Sie sind auf Seite 1von 15

LNUX EL KTABI

Yazan: Kvlcm Hindistan


Http://www.fazlamesai.net/sundance
Telif Hakk 2003 Kvlcm Hindistan
Yasal UyarBu belgeyi, Free Software Foundation tarafndan yaynlanm bulunan GNU
Genel Kamu Lisansnn 2 ya da daha sonraki srmnn koullarna bal kalarak
kopyalayabilir, databilir ve/veya deitirebilirsiniz. Bu lisansn bir kopyasn
(Trke )

http://arayan.com/da/gpl_tr.html

(ngilizce)

http://www.gnu.org/copyleft/gpl.html

adreslerinde bulabilirsiniz.
Bu belgedeki bilgilerin kullanmndan doacak sorumluluklar, ve olas zararlardan belge
yazar sorumlu tutulamaz. Bu belgedeki bilgileri uygulama sorumluluu uygulayana aittir.
Tm telif haklar aksi zellikle belirtilmedii srece sahibine aittir. Belge iinde geen
herhangi bir terim bir ticar isim yada kuruma itibar kazandrma olarak alglanmamaldr. Bir
rn ya da markann kullanlm olmas ona onay verildii anlamnda grlmemelidir.

stanbul 2002
Merhabalar,

Bu kitap hazrlarken, olduka youn bir ilgi grmekte olan GNU/Linux'a hem yeni balam
nerde hangi komutu kullanacan bilmeyenleri, hem de bir sredir GNU/Linux kullanp yine
de baz prosedrlere tam olarak hakim olamamlar hedef aldm.

Bahsedilen komutlar, bata GNU/Linux datmlar olmak zere bir ok Unix sisteminde
geerlidierler BSD, SCOUNIX, SOLARIS vs. Fakat sistemden sisteme kullanmlarnda baz
farklar olabilir. Fakat hemen hepsinde, herne kadar aygt isimleri vs. deise de temel
kullanm ayn. Bu yzden szkonusu man dosyalarna bakld takdirde problemler kolaylkla
giderilecektir.
Bu dkman oluturulurken, kiisel tecrbeler, meslektalardan grler ve bolca da Internet
kullanlmtr. zellikle acil durumlar bal altnda yer alan komutlarn byk bir blm
sistemde root kullancs olmanz gerektirmektedir, root olmak ise sorumluluk getirir. Bu
yzden sizden ricam ok dikkatli olmanz.
Bu kaynakta imla hatalar ve hatta bilgi hatalarndan kaynaklanan yanllklar olabilir, bu
konudaki her trl geri dnleriniz en ksa zamanda deerlendirilecek, dkman daha doru
haline getirelecektir. Bahsedilen ilemlerin hepsi kullancnn kendi sorumluluundadr ve
yolaabilecekleri zararlardan -ve dahi mutluluklardan- biz sorumlu deiliz ;)
Hayat sizin, kendi riskinizde yaayn !
KIVILCIM Hindistan
sundance at fazlamesai nokta net

Bu kitapk temel olarak drt blmden olumakta.


-Temel Linux komutlar ve tular
-Acil durum zmleri
-Temel konfigrasyon dosyalar
-nemli Linux programlar

Lejand:
<CTRL><a> Ctrl ve a tularna baslaca anlamna gelir
cat dosya.txt dosya.txt dosyasnda cat komutunu altr

nemli Unix kriterleri:


1) Unix, komutlarn ve dosya isimlerinin kk/byk harf olmalarna dikkat eder. mozilla ve
Mozilla tamamen farkl komutlar olabilir. Sisteme giri yaptnz isim ve byk ihtimalle
sizden veri isteyen her alandaki giriiniz bu yapdadr.

2) Dosya isimleri 256 karakter uzunluuna kadar olabilir ve "." "_" "-" veya boluk karakterleri
ierbebilir.
3) . ile balayan dosya/dizin isimleri gizlidir, ls komutu ile direkt olarak gzkmez.
4) Komutlarda kullanlan dizinleri belirleyen / karakteri DOS'daki \ karakterinin karldr
5) Linux altnda btn dizinler/aygtlar / (root) dizini altnda bir tek aa oluturur (Dos gibi C:\
D:\ gibi disk isimleri yoktur)
6) Konfigrasyon dosyalarnda satr bandaki # byk ihtimalle yorumdur.

