You are on page 1of 12

2 / 2007

Biuletyn
Szanowni Pastwo,
oto nasze drugie wirtualne spotkanie. Po ukazaniu si pierw
szego numeru biuletynu zetknlimy si z yczliw reakcj.
Cz z Pastwa podzielia si z nami opiniami i oczekiwania
mi wobec pisma, za co serdecznie dzikujemy.
Po kilku miesicach podchodw udao nam si wreszcie
uruchomi akcj Wolontariat dla Tatr. W numerze krtkie
sprawozdanie z weekendowych dziaa przeprowadzonych
wraz z ochotnikami. Ustawa o ochronie przyrody zabrania
wprowadza psy na tatrzaskie szlaki. Prbujemy odpowiedzie
na pytanie czsto przez Pastwa zadawane czy ten przepis
ma sens. O komentarz poprosilimy pracownikw parku, a tak
e TOPRu. Przewozy turystw do Morskiego Oka to od dawna
temat draliwy. W ostatnim czasie w lokalnych mediach poja
wio si sporo informacji na temat rzekomo planowanej rewo
lucji w zasadach woenia turystw, dlatego te wyjaniamy,
co tak naprawd si zmieni. Piszemy rwnie o manewrach
migowcw wojskowych nad Tatrami, o moliwociach upra
wiania paralotniarstwa w parku, o monitoringu turystycznym
jednym sowem, o tym wszystkim, co si w parku codziennie
dzieje.
Do zobaczenia za dwa miesice.

[ spis treci ]
Psy w parku
dlaczego nie? ................

Wolontariat
co nowego? ....................

Paralotniarstwo
nowe regulacje ............

Manewry wojskowe
nad Tatrami ...................

Wz albo przewz .......

Ostatnia taka
zima ...................................

10

Monitoring
turystyczny
nowinki .............................

11

Ruch turytyczny
zim kolejne
zmiany ..............................

11

Zmiany
organizacyjne ...............

11

Kwartalnik
Tatry 2(20) ......................

12

fot. A. liwiski

Redakcja

W myl ustawy
o ochronie przyrody
w Tatrzaskim Parku
Narodowym
obowizuje cakowity
zakaz wprowadzania
psw. Waciciele
czworonogw czsto
demonstracyjnie
wyraaj swoje
niezrozumienie
dla tego zapisu.
Prbujemy wic
odpowiedzie
na pytanie:
Dlaczego nie?.
O komentarz
poprosilimy
pracownikw parku,
a take TOPRu.

fot. M. Jzefowicz

Temat numeru

Zakaz nie dotyczy psw wykorzystywanych w akcjach ratowniczych. Na mocy


uzgodnie TPN TOPR psy uczestniczce w akcjach lub szkoleniach maj by
oznakowane plakietk z niebieskim krzyem. Ma to uatwi pracownikom parku
prowadzenie interwencji we wszystkich wtpliwych sytuacjach

Psy w parku

dlaczego nie?

westia wprowadzania psw


do parkw narodowych
ma ju swoj krtk legi
slacyjn histori. W ostat
nich latach niemal kada
prba nowelizowania usta
wy o ochronie przyrody koczy si
jak modyfikacj odpowiednich re
gulacji.
Przepis, ktry unormowa t kwe
sti w sposb generalny, wszed w y
cie 2 lutego 2001 r. Wtedy to poja

wi si w ustawie artyku zabrania


jcy wprowadzania na teren parku
narodowego psw bez smyczy i ka
gaca. Konstrukcja przepisw bya
taka, e kady park narodowy mg
okreli, czy zakaz ten bdzie w nim
obowizywa czy te nie. Do niekt
rych parkw mona wic byo wpro
wadza psy bez adnych ogranicze,
do innych pod warunkiem, e byy
prowadzone na smyczy i w kaga
cu. Przepisy te obowizyway do

1 maja 2004 r., kiedy w ycie we


sza aktualnie obowizujca ustawa
o ochronie przyrody. Przewidziano
w niej, e psw nie wolno wprowa
dza na obszary objte ochron
cis i czynn. Take i tu pozosta
wiono parkom pewien margines
swobody, poniewa zakaz ten moe
zosta wyczony w planie ochrony,
czyli dokumencie, ktry okrela stra
tegiczne cele i zadania parku naro
dowego na 20 lat.
W Tatrzaskim Parku Narodo
wym zakaz wprowadzania psw ma
dusz histori. Zosta bowiem wy
dany 1 sierpnia 1960 r. zarzdzeniem
Marcelego Marchlewskiego, pierw
szego dyrektora TPN. Sytuacja zmie
nia si na pocztku 2001 r. wraz ze

Biuletyn

2/2007

fot. A. liwiski

wspomnian wyej nowelizacj usta


wy o ochronie przyrody wtedy to
w wiat posza wiadomo, e TPN
stoi otworem take dla psw. Prze
pis zobowizywa co prawda waci
cieli do prowadzenia swoich czwo
ronogw na smyczy i w kagacu, ale
niestety mao kto przestrzega tych
zasad. Psom nakadano albo smycz,
albo kaganiec. Na mniej uczszcza
nych szlakach waciciele zapominali
o jednym i drugim. Poaowania god
ny by obraz tatrzaskich szlakw na
wiosn, gdy z topniejcego niegu wy
aniay si pozostaoci po zimowej
wizycie ukochanych czworonogw.
Obrazki te nie miay nic wsplnego
z estetyk, nie mwic ju o poten
cjalnym zagroeniu tatrzaskiej fau
ny pasoytami. Nierzadkie byy sy
tuacje poszenia dzikich zwierzt lub
polowania. Kopot nasila si zwasz
cza w okresie zimowym, kiedy sab
sze osobniki nie miay adnych szans
ucieczki. Psy w Tatrach to jeszcze
jedna grupa problemw. Do cz
sto opisywano w prasie przypadki
psw pozostawionych na wysoko
grskich szlakach. Zdarzay si sytua
cje, kiedy musiao interweniowa Ta
trzaskie Ochotnicze Pogotowie Ra
tunkowe.
Sytuacja wrcia do normy z chwi
l wejcia w ycie nowej ustawy o
ochronie przyrody. Od tej pory Su
ba Parku interweniowaa we wszyst
kich przypadkach, w ktrych stwier
dzono obecno psa na terenie TPN.

