Sie sind auf Seite 1von 7

aanpak in de klas

Rubrics of Rubrieken
Samenvatting: Een inleiding op het maken van Rubrics voor de beoordeling van praktische
opdrachten en werkstukken in het vmbo, havo en vwo
Categorie: beschrijving
Bron: Twan Brouwers, SLO
Bestemd voor de secties: alle secties
1. Inleiding
et woord Rubrics is een Engels woord! "n gewoon #ederlands kunnen we spreken over Rubrieken!
Bedoeld worden rubrieken die $ijn te onderscheiden in de vaardigheden die leerlingen moeten tonen
bij de uitvoering van praktische opdrachten en het maken van werkstukken! Er is in het #ederlands
nog geen benaming voor dit speci%ieke begrip! &e sluiten daarom aan bij het meer internationaal
gebruikte begrip Rubrics!
Leraren maken vaak voora% een soort van beoordelingsschema en praten daar met de leerlingen over!
'e leerlingen weten dan beter welke (kunsten) $e moeten laten $ien bij de uitvoering van een
praktische opdracht!
Bijvoorbeeld een leraar laat de leerlingen een poster maken! ij $egt voora% tegen de leerlingen: *'e
poster bevat tekeningen en tekst! 'e poster gaat over de allerbelangrijkste dingen: hoo%d$aken! Een
nette en originele uitwerking wordt beloond!+
'e$e docent werkt dan met Rubrieken! "n dit voorbeeld $ijn het eenvoudige rubrieken! ,e $ijn nader te
preciseren door de ma-imaal te behalen punten per rubriek te noemen!
tekst en tekening ./ punten
belangrijkheid 0/ punten
netheid 1/ punten
originaliteit 2/ punt

3omenteel is in diverse methoden de$e manier van werken en beoordelen uitgewerkt op een
bepaalde manier!
&e noemen dit het werken met Rubrieken o% Rubrics! Ook op internet $ijn tal van voorbeelden van
rubrics te vinden die gebruikt kunnen worden bij de natuurwetenschappelijke vakken!
et voorbeeld hierboven is eenvoudig gehouden! 4oor het gebruik in de klas is dat belangrijk!
#iettemin is het interessante van het werken met rubrieken dat belangrijke vraagstukken in het
onderwijs concreet worden gemaakt en verhelderd! 'e discussie wordt ermee geholpen! 4oorbeelden
van dit soort vraagstukken $ijn:
2! Beoordelen we de ontwikkeling van de vaardigheden van de leerlingen in termen van objectieve
maatstaven o% willen we juist de groei en ontwikkeling van leerlingen door een cij%er in beeld
brengen5
1! oe gaan vervolgopleidingen precies om met de ontwikkelde vaardigheden in het 4O! "s het niet
nodig dat er gesprek ontstaat tussen vmbo en mbo, tussen havo en hbo en tussen vwo en wo
over de ontwikkeling van vaardigheden!
0! "n hoeverre willen we di%%erentiatie in de ontwikkeling van vaardigheden toelaten5 Ontwikkelen alle
leerlingen binnen een schoolsoort de$el%de vaardigheden tot het$el%de niveau5
.! "n hoeverre willen we leerlingen in de gelegenheid stellen om het %alen bij de ene deelvaardigheid
te compenseren door een e-tra score bij een andere deelvaardigheid5 6*compensatie+7!
8! oeven leerlingen 6deel7opdrachten niet meer uit te voeren als $e reeds beschikken over de
6deel7vaardigheden die erin worden aangeleerd en aangetoond5 6*adaptie%+7!
digimap
2
aanpak in de klas
2. Veelzijdigeid van et gebruik van Rubrieken of Rubrics.
&e laten een mindmap $ien! 'e tekst die daarna volgt legt de mindmap nader uit!
Wat zijn rubrieken?
Rubrieken $ijn beoordelingsschema)s voor opdrachten en werkstukken waarbij met name de
beoordeling van vaardigheden een belangrijke rol spelen! "n de rubrieken benoemt de docent per
deelvaardigheid het ma-imale puntenaantal! ,o ge$ien $ijn rubrieken dus correctie%ormulieren bij
opdrachten! et voorbeeld van de docent die een poster liet maken, was een heel eenvoudige vorm!