Blm 1:Temel Linux komutlar ve tular


Bu blmde Linux kullanmak iin gerekli olan temel komutlar ve tu komutlarn greceiz.
Bu komutlarn hepsi konsol dediimiz text ekrandan veya X-windows altndaki bir terminal
programndan (x-term, rxvt, aterm gibi) almaktadr. Fakat tu komutlarnn bir ksm
konsola zgdr ve x-altnda pencere yneticinize gre farkl hareket etmektedirler.
<Ctrl><Alt><F1>
Bir sonraki terminale gemektedir. Birok linux datm alla birlikte alt standart terminal
aar. Bunlar tamamen birbirindne bamszdrlar ve ezamanl alrlar. Yani birinde bir ilem
yaplmaya devam ederken bir dierine geip baka bir ileme balayabilirsiniz.
tty
Bu komutu yazdnz terminalin ismini verir size.
<Ctrl><Alt><F7>
Daha nceden am olduunuz sonra <CTRL><Alt><F1> ile ktnz X oturumuna geri
dner. Burada nemli nokta bunun alt konsollu bir sistemde geerli olmasdr. Eer
sisteminizde drt konsol varsa byk ihtimalle bu iin tuu F7 deil F5 olacaktr.
<Ctrl><Alt><Fn> (n=7-12)
n numaral X terminaline geer. Birden fazla X kullanmak mmkn olduu iin bunlar
arasnda gei yapabilirsiniz.
<Tab>
(text terminalde) Yazmakta olduunuz komutu tamamlar. Mesela README dosyasn
okutmak iin more RE yazp TAB'a basarsanz o anda bulunduunu dizindeki RE ile balayan
dosyalarn listesini grrsnz, eer tek dosya varsa satr tamamlanr. Ayn ey komut
isimleri iin de geerlidir, bas yazp taba bastnzda hemen basename diye komutun
tamamlandn grrsnz
<Yukar-aa ok>
Daha nceden girilmi komutlar arasnda gidip gelmenizi salar
<Shift><PgUp>
Terminal ktsnda ileri geri hareket etmenizi salar (ekrandan km olan yazlar grmek
vs.)
<Ctrl><Alt><+>
(X de) Bir sonraki ekran znrlne gemenizi salar. Tanml modlar /
etc/X11/XF86Config dosyasnda durmaktadr. En byk ekran modu Virtual Screen boyutunu
tanmlar.
<Ctrl><Alt><BkSpc>
(X de) Hereyi kesip X'den kmanz salar

<Ctrl><Alt><Del>
Sistemi kapatp reboot etmek anlamna gelir. Konsoldaki shutdown komutu gibi davranr.
Reset tuuna bamayp bunu tercih etmeniz gerekir.
<Ctrl>C
Mevcut komutu durdur. Genelde konsoldaki basit komutlar iin kullanlr
<Ctrl>d
Eer sizden girdi kabul eden bir konsol komutundaysanz dosya sonu (EOF) yollar,
promptaysanz logout olursunuz. O yzden iki defa basmayn ;)
<Ctrl>s
Terminale olan k durdurur
<Ctrl>q
Terminale olan ka devam eder
<Ctrl>z
almakta olan komutu arka plana gnderir
exit
konsoldan kar
reset
konsol bir ekilde sama sapan karakterler basyorsa (genelde binary bir dosyay ekrana
ka gnderdiinizde olur) dzeltmeye yarar
<ctrl>x
konsolda bir ie yaramaz ama Matrix'de nedense Neo kullanyordu. Neyse orda da bir ie
yaramamt, sanrz Neo'da Linux kullanyor ;)
<mouse orta tuu>
Genelde bir baka pencerede seilmi bir yazy paste etmeye yarar. Burada dikkat edilecek
nokta Linux altnda (KDE ve baz zel programlarn istisnas ile) copy+paste ileminin
Windowsdan farkl olmasdr. Bir yazy seerseniz, o seili olduu srece paste edilebilir olur
(bir kez paste edildikten sonra zaten bufferda kalr) yani bir copy emri vermeniz gerekmez,
seip paste edilecei yere gidip orta tua basmanz yeter. Konsolda kullanlabilmesi iin gpm
alyor olmas gerekir
<Shift><Insert>
Paste ilemini klavyeden yapar
~
Kullancnn ev dizini iaret eder /home/<login ismi> eklindedir genelde. cd ~/docs ev dizini
altnda docs'a gider. Sadece cd komutu ise cd ~ komutuna eittir ve ev dizine gider.
. ya da ./

o anda bulunduunuz dizin


/. ya da Slashdot
Internet'deki en salam haber sitesine gider ;)
..
Bir st dizini iaret eder