fot. A. liwiski

Temat numeru

Pocztkowo ograniczano si do udzie


lania poucze. Po pewnym czasie
karano mandatami. Ponad trzyletnia
przerwa w obowizywaniu zakazu
wprowadzania psw do TPN spo
wodowaa, e turyci zapomnieli, e
taka regulacja kiedykolwiek istniaa.
Byway wic dni, kiedy w dyrekcji
parku odbierano po kilka telefonw
w tej sprawie. Dzwonili najczciej
waciciele czworonogw zbulwerso
wani tym, e zawsze mogli swoje
psy wprowadza, a teraz, przez jaki
gupi przepis nie mog.
W tej chwili przypadki wprowa
dzania psw do TPN nale raczej
do rzadkoci, cho wci zdarzaj si
na pierwszy rzut oka groteskowe sy
tuacje, kiedy niewielki piesek jest nie
omal przyczyn aresztowania opor
nych wacicieli, zamierzajcych si

wyperswadowa funkcjonariuszom
policji, e racja jest po ich stronie.
Problem wprowadzania psw na
obszary chronione jest bardzo r
nie traktowany w poszczeglnych
parkach narodowych na wiecie. S
takie, gdzie nie ma adnych ograni
cze, cho nale one do rzadkoci
najczciej pies musi by prowa
dzony na smyczy.
Bywaj i takie regulacje, ktre
zezwalaj na pobyt psw, ale tylko
na drogach publicznych dopuszczo
nych dla samochodw, na parkingach
oraz polach biwakowych, lecz i wte
dy pies nie moe biega swobodnie
i musi przebywa na uwizi nie du
szej ni 2 metry (Park Narodowy Gr
Skalistych w USA). Obowizuj i ta
kie przepisy, ktre bezwzgldnie za
braniaj wprowadzania psw na ob
szary chronione (Szwajcarski Park Na
rodowy czy Park Narodowy Vanoise
we Francji). Wiele zaley od specy
fiki danego parku narodowego. Dla
tego te wydaje si, e do proble
mu naley podchodzi elastycznie,
dajc dyrektorom parkw moliwo
swobody przy podejmowaniu de
cyzji.
Od kilku miesicy trwa opraco
wywanie kolejnej nowelizacji usta
wy o ochronie przyrody. Kada ko
lejna wersja projektu, w zalenoci
od tego, czy jej autor jest wacicie
lem czworonoga, zawiera nowe re
gulacje dotyczce psw. Jak kwe
stia ta zostanie ostatecznie rozstrzy
gnita, pokae czas.
Szymon Ziobrowski

Biuletyn

2/2007

Temat numeru

Filip Ziba
Sekcja Ochrony Fauny
Tatrzaski Park Narodowy
Pomimo e pies prowadzony jest na
smyczy, nie szczeka, nie siusia i jest
bardzo karny, dzikie zwierzta i tak
doskonale go wyczuwaj. Jest to
szczeglnie niebezpieczne w okresie
ich narodzin, a take w okresie
prowadzenia modych przez matki.
Czowiek spacerujcy z psem
w TPN naraa na niebezpieczestwo
take siebie i swojego pupila.

Jarosaw Rabiasz
Stra Parku
Tatrzaski Park Narodowy
Wad polskiego prawodawstwa
s skomplikowane, niejednoznaczne,
sprzeczne ze sob przepisy.
Czstotliwo wprowadzanych
zmian (niekoniecznie na lepsze)
powoduje dezorientacj
w spoeczestwie.
Tak byo w ostatnich latach
z wprowadzaniem psw na teren
parkw narodowych. Nic dziwnego,
e przecitny Kowalski nie wie,
co mu wolno, i interpretuje przepisy
na wasn korzy. By w wiadomoci
spoeczestwa utrwali istnienie
jakiego zakazu, trzeba 34 lat
intensywnej pracy edukacyjnej.

Adam Marasek
Tatrzaskie Ochotnicze
Pogotowie Ratunkowe
Na pytanie Dlaczego nie powinno
si wprowadza psw do parku
odpowiem, podajc kilka autentycznych
zdarze.
Kilka lat temu w rejon Zawratu
zawdrowa niewielki piesek. Z jakiego
powodu wszed w cian Zawratowej
Turni poniej figury Matki Boskiej
i tkwi tam na niewielkiej skalnej pce
ok. 1012 m nad dnem Zawratowego
lebu, nie mogc si ruszy. Gonym

Przypominam sobie sytuacj z lata 2002


roku, kiedy prowadzc namiary
telemetryczne niedwiedzicy,
zalegajcej z dwjk swojego
potomstwa w odlegoci 20 metrw
od szlaku prowadzcego nad Czarny
Staw pod Rysami, nagle spostrzegem
mczyzn namawiajcego swojego
psa, by ten si poruszy, bo ju
niedaleko. Cocker spaniel nie reagowa
na adne komendy, a waciciel by
zdziwiony widokiem zjeonej psiej
sierci. Cae szczcie, pies dopi
swego, waciciel zawrci. Reakcje
niedwiedzi w podobnych sytuacjach
mog by nieprzewidywalne, szczeglnie
matek prowadzcych mode. Tym

razem pies by na smyczy, nie zaszczeka


i nie przekroczy niebezpiecznego
dystansu, w dodatku trafi na wyjtkowo
spokojn niedwiedzic.
Podobna sytuacja miaa miejsce
w masywie Czerwonych Wierchw.
Wwczas wracajcy z psem pn
por turyci natknli si na niedwiedzia,
ktry zaniepokojony obecnoci psa
zacz apa w nozdrza zapach intruza.
Caa grupa wbia si w kosodrzewin,
podobno niedwied kilkakrotnie ich
obszed. Spacer zakoczy si
w asycie ratownikw TOPRu.
Szczliwie czasy psw w Tatrach
miny. Sdz, e na spacer z psem
w zupenoci wystarcza park miejski.

Przy zbyt czstych zmianach regulacji


praca ta staje si bezsensowna.
Lata 20012004, kiedy obowizywa
zapis pozwalajcy wprowadza psy na
teren parkw narodowych, przyniosy
wiele przykadw beztroski wacicieli
czworonogw. Znany jest przypadek
upadku psa ze szlaku na Rysy, gdzie
niefrasobliwy waciciel zacign
swojego pupila. Albo inny, kiedy
spuszczony ze smyczy chart goni
wistaki w Dolince za Mnichem. Przepis
ten powodowa zagroenie dla przyrody,
mier psw, a w skrajnych sytuacjach
sprowadza niebezpieczestwo na ludzi,
o czym pisze Filip Ziba.
Przy takiej konstrukcji przepisw
interwencje Stray Parku przynosiy
mierny skutek. Osoby, ktre
spuszczay psy ze smyczy, tumaczyy,
e wanie przed chwil uwolniy psa,

by zaatwi potrzeb fizjologiczn, poza


tym piesek jest agodny, zaszczepiony
i karny. Na polecenie funkcjonariuszy
zakadali smycz, po czym gdy tylko
pracownicy parku odchodzili
spuszczali go z powrotem. Sytuacje te
utwierdzay mnie w przekonaniu, e
jedynie cakowity zakaz wprowadzania
psw, dajcy moliwo wypraszania
wacicieli z psami z terenu parku
narodowego, pozwoli na uregulowanie
tego problemu.
Wprowadzanie czy wnoszenie psw
skutkuje tym samym pies jest na
terenie parku narodowego. A to dzi jest
wykroczeniem, za ktre mona dosta
mandat nawet 500zotowy i to bez
wzgldu na to, czy popenia je
przysowiowy turysta z Warszawy,
przewodnik czy autochton. Mam
nadziej, e ju tak zostanie.

