eE& n,iC &vi,ek se nala i praznina! #osao Ukoji 2uzana 0eli eV zahtijeva dosta putovanja) 7metnuto Gili indirektnoH pitanje $itan,e ,e ko,e se ne $ostavl,a i ravno! #itao sam ih Ujesu li vidjeli 2uzanuVS <vana ne zna U/to 0eliV) "rilona sureenica Geng) a'verbial cla&seH $ona>a se kao prilog &n&tar svo,e re+enice i =ora se o na+iti $rikla'no= o nako= $o'reEenosti! UKad 2uzana stigneVB veerat 7emoS U!ko ti tre(a pomo7VB nazovi meS 2uzana je uzrujana Ujer se sva:ala s CatalijomV) Pri,e s& %ra=ati+ari 'r?ali 'a $o'reEena s&re+enica ni,e 'io s&re+enice & ko,& ,e &kl,&+enaB o'nosno n,e ine matrine sureenice

-45

Geng) =atriF cla&seHB ali 'anas $o'reEen& s&re+enic& s=atra=o neo'vo,ivi= 'i,elo= =atri+ne s&re+enice ko,o, $ri$a'a) -idjetiK re+enicaB s&re+enica "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! /0-N/8/S Greenba&= an' ]&irk 1::;! 10)N14) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! -/-N-/0)

podrijetlo i razvoj jezika (eng. origin and evolution of language)


Ni koraka ko,i s& 'oveli 'o nastanka l,&'sko% ,e ika) O nastank& l,&'sko% ,e ika na se vrlo =aloB iako ne ne'osta,e str&+niC $ro=i>l,an,a & 'esetak 'isci$lina) Ve@ina ?ivotin,a i=a ra li+ite na+ine ko=&nikaci,e =eE& svo,i= +lanovi=aB a sisavci obi+no &$otrebl,ava,& ko=binaci,& glasanja G v&+niC si%nalaHB $olo?a,aB %esta i i ra?a,a) 7a%ovornici pretpostavke o kontinuitetu s=atra,& 'a se ,e ik ra vio i ravno i takviC s&stava ko=&nikaci,e $ost&$ko= ,e'nostavne ra ra'be) 1liB ve@ina lin%vista =isli s=atra 'a s& takvi si%nali $ove ani s ne,e i+ni= $ona>an,e= kao >to ,e $lakan,eB s=i,an,e i vri>tan,e te se oslan,a na pretpostavku o diskontinuitetuB & skla'& s ko,o= ,e ik i=a $ot$&no 'r&k+i,e $o'ri,etlo o' ono%a ko,e ,e =o%&@e a$a iti ko' ?ivotin,skiC vrsta) Str&+n,aci se ne sla?& ni oko vre=ena nastanka ,e ika) Na,$riCva@eni,e s& $roc,ene 'a se ,e ik $o,avio s na>o= vrsto=B Homo sapiensB $ri,e ne>to vi>e o' 1;; ;;; %o'ina) I=a antro$olo%a ko,i =isle 'a =o%& 'oka ati $o,av& ,e i+niC $o'r&+,a & =o %& na>iC C&=anoi'niC $re'aka +ak $ri,e =ili,&nB ili 'va =ili,&na %o'inaB a s 'r&%e strane neki arCeolo i tvr'e 'a se $ot$&no ra vi,en ,e ik =o%ao $o,aviti tek $ri,e 0; ;;; A 4; ;;; %o'inaB & vri,e=eB kako oni s=atra,&B sna?no% $rocvata &=,etnostiB k&lt&re i =ateri,alniC 'obara) Posto,e be bro,na ob,a>n,en,a na+ina ,e i+no% ra vo,a) Neki s=atra,& 'a se ,e ik ra vio i glasanja Geng) vocal %roo=in%HB kao oblika o'r?avan,a 'r&>tveniC ve a =eE& +lanovi=a sk&$ine) 2r&%i

-48

=isle 'a ,e nastao & $rvo=e re'&$ri,e sve%a i Po%ovaran,aPB kao sre'stvo bil,e?en,a na=,era ne+i,e obitel,i i s&s,e'a) Neki ka?& 'a se ra vio $ri,e bo% s$o na,niC ne%o 'r&>tveniC ra lo%aB kao sre'stvo ob,a>n,avan,a svi,eta) Je'ni s=atra,& 'a se ,e ik ra vi,ao vrlo $ost&$noB & =ali= koraci=aB v,ero,atno $ost&$ko= $riro'no% o'abira $o,e'inaca s bol,i= ,e i+ni= v,e>tina=a) 2r&%i %a vi'e kao samonastalu $o,av&B ne>to >to se o',e'no= $ot$&no ra vilo ka' s& se a to $o,avili $ovol,ni &v,eti) Iako str&+n,aci nekiC 'r&%iC 'isci$lina vole ,e ik oslikavati kao ne>to >to se ne ra lik&,e =no%o o' ko=&nikaci,e =eE& =a>toviti= =a,=&ni=a i ne aCti,eva $&no ob,a>n,en,aB %otovo s& svi lin%visti &v,ereni 'a ,e l,&'ski ,e ik i ra ito 'r&k+i,i o' sve%a ostalo%a >to =o?e=o vi',eti & $riro'iB 'a ,e &$ravo ,e ik ono >to +ov,eka +ini +ov,eko= te 'a ,e $o'ri,etlo ,e ika velika a%onetka ko,o, se ,o> nis=o ni i 'aleka $ribli?ili) Ve@ina lin%vista na'al,e v,er&,e 'a ,e na>a ,e i+na =o@ $o naravi %enetskaB ra vi,ena evol&ci,o= na>iC 'alekiC $re'akaB te 'a s=o roEeni sa s$osobno>@& &$orabe ,e ikaB kao >to se $tice raEa,& sa s$osobno>@& leten,a) -idjetiK genetska pretpostavka o jezikuB pretpostavka o bioprogramuB pretpostavka o prajezikuB pretpostavka o uro&enostiB ivotinjska komunikacija "odatna literatura! 1itcCison 1::5S #r"stal 1::8a! 0:) $o%lavl,eS J1) Iole" 1::8! -) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! /-0N/-:)

pomicanje (eng. movement)


Post&$ci ili ,e i+ne str&kt&re bo% ko,iC se re+eni+ni ele=ent $o,avl,&,e na =,est& ko,e o'st&$a o' n,e%ova kanonsko%a $olo?a,a) Gra=ati+ari s& ve@ o'avno sCvatili 'a neke re+enice i=a,& ne&obi+a,en re' ele=enataB ali s& lin%visti tek 1:4;NiC %o'inaB i vorno &n&tar *or=ali =a trans*or=aci,ske %ra=atikeB $o+eli =eta*ori+no ali $ri=,ereno %ovoriti o $o=ican,& ele=enata i van &obi+a,eniC $olo?a,a)

-49

Po=ican,a s& bro,na i ra li+ita) Je'an o' $o nati,iC $ri=,era & en%lesko=e o'nosi se na &$itne ri,e+i GJ6Nri,e+iH kao >to s& 1ho PtkoP i 1hat P>toP! ka?e se 2usie 1as talking to 9ike PS&sie ,e %ovorila Mike&PB ali i Jho 1as 2usie talking to[ PKo=& ,e S&sie %ovorila[P te The guy 1ho 2usie 1as talking to is 9ike PMo=ak ko=& ,e S&sie %ovorila ,e MikeP) ( 'va $osl,e'n,a sl&+a,a &$itna se ri,e+ 1ho PtkoPB lo%i+ki ob,ekt $ri,e'lo%a to PsPB ne $o,avl,&,e nakon $ri,e'lo%a toB ve@ na $o+etk& re+enice) Takva se vrsta $o=ican,a & en%lesko=e na iva W2!pomicanje Geng) J6N=ove=entH ili izvlaenje Geng) eFtractionH) 2r&%a ,e vrsta $o=ican,a dometanje Geng) ekstra$ositionHB & ko,o, se slo?eni ele=ent 'o=e@e na kra, svo,e re+enice) TakoB &=,esto %ra=ati+ne Crvatske re+enice "a je 2uzana zalju(ljena= oito je ra'i,e &$otrebl,ava=o re+enic& Dito je da je 2uzana zalju(ljenaB & ko,o, ,e 'o=etn&ta s&re+enica &ve'ena s da) Sli+no to=&B &=,esto 2tudent koji govori (askijski pojavio se jutros =o?e=o re@i Gutros se pojavio student koji govori (askijskiB & ko,o, ,e o'nosna s&re+enica 'o=etn&ta) Tre@a ,e vrsta predmetanje Geng) *rontin%H & ko,o, se ele=ent $re'=e@e na $o+etak svo,e re+enice) Tako se &=,esto Caslijedila je pamet od svoje majke =o?e &$otri,ebiti re+enica Dd svoje majke naslijedila je pametB & ko,o, ,e sk&$ina od svoje majke $re'=etn&ta) Po$&t to%aB &=,esto re+enice Ce mogu se nositi s tim =o?e se &$otri,ebiti re+enica 2 tim se ne mogu nositiB & $re'=etan,e sinta%=e s tim) 1ko se ele=ent $re'=e@e 'a na%lasi te=&B >to ,e +est sl&+a,B %ovori=o o tematizaciji Geng) to$icali ationH) Na$osl,etk&B $osto,i vrlo neobi+no $o=ican,e na vano podizanje) -idjetiK $o'i an,eB te=a

pomo*ni glagol# sponski glagol (eng. au$iliary)


S$eci,ali irani %ra=ati+ki ele=ent ko,i sl&?i a i ra?avan,e gramatikih kategorija)

-4:

( Crvatsko=e &lo%& $o=o@niC %la%ola i=a,& oblici %la%ola (iti iB htjeti) N,iCova *&nkci,a iskl,&+ivo ,e %ra=ati+ka! a,e'no s osnovni= %la%olo= $o=o@ni %la%ol i ri+e kate%ori,& predikata) Pri=,eri! Guer je padala ki/a) Ti 7e/ do7i poslije) 1ko se re+eni+na str&kt&ra $o,avl,&,e & gramatikome odnosu i=ensko% $re'ikataB oblici %la%ola (iti +ine s$on&B $a se & to, sl&?bi na iva,& spona ili kopula) Pri=,eri! Ga sam glaz(enik) Ti si iznimno (rz) Dna je lijepa) Posto,i Posto,e ,o> i vrsta $ol&s$onskiiC %la%ola %la%oli & ko,& ko,e se &bra,a,& tre(atiB izvr/itiB o(avljati) Pri=,er! 2uzana tre(a o(risati pod) ( en%lesko=e ,e ik& &lo%& $o=o@niC %la%ola i=a,& s$eci,ali irani %la%oli ko,i &%lavno= sl&?e a i ra?avan,e vidaB stanja i modalnostiB te s& obi+no o na+eni s ob iro= na vrijeme i sronost) En%leski $o=o@ni %la%oli i=a,& nekoliko svo,stava Geng) NI#E A ne%ationB inversionB co'eB e=$CasisH ko,e osnovni %la%oli ne 'i,ele s n,i=a) _ Ne%aci,a! 2he is young POna ,e =la'aPS 2he isn3t young M 2he is not young POna ni,e =la'aP) (s$ore'i sa 2he smokes POna $&>i)PS Y2he smokesn3tS Y2he smokes not PYOna $&>i neP G v,e 'ica o na+&,e ne%ra=ati+nostH) _ Inver i,a! 2he is young POna ,e =la'aPS <s she youngF PGe li ona mladaFP) (s$ore'i s ne%ra=ati+no= re+enico= & en%lesko=e 2he smokes POna $&>i)PS Y2mokes sheF PP&>i li ona[P _ Ko' Geng) co'eH! 2usie is youngB (ut Ganet isn3t) PS&sie ,e =la'aB ali Janet ni,e)P _ Na%la>ivan,e! 2he is coming) POna 'ola i)P ( en%lesko=e $osto,e 'vi,e vrste $o=o@niC %la%ola) "rimarni Gili nemodalniB eng) nonN=o'alH $o=o@ni %la%oli s& (e PbitiP i have Pi=atiP) Oni sli+e obi+ni= osnovnim glagolima $o to=& >to i=a,& $ot$&n ni skloni'beniC oblika GhaveB hasB hadB havingHB i $o to=& >to $ri=arni $o=o@ni %la%ol =o?e sta,ati sa= & re+enici) 2he is

-5;

British POna ,e .ritankaPS 2he has (ro1n eyes POna i=a s=eEe o+iP) Nas&$rot to=&B modalni pomoni glagoli Geng) =o'al a&FiliariesH i=a,& sa=o $o ,e'an ili 'va oblika svaki) Ve@ina =o'alniC %la%ola 'ola i & $arovi=aB a ko,e 'onekle vri,e'i 'a se ra lik&,& $o vre=eni=a! can P=o?eP M could P=o%aoPS 1ill PCo@eP M 1ould PCtioPS shall PCo@eP M should PCtioPS may P=o?eP M might P=o%aoPS must P=oraP) Ne'osta,e i= Ns nastavak tre@e% lica ,e'nine & $re ent&! Y2he cans speak 'rench P Gla%oli need PtrebatiP i ought P=oratiP katka' $oka &,& o'reEena Gali ne svaH svo,stva =o'alniC %la%olaB $a se na iva,& polumodalni Geng) se=iN=o'alH) Pri=,eri! Ceed she comeF PTreba li 'o@i[P 2he dare not do itB (ut she ought to PNe &s&E&,e se to &+initiB ali =orala biP) Gla%ol do P+initiP sl&?i kao P$ra anP $o=o@ni %la%ol ko,i se &=e@e kako bi $re& eo svo,stva $o=o@no%a %la%ola ka' ni,e $ris&tan ni,e'an 'r&%i $o=o@ni %la%ol) Pri=,eri! 2he doesn3t smoke POna ne $&>iPS "oes she smokeF PP&>i li ona[PS Ganet doesn3t smokeB (ut 2usie does PJanet ne $&>iB ali S&sie $&>iPS 2he does smoke POna $&>iP) ( neki= 'r&%i= ,e ici=aB kao >to s& a&stralski ,e iciB $o=o@ni %la%oli nis& &o$@e %la%oli ve@ 'r&%e vrste ri,e+i) Neki lin%visti a& i=a,& isti stav i $re=a en%leski= $o=o@ni= %la%oli=a) -idjetiK %la%oliB $otkate%ori aci,a "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! -;N-/S Te?akB .abi@ -;;;! -/;)

ponavljanje# /rekurzija (eng. recursion)


Po,ava re+eni+niC sintaktikih kategorija ko,e & sebi sa'r?ava,& =an,e $ri=,ere iste kate%ori,e) Ponavl,an,e ,e o$@e$ris&tno & %ra=atika=a sv,etskiC ,e ikaB i to na,vi>e ato >to s=o &$orabo= iskl,&+ivo nekoliko %ra'ivniC blokova s$osobni stvoriti be %rani+no ra nolike re+enice beskra,ne '&l,ine) Pri=,ericeB imenska skupina & en%lesko=e i & Crvatsko=e =o?e &kl,&+ivati prijedlonu skupinuB a $ri,e'lo?na sk&$ina

-51

&vi,ek &kl,&+&,e i=ensk& sk&$in&) Sto%a =o?e=o i %ra'iti i=ensk& sk&$in& ko,a sa'r?i $ri,e'lo?n& sk&$in& ko,a sa'r?i i=ensk& sk&$in& ko,a sa'r?i $ri,e'lo?n& sk&$in&q it') ( re+enici Kupio sam knjigu o povijesti rasprava me:u strunjacima o razliitim teorijama o(razovanjaB sve nakon kupio ,e'na ,e velika i=enska sk&$inaB $o+ev>i s knjiguS ta i=enska sk&$ina sa'r?i ,e'n& velik& $ri,e'lo?n& sk&$in& ko,a a$o+in,e s oB ko,a ati= sa'r?i 'r&%& i=ensk& sk&$in& ko,a a$o+in,e s povijestiB ko,a sa'r?i =an,& $ri,e'lo?n& sk&$in& ko,a a$o+in,e s o it')B sve 'ok kona+no i=enska sk&$ina o(razovanja ne sa'r?i 'al,n,e $ri,e'lo?ne sk&$ine) ( to=& se $ri=,er& $onavl,a,& i=enska i $ri,e'lo?na sk&$ina) StiC to je pas koji je progonio maku koja je u(ila mi/a koji je jeo (ra/no koje je le0alo u ku7i koju je izgradio GackB o$ri=,er&,e $onavl,an,e o'nosniC s&re+enicaB %',e se sa svaki= koji &vo'i nova o'nosna s&re+enica s ni o= =an,iC &=etn&tiC o'nosniC s&re+enica) -idjetiK sastavni+ka str&kt&raB sintaksaB sk&$ina "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! :) $o%lavl,eS Ke"ser an' Postal 1:85! 10) $o%lavl,e)

poredbena rekonstrukcija (eng. comparative reconstruction)


Te=el,na =eto'a a &s$ostavl,an,e obavi,esti o ne$osv,e'o+eno=e ,e ik& ko,i ,e $re'ak nekoliko $osv,e'o+eniC ,e ika) Svaki se ?ivi ,e ik ti,eko= vre=ena =i,en,aB ali ne sv&%',e sva%',e na isti na+in) Govorni ,e ik na neko=e se $o'r&+,& =o?e $rvo $o'i,eliti na re%ionalne dijalekte te na$osl,etk& na nekoliko $rili+no ra li+itiC bratskiC ,e ika) ( sl&+a,& 'a naiEe=o na o'reEene ,e ikeB be ob ira na to ,es& li oni ,o> &vi,ek ?ivi ili tek obilato obilno $osv,e'o+eni & $isani= tekstovi=a a ko,e ,e o+ito 'a i=a,& a,e'ni+ko%a $retka =o?e=o se s $o=o@& o'reEeniC =eto'a vratiti &na a' 'a bis=o &tvr'ili kako ,e ta, ne abil,e?eni $re'ak i %le'ao) Na,va?ni,i na+in na iva se poredbena rekonstrukcija ili poredbena metoda)

-5-

Pore'bena =eto'a bavi se *onolo>ki= oblici=a ri,e+i i n,e ina &s$,e>na &$oraba & svako=e o' sl&+a,eva ovisi o o'r?ivosti tri,& $ret$ostavka) PrvoPona,$ri,eB $ret$ostavl,a=o 'a se =no%o ri,e+i ,e ika $retka i 'al,e nala i o+&vano & $osv,e'o+eni= ,e ici=a $oto=ci=a) 2r&%oNa'al,eB $ret$ostavl,a=o 'a o+&vane ri,e+i & ve@ini sl&+a,eva nis& bitno $ro=i,enile svo,e na+en,e) Tre@eNa$osl,etk&B $ret$ostavl,a=o 'a s& *onolo>ke $ro=,ene G$ro=,ene & i %ovor& tiC ri,e+iH ve@ino= pravilne A o'nosnoB 'a se o'reEeni %las & o'reEeno, okolini =i,en,a na s&stavan i ,e'nak na+in & svako=e $o,e'ino= ,e ik& $oto=k&) Pore'ben& =eto'& =o?e=o $ri=i,eniti sa=o ako s& te tri $ret$ostavke is$ravne) Ni?e ,e nave'enNavo'i=o =an,i skro=an $ri=,er s kratki= $o$iso= ri,e+i +etiri,& e&ro$skiC ,e ika a ko,e se v,er&,e 'a i=a,& a,e'ni+ko%a $retka) en%leski *isC *atCer *oot *or siF seven sweet salt new ni%Ct nine latinski $ater $e'N $ro $iscis %r+ki $ater $o'N $ara ikCtC"s irski atCair troi%C 'o ias% Crvatski riba otac sto$aB sto$alo a >est se'a=

seF se$te= s&avis sal nov&s noctN nove=

Ce'"s Cal

CeFa Ce$ta

=ills salann

se seacCt

slatko sol

neos n"ktN

'evet

n&a GinHnocCt Pno@asP GenHnea naoi

nov no@

Kl,&+ne Te=el,ne s& sustavne podudarnosti ko,e se =o%& a=i,etiti & =no%i= $o,e'inosti=a) 7a $rv& sk&$in& $ri=,era $ri=,e@&,e=o 'a ,e en%leska ri,e+ ko,a $o+in,e sa M*NM $o'&'arna s latinsko= ri,e+,& ko,a $o+in,e sa M$NM i %r+ko= ri,e+,& ko,a $o+in,e sa M$NM) ( irsko=e ,e anali a =alo slo?eni,aB ali is$itivan,e 'o'atniC $o'ataka otkriva kako &obi+a,ena $o'&'arnost & to= sl&+a,& ne

-5/

$osto,i! ne=a $o+etno% s&%lasnikaB kao & ri,e+i=a a PribaP i PotacP) Irska ri,e+ a Psto$aloP i P aPB te %r+ka ri,e+ a PribaP nis& $o'&'arne bo% to%a >to s& na+en,a tiC ri,e+i a=i,en,ena 'r&%i= ri,e+i=a) GNa>a ,e $rva $ret$ostavka 'a s& neke ri,e+i nestale i ,e ika $retka ili s& $ro=i,enile na+en,e)H Sli+no to=&B & 'r&%o, sk&$ini $ri=,era s&stavno nala i=o $o+etno MsNM & svi= ,e ici=a osi= & %r+ko=eB %',e se &=,esto to%a ,e'nako s&stavno nala i $o+etno MCNM) ( irsko=e ,e $onovno istovri,e'nica a PslatkoP i %&bl,ena i a=i,en,ena) Tre@a sk&$ina $ri=,era i=a $o+etno MnNM & sva +etiri ,e ikaB iako se ko' %r+ke ri,e+i a P'evetP $o,avl,&,e $re*iks GenNH) Irska ri,e+ a Pno@P ni,e s&kla'na s ti= s&stavo=B ali se ri,e+ a Pno@asP $ot$&no &kla$a te =o?e=o $ret$ostaviti 'a ,e ri,e+ a Pno@asP bila i vorna ri,e+ a Pno@PB a 'anas ,e i %&bl,ena i a=i,en,ena novo= ri,e+,&) GNa>a ,e 'r&%a $ret$ostavka 'a =o?e=o ane=ariti neke na+en,ske $ro=,ene ako nis& $revelike)H Ob,a>n,en,e se tiC $o'&'arnosti na,ve@i= 'i,elo= asniva na na>o, tre@o, $ret$ostavci! $ro=,ena i %ovora ve@ino= se $rovo'ila $ravilno & sva +etiri ,e ika) Tako =o?e=o akl,&+iti 'a s& sve ri,e+i i $rve $ostave i=ale na $o+etk& isti %las & ,e ik& $retk&B a ta, se $ravilno ra vio & en%lesko M*NMB latinsko i %r+ko M$NMB 'ok ,e & irsko=e &n&tar takvo% okr&?en,a i>+e ao) TakoEerB sve s& ri,e+i i 'r&%e sk&$ine i=ale istov,etan $o+etni %las & ,e ik& $retk&B a ta, se $ravilno ra vio & %r+ko MCNMB a ko' ostaliC ,e ika & MsNM) Sve ri,e+i tre@e sk&$ine i=ale s& & ,e ik& $retk& o$et neki 'r&%i istov,etan %las ko,i se ko' sviC ,e ika ra vio & MnNM) Treba ,o> sa=o o'l&+itiB & svako=e $o,e'ino= sl&+a,&B o ko,i= se %lasovi=a ,e ika $retka 'oista ra'iB a &$ravo to $osta,e sre'i>n,i= $itan,e= $ore'bene rekonstr&kci,e) Is$itivan,e= 'ost&$niC 'oka a i $o navan,e= $riro'niC &+estaliC *onolo>kiC $ro=,ena & sv,etski= ,e ici=aB nanstvenici s& o're'ili 'a s& & ,e ik& $retk& sve ri,e+i $rve sk&$ine i vorno $o+in,ale sa YM$NMB ri,e+i & 'r&%o, sk&$ini sa

-50

YMsNMB a one & tre@o, sa YMnNM) G7v,e 'ica o na+&,e rekonstr&irani %las)H I vorno YM$NM $ro=i,enilo se & en%lesko M*NMB a nestalo ,e & irsko=eB 'ok i vorno YMsNM & %r+ko=e 'a,e %las MCNM) Sve s& te $ro=,ene &+estale i & 'r&%i= ,e ici=a i lako iC ,e ra &=,eti) 7a ra lik& o' nave'eniC $ri=,eraB tri %lasa ,e ika $retka & $o+etno=e $olo?a,& ostala s& ne$ro=i,en,ena & sva +etiri ,e ika) NaravnoB $ore'ben& =eto'& ne $ri=,en,&,e=o sa=o na $o+etne %lasove! treba ra ,asnitiB koliko %o' ,e to =o%&@eB kako ,e & ,e ik& $retk& %lasila ci,ela ri,e+B ali a 'o'atno ob,a>n,avan,e to%a $ost&$ka ov',e na= ne'osta,e $rostora) Str&+n,aci s& &s$,eli o're'iti 'a s& i vorni oblici tiC ri,e+i & ,e ik& $retk& i %le'ali ot$rilike ovako Gbe avr>etakaH! YpiskNB YpaterB YpedNB YperB Ys1eksB YseptmB Ys1adNB YsalNB Yne1oNB Ynek1tN i Yne1n) Pro=,ena i %ovora & sva +etiri ,e ika $oto=ka ve@ino= se $rovo'ila $ravilnoB & $oko,i slo?eni,i sl&+a,) Ne$osv,e'o+eni ,e ik $re'ak & ovo=e ,e sl&+a,& naravno praindoeuropskiB $re'ak indoeuropske jezine $oro'iceB & ko,& s$a'a,& $ri$a'a,& sva +etiri nave'ena ,e ika) Pore'bena =eto'a a$ravo se svo'i na o'reEivan,e ,e ik^ ko,i v,ero,atno i=a,& a,e'ni+ko%a $retkaB i'enti*iciran,e s&stavniC $o'&'arnosti i rekonstr&kci,e oblika ri,e+i ,e ika $retka) Ta ,e =eto'a ka=en te=el,ac povijesne lingvistike) 1ko ne=a s&stavniC $o'&'arnostiB ne =o?e se na$raviti $ore'bena rekonstr&kci,a i bilo kakve $rivi'ne sli+nosti vrlo s& v,ero,atno sa=o $lo' sl&+a,nosti ili 'revno%a =eE&sobno% jezinog dodira) -idjetiK rekonstr&kci,aB s&stavne $o'&'arnostiB &n&tra>n,a rekonstr&kci,a "odatna literatura! Trask 1::5! 9) $o%lavl,eS Matasovi@ 1::8B -;;1B MiCal,evi@ -;;-

posu'enica (eng. loan !ord)


Ri,e+ $re& eta i ,e'no%a & 'r&%i ,e ik) Govornici %otovo svako% ,e ika nala e se & 'o'ir& s %ovornici=a

-54

'r&%iC ,e ikaB a +esto ,e'an naro' s=atra o'reEene ri,e+i svo,iC s&s,e'a $rivla+ni=a i $re& i=a iC & vlastiti ,e ik) Ta, se $ost&$ak na iva posu'ivanjemB a posu'enice s& ri,e+i ko,e s& $re& ete & ,e ik& $ri=aoc&$ri=atel,&) 7a $os&Eivan,e ri,e+i $osto,i nekoliko =otivaci,a) Na,e'nostavni,a ,e 'a ri,e+ o na+&,e ne>to $ot$&no novo oni=a ko,i ,e $os&E&,&) Na $ri=,erB en%leski ,e $os&'io 1hisky o' >kotsko%a %aelsko%B yogurt i t&rsko%aB tomato i naC&atlsko%aB sauna i *insko%aB ukulele i Cava,sko%a i kangaroo i a&stralsko% ,e ika %&&%&N"i=i'Cirr) Ra lo% to=& ,e >to %ovornici en%lesko%a nis& nali a viskiB ,o%&rtB ra,+ic&B sa&n&B &k&lele G?i+ani instr&=ent?i+ano %la baloH ili klokana 'o sa=o% s&sreta ko,i se bio s 'r&%e strane oceanaB $a s& ,e'nostavno $re& eli $osto,e@e na ive) Na'al,eB va?an ,e ra lo% &%le' ,e ika) ( bilo ko,e vri,e=eB na bilo ko,e=& =,est&B neki ,e ici & $ravil& &?iva,& ve@i &%le' o' 'r&%iCB a %ovornici =an,e &%le'niC ,e ika +esto se ?el,no ra =e@& vla'an,e= &%le'ni,i= ,e ici=a ti=e >to &vo'e neke n,iCove ri,e+i & vlastiti %ovor) Na $ri=,erB nakon nor=ansko%a $oCo'a na En%lesk&B nor=anski *ranc&ski bio ,e &%le'ni,i o' en%lesko%aB $a s& %ovornici en%lesko%a &veli velik bro, nor=anskiC *ranc&skiC ri,e+i & en%leski ,e ik) Neke o' n,iC s&! picture PslikaPB courage PCrabrostPB army Pvo,skaPB treasure Pbla%oPB language P,e ikPB female P?enskoPB $a +ak i face PlicePB fool Pb&'alaP i (eef P%ove'oPS & =no%i= sl&+a,evi=a te s& $o=o'ne ri,e+i ,e'nostavno a=i,enile svo,e en%leske isto na+nice ko,e s& i ba+ene i &$orabe) To se 'o%o'ilo s i vorni= here Pvo,skaP i and1lita PliceP) ( Crvatsko=e ,e ik& $ris&tne s& =no%eB +esto ne$otrebneB $os&Eenice i 'r&%iC ,e ika) Pri=,ericeB i latinsko%a! atrakcija 4 $rivla+en,eB presija A $ritisakS i t&rsko%a! ka/ika A ?licaB kom/ija A s&s,e'S i n,e=a+ko%a! frajla A %os$oEicaB lojtre A l,estveB /arafnciger A o'vi,a+B /najder A kro,a+S i tali,ansko%a! kantun A &%aoB ku0ina A k&Cin,aB ponistra A $ro orS i r&sko%a! (jekstvo A bi,e%B izviniuti A

-55

is$ri+atiB upra0njavati A v,e?batiS i *ranc&sko%a! efikasan A ',elotvoranB elan A $oletB /ampion A $rvakS i en%lesko%a! lider A voEaB miting A sastanak it') -idjetiK ,e i+ni 'o'ir "odatna literatura! #r"stal 1::4! 1;) $o%lavl,eS 6ock an' Jose$C 1::5! 9) $o%lavl,eS Kata=ba 1::0! 1;) $o%lavl,eS Trask 1::5! 18N/;S Iili$ovi@ 1::;)

potkategorizacija (eng. subcategorization)


Ra like & sintakti+ko=e $ona>an,& ri,e+i &n&tar ko,e vrste rijei) En%leski =eE& ostali= vrsta=a ri,e+i i=a i %la%oleB =eE& ko,i=a ve@ina i=a va?na svo,stva kao >to s& kate%ori,e vremena i $re& i=an,e %ra=ati+kiC %ra=ati+ko% avr>etka .ing) Ka' %la%ole ne bis=o $re$o navali kao ,e'n& vrst& ri,e+iB ne bis=o a$a ili bro,na &o$@en,a) I$akB svi se %la%oli ne $ona>a,& istov,etno) Ra =otrite sl,e'e@e $ostave! G1H 2uzana 7eEE) G-H 2uzana 7eEE9arku) G/H 2uzana 7e miEE pismo) G0H 2uzana 7e se EE kasnije) G4H 2uzana 7eEEkad je spremna) 1ko se %la%ole%la%oli! spavatiB odluitiB re7iB 0eljetiB poslatiB re7iB pokazati $ok&>a,& s=,estiti & $ra nineB $oka at @e se 'a svaki %la%ol $o,e'ina+no =o?e %ra=ati+ki &@i sa=o & neke $ra nineB o'nosno 'a neki %la%oli ne =o%& & sve $ostaveB n$r) spavati ,e %ra=ati+an sa=o & $ostava=a G1H i G4H) To ,e $ri=,er potkategorizacije) Iako s& sve nave'ene ri,e+i %la%oliB str&kt&re &n&tar ko,iC se $o,avl,&,& ra li+ite s&B $a ka?e=o 'a se %la%oli s&kla'no to=& potkategoriziraju) Potkate%ori,e se n&?no $rekla$a,& $a sto%a ne =o?e=o ,e'nostavno $otkate%ori irati %la%ole na ,asno o'i,el,ene vrste)

-58

Potkate%ori aci,a ,e na,i ra?eni,a ko' %la%olaB ali se i 'r&%e vrste ri,e+i =o%& ra vrstati & $otkate%ori,e) -idjetiK sintaksaB sintakti+ke kate%ori,eB vrste ri,e+i 2o'atna literat&ra! Ra'*or' 1:99)

povijesna lingvistika (eng. historical linguistics)


Pro&+avan,e jezine promjene i n,e iniC $osl,e'ica) Povi,esna lin%vistika ,e'na ,e o' $rviC nanstveno &te=el,eniC %rana lin%vistike) S=atra se 'a ,e 'isci$lina &te=el,ena 1895) %o'ineB ka' ,e britanski lin%vist a=ater sir Jillia= Jones & +&veno=e %ovor& &ka ao istakn&ona o+it& a,e'ni+k& ba>tin& %r+ko%aB latinsko%a i sanskrtaB te $osto,an,e velike indoeuropske jezine porodice ko,a ,e $otekla o' ,e'no%a a,e'ni+ko% $retka) Ot$rilike & isto vri,e=e nekoliko ,e =aEarskiC lin%vista &tvr'ilo 'a =aEarski takoEer =ora 'i,eliti a,e'ni+ko $o'ri,etlo s *inski= i s nekoliko 'r&%iC ,e ika i $oro'ice ko,& 'anas na iva=o uralska uralskom ,e i+na ,e i+no= $oro'ica$oro'ico=) Povi,esna lin%vistika br o se ra vi,ala ti,eko= 'evetnaesto% stol,e@aB a $oticali s& ,e na,vi>e n,e=a+ki lin%visti ili lin%visti obra ovani & N,e=a+ko,) Na,vi>e se $o ornosti $osve@ivalo poredbenoj lingvistici Geng) co=$arative lin%&isticsHB o'nosno nasto,an,& i'enti*ikaci,e ,e ik^ ko,i i=a,& a,e'ni+ke $retkeB nakon +e%a s& se &tvrEivale jezine porodice ili i vo'ila rekonstrukcija na+a,ka ne$osv,e'o+eniC jezika predakaB te na$osl,etk& otkrivale ra li+ite $ro=,ene ko,e s& 'ovele 'o ras$a'a ,e ika $retka na nekoliko asebniC bratskiC ,e ika) ( 'r&%o, s& $olovici 'evetnaesto% stol,e@a bro,ni =la'i lin%visti ob,avili kako i=a,& 'ovol,no 'oka a o ne$ro=,en,ivosti $ravila %lasovne $ro=,ene A o'nosnoB 'a se o'reEeni %las & o'reEeno=e kontekst& & o'reEeno=e ,e ik& be i ni=no =i,en,a na isti na+in) Nave'ena ,e mladogramatiarska pretpostavka sl,e'e@iC stotin& %o'ina $ostala orto'oksni= &+en,e=B a $oka ala se i vrlo $lo'no=)

-59

( 'va'eseto=e stol,e@&B osobito & n,e%ovi= $osl,e'n,i= %o'ina=aB ,a+a ani=an,e a ra li+ite vi'ove ,e i+ne $ro=,ene) Lin%visti osobito revno tra%a,& a na+eli=a ko,a &$ravl,a,& ,e i+no= $ro=,eno=! bo% +e%a s& o'reEene $ro=,ene v,ero,atni,e o' ko,iC 'r&%iC[ Poka alo se 'a ,e =o%&@e $ro&+avati ,e i+ne $ro=,ene i & s&vre=eni= ,e ici=aB &kl,&+&,&@i en%leski) .a> s& takva $ro&+avan,a otkrila bro,ne i nenaE&,&@e $o,aveB o' ko,iC s& =no%e nes&kla'ne s =la'o%ra=ati+arski= $ret$ostavka=a) Kl,&+no ,e bilo otkri@e ve e i =eE& varijacije i $ro=,ene) Povi,esna lin%vistika $onovno ,e $ostala ,e'ni= o' na,?ivl,iC $o'r&+,a lin%vistike) -idjetiK jezina porodicaB jezina promjenaB poredbena rekonstrukcijaB #aussureov paradoksB sustavne podudarnostiB unutra nja rekonstrukcija "odatna literatura! 6ock an' Jose$C 1::5S McMaCon 1::0S Mal=k,Tr 1::1! 19:N-15S Trask 1::5)

povrinska struktura (eng. surface structure)


Sintakti+ka str&kt&ra ko,a se =o?e $ri$isati $o,e'ino, re+enici) Svaka re+enica & svako=e ,e ik& i=a nek& vrst& sintakti+ke str&kt&re) Pre='a se o$is str&kt&re re+enice 2usie is hard to please PS&sie ,e te>ko a'ovol,itiP =o?e 'onekle =i,en,atiB ovisno o o$isiva+& i $ri=i,en,eno=e okvir&B ve@ina bi ,e o$isiva+a i$ak ra>+lanila ovako! re+enica se sasto,i o' s&b,ektne i=enske sk&$ine 2usie i $re'ikatne %la%olske sk&$ine is hard to please) Na'al,eB $re'ikatna se sk&$ina sasto,i o' ko$&le isB $ri',eva hard i %la%olske sk&$ine to please) T& str&kt&r& =o?e=o sCe=atski $re'staviti na sl,e'e@i na+in! U2usieV UUisV UUhardV Uto pleaseVV) To ,e povrinska struktura re+enice! o'nosnoB to ,e n,e ina sintakti+ka str&kt&ra ko,& bis=o ,o, na,$riro'ni,e $ri$isaliB a $o =no%i= %ra=ati+ki= teori,a=a to ,e ,e'ina sintakti+ka str&kt&ra ko,& bis=o ,o, =o%li $ri$isati) I$akB o+ito ,e 'a ,e na+en,e re+enice na neobi+an na+in $ove ano s n,e ino= str&kt&ro=! & %orn,e=&

-5:

se $ri=,er& a$ravo %ovori o a'ovol,avan,& S& aneB sto%a se & se=anti+ko=e ili lo%i+ko=e s=isl& 2usie ne $o,avl,&,e kao s&b,ektB ve@ kao ob,ekt %la%ola to please) Ve@ina $ostava t& bi +in,enic& obraEivala iskl,&+ivo se=anti+kiB ali transformacijska gramatika i n,e ine bro,ne teori,e nastale na te=el,& te %ra=atike i=a,& 'r&k+i,e sta,ali>te! one re+enici $ri'r&?&,& dubinsku strukturuB str&kt&r& ko,a se ra lik&,e o' $ovr>inske str&kt&re i $&no ,e bli?a na+en,&! UUC#V UUto pleaseV U2usieVVV UUisV UhardVVB %',e ,e C# nei'enti*icirani s&b,ekt %la%ola to please) Potrebno ,e =no%o %ra=ati+kiC =eCani a=a a $retvorb& te '&binske str&kt&re & aCti,evan& $ovr>insk& str&kt&r&) -idjetiK '&binska str&kt&ra "odatna literatura! L"ons 1:+*! 8) $o%lavl,e)

pragmatika (eng. pragmatics)


Grana lin%vistike ko,a $ro&+ava $reno>en,e na+en,a i ,ava & kontekst&) Pro&+avan,e znaenjaB $o nato kao semantikaB bilo ,e '&%o vre=ena ,e'no o' na, aCt,evni,iC i na,te?iC $o'r&+,a nanosti o ,e ik&) ( 1:4;NiC i= i 1:5;NiC i= %o'ina=a lin%visti i *ilo o*i $o+eli s& i$ak sCva@ati 'a $ote>ko@ea ',elo=ice nasta,& bo%le?i & n,iCova& $ro$&sta&B t,) & bo% nera likovan,a& 'vi,& $rili+no ra li+itiC vrsta na+en,a) Prva ,e vrsta osnovno na+en,e ,e i+no% i ra a ko,i se $ro&+avaB ne',el,ivo o' to% i ra a) Pro&+avan,e= te vrste na+en,a bavi se se=antikaB & s=isl& kako se 'anas sCva@a ta, na iv) 1liB $osto,i i 'r&%a vrsta na+en,aB ona ko,a ni,e svo,stvena sa=o=e ,e i+no= i ra &B ve@ nasta,e kao $osl,e'ica =eE&',elovan,a ,e i+no% i ra a s kontekstom & ko,e=& se &$otrebl,ava) Pro&+avan,e te vrste na+en,a na iva se pragmatika) Re+enica 2uzana je te0ak pu/a & svi= okolnosti=a nosi sa sobo= svo,e osnovno na+en,e! PS& ana $&>i velike koli+ine ci%areta svako%a 'anaP) To ,e osnovno i neo'vo,ivo na+en,e) 1li >to se 'o%aEa ka'

-8;

t& re+enic& i %ovori=o kao o'%ovor na tri ra li+ite i ,ave ko,e i %ovara Ivana & tri=a ra li+iti= konteksti=a[ Prvo! GIvana se tr&'i abraniti $&>en,e & &re'i=aH! 9o0e/ li pitati 2uzanu da potpi/e peticiju[ 2r&%o! GIvana $ok&>ava &%ovoriti sastanak nasli,e$o a 2avoraB ne$&>a+a ko,i =r i 'i= ci%areteH! Bi li 2uzana htjela oti7i na sastanak s "avorom[ Tre@e! GIvana tra?i $&>a+e ko,i bi s&',elovali & neki= =e'icinski= is$itivan,i=aH! Hna/ li koga (ih mogla pitati[ Svaki= o' tiC $ri=,era $renosi se ra li+ita $or&ka) ( $rvo=e sl&+a,&! S& ana v,ero,atno ne@e $ot$isati $etici,&B $a ,e ne=a s=isla ni $itati) ( 'r&%o=! 2avor i S& ana ne@e se slo?itiB $a i= ne=a s=isla &%ovarati sastanak) ( tre@e=&! S& ana bi bila $rikla'na osoba a is$itivan,e) Ni,e v,ero,atno 'a ista re+enica 'oista i=a sva ta ra li+ita na+en,a) Pri,e @e biti 'a s& ta tri na+en,a $renesena bo% =eE&sobno% o'nosa i =eE& ono%a >to ,e re+eno i konteksta & ko,e=& ,e to re+eno) Svaki $&t ka' se kontekst =i,en,aB =i,en,a se takoEer i na+en,e ko,e se $renosi) Ta ,e vari,ablaB o'nosno konteksto= &v,etovani o'nos i =eE& ono% >to se reklo i ono% >to se ko=&niciraloB $re'=et $ro&+avan,a $ra%=atike) Treba a=i,etitiVal,a &o+iti 'a se & kontinentalno, E&ro$i na iv pragmatika +esto &$otrebl,ava & =no%o >ire=& s=isl& ne%o & e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,aB te 'a &kl,&+&,e ve@i bro, $o,ava ko,e bi lin%visti & e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a svrstali iskl,&+ivo & sociolingvistiku) -idjetiK %ovorni +inB na+elo s&ra'n,eB se=antikaB ra %ovorna i=$likat&raB na+en,e "odatna literatura! #r"stal 1::8a! -1) $o%lavl,eS Gr&n'" 1::4S Mal=k,Tr 1::1! /40N /49S ScCi**rinB1::0! 5) $o%lavl,eS TCo=as 1::4S K&le 1::5)

-81

prajezik (eng. proto%language)


Pret$ostavl,eni $re'ak ko,e jezine porodice) MeE& neki= ,e ici=a o$a?a=o ,asni genetski odnos bo% ko,e% ti ,e ici tvore ,e i+n& $oro'ic&B i +e%a sli,e'i 'a svi $ot,e+& o' ,e'no% ,e ika $retka) O'nosnoB =o?e=o &tvr'iti 'a s& svi oni & $o+etk& bili sa=o 'i,alekti ,e ika $retka) ( 'ovol,no $o'ataka lin%vist ko,i se bavi ,e i+no= $ovi,e>@& =o?e $ri=i,eniti =eto'& poredbene rekonstrukcije 'a bi 'obio 'osta 'obr& $re'o'?b& o to=e kako ,e ,e ik $re'ak i %le'aoB iako & ve@ini sl&+a,eva sa= ,e ik $re'ak ni,e $osv,e'o+en) .ekonstrukcija ko,a se na ta, na+in 'obiva $rili+no ,e to+na slika ,e ika $retka ko,i se na iva prajezikom ci,ele $oro'ice) Pra,e ik& se i=e 'o',el,&,e tako 'a se i=en& n,e%ove $oro'ice stavi $re*iks praN) Pri=,ericeB $re'ak slavenskiC ,e ika GCrvatsko%aB sr$sko%aB slovensko%aB =ake'onsko%aB +e>ko%aB slova+ko%aB r&sko%a i 'r&%iCH $raslavenski ,e ,e ikS $re'ak %er=anskiC ,e ika Gen%lesko%aB n,e=a+ko%aB >ve'sko%a i 'r&%iCH $ra%er=anskiS $re'ak ro=anskiC ,e ika G>$an,olsko%aB *ranc&sko%aB tali,ansko%a i 'r&%iCH $raro=anskiS a $re'ak %ole=e indoeuropske jezine porodice praindoeuropski ,e ,e ik) -idjetiK in'oe&ro$ska ,e i+na $oro'icaB ,e i+na $oro'icaB rekonstr&kci,a "odatna literatura! 6ock 1:95! 458N49;S Trask 1::5! 189N191B -/:N-0;S Matasovi@ 1::8B -;;1S MiCal,evi@ -;;-B Iv>i@ 1:8;)

pravilo (eng. rule)


I ,ava ko,a &o$@&,e ,e i+ne +in,enice) O' 'avniC vre=ena o$isi s& ,e ika &vo'ili $ravila ove ili one vrsteB ali s& $ri,e ra vo,a =o'erne lin%vistike $ravila i ra?avana vrlo ne*or=alno i obi+ni= ,e iko=) Lin%visti s&B a ra lik& o' to%aB obi+no tr&'ili 'a svo,a $ravila i ra e >to ,asni,e) Sto%a s& s=islili ra li+ite dogovorne sustave biljeenja ko,i s& i= o=o%&@ivali i rican,e $ravila na >to

-8-

i ravni,i i >to ekono=i+ni,i na+inB i ,o> k to=& &klo$l,ene & o'reEeni teori,ski okvir) Te?n,& a ,asno@o= ti,eko= 1:0;NiC %o'ina $ro=icali s& ameriki strukturalistiB ali bili s& vi>e aok&$l,eni razdiobomB $a s& $ravila $ostala va?na tek ,a+an,e= generativne gramatike 1:4;NiC %o'ina) Pravila se =o%& i re@i na svako, ra ini lin%visti+ko% o$isaB o' *onolo%i,e 'o $ra%=atike) Pravilo ne treba biti be i ni=no) Na $ri=,erB $ravilo en%lesko% ,e ika 'a i=enski oblici tvore svo,& =no?in& 'o'a,&@i QNsg vri,e'i i $ri=,en,&,e se na ve@in& noviC i=enica ko,e &la e & ,e ikB ali $osto,i nekoliko i ni=akaB kao feet Psto$alaPB children P',ecaP i radii Pra'i,&siP) Va?no ,e sCvatiti 'a s& $ravila & lin%vistici i ,ave o stvarno=e ,e i+no= $ona>an,&) Stari,i %ra=ati+ariB $re'ani preskriptivizmuB +esto s& $ostavl,ali P$ravilaP <$ravilaD ko,a &o$@e nis& bila $ravilaB ve@ stvar n,iCova stava o to=e >to se treba s=atrati 'obro= &$orabo=B kao >to ,e Pne avr>ava, re+enic& $ri,e'lo%o=P) Lin%visti+ki neobra ovani l,&'i +esto i 'anas $ret$ostavl,a,& 'a ,e to bit $ravilaB ali ti= na+eli=a ne=a =,esta & o bil,no=e lin%visti+ko= ra'&B ko,i ,e +vrsto &kori,en,en & deskriptivizmu) -idjetiK 'eskri$tivi a=B 'o%ovorni s&stav bil,e?en,aB $reskri$tivi a= "odatna literatura! Sa=$son 1:84! 4) $o%lavl,e)

pravopis# ortografija (eng. orthography 4 gr. orthos ,pravo,# graphein ,pisati,)


Nor=irani s&stav a$isivan,a o'reEeno% ,e ika) Pravo$is ,e ika sasto,i se o' o'reEene ina+ice neko% sustava pisanja G& sl&+a,& Crvatsko%a &$otrebl,ava se ina+ica latinice s =ali= i veliki= slovi=aHB nor=irano% s&stava naina pisanja G*onetski ili kori,enskiHB +esto i s&stava b,elina =eE& ri,e+i=a i G'anas %otovo be i ni=noH o'reEeno% sustava pravopisnih znakova) T& se +esto nala e 'o'atni nakoviB kao >to s& G& ve@ini e&ro$skiC ,e ikaH ara$ske bro,ke G1B -B /B ) ) )HB s$eci,ali irani sim

-8/

boli GnB bB oB cB mB p it')HB kratice G'r)B st)B it')HB a 'i,elo= se $ravo$isa s=atra,& i ra li+iti na+ini tiskan,a slova kao >to s& &ko>eno tiskan,e ili k&r iv Geng) italicH ili =asno tiskan,e Geng) bol'H) En%leski se $ravo$isB neovisno o veliki= $ro=,ena=a & sa=o=e ,e ik&B o' vre=ena kral,a 1l*re'a 'o 'anas & =no%o+e=& i =i,enio! 'o'ana s& ili i ba+ena neka slovaB 'r&%a s& +esto =i,en,ala oblik Gosobito QsgHB i %ovor se $o,e'iniC ri,e+i =i,en,aoB kao i na+in &$orabe inter$&nkci,e i velikiC slovaB ri=ski ri=ske s& bro,evi bro,ke &st&$ilei =,esto ara$ski= bro,evi=abro,ka=aB $o,e'ine s& kratice &st&$ile =,esto 'r&%i=a it') 1ko tko ?eli +itati tekstove na staroen%lesko=e ili sre'n,oen%lesko=eB ne sa=o 'a =ora ovla'ati ,e iko=B ve@ i $ravo$iso= to%a 'oba) ( Crvatsko=e se $i>e fonolokim pravopisom ko,i i=a i $o,e'ine =or*onolo>ke ele=enteB n$r) podcrtatiB a ne podcrtatipotcrtatiB gradskiB a ne grackiB hrvatskiB a ne hrvacki) -idjetiK na+in $isan,aB s&stav $isan,aB s&stav $ravo$isniC nakova "odatna literatura! #r"stal 1::4! 55N58B 1::8a! V 'ioS Mal=k,Tr 1::1! 0:8N4;/S .abi@B IinkaB Mo%&> -;;;S 1ni@B Sili@ -;;1)

praznina (eng. gap)


O's&tnost & o'reEeno=e s=isl& lo%i+ki n&?ne ,e i+ne ,e'inice & re+enici) Iako s& lin%visti o'avno nali a $osto,an,e elipsaB a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" sa svo,i= ,e st&'enti=a 1:5;NiC %o'ina $o+eo obra@ati $o ornost na 'i,elove ko,i =an,ka,& & re+eni+no, sintakti+ko, str&kt&ri) I ostavl,ene ,e'inice $ro vane s& praznine) Evo nekoliko re+enica s $ra nina=aB +i,i ,e $olo?a,B kao >to ,e &obi+a,enoB o na+en si=bolo= e Gsto,i a empty P$ra noPH! 2uzana 0eli kupiti e auto Gkupiti ne=a s&b,ektaHS 2uzanu je te/ko zadovoljiti e Gzadovoljiti ne=a ob,ektaHS 2uzana je kupila ogrlicuB a Helda e narukvicu G'r&%a s&re+enica ne=a %la%olaHS %od G2te1artH darovao je muzeju majicu s kratim rukavimaB a Blton GGohnH e e par naoala G& 'r&%o, s&re+enici ne'osta,& %la%ol i i=enica muzejuH)

-80

Istra?ivan,e $ona>an,a $ra nina $osta,e sve va?ni,e a *or=&liran,e $rikla'niC %ra=ati+kiC teori,aB $a s& s&vre=ene %ra=ati+ke teori,e +esto n&'ile s$eci*i+ne =o'ele a n,iCov& obra'b&) O'ne'avno se na iv prazna kategorija Geng) e=$t" cate%or"H +esto a=,en,&,e na ivo= prazninaB bare= & sl&+a,evi=a %',e ,e ele=ent ko,i ne'osta,e imenska skupina) -idjetiK anafora

predikat# podmet (eng. predicate)


2io re+enice ko,i ni,e n,e in s&b,ekt) Gr+ki *ilo o* 1ristotel $rvi ,e $o'i,elio re+enic& na s&b,ekt i $re'ikat) Sa a'ani= s&b,ekto= 2uzana =o?e=o stvoriti ni re+enica 'o=e@&@i =& ko,i o' $re'ikata! pu/iB je pametnaB je unaprije:enaB 0eli kupiti novi autoB misli da astrologija nije znanost) ( svako=e sl&+a,&B &lo%& $re'ikata i=a glagolska skupinaB >to ,e obi+no & svi= ,e ici=aB iako neki ,e ici 'o$&>ta,& $re'ikate 'r&%iC sintaktikih kategorija) Va?no ,e sCvatiti 'a lo%i+ari &$otrebl,ava,& na iv predikat & 'r&k+i,e= s=isl& ko,i se sa'a +esto &$otrebl,ava i & lin%visticiB osobito & semantici) ( sl&+a,& *or=alne lo%ikeB na vane predikatnom logikomB re+enica bi se Branko je 7elav $rika ala \elavi GBrankoH) Ov',e ,e \elavi Glo%i+niH $re'ikat ko,i o'%ovara $re'ikat& je 7elavB a to ,e jednomjesni predikat Geng) oneN$lace $re'icateH ko,i aCti,eva sa=o ,e'an argument Gi=ensk& sk&$in&H) Re+enica Branko voli Katarinu =o?e se na sli+an na+in $rika ati s ,e'no=,esni= $re'ikato= kao -oli. Katarinu GBrankoHB ali se to obi+ni,e $rika &,e s dvomjesnim predikatom Geng) twoN$lace $re'icateH na sl,e'e@i na+in! -oli GBrankoB KatarinuH) T& $re'ikat voljeti aCti,eva 'va ar%&=enta) Oba s& nave'ena na+ina $rika ivan,a $ris&tna & lin%visti+ko, literat&ri) -idjetiK %la%olska sk&$ina "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 194N19:)

-84

preskriptivizam (eng. prescriptivism)


Na=etan,e arbitrarniC nor=a & ko,e=& ,e ik& ko,e s& +esto & s&$rotnosti s &obi+a,eno= &$orabo=) Svaki se ,e ik raslo,ava $o'r&+no i soci,alno) Je ik se &$otrebl,ava & ra li+ite svrCe $a ,e sto%a n&?no i=ati ,e'an 'o%ovoreni oblik ,e ika A standardni jezik A ko,i svi ili bare= svi obra ovani %ovornici na,& i &$otrebl,ava,&) 1ko %ovornici &stra,& & &$orabi vlastite osobite ina+iceB 'ola i 'o nera &=i,evan,a) MeE&ti=B ,e ici se stalno =i,en,a,&B $a @e &vi,ek biti 'vo,ba i nes&%las,a o $ri nati= oblici=a i &$orabi stan'ar'no% ,e ika) Preskri$tivi a= se sasto,i o' $ok&>a,a $ro*esora i a&tora nor=ativniC $rir&+nika 'a ra ri,e>e ta, $roble= &$orabo= oblika ko,i=a s& osobno skloniB te os&'o= oniC ko,i i= se osobno ne sviEa,&) NaravnoB o'reEeni ,e st&$an, $reskri$tivi =a n&?anB osobito & $roces& i obra be! l,&'i ko,i obi+no &$otrebl,ava,& oblike ko,i s& ne$riCvatl,ivi a ci,el& a,e'nic& =ora,& se na&+iti sl&?iti stan'ar'ni= oblici=aB bare= & oni= okolnosti=a & ko,i=a se &$otrebl,ava stan'ar'ni ,e ikB ina+e =o%& 'o@i & i ni=no ne %o'an $olo?a,) Proble= ,e >to =no%o $reskri$tivista i'e $re'aleko & os&'a=a &$oraba ko,e s& &istin& $ot$&no $riCvatl,ive +ak i obra ovani= %ovornici=aB te $ok&>ava,& o?ivl,avati =rtve &$orabe ko,e s& bile $riCva@ene $ri,e nekoliko nara>ta,a ili stol,e@aB ili +ak $re'la?& &$orabe ko,e nika' niko=& nis& bile obi+ne) Po nati $ri=,er o'nosi se na tako vani razdvojeni infinitiv Geng) s$lit in*initiveH & en%lesko=e) Nara>ta,i=a s& svi en%leski %ovornici s$ontano %ovorili n$r) 2he decided to gradually get rid of the teddy.(ears she had spent t1enty years collecting POna ,e o'l&+ila 'a se $ost&$no ri,e>i =e'v,e'i@a ko,e ,e sak&$l,ala 'va'eset %o'inaP) Sli,e' to gradually get rid P'a se $ost&$no ri,e>iP ra 'vo,eni ,e in*initiv) Mno%i s& $reskri$tivisti os&'ili takv& &$orab& s=atra,&@i 'a ,e to get P'a se ri,e>iP ,e'an %la%olski oblikB in*initivB $a se sto%a ne =o?e Plo%i+noP ra 'vo,iti) Oni &=,esto nave'eno% oblika a%ovara,& ne>to

-85

$o$&t 2he decided gradually to get rid of POna ,e $ost&$no o'l&+ila ri,e>iti seP) 1liB to ,e $ot$&no neto+no) PrvoPona,$ri,eB $re'lo?eni Pis$ravakP <is$ravakD &$&@&,e na krivi $o%re>an akl,&+ak! on &$&@&,e &$&@&,e na to 'a ,e o'l&ka $ost&$naB a ne r,e>avan,e) 2r&%oB sli,e' to get P'a 'obi,eP ni,e in*initivB ni %la%olski oblikB ni ikakva %ra=ati+ka ,e'inica) Ov',e T& ,e $ravi in*initiv get P'obitiPB 'ok ,e to P'aP sa=o ve ni+ka +estica) Prilo% gradually P$ost&$noP $ri$a'a & *ra & to get rid of Pri,e>iti seP i t& %a %ovornici obi+no i stavl,a,&) Mo?e se na nekoliko na+ina 'oka ati 'a oblik to get P'a 'obi,eP ni,e %ra=ati+ka ,e'inica) Je'an ,e o' tiC na+ina o$a?an,e 'a %ovornici ta, oblik re'ovito ra 'va,a,&) G2r&%a $rov,era =o?e se i vr>iti s $o=o@& $ri=,era 2he has asked me to change my hairstyleB (ut < don3t 1ant to P7a=olila =e 'a $ro=i,eni= svo,& *ri &r&B ali ,a to ne ?eli=PB & ko,o, se $o'ra &=i,evano change P$ro=i,enitiP bri>eB 'ok to P'aP =ora ostati A >to bi te>ko bilo =o%&@e ako bi to change P'a $ro=i,eni=P stvarno bila ,e'inica)H Sto%a ,e sta,ali>te $reskri$tivista ne nala+ko i tvr'o%lavo! ono ,e $ok&>a, a=,ene &obi+a,ene i ele%antne &$orabe ne+i= >to ,e s=i,e>noB ne$riro'no i te>ko ra &=l,ivoB i >to ne &$otrebl,ava nitko osi= nekoliko $reskri$tivista i nekolicine n,iCoviC sl,e'benika) Mno%i $reskri$tivistiB takoEerB i=a,& $ri%ovore na $o nat& en%lesk& $raks& avr>avan,a re+enice $ri,e'lo%o=B bo% +in,enice 'a takva konstr&kci,a ni,e =o%&@a & latinsko=e) Oni $ri%ovara,& &obi+a,eni= en%leski= re+enica=a kao >to s& Jho 1ere you talking toF PS ki=e si ra %ovarao[PB Jhat3s this gadget forF Pe=& sl&?i ova s$rava[P ili That3s something < just can3t put up 1ith PTo ,e ne>to >to ne =o%& tr$itiPB i &=,esto n,iC aCti,eva,& ne$riro'ne konstr&kci,e $o$&t To 1hom 1ere you talkingFB 'or 1hat is this gadgetFB a ne,asno ,e $rito= >to bi se s $osl,e'n,i= $ri=,ero= &o$@e =o%lo &+initi) Preskri$tivisti takoEer o'bac&,& obi+ne i ,ave $o$&t Jho do you trustF PKo=& v,er&,e>[PB

-88

aCti,eva,&@i &=,esto to%a Jhom do you trustFB oblik ko,i ,e bio $riCva@en $re' stotine %o'inaB a sa'a ,e =rtavB osi= & &ko+eni= sl&?beni= stilovi=a %ovora i $isan,a) Posto,i ,asna $otreba a obavi,esni= ko=entaro= o ,e i+no, &$orabi) Neki obliciB iako >iroko &$otrebl,avaniB asi%&rno nis& $riCva@eni kao 'io stan'ar'no% ,e ikaB 'ok s& 'r&%i 'vo na+niB $retencio niB nes$retni ili te>ko ra &=l,iviB $a svako svra@an,e $o ornosti na te $roble=e i=a svo,& vri,e'nost! to ,e 'obra strana $reskri$tivi =a) Nesre@a ,e & to=e >to =no%i $reskri$tivisti %&be 'o'ir sa stvarno>@& i $ret,er&,& & $ro%oni=a $o,e'iniC ,e i+niC $o,ava) -idjetiK 'eskri$tivi a=B $&ri a= "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 1) $o%lavl,eS E'war's 1::0! 5) $o%lavl,eS Pinker 1::0! 1-) $o%lavl,e)

pretpostavka (eng. presupposition)


O'reEena vrsta akl,&+ivan,a Gin*erenci,eH) I re+enice <vanova 0ena je vlasnica (utika =o?e=o o'=aC i v&@i sl,e'e@i akl,&+ak! Ivan ,e o?en,en) To ,e $ri=,er pretpostavke! ka?e=o 'a $rva re+enica pretpostavlja 'r&%&) Pret$ostavka se na nekoliko na+ina ra lik&,e o' 'r&%iC vrsta akl,&+ivan,aB kao >to s& implikacija ili razgovorna implikatura) Na,o+iti,e ,e 'a $ret$ostavka $re?ivl,ava ni,ekan,e i ,ave) 1ko se i vorna re+enica ani,e+eB isCo' ,e <vanova 0ena nije vlasnica (utika A >to i 'al,e ne $obi,a $ret$ostavk& 'a ,e Ivan o?en,en) I vorna re+enicaB kao i n,e ina ne%aci,a i=a,& ani=l,ivo svo,stvo 'a ne=a,& nikakva o'nosa s neki= i ,ava=aB n$r) <van jeB u stvarizapravoB ne0enja) Govore@i vrlo nesl&?benoB $ret$ostavka i ,ave P ne>to ,e >to treba biti istinito $ri,e ne%o >to P &o$@e =o?e $ostati $riCvatl,iv i ri+a,) Pre=a ra>ireno=& stav& ko,i ,e &veo britanski *ilo o* Peter Strawson oko 1:4;) %o'ineB =o?e=o re@i 'a P $ret$ostavl,a ] ako i sa=o ako ] treba biti istinito $ri,e ne%o >to P =o?e $ostati istinito ili neistinito) O'nosnoB ako ,e ] neto+noB P ne =o?e biti

-89

ni istinito ni neistinito! ono ,e'nostavno ne=a nikakve istinosne vri,e'nosti) TakoB ako i=a=o i ,av& <van je ne0enjaB i ,ava <vanova 0ena je vlasnica (utikaB ni,e ni neistinita ni istinita! ona ,e'nostavno ne=a istinosn& vri,e'nost) Ne sla?& se svi s ti= t&=a+en,e=B a neki @e lin%vistiB sli,e'e@i britansko% *ilo o*a .ertran'a R&ssellaB $ri,e akl,&+iti 'a ,e i ,ava neistinita) To ,e nesla%an,e &klo$l,eno & >ir& $ole=ik& oko $itan,a $ri$a'a li $ret$ostavka $o'r&+,& semantike ili pragmatike) O to=& se $itan,& ras$ravl,a i 'anas) Treba $ri=i,etiti 'a $itan,a i a$ovi,e'i =o%& i=ati $ret$ostavke) Pitan,e #ije/ li jo/ uvijek (ocu votke svaku no7F +&'no ,e i ne =o?e na n,e%a o'%ovoriti ona, tko nika' ni,e $io votk& & toliko, =,eri Gto se nesl&?beno na iva Po$tere@eno <o$tere@eno $itan,eP$itan,eDHB a nare'b& 2kini svoj /e/irIB ne =o?e i vr>iti ona, tko ne nosi >e>ir) -idjetiK ra %ovorna i=$likat&ra "odatna literatura! Gr&n'" 1::4! 0) $o%lavl,eS Levinson 1:9/! 0) $o%lavl,eS Saee' 1::8! :/N1;-)

pretpostavka o bioprogramu (eng. bioprogram hypothesis)