Blm 2: Genel komutlar


herhangibir_komut --help|more
szkonusu komut ile ilgili help
man balk
sistemdeki manuel dosyalar. Bir komut hakknda olabildii gibi bir dosya hakknda da olabilir
apropos balk
sz konusu balkla ilgisi olan komutlrn listesi
help komut
bash shell altnda genel bilgi verir komut hakknda
ls
Unix iin dir komutu
ls -al|more
Bir dizindeki btn dosyalar gsterir (. ile balayan gizli dosyalar da) komut burada more
komutuna ynlendirilmitir, bu sayede daha kontroll bir okuma salanabilir
cd dizin
Sz konusu dizine gemek
cp kaynak hedef
Bir yerdeki dosya ya da dizinleri baka bir yere kopyalamak. Unix'lerde genelde bu tr
komutlarda her zaman kaynak nce hedef sonra yazlandr
mcopy kaynak hedef
Belli bir kaynak dosya sisteminden (mount etmeniz art deil) bir dosyay baka bir yere
kopyalama. Ayn mantkta mdir, mcd, mren, mmove, mdel, mmd, mrd, mformat gibi komutlar
da vardr
ln kaynak hedef
Szkonusu hedefe hardlink atar. Szkonusu dosyalar iki yerde de var gibi gzkr,
herhangibir deiiklik dierini de etkiler, biri silindiinde dieri kalr. Hardlinkin engelleri, linkle
dosyann ayn dosya sistemi iinde olmas gereklilii ve dizinlerle zel dosyalara hardlink

verilememesidir.
ln -s kaynak hedef
Hedefde kaynak dosyasna sembolik bir link yaratr. Sembolik linkte szkonusu dosyann
nerede bulunacann bilgisi vardr. Sembolik linkler dizinler iin de kullanlabilir. Tek
problemleri ana dosya silindiinde link bozulmu olur.
rm dosyalar
Dosyalar silme. Sileceiniz dosyann ya sahibi olmanz lazm.
mkdir dizin
Yeni bir dizin yapmak
rmdir
bo bir dizini silmek
rm -r dosyalar
Dosya/dizin ve onlarn alt dizinlerini silmek. Root olarak kullanrken dikkat edin, nk hereyi
silebilirsiniz
cat dosyaismi|more
Bir dosyay sayfa sayfa grntlemek
less dosyaismi
Bir dosyay daha kontroll olarak okuma imkan. More komutunun eleniidir, biraz daha
fazla zellikleri vardr
pico dosyaismi
Bir text dosyasn, klasik basit bir tr editr ile editlemek. Ayn trden nano, joe, mcedit gibi
editrleri de kullanabilirsiniz
pico -w dosyaismi
Pico'yu satr sonunda cmleleri yuvarlamadan kullanmak kullanmak iin. Konfigrasyon
dosyalarn edtlerken yardmc olur
find / -name "dosyaismi"
Dosyaismi adl dosyay en st dizinden itibaren aramaya bala. Dosyaismi, * ve ? gibi joker
kararkterler de ierebilir "fazlames*" mesela fazlamesai.net.txt fazlamesai.org.txt dosyalarn
bulur
locate dosyaismi
find gibidir fakat dzenli olarak oluturulan bir veritabanna baldr, sistemdeki son
deiikliklerden haberi olmayabilir
touch dosyaismi
Dosyaismi isimli dosyann tarih bilgilerini deitirir. Eer o anda yoksa bu dosya bu sefer sfr
byte uzunluund oluturur
xinit
Pencere yneticisi olmayan bir X-windows aar

startx
Pencere yneticili standart bir X aar. DOS'da win komutu gibidir.
startx -- :1
1 numaral displayde X oturumu aar <Ctrl><Alt><F7-F8-F9...> ile gei yapabilirsiniz
xterm
Basit bir xterminal aar. Daha hafif versionlar (rxvt, aterm, eterm gibi) bulunur ve tercih edilir
shutdown -h now
Sistemi durdurur ve (ATX sistemlerde) kapatr
halt
reboot
Makinay kapatmak ya da reboot etmek iin