skomleniem woa o pomoc. Jeden


z modych turystw przechodzcy
przez Zawrat zlitowa si nad pieskiem
i wspi si do niego. Gdy chcia go
wzi na rce, pies rzuci si na niego
i strci z pki. Turysta spad do lebu,
uderzajc w lece tam kamienie.
W wyniku upadku dozna powanych
urazw gowy, klatki piersiowej
i zamania koczy. W cikim stanie
zosta migowcem przetransportowany
do szpitala.
Kolejny przypadek z ubiegego roku.
Znw Zawratowy leb, tym razem
pnocne ciany Maego Koziego
Wierchu. Znalaz si tam pies, ktry

bez pomocy ludzi nie by w stanie


opuci eksponowanej pki,
na ktr nie wiadomo jak si dosta.
Do TOPRu dzwonili przechodzcy
przez Zawrat turyci. Na szczcie
tym razem nie znalaz si aden chtny
do pomocy. Na miejsce dotarli
ratownicy, ktrzy asekurujc si,
wydobyli psa z opresji. Poniewa
nie by duy, wsadzili go do plecaka
i znieli do Murowaca. Tam, gdy pies
poczu pewny grunt pod nogami,
czmychn w kierunku Kunic.
Ratownikom pozostao mie nadziej,
e bya to jego jedyna wycieczka
w Tatry.

Biuletyn

2/2007

Wolontariat

Akcja Wolontariat dla Tatr


ruszya, a pierwsze dwa weekendy
w towarzystwie wolontariuszy z caej Polski
za nami. W dniach 10 i 11 oraz
17 i 18 marca ochotnicy mieli moliwo
poznania zasad udostpniania
TPN dla turystki narciarskiej oraz
narciarstwa zjazdowego.
Wsplnie przeprowadzilimy
rwnie monitoring
narciarstwa skiturowego.

Wolontariat dla Tatr

co nowego

ne warunki pogodowe, a szczegl


nie bardzo maa widoczno, zmusi
y nas do rwnie szybkiego opusz
czenia wierzchoka. Podczas zjazdu
do Murowaca wolontariusze mieli
okazj zobaczy, jak wykonuje si
profil stratygraficzny pokrywy nie
nej przy stacji meteorologicznej na
Hali Gsienicowej. Tomasz Nodzy
ski, pracownik IMGW, przeprowa
dzi krtkie szkolenie z oceny oraz
systemu ustalania stopni zagroenia
lawinowego w Tatrach oraz z zasad
informowania o nim. Okoo godz. 17
uczestnicy zjechali do Kunic narto
strad z Hali Gsienicowej.
Drugi dzie zosta przeznaczony
na monitoring. Wolontariusze liczyli
narciarzy skiturowych i zjazdowych
na terenach nieudostpnionych dla
narciarstwa. Dziaania zostay prze
prowadzone w Dolinie Goryczko
wej. Liczenie odbywao si w trzech
punktach pomiarowych w godzinach
10.0015.30. W pierwszym punkcie,
zlokalizowanym na Niniej Gorycz
Liczenie narciarzy to zajcie mudne,
ale czasem przynajmniej zawieci
soce

fot. G. Grzegorczyk

ierwszego dnia w akcji


uczestniczyo 3 wolontariu
szy. Drugiego dnia, w nie
dziel, dojechaa kolejna
dwjka. Specyfika zaj wy
magaa posiadania sprztu skituro
wego, dlatego niestety nie moglimy
zaprosi innych chtnych, ktrzy ta
kiego sprztu nie maj.
Pierwszy dzie przeznaczylimy
na poznanie zasad zwizanych z upra
wianiem narciarstwa zjazdowego w re
jonie Kasprowego Wierchu oraz sieci
szlakw udostpnionych dla turysty
ki narciarskiej, pooonych w Doli
nie Goryczkowej i Kondratowej. Caa
grupa wyruszya z Kunic szlakiem
turystycznym na Kalatwki, a na
stpnie szlakiem narciarskim dotara
do schroniska PTTK w Dolinie Kon
dratowej. Podczas przerwy w schro
nisku uczestnicy zapoznali si z dzia
aniem i obsug detektorw lawino
wych. Nastpnie grupa udaa si
szlakiem narciarskim do dolnej sta
cji kolei krzesekowej w Dolinie Go
ryczkowej. Korzystajc z uprzejmo
ci kolejarzy, wyjechalimy na Ka
sprowy Wierch. Niestety, niekorzyst

Biuletyn

2/2007

kowej Rwni, liczono narciarzy ski


turowych podchodzcych wszystki
mi moliwymi wariantami oraz uda
jcych si szlakiem narciarskim do
Doliny Kondratowej. Drugi punkt
znajdowa si pod progiem Doliny
wiskiej. Rwnie tam wolontariu
sze liczyli narciarzy skiturowych pod
chodzcych tras narciarsk, podcho
dzcych od strony FIS i Doliny Kon
dratowej, udajcych si do Doliny
wiskiej oraz wszystkie osoby zje
dajce z tej doliny. Przy najwyej
zlokalizowanym punkcie pomiaro
wym na Przeczy Goryczkowej nad
Zakosy liczeni byli narciarze skituro
wi podchodzcy tras narciarsk,
czerwonym szlakiem od strony Po
redniego Goryczkowego Wierchu,
a take udajcy si w stron Po
redniego Goryczkowego Wierchu.
W punkcie tym liczono te osoby
na nartach zjazdowych i snowboar
dzie udajce si w stron Porednie
go Goryczkowego Wierchu.
W kolejny weekend kontynuo
wano monitoring, z tym e objto
nim take Kocio Gsienicowy. W nie
dziel z powodu bardzo silnego wia
tru kolej krzesekowa Goryczkowa
nie kursowaa, a kolej linow Kuni
ce Kasprowy Wierch oraz kolej
krzesekow na Hali Gsienicowej
zamknito koo poudnia. Frekwen

fot. B. Chlipaa

Szkolenie lawinowe przeprowadza


Tomasz Nodzyski z IMGW

fot. B. Chlipaa

Wolontariat

cja narciarzy skiturowych bya duo


nisza, a w niedzielne popoudnie
ruch na Kasprowym Wierchu prak
tycznie zamar.
Wyniki monitoringu zostan opra
cowane po zakoczeniu sezonu zi
mowego. Mona jednak przytoczy
kilka ciekawych obserwacji. W so
neczn niedziel 11 marca ogem
naliczono 45 narciarzy skiturowych.
Nartostrad, ktra jest przeznaczo
na wycznie do zjazdu, podchodzi
o 33 narciarzy, podczas gdy specjal
nie do tego celu wyznaczon drog
podeszy tylko 2 osoby. 118 narcia
rzy i snowboardzistw naruszyo za

