You are on page 1of 4

Krimski rat

Nakon guenja revolucionarnih pokreta, koji su zahvatili Evropu tokom 1849. god., ruski car
Nikola I ponovo je pokrenuo Istono pitanje tj. pitanje podjele teritorija Osmanskoga carstva.
Kao povod za rat uzima se ultimatum kojeg je sultanu poslao Nikola I, koji se odnosio na
pravo zatite pravoslavnog ivlja u Osmanskom carstvu. Iako je sultan popustio Rusiji, ona
mu je objavila rat 1853. god. Ruski armijski korpus zauzeo je Vlaku i Moldaviju, a ruska
mornarica nanijela je teak poraz osmanskoj floti kod Sinope. Bojei se ruske prevlasti u
rjeavanju istonog pitanja, Engleska i Francuska su, pod izgovorom odbrane integriteta
Osmanskog carstva, objavile rat Rusiji 1854. god.
Saveznici su za glavni napad izabrali Krimski poluotok. Njihova vojska sastavljena od 55.000
ljudi iskrzala se i opkolila Sevastopolj. Opsada je trajala 11 mjeseci, za koje vrijeme se posada
Sevastopolja junaki branila, ali je grad je pao 9. septembra 1855. god. Nakon toga, obje
strane su bile iscrpljene, te vie nije bilo veih vojnih operacija na Krimu. Pod pritiskom
Austrije i Pruske, ruska vojska je bila prinuena da se povue iz dunavkih kneevina Vlake i
Moldavije. U Aziji je ruska vojska imala uspjeha na kavkaskom ratitu, gdje je zauzela jaku
tvravu Kars.
Nakon iznenadne smrti Nikole I 1855. god., nasljednik Aleksandar II nastavio je rat ali bez
uspjeha. Pregovori o miru zapoeli su nakon saveznikog osvajanja Sevastopolja i zakljueni
su