Dosya sktrma ve ama komutlar


tar -xvf dosya.tar
Szkonusu (sktrlmam) tar dosyasn bulunan dizine aar
tar -zxvf dosyaismi.tar.gz
Tar.gz'lenmi bir dosyay (*.tar.gz ya da *.tgz) bulunduunuz dizine aar
tar -zxvf dosyaismi.tar.gz -C dizin
dosyay dizin isimli dizine aar
tar -jxvf dosyaismi.tar.bz2 -C dizin
Bzip2 ile sktrlm dosyay szkonusu dizine aar (eski verisonlarda -Ixvf) kullanlrd
tar -zcvf arsiv.tar.gz dizin1 dizin2 dosya1 dosya2...
sz konusu dizin ve (veya) dosyalar arsiv.tar dosyas haline getirir ve gzip ile sktrr. z
yerine j kullanabilirsiniz
gunzip dosya.gz / bunzip2 dosya.bz2
szkonusu gz dosyasn aar
gzip -9 dosya
szkonusu dosyay en iyi ekilde sktrr, uzantsn da .gz yapar
bzip2 -9 dosya
gzipten %20 orannda daha iyi sktran bir program, zellikle de text dosyalarnda. Fakat

daha yava alr


unzip dosyaismi -d dizin
Szkonusu zip dosyasn sz konusu dizine aar
unarj e dosya.arj
Arj arivini aar
uudecode -o hedef kaynak
uuencode ile kodlanm (genelde email ekleri) dosyay aar

Sistem hakknda bilgi almak iin kullanlan komutlar:


pwd
bulunduunuz dizinin ismini verir
hostname
makinann ismini verir
whoami
login isminizi verir
id kullancismi
kullanc nosunu, grup nosunu ve alt gruplarn verir
date
tarihi gstermek ya da deitirmek iin kullanlr
date 101709382002 17 Ekim 2002 Saat: 09 38 yapar tarihi
bios tarihini deitirmek iin setclock komutunu kullanmanz gerekir
time
belli bir komutun ilemini bitirmesinin ne kadar sre tuttuunu gsterir
bir dizinin listelenme sresi mesela
time ls
who
sisteme giri yapm kullanclarn isimleri
finger username
belli bir kullanc hakkndaki bilgiler
last
sisteme en son giri yapm kullanclarn listesi
history|more
bulunduunuz kullanc ile son girilen komutlarn listesi. |more sayesinde sayfa sayfa
okuyabilirsiniz

uptime
makinann ne kadar sredir ak olduu
ps
kullancnn koturmakta olduu ilemlerin listesi
ps axu |more
btn proseslerin listesi
top
temel sistem durumu, almakta olan programlar ne kadar hafza/cpu kullandklar vs
uname -a
yerel sunucunuzun hakknda bilgiler
free
hafza bilgileri
df -h
disk doluluk boluk oran
du / -bh|more
dizinlerin boyutlar (biraz zaman alr)
cat /proc/interrupts
kullanlmakta olan interruptlar
cat /proc/version
Linux versionu ve dier bilgiler
cat /proc/filesystems
kullanlmakta olan dosya eitleri
cat /etc/printcap
yazclarn dzeni
lsmod
yklenmi olan kernel modlleri
set|more
sistem deikenleri
echo $PATH
PATH deikeninin ierii. Sistemde alabilir programlarn bulunduklar yerleri belirler
dmesg| more
kernel mesajlar /var/log/dmesg iine de bakabilirsiniz.