W drodze do Doliny Kondratowej

sady udostpniania TPN dla narciar


stwa, zjedajc z Poredniego Go
ryczkowego Wierchu lub udajc si
do Doliny wiskiej.
Akcja Wolontariat dla Tatr po
mimo pewnych trudnoci organiza
cyjnych rozpocza si. Powoli wy
aniamy liderw, ktrzy bd wspie
ra nas przy koordynowaniu zada.
W poowie kwietnia planujemy zor
ganizowa cykl szkole, przeprowa
dzimy rwnie testy dotyczce zna
jomoci Tatr i zasad udostpniania
parku. Mamy nadziej, e pczkuj
ca na razie idea rozkwitnie w peni
na pocztku lata. Szczeglnie liczy
my na pomoc wolontariuszy w se
zonie wakacyjnym. Pomoc bdzie
nam potrzebna przy monitorowaniu
ruchu turystycznego, utrzymaniu
czystoci na wybranych szlakach
oraz czynnociach zwizanych z za
rzdzaniem ruchem turystycznym.
Wydaje si, e w przyszoci wolon
tariusze bd take pomocni przy
wykonywaniu drobnych napraw i re
montw szlakw, rwnie przy ich
znakowaniu.
Bardzo dzikujemy wszystkim,
ktrzy zdecydowali si wzi udzia
w naszej akcji. Liczymy na kolejne
spotkania.
Bogusawa Chlipaa
Szymon Ziobrowski

Biuletyn

2/2007

Rozmaitoci

Widok paralotni
nad obszarem TPN
nie naley
do rzadkoci.
Od jakiego czasu
obowizuj jasne
zasady okrelajce
dopuszczalno
takich lotw. Suby
fot. A. liwiski

parku monitoruj
przestrzeganie regu.
Ich amanie
z pewnoci

Widok paralotni nad obszarem TPN


nie naley do rzadkoci

nie wpynie
pozytywnie
na dialog na linii
TPN paralotniarze.

lipcu 2005 r. weszy


w ycie nowe regulac
je dotyczce uprawiania
paralotniarstwa. Zasady
te okrela Rozporzdze
nie Ministra Infrastruktury z dnia 25
kwietnia 2005 r. w sprawie wycze
nia zastosowania niektrych przepi
sw ustawy Prawo lotnicze do nie
ktrych rodzajw statkw powietrz
nych oraz okrelenia warunkw i wy
maga dotyczcych uywania tych
statkw (DzU 2005 r. nr 107 poz.
904).
Problematyka dotyczca lotw
paralotniowych zostaa opisana w za
czniku numer 2 do tego rozporz
dzenia. Przepisy w sposb szczegl
ny reguluj kwesti lotw nad par
kami narodowymi. Zgodnie z punk

Paralotniarstwo

nowe regulacje

tem 5.8 zacznika wykonywanie na


paralotniach bez napdu startw,
lotw i ldowa na terenach parkw
narodowych lub rezerwatw przy
rody jest moliwe jedynie za zgod
zarzdzajcego tym terenem, czyli
dyrektora parku narodowego.
Kwestia wykonywania lotw na
paralotniach w Tatrzaskim Parku
Narodowym bya przedmiotem ana
liz przy okazji opracowywania pro
jektu planu ochrony TPN. Rozwaa
no rne koncepcje, ale ostatecznie
ograniczono si do wskazania p
nocnych stokw Nosala jako jedy
nego miejsca startw dla paralotnia
rzy. Niestety, plan, o ktrym mowa,
nie zosta formalnie zatwierdzony,
tote paralotniarstwa nie wczono
do listy dopuszczalnych form aktyw

noci na terenie TPN. Stan ten trwa


do dzi.
Obecne regulacje uzaleniaj
moliwo wykonywania startw,
ldowa oraz przelotw od zgody
dyrektora parku. Poniewa paralot
niarstwo (z formalnego punktu wi
dzenia) jest now form udostpnia
nia parku, tote taka zgoda nie moe
by wydana bez zaopiniowania kon
kretnych propozycji przez Rad
Naukow TPN. Przewidujemy, e na
jednym z najbliszych posiedze
Rada wypowie si na temat udo
stpnienia stokw Nosala. Inne ob
szary bd mogy zosta udostp
nione pod warunkiem wprowadze
nia odpowiednich uregulowa do
opracowywanego planu ochrony.
(sz)

Biuletyn

2/2007

Rozmaitoci

Manewry
wojskowe

nad Tatrami

Na przeomie
lutego i marca tego roku osoby
przebywajce w rejonie Kasprowego Wierchu
mogy z atwoci usysze lub zaobserwowa
manewry, jakie odbyway bojowe migowce
Wojsk Ldowych. Zgod na przeprowadzenie
wicze wyda minister rodowiska
po uprzednim uzyskaniu opinii dyrektora TPN.

fot. B. Chlipaa

porwnaniu do wi
cze, ktre odby
way si pod koniec
2006 r., obszar dzia
a zosta ograniczo
ny do rejonu Kasprowego Wierchu,
gdzie jak napisano w decyzji
i tak prowadzone s loty ratowni
cze zwizane z wypadkami narciar
skimi.
Nie budzi wtpliwoci, e wi
czenia Wojsk Ldowych s potrzeb
ne. Potrzeba ta lega u podstaw wy
danej zgody. Pojawia si jednak py

tanie, czy wiczenia musz odby


wa si nad obszarem parku naro
dowego. Wiadomo bowiem, e loty
migowcw w strefie wysokogr
skiej, ponad grn granic lasu,
maj bardzo istotny wpyw na przy
rod parku. Wykonywane na niskim
puapie powoduj bardzo du emi
sj haasu oraz potne podmuchy
powietrza, odstraszajc wszystko,
co ywe. Poszone kozice w trakcie
ucieczki po gbokim niegu zuy
waj okoo 60% wicej energii w po
rwnaniu z okresem letnim. Trudno

dostpny,
ukryty pod niegiem po
karm moe uniemoliwi uzupe
nienie poniesionych strat energe
tycznych i doprowadzi do mierci
poszczeglnych osobnikw. Na do
datek cz samic kozic jest ci
arna.
Suba Parku prowadzia moni
toring zmian w zachowaniu zwie
rzyny na obszarach, nad ktrymi
wykonywano loty. Odnotowywano
przypadki naruszania udostpnio
nej przestrzeni powietrznej. Pozwo
lio to na jednoznaczn ocen skut
kw wydanej zgody. Intensywne, re
gularne loty nad obszarami, w kt
rych wystpuj gatunki chronione, ta
kie jak kozice, ory, cietrzewie i gusz
ce, s niedopuszczalne. W przy
szoci wnioski o wydanie zgody na
wiczenia z wykorzystaniem mi
gowcw bojowych bd opiniowa
ne negatywnie.
(sz)

Biuletyn

2/2007

Rozmaitoci

Wz albo

przewz

Nowe zasady przewozw


fot. T. Figura

w kierunku Morskiego Oka


to tylko uczytelnienie
aktualnie obowizujcych
regu.