Pret$ostavka 'a se l,&'ska bi@a raEa,& sa P a'ano=P < a'ano=D ,e i+no= str&kt&ro= &%raEeno= & n,iCov& =o %&) L,&'ski se ,e ici natno ra lik&,& $o svo,i= %ra=ati+ki= str&kt&ra=a Gn$r) $o osnovnom redu rijeiH) I$akB kreolski ,e ici na ci,elo=e s& svi,et& %ra=ati+ki a+&E&,&@e sli+niB be ob ira na =,esto nastanka ili na ,e ik i ko,e% s& cr$ili na,vi>e $o'ataka) S$o=en&to ,e a$a?an,e $ok&>ao ob,asniti a=eri+ki lin%vistB ro'o= .ritanacB 2erek .ickerton) .&'&@i 'a s& kreolski ,e ici novostvoreni ,e ici ko,i nasta,& o' be %ra=ati+niC pidina ko,i i= $retCo'e te 'a ',eca ko,a stvara,& kreolski treba,& sa=a i %raEivati %ra=atik&B .ickerton tvr'i 'a $osto,i $riroEeni &roEeni =eCani a= ko,i o'reE&,e narav n,iCove %ra=atike) Ta, =eCani a= on na iva

-8:

bioprogramom i s=atra %a $riroEeno= &roEeno= a'ano= ,e i+no= str&kt&ro= ko,& ',eca &vi,ek &$otrebl,ava,&B osi= ako ne kren& sa=a &+iti neki ,e ik o'rasliC ko,i ,e $o svo,o, str&kt&ri bitno 'r&k+i,i) ( to=& @e sl&+a,& ',eca na&+iti ta, ,e ik o'rasliC)

Pret$ostavka o bio$ro%ra=& $rili+no ,e s$eci*i+n& i $osebna ina+ica pretpostavke o uro&enosti) Iako ,e $riv&kla velik& $o ornostB ona ,e ,o> &vi,ek vrlo s$orna$ri,e$orna)
-idjetiK %enetska $ret$ostavka o ,e ik&B $ret$ostavka o &roEenosti "odatna literatura! .ickerton 1:91B 1:90)

pretpostavka o jezinoj relativnosti (eng. linguistic relativity hypothesis)


Pret$ostavka o $rili+no, o'reEenosti na>e $erce$ci,e svi,eta str&kt&ro= ,e ika ko,i= se sl&?i=o) Stol,e@i=a s& nanstveniciB =eE& ko,i=a se & osa=naesto=e stol,e@& isti+e n,e=a+ki lin%vist i *ilo o* JilCel= von 6&=bol'tB $ro&+avali =o%&@e ve e i =eE& ,e ika s ,e'ne strane i '&CaB $erce$ci,e i k&lt&re s 'r&%e strane) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a lin%vistika ,e & S12N& i rastala i antro$olo%i,e kao $osebna 'isci$linaB a a=eri+ki s& lin%vistiB bo% svo% svo,e%a antro$olo>ko% $re' nan,aB +esto $oka ivali veliko ani=an,e a te ve e) 1=eri+ki lin%vist E'war' Sa$ir bio ,e osobito o+aran =o%&@i= ve a=a i =eE& ,e ika i =isliB na$isav>i o to=& sl,e'e@e! PJe ik <Je ik i na>i =isaoni $rocesi na neki s& na+in ,e'no te isto)))P D 1li &$ravo ,e Sa$irov st&'entB .en,a=in Lee JCor*B ra vio t& i'e,& 'o kra,n,iC ra =,era) Istra?&,&@i nekoliko 'o=oro'a+kiC a=eri+kiC ,e ikaB JCor*a ,e a$an,en i nena'ila +in,enico= +in,enica 'a ra li+iti ,e ici nai %le' ra li+ito ra>+lan,&,& svi,etB n$r) 'a se $o,a= ko,i se & ,e'no=e ,e ik& $re'stavl,a kao PstvarP & 'r&%o=e ,e ik& sCva@a kao P'o%aEa,P ili Pra'n,aP) JCor* ,e & ti= +isto ,e i+ni= ra lika=a vi'io $ri=,ere i vorniC ra lika & $erce$ci,i svi,eta ko' %ovornika ra li+itiC ,e ika) Iako sa= nika'

-9;

ni,e 'ao tako i ravn& i ,av&B n,e%ov @e se ra' &skoro $o+eti t&=a+iti kao $o'r>ka $ot$ora $o nato=e akl,&+k&! str&kt&ra na>e% ,e ika & veliko, =,eri o'reE&,e na+in na ko,i o$a?a=o svi,et) Ta ,e i ,ava $o nata kao pretpostavka o jezinoj relativnosti ili kao )apir!Whorfova pretpostavka) Pret$ostavka ,e bila s$orna $ri,e$orna o' sa=o%a $o+etka) 1ntro$olo i .rent .erlin i Pa&l Ka" 1:5;NiC s& %o'ina ob,avili $o nat& st&'i,& te=el,no% na ivl,a bo,a & bro,ni= ,e ici=aB akl,&+&,&@i 'a ,e iciB iako se $o svo,i= s&stavi=a na ivl,a bo,a bitno ra lik&,&B 'i,ele va?ne o$@e na+a,keB >to &$&@&,e na to 'a & osnovi te=el,& sviC ra lika i$ak sto,i &niver alna $erce$ci,a) N,iCovi s& akl,&+ci i =no%iC ra lo%a 'ovoEeni & $itan,eB a na,$o nati,e s& i= kritike &$&tili $siColo i JoCn L&c" i RicCar' SCwe'er ko,i s& 1:8;NiC i vi,estili o neki= ani=l,ivi= ra lika=a & $ona>an,& %ovornika ra li+itiC ,e ika) Ota'a s& bro,ni lin%vistiB antro$olo i i $siColo i i nosili a$an,&,&@e i nenaE&,&@e $o'atke a%ovara,&@i ,e'n& ili 'r&%& stran&B ali sve 'o 'anas ne $osto,i s&%las,e o st&$n,& val,anosti ko,i se =o?e $ri$isati to, $ret$ostavci) PsiColin%visti s&B i$akB &s$,eli $oka ati 'a ,e & testovi=a $a=@en,a lak>e a$a=titi o'reEene $o,=ove ako a n,iC i=a=o $osebna i=ena) Tako ,e n$r) lak>e to+no a$a=titi bo,e ako ,e ik n&'i >irok o$se% $osebniC na iva a bo,e) -idjetiK antro$olo>ka lin%vistika "odatna literatura! .erlin an' Ka" 1:5:S #r"stal 1::8a! 4) $o%lavl,eS 2&rantiB 81 1::8! 5;N58S G&=$er an' Levinson 1::5S L&c" 1::-S L&c" an' SCwe'er 1:8:S Steinber% 1::/! 9) $o%lavl,eS JCor* 1:45S Jier bicka 1::5! 1;) $o%lavl,e)

pretpostavka o kritinome razdoblju (eng. critical period hypothesis)


Pret$ostavka 'a se $rvi ,e ik =o?e na&+iti iskl,&+ivo ti,eko= $rviC nekoliko %o'ina ?ivota) Mala ',eca na&+e savr>eno svaki ,e ik ko,e=& s& $ri=,ereno i lo?enaB i to be $osebne $o&ke)

-91

Sa=o =an,ina o'rasliC =o?e &+initi to isto) 1=eri+ki ne&rolo% Eric Lenneber% 1:5;NiC ,e %o'ina $re'lo?io ob,a>n,en,e! l,&'i se raEa,& s ,e'instveno= s$osobno>@& a &+en,e ,e ikaB ali se ta s$osobnost P%asiP<%asiDB v,ero,atno bo% %enetsko%a $ro%ra=iran,aB oko trinaeste %o'ineB odstupnoga doba Geng) c&to** a%eH a st,ecan,e $rvo% ,e ika) Lenneber%ova ,e $ret$ostavka osna?ena $ro&+avan,e= neodgajane djece Geng) *eral cCil'renH! ',ece ko,i=a ,eB i neko% ra lo%aB one=o%&@en nor=alan $rist&$ ,e ik& & rano, ?ivotno, 'obi) ( osa=naesto=e stol,e@& otkriven ,e =la'i@ *ranc&ske nacionalnosti i=eno= VictorB ko,i ,e ?ivio $ol&'ivl,i= ?ivoto=) Ni,e nao %ovoriti ni,e'an ,e ik niti %a ,e &s$io na&+itiB iako =& se $osvetilo =no%o $o ornosti) Ne>to ne'avni,eB *ranc&sko, ',evo,ci Isabelle i a=eri+ko, ',evo,ci Genie $siCo$atski ro'itel,i nis& 'o$&>tali 'a +&,& nikakav ,e ik) Nakon >to s& ',ec& otkrili i s$asiliB IsabelleB ko,o, ,e bilo >est %o'inaB br o ,e na&+ila *ranc&ski i &br o 'osti%la ostal& ',ec& svo,e 'obiB ali GenieB otkrivena & 'obi o' +etrnaest %o'inaB nika' ni,e na&+ila vi>e o' >t&ro%a en%lesko%aB &nato+ inten ivno, tera$i,i) ( 1=erici ,e ?enaB nana kao #CelseaB roEena %otovo %l&CaB ali ,e $o%re>no= 'i,a%no o= $ro%la>ena =entalno retar'irano=) Tek ,o, ,e & tri'eset i $rvo, %o'ini $ostavl,ena is$ravna 'i,a%no a te $on&Eena $o=o@ a sl&>an,eS ta'a ,e $o+ela &+iti en%leskiB ali nika' ni,e bitno na$re'ovala) -idjetiK ,e i+ni instinktB &sva,an,e ,e ika "odatna literatura! 1itcCison 1:9:! 0) $o%lavl,eS Steinber% 1::/! /) $o%lavl,e)

pretpostavka o manjkavosti (eng. deficit hypothesis)


Pret$ostavka 'a ',eca ro'itel,a ra'ni+ke klase ne vla'a,& & 'ovol,no, =,eri %ra=atiko= i r,e+niko= 'a bi =o%la i ra iti slo?eni,e =isli) .ritanski obra ovni teoreti+ar obra ovan,a .asil .ernstein 1:5;NiC ,e %o'ina $re'lo?io

-9-

'a se & a'ano= ,e ik& $re$o na,& 'va te=el,no ra li+ita stila ili koda Geng) co'eH) ( skla'& s ti= %le'i>te=B ogranieni kod Geng) restricte' co'eH i=a o%rani+en r,e+nik i o%rani+en o$se% %ra=ati+kiC konstr&kci,a) Prikla'an ,e a ra %ovor s l,&'i=a sli+no%a $o'ri,etla o svako'nevni= isk&stvi=aB ali ,e vrlo nei ravanB $a n,e%ov &s$,eC &velike ovisi & veliko, =,eri o st&$n,& a,e'ni+kiC isk&stava) TakoEer ,e $revi>e nei ravan i $revi>e o%rani+en a i ra?avan,e slo?eniC i ne$o natiC =isli na koCerentan na+in) Razra'eni kod Geng) elaborate' co'eHB na$rotivB i=a velik r,e+nik i >irok o$se% %ra=ati+kiC konstr&kci,a i & ci,elosti ,e $o%o'an a i =,en,ivan,e slo?eniC =isli na $ot$&no i ravan na+inB i to =eE& l,&'i=a ko,i ne=a,& a,e'ni+ko $o'ri,etlo) .ernsteinova pretpostavka o manjkavosti 'r?i 'a ',eca ro'itel,a ra'ni+ke klase i=a,& $rist&$ sa=o o%rani+eno=& ko'&B a ra lik& o' ',ece ro'itel,a sre'n,e klase ko,a & $ot$&nosti vla'a,& i ,e'ni= i 'r&%i= ko'o=) Sto%a ',eca ra'ni+ke klase ne =o%& ko=&nicirati toliko &+inkovito koliko se o' n,iC o+ek&,e & obra ovni= &stanova=aB i ato se & >koli ne =o%& na'ati ve@e=& &s$,eC&) Ta ,e $ret$ostavka $otakn&la =no%e ras$rave i 'ebate) Lin%visti s& ,eB na +el& s Jillia= Labovo=B ve@ino= kriti irali i o'bacivali) Oni s&B &=,esto to%aB a%ovarali pretpostavku o razliitosti Geng) 'i**erence C"$otCesisH $re=a ko,o, ,e %ovor ra'ni+ke klase sa=o ra li+it o' %ovora sre'n,e klaseB a ne i $o'reEen $o i ra?a,nosti) 2akleB ',ec& i ra'ni+ke klase & >koli ka?n,ava,& sa=o ato ,er >to s& ra li+itaB a ne nes$osobna) -idjetiK stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! 6ol=es 1::-! /5;N/55)

pretpostavka o prajeziku (eng. protolanguage hypothesis)


Pret$ostavka 'a ,e l,&'ski ,e ik $rili+no na%lo i nikn&ao i ,e'nostavni,iC $retCo'nika) Pret$ostavk& o $ra,e ik& 1:9;NiC %o'ina ra vio ,e 2erek .ickertonB a=eri+ki lin%vist roEen & .ritani,i) Kao revan istra?iva+

-9/

pidina i kreolskih ,e ikaB .ickerton ,e bio o'&>evl,en br ino= ko,o=B & $ovol,ni= &v,eti=aB $i'?in Gko,i ni,e ,e ikH =o?e biti $retvoren & kreolski Gko,i ,est ,e ikH) On ,e sto%a ra vio $ret$ostavke 'a s& neki o' na>iC 'al,n,iC $re'aka na,v,ero,atni,e i=ali sa=o prajezikB kr&t i o%rani+en s&stav ko,i ,e 'onekle nalikovao $i'?in&B a ra vio seB v,ero,atno $rili+no na%loB & $ravi ,e ik ka' s& se & =o %& $o,avili o'reEeni kriti+ni &v,eti) .ickerton tvr'i 'a se & o'reEeni= okolnosti=a $ra,e ik =o?e $ro=atrati +ak i 'anas! & $i'?ini=aB & %ovori=a $o,e'inaca ko,i $ate o' nekiC vrsta nes$osobnostiB & %ovor& ,ako =ale ',ece i & vrlo o%rani+eni= ,e i+ni= $osti%n&@i=a laboratori,skiC ?ivotin,a na&+eniC ne+e=& >to nalik&,e l,&'sko=& ,e ik&) Pret$ostavka ,e vrlo s$orna$ri,e$orna) -idjetiK $o'ri,etlo i ra vo, ,e ikaB ?ivotin,ska ko=&nikaci,a "odatna literatura! .ickerton 1:91B 1::;B 1::5)

pretpostavka o uro'enosti (eng. innateness hypothesis)


Pret$ostavka 'a se ',eca raEa,& s &roEeni= nan,e= o l,&'ski= ,e ici=a) ini se o+iti= 'a ,e ici nis& &roEeniB ve@ 'a se treba,& &+iti) Svako 'i,eteB be ob ira na etni+ko $o'ri,etloB na&+it @e savr>eno svaki ,e ik ko,e=& ,e i lo?enoB a ,e i+no i olirano 'i,ete ne@e be i la%an,a ,e ik& na&+iti ni,e'an ,e ik) MeE&ti=B s&vre=eni s& lin%visti +esto a'ivl,eni i ni=ni= sli+nosti=a =eE& ,e ici=a ra li+itiC 'i,elova svi,eta) (nato+ o+iti= i nai %le' 'rasti+ni= ra lika=a =eE& ,e ici=aB lin%visti s& sve vi>e &v,ereni 'a ,e st&$an, vari,aci,e ,e i+ne str&kt&re ko,i se o$a?a =an,i ne%o >to se =o?e &na$ri,e' a=islitiB i +e%a sli,e'i 'a svi ,e ici i=a,& bitne te=el,ne o$@e na+a,ke) 1=eri+ki ,e lin%vist Noa= #Co=sk" 1:5;NiC i nio $ret$ostavk& o to, $rivi'no, o$@osti) ( skla'& s n,e%ovo= pretpostavkom o uro'enostiB & na>e ,e =o %ove o'

-90

sa=o% roEen,a &%raEen ni va?niC ,e i+niC +in,enica ko,e $ri$a'a,& na>e=& %enetsko= &stro,&&stro,stv&B $a se bo% to%a raEa=o ve@ P na,&@iP < na,&@iD kakvi l,&'ski ,e ici =o%& biti) Pre=a takvo=& %le'i>t& &+en,e o'reEeno% ,e ika svo'i se sa=o na &+en,e $o,e'inosti ko,e ra lik&,& ta, ,e ik o' ko,e%a 'r&%o% ,e ikaB 'ok se o$@a svo,stva ,e ika ne treba,& &+iti) Pret$ostavka o &roEenosti bila ,e s$orna $ri,e$orna o' sa=o%a $o+etkaB a bro,ni kriti+ariB i =eE& ostaliC i *ilo o*i i $siColo iB ?&stro s& se &s$rotivili #Co=sk",evi= stavovi=a #Co=sko%a tvr'e@i 'a ne $osto,i nikakav 'oka o &roEenosti ,e i+no% nan,a te 'a se st,ecan,e $rvo% ,e ika =o?e a'ovol,ava,&@e ob,asniti s $o=o@& o$@iC s$o na,niC s$osobnosti ko,e 'i,ete &$otrebl,ava a st,ecan,e 'r&%iC vrsta nan,a o svi,et&) S$or ,e 'ose%ao vrC&nac 1:84) %o'ineB ka' ,e #Co=sk" branio svo, stav $re' ,e'ni= o' svo,iC na,istakn&ti,iC kriti+araB >vicarski= $siColo%o= Jeano= Pia%eto= #Co=sk" i n,e%ovi isto=i>l,enici branili s& stavove na nekoliko na+ina) PrvoPona,$ri,eB $ok&>ali s& &$o oriti na $re$o natl,iva o$@a ,e i+na svo,stva ko,a s& na vali univerzalnom gramatikom G>to ,e sa=o $o sebi ,ako s$oran $ri,e$oran $o,a=H) 7a ta s& svo,stva tvr'ili kako s& arbitrarnaB neo+ekivana i ni na ko,i na+in i ve'iva i o$@iC ko%nitivniC na+ela) 2r&%o7ati=B &$o orili s& 'a ',eca nika' ne ra'e o'reEene $o%re>ke ko,e bis=o o' n,iC o+ekivali) Pri=,ericeB $o>to na&+e The dog is hungry PPas ,e %la'anPB na,& re@i The dog looks hungry PPas i %le'a %la'anPB $a i$akB nakon >to na&+e 2usie is sleeping PS&sie s$avaPB nika' ne %ovore Y2usie looks sleeping PYS&sie i %le'a s$avanaP) Tre@eB $o iva,& se na siromanost poticaja Geng) $overt" o* tCe sti=&l&sH) Po' ti= se na ivo= ra &=i,eva 'a s& ',etet& 'ost&$ni ,e i+ni $o'aci $ot$&no ne'ostatni a nan,e ko,e ono na$osl,etk& stekne) Na $ri=,erB &obi+a,ena $ravila a tvorb& $itan,a & en%lesko=e ,e ik& nai %le' $re'o'reE&,& 'a i ,ava The girls 1ho 1ere thro1ing sno1(alls have (een punished P2,evo,ke ko,e s& bacale %r&'e s& ka?n,eneP i=a o'%ovara,&@i &$itni oblik YJhat have the girls 1ho 1ere thro1ing (een punishedF PYZto s& ',evo,ke ko,e s& bacale %r&'e ka?n,ene[P Svaki

-94

%ovornik en%lesko%a na 'a ,e to ne=o%&@eB $a ni ',eca ni o'rasli nika' ne $ok&>ava,& $ostavl,ati takva $itan,a) I$akB +ini se 'a ne $osto,i =o%&@nost 'a 'i,ete stvori akl,&+ak o to=& ,e i+no= o%rani+en,& na te=el,& ono% >to ,e +&lo i okolineB $a se #Co=sk" oslan,a na &niver alno na+eloB ko,e $o'&$ir& $ore'beni $o'aci i 'r&%iC ,e ikaB s=atra,&@i 'a ono s$a'a $ri$a'a & 'io na>e &roEene ,e i+ne 'atosti'anosti) Ras$rava se nastavl,aB a r,e>en,e ,o> ni,e na vi'ik&) -idjetiK %enetska $ret$ostavka o ,e ik&B &niver alna %ra=atika "odatna literatura! 1itcCison 1:9:! /)N5) $o%lavl,eS PiattelliNPal=ar=i 1:8:S Sa=$son 1::8S Steinber% 1::/! 8) $o%lavl,e)

preuzimanje (govorne) uloge (eng. turn%taking)


Je'an o' as$ekata str&kt&re ra %ovora bo% ko,e%a %ovornici s vre=ena na vri,e=e =i,en,a,& &lo%e %ovornika i sl&>atel,a) Pre=a na>o, &stal,eno, a=isli ra %ovora o+ek&,e=o 'a se a %ovornico= $o,e'inci s=,en,&,& o'reEeni= re'o=! ,e'na osoba %ovori 'ok 'r&%i >&teB a ati= ta, %ovornik >&ti 'ok 'r&%a osoba $re& i=a %ovornic&) 7ani=l,ivo ,e to >to nai %le' $osto,e ,asna $ravila ko,a o'reE&,& ka' i kako se %ovorne &lo%e $re'a,&B o'nosno $re& i=a,&! ka' iC ne bi biloB ra %ovor bi bio sa=o b&+na brka =no>tva l,&'i ko,i $ok&>ava,& %ovoriti isto'obno) 1=eri+ki sociolo% 6arve" Sacks sa svo,i= kole%a=a $rvi ,e 1:8;NiC %o'ina $riv&kao $o ornost na va?nost $re& i=an,a %ovorniC &lo%a i $ravila ko,a ti=e &$ravl,a,&) I$akB ta $ravila ni,e &o$@e bilo lako otkritiB a sociolin%visti s& $osl,e'n,iC %o'ina $osvetili =no%o vre=ena to=& 'a iC $ok&>ava,&@i iC rasvi,etliti) Ztovi>eB +ini se 'a $osve =ala ',eca ne ra &=i,& $o,a= $re& i=an,a %ovorniC &lo%aB $a s& str&+n,aci ko,i se bave usvajanjem jezika ra'o nali kako se st,e+e ra &=i,evan,e $re& i=an,a %ovorniC &lo%a) 7ani=l,ivo ,e 'a se $re& i=an,e %ovorniC &lo%a =o?e bol,e &o+iti & ra %ovori=a =&>karaca) 7bo% s&ra'ni+ke naravi ra %ovora ko' ?ena

-95

,e $re& i=an,e %ovorniC &lo%a =an,e istakn&toB n$r) &obi+a,eni,e ,e a ?en& ne%o a =&>karca 'a 'ovr>i +i,& i ,av&) -idjetiK etno%ra*i,a %ovoraB ko=&nikaci,ska s$osobnostB s$olne ra like & ,e ik& "odatna literatura! #oates 1::5S 2&ranti 1::8! -08N-5/)

pria/# naracija (eng. narrative)


/ekst ko,i $ri+a $ri+&) "ria se ra lik&,e o' ostaliC vrsta tekstova $o to=& >to i la?e $ove ani ni 'o%aEa,aB stvarniC ili a=i>l,eniC na vi>e ili =an,e sreEen na+in) PovrC $o natiC vrsta $isaniC $ri+aB kao >to s& $ovi,esne kn,i%e i noveleB $osto,e &s=ene $ri+eB o'nosno $ri+e ko,e se $re$ri+ava,& & ra %ovor&) Pri+e s& lin%visti=a ani=l,ive i ra li+itiC 'r&>tveniCB antro$olo>kiC i str&kt&ralisti+kiC ra lo%a) RaniC 1:8;NiC a=eri+ki lin%vist Jillia= Labov is$itivao ,e &s=ene $ri+e 'o=oro'a+kiC crniC %ovornika i $o'i,elio iC & >est sk&$ina! _ na,ava A &$&@&,e 'a @e $ri+a &skoro $o+eti _ ori,entaci,a A $ostavl,a scen& i &vo'i %lavne likove _ a$let ra'n,e A ra raE&,e ra'n,& _ ras$let A ras$li@e ra'n,& _ oc,ena A ob,a>n,ava bit $ri+e _ avr>etak A o na+&,e kra, $ri+e) Ne'avno s& se bro,ni lin%visti $osvetili $ro&+avan,& ra li+itiC vrsta $ri+aB a neki s& o' n,iC $ok&>ali ra viti i gramatiku priaB o$@enite str&kt&rne okvire ko,i=a o'reEene vrste $ri+a te?e) NaravnoB antropolo ki lingvisti istra?&,& $ravila stvaran,a $ri+a & ra li+iti= ,e ici=a i k&lt&ra=a) -idjetiK tekstB ?anr "odatna literatura! #arter et al) 1::8! ,e'inica 4S Iabb 1::8! 8)N9) $o%lavl,eS Labov 1:8-S G) Pal=er 1::5! 8) $o%lavl,eS Polan"i 1:94S Pro$$ 1:59S R"an 1::1S Toolan 1:99B 1::0aB 1::0b)

-98

pridjevi/# adjektivi (eng. adjective)


!rsta rijei ko,a ob&Cva@a sk&$ ri,e+i kao >to s& velik i lijep) Mno%i ,e iciB =eE& ko,i=a i Crvatski i en%leskiB i=a,& velik bro, ri,e+iB ko,i se ne$restano $ove@avaB a &vr>tava,& se & sk&$in& $ri',evaB iako ,e & neki= 'r&%i= ,e ici=a ta vrsta ri,e+i ne natnaB atvorena ili +ak %ra=ati+ki $ot$&no o's&tna) G( ti= se ,e ici=a $ri',evska na+en,a iska &,& 'r&%i= vrsta=a ri,e+i)H
( en%lesko= seB kao i & ( Crvatsko=e se ,e ik& $ri',evi =o%& $re$o nati $re=a bro,ni= kriteri,i=a) Ne $oka &,e svaki $ri',ev sva $ri',evska obil,e?,aB ali se ri,e+ s ve@ino= tiC obil,e?,a svrstava & $ri',eve) Evo nekiC na+ina is$itivan,a $ri',eva) Ra 'ioba! Pri',ev se =o?e $o,aviti & svako=e o' sl,e'e@iC $ri=,era kako bi stvorio 'obro oblikovan& re+enic&! Dvo je EEE knjigaS Dva je knjiga EEE S #remda je EEEB ova knjiga nije ono /to 0elimo G$ra nine se =o%& is$&niti s! novaB zanimljivaB sk]paB lijepaH) St&$n,evan,e! Pri',ev se =o?e &s$oreEivati na ova, na+in! velikB ve7iB najve7iS lijepB ljep/iB najljep/i) TakoEer se =o?e $o,aviti & bb kao konstr&kci,i! lijepa kao Bliza(eta) Preoblikovan,e! Pri',ev se =o?e $reoblikovati modifikatorima stupnja Geng) 'e%ree =o'i*ierH kao >to s& veomaB prilinoB previ/eB tako ili donekle! veoma velikB prilino lijepB tako do(arB donekle zanimljiv) 1*iksaci,a! $ri',ev& se & Crvatsko=e ,e ik& =o?e $re'=etn&ti $re*iks neN a tvorb& 'r&%o% $ri',evaB 'o=etn&ti s&*iks NoB Ne a tvorb& prilogaB ili s&*iks NotaB .GnHost a tvorb& imenice! lijep M nelijep M lijepo M ljepotaS mogu7 M nemogu7 M mogu7e M mogu7nost) Ne%ativne osobine! Pri',ev & Crvatsko=e ne =o?e biti obil,e?en & o'nos& na vrijeme G$ro>lost nas&$rot sa'a>n,ostiHB 'ok $ri',ev & en%lesko=e ne =o?e biti obil,e?en & o'nos& na vri,e=eB ali ni rodB niti =o?e 'obiti s&*iks Ning ko,i se ina+e 'o=e@e glagolima) Pri',evi s& & Crvatsko=e ,e ik& =or*olo>ki o na+ene ri,e+i! i=a,& tri ro'a GlijepB lijepaB lijepoHB 'va oblika! neodre'en i odre'enB te &

-99

skla'& s ti=e i 'vi,e sklonidbeB neodre'enu GnominalnuH i odre'enu GpronominalnuH) Neo'reEeni oblik $ri',eva svr>ava & no=inativ& ,e'nine =&>ko% ro'a na s&%lasnik ili na No Go' NlH! lijepB do(arB (ri0anB nemogu7B mioS & ?ensko=e ro'& na Na! lijepaB do(raB nemogu7aB milaS & sre'n,e=& ro'& na .oB a i a $alatalno% s&%lasnika na Ne! lijepoB do(roB miloB nemogu7e) O'reEeni oblik svr>ava & no=inativ& ,e'nine =&>ko% ro'a na .! lijepB do(rB nemogu7B milS & ?ensko=e ro'& na N! lijepB do(rB nemogu7B milS & sre'n,e=& ro'& na . ili .! lijepB do(rB milB nemogu7) 1k& ativ ,e'nine =&>ko% ro'a i=a 'va oblikaB $rvi & i=enice a ne?ivoB a 'r&%i a ?ivo! -idim lijepi grad) -idim lijepoga konja) Neo'reEeni= $ri',evo= $re'=et se kvali*iciraB &tvrE&,e se kakav je) O'reEeni= se $ri',evo= $re'=et i'enti*iciraB &tvrE&,e se koji je) NavesciB o na+eni GaHBGuHBGeHB &$otrebl,ava,& se ve@ $re=a %lasovno=& okr&?en,& 'a bi se i b,e%ao 'o'ir istiC %lasovaB i b,e%lo $onavl,an,eB ali i bo% rit=aB '&l,ine stiCa i sl) Pri',evi na,+e>@e iska &,& $rivre=ena ili tra,na stan,a ili &v,ete! velikB ljudskiB mladiB crveniB sretanB pijanB sjajanB inteligentanB usnuli) .ro,ni $ri',evi i ra?ava,& $ri,e s&b,ektivno o$a?an,eB a ne ob,ektivne +in,enice! zanimljivB lijepB odvratan) Neki $ri',evi i=a,& vrlo neobi+na na+en,a! pukiB posvema/njiB te/ki kao & Dn je te/ki ovisnik) -idjetiK $rilo iB vrste ri,e+i "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! -) $o%lavl,eS #r"stal 1::5! 09N41) $o%lavl,eS Greenba&= an' ]&irk 1::;! 8) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! 9N1;S Te?ak i .abi@ -;;;! 114N 1-1S .ari@ et al) 1::4! 18/N-;/)

prijedlozi/# prepozicije (eng. preposition)


!rsta rijei ko,a &kl,&+&,e ri,e+i kao >to s& premaB s i od) Kao i & =no%i= ,e ici=aB & en%lesko=e i Crvatsko=e $osto,i =an,a sk&$ina ri,e+i ko,e se na iva,& prijedlozi ili prepozicije) Pri,e'lo i i=a,& ,e'n&

-9:

%lavn& na+a,k&! 'r&?&,& se sa sli,e'no= imenskom skupinom A svo,i= objektom A i oblik&,& ve@& sintakti+k& ,e'inic& prijedlone skupine Geng) $re$ositional $CraseH) Ti$i+ni s& $ri,e'lo i odB premaB uB zaB sB ispodB oB unutraB nakonB ispred i unato) GNeke o' tiC ri,e+i =o%& $ri$a'ati i 'r&%i= vrsta=a ri,e+i)H Evo nekoliko ti$i+niC $ri,e'lo?niC sk&$ina! prema autuB sa 2uzanomB nakon rataB unato vremenu) Neki $ri,e'lo iB $o$&t ispod i nakonB i ra?ava,& $re$o natl,iva na+en,a) 2r&%iB kao >to ,e odB i=a,& %ra=ati+ke *&nkci,e! & i=ensko, sk&$ini (unda od sme:ega krzna $ri,e'lo% sl&?i sa=o a $ove ivan,e =an,e i=enske sk&$ine krzna s ostatko= sk&$ineB ali od sme:ega krzna i$ak ,e $ri,e'lo?na sk&$ina) ( neki= ,e ici=aB kao >to s& ,a$anski i baski,skiB ele=enti ko,i i=a,& *&nkci,& $ri,e'lo%a sli,e'e a svo,i= ob,ekti=a &=,esto 'a i= $retCo'eB $a iC sto%a ove=o postpozicije Geng) $ost$ositionH) Ja$anski $ri=,eri! Tokyo ni P$re=a Toki,&PS Tokyo de P& Toki,&P) Pri,e'lo i ili $re$o ici,e i $ost$o ici,e a,e'ni+ki se na iva,& adpozicije Geng) a'$ositionH) Neki ,e iciB kao >to s& a&stralski ,e iciB &o$@e ne=a,& a'$o ici,e i & iste svrCe &$otrebl,ava,& $ot$&no 'r&k+i,a %ra=ati+ka sre'stva) "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! -:4N/1-S 6&r*or' 1::0! 1:;N1:4S .ari@ et al) 1::4! -88N-9;)

prijelaznost/# tranzitivnost (eng. transitivity)


O'nos glagola $re=a imenskoj skupini & s&re+enici) Gra=ati+ari s& ,o> o' anti+kiC vre=ena nali a ra like & $ri,ela nosti %la%olaB iako s& & 'va'eseto=e stol,e@& $ostali sv,esni to%a 'a ,e $ri,ela nost slo?eni,a ne%o >to se to $retCo'no =isliloneka' s=atralo) Ra =atran,e =o?e=o $o+eti te=el,ni= ra lika=a i =eE& 'vi,& vrsta s&re+enica Gili re+eniceH) ( $rototi$no, neprijelaznoj konstr&kci,i Gne$ri,ela niH %la%ol i=a svo, s&b,ekt ali ne=a ob,ekt! 2uzana je spavalaS 2uzana ljetuje na Bermudima) Ne bi i=alo s=isla

-:;

$itati Koga je 2uzana spavalaF ili Mto 2uzana ljetujeF ( $rototi$no, prijelaznoj konstr&kci,i G$ri,ela niH %la%ol i=a s&b,ekt i ob,ektS s&b,ekt ,e vr>itel, ra'n,eB a ob,ekt $re'=et na' ko,i= se ra'n,a vr>i! 2uzana je o/amarila "avoraS 2uzana pere suknju) I$akB & Crvatsko=e i 'r&%i= ,e ici=a takve se konstr&kci,e takoEer &$otrebl,ava,& a i ra?avan,e ne$rototi$niC stan,a) Re+enice 2uzana pu/iB i 2uzana jedeB i=a,& ne$ri,ela n& konstr&kci,&B iako se =o?e $itati Mto 2uzana pu/iF ili Mto 2uzana jedeF Gla%oli pu/iti i jesti & o'reEeno=e s& s=isl& stvarno 'oista $ri,ela niB ali se ov',e ne $re$o na,e ob,ekt Gono >to se $&>i ili ,e'eHB ,er ,e on o+it ili neva?an) Takva se ne$ri,ela na konstr&kci,a katka' na iva apsolutna prijelazna Geng) absol&te transitiveH konstr&kci,a) Sl,e'e@e s& re+enice $o oblik& $ri,ela ne! 2uzana je kupila autoS 2uzana govori francuskiS 2uzana razumije na/ pro(lemS 2uzana te0i ,> kila) ( nave'eni= se re+enica=a $ri=,e@&,e sve slabi,i st&$an, $rototi$ne $ri,ela nosti! 2uzana ,e sve =an,e i =an,e vr>itel, GagentHB a ob,ekt ,e sve =an,e $o' &t,eca,e= ra'n,e A 'oistaB $osl,e'n,a 'va $ri=,era ne &kl,&+&,& nikakvo ',elovan,e) (kratkoB $osto,i veliki ras$on =o%&@iC o'nosa =eE& entiteti=aB ali CrvatskiB kao i =no%i 'r&%i ,e iciB n&'i sa=o 'vi,e %ra=ati+ke konstr&kci,eB a svaka se =o%&@nost =ora i ra iti s $o=o@& ,e'ne o' tiC 'vi,& konstr&kci,a) 6rvatski i en%leskiB a ra lik& o' nekiC 'r&%iC ,e ikaB i=a,& $osebn& vrst& $ri,ela ne konstr&kci,e & ko,o, %la%ol i=a dva ob,ekta) Pri=,eri a te dvoprijelazne Geng) 'itransitiveH konstr&kci,e s& 2uzana je dala 9arku polju(ac i 2uzana mi je pokazala svoju novu haljinu) ( =no%e 'r&%e ,e ikeB CrvatskiB kao i en%leskiB takoEer i=a $osebn& vrst& ne$ri,ela ne konstr&kci,e & ko,o, nakon %la%ola sli,e'i i=enska sk&$ina ko,a se ne $ona>a kao ob,ektB kao & 2uzana je na/ regionalni upravitelj i 2uzana je postala majka) (n&tar sustavske lingvistike $o,a= $ri,ela nosti 'osta ,e $ro>iren i &o$@en) ( n,o, na iv o na+&,e vrst&

-:1

',elatnosti ili $ost&$ka i ra?eno% re+enico=B te bro, s&'ionika ko,i s& &kl,&+eni & n,e%a i na+in na ko,i s& &kl,&+eni) Vi',eti! glagoli "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! 1/8N181S 6alli'a" 1::0B 4) $o%lavl,eS Kilb" 1:90! -) $o%lavl,eS TCo=$son 1::5S .ari@ et al) 1::4! --4)

prilozi/, adverbi (eng. adverb)


!rsta rijei ko,a &kl,&+&,e ob&Cva@a ri,e+i $o$&t uskoro i polako) En%leski i CrvatskiB kao i =no%i 'r&%i ,e iciB i=a,& $o$rili+an bro, $rilo%a) Prilo% na,+e>@e o$is&,e okolnosti o'vi,an,a bivan,a ra'n,e! =,esto GovdjeB drugdjeHB vri,e=e GsutraB estoB rijetkoB nikadHB na+in G(rzoB do(roB (ri0ljivoB dramatinoB od(ojnoHB & rok GstogaHB svrC& GuzaludH i koli+in& GmnogoB previ/eB jo/H) MeE&ti=B neki $rilo i i=a,& =an,e &obi+a,ena na+en,aB $a iC =o?e=o sa si%&rno>@& $re$o nati sa=o $o $re=a n,iCovi= %ra=ati+ki= osobina=a) ( Crvatsko=e ,e ik& $re=a sl&?bi ko,& $rilo i i=a,& & o'nos& na %la%ol ra lik&,e=o mjesne Go'%ovara,& na $itan,a! gdjeF kamoF kudaF odakleF otkudF dokleF dokudFHB vremenske GkadaF otkadaF dokadaFHB uzrone Gza/toFB z(og egaFHB posljedine Gs kojom posljedicomF s kojim ishodomFHB nainske GkakoF kojim nainomFH i koliinske $rilo%e GkolikoF koliko putaFH) Na+inski $rilo i =o%& nastati i o' $ri',evaB $ri +e=& se o' n,iC ra lik&,& ti=e >to %la%ol& $rilo?eni $rilo i o'%ovara,& na $itan,e kakoFB 'ok o$isni $ri',evi o'%ovara,& na $itan,e kakvoF GTrao je veselo 4 kakoF M "ijete je veselo 4 kakvoFHB a & sl&+a,& o'nosniC $ri',eva na Nski na $itan,a ijiF kojiF kakavF G$ovorimo hrvatski 4 kakoF M Ca/ jezik je hrvatski 4 kojiFH) Prilo i & en%lesko=e ,e ik&B a ra lik& o' nekiC 'r&%iC vrsta ri,e+iB =o%& =i,en,ati =,esto & re+enici) Ra =otri=o re+enic& 2he poured the 1ine POna ,e to+ila vinoP) Ti$i+an se $rilo% kao >to ,e carefully P$a?l,ivoP =o?e &=etn&ti na bilo ko,e o' sl,e'e@a tri =,esta! Carefully she poured the 1ine PPa?l,ivo ,e to+ila vinoPS 2he carefully

-:-

poured the 1ine POna ,e $a?l,ivo to+ila vinoPS 2he poured the 1ine carefully POna ,e to+ila vino $a?l,ivoP) Isto vri,e'i a =no%e 'r&%e $rilo%e kao >to s& often P+estoPB angrily Pl,&titoP i skilfully Pv,e>toP) I$akB nis& & en%lesko=e svi $rilo i tako $rila%o'l,ivi) Xesterday P,&+erP i do1nstairs P'ol,eP &kla$a,& se sa=o na $rvo i tre@e =,estoB 'ok se fast Pbr oP =o?e &klo$iti sa=o na $osl,e'n,e =,esto) GNeki $rilo iB kao >to ,e uphill P& br'oPB nose na+en,e ko,e i= ne 'o$&>ta s=isleno &kla$an,e & %ore nave'eni $ri=,erB ali iC ,e =o%&@e &vrstiti & $ri=,er 2he thre1 the (all) POna ,e bacila lo$t&P)H Prilo i s ne%ativni= ili &$itni= na+en,e= =o%& v&+ati +&'no ako sto,e na $rvo=e =,est&! & en%lesko=e ne =o?e=o re@i Y2eldom she poured the 1ine ili YJhy she poured the 1ineFB ve@ =ora=o re@i 2eldom did she pour the 1ine PRi,etko ,e to+ila vinoP ili Jhy did she pour the 1ineF P7a>to ,e to+ila vino[P G v,e 'ica o na+&,e ne%ra=ati+nostH) Prilo i se =o%& st&$n,evatiB n$r) (rzoB (r0eB naj(r0e) ( en%lesko=e se $rilo i =o%& st&$n,evati s $o=o@& ri,e+i more Pvi>eP ili most Pna,vi>ePB te $reoblikovati =o'i*ikatori=a kao >to s& very PvrloB veo=aPB rather P$rili+noPB too P$revi>eP i so PtolikoP! more carefully P$a?l,ivi,eP very skilfully Pvrlo v,e>toPB most often Pna,+e>@ePB rather casually P$rili+no &obi+a,enoPB too fast P$revi>e br oPB so good Ptako 'obroP) To ,e =o%&@e iskl,&+ivo & sl&+a,& na+inskiC $rilo%aB iako $osto,e i ni=keB n$r) vre=enski $rilo% esto) Nave'eni se $rilo i =o%& takoEer $o,aviti & bbb kao konstr&kci,iB n$r) 2uzana vozi do(ro kao Bva) Prilo i ne=a,& 'r&%iC %ra=ati+kiC svo,stava! ne =i,en,a,& svo, oblik ni bo% +e%aB o'nosnoB nis& $osebno obil,e?eni vremenom i ne=a,& $osebne oblike a =no?in&) Osi= nave'eniC $rilo%aB $osto,i o'reEeni $o'ra re' $rilo%a vani reenini prilozi Geng) sentence a'verbsH ko,i se 'onekle ra lik&,& o' obi+niC $rilo%a) 7a ra lik& o' obi+niC $rilo%a ko,i o$is&,& neki vi' ',elovan,aB re+eni+ni $rilo i i ra?ava,& %ovornikovo %le'i>te o ostatk& re+enice) Na $ri=,erB & Dna je vjerojatno toila vinoB

-:/

re+eni+ni $rilo% vjerojatno ne %ovori ni>ta o n,e in& to+en,& vinaB ve@ $ri,e i ra?ava %ovornikovo %le'i>te o v,ero,atno, istinitosti i ,ave Dna je vjerojatno ulila vino) O' ostaliC re+eni+niC $rilo%a =o?e=o navesti mo0daB sigurnoB iskrenoB milosrdnoB po/tenoB pouzdano i sre7om) Neki se o' n,iC takoEer =o%& &$otrebl,avati kao obi+ni $rilo i! <skrenoB ona nam to mora ispriati Gre+eni+ni $rilo% i ra?ava %ovornikovo %le'i>teHS Dna nam mora to iskreno ispriati Gobi+ni $rilo% o$is&,e na+in na ko,i na= ona to =ora is$ri+atiH) T& ne=a %otovo nikakve vi>e na+nosti) Mno%i se nainski prilozi Geng) a'verbs o* =annerH & en%lesko=e tvore o' $ri',eva s $o=o@& s&*iksa Nly! eager PrevanPM eagerly PrevnoPB furious P?estokP M furiously P?estokoP) 2r&%i s& $rilo iB &kl,&+&,&@i vremenske Geng) a'vebs o* ti=eH i mjesne Geng) a'verbs o* $laceH $rilo%e & en%lesko=e na,+e>@e ,e'nostavne ri,e+iB a ne i ve'enice) Stari,i s& %ra=ati+ari i=ali navik& $ri$isivati o nak& P$rilo%P %otovo svako, $roble=ati+no, ri,e+i s ko,o= nis& nali >to &+initiB kao >to s& to neB gotovo i veoma) Neki r,e+nici i 'r&%e kn,i%e ,o> i 'anas nastavl,a,& t& nesretn& $raks&B ali se te ri,e+i &istin& ne $ona>a,& kao $rilo i i nis& $rilo i! $o,e'ineB n$r) very PvrloB veo=aP G& Crvatski= se ,e i+ni= $rir&+nici=a veoma na,+e>@e ,o> &vi,ek svrstava & $rilo%eHB svakako s$a'a$ri$a'a,& & 'r&%e vrste ri,e+iB a ostaleB n$r) neB s& ,e'instvene s& i ne =o%& se s=isleno &vrstiti ni & ,e'n& vrst& ri,e+i) -idjetiK $ri',eviB vrste ri,e+i "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! 5) $o%lavl,eS #r"stal 1::5! 4-)N49) $o%lavl,eS Greenba&= an' ]&irk 1::;! 8) $o%lavl,eS 6&r*or' 1::0! 1;N1/S Te?ak i .abi@ -;;;! 148N15;)

primijenjena lingvistika (eng. applied linguistics)


Pri=,ena lingvistikih $o,=ova i =eto'a na $rakti+ne $roble=e $ove ane s ,e i+no=

-:0

',elatno>@&) Na iv primijenjena lingvistika na,+e>@e se $ove &,e s $o&+avan,e= strano% ,e ika) Lin%visti+ki $o,=ovi t& nala e bro,ne $ri=,eneB n$r) & kontrastivnoj lingvistici Geng) contrastive lin%&isticsH s&stavno se &s$oreE&,& v&koviB ri,e+i i %ra=ati+ki s&stavi =aterinsko% ,e ika i ,e ika ko,i se &+i A s cil,e= $ronala?en,a va?niC ra lika ko,e treba svla'ati) 1liB lin%vistika se $oka ala korisno= i & ra li+iti= 'r&%i= $rakti+ni= $o'r&+,i=aB $ri $o&+avan,& =aterinsko% ,e ikaB & leksikografijiB $ri $revoEen,&B &+en,& +itan,a te 'i,a%no i i li,e+en,& jezinih nesposobnosti) 2anas se sve to s=atra 'i,elo= $ri=i,en,ene lin%vistike) "odatna literatura! #or'er 1:84S #r"stal 1::8a! 19)B 00)B 05)B 48)B 51) i 5-) $o%lavl,eS OPGra'" et al) 1::5! 1/) $o%lavl,eS RicCar's et al) 1::-)

prirodni jezik (eng. natural language)


Je ik ko,i ,estB ili ,e neko@ bioB +i,i =aterinski ,e ik) Svako *i i+ki t,elesno nor=alno 'i,ete o'%o,eno & nor=alni= &v,eti=a savr>eno &+i ,e ik i svo% okr&?en,a) To ,e n,e%ov =aterinski ,e ikB ko,i @e & ve@ini Gne svi=H sl&+a,eva nastaviti &$otrebl,avati ti,eko= svo,e% ?ivota i ko,i @e =& &vi,ek biti na,bli?i) 2i,ete ko,e ,e & rano=e rano, 'ob&i okr&?eno s vi>e ,e ika =o?e &svo,iti 'va =aterinska ,e ikaB ili +ak i vi>e n,iC) Svaki =aterinski ,e ik $o 'e*inici,i ,e prirodni jezik) 0rtav jezik ko,i ,e neko@ bio ne+i,i =aterinski ,e ik takoEer se &vr>tava & $riro'ne ,e ike) Ve@ina lin%vista s=atra 'a svaki ,e ik ko,i se =o?e na&+iti i &$otrebl,avati =ora n&?no i=ati o'reEena svo,stva! o$@a svo,stva l,&'skiC ,e ika) 7a ra lik& o' to%aB ra li+iti= vrsta=a &=,etniC ,e ika ne'osta,& o$@a svo,stva i sto%a iC ',eca nika' ne =o%& &s$,e>no na&+iti kao =aterinske ,e ike A o'nosnoB oni ne =o%& biti $riro'ni ,e ici) Pre=a to=&B $riro'ni s& ,e iciB $o 'e*inici,iB sre'i>n,i $re'=et lingvistike) 3eli=o li nati ko,a s& ra likovna svo,stva l,&'skiC ,e ikaB $riro'ni s& ,e ici na> ,e'ini i vor obavi,esti)

-:4

Neri,etko &o$@ava=o na>& a=isao o $riro'ni= ,e ici=a na sl,e'e@i na+in! $riro'ni ,e ,e ik ona, ,e ik ko,i i=a sve o$@e na+a,ke l,&'skiC ,e ika i ko,iB sto%aB =o?e & na+el& sl&?iti kao =aterinski ,e ik) 1mjetni jezik kao >to ,e es$eranto ni,eB o$@enito %ovore@iB $riro'ni ,e ik) Posto,eB =eE&ti=B i v,e>@a 'a s& neka ',eca na&+ila es$eranto kao svo, =aterinski ,e ikB $a ,e es$eranto ko,i= ta ',eca %ovoreB $o 'e*inici,iB $riro'ni ,e ik A ali n,iCov es$eranto ni,e n&?no istov,etan es$erant& ko,i= %ovore n,iCovi ro'itel,i a ko,e to ni,e =aterinski ,e ik) Pidin ni,e ni+i,i =aterinski ,e ikB ,er ni,e $riro'ni ,e ikB ali kreolski ,estB ,er se i $i'?ina ra vi,a & =aterinski ,e ik) Priro'ni ,e ik ne treba biti %ovorni ,e ik) 2anas $osto,i =no%o %l&CiC l,&'i +i,i ,e $rvi ,e ik znakovni jezikB $a 'anas s=atra=o 'a ,e nakovni ,e ik l,&'i ko,i se n,i=e i vorno sl&?e $riro'ni ,e ik) 7nakovni ,e ik ko,i= se sl&?e ostali l,&'i ne &bra,a se & $riro'ne ,e ike) Nai=eB ,asno ,e 'a nakovni ,e iciB $o$&t amerikoga znakovnog jezikaB ka' se n,i=e sl&?e oni ko,i=a ,e to i vorni ,e ikB i=a na+a,ke ko,e & n,e%a nis& &%ra'ili l,&'i be sl&>niC =anaB o'nosno oni ko,i s& ta, ,e ik na=,erno i =islili $ri,e nekoliko nara>ta,a) -idjetiK ,e ikB kreolskiB $i'?inB &=,etni ,e ik

prirodni razred (eng. natural class)


Ra re' ,e i+niC ob,ekata &n&tar ko,e% se ob,ekti o'reEeno% ,e ika $ona>a,& na $rili+no &,e'na+en na+inB $a se bo% to%a +esto &$otrebl,ava,& $ri ,e i+no=e o$is&) Svaki ,e ik sa'r?i velik bro, vrsta lin%visti+kiC ele=enata! fonemeB morfemeB rijei it') 1ko bi se svaka ri,e+ & ,e ik& $ona>ala $ot$&no ra li+ito o' svake 'r&%e ri,e+iB a ti=e i o' svake 'r&%e vrste ,e i+niC ob,ekataB ,e ik bi stvarno bio kaoti+an i ne$o%o'an a or%ani irani o$is! ne bis=o i=ali ni>ta osi= sk&$a ra nolikiC a$a?an,a)

-:5

Je iciB =eE&ti=B &o$@e nis& tako i %raEeni) (=,esto to%a svi se ,e i+ni ob,ekti $riro'no =o%& &vrstiti & sa=o nekoliko ra re'aB a ,e'inice &n&tar isto% ra re'a $ona>a,& se sli+no) Na ta, na+in nasta,& $riro'ni ra re'i o'reEeno% ,e ika) Gotovo sve ri,e+i en%lesko%aB Crvatsko%a Gili bilo ko,e%a 'r&%o% ,e ikaH s$a'a,& $riro'no & sa=o nekoliko ra re'aB o'nosno & nekoliko vrsta rijeiB & imeniceB glagoleB pridjeve it') Svaka se i=enica $ona>a sli+no kao i 'r&%e i=eniceB a tako ,e i s ostali= vrsta=a ri,e+i) Sto%aB ka' o$is&,e=o en%leski ili Crvatski ,e ikB 'ovol,no ,e 'a abil,e?i=o i o're'i=o $ona>an,e +itavo% ci,elo% ra re'a i=enicaB ne oba ir&@i na svak& i=enic& $o,e'ina+no) Isto vri,e'i i a =or*e=eB *one=e i 'r&%e ra re'e ob,ekata) Na $ri=,erB Crvatski *one=i M$MB MtMB MkMB $ris&tni & ri,e+i=a pitiB patkaB tako tvore $riro'ni ra re'B ,er sve >to vri,e'i a ,e'an o' n,iC $ribli?no vri,e'i i a ostale) 2akleB 'o',el,ivan,e= $rikla'no% i=ena ra re'&B & ovo= sl&+a,& ra re'& bezvunih okluzivaB =o?e=o i= o',e'no= o$isati sve $otrebne na+a,ke) S ti= s& $ove ane 'vi,e $ote>ko@e) PrvoPona,$ri,eB =o?e se 'o%o'iti 'a +lanovi ra re'aB &nato+ o$@enito=& istov,etno= $ona>an,&B & o'reEeno= $o%le'& o'st&$a,& o' te &,e'na+enosti) Ta, se $roble= na iva potkategorizacijapotkategorizacijomB i na,+e>@e se $o,avl,&,e ko' o'reEeniC vrsta ri,e+i) 2r&%o7ati=B $riro'ni se ra re'i katka' =o%& $rekla$atiB tako 'a ve@i $riro'ni ra re'i =o%& & sebi sa'r?avati nekoliko =an,iC $riro'niC ra re'aB ko,i $ak =o%& i=ati i neke iste +lanove) Ta, se $roble= na,+e>@e $o,avl,&,e ko' *one=aB i bo% to%a se ra'i,e sl&?i=o razlikovnim obiljejima) Je'an ,e o' $rviC cil,eva bilo ko,e%asvako%a ,e i+no% o$isa &tvrEivan,e $riro'niC ra re'a i o'reEivan,e n,iCoviC na+a,kaB kako bi o$is & sl&+a,& $otrebe =o%ao iskoristiti $re'nosti ra vrstavan,a) I ostanak nave'ene i'enti*ikaci,e n&?no 'ovo'i 'o beskra,no% o na+ivan,a be ikakviC na+elaB >to se s=atra =an,kavo= na+a,ko= tradicionalne gramatike! iako s& tra'icionalni

-:8

%ra=ati+ari &tvr'ili neke $riro'ne ra re'eB neki s& i= ,e'nako va?ni ra re'i $ro=akn&li) Velik 'io na$ora o$isne i teori,ske lin%vistike 'va'eseto% stol,e@a bio ,e $osve@en ra vo,& &+inkovitiC i na+elniC =eto'a $re$o navan,a $riro'niC ra re'a te n,iCova o na+ivan,a i bavl,en,a n,i=a) -idjetiK =or*e=B $otkate%ori aci,aB ra likovne na+a,keB vrste ri,e+i "odatna literatura! OPGra'" et al) 1::5! :5N1;1)

pristojnost (eng. politeness)


Je i+ni i ra &l,&'nosti i 'r&>tveno% stat&sa) Iako pristojnost i=a i ne,e i+ne as$ekteB ov',e se ani=a=o sa=o a n,e in ,e i+ni i ra ) Osi= & sl&+a,evi=a ka' na=,erno tra?i=o s&$rotstavl,an,eB obi+no $o orno o'abire=o >to @e=o re@i Gi >to ne@e=o re@iH kako bis=o i b,e%li 'a bilo ko%a &vri,e'i=oB osra=oti=o ili $ovri,e'i=o$o li,e'i=o) Sociolin%visti +esto s$o=in,& obraz Geng) *aceH ka' %ovore o $risto,nosti) Obra se %&bi ka' se tko ,avno osra=oti ili biva $oni?en) Mo?e=o ra likovati pozitivni obraz Gtreba o'r?avati i 'oka ati svo,e $ri$a'an,e ko,o, 'r&>tveno, sk&$iniH o' negativnog obraza Gtreba biti neovisan i sa=osv,estanB treba 'obiti >to se ?eli be vri,eEan,a iko%aH) 8in ugroavanja obraza bilo ,e kakvo $ona>an,e ko,e =o?e 'ovesti 'o %&bitka obra a neke osobe) 8in uvanja obraza svako ,e $ona>an,e ko,e s=an,&,e ili otklan,a o$asnost %&bl,en,a obra a) Je i+ni vi' $risto,nosti $osl,e'n,iC se %o'ina =no%o $ro&+ava i &tvrEeni s& =no%i va?ni $ara=etri! ton %lasaB o nake stat&saB na+ini oslovl,avan,aB st&$n,evi si%&rnosti ili $ov,eren,aB o nake 'isk&rsa G$o$&t molimHB o'abir i =eE& %ovoren,a i >&tn,eB $riCvatl,ivost i ravniC $itan,a it') Pravila $risto,nosti $rili+no se ra lik&,& o' 'r&>tva 'o 'r&>tvaB $a ,e vrlo lako & ra %ovor& s %ovornici=a 'r&%iC ,e ika neko%a nena=,erno &vri,e'iti) Evo nekoliko $ri=,era! %ovornici =ala%asi,a Gna Ma'a%askar&H s=atra,& ne$risto,ni= i ravno o'%ovarati na $itan,a ili i ricati

-:9

$re'viEan,a ko,a se =o%& $oka ati neto+ni=a) Govornici navaCa G& S12N &H s=atra,& ne$risto,ni= &o$@e %ovoriti & $ris&tnosti osoba vi>e% stat&sa ili o'avati svo,a i=ena) Javanski i ,a$anski i=a,& bo%ate i slo?ene s&stave i ravno%a ,e i+no% o na+ivan,a stat&sa %ovornikaB sl&>atel,a i osobe o ko,o, se %ovoriB &kl,&+&,&@i veo=a ra nolik r,e+nik i ra li+ite %ra=ati+ke oblikeB a $ro$&>tan,e $ravilno% i=enovan,a stat&sa te>ko ,e kr>en,e $risto,nosti) -idjetiK etno%ra*i,a %ovoraB ko=&nikaci,ska s$osobnost "odatna literatura! .onvillain 1::/! 1/1N100S .rown an' Levinson 1:98S 6oCnes 1::-! 11)N1-) $o%lavl,e)

prividno vrijeme (eng. apparent time)


TeCnika $ro&+avan,a tren&ta+ne jezine promjene) Pro&+avan,e ,Je i+nea $ro=,enea & a,e'nici =o?e se $rovesti $ro&+avati kro ti,eko= nekoliko nara>ta,a is$itivan,e= %ovora te a,e'nice & vre=enski= ra =aci=a) Prove'ba takviC st&'i,a & stvarnome vremenu i o+itiC ra lo%a +esto ni,e $rakti+na) 1lternativno ,e r,e>en,e &$oraba prividnog vremena) ( to=& $rist&$& $ola i=o o' $ret$ostavke 'a $o,e'inci obi+no &sva,a,& %ovorne navike & rani,o, ?ivotno, 'obiB a $oto= iC ri,etko =i,en,a,&) 1ko ,e ta $ret$ostavka to+naB &s$ore'bo= bi se %ovora stari,iCB sre'ov,e+niC i =laEiC %ovornika & a,e'nici otkrilo kakve se ,e i+ne $ro=,ene & n,o, o'vi,a,& biva,&! >to s& %ovornici =laEiB n,iCov @e %ovor &o+l,ivi,e biti $o' &t,eca,e= tren&ta+niC $ro=,ena) St&'i,e $rivi'no% vre=enaB ko,e ,e 1:5;NiC $otakn&o a=eri+ki lin%vist Jillia= LabovB $oka ale s& se =o@ni= or&Ee= is$itivan,a ,e i+ne $ro=,eneB iako ,e otkriveno 'a & o'reEeni= okolnosti=a +ak i stari,i %ovornici =i,en,a,& svo, %ovor & kasni,o, ?ivotno, 'obi) -idjetiK ,e i+na $ro=,enaB kvantitativni $rist&$B sociolin%vistika "odatna literatura! Labov 1::0! /) $o%lavl,e)

-::

promjena k5da (eng. code%s!itching)


I =,en,ivan,e 'va,& ,e i+niC vari,etetaB osobito & $o,e'ina+no=e ra %ovor&) Sociolin%visti &$otrebl,ava,& na iv k9od a o na+ivan,e svako%a $re$o natl,ivo% %ovorno% vari,etetaB i=a,&@i $rito= na &=& o'reEeni ,e ik ili o'reEeni ,e i+ni vari,etet) Mno%i %ovornici vla'a,& bare= 'va=a vari,eteti=a vlastito% ,e ika Gn$r) n,e=a+ki %ovornik na %ovoriti svo,i= =,esni= vari,eteto= n,e=a+ko%a i stan'ar'ni= n,e=a+ki= ,e iko=HB a =no%i 'r&%iB o$etB vla'a,& 'va=a ,e ici=a Gkao n$r) 'vo,e i+ni %ovornici vel>ko%a i en%lesko%a & Jales&H) Ti %ovornici nai =,eni+no &$otrebl,ava,& nave'ene vari,eteteB ovisno o to=& s ki= %ovoreB %',e se nala e i o +e=& %ovore) To se na iva promjena k9da) Pro=,ena kR'a +esto se o'vi,a biva ti,eko= $o,e'ina+no% ra %ovora) Z$an,olski %ovornici & S12N& i %&'?eratski %ovornici & .ritani,i na,& & ,e'no=e ra %ovor& o$etovano i =,en,ivati ko'oveB katka' i =,en,&,&@i ,e ike &sre' re+enice) Sociolin%visti se bave otkrivan,e= +i=benika ko,i o'reE&,& o'abir ,e i+no% vari,eteta & o'reEeno, to+ki ra %ovora) -idjetiK 'vo,e i+nost "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 5;) $o%lavl,eS 6ol=es 1::-! 01N4/S Ro=aine 1::0! 44N50)

prozodija (eng. prosody)


Vari,aci,e visineB %lasno@eB rit=a i te=$a Gbr ine %ovoren,aH ti,eko= %ovora) Na iv prozodija vrlo ,e starB ali se i vorno o'nosio sa=o na anali & str&kt&re stiCa) Lin%visti 'va'eseto% stol,e@a $re& eli s& %a i $ri=i,enili osobito na nekoliko %ore nave'eniC %lasovniC vari,aci,a) Pro o'i,ske na+a,ke =o%&B ali i ne =ora,&B biti i ra ito lin%visti+ke naravi) /onski jezici i ,e ici s melodijskim Geng) $itcCH ili naglasnim Geng) stressH s&stavo= &$otrebl,ava,& visin& iMili %lasno@& & lin%visti+ko=e s=isl&B ali i ri+a,i & svi= ,e ici=a i=a,& a=,etne

/;;

vari,aci,e +etiri,& nave'eniC na+a,ka) Osobito ,e va?na &$oraba visine tona $ri intonacijiB >to ,e o$@e svi= ,e ici=a) O$@e ,e $o nato 'a ,e $ro o'i,ske $o,ave i ni=no te>ko $ro&+avatiB ali ,e va?an na$re'ak $osti%n&t bare= a nekoliko n,iC) Sve,e'noB te=el,ni &'?benici fonetike i fonologije vrlo ri,etko iscr$ni,e ra =atra,& $ro o'i,ske na+a,ke) Treba $ri=i,etiti 'a se na ivi prozodija i prozodijski katka' &$otrebl,ava,& & $osebno=e s=isl&) ( teori,i *onolo%i,eB na vano, prozodijska fonologijaB na iv prozodija i=a $osebno ter=inolo>ko na+en,e ko,e ,e osobito ve ano & a t& teori,&) ( neki= s&vre=eni= *onolo>ki= i morfolo kim teori,a=a $ri',ev prozodijski takoEer i=a $osebno na+en,e ko,e se &$otrebl,ava a o na+ivan,e stvari ko,e s& bitne & ti= teori,a=a va?ne) Na$okonB & neki= se sl&+a,evi=a prozodija &$otrebl,ava kao sinoni= a suprasegmentna obiljejaB >to se a$ravo ne $re$or&+&,e) -idjetiK intonaci,aB na%lasakB tonski ,e ikB s&$rase%=entna obil,e?,a "odatna literatura! Laver 1::0! o',el,ak VIS #r"stal 1:84)

psiholingvistika (eng. psycholinguistics)


