You are on page 1of 9

AMINY I ICH POCHODNE

Organiczne pochodne amoniaku.


4/5 powietrza – azot. W naturze: aminokwasy, peptydy, białka, alkaloidy (kokaina, nikotyna,
morfina, meskalina…), neurotransmitery, stymulanty, kwasy nukleinowe…
Aminy psychoaktywne: meskalina, amfetamina, adrenalina…

Biologicznie aktywne aminy


O CH 3
CH2CH2NH2
CH-C-OCH 2CH2 N CH 3

CH 3
HO acetylocholina (neurotransmiter)
OH H 3C
N
dopamina (neurotransmiter) COOCH3
CH 3
H2 H
C C NH 2 OCOPh
H kokaina

amfetamina (stymulant) H

Chemia zbliżona do chemii alkoholi - bardziej zasadowe, bardziej nukleofilowe

NH3 NH2R NHR 2 NR3 NR4 X

1° 2° 3° 4° sole amoniowe

Nazewnictwo:
IUPAC: alkanoaminy
NH 2
CH 3 H

CH3NH2 CH3CHCH2NH2
metanoamina 2-metylo-1-propanoamina
(metyloamina)
(R)-trans-pent-3-en-2-amina
NH2

H 2N NH2 CH3NHCH2CH 2CH3

N-metylopropanoamina
1,5-pentanodiamina
benzenoamina
(anilina)
alkiloaminy - zwyczajowo
(CH3)3N trimetyloamina
aminoalkany (CH3)2NCH2CH2CH3 N,N-dimetyloaminopropan

1
3-(N-etyloamino)-1-fluorobutan
F N
H
C3H7 CH3
N

Niesymetrycznie podstawione 2o, 3o =


= N-podstawione aminy 1o

N-metylo-N-propylocykloheksyloamina
Pochodne azanu:
etyloazan = etanoamina = etyloamina
Aminy heterocykliczne:
4

3 N

2
N N N N N
1
H H H
pirydyna pirolidyna pirymidyna
piperydyna pirol
Właściwości fizykochemiczne
Układ piramidalny, konfiguracyjnie niestabilny
N - mniej elektroujemny niż O ⇒ N-H mniej polarne, słabsze
w.wodorowe,
mniejsza rozpuszczalność w wodzie, polarność

Twrz < Twrz (alkohole)

Inwersja atomu azotu – 6 kcal/mol (25 kJ/mol)

Chiralne aminy, które mogą być rozdzielone na enancjomery:


A. Aminy, których chiralność wynika z obecności chiralnego atomu węgla;

2
B. Czwartorzędowe sole amoniowe z chiralnym atomem azotu;

(S) (R)
N N
CH(CH3)2 (H3C)2HC CH2CH3
H3CH2C CH3 H3C

sole N-metyloetyloizopropyloaniliniowe

C. Aminy, które nie mogą osiągnąć stanu H 3C


przejściowego o hybrydyzacji sp2

H 3C N
CH3

Kwasowość: (R)-1,2,2-trimetyloazirydyna

Ka
RNH 2 + H 2O RNH + H 3O K a = 10-35

CH3CH2CH2CH2 Li
(CH3)2CHNHCH(CH3)2 (CH3)2CHNCH(CH 3)2
Li
LDA

Jon amidkowy można także otrzymać rozpuszczając metale alkaliczne w aminach (wolno):
Fe +3
2 Na + 2 NH3 2 NaNH2 + H 2

Aminy są b.słabymi kwasami.

Zasadowość:

Kb Kb = ok. 10-4
RNH2 + HOH RNH3 + OH

H
R H + R I amina jako nukleofil
N CH3I N
CH 3
elektrofil H
H

R H H amina jako zasada


R X
N + H-X N
H
H kwas H

3
Czynniki wpływające na zasadowość: A. Podstawienie gr. alkilowymi; B. Efekty indukcyjne i
rezonansowe; C. hybrydyzacja

A. NH3 CH3NH2 (CH3)2NH (CH3)3N

pKb 4.76 3.38 3.27 4.21

2° > 1° > 3° > NH 3

RNH 2 + H Cl RNH3 Cl
1° chlorek amoniowy

R 2NH2 Cl R 3NH Cl R4N Cl


2° chlorek amoniowy 3° chlorek amoniowy 4° chlorek amoniowy

B.

NH2 NH2
pKb = 2.88 pKb = 14.27

NH

X N
H pirol
pKb = 9.42 X = p-NO2 pKb = 13.0
p-Br 10.09 piperydyna
p-NH2 7.96

C.
CH3-C N sp - slabo zasadowy

SYNTEZA AMIN
I. Alkilowanie
A. Bezpośrednie alkilowanie amoniaku bądź amin:

NH3 + CH3Br CH2NH3Br

Aminy = nukleofile ⇒ dalsze alkilowanie


CH3Br CH3Br CH3Br
CH3NH 2 (CH3)2NH (CH3)3N (CH3)4NBr
B. Pośrednie:
1. Przez cyjanki:

R-X + CN R-C N + X
LiAlH4
R-C N RCH2-NH2
lub H2/kat.