Na

przeomie 2006/2007 roku do TPN zacz


y dochodzi sygnay o rzekomo planowa
nej rewolucji w zasadach przewozu tury
stw pojazdami zaprzgowymi na trasie
Palenica Biaczaska Morskie Oko. Jak si szybko oka
zao, zmiany nie byy a tak rewolucyjne. Dyrektor TPN
podj jednak decyzj o uczytelnieniu zasad wyania
nia przewonikw wiadczcych podobne usugi w ca
ym parku oraz zaczto si zastanawia nad tym, czy
w sezonie 2008 nie zmieni wozw.
Przewozy pojazdami konnymi na trasie Palenica Bia
czaska Morskie Oko s wykonywane przez grup
60 osb jedcych w 10dniowych cyklach. Kady wz
moe zabra maksymalnie 15 pasaerw. Przewonicy,
zgodnie z zarzdzeniem dyrektora TPN (1/2006 z dnia
2 stycznia 2006 r.), byli zobowizani do uiszczania opa
ty za udostpnianie parku w kwocie 800 z miesicz
nie. Na podobnych zasadach odbyway si przewozy
w Dolinie Kocieliskiej oraz na Kalatwkach, gdzie opaty
wynosiy odpowiednio 650 i 100 z, a lista uprawnio
nych obejmowaa 15 i 13 osb. Na tych trasach tury
stw wo tradycyjne bryczki.
Osoby uprawnione do wykonywania przewozw
w Dolinie Kocieliskiej oraz na Kalatwkach zostay wy

fot. archiwum TPN

Fasigi powinny ruszy w drog w 2008 r.

Wozy uywane do tej pory do przewozu turystw

brane kilka lat temu w przetargu. Natomiast lista woza


kw jedcych od Palenicy Biaczaskiej w kierunku
Morskiego Oka bya corocznie przesyana do TPNu przez
Wjta Gminy Bukowina Tatrzaska, ktry wyboru do
konywa, opierajc si o okrelone kryteria, tj. wiek do
65 lat, posiadanie czynnego gospodarstwa rolnego, kt
re stanowi jedyne rdo utrzymania wnioskodawcy, oraz
zamieszkiwanie na terenie gminy Bukowina Tatrzaska.
Pod koniec 2006 r. dyrektor TPN podj decyzj, aby
wszystkie przewozy w TPN byy wykonywane w opar
ciu o jednolite zasady. Krg uprawnionych byby wya
niany w przetargu. Ustalono, e dopuszczone do niego
zostan osoby, ktre zo najwysz ofert, z tym e
ostateczna stawka opaty za udostpnianie byaby liczona
jako rednia z puli ofert najwyszych. Przetargi zostay
przeprowadzone dla fiakrw wiadczcych usugi w Do
linie Kocieliskiej oraz na Kalatwkach.
W lutym 2007 r. park zaplanowa przetarg na prze
wozy na trasie Palenica Biaczaska Wosienica. Jed
noczenie zaproponowa zmian wozw i zastpienie
ich tzw. fasigami, czyli tradycyjnymi wozami gralski
mi sucymi do przewozu od kilku do kilkunastu osb.
Wkrtce okazao si, e z przyczyn organizacyjnych
przetarg nie moe si odby wczeniej ni we wrzeniu
2007r. Droga, po ktrej jed wozy, jest przepacista
i wije si serpentynami o znacznym nachyleniu. Jej stan
techniczny jest bardzo zy. Osoby, ktre wiadczyy do
tej pory usugi przewozu, posiadaj wozy speniajce
wymogi bezpieczestwa. Decydujc si na przeniesie
nie terminu przetargu, brano wic pod uwag ograni
czone czasowo moliwoci wykonania przez przewo
nikw nowych wozw. Aby bowiem wz mg zosta
dopuszczony do ruchu, naley go podda serii testw
w terenie, w ktrym bdzie eksploatowany.
Ostatecznie zdecydowano si wic na przeduenie
dotychczasowych umw do koca padziernika 2007.
Przetarg odbdzie si we wrzeniu, a w sezonie letnim
2007 r. TPN zamierza wykona i przetestowa proto
typ nowego wozu. Jeeli testy wypadn pomylnie, to
fasigi powinny pojawi si na drodze w 2008 r.
Szymon Ziobrowski

Biuletyn

2/2007

Rozmaitoci

W przeciwiestwie do rewitalizacji Kunic, gdzie ekipy


budowlane wraz z pierwszymi wikszymi opadami niegu
praktycznie opuciy plac boju, modernizacja kolejki

Ostatnia

na Kasprowy Wierch nie przesza w stan

taka zima

hibernacji. Mona mwi co najwyej


o lekkim nie zimowym.

fot. Magdalena i Tomasz ZwijaczKozica

przyspieszonej procedury, tak jak w


przypadku Rospudy. Jednake wy
darzenia w Rospudzie, bez wzgldu
na ich fina, bd zapewne dobr
lekcj dla obu stron bitwy o Kaspro
wy. Co by si jednak nie wydarzyo,
jedna rzecz wydaje si by przes
dzona. Mijajcy sezon zimowy jest
ostatni w historii starej kolejki na Ka

Wykopane spod niegu


i przygotowane do transportu worki
z betonem znacz miejsce, gdzie
kiedy staa dolna stacja wycigu
saniowego w Kotle Gsienicowym

sprowy. Na nastpne wita Boe


go Narodzenia bdzie nowa kolejka
albo nie bdzie jej wcale.
Tomasz Zwijacz Kozica

fot. A. liwiski

iksze prace budo


wlane prowadzono
jedynie na Mylenic
kich Turniach, gdzie
pogbiano wykopy,
w ktrych maj si
pomieci urzdzenia nowej kolei.
Nie utrudniao to pracy starej kolej
ki, a podrujcy ni narciarze i tu
ryci mogli obserwowa kopark
z okien wagonikw.
W ramach prac kompensacyjnych,
na t zim zaplanowano i wykonano
transport gruzu z rozbirki fundamen
tw nigdy niedokoczonego wyci
gu w Dolince wiskiej oraz zlikwi
dowanego na pocztku lat szedzie
sitych wycigu saniowego w Kotle
Gsienicowym. Odkopane spod nie
gu worki z odpadkami zostay zwie
zione skuterem, ratrakami i kolejami
linowymi. Na wiosn trzeba bdzie
zapewne przeprowadzi kosmetycz
ne porzdki w tych miejscach.
Nic nowego nie wydarzyo si na
tomiast w sprawie skargi organizacji
ekologicznych wniesionej do Komi
sji Europejskiej. Nie zastosowano