Rubrieken hebben nog een kenmerk dat in het eenvoudige voorbeeld nog niet naar voren kwam! 'at
is de mogelijkheid om het niveau van elke deelvaardigheid nader te preciseren! ,o ontstaan er
bijvoorbeeld rubrieken voor leerlingen die beginner $ijn, gevorderd o% e-pert! 'e beginners kunnen bij
de opdracht gaan voor een $es! 'e gevorderden kunnen gaan voor een acht en de e-perts gaan voor
de tien!
9ls we ons eenvoudig voorbeeld hieraan aanpassen krijg je bijvoorbeeld:
beginner (max een 6) gevorderd (max een 8) expert (max een 10)
1. punten voor een tekst en een
tekening die goed passen bij de
opdracht
01 als de tekst en tekening
elkaar ondersteunen en als $e
aansprekend $ijn
./ als de tekst een goed
gevonden one liner o% slogan is
waarin de kern goed wordt
verwoord
2: punten als de poster een
belangrijk aspect van de
opdracht in beeld brengt
1. als dit aspect bovendien op
overtuigende wij$e wordt
verbeeld en verwoord
0/ als het bovendien een aspect
betre%t dat ;ua belang $eer hoog
staat
< punten voor een nette
uitwerking
: als bovendien sprake is van
een %unctioneel gebruik van
kleuren en lijndiktes
2/ als de poster een
pro%essionele uitstraling hee%t
21 voor een zelfbedachte en
zelfuitgevoerde opdracht
2< voor een originele uitwerking
die opvalt
1/ voor een pakkende, creatieve
en onverwachte uitwerking!

digimap
1
!at zijn Rubrics
!aar el"en ze bij
!aar zitten de kansen
aanpak in de klas
Opmerking 1: de complexiteit
'it is dus een voorbeeld met 21 rubrieken en 0 niveaus! et $al niet moeilijk $ijn dit nog verder uit te
breiden! =as op: de bruikbaarheid wordt dubieus als de rubrieken te comple- $ijn> 4oor gebruik in de
klas is het waardevol om de meeste dingen die je maakt o% overneemt eerst verder te vereenvoudigen>
'at kan als je het doel van het gebruik van de rubrieken nader preciseert voor je$el%! Rubrieken
hebben namelijk veel kansen en mogelijkheden in $ich! &ie al die kansen en mogelijkheden tegelijk
wil benutten komt $eker te staan voor te comple-e producten!
Opmerking 2: proces of product
Leerlingen en docenten houden niet van een dergelijke productmatige beoordeling! onoreren van het
doorlopen leerproces wordt belangrijker gevonden voor de motivatie van de leerlingen! 9ls
beoordelaar denk je dan: *die beginner verdient eigenlijk een tien o% de$e expert verdient maar een
$esje+!
4oor dit gesignaleerde probleem $ijn natuurlijk weer oplossingen te bedenken in de klassenpraktijk!
Opmerking 3: de compensatie
"n bovenstaand voorbeeld kan een leerling op het ene punt steken laten vallen en die bij een ander
punt compenseren! Echter niet alle compensaties $ijn gewenst! 'aar moet dus steeds goed naar
worden gekeken!
Waar kunnen rubrieken zoal bij helpen?
Leerboekschrijvers en leerplanontwikkelaars kunnen de techniek van Rubrieken gebruiken om
opdrachten voor de leerlingen te ontwerpen en ervoor te $orgen dat alle vaardigheden $orgvuldig en
s?stematisch worden opgebouwd! Er ontstaat $o een leerlijn voor de beheersing van een bepaalde
deelvaardigheid!
Opmerking 4: de belasting van de docent
Leraren die $el% vaak opdrachten ontwerpen kunnen daarbij Rubrieken gebruiken om leerlijnen op te
bouwen! et kost wel veel tijd! ,eker belangrijk is de opbouw van de algemene vaardigheden door
meerdere vakken heen! et kijken en praten over rubrieken $ou dan intersectioneel moeten gebeuren!