Pro&+avan,e ve a i =eE& ,e ika i '&Ca) PsiColin%vistika se kao $osebna 'isci$lina $o,avila 1:4;NiC %o'ina) 2o neke =,ere n,e ina ,e $o,ava $otakn&ta ono'obni= a%ovaran,e= lin%vista Noa=a #Co=sko% 'a se lingvistika s=atra 'i,elo= ko%nitivne $siColo%i,eB ali $osto,ali s& i 'r&%i +i=beniciB osobito sve ve@e ani=an,e a $itan,a usvajanja jezika ko' ',ece) Pro&+avan,e &sva,an,a ,e ika be s&=n,e ,e bilo na,istakn&ti,e i na,&s$,e>ni,e $o'r&+,e $siColin%vistike) .ro,ne 'r&%e te=e takoEer s& istra?ivane s ra li+iti= &s$,eCo=) Neke o' n,iC bave se as$ekti=a obradbe jezikaB koraci=a & stvaran,& i ra &=i,evan,& %ovora) 2r&%e $ro&+ava,& ve e i =eE& ,e i+ne &$orabe i s,e@an,aB lin%visti+ki istra?&,& +itan,e te o'ne'avno i =o%&@e ve e s $erce$ci,o= i s$o na,o=)

/;1

I ve@ine tiC $o'r&+,a 'anas i=a=o =no%o $o'atakaB ali ,e teori,sko t&=a+en,e teklo s$oro) Rani $ok&>a,i t&=a+en,a =entalne obra'be ,e ika s $o=o@& transformacijske gramatike Noa=a #Co=sko% $oka ali s& se $ro=a>a,e=B a s&vre=ena teoreti iran,a =an,e s& a=bicio na! i ba+ene s& velike sCe=e i $siColin%visti se 'anas a'ovol,ava,& ob,a>n,avan,e= sa=o o'reEeniC as$ekata ,e i+no%a $ona>an,a) PsiColin%visti takoEer ?ele $ove ati svo,e re &ltate s re &ltati=a neurolingvistikeB $ro&+avan,a ,e ika i =o %aB ali to se ni,e $oka alo laki= a'atko=) Neki $siColin%visti takoEer $ri'onose ra vo,& kognitivne lingvistike i kognitivnih znanosti o$@enito) -idjetiK ne&rolin%vistikaB obra'ba ,e ikaB &sva,an,e ,e ika "odatna literatura! 1itcCison 1:9:B 1::0S Gar=an 1::;S GarnCa= 1:94S Steinber% 1::/)

puka lingvistika (eng. folk linguistics)


Pre'ras&'e i v,erovan,a %ovornika o vlastito=e ,e ik& ili o ,e ik& o$@enito) Govornici ra li+itiC ,e i+niC a,e'nica i=a,& ra li+ite $re'ras&'e o ,e ik&! 'a ,e neki ,e ik stari,iB l,e$>iB i ra?a,ni,i ili lo%i+ni,i o' 'r&%o%a A ili bare= $rikla'ni,i a o'reEene o'reEen& svrCe svrC& A ili 'a s& o'reEeni oblici i &$orabe Pis$ravniPB 'ok s& 'r&%i Pneto+niP<neto+niDB Pne%ra=ati+niP <ne%ra=ati+niD ili Pnekn,i?evniP<nekn,i?evniD) ak $osto,e i v,erovan,a 'a ,e ,e ik $o'ario ko,i bo% ili ,&nak) Takva s& =i>l,en,a i $re'ras&'e ri,etko =aloka' $ove ane s ob,ektivno= stvarno>@&B iako one odre:uju t& stvarnost! ako 'ovol,no %ovornika en%lesko%a v,er&,e 'a ain3t Pne Gne%aci,aHP ni,e $riCvatl,iva konstr&kci,aB ta'a ona 'oista stvarno ni,e $riCvatl,ivaB ili ako 'ovol,no %ovornika irsko%a o'l&+i 'a ,e en%leski bol,i ili korisni,i ,e ik o' irsko%aB ta' @e %ovoriti en%leski=B a irski @e i &=ri,eti) I takviC ra lo%a neki lin%visti 'anas s=atra,& 'a $re'ras&'e $&+ke lin%vistike treba & eti & ob ir $ri lin%visti+ki= istra?ivan,i=a A a ra lik& o' &obi+a,eno% stava lin%vista ko,i s=atra,& 'a s& $&+ke $re'ras&'e

/;-

i v,erovan,a sa=o ani=l,ivi ostaci ne nala+kiC bes=islica i starine) -idjetiK ,e i+ni =itoviB $reskri$tivi a= "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 1)N /) $o%lavl,e)

purizam (eng. purism)


Stav 'a ri,e+i Gi 'r&%e ,e i+ne na+a,keH strano%a $o'ri,etla na neki na+in one+i>@&,& i kvare +isto@& ,e ika) Gotovo s& svi ,e ici & 'o'ir& s 'r&%i= ,e ici=a i svi ,e ici & i=a,& ri,e+i Gkatka' i 'r&%e ele=enteH i 'r&%iC ,e ika) Katka' %ovornici ,e ika $ri=aoca ne%o'&,& bo% $ris&tnosti PstraniCP <straniCD ele=enata & svo,e=& ,e ik& s=atra,&@i 'a oni &%ro?ava,& ,e i+n& +isto@& te aCti,eva,& 'a se &klone i a=i,ene i vorni= ele=enti=a) Takav se stav na iva purizam) Iranc&ske s& vlastiB $restra>ene stotina=a en%leskiC ri,e+i ko,e svake %o'ine &la e & *ranc&skiB &lo?ile i ni=an na$or 'a &klone neke o' tiC en%leskiC ri,e+i i a=i,ene iC *ranc&ski= novotvorenica=aB a n,iCovi se $ri,e'lo i & neki= $o'r&+,i=a $rovo'e $o sili akona) Tako ,e computer Pra+&naloP sl&?beno $ro van A ordinateurB sof1are P$ro%ra=ska o$re=aP A logicielB light pen Psv,etlosna olovkaP A crayon opti ueB floppy disc P=eki 'iskP A dis uetteB pie chart Pkr&?ni %ra*ikonP A camem(ertB videoclip Pvi'eo is,e+akP A (ande promoB (ookmo(ile P$okretna kn,i?nicaP A is$rva ,e bila (i(liothe ueB ali ,e sa'a (i(lio(usB a (ulldozer Pb&l'o?erP A (ouledozeur Gto ni,e $riCva@enoH) En%leska ri,e+ de(ugging Pis$ravl,an,eP $rvo ,e $reve'ena kao de(ogageB ali ,e o'ne'avno skovan na iv deverminage) P&ri a= nika' ni,e bio ,ak =eE& %ovornici=a en%lesko%aB ali s& %ovornici Crvatsko%aB *ranc&sko%aB n,e=a+ko%aB islan'sko%aB t&rsko%aB *insko%a i baski,sko%a Gi =no%iC 'r&%iC ,e ikaH $ovre=eno $rovo'ili ve@a +i>@en,a o' straniC ele=enataB s ra li+iti= &s$,eCo=) -idjetiK $reskri$tivi a= "odatna literaturaK Sa=ar'?i,a 1:::)

/;/

raunalna lingvistika (eng. computational linguistics)


Ra+&nalno i vr>avan,e ra li+itiC a'ataka ko,i &kl,&+&,& ob&Cva@a,& obra'b& ,e i+niC $o'ataka) (voEen,e 'i%italniC ra+&nala o=o%&@ilo ,e ra li+ite $rist&$e ra =atran,& o$isniC i $rakti+niC ,e i+niC $roble=a ko,i se $retCo'no 'ota' nis& =o%li $ri=,ereno ili &o$@e nikako istra?ivati) Je'na o' &$oraba ra+&nala o'nosi se na $oCran,ivan,e korpusa %ovorniC ili $isaniC tekstova) Takvi se ra+&nalni kor$&si =o%& br o $retra?ivati i is$itivati kako 'a bi se 'obila obavi,est o estoi GfrekvencijiH $o,avl,ivan,a o'reEene ri,e+iB oblika ili tvorbe) Na ta, na+in =o?e=o 'obiti v,ero'osto,ne $o'atke o stvarno, ,e i+no, &$orabi ko,a ina+e ne bi bila 'ost&$naB te na te=el,& to%a =o?e=o 'al,e &s$oreEivatiB n$r) %ovorni i $isani en%leski ,e ik ili a=eri+ki i britanski en%leski) Ra+&nala se na'al,e &$otrebl,ava,& a $ri$re=& konkordancija) Konkor'anci,a ,e &reEen $o$is sviC $o,avnica ri,e+i ko,e se nala e & ko,e=& $isano= tekst& Greci=oB SCakes$eareovi= ',eli=aH) 7nanstvenici=a ,e tako o=o%&@eno br o $ronala?en,e sviC 'i,elova ko,i se o'nose na n,i=a ani=l,iv& te=&) S$o, tiC 'va,& $rist&$a katka' ,e 'ra%oc,en $ri otkrivan,& a&tora ko,e%a teksta! $o,e'ini s& $isci skloni &$otrebl,avati o'reEene ri,e+i i oblike +e>@e ne%o 'r&%eB $a statisti+ko is$itivan,e s$orno%a teksta =o?e ,asno ra otkriti sla?e li se to s $o nati= stilo= ,e'no% ili 'r&%o% a&tora) 2r&%a se $ri=,ena o'nosi na strojno prevo'enje Geng) =acCine translationH A ra vo, ra+&nalniC $ro%ra=a ko,i =o%& $revesti $isani tekst s ,e'no% na 'r&%i ,e ik) 7asa' svi takvi $ro%ra=i aCti,eva,& 'a n,iCov avr>ni &ra'ak is$ravl,a +ov,ekB ali sve,e'no =o%& &>te',eti 'osta vre=ena i na$orno%a $osla)

/;0

Ra+&nala takoEer =o%& sintetizirati govor Geng) s$eecC s"ntCesisH! $retvoriti $isani $o'atak & ra &=l,iv& i=itaci,& l,&'sko%a %ovora) Ta teCnika i=a nekoliko $ri=,enaB n$r) ko' $ri $os&Eivan,a $os&Eivan,& P%lasaP ones$osobl,eno, ni,e=o, osobi) Jo> se ,e'na sve va?ni,a $ri=,ena ra+&nalne lin%vistike ,avl,a & uenju jezika s pomou raunala Geng) co=$&ter assiste' lan%&a%e learnin%B #1LLHB $ri +e=& +ov,ek &+i strani ,e ik &%lavno= & =eE&sobno, ra =,eni s ra+&nalni= $ro%ra=o= ko,i $ostavl,a a'atkeB oc,en,&,e i $rila%oE&,e svo,e $ona>an,e s&kla'no & skla'& s ra ini ra ino= &s$,eCa ko,i +ov,ek $osti?e) ( $osl,e'n,e ,e vri,e=e na,ve@i 'io $osla ra+&nalne lin%vistike $osve@en obradbi prirodnih jezikaB stvaran,& $ro%ra=a ko,i =o%& $riCvatiti $isani $o'atak Gkatka' i %ovorHB ati= %a $rot&=a+iti i o'%ovoriti na $rikla'an na+in) To ,e $o'r&+,e %lavni 'o$rinos lin%vistike & stvaran,& umjetne inteligencije Geng) arti*icial intelli%enceH) -idjetiK kor$&sB obra'ba $riro'niC ,e ika "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 015N019S Mal=k,Tr 1::1! -9N/9S OPGra'" et al) 1::5! 18) $o%lavl,e)

razdioba# /distribucija (eng. distribution)


Ni $olo?a,a na ko,i=a se a'ana ,e i+na ,e'inica ili oblik =o?e $o,aviti & ,e ik&) Po,a= razdiobe sre'i>n,a ,e na+a,ka strukturalistikoga $rist&$a $ro&+avan,& ,e ikaB a i ni=no ,e bio va?an & amerikome strukturalizmu) Ra 'ioba ,e ,e'nostavan $o,a=) .ilo ko,a $osto,e@a ,e i+na ,e'inicaB %lasB *one=B =or*e=B ri,e+ ili >to 'r&%oB =o?e se $o,aviti sa=o na & o'reEeni= $olo?a,i=a) (tvrEivan,e n,e iniC =o%&@iC $olo?a,a n,e ina ,e ra 'iobaB ko,a obi+no &$&@&,e &$&@&,e na va?ne +in,enice o $olo?a,& te ,e'inice & ,e i+no, str&kt&ri) Ra 'ioba ,e va?na ko' $ri $re$o navan,a $re$o navan,& vrsta rijei) ( Crvatsko=e ,e svaka ri,e+ ko,a se =o?e &=etn&ti & $ostav& DvajMovaMovo E je

/;4

lijepMaMo imenicaB ,er Crvatski & to=e $olo?a,& 'o$&>ta iskl,&+ivo i=enice) Ve@e sintaktike kategorije ',elo=i+no se =o%& i'enti*icirati na isti na+in! >to %o' se $o,avl,&,e & $ostavi b jeMjesu lijepMaMoMiMeMa v,ero,atno ,e imenska skupina) Ra 'ioba ,e =o?'a na,,asni,e i ra?ena & fonologiji) ( =i=o a $ri=,er en%leske labio'entalne *rikative U*V i UvV) Malo $o,e'nostavn,enoB & staroen%lesko=e se %las UvV =o%ao $o,aviti sa=o i =eE& sa=o%lasnikaB 'ok se U*V ni,e =o%ao nika' $o,aviti i =eE& sa=o%lasnika) Sto%a ,e staroen%leski 'o$&>tao ri,e+i U*i*V five P$etPB U*T!tV fat P'ebeoPB UlivianV live P?iv,etiP G%la%olHB i UovrV over P$rekoPB ali ne i ri,e+i YUvae!tV ili YUo*rV) Ka?e=o 'a s& & staroen%lesko=e U*V i UvV bili & dopumbenoj razdiobi Gkomplementarnoj distri(ucijiHB >to na+i 'a ni,e $osto,ao $olo?a, na ko,e=& s& =o%la sta,ati oba %lasa) .&'&@i 'a s& 'va %lasa *onetski sli+naB =o?e=o $ri$isati oba %lasa ,e'no=& fonemuB obi+no $re'stavl,eno=& nako= M*M) 2oistaB $re=a $ravili=a staroen%lesko%a $ravo$isa ri,e+i s& se a$isivale fifB fattB flan i oferB >to $otvrE&,e $ret$ostavk& 'a ,e $osto,ao sa=o ,e'an *one=) ( s&vre=eno=e ,e en%lesko= ra 'ioba tiC 'va,& %lasova $ot$&no 'r&k+i,a! oni se =o%& $o,aviti na isto=e $olo?a,& stvara,&@i ra li+ite ri,e+i) Pri=,ericeB $osto,e minimalni parovi kao fat P'ebeoP i vat Pba+vaPB fine P*inP i vine Plo aPB rifle P$&>kaP i rival Ps&$arnikPB strife PborbaP i strive Pnasto,an,eP) Sto%a ka?e=o 'a s& U*V i UvV & oprenoj razdiobi Gkontrastivnoj distri(ucijiH i =ora,& se $ri$isati ra li+iti= *one=i=a M*M i MvMB na >to &$&@&,e i s&vre=eni na+in $isan,a) ( Crvatsko=e ra 'ioba $o,e'ina+niC *one=a s ob iro= na =,esto & ri,e+i ne=a o%rani+en,a! svi se *one=i =o%& $o,aviti & svi= $olo?a,i=a & ri,e+i! $o+etno=eB sre'i>n,e=& i avr>no=e $olo?a,&) I ni=ke s& slo%otvorni *one= MMB ko,i se $o,avl,&,e sa=o na $o+etk& ri,e+i is$re' s&%lasnika UatiVB i =eE& 'va,& s&%lasnika o' ko,iC $rvi ni,e M,B rB lB B nB B @B B M Gn$r) U$ stVHB i a s&%la

/;5

snikaB a is$re' MoM ko,e ,e $ostalo a=,en,ivan,e= MlM Gn$r) U% oceV o' grlceH i & strani= ri,e+i=a na kra,& i a s&%lasnika Gn$r) U=asak VHB te 'vo%lasnik MieMB ko,i se ostvar&,e sa=o & '&%i= sre'i>n,i= slo%ovi=a) -idjetiK *one=B *onotaktika "odatna literatura! .ari@ et al) 1::4! 44N5/)

razgovorna implikatura (eng. conversational implicature)


O'reEena vrsta akl,&+ivan,a) 7a=islite 'a 1na $ita .orisa! P2ola i li S& ana na Markov t&l&= & s&bot&[PB a .oris o'%ovara! P2avor ?eli i@i na koncertP) To se is$rva +ini kao bes=islen o'%ovor na ,e'nostavno $itan,e ,er .oris ni,e ni s$o=en&o S& an&B a &=,esto to%a %ovori o 2avor& i koncert&B 'akle o stvari=a o ko,i=a %a nitko ni,e $itao) Pa i$akB to =o?e biti savr>eno nor=alan i 'obar o'%ovor na $retCo'no $itan,e) Nai=eB & pretpostavku 'a 1na na 'a ,e 2avor S& anin 'e+koB 1na =o?e ra =i>l,ati na sl,e'e@i na+in! P.oris ne zna 'ola i li S& ana na t&l&=B ,er bi =i to ,e'nostavno tako i rekaoB =eE&ti=B 2avor ,e S& anin 'e+koB a .oris =i %ovori 'a 2avor ?eli i@i na koncertS i to be s&=n,e a,e'no sa S& ano=) Na'al,eB koncert =ora biti & s&bot& ili =i %a .oris ne bi s$o=in,ao) Sto%a =o%& akl,&+iti 'a @e S& ana v,ero,atno i@i na koncert s 2avoro= i bo% to%a ne@e 'o@i na abav&)P 1nin akl,&+ak 'a S& ana v,ero,atno ne@e 'o@i na abav& $ri=,er ,e razgovorne implikature) Ta, akl,&+ak ni,e i nio .orisB niti on lo%i+no sli,e'i i ono%a >to ,e .oris rekaoB a i$ak ,e ra &=l,iv te @e 1na asi%&rno 'o@i 'o n,e%a) Kako ,e to =o%&@e[ Prva ,e kl,&+na to+ka kontekst .orisove i ,ave) 1na na 'a s& 2avor i S& ana $arB kao i to 'a l,&'i vole ka' iC $artner $rati na neki= 'r&>tveni= 'o%aEa,i=aB ili bare= na 'a to 2avor voli i &$ravo ,e to kontekstno nan,e kl,&+no ,er bi be n,e%a 1na vrlo te>ko =o%la ra &=,eti .orisov o'%ovor) 2akleB na+a,ka ,e

/;8

ra %ovorne i=$likat&re 'a ,e =o?e ra &=,eti iskl,&+ivo sa=o sl&>atel, ko,i i=a $otrebno nan,e o kontekst&) 2r&%a ,e kl,&+na stvar >to 1na $ret$ostavl,a kako 'a .oris sura'uje & ra %ovor&) Ka' bi .oris si%&rno nao 'a S& ana 'ola i ili ne 'ola i na abav&B 1na bi o+ekivala 'a on to tako i ka?eB a ako bi to $ro$&stio to &+initiB na+ilo bi 'a ne s&raE&,e) Ztovi>eB 1na =o?e s $ot$&ni= $ravo= $ret$ostaviti 'a se koncert o ko,e=& ,e ri,e+ o'r?ava & s&bot&S ,er 'a se o'r?ava & $etakB .oris bi se & to=& sl&+a,& $ona>ao vrlo nes&ra'ni+kiB ne sa=o bo% i no>en,a neva?niC +in,enicaB ve@ i bo% navoEen,a na krivi $o%re>an akl,&+ak) 1na bo% to%a $ret$ostavl,a 'a .oris s&raE&,e i akl,&+&,e & skla'& s ti=e) Va?na na+a,ka ra %ovorne i=$likat&re =o%&@nost ,e pobijanja A ona se =o?e i ravno $ore@i be stvaran,a ne$ravilnosti) 7a=islite 'a ,e .orisov o'%ovor bio ovakav! P2avor ?eli i@i na koncertB ali ,e S& ana i$ak o'l&+ila 'o@i na Markov& abav&)P Takvi= o'%ovoro= .oris i ravno $ori+e ra %ovorn& i=$likat&r& PS& ana v,ero,atno ne@e 'o@i na abav&PB ali ,e isCo' o$et $riCvatl,iv) Ra %ovorne i=$likat&reB 'akleB nis& n&?no lo%i+no val,ane) Ra %ovorne s& i=$likat&re sna?ni akl,&+ci a ko,e sl&>atel,B & sl&+a,& 'a nis& ani,ekaniB $ret$ostavl,a 'a s& istiniti) Ni,e ni =o%&@e 'oka ati 'a .orisov o'%ovor stvarno na+i PS& ana v,ero,atno ne 'ola i na abav&P) 7a=islite 'a 1na $ostavi .oris& $ot$&no 'r&k+i,e $itan,e! P3el,ela biC sl,e'e@i t,e'an i@i na koncert & $ark&) Je li ,o> tko ainteresiran[P .oris o'%ovara! P2avor ?eli i@i na koncert)P Ta'a 1na ne@e akl,&+iti 'a S& ana v,ero,atno ne 'ola i na Markov& abav& ,er takav akl,&+ak ne bi i=ao nikakva s=isla & takv& i =i,en,eno= kontekst&) Ra %ovorna ,e i=$likat&ra sto%a $rili+no ra li+ita o' 'r&%e 'vi,e %lavne vrste akl,&+akaB implikacije i pretpostavkeB i =eE& ostalo%a ostali= i $o to=e >to se ni,e'na o' n,iC ne =o?e ani,ekati a 'a se $rito= ne $ro& ro+i ne$ravilnost)

/;9

Ra %ovorne i=$likat&re s$a'a,& $ri$a'a,& & $o'r&+,e pragmatikeB o'nosno %rane ko,a $ro&+ava $ost&$ke i vla+en,a na+en,a i konteksta i ,ave) Posto,an,e ra %ovorniC i=$likat&ra 1:5;NiC ,e %o'ina otkrio britanski *ilo o* Pa&l GriceB a Griceovo naelo suradnje na,va?ni,i ,e $ok&>a, t&=a+en,a na ko,i na+in %ovornici &s$,e>no $renose takva na+en,a) -idjetiK i=$likaci,aB na+elo s&ra'n,eB $ra%=atikaB $ret$ostavka "odatna literatura! 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! -5) ,e'inicaS Levinson 1:9/! /) $o%lavl,eS TCo=as 1::4! /) $o%lavl,eS K&le 1::5! 4) $o%lavl,e)

razlikovna obilje&ja (eng. distinctive feature)


Na,=an,e *onolo>ke ,e'inice o' ko,iC se sasto,e glasovi ili fonemi) I 'esetl,e@i=a nakon >to$o>to ,e $o,a= fonema &ve'en & lin%vistik&B lin%visti s& bili skloni $ret$ostavci 'a ,e svaki *one= neovisna ,e'inica ko,a se ne =o?e ra l&+iti na =an,e ,e'inice) MeE&ti=B takvo ,e %le'i>te nai>lo na o bil,ne $ote>ko@e) Na,ve@a ,e bila ta 'a ni,e $osto,ao te=el, a $re$o navan,e prirodnih razreda *one=a ko,i s& se +esto trebali i 'vo,iti $ri o$is& ,e ika) Sto%a s& *onolo i $restali s=atrati *one=e ne',el,ivi=a i $o+eli iC $ro&+avati kao snopove ili matrice =an,iC sastavnica ko,e se na iva,& razlikovnim obiljejima ili kra@e obiljejima) ( ve@ini s& sl&+a,eva obil,e?,a na ko,a se oslan,a,& *onolo i binarnaB >to na+i 'a obil,e?,e =o?e biti sa=o $ris&tno Go na+eno UnVH ili o's&tno Go na+eno UAVH) Pri=,ericeB svi zvuni %lasoviB kao >to s& Ua = 'VB i=a,& obiljeje Un v&+niVB 'ok be v&+ni %lasoviB kao >to s& U$ * CV i=a,& obil,e?,e UA v&+niV) Sli+no to=&B v&kovi $roi ve'eni sa s$&>teni= =eki= ne$ce=B $o$&t U= n aVB s& Un na alniVB 'ok s& svi 'r&%i UN UA na alniV) ( $o=o@ $ri'r&?eno% ni a takviC na+a,kaB obi+no oko $etnaestB =o%&@e ,e ra likovati bilo ko,i *one= o' bilo ko,e%a

/;:

'r&%o% *one=a & ,e ik&B kao i o na+iti $otrebne $riro'ne ra re'e! n$r) ni %lasova M$ t kMB ko,i & en%lesko=e i Crvatsko=e i %ovor& $ri$a'a $riro'no=& ra re'&B =o?e se i 'vo,iti & UA kontin&iraniB A stri'entanB A v&+anV ra re' be v&+niC nestri'entniC okl& iva) Na ni ove ra likovniC obil,e?,a ko,i o na+&,& osobiti o's,e+ak ili ra re' '&%o se %le'alo kao na nesreEene sk&$ine ,e'inica be &n&tra>n,e str&kt&reB ali se o' 1:9;NiC %o'ina svako=& ni & obil,e?,a $o+ela $ri$isivati o'reEena Ci,erarCi,ska str&kt&raB & ko,o, se neka obil,e?,a s=atra,& $o'reEeni=a 'r&%i= obil,e?,i=a) Ta, se $rist&$ na iva geometrijom obiljeja Geng) *eat&re %eo=etr"H) I'e,& ra likovniC obil,e?,a ra vili s& e&ro$ski lin%visti $ra>ke >kole 1:/;NiC %o'inaB a =eE& n,i=a na,vi>e s& se istakn&li R&s r&ski lin%visti Nikolai Tr&bet ko" i R&s Ro=an Jakobson) Jakobson ,e kasni,e $reb,e%ao & S12B %',e ,e & s&ra'n,i sa ZveEanino= G&nnaro= Ianto= i 1=erikance= Morriso= 6alleo= 1:4;NiC %o'ina sastavio $rv& $ot$&n& teori,& ra likovniC obil,e?,a) N,e%ov ,e na$or bio &s=,eren na *or=&liran,e na iva a akustika obiljeja i bil,e?en,e sve%a >to ,e a=,etl,ivo na v&+no= s$ektro%ra=&B ali s& 1:5;NiC Morris 6alle i Noa= #Co=sk" $re'lo?ili natno 'r&k+i,i ni artikulacijskih obiljejaB asnovan &%lavno= na ra'& %ovorniC or%ana) Ota'a s& takva obil,e?,a $revla'ala & *onolo%i,iB iako *onolo i +ak i 'anas $re'la?& i =,ene to% s&stava) -idjetiK *one=B $riro'ni ra re' "odatna literatura! #lark an' Kallo$ 1::4! :) $o%lavl,eB -) 'o'atakS Gie%ericC 1::-! 0)N 4) $o%lavl,eS P 6awkins 1:90! /) $o%lavl,eS Kata=ba 1:9:! /) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 11;N114S .abi@ et al) 1::1! 01;N015S .ari@ et al) 1::4! 40N44)

reenica (eng. sentence)


Na,ve@a %ra=ati+ka ,e i+na ,e'inica) NaravnoB $osto,e i ve@e ,e i+ne ,e'inice o' re+enice! o'lo=ak G& $isano=e

/1;

tekst&HB obra@an,e G& ra %ovor&H i 'isk&rs) 1liB sve s& te ,e'inice slabo $ove ane +isto %ra=ati+ki= sre'stvi=a) Na,ve@a ,e ,e i+na ,e'inica ko,& na ok&$& o'r?ava,& kr&ta %ra=ati+ka $ravila reenica) Treba=o ob,asniti ta, na iv ,er se +esto %ri,e>i & n,e%ov& ra &=i,evan,&) 7a =no%e lin%viste re+enica ,e a$straktni lin%visti+ki ob,ekt! to+ni,e re+enoB ona ,e ob,ekt lin%visti+ko%a $ro&+avan,a sastavl,en $re=a $ravili=a sastavl,an,a re+enica o'reEeno% ,e ikaB $ravili=a ko,a se str$l,ivi= i bri?ni= istra?ivan,e= G& lin%visti+ko=e o$is&H treba,& &tvr'iti) To+ni,e re+enoB re+enica ne =ora biti ne>to >to bi tko =o%ao o're'itiB niti sve >to bis=o =o%li akl,&+iti 'a ,e re+enica) ( =i=o a $ri=,er sl,e'e@i ra %ovor) Marko! $dje je 2uzanaF 1na! U knji0nici) Markova ,e i ,ava re+enicaB ali 1nin o'%ovor ni,e! iako ,e $ot$&no nor=alno i &obi+a,eno re@i YU knji0niciB to ni,e %ra=ati+na re+enica Crvatsko% ,e ika G v,e 'ica &$&@&,e na t& +in,enic&HB ,er ni,e nastala & skla'& s $ravili=a sastavl,an,a CrvatskiC re+enica) 1nina i ,ava sa=o ,e dio re+enice) Nai=eB ne %ovori=o &vi,ek $ot$&ne re+eniceB ve@ +esto &$otrebl,ava=o 'i,eloveB $o$&t %ore nave'eno%a) Po nati= $ri=,ero= re+enice! Colourless green ideas sleep furiously P.e bo,ne elene i'e,e s$ava,& bi,esnoP Noa= #Co=sk" ?elio ,e re@i 'a ,e ta i ,avaB iako bes=islenaB nastala & skla'& sa svi= $ravili=a sastavl,an,a re+enica & en%lesko=eB te 'a ,e sto%a %ra=ati+na G'obro sastavl,enaH re+enica en%lesko% ,e ika) Na'al,eB re+enica ni,e sa=o ni ri,e+iB ve@ ni ri,e+i s 'o'i,el,eno= %ra=ati+ko= Gsintakti+ko=H str&kt&ro=) 7bo% to%a 'vo na+ni ni ovi ri,e+i $o$&t #osjeti rod(ine mogu (iti dosadni i=a,& 'vi,e Gili vi>eH ra li+itiC re+enicaB o' ko,iC svaka i=a $osebn& str&kt&r&) Pri$isivan,e ra li+itiC str&kt&ra istov,etni= ili sli+ni= ni ovi=a ri,e+i &$otrebl,ava=o kako bis=o i ,av& &+inili '&Covito=B n$r) razlika izme:u o(laka i slona je ta /to se na o(lak ne mo0e/ nao(laitiB dok se na

/11

slona mo0e/ naslonitiB ili & $ro$a%an'no, $or&ci $roi voEa+a Crane a =a+ke! 9ake kao 'eli8 vole 'eli8) -idjetiK 'obra oblikovanostB i ,avaB sintaksaB s&re+enicaB vi>e na+nost "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 11) $o%lavl,eS L"ons 1:59! 18-N19;S MattCews 1:91! -) $o%lavl,e)

referencija (eng. reference)


O'nos i =eE& ,e i+no% i ra a i $re'=eta na ko,i &$&@&,e & stvarno=e ili a=i>l,eno=e svi,et&) Je i+ni i ra ko,i se o'nosi na ne>to & ne,e i+no=e svi,et& ,est referent Geng) re*errin% eF$ression ili r)e)H) Re*erenti s& na,+e>@e imenske skupine) Je'nostavna i=enica kao >to ,e pa s sa=a $o sebi ne o'nosi se ni na >to! ona ,e'nostavno o na+&,e ci,el& vrst& $asa) 1li &=etn&ta & o'%ovara,&@& i=ensk& sk&$in&B ci,ela sk&$ina =o?e &$&@ivati na >to o'reEeno & svi,et&! ovaj pasB mali pas s klempavim u/imaB onaj pas kojeg je teta 9arija imala it') O'nos i =eE& takvo% ni a i $re'=eta ko,i on o na+&,e o'nos ,e referencije) :lastita imena takoEer &$&@&,& na ne>to! 1braCa= LincolnB Gol'en Gate .ri'%eB Z$an,olska A te ri,e+i &o$@e ne=a,& $ravo &n&tra>n,e na+en,eB ve@ sa=o &$&@&,& na o'reEene entitete) Re*erenci,a se & $ot$&nosti nala i & %ovornikov& &=&B a isti ,e i+ni i ra =o?e & o'reEeni= sl&+a,evi=a biti re*erenci,aB a & 'r&%i= sl&+a,evi=a ne =ora to biti) 1ko ka?e=o <vana se 0eli udati za Corve0aninaB i $rito= =isli= na o'reEeno% Norve?anina a ko,e% se Ivana ?eli &'ati A reci=o Ola*a TCorOvistaB oli=$i,sko% ski,a>a A ta'a ,e Corve0anin ,asna re*erenci,a) 1ko ka?e=o ist& stvar & na+en,& 'a Ivana sa=o ?eli 'obiti norve>ko% s&$r&%aB bilo ko,e%a norve>ko% =&>karcaB ta'a Corve0anin ni,e re*erenci,aB ,er se ti= ,e i+ni= i ra o= ne &$&@&,e ni na ko%a $osebno) Posto,i 'al,n,e &slo?avan,e & i ra i=a $o$&t naj(r0i trka u Brazilu) To se =o?e $rili+no lako i re@i be ikakve i'e,e o to=e tko bi =o%ao biti na,br?i trka+ & .ra il&) Sa=o se $ret$ostavl,a 'a se

/1-

i ra =oraB & na+el&B o'nositi na neko%aB iako se ne na na ko%a) Takav ,e i ra atributivni izraz Geng) attrib&tive eF$ressionH i ne &bra,a se & re*erentne i ra e) -idjetiK 'eikti+ka kate%ori,aB s=isaoB na+en,e "odatna literatura! 6o*=ann 1::/! 1;) $o%lavl,eS 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! 9)N10) ,e'inicaS 6&r*or' 1::0! -) $o%lavl,e)

rekonstrukcija (eng. reconstruction)


(s$ostava na+a,ka =rtviC i ne$osv,e'o+eniC ,e ika ili ne abil,e?eniC rani,iC st&$n,eva $o,e'iniC ,e ika) ( veliko, ve@ini sl&+a,eva ,asno se =o?e vi',eti 'a ,e ik ko,i se $ro&+ava 'i,eli a,e'ni+k& ba>tin& s neki= 'r&%i= ,e ici=a A o'nosnoB 'a s& oni & $ro>losti a,e'no bili dijalekti isto% ,e ika $retkaB ko,i =o?'a nika' ni,e ni abil,e?en) Istra?iva+i povijesne lingvistike ta'a nasto,e $rona@i >to vi>e $o'ataka o naravi to%a ne abil,e?eno% ,e ika $retka) Ztovi>eB $o,e'ini s& ,e ici abil,e?eni tek & neko=e +esto ne tako 'avno=e tren&tk&B $a $ret$ovi,est $ra$ovi,est i to% ,e ika $osta,e ani=l,ivi= $o'r&+,e= istra?ivan,a a $ovi,esne lin%viste) O' kra,a osa=naesto% stol,e@aB $ovi,esni s& lin%visti bri?l,ivo stvarali &+inkovite i $o& 'ane =eto'e a obavl,an,e rekonstr&kci,eB $a o to=e 'anas na=o $rili+no =no%o) Posao 'obivan,a $o'ataka o ne abil,e?eni= ,e ici=a na iva se rekonstrukcijaB a $osto,e 'va %lavna ti$a rekonstr&kci,a) ( poredbenoj rekonstrukciji lin%vist &s$oreE&,e ,e ike a ko,e se na 'a s& $ove ani) Svaki o' ,e ika obi+no +&va o'reEene na+a,ke a,e'ni+ko%a $retkaB a 'r&%e ,e i %&bio) .&'&@i 'a ra li+iti ,e ici +&va,& ra li+ite na+a,ke ,e ika $retkaB +esto ,e =o%&@e 'o & $o,e'inosti o're'iti i %le' ,e ika $retkaB kao i $ro=,ene ko,e s& se 'o%o'ile & svako=e o' bratskiC ,e ika) ( unutra njoj rekonstrukciji lin%vist se bavi sa=o ,e'ni= ,e iko= i $ok&>ava o're'iti kako s& i %le'ali n,e%ovi $retCo'ni

/1/

ne abil,e?eni st&$n,eviB kao i $ro=,ene ko,e s& se 'o%o'ile $ri i %ra'n,i na,rani,e abil,e?eniC oblika) Ob,e vrste rekonstr&kci,e na,+e>@e se $rovo'e na abil,e?eni= ,e ici=aB ali ka' ,e'no= &s$i,e=o iscr$no rekonstr&irati ne abil,e?ene ,e ikeB =o%&@e ,e $ri=i,eniti iste =eto'e na rekonstr&irane ,e ike i rekonstr&irati iC +ak i '&bl,e & $ro>lost) NaravnoB rekonstr&kci,a ko,a ,e &te=el,ena na rekonstr&kci,a=a o$@enito ,e =an,e si%&rna o' one ko,a ,e &te=el,ena na $otvrEeni= ,e ici=aB a & $raksi $osto,e o%rani+en,a koliko 'aleko =o?e=o i@i & $ro>lost) -idjetiK indoeuropska jezina porodicaB jezina promjenaB poredbena rekonstrukcijaB povijesna lingvistikaB unutra nja rekonstrukcija "odatna literatura! IoF 1::4S 6ock 1:95! 18)N1:) $o%lavl,eS 6ock an' Jose$C 1::5! 15)N 19) $o%lavl,eS Trask 1::5! 9)N:) $o%lavl,e)

rije (eng. !ord)


Je i+na ,e'inica obi+no ve@a o' morfemaB ali =an,a o' skupine) Na iv rije =o?e i %le'ati $rili+no $o nat i o+itB ali se a$ravo =o?e 'e*inirati na bare= +etiri ra li+ita na+ina) 5rtografska rije na$isana ,e s b,elina=a na oba kra,aB o'nosno be b,elina & sre'ini) Pravo$isna ri,e+ lin%visti+ki ,e na,=an,e ani=l,iva) #onoloka rije i %ovorena ,e kao ,e'na ,e'inica) ;eksiki elementB ili leksem ,e r,e+ni+ka ri,e+B ele=ent ko,i bi & r,e+nik& =o%ao i=ati sa=ostaln& nat&knic&) &ramatiki oblik rijei Geng) %ra==atical wor' *or= A GJIH ili morfosintaktika rije ,e'an ,e o' nekoliko oblika ko,e leksi+ki ele=ent =o?e i=ati i %ra=ati+kiC ra lo%a) Po%le'a,=o neke $ri=,ere) Ele=ent uz dlaku 'vi,e s& $ravo$isne ri,e+iB ali ,e'na *onolo>ka ri,e+ Gi %ovara se kao ,e'na ,e'inicaHB 'va leksi+ka ele=enta G'vi,e nat&knice & r,e+nik&H te ,e'na =or*osintakti+ka ri,e+)

/10

Ri,e+i pas & ,e'nini i psi & =no?ini 'vi,e s& $ravo$isne ri,e+iB 'vi,e *onolo>ke ri,e+i i 'vi,e =or*osintakti+ke ri,e+iB ali ,e'an leksi+ki ele=ent Gs$a'a,& $ri$a'a,& $o' ist& nat&knic& & r,e+nik&H) Isto vri,e'i a uzetiB uzimaB uzeoB uzeto i uzev/i! $et $ravo$isniCB $et *onolo>kiCB $et =or*osintakti+kiC ri,e+iB ali sa=o ,e'an leksi+ki ele=ent) ( r,e+nik bi ta 'va leksi+ka ele=enta bila &nesena $o' pas i uzeti) To s& kanonski oblici Geng) citation *or=sH leksi+kiC ele=enataB ko,e &$otrebl,ava=o a i=enovan,e ili ra %ovor o n,i=a) En%leski skra@eni oblik hasn3t Pne=aP ,e'na ,e $ravo$isna ri,e+ i ,e'na *onolo>ka ri,e+B ali 'va leksi+ka ele=enta Ghave Pi=atiP i not PnePH i 'vi,e =or*osintakti+ke ri,e+i Ghas Pi=aP i not PnePH) En%leski %la%ol make up Pna>=inkatiP Gkao & 2he made up her face PNa>=inkala ,e licePH sasto,i se o' 'vi,e $ravo$isne ri,e+iB 'vi,e *onolo>ke ri,e+iB ali se s=atra ,e'ni= leksi+ki= ele=ento= G=ora se & r,e+nik &ni,eti kao ,e'na nat&knicaH) K to=& i=a i nekoliko =or*osintakti+kiC oblika! make up Pna>=inkatiPB makes up P>=inka sePB made up Pna>=ikala sePB making up P>=inkan,eP) Ve@ina bi lin%vista ist& *ra & make upB ali s ra li+iti= na+en,e= Pi =islitiPB kao & re+enici 2he made up a story Pi =islila ,e $ri+&PB s=atrala ra li+iti= leksi+ki= ele=ento= o' $retCo'no%a G aCti,eva 'r&%& r,e+ni+k& nat&knic&HB iako oba leksi+ka ele=enta i=a,& iste $ravo$isneB *onolo>ke i %ra=ati+ke oblike) 7bo% to%a ,eB ka' %ovori=o o ri,e+i=aB va?no to+no o're'iti & ko,e= na+en,& &$otrebl,ava=o na iv ri,e+B a bilo bi $o?el,no i &$otri,ebiti ,e'n& o' s$eci*i+niC o naka) Pro&+avan,e ri,e+i na iva se leksikologija) -idjetiK vrste ri,e+i "odatna literatura! Kata=ba 1::0! -) $o%lavl,eS MattCews 1::1! -) $o%lavl,e)

/14

rod (eng. gender)


Ra vrstavan,e imenica & 'va ili vi>e ra re'a ra li+itiC %ra=ati+kiC obil,e?,a) ( =no%i= se ,e ici=a i=enice 'i,ele na 'va ili vi>e ra re'a ko,i o'reE&,& ra li+ite %ra=ati+ke oblike i=enica=a iMili $ri',evi=a iMili 'r&%i= vrsta=a ri,e+i ko,e s& %ra=ati+ki $ove ane s i=enica=a & re+enica=a) 6rvatski i=a tri ro'aB $a se lijep sla?e s i=enico= =&>ko% ro'a lijep stolB lijepa s i=enico= ?ensko% ro'a lijepa slikaB te lijepo s i=enico= sre'n,e% ro'a lijepo sta(lo) N,e=a+kiB takoEerB i=a tri ro'a ko,i aCti,eva,& ra li+ite oblike a $ri$a'a,&@e determinatore i pridjeve) Tako ,e PstolP der TishB P$ero a $isan,eP die 'ederB a Pkn,i%aP das BuchB %',e s& derB die i das ra li+iti oblici o'reEeno% +lanaS & sl&+a,& neo'reEeno% +lana ,e ein alter Tisch Pstari stolPB eine alte 'eder Pstaro $ero a $isan,ePB a ein altes Buch Pstara kn,i%aP) Je ik s ro'ovi=a =ora i=ati bare= 'va ro'aB ali =o?e i=ati i osa=B 'eset ili +ak vi>e ro'ova) Katka' & takvi= ,e ici=a ro' i=enice =o?e=o o're'iti i n,e ina oblika ili na+en,aB ali & =no%i= ,e ici=a nikako ne =o?e=o $o%o'iti ro' ri,e+iB ,er ,e 'o',el,ivan,e ro'a $roi vol,no) ( n,e=a+ko=e n$r) i=enica ko,a o na+&,e =&>ko bi@e obi+no ,e Gne &vi,ekH =&>ko% ro'a derB a i=enica ko,a o na+&,e ?ensko bi@e obi+no ,e ?ensko% ro'a die) 7a i=enice s o'reEeni= nastavci=a obi+no se =o?e $re'vi',eti ro') Ro' ,e ostaliC i=enica ne=o%&@e $o%o'iti) ( ,e ik& NavaCo In'i,anacaB i=enice ko,e o na+&,& l,&'e s$a'a,& $ri$a'a,& & ,e'an ro'B i=enice ko,e o na+&,& okr&%le stvari & 'r&%i ro'B i=enice a '&%e kr&te tvari & tre@i ro' it')B ali se na ta, na+in ne =o?e svi= i=enica=a $o%o'iti ro') ( Crvatsko=e s& i=enice ko,e na+e =&>ko bi@e na,+e>@e =&>ko% ro'aS i=enice ko,e na+e ?ensko bi@e na,+e>@e s& ?ensko% ro'a & nekoliko i ni=akaS i=enica=a ko,e na+e stvari ili bi@a ko' ko,iC se s$ol ne naB ili ni,e va?anB 'o',el,&,e se ro' $re=a n,iCov& %ra=ati+ko= oblik&) (%lavno= s& i=enice ko,e avr>ava,& na s&%lasnik =&>ko% ro'aB i=enice na Na ?ensko% ro'aB a i=enice na No i Ne sre'n,e% ro'a)

/15

Va?no ,e ra &=,eti 'a %ra=ati+ki ro' ne =ora i=ati nikakve ve e sa s$olo=) ( Crvatsko=eB n,e=a+ko=e Gi 'r&%i= e&ro$ski= ,e ici=aH $osto,i $ri=,etna Gali nesavr>enaH ve a i =eE& 'o',el,ivan,a ro'a i s$ola) I$akB natan bro, i=enica o na+&,e stvari ko,e ne=a,& s$olB a sve,e'no i= se =ora 'o'i,eliti ro') ( =no%i= 'r&%i= ,e ici=a s ro'o=B s$ol ne i%rane=a nikakv& &lo%& & 'o',el,ivan,& ro'a) En%leski i=a nekoliko s$olno o na+eniC a=,enica kao >to ,e he PonP i she PonaP te nekoliko s$olno o na+eniC i=enica kao duke Pkne P i duchess Pkne%in,aPB ali ne=a %ra=ati+ko% ro'a) Sociolin%visti Gi 'r&%iH +esto &$otrebl,ava,& na iv rod & s=isl& biolo>ko% s$ola osobeB osobito sa sta,ali>ta n,e ine 'r&>tvene &lo%e) Ta se &$oraba =ora $o=no ra l&+iti o' %ra=ati+ko% na+en,a to% na iva) Gos$oEica ,e ?ensko%a ro'a G& 'r&%o=eB sociolin%visti+ko=e s=isl&HB ali i=enica 'rAulein P%os$oEicaP & n,e=a+ko, ,e %ra=atici sre'n,e% ro'a) Isto takoB curiak ,e sociolin%visti+ki ?ensko% s$olaB ali ,e & Crvatsko, %ra=atici =&>ko% ro'a) Nelin%visti katka' i'& korak 'al,e &$otrebl,ava,&@i rod Geng) %en'erH & na+en,& Ps$olno o na+ene 'r&>tvene &lo%eB be ob ira na biolo>k& $ri$a'nostPS $re=a takvo, &$orabiB biolo>ki =&>karac ko,i se obla+i i ?ivi kao ?ena s$a'a $ri$a'a & ?enski ro') -idjetiK %ra=ati+ka kate%ori,a "odatna literatura! #orbett 1::1S 6&r*or' 1::0! 89N91S Trask 1::4! 0;N00S .ari@ et al) 1::4! 1;1)

rodbinski nazivi (eng. kinship terms)


S&stav a i=enovan,e ro'bine & ko,e=& ,e ik&) S&stav ro'binskiC na iva ra lik&,e se o' ,e ika 'o ,e ika) ( Crvatsko=e $osto,e na ivi stric Po+ev bratP i ujak P=a,+in bratPB 'ok & en%lesko=e $osto,i sa=o na iv uncle P&,akP) 6rvatski i en%leski ra lik&,& ne7akinju 4 niece i ne7aka 4 nephe1B ali neki 'r&%i ,e ici ,e'ni= na ivo= ob&Cva@a,& oba $o,=aB a katka' ta ista ri,e+ ob&Cva@a i unuka i unuku) ( Crvatsko=e i en%lesko=eB =&>karci i

/18

?ene i=a,& sa=o sestre 4 sistersB ali & baski,sko=e =&>karac na iva svo,& sestr& arre(aB a ?ena ,e ove ahzpaB 'ok sene+anski G'o=oro'a+ki s,evernoa=eri+ki ,e ikB o$)$rev)H +ak ra lik&,e na ive a Pstari,& sestr&P i P=laE& sestr&P) Ras$on vari,aci,a ,e velikB ali s& antro$olo>ki lin%visti &stanovili 'a se s&stav ro'binskiC na iva & na,ve@e=& 'i,el& =o?e ra>+laniti na a'ane ko=binaci,e nekoliko se=anti+kiC na+a,kaB kao >to s& U=&>koM?enskoVB Ustari,iM=laEiVB U& la niMsila ni nara>ta,V) (n&tar sv,etskiC ,e ika $ro>irilo se nekoliko s&stava ro'binskiC na ivaB n$r) +&veni 5maha sustav )ustav ko,i se &klo$io & o'reEeni= s,evernoa=eri+ki= ,e ici=a i ,o> $one%',e) "odatna literatura! J)1) Iole" 1::8! 5) $o%lavl,e)

/19

samoglasnik/# otvornik/# vokal (eng. vo!el)


Govorni glas ko,i se stvara be $reki'a ra+ne str&,e) S %le'i>ta fonetike %lasovi se =o%& $o'i,eliti na 'vi,e vrste! one ko,i nasta,& a$re+ivan,e= ra+ne str&,e i one ko,i nasta,& be n,e ina a$re+ivan,a) Prvi se na iva,& suglasniciB 'r&%i samoglasnici) Pri i %ovor& nekoliko sa=o%lasnikaB $o$&t UaVB UiV i U&V $ri=,e@&,e se 'a ti,ek ra+ne str&,e kro govorni trakt ni,e ni%',e a$ri,e+en) Veli+ina i oblik &sne >&$l,ine stvara,& ra li+ite sa=o%lasnike! +el,&st ,e $o'i%n&ta ili s$&>tenaB ,e ik ,e $olo?en vi>e ili ni?eB & 'i%n&t na vrC& ili na kra,&B a &snice aobl,ene ili ra =akn&te) Ra like $ri i %ovor& &t,e+& na na+in re onanci,e raka & &sti=a i o'%ovorne s& a ra li+it& kvalitet& sa=o%lasnika) O'reEeni se %lasoviB $o naravi sa=o%lasniciB obi+no s=atra,& s&%lasnici=a bo% sl,e'e@iC ra lo%a) Pri=,ericeB %las j ko,i se $o,avl,&,e & ri,e+i yes P'aP i yard P=,erna ,e'inica &'al,enostiP i=a *onetski si=bol U,V a$ravo ,e sa=o kra@a ina+ica sa=o%lasnika UiV ko,i se $o,avl,&,e & ri,e+i see Pvi',etiPB a UwV & 1eed PkorovP i 1ar PratP kra@a ,e ina+ica sa=o%lasnika U&V ko,i se nala i & ri,e+i moon P=,esecP) Ztovi>eB ko' ve@ine en%leskiC %ovornika MrM & ri,e+i red PcrveniP a$ravo ,e sa=o $oseban sa=o%lasnik ko,i se i %ovara s $o'i%n&ti= vrCo= ,e ika) Ti se %lasovi i$ak svrstava,& & s&%lasnike) Ra lo% a to ,e ,e'an 'r&%i na+in 'e*iniran,a sa=o%lasnika i s&%lasnika ko,i 'a,e 'r&k+i,e re &ltate) Ta, se 'r&%i $rist&$ a%ovara & fonologijiB ko,a se vi>e bavi *&nkci,o= %lasova ne%o n,iCovo= *onetsko= naravi) Ri,e+ ,e o to=e 'a se s$o=en&ti %lasoviB iako $o *onetski= na+a,ka=a s$a'a,& $ri$a'a,& & sa=o%lasnikeB $ona>a,& kao s&%lasnici)

/1:

#log &vi,ek sa'r?i vrh sonornostiB 'io ko,i ,e %lasni,i i sonorni,i o' ostatka slo%aB a & ve@ini ,e ika ta, vrC =ora biti sa=o%lasnik) ( ve@ini slo%ova sa=o%lasnik& $retCo'i iMili %a sli,e'i o'reEen bro, s&%lasnika) Obi+no s& ti s&%lasnici $ravi s&%lasniciB kao & kod Mko'MB (od Mbo'MB moda M=o'aMB slap Msla$M i zo( M obM) I$akB %lasovi M,MB MvM i MrM & ri,e+i=a jak M,akMB val MvalM i red Mre'M i=a,& & orak kao s&%lasniciB a ne kao sa=o%lasniciB $a se bo% to%a svrstava,& & s&%lasnikeB &nato+ svo,o, *onetsko, naravi) 2akleB ka' naiEe=o na ri,e+ samoglasnikB treba val,a $rov,eriti &$otrebl,ava li se & *onetsko=e ili *onolo>ko=e s=isl&) -idjetiK %lasB slo%B s&%lasnik "odatna literatura! La'e*o%e' 1::/! 0) $o%lavl,eS La'e*o%e' an' Ma''ieson 1::5! :) $o%lavl,eS Laver 1::0! 1;) $o%lavl,e)

sandhi (eng. sandhi 4 skr. sa dhi ,spoj,)


Pro=,ena i %ovora na %ranica=a =or*e=a ili ri,e+i) Na iv sandhi $re& et ,e o' 'revniC sanskrtskiC %ra=ati+araB ali ,e 'anas &>ao & >irok& &$orab&) ( unutranjemu sandhiju $ro=,ena se $o,avl,&,e &n&tar $o,e'ine ri,e+i na %ranici i =eE& 'va,& morfema) Pri=,ericeB i=enica ljudi i %ovara se sa avr>ni= *one=o= osnove M'MB ali ka' se na osnov& ljud. $ri'o'a s&*iks NskiB novonastali $ri',ev ljudski i %ovara se sa MtMB a ne M'MB ne>to kao ljutski) ( vanjskome sandhiju $ro=,ena se $rovo'i na %ranici 'vi,& ri,e+i) Pri=,ericeB ri,e+ otac i %ovara se sa avr>ni= McMB a ga se i %ovara s $o+etni= M%MB ali & ni & otac ga tre(aB McM se $re' v&+ni= s&%lasniko= =i,en,a & MM bo% n,iCove $ove anosti & %ovor&) San'Ci ,e vrlo +esta $o,ava & ,e ici=aB a n,e%ovo ob,a>n,avan,e +ini va?an 'io svako%a ,e i+no% o$isa) -idjetiK alternaci,a "odatna literatura! Lass 1:90! 5:N8/S MattCews 1::1! 10:N148)

/-;

sastavnika struktura (eng. constituent structure)

Vrsta Ci,erarCi,ske %ra=ati+ke str&kt&re & re+enici) Re+enica Ta mala djevojica oprala je svoju lutku $re=a sta,ali>t& ve@ine lin%vista sasto,i o' 'va,& 'i,elovaB ili 'vi,e %ra=ati+ke ,e'inice! ta mala djevojica i oprala je svoju lutku) Prvi se 'io sasto,i o' ta i mala djevojicaB a on se sasto,i o' mala i djevojica) 2r&%i se 'io sasto,i o' oprala je i svoju lutkuB oprala je se sasto,i o' oprala i jeB a svoju lutku o' svoju i lutku) Takv& vrst& %ra=ati+ke Gsintakti+keH str&kt&re ko,& i=a,& sve re+enice Crvatsko%aB en%lesko%aB kao i re+enice ve@ine 'r&%iC ,e ikaB na iva=o sastavnika struktura Geng) constit&ent str&ct&reH) Sastavni+ka str&kt&ra $o naravi ,e Ci,erarCi,ska! re+enica se sasto,i o' nekoliko ve@iC 'i,elovaB o' ko,iC se svaki 'al,e sasto,i o' nekoliko =an,iC 'i,elovaB o' ko,iC se o$et svaki sasto,i o' ,o> =an,iC 'i,elova it')B sve 'o na,=an,iC 'i,elovaB nai=e rijei ili morfema) Svaki ,e o' tiC 'i,elova sastavnicaB o'nosno sastavni dio Geng) constit&entH re+enice) Ztovi>eB svaka sastavnica =ora $ri$a'ati o'reEeno, sintaktikoj kategoriji ,er %ra=atika bilo ko,e% ,e ika s$a,an,e & ve@e kate%ori,e 'o$&>ta sastavnica=a sa=o o'reEeniC kate%ori,a) 1ko se &$orabe sastavnice $o%re>ne kate%ori,eB nasta,e ne%ra=ati+an re &ltatB kao & YTa ispod onaj krevet oprala je svoju lutku G v,e 'ica o na+&,e ne%ra=ati+nostH) Re+eni+na str&kt&ra ili sintaksa veo=a ,e &reEena! svaka %ra=ati+na re+enica i %raEena ,e o' =an,iC sastavnica s$o,eniC & ve@e sastavne 'i,elove & skla'& s o'reEeni= kr&ti= pravilimaB $ravili=a %ra=atike ,e ika o ko,e=& ,e ri,e+) Tako nastala str&kt&ra re+enice =o?e se orno $rika ati stablom) &'no ,e >to neki ,e iciB &kl,&+&,&@i =no%e a&stralske ,e ikeB nai %le' ne=a,& takv& vrst& re+eni+ne str&kt&reB ve@ &=,esto to%a i=a,& =no%o labavi,& str&kt&r& & ko,i=a se =an,e ,e'inice s ve@i= ,e'inica=a ne treba,& s$a,ati na tako sreEen na+in) Takvi se ,e ici na iva,& nekonfigurativni jezici Geng) nonNcon*i%&rational lan%&a%es ili W!star languagesH) Nas&$rot to=&B ,e ici kao >to s& Crvatski ili en%leski konfigurativni s& jezici)

/-1

-idjetiK %ra=atika *ra niC str&kt&raB sintaksaB sintakti+ka kate%ori,aB sk&$inaB stablo "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 1) 'ioS .&rtonNRoberts 1:95)

6aussureov paradoks (eng. 6aussurean parado$)


7a%onetka! kako %ovornici nastavl,a,& &+inkovito &$otrebl,avati ,e ik ka' se ,e ik ne$restano =i,en,a[ Zvicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re $rvi ,e $oka ao 'a ,e ik ni,e sa=o bro, ,e i+niC ,e'inica $o$&t %lasova i ri,e+iB ve@ 'obro str&kt&rirani s&stav & ko,e=& ,e svaki ele=ent &v,etovan ve o= s 'r&%i= ele=enti=a to% s&stava) Ota'a ,e strukturalistiki $o%le' na ,e ik 'o=inirao lin%visti+ki= ra =i>l,an,e=) 1li on o'=aC 'ovo'i 'o a%onetke) Svaki se ,e ik ne$restano =i,en,a) Pa kako on'a ,e ik nastavl,a $osto,ati kao str&kt&rirani s&stav %lasovaB ri,e+iB %ra=ati+kiC oblika i re+eni+niC str&kt&ra ka' se sve toB & svako=e tren&tk&B nala i & bro,ni= tren&ta+ni= =i,ena=a[ Ta, ,e $ara'oks bio a%onetka a =no%e nara>ta,e lin%vista) 2anas s=o na 'obro=e $&t& 'a %a na$okon ra ri,e>i=o) Kl,&+ne s$o na,e 'ola e s $o'r&+,a $ro&+avan,a ,e i+ne varijacije) Iako ,e vari,aci,a $retCo'no $ri,e o'ba+ena kao r&bna i neva?na $o,avaB 'anas sCva@a=o 'a ,e &%raEena & str&kt&r& svako% ,e ikaB o'nosno 'a se %ovornici sl&?e vari,aci,a=a kao >to se sl&?e 'r&%i= vi'ovi=a ,e i+ne str&kt&re te 'a ,e &$ravo vari,aci,a sre'stvo ,e i+ne =i,eneB ,er %ovornici ti,eko= vre=ena ,e'nostavno $ro=i,ene +esto@& &$orabe s&$rotstavl,eniC vari,antniC oblika) -idjetiK ,e i+na $ro=,enaB str&kt&rali a=B vari,aci,a "odatna literatura! Milro" 1::-S Trask 1::5! 1;) $o%lavl,eS JeinreicC et al) 1:59)

/--

semantika uloga (eng. semantic role)


(kl,&+enost osobe ili stvari & ra'n,&B bivan,e ili stan,e) Po,a= semantikih ulogaB takoEer na vaniC sudionike uloge Geng) $artici$ant roleHB dubinski padei Geng) 'ee$ casesH ili tematske Geng) tCe=atic rolesH ili theta uloge Geng) tCeta rolesH va?an ,e & =no%i= teori,a=a lin%visti+ko% o$isaB osobito & oni=a ko,e $riCva@a,& funkcionalizam) S=atra se 'a entitet &kl,&+en & ko,i 'o%aEa, =ora & n,e=& o'i%rati $re$o natl,iv& &lo%&) Na $ri=,erB & re+enici 2uzana je stegnula maticu zavijaemB 2uzana ,e a%ens Gona ,e $oticatel, ',elovan,aHB matica ,e patiens Gne>to ,o, se 'o%aEaHB a zavija ,e instrument G&$otrebl,ava se a ostvaren,e neke svrCeH) Nas&$rot to=&B & $ri=,er& 2uzana je primila pismoB 2uzana ,e primateljB recipient Gne>to ,o, sti?eHB 'ok ,e pismo tema Gni>ta =& se ne 'o%aEa osi= >to se $re=,e>taH) Ra>+la=ba re+enica ili teksta na se=anti+ke &lo%e =o?e rasvi,etliti =no%e $o,aveB ali analiti+ari se +esto ne sla?& & $o%le'& vrsta se=anti+kiC &lo%aB a katka' iC ,e vrlo te>ko 'osl,e'no 'o'i,eliti) ( re+enici 2uzana je ispunila kantu vodomB 2uzana ,e o+ito a%ensB ali >to s& kanta i voda[ M,estoB cil,B $atiensB te=aB instr&=ent[ 7bo% ra li+itiC o'%ovora na ta $itan,a =no%i lin%visti $ri stvaran,& o$isa ra'i,e $ot$&no o'bac&,& se=anti+ke &lo%eB a 'r&%i s& i$ak &v,ereni & va?nost se=anti+kiC &lo%a &nato+ $ote>ko@a=a ko,e nasta,& n,iCovo= &$orabo=) "odatna literatura! Irawle" 1:+@! 4) $o%lavl,eS 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! -;) ,e'inicaS Levinson 1::0! -) $o%lavl,eS Ra'*or' 1:99! /8-N/89S Saee' 1::8! 5) $o%lavl,e)

semantika (eng. semantics)


Grana lin%vistike ko,a $ro&+ava znaenje) Pro&+avan,e na+en,a & lin%vistici i=a is$reki'an& $ovi,est) 7na+en,e ,e $ob&Eivalo ani=an,e ve@ o' 'avninaB ali se na to=e $o'r&+,& =alo & na$re'ovalo sve 'o kasno%a 'evetnaesto% stol,e@a) Sve 'ota' se=antika ni,e $osto,ala kao $osebna 'isci$lina) Ta'a ,e

/-/

*ranc&ski lin%vist MicCel .r\alB ko,i ,e i skovao na iv semantikaB revno i $rili+no &s$,e>no $ok&>ao &vesti se=antik& & e&ro$sk& lin%vistik&) Ka' ,e >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re &veo jezini znak kao te=el, svo,iC teori,a ko,e s& i=ale velik &t,eca,B se=antika se &stalila & e&ro$sko, lin%vistici) 7ani=l,ivo ,e 'a s& neka veo=a va?na ',ela & se=antici o' 'evetnaesto% stol,e@a na'al,e stvarali *ilo o*i) Tek nakon $rili+no vre=ena i lin%visti s& $ostali sv,esni va?nosti to%a $osla i $o+eli &'r&?ivati sna%e s *ilo o*i=a) 1=eri+ki lin%visti nera'o s& se bavili se=anti+ki= $itan,i=a) 2vi,e %lavne li+nosti rano%a 'va'eseto% stol,e@aB E'war' Sa$ir i Leonar' .loo=*iel'B nis& & ci,elosti ane=arivali se=anti+ke $roble=eB ali s& o n,i=a rekli =alo) I .loo=*iel'ovi s& nasl,e'niciB ameriki strukturalisti 1:0;NiC i 1:4;NiC %o'ina i=ali $esi=isti+an stav o &s$,eC& $ri=,ene lin%visti+kiC teCnika & nai %le' ne,asno=e $o'r&+,& na+en,aB tako 'a s& o$isali lin%vistik& kao 'isci$lin& be se=antike) Nekoliko se a=eri+kiC lin%vista 1:5;NiCB &br o nakon #Co=sk",eve revol&ci,e #Co=sko%aB $o+elo ani=ati a se=anti+ka $itan,a) .e $o navan,a svekolike *ilo o*ske literat&re n,iCovi s& $rvi $ok&>a,i is$ali nes$retniB ali s& oni &br o 'osti%li $otrebn& ra in& nan,a i &'r&?ili sna%e s *ilo o*i=a) Ra' a=eri+ko% *ilo o*a RicCar'a Monta%&ea &velike ,e &t,ecao na lin%visteB a Monta%&eove s& i'e,e $ostale te=el,e= =no%iC va?niC $ost&$aka & lin%visti+ko, se=antici) 2o ,e'no% o' va?ni,iC na$re'aka na to=e $o'r&+,& 'o>lo ,e ti,eko= 1:5;N iC %o'ina ka' se &vi',elo 'a $osto,e 'vi,e ra li+ite vrste ,e i+no% na+en,a) Je'na ,e vrsta na+en,a svo,stvena sa=o=& ,e i+no= oblik& i &vi,ek ,e sa'r?ana & to=& i ra &B 'ok 'r&%a vrsta na+en,a nasta,e =eE&sobni= ',elovan,e= ,e i+no% oblika i ,ave i konteksta i ,ave) 2anas $o' se=antiko= ra &=i,eva=o $ro&+avan,e $rve vrste na+en,aB 'ok istra?ivan,i=a 'r&%e vrste