1010 Biuletyn
Biuletyn 2/2007
2/2007

Rozmaitoci

Zmiany

organizacyjne
Monitoring turystyczny

poowie lutego 2007 r. w TPN na


stpia zmiana na stanowisku pracy
zwizanym z zapewnieniem bezpiecze
stwa w grach. Od tej pory zadania te b
dzie wykonywaa Pani Bogusawa Chlipa
a w ramach Zespou Udostpniania i Ko
munikacji Spoecznej.
Pani Bogusawa bdzie przyjmowa
wszelkie zgoszenia o sytuacjach, ktre
mog stanowi zagroenie dla bezpiecze
stwa turystw przebywajcych na szlakach
Tatrzaskiego Parku Narodowego. Infor
macje tego rodzaju bd przyjmowane te
lefonicznie lub za pomoc poczty elek
tronicznej. Tel. (018) 202 32 24, bchlipa
la@tpn.pl.

nowinki techniczne
W TPN rozpoczyna si nowa era
w sposobie monitorowania ruchu
turystycznego. Na pocztku tego roku
park kupi detektory suce
do automatycznego zliczania turystw
przebywajcych na szlakach.

o tej pory szacowanie liczby osb na ta


trzaskich szlakach odbywao si w opar
ciu o ilo sprzedanych biletw wstpu. Wyniki
te byy uzupeniane poprzez przeprowadza
ne od czasu do czasu akcje liczenia turystw.
Dziki temu stan wiedzy o liczbie osb przeby
wajcych w TPN jest bardzo dobry i niewiele
parkw w Europie, a pewnie i na wiecie, jest
w stanie pochwali si rwnie dokadn staty
styk. Moe pojawi si wic pytanie, czy skoro
jest tak dobrze, to warto cokolwiek zmienia.
Wydaje si, e owszem. Informacje z punk
tw, w ktrych sprzedaje si bilety wstpu,
nie obejmuj osb zwolnionych z opat. Po dru
gie, niezbdne jest dokadne zbadanie rozka
du ruchu turystycznego w gbi TPN, zwasz
cza na terenach rzadziej odwiedzanych. W opar
ciu o uzyskane wyniki bdzie mona podej
mowa konkretne decyzje w kwestii zarzdza
nia ruchem turystycznym, ktrych podstaw
nie bdzie decyzja arbitralna, ale wiarygodna
analiza.
Z powyszych wzgldw dyrekcja parku
zdecydowaa si na zakup urzdze do auto
matycznego monitorowania ruchu turystycz
nego na szlakach. Pierwszy detektor jest ak
tualnie testowany, a uzyskane wyniki obiecu
jce. Mamy nadziej, e w cigu kilku najbli
szych tygodni uda si kupi kilka kolejnych
sztuk.
W tym roku, ze wzgldu na przebudow
kolei linowej, gwny nacisk pooymy na
monitorowanie ruchu turystycznego w rejo
nie Kasprowego Wierchu, ale nie zamierza
my zaniedba take innych obszarw parku.
Nowe zakupy to nie wszystko. Od tego
roku informacje o iloci osb kupujcych bile
ty wstpu bd spyway do parku w ujciu
dziennym, a nie jak byo to dotychczas
w tygodniowym. Dziki temu statystyki wej
do TPN bd o wiele dokadniejsze.

Ruch turystyczny zim

kolejne zmiany

nformujemy narciarzy, e odcinki szlakw


turystycznych Mylenickie Turnie Kaspro
wy Wierch oraz Dolina Gsienicowa (Dolina
Sucha Stawiaska) Liliowe zostay wyczo
ne dla narciarstwa zjazdowego. Udostpnia si
je wycznie do podejcia. Aktualne informa
cje dotyczce udostpnienia parku dla narcia
rzy i turystyki narciarskiej mona znale na
naszej stronie www.tpn.pl oraz w zarzdze
niu dyrektora Tatrzaskiego Parku Narodowe
go w sprawie ruchu pieszego, rowerowego
oraz uprawiania narciarstwa na terenie TPN,
dostpnym rwnie na naszej stronie (BIP, za
kadka Zarzdzenia i decyzje).

fot. A. liwiski

11

Biuletyn

2/2007

Rozmaitoci

Kwartalnik

Tatry Nr 2(20)

ROZMAITOCI 615
Zim znw wicej (6), Orkiestra nad Maym Stawem (6),
Saharyjskie zanieczyszczenie (6), Wirtualny biuletyn (6),
Ostatnia taka zima (7), Kronika Stray Parku (7), Wystawy (8),
Bajo w Zakopanem (8), Album (9), Konkurs przyrodniczy (9),
Krtko (9), Fotografie Jzefa Oppenheima (10), Na tatrzaskim
szlaku (10), Bryndza pierwsza (11), Powitanie wiosny (11), Na
weselu i na fokach (12), Bohu uhonorowany (12), Stawk 100
euro (13), Nasz czowiek w Vancouver (13), Duo drobnych
zdarze (14), Raptularz przewodnicki (15)
Z DRUGIEJ STRONY TATR 1617
Ochrona przyrody po nowemu (16), Niech przemwi
dokumenty (17), Kozica bez gowy (17), Kronika (17)
TATERNICTWO 1820
Zima, zima, a niegu ni ma Jakub Radziejowski (18)
NARCIARSTWO 21
Jakubowa drabina Jakub Brzosko (21)
WYPADKI GRSKIE 2225
Uwaga, winica! Adam Marasek (22), Spad z nawisem
Marek Grocholski (24)
PRZYRODA 2649
Zima za Anna Fiema Maciej Karzyski (26), Wiosna
w styczniu Tomasz Skrzydowski, Edward Lichota (28), Go
ryczka betlejemska Tomasz Zwijacz Kozica (31), Inwentary
zacja zasobw lenych Tomasz Mczka (32), Wiatroomy
Tomasz Mczka (32), wierk na rozdrou Tomasz Mczka
(33), Wiosna na szczytach Tadeusz Zwijacz (34), Krtka, ale
haaliwa Filip Ziba, Tomasz Zwijacz Kozica (35), Spotka
nia z motylami Jarosaw Wenta (40), Paz mistyczny i leniwy
Tomasz Kli, Beata Sama (44), Rara avis, fenomen i unikat
Zbigniew Mierczak (46), Dekalog parkw narodowych. Nie
pal ognia Marek Kot (49)
W kadym numerze Tatr Czytelnik znajdzie przyrodni
cze sprawozdania z ostatnich trzech miesicy. To, co si dzie
je w tatrzaskiej przyrodzie, w duej mierze zaley od pogody.
Poczwszy od najnowszego wydania, Tatry prezentowa bd
krtk analiz zmian warunkw atmosferycznych autorami
tekstu Zima za s Anna Fiema i Maciej Karzyski z Instytutu
Meteorologii i Gospodarki Wodnej z Krakowa. To wanie do
dziwna pogoda sprawia, e bylimy wiadkami rzadko spoty
kanych zjawisk choby zakwitnicia krokusa w poowie mar
ca na Przysopie Mitusim, o czym pisz Tomasz Skrzydow
ski i Edward Lichota w artykule Wiosna w styczniu. Pierwsze
goryczki wiosenne zakwity 2 grudnia na Kopie Magury. Ich
bkitne kwiaty mona byo podziwia jeszcze w dzie wigilii
Boego Narodzenia oraz poowie stycznia na przeczy mi
dzy Kopiecami std tytu artykuu Tomasza Zwijacza Kozi
cy Goryczka betlejemska. W odrnieniu od nietypowych,
opisanych wyej zjawisk fenologicznych, zupenie zwykym
zjawiskiem byy silne wiatry halne, ktre w tym roku w polskiej
czci Tatr powaliy prawie 7 tys. metrw szec. drzew. Ich
ofiar pady gwnie wierki (pisze o tym Tomasz Mczka), ale