4
2. Przez azydki:
LiAlH 4 (H2/kat.)
R-X + NaN 3 R-N=N=N R-NH2

3. Synteza Gabriela (aminy 1°):


O O O

K2CO3 R-X
NH NK N-R
- KX

O O O
O

H2SO4
OH + RNH3 HSO4
T OH

O
II. Reduktywne aminowanie aldehydów/ketonów

R R R" red. R
H
C O + H 2NR" C N + H 2O CH N R"
R' R' R'
red. = H2/kat., NaBH3CN
NaBH3CN pozwala na redukcję w środowisku kwaśnym (pH = 2-3), co ułatwia SN.
NaBH4 w tych warunkach hydrolizuje.
O NH2
NH

NaBH3CN
+ NH3
EtOH, pH=2 - 3

NaBH3CN
CH2=O + NHCH2C6H5 NCH2C6H5

CH2

NCH2C6H5

CH3 N-cyklopentylo-N-metylobenzyloamina

III. Synteza amin z kwasów karboksylowych


A. Redukcja amidów

5
O
O B LiAlH4
R C + H2NR' R C RCH2NHR'
NHR'
Cl

B. Przegrupowanie Hofmanna
O
Br2, NaOH
R C RNH2 + CO2
H 2O
NH2

III. Redukcja nitryli/związków nitro…

CZWARTORZĘDOWE SOLE AMONIOWE


Eliminacja/degradacja Hofmanna
Protonowane alkohole – OH2+- dobra grupa odchodząca, SN lub E
Protonowane aminy – nie biorą udziału w SN (NH3 - znacznie silniejsza zasada), ale biorą udział
w eliminacji → alkeny

Etapy:
1. wyczerpujące metylowanie (CH3I)
2. eliminacja (Ag2O, T)
CH3I
CH3CH2CH2CH2NH2 CH3CH2CH2CH2N(CH3)3 I
K2CO3

H N(CH3)3
H3CH2C T
CH3CH2CH=CH2 + HOH +
H N(CH3)3
H H
OH
Gdy możliwe różne regioizomery – powstaje najmniej podstawiony (zasada atakuje najbardziej
kwaśny proton) - reguła Hofmanna

REAKCJE AMIN
1. Tworzenie amidów i sulfonamidów
O O
R C + NH 2R' R C + HCl

Cl NHR'

6
O O
B
C 6H 5S Cl + RNH2 C 6H 5S NHR + HCl x B

O O test Hinsberga
2. Reakcje z kwasem azotowym (III) – nitrozowanie
H
HCl
NaNO2 H-O-N=O H-O-N=O H 2O + NO

N=O N kation nitrozylowy


O

N + NO N N=O

sól N-nitrozoamoniowa
(los zalezy od ilosci NH)
1° N-nitrozo przekształcają się w wodorotlenki diazowe, potem rozkład przez jon diazoniowy
(stabilny w przypadku amin aromatycznych)
R - H 2O
N N O R-N=N-OH R-N=N-OH2 R-N=N
H
- N2
R mieszanina

2° Deprotonowanie → N-nitrozoaminy
NaNO2
(CH3)2NH (CH3)2N-N=O
HCl, 0°C
N-nitrozodialkanoaminy – silne karcynogeny (enzym. utlenienie do monoalkilopochodnych →
utworzenie karbokationu)
NaNO2 – konserwant
3° Niestabilne → mieszaniny

SOLE ARENODIAZONIOWE

N N N

N N N

7
Stosunkowo stabilne, w podwyższonej T – odszczepienie N2 i powstanie reaktywnego kationu
fenylowego

Sole arenodiazoniowe rozkładają się wobec nukleofili –


reakcje podstawienia

Reakcje podstawienia:

OH

NH2 N2 I
HOH

KI
NaNO2
H CuCl/CuBr Cl/Br

CuCN

CN

reakcje Sandmeyera

Rozkład soli wobec KI→ jodki


Inne halogeny – tylko wobec Cu (I)

Usuwanie grupy diazoniowej – warunki redukcyjne:


CH 3 CH 3 CH3

NaNO2 H3PO2

H
Br Br Br
NH 2 N2
Przydatna syntetycznie, np gdy grupa aminowa służyła jako grupa kierująca.
Aplikacja diazowania – regioselektywne syntezy pochodnych benzenu.

8
NO2 NH 2 Br

HNO3,H2SO4 H2/Pd 1. NaNO2, H


T 2. CuBr
NO2
NH2 Br

Podstawienie elektrofilowe soli diazoniowych


(sprzęganie diazowe)
N
SE
N Cl
H
- HCl
H , H2 O N N(CH3)2
+ N
pH = 3-5 Cl

N(CH3)2

N N(CH3)2
N p-dimetyloaminoazobenzen
(żółcień masłowa)

Barwniki azowe – oranż metylowy, czerwień Kongo…


Większość barwników w przemyśle tekstylnym + grupa sulfonylowa