'e leerlijnen $ouden intersectioneel moeten worden opgebouwd! 4oor velen $ijn dit megaklussen die
nog buiten het bereik liggen!
Op de tweede plaats kunnen rubrieken worden gebruikt om de leerlingen duidelijk te maken waar het
bij de uitvoering van een opdracht op aan komt! et is bijvoorbeeld niet gewenst als leerlingen denken
dat een poster vooral gekleurd moet $ijn en als vervolgens bij de beoordeling blijkt dat de docent het
kleurgebruik onbelangrijk vond! 4oora% dit soort beoordelingscriteria met de leerlingen communiceren
komt hun prestaties ten goede! ,e weten immers beter wat van hen verwacht wordt! 'e$e
communicatie kan de vorm van ubrieken hebben! 4eel scholen besteden aan de$e communicatie
met de leerlingen al aandacht in de studiewijzers! et kan ook gewoon mondeling gebeuren!
Op de derde plaats helpen rubrieken bij de evaluatie, correctie en beoordelingen van comple-e
opdrachten waarbij vaardigheden een belangrijke rol spelen! iertoe gee% je de rubrieken de vorm van
een correctie%ormulier! 'e rubrieken kunnen $o gemaakt worden dat leerlingen worden betrokken bij
de beoordeling van het eigen werk en elkaars werk! Bijvoorbeeld het toekennen van de punten voor
originaliteit of creativiteit kan de docent $el%s uitbesteden aan de leerlingen!
Op de vierde plaats helpen rubrieken om bij leerlingen op te sporen waar nog niet $o best wordt
gescoord! 'at kan een individuele diagnose $ijn o% het kan voor de klas als geheel van toepassing
$ijn! et is belangrijk om hier een helder beeld van te krijgen met het oog op de vervolgopdrachten die
de leerlingen krijgen!
9ls de rubrieken een niveauverdeling kennen van beginner naar expert, dan is het mogelijk om
leerlingen van het ene niveau naar het andere te begeleiden! Rubrieken $ijn dan een hulpmiddel in het
leerproces van de leerling!
Waar liggen de kansen van het gebruik van Rubrieken?
et is voor elke docent en elke leerling heel herkenbaar dat in de school het principe gelijke monniken
gelijke kappen niet mag worden aangetast! 'at is soms moeilijk> ,eker bij het beoordelen van
vaardigheden heb je al snel de behoe%te om iets van de ene leerling voldoende te vinden en van de
digimap
0
aanpak in de klas
andere leerling onvoldoende! @e hebt de neiging soms iets subjectiever te beoordelen! "n die situatie
kan het toch beter $ijn te spreken over beginners, gevorderden en e-perts!
Opmerking !: "evens en "evels
Een docent $ou de leerlingen bij een opdracht *meer levens+ kunnen geven! 'at kan door een leerling
die is gestart als beginner de gelegenheid te bieden de opdracht te verbeteren naar het niveau van
een gevorderde!
et idee van *meer levens+ $ou nader kunnen worden uitgewerkt in de vorm van een
computersimulatie o% een spel! Leerlingen die het niveau van de beginner hebben gehaald krijgen een
kaartje met een geheime code waarmee $e in de computersimulatie in een tweede leven
terechtkomen! 4orderingen met betrekking tot de deelvaardigheden worden naar het spel toe vertaald
naar meer levens en hogere levels!
"n de onderwijskunde is het een bekend %enomeen dat leerlingen aan$ienlijk beter presteren als hen
duidelijker wordt gemaakt waar het om gaat en waar het op aan komt! et is in lijn met de schoolse
beoordeling om dat te doen in termen van het te verdienen cij%er!
"n de vernieuwing van het onderwijs $oeken we naar het overdragen van verantwoordelijkheden van
de docent naar verantwoordelijkheden van de leerlingen! Een aspect hiervan kan $ijn de evaluatie van
een opdracht o% de cij%ermatige beoordeling! et kan $ijn dat leerlingen $ich$el% beoordelen o% juist
elkaar! 4oor het leren van de leerlingen kan dit heel waardevol $ijn! ,el%beoordeling en beoordeling
van elkaar is in het dagelijks en beroepsmatige leven een belangrijke competentie! "n de school is er
ruimte om daar meer aandacht aan te besteden! et neemt bovendien de docent werk uit handen!