i kilka sosen czarnych, ktre dla upikszenia przyrody ta


trzaskiej zostay przed laty wprowadzone midzy innymi na
Nosalu. Gatunki obce geograficznie stanowi niepodany,
a niekiedy wrcz szkodliwy element. O ile jeszcze sosna czar
na w Tatrzaskim Parku Narodowym nie jest ekspansywna
(nie odnawia si naturalnie), to inne gatunki, takie jak modrzew
szkocki, limba syberyjska oraz wierk z nasion sprowadzo
nych z Austrii mog krzyowa si z gatunkami miejscowej
flory. Utrata czystoci genetycznej tatrzaskich drzew i krze
ww stanowi due zagroenie dla naturalnego charakteru przy
rody tatrzaskiej. Wiatry, eliminujc sztucznie wprowadzone
sosny, przyspieszaj powrt do naturalnoci. W wiosennych
Tatrach musz by wiosenne, kolorowe tematy: Wiosna na
szczytach Tadeusza Zwijacza i Spotkania z motylami Jaro
sawa Wenty. Sporo miejsca powicamy tatrzaskiej faunie:
Paz mistyczny i leniwy o salamandrze plamistej oraz Rara
avis, fenomen i unikat o kruku. Tomasz Zwijacz Kozica i Filip
Ziba pisz o tym, jak zwierzta przeyy tatrzask zim.
Bya Krtka, ale haaliwa, a to za spraw, latajcych nad Hal
Gsienicow wojskowych migowcw, wiczcych przed wy
jazdem na misj do Afganistanu, ktrym zdarzao si zab
dzi i nad sowack cz Tatr. Haaliwie byo te w noc
sylwestrow. W doliny Tatr Wysokich szczeglnie race
wiato i huk docieraj z nowej stacji narciarskiej na Zgorzeli
sku. Trudno jest oceni wpyw tego zjawiska na faun. Jeli
si jednak wemie pod uwag, e zim wiele gatunkw zwie
rzt schodzi w cieplejsze i mniej niene nisze rejony gr,
bezporednio ssiadujce z Podtatrzem, to mona sobie wy
obrazi, e taka noc musi by dla nich duym stresem. Przy
rodnicz cz Tatr koczy kolejny odcinek dekalogu zwie
dzajcych parki narodowe napisanego przez Marka Kota. Tym
razem Nie pal czyli o skutkach rozpalania ognisk.
TEMAT NUMERU Z dziejw fotografii 5071
Amatorzy iprofesjonalici, czyli trudne pocztki Wie
saw Siarzewski (52), Wieczorek, klasyk spod Tatr Anna
Liscar (61), Kolorowe Tatry Zbigniew adygin (63), Skarby
z Wilna Bogusaw Kowalski (64), Edward Feitzinger ijego
tatrzaskie widokwki Jn Gapar (66), Tatry, stare inowe
fotografie Andrzej A. Mroczek (70)
Fotografowanie Tatr to bardzo wdziczne zajcie. Nie
dugo minie 150 lat od chwili, gdy w Tatrach wykonano pierw
sze znane zdjcie. Jego autorem jest Walery Rzewuski
negatywy najprawdopodobniej nie zachoway si, ale na pod
stawie jego zdj wykonano drzeworytnicze reprodukcje, kt
re ukazay si w 1860 r. w krakowskim czasopimie Tygodnik
Ilustrowany. Pisanie o starej fotografii stao si ostatnio mod
ne. W przypadku Tatr mod t chyba zapocztkowaa wysta
wa, urzdzona przed kilku laty przez Muzeum Tatrzaskie
w galerii sztuki na Kozicu, i album Patrz w Tatry... Fotografia
tatrzaska i zakopiaska do 1914 r., ktry by jej pokosiem.
Od tego czasu, coraz czciej odbywaj si wystawy starych
zdj lub widokwek i ukazuj si towarzyszce im bardziej
lub mniej udane wydawnictwa. Wiele w nich brakw i bd
nych informacji, s bowiem z reguy wynikiem kompilacji
wczeniejszych dzie. Wikszo autorw zapomina niemal
zupenie o fakcie, e Tatry fotografowano rwnie od poudnia,
a duy w tym udzia mieli turyci czescy, wgierscy i niemiec
cy. Sowem blisze przyjrzenie si turystycznoartystycz
nemu zjawisku, jakim jest fotografia tatrzaska, skania do
postawienia tezy, e do dogbnego jego poznania droga jest
jeszcze bardzo daleka.
W artykule Amatorzy iprofesjonalici, czyli trudne po
cztki Wiesaw Siarzewski stara si uporzdkowa fakty
z czasw najdawniejszych prostujc niektre potoczne opi
nie, ale i zadajc nowe pytania, ktre jak na razie pozostaj
bez odpowiedzi. Kilkanacie nastpnych stron to przyczynki:
troch wiadomoci o niemal nieznanych pocztkach barwnej
fotografii tatrzaskiej, o skomplikowanych losach archiwum
wileskich turystwfotografw, o jednym z najwybitniejszych
polskich fotografikw lat midzywojennych Antonim Wieczor
ku, o dziejach rodu Feitzingerw fotografw i wydawcw
pocztwek...
Piszemy te o tym, dlaczego te dawne, czarnobiae,
poke i poplamione zdjcia s po prostu adne, dlaczego
tak nas fascynuj, dlaczego moda na stare trwa...
INNE GRY 7279
Dotkn ciemnoci Zbigniew adygin (72), Poskromi
Liathacha Micha M. Kowalski (76)
Jesieni Tatry odwiedziy Jaskini Krasnohorsk znaj
dujc si w Sowackim Krasie, nieopodal Roniawy, razem
z innymi wpisan na list wiatowego dziedzictwa przyrody
UNESCO. W Jaskini Krasnohorskiej nie ma sztucznego owie
tlenia, barierek i betonowych chodnikw. Jej zwiedzanie umoli
wiaj jedynie drewniane kadki przerzucone nad podziemnym
potokiem i trawersy linowe nad jeziorkami. Przed wejciem
otrzymujemy jaskiniowy kombinezon, kask i czowk, a zwie
dzanie odbywa si w niewielkich grupach. To nowe spojrzenie
na problem udostpniania jaski turystycznych nie masowe