/-0

na+en,a 'o',el,&,e=o novo i=e! pragmatika Gna iv ,e skovao a=eri+ki *ilo o* #) S) Peirce & 'evetnaesto=e stol,e@&H) Sve 'ota' ne'ostatak ,e takve $o',ele &velike ko+io na$re'ak se=anti+kiC istra?ivan,a) Posl,e'n,iC s& se %o'ina $rist&$i & se=antici &=no?iliB $a ,e ta, $re'=et sa'a ,e'no o' na,?ivl,iC $o'r&+,a & lin%vistici) Ve@ina sa'a>n,iC $rist&$a ina+ice s& formalne semantike! $ok&>a,i ra ,a>n,avan,a na+en,a s $o=o@& ra vo,a o'reEeniC ina+ica formalne logike ko,a =o?e o$isati as$ekte na+en,a) MeE& na,&t,eca,ni,i= istra?ivan,i=a nala i se semantika uvjetovana istinom Geng) tr&tC con'itional se=anticsH ko,a $ok&>ava svesti na+en,e na $itan,a o istinosti i neistinostiB ati= modelsko!teorijska semantika Geng) =o'elNtCeoretic se=anticsH ko,a barata s =ali= &=,etni= &niver &=i=a vani= modeliB te semantika situacije ko,a &kla$a $ro&+avan,e na+en,a & =ale kontekste vane situacije) Ve@ina tiC ',elatnosti bavi se se=anti+ki= t&=a+en,e= re+eniceB ali ,e i $ro&+avan,e na+en,a ri,e+iB leksika semantikaB takoEer $rili+no ra vi,eno) -idjetiK ko=$onentna anali aB o%rani+en,e o'abiraB $ra%=atikaB na+en,eB na+en,ski o'nos "odatna literatura! #r&se 1:95S #r"stal 1::8a! 18) $o%lavl,eS Irawle" 1::-S 6o*=ann 1::/S 6&'son 1::4S 6&r*or' an' 6easle" 1:9/S Krei'ler 1::9S Mal=k,Tr 1::1! /9:N /:9S Saee' 1::8)

semiotika (eng. semiotics)


Pro&+avan,e stvaran,a na+en,a i nakovniC s&stava & 'r&>tveno=e kontekst&) Se=iotikaB takoEer vana semiologijaB i=a svo, kori,en & ',el& >vicarsko% lin%vista Ier'inan'a 'e Sa&ss&rea s $o+etka 'va'eseto% stol,e@aB a osobito & Sa&ss&reovo, i'e,i jezinog znaka) Se=iotika se &nato+ to=& nika' ni,e s=atrala 'i,elo= lin%vistike i ra vi,ali s& ,e %otovo iskl,&+ivo nelin%vistiB osobito & Iranc&sko,B %',e ,e ta 'isci$lina bila veo=a vrlo

/-4

ci,en,ena) ( e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a ni,e 'o?iv,ela %otovo nikakvo instit&cionalno $ri nan,e) Iako ,e ,e ik sa= $o sebi $ara'i%=atski s&stav nakovaB & $raksi ,e & sre'i>t& ani=an,a se=iotike ra>+la=ba ra li+itiC $o'r&+,a 'r&>tveno% stvarala>tva kao >to s& $ro=i'?baB kino ili =itovi) Sre'i>n,i ,e lin%visti+ki $o,a= strukturalizma G,o> ,e'an o' Sa&ss&reoviC 'o$rinosaH $otakn&o se=ioti+are 'a se ok&>a,& & str&kt&ralisti+ki= t&=a+en,i=a >iroko% o$se%a $o,ava) Ob,ekt $ro&+avan,aB n$r) *il= ili ni =itovaB $ro=atra se kao tekst ko,i $renosi na+en,e) Pret$ostavl,a se 'a n,e%ovo na+en,e nasta,e i sreEeno% =eE&o'nosa ele=enata ko,i nose na+en,eB o'nosno znakova ko,i s& &klo$l,eni & str&kt&rirani s&stavB >to ,e 'onekle analo%no o'nos& na+en,skiC ,e'inica & ,e ik&) (nato+ na%la>avan,& 'r&>tvene naravi is$itaniC s&stava nakovaB se=iotika na%in,e visoko, a$straktnosti i katka' ,& ,e te>ko 'ok&+iti) Posl,e'n,iC se %o'ina se=iotika sve vi>e $retvorila & $ro&+avan,e $o$&larne k&lt&reB $a s& 'anas se=ioti+ke obra'be sa$&nica i $o$N%la be $ostale &obi+a,ene) -idjetiK ,e i+ni nakB si=boli+ki s&stav "odatna literatura! Eco 1:85S Lee'sN6&rwit 1::/S Sebeok 1:90B 1::0S Tobin 1::;)

simboliki sustav (eng. symbolic system)


#,eloviti s&stav nakova & ko,e=& svaki nak i=a 'o%ovorno na+en,e) Po,a= simbolikog sustava nala i se & sre'i>t& 'isci$line ko,a se na iva semiotika) Je'an o' ,e'nostavni,iC si=boli+kiC s&stava ni ,e bo,a na se=a*or&B o' ko,iC ,e svako, bo,i $ri'r&?eno na+en,e) Ne>to slo?eni,i s&stav ni ,e si%nala ko,i=a se sl&?e s&ci & kriket& ili a=eri+ko=e no%o=et& a ob,avl,ivan,e 'o%aEa,a na teren&) 2r&%i ,e $ri=,er s&stav $r&%aB crtaB v,e 'ica i 'r&%iC ele=enata vo,ni+ke &ni*or=e ko,i &ka &,& na $olo?a, i $ri$a'nost vo,nika)

/-5

+ezik se +esto s=atra $ara'i%=atski= $ri=,ero= si=boli+ko% s&stavaB ali =no%o slo?eni,i= o' nave'eniC $ri=,era) Potica,na sila se=iotike 'i,elo= nasta,e i &v,eren,a 'a se 'r&>tveno stvoreni ob,ektiB kao >to s& =itovi i *il=ovi takoEer =o%& &s$,e>no $ro=atrati kao si=boli+ki s&stavi i tako t&=a+iti) -idjetiK ,e i+ni nakB se=iotika

sinkronija (eng. synchrony)


O's&tnost vre=ensko% +i=benika & lin%visti+ko=e o$is&) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a >vicarski ,e lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re &veo svo,e +&veno ra likovan,e sinkronije i dijakronije) Pri sinkroni,sko=e $rist&$& ,e i+no=& o$is& $ro&+ava se i o$is&,e ,e ik & ,e'no=e vre=ensko= o's,e+k&) To ne =ora biti sa'a>n,i tren&tak! =o?e=o na isti na+in stvoriti o$is sa'a>n,e%a Crvatsko%a ili Crvatsko%a i 'oba Mar&li@a) ( svako=e sl&+a,&B ne ani=a nas kako se ,e ik to%a tren&tka ra lik&,e o' isto% ,e ika & ko,e=& rani,e= ili kasni,e=& tren&tk&) i= se $o+ne obra@ati $o ornost na toB %ovori se o 'i,akroni,sko=e $rist&$&) -idjetiK 'eskri$tivi a=B 'i,akroni,a

sintagmatski odnos (eng. syntagmatic relation)


O'nos i =eE& ,e i+niC ele=enata ko,i s& isto'obno $ris&tni & strukturi) Po,a= sintagmatskog odnosa &veo ,e $o+etko= 'va'eseto% stol,e@a >vicarski lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re) Pre=a Sa&ss&reov& na ivl,& svaka ,e str&kt&rna ,e i+na ,e'inica bilo ko,e ,e i+ne ra ine sintagma Geng) s"nta%=HB na iv ko,i ,e sa+in,en $o analo%i,i na paradigmu) Sinta%=a se sasto,i o' ni a =an,iC str&kt&rniC ,e'inica ko,e se sla?& & skla'& s $ri'r&?eni= $ravili=a i =eE&sobno sto,e & sinta%=atsko=e o'nos&) Pri=,ericeB *one=i M'MB MkM i MoM nala e se & ,e'no=e sinta%=atsko= o'nos& & ri,e+i M'okM dokB & 'r&%o=e & ri,e+i

/-8

Mko'M kodB & tre@e=& & MokoM okoB +etvrto=e & Mo'M od) Na sli+an na+in =or*e=i priB ro: i en & osobito=e s& sinta%=atsko=& o'nos& & ri,e+i priro:enB a ri,e+i onaB mala i djevojica sinta%=atski s& $ove ane & i=ensko, sk&$ini ona mala djevojica) ( svako=e o' tiC sl&+a,eva ve@a se ,e'inica stvorena o' ni a =an,iC na iva sinta%=a) #truktura ,e osobit & orak & ko,i se &kla$a ni sinta%=a) Tako se str&kt&ra sinta%=e ona mala djevojica $o,avl,&,e & 'r&%i= sli+ni= sinta%=a=aB $o$&t ta stara odje7aB moj novi auto i neke stare knjige) G2anas +e>@e &$otrebl,ava=o na iv struktura a svaki $ri=,er o$@e% & orkaB 'a kako bis=o i b,e%li ri,e+ sintagma)* Sinta%=atski o'nosi sto,e & o$reci s paradigmatskim odnosima) Nave'eni $ar na iva tvori ,e'n& o' Sa&ss&reoviC na,$o nati,iC Sa&ss&reoviC 'iCoto=i,a) ( $siColin%vistici se na iv sintagmatski odnos &$otrebl,ava & ne>to 'r&k+i,e=& na+en,& a o na+ivan,e asoci,ativne ve e =eE& ri,e+i=a ko,e se +esto $o,avl,&,& a,e'noB n$r) is$itanici na &$it crna obi+no o'%ovara,& s magijaB kravata ili ovca) -idjetiK $ara'i%=atski o'nosB ra 'iobaB str&kt&ra

sintaksa (eng. synta$)


Re+eni+na str&kt&ra ili %rana lin%vistike ko,a ,e $ro&+ava) Prva istra?ivan,a sintakse & E&ro$i $roveli s& 'revni GrciB $o+ev>i s 1ristotelo= ko,i ,e $rvi $o'i,elio re+enic& na subjekt i predikat) Nakon to%a na$re'ak ,e i>ao s$oro i sve 'o sre'ine 'va'eseto% stol,e@a sintaksa ,e aosta,ala a fonologijom i morfologijom) 1:0;NiC %o'ina a1=eri+ki ,e lin%vist 7elli% 6arris 1:0;NiC %o'ina $o+eo ra vi,ati ani=l,iv na+in $ro=atran,a sintakse) 2esetl,e@e $osli,eB n,e%ov st&'ent Noa= #Co=sk" $re'stavio ,e natno i =i,en,en& ina+ic& 6arrisoviC i'e,aB &kl,&+&,&@i &vo' & generativnu gramatiku i ina+ic& %enerativne %ra=atike na van& transformacijska gramatika) #Co=sk" ,e tvr'io 'a ,e sintaksa sa=o sre'i>te o bil,niC lin%visti+kiC istra?ivan,a i & is$ravnost svo,e tvr'n,e &v,erio ,e

/-9

nara>ta,e lin%vista) Posl,e'ica to%a ,e 'a ,e $ro&+avan,e sintakse $ostalo 'o te =,ere va?no 'a i 'anas =no%i lin%visti sl,e'benici &+en,a Noa=a #Co=sko% s=atra,& 'a ,e sintaksa sr? ,e i+ne str&kt&reB iako lin%visti ko,i nis& sl,e'benici n,e%ova &+en,aB aCval,&,&@i veliko=& na$retk& na 'r&%i= $o'r&+,i=a istra?ivan,aB sintaks& s=atra,& sa=o ,e'ni= o' =no%iC va?niC $o'r&+,a) 1=eri+ki ,e lin%vist Jose$C Greenber% 1:5;NiC ob,avio svo, $ionirski ra' i sintakti+ke tipologijeB i +e%a ,eB neovisno o' one #Co=sk",eve#Co=sko%aB i rasla i $rocv,etala 'r&%a tra'ici,a sintakti+kiC istra?ivan,a) esto $ove an s ti= ti$olo>ki= &s=,eren,e=B ali ',elo=i+no i neovisan o n,e=&B sintakti+ki ,e $rist&$ ko,i s& a%ovarali sl,e'benici funkcionalizma) 7ani=an,e= a sintakti+ke $ote>ko@e otkriveni s& =no%i i vanre'ni $o'aci i stvorene be bro,ne teori,ske inter$retaci,e) Evo sa=o 'va,& $ri=,era takviC a+&E&,&@iC $o,ava) Sl,e'e@e +etiri re+enice i %le'a,& %otovo istov,etno! !fter Lisa got up= she had a sho1er) PPoNakon >to ,e Lisa &stalaB ona se ot&>irala)P !fter she got up= Lisa had a sho1er) P Po>to Nakon >to ,e ona &stalaB Lisa se ot&>irala)P Lisa had a sho1er after she got up) PLisa se ot&>irala $o>to nakon >to ,e ona &stala)P G0H 2he had a sho1er after Lisa got up) POna se ot&>irala nakon $o>to ,e Lisa &stala)P ( $rve tri re+enice she PonaP se +ak i =o?e o'nositi na LisaB ali & +etvrto, to ni,e =o%&@e) 2r&%oB re+enica <t is easy to annoy Ganet PLako ,e nal,&titi rasr'iti JanetP =o?e se $reoblikovati & Ganet is easy to annoy PJanet ,e lako rasr'itinal,&titiPB ali iako $o i %le'& sli+na re+enici <t is inadvisa(le to annoy Ganet PNi,e $re$or&+l,ivo rasr'iti nal,&titi JanetP ne =o?e se $reoblikovati & ^Ganet is inadvisa(le to annoy PJanet ni,e $re$or&+l,ivo rasr'itinal,&titiP G v,e 'ica &$&@&,e na ne%ra=ati+nostH)

/-:

PretCo'no Pri,e ne a=i,e@ene neo$a?ene i ve@ino= neo+ekivane +in,enice $o$&t nave'eniC $ostale s& $lo'no tlo a 'esetl,e@a sintakti+ko% istra?ivan,a i teoretskiC ra =atran,a i +e%a s& ra vi,ene i i nikle bro,ne teorije gramatike) -idjetiK %ra=atikaB ovisnosti o str&kt&riB $onavl,an,eB sintakti+ka kate%ori,a "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1S 6&'son 1::9S L"onsB 1:59! 0)N5) $o%lavl,eS MattCews 1:91S OPGra'" et al) 1::5! 4) $o%lavl,eS Kati+i@ 1:95S MiCal,evi@ 1::9

sintaktika kategorija (eng. syntactic category)


Vrsta %ra=ati+kiC ,e'inica i ko,iC se stvara,& re+enice) Re+eni+na ,e str&kt&ra sastavnika struktura ko,a nasta,e s$a,an,e= =an,iC ,e'inica & ve@e) Te ,e'iniceB o'nosno sintaktike kategorije 'i,ele se na vi>e vrstaB a =o%& se ra likovati i $o veli+ini) Na,=an,e s& sintakti+ke kate%ori,e leksike kategorijeB ko,e se obi+no na iva,& vrste rijeiB n$r) imeniceB glagoliB prijedlozi/ prilozi i determinatoriS & Crvatsko=e se tra'icionalno navo'i 'eset vrsta ri,e+iB a & en%lesko=e oko $etnaest) Svaki +lan leksi+ke kate%ori,e $o,e'ina+na ,e ri,e+) Mno%o s& ve@e skupinske kategorijeB ko,e ob&Cva@a,& nekoliko ra li+itiC vrsta skupina ko,e $osto,e & ,e ici=aB kao >to s& imenska skupina i glagolska skupina) Ti$i+an $ri=,er sk&$inske kate%ori,e sasto,i se o' nekoliko ri,e+iB ali $o,e'ina sk&$ina =o?e biti i %raEena o' sa=o ,e'ne ili $ak 'esetak ri,e+i) Ve@ina %ra=ati+ara $ri na,e sa=o $et sk&$inskiC kate%ori,aB iako neki s=atra,& 'a iC i=a vi>e) I =eE& tiC 'vi,& veli+ina nala e se intermedijalne kategorije Geng) inter=e'iate cate%oriesH) Gra=ati+ari se s$ore $osto,i li stvarna $otreba a ti= kate%ori,a=aB ali ,e ,e'na & svako=e sl&+a,& n&?na! nadcrtano + G+-H Geng) NN barH) I=enska sk&$ina kao >to ,e the little girl Pta =ala ',evo,+icaP ne'vo,beno se sasto,i o' 'eter=inatora the

//;

PtaP i NP little girl P=ala ',evo,+icaPB ko,i se o$et sasto,i o' $ri',eva little P=alaP i i=enice girl P',evo,+icaP) NaravnoB reenicu treba svrstati & ,e'instven& sintakti+k& kate%ori,&) Po'reEene s&re+enice stvara,& =an,e $ote>ko@e) ( en%lesko, re+enici 2usie decided that she 1ould go home PS&sie ,e o'l&+ila 'a bi ?el,ela i@i k&@iPB 'o$&nska s&re+enica that she 1ould go home P'a bi ?el,ela i@i k&@iP +esto se $ri$is&,e 'r&%o, $osebno, sintakti+ko, kate%ori,i na vano, )!stupac Geng) SNbarH ko,a se sasto,i o' dopunjivaa Geng) co=$le=enti erH G& ovo=e $ri=,er& that P'aPS dopunjiva ,e'na ,e o' vrsta ri,e+i & en%lesko, %ra=aticiH i re+enice she 1ould go home P?el,ela bi i@i k&@iP) Pre$o navan,e $rikla'no% ni a sintakti+kiC kate%ori,a 'o$&>ta na= 'a sve re+enice & ,e ik& ra>+lani=o na n,iCove sastavne 'i,elove s $o=o@& $rili+no =alo%a bro,a $ravila ko,a o=o%&@&,& ponavljanje sa sa=o nekoliko kate%ori,a) -idjetiK %lavaB $onavl,an,eB $otkate%ori aci,aB sk&$inaB vrste ri,e+i "odatna literatura! .rown an' Miller 1::1! 1 'ioS .ari@ et al) 1::4! ::S MiCal,evi@ 1::9)

skupina/# fraza (eng. phrase)


Gra=ati+ka ,e'inica =an,a o' sureenice) Na iv sk&$ina veo=a ,e star i '&%o se &$otrebl,avao a o na+ivan,e %ra=ati+kiC ,e'inica ko,e se & $ravil& Giako ne obve atnoH sasto,e o' 'vi,& ili vi>e ri,e+iB ali ne sa'r?e sve re+eni+ne ,e'inice $ris&tne & sureenici) Pri=,ericeB prijedlona skupina sasto,i se o' prijedloga i n,e%ova ob,ektaB kao ispod krevetaB s njezinom prijateljicom i od vina) Lin%visti s&B osobito o' 1:0;NiC %o'inaB $o+eli $re$o navati =no%o vi>e ra li+itiC sk&$ina) ( na,va?ni,e se &bra,a,& imenske skupine Gmala djevojicaHB glagolske skupine Gpjevao je u kadiHB pridjevne skupine Glijepa kao slikaH it') Svaki o' nave'eniC ti$ova

//1

$osebna ,e skupinska kategorijaB a te se kate%ori,e &bra,a,& & sintaktike kategorije A o'nosnoB ,e'an s& o' te=el,aca tvorbe re+enice) O$@enito %ovore@iB on',e %',e se & re+enici =o?e $o,aviti i=enska sk&$inaB 'o$&>teno ,e &$otri,ebiti bilo ko,& i=ensk& sk&$in&B & n&?no a'ovol,avan,e Gne%ra=ati+kiCH aCt,eva s=islenosti) To+an bro, sk&$inskiC kate%ori,a varira ovisno o &$otri,ebl,eno=e %ra=ati+ko= teori,sko= okvir&) Na $ri=,erBB teorija upravljanja i vezanja navo'i ni sk&$inskiC kate%ori,a ko,e 'r&%e teori,e ne navo'e) Sk&$ina se =o?e sasto,ati sa=o o' ,e'ne ri,e+iB n$r) re+enica 2uzana radi sasto,i se o' i=enske sk&$ine 2uzana i %la%olske sk&$ine radi) Te s& ,e'inice sk&$ine ,er a& i=a,& =,esta sk&$ina i $ona>a,& se $o$&t sk&$ina) 2oslovnoB 'akleB i=a=o %la%olsk& sk&$in& radiB ko,a se &,e'no sasto,i sa=o o' %la%ola radi) Ta, 'vostr&ki str&kt&rni slo, $rika &,e se na 'i,a%ra=sko=e stabluB a ne'ostatak $rika a =o?e $ro& ro+iti ab&n&) Svaka sk&$ina i %raEena ,e o' glaveB ,e'inice Gobi+no ,e'ne ri,e+iH ko,a o'reE&,e o kakvo, se sk&$ini ra'i) Sk&$ina o' ,e'ne ri,e+i sasto,i se sa=o o' glave) Povre=eno se & s&vre=eno, lin%vistici na ivo= skupina &o$@eno o na+&,e bilo ko,a re+eni+na sintakti+ka ,e'inica Gbilo ko,a sastavnicaHB be ob ira na n,e in& veli+in& ili narav) Takvo na+en,e na iv skupina i=a n$r) & gramatici fraznih struktura) 2akleB & re+enici 2uzana je otkrila da <van lijepo pjeva ,e'inica <van lijepo pjeva c,elovita ,e re+enica i ni,e sk&$ina & &?e=& na+en,& ri,e+iB ali ,e sk&$ina & n,e%ov& >ire=& na+en,&) -idjetiK %lavaB =o'i*ikatori "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 181N184)

slog (eng. syllable)


Te=el,naB ali ne&Cvatl,iva ,e'inica & fonologiji) Svaka se ri,e+ sasto,i o' sli,e'a slogovaB a o n,iCov& bro,& &n&tar ri,e+i lako @e se slo?iti svi %ovorniciB +ak i oni be *oneti+kiC ili

//-

lin%visti+kiC nan,a) Pri=,ericeB svi se sla?e=o 'a pas i sol i=a,& ,e'an slo%B maslac i nazad 'vaB me7ava i zastava triB lingvistika i radijator +etiri it') Ra like & o'reEivan,& slo%ova obi+no o'ra?ava,& stvarne ra like & i %ovor&) Na $ri=,erB troslo?na ri,e+ (olnica & neki= se 'i,alekti=a Crvatsko%a =o?e i %ovarati 'voslo?no kao (ol3ncaS neki en%leski %ovornici police P$olici,aP i collapse Pkola$sP i %ovara,& kao ,e'noslo?ne ri,e+iB a 'r&%i kao 'voslo?neB 'ok se li(rary Pkn,i?nicaP i medicine P=e'icinaP =o%& i %ovarati i kao 'voslo?ne i kao troslo?ne ri,e+i) Ri,e+ temporarily P$rivre=enoP a ve@in& ,e 1=erikanaca $etoslo?naB ali sa=o troslo?na a =no%e .ritance) (nato+ a=,etno, istakn&tosti slo%ovaB $oka alo se veo=a te>ki= na$raviti ob,ektivn& 'e*inici,& slo%a) Slo% se $ok&>alo 'e*inirati s ob iro= na ra li+ite +i=benikeB o' =i>i@no% ste an,a 'o o$a?eniC vrCova %lasno@eB ali se 'o 'anas ni,e'na 'e*inici,a ni,e $oka ala a'ovol,ava,&@o=) Sve,e'noB slo% ,e nai %le' i vorno te=el,na ,e'inica & fonologijiB a =no%e va?ne %enerali aci,e o s&stav& %lasova & ,e ici=a $ri,e se =o%& i ra iti s $o=o@& $o,=a slo%a ne%o na 'r&%i na+in) Sto%a s& na,&t,eca,ni,e teori,e *onolo%i,e o' 1:9;NiC obi+no $ri$isivale velik& va?nost slo%ovi=aB a & neki=a ,e slo% $riCva@en kao te=el,na ,e'inica & o'nos& na ko,& se o$is&,e sve ostalo) G7a ra lik& o' to%aB $retCo'ne $ri,a>n,e *onolo>ke teori,e o$@enito s& $riCva@ale ili foneme ili razlikovna obiljeja kao te=el,ne ,e'inice)H -idjetiK *onolo%i,aB o's,e+ak "odatna literatura! 6o%% i Mc#&ll" 1:98! -) $o%lavl,eS Kata=ba 1:9:! :) $o%lavl,eS Lass 1:90! -09N-59)

slu&beni jezik (eng. official language)


Je ik na ko,e= se o'vi,a sl&?benoa ko=&nikaci,a ko=&nikacira & ko,o, neko, e=l,i) ( s&vre=eno, 'r?avi svatko ne$restano o'r?ava sl&?bene $ravnoN$oslovne o'nose s vlasti=a) Potrebne s& na=

///

vo a+ke 'o vole i $&tovniceB =ora=o is$&n,avati *or=&lare a $ovrat $ore aB $otvr'e o roEen,& ',eceB *or=&lare a $osao i ne a$oslenostB o$or&k&B &$isati ',ec& & >kol&B k&$ovati i $ro'avati k&@e it') Neki s&',el&,& & =,esno, ili 'r?avno, vla'i ili se $o,avl,&,& na s&'&) Svaka vla'a o'reE&,e ,e'an ili vi>e ,e ika na ko,i=a se sl&?beni $oslovi =o%& akonito $rovo'itiB a ,e ik i 'vo,en na ta, na+in na iva se slubenim jezikom na $o'r&+,& ',elovan,a te vla'e) Postavl,a se $itan,e ko,i bi ,e ik ili ,e ici trebali biti $ro%la>eni sl&?beni=a & o'reEeno, e=l,i[ ( neki= sl&+a,evi=a o'abir ,e lak) .&'&@i 'a ,e >ve'ski $rvi ,e ik %otovo svi= ZveEani=aB >ve'ski ,e ,e'ini lo%i+ni o'abir a sl&?beni ,e ik) ( 'r&%i= sl&+a,evi=a o'abir ,e te?i) .el%i,a ,e $o',e'nako na$&+ena %ovornici=a ni o e=sko%a i *ranc&sko%aB $a ,e bel%i,ska vla'a bila $risil,ena sastaviti slo?ene akone o $ravili=a &$orabe tiC ,e ika ko,a s& ra li+ita & ra li+iti= 'i,elovi=a e=l,e) Z$an,olska ,e o'avno $ro%lasila ve@inski >$an,olski ,e'ini= sl&?beni= ,e iko=B ali s& stalni $rosv,e'i =ili,&na >$an,olskiC %raEanaB +i,i ,e $rvi ,e ik katalonskiB %alici,ski ili baski,skiB nat,erali Ma'ri' 'a &s$ostavi a&tono=na $o'r&+,a s vlastito= &$ravo=B & ko,i=a se =,esni ,e ik $ri na,e kao ravno$ravan sl&?beni ,e ik & >$an,olski) Ni%eri,a ,e nasel,ena %ovornici=a 'esetak ra li+itiC ,e ikaB $a ,e vla'a o'l&+ila o'abrati en%leskiB ,e ik biv>e koloni,alne =o@iB a sl&?beni ,e ik kako bi i b,e%la ne$ri,atel,stvo =eE& stanovni>tvo=) Pok&>a,i $ro%la>en,a Cin'sko% ,e ika svein'i,ski= sl&?beni= ,e iko= nai>li s& na ?estok ot$or stotina =ili,&na In'i,aca 'r&%iC =aterinskiC ,e ikaB $a ,e & $raksi sl&?beni ,e ik takoEer ostao en%leski) ( 6rvatsko, ,e Crvatski sl&?beni= ,e iko= $ro%la>en 1908) %o'ineB nakon >to ,e & Sabor& Ivan K&k&l,evi@ Sakcinski o'r?ao %ovor na Crvatsko=e ,e ik&) ( 'va'eseto=e stol,e@& sa=obitnost Crvatsko% kao sl&?beno% ,e ika s ob iro= na $ro=,en,ive $oliti+ke $rilike varira te Crvatski & vi>e navrata biva $o'reEen &nitaristi+ko=

//0

$o,=& hrvatskog ili srpskog jezika) Osa=ostal,en,e= Re$&blike 6rvatske 1::;) %o'ine Crvatski ,e ik $osta,e n,e ini= sl&?beni= ,e iko=) -idjetiK =an,inski ,e ikB nacionalni ,e ik "odatna literatura! 6ol=es 1::-! 1;4N11;S Sa=ar'?i,a 1:::)

smisao (eng. sense)


Sre'i>n,e na+en,e ,e i+no% lika ko,e $roi la i i o'nosa s 'r&%i= ,e i+ni= ele=enti=a) Sre'i>n,e=& na+en,& ,e i+no% lika kao >to ,e maka =o?e se $rist&$iti na bare= 'va na+ina) Je'an ,e 'a se o' sviC stvari & svi,et& o'l&+i na ko,e se stvari =o?e $ri=i,eniti oblik maka) Ti= $rist&$o= 'ola i=o 'o denotacije make) 2r&%i ,e 'a na+en,e maka &s$ore'i=o sa na+en,e= 'r&%iC ,e i+niC ele=enataB n$r) lav i pasB te o'l&+i=o ko,e se=anti+ke na+a,ke o=o%&@&,& lik& maka o na+ivan,e o'reEeniC stvariB a ne i 'r&%iC) Ti=e 'ola i=o 'o ono%a >to na iva=o smislom lika) Gr&bo t&=a+en,e s=isla maka i %le'a n$r) ovako! sisavac mesojed meso0der s etiri noge i dugim repomB zu(ima i o/trim pand0ama koje se mogu uvu7iB izvrsnim vidom i na sla(om svjetluB))) Lako $ri=,e@&,ete ne'ostatke ovo%a to%a o$@enito% o$isa! =anske =a+ke ne=a,& re$B in'i,ski %e$ar' G!cinony8 ju(atusH ne =o?e &v&@i svo,e $an'?e it') To= se 'e*inici,o= a$ravo o$is&,e stereotip =a+akaB =aksi=alno ti$i+na Gali Ci$otetskaH =a+kaB a stvarna ?ivotin,a na iva se =a+ko= ako se 'ovol,noB ili savr>enoB $o'&'ara sa stereoti$o=) GStereoti$ ,e ra li+it o' prototipa) Prototi$ =a+ke ,e'na ,e stvarna =a+ka ko,a se s=atra i ra ito ti$i+no= =a+ko=B o'nosno savr>en ,e =o'el ro'a =a+aka) 1liB treba i=ati na &=& 'a na ive stereotip i prototip ne &$otrebl,ava,& svi na ov',e o$isani na+in)H ( sl&?beno, ina+ici se=antikeB na+en,e ,e i+no% lika +esto se *or=ali ira kao n,e%ova intenzija Geng) intensionH A o'nosnoB kao skup G& *or=alno=e =ate=ati+ko= s=isl&H sviC svo,stava ko,e ob,ekt =ora i=ati $ri,e ne%o =& se $ri'r&?i $ri=,ereni oblik)

//4

S=isao se na,+e>@e &s$oreE&,e s referencijomB ali to ,eB & s&>tini a$ravoB sa=o ra li+ito $ro=atran,e iste vrste na+en,aB ko,e se & 'r&%i= $rist&$i=a na iva denotacijom) -idjetiK 'enotaci,aB re*erenci,a "odatna literatura! 1llan 1:95! -) $o%lavl,eB 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! :)N11) ,e'inica)

smrt jezika (eng. language death)


Nestanak ko,e%a =aterinsko% ,e ika) Je ikB osobito manjinski jezikB =o?e se na@i $o' $ritisko= s&s,e'no%a &%le'ni,e% ili >ire &$otrebl,avano% ,e ika) I vorni %ovornici &%ro?eno% ,e ika +esto =ora,& na&+iti i sve vi>e &$otrebl,avati lokalni &%le'ni ,e ik) Na$osl,etk&B =no%a ',eca &%ro?eni ,e ik vi>e ne &+e kao =aterinski ili %a na&+e ne$ot$&no) ( to= tren&tk& ka?e=o 'a ,e &%ro?eni ,e ik na umoru ili 'a umireB a kao $osl,e'ica sve%a nave'eno% &n&tar sl,e'e@e% nara>ta,a ili sl,e'e@a 'va nara>ta,a nitko vi>e n,i=e ne &=i,e %ovoriti) To se na iva smrt jezikaB a $roces ,e ko,i 'ovo'i 'o ,e i+ne s=rti jezini pomak Geng) lan%&a%e sCi*tH) S=rt ,e ika obi+no se 'o%aEa $ost&$no) (n&tar o'reEeno%a $rostora i vre=ena neka ',eca ,o> &vi,ek &+e &=ir&@i ,e ik kao svo, =aterinski ,e ikB 'ok %a 'r&%a &+e sa=o ne$ot$&noB a ostala nikako) Je ik =o?e $ot$&no nestati i nekiC $o'r&+,aB a $re?iv,eti na 'r&%i= $o'r&+,i=a) Je ik $osl,e'n,e% ili $ret$osl,e'n,e% nara>ta,a i vorniC %ovornika +esto ,e vrlo natno i =i,en,en & o'nos& na ,e ik $retCo'niC nara>ta,a) Ne$ravilnosti se %&beB slo?eni,i ili =an,e +esti oblici i re+eni+ni & orci i ostavl,a,&S i vorne ri,e+i a=,en,&,& se ri,e+i=a i &%le'ni,iC ,e ikaS i %ovor se =i,en,a kako bi >to vi>e sli+io i %ovor& &%le'ni,e% ,e ikaS stilisti+ke vari,aci,e nesta,&B ostavl,a,&@i sa=o ,e'an ne$ro=,en,ivi stil) Kra,n,i ,e re &ltat mrtvi jezik) -idjetiK ,e i+ni 'o'irB ,e ik i =o@B =an,inski ,e ikB =rtvi ,e ik

//5

"odatna literatura! 6ock i Jose$C 1::5! 14) $o%lavl,eB Kra&ss 1::-S McMaCon 1::0! 11) $o%lavl,e

sociolingvistika (eng. sociolinguistics)


Grana lin%vistike ko,a $ro&+ava o'nos i =eE& ,e ika i 'r&>tva) Iako ,e 'r&>tveni as$ekt ,e ika $rivla+io $o ornost ve@ i $ri,eB a osobito $o ornost >vicarsko% lin%vista Ier'inan'a 'e Sa&ss&rea $o+etko= 'va'eseto% stol,e@aB tek s& 1:4;NiC %o'ina $o+ela o bil,na istra?ivan,a to%a $o'r&+,a) Pioniri $o$&t (riela JeinreicCaB #Carlesa Ier%&sona i JosC&e IisC=ana $ro&+avali s& ni ani=l,iviC $o,avaB kao >to s& diglosija ili &+inak jezinoga dodira) Kl,&+na ,e osoba i$ak bio 1=erikanac Jillia= LabovB ko,i ,e 1:5;NiC a$o+eo ni istra?ivan,a jezinih varijacijaB +i=e ,e $ro=i,enio na>e $oi=an,e na+ina na ko,i %ovornici &$otrebl,ava,& ,e ik i na$osl,etk& $ri'onio ra r,e>en,& #aussureova paradoksa) Sociolin%vistika se =o?e 'e*inirati kao $ro&+avan,e ,e i+niC vari,aci,aB ili to+ni,eB vari,aci,a &n&tar %ovorniC a,e'nicaB ,er s& +isto e=l,o$isne as$ekte vari,aci,a istra?ivali nara>ta,i str&+n,aka dijalektne geografijeB $ro&+ava,&@i re%ionalne dijalekte) ( ,e i+no, a,e'nici bilo ko,e veli+ine $osto,e natne vari,aci,e =eE& $o,e'inci=a! =e>etari ne %ovore kao vo'oinstalateriB ?ene ne %ovore kao =&>karciB =la'i ne %ovore kao stari it') Ztovi>eB ni $o,e'inac ni,e o%rani+en na ,e'an vari,etet ,e ika! ne &$otrebl,ava se ,e ik na isti na+in $ri +avrl,an,& s $ri,atel,i=a & bar&B ra %ovor& a $osaoB $isan,& ese,a ili $re'stavl,an,& $re's,e'nik&) Lin%visti s& 'akako i $ri,e $ri=,e@ivali t& vari,aci,&B ali s& ,e s=atrali $eri*erno= i ne'osl,e'no= $o,avo=B $a +ak i s=etn,o= 'obri= ,e i+ni= o$isi=a) 2anas $ri na,e=o 'a ,e vari,aci,a sastavni i bitni 'io ,e ikaB te 'a ,e o's&tnost vari,aci,e %otovo $atolo>ka $o,ava) -idjetiK 'r&>tveno raslo,avan,e ,e ikaB s$olne ra like & ,e ik&B vari,aci,a

//8

"odatna literatura! 6ol=es 1::-S 6&'son 1::5S Ro=aine 1::0STr&'%ill 1::4)

spolne razlike u jeziku (eng. se$ differences in language)


Ra like & %ovor& =&>karaca i ?ena) ( neki= ,e ici=a $osto,e vrlo &$a'l,ive ra like i =eE& =&>ko%a i ?ensko%a %ovora! =&>karci i ?ene &$otrebl,ava,& ra li+ite na ive a ist& stvarB ra li+ite %ra=ati+ke avr>etkeB +ak i ra li+ite ni ove s&%lasnika i sa=o%lasnika & svo,e= i %ovor&) ( en%lesko=e ,e ik& ne=a tako 'rasti+niC ra lika$ri=,eraB ali s& se ti,eko= nekoliko 'esetl,e@a istra?ivan,a $oka ale neke ani=l,ive ra like +ak i & en%lesko= A iako nis& sve $ionirske tvr'n,e $otvrEene & kasni,i= ',eli=a) Pri=,ericeB ,e'na o' rani,iC tvr'n,a navo'i 'a ?ene &$otrebl,ava,& dopunska pitanja Geng) ta% O&estionsH vi>e o' =&>karacaB n$r) <t3s niceB isn3t itF PLi,e$o ,eB ar ne[P 4 kao 'a tra?e $otvr'& svo,e% =i>l,en,a) Ta, akl,&+ak ni,e $otvrEen & 'al,n,i= istra?ivan,i=a) TakoEer se navo'ilo 'a =&>karci $s&,& vi>e o' ?enaB ali se to takoEer $oka alo neto+ni=B bare= ne =eE& =laEi= %ovornici=aB iako s& neke $sovke v,ero,atno ti$i+ne a =&>karce) S 'r&%e straneB i %le'a 'a s& neke ri,e+i 'oista ti$i+ne a ?eneB &kl,&+&,&@i na ive o'obravan,a $o$&t cute PslatkoPB divine Pbo?anstvenoP i adora(le P'ivnoPB te $osebne na ive a bo,e (eige Pbe?PB (urgundy Pta=no crvenoP i ecru Pta=no s=eEeP) 2ivl,en,e o',e@i 'aleko ,e $riCvatl,ive =eE& ?ena=a! ?ena =o?e re@i GulijaB kakva apsolutno prekrasna tunikaB ali bi a =&>karca G& ve@ini 'r&>tveniC kr&%ovaH aci,elo bilo neobi+no 'a ka?& Cosi/ odline trapericeB 9arko) 2aleko interesantni,eMno%o ,e ani=l,ivi,e otkri@eB & $rvo=e re'& $ri,e sve%a britanske sociolin%vistice Jenni*er #oates i a=eri+ke sociolin%vistice 2eboraC TannenB 'a =&>karci i ?ene i=a,& ra li+it& or%ani aci,& ra %ovora) M&>karci se & ra %ovor& +esto na'=e@&! svaki =&>karac nasto,i is$asti bol,i i na'visiti ono >to s& 'r&%i rekli) 3eneB a ra lik& o' to%aB vo'e ra %ovore & s&ra'ni+ko=e ras$olo?en,&! svaka ?ena $ok&>ava $o'r?ati $o'&$ri,eti i 'iviti se 'o$rinosi=a 'r&%iC)

//9

Jo> s& ani=l,ivi,a o$a?an,a 'a =&>karci nai =,eni+no & i=a,& %ovorni+ke &lo%e! ,e'an =&>karac %ovoriB 'ok 'r&%i >&te i +eka,& svo, re'B osobito ako %ovornik ras$ravl,a o te=i & ko,o, se s=atra osobiti= nalce=) 3ene to ne ra'e! 'ok ,e'na ?ena %ovoriB 'r&%e ne$restano &bac&,& $ri=,e'be ko,i=a ,e $o'r?ava,&$o'&$ir&B ko,e se?& o' To je istinaB 'o avr>avan,a re+enice &=,esto %ovornice) Ra %ovor =eE& ?ena=a s&ra'ni+ki ,e $otCvat & ko,e=& sve ?ene nasto,e stvoriti a'ovol,ava,&@i 'isk&rs ko,i tako $osta,e n,iCov a,e'ni+ki $roi vo'B 'ok ,e ra %ovor =eE& =&>karci=a $ri,e sli,e' $o,e'ina+niC na$ora) Ra like =o%& 'ovesti 'o o bil,no% nera &=i,evan,a & =i,e>ani= ra %ovori=a) 2ok n,e in =&? ili 'e+ko %ovoriB ?ena katka' 'obac&,e $ri=,e'be ko,i=a %a $o'r?ava $o'&$ire & &obi+a,eno= ?ensko= stil&B ali =&>karac =o?e $rot&=a+iti ?enine &$a'ice kao $reki'e n,e%ova i la%an,a G>to one & stvari a$ravo nis&H i $ostati veo=a & r&,an) ( stvari7a$ravoB $rili+no ,e ,asno 'a & =i,e>ani= ra %ovori=a =&>karci $reki'a,& ?ene $&no +e>@e ne%o obratno) -idjetiK $re& i=an,e %ovorne &lo%e "odatna literatura! #oates 1::/B 1::5S 6ol=es 1::-! 150N191S Ro=aine 1::0! 0) $o%lavl,eS Tannen 1::1)

spolno oznaeni jezik (eng. se$ist language)


Je ik ko,i na=,erno ili nesv,esno >titi ili o=alova?ava ,e'an s$olB obi+no ?enski) S$olna o na+enostB naravnoB ni,e iskl,&+ivo sa=o ,e i+no $itan,eB ali se & ,e ici=a $oka &,e na ra li+ite na+ineB a katka' ,e & n,iC i &%raEena) Gotovo be i ni=keB s$olno o na+ene &$orabe &ka &,& &$&@&,& na na'=o@ na' ?enski= s$olo=) Evo nekoliko $ri=,era) Kao >to ,e $o natoB en%leski & ,e'nini i=a s$olo= obil,e?ene a=,enice sa=o he PonP i she PonaPB sto%a %ovornik ko,i se obra@a ili %ovori o =i,e>ano, sk&$ini naila i na $ote>ko@e! 2ome(ody has forgotten his um(rella Pnetko ,e aboravio n,e%ov ki>obranP s$olno ,e o na+eno

//:

B 'ok ,e 2ome(ody has forgotten his or her um(rella Pnetko ,e aboravio n,e%ov ili n,e in ki>obranP %otovo ,e ne$riCvatl,ivo nes$retno) ( to= se sl&+a,& $roble= obi+no r,e>ava &$orabo= a=,enice their Pn,iCovP!) 2ome(ody has forgotten their um(rella PNetko ,e aboravio n,iCov ki>obranP) Neki to s=atra,& ne&k&sni=B a stvarno 'oista i ni,e na,bol,e r,e>en,e & sl&+a,evi=aB kao! & !ny student 1ho considers themself ade uately prepared is re uested to present themself for their oral e8amination YPSt&'ent ko,i se os,e@a,& 'ovol,no s$re=niB neka $rist&$e &s=eno= is$it&P) Mno%i $arovi s$olno o na+eniC ri,e+i $o$ri=ili s& 'r&k+i,a na+en,a) 9aster P%os$o'arP sna?an ,e ili v,e>t +ov,ekS mistress P%os$o'aricaP ?ena ,e ko,a sl&?i a a'ovol,avan,e seks&alniC $otreba) Courtier P'vor,aninP &%laEeni ,e +ov,ek visoko%a 'r&>tveno% stat&saS courtesan Pk&rti anaP ,e $rostit&tka vi>e% slo,a$olo?a,a) Ne=a ni+e%a lo>e%a & to=& 'a se =&>karca ove (achelor Pne?en,aPB ali ?en& na vati spinster P&si',elicaP v&+i $re irno) ak i ,e'na ri,e+ katka' i=a ra li+ite $ri v&ke a $o,e'ine s$olove! ako & a=eri+ko= en%lesko= ove=o =&>karca pro P$ro*esionalacPB na+i 'a ,e isk&sanB s$osoban i $o& 'anS ka' ?en& na iva=o pro P$ro*esionalkaP =isli=o 'a ,e $rostit&tka) 3enski s&*iksiB $o$&t Ness & en%lesko=eB ili Ninja & Crvatsko=eB a'a,& osobite $roble=e! =&>karac ,e pjesnikB 'ok ,e ?ena G=o?'aH sa=o pjesnikinja) Posto,e =no%i sli+ni $ri=,eri) M&>karci i%ra,& golf i nogometB 'ok ?ene i%ra,& golf za 0ene i 0enski nogomet) M&>karac ,e & en%lesko=e doctor Pli,e+nikPB ali ?ena +esto =ora biti 1oman doctor P?enski li,e+nikP) I nenaEeni s=o ka' ,e profesor ili in0enjer ?enaB ili ka' se kao model $o,avi =&>karac G+e>@e se &$otrebl,ava na iv mu/ki modelH) Kon*erenci,ski centar & Liver$ool&B %',e se & isto=e t,e'n& o'vi,ala kon*erenci,ao'r?avao sk&$ a $o=oracae i kon*erenci,a sk&$ a =e'icinskiCe sestraraeB or%ani irao ,e 'isko ve+er ko,a ,e avr>ila $ora no! svi s& $o=orci bili =&>karciB a tako i sve =e'icinske sestre)

/0;

Na,o+iti,i $ri=,eri & en%leski= re+enica=a! The assailant attacked his ne8t.door neigh(our3s 1ife PNasrtl,ivac ,e na$ao s&s,e'ov& ?en&P G$a ar i s&s,e'ova ?ena ni,e n,e%ov neigh(our Ps&s,e'P[HS #ioniri su putovali prerijama sa svojom stokomB usjevima i svojim 0enama G?ene s& on',e bile sa=o 'a k&Ca,&B +isteB si,& i $o'i?& ',ec& 'ok s& sa=o n,iCovi =&?evi bili $ioniri[H) Neko@ ri,etko a=i,e@enB s$olno obil,e?eni ,e ik 'oli,eva &l,e na vatr& *e=inistica ve@ nekoliko 'esetl,e@aB a bro,ni lin%visti nasto,ali s& ob,asniti to $itan,e) Pok&>a,i atiran,a s$olno obil,e?eniC i ra a bili s& 'onekle &s$,e>ni & en%lesko=eB $a s& na ivi $o$&t fireman Pvatro%asacPB postman P$o>tarP i chairman P$re's,e'ava,&@iP a=i,en,eni s firefighter PvatroboracPB letter carrier Plistono>aP i chairperson P$re's,e'ava,&@a osobaP Gili ,e'nostavno chairHS na sli+an na+in &$oraba ri,e+i man ili men P+ov,ekP a o$@enito o na+ivan,e l,&'skiC bi@a $olako &st&$a =,esto sve i human (eings Pl,&'ska bi@aP ili humans Pl,&'iP) 1li ri,e+i $o$&t manhole PoknoP i man.eating tiger Pti%ar l,&'o?'erP te?e ,e a=i,eniti) -idjetiK ,e i+no $laniran,e "odatna literatura! #oates 1::/S 6o*sta'ter 1:94)

sronost, /kongruencija,/ slaganje (eng. agreement)


Gra=ati+ka $o,ava ko' ko,e se oblik ,e'ne ri,e+i & re+enici o'reE&,e oblikom 'r&%e ri,e+i ko,a ,e s n,o= %ra=ati+ki $ove ana) )ronostB kongruencija ili slaganje Geng) concor'H &obi+a,ena ,e $o,ava & svi= ,e ici=aB ali ni,e & svi=a ast&$l,ena & ,e'nako, =,eri) SvaCiliB r&skiB latinskiB Crvatski i n,e=a+ki i=a,& velik& sro+nostS *ranc&ski i >$an,olski ne>to =an,&S en%leski vrlo =al&S kineski nikakv&) Neke s& vrste sro+nosti vrlo +este) Posebno se to o'nosi na sla%an,& & ro'&B bro,&B $a'e?& i lic&) Iinitni se %la%olski oblici

/01

obi+no sla?& & licu i broju sa svo,i= s&b,ekto=) Tako ,e & Crvatsko=e %',e se oblici sa'a>n,e% vre=ena %la%ola i7i kon,&%ira,& ovako G a=,enice s& & a%ra'a=a ,er nis& obve atneH! G,aH i'e= GtiH ide/ GonB onaB onoH ide GmiH idemo GviH idete GoniB oneH idu ( baski,sko=e s& ,e ik& oblici sa'a>n,e% vre=ena %la%ola joan Pi@iP ovi! GntH noa P,a i'e=P GCiH hoa Pti i'e>P G,e'nina $risnoH 1na doa P1na i'eP G%&H goaz P=i i'e=oP G &H zoaz Pti i'e>P G,e'nina i $o>tovan,aH G &ekH zoazte Pvi i'eteP G=no?inaH Ceskak doaz P',evo,ke i'&P ( svako=e $a'e?& %la%olski oblik o na+ava s&b,ekt & $rvo=eB 'r&%o=e ili tre@e=& lic&B te & ,e'nini ili =no?iniB $a ka?e=o 'a se %la%olski oblik slae sa s&b,ekto= & lic& i bro,&) En%leski i=a vrlo slabo ra vi,eno sla%an,e takve vrste! iskl,&+ivo se tre@e lice ,e'nine goes PGonH i'eP ra lik&,e o' sviC ostaliC lica i bro,eva ne$ro=,en,ivo% oblika go) Mno%o se r,eEe %la%ol sla?e & lic& i bro,& sa svo,i= o(jektom) To se 'o%aEa takoEer & baski,sko=e) Gla%olski oblik GzukH GniH ikusi nauzu Pvi'io si =eneP sla?e se sa s&b,ekto= PtiP GNzuH i s ob,ekto= P=eneP GnNHS &s$ore'ite GzukH GguH ikusi gaituzu Pvi'io si nasP i neskek GnH ikusi naute P',evo,ke s& vi',ele =eneP) Pri',evi i +lanovi =o%& se sla%ati & bro,& sa svo,o= %lavno= i=enico=) ( baski,sko=e ne=a te $o,aveB ali ona $osto,i & >$an,olsko=e! &s$ore'ite $ri=,ere la casa vieja Pstara k&@aP i las casas

/0-

viejas Pstare k&@ePB & ko,i=a se +lanovi laGsH i $ri',evi viejaGsH sla?& s ,e'nino= casa Pk&@aP i =no?ino= casas Pk&@eP) ( Crvatsko=e $osto,i i takva vrsta sro+nostiB 'ok & en%lesko=e ona ve@ino= ne $osto,iB ali ,o> &vi,ek naila i=o na n,e ine tra%ove & $ri=,eri=a $o$&t this old house Pova stara k&@aP $re=a these old houses Pove stare k&@ePB & ko,i=a se 'eter=inatori sla?& s i=enica=a Gali ne i s $ri',evi=aH) Pri',ev ili 'eter=inator seB takoEerB =o?e sla%ati & padeu s %lavno= i=enico=) To se 'o%aEa n$r) & n,e=a+ko=e! mit diesem 9annGeH G& a%ra'i se nala i neobve atno eHB i=enica ,e 9annGeH & 'ativ&B a +lan diesem sla?e se s n,o= & $a'e?&B 'ok ,e & $ri=,er& f_r diesen 9annB i=enica 9ann & ak& ativ&B a 'eter=inator se $onovno sla?e) Z$an,olski i n,e=a+ki $ri=,eri takoEer $oka &,& ono >to bis=o =o%li na vati sro+nost roda) Na $ri=,erB >$an,olska i=enica casa Pk&@aP ?ensko%a ,e ro'aB ali ako &=,esto n,e &$otri,ebi=o i=enic& =&>ko% ro'a kao >to ,e li(ro Pkn,i%aPB 'obiva=o el li(ro viejo Pstara kn,i%aP i los li(ros viejos Pstare kn,i%eP >to $oka &,e 'a se +lan i $ri',ev sla?& & ro'& i bro,&) Tra'icionalno se ta vrsta sla%an,a & ro'& s=atra $osebno= ina+ico= sro+nostiS stro%o %le'anoB to ni,e sro+nostB ve@ upravljanje) .&'&@i 'a i=enice $o$&t casa Pk&@aP ili li(ro Pkn,i%aP i=a,& sa=o ,e'an =o%&@i ro'B ni,e oblik tiC i=enica to >to o'reE&,e oblike 'r&%iC ri,e+iB ve@ n,iCova $ris&tnost A a to ,e o'reE&,&@i kriteri, a &$ravl,an,e) ( takvi= sl&+a,evi=a neki lin%visti $ri=,en,&,& o nak& upravljako slaganje Geng) %overn=ental concor'H) -idjetiK &$ravl,an,e "odatna literatura! 6&r*or' 1::0! 1/)N10)S Te?ak i .abi@ -;;;! -98N-9:)S .abi@ 1::9)

stablo (eng. tree)


Osobita vrsta %ra*i+ko%a $rika a re+eni+ne str&kt&re) Ve@ina lin%vista v,er&,e 'a ,e ti$i+na str&kt&ra bilo ko,e re+enice sastavnika strukturaB & ko,o, se re+enica sasto,i o' nekiC 'i,elovaB

/0/

a svaki se 'io na'al,e sasto,i o' =an,iC 'i,elova it')B sve 'o na,=an,iC 'i,elovaS >tovi>eB svaki 'io $ri$a'a o'reEeno, sintaktikoj kategoriji) Takva se str&kt&ra =o?e %ra*i+ki $rika ati s $o=o@& stabla) ( =i=o a $ri=,er re+enic& Ta mala djevojica pere svoju lutku) Granan,e stabla $rika &,e n,e in& str&kt&r&) Svaka grana stabla $re'stavl,a ,e'n& sastavnicu GkonstituentH re+eniceB a svaka ,e sastavnica ili vor Geng) no'eH obil,e?ena vornom oznakom Geng) no'e labelH ko,a o na+&,e $ri$a'nost o'reEeno, sintakti+ko, kate%ori,i) Stan'ar'ne kratice i=a,& sl,e'e@a na+en,a! S ` re+enicaS NP ` i=enska sk&$inaS VP ` %la%olska sk&$inaS 2et ` 'eter=inatorS NP ` na'crtano NS V ` %la%olS 1P ` $ri',evna sk&$inaS 1 ` $ri',evS N ` i=enica) Takvo stablo =o?e se na vati dijagram u obliku stabla Geng) tree str&ct&reB tree 'ia%ra=H ili obiljeiva skupine) To+na narav nacrtano% stabla ovisi 'o neke =,ere o &$otri,ebl,eno=e %ra=ati+ko= okvir&) S NP 2et 1P 1 ta =ala NP NP N ',evo,+ica $ere V 2et VP NP NP N l&tk&

svo,&

Gore $Prika ano stablo $riCvatit @e vi>eN=an,e ve@ina lin%vistaB ali bi a%ovornici o'reEeniC $ostavaB =eE& n,i=a i a%ovornici #Co=sk",eve teorije upravljanja i vezanja Noa=a #Co=sko%aB nacrtali =no%o

/00

ra %ranati,e ra %ranani,e stablo s vi>e a$straktniC +vorova i be ikakva i ostavl,eno%a %ra'iva) Oni bi stablo s=atrali $rika o= iskl,&+ivo sa=o povr inske strukture re+eniceB =o%&@e i s vrlo ra li+ito= dubinskom strukturom ko,a se takoEer =o?e $rika ivati s $o=o@& stabla) -idjetiK %ra=atika *ra niC str&kt&raB $ovr>inska str&kt&raB sastavni+ka str&kt&ra

standardni jezik (eng. standard language)


Vari,etet ,e ika ko,i %ovornici s=atra,& na,$rikla'ni,i= & sl&?beno, ko=&nikaci,i i >kolstv&) En%leski= kao =aterinski= ,e iko= %ovori 0;; =ili,&na l,&'iB kao svako'nevni= 'r&%i= ,e iko= ,o> 'esetak =ili,&naB a kao strani= ,e iko= 'al,n,i =ili,&ni) Mno%i o' n,iC takoEer $i>& na en%lesko=e) En%leski ko,i= %ovore svi ti l,&'i 'aleko ,e o' &,e'na+eno% ,e ika! &n&tar $o,e'iniC a,e'nica $osto,e re%ionalne i 'r&>tvene %ovorne ra likeB a 'anas sociolin%visti +esto %ovore o engleskim jezicima kako bi o na+ili velik o$se% vari,anata) Je'na o' tiC vari,anata i=a $oseban stat&s i na iva se standardni engleski jezik) Stan'ar'ni en%leski oblik ,e en%lesko%a ,e ika &svo,en naobra bo=) 2oistaB &+en,e stan'ar'no% ,e ika veliki= ,e 'i,elo= ono >to $o'ra &=i,eva=o $o' ,e i+no= naobra bo= & en%lesko=e %ovorno= svi,et&) Ve@i 'io $ro%ra=a ko,i e=itira ra'io i televi i,a te %otovo sva tiskana i 'an,a na stan'ar'no=e s& en%lesko= ,e ik&) Stan'ar'ni en%leski =o?e se %ovoriti s bilo ko,i= re%ionalni= izgovorom) Ni,e'an osobit i %ovor ni,e i %ovor stan'ar'no%a en%lesko%B iako se & neki= e=l,a=a neki i %ovori s=atra,& $rikla'ni,i=a a stan'ar' o' 'r&%iC) Sa= stan'ar'ni en%leski ni,e $ot$&no &,e'na+enB n$r) $osto,e $re$o natl,ive ra like & r,e+nik& i %ra=atici i =eE& stan'ar'no%a a=eri+ko% i stan'ar'no%a britansko% en%lesko%B iako te ra like nis& velike) Na'al,eB stan'ar'ni en%leski ni,e ne$ro=,en,ivB ve@ se =i,en,a i nara>ta,a & nara>ta,B

/04

tako 'a 'anas stan'ar'ni en%leski osa=naesto% stol,e@a v&+i $rili+no astar,elo i 'aleko) Na$okonB stan'ar'ni %ovorni en%leski ni,e $ot$&no istov,etan stan'ar'no=& $isano= en%lesko=! $i>e se 9any students are ill PMno%i s& st&'enti bolesniPB ali ka?e=o! Lots of students are ill PP&no ,e bolesniC st&'enataP) Pri,e 4;; %o'ina ni,e $osto,ao stan'ar'ni en%leskiB ve@ be bro,ne re%ionalne i soci,alne vari,ante) O' to% ,e vre=ena $o' &t,eca,e= =no%iC 'r&>tveniC i $oliti+kiC $ritisaka stvoren vari,etet en%lesko% ,e ika ko,i ,e $osv&'a $riCva@en kao stan'ar') Stan'ar'ni en%leski ve@ino= ,e $roi a>ao i ni a $ovi,esniC 'o%aEa,a! obra ovani l,&'i na &%le'ni= $olo?a,i=a $riCva@ali s& o'reEene ri,e+iB oblike i na+ine &$orabeB a 'r&%e nis&) ( na,va?ni,e +i=benike s$a'$ri$a'a,& $oliti+kiB ekono=ski i k&lt&rni &t,eca,i %ra'a Lon'ona na okolna $o'r&+,a! osnovo= stan'ar'no%a en%lesko% &%lavno= s& $ostali ,e i+ni oblici ko,i s& se &$otrebl,avali na lon'onsko=e $o'r&+,&) Posl,e'n,iC se %o'ina vo'i ?&stra ras$rava =eE& nanstvenici=a i $rosv,etni= ',elatnici=a o $olo?a,& stan'ar'no%a en%lesko% & obra ovan,&) Je'na sk&$ina s=atra 'a ,e ovla'avan,e stan'ar'ni= en%leski= $otreba i $ravo svako% &+enika) 2r&%a s=atra 'a ,e stan'ar'ni en%leski elitisti+ki $os,e' $ovla>tene klaseB a $o&+avan,e stan'ar'no% en%lesko%B i s ti= $ove ano o'bacivan,e n,e%oviC nestan'ar'niC vari,anataB 'iskri=iniran,e ,e %ovornika i ra'ni+ke klase) Gotovo svaki ,e ik na ko,e=& se $rovo'i i obra ba i=a $ri nati stan'ar'ni oblik! *ranc&skiB n,e=a+kiB *inskiB baski,skiB ara$skiB Crvatski it') Nekoliko ,e ika +ak i=a dva stan'ar'na oblika! norve>ki $ri na,e 'va stan'ar'na oblika norve>ko%aB a stan'ar'ni =an'arinski kineski s Ta,vana ne>to ,e ra li+it o' kantonsko%a i Kine) Mno%o s& %o'ina ni o e=ski %ovornici & .el%i,i $ok&>avali o'r?avati ra li+it stan'ar'ni oblik ni o e=sko%aB ali ,e takva $olitika na$&>tena) 2rvatski standardni jezik nastao ,e na te=el,& novo>tokavsko%a i,ekavsko% %ovora) O' se'a='esetiC %o'ina $ro>lo% stol,e@a o$@e$riCva@ena

/05

,e & kroatistici te a o trostol,etno= $osto,an,& Crvatsko%a stan'ar'no% ,e ikaB to ,est te a 'a se 6rvati svo,i= stan'ar'ni= ,e iko= sl&?e ve@ o' 19) sto,e@a) -idjetiK crna+ki en%leskiB 'i,alektB nacionalni ,e ikB sl&?beni ,e ikB vernak&lar "odatna literatura! M) E) .lake 1::5! :) $o%lavl,eS #r"stal 1::4! 11;N111S 6ol=es 1::-! 9-N94S 6one" 1::8S LeitC 1::8! -) $o%lavl,eS .ro ovi@ 1:8;! 1/9N1/:B Sa=ar'?i,a 1:::!8)

stanje (eng. voice)


Gramatika kategorija ko,o= se i ri+e o'nos i =eE& s&b,ekta re+enice i %la%olske ra'n,e) 6rvatskiB kao i en%leski i=a sa=o 'va stan,a) ( aktivnome stanju s&b,ekt ,e re+enice entitet ko,i vr>i ra'n,&B kao & Tamerlane je zaro(io sultana Bajazita) ( pasivnome stanju s&b,ekt ,e entitet na ko,e=& se vr>i ra'n,aB kao & 2ultan Bajazit je zaro(ljen od TamerlanaB ili & 2ultan Bajazit je zaro(ljen) Pasiv & $rvo=e $ri=,er& na iva se dugi pasiv ili pasiv s agentomB a & 'r&%o=e kratki pasiv) ( Crvatsko=e i en%lesko=e ,e ik& aktivno ,e stan,e neobiljeeno Gvi'i,eti obiljeenostH! ono ,e %ra=ati+ki ,e'nostavni,e i 'aleko =no%o +e>@e & %ovor&) Pasivno ,e stan,e obiljeeno i obi+no se &$otrebl,ava a stavl,an,e entiteta na' ko,i= se vr>i ra'n,a & sre'i>te $o ornostiB ili a $ovla+en,e entiteta ko,i i vo'i ra'n,& GagentH i sre'i>ta $o ornostiB ili $o =o%&@nosti a n,e%ovo $ot$&no &klan,an,e i re+enice) Pi>e=o Uran je otkriven *,Z+) godineB ali njegova va0nost nije (ila prepoznata sve do sredine dvadesetog stolje7a) ( to=e ,e $ri=,er& vri,e=e =no%o bitni,e va?ni,e o' i=ena otkriva+aB a i'enti*iciran,e +ov,eka ko,i ,e $ro$&stio $re$o nati va?nost &rana bilo bi bes=islenoB ,er se & t& sk&$in& =o%& svrstati %otovo svi l,&'i) Ne=a,& svi ,e ici kontrast i =eE& aktivno% i $asivno% stan,a) MeE&ti=B neki ,e ici i=a,& 'o'atna stan,a ko,a s&b,ekt& re+enice 'o$&>ta,& ne sa=o stat&s vr>itel,a ra'n,e ili $re'=eta na' ko,i= se

/08

vr>i ra'n,aB ve@ i instr&=enta s ko,i= se ra'n,a vr>iB ili =,esta na ko,e=& se vr>i ra'n,a) Vi',eti! glagoli "odatna literatura! Greenba&= i ]&irk 1::;! 00N05S 6&r*or' 1::0! 5N9B 140N148S Klai=an 1::1S E Pal=er 1:81! o',el,ak -)4)S .ari@ et al) 1::4! --:)

stilistika (eng. stylistics)