#iet al het correctieA en beoordelingswerk hoe%t door de docent te geschieden! &el moet je dan
$orgen voor goede correctiemodellen 6Rubrieken7! Bovendien moeten de leerlingen dit hebben
aangeleerd en vertrouwd mee $ijn!
9ls vaardigheden $ichtbaar $ijn gemaakt in praktische opdrachten ontstaat de mogelijkheid voor
docenten om sommige leerlingen vrijstelling te geven van bepaalde deelopdrachten! 'e$e leerlingen
hebben in het verleden reeds aangetoond te voldoen aan de vereiste vaardigheid! "n plaats van hen te
laten reproduceren wat $e al konden kunnen $e $ich verder bekwamen in wat nog niet $o goed ging!
,o $ou de docent de opdracht van een poster maken voor een deel van de klas kunnen laten
vervallen en daarvoor in de plaats houden leerlingen een presentatie over dat onderwerp! 'e$e
suggestie kan een verrijking $ijn van het hele klassengebeuren!
'e *mode+ van het maken van Rubrics komt voort uit het denken in competenties! Op veel terreinen
van het onderwijs nemen de competentiegerichte curricula en de competentiegerichte beoordeling de
plaats in van de vroegere s?stematiek van *iedereen doet de$el%de vakken en legt de$el%de toetsen
a%+! et blijkt met name in het beroepsgerichte onderwijs veel beter te $ijn om te denken in
competenties die moeten worden verworven om bepaalde werk$aamheden uit te voeren! Bij de$e
competenties is het %unctioneel om te denken in ontwikkelingslijnen van beginner naar gevorderde en
naar e-pert! Bompetentiegericht leren start in de school maar gaat door tijdens de hele
beroepsuitoe%ening!
Ook het vmbo, de havo en het vwo kunnen op bepaalde onderdelen van het leerproces elementen
overnemen van de competentiegerichte opleidingen! et geldt natuurlijk niet voor het hele
e-amenprogramma, maar wel voor delen ervan! 3et name waar het gaat om de vaardigheden kun je
dichter bij competenties komen!
digimap
.
aanpak in de klas
#. Voorbeelden van Rubrieken $Rubrics% en bronnen
&e geven in de bijlagen enkele voorbeelden van Rubrieken die gemaakt $ijn rond bepaalde
onderwerpen!
ieronder beschrijven we de$e voorbeelden en de bronnen kort!
#oorbeeld 1: de open boek toets $%ie bijlage 1&
'it voorbeeld komt uit het SLOAproject over samenhang tussen de natuurwetenschappelijke vakken!
et voorbeeld is ontleend aan een Engels project! et is aangepast en toegesneden op de
#ederlands situatie'
#oorbeeld 2: natuurwetenschappelijk onderzoek $%ie bijlage 2&
'it voorbeeld is binnen het SLOAproject *Onder$oek doen op het vmbo+ gebruikt om de problematiek
van onder$oeksvaardigheden voor vmboAleerlingen nader te verkennen! 'e Rubrieken $ijn hier vorm
gegeven van een a%tekenkaart en is gemaakt door Twan Brouwers 6SLO7 met bijdragen van Ton
Conings 69=S7! "n dit voorbeeld is een poging gedaan om leerlingen *meer levens te geven+ bij de
uitvoering van de praktische opdracht!
Opmerking:
et 9=S is met name voor het vak wiskunde aan het werk om de mogelijkheden van het gebruik van
rubrics te onder$oeken in de school!
#oorbeeld 3 ( ubric for )valuating *eb+uests 6,ie http:DDweb;uest!sdsu!eduDweb;uestrubric!html7
"n het algemeen geldt dat via internet ge$ocht kan worden naar bijvoorbeeld: rubrics 9#' ph?sics! @e
krijgt dan een aantal relevante hits met voorbeeldmateriaal!
digimap
8
aanpak in de klas
Bijlage 1 &"en Boek 'oets
Bij een openboek toets presteren leerlingen op hun kennisAvaardigheden! et hele traject is daarbij
van belang! et is een geheel: de voorbereiding op de openboek toets E het maken van de openboek
toets en de beoordeling! Leerlingen weten dus voora% goed waar het om gaat en hoe $e goed kunnen
scoren! Bij de beoordeling kunnen daarvoor RFBR"BS worden gebruikt! Er staan de dingen bijeen die
de leerlingen al voora% weten!