zwiedzanie w wietle reflektorw, a kameralne, w warunkach


niemal takich samych, jak czynili to pierwsi odkrywcy, kiedy
zwiedzajcy mog sami Dotkn ciemnoci. Kilkusetmetro
wa trasa prowadzi pod jeden z najwikszych na wiecie su
pw naciekowych Kvape roavskch jaskiniarov sigajcy
ponad 32 m ponad dno sali, w ktrej si znajduje. Artyku oprcz
samej jaskini opisuje dzieje jej odkrycia i eksploracji.
Liathach to trzytysiczny masyw w grach pnocnej
Szkocji, na ktry wybra si Micha M. Kowalski. Aby unikn
pomyki, naley od razu zaznaczy, e chodzi o trzy tysice
stp, a nie metrw. Taki szkockich trzytysicznikw jest 284,
a zdobycie ich wszystkich jest nie lada przedsiwziciem.
Z tatrzaskiego punktu widzenia gry o wysokoci nieco prze
kraczajcej 900 m n.p.m. wzbudzaj umiech politowania, ale
autor przekona si na wasnej skrze, e ich zdobywanie nie
naley do najatwiejszych.
HISTORIA 80103
Podhalanie sprzed tysicy lat Jacek Rydlewski (80),
owiectwo w Tatrach Wojciech Gsienica Byrcyn (82), Re
quiem dla Ruskinowiec Wojciech Wilczek (84), Jubileusz
modej stulatki Mikul Argalcs (90), Najwspanialsze drogi
Tatr. Szklana Gra Jakub Radziejowski (96), Historia patenciar
stwa (cz. 6). Specjalny rodzaj sznurka c.d. Beata Sama
(102)
Cz powicona dziejom Tatr i Podtarza jest bardzo
urozmaicona. Otwiera j artyku Jacka Rydlewskiego Podha
lanie sprzed tysicy lat o badaniach archeologicznych w po
szukiwaniu ladw z okresu paleolitu. Systematyczne bada
nia prowadzone byy w latach 70. i 80. XX wieku. Przyniosy
odkrycie wielu stanowisk na terenie Podhala, Orawy i u podn
y Pienin. Wanym odkryciem byo udokumentowanie trwal
szych form osadnictwa, co wizao si ze znalezieniem rodzi
mych rde radiolarytu skay sucej czowiekowi paleoli
tycznemu do wyrobu narzdzi. Innym interesujcym artyku
em dotyczcym odlegej historii jest owiectwo w Tatrach
tekst Wojciecha Gsienicy Byrcyna, uzasadniajcy prawo
grali do nieskrpowanego gospodarowania w grach, ktre
mieliby otrzyma na podstawie dokumentw krlewskich.
Historii bardzo niedawnej dotyczy Requiem dla Ruskino
wiec artyku Wojciecha Wilczka o osadach w Grach Lewoc
kich, ktre zniky z powierzchni ziemi w czasie urzdzania
tam poligonu wojskowego. W tym roku przypada stulecie Zbj
nickiej Chaty, schroniska w Dolinie Starolenej. W artykule
Jubileusz modej stulatki pisze o tym Mikul Argalcs.
O rozdziale z dziejw taternictwa pisze Jakub Radziejowski
w artykule Szklana Gra. To tekst o dziejach zdobywania za
chodniej ciany omnicy, jednej z najwspanialszych w Ta
trach, cho przez polskich taternikw ostatnio jakby zapomnia
nej. Beata Sama kontynuuje swoj histori sprztu taternic
kiego w drugiej czci artykuu Specjalny rodzaj sznurka po
wiconego linie wspinaczkowej i rnym jej zastosowaniom.
MALARSTWO 104105
Cykl grski Wrblewskiego Anna Krl (104)
Anna Krl znawczyni malarstwa pisze o Andrzeju
Wrblewskim i jego Cyklu grskim, obrazom Tatr malowanym
w latach 50. XX wieku. W czasie pobytw w Zakopanem nama
lowa kilkadziesit prac, malowanych czarnym tuszem i pod
malowanych akwarel, ktre jak pisze autorka tchn groz.
Mona si o tym przekona na wasne oczy, bowiem artyku
ilustrowany jest reprodukcjami dzie Wrblewskiego.
PROZA 106107
Bryjarka Julian Klamerus (106)
ETNOGRAFIA 108109
Zajc, zwiastun wiosny Urszula JanickaKrzywda (108)
LEKTURY 110113
Kalejdoskop tatrzaski (110), Wielka narracja (113),
Malowany halny (113)
GRY I MEDYTACJA 114
Toast wrd ywiow Roman E. Rogowski (114)
TATRY NA WESOO 115
Zasada krka Ivan Bajo (115)
Ivan Bajo, taternik, karykaturzysta i humorysta cho on
sam broni si przed takim zaszufladkowaniem znany jest po
obu stronach Tatr. Tym razem pisze o tym, w jaki sposb upra
wianie wspinaczki pomaga zrozumie prawa fizyki. Na margi
nesie dodajmy, e w kwietniu i maju w Zakopanem, w siedzibie
Tatrzaskiego Parku Narodowego, czynna jest wystawa jego
rysunkw, na ktr zapraszamy wszystkich, ktrzy w tym
czasie zawitaj w Tatry.
MOIM ZDANIEM 116118
Na piechot Kuba Szpilka (116), Zielona wsteczka
Zbigniew adygin (118)

Zesp redakcyjny: Paulina Koodziejska, Szymon Ziobrowski; Wsppraca: dziay merytoryczne Tatrzaskiego
Parku Narodowego;
12 Biuletyn
2/2007
Wydawca: Tatrzaski Park Narodowy; Adres redakcji: Tatrzaski Park Narodowy, ul. Chaubiskiego 42a, 34500 Zakopane,
sekretariat@tpn.pl

Related Interests