Pro&+avan,e estetske &$orabe ,e ikaB osobito ,e ika kn,i?evnosti) E&ro$ska ,e lin%visti+ka tra'ici,aB %le'ano & c,eliniB %otovo &vi,ek $ove ivala istra?ivan,a str&kt&rniC ,e i+niC as$ekata s $ro&+avan,e= estetskiC as$ekata) Pri=,ericeB sre'ino= 'va'eseto% stol,e@a veliki se r&ski lin%vist Ro=an Jakobson isto'obno bavio teori,sko= lin%vistiko= i kriti+ki= is$itivan,e= literarniC ',ela) ( en%lesko=e %ovorno= svi,et& $osto,i nai %le' ne$re=ostiv ,a i =eE& lin%vistike i kn,i?evne kritike) Te 'vi,e 'isci$line nis& obra@ale $o ornost ,e'na na 'r&%&) ( $osl,e'n,iC nekoliko 'esetl,e@a to se $ro=i,eniloB a bro,ni s& nanstvenici $o+eli $ri=,en,ivati analiti+ke teCnike teori,ske lin%vistike $ri t&=a+en,& kn,i?evniC ',ela i is$itivan,& estetskiC as$ekata ,e ika o$@enito) T& 'isci$lin& 'anas na iva=o stilistikom) Str&+n,ak a stilistik& istra?&,e te=e kao >to s& &$oraba ironi,e & novela=a V) S) Nai$a&laB v&+n& str&kt&r& $,esa=a 2"lana TCo=asaB ko=i+ni &+inci &$orabe re%ionalniC i 'r&>tveniC vari,eteta en%lesko%a & SCakes$eareovo, 'ra=i Henry -) ili &$oraba arCai a=a a $osti an,e v,ersko% na'aCn&@a & v,ersko=e ,e ik&) Sve se to ra lik&,e o' obi+ne kn,i?evne kritike $o i ra ito, &$orabi $o,=ova i analiti+kiC teCnika lin%visti+ke teori,e) Posl,e'n,iC se %o'ina o naka knjievna lingvistika $o+ela o'nositi na lin%visti+k& anali & kn,i?evnosti) -idjetiK str&kt&rali a=

/09

"odatna literatura! .ra'*or' 1::8S #r"stal 1::8a! 1-) $o%lavl,eS Iabb 1::8S Iowler 1::5S Mal=k,Tr 1::1! 0/9N008S Si=$son 1::5S TCornborrow i Jarein% 1::9S T&rner 1:8/)

struktura (eng. structure)


(stro,stvo $o ko,e=& se oblik&,& ,e i+ne ,e'inice & ,e ik& ili $ri=,er takva &stro,stva) Str&kt&re se & ,e ici=a =o%& $re$o nati na svako, ra ini ra>+la=be! *one=i se s$a,a,& 'a bi tvorili =or*e=eB =or*e=i se s$a,a,& 'a bi tvorili ri,e+iB ri,e+i se s$a,a,& 'a bi tvorile sk&$ineB sk&$ine se s$a,a,& 'a bi tvorile s&re+enice i re+eniceB re+enice se s$a,a,& 'a bi tvorile tekstove it') Na svako, o' tiC ra ina =an,e se ,e'inice s$a,a,& & ve@e na n&?no 'osl,e'an na+in & skla'& s $ravili=a ,e ikaB $a ka?e=o 'a na svako, ra ini $ro=atra=o $ri=,ere o'reEene strukture) Na $ri=,erB =or*e= dan i %raEen ,e o' tri *one=a M'MB MaM i MnMB >to stvara M'anM) Pri',ev vidljiv =o?e 'obiti $re*iks neN a stvaran,e $ri',eva nevidljivB a ta, o$et =o?e 'obiti s&*iks .ost ko,i= nasta,e i=enica nevidljivost) Ri,e+i mala i djevojica =o%& se s$o,iti & sinta%=& mala djevojicaB ko,o, se $ri'o'a,e 'eter=inator $o$&t taB +i=e nasta,e i=enska sk&$ina ta mala djevojica) 2anas se na iv struktura &%lavno= $ri=,en,&,e na o$@e ,e i+no &stro,stvo i na $o,e'ina+ne sl&+a,eve ,e i+ne str&kt&reB a o$@e se &stro,stvo katka' na iva konstrukcijamaB 'ok se $o,e'ina+ni sl&+a,evi na iva,& sintagmama) O'nos ,e =eE& ele=enti=a & str&kt&ri sintagmatski odnos) Nave'eni $rist&$ $ro&+avan,& ,e ika $ro van ,e strukturalizam ,er na svako, ,e i+no, ra ini na%la>&,e va?nost $re$o navan,a str&kt&rniC ,e'inicaB iako & str&kt&ralisti+ko=e $rist&$& $re$o navan,e sustava &n&tar ,e ika ni,e =an,e va?no) -idjetiK sinta%=atski o'nosB str&kt&rali a=B s&stav

/0:

strukturalizam (eng. structuralism)


Prist&$ $ro&+avan,& ,e ika ko,i se $ro=atra kao str&kt&rirani s&stav) Pri,e 'va'eseto% stol,e@a lin%visti s& o'r?avali i=ali atomistiki $o%le' na ,e ik! $ro=atrali s& %a kao bro, $o,e'ina+niC ele=enataB %lasovaB ri,e+i i %ra=ati+kiC avr>etaka) Po+etko= 'va'eseto% stol,e@a >vicarski ,e lin%vist Ier'inan' 'e Sa&ss&re $rvi i nio 'r&k+i,e sta,ali>te! on ,e tvr'io 'a se ,e ik =o?e na,bol,e $ro=atrati kao str&kt&rirani s&stav & ko,e= ,e svaki ele=ent o'reEen $ri,e sve%a svo,i= o'noso= s 'r&%i= ele=enti=a) ( skla'& s ti= %le'i>te=B na vani strukturalizamB $rvotni $re'=et $ro&+avan,a ,e s&stavB a ne $o,e'ini ele=enti to% s&stava) Str&kt&rali a= ,e bo% Sa&ss&reova &t,eca,a $ostao 'o=inantni= $rist&$o= & e&ro$sko, lin%vistici) ( S12N& str&kt&ralisti+ke s& i'e,e 'onekle neovisno ra vi,ali E'war' Sa$ir i osobito Leonar' .loo=*iel') .loo=*iel'ovi nasl,e'nici s& 1:0;NiC i 1:4;NiC %o'ina n,e%ove i'e,e ra vili 'o kra,n,iC %ranica & amerikome strukturalizmuB sna?no=eB ali i ni=no 'o%=ati+no=e $rist&$& ,e i+no=e o$is& ko,i ,e $ri$isivao velik& va?nost razdiobi ili 'istrib&ci,i) Noa= #Co=sk" i n,e%ovi sl,e'benici 1:5;NiC %o'ina s& se &s$rotivili $ret,erivan,& svo,iC $retCo'nika i $o+eli &$otrebl,avati strukturalizam kao $o%r'ni na iv a sve ono >to i= ni,e bilo $o vol,i & $retCo'no=e $ri,a>n,e= ra 'obl,&B $re='a #Co=sk",eva generativna gramatika #Co=sko%a & i vorno=e s=isl& to% na iva ni,e =an,e str&kt&ralisti+ka o' 'r&%iC $rist&$a) 2oistaB 'oslovno sva o bil,na ',ela lin%vistike 'va'eseto% stol,e@a bila s& str&kt&ralisti+ki &s=,erenaB iako =no%i s&vre=eni lin%visti nastavl,a,& s=atrati strukturalizam $o%r'ni= na ivo=) Str&kt&ralisti+ke i'e,e na$osl,etk& ,e $re& eoB ve@ino= o' &t,eca,no%a r&sko% lin%vista Ro=ana JakobsonaB *ranc&ski antro$olo% #la&'e L\eviNStra&ssB &vo'e@i iC & antro$olo%i,&B otk&' o'akle s& se $ro>irile & 'r&>tvene nanostiB $a +ak i & $o'r&+,a kao >to ,e kn,i?evna kritika) Prili+no neovisno o to=&B Sa&ss&reov str&kt&ralisti+ki $rist&$ &t,ecao ,e na ra vo, semiotike)

/4;

( kn,i?evno, ,e kritici str&kt&rali a= sa'a &%lavno= a=i,en,en poststrukturalizmomB ko,i na%la>&,e *l&i'n& narav tekstova i +itatel,ev& &lo%& & $ri'r&?ivan,& sa'r?a,a kn,i?evno=e tekst&) -idjetiK %enerativna %ra=atikaB ko%nitivna lin%vistikaB lin%vistika "odatna literatura! Le$scC" 1:8;S Mal=k,Tr 1::1! /41N/4/B 0/5N0/9S Sa=$son 1:9;! /B 4) $o%lavl,eS St&rrock 1::/)

suglasnik#/ konsonant (eng. consonant)


Glas ko,i nasta,e atvaran,e= $rola a ra+ne str&,e kro govorni trakt) Svi se %lasovi stvara,& $o=ican,e= %ovorniC or%ana a vri,e=e $rola a ra+ne str&,e) 1ko $o=ican,e ne stvara ve@& a$rek& ra+no, str&,iB $roi vo'i se samoglasnik Gotvornik ili vokalHB a ako stvara a$rek&B $roi vo'i se suglasnik ko,i se ,o> ove konsonant)

S&%lasnici s& ra vrstani $re=a ti$& a$reke ra+no, str&,i) 1ko ,e %ovorni trakt $ot$&no atvorenB a $oto= se na%lo otvoriB nasta,e praskavi glas= okluzivB eksploziv Geng) $losiveHB $o$&t U$V ili U'V) 1ko ,e %ovorni trakt $ot$&no atvorenB a ati= se otvor $olako otvaraB stvara,&@i $rito= v&k tren,aB isCo' ,e slivnik= afrikataB praskavo.tjesnani glas Geng) a**ricateHB $o$&t UtsV ili UtV) 1ko %ovorni trakt ni,e $ot$&no atvorenB ve@ ,e $rola ra+no, str&,i o=o%&@en kro =ali otvorB +i=e se stvara v&k tren,aB isCo' ,e tjesnani glas= frikativB strujni Geng) *ricativeHB $o$&t U*V ili U V) Ta se tri ti$a a,e'no na iva,& zatvorniciB /umnici Geng) obstr&entsHB a svi s& ostali s&%lasnici zvonki glasovi= sonanti2 sonorni Geng) resonantsH) 1ko &sta stvara,& $ot$&ni atvorB a =eko ,e ne$ce s$&>tenoB $a rak str&,i kro nosniceB isCo' ,e nosnik= nazal Geng) nasalH $o$&t U=V ili UnV) 1ko se atvor nala i '&? ci,elo%a sre'i>n,e% 'i,ela %ovorno% traktaB ali se ostavi $rostor a $rotok ra+ne str&,e s ,e'ne ili s ob,e straneB isCo' ,e bonik ili lateral Geng) lateralHB $o$&t UlV) 1ko se 'va %ovorna or%ana br o Ptre$eravoP 'o'ir&,& vra@a,&@i se &vi,ek & $o+etni $olo?a,B isCo' ,e treptajnikB titrajnikB vi(rant Geng)

/41

ta$HB kao & %las& UrV >$an,olsko% pero PaliP) 1ko se na$ravi sli+an tre$eravi $okretB ali se $okretni or%an ne vra@a na $o+etni $olo?a,B isCo' ,e podvrni= retrofleksniB flap Geng) *la$HB kao ko' neobi+ne vrste %lasa MrM ko,i $osto,i & neki= in'i,ski= ,e ici=a) GMno%i $rir&+niciB osobito a=eri+kiB ne ra lik&,& na ive tap i flapB ali to ,e ra likovan,e 'osta korisno)H 1ko se na$ravi =ali otvor tako 'a istisn&ti rak $ro& ro+&,e titran,e ko,e% or%anaB isCo' ,e drhtavi %las Geng) trillHB kao ko' %lasa UrV & >$an,olsko=e perro P$asP) Posto,i ,o> ,e'na vrsta s&%lasnikaB ali oni a$ravo ne s$a'$ri$a'a,& & na>& 'e*inici,& s&%lasnika) Glas U,V na $o+etk& en%leske ri,e+i yes P'aPB %las UwV & 1et P=okarPB kao i ve@ina %lasova ko,e en%leski %ovornici stvara,& $ri i %ovor& MrM & ri,e+i red PcrvenPB $re=a 'e*inici,i s& i ri+ito sa=o%lasniciB ,er a $roi vo'n,& ne aCti,eva,& bitno a$re+ivan,e ra+ne str&,e) MeE&ti=B ti se v&kovi pona/aju kao s&%lasnici & en%lesko=e i 'r&%i= ,e ici=aB &nato+ n,iCovo, sa=o%lasni+ko, naraviB $a se sto%a =ora,& s=atrati ra li+ito= sk&$ino= s&%lasnikaB na vano= polusamoglasnici= aproksimantiB prijelaznici ili pri(li0nici Geng) a$$roFi=antsH) Vi',etii na$o=en& $o' samoglasnik a 'al,n,e ob,a>n,en,e)
-idjetiK %ovorB sa=o%lasnik

"odatna literatura! 1sCb" 1::4! 8) $o%lavl,eS La'e*o%e' 1::/! /) $o%lavl,eS Jelaska -;;0)0

suprasegmentna obilje&ja# /iznadodsjena obilje&ja (eng. suprasegmental)


1s$ekt i %ovora +i,e o$isivan,e aCti,eva sli,e' '&l,i o' $o,e'ino% s&%lasnika ili sa=o%lasnika) Iako s& *oneti+ari i lin%visti ve@ bili sv,esni va?nosti s&$rase%=entniC $o,ava & %ovor&B na iv suprasegmentna obiljeja skovali s& ameriki strukturalisti 1:0;NiC %o'ina) On se o'nosi na nekoliko ra li+itiC $o,ava) Je'no ,e o' o+itiC s&$rase%=entniC obil,e?,a intonacijaB ,er intonaci,ski & orakB $o 'e*inici,iB ob&Cva@a ci,el& i ,av& ili ve@i

/4-

'io i ,ave) O+ito s&$rase%=entno obil,e?,e ,e i visinski naglasak Geng) $itcC accentHB vrsta na%la>ivan,a ri,e+iB n$r) & ,a$ansko=e i baski,sko=eB $ri ko,e=& na%lasni & orak ob&Cva@a ci,el& ri,e+) Man,e ,e o+ito s&$rase%=entno obil,e?,e slo%ovni naglasakB ali on ni,e svo,stvo iskl,&+ivo ,e'no% slogaB ,er se ra ina na%laska slo%a =o?e o're'iti sa=o &s$ore'bo= sa s&s,e'ni= slo%ovi=a ko,i i=a,& ve@i ili =an,i st&$an, na%laska) Tonovi & tonskim jezicima takoEer s& s&$rase%=entna obil,e?,aB iako tonovi $a'a,& na ,e'an slo%B ,er se tonske ra like $o$&t PvisokoP i PniskoP =o%& $re$o nati tek &s$ore'bo= sa s&s,e'ni= slo%ovi=a) 1=eri+ki str&kt&ralisti $o,av& spajanja Geng) ,&nct&reH takoEer s=atra,& s&$rase%=entno=) Ra like ko,e nasta,& $ri s$a,an,& ob,a>n,ava,& a>to night rate Pno@na tari*aP ne v&+i isto kao nitrate PnitratPB ili 1hy choose P a>to o'abratiP ne v&+i kao 1hite shoes Pbi,ele ci$eleP) .&'&@i 'a nave'eni ele=enti sa'r?e & s&>tini isti sli,e' odsjeakaB ,e'ino ra li+itost s$a,an,a o's,e+aka ob,a>n,ava ra lik& =eE& istov,etni= sl,e'ovi=a) ( ve@ini nave'eniC sl&+a,eva *onetsko se ostvaren,e s&$rase%=entniC obil,e?,a 'oista $rote?e na vi>e o's,e+akaB ali ,e kl,&+na stvar to >to opis s&$rase%=entniC obil,e?,a =ora sa'r?avati &$&tnic& na vi>e o's,e+aka) Neki &$otrebl,ava,& na iv prozodija kao sinoni= a suprasegmentna obiljejaB ali to se ne $re$or&+&,e) -idjetiK intonaci,aB na%lasakB o's,e+akB tonski ,e ik "odatna literatura! #lark i Kallo$ 1::4! 9) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! -:) $o%lavl,eS La'e*o%e' 1::/! 1;) $o%lavl,eS Laver 1::0! VI) 'ioS LeCiste 1:8;)

sureenica (eng. clause)


Na,ve@a %ra=ati+ka ,e'inica ko,a ,e =an,a o' reenice) S&re+enica ,e tra'icionalna i te=el,na ,e'inica re+eni+ne str&kt&re

/4/

B iako svi %ra=ati+ari ne &$otrebl,ava,& ta, na iv & isto=e na+en,&) Tra'icionalno ,e s&re+enica %ra=ati+ka ,e'inica ko,a se sasto,i o' s&b,ekta i $re'ikataB a svaka se re+enica =ora sasto,ati o' ,e'ne ili vi>e s&re+enica) ( sl,e'e@i= $ri=,eri=a svaka ,e s&re+enica o na+ena &%lati= a%ra'a=a) Je'nostavna re+enica sasto,i se o' ,e'ne s&re+enice! U2uzana je kupila suknjuV) )loena reenica Geng) co=$o&n' sentenceH sasto,i se o' 'vi,& ili vi>e s&re+enica iste ra ineB obi+no s$o,eniC ve niko= kao >to s& iB iliB ali! U2uzana 0eli djecuVB ali Unjezina ih karijera ne dopu/taV) <avisnosloena reenica Geng) co=$leF sentenceH sasto,i se o' 'vi,& ili vi>e s&re+enica o' ko,iC ,e ,e'na na'reEena 'r&%i=a ko,e s& ,o, $o'reEene! UCakon /to je do(ila promaknu7eVB U2uzana je kupila novu ku7uV) S&re+enica na,vi>e ra ine ili ,e'ino s&re+enica & vlastito, re+enici glavna ,e sureenica Geng) =ain cla&seH) S&re+enica ko,a ,e $o'reEena ko,o, 'r&%o, podre'ena ,e sureenica Geng) s&bor'inate cla&seH) Tra'icionalni %ra=ati+ari obi+no s=atra,& $o'reEen& s&re+enic& $ot$&no o'vo,eno= o' $ri'r&?ene s&re+enice vi>e ra ineB ali lin%visti 'anas obi+no s=atra,& 'a ,e avisna s&re+enica 'io svo,e na'reEene s&re+eniceB >to $rika &,e 'ol,e nave'eni $ri=,er) Posto,i vi>e vrsta $o'reEeniC s&re+enica) "rilona ili adver(ijalna sureenica Geng) a'verbial cla&seH o'nosi se $re=a na'reEeno, s&re+enici $o$&t priloga! U2uzana do(ije osip Ukadgod jede jagodeVV) Dopunska ili komplementna sureenica Geng) co=$le=ent cla&seH $ri'r&?ena ,e ri,e+i ko,a ,o, $retCo'i Gobi+no %la%ol& ili i=eniciH i P'ovr>avaP s=isao te ri,e+i! U2uzana je odluila Uda 7e potra0iti novi posaoVVS U$lasine Uda 2uzana daje otkazV nisu istiniteV) 7metnuto pitanje Geng) e=be''e' O&estionH $itan,e ,e &%raEeno & ve@& re+enic&! PU2uzana nije odluila U/to 7e uinitiVV) 5dnosna sureenica Geng) relative cla&seH =o'i*icira i=enic&! U2uknjaB Ukoju je 2uzana kupilaVB je prekratkaVP)

/40

Ne'avno s& neki %ra=ati+ari $ro>irili na iv sureenica na svak& ,e'inic& ko,a sa'r?i glagolB &kl,&+&,&@i =no%e ,e'inice ko,e s& se tra'icionalno s=atrale sa=o skupinama) Pri=,eri! 2uzana 0eli Ukupiti novi autoVS UHavr/iv/i s veeromVB 2uzana je posegnula za svojim cigaretama) Takva ,e &$oraba na iva s&re+enica & $osl,e'n,e vri,e=e vrlo +esta) -idjetiK sk&$inaB $o'reEivan,eB re+enica "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! 9) $o%lavl,eS #r"stal 1::5! 9)N10) ,e'inicaS 6&r*or' 1::0! -9N/;)

sustav (eng. system)


Ni s&$rotstavl,eniC =o%&@nosti &n&tar ,e ika i $ravila a n,iCovo o'biran,e) Na, na+a,ni,a Na,va?ni,a ,e s$o na,a strukturalistikoga $rist&$a $ro&+avan,& ,e ika 'a se ,e ik na,bol,e =o?e $ro=atrati kao sustav ele=enata & ko,e=& svaki ele=ent i=a a'ano =,esto i o'nos s 'r&%i= ele=enti=a s&stava) Na'al,eB c,elok&$ni se ,e i+ni s&stav sasto,i o' bro,niC $o's&stava i $ot$o's&stava ko,i se %',e%',e $rekla$a,&) Je'nostavni $ri=,er s&stava & en%lesko=B kao i Crvatsko=e ,e ik& s&stav ,e GosobniCH a=,enica ko,i se sasto,i o' ele=enata jaB tiB onB onaB onoB miB viB oni i n,iCoviC skloni'beniC oblikaB meneB meB meni it') Pri &$orabi a=,enica o'abire=o o'reEeni ele=ent i to% s&stavaB a +esto =ora=o o'abrati ,e'an o' vi>e =o%&@iC oblika) NaravnoB o'abir ni,e slobo'anB ve@ ovisi o 'r&%i=a isto'obno &+in,eni= o'abiri=a) #,elok&$ni ni oblikaB a,e'no s $ravili=a n,iCove &$orabe +ini s&stav a=,enica) O' 'r&%iC se s&stava ,o> $o,avl,&,e n$r) s&stav s&%lasnikaB s&stav i=enske skloni'beB %la%olski s&stav ili s&stav a*ikasa a tvorb& ri,e+i) Svi ele=enti ko,i tvore ,e'an s&stav sto,e & paradigmatskome odnosuB >to na+i 'a se =eE&sobno iskl,&+&,&) -idjetiK $ara'i%=atski o'nosB str&kt&raB str&kt&rali a=

/44

sustav pisanja (eng. !riting system)


(obi+a,eni s&stav bil,e?en,a ,e ika tra,ni= o naka=a) Iako l,&'i %ovore ve@ =no%o 'esetaka tis&@a %o'inaB s&stavi $isan,a i &=l,eni s& tek $ri,e 4 ;;; %o'ina na .lisko=e istok&) Pri,e $raviC s&stava $isan,a $osto,ali s& prethodnici Geng) $rec&rsorsH ko,i s& bili $rikla'ni a a$isivan,e sa=o o'reEeniC vrsta obavi,estiB kao >to s& bil,e>ke o $la@an,& na=eta) Ko' $raviC se s&stava $isan,a svaka i ,ava =o?e $ri=,ereno abil,e?iti) Posto,i nekoliko a=isliviC na+ina sastavl,an,a s&stava $isan,a) Mo?e se & eti $oseban si=bol a svaki ra li+iti oblik ri,e+i ko,e% ,e ika) To bi na+ilo 'a se $osebni si=boli &$otrebl,ava,& n$r) a vozitiB voziB voze7iB vozioB vo0enB vozaB vozaiB vo0nja it') MeE&ti=B tako bi nastao nev,ero,atno velik bro, si=bolaB a svaka nova ri,e+ ili novi oblik ri,e+i aCti,evao bi novi si=bolB $a bi s&stav bio $ot$&no ne&$otrebl,iv) Mo%& se $on&'iti $osebni si=boli a svaki morfem & ,e ik&) Tako bi voz. GitiH i=ao svo, si=bolB ali bi se vozi $isalo sa si=bolo= a voz. i si=bolo= a tre@e lice $re enta NiB a voza sa si=bolo= a voz. i o nako= a vr>itel,a ra'n,e .a it') To se na iva logografski sustav Giako %a ,e bol,e vati morfemografski s&stavHB i 'oista on vrlo 'obro *&nkcionira a ,e ike +i,e ri,e+i ne=a,& =no%o %ra=ati+kiC oblika) Je'an o' takviC ,e ika ,e i kineski ko,i se i 'anas $i>e lo%o%ra*ski= $is=o= A iako bro, $otrebniC nakova 'osi?e 'ose?e =no%o tis&@a) Kineski i$ak ne=a $osebne nakove a svak& $o,e'in& ri,e+) Posto,i nak a ri,e+ ho PvatraP i 'r&%a ri,e+ ch Pvo iloPB ali ri,e+ a PvlakP a$is&,e se kao s$o, tiC 'va,& nakova! hoch i 'oslovno na+i Pvatreno vo iloP) Tre@a =o%&@nost n&'i $osebne si=bole a svaki slo% & ,e ik&) Takav s&stava $isan,a i=a ,a$anski) Ja$anska ri,e+ ikura Pkoliko G=no%oH[P a$is&,e se ,e'ni= si=bolo= a MiMB 'r&%i= a Mk&M i tre@i= a MraMB a sli+no ,e i sa svako= 'r&%o= ri,e+,& Gosi= >to ,a$anski &$otrebl,ava i =no%e kineske nakove a a$isivan,e veliko%a bro,a ri,e+iH) Ta, se s&stav a$isivan,a ove slogovno $is=o

/45

Geng) s"llabar"H i $rikla'an ,e a ,e ike s =an,i= bro,e= ra li+itiC slo%ova A ne vi>e o' nekoliko 'esetaka) 1ko ,e ik 'o$&>ta =no%o ra li+itiC slo%ovaB ta'a ili bro, si=bola $osta,e $revelikB ili s&stav $osta,e & neko=e $o%le'& ne'ostatan A n$r) ,e'an se si=bol &$otrebl,ava a $rika ivan,e nekoliko ra li+itiCB ali 'onekle sli+niC slo%ova) Takvo ne'ostatno slo%ovno $is=o bilo ,e linear B ko,i= s& $isali =ikenski Grci! isti se si=bol &$otrebl,avao a a$isivan,e toB thoB tosB thon i 'r&%iC slo%ova) Na$osl,etk&B =o%& $osto,ati i $osebni si=boli a svaki fonem & ,e ik& A o'nosnoB a svaki ra li+iti s&%lasnik i sa=o%lasnik) Takav s&stav $isan,a na iva se abeceda Geng) al$CabetH i s$a'$ri$a'a & na,kasni,e i =i>l,ene s&stave $isan,aB iako ,e 'aleko natno na,ras$rostran,eni,i) Prve abece'e i =islili s& %ovornici se=itskiC ,e ika $ri,e nekoliko tis&@a %o'inaB a bile s& $rili+no =an,kave bo% to%a >to s& i=ale slova Gkako se na iva,& abece'ni si=boliH sa=o a s&%lasnike) Grci s& stvorili $rv& $ot$&n& abece'&B 'o'av>i slova a sa=o%lasnike) ( i'ealno=e abece'no= s&stav& $isan,a svaki s&%lasnik i sa=o%lasnik i=a svo,e vlastito slovoB a a$isivan,e ri,e+i $ot$&no ,e $re'vi'l,ivo na te=el,& i %ovora) Pravo$is ko,i tra?i 'a se isti *one= $i>e &vi,ek isti= nako= na iva se fonolokim pravopisom) ( $raksi se sa=o nekoliko abece'niC $isa=a $ribli?ilo to=& i'eal&) 6rvatski ,e $ravo$is &=,ereno *onolo>kiB ,er se katka'a o'st&$a o' *onolo>ko% na+elaB n$r) ne $i>e se (rackiB precjednikB ne%o (ratskiB predsjednik) ( e en%lesko=eB s i & etno i ni=no slo?eni= i ne$ravilni= s&stavo= a$isivan,aB a$isana ,e ri,e+ obi+no sa=o 'onekle $ove ana sa sa'a>n,i= i %ovoro= i o'ra?ava stari,e stan,e Gkao $ri=,er =o%& se navesti ri,e+i ko,e se i %ovara,& %otovo istov,etno! rite Pobre'ni +inPB 1rite P a$isatiPB right Pis$ravnoP i 1right P=a,storPB %la%ol lead Pvo'itiP i istoi=ena kovina lead PolovoP te +&'ni a$isi ri,e+i de(t P'&%PB knight Pvite PB (uy Pk&$itiPB pharaoh P*araonP i autumn P,esenPH) Na ta, ,e na+in en%leski abece'ni s&stav $ostao sli+ni,i kinesko=& lo%o%ra*sko= $is=&B & ko,e=& se bil,e?en,e ,e'nostavne ri,e+i treba na&+iti kao ,e'na ,e'inica)

/48

Mo%&@i s& =,e>oviti s&stavi) ( i vanre'no Veo=a slo?eno=e ,a$ansko=i s&stav& $isan,a ve@ino= se &$otrebl,ava,& kineske kineski nakove nakovi a bil,e?en,e osnova ri,e+iB a ,a$ansko slo%ovno $is=o a $rika ivan,e %ra=ati+kiC ri,e+i i %ra=ati+kiC avr>etakaB a &$otrebl,ava i sek&n'arno slo%ovno $is=o a $osebne svrCeB kao >to ,e a$isivan,e ri,e+i strano%a $o'ri,etla) Staroe%i$atsko Ci,ero%li*sko $is=o bilo ,e silno slo?enoB s =,e>avino= nakova ra li+itiC vrsta ko,i s& na na+ivali i na+in i %ovora i na+en,e) ( na+el& svaki se ,e ik =o?e a$isati bilo ko,i= s&stavo= $isan,aB iako ne &vi,ek s isti= &s$,eCo=) Nekoliko ,e sre'n,oa i,skiC ,e ika ti,eko= $osl,e'n,iC nekoliko stol,e@a &s$,e>no a$isivano arabico=B latinico= i @irilico=B ovisno o $oliti+ki= str&,an,i=a) Kore,ski ,e katka' a$isivan kineski= nakovi=aB ali katka' i lokalno= CanP%&l abece'o=S i kineski i ,a$anski bili s& katka' a$isivani latinico= bo% $osebniC ra lo%aB ali s& se oba ,e ika 'o 'anas o'&$rla $ritisci=a 'a $ot$&no $ri,eE& na latinic&) T&rski ,eB na$rotivB na$&stio arabic& 1:-;) %o'ine & korist latinice) Svaki ika' &$otrebl,avani s&stav $isan,a $ok&>a, ,e bil,e?en,a i ,ava na o'reEeno=e ,e ik&) Nika' ni,e $osto,ao stvarni s&stav $isan,a ko,i ,e $ok&>ao i ravno $re'staviti Pi'e,eP ili P=isliP be $osre'ovan,a ko,e%a o'reEeno% ,e ikaB a $ri,e'lo i 'a se &+ini takvo >to i ra s& ne nan,a i $reb&,ne =a>te) GNekoliko ,e *ilo o*a t& i ta=o be &s$,e>no ne&s$,e>no $ok&>alo i &=iti takve s&stave)H Pro&+avan,e s&stava $isan,a katka' se na iva grafologija Gisti= se na ivo= o na+&,e i $siColo>ko t&=a+en,e r&ko$isaH -idjetiK na+in $isan,aB $ravo$isB s&stav $ravo$isniC nakova "odatna literatura! #o&l=as 1::5S #r"stal 1::8a! V) o',el,akS 2aniels i .ri%Ct 1::5S Iro=kin i Ro'=an 1::9! 1-) $o%lavl,eS OPGra'" et al) 1::5! 14) $o%lavl,eS Robinson 1::4S Sa=$son 1:94S .abi@B Iinka i Mo%&> -;;1)

/49

sustav pravopisnih znakova/# interpunkcija (eng. punctuation)


2o%ovorni s&stav o naka ko,e 'a,& obavi,esti o str&kt&ri $isano%a teksta) Na,stari,i sustavi pisanja nis& &$otrebl,avali $ravo$isne nakoveB a +esto nis& ni o'va,ali ri,e+i) Grci s& &veli na,stari,e $o nate $ravo$isne nakove ti,eko= klasi+no% ra 'obl,aB ali s& se oni veo=a ra likovali o' na>iC) Ta'aB $a i '&%o nakon to%aB ni,e se nalo a +itan,e & sebiB ve@ ,e +itatel, tekst i %ovarao na%lasB +ak i ka' %a ,e +itao sa= sebi) Gr+ki s& %ovornici GoratoriH $ri $ri$re=a=a a o'r?avan,e %ovora &vi',eli 'a i= nakovi $o=a?& kao $o's,etnik %',e 'a nakratko astan&B %',e 'a na+ine 'ra=ati+ne stankeB %',e 'a $o'i%n& %las it') Te s& o nakeB stavl,ane & $rvo=e re'& i retori+kiC ra lo%aB $ostale $rvi= $ravo$isni= nakovi=a) Ri=l,ani i sre'n,ov,ekovni Karolin i $ost&$no s& ra vili ni inter$&nkci,skiC nakova ko,i s& se $o+eli &$otrebl,avati a o na+ivan,e str&kt&rne tekstaB a ne kao =,esto a & i=an,e 'aCa) Ra vo,e= =entalno% +itan,aB str&kt&rna ,e *&nkci,a $ot$&no a=i,enila star& oratorsk&B $a 'anas $ravo$isni nakovi iska &,& sa=o str&kt&rne obavi,esti) Svi 'r&%i &$otrebl,avani s&stavi $isan,a takoEer s& ra vili s&stave $ravo$isniC nakovaB iako se =o?e $ri=i,etiti 'a ,e stan'ar'ni s&stav $ravo$isniC nakova o$@enito a'n,i &tvrEeni as$ekt s&stava $isan,a) ak i & E&ro$iB ,e ici $o$&t en%lesko%aB *ranc&sko%a i n,e=a+ko%aB $isani latinico=B &$otrebl,ava,& 'onekle ra li+ita $ravo$isna $ravilaB >tovi>eB a=eri+ki se $ravo$isni s&stav ra lik&,e $o neki= as$ekti=a osobitosti=a o' britansko%a) ($oraba $ravo$isniC nakova =o?e se =i,en,ati) S&vre=ena en%leska $ravila a &$orab& $ravo$isniC nakova veo=a s& ra li+ita o' oniC >to s& se &$otrebl,avala & osa=naesto=e stol,e@&B a & vri,e=e $isan,a ove kn,i%eB tri e=l,e n,e=a+ko%a %ovorno% $o'r&+,a ob,avile s& $ro=,ene & n,e=a+ko= $ravo$is&) -idjetiK $ravo$isB s&stav $isan,a

/4:

"odatna literatura! J) Iole" 1::/! 08N4/S #r"stal 1::4! -89N-9/S .abi@B Iinka i Mo%&> -;;1)1

sustavna podudarnost (eng. systematic correspondence)


O'reEena vrsta & orka na te=el,& ko,e%a se o'reE&,e $ove anost ri,e+i ra li+itiC ,e ika) lanovi jezine porodice i=a,& a,e'ni+ko%a $retka A o'nosnoB svi s& is$rva bili sa=o re%ionalni 'i,alekti ,e ika $retkaB ali s& ti,eko= vre=ena $ostali $osebni ,e ici) Je'na o' vrsta ,e i+niC $ro=,ena o'nosi se na i %ovorB a a n,& ,e nakovito 'a ,e vrlo +esto $ravilna! o'reEeni se %las & o'reEeni= okolnosti=a =i,en,a na istov,etan na+in & svako, ri,e+i isto% ,e ika) Posl,e'ica ,e to%a 'a ri,e+i sro'niC ,e ika +esto i=a,& ni o+itiC o$@iC & oraka! ako ri,e+ R1 & ,e ik& J1 i=a %las G1 & o'reEeno=e $olo?a,&B ri,e+ Risto% na+en,a & ,e ik& J- sa'r?avat @e %las G- & isto=e $olo?a,&) Ta, se & orak ove sustavna podudarnost) Evo ,e'nostavno%a $ri=,era i 'va,& novo%vine,skiC ,e ikaB sina&%oraoa i =ot&a G$o'aci i Terr" #rowle" 1::-! 1;8HS ti s& $o'aci sa=o $ri=,er nekiC & oraka ko,i se a$ravo ostvar&,& & =no%o ve@e=& ni & ri,e+i! 2inaugoro ta=a tina tai t&i ita ate =ate nat& toi 9otu ta=a sina tai t&i ita ase =ase nat& toi PotacP P=a,kaP P$lakatiP Pkol,enoP Pvi',etiP P,etraP P&=ri,eti P'i,eteP PtriP

Lako Je'nostavno =o?e=o vi',eti &o+iti nekoliko s&stavniC $o'&'arnosti ko,e se $ri=,en,&,& & svi= $olo?a,i=a! sin M=M ! =ot& M=MS sin

/5;

MnM! ot& MnMS sin MaM ! =ot& MaMS sin MM ! =ot& ni>ta it') Ka' se & ri,e+i i sina&%ora $o,avl,&,e ,e'an o' $o'&'arniC %lasovaB na isto=e =,est& & istovri,e'nici i ,e ika =ota nala i se 'r&%i %las) 1liB sit&aci,a ,e sa sina&%orovski= MtM slo?eni,a! neke ri,e+i $oka &,& $o'&'arnost sin MtM ! =ot& MtM B 'ok 'r&%e $oka &,& $o'&'arnost sin MtM ! =ot& MsM ) 2al,n,e is$itivan,e otkriva 'a $osto,i osnova a ra likovan,e! 'r&%a $o'&'arnost $ri=,en,&,e se sa=o ako a s&%lasniko= sli,e'i $re'n,i sa=o%lasnik MiM ili MeMB 'ok se $rva $ri=,en,&,e & svi= 'r&%i= sl&+a,evi=a) Po'&'arnosti &ka &,& &$&@&,& na to 'a ti ,e ici i=a,& a,e'ni+ko%a $retka G& ovo=e sl&+a,&B naravnoB $rili+no blisko%aHB i %raEa s& a poredbenu rekonstrukciju kako bi se otkrila svo,stva ne abil,e?eno% ,e ika $retka) -idjetiK ,e i+na $oro'icaB $ore'bena rekonstr&kci,aB $ovi,esna lin%vistika "odatna literatura! Terr" #rowle" 1::-! 4) $o%lavl,eS Trask 1::5! -;-N-15)

sustavska lingvistika (eng. 6ystemic -inguistics)


Va?na ina+ica funkcionalizma) 1:/;NiC i 1:0;NiC %o'ina b.ritanski ,e lin%vist J) R) IirtC ,e 1:/;NiC i 1:0;NiC %o'ina $o+eo $ri$re=ati tlo a ne>to s&vre=eni,i 'r&>tveni $rist&$ ,e ik&) IirtCov st&'ent MicCael 6alli'a" ra vio ,e n,e%ove i'e,e) 6alli'a" ,e $o+etko= 1:5;NiC novi= $rist&$o= %ra=ati+ke ra>+la=be ko,& ,e na vao gramatika mjera i kategorija Geng) ScaleNan'N#ate%or" Gra==arH nastavio stvarati ra raEen i a=bicio an $rist&$ ko,i ,e na$osl,etk& $ro van sustavska lingvistika ili SL) S&stavska lin%vistika funkcionalistiki ,e $rist&$ ,e ik&B i to v,ero,atno na,ra vi,eni,i *&nkcionalisti+ki $rist&$) 7a ra lik& o' ve@ine 'r&%iC $rist&$aB s&stavska lin%vistika $ok&>ava s$a,ati +isto str&kt&rne obavi,esti s o+iti= 'r&>tveni= +i=benici=a & ,e'an ob,e'in,en o$is) Kao i 'r&%i *&nkcionalisti+ki $rist&$iB

/51

s&stavska lin%vistika bavi se svrhom ,e i+ne &$orabe) Lin%visti ko,i se bave s&stavsko= lin%vistiko= ne$restano se $ita,&! Zto $isac Gili %ovornikH $ok&>ava &+initi[ Ko,a s& =& ,e i+na sre'stva 'ost&$na a ostvaren,e svrCe i na ko,o, osnovi stvara svo,e o'abire[ 6alli'a" ra lik&,e tri ra li+ite funkcije jezika ili metafunkcije) ,deacijska ili doivljajna funkcija $renosi se=anti+ki sa'r?a, 'a,&@i obavi,esti o na>e= 'o?ivl,avan,& i van,sko% svi,eta G&kl,&+&,&@i =isliH) ekstna funkcija $ove &,e ra li+ite ,e i+ne ele=ente kako bi se ra li+iti 'i,elovi teksta =o%li inte%rirati & koCerentn& i koCe ivn& c,elin& ko,a ,e $ove ana sa >iri= konteksto= na>e%a %ovora ili $is=a) ,nterpersonalna funkcija &s$ostavl,a i o'r?ava 'r&>tvene o'noseB & >to s$a'se &bra,aa i &v,eravan,e l,&'i 'a +ine $ost&$a,& na o'reEene o'reEeni stvari na+in ili 'a & n,iC to v,er&,e&) Lin%visti ko,i se bave s&stavsko= lin%vistiko= na%la>&,& korisnost svo,e% $rist&$a $ri anali i tekstaB $o'r&+,& ko,e ,e i van 'oCvata =no%iC 'r&%iC $rist&$aB $a $osve@&,& vi>e $o ornosti obra'bi teksta ne%o ra>+la=bi i oliraniC re+enica) 7bo% $rete?ito% bavl,en,a tekstovi=a $o,=ovi koherencija i kohezija i=a,& sre'i>n,& &lo%&) S&stavska lin%vistika ra vila ,e ra raEeno i $osebno na ivl,e ko,e ,e +esto slabo $ove ano s oni= >to na iva=o P%lavno= str&,o=P lin%vistike) 6alli'a" i n,e%ovi sl,e'benici ne'avno s& $o+eli &$otrebl,avati na iv funkcionalna gramatika Geng) I&nctional %ra==arH a i ri+ito %ra=ati+ke vi'ove s&stavske lin%vistike) -idjetiK *&nkcionali a=B koCerenci,aB koCe i,aB tekst "odatna literatura! .&tler 1:94S 6alli'a" 1::0S TCo=$son 1::5)

/5-

tekst (eng. te$t)


Ne$rekin&ti is,e+ak i %ovoreno% ili na$isano% ,e ikaB osobito ona, s $re$o natl,ivi= $o+etko= i avr>etko=) Lin%visti s& '&%o vre=ena &$otrebl,avali ri,e+ tekst & neobve atno=e s=isl& a o na+ivan,e bilo ko,e% o's,e+ka $ro&+avano% ,e ika) O' 1:5;NiC %o'ina $o,a= teksta 'obio ,e teori,ski stat&s & nekoliko $o'r&+,aB a anali a teksta 'anas se s=atra %lavni= cil,e= lin%visti+ko%a $ro&+avan,a) I$akB na iv tekst ne ra &=i,eva se &vi,ek na isti na+in) 7a neke lin%viste tekst ni,e ra li+it o' diskursa) 7a 'r&%e ,e tekst =an,e ili vi>e $roi vo'B isCo' re &ltat 'isk&rsa ko,i sa= $o sebi 'ovo'i 'o stvaran,a teksta) 7a tre@e ,e tekst & $rvo=e re'& o'reEen $re$o natl,ivo= svrCo=B >to $ri takv& t&=a+en,& 'ovo'i 'o ra>+lan,ivan,a tekstova na bro,ne *&nkcionalne vrste A ko,i=a se $ri'r&?&,& o'%ovara,&@e ,e i+ne na+a,ke) etvrti s=atra,& tekst a$strakci,o=B a 'isk&rs n,e%ovi= ostvaren,e=) Na$okonB neki lin%visti ,e'nostavno =isle 'a ,e tekst ono >to ,e na$isanoB a 'isk&rs ono >to ,e i %ovoreno) 1nali a teksta $riCva@en ,e $ost&$ak & nekoliko vrsta funkcionalistikih $rist&$aB a na'asve & sustavskoj lingvisticiB & ko,o, se anali a teksta +esto s=atra $rvi= cil,e= lin%visti+kiC istra?ivan,aB a =an,e se ,e'iniceB $o$&t re+eniceB t&=a+e & o'nos& na n,iCov 'o$rinos tekst&) Neovisno o to=&B $rist&$ se $o&+avan,& en%lesko% ,e ikaB na van jezik u uporabiB te=el,i na anali i tekstovaB osobito oniC ko,i s& st&'enti=a bliski i va?ni) ( E&ro$i ,e $osl,e'n,iC 'esetl,e@a istakn&t $rist&$ na van tekstna lingvistika ko,i $ola?e $ri'a,e $oseban& va?nost na%lasak na tekstualnostiB o'reEivan,e o'reEivan,& na+a,ka ra li+itiC vrsta tekstova)

/5/

Po,=ovi koherencije i kohezije osobito s& $ove ani sa s&stavsko= lin%vistiko=B ali takoEer i=a,& istakn&to =,esto i & 'r&%i= $rist&$i=a) Neki lin%visti+ki $rist&$i ne'avno s& &veli i vorni kn,i?evni $o,a= intertekstualnosti) Treba Val,a &o+iti a=i,etiti 'a ,e & obra ovno=e kontekst& $ro&+avan,e tekstova 'obilo $oliti+k& vri,e'nost) Neki nanstvenici i $ro*esori o'bac&,& tra'icionaln& &s=,erenost ,e i+niC st&'i,a Gosobito st&'i,a en%lesko%a ,e ikaH na $riCva@ene kanone velikiC kn,i?evniC ',ela i tvr'e 'a ,e a st&'ente bol,e 'a se bave istra?ivan,e= >to ra li+iti,iC tekstovaB i to o' a$a'noin'i,sko%a &s=eno% $,esni>tva 'o televi i,skiC $ro$a%an'niC $or&kaB ko,e treba val,a $ro=atrati na isto, ra ini kao i SCakes$eareova ',ela) S nave'eni= se $rist&$o= ne sla?& svi) -idjetiK intertekstualnostB koherencijaB kohezijaB sustavska lingvistikaB tekstna lingvistikaB tekstualnost "odatna literatura! #r"stal 1::8a! -;) $o%lavl,eS Gra=le" an' Pat ol' 1::-! 4) $o%lavl,eS ScCi**rin 1::0! 1;) $o%lavl,eS van Peer 1::0)

tekstna lingvistika (eng. te$t linguistics)


Osobit $rist&$ ra>+la=bi teksta) ekstna lingvistika $o,avila se & E&ro$iB osobito & N,e=a+ko, i Ni o e=sko,) .avi se $ro=,en,ivi= svrCa=a ra novrsniC tekstova i i ri+iti= $re$o navan,e= *or=alniC ,e i+niC svo,stava $o ko,i=a se ,e'na vrsta teksta ra lik&,e o' 'r&%eS ta svo,stva o'reE&,& tekstualnost teksta) ( $ionirsko=e $ro,ekt& 1:8;NiC %o'ina na Sve&+ili>t& & Konstan & & N,e=a+ko, $ro$ao ,e $ok&>a, stvaran,a eks$licitne tekstne %ra=atikeB ali s& o'ne'avno istra?ivan,a $ostala ra raEeni,a i slo?eni,a) Tekstna lin%vistika & veliko, =,eri &$otrebl,ava $o nate lin%visti+ke $o,=ove i na ivl,eB a velik 'io $osla sasto,i se o' $ok&>a,a $ro>irivan,a $o natiC na+ina lin%visti+ke anali e na ,e'inice ko,e s& ve@e o' re+enice) Na$osl,etk&B ona 'o te =,ere nalik&,e analizi diskursa ko,a se $rovo'i & en%lesko=e %ovorno= svi,et&B 'a

/50

ne&$&@eni,i &o$@e ne vi'e ra lik& i =eE& ta 'va $rist&$a) I&nkcionalisti+ki $rist&$ sustavske lingvistike i=a 'o'irniC to+aka s tekstno= lin%vistiko=B ali s& ti $rist&$i i$ak $rili+no ra li+iti) -idjetiK anali a 'isk&rsaB s&stavska lin%vistikaB tekstB tekst&alnost "odatna literatura! 'e .ea&%ran'e 1::0S 'e .ea&%ran'e an' 2ressler 1:91S Mal=k,Tr 1::1! 051N081)

tekstualnost (eng. te$tuality)


7na+a,ka teksta ko,a $o,a>n,ava o ko,o, se vrsti teksta ra'i) Novinski +lanak ne nalik&,e nanstveno, =ono%ra*i,iB a $,es=a ,e ra li+ita o' televi i,ske $ro$a%an'ne $or&ke) Svaka vrsta teksta i=a svo,e ti$i+ne na+a,ke) Ka'a naiEe=o na tekstB o+ek&,e=o 'a @e=o a=i,etiti &o+iti na+a,ke $re$o navan,e= ko,iC =o?e=o br o o're'iti vrst& teksta) Pre$o natl,iva svo,stva svako%a teksta +ine n,e%ov& tekstualnost ili teksturu) Je'an ,e o' %lavniC cil,eva tekstne lingvistike $re$o natiB >to ,e eks$licitni,e =o%&@eB ra likovne na+a,ke svako%a ti$a teksta) -idjetiK intertekst&alnostB ?anr

tema (eng. topic)


2io re+enice ili i ,ave ko,i sa'r?i ono o +e=& se %ovori) Po',ela re+eniceB sa sta,ali>ta n,e ina obavi,esno% sa'r?a,a na temu i remu Gkomentar eng) co==entH ista ,e kao i ra lika i =eE& danoga i novogaB ali se $o,a= teme &$otrebl,ava & ,o> nekoliko na+en,a) Te=a re+enice &$ravo ,e 'io re+enice o ko,e=& ci,ela re+enica %ovori) Na $ri=,erB tko ne $re$or&+&,e svo,i= st&'enti=a kn,i%& o o'reEeno=e $re'=et&B =o?e & eti o'reEen& kn,i%& i re@i Ce mogu preporuiti ovu knjigu) Te=a ,e o+ito ovu knjigu! ta i=enska sk&$ina i'enti*icira o +e=& se %ovoriB a ostatak i ,ave sa'r?i re=&B ono >to se %ovori o to=e) En%leski i Crvatski i=a,& i 'r&%a sre'stva a i ravno o na+ivan,e te=e) Je'no o' n,iC ,e tematizacija Geng) to$icali ationH ko,o= se

/54

te=a ,e'nostavno $re=e@e na $o+etak re+enice! This (ook < can3t recommend POv& kn,i%& ne =o%& $re$or&+iti)P ( to= $ri=,er& this (ook Pova kn,i%aP i ravno ,e te=ati irana) 2r&%o ,e sre'stvo konstr&kci,a as for P& ve iB >to se ti+eB %le'eP! !s for this (ook= < can3t recommend it) PZto se ti+e ove kn,i%eB ne =o%& ,e $re$or&+iti)P Po,a= teme =ora se ,asno ra likovati o' fokusaBS nai=eB nave'ene $o,=ove =i,e>a,& +ak i neki $ro*esionalni lin%visti) -idjetiK 'anoMnovoB *ok&s "odatna literatura! .rown i Miller 1::1! -;) $o%lavl,eS Greenba&= an' ]&irk 1::;! 19) $o%lavl,eS TCo=$son 1::5! 5) $o%lavl,e)

teorija upravljanja i vezanja (eng. /overnment%and% Binding 7heory)


Gra=ati+ka teori,aB nasl,e'nica transformacijske gramatike) Ti,eko= 1:5;NiC i 1:8;NiC %o'ina trans*or=aci,ska %ra=atika Noa=a #Co=sko%a $ro>la ,e kro =no%e na+a,ne va?ne $ro=,ene) Go'ine 1:9;) #Co=sk" ,e & Pisi o'r?ao ni $re'avan,a ko,a s& $oka ala 'ra=ati+ne $ro=,ene n,e%oviC i'e,a) Pre'avan,a s& ob,avl,ena 1:91) %o'ine & kn,i i Lectures on $overnment and Binding) Novi ,e teori,ski okvir i nesen & to, kn,i i $ostao $o nat kao teorija upravljanja i vezanja G$re=a en%lesko=& i vornik& skra@eno G.H ili kao pristup naela i parametara Geng) Princi$lesNan'N Para=eters a$$roacCH) Teori,a &$ravl,an,a i ve an,a &velike o'st&$a o' svo,iC trans*or=aci,skiC $re'aka$retCo'nika) Pre='a a'r?ava ,e'no trans*or=aci,sko $raviloB okvir ,e tako ra li+it o' ono%a >to =& ,e $retCo'ilo 'a se & n,e%a obi+no +ak i ne ve?e i=e na iv Ptrans*or=aci,ska %ra=atikaP) Kao >to alternativno i=e &$&@&,eB teori,a &$ravl,an,a i ve an,a asnovana ,ete=el,e seB & biti a$ravoB na 'vi,e i'e,e) PrvoB & univerzalnoj gramatici &klo$l,ene s& %ra=atike sviC ,e ikaB >to ,e a=i>l,eno kao ni o$@iC naela ko,a se ,e'nako $ri=,en,&,& na %ra=atike sviC $o,e'ina+niC ,e ika) 2r&%oB &n&tar &niver alne %ra=atike $o,e'ina+ne se

/55

%ra=atike ,e ika s=i,& ra likovati sa=o $o =ali= i s$eci*i+ni= $o,e'inosti=aS =o%&@e vari,aci,e a=i>l,ene s& kao parametri +i,i= se $ostavl,an,e= o'reE&,e %ra=atika $o,e'ino% ,e ika) .ro, =o%&@iC postava svako%a $ara=etra ,e =alenB obi+no sa=o 'vi,e ili tri =o%&@nosti) Teori,a &$ravl,an,a i ve an,a modularni ,e s&stav s ot$rilike osa= ra li+itiC modulaB o'nosno sastavnica) Svaki se o' tiC =o'&la bavi ra li+iti= vi'ovi=a re+eni+ne str&kt&reB i svaki ,e $o'vr%n&t vlastiti= na+eli=a i o%rani+en,i=a) Re+eni+na str&kt&ra $ravilno ,e sastavl,ena sa=o ako isto'obno is$&n,ava neovisne aCt,eve sviC =o'&la) Teori,a &$ravl,an,a i ve an,a 'obila ,e i=ena vana ,e $re=a 'va=a =o'&li=a ko,i s& o'%ovorni a upravljanje i vezanje G=o%&@nost 'a se 'vi,e imenske skupine & re+enici o'nose na ist& stvarH) Po$&t trans*or=aci,ske %ra=atikeB teori,a &$ravl,an,a i ve an,a svak& re+enic& $ro=atra s ob iro= na n,e in& a$straktn& te=el,n& str&kt&r& G$ri,e dubinska strukturaB & teori,i &$ravl,an,a i ve an,a na vana D!strukturaHB kao i avr>n& str&kt&r& G$ri,e povr inska strukturaB & teori,i &$ravl,an,a i ve an,a na vana )!strukturaH) Posto,i tre@a ra ina $rika aB na vana logiki oblik Geng) lo%ical *or= A LIH) O'reEeni se aCt,evi $ri=,en,&,& na svak& o' tiC tri,& ra inaB 'ok se 'o'atni aCt,evi $ri=,en,&,& na n,iCov =eE&sobni o'nos) ( $o a'ini ,e teori,e &$ravl,an,a i ve an,a te?n,a 'a se %ra=atike sviC ,e ika sve'& na =an,e vari,aci,e ,e'ne te=eB ne$ro=,en,iva na+ela &niver alne %ra=atike) 7a'atak 7a'a@a ni,e tako ,e'nostavanaB $a ,e #Co=sk"B s&o+en s Ptvr'o%lavi=P $o'aci=aB bio $risil,en akl,&+iti 'a se %ra=atika svako% ,e ika sasto,i o' 'va $ot$&no ra li+ita 'i,ela! jezgre Geng) coreH A ,e'ino%a 'i,ela ko,i ,e $o'vr%n&t na+eli=a &niver alne %ra=atike A te rubnoga dijela Geng) $eri$Cer"H A ko,i se sasto,i o' a $o,e'ini ,e ik s$eci*i+niC tvr'n,a ko,e nis& $o'lo?ne &niver alni= na+eli=a) Mno%i s& kriti+ari ta, takti+ki aokret s=atrali $otenci,alno katastro*alni= $ovla+en,e= o' osnove te=el,a n,e%ova#Co=sk",eva istra?iva+ko% $ro%ra=a)

/58

Teori,a &$ravl,an,a i ve an,a ve@ ,e is$rva bila a$straktnaB ali ,e $osta,ala ,o> a$straktni,a ka' s& n,e ini a%ovorniciB s&o+eni s $roble=ati+ni= $o'aci=aB $o+eli &slo?n,avati n,e in& a$straktnostB & na'i 'a @e se n,iCova o$@a na+ela &s$,e>no $ri=i,eniti bare= na neko, $rika ano, ra ini) Kriti+ari=a nis& ni,e $ro=akn&lo$ro$&stili a=i,etiti 'a $ovla+en,e & a$strakci,& nalik&,e i b,e%avan,& $o'atakaB o'nosno $ok&>a,& 'a se $o'aci nate%n& na apriorna na+ela ko,a s& sa=a $o sebi sveta) O'l&+ni,i s& kriti+ari $ro%lasili 'a ,e teori,a &$ravl,an,a i ve an,a $ri,e v,erski $okret ne%o e=$iri,ska nanost) Sve,e'noB teori,a &$ravl,an,a i ve an,a %o'ina=a ,e bila na,&t,eca,ni,a i na,ras$rostran,eni,a %ra=ati+ka teori,a) Ne'avno ,e #Co=sk" na o$@e i nenaEen,e $okren&o minimalistiki program Geng) Mini=alist Pro%ra==eH & ko,e=& se %otovo sva ra raEena a$arat&ra teori,e &$ravl,an,a i ve an,a o'bac&,e & korist $osve 'r&k+i,e%a $rist&$a) Rano ,e %ovoriti o to=e Co@e li teori,a &$ravl,an,a i ve an,aB $o$&t svo,iC trans*or=aci,skiC $retCo'nikaB o' vlastitiC $re'la%a+a biti s=,e>tena na $ra>n,ave $olice $ovi,esti) 1ko se to 'o%o'iB kriti+ari #Co=sk",eva $otCvata #Co=sko%a si%&rno @e $ostati ,o> %lasni,i) -idjetiK =o'&larnostB trans*or=aci,ska %ra=atika "odatna literatura! #ook 1::5S #ow$er 1::-S #&licover 1::8S 6ae%e=an 1::0S 6orrocks 1:98! -) $o%lavl,eS O&Calla 1::0S Sells 1:94! -) $o%lavl,e)

tipologija (eng. typology)


Ra re'ba ,e ika $re=a n,iCovi= str&kt&rni= na+a,ka=a) Je'an ,e o' na+ina ra vrstavan,a ,e ika $re=a n,iCov& =eE&sobno=& genetskom odnosuB o'nosnoB $re=a n,iCov& $ovi,esno= $o'ri,etl&) MeE&ti=B ,e ike ,e =o%&@e ra vrstati i $re=a n,iCovo, str&kt&riB >to se on'a na iva tipolokim ra vrstavan,e=) Ti$olo>ka $o',ela & na+el& ,e $ot$&no neovisna o $o'ri,etl& ,e ika A iako s& %enetski $ove ani ,e iciB naravnoB +esto i ti$olo>ki sli+ni)

/59

O$@enito %ovore@iB =o%&@e ,e bilo ko,& str&kt&rn& na+a,k& o're'iti kao osnov& te=el,na ko,o, se $rovo'i a ti$olo>ko ra vrstavan,e) Pri=,ericeB =o?e=o $o'i,eliti ,e ike na one & ko,i=a ri,e+ a $sa %lasi U'o%V i na one & ko,i=a se $as ne o na+&,e s U'o%V) GPrv& bi sk&$in& ov',e +inila 'va $o nata ,e ika! en%leski i a&stralski ,e ik =babara=)H Takvo ,e ra vrstavan,e bes=isleno ,er ne vo'i nika=o) Je'ina ani=l,iva ti$olo>ka ra vrstavan,a s& plodna ti$olo>ka ra vrstavan,a) Nai=eB ,e ici & svako, kate%ori,i treba,& i=ati i 'r&%e a,e'ni+ke na+a,keB osi= oniC ko,e se &$otrebl,ava,& a $o+etno ra vrstavan,e) Na $ri=,erB =o%li bis=o ra vrstati ,e ike na one ko,i i=a,& tonove G$o$&t kinesko%a i "or&baH i one ko,i iC ne=a,& G$o$&t en%lesko%a i ,a$ansko%aH) 1liB takvo ra vrstavan,e ni,e korisnoB ,er tonski ili netonski ,e ici ne=a,& =no%o a,e'ni+kiC obil,e?,aB osi= ani=l,ive e=l,o$isne ras$oreEenosti) Nai=eB tonski ,e ici s=,e>teni s& ve@ino= & isto+no, 1 i,i i a$a'no, 1*rici) Mo%&@e ,e na'al,e ra vrstati ,e ike $re=a n,iCovo, morfologijiB o'nosno str&kt&ri ri,e+i) Po+etko= 'evetnaesto% stol,e@aB JilCel= von 6&=bol't $ok&>ao ,e &+initi &$ravo to) Po'i,elio ,e ,e ike na tri vrste! izolirajue Gri,e+ se ti$i+no sasto,i sa=o o' ,e'no% =or*e=aB kao & vi,etna=sko=e ili klasi+no=e kinesko=HB aglutinativne Gri,e+ se ti$i+no sasto,i o' $re$o natl,ivo%a linearno% sli,e'a =or*e=aB kao & t&rsko=e ili svaCili,&HB i flektivne Gri,e+ se ti$i+no sasto,i o' nekoliko =or*e=a ko,i s& a=r>eno s$leteni i ne =o%& se lako o'vo,itiB kao & latinsko=eB Crvatsko=e ili r&sko=eH) Iako $o nato i =o?'a $rikla'no a o$isB takvo se ra vrstavan,e takoEer ni,e $oka alo $lo'ni=B iako $re='a %a ,e kasni,e $osli,e ra vio E'war' Sa$irB ko,i ,e $re'lo?io nekoliko bro,+aniC in'eksa a iscr$ni,e o na+ivan,e str&kt&re ri,e+i) Na,slavni,i= i na,$lo'ni,i= o' sviC ti$olo>kiC ra vrstavan,a $oka alo se ra vrstavan,e s ob iro= na osnovni red rijeiB ko,e ,e $re'lo?io Jose$C Greenber% 1:5/) %o'ineB a ne'avno ra vio JoCn 6awkins i 'r&%i) Ti$olo%i,a re'a ri,e+i ra otkrila ,e bro,ne a+&E&,&@e i $retCo'no ne$o nate ve e)

/5:

Pri=,ericeB ,e ici s $oretko= s&b,ektNob,ektN%la%ol v,ero,atni,e @e i=ati =o'i*ikatore is$re' %lavne i=eniceB $o=o@ne %la%ole ko,i 'ola e i a svo,iC %lavniC %la%olaB $ost$o ici,e &=,esto $ri,e'lo%aB bo%at $a'e?ni s&stav a i=enice) 7a ra lik& o' to%aB ,e ici ko,i i=a,& re' ri,e+i %la%olNs&b,ektNob,ekt v,ero,atni,e @e i=ati =o'i*ikatore ko,i 'ola e nakon i=enicaB $o=o@ne %la%ole ko,i $retCo'e %la%oli=aB $ri,e'lo%e i ne@e i=ati $a'e?e) -idjetiK =or*olo%i,aB osnovni re' ri,e+iB &niver ali,e "odatna literatura! #o=rie 1:9:S #ro*t 1::;S #r"stal 1::8a! 10) $o%lavl,eS J) 6awkins 1:9/S 6orne 1:55S JCale" 1::8S Matasovi@ -;;1)1

tonski jezik (eng. tone language)


Je ik & ko,e=& se ri,e+i =o%& ra likovati sa=o $o visini %lasa na $o,e'ini= slo%ovi=a) ( tonsko=e se ,e ik& ri,e+i sa+in,ene o' istov,etniC sl,e'ova s&%lasnika i sa=o%lasnika =o%& ra likovati & i %ovor& Gi na+en,&H $o ra li+ito, visini %lasa na slo%ovi=aS ra li+iti visinski & orci na iva,& se tonovi) Tonski ,e ik =o?e i=ati i =eE& 'va i osa= Gri,etko =aloka' vi>eH ra li+itiC tonova) Man'arinski kineski tonski ,e ,e ik s +etiri tona) ( =an'arinsko=e slo% $o$&t shu ne na+i ni>ta sve 'ok =& se ne $ri'r&?i ton) Tako i=a=o sh P$isatiP Gs visoki= tono=HB sh] Psi,erakP Gvrsta bil,keH Gs & la ni= tono=HB sh` PteCnikaP Gs $a'a,&@i= tono=HB i sh Pkate%ori,aP Gs $a'a,&@eN& la ni= tono=H) Ve@ina ,e kineskiC ri,e+i ,e'noslo?naB ali ni,e & svi= tonski= ,e ici=a tako) Mar%i Gko,i= se %ovori & Ni%eri,iH i=a o$reke $o$&t! yVnU Pobo,itiP G'va visoka tonaHB yanb PribatiP G'va niska tonaHB Umb P>o%oricaP GvisokoNniskoHB bmU PaliP GniskoNvisokoH) Tonovi =o%& i ra?avati %ra=ati+ka obil,e?,a) Mno%i a*ri+ki ,e ici &$otrebl,ava,& tonove a skloni'b& %la%olaB kao >to to +ini kan&ri

/8;