&e maken hier een schema, voor vier niveaus van uitvoering!
=restatie LE4EL 2
je gaat voor een 8,8/
minimaal
LE4EL 0
je gaat voor een G
niks mis
LE4EL .
je gaat voor een :
goed
LE4EL 8
je gaat voor een 2/
uitstekend
omgang met de
sleutelbegri""en van
de wetenschappelijke
disciplines
A je toont weinig begripH
A over samenhang o%
andere
ge$ichtspunten$eg je
weinig o% nietsH
A en niet overal gee% je
de juiste verbanden
en relaties
A je toont al meer
begrip, maar het
blij%t steken in
algemeenheden
A waar meerdere
ge$ichtspunten
mogelijk $ijn gee% je
meestal slechts een
ge$ichtspunt
A je toont een goed
begrip in theoretische
achtergronden!
A je benut niet alle
kansen om meerdere
ge$ichtspunten in
beeld te brengen!
A bij de gegeven
probleemstelling
worden juiste relaties
gegeven met
kernbegrippen uit de
vakdisciplines
A probleemstelling
wordt bekeken vanuit
meerdere
ge$ichtspunten!
ma- 22 punten ma- 2. punten ma- 2< punten ma- 1/ punten
argumentatieA
vaardigheden
A je doet slechts een
tamelijk vage
uitspraak A die
onderbouw je slechts
door enkele
associaties en
tamelijk onduidelijk
benoemde
algemeenheden!
A en je gee%t enkele
algemene opinies
weer
A en je benoemt de
algemeenheden al
wat beter!
A je doet een heldere
uitspraak
A en je onderneemt
een poging voor een
goede argumentatie!
A je doet een heldere
uitspraak
A je onderbouwt door
argumenten
A je verwijst naar
bronnen en bewij$en
A je weet de nodige
mitsen en maren te
noemen!
ma- 22 punten ma- 2. punten ma- 2< punten ma- 1/ punten
omgang met
voorkennis
A je put de voorkennis
uit de gebruikte bron!
Eje laat niet $ien dat
de$e kennis tegen
een achtergrond staat
vanuit historie o%
eigen verwerving van
in$icht
A je relateert de
voorkennis aan
bestaande
wetenschappelijke
domeinen
A je laat
achtergronden $ien!
A je brengt de voorA
kennis tamelijk
nauwkeurig in beeld
A je relateert de voorA
kennis goed aan het
gegeven probleem!
A de kennisverwerving
bouw je netjes op
uitgaande van
voorkennis van
leerlingen en van
vroegere kennis van
wetenschappers!
ma- 22 punten ma- 2. punten ma- 2< punten ma- 1/ punten
de gegeven tekst
e%%ectie% gebruiken
A je verwijst summier
naar de teksten in de
bronnen o% er worden
citaten aangehaald!
#iet blijkt in welke
verbanden de$e
tekstdelen een rol
spelen!
A je gee%t veel
verwij$ingen naar
%eiten uit de tekst
A op hoo%dpunten gee%
je de juiste
verwij$ingen maar in
de details worden
nog kansen gemist!
A je gee%t citaten en
verwij$ingen naar de
juiste tekstdelen uit
het boek bij het
betoog o% de
argumentatie
ma- 22 punten ma- 2. punten ma- 2< punten ma- 1/ punten
denkbeelden $ijn
correct en juist
A je gee%t meerdere
%eitelijke onjuistheden
en %outieve
interpretaties!
A je gee%t soms
onjuiste %eiten en
interpretaties!
A je weergave van
%eiten en interA
pretaties is soms
discutabel!