Blm3: Acil Durum zmleri/Genel zmler

Harddisk yaps:
Bu noktada Linux'un harddiskleri nasl tand konusunda bir eyler aklamakta fayda var
sanrm. Linux harddiski cinsine, hangi ide kablosuna takl olduuna ve master/slave
ayarlarna gre tanr.
rnek:
1.ide'e takl master bir harddisk /dev/hda'dr
2.ide'e takl slave bir harddisk ise /dev/hdd'dir.
Dolaysyla ana harddiskimizde yer atmz dnrsek vereceimiz komut cfdisk /dev/hda
olacaktr.
Evet, u anda hda'nn blmlerini gryoruz. Burada grmemiz gereken ey tahminen
cfdisk 2.11n
Disk Drive: /dev/hda
Size: 20560412672 bytes
Heads: 255 Sectors per Track: 63 Cylinders: 2499
Name
Flags
Part Type FS Type
[Label]
Size (MB)
-----------------------------------------------------------------------------hda1
Boot
Primary Win95 FAT32
6000.52
hda2
Logical Win95 FAT32
3000.24
hda3
freespace
1222.52
byle bir ekrandr.

Yeni partisyon oluturmak:


Yeni blm olutururken bizim ayarlayacamz disk blm Freespace yerine gelecektir. Bu
yzden cursor tular ile freespace'in olduu yere gelip orada New komutunu vereceiz. Bunu
verdiimizde cfdisk bize direkt olarak bu alan Linux olarak ayrr. Bunu yaparken de ne kadar
yer ayracan sorar.Verdiimiz rnekte elimizde 1222 mb bo alan bulunmakta. Bunun
1100'n Linux iin 122'sini de swap olarak ayrmak fena olmayacak. imdi bunun iin bize
ayrmak istediimiz yer sorulduunda 1100 diyeceiz ve otomatik olarak Linux blm
oluturulacak. Ve geri kalan 122mb freespace olarak belirtilecek. Tekrar burayi da secip
blmlendirdiimizde bu sefer yeni olusan 122mb'lk blmn stne gidip Type seenei ile
listeden 82'i seip burayi linux swap yapmamiz gerekmekte.
Tamaaam imdi greceiniz son ekran

Name
Flags
Part Type FS Type
[Label]
Size (MB)
-----------------------------------------------------------------------------hda1
Boot
Primary Win95 FAT32
6000.52
hda2
Logical Win95 FAT32
3000.03
hda3
Logical Linux ext2
1100.49
hda4
Logical Linux swap
122.03
Yapacamz son ilem ise Write seeneini seip bu disk blmlenme bilgilerini diske yazp
geerli hale getirmek. Bu noktada isterseniz sil batan yapp yeniden blmlenme
yapabilirsiniz, daha hibir ey yazlmad harddiske.
Write seeneini de kullandiktan sonra yapmamiz gereken mke2fs /dev/hda3 ile Linux
blmn ext2 dosya sistemine gre formatlamaktr.

Harddiskde hata var!

Harddiskde bir hata durumunda sistem byk ihtimalle tamir modunda almak iin sizden
root password isteyecektir. Hatta bu bile olmayabilir. Byle bir durumda yapmanz gereken
baka bir disk/cd den boot edip mount etmeden fsck yapmaktr ext2 ve ext3 sistemlerde bu
komutu altrabilirsiniz.
e2fsck -fy /dev/hda3 komutu ile yapabilirsiniz, byk ihtimalle problem hallolacaktr.

Windows Diskleri/CdRom'lar mount etmek

Yeni auto mount sistemler dnda Linux'da ana dosya sisteminin paras olmayan (ve
karlp taklaiblir medya) mount edilir. Bu Linux'un dosya sistemi aacnn bir parasdr.
nce bir dizin yaratrsnz
/mnt/fatc gibi
sonra da bunu mount edersiniz
mount /dev/hda1 /mnt/fatc
artk C drivenza ulamak istediinizde yapmanz gereken /mnt/fatc dizinini kullanmak
ayn sistemde CD/floppy mount etmek iin
mount /dev/cdrom /mnt/cdrom
kullanyorsunuz
zellikle cd mount ederken dikkat edilecek nokta mount edilmi cdnin cdromdan

kartlamayacadr. Bunun iin nce unmount etmeniz gerekir.


unmount /dev/cdrom gibi
eer u anda kullandnz herhangibir program cdroma eriiyorsa bu ii yapamazsnz.
Bunun iin ps -ef ile proseslere bakp vim /mnt/cdrom/dosya.txt gibi bir eyler aramak bir
yntem olabilir.
Bunu da yapp unmount ettikten sonra cd'i eject komutu ile kartabilir (ya da dmesine
basabilirsiniz)

Bir program ldrmek


# ps -ef|grep xmms
root
6074 5978 0 14:34 pts/11 00:00:00 grep xmms
kill -9 5933 gibi
killall xmms diyebiliriz, bu bizi proses idler ile uramaktan kurtarr.