G%ovori se & Ni%eri,iH! lezP Pon i'eP G$a'a,&@i tonHB lezN Pon treba i@iP Gvisoki tonHB tussP Pon se o'=araPB tussN Pon se treba o'=aratiP) ( $ravo=e tonsko= ,e ik& svaki slo% i=a svo, ton ko,i ,e neovisan o tonovi=a na 'r&%i= slo%ovi=a) Prili+no s& ra li+iti ,e ici s visinskim naglaskom Geng) $itcC acccentHB & ko,i=a ,e'an visinski obris ob&Cva@a ci,el& ri,e+B a visina tona ,e'no% slo%a ni,e neovisna o visini tona na 'r&%i= slo%ovi=a) Pri=,ericeB ,a$anski i=a 'vi,e visineB visoko G6H i nisko GLHB 'akleB visina & ri,e+i =o?e sa=o ,e'an$&t ,e'no= i@i %oreB a ati= ,e'no= ,e'an$&t 'ol,e) Pri=,eri! hana GniskoNniskoH PnosPB hana GniskoNvisokoH Pcvi,etPS shiro GniskoNvisokoH P'voracPB shiro GvisokoNniskoH Pbi,eliPS sakura GniskoNvisokoNvisokoH Pvi>n,aPB zakuro GvisokoN niskoNniskoH PnarPB kokoro GniskoNvisokoNniskoH PsrceP) ( orci visokoNniskoNvisokoB visokoNniskoNniskoNvisoko i niskoNvisokoNniskoNvisoko abran,eni s&B kao i visokoN visoko i visokoNvisokoNvisoko) -idjetiK intonaci,aB s&$rase%=entna obil,e?,a "odatna literatura! 6"=an 1:84! -1-N-/;S Kata=ba 1:9:! 195N-;9S La'e*o%e' 1:81! 90N99S LeCiste 1:8;! /) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 081N088)

tradicionalna gramatika (eng. traditional grammar)


#,elok&$na e&ro$ska i a=eri+ka %ra=ati+ka tra'ici,a $ri,e $o,ave =o'erne lingvistike & 'va'eseto=e stol,e@&) E&ro$ska %ra=ati+ka tra'ici,a $o+ela ,e s Grci=a i nastavila s Ri=l,ani=aB ko,i s& &%lavno= bili aok&$l,eni o$isivan,e= vlastitiC ,e ika) N,iCove o$isne $ost&$ke i na ivl,e %ra=ati+ari s& na$osl,etk& $o+eli $ri=,en,ivati a o$is =o'erniC ,e ika $o$&t *ranc&sko%a i en%lesko%a) S $o=o@& takviC se o$isaB &te=el,eniC na o$isi=a latinsko%aB $o&+avao en%leski & >kola=a sve 'o 1:5;NiC %o'inaB ka' s& =no%e >kole & e=l,a=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a $ot$&no $restale $o&+avati en%lesk& %ra=atik&)

/81

2,ela tra'icionalniC %ra=ati+ara ,o> &vi,ek tvore osnov& =o'erniC %ra=atikaB ali &ve'ene s& =no%e $ro=,ene i 'o$&ne) O'ba+eno ,e n,iCovo nasto,an,e na preskriptivizmu kao osnovi ,e i+no% o$isaB $re$o na,e se =no%o vi>e vrsta rijeiB re+enica=a se 'o',el,&,e sastavnika strukturaB $re$o nate s& =no%e %ra=ati+ke $o,ave ko,e s& oni $revi',eliB $ok&>ava,& se stvoriti generativne gramatike i o'ri+e se $osebnost %ra=atici latinsko%aB ko,a se sa'a s=atra sa=o ,e'ni= o' =no%iC =o%&@iC %ra=ati+kiC s&stava) Neki s&vre=eni ra'oviB kao n$r) ni en%leskiC %ra=atika ko,e ,e $ri$re=io Ran'ol$C ]&irk i s&ra'nici ,o> s& &vi,ek $o svo,o, &s=,erenosti tra'icionalneB ali $o' sna?ni= &t,eca,e= na$retka %ra=ati+ko%a $ro&+avan,a ko,i se o'vi,ao & 'va'eseto= stol,e@&) -idjetiK 'eskri$tivi a=B lin%vistikaB $reskri$tivi a= "odatna literatura! Le$scC" 1::0S Mal=k,Tr 1::1! 088N09-S I Pal=er 1:81! -) $o%lavl,eS Robins 1::8)

transformacijska gramatika (eng. transformational grammar)


Vrsta generativne gramatike) Noa= #Co=sk" ,e 1:4;NiC %o'ina &veo & lin%vistik& $o,a= generativne gramatike ko,i ,e i=ao >irok o',ek) Posto,i =no%o ra li+itiC vrsta %enerativne %ra=atikeB a sa= #Co=sk" iC ,e nekoliko o$isao i ra ra'io & svo,i= rani= ra'ovi=a) 1liB ve@ o' sa=o%a $o+etka bio ,e sklon o'reEeno, vrsti tako vane transformacijske gramatike ili TGS trans*or=aci,ska %ra=atika se katka' na iva i transformacijska generativna gramatika ili TGG) Ve@ina %enerativniC %ra=atika ko,e s& 'ota' $ob&Eivale ani=an,e istra?iva+a a=i>l,ena ,e ovako! $o+ev>i ni o' +e%aB %ra=ati+ka $ravila i %raE&,& re+eni+n& str&kt&r& 'io $o 'ioB 'o'a,&@i ne>to na svako=e korak&B sve 'ok re+eni+na str&kt&ra ni,e $ot$&na) Kl,&+no ,e 'a se ono >to ,e ,e'no= $ri'o'ano

/8-

re+eni+no, str&kt&ri =ora a'r?ati! ne =o?e se =i,en,atiB brisati ili =icati na 'r&%a =,esta) Na+ela s& trans*or=aci,ske %ra=atike 'r&k+i,a) Nai=eB & trans*or=aci,sko, se %ra=atici re+eni+na str&kt&ra $rvo i %raE&,e na o$isani na+inB $ri=,eno= pravila neuvjetovanih kontekstom Geng) conteFt *ree r&lesHB o'nosno vrsto= ,e'nostavniC $ravila ko,a se &$otrebl,ava,& i & 'r&%i= vrsta=a %enerativniC %ra=atika) Str&kt&ra ko,a $rito= nasta,e na iva se dubinska struktura re+enice) MeE&ti=B nakon to%a $ri=,en,&,& se 'al,n,a $ravila ko,a se na iva,& transformacije i i=a,& $rili+no 'r&k+i,& narav) Trans*or=aci,e =o%& $ro=i,eniti $osto,e@& str&kt&r& na vi>e na+ina! ne sa=o 'a =o%& 'o'avati nove ,e'inice str&kt&ri Giako ,e ta *&nkci,a $ris&tna sa=o & rani= ina+ica=aHB ve@ =i,en,a,& $osto,e@e ,e'inice $re=,e>tan,e= na 'r&%a =,estaB ili +ak $ot$&ni= brisan,e= i str&kt&re) Po 'ovr>etk& $ri=,ene o'%ovara,&@iC trans*or=aci,a nasta,e str&kt&ra ko,a se na iva povr inska reenina struktura) 7bo% velike =o@i trans*or=aci,aB $ovr>inska str&kt&ra =o?e i %le'ati $ot$&no ra li+ito o' '&binske str&kt&re) Trans*or=aci,ska %ra=atika %ra=ati+ka ,e teori,a $re=a ko,o, se re+eni+na str&kt&ra obi+no sasto,i o' vi>e ra ina) Osi= o+ite $ovr>inske str&kt&reB ona takoEer i=a te=el,n& a$straktn& str&kt&r& G'&binsk& str&kt&r&HB a 'vi,e se nave'ene str&kt&re katka' bitno ra lik&,&) Pre=a #Co=sk",ev& %le'i>t& #Co=sko%a o'reEivan,e va?niC %enerali aci,a o re+eni+ni= str&kt&ra=a & $o,e'ino= ,e ik& =o?e se lak>e i ra iti a$straktni= '&binski= str&kt&ra=a ne%o 'r&k+i,e) Ztovi>eB na+en,e re+enice +esto se =o?e i ravni,e o're'iti i n,e ine '&binske str&kt&re) Trans*or=aci,ska %ra=atika ra vi,a se & nekoliko sli,e'niC ina+ica) ( svo,o, kn,i i i 1:48) %o'ine 2yntactic structures PSintakti+ke str&kt&reP #Co=sk" ,e $on&'io sa=o ',elo=i+ne nacrte vrlo ,e'nostavne vrste trans*or=aci,ske %ra=atike) Ona se $oka ala =an,kavo=B $a ,e #Co=sk" & svo,o, kn,i i i 1:54)

/8/

%o'ine !spects of the Theory of 2ynta8 P1s$ekti sintakti+ke teori,ePB $re'lo?io natno i =i,en,en& i $ot$&ni,& ina+ic& ko,a ,e $o nata kao model aspekata Geng) 1s$ects =o'elH ili kao standardna teorija Geng) Stan'ar' TCeor"H) Svi &'?benici trans*or=aci,ske %ra=atike ob,avl,eni $ri,e 1:9;) %o'ine Gkao i nekoliko ne'avno ob,avl,eniCH te=el,e se na stan'ar'no, teori,iB katka' & ko,i 'o'atak i kasni,iC ra'ova) Oko 1:59) %o'ine sk&$ina =la'iC lin%vista os$orila ,e stan'ar'n& teori,&B ?ele@i i ,e'na+iti '&binsk& str&kt&r&B $retCo'no $ri,e to%a sa=o sintakti+k& ra in& $rika aB sa se=anti+ko= re+eni+no= str&kt&ro= Gn,e ini= na+en,e=H) Ta, ,e $ro%ra=B na van generativna semantika Geng) Generative Se=anticsHB 'oveo 'o $ret$ostavl,an,a ,o> a$straktni,iC te=el,niC re+eni+niC str&kt&raB >to se $oka alo nei ve'ivi=B $a ,e na$osl,etk& na$&>ten) Ot$rilike & isto vri,e=e 'va s& =ate=ati+ka lin%vista Peters i RitCcCie 'oka ala 'a ,e stan'ar'na trans*or=aci,ska %ra=atika toliko =o@na 'a =o?e & na+el& o$isati sve >to se =o?e o$isati A >to ,e $otenci,alno $ora an re &ltatB ,er %ra=ati+ke teori,e &$ravo treba,& re@i >to ,e & ,e ici=a =o%&@eB a >to ni,e) Rezultati "etersa i Ritchija &ka ivali &$&@ivali s& na to 'a trans*or=aci,ska %ra=atika &o$@e ne na=e@e o%rani+en,a & $o%le'&s ob iro= na naravi %ra=atika l,&'skiC ,e ika) #Co=sk" ,e $o+etko= 1:8;NiC %o'ina na to o'%ovorio &voEen,e= bro,niC $ro=,ena & svo, okvirB a isCo' re &ltat ,e $ostao $o nat kao proirena standardna teorija Geng) EFten'e' Stan'ar' TCeor" A ESTH) 2o kra,a 1:8;NiC 'al,n,e s& $ro=,ene 'ovele 'o ra'ikalno i =i,en,ene ina+ice na vane prera'ena proirena standardna teorija Geng) Revise' EFten'e' Stan'ar' TCeor" A RESTH) Inovaci,e $reraEene $ro>irene stan'ar'ne teori,e &kl,&+ivale ob&Cva@ale s& &voEen,e tragovaB nevi'l,iviC o naka $retCo'niC $olo?a,a ,e'inica ko,e s& $o=akn&teB s=an,ivan,e bro,a $osebniC trans*or=aci,a o' 'esetak na sa=o 'vi,e te $re=,e>tan,e $o ornosti s trans*or=aci,a na ogranienja ko,a s& se na n,iC o'nosila)

/80

#Co=sk" ,e i$ak nastavio ra vi,ati svo,e i'e,eB $a ,e 1:91) %o'ine ob,avio #redavanja o upravljanju i vezanju GLectures on $ovorenment and BindingH) Ta ,e kn,i%a o'bacila ve@i 'io ele=enata rani,iC trans*or=aci,skiC teori,a & korist ra'ikalno ra li+ito%a i 'aleko slo?eni,e%a $rist&$a na vano%a teorija upravljanja i vezanja) ( teori,i &$ravl,an,a i ve an,a a'r?ala se sa=o ,e'na trans*or=aci,aB a &nato+ o+ito=e kontin&itet& i =eE& $retCo'niC $rist&$a i nove teori,eB a teori,& &$ravl,an,a i ve an,a ili a n,e ina nasl,e'nikaB minimalistiki program Geng) Mini=alist Pro%ra==eHB obi+no se ne &$otrebl,ava na iv Ptrans*or=aci,ska %ra=atikaP) 2akleB a $otrebe lin%visti+ko% istra?ivan,a trans*or=aci,ska se %ra=atika =o?e s=atrati =rtvo=B iako ,e n,e in &t,eca, bio o%ro=an%ole=B a teori,e ko,e s& ,e nasli,e'ile na'=o@ne) -idjetiK 'erivaci,aB %enerativna %ra=atikaB teori,a &$ravl,an,a i ve an,a "odatna literatura! Grin'er an' El%in 1:8/S L"ons 1::1! 8)N9) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 09-N0:8)

transkripcija (eng. transcription)


Prika %ovora a$isan s $o=o@& &obi+a,eniC si=bola) .&'&@i 'a &obi+a,eni s&stavi a$isivan,a %otovo nika' nis& $rikla'ni a $ot$&no i ravan i 'osl,e'an $rika i %ovaran,aB *oneti+ari i lin%visti stvorili s& vlastite s&stave si=bola a transkri$ci,& %ovorniC %lasovaB $o,e'iniC ri,e+i i $ove ano%a %ovora) Posto,e 'vi,e bitno ra li+ite vrste transkri$ci,e %ovoraB iako ob,e obi+no &$otrebl,ava,& me&unarodnu fonetsku abecedu) ( fonetskoj transkripciji Geng) $Conetic transcri$tionH cil, ,e >to 'etal,ni,e abil,e?iti *i i+ki i ob,ektivno stvarne %ovorne %lasove s ob iro= na svrC& $ro&+avan,aB $ri +e=& se 'vi,e transkri$ci,e iste i ,ave =o%& ra likovati $re=a koli+ini obraEeniC 'etal,a) Ionetska transkri$ci,a &vi,ek ,e atvorena &%lati= a%ra'a=a) TakoB & =e=o li

/84

ti$i+an i %ovor en%leske ri,e+i please P=oli=PB *onetska transkri$ci,a U$li V =ini=&= ,e *onetskiC obavi,esti) 7a 'r&%e svrCe $otrebna ,e 'etal,ni,a transkri$ci,a U$Cli VB ko,a i ri+ito bil,e?i as$iraci,& Gistiskivan,e 'aCaH nakon U$V i '&l,in& sa=o%lasnika UiV) Jo> 'etal,ni,a ina+ica bila bi U$Ci VB ko,a bil,e?i 'a ,e UlV be v&+an bo% s&s,e'ne as$iraci,e) 1ko ,e %ovornik 1=erikanacB =o%li bis=o $isati U$Cti VB %',e si=bol UtV i ri+ito &$&@&,e na ti$i+no a=eri+ko Pta=no lP GUlV ko,e s i %ovora s $o'i%n&ti= stra?n,i= 'i,elo= ,e ikaH) Koli+ina *onetskiC 'etal,a ko,i se =o%& &kl,&+iti & *onetsk& transkri$ci,& %otovo ,e neo%rani+enaB ali se obi+no =ora=o a'ovol,iti bil,e?en,e= sa=o oniC obavi,esti ko,e s& va?ne a svrC& $ro&+avan,a) Zto vi>e 'etal,a &kl,&+i=oB to ,e transkri$ci,a uaS a >to =an,e 'etal,a &kl,&+i=oB to ,e transkri$ci,a ira) Va?no ,e $ri=i,etiti 'a *onetska transkri$ci,a bil,e?i *i i+k& stvarnost) Sto%a &v,e?bani *oneti+ar =o?e &s$,e>no transkribirati bilo ko,i is,e+ak %ovoraB +ak i n,e=& $ot$&no ne$o nato%a) O ,e ik& ko,i sl&>a ne treba ni>ta natiB ve@ sa=o treba $re$o nati %ovorne %lasove) #onoloka transkripcija Geng) $Cone=ic transcri$tionH $rili+no se ra lik&,e o' *onetske) ( *onolo>ko, transkri$ci,i ne transkribira,& se %lasoviB ve@ fonemi ,e ikaB o'nosno osnovne %lasovne ,e'inice to% ,e ika) To ,e =o%&@e tek nakon >to se $rove'e $ot$&na *onolo>ka ra>+la=ba ,e ika i o'l&+i ko,i *one=i & n,e=& $osto,eB ko,i %ovorni %lasovi $ri$a'a,& ko,i= *one=i=a i ko,e @e=o si=bole 'o'i,eliti ko,i= *one=i=a) Sto%a se *onolo>ka transkri$ci,a $ot$&no ne$o nato% ,e ika ne =o?e stvoriti) Ionolo>ka transkri$ci,a &vi,ek ,e o%raEena *one=ski= kosi= a%ra'a=a) .&'&@i 'a $osto,i $ot$&na *one=ska ra>+la=ba en%lesko%aB =o?e=o na$raviti *one=sk& transkri$ci,& ri,e+i please P=oli=P +i= se slo?i=o oko *one=skiC si=bola ko,i se treba,& &$otrebl,avati) Priro'noB ko' $ri $rvo%a $rvo=e s&%lasni+ko% s&%lasni+ko= *one=a *one=& o'l&+it @e=o se a M$MB $ri 'r&%o%a 'r&%o= s&%lasni+ko% s&%lasni+ko= *one=a *one=& a MlMB a ko' $ri

/85

a'n,e%a a'n,e=& a M MB ali & ve i sa sa=o%lasniko= $osto,i nesla%an,e! neki lin%visti vi>e vole $re'stavl,ati ta, sa=o%lasni+ki *one= kao MiMB a 'r&%i kao Mi!MB tako se please *one=ski $rika &,e ili M$li M ili M$li! MB ovisno o si=bol& a s&%lasni+ki *one=) GO na+ivan,eB naravnoB =ora biti 'osl,e'no)H -idjetiK *onetikaB *onolo%i,aB =eE&naro'na *onetska abece'a "odatna literatura! La'e*o%e' 1::/! -) $o%lavl,e)

tvorba rijei (eng. !ord%formation)


Post&$ak tvorbe noviC ri,e+i o' ve@ $osto,e@iC) Posto,i =no%o na+ina tvorbe noviC ri,e+iB a & en%lesko=e $osto,e %otovo svi) Pri slaganju Geng) co=$o&n'in%H 'vi,e se Gili vi>eH $osto,e@iC ri,e+i ,e'nostavno 'r&?&,&) Posto,i nekoliko & oraka a takav $ost&$ak! (lack(oard P>kolska $lo+aPB redneck Ptvr'oko?acPB overthro1 P$rebacitiPB olive green P=aslinasto elenoPB scarecro1 Pstra>iloP i forget.me.not Pne aboravi =eP) Katka' se takoEer 'o'a,e i afiksB kao & (lue.eyed P$lavookiP i flat.earther Psravn,iva+ e=l,eP) Pri=,eri s& sla%an,a & Crvatsko=e ,e ik&! vlakovo:aB dalekopisaB klorovodik) T& ,e obve atan s$o,nik No.) Pri izvo&enju ili 'erivaci,i a*iksi se 'o'a,& na ri,e+B kao & prehistory P$ret$ovi,estPP$ra$ovi,estPB re1rite P$re$isatiPB unsafe Pnesi%&ranPB 1asha(le P$erivPB prohi(ition P abranaP i finalize P avr>itiP) Mo%&@i s& =no%ostr&ki a*iksiB kao & misdirection Pkrivi s=,erPB illegitimacy Pnele%iti=nostPB transformational Ptrans*or=aci,skiP i e8istentialism Pe% istenci,ali a=P) Pri=,eri s& i voEen,a & Crvatsko=e ,e ik& podtokaB kovaB pretapovijestB predsjednik) ( ri,e+i potkrovlje $o,avl,&,& se =no%ostr&ki a*iksi) Pri izrezivanju Geng) cli$$in%H o'bac&,e se 'io '&l,e ri,e+iB kao & (ra P%r&'n,akP GQ (rassiereHB gym P%i=nasti+ka 'voranaP GQ gymnasticHB phone Ptele*onP GQ telephoneHB cello Pviolon+eloP GQ violoncelloH) Pri srastanju Geng) blen'in%H 'vi,e ri,e+i &rasta,& ,e'na & 'r&%&B kao &

/88

smog Gsmoke P'i=P n fog P=a%laPH i (lagdan Gbla% n 'anH) Pri povratnoj tvorbi Geng) backN*or=ationH nova se ri,e+ i vo'i i '&l,e ri,e+i ko,a nai %le' sa'r?i a*iksB >to & $ovi,esno=e s=isl& ni,e to+noB kao & pea P%ra>akP o' $retCo'no% peaseB ili edit P&re'itiP o' $retCo'no% editor P&re'nikP) "reralambom Geng) reanal"sisH =i,en,a se str&kt&ra ri,e+i i i vla+i is,e+ak ko,i $retCo'no ni,e bio ,e'instvena sastavnicaB kao & ham(urger Psen'vi+ o' >&nkeP Gi vorno Ham(urg n erH ko,i ,e $rera>+lan,en kao ham P>&nkaP n N(urgerB stvara,&@i 'anas nove tvorenice s N(urgerB n$r) cheese(urger Psen'vi+ o' siraP i vege(urger Psen'vi+ o' $ovr@aP) S$a,an,e= $o+etniC slova sk&$ine & ,e'n& ri,e+ nasta,e akronimB ako se =o?e i %ovoriti kao ri,e+ Gn$r) laser Q light amplification (y stimulated emission of radiation P$o,a+avan,e sv,etlosti sti=&lirano= e=isi,o= ra+en,aPHB ili inicijalizam ako se ri,e+ =ora slovkatiB n$r) 'B<B BBCB HCK i <C!) Ve@ina en%leskiC str&+niC na iva nasta,e s$a,an,e= %r+kiC ili latinskiC tvorbenih oblika Geng) co=binin% *or=sH ko,i i=a,& o'%ovara,&@e na+en,eB n$r) ne'avno otkrivena stvoren,a ko,a ?ive na te=$erat&ri ki$&@e vo'e ili +ak i vi>o, te=$erat&ri na vani s& hiperthermofiliB o' %r+kiC ele=enata ko,i nose na+en,a PvisokoNte=$erat&roNl,&$ciP) -idjetiK a*iksB i voEen,eB =or*olo%i,a "odatna literatura! 1'a=s 1:8/S .a&er 1:9/S Kata=ba 1::0! 0) $o%lavl,eS .abi@ 1:95S .ari@ et) al) 1::8)

/89

umjetni jezik (eng. artificial language)


I =i>l,eni ,e ik) O' se'a=naesto% stol,e@a i =i>l,eno ,e na stotine &=,etniC ,e ikaB neki o' n,iC sa=o s& bili nacrti ,e ikaB 'ok s& 'r&%i ra vi,ani & o$se?ne %ra=atike i velike r,e+nike) Sa=o ,e nekoliko a?iv,elo & &$orabi) Mno%i stari,i $ok&>a,i ',ela s& *ilo o*aB i $o naravi +esto a prioriB >to na+i 'a nis& obra@ali $o ornost na $osto,e@e ,e ikeB ve@ s& bili sastavl,ani $re=a na+eli=a ko,a s& se sastavl,a+i=a +inila $rikla'ni=a) Nekoliko iC ,e a=i>l,eno kao P&niver alniP ili Plo%i+kiP ,e ikB asnovan &te=el,en na veliko, ra ra'beno, sCe=i c,elok&$no%a l,&'sko% nan,a) Svi s& bili veo=a i ra ito ne$rakti+ni) O' istakn&ti,iC $ok&>a,a val,a s$o=en&ti one Iranc& a 2escartesaB ZkotlanEanina 2al%arna i En%le a Jilkinsa) O' 'evetnaesto% s& stol,e@a &=,etni ,e ici +e>@e a posterioriB o'nosno i ve'eni i $osto,e@iC ,e ikaB a takve s& ,e ike stvarali lin%vistiB lo%i+ariB sve@eniciB $oliti+ariB ok&ltisti i $oslovni l,&'i) N,e=a+ki *ilo o* Leibni ne>to ,e $ri,e sastavio nek& vrst& &reEeno%a latinsko% s =ali= bro,e= nastavakaB a *ranc&ski ,e $oliti+ar Iai%&et takoEer na$ravio nacrt &reEene vrste *ranc&sko%aB >to & oba sl&+a,a ni,e &ro'ilo nikakvi= $lo'o=) N,e=a+ki sve@enik ScCle"er 199;) %o'ine ob,avio ,e vola$vkB slo?en& i +&'n& =,e>avin& *ra%=enata nekoliko e&ro$skiC ,e ika sa slo?eni= %ra=ati+ki= nastavci=a ko,i s& i =i>l,eni $o n,e%ov& vlastito=e naCoEen,&S re &ltat ,e sli+io $ol&',elo=& >ve'sko=B ali ,e sve,e'no & nekoliko %o'ina $riv&kao stotine tis&@a sl,e'benika) Pol,ski ok&ltist 7a=enCo* 1998) %o'ine stvorio ,e esperantoB $&no ,e'nostavni,i ,e ikB takoEer sastavl,en o' 'i,elova i *ra%=enata

/8:

nekoliko e&ro$skiC ,e ika ko,i ,e $ostao na,&$otrebl,avani,i i na,$ro&+avani,i &=,etni ,e ik na svi,et&) Es$eranto ,e ,o> &vi,ek 'osta slo?en ,e ikB $a s& na$ravl,ene $o,e'nostavn,ene ina+ice na vane i'oB es$eranti'skiB es$i'skiB es$eranti>o i =o'erni es$erantoB ko,e nis& i=ale =no%o &s$,eCa) 2anski lin%vist Jes$ersen stvorio ,e $reraEen& ina+ic& es$erantaB na van& novialB ali ni on ni,e $riv&kao velik& $o ornost) Tali,anski lo%i+ar Peano i =islio ,e latinski be *leksi,e GLatino sine fle8ioneHB vrst& $o,e'nostavn,eno%a i &reEeno%a latinsko%aB a ati= ,e a=eri+ki $isac 6o%ben i =islio inter%los&B ko,i ,e & s&>tini ina+ica klasi+no%a %r+ko%a be ikakviC nastavaka) Sk&$ina l,&'i stvorila ,e vrst& &reEeno%a a,e'ni+ko% ro=ansko% ,e ikaB na vano%a interlin%vaB ko,i i=a o%rani+en& $ri=,en&B &%lavno= & nanosti) Ne'avno ,e ob,avl,ena =o'i*icirana i $ro>irena ina+ica inter%lose ko,a se sa'a ove %losa) Mno%o 'r&%iC $ro,ekata & 'va'eseto=e stol,e@& $o,avilo se i $onovno $oton&lo be tra%a) Vri,e'an ,e s$o=ena te=el,ni en%leski Geng) .asic En%lisCHB o%ol,ena ina+ica en%lesko% ,e ika sa sa=o 94; ri,e+iB ko,& ,e ob,avio britanski nanstvenik #) K) O%'enS ona ,e neko vri,e=e bila $o$&larnaB ali $oka ala se ne',elotvorno= $a ,e nestala) Pisac ba,ki J) R) R) Tolkien i =islio ,e ne ,e'anB ve@ nekoliko ,e ika a svo, ro=an $ospodar prstenovaB a neki=a ,e +ak ra ra'io $o'ri,etloB %lasovne $ro=,eneB $oro'i+no stablo i s&stav a$isivan,a) Lin%vist Marc Okran' 'obio ,e a'atak i =isliti klin%onski ,e ik a *il= Hvjezdane staze i sa'a =o?'a i=a vi>e 1=erikanaca ko,i &+e klin%onski ne%o oniC ko,i &+e s&vre=ene e&ro$ske ,e ike) -idjetiK ,e ikB $riro'ni ,e ik "odatna literatura! .o'=er 1:00! rI) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! 49) $o%lavl,eS Lar%e 1:94S Mal=k,Tr 1::1! /9N0-)

/9;

univerzalije (eng. universal)


Istinita tvr'n,a o svi= ,e ici=a) ( $ro>losti s& istra?iva+i $o$&t n,e=a+ko% *ilo o*a i osa=naesto% stol,e@a JilCel=a von 6&=bol'ta katka' tra%ali a o$@i= ,e i+ni= na+a,ka=a) S&vre=eni interes a ta, $re'=et stvarno ,e $ob&'io tek a=eri+ki lin%vist Jose$C Greenber% 1:5;NiC %o'ina) O' Greenber%ova $ionirsko%a ',elaB ko,e ,e $otakn&lo osnivan,e veliko%a $ro,ekta na stan*or'sko=e sve&+ili>t&B bro,ni s& se lin%visti $osvetili tra%an,& a ,e i+ni= &niver ali,a=a) 2r&%i s=,er istra?ivan,a otvoren ,e ot$rilike & isto vri,e=e ka' ,e a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" $o+eo istra?ivati univerzalnu gramatiku) I to%a s& $roi a>la ra likovan,a formalnih univezalija Geng) *or=al &niversalsH A o$@a o%rani+en,a %ra=ati+kiC oblika & bilo ko,e=& ,e ik&B obi+no i ve'ena na visoko, ra ini a$strakci,e &n&tar ko,e %ra=ati+ke teori,e A te tvarnih univerzalija Geng) s&bstantive &niversalH A $ravila o ,e i+ni= ob,ekti=a ko,i =o%& ili ne =o%& biti $ris&tni & ,e ici=aB kao i $ravila o n,iCov& $ona>an,&) Evo nekoliko 'o 'anas ne$obi,eniC tvarniC &niver ali,a! svaki ,e ik ra lik&,e i=enice i %la%oleS svaki ,e ik ra lik&,e tri licaS svaki ,e ik i=a bare= tri sa=o%lasnika Gkavkaski ,e ,e ik kabar'i,an i ni=ka ,er se +ini 'a i=a sa=o 'va sa=o%lasnikaH) &otovo univerzalija Geng) nearN&niversalH $ravilo ,e ko,e i=a sa=o nekoliko i ni=aka) Evo ,e'no%a $ri=,era! svaki ,e ik i=a bare= ,e'an nosni s&%lasnik) To ,e %otovo to+noB ali $osto,i nekoliko i ni=akaB $a bo% n,iC $ravilo $osta,e &$itni=) Vrlo korisni= $oka ao se $rist&$ i'enti*iciran,& implikacijskih univerzalija Geng) i=$licational &niversalsH ko,e i=a,& oblik Pako ,e ik i=a svo,stvo PB on'a takoEer =ora i=ati svo,stvo ]P) Prist&$ ,e &veo Greenber%B a osobito %a ,e ra vio JoCn 6awkins) Pri=,er! ako ,e ik i=a $re'n,e aobl,ene sa=o%lasnikeB ta'a i=a i stra?n,e aobl,en,e sa=o%lasnike)

/91

Potra%a a &niver ali,a=a katka' 'ovo'i 'o tipologije) 1ko ra =atra=o =o%&@e o$@e svo,stvo P i otkri,e=o 'a ,e & nekoliko ,e ika P o's&tnoB =o?e=o $ostaviti ti$olo>ko ra vrstavan,e PN,e ika nas$ra= neNPN,e ika) NaravnoB $o$&t bilo ko,e ti$olo%i,eB ona ,e ani=l,iva sa=o ako se &tvr'i 'a ,e ici & svako, sk&$ini $rili+no 'osl,e'no i=a,& i druge a,e'ni+ke na+a,ke osi= P i neNP) -idjetiK ti$olo%i,aB &niver alna %ra=atika "odatna literatura! #o=rie 1:9:S #ro*t 1::;S #r"stal 1::8a! 10) $o%lavl,eS Greenber% 1:5/S J) 6awkins 1:9/)

univerzalna gramatika (eng. universal grammar)


Gra=ati+ka svo,stva ko,a s& a,e'ni+ka svi= l,&'ski= ,e ici=a) Ka' ,e a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk" 1:5;NiC %o'ina &veo svo,& pretpostavku o uro&enostiB tvr'io ,e 'a ,e & na>e=& =o %& ve@ o' roEen,a &%raEen natan 'io str&kt&re l,&'skiC ,e ika) O' 1:9;) %o'ine #Co=sk" ,e ra raEivao svo,e sta,ali>te tvr'e@i sl,e'e@e! b&'&@i 'a se o'reEena te=el,na na+ela tvorbe re+enica nala e & svi= ,e ici=aB ona =ora,& sa+in,avati 'io na>e %enetske 'atosti ko,a $osto,i o' sa=o% roEen,a) S$o=en&ta na+ela on a,e'ni+ki= i=eno= na iva univerzalnom gramatikom) NaravnoB #Co=sk" $ok&>ava *or=&lirati na+ela &n&tar vlastito%a teori,sko% $rist&$aB iako se n,e%ov $rist&$ ti,eko= %o'ina natno =i,en,ao) Na+ela s& n&?no $rili+no a$straktnaB a bave se $itan,i=a kao >to s&! koliko 'aleko & re+enici =o%& sta,ati 'va ,e i+na ele=enta ko,a s& na neki na+in $ove ana[ #Co=sk" i n,e%ovi sl,e'benici &v,ereni s& 'a takva na+ela 'oista $osto,eB a =no%i s& ra'ovi $osve@eni &$ravo n,iCov& otkrivan,&) Ta, se a'atak $oka ao vrlo aCt,evni=! $re'lo?ena na+ela be bro, s& $&ta $reina+ena 'a bi se &skla'ila s Ptvr'o%lavi=P $o'aci=aB neki= o+iti= $rot&$ri=,eri=a 'oska+e se ra li+iti= teori,ski= sre'stvi=a ko,a 'o$&>ta,& kr>en,e na+ela & o'reEeni= okolnosti=a)

/9-

Kritika ,e +esto s&=n,i+ava $re=a ti= nai %le' ad hoc $ost&$ci=aB a neki se +ak $ita,& ,es& li t& $osri,e'i &o$@e na+ela &niver alne %ra=atike! ne ra'i li se $ri,e o $&ko=e v,erovan,&[ -idjetiK teori,a &$ravl,an,a i ve an,a "odatna literatura! #ook 1::5! 1) $o%lavl,e

unutranja rekonstrukcija (eng. internal reconstruction)


Meto'a povijesne lingvistike ko,a se $ri=,en,&,e na $o,e'ino=e ,e ik& kako bi se 'obile obavi,esti o n,e%ovo, $ovi,esti) Na iv unutranja rekonstrukcija o'nosi se na nekoliko $ove aniC ali ra li+itiC $ost&$aka) Ve@ini tiC $ost&$aka a,e'ni+ko ,e a$a?an,e o'reEeniC & oraka & ,e ik& ko,i se $ro&+avaB kao i i ni=aka o' o$@iC & orakaB $ostavl,an,e $ret$ostavke 'a s& i ni=ke neko@ bile $ravilni oblici i &tvrEivan,e $ro=,ena ko,e s& iC &+inile ne$ravilni=a) Osobito slavan $ri=,er &n&tra>n,e rekonstr&kci,e $rove'en ,e na praindoeuropskome ,e ik& GPIEHB ne abil,e?eno=e $retk& indoeuropskih ,e ika) Mla'i ,e Ier'inan' 'e Sa&ss&re a=i,etio 'a & $rain'oe&ro$sko=e ,e ik& osi= &obi+a,eniC %la%olskiC kori,ena ko,i se =o%& rekonstr&irati s o$@i= obliko= #e#NB %',e ,e # bilo ko,i s&%lasnik Geng) consonant A #HB $osto,i i ni 'r&%iC oblika! e#NB a#NB o#NB #e!NB #a!N ili #o!N G& $osl,e'n,a tri 'voto+,e= s& o na+eni '&%i s&%lasniciH) Sa&ss&re ,e sto%a $ret$ostavio 'a s& ti ne$ravilni kori,eni neko@ i=ali $ot$&no $ravilan oblik #e#NB ali s& o'reEeni stari s&%lasnici be &v,etno nestali i ,e ikaB $ri +e=& s& neki o' n,iC is$rva =i,en,ali kakvo@& obli?n,e%i sa=o%lasnika e & %las a ili oBB kao i to te 'a s& ,e i>+e avan,e tiC s&%lasnika & rokovalo sviB nakon i>+e avan,aB $ro'&l,ilien,e $retCo'no%i sa=o%lasnika) I takve ra>+la=be $roi la i 'a s& ne$ravilni %la%oli nastali kao $lo' $ravilne *onolo>ke $ro=,ene ko,a se $ri=,en,ivala na i vorno $ot$&no nor=alne $ravilne kori,ene) Pret$ostavl,eni i %&bl,eni s&%lasnici $ostali s& $o nati kao laringaliB a Sa&ss&reova laringalna pretpostavka na$osl,etk& ,e $otvrEena

/9/

otkri@e= Cetitsko%aB ,e'no% o' in'oe&ro$skiC ,e ika & ko,e=& s& 'oista o+&vani neki o' tiC s&%lasnika) -idjetiK $ore'bena rekonstr&kci,a "odatna literatura! Terr" #rowle" 1::-! 5) $o%lavl,eS IoF 1::4! 8) $o%lavl,eS 6ock 1:95! 18) $o%lavl,eS Trask 1::5! :) $o%lavl,e)

uporaba (eng. performance)


Stvarne i ,ave stvarniC l,&'i) Pri %ovor& se +esto %ri,e>i) 2o%aEa,& se $o%re>keB i ostavl,a,& ri,e+iB $rave stanke a ra =atran,e ve@ i re+eno%aB a$o+ne i ,ava ko,a se ne 'ovr>iB aboravl,a se +ak i nit ra %ovora) Sli+no to=&B $ri sl&>an,& se 'o%aEa 'a se >to $ro$&stiB $re+&,e ili $o%re>no ra &=i,e) Lin%visti ve@ '&l,e vri,e=e sCva@a,& 'a s& takvi $ore=e@a,i ,e i+no%a $ona>an,a ve@ino= $osl,e'ica ne,e i+niC & rokaB $a iC sto%a ne & i=a,& na isto, ra ini kao i sa=o ,e i+no $ona>an,e) Na to=e se te=el,i i ra lika i =eE& na>e G'onekle i'eali iraneH s$osobnosti sl&?en,a ,e iko=B $re=a Sa&ss&re& na vane langue (jezik(B a $re=a #Co=sko=e competence PsposobnostPB te na>e%a stvarno% ,e i+no% $ona>an,aB $re=a Sa&ss&re& na vano% parole (govorPB a $re=a #Co=sko=e performance PuporabaP) Lin%viste teori,ske ori,entaci,e obi+no ani=a ,e i+na s$osobnostB $a ane=ar&,& ono >to s=atra,& neva?no= Pb&ko=P %ovorniC $o%re>aka) 2r&%i se lin%vistiB osobito oni ko,e ani=a obradba jezikaB bave &$ravo %ovorni= $o%re>ka=a i a n,iC se =o?e re@i 'a $ro&+ava,& ,e i+n& &$orab&) -idjetiK langue 3,e ikPB obra'ba ,e ikaB s$osobnost "odatna literatura! Steinber% 1::/! 4)N5) $o%lavl,e

uporabne navike (eng. usage)


Sk&$ navika %ovoren,a i $isan,a o'reEene sk&$ine l,&'iB ili ko,a o' tiC navika) Ni,e'an ,e ik ni,e &,e'na+en) Osobito se to o'nosi na o'reEene ri,e+iB i %ovorB $ravo$isB na+en,a i %ra=ati+ke oblike ko,i nis& $osv&'a istov,etniB ve@ s& ti$i+ni sa=o

/90

a o'reEena $o'r&+,aB o'reEena ani=an,a ili o'reEene stilove) ( skla'& s ti=B $o& 'an o$is ko,e%a ,e ika =ora 'ati te obavi,esti) En%leski r,e+nici & o'reEene oblike stavl,a,& o nake) R,e+nici navo'e o nake $o'r&+,a a na ive ra li+itiC str&ka! matematikaB (otanikaB nautikaB gramatika te o nake stila! 0argonB arhainoB razgovorno i o nake $o'r&+,a &$orabe! australskiB /kotskiB uglavnom ameriki) Takve uporabne odrednice Geng) &sa%e labelsH o na+&,& 'a ,e o'reEena &$oraba $ri=,erena sa=o & o'reEeni= konteksti=aB a & 'r&%i= bi sl&+a,evi=a bila neo+ekivana i ne$rikla'na) Treba Val,a na%lasiti 'a ve@ina ele=enata s takvi= &$orabni= o're'nica=a ni,e neravno$ravna & o'nos& na ostale ele=enteB $a ,e tvr'n,a 'a ?ar%onski na ivi ili v&l%ari =i nis& P$ravi en%leskiP ili P$ravi CrvatskiP ,e ik nak $ot$&no% nera &=i,evan,a) 1rCai =i s& $oseban sl&+a,) To s& ri,e+i i ba+ene i &$orabe i nis& 'i,elo= s&vre=eno% ,e ikaB osi= ka' se na=,erno ?eli $osti@i arCai+ni kontekstB kao ko' reli%i,sko% stila) 1rCai =i se katka' &vr>tava,& & r,e+nike kao $o=o@ oni=a ko,i ?ele +itati stare tekstove) Pri=,ericeB bo% va?nosti ko,& en%leski lin%visti $ri$is&,& SCakes$eareovi= ',eli=aB neki r,e+nici navo'e svak& ri,e+ i na+en,e ko,i se $o,avl,&,& & n,e%ov& kn,i?evno=e o$&s&B +ak ako se nave'ene ri,e+i ne nala e ni%',e 'r&%',e) Pri=,en,ivan,e &$orabniC o naka sastavni ,e 'io $rist&$a ko,i na iva=o deskriptivizam: o$isivan,e ,e i+niC +in,enica & ono=e oblik& & ko,e= se 'oista $o,avl,&,&) -idjetiK 'eskri$tivi a= "odatna literatura! #r"stal 1::4! 1-) $o%lavl,e)

upravljanje/# rekcija# (eng. government)


Gra=ati+ka $o,ava & ko,o, prisutnost o'reEene ri,e+i & re+enici $re'o'reE&,e oblik 'r&%e ri,e+i s ko,o= ,e $rva ri,e+ %ra=ati+ki $ove ana) MeE& 'i,elovi=a sinta%=e oprati /alicu ne=a obli+no%a $o'&'aran,aB $a ne =o?e=o

/94

%ovoriti o sronostiB o'nosno ne =o?e=o re@i 'a se %la%ol Psla?eP s obliko= i=enice) Ka?e=o 'a %la%ol upravlja $a'e?o= i=eniceB ili ,e'nostavno 'a %la%ol &$ravl,a i=enico=B ,er sa=a $ris&tnost infinitiva +ini obve atni= akuzativ i=enice) ( Crvatsko=e ,e obi+no 'a %lavna sastavnica takviC s$o,eva b&'e %la%ol Glistati knjiguB %',e %la%olski oblik aCti,eva i=enic& & ak& ativ&HB ali to =o?e biti i imenica Gpisanje romanaHB pridjev Gsklon nasiljuH i prilog Gmalo do(roteH) Ka' %lavna sastavnica aCti,eva ba> o'reEeni oblik $o'reEene sastavnice %ovori=o o jakom upravljanju Gpisati knjigu it')HB a ka' se avisna sastavnica =o?e a=i,eniti ko,i= 'r&%i= obliko=B be bitne $ro=,ene na+en,aB %ovori=o o slabome upravljanju Ghodati ulicomB hodati po uliciB hodati kroz ulicu itd)H) Je'nostavan $ri=,er &$ravl,an,a $osto,i i & en%lesko=e ,e ik&B & ko,e=& se ve@ina osobniC a=,enica $o,avl,&,e & 'va ra li+ita $a'e?na oblika! nominativu i objektnome padeu Gak& ativ ili 'ativH) Pri=,eri! < P,aPMme P=enePB she PonaPMher Pn,&PB they PoniPMthem Pn,iCP) 1ko $ri,e'lo% i=a a ob,ekt ,e'n& o' tiC a=,enicaB a=,enica se =ora $o,aviti & ob,ektno=e oblik&! 1ith me Psa =no=PB ne Y1ith < Psa ,aPS for her P a n,&PB ne Yfor she P a onaP) T& takoEer ne=a s=isla %ovoriti o sronosti a=,enice s $ri,e'lo?ni= obliko=B ,er en%leski $ri,e'lo% i=a sa=o ,e'an oblik) Osi= $ri,e'lo%a i en%leski %la%oli &$ravl,a,& svo,i= ob,ekti=a & ob,ektno=e $a'e?&B n$r) "o you see meF PVi'i> li =e[P) Ne>to ,e slo?eni,e &$ravl,an,e & n,e=a+ko=e ko,i i=a +etiri $a'e?aB a ra li+iti $ri,e'lo i &$ravl,a,& ob,ekti=a ko,i sto,e & ra li+iti= $a'e?i=a) Na $ri=,erB mit PsP &$ravl,a 'ativni= $a'e?o=B tako 'a n,e=a+ki aCti,eva mit mir Psa =no=PB o'nosno 'ativni oblik mir a=,enice ich P,aP) Pri,e'lo% f_r P aP &$ravl,a ak& ativo=B tako 'a P a =eneP %lasi f_r michB s ak& ativo= mich) ( n,e=a+ko=e svaki $ri,e'lo% &$ravl,a o'reEeni= $a'e?o=B a &+enik ,e'nostavno treba na&+iti ko,i $ri,e'lo i i'& s ko,i= $a'e?o=)

/95

( baski,sko=eB takoEerB %la%oli &$ravl,a,& $a'e?ni= oblici=a svo,iC ob,ekata) O'reEeni %la%ol =o?e &$ravl,ati s nekoliko $a'e?a) Ve@ina iC &$ravl,a a$sol&tivo=B kao ikusi Pvi'iP! neska ikusi dut Pvi'io sa= ',evo,k&P Gneska P',evo,k&PB a$sol&tivH) NekiB $akB &$ravl,a,& 'ativo=B kao lagundu P$o=o@iP! neskari lagundu diot P$o=o%ao sa= ',evo,ciP GneskariB 'ativH) Nekoliko iC &$ravl,a instr&=entalo=B kao gogoratu Ps,e@ati seP! neskaz gogoratu naiz Ps,e@a= se ',evo,keP GneskazB instr&=entalH) 7a ne>to $osebni,i sl&+a, &$ravl,an,a ro'a $o%le'a,te $o' sronost) ( teoriji upravljanja i vezanja $o,a= &$ravl,an,a $oo$@en ,e i $ro>iren & skla'& sa sre'i>n,i= o're'nica=a to%a teori,sko% $rist&$a) -idjetiK ovisnostB $otkate%ori aci,aB sro+nost "odatna literatura! Gleason 1:51! 14:N150S Pran,kovi@ 1::9! 1-N1/S .abi@ 1::9)

ure'aj za jezino usvajanje (eng. language ac+uisition device)


6i$otetski =entalni or%an na=i,en,en &sva,an,& $rvo% ,e ika) 1=eri+ki ,e lin%vist Noa= #Co=sk" 1:5;NiC $o+eo ra vi,ati svo,& pretpostavku o uro&enosti $re=a ko,o, se raEa=o s ve@ &%raEeni= nan,e= o naravi l,&'skiC ,e ika) #Co=sk" ,e 'al,e ra ra'io svo,& $ret$ostavk& tvr'e@i 'a ',eca =ora,& i=ati ure'aj za jezino usvajanje GL12HB osobit =entalni or%an Gstr&kt&ra & =o %&H ko,i ,e na=i,en,en 'obivan,& %enerali aci,a i nas&=i+no%a i +esto i obli+eno%a %ovora okolineB >to ',etet& o=o%&@&,e i %ra'n,& $otrebniC *onolo>kiC i %ra=ati+kiC $ravila) #Co=sk",ev a1r%&=ent Noa=a #Co=sko% te=el,io se na n&?nosti! bo% nai %le' silniC $re$reka usvajanju jezikaB ko,e s& ob,a>n,ene & tekst& $o' ti= $o,=o=B ,e'nostavno mora $osto,ati neka s$eci,ali irana ne&rolo>ka str&kt&ra ko,a =o?e i vla+iti %enerali aci,e i stvarati $rikla'na $ravilaB +ak i $ravila ko,a nis& o+ito $rika ana &

/98

%ovor& ko,i 'i,ete +&,e) (reEa, a ,e i+no &sva,an,e sa=o se $ret$ostavl,a! nitko ,o> ni,e &tvr'io bilo ko,e $o'r&+,e ili str&kt&r& & =o %& ko,a bi =o%la sa'r?avati $otrebne na+a,keB $a nis& ne&te=el,ene kritike oniC ko,i s=atra,& 'a ,e &reEa, a ,e i+no &sva,an,e i =i>l,en) O'ne'avno ,e sa= #Co=sk" nai %le' na$&stio svo,e tvr'n,e o &reEa,& a ,e i+no &sva,an,e & $rilo% ,o> ,a+iC tvr'n,a! on sa'a s=atra 'a s& & na>e=& =o %& $ri roEen,& ve@ $ris&tne obavi,esti o naravi l,&'sko% ,e ikaB tako 'a 'i,ete sa=o treba Pna=,estiti nekoliko $reki'a+aP na is$ravne vri,e'nosti s ob iro= na ,e ik ko,i treba &svo,iti) T ,e model namjetanja parametara Geng) $ara=eterN settin% =o'elH ko,i ,e takoEer vrlo s$oran) -idjetiK ,e i+ni instinktB $ret$ostavka o &roEenostiB &sva,an,e ,e ika "odatna literatura! 1itcCison 1:9:! 4) $o%lavl,e)

usvajanje jezika (eng. language ac+uisition)


Post&$ak ko,i= 'i,ete &sva,a svo, =aterinski ,e ik) (sva,an,e $rvo% ,e ika ne'vo,beno ,e na,+&'esni,i $otCvat i ve'en & ci,elo=e ?ivot&B i to & ra 'obl,& ka' se te>ko =o?e &+initi bilo >to 'r&%o) Ob,a>n,en,e to%a $otCvata 'anas se s=atra ,e'ni= o' sre'i>n,iC a'ataka lin%vistike) Prvo o bil,no lin%visti+ko istra?ivan,e &sva,an,a ,e ika obavl,eno ,e 1:0;NiC %o'inaB ka' ,e r&ski lin%vist Ro=an Jakobson ob,avio svo, $ionirski ra' GKinder 2pracheB 1:01)B o$)$rev)H) Go'ine 1:48) a=eri+ki ,e $siColo% .) I) Skinner ob,avio -er(al Behavior PJe i+no $ona>an,ePB $ok&>a, 'a se &sva,an,e ,e ika ob,asni &n&tar okvira biheviorizmaB ali ,e n,e%ov ra' o>tro os&'io a=eri+ki lin%vist Noa= #Co=sk"B tvr'e@i 'a ,e Skinnerovo t&=a+en,e ne$rikla'no a ob,a>n,en,e bilo +e%a va?no%a) O' 1:5;NiC %o'ina &+estale s& st&'i,e o ',eci ko,a st,e+& svo, $rvi ,e ikS osobito ,e velik bio &t,eca, kn,i%e Ro%era .rowna i 1:8/) %o'ine ! 'irst Language PPrvi ,e ikP) (br o se &stanovilo 'a

/99

se ',e+,e &sva,an,e ,e ika =o?e o$isati sli,e'o= 'obro &tvrEeniC st&$n,evaB na vaniC gukanje Geng) cooin%HB (r(ljanje Geng) babblin%HB stupanj jedne rijei Geng) oneNwor' sta%eH i stupanj dviju rijei Geng) twoNwor' sta%eH) Nakon to%a $osta,e ne=o%&@e $re$o nati 'al,n,i ra vo,B iako se $osebne konstr&kci,eB kao >to s& $itan,a i ni,ekan,aB =o%& o$isati 'obro &tvrEeni= st&$n,evi=a ko,i s& veo=a $o& 'ani ne sa=o ka' ,e ri,e+ o ',eci iste 'obiB ve@ i ',eci ko,a %ovore ra li+iti= ,e ici=a) Sl,e'e@i ,e bitan va?an akl,&+ak 'a ,e &sva,an,e $rvo% ,e ika =o%&@e sa=o 'o o'reEeno%a odstupnog doba Geng) c&to** a%eHB nakon +e%a &sva,an,e ,e ika vi>e ni,e =o%&@eB >to ,e o$isano & pretpostavci o kritinome razdoblju ko,& ,e i nio Eric Lenneber% 1:5;NiC %o'ina) 2,eca ko,a nis& i lo?ena ,e ik& ti,eko= to%a kl,&+no% ra 'obl,a $osta,& neodgajana djeca Geng) *eral cCil'renHB a $ro&+avano ,e nekoliko takviC nesretniC sl&+a,eva) Sa' ve@ na=o 'osta o to=e kako ',eca &sva,a,& svo, $rvi ,e ikB $a se $o ornost sve vi>e okre@e teori,sko= $reis$itivan,& $o'ataka) 1naliti+ari s& a'ivl,eni br ino= &sva,an,a ,e ika i &reEeno>@& to% &sva,an,a) Mno%i s&B $o$&t #Co=sko%aB a'ivl,eni a$a?an,e= &o+avan,e= 'a s& ,e i+ne obavi,esti ko,e s& ',eci 'ost&$ne i %ovora o'rasliC i n,iCove okoline $resiro=a>ne a iska ani st&$an, &svo,eno%a ,e i+no% nan,a & ',ece) Ta, ,e ar%&=ent o siromanosti podraajapoticaja Geng) $owvert"No*NtCeNsti=&l&sH naveo #Co=sko%a 'a $re'lo?i svo,& pretpostavku o uro&enostiB & skla'& s ko,o= se ',eca raEa,& s ve@ &%raEeni= nan,e= o naravi l,&'skiC ,e ika $a ato sa=o treba,& &svo,iti $o,e'inosti o ,e ik& ko,i &+e) ( skla'& s to= teori,o= #Co=sk" ,e $ret$ostavio $osto,an,e $osebno% ure'aja za jezino usvajanje Geng) lan%&a%e acO&isition 'evice A L12H & l,&'sko=e =o %&) Ko=entatori s& $o'&$irali takve stavove isti+&@i gavagai problemB $re=a ko,e=& ,e ne=o%&@e 'a 'i,ete $o%o'i na+en,e o'reEene nove i ,aveB ili $o iva,&@i se ,o> o$@eniti,e na logiki problem

/9:

usvajanja jezikaB $re=a ko,e=& ,e o neko=e ,e ik& ne=o%&@e na&+iti bilo >to be $retCo'no%a $re' nan,a) Nis& svi a'ovol,ni $ret$ostavko= o &roEenosti ili $ret$ostavko= o &reEa,& a ,e i+no &sva,an,eB ali >ire &te=el,ena genetska pretpostavka o jeziku 'a,e i= sve ve@& $o'r>k&B 'ok novi,i $ri,e'lo iB $o$&t pretpostavke o bioprogramu osta,& s$orn$ri,e$orni) Na,ve@i ,e iskorak & ovo= $o'r&+,& ne'vo,beno s$o na,a 'a &sva,an,e ,e ika ni,e sa=o $asivan 'o%aEa, & ko,e=& 'i,ete &$i,a P',eli@eP ,e ika ko,i =& se naE& na $&t&) (=,esto to%aB to ,e aktivan $roces! ',eca aktivno stvara,& svo, ,e ik) 2anas o to= ne=a 'vo,be! ',eca & i=a,& 'ost&$ne $o'atke i &$otrebl,ava,& iC kako bi stvorili vlastita %ra=ati+ka $ravila ko,a $osta,& sve slo?eni,a kako &sva,an,e na$re'&,e) Ta, akl,&+ak +vrsto $otvrE&,& istra?ivan,a o &sva,an,& ,e ika & neobi+ni= okolnosti=aB n$r) ka' %l&Ca ',eca &+e znakovni jezik ili ka' ',eca ko,a s& o'%a,ana iskl,&+ivo na pidinu $retvara,& $i'?in & kreolski) Potreba a st,ecan,e= ,e ika veo=a ,e sna?na i si%&rno s$a'$ri$a'a & 'io na>e%a biolo>ko% &stro,stvaS kana'ski $siColin%vist Steven Pinker na vao ,e to jezinim instinktom) -idjetiK genetska pretpostavka o jezikuB jezini instinkt2 pretpostavka o bioprogramuB pretpostavka o kritinome razdobljuB pretpostavka o uro&enosti2 ure&aj za jezino usvajanje "odatna literatura! .erko Gleason 1::8S #r"stal 1::8a! VII) 'ioS IletcCer an' MacwCinne" 1::4S Goo'l&ck 1::1S In%ra= 1:9:S Mal=k,TrS Owens 1::5 1::1! -/:N -41S Steinber% 1::/! 1) $o%lavl,e)

/:;

varijacija (eng. variation)


Pri=,etne ra like & na+in& ,e i+ne &$orabe & ,e i+no, a,e'nici) O$@e$o nato ,e 'a se $o,e'ini= ,e iko= &n&tar ,e'ne a,e'nice ne sl&?i na $ot$&no Co=o%en na+in) Me>etari ne %ovore kao vo'oinstalateriB ?ene ne %ovore kao =&>karciB =la'i ne %ovore kao stari) Ztovi>eB +ak ni %ovor ,e'ne osobe ni,e Co=o%en! ne %ovori se na isti na+in ka' se brbl,a s $ri,atel,i=a & bar& ili na ra %ovor& a $osaoB +ak bi se i & ,e'no=e kontekst& =o%lo re@i perilicaB prevarili su meB a & sl,e'e@e=& ve/ma/ina ili opelje/ili su me) Na te s& varijacije lin%visti %le'ali kao na sk&$ 'osa'niC 'etal,a ko,i s=eta,& na $&t& $re=a 'obri= o$isi=aB $a s& iC katka' na,ra'i,e ane=arili ili aboravili na n,iC) 1li vre=ena s& se $ro=i,enila) Sociolin%visti s& 1:5;NiC %o'ina $otakn&ti ra'o= 1=erikanca Jillia=a Labova $o+eli vari,aci,& s=atrati sre'i>n,i= $re'=eto= istra?ivan,aB a takav ,e $rist&$ i a vao revol&ci,& & lin%vistici! 'anas sCva@a=o 'a vari,aci,a ni,e $eri*erna ili ni+i= $ro& ro+ena $o,avaB ve@ va?an 'io &obi+a,eno%a ,e i+no% $ona>an,a) 7a $o+etakB vari,aci,a +esto $oka &,e sna?n& ve & sa soci,alni= vari,abla=a kao >to s& 'r&>tveni slo, i s$olB $a ,e dru tveno raslojavanje jezika 'anas te=el, sociolin%visti+kiC istra?ivan,a) Na'al,eB &voEen,e kvantitativnoga pristupa & ,e i+ni o$is ra otkrilo ,e va?ne & orke ,e i+no%a $ona>an,a ko,i s& $retCo'no bili ne a=i,e@eni) Sociolin%visti+ki $o,a= varijable $ostao ,e sre'i>n,o= to+ko= o$isa %ovora) Vari,abla ,e to+ka ,e i+ne &$orabe & ko,o, $osto,i nekoliko =o%&@iC s&$rotstavl,eniC oblika &n&tar ,e i+ne a,e'niceB ko,i se &velike ra lik&,& $o +esto@i &$orabe)

/:1

Otkriveno ,e 'a na,+e>@e &$ravo vari,aci,a 'ovo'i 'o jezine promjeneB >to o=o%&@&,e r,e>en,e #aussureova paradoksa) -idjetiK dru tveno raslojavanje jezikaB kvantitativna metodaB #aussureov paradoksB sociolingvistika "odatna literatura! #Ca=bers 1:+SS 6ol=es 1::-! 5)N10) $o%lavl,eS 6&'sonB 1::5! 4) $o%lavl,e)

vernakular# narodni jezik (eng. vernacular)


Obi+anB svako'nevni %ovor o'reEene a,e'nice) Na iv vernakular ili narodni jezik na,+e>@e sto,i & o$reci $re=a na iv& standardni jezik) Vernak&lar ,e i+ne a,e'nice obi+an ,e %ovor ko,i= se sl&?e %ovornici o'reEene a,e'niceB n$r) & #Cica%&B Liver$ool&B S"'ne",&B ko,i ,e a=,etno ra li+it o' stan'ar'no% ,e ika) Lin%visti s& se & $ro>losti bavili stan'ar'ni= oblici=a ,e ikaB osobito ka' s& & $itan,& bili e&ro$ski ,e ici) Nestan'ar'ni s& se oblici vernak&lara i%noriraliB osi= $ri $ro&+avan,& re%ionalniC dijalekataB ka' se 'r?alo 'a ,e %ovor stari,iC r&ralniC %ovornika na,$rikla'ni,iB a isto'obno se %ovor =laEiC %ovornika ili &rbaniC %ovornika ane=arivao) 7ani=an,e a oblike vernak&lara ,avilo se tek ti,eko= 'va'eseto% stol,e@aB i o,a+alo ra vo,e= sociolingvistike 1:5;NiC %o'ina) 2anas $osto,i veliko ani=an,e a te %ovorne oblikeB ko,i se s=atra,& ,e'nako vri,e'ni= $ro&+avan,a kao i stan'ar'ni vari,eteti ,e ika) Na,istra?eni,i s& 'o 'anas vernak&larni oblici en%lesko% ,e ika a ko,e s& britanski sociolin%visti Ji= i Lesle" Milro" ne'avno skovali $o=alo $o'r&%l,iv na iv pravi engleskiB ',elo=i+no i bo% s$o na,e 'a s& $o,e'ini ,e i+ni oblici i na+ini &$orabeB $o$&t he don3tB i ni=no $ro>ireni & 'i,alekti=a en%lesko% ,e ikaB $re='a iC ne=a & stan'ar'no=ee en%lesko=) -idjetiK stan'ar'ni ,e ik "odatna literatura! #CesCire an' Stein 1::8S Milro" i Milro" 1::/)

/:-

veznici (eng. conjunction)


!rsta rijei & ko,& s$a'$ri$a'a,& ri,e+i $o$&t i i ili) Na,+e>@e veznici s$a,a,& 'vi,e ili vi>e ri,e+i istiC kate%ori,a) Pri=,eri! Yeli/ li krafnu okoladu ili komad piteF Gs$o,ene i=enske sk&$ineHS 2uzana je toila pi7eB palila cigaretu i otvarala knjigu) Gs$o,ene %la%olske sk&$ineH) 2anas se & en%lesko, %ra=atici o naka veznik obi+no $ri=,en,&,e sa=o na =al& sk&$in& ri,e+iB ve@ino= and PiP i or PiliPB ko,i se ina+e tra'icionalno na iva,& nezavisniB koordinacijski veznici Geng) coor'inatin% con,&nctionsHB 'ok s& tra'icionalni %ra=ati+ari & ve nike &bra,ali i zavisneB su(ordinacijske veznike Geng) s&bor'inatin% con,&nctionsH ili podrednikeB su(ordinatore Geng) s&bor'inatorsH) Te ri,e+iB $o$&t if PakoPB 1henever Pka'%o'PB although PiakoP i after PnakonPB &vo'e $rilo?n& s&re+enic&) Pri=,eri! #o Cakon /to je zavr/ila svoj esejB uputila se prema tu/uS !ko stigne na vrijemeB mo0e i7i s nama) MeE&ti=B te se ri,e+i $ona>a,& ra li+ito o' ve nika i 'anas se obi+no s=,e>ta,& & $osebn& vrst&) Tra'icionalni s& %ra=ati+ari ve nici=a s=atrali i dopunjivae Geng) co=$le=enti ersH $o$&t that P'aP i 1hether P,e liPB kao & 2he said that she 1ould come PRekla ,e 'a @e 'o@iP i * don3t kno1 1hether she3s coming PNe na= 'ola i liP) Te se ri,e+i takoEer $ona>a,& ra li+ito i 'anas se s=,e>ta,& & $osebn& vrst&) ( Crvatsko, se %ra=atici o naka ve nik ,o> &vi,ek $ri=,en,&,e na velik& sk&$in& ri,e+i i ob&Cva@a i zavisneB su(ordinacijske ve nike) Ve nici se $re=a na+en,& i sl&?bi ve nici 'i,ele na nezavisne ve nike & ko,e s$a'$ri$a'a,&! sastavni GiB paB teB niB nitiHB rastavni GiliHB s&$rotni GaB aliB negoB ve7B pa it')HB iskl,&+ni GsamoB tekB jedinoB osimH i akl,&+ni GdakleB zatoB stogaH ve niciB te na zavisne ve nike & ko,e s$a'$ri$a'a,&! i ri+ni GdaB da liB kakoB gdjeB eHB vre=enski GimB dokB kadaB kakoB po/toB nakon /toHB & ro+ni GjerB (udu7i daB /toB gdjeB kakoHB na=,erni GdaB edaB kakoB nekaHB $osl,e'i+ni GdaB teHB $ore'beni i na+inski GkakoB kaoB kao /toB negoB noHB $o%o'beni GakoB daB kadaB kad liHB 'o$&sni GpremdaB iakoB ako iB makarH)