A geen %outen o%
onjuiste denkbeelden
ma- 22 punten ma- 2. punten ma- 2< punten ma- 1/ punten
TOT99L 3a-! 88 punten ma- G/ punten ma- :/ punten ma- 2// punten
digimap
<
aanpak in de klas
Bijlage 2 (raktisce &"dract: )atuur*etensca""elijk onderzoek
T"TEL:IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII
+ftekenkaart
digimap
,-V-, 1
.e gaat voor een /
,-V-, 2
.e gaat voor een 0
,-V-, #
.e gaat voor een 11
=erce
ntage
Score
2itvoeren van et
voorbereidende
onderzoek
'e antwoorden op de
gestelde vragen $ijn
correct
JJ en $ijn voor$ien van
een correcte uitwerking!
JJ!en de$e uitwerking is
voor$ien van heldere
toelichtingen!
2/K
Voorbereiding eigen
onderzoek
'e resultaten van het
voorbereidend onder$oek
worden op een rijtje
ge$et!
!!!!! en er worden vragen
vermeld waar 6nog7 geen
antwoord op is
JJen er worden conclusies
getrokken waaruit blijkt dat
het voorbereidend
onder$oek je op de goede
weg helpt voor je eigen
onder$oek!
2/K
(robleemstelling en
vraag van et eigen
onderzoek
@e hebt een echte
onder$oeksvraag
opgeschreven!
!!! en de$e onder$oeksvraag
kan door eigen onder$oek in
de klas worden beantwoord
door jou!
J! en de$e
onder$oeksvraag is vanuit
je$el% verwoord!
8K
(robleem verkenning
@e noemt bruikbare
internetsites en verdiept
je in hoe je daar
in%ormatie vandaan kunt
halen!
J! en je gee%t een over$icht
van in%ormatie die
beschikbaar is!
!!! en je past je
probleemstelling al doende
aan o% stelt hem $onodig bij!
2/K
(lan maken
@e maakt een
onder$oeksplan op papier
volgens de regels
!!!!! en je gee%t al een
over$icht van de metingen
die nodig $ijn en de manier
waarop je de metingen $ult
gaan verwerken!
J!!en je gee%t je
vermoedens over de
uitkomst!
8K
(lan uitvoeren
@e stelt tabellen, gra%ieken
en diaAgrammen samen,
waarin de ge$ochte
in%ormatie is opgenomen!
@e gebruikt correct
materialen en apparaten!
!!! en je bent in staat precies
die metingen uit te voeren
die van belang $ijnH niet
teveel en niet te weinig>
!!!!!je toont een uitstekende
en creatieve wij$e van
omgang met materialen en
een veilige en doelmatige
omgang met apparaten!
0/K
Conclusies trekken
@e trekt conclusies en
%ormuleert die in hele
$innen op papier!
!!!!! en je gee%t volledige
conclusies in juiste woorden
van 3"TS, 'FS, &9#T,
"33ERS
JJ en je noemt vragen
voor verder onder$oek!
!!!!! je denkt na over de
geldigheid van je onder$oek:
is het echt $oals je $egt5
2/K
Scriftelijke
(resentatie
et werkstuk bevat een
weergave van het
voorwerk, het onder$oek,
bijlagen! En $iet er goed
ver$orgd uit!
JJen het is over$ichtelijk
ingedeeld! 'e %ormuleringen
$ijn helder!
'e taal is correct! 'e
tekstverwerking en la?Aout
$ijn over$ichtelijk!
J!en het is een leesbaar
stuk voor medeleerlingen,
die de opdracht niet gedaan
$ouden hebben!
2/K
Samen*erking
et logboek maakt een
gelijke inspanning van
ieder duidelijk!
!!!! en het logboek laat $ien
dat jullie de taken e%%iciLnt
hadden verdeeld!
!!! en het blijkt dat ieder van
het totaal op de hoogte is!
8K
(lanning
4erslag is op tijd !!! en alles is op tijd gedaan !!!! een prachtig werkstuk> 8K
'ijd &ver3
eb je tijd over5 #eem
een tweede LE4E# en ga
bij een aantal rubrieken
naar een hoger LE4EL
eb je tijd over5 #eem een
tweede LE4E# en ga bij een
aantal rubrieken naar een
hoger LE4EL
eb je tijd over5 #eem een
tweede leven en vraag een
EMTR9 BO#FS Opdracht!
-I)4CI.5-R:
G