Ethernet modlleri
ok sk rastlanan bir durumdur. Makinanza ethernet kart taktnz fakat hangi modl
kullanacanz bilmiyorsunuz. Btn mevcut ethernet modllerini denemek iin
modprobe -t drivers/net -a \*
ardndan da lsmod komutu ile yklenmi modllere bakp hangisinin sizinkisi olduunu
grebilirsiniz

Network ayarlar
ifconfig -a
ile baktmzda eer eth0 varsa modl dzgn alyordur, ama
ifconfig
ile baktmzda sadece lo gzkyorsa, eth0 gzkmyorsa yine ethernetiniz konfigre
edilmei demektir.
ncelikle networkde ne kullanlyor, sabit ipler mi var yoksa dinamik mi ? Mesela windows
makinalarda Network ayarlarnda bir IP yazyor mu yoksa otomatik mi alyor ?

Eer otomatikse yapacanz ey ok kolay


dhclient -q eth0
yok eer byle deilse size tahsis edilmi olan IP'i sistem yneticinizden renin. Byk
ihtimalle linux kurduunuz iin size bozulacaktr, umursamayn ;) diyelim 192.168.0.15 verdi.
Eer aksini sylemezse (zellikle de irketinizde 200 civar makina yoksa) netmasknz
255.255.255.0'dr ama siz yine de sorun. Komutumuz
ifconfig eth0 192.168.0.15 netmask 255.255.255.0 broadcast 192.168.0.255
Eveet artk adresimiz var, istersek ifconfig -a ile kontrol edebiliriz.
Fakat hala Internet'e kamyoruz. Diyelim ki gatewayimiz 192.168.0.1
O zaman komutumuz;
route add default gw 192.168.0.1 olacaktr
imdi bakalm
ping 212.156.4.4
eveet internete k var, fakat
ping ns1.ttnet.net.tr cevap vermiyor.
imdi de DNS ayarmz kald, o da
/etc/resolv.conf iine
nameserver 212.156.4.4 satrn eklemek eklinde olacak
tekrar deniyoruz
ping ns1.ttnet.net.tr

Ak portlar grmek
Makinanzda ak portlar grmek iin vermeniz gereken komut ok basit
netstat -tap

PC'nizdeki kartlar
Linux'un en sancl yanlarndan biri olan modl tantmann en nemli yardmcs;
lspci komutudur

Kernel Compile etmek


-nce kernel.org'dan kendinize en uygun kernel'i indirin.
-Ardndan /usr/src altna an.
-Ayn directory de bir linux softlinki yaratn kerneli iaret eden;
ls -s linux-2.18 linux
-imdi bu directorye gelip make xconfig ya da make menuconfig yapin. lki X altnda, dieri
konsol.
-kan ekranlardan gerekli aygtlarnz sein
-Save edip kn
-make dep
-make clean
-make bzImage
-make modules
-make modulse-install
bunlar yaptktan sonra kan bzImage dosyasn boot/i386/bzImage dosyasn /boot altna
bzImageyeni
adiyla kaydedin. Ardndan /usr/src/linux aldndaki System.map dosyasn /
boot/Systemyeni.map diye kayedin.
imdi de lilo ya yeni bir giri yapp
# Linux yeni kernel
image = /boot/bzImageyeni
label = linuxyeni
root = /dev/hda3
read-only
imdi de Lilo'yu altrn.

nemli linkler
Linux konusunda bilgi almak veya datm edinmek iin kullanabileceiniz nemli Trke
siteler:
http://www.fazlamesai.net
http://www.fazlamesai.org/forum
http://ileriseviye.org
http://enderunix.org
http://linux-sevenler.de
http://linux34.com