/:/

-idjetiK koor'inirana str&kt&ra "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! /8/N/9/S #r"stal 1::5! 50) i 55) ,e'inicaS 6&r*or' 1::0! 05N4;S .ari@ et al) 1::4! -91)

vid/# aspekt (eng. aspect)


Gramatika kategorija ko,a i ri+e ra likovan,e & vre=ensko, str&kt&ri ko,e%a 'o%aEa,a) Prili+no neovisno o svo,e=& s=,e>ta,& & vre=en&B 'o%aEa, se =o?e $ro=atrati kao 'a i=a =no>tvo ra li+itiC vre=enskiC or%ani aci,a! =o?e se $ro=atrati kao 'a $os,e'&,e &n&tra>n,& str&kt&r& ili kao 'a se sasto,i o' nera l&+ive c,elineS =o?e se $ro=atrati kao 'a se $rote?e & ko,e=& vre=ensko= ra 'obl,& ili kao 'a se o'vi,a biva & ,e'no=e tren&tk&S =o?e se $ro=atrati kao $o,e'ina+na $o,ava ili kao ni $onovl,eniC $o,avaS =o?e se $ro=atrati kao $o+etakB nastavak ili avr>etak) Sve s& toB & ,o> neke $ri=,ereB vrste vida) ( &s$ore'bi s =no%i= 'r&%i= ,e ici=aB en%leski i=a $rili+no skro=an s&stav kate%ori,e vi'aB ali ,e sve,e'no & en%lesko=e ona vrlo va?na) Evo nekoliko $ri=,era) Re+enica 2he smoked POna ,e $o$&>ilaP o$ri=,er&,e svreni Gili perfektivniH vi' G'o%aEa, se $ro=atra kao nera l&+iva c,elinaHS 2he 1as smoking POna ,e $&>ilaP o$ri=,er&,e trajni Gili progresivniH vi' G'o%aEa, se $ro=atra kao 'a se $rote?e & vre=en&HS 2he used to smoke POna ,e obi+avala $&>itiP o$ri=,er&,e habitualni vi' G'o%aEa, se $rika &,e kao obi+a,niHS 2he kept smoking POna ,e nastavl,ala $&>itiP o$ri=,er&,e iterativni vi' Gra'n,a se $ro=atra kao ni $onovl,eniC 'o%aEa,aHS 2he started smoking POna ,e $o+ela $&>itiP o$ri=,er&,e inkoativni vi' G'o%aEa, se $ro=atra kao $o+etakH i 2he uit smoking POna ,e $restala $&>itiP o$ri=,er&,e konkluzivni vi' G'o%aEa, se $ro=atra kao $rivoEen,e ra'n,e avr>etk&H) O' nave'eniC $ri=,era 'r&%iB tre@i i +etvrti o$ri=,er&,& ra li+ite vrste nesvrenog ili imperfektnog vi'a Gra'n,a se $ro=atra kao 'a i=a nek& &n&tra>n,& str&kt&r&H) Neki 'r&%i ,e ici i=a,& 'o'atne oblike vi'aB kao >to ,e punktualni vi' G'o%aEa, se $ro=atra kao 'a se o'vi,a biva & ,e'no=e tren&tk&H

/:0

S en%leski ne=a takav osobit oblikB $a &$otrebl,ava svr>eni oblikB kao & 2he sneezed PKiCn&la ,eP) .aski,ski ra lik&,e !gertu zen PPo,avila se Gna tren&takHP o' !gertzen zen PPo,avila se Gna neko vri,e=eHP) En%leski ra lik&,e ,o> ,e'an oblikB perfektB ko,i i=a nekoliko *&nkci,aB ali na,+e>@e i ra?ava stan,e >to ,e nastalo kao $osl,e'ica ko,e%a $retCo'no% 'o%aEa,a) Per*ektni oblik 2he had finished the 1ine o+ito na+i Pni,e bilo vina ,er %a ,e ona $retCo'no $ri,e 'o kra,a $o$ila)P) Per*ekt se +esto svrstava & oblike vi'aB iako ,e be s&=n,e ne&obi+a,en & to, kate%ori,i) G"erfektivni Gsvr>eniH vid i perfekt i=a,& vrlo ra li+ita na+en,aS =eE&ti=B +ak i neki &'?benici =i,e>a,& ta 'va $o,=a)H Vi' treba $a?l,ivo $o=n,ivo ra likovati o' vre=enaB iako se & ,e ici=a *or=alni i ra i 'vi,& kate%ori,a +esto =eE&sobno $ro?i=a,&) Svi nave'eni en%leski $ri=,eri nala e se & $ro>lo=e vre=en& i i=a,& o'%ovara,&@e sa'a>n,e GPne$ro>lePH oblikeB osi= >to svr>eni vi' 2he smoked i Cabit&alni as$ekt 2he used to smoke i=a,& isti o'%ovara,&@i oblik & sa'a>n,e=& vre=en&! 2he smokes POna $&>iP) Po,e'ine se ra like & kate%ori,i vi'a =o%& bol,e i ra iti leksi+ki= ne%o %ra=ati+ki= sre'stvi=aS $ri=,er ,e kontrast i =eE& grickatiB jestiB pro0drijeti) Ra lika ko,a se na ta, na+in i ra?ava na vana ,e leksikim vidom Geng) 1ktionsartH) Pre=a vi'& Crvatski ,e ik ra lik&,e 'vi,e vrste %la%ola) Prv& vrst& +ine svreni "ili perfektivni* %la%oli ko,i i ri+& 'a ,e ra'n,a svr>enaB be ob ira na to ,e li aista i vr>enaB avr>ena ili ,e o na+en sa=o 'io ra'n,e) Je'ni svr>eni %la%oli i ri+& tren&tak & ko,e= ,e ra'n,a i $o+ela i avr>ila! datiB pastiB statiB 'r&%i svr>eni %la%oli i ri+& $o+etak ra'n,e! po7iB poletjetiB zaplakatiB progovoritiB tre@i avr>etak! do7iB prepisatiB doletjetiB proitati) 2r&%a vrsta s& nesvreni Gili imperfektivniH %la%oli ko,i i ri+& 'a ra'n,a ni,e svr>enaB 'a tra,e '&l,e ili kra@e vri,e=eB a ne sa=o ,e'an tren&tak! i7iB letjetiB plakatiB pisatiB itatiB govoriti) Osobitost ,e Crvatsko% ,e ikaB kao i slavenskiC ,e ika &o$@eB 'a se %otovo svaka ra'n,aB stan,e ili bivan,e i ri+e s $o=o@& 'va %la%ola isto%a kori,ena

/:4

o' ko,iC ,e ,e'an svr>enB a 'r&%i nesvr>en! dati 4 davatiB izuiti 4 uitiB skoiti 4 skakati) Neki %la%oli &bra,a,& se &,e'no i & svr>ene i & nesvr>eneB $a se na iva,& dvovidni! n$r) utiB vidjetiB dorukovatiB ruati) -idjetiK %ra=ati+ka kate%ori,aB vri,e=e "odatna literatura! #o=rie 1:85S 2aCl 1:94S .ari@ et al) 1::4! --4N--:)

vieznanost (eng. ambiguit )


2va ili vi>e ra li+itiC na+en,a isto% ni a ri,e+i) Na,,e'nostavni,a ,e vrsta vi>e na+nosti leksika vieznanost ko,a nasta,e bo% 'va ili vi>e ra li+itiC na+en,a ,e'ne ri,e+i) Pri=,er! The sailors enjoyed the port PMornari s& &?ivali & portuP) Ov',e port =o?e o na+ivati ili Pb&tel,irano vinoP ili Pl&k&PB a s&kla'no to=& i ri+a, $o$ri=a ra li+ita t&=a+en,aB iako ,e str&kt&ra re+enice & oba sl&+a,a ista) Jo> s& ani=l,ivi,e strukturne vieznanosti & ko,i=a $o,e'ine ri,e+i i=a,& ista na+en,aB ali se c,elok&$no= ni & ri,e+i =o%& $ri$isati vrlo ra li+ite str&kt&re ko,e stvara,& ra li+ita na+en,a) Pri=,eri! 9ali djeaci i djevojice lako se prepla/eS U(ojstvo lovaca (ilo je groznoS !na voli konje vi/e od 9arkaS #rodao je susjedu ku7u) ( $rvo=e $ri=,er&B ra li+ite se str&kt&re =o%& lako $re'staviti 'i,a%ra=o= & oblik& stablaB a takvi se sl&+a,evi na iva,& vieznanosti povrinske strukture Geng) s&r*aceNstr&ct&re a=bi%&itiesH) ( ostali= $ri=,eri=a $rika str&kt&ra s $o=o@& stabala istov,etan ,e & oba +itan,a Gt&=a+en,aHB $a treba=o $otra?iti $o=o@ & a$straktni,i= ra ina=a $rika a kako bis=o $re$o nali ra like & str&kt&riS to s& vieznanosti dubinskih struktura Geng) 'ee$Nstr&ct&re a=bi%&itiesH) Mo%&@i s& slo?eni sl&+a,evi ko,i &kl,&+&,& leksi+ke i str&kt&rne vi>e na+nostiB kao & klasi+no=e en%lesko= $ri=,er& Ganet made the ro(ot fast PJanet ,e na$ravila robota br oMbr i=P ko,i i=a ra li+ita t&=a+en,a)

/:5

Po,a= vi>e na+nosti =o?e se $ro>iriti na sl&+a,eve ko,i s& 'vo na+ni sa=o & %ovorno=eB ali ne i & $isano=e ,e ik&) Je'nostavni,i s& en%leski $ri=,eri a takve vi>e na+nosti an ice.(o8 Pk&ti,a a sla'ole'P A a nice (o8 Pli,e$a k&ti,aPB te 'vo na+nost ko,a nasta,e $ri i %ovor& ri,e+i slide.rule P$o=i+no ravnaloP A sly drool Ptrab&n,an,eP) ( *ranc&sko=e ,e klasi+an $ri=,er vi>e na+nosti i %ovora! &alB amant de la %eineB alla Gtour magnanimeIH &alamment de *3arOne b la Tour 9agneB b Ccmes) PGalB l,&bitel, kral,iceB krene Gna veliko'&>no $&tovan,eXHP PGalantno i arene $re=a Veliko=e torn,&B & Nx=es)P ( Crvatsko=e ,e takav $ri=,er Hvala lijepa gospo:o -esna ko,i se =o?e +itati! Hvala lijepa= gospo:o -esna ili Hvala= lijepa gospo:o -esna) -idjetiK str&kt&raB na+en,e "odatna literatura! #r&se 1:95! /) $o%lavl,eS Ke=$son 1:88! 9) $o%lavl,e)

vrijeme (eng. tense)


Gramatika kategorija ko,a se o'nosi na vri,e=e) Ra nolikost i ra?avan,a vre=ena & svako=e ,e ,e ik& neo%rani+ena! u(rzoB sutraB sljede7e srijede u @)>>B prije *d, godinaB prije *dZ godina) Je ik =o?e & svo,& %ra=atik& &%ra'iti o'reEen& koli+in& ra nolikostiB $a ka?e=o 'a takav ,e ik i=a kate%ori,& vremena) Vri,e=e kao %ra=ati+ka kate%ori,a Geng) tenseH %ra=atikali aci,a ,e vre=ena Geng) ti=eH) ( ve@ini ,e ika s vre=eni=aB vri,e=e ,e o na+eno glagolimaB ali $osto,e i i ni=ke) ( neki= ,e ,e ici=a $ot$&no o's&tna kate%ori,a vre=enaS $ri=,er ,e kineski ko,i ne=a o'%ovara,&@i kontrast ja idemM ja sam i/ao) Neki ,e ici ra lik&,& sa=o 'va vre=enaB 'ok iC ostali i=a,& triB +etiriB $et ili vi>e) 1*ri+ki ,e ik ba=ilekeN'scCan% ra lik&,e +ak ,e'anaest vre=ena) 6rvatski i=a se'a= %la%olskiC vre=ena) "rezentom ili sadanjim vremenom i ra?ava se ra'n,aB bivan,e ili stan,e ko,i s& ve ani & a'ani tren&tak GDni sada itaju knjiguH) 7a i rican,e ra'n,eB bivan,a

/:8

ili stan,a ve aniC & vri,e=e $ri,e a'ano%a tren&tka &$otrebl,ava,& se aorist ili prolo svreno vrijeme GDni juer proita/e knjiguHB imperfekt ili prolo nesvreno vrijeme GDni juer itahu knjiguHB perfekt ili ope prolo vrijeme GDni su juer itali knjiguH i pluskvamperfekt ili pretprolo vrijeme GDni (ijahu juer itali knjiguH) .&'&@a ra'n,aB bivan,e ili stan,e i ri+e se futurom prvim ili buduim vremenom GDni 7e sutra itati knjiguHB te futurom drugim Ge% aktni=H ili predbuduim vremenom GKad (udu proitali knjiguBRH) En%leski i=a sa=o 'va vre=ena! nepro/lo GpresentH vri,e=e ko,e &%lavno= sl&?i a ra %ovor o sa'a>n,e=& i b&'&@e=& vre=en&B i pro/lo GpastH vri,e=e ko,e &%lavno= sl&?i a ra %ovor o $ro>lo=e vre=en&) En%leski s& %la%olski oblici & $arovi=a a svako %la%olsko vri,e=e! 2he lives in London M 2he lived in LondonS 2he is living in London M 2he 1as living in LondonS 2he has lived in London M 2he had lived in LondonS 2he has (een living in London M 2he had (een living in LondonS 2he is going to live in London M M2he 1as going to live in LondonS 2he 1ill live in London M M2he 1ould live in LondonS 2he can live in London M M2he could live in London) 7a ra lik& o' nekiC 'r&%iC ,e ikaB en%leski ne=a $osebno vri,e=e a b&'&@nost) (=,esto to%a stavovi se o b&'&@i= 'o%aEa,i=a i ri+& vari,aci,a=a ne$ro>liC GpresentH oblika! < go to London tomorro1S <3m going to London tomorro1S <3m going to go to London tomorro1S <3ll go to London tomorro1S <3ll (e going to London tomorro1S < must go to London tomorro1S < may go to London tomorro1) Nave'eni en%leski $ri=,eri ne $rika &,& ra like & vre=en&B ve@ vidu ili modalnosti) -idjetiK =o'alnostB vi' "odatna literatura! #o=rie 1:94S 6&r*or' 1::0! -/:N-0-S .ari@ et al) 1::4! -/-N-//)

/:9

vrste rijei (eng. part of speech# lat. pars orationis)


.ilo ko,i %ra=ati+ki obil,e?en ra re' & ko,i se &vr>tava,& rijei ko,e% ,e ika) Svaki ,e ik sa'r?i vi>e tis&@a ri,e+i) Ka' bi se sve ri,e+i $ona>ale %ra=ati+ki ra li+itoB ,e ik bi bio nesavla'iv) To sre@o= ni,e tako) (=,esto to%aB ri,e+i se =o%& ra vrstati & =an,i bro, sk&$inaB na vaniC vrste rijei ili leksike kategorije) Istovrsne ri,e+i $ona>a,& se sli+noB 'ok se ri,e+i ra li+itiC vrsta $ona>a,& ra li+ito) Je ici nis& i'enti+ni s ob iro= na vrste ri,e+iB nai=eB +ini se 'a s& neke vrsteB kao i=enice i %la%oli &niver alneB 'ok s& 'r&%eB $o$&t $ri',eva i $ri,e'lo%aB $ris&tne & neki= ,e ici=aB a & neki=a nis&) 6rvatske %ra=atike obi+no ri,e+i 'i,ele na 'eset vrsta ri,e+i o' ko,iC s& $et promjenjive ili leksikeB a +etiri nepromjenjive ili pomo7ne) ( $ro=,en,ive vrste ri,e+i &bra,a,& se! imeniceB pridjeviB brojeviB zamjenice i glagoli) ( ne$ro=,en,ive vrste ri,e+i &bra,a,& se! prijedlozi2 vezniciB estice i usklici) Neki se prilozi =o%& st&$n,evati $a neki a&tori $rilo%e &vr>tava,& & $ro=,en,iveB a 'r&%i & ne$ro=,en,ive vrste ri,e+i) En%leski i=a 'esetak vrsta ri,e+iS to+an bro, ovisi o kriteri,i=a ra>+la=beB ,er neki lin%visti vole bil,e?iti sitni,e ra like) 7na+en,e ri,e+i ne$o& 'an ,e vo'i+ a o'reEivan,e vrste $o,e'ine ri,e+iB $a se $ri$a'nost o'reE&,e i %ra=ati+ki= kriteri,i=aB ko,iC i=a bare= tri) Prvi ,e kriteri, razdioba ili distri(ucijaB t,) s=,e>ta, ri,e+i & re+enici) Pri=,er s& sl,e'e@e $ostave! CjegovMaMoEEE je (ioMlaMlo do(arMraMro i CjegoviMeMaEEsu (iliMeMa do(riMeMa) Pok&>a=o li staviti ri,e+i & $ra nine i stvoriti %ra=ati+ne re+eniceB otkriva=o 'aB & skla'& s Crvatsko= %ra=atiko=B na to=& =,est& =o%& sta,ati i=enice i sa=o i=enice) Sto%a s& /pagetiB pasB djevojka i dogovor i=eniceB 'ok sretanB od i predati nis&) G.are= 'vi,e $ostave treba=o bo% to%a >to se Crvatske i=enice $o,avl,&,& & oblik& a ,e'nin& i =no?in& Gvi'i broj*B 'ok ,e ra lo% a s=,en,ive oblike i a kosiC a%ra'a obil,e?enost CrvatskiC i=enica rodom)

/::

Po Pre=a isto=e kriteri,& & en%lesko=e bi ,e ik& $ostave a o'reEivan,e i=enicaB i sa=o i=enica =o%le biti! ThisEEEis good) TheseEEEare good) 2r&%i ,e kriteri, fleksija) ( Crvatsko=e i=enice i=a,& =no>tvo %ra=ati+kiC oblika! se'a= skloni'beniC oblika a ,e'nin& i isto toliko a =no?in&! pasMpsaMpsuMpsaMpasMpsuMpsomMpsiMpasaMpsimaMpseMpsiMpsimaMpsima Giako i=enice pluralia tantum i=a,& sa=o oblike a =no?in&B n$r) hlaeB 'ok singularia tantum i=a,& sa=o oblike a ,e'nin&B kao zo(H) Iako & en%lesko=eB kao i & Crvatsko=eB $osto,e $ro=,en,ive i ne$ro=,en,ive vrste ri,e+iB & n,e=& ,e =no%o =an,e *leksi,eB tako 'a se i=enice $o,avl,&,& & sa=o 'va oblika a ,e'nin& i =no?in& (o8M(o8es Pk&ti,aMk&ti,ePB childMchildren P',ecaM',ecePB radiusMradii Pra'i,&sMra'i,&siP G& i ni=k& singularia i pluralia tantum i=enica ko,e i=a,& sa=o ,e'an oblikB n$r) happiness Psre@aPB furniture Pna=,e>ta,PB oats P obP i police P$olici,aPH) Pridjevi & Crvatsko=e =o%& i=ati tri ro'aB neo'reEene i o'reEene oblikeB kao velikMvelikiB skloni'bene oblike a ,e'nin& i =no?in&B te tri oblika a ko=$araci,&! velikMve7iMnajve7i) En%leski $ri',evi ra lik&,& se sa=o ko=$araci,o=! (igM(iggerM(igest) Glagol & Crvatsko=e =o?e i=ati na 'esetke oblika s ob iro= na s$re an,e %la%olaB te obil,e?enost *initniC i ne*initniC oblika s nekoliko gramatikih kategorija) Pri=,ericeB %la%ol voljeti i=a & $re ent& oblike! volimB voli/B voliB volimoB voliteB vole it') ( en%lesko=e %la%ol obi+no i=a +etiri oblika! love Pvol,etiPM loves PvoliP M Mloved PvolioP M Mloving Pvole@iPS take P& etiPM takes P& i=aP M Mtook P& eoP M Mtaken P& etoP M Mtaking P& ev>iP) Prijedlozi s& ne$ro=,en,iva vrsta ri,e+i $a i & Crvatsko=e i & en%lesko=e i=a,& ,e'an oblik! premaB podB (ezB o'nosno & en%lesko=e! toB underB 1ithout) Tre@i ,e kriteri, izvo&enje) I=enica=a se =o?e 'o=etati s&*iks NanB .ski a tvorb& $ri',evaB n$r) radost.anB op7in.ski it') Pri',evi=a se 'o=e@e s&*iks .ost a tvorb& i=enicaB kao krut.ost)

0;;

Gla%oli ra li+iti= $re*iksi=a stvara,& nove %la%oleB n$r) pre.pisatiB raz. maknuti) I voEen,e se & en%lesko=e =o?e o$ri=,eriti na sli+an na+in! 'o=etan,e= ra li+itiC afikasa o' i=enice joy Pra'ostP nasta,& $ri',evi joy.ful i joy.ous Pra'ostanPB o' $ri',eva great PvelikP i=enica great.ness Pveli+inaPB $re'=etan,e= a*ikasa o' %la%ola 1rite P$isatiP nasta,& %la%oli re1rite P$re$isatiP i under1rite P$ot$isatiP) ( svako=e sl&+a,&B sa=o ri,e+ o'%ovara,&@e vrste =o?e $re& eti o'reEeni $re*iks ili s&*iks) O'reEivan,e vrste ri,e+i s $o=o@& tiC kriteri,a ni,e $osve $o& 'ano i =ora se $a?l,ivo $rovo'iti) Na $ri=,erB $ostava Dvo je EEEEEhaljinaP trebala bi o're'iti $ri',eveB >to ,e 'oista to+no! crvenaB kratkaB lijepa) 1li & Crvatsko=e @e na to= =,est& =o@i sta,ati i $osvo,ne a=,enice! mojaB tvojaB njezina) .ol,a $ostava bit @e Dvo je jakoEEEhaljinaB ko,a 'oista o'reE&,e sa=o $ri',eve) 7na+a,ka ,e Crvatsko%aB en%lesko%a i nekiC 'r&%iC ,e ika 'a ri,e+ =o?e $ri$a'ati 'va=a ili vi>e ra li+iti= ra re'i=a be $ro=,ene svo,e% oblika) Pri=,ericeB lijepo ,e $ri',ev & sk&$ini lijepo dijeteB a $rilo% & sk&$ini lijepo pjeva) Sli+no to=&B & en%lesko=e ,e straight i=enica & $ri=,er& 2chumacher accelerated do1n the straightB $ri',ev & a straight line i $rilo% & 2he hit the (all straight) ( neki= ,e ici=a svaka ri,e+ $ri$a'a sa=o ,e'no, vrsti ri,e+i) ( $ravil& se ri,e+i ,e'ne vrste ne $ona>a,& $ot$&no istov,etnoB ve@ se 'al,e ra vrstava,& & nekoliko $o'ra re'aB ko,i se +esto $rekla$a,&B ali i=a,& i 'onekle ra li+ite na+a,ke) To se na iva potkategorizacijom) O'reEene vrste ri,e+i &kl,&+&,& =no%o ri,e+i i s$re=no $riCva@a,& nove +lanove! to s& otvoreni razredi Gotvoreni $o$isH) Ostale &kl,&+&,& =alo ri,e+i i veo=a te>ko $riCva@a,& nove +lanove! to s& zatvoreni razredi G atvoreni $o$isH) ( Crvatsko=e i en%lesko=e i=eniceB %la%oli i $ri',evi otvoreni s& ra re'iB 'ok s& a=,enice

0;1

i $ri,e'lo i atvoreni ra re'i) I $o to= se svo,stv& ,e ici =o%& ra likovati! & neki= ,e ,e ici=aB n$r) ra re' $ri',eva =alen i atvoren) -idjetiK determinatoriB glagoliB imeniceB pridjeviB prijedloziB priloziB vezniciB zamjenice "odatna literatura! #r"stal 1::4! 14) $o%lavl,eS Givon 1::/! 1! 41N9/S 6&r*or' 1::0! 109N14/S .ari@ et al) 1::4! ::S Te?ak i .abi@ -;;;! 99N9:)

0;-

zamjedbena strategija (eng. perceptual strategy)


Svako o' nekoliko na+ela t&=a+en,a i ,ava ko,i=a se sl&>a+i katka' sl&?e) <amjedbena strategija & s&>tini a$ravo ,e vrsta 'osl,e'no% na%aEan,a kako 'a bi se ri,e+i ko,e +&,e=o trebale &klo$iti & sintakti+k& str&kt&r&) ProtekliC nekoliko 'esetl,e@a a%ovornici psiholingvistike i lo?ili s& nekoliko takviC strate%i,a ko,e $o'r?ava $o'&$ire i ni eks$eri=entalniC 'oka a) Je'na ,e o' strate%i,a naelo kasnog zatvaranja Geng) $rinci$le o* late clos&reHB ko,e ka?e Pako ,e to =o%&@eB stavi ri,e+ ko,a sli,e'i & sk&$in& ko,& tren&ta+no obraE&,e>P) Po' ti= se na+elo= =isli 'a @e se & i ,avi 2uzana se odluila postupno rije/iti svojih medvjedi7aB $ove ati postupno s odluilaB a ne s rije/iti svojih medvjedi7a) 2r&%a ,e $re'lo?ena strate%i,a kanonska reenina strategija Geng) canonical sentoi' strate%"HB ko,a $ret$ostavl,a 'a ,e re+enica $rvi ni ri,e+i ko,i =o?e biti re+enica) ($ravo ta strate%i,a +ini izvrnute reenice Geng) %ar'en $atC sentencesH te>ko ra &=l,ivi=a! ka' +&,ete The horse shot from the sta(le fell do1n PKon, o'stri,el,en i sta,e ,e $aoPB & $rvi =aC o's,e+ak the horse shot from the sta(le Pkon, o'stri,el,en i sta,ePB s=atrate $ot$&no= re+enico= i ra =i>l,ate >to biste s nastavko=B +ak i ako se ci,ela i ,ava =o?e ,asno $rot&=a+iti) 7a=,e'bene strate%i,e $rivla+ile s& velik& $o ornostB i ,o> &vi,ek se &s$,e>no $ri=,en,&,& $ri ra &=i,evan,& kra@iC i ,ava) Zto s& i ,ave '&l,e i slo?eni,eB te?e ,e &tvr'iti korisne strate%i,eB $a se o'ne'avno 'ovo'i & $itan,e n,iCova &$otrebl,ivost) -idjetiK obra'ba ,e ikaB $siColin%vistikaB &$oraba "odatna literatura! 1itcCison 1:9:! 1;) $o%lavl,e)

0;/

zamjenice (eng. pronoun)


!rsta rijei & ko,& s$a'$ri$a'a,& ri,e+i $o$&t onaB oni i ne/to) 7a=,enice s& ve@ o' 'avnina svrstavane & $osebn& vrst& ri,e+i) 7a=,enica ,e $o,e'ina ri,e+ Gili ri,etko ve@i oblikH s =ali= ili nikakvi= vlastiti= na+en,e= ko,a *&nkcionira kao $ot$&na imenska skupina) 7a=,enice se =o%& $o'i,eliti na nekoliko vrsta) 5sobne ili line zamjenice Geng) $ersonal $rono&nH &ka &,& &$&@&,& na s&'ionika %ovorne sit&aci,e! jaB tiB onB onaB onoB miB viB oniB oneB ona) "okazne zamjenice Geng) 'e=onstrative $rono&nH &$&@&,& na ne>to & $rostor& ili vre=en&B $o$&t ovo & Dvo je do(ra knjiga) 7pitne zamjenice Geng) interro%ative $rono&nH &vo'e $itan,eB $o$&t tko & Tko je tamoF +eodre'ene zamjenice Geng) in'e*inite $rono&nHB kao GneHtko ili GneH/toB is$&n,ava,& $rostor re+eniceB a 'a ne o'reE&,& kakvo $osebno na+en,eB n$r) Tre(a/ li ne/toF 5dnosne zamjenice Geng) relative $rono&nH &vo'e o'nosn& re+enic&B $o$&t koji & 2tudenti koji su se nedolino pona/ali na sveanosti dodjeljivanja diplome imaju pro(lema) Na$okonB povratne zamjenice Geng) re*leFive $rono&nH $o$&t se(e ili seB te en%leske uzajamne zamjenice Geng) reci$rocal $rono&nH kao each other P,e'no 'r&%oP nala e se & $osebno=e o'nos& s 'r&%i= i=enski= sk&$ina=a & re+eniciB n$r) 2he cursed herself POna se $roklin,alaP i They are seeing a lot of each other Pesto $os,e@&,& ,e'no 'r&%oP) Pravilo ,e 'a a=,enice ne =o%& i=ati modifikatoreB ali $osto,i nekoliko i ni=aka! little me P=ala ,aPB jadan tiB ne/to zanimljivo) -idjetiK ana*oraB i=enska sk&$ina "odatna literatura! #ollins #ob&il' 1::;! -9N0-S 6&r*or' 1::0! -;-N-;5S .ari@ et al) -;/N-1/)

znaenje (eng. meaning)


7na+a,ka ,e i+no% i ra a ko,a =& o=o%&@&,e o na+ivan,e o'reEeno% as$ekta ne,e i+no% svi,eta) Pro&+avan,e na+en,a i=a '&%& $ovi,est & bro,ni= 'isci$lina=aB osobito & *ilo

0;0

o*i,iB ali lin%visti+ko $ro&+avan,e na+en,aB semantikaB $ot,e+e &%lavno= s kra,a 'evetnaesto% stol,e@a) Se=antika se s=atra sre'i>n,i= 'i,elo= lin%vistike tek o' 1:5;N iC) 7a ra lik& o' 'r&%iC str&+n,aka ko,i se bave na+en,e=B lin%visti &%lavno= istra?&,& na+en,e ,e i+no% i ra a & svako'nevno=e %ovor&) To+ni,e re+enoB lin%visti se ani=a,& a na+in na ko,i se na+en,a $ove &,& s 'r&%i= na+en,i=a) 7a lin%viste ,e sustav na+en,a va?ni,i o' na+en,a $o,e'ina+niC ,e i+niC ,e'inica) Kao i ostali str&+n,aci ko,i se bave na+en,e=B i lin%visti $a?l,ivo $o=n,ivo ra l&+&,& nekoliko vrsta na+en,a) Sre'i>n,e i &n&tarn,e na+en,e ,e i+no% i ra a n,e%ova ,e denotacija ili smisaoB 'ok nas&=i+ne i katka' s n,i= $ove ane $ro=,en,ive asoci,aci,e +ine n,e%ove konotacije) O'nos i =eE& ,e i+no% i ra a i $re'=eta ko,i on o'abire n,e%ova ,e referencija) Pro>ireno i ne'oslovno na+en,e ,e metafora) -idjetiK denotacijaB konotacijaB metaforaB ogranienje odabiraB referencijaB semantikaB smisao "odatna literatura! 1llan 1:95! -) $o%lavl,eS #r"stal 1::8a! 18) $o%lavl,eS Irawle" 1::-! -) $o%lavl,eS 6o*inann 1::/S 6&'son 1::4S 6&r*or' an' 6easle" 1:9/S LeecC 1:80! 1)N-) $o%lavl,eS E Pal=er 1:85)

znaenjski odnos (eng. sense relation)


O'nos i =eE& na+en,a ri,e+i) Ri,e+ ve@ sa=a $o sebi i=a na+en,e) MeE&ti=B ono obi+no sto,i & neko=e o'nos& sa na+en,i=a 'r&%iC ri,e+i) O'nosi i =eE& na+en,a ri,e+i na iva,& se znaenjski odnosiB a i=a iC nekoliko vrsta)
2vi,e sinonimne ri,e+i i=a,& ista ili %otovo ista na+en,a! divan i krasanB vatra i oganjB hra(ar i smionB vjedro i kanta it') )inonimi & $ar& nis& &vi,ek $ot$&no =eE&sobno a=,en,ivi! ri,e+i se ra lik&,& $o st&$n,& *or=alnostiB kao & prijestupnik i prevarantB ili se ra lik&,&

0;4

$o svo,i= konotacijama Gasoci,aci,a=aHB kao & medvjed ili majka i medo ili mama) I$akB ako se ob,e ri,e+i na+elno o'nose na ist& stvarB on'a s& kognitivno sinonimne) 3ntonimne ri,e+i i=a,& o$re+na na+en,a) Parovi antonima na kra,evi=a neko% kontin&&=aB kao >to s& vru7e i hladno ili veliki i malen na iva,& se stupnjeviti ili kontrarni antonimi Geng) %ra'able anton"=sH) Parovi =eE&sobno iskl,&+iviC antoni=a ko,i iscr$l,&,& =o%&@nosti ,e'an & 'r&%o=eB kao >to s& 0iv i mrtavB komplementarni s& antonimi Geng) binar" anton"=sH) Ne>to 'r&k+i,i s& konverzivni parovi Geng) converse $airsHB kao >to s& 0ena i mu0B ili iznad i ispod! ako sa= tvo, =&?B ta'a si ti =o,a ?enaS ako ,e stol is$o' sata&reB on'a ,e sat &ra i na' stola) ( meronimiji ,e'na ri,e+ o na+&,e 'io 'r&%e ri,e+i) Na $ri=,erB /aka ,e =eroni= o' rukaB a ob,e s& ri,e+i =eroni=i o' tijelo) ( hiponimiji ,e'na ri,e+ o na+&,e o'reEen& vrst& ono%a >to ,e o na+eno 'r&%o= ri,e+,&) Na $ri=,erB /panijel ,e hiponim o' pasB >to ,e o$et Ci$oni= o' 0ivotinjaB 'ok ,e pas hiperonim o' /panijel) To ,e sa=o nekoliko na,+e>@iC na+en,skiC o'nosaB a $osto,e i 'r&%i) -idjetiK se=antikaB na+en,e "odatna literatura! #r&se 1:95S 6&r*or' an' 6easle" 1:9/! 1;)N11) ,e'iniceS Zari@B -;;/)/

znakovni jezik (eng. sign language)


Je ik & =e'i,& nakova na$ravl,eniC r&ka=a i %lavo=) Govor ,e na,$o nati,iB ali ne i ,e'ini ,e i+ni =e'i,) Gl&Ci ne +&,& %ovorB $a =no%i &+e i &$otrebl,ava,& znakovni jezik kao svo, %lavni ,e ikB +esto i kao svo,i $rvi ,e ik) Posto,e ra li+iti nakovni ,e iciB &kl,&+&,&@i britanski znakovni jezik & (,e'in,eno=e Kral,evstv& i ameriki znakovni jezik & S12N&S ta 'va ,e ika nis& =eE&sobno $ove ana i ni,e'an o' n,iC ni,e $ove an s en%leski=)

0;5

Pravi nakovni ,e ik ni,e sa=o a$roksi=aci,a %ovorno% ,e ikaB ve@ $ravi $riro'ni ,e ik s veliki= r,e+niko= i bo%ato= i slo?eno= %ra=atiko=B $ot$&no $rila%o'l,iv i i ra?a,an kao i %ovorni ,e ik) Osnovne s& ,e'inice znakoviB & $rvo=e re'&$ona,$ri,e na+in,eni $okreti=a r&k& i %lave) ( britansko=e i a=eri+ko=e nakovno= ,e ik& ti se nakovi =o%& =o'i*icirati na ra li+ite na+ine kako bi i ra ili ni,anse na+en,a $o$&t P=no%oPB P+estoPB P=aloPB Pbr oPB PvrloP i P$onovnoPB $o,=ove ko,i bi & en%lesko=e aCti,evali $osebne ri,e+iB n$r) & a=eri+ko=e nakovno= ,e ik& 'o'irivan,e +ela sre'n,i= $rsto= na+i Pbiti bolestanPS =i,en,an,e= &'al,enosti i =eE& +ela i $rstaB br ine kretn,e i bro,a 'o'ira korisnik nakovno% ,e ika =o?e i ra iti Gbare=H ove $o,=ove! Pra bol,eti sePB Plako se ra bol,etiPB P+esto bolestanPB Pnika' ne $resta,e biti bolestanPB PbolesnoPB P=alo bolestanPB Pvrlo bolestanP i Pbolestan ve@ neko vri,e=eP) Gra=atike britansko%a i a=eri+ko%a nakovno% ,e ika sli+ni,e s& %ra=atika=a o'reEeniC 'o=oro'a+kiC ,e ikaB kao >to ,e Co$iB ne%o en%lesko, %ra=atici) Po$&t kreolskih ,e ikaB nakovni se ,e ici s$ontano $o,avl,&,& & sl&+a,evi=a ka' %l&Ca ',eca rast& a,e'no) Ne'avni ,e $ri=,er nikara%vanski nakovni ,e ik ko,i s& stvorila i &$otrebl,avala %l&Ca ',eca ko,a s& a,e'no rasla i $oCaEala >kol& nakon nikara%vanske revol&ci,e 1:8:) %o'ine) 1=eri+ki i britanski nakovni ,e ik a$ravo s& & 'evetnaesto=e stol,e@& na=,erno i =islili l,&'i s nor=alni= sl&Co=B ali s& =o'erne ina+ice =no%o ra raEeni,e o' $rvotniCB ,er s& i vorni korisnici nakovno% ,e ika $ro>irili r,e+nik i ra ra'ili %ra=atik& & skla'& s vlastiti= $otreba=a) Po$&t %ovorniC ,e ikaB nakovni se ,e ici =i,en,a,& ti,eko= vre=ena) 1=eri+ki nakovni ,e ik ve@ $oka &,e &t,eca,e ra vo,a re%ionalniC 'i,alekata) +ezini instinkt toliko ,e ,ak 'a @e %l&Co 'i,ete revno brbl,ati r&ka=a i $onavl,ati sve %este ko,e vi'iB tr&'e@i se $retvoriti iC & nakovni ,e ik +ak i be van,sko%a $otica,a) Takvo se 'i,ete ove samouki korisnik znakovnog jezika Geng) Co=e si%nH)

0;8

Lin%visti s& is$rva $olako $riCva@ali tvr'n,& 'a s& nakovni ,e ici $ravi ,e iciB ali se o' $ionirsko% ra'a a=eri+ke lin%vistice (rs&le .ell&%i 1:8;NiC %o'ina nakovni ,e ici s=atra,& ,e ici=a iste ra ine kao i %ovorni ,e iciB iako ve@ina &vo'niC lin%visti+kiC &'?benika o to, te=i n&'i neo+ekivano =alo $o'ataka) -idjetiK ,e i+ni instinktB ,e ikB $riro'ni ,e ik "odatna literatura! #r"stal 1::8a! VI) o',el,akS 2e&cCar 1:90S Kli=a an' .ell&%i 1:8:S Mal=k,Tr 1::1! 0;4N010S Miles 1:99S Pa''en 1:99S S=itC 1::;S Steinber% 1::/! 0) $o%lavl,e)

znanje o jeziku (eng. kno!ledge about language 0 82-)


Istra?iva+ki i kontekstni na+in $o&+avan,a i vorniC %ovornika en%lesko% ,e ika & >kola=a) Sve 'o 1:5;NiC %o'ina $o&+avan,e se en%lesko% ,e ika & >kola=a en%lesko%a %ovorno% $o'r&+,a obi+no $rovo'ilo & okviri=a tradicionalne gramatike s na%lasko= na %ra=ati+ko, ra>+la=bi re+enica) Takav ,e $rist&$ =no%i= nastavnici=a $ostao ,alovB 'osa'an i nebitanB te ,e 1:5;NiC i ba+en i ve@ine 'r?avniC >kola) Is$rva ni,e bio ni+i= a=i,en,enB >to ,e stvorilo nara>ta, en%leskiC %ovornika ko,i nis& ni>ta nali o str&kt&ri i *&nkcioniran,& vlastito% ,e ika) Sk&$ina ,e nanstvenika i &+itel,aB &%lavno= britanskiCB 1:9;NiC %o'ina o'l&+ila $onovno &vesti $o&+avan,e en%lesko%aB ali na na+in ko,i biB na'ali s& seB &+enici=a bio $otica,an) Prist&$ ko,i s& ra vili $ostao ,e $o nat $o' na ivo= znanje o jeziku) Na,va?ni,a na+ela to%a $rist&$a ob,avl,ena s& & .ritani,i & $o=ovu izvjeu i 1:9:) %o'ine) Neki o' cil,eva to%a $rist&$a bili s& osi%&rati 'a se &+en,e en%lesko%a &%ra'i & ra &=l,ive konteksteB 'a se $ro&+avan,e en%lesko%a te=el,i na o'%ovara,&@i= tekstovi=a ko,i i=a,& o'reEen& vri,e'nost a &+enikeB 'a se &+en,e stan'ar'no%a en%lesko%a s=,esti & kontekst re%ionalniCB 'r&>tveniC i

0;9

*&nkcionalniC vari,eteta en%lesko%aB 'a se n,e%&,e svi,est o ra noro'ni= *&nkci,a=a en%lesko% ,e ika i o'ra?avan,& tiC *&nkci,a na ,e i+n& &$orab& Gto ,e svijest o jezikuH iB i na' sve%aB 'a ci,eli $ro,ekt b&'e istra?iva+ke i otkriva+ke naraviB o'nosnoB 'a se &+enici=a ra'i,e 'o$&sti istra?ivan,e ra li+itiC $roble=a & en%lesko=e ,e ik&B te 'ono>en,e vlastitiC akl,&+akaB ne%o $&ko $onavl,an,e ono% >to se na$a=et na&+ilo) 7nan,e o ,e ik& ,e 1::;NiC $ostao vo'e@o= =eto'o= & neki= britanski= >kola=aB a =no%i ,e &+itel,i i lin%visti s=atra,& vrlo &s$,e>no=) (nato+ to=&B kriti+ari se ?ale 'a &+enici 'obiva,& $re=alo *or=alno% nan,a o en%lesko, %ra=atici) KasniC 1::;NiC $o,avl,&,& se & .ritani,i na nake 'a bi se ta, $rist&$ =o%ao o'baciti ili bare= 'rasti+no $ro=i,eniti & korist tra'icionalni,e%a $rist&$a te=a=a kao >to s& gramatika i pravopis) -idjetiK ,e ik & &$orabi "odatna literatura! #arter 1::8! /) $o%lavl,eS #arter et al) 1::8S Mc#artC" an' #arter 1::/)

zvunost (eng. voicing)


Titran,e %lasnica) Glasnice s& 'vi,e $okretne =ase tkiva & %rl& ili %rkl,an&) Ka' se $ril,&beB a,e'no titra,& ci,elo= '&l,ino= 'ok rak i la i i $l&@a & ?'ri,eloB &sta i nos) Titran,e se na iva zvunostB a %las ,e ko,i se stvara titran,e= zvuan) Pri=,eri s& takviC %lasova UaVB UwVB UnVB U1VB U VB UbV i U'V) 1ko se stavi $rste na %rlo $ri i %ovor&B =o?e se os,etiti titran,e) Glasnice ne titra,& ako s& $revi>e ra =akn&te) Bezvuan ,e %las ko,i se stvara be titran,a) .e v&+ni s& %lasova U*VB UsVB U$VB UkVB UCV i UtV) Glotalni atvornik UV takoEer ,e be v&+anB ali i 'r&%o% ra lo%a! $ri n,e%ov& i %ovor& %lasnice s& tako sl,&bl,ene 'a kro n,iC ne =o?e $ro@i rakB $a se ne stvara ni titran,e) Glasnice =o%& titrati i na slo?eni,e na+ineB stvara,&@i nekoliko slo?eniC fonacijskih tipova)

0;:

( skla'& s en%leski= na ivl,e= na iv voicing P v&+nostP $ri=,en,&,e se takoEer i na ,e'n& 'r&%& $o,av&! na %lasovn& $ro=,en& & ko,o, be v&+ni %lasovi $osta,& v&+ni) Na $ri=,erB >$an,olski *one= MsM obi+no ,e be v&+ni %las UsVB ali & o'reEeni= okolnosti=a $osta,e v&+ni %las U VB kao & mismo PistiP G& stan'ar'no=e e&ro$sko= i %ovor&B i$akB svi %ovornici ne sli,e'e to $raviloH) Je'na+en,e $o v&+nosti +esta ,e %lasovna $ro=,ena i & Crvatsko=e ,e ik&B n$r) potpredsjednikB istrati) -idjetiK *onaci,ski ti$B s&%lasnik "odatna literatura! #at*or' 1:99! /) $o%lavl,eS Laver 1::0! 8) $o%lavl,e)

zvukovni simbolizam (eng. sound symbolism)


Pok&>a, stvaran,a ri,e+i +i,i v&k i ravno $renosi n,e ino na+en,e ili ko,i as$ekt n,e ina na+en,a) Na,$o nati,a ,e vrsta v&kovno% si=boli =a onomatopeja & ko,o, ,e na+en,e ri,e+i neki v&k stvarno% svi,etaB a oblik ri,e+i $ok&>ava %a o$ona>ati) Pri=,eri! (engB (umB mrmorB siktanjeB kva.kvaB muB ding.dongB /u/tanje) Posto,e i 'r&%e vrste v&kovno% si=boli =a) ( en%lesko=e $osto,i sk&$ina ri,e+i s $o+etni= MslNM ko,a o$@enito s$a'$ri$a'a & ri,e+i na+en,a Pskli avoB sl& avoB =l,ackavoP! slurpB slipB slideB slinkB slushB slopB sloshB sludgeB slurryB slimeB slugB slaver it') Sli,e' MslNM & ti= ,e sl&+a,evi=a fonostem Geng) $ConaestCe=eHB a takva vrsta %lasovno% si=boli =a ,e fonostezija) 2r&%& vrst& v&kovno% si=boli =a $oka &,& 'vi,e baski,ske ri,e+i a Ple$tiraPB t8imeleta i pinpilinpau8a GQtFg ` en%lesko QcCgB QFg ` en%lesko QsCgHS le$r>av v&k ri,e+i kao 'a o$ona>a le$r>av& le$tirov& $o,av&) ( ,o> ,e'n& &+estal& vrst& s$a'$ri$a'a,& ideofoni ra li+itiC ,e ika ko,i $ok&>ava,& o$ona>ati vrste kretan,aB n$r) & kari$sko=e ,e ik& a$alai! seky seky P$ri>&l,ati sePB ty ty ty Posoba Co'aPB 1y1y1y1y

01;

P=re?a a le?an,e ko,a se n,i>ePB uroruro P'rve@e ko,e $a'aPB tututututu Pbr i 'ola akP it') 7v&kovni si=boli a= i ni=ka ,e & o'nos&s ob iro= na &+estali,e arbitrarne ,e i+ne nakove & ,e ik&) -idjetiK arbitrarnostB ikoni+nost "odatna literatura! #r"stal 1:99! 1--N1-0B 1::8a! /;) $o%lavl,eB 1::4! -4;N-4/S G) Pal=er 1::5! 1;) $o%lavl,e)

011

&anr (eng. genre)


Povi,esno $osto,an vari,etet tekstova s o+iti= ra likovni= na+a,ka=a) Po,a= anra $o,avl,&,e se Gbare=H & lin%visticiB antro$olo%i,i i kn,i?evno, kritici) Pro&+avan,e ?anrova $re$&no ,e s&$rotniC sta,ali>ta) Mno%i s& istra?iva+i na to=e $o'r&+,& 'ali na+a,ne 'o$rinoseB o' r&sko% lin%vista Ro=ana Jakobsona 'o r&sko%a kn,i?evno% kriti+ara =arksisti+ko% &s=,eren,a MiCaila .aCtina) Treba na%lasiti 'a svaki ?anr i=a ,asno $re$o natl,ive na+a,ke ko,e %a ra lik&,& o' ostaliC ?anrovaB kao i to 'a n,e%ove na+a,ke osta,& $osto,ane ti,eko= o'reEeno%a vre=ensko% ra 'obl,a) ( ve@ini sl&+a,eva ?anr takoEer i=a 'obro &tvrEeno =,esto & k&lt&ri l,&'i ko,i se n,i=e sl&?e) MeE& $o nati,i= ?anrovi=a nala e se $oe i,aB v,erska lit&r%i,aB $ravni 'ok&=entiB i rekeB ba,keB nanstvene =ono%ra*i,e i novinski +lanci) Neka 'r&>tva i=a,& 'r&k+i,e vrste ?anrovaB kao >to s& +&'otvorne $,es=e >a=ana i $le=ena Ma,a te &s=ene e$ske $,es=e 'revniC %r+kiC bar'ova) Vla'an,e o'reEeni= ?anro= +esto se s=atra $re'&v,eto= a neko ani=an,e) I =MeE& ostalo%ostali=B to vri,e'i a o'v,etnikeB $,esnikeB nanstvenikeB >a=aneB nastavnike i li,e+nike) Obil,e?,e ,e ?anra $ri'avan,e velike va?nosti i ra &! on ,e & na,=an,& r&k& ,e'nako va?an kao i sa= sa'r?a,) Katka' ,e i ra +ak va?ni,i o' sa'r?a,aB n$r) & *ranc&sko, villanella ili ,a$ansko, Caik& $oe i,i) ( =no%i= s& 'r&>tvi=a $,es=e i $,esni+ki ?anrovi obil,e?eni &$orabo= nesvaki'a>n,iC ri,e+iB ili abrano= $onavl,an,a ri,e+i) 1liB +ak ,e i nanstveni +lanak $o'vr%n&t stro%i= $ravili=a i ra a! re'osli,e' i la%an,a =ora biti! $o a'ina istra?ivan,a M $ost&$ak M re &ltati M t&=a+en,e M akl,&+ci) lanak =ora biti na$isan

01-

& be li+no= tre@e= lic&B a sve $o%re>keB ne %o'e i istra?ivan,a ko,a nis& 'ala re &ltata =ora,& se i ostaviti) Ke=i+ar ko,i bi & +lank& na$isao P( to= =i ,e tren&tk& $os&'a $ala na $o'B $a sa= =orao $onoviti $ok&sPB ne bi %a =o%ao ob,aviti) Vi',eti! tekst "odatna literatura! .Catia 1::/S J1) Iole" 1::8! 19) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 185N 191)

&argon (eng. slang)


Nesl&?beni i obi+no kratkotra,ni ,e i+ni i ra i) Svatko o' nas &$otrebl,ava ,e ik na ra li+ite na+ineB ovisno o okolnosti=a) Na,o+iti,e s& ra like i =eE& %ovora & sl&?beni= i nesl&?beni= konteksti=a) ( nesl&?beno=e %ovor& osobito ra'o $rib,e%ava=o argonu: sl&?i=o se nesl&?beni= ali ?ivo$isni= ri,e+i=a i i ra i=a) 3ar%onske i ra e obi+no &vo'e +lanovi ko,e 'r&>tvene sk&$ineS i ra i $osta,& n,iCovo= na+a,ko= i sl&?e i= kao o naka sk&$no% i'entitetaB a katka' $osta,& ras$rostran,eni i &$otrebl,ava,& se na >ire=& $o'r&+,&) Ve@ina ,e ?ar%onskiC oblika kratkotra,na! &$otrebl,ava,& se nekoliko =,eseci ili nekoliko %o'inaB a ati= iC a=,en,&,& novi ?ar%onski na ivi) Sa=o & nekoliko $osl,e'n,iC %o'ina ra li+ite s& sk&$ine en%leskiC %ovornika i ni=no 'obr& stvar o$isivale i=eni=a $o$&t! groovyB ja(B BrillB tremendousB 1ickedB aceB spiffingB coolB far outB a1esomeB s1eetB tri B def i be bro,ni= 'r&%i= na ivi=aB 'ok s& se & Crvatsko=e $o,avili i ra i $o$&t ludoB kulB superB fantastinoB mrakB prva ligaB kraj svijeta it') Po,e'ini se na ivi ,o> i 'anas &$otrebl,ava,&B ali ostatak $ri$a'a ani=l,ivo, $ro>losti) 7a $i,ano% se +ov,eka nalo re@i 'a ,e loadedB sousedB friedB pickledB sozzledB pissedB (litzedB (om(edB smashed ili tired and emotionalB ili has had a skinful ili three sheets to the 1indB & Crvatsko=e bi se reklo nacuganB nacvrcanB pod gasomB pijan ko deva

01/

B pijan ko zemljaB pijan ko majka it') Pri,e nekoliko %o'ina &obi+a,eni ,e britanski ?ar%oni a= a Ps$olni o'nosP bio (onkS sa'a s& t& ri,e+ a=i,eniliB bare= =laEi %ovorniciB sa shagS 'o vre=ena ka' ova, tekst b&'e ob,avl,en shag @e ve@ v,ero,atno biti a=i,en,en ko,i= 'r&%i= ?ar%onski= i ra o=) Neobi+an sl&+a, '&%ov,e+no%a en%lesko% ?ar%oni =a ,e (ooze a alkoColno $i@eB ko,i se & ,e ik& nala i ve@ stol,e@i=aB ali se ,o> &vi,ek &$otrebl,ava i s=atra ?ar%ono=) ( neki= okolnosti=a o'reEeni na iv & $ot$&nosti %&bi svo, ?ar%onski stat&sS to se 'o%o'ilo sa staro= ?ar%onsko= ri,e+,& mo( Psv,etinaP ko,a ,e 'anas ne&$itno $ostala 'io stan'ar'no%a en%lesko% ,e ika) 3ar%on se o$isivao kao P,e ik & i%riP! 'obar ,e ?ar%on ?ivo$isanB bo%atB >al,iv i 'o,=l,ivB kao ka' ka?e=o a &obra?en& osob& 'a ,e P'i%la nos 'o nebaPB ili ka' se i ra?ava t,elesna o'bo,nost $re=a neko, osobi %ovore@i Pne biC %a ni >ta$o=P) Pre& etni s& kriti+ari nara>ta,i=a $ok&>avali o'baciti ?ar%on kao nek& vrst& ,e i+ne bolestiB ali to ni,e is$ravan stav ,er ,e n,e%ova $ris&tnost 'oka vitalnosti ,e ika) -idjetiK kolokvi,alni %ovor "odatna literatura! #r"stal 1::4! 19-S Partri'%e 1:51B 1:8;S Sabl,ak -;;1)1

&ivotinjska komunikacija (eng. animal communication)


S&stav nakova ko,i= se koriste ?ivotin,e) Ve@ina ?ivotin,a takoEer =o?e ko=&nicirati s 'r&%i= +lanovi=a svo,e vrste na ova, ili ona, na+inB i to na,+e>@e osobito= vrsto= b&ke ko,a se na iva glasanje Geng) callsH) MeE&ti=B s&stavi nakova tiC stvoren,a natno se ra lik&,& o' l,&'sko% ,e ika) Kao $rvoB ne'osta,e i= dvojnost uzorkovanja! oni s& asnovani na na+el& P,e'an v&kB ,e'no na+en,ePB te se ni v&kovi ni na+en,a ne =o%& =o'i*icirati ili ko=binirati) ( skla'& s ti=B ne'osta,e i= otvorenost! i ra iti se =o?e sa=o =alen bro, ra li+itiC na+en,a) Ne'osta,e i= onomjesnost!! ko=&nikaci,a

010

,e o%rani+ena na ov',e i sa'a) Ne'osta,e i= neovisnost o poticaju! %lasan,e se stvara sa=o ka' ,e $ris&tan $rikla'an $otica, i t& ne=a =o%&@nosti o'abira) 2akleB ?ivotin,e ?ive & ko=&nikaci,sko= svi,et& ko,i ,e stran l,&'i=a) Ta, ,e svi,et o%rani+enB be $ro>losti ili b&'&@nostiB sa+in,eno= iskl,&+ivo o' beskra,niC $onavl,an,a nekoliko 'obro naniC $or&ka ko,e $rio$@&,& >to se 'o%aEa & to= tren&tk&) Ztovi>eB a ra lik& o' l,&'skiC ,e ika i n,iCoviC ne$restaniC br iC $ro=,enaB nakovi ko,i=a se koriste ostale vrste ne ra vi,a,& se nika'a br?e o' evol&ci,ske =i,ene) Posto,e neke i ni=ke! $les $+ele i=a o%rani+en& ra in& ono=,esnostiB $,es=e $tica katka' sa'r?e ele=ent 'vo,nosti & orkaB $,es=e kitova =i,en,a,& se i %o'ine & %o'in&B lisica katka' $roi vo'i %las &$o oren,a i & o's&tnosti ikakve o$asnostiB sa=o 'a o'vrati svo,e =la'e o' ob,e'a ko,i nasto,i sa=a $o,esti) 1liB sve s& te i ni=ke neva?ne! ?ivotin,ski nakovi ni i 'aleka ne sli+e l,&'sko=& ,e ik& i ne =o%& se s=atrati n,e%ovo= $o,e'nostavn,eno= ina+ico=) .&'&@i 'a to vri,e'i i a na>e na,bli?e ?iv&@e roEake =a,=&neB =o?e se akl,&+iti 'a s& $ri,e nekoliko =ili,&na %o'ina na>i $reci takoEer i=ali takav o%rani+eni s&stav) Pok&>a,i $o&+avan,a =a,=&na i 'r&%iC stvoren,a & $o,e'nostavn,eni= ina+ica=a l,&'sko% ,e ika +esto s& $ro$ali bo% ne$rikla'niC $ost&$aka) 2anas $osto,e =alobro,ni 'oka i ko,i &ka &,& 'a ta stvoren,aB ka' se & laboratori,ski= &v,eti=a 'obro i v,e?ba,&B =o%& na&+iti bare= neke ele=ente l,&'sko% ,e ika) -idjetiK opisne znaajkeB podrijetlo i razvoj jezikaB pretpostavka o prajeziku "odatna literatura! #r"stal 1::8a! 50) $o%lavl,eS Mal=k,Tr 1::1! 1;N15S Steinber% 1::/! -) $o%lavl,eS Trask 1::4! 1) $o%lavl,eS Jall=an 1::-)

014

015

191(6 3/- 68(: 32;(<2 ( 3=(:9<(: :><2768(: (679<>(= ?3(@2


1 accent A i %ovorB na%lasak a',ective A $ri',evi a'verb A $rilo i a**iF A a*iks a%ree=ent A sro+nost airstrea= =ecCanis= A =eCani a= $rola a ra+ne str&,e alternation A alternaci,a a=bi%&it" A vi>e na+nost analo%" A analo%i,a ana$CorA ana*ora ani=al co==&nication A ?ivotin,ska ko=&nikaci,a antCro$olo%ical lin%&istics A antro$olo>ka lin%vistika a$Casia A a*a i,a a$$arent ti=e A $rivi'no vri,e=e a$$lie' lin%&istics A $ri=i,en,ena lin%vistika arbitrariness A arbitrarnost ar%&=ent A ar%&=ent arti*icial lan%&a%e A &=,etni ,e ik as$ect A vi' a&tono=" o* lan%&a%e A ,e i+na a&tono=i,a a&Filiar" A $o=o@ni %la%ol . basic wor' or'er A osnovni re' ri,e+i beCavio&ris= A biCeviori a= bilin%&alis= A 'vo,e i+nost bio$ro%ra= C"$otCesis A $ret$ostavka o bio$ro%ra=& .lack En%lisC A crna+ki en%leski # care%iver s$eecC A %ovor skrbnika case A $a'e? cla&se A s&re+enica co'eNswitcCin% A $ro=,ena kR'a co%nitive lin%&istics A ko%nitivna lin%vistika co%nitive science A ko%nitivna nanost coCerence A koCerenci,a coCesion A koCe i,a

018

colloO&ial s$eecC A kolokvi,alni %ovor co==&nicative co=$etence A ko=&nikaci,ska s$osobnost co=$arative reconstr&ction A $ore'bena rekonstr&kci,a co=$etence A ,e i+na s$osobnost co=$le=ent A 'o$&na co=$onential anal"sis A ko=$onentna anali a co=$&tational lin%&istics A ra+&nalna lin%vistika con,&nction A ve nici connotation A konotaci,a consonant A s&%lasnik constit&ent str&ct&re A sastavni+ka str&kt&ra control A na' or conversational i=$licat&re A ra %ovorna i=$likat&ra conversation anal"sis A anali a ra %ovora coo$erative $rinci$le A na+elo s&ra'n,e coor'inate str&ct&re A koor'inirana str&kt&ra co$&la A ko$&la cor$&s A kor$&s creole A kreolski critical 'isco&rse anal"sis A kriti+ka anali a 'isk&rsa critical $erio' C"$otCesis A $ret$ostavka o kriti+no=e ra 'obl,& 2 'ea' lan%&a%e A =rtvi ,e ik 'ee$ str&ct&re A '&binska str&kt&ra 'e*icit C"$otCesis A $ret$ostavka o =an,kavosti 'eictic cate%or" A 'eikti+ka kate%ori,a 'enotation A 'enotaci,a 'e$en'enc" A ovisnost 'erivation 1 A i voEen,e 'erivation - A 'erivaci,a 'escri$tivis= A 'eskri$tivi a= 'esi%n *eat&res A oblikovne na+a,ke 'eter=iner A 'eter=inator 'iacCron" A 'i,akroni,a 'ialect A 'i,alekt 'i%lossia A 'i%losi,a 'isco&rse A 'isk&rs 'isco&rse anal"sis A anali a 'isk&rsa 'is$lace=ent A ono=,esnost 'istinctive *eat&re A ra likovna obil,e?,a 'istrib&tion A ra 'ioba '&alit" o* $atternin% A 'vo,nost & orkovan,a '"sleFia A 'isleksi,a

019

E elli$sis A eli$sa entail=ent A i=$likaci,a etCno%ra$C" o* s$eakin% A etno%ra*i,a %ovora et"=olo%" A eti=olo%i,a eF$eri=ental a$$roacC A eks$eri=entalni $rist&$ I *inite A *initni oblik *oc&s A *ok&s *olk lin%&istics A $&+ka lin%vistika *&nctionalis= A *&nkcionali a= *&nctions o* lan%&a%e A *&nkci,e ,e ika G %a$ A $ra nina %en'er A ro' %enerative %ra==ar A %enerativna %ra=atika %enetic C"$otCesis o* lan%&a%e A %enetska $ret$ostavka o ,e ik& %enetic relationsCi$ A %enetski o'nos %enre A ?anr %ivenMnew A 'anoMnovo %overn=ent A &$ravl,an,e Govern=entNan'N.in'in% TCeor" A teori,a &$ravl,an,a i ve an,a %ra==ar A %ra=atika %ra==atical cate%or" A %ra=ati+ka kate%ori,a %ra==atical relation A %ra=ati+ki o'nos %ra$Ce=e A %ra*e= 6 Cea' A %lava Cistorical lin%&istics A $ovi,esna lin%vistika I iconicit" A ikoni+nost i'io= A *ra e= i==i%rant lan%&a%e A 'osel,eni+ki ,e ik In'oNE&ro$ean A in'oe&ro$ska ,e i+na $oro'ica in*lection A *leksi,a innateness C"$otCesis A $ret$ostavka o &roEenosti internal reconstr&ction A &n&tra>n,a rekonstr&kci,a international lan%&a%e A =eE&naro'ni ,e ik International PConetic 1l$Cabet A =eE&naro'na *onetska abece'a GIP1H interteFt&alit" A intertekst&alnost intonation A intonaci,a int&ition A int&ici,a K

01:

kinsCi$ ter=s A ro'binski na ivi knowle'%e abo&t lan%&a%e A nan,e o ,e ik& L lan%&a%e A ,e ik lan%&a%e acO&isition A &sva,an,e ,e ika lan%&a%e acO&isition 'evice A &reEa, a ,e i+no &sva,an,e lan%&a%e an' etCnicit" A ,e ik i etni+nost lan%&a%e an' i'entit" A ,e ik i osobnost lan%&a%e an' i'eolo%" A ,e ik i i'eolo%i,a lan%&a%e an' $ower A ,e ik i =o@ lan%&a%e areas A ,e i+na $o'r&+,a lan%&a%e cCan%e A ,e i+na $ro=,ena lan%&a%e contact A ,e i+ni 'o'ir lan%&a%e 'eatC A s=rt ,e ika lan%&a%e 'isabilit" A ,e i+na nes$osobnost lan%&a%e *ac&lt" A ,e i+na =o@ lan%&a%e *a=il" A ,e i+na $oro'ica lan%&a%e instinct A ,e i+ni instinkt lan%&a%e in &se A ,e ik & &$orabi lan%&a%e ="tCs A ,e i+ni =itovi lan%&a%e $lannin% A ,e i+no $laniran,e lan%&a%e $rocessin% A obra'ba ,e ika lan%&e A langue P,e ikP laterali ation A laterali aci,a LeFicalNI&nctional Gra==ar A leksi+ka *&nkcionalna %ra=atika leFico%ra$C" A leksiko%ra*i,a leFicon A leksik lingua franca A lingua franca lin%&istic area A ,e i+no $o'r&+,e lin%&istic relativit" C"$otCesis A $ret$ostavka o ,e i+no, relativnosti lin%&istics A lin%vistika lin%&istic si%n A ,e i+ni nak literac" A $is=enost loan wor' A $os&Eenica locali ation A lokali aci,a lo%ono=ic r&les A lo%ono=ska $ravila M =anner o* artic&lation A na+in i %ovora =arke'ness A obil,e?enost =eanin% A na+en,e =e'i&= A =e'i, =entalis= A =entali a= =etalan%&a%e A =eta,e ik =eta$Cor A =eta*ora =ini=al $air A =ini=alni $ar

0-;

=inorit" lan%&a%e A =an,inski ,e ik =o'alit" A =o'alnost =o'i*ier A =o'i*ikator =o'&larit" A =o'&larnost =oo' A na+in =or$Ce=e A =or*e= =or$Colo%" A =or*olo%i,a =ove=ent A $o=ican,e N na=e A i=e narrative A $ri+a national lan%&a%e A nacionalni ,e ik nat&ral class A $riro'ni ra re' nat&ral lan%&a%e A $riro'ni ,e ik nat&ralNlan%&a%e $rocessin% A obra'ba $riro'niC ,e ika ne&rolin%&istics A ne&rolin%vistika ne&trali ation A ne&trali aci,a no=inali ation A no=inali aci,a nonNverbal co==&nication A neverbalna ko=&nikaci,a notational convention A 'o%ovorni s&stav bil,e?en,a no&n A i=enice no&n $Crase A i=enska sk&$ina n&=ber A bro, n&=ber o* lan%&a%es A bro, ,e ika O o**icial lan%&a%e A sl&?beni ,e ik ono=astics A ono=astika o$enNen'e'ness A otvorenost orac" A %ovorni>tvo ori%in an' evol&tion o* lan%&a%e A $o'ri,etlo i ra vo, ,e ika ortCo%ra$C" A $ravo$is P $ara'i%= A $ara'i%=a $ara'i%=atic relation A $ara'i%=atski o'nos $aralan%&a%e A $ara,e ik $arole A parole P%ovorP $art o* s$eecC A vrste ri,e+i $erce$t&al strate%" A a=,e'bena strate%i,a $er*or=ance A &$oraba $er*or=ative A $er*or=ativ $erson A lice $Cilolo%" A *ilolo%i,a $Ciloso$C" o* lan%&a%e A *ilo o*i,a ,e ika

0-1

$Conation t"$e A *onaci,ski ti$ $Cone=e A *one= $Conetics A *onetika $Conolo%" A *onolo%i,a $Conotactics A *onotaktika $Crase A sk&$ina $CraseAstr&ct&re %ra==ar A %ra=atika *ra niC str&kt&ra $i'%in A $i'?in $lace o* artic&lation A =,esto i %ovora $oliteness A $risto,nost $ra%=atics A $ra%=atika $re'icate A $re'ikat $re$osition A $ri,e'lo i $rescri$tivis= A $reskri$tivi a= $res&$$osition A $ret$ostavka $ro'&ctivit" A $lo'nost $rono&n A a=,enice $roso'" A $ro o'i,a $rotoNlan%&a%e A $ra,e ik $rotolan%&a%e C"$otCesis A $ret$ostavka o $ra,e ik& $s"cColin%&istics A $siColin%vistika $&nct&ation A s&stav $ravo$isniC nakova $&ris= A $&ri a= ] O&alitative a$$roacC A kvalitativni $rist&$ O&antitative a$$roacC A kvantitativni $rist&$ R raisin% A $o'i an,e reconstr&ction A rekonstr&kci,a rec&rsion A $onavl,an,e re*erence A re*erenci,a root A kori,en r&le A $ravilo S san'Ci A san'Ci Sa&ss&rean $ara'oF A Sa&ss&reov $ara'oks se%=ent A o's,e+ak selection restriction A o%rani+en,e o'abira se=antic role A se=anti+ka &lo%a se=antics A se=antika se=iotics A se=iotika sense A s=isao sense relation A na+en,ski o'nos

0--

sentence A re+enica seF 'i**erences in lan%&a%e A s$olne ra like & ,e ik& seFist lan%&a%e A s$olno o na+eni ,e ik si%n lan%&a%e A nakovni ,e ik slan% A ?ar%on social Cistor" o* lan%&a%e A 'r&>tvena $ovi,est ,e ika social strati*ication o* lan%&a%e A 'r&>tveno raslo,avan,e ,e ika sociolin%&istics A sociolin%vistika so&n' s"=bolis= A v&kovni si=boli a= s$eecC A %ovor s$eecC act A %ovorni +in s$eecC co==&nit" A ,e i+na a,e'nica s$eecC event A %ovorni 'o%aEa, s$eecC so&n' A %las s$ellin% A na+in $isan,a stan'ar' lan%&a%e A stan'ar'ni ,e ik ste= A osnova sti=&l&sN*ree'o= A neovisnost o $otica,& stress A na%lasak str&ct&ralis= A str&kt&rali a= str&ct&re A str&kt&ra str&ct&reN'e$en'ence A ovisnost o str&kt&ri st"listics A stilistika s&bcate%ori ation A $otkate%ori aci,a s&bor'ination A $o'reEivan,e s&$rase%=ental A s&$rase%=entna obil,e?,a s&r*ace str&ct&re A $ovr>inska str&kt&ra s"llable A slo% s"=bolic s"ste= A si=boli+ki s&stav s"ncCron" A sinkroni,a s"ntactic cate%or" A sintakti+ka kate%ori,a s"nta%=atic relation A sinta%=atski o'nos s"ntaF A sintaksa s"ste= A s&stav s"ste=atic corres$on'ence A $o'&'arnost s&stava S"ste=ic Lin%&istics A s&stavska lin%vistika T tense A vri,e=e teFt A tekst teFt lin%&istics A tekstna lin%vistika teFt&alit" A tekst&alnost

tone lan%&a%e A tonski ,e ik to$ic A te=a tra'itional %ra==ar A tra'icionalna %ra=atika

0-/

transcri$tion A transkri$ci,a trans*or=ational %ra==ar A trans*or=aci,ska %ra=atika transitivit" A $ri,ela nost tree A stablo t&rnNtakin% A $re& i=an,e G%ovorneH &lo%e t"$olo%" A ti$olo%i,a ( &niversal A &niver ali,e &niversal %ra==ar A &niver alna %ra=atika &sa%e A &$orabne navike &tterance A i ,ava V variation A vari,aci,a verb A %la%oli verb $Crase A %la%olska sk&$ina vernac&lar A vernak&lar vocal tract A %ovorni trakt voice A stan,e voicin% A v&+nost vowel A sa=o%lasnik J wellN*or=e'ness A 'obra oblikovanost wor' A ri,e+ wor'N*or=ation A tvorba ri,e+i writin% s"ste= A s&stav $isan,a

0-0

LITER1T(R1
1'a=sB Valerie G1:8/H 1n Intro'&ction to Mo'ern En%lisC Jor'NIor=ationB Lon'onB Lon%=an) 1itcCisonB Jean G1::9H TCe 1rtic&late Ma==alB 0) i ')tC e'nB Lon'onB Ro&tle'%e G1::1H Lan%&a%e #Can%e! Pro%ress or 2eca"[B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::0H Jor's in tCe Min'B -) i ')B OF*or'B .lackwell) G1::5H TCe See's o* S$eecCB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) 1k=a,ianB 1'rianB 2e=ersB RicCar' 1)B Iar=erB 1nn K) an' 6a=isCB Robert M) G1::4H Lin%&istics! 1n Intro'&ction to Lan%&a%e an' #o==&nication #a=bri'%eB M1B MIT Press) 1llanB KeitC G1:95H Lin%&istic Meanin%B - volssv)B Lon'onB Ro&tle'%e) 1llenB 2onal' E) an' G&"B Rebecca I G1:80H #onversation 1nal"sis! TCe Sociolo%" o* TalkB TCe 6a%&eB Mo&ton) 1nttilaB Rai=o G1:99H 1n Intro'&ction to 6istorical an' #o=$arative Lin%&isticsB -) i ')B Lon'onB Mac=illan) 1sCb"B Patricia G1::4H S$eecC So&n'sB Lon'onB Ro&tle'%e) 1sCerB R)E) an' Si=$sonB J)M)K) Ge'si ')H G1::0HB Enc"clo$e'ia o* Lan%&a%e an' Lin%&isticsB 1; volssv)B OF*or'B Per%a=on) 1&stinB J)L) G1:5-HB 6ow to 2o TCin%s witC Jor'sB OF*or'B #laren'on Press) .acCB E==on G1:80H S"ntactic TCeor"B New KorkB 6oltB RineCart an' Jinston) .al'iB PCili$ G1:9/H 1n Intro'&ction to tCe In'oNE&ro$ean Lan%&a%esB #arbon'ale an' E'war'svilleB ILB So&tCern Illinois (niversit" Press) .atesB Eli abetC G1:85H Lan%&a%e an' #onteFt! TCe 1cO&isition o* Pro%=aticsB New KorkB NKB 1ca'e=ic Press) .atesB Eli abetCB .eni%niB L)B .retCertonB I)B #a=aioniB L) an' VolterraB V G1:8:H TCe E=er%ence o* S"=bols! #o%nition an' #o==&nication in In*anc"B New KorkB NKB 1ca'e=ic Press) .atesB Eli abetCB .retCertonB In%e an' Sn"'erB L"nn G1:99H Iro= Iirst Jor's to Gra==arB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) .a&erB La&rie G1:9/H En%lisC Jor'NIor=ationB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1:99H Intro'&cin% Lin%&istic Mor$Colo%"B E'inb&r%CB E'inb&r%C (niversit" Press) G1::9H Vocab&lar"B Lon'onB Ro&tle'%e) .eekesB Robert S)P G1::4HB #o=$arative In'oNE&ro$ean Lin%&isticsB 1=ster'a=B JoCn .en,a=in) .ennettB Pa&l G1::4H 1 #o&rse in Generali e' PCrase Str&ct&re Gra==arB Lon'onB (#L Press) .erko GleasonB Jean G1::8H TCe 2evelo$=ent o* Lan%&a%eB 0)tC e'ni ')B .ostonB M1B 1ll"n an' .acon) .erlinB .rent an' Ka"B Pa&l G1:5:H .asic #olor Ter=s! TCeir (niversalit" an' Evol&tionB .erkele"B #1B (niversit" o* #ali*ornia Press) .CatiaB VK) G1::/H 1nal"sin% Genre! Lan%&a%e (se in Pro*essional Settin%sB Lon'onB Lon%=an) .ickertonB 2erek G1:91H Roots o* Lan%&a%eB 1nn 1rborB MIB Karo=a) G1:90H yTCe lan%&a%e bio$ro%ra= C"$otCesisPB .eCavioral an' .rain Sciences 8! 18/N --1) G1::;H Lan%&a%e an' S$eciesB #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) G1::5H Lan%&a%e an' 6&=an .eCavio&rB Lon'onB (#L Press) .lakeB .arr" G1::0H #aseB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) .lakeB N)E G1::5H 1 6istor" o* tCe En%lisC Lan%&a%eB Lon'onB Mac=illan) .lake=oreB 2iane G1::-H (n'erstan'in% (tterancesB OF*or'B .lackwell) .loo=*iel'B Leonar' G1://HB Lan%&a%eB New KorkB NKB 6oltB RineCart an' Jinston) .o'=erB Ire'erick G1:00H TCe Loo= o* Lan%&a%eB Lon'onB 1llen o (nwin)

0-4

.onvillainB Nanc" G1::/H Lan%&a%eB #&lt&reB an' #o==&nication! TCe Meanin% o* Messa%esB En%lewoo' #li**sB NJB PrenticeN6all) .orsle"B Robert 2) G1::1H S"ntactic TCeor"! 1 (ni*ie' 1$$roacCB Lon'on! 1rnol') G1::5H Mo'ern PCrase Str&ct&re Gra==arB OF*or'B .lackwell) .o&rneB J) an' #a=eronB 2eboraC G1:9:H yNo co==on %ro&n'! Kin%=anB %ra==ar an' tCe nationPB Lan%&a%e an' E'&cation -N/! 10N5;) .ra'*or'B RicCar' G1::8H St"listicsB Lon'onB Ro&tle'%e) .ritisC 2"sleFia 1ssociation G1::5H Gettin% tCe Messa%e 1cross! 2"sleFia! 1 6&n're' Kears o* Pro%ress[B .ir=in%Ca=B ]&estions) .rownB Gillian an' K&leB Geor%e G1:9/H 2isco&rse 1nal"sisB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) .rownB KeitC an' MillerB Ji= G1::1H S"ntaF! 1 Lin%&istic Intro'&ction to Sentence Str&ct&reB -) i ')B Lon'onB 6ar$er#ollins) .rownB Penelo$eB an' LevinsonB Ste$Cen G1:98H Politeness! So=e (niversals in Lan%&a%e (sa%eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) .&rkeB Peter G1::/H TCe 1rt o* #onversationB #a=bri'%eB Polit" Press) .&rtonNRobertsB Noel G1:95H 1nal"sin% SentencesB Lon'onB Lon%=an) .&tlerB #Cristo$Cer S) G1:94H S"ste=ic Lin%&istics! TCeor" an' 1$$licationsB Lon'onB .ats*or') #a$lanB 2avi' G1::-H Lan%&a%e! Str&ct&reB Processin% an' 2isor'ersB #a=bri'%eB M1B MIT Press) #arrB PCili$ G1::/H PConolo%"B Lon'onB Mac=illan) #arterB Ronal' G1::8H Investi%atin% En%lisC 2isco&rseB Lon'onB Ro&tle'%e) #arterB Ronal'B Go''ar'B 1n%elaB ReaCB 2an&taB San%erB KeitC an' .owrin%B Ma%%ie G1::8H Jorkin% witC TeFts! 1 #ore .ook *or Lan%&a%e 1nal"sisB Lon'onB Ro&tle'%e) #at*or'B J)#) G1:88H I&n'a=ental Proble=s in PConeticsB E'inb&r%CB E'inb&r%C (niversit" Press) #at*or'B J) #) G1:99H 1 Practical Intro'&ction to PConeticsB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) #Ca=bersB J)K) G1::4H Sociolin%&istic TCeor"B OF*or'B .lackwell) #CannellB Joanna G1::0H Va%&e Lan%&a%eB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) #CesCireB Jenn" an' SteinB 2ieter Ge'si ')H G1::8H Ta=in% tCe Vernac&lar! Iro= 2ialect to Jritten Stan'ar' Lan%&a%eB Lon'onB Lon%=an) #larkB JoCn an' Kallo$B #olin G1::4H 1n Intro'&ction to PConetics an' PConolo%") -) i ')B OF*or'B .lackwell) #oatesB Jenni*er G1:9/H TCe Se=antics o* tCe Mo'al 1&FiliariesB Lon'onB #roo= 6el=) G1::/H Jo=enB Men an' Lan%&a%eB -) i ')B Lon'onB Lon%=an) G1::5H Jo=en TalkB OF*or'B .lackwell) #ollins #ob&il' G1::;H En%lisC Gra==arB Lon'onB 6ar$er#ollins) #o=rieB .ernar' G1:85H 1s$ectB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1:94H TenseB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1:9:H Lan%&a%e (niversals an' Lin%&istic T"$olo%"B OF*or'B .lackwell) #o=rieB .ernar'B MattCewsB Ste$Cen an' Polinsk"B Maria G1::8H TCe 1tlas o* Lan%&a%esB Lon'onB .loo=sb&r") #ookB Vivian G1::5H #Co=sk"Ps (niversal Gra==arB -) i ')B OF*or'B .lackwell) #orbettB Greville G1::1H Gen'erB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) #or'erB S) Pit G1:84H Intro'&cin% 1$$lie' Lin%&isticsB Lon'onB Pen%&in) #o&l=asB Ilorian G1::5H TCe .lackwell Enc"clo$e'ia o* Jritin% S"ste=sB OF*or'B .lackwell) #o&ltCar'B Malcol= G1:94H Intro'&ction to 2isco&rse 1nal"sisB -) i ')B Lon'onB Lon%=an) #ow$erB Eli abetC 1) G1::-H 1 #oncise Intro'&ction to S"ntactic TCeor"B #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) #ro*tB Jillia= G1::;H T"$olo%" an' (niversalsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press)

0-5

#rowle"B Terr" G1::-H 1n Intro'&ction to 6istorical Lin%&isticsB -) i ')B OF*or'B OF*or' (niversit" Press) #rowle"B Ton" G1:9:H TCe Politics o* 2isco&rse! TCe Stan'ar' Lan%&a%e ]&estion an' .ritisC #&lt&ral 2ebatesB .asin%stokeB Mac=illan U$&blisCe' in tCe (S1 as TCe Politics o* Stan'ar' En%lisCV) G1::5H Lan%&a%e in 6istor"B Lon'onB Ro&tle'%e) #r&seB 2)1) G1:95H LeFical Se=anticsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) #r&tten'enB 1lan G1:95H IntonationB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) #r"stalB 2avi' G1:84H TCe En%lisC Tone o* VoiceB Lon'onB 1rnol') G1:99H TCe En%lisC Lan%&a%eB Lon'onB Pen%&in) G1::4H TCe #a=bri'%e Enc"clo$e'ia o* tCe En%lisC Lan%&a%eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::5H Re'iscover Gra==arB -) i ')B Lon'onB Lon%=an) G1::8aH TCe #a=bri'%e Enc"clo$e'ia o* Lan%&a%eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::8bH En%lisC as a Global Lan%&a%eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) #&licoverB Peter G1::8H Princi$les an' Para=etersB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) #&llerB JonatCan G1:95H Ier'inan' 'e Sa&ss&reB -) i ')B ItCacaB NKB #ornell (niversit" Press) 2aClB Osten G1:94H Tense an' 1s$ect S"ste=sB OF*or'B .lackwell) 2anielsB Peter T) an' .ri%CtB Jillia= Ge'si ')H G1::5H TCe Jorl'Ps Jritin% S"ste=sB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) 'e .ea&%ran'eB Robert G1::0H yTeFt lin%&isticsPB in 1sCer an' Si=$son G1::0HB vol) :) sv)B $$)str) 048/N0489) 'e .ea&%ran'eB Robert an' 2resslerB Jol*%an% G1:91H 1n Intro'&ction to TeFt Lin%&isticsB Lon'onB Lon%=an) 2enesB Peter .) an' PinsonB Elliot N) G1::/H TCe S$eecC #Cain! TCe PC"sics an' .iolo%" o* S$oken Lan%&a%eB -) i ')B New KorkB NKB J6) Iree=an) 2e&cCarB Mar%aret G1:90H .ritisC Si%n Lan%&a%eB Lon'onB Ro&tle'%e) 2&nklin%B Leslie G1::4H TCe G&inness .ook o* Na=esB En*iel'B G&inness) 2&rantiB 1lessan'ro G1::8H Lin%&istic 1ntCro$olo%"B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) EcoB (=berto G1:85H 1 TCeor" o* Se=ioticsB .loo=in%tonB INB In'iana (niversit" Press) E'war'sB JoCn G1::0H M&ltilin%&alis=B Lon'onB Pen%&in) El%inB S& ette 6a'en G1:9/H JCat Is Lin%&istics[B En%lewoo' #li**sB NJB PrenticeN6all) IabbB Ni%el G1::8H Lin%&istics an' Literat&reB OF*or'B .lackwell) Iairclo&%CB Nor=an G1:9:H Lan%&a%e an' Power) Lon'onB Lon%=an) Ge'&r)H G1::-H #ritical Lan%&a%e 1warenessB Lon'onB Lon%=an) G1::4H #ritical 2isco&rse 1nal"sis! TCe #ritical St&'" o* Lan%&a%eB Lon'onB Lon%=an) Ier%&sonB #Carles 1) G1:4:H y2i%lossiaPB Jor' 14! /-0N/0;) Re$rinte' in Pier Paolo Gi%lioli Ge'&r)H G1:8-H Lan%&a%e an' Social #onteFtB Lon'onB Pen%&inB $$)str) -/-N-41) Iernan'oB #) G1::5H I'io= an' I'io=aticit"B OF*or'B OF*or' (niversit" Press) IletcCerB Pa&l an' MacwCinne"B .rian Ge'si ')H G1::4H TCe 6an'book o* #Cil' Lan%&a%eB OF*or'B .lackwell) Io'orB Jerr" 1) G1:9/H Mo'&larit" o* Min'! 1n Essa" on Iac&lt" Ps"cColo%"B #a=bri'%eB M1B MIT Press) Iole"B JoCn G1::/H TCe G&inness Enc"clo$e'ia o* Si%ns an' S"=bolsB En*iel'B G&inness) Iole"B Jillia= 1) G1::8H 1ntCro$olo%ical Lin%&istics! 1n Intro'&ctionB OF*or'B .lackwell) IowlerB Ro%er G1::5H Lin%&istic #riticis=B -) i ')B OF*or'B OF*or' (niversit" Press) IoFB 1ntCon" G1::4H Lin%&istic Reconstr&ctionB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) Irawle"B Jillia= G1::-H Lin%&istic Se=anticsB 6ills'aleB NJB Lawrence Earlba&=) Iro=kinB Victoria an' Ro'=anB Robert G1::9H 1n Intro'&ction to Lan%&a%eB 5tC) e'ni ')B Iort JortCB 6arco&rt .race) Gar=anB Mike G1::;H Ps"cColin%&isticsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press)

0-8

GarnCa=B 1lan G1:94H Ps"cColin%&istics! #entral To$icsB Lon'onB MetC&en) Gie%ericCB 6ein J) G1::-H En%lisC PConolo%"! 1n Intro'&ctionB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) GivonB Tal=" G1::/H En%lisC Gra==ar! 1 I&nctionN.ase' Intro'&ctionB - volssv)B 1=ster'a=B JoCn .en,a=ins) G1::4H I&nctionalis= an' Gra==arB 1=ster'a=B JoCn .en,a=ins) GleasonB 6)1) G1:51H 1n Intro'&ction to 2escri$tive Lin%&isticsB -) i ')B New KorkB 6oltB RineCart an' Jinston) Goatl"B 1n'rew G1::8H TCe Lan%&a%e o* Meta$CorsB Lon'onB Ro&tle'%e) Goo'l&ckB 6elen G1::1H Lan%&a%e 1cO&isition! 1 Lin%&istic Intro'&ctionB OF*or'B .lackwell) Gra=le"B Ste$Can an' Pat ol'B K&rtNMicCael G1::-H 1 S&rve" o* Mo'ern En%lisCB Lon'onB Ro&tle'%e) GreenB JonatCon G1::5H #Casin% tCe S&n! 2ictionar"NMakers an' tCe 2ictionaries TCe" Ma'eB Lon'onB JonatCan #a$e) Greenba&=B Si'ne" an' ]&irkB Ran'ol$C G1::;H 1 St&'entPs Gra==ar o* tCe En%lisC Lan%&a%eB Lon'onB Lon%=an) Greenber%B Jose$C 6) G1:5/H ySo=e &niversals o* %ra==ar witC $artic&lar re*erence to tCe or'er o* =eanin%*&l ele=entsPB in J)6) Greenber% Ge'&r)HB (niversals o* Gra==arB #a=bri'%eB M1B MIT PressB $$)str) 8/N11/) Gri=esB .)I Ge'&r)H G1::-H EtCnolo%&e! Lan%&a%es o* tCe Jorl'B 1-)tC e'ni ')B 2allasB TrB S&==er Instit&te o* Lin%&istics) Grin'erB JoCn T) an' El%inB S& ette 6a'en G1:8/H G&i'e to Trans*or=ational Gra==ar! 6istor"B TCeor"B PracticeB New KorkB NKB 6oltB RineCart an' Jinston) Gr&n'"B Peter G1::4H 2oin% Pra%=aticsB Lon'onB 1rnol') G&=$er B JoCn J) an' LevinsonB Ste$Cen #) Ge'si ')H G1::5H RetCinkin% Lin%&istic Relativit"B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G&ssenCovenB #arlos an' JacobsB 6aike G1::9H (n'erstan'in% PConolo%"B Lon'onB 1rnol') 6ae%e=anB Liliane G1::0H Intro'&ction to Govern=ent an' .in'in% TCeor"B -) i ')B OF*or'B .lackwell) 6alli'a"B M)1)K) G1:9:H S$oken an' Jritten Lan%&a%eB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) G1::0H 1n Intro'&ction to I&nctional Gra==arB -) i ')B Lon'onB 1rnol') 6alli'a"B MicCael 1)K) an' 6asanB R&Oai"a G1:85H #oCesion in En%lisCBLon'onB Lon%=an 6arrisB Ran'" 1llen G1::/H TCe Lin%&istics JarsB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) 6awkinsB JoCn 1) G1:9/H Jor' Or'er (niversalsB New KorkB NKB 1ca'e=ic Press) 6awkinsB Peter G1:90H Intro'&cin% PConolo%"B Lon'onB 6&tcCinson) 6ockB 6ans 6enricC G1:95H Princi$les o* 6istorical Lin%&isticsB .erlinB Mo&ton 'e Gr&"ter) 6ockB 6ans 6enricC an' Jose$CB .rian 2) G1::5H Lan%&a%e 6istor"B Lan%&a%e #Can%e an' Lan%&a%e RelationsCi$! 1n Intro'&ction to 6istorical an' #o=$arative Lin%&isticsB .erlinB Mo&ton 'e Gr&"ter) 6ockettB #Carles I G1:49H 1 #o&rse in Mo'ern Lin%&isticsB New KorkB Mac=illan) G1:5;H yTCe ori%in o* s$eecCPB Scienti*ic 1=erican -;/ GSe$te=berH! 99N:5) 6o*=annB TC) R) G1::/H Real=s o* Meanin%B Lon'onB Lon%=an) 6o*sta'terB 2o&%las R) G1:8:HB Go'elB EscCerB .acC! 1n Eternal Gol'en .rai'B 6assocksB 6arvester) G1:94H y1 $erson $a$er on $&rit" in lan%&a%ePB in 2)R)6o*sta'terB Meta=a%ical TCe=asB New KorkB NKB .asic .ooksB $$)str) 14:N158) Re$rinte' in 2eboraC #a=eron Ge'&r)H G1::;H TCe Ie=inist #ritiO&e o* Lan%&a%e! 1 Rea'erB Lon'onB Ro&tle'%eB $$)str) 198N 1:5) 6o%%B RicCar' an' Mc#&ll"B #).) G1:98H Metrical PConolo%"! 1 #o&rsebookB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press)

0-9

6ol=B JoCn G1:99N9:H Pi'%ins an' #reolesB - volssv)B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) 6ol=esB Janet G1::-H 1n Intro'&ction to Sociolin%&isticsB Lon'onB Lon%=an) 6one"B JoCn G1::8H Lan%&a%e Is Power! TCe Stor" o* Stan'ar' En%lisC an' Its Ene=iesB Lon'onB Iaber an' Iaber) 6orneB Kibbe" M) G1:55H Lan%&a%e T"$olo%"! 1:tC an' -;tC #ent&r"ViewsB JasCin%tonB 2#B Geor%etown (niversit" Press) 6orrocksB Geo**re" G1:98H Generative Gra==arB Lon'onB Lon%=an) 6&''lestonB Ro'ne" G1:90H Intro'&ction to tCe Gra==ar o* En%lisCB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) 6&'sonB RicCar' 1) G1:90H Invitation to Lin%&isticsB OF*or'B .lackwell) G1::4H Jor' Meanin%B Lon'onB Ro&tle'%e) G1::5H Sociolin%&isticsB -) i ')B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::9H En%lisC Gra==arB Lon'onB Ro&tle'%e) 6&%CesB 1rtC&r an' Tr&'%illB Peter G1::5H En%lisC 1ccents an' 2ialects! 1n Intro'&ction to Social an' Re%ional Varieties o* En%lisC in tCe .ritisC IslesB /) r' e'ni ')B Lon'onB 1rnol') 6&r*or'B Ja=es R) G1::0H Gra==ar! 1 St&'entPs G&i'eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) 6&r*or'B Ja=es R) an' 6easle"B .ren'an G1:9/H Se=antics! 1 #o&rse bookB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) 6"=anB Larr" M) G1:84H PConolo%"! TCeor" an' 1nal"sisB New KorkB NKB 6oltB RineCart an' Jinston) IlsonB Robert Ge'&r)H G1:95H LeFico%ra$C"! 1n E=er%in% International Pro*essionB MancCesterB MancCester (niversit" Press) In%ra=B 2avi' G1:9:H Iirst Lan%&a%e 1cO&isition! MetCo'B 2escri$tion an' EF$lanationB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Jacken'o**B Ra" G1::/H Patterns in tCe Min'! Lan%&a%e an' 6&=an Nat&reB New KorkB NKB 6arvester JCeatsCea*) JoCnsonNLair'B PCili$ 6) G1:9/H Mental Mo'els! Towar's a #o%nitive Science o* Lan%&a%eB In*erence an' #onscio&snessB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::/H TCe #o=$&ter an' tCe Min'! 1n Intro'&ction to #o%nitive ScienceB -) i ')B Lon'onB Iontana) Ka$lanB Ronal' an' .resnanB Joan G1:9-H PLeFicalNI&nctional Gra==ar! a *or=al s"ste= *or %ra==atical re$resentationPB in J) .resnan Ge'&r)HB TCe Mental Re$resentation o* Gra==atical RelationsB #a=bri'%eB M1B MIT PressB $$)str) 18/N-91) Kata=baB Irancis G1:9:H 1n Intro'&ction to PConolo%"B Lon'onB Lon%=an) G1::0H En%lisC Jor'sB Lon'onB Ro&tle'%e) Ke=$sonB R&tC M) G1:88H Se=antic TCeor"B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Ke"serB Sa=&el Ja" an' PostalB Pa&l M) G1:85H .e%innin% En%lisC Gra==arB New KorkB NKB 6ar$er o Row) Kilb"B 2avi' G1:90H 2escri$tive S"ntaF an' tCe En%lisC VerbB Lon'onB #roo= 6el=) Klai=anB M)6) G1::1H Gra==atical VoiceB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Kli=aB E'war' S) an' .ell&%iB (rs&laB G1:8:H TCe Si%ns o* Lan%&a%eB #a=bri'%eB M1B 6arvar' (niversit" Press) KnowlesB Geral' G1:98H Patterns o* S$oken En%lisCB Lon'onB Lon%=an) Kra&ssB MicCael G1::-H yTCe worl'Ps lan%&a%es in crisisPB Lan%&a%e 59! 0N1;) Krei'lerB #Carles J G1:9:H TCe Pron&nciation o* En%lisCB OF*or'B .lackwell) G1::9H Intro'&cin% En%lisC Se=anticsB Lon'onB Ro&tle'%e) LabovB Jillia= G1:8-H Sociolin%&istic PatternsB PCila'el$CiaB (niversit" o* Penns"lvania Press) G1:84H JCat Is a Lin%&istic Iact[B LisseB Peter 'e Ri''er Press) G1::0H Princi$les o* Lin%&istic #Can%eB Vol) 1! Internal IactorsB OF*or'B .lackwell)

0-:

La'e*o%e'B Peter G1:81H Preli=inaries to Lin%&istic PConeticsB #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) G1::/H 1 #o&rse in PConeticsB /)r' e'ni ')B Iort JortCB TrB 6arco&rt .race JovanovicC) La'e*o%e'B Peter an' Ma''iesonB Ian G1::5H TCe So&n's o* tCe Jorl'Ps Lan%&a%esB OF*or'B .lackwell) Lako**B Geor%e G1:98H Jo=enB IireB an' 2an%ero&s TCin%sB #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) Lako**B Geor%e an' JoCnsonB Mark G1:9;H Meta$Cors Je Live ."B #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) Lan'a&B Si'ne" I) G1:90H 2ictionaries! TCe 1rt an' #ra*t o* LeFico%ra$C"B New KorkB NKB #Carles ScribnerPs Sons) Lan%ackerB Ronal' J G1:98N:1H Io&n'ations o* #o%nitive Gra==arB .erlinB Mo&ton 'e Gr&"ter) G1::;H #once$tB I=a%e an' S"=bol! TCe #o%nitive .asis o* Gra==arB .erlinB Mo&ton 'e Gr&"ter) Lar%eB 1n'rew G1:94H TCe 1rti*icial Lan%&a%e Move=entB OF*or'B .lackwell) LassB Ro%er G1:90H PConolo%"B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) LaverB JoCn G1::0H Princi$les o* PConeticsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) LeecCB Geo**re" G1:80H Se=anticsB Lon'onB Pen%&in) Lee'sN6&rwit B Jen'" G1::/H Se=iotics an' #o==&nication! Si%nsB#o'esB #&lt&reB 6ills'aleB NJB Lawrence Earlba&=) LeCisteB Ilse G1:8;H S&$rase%=entalsB #a=bri'%eB M1B MIT Press) LeC=annB Jin*re' P) Ge'&r)H G1:58H 1 Rea'er in NineteentCN#ent&r" 6istorical In'oN E&ro$ean Lin%&isticsB .loo=in%tonB INB (niversit" o* In'iana Press) G1::-H 6istorical Lin%&isticsB /)r' e'ni ')B Lon'onB Ro&tle'%e) G1::/H TCeoretical .ases o* In'oNE&ro$ean Lin%&isticsB Lon'onB Ro&tle'%e) LeitCB 2ick G1::8H 1 Social 6istor" o* En%lisCB -) i ')B Lon'onB Ro&tle'%e) Le$scC"B Gi&lio G1:8;H 1 S&rve" o* Str&ct&ral Lin%&isticsB Lon'onB Iaber an' Iaber) Ge'&r)H G1::0H 6istor" o* Lin%&isticsB Vol) II! #lassical an' Me'ieval Lin%&isticsB Lon'onB Lon%=an) LevinsonB Ste$Cen G1:9/H Pra%=aticsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Lockwoo'B J.) G1:5:H In'oNE&ro$ean PCilolo%"B Lon'onB 6&tcCinson) G1:8-H 1 Panora=a o* In'oNE&ro$ean Lan%&a%esB Lon'onB 6&tcCinson) Lo'%eB R) 1ntCon" G1::/H IrencC! Iro= 2ialect to Stan'ar'B Lon'onB Ro&tle'%e) L&c"B JoCn 1) G1::-H Gra==atical #ate%ories an' #o%nition! 1 #ase St&'" o* tCe Lin%&istic Relativit" 6"$otCesisB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) L&c"B JoCn 1) an' SCwe'erB RicCar' G1:8:H PJCor* an' Cis critics! lin%&istic an' nonlin%&istic in*l&ences on colo&r =e=or"PB 1=erican 1ntCro$olo%ist 91! 491N514) L"onsB JoCn G1:59HB Intro'&ction to TCeoretical Lin%&isticsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::1H #Co=sk"B /) r' e'ni ')B Lon'onB Iontana) G1::4H Lin%&istic Se=antics! 1n Intro'&ctionB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Mc1rtC&rB To= G1:95H Jorl's o* Re*erence! LeFico%ra$C"B Learnin% an' Lan%&a%e *ro= tCe #la" Tablet to tCe #o=$&terB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Mc#artC"B MicCael G1::1H 2isco&rse 1nal"sis *or Lan%&a%e TeacCersB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Mc#artC"B MicCael an' #arterB Ronal' G1::/H Lan%&a%e as 2isco&rse! Pers$ectives *or Lan%&a%e TeacCin%B Lon'onB Lon%=an) Mc#r&=B RobertB #ranB Jillia= an' MacNeilB Robert G1::-H TCe Stor" o* En%lisCB -) i ')B Lon'onB Iaber an' IaberM..# .ooks) McMaConB 1$ril G1::0H (n'erstan'in% Lan%&a%e #Can%eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) MacwCinne"B .rian an' .atesB Eli abetC Ge'si ')H G1:9:H TCe #rosslin%&istic St&'" o* Lin%&istic Processin%B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press)

0/;

Mallor"B J)P) G1:9:H In SearcC o* tCe In'oNE&ro$eansB Lon'onB TCa=es an' 6&'son) Mal=k,TrB Kirsten Ge'&r)H G1::1H TCe Lin%&istics Enc"clo$e'iaB Lon'onB Ro&tle'%e) MartinB Robert M) G1:98H TCe Meanin% o* Lan%&a%eB #a=bri'%eB M1B MIT Press) MattCewsB Peter G1:8:H Generative Gra==ar an' Lin%&istic #o=$etenceB Lon'onB 1llen o (nwin) G1:91H S"ntaFB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::1H Mor$Colo%"B -) i ')B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Ma"binB Janet an' MercerB Neil G1::5H (sin% En%lisC! Iro= #onversation to #anonB Lon'onB Ro&tle'%eMO$en (niversit") Me"B Jacob G1::/H Pra%=aticsB OF*or'B .lackwell) MilesB 2orotC" G1:99H .ritisC Si%n Lan%&a%e! 1 .e%innerPs G&i'eB Lon'onB ..# .ooks) Milro"B Ja=es G1::-H Lin%&istic Variation an' #Can%eB OF*or'B .lackwell) Milro"B Ja=es an' Milro"B Lesle" Ge'si ')H G1::/H Real En%lisC! TCe Gra==ar o* En%lisC 2ialects in tCe .ritisC IslesB Lon'onB Lon%=an) New=e"erB Ire'erick J) G1:9/H Gra==atical TCeor"! Its Li=its an' PossibilitiesB #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) Ni'aB E&%ene G1:84H #o=$onential 1nal"sis o* Meanin%B TCe 6a%&eB Mo&ton) No*sin%erB Robert E) G1::1H Ever"'a" #onversationB Newb&r" ParkB Sa%e) OPGra'"B Jillia=B 2obrovolsk"B MicCael an' Kata=baB Irancis G1::5H #onte=$orar" Lin%&istics! 1n Intro'&ctionB Lon'onB Lon%=an) O&CallaB Ja=al G1::0H Intro'&cin% Trans*or=ational Gra==arB Lon'onB 1rnol') OwensB Robert E)B Jr) G1::5H Lan%&a%e 2evelo$=ent! 1n Intro'&ctionB 0tC) e'ni ')B .ostonB M1B 1ll"n an' .acon) Pa''enB #arol 1) G1:99H yGra==atical tCeor" an' si%ne' lan%&a%esPB in Ire'erick J) New=e"er Ge'&r)HB Lin%&istics! TCe #a=bri'%e S&rve") Vol) II! Lin%&istic TCeor"! EFtensions an' I=$licationsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" PressB $$)str) -4;N-55) Pal=erB Irank G1:81H Gra==arB Lon'onB Pen%&in) G1:80H TCe En%lisC VerbB Lon'onB Lon%=an) G1:85H Se=antics! 1 New O&tlineB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1:8:H Mo'alit" an' tCe En%lisC Mo'alsB Lon'onB Lon%=an) G1:95H Moo' an' Mo'alit"B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) G1::0H Gra==atical Roles an' RelationsB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Pal=erB Gar" .) G1::5H Towar' a TCeor" o* #&lt&ral Lin%&isticsB 1&stinB TrB (niversit" o* TeFas Press) Partri'%eB Eric G1:51H 1 2ictionar" o* Slan% an' (nconventional En%lisCB 4tC) e'ni ')B Lon'onB Ro&tle'%e) G1:8;H Slan% ToN2a" an' Kester'a"B Lon'onB Ro&tle'%e) Pavlini@B 1)M) G1::0H yMi%rants an' =i%rationPB in 1sCer an' Si=$son G1::0HB vol) 4) sv)B $$)str) -0:1N-0:4) PeerB J van G1::0H yTeFtPB in 1sCer an' Si=$son G1::0HB vol) :) sv)B $$)str) 0450N0459) PiattelliNPal=ariniB Massi=o Ge'&r)H G1:8:H Lan%&a%e an' Learnin%! TCe 2ebate .etween Jean Pia%et an' Noa= #Co=sk"B Lon'onB Ro&tle'%e) PinkerB Steven G1::0H TCe Lan%&a%e Instinct! TCe New Science o* Lan%&a%e an' Min'B Lon'onB 1llen LaneMPen%&in) Polan"iB Livia G1:94H Tellin% tCe 1=erican Stor"! 1 Str&ct&ral an' #&lt&ral 1nal"sis o* #onversationB Norwoo'B M1B 1bleF) Pro$$B Vla'i=ir G1:59H Mor$Colo%" o* tCe IolktaleB 1&stinB TrB (niversit" o* TeFas Press) P&ll&=B Geo**re" K) G1::1H TCe Great Eski=o Vocab&lar" 6oaF an' OtCer Irreverent Essa"s on tCe St&'" o* Lan%&a%eB #Cica%oB ILB (niversit" o* #Cica%o Press) P&ll&=B Geo**re" K) an' La'&sawB Jillia= 1) G1::5H PConetic S"=bol G&i'eB -) i ')B #Cica%oB (niversit" o* #Cica%o Press) Ra'*or'B 1n'rew G1:99H Trans*or=ational Gra==ar! 1 Iirst #o&rseB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press)

0/1

Ra=$tonB .en G1::4H #rossin%! Lan%&a%e an' EtCnicit" 1=on% 1'olescentsB Lon'onB Lon%=an) RicCar'sB Jack #)B PlattB JoCn an' PlattB 6ei'i G1::-H 2ictionar" o* Lan%&a%e TeacCin% an' 1$$lie' Lin%&isticsB -) i ')B Lon'onB Lon%=an) RoacCB Peter G1::1H En%lisC PConetics an' PConolo%"! 1 Practical #o&rseB -) i ')B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) RobinsB R)6) G1::8H 1 SCort 6istor" o* Lin%&isticsB 0tC) e'ni ')B Lon'onB Lon%=an) RobinsonB 1n'rew G1::4H TCe Stor" o* Jritin%B Lon'onB TCa=es an' 6&'son) Ro=aineB S& anne G1:99H Pi'%in an' #reole Lan%&a%esB Lon'onB Lon%=an) G1::0H Lan%&a%e in Societ"! 1n Intro'&ction to Sociolin%&isticsB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) G1::4H .ilin%&alis=B -) i ')B OF*or'B .lackwell) R"anB MarieNLa&re G1::1H Possible Jorl'sB 1rti*icial Intelli%ence an' Narrative TCeor"B .loo=in%tonB INB In'iana (niversit" Press) Saee'B JoCn I) G1::8H Se=anticsB OF*or'B .lackwell) Sa=$sonB Geo**re" G1:84H TCe Ior= o* Lan%&a%eB Lon'onB Jei'en*el' o NicColson) G1:9;H ScCools o* Lin%&isticsB Lon'onB 6&tcCinson) G1:94H Jritin% S"ste=sB Lon'onB 6&tcCinson) G1::8H E'&catin% Eve! TCe PLan%&a%e InstinctP 2ebateB Lon'onB #assell) ScCi**rinB 2eboraC G1::0H 1$$roacCes to 2isco&rseB OF*or'B .lackwell) SebbaB Mark G1::8H #ontact Lan%&a%es! Pi'%ins an' #reolesB Lon'onB Mac=illan) SebeokB TCo=as G1:90H Enc"clo$e'ic 2ictionar" o* Se=ioticsB / volssv)B .erlinB Mo&ton 'e Gr&"ter) G1::0H 1n Intro'&ction to Se=ioticsB Lon'onB Pinter) SellsB Peter G1:94H Lect&res on #onte=$orar" S"ntactic TCeoriesB Stan*or'B #1B #SLI) SiewierskaB 1nna G1::1H I&nctional Gra==arB Lon'onB Ro&tle'%e) Silver=anB 2avi' G1::/H Inter$retin% ]&alitative 2ataB Lon'onB Sa%e) Si=$sonB Pa&l G1::/H Lan%&a%eB I'eolo%" an' Point o* ViewB Lon'onB Ro&tle'%e) G1::5H Lan%&a%e TCro&%C Literat&re! 1n Intro'&ctionB Lon'onB Ro&tle'%e) SinclairB J)M) G1::1H #or$&sB #oncor'ance an' #ollocationB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) SinclairB J)M) an' #o&ltCar'B R)M) G1:84H Towar's an 1nal"sis o* 2isco&rse! TCe En%lisC (se' b" TeacCers an' P&$ilsB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) S=itCB #atC G1::;H Si%ns Make Sense! 1 G&i'e to .ritisC Si%n Lan%&a%eB Lon'onB So&venir Press) So==ersteinB 1lan 6) G1:88H Mo'ern PConolo%"B Lon'onB 1rnol') S$erberB 2an an' JilsonB 2eir're G1::4H Relevance! #o==&nication an' #o%nitionB -) i ')) OF*or'B .lackwell P&blisCers) StaintonB Robert J) G1::5H PCiloso$Cical Pers$ectives on Lan%&a%eB Peterboro&%CB ONB .roa'view) Steinber%B 2ann" 2) G1::/H 1n Intro'&ction to Ps"cColin%&isticsB Lon'onB Lon%=an) Stillin%sB Neil 1) et al) G1:98H #o%nitive Science! 1n Intro'&ctionB #a=bri'%eB M1B MIT Press) St&rrockB JoCn G1::/H Str&ct&ralis=B -) i ')B Lon'onB Iontana) S e=eren"iB Oswal' J)L) G1::5H Intro'&ction to In'oNE&ro$ean Lin%&isticsB OF*or'B #laren'on Press) TannenB 2eboraC G1::1H Ko& J&st 2onPt (n'erstan'! Jo=en an' Men in #onversationB Lon'onB Vira%o) TarletonB R) G1:99H Learnin% an' Talkin%! 1 Practical G&i'e to Orac" 1cross tCe #&rric&l&=B Lon'onB Ro&tle'%e) TencCB Pa&l G1::5H TCe Intonation S"ste=s o* En%lisCB Lon'onB #assell) TCiba&ltB P)J) G1::0H yInterteFt&alit"PB in 1sCer an' Si=$son G1::0HB vol) 0) sv)B $$)str) 1841N1840) TCo=asB Jenn" G1::4H Meanin% in InteractionB Lon'onB Lon%=an)

0/-

TCo=$sonB Geo** G1::5H Intro'&cin% I&nctional Gra==arB Lon'onB 1rnol') TCornborrowB Joanna an' Jarein%B SCan G1::9H Patterns in Lan%&a%e! 1n Intro'&ction to Lan%&a%e an' Literar" St"leB Lon'onB Ro&tle'%e) TobinB KisCai G1::;H Se=iotics an' Lin%&isticsB Lon'onB Lon%=an) ToolanB MicCael G1:99H Narrative! 1 #ritical Lin%&istic Intro'&ctionB Lon'onB Ro&tle'%e) G1::0aH yNarrative! lin%&istic an' str&ct&ral tCeoriesPB in 1sCer an' Si=$son G1::0HB vol) 4) sv)B $$)str) -58:N-5:5) G1::0bH yNarrativeB nat&ralPB in 1sCer an' Si=$son G1::0HB vol) 4) sv)B $$)str) -5:5N -8;1) TraskB R)L) G1::0H Lan%&a%e #Can%eB Lon'onB Ro&tle'%e) G1::4H Lan%&a%e! TCe .asicsB Lon'onB Ro&tle'%e) G1::5H 6istorical Lin%&isticsB Lon'onB 1rnol') Tr&'%illB Peter G1::4H Sociolin%&isticsB -) i ')B Lon'onB Pen%&in) Tr&'%illB Peter an' 6annaCB Jean G1::0H International En%lisC! 1 G&i'e to tCe Varieties o* Stan'ar' En%lisCB /) i ')r' e'nB Lon'onB 1rnol') T&rnerB G)J G1:8/H St"listicsB Lon'onB Pen%&in) (n%ererB E an' ScC=i'B 6) J) G1::5H 1n Intro'&ction to #o%nitive Lin%&isticsB Lon'onB Lon%=an) JallnianB Joel G1::-H 1$in% Lan%&a%eB #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) Jar'Ca&%CB Ronal' G1:98H Lan%&a%es in #o=$etitionB OF*or'B .lackwell) JeinreicCB (rielB LabovB Jillia= an' 6er o%B Marvin 1) G1:59H yE=$irical *o&n'ations *or a tCeor" o* lan%&a%e cCan%ePB in JP) LeC=ann an' Kakov Malkiel Ge'si ')HB 2irections *or 6istorical Lin%&isticsB 1&stinB TrB (niversit" o* TeFas PressB $$)str) :4N199) JellsB JoCn G1:9-H 1ccents o* En%lisCB / volssv)B #a=bri'%eB #a=bri'%e (niversit" Press) JCale"B Lin'sa" J) G1::8H Intro'&ction to T"$olo%"! TCe (nit" an' 2iversit" o* Lan%&a%eB Lon'onB Sa%e) JCor*B .en,a=in Lee G1:45H Lan%&a%eB TCo&%Ct an' Realit"! Selecte' Jritin%s o* .en,a=in Lee JCor*B J).) #arroll Ge')&r)HB #a=bri'%eB M1B MIT Press) Jier bickaB 1nna G1::5H Se=antics! Pri=es an' (niversalsB OF*or'B OF*or' (niversit" Press) K&leB Geor%e G1::5H Pra%=aticsB OF*or'B OF*or' (niversit" Press)

0//

6RV1TSK1 LITER1T(R1 1ni@B Vla'i=ir i Sili@B Josi$ G-;;1H Pravo$is Crvatsko%a ,e ikaB 7a%rebB Novi Liber! Zkolska kn,i%a) .abi@B St,e$an G1:95HB Tvorba ri,e+i & Crvatsko= kn,i?evno= ,e ik&) Nacrt a %ra=atik&B 7a%rebB J17(B Glob&s) G1::9H Sro+nost & Crvatsko=e kn,i?evno=e ,e ik&B 7a%rebB Matica Crvatska) .abi@B St,e$an et al) G1::1H Povi,esni $re%le'B %lasovi i oblici Crvatsko%a kn,i?evno% ,e ika! nacrti a %ra=atik&B 7a%rebB 6rvatska aka'e=i,a nanosti i &=,etnosti! Glob&s) .abi@B St,e$anB IinkaB .o?i'ar i Mo%&>B Milan G-;;;H 6rvatski $ravo$isB 4) $reraEeno i 'an,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) .ari@B E&%eni,a et al) G1::4H 6rvatska %ra=atikaB /) 'o$&n,eno i $reraEeno i 'an,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) .ari@B E&%eni,a et al) G1:::H 6rvatski ,e i+ni sav,etnikB 7a%rebB Instit&t a Crvatski ,e ik i ,e ikoslovl,eB Per%a=enaB Zkolske novine) .ro ovi@B 2alibor G1:8;H Stan'ar'ni ,e ik! teori,aB &s$ore'beB %ene aB $ovi,estB s&vre=ena bil,aB 7a%reb) Iili$ovi@B R&'ol* G1:81H Kontakti ,e ika & teori,i i $raksi! $rinosi =eto'ici nastave ?iviC straniC ,e ikaB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) G1::;H 1n%lici =i & Crvatsko= ili sr$sko= ,e ik&! $ori,ekloB ra vo,B na+en,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) GlovackiN.ernar'iB 7rin,ka et al) G-;;1H (vo' & lin%vistik&B 7a%rebB Zkolska kn,i%a Gl&CakB 1le=ko G1::/H 6rvatski eti=olo>ki r,e+nikB 7a%rebB 1&%&st #esarec Iran+i@B 1nEela G-;;-H MeEi=&rska $re i=enaB 7a%rebB Instit&t a Crvatski ,e ik i ,e ikoslovl,e) 6&'e+ekB Lana et al) G-;;1H 6rvatski ,e ik IV! &'?benik i Crvatsko%a ,e ika a IV) ra re' %i=na i,eB 7a%rebB Pro*il) Iv>i@B St,e$an G1:8;H Slavenska $ore'bena %ra=atikaB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) JelaskaB 7rinka G-;;0H Ionolo>ki o$isi Crvatsko%a ,e ika! %lasoviB slo%oviB na%lasciB 7a%rebB 6rvatska sve&+ili>na nakla'a) Kati+i@B Ra'oslav G1:95H Sintaksa Crvatsko%a kn,i?evno% ,e ika) Nacrt a %ra=atik&B 7a%rebB J17(B Glob&s) LisacB Josi$ G-;;/H 6rvatska 'i,alektolo%i,aB 7a%rebB Gol'en =arketin% A TeCni+ka kn,i%a) Lon+ari@B Mi,o G1::5H Ka,kavsko nar,e+,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) Matasovi@B Ranko G1::8H Kratka $ore'beno$ovi,esna %ra=atika latinsko%a ,e ikaB 7a%rebB Matica Crvatska) G-;;1H (vo' & $ore'ben& lin%vistik&B 7a%rebB Matica Crvatska) MenacB 1nticaB IinkN1rsovskiB 3el,ka i Vent&rinB Ra'o=ir G-;;/H 6rvatski *ra eolo>ki r,e+nikB 7a%rebB Nakla'a L,evak) MiCal,evi@B Milan G1::1H Generativna i leksi+ka *onolo%i,aB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) G1::9H Generativna sintaksa i se=antikaB 7a%rebB 6rvatsko *ilolo>ko 'r&>tvo) G-;;-H Slavenska $ore'bena %ra=atikaB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) Mo%&>B Milan N Ma,aB .ratani@ B Ma,a i A Marko Ta'i@B Marko G1:::H 6rvatski +estotni r,e+nikB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) Pran,kovi@B Ivo G1::9H 6rvatski ,e ik /! &'?benik a /) ra re' %i=na i,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) Ra%&?B 2) G1::8H Prakti+na Crvatska %ra=atikaB 7a%rebB Me'icinska nakla'a) Sabl,akB To=islav G-;;1H R,e+nik Crvatsko%a ?ar%onaB 7a%rebB V).)7) Sa=ar'?i,aB Marko G&r)H G1:::H Nor=e i nor=iran,e Crvatsko%a stan'ar'no%a ,e ikaB 7a%rebB Matica Crvatska) G-;;1H Leksikon Crvatsko%a ,e ika i kn,i?evnostiB 7a%rebB Per%a=ena) G-;;/H 6rvatski ,e ik 0! &'?benik a 0) ra re' %i=na i,eB 0) i 'an,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a)

0/0

Sa&ss&reB Ier'inan' 'e G-;;;H Te+a, o$@e lin%vistike M Ier'inan' 'e Sa&ss&reS &vo' i ko=entar T&llio 2e Ma&roS $ri,evo' s *ranc&sko%a i tali,ansko%a Vo,=ir Vin,aS $re'%ovor Crvatsko=& i 'an,& 1&%&st Kova+ecB 7a%rebB 1rtresor nakla'a! Instit&t a Crvatski ,e ik i ,e ikoslovl,e) SkokB Petar G1:81)N1:80H Eti=olo%i,ski r,e+nik Crvatsko%a ili sr$sko%a ,e ikaB 7a%rebB J&%oslavenska aka'e=i,a nanosti i &=,etnosti) Zari@B L,il,ana G-;;/H R,e+nik sinoni=aB Ol'enb&r% ! (niversitzaetsverla% 1scCenbeck o IsenseeS 7a%reb! Neretva) Zi=&novi@B Petar G1::4H 6rvatska $re i=ena! $o'ri,etloB na+en,eB ras$rostran,enostB 7a%rebB Gol'en =arketin% Zkari@B Ivo G-;;;H Te=el,ci s&vre=eno% %ovorni>tvaB 7a%rebB Zkolska kn,i%a) Zkil,anB 2&bravko G1:99H Je i+na $olitikaB 7a%rebB Na$ri,e') G1::0H Po%le' & lin%vistik&B 0) i =i,en,eno i 'an,eB O$ati,aB Nakla'a ben,a G-;;;H Javni ,e ikB 7a%rebB I 'an,a 1ntibarbar&s) G-;;-H Govor naci,e ! ,e ikB naci,aB 6rvatiB 7a%rebB Gol'en =arketin%) Te?akB St,e$ko i .abi@B St,e$an G-;;;H Gra=atika Crvatsko%a ,e ika! $rir&+nik a osnovno ,e i+no obra ovan,eB 1-) $reraEeno i 'o$&n,eno i 'an,eB 7a%rebB Zkolska kn,i%a)

0/4

K171LO abece'a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/48 a'$o ici,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))-:; a*a i,a))))))))))))))))))))))))/-B 104B 105B --9 a*iks)))))))))))))))))))))//B :-B 10;B 198B /88 a*iksaci,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))-99 a*rikate))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/41 a%ent)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/08 a%l&tinativni ,e ici))))))))))))))))))))))))))))/5: a%ra*i,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))59 akrolekt)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))19; akroni=)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/89 aktivni r,e+nik))))))))))))))))))))))))))))))))))198 aktivno stan,e))))))))))))))))))))))))))))))))))/08 ak&sti+ka *onetika)))))))))))))))))))))))))))))):9 ak&sti+ka obil,e?,a)))))))))))))))))))))))))))/1; aleksi,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))59 alo*on)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))):5 alo=or*))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))-14 alternaci,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/4 alternaci,e re*leksa ,ata)))))))))))))))))))))/4 alternaci,e s&%lasni+kiC sk&$ova))))))))/4 alveolarni s&%lasnici))))))))))))))))))))))))-1; a=eri+ka transkri$ci,a)))))))))))))))))))))-;a=eri+ki str&kt&ralisti))05B ::B 1:/B -8/B /;4B /-0B /4;B /4a=eri+ki nakovni ,e ik))))))))))))-:5B 0;5 ana*ora))))))))))))))))))))))))))))))/5B 181B 18ana*ori+an o'nos)))))))))))))))))))))))))))))))/5 anali a 'isk&rsa)))))))))))))/9B /:B 58B /50 anali a ra %ovora)))/9B /:B 58B 19-B 1:0 analo%i,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))0; ano=ali,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))81 ano=i,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))105 antece'ent))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/5 antoni=i))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))0;5 antro$o*onika)))))))))))))))))))))))))))))))))))):9 antro$olo>ka lin%vistika)))))01B 15:B 184B 1:0B -98 antro$oni=i)))))))))))))))))))))))))))))))))))))-/8 aorist))))))))))))))))))))))))))))))))):;B -0;B /:9 a$alai))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))01; a$ikalni s&%lasnici))))))))))))))))))))))))))))-11 a$$alacCianski en%leski)))))))))))))))))))148 a$roksi=anti))))))))))))))))))))))))))))))))))))/4a$sol&tna $ri,ela na konstr&kci,a)))))-:1 a$straktna %lasovna ,e'inica))))))))))))):4 ara$ski))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))188 arbitrarnost))))))))0-B 1-5B 149B -//B 011 arc&ate *ascic&l&s))))))))))))))))))))))//B 108 arealna lin%vistika))))))))))))))))))))))))))))151 ar%&=ent)))))))))))))))))))))))))))00B 1;:B -84 1ristotel)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))-84 artik&laci,ska *onetika)))))))))))))))))))))))):9 artik&laci,ska obil,e?,a))))))))))))))))))))))/1; ato=isti+ki $o%le' na ,e ik)))))))))))))))/4; atrib&tivni i ra ))))))))))))))))))))))))))))))))/1/ a&'itorna *onetika))))))))))))))))))))))))))))):9 1&stinB J) L))))))))))))))))))))))))))9:B 110B -41 a&stralski ,e ici))))))))))))))))))))))))-51B -:; a&tono=nost)))))))))))))))))))))))))))))))))))))58 a&tose%=entna *onolo%i,a)))))))))))))))1;; .aCtinB MiCail)))))))))))))))))))))))))))154B 01ba=ilekeN'scCan%))))))))))))))))))))))))))))/:8 baski,ski)))))0-B 0/B 5-B 95B :0B 1;1B 1-5B 148B /98B /:4B 01; .atesB Eli abetC)))))))))))))))))))))))1;8B 10.a&'o&in 'e #o&rtena"B Jan ))))))):8B ::B 1:-B -14 ba a $o'ataka)))))))))))))))))))))))))))))))))189 ba ilekt))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))19; .ellB Melville 1leFan'er)))))))))))))))))))))):: bella coola)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))1;1 .ellaB 1r'elio 'ella)))))))))))))))))))))))))))19: .ell&%iB (rs&la)))))))))))))))))))))))))))))))))0;9 .elostenecB Ivan))))))))))))))))))))))))))))))19: .erlinB .rent))))))))))))))))))))))))))))))))))))-91 .ernsteinB .asil))))))))))))))))))))))))))))))))-9beskontekstna %ra=atika *ra ne str&kt&re))))))))))))))))))))))))))))))))))))))1;5 be li+ni %la%oli))))))))))))))))))))))))))))))))))):1 be v&+ni i=$lo iv))))))))))))))))))))))))))))-;5 be v&+ni okl& ivi)))))))))))))))))))))))))))))-:8 be v&+nost)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))):4 .ickertonB 2erek))))))))))))))100B -8:B -9/ biCeviori a=))))))))))))))))))))))05B -;8B /99 bilin%vi a=))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))89 binarna obil,e?,a))))))))))))))))))))))))))))))/;: biolin%vistika)))))))))))))))))))))))))))))))))))104 .loo=*iel'B Leonar') )05B 1-/B 1:/B -14B /-0B /4; .oasB Iran ))))))))))))))))))))))))))))))))01B 1:/ bo+ni $ol&sa=o%lasnici))))))))))))))))))))--bo+ni sliveni)))))))))))))))))))))))))))))))))))))--bo+ni t,esna+ni))))))))))))))))))))))))))))))))--bo+nici)))))))))))))))))))))))))))))))))))))---B /41 bratski ,e ici)))))))))))))))))))))))))))))1;8B 109 .r\alB MicCel))))))))))))))))))))))))))))))))))))/-0 .resnanB Joan))))))))))))))))))))))))))))))))))195 brisan,e %la%olske sk&$ine)))))))))))))))))9/ .ritainPs O$en (niversit"))))))))))))))))))159 britanski nakovni ,e ik))))))))))))))))))))0;5 .rocaB Pa&l)))))))))))))))))/-B 105B 1:5B --9

0/5

.rocina a*a i,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))/.rocino $o'r&+,e))))))))/-B 108B 1:5B --9 bro,) 08B 49B :/B 1;:B 119B 1-9B /0-B /:: bro, ,e ika))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))0: bro,evi))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))):/ .rownB Ro%er)))))))))))))))))))))))))))))))))))/99 .r&nerB Jero=e)))))))))))))))))))))))))10-B 100 b&'&@e vri,e=e))))))))))))))))))))))))))))))))/:9 cNstr&kt&ra)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))195 #1T skener))))))))))))))))))))))))))))))))))))))--9 #Celsea)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))-9#Co=sk"B Noa=))))05B 88B :8B 1;;B 1;4B 1-/B 1-4B 1/5B 10-B 100B 141B 151B 194B 1:/B -10B -/8B -4;B -90B /;1B /1;B /11B /-0B /-9B /4;B /55B /8-B /91B /9-B /90B /98B /99 #Co=sk",eva Ci,erarCi,aCi,erarCi,a #Co=sko%a)))))))))))))))))))))))))))))))))))1;5 #oatesB Jenni*er)))))))))))))))))))))))))))))))//9 #ob&il' r,e+nici))))))))))))))))))))))))))))))))19: #oFovo i v,e>@e)))))))))))))))))))))))))))))))0;9 crna+ki britanski en%leski)))))))))))))))))))40 crna+ki en%leski)))))))))))))))))))))))))))))))))40 crna+ki en%leski vernak&lar)))))))))))))))40 2Nstr&kt&ra))))))))))))))))))))))))))))))))88B /58 'aC)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))):4 2al%arnoB Geor%e))))))))))))))))))))))))))))/8: 'anoMnovo))))))))))))))))))))))))))))))))))48B /54 2avi'sonB 2onal')))))))))))))))))))))))))))))))9: 'eiksa))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))49 'eikse =,esta))))))))))))))))))))))))))))))))))))49 'eikti+ka kate%ori,a)))))))))))))))))))))))))))49 'eklinaci,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))):/ 'ekreoli aci,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))19; 'enotaci,a))))))))))))))))))))))))))49B //4B 0;4 'entalni s&%lasnici)))))))))))))))))))))))))))-11 'erivaci,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))4: 'erivaci,a1)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))10; 2escartesB Ren\)))))))))))))))))))))))1:-B /8: 'eskri$tivi a=))))))))))))))))))))5;B -8/B /94 'esni+ni s&%lasnici)))))))))))))))))))))))))))-1; 'eter=inatori)))))51B 1-0B 1/;B /15B //; 'eter=inatorska sk&$ina)))))))))))))))))1/1 'i%losi,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))5-B //8 'i,a%ra= & oblik& stabla)))))))))))))))))))/00 'i,akriti+ki nakovi))))))))))))118B 1/:B -;; 'i,akroni,a))))))))))))))))))))))))))))))))))54B /-8 'i,alekt)))54B 55B 8:B 1/:B 14;B 1:0B -5-B /1/B //8B /:'i,alektalni atlas))))))))))))))))))))))))))))))))55 'i,alektalni e=l,ovi')))))))))))))))))))))))))55 'i,alektna %eo%ra*i,a))))))))))))))))))55B //8 'i,alektolo%i,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))55 'i,el,en,e))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))--4

'io)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))10;B /11 'is*a i,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/'is%ra*i,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))59 'isk&rs)))/:B 58B 81B 1;/B 18;B 181B 1:0B /5/ 'isleksi,a))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))59 'istrib&ci,a)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))/;4 'obra oblikovanost))))))))))))))))))))))))))))5: 'o'atak)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))00 'o%ovorni s&stav bil,e?en,a $ravila) ) )81B -8'oka anost))))))))))))))))))))))))))))))1-;B -1'o=etan,e)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))-4: 'o$&=bena ra 'ioba)))))))))))))))))))))))/;5 'o$&na))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))81B :1 'o$&n,iva+i))))))))))))))))))))))))8-B //1B /:/ 'o$&nska $itan,a)))))))))))))))))))))))))))))//9 'o$&nska s&re+enica))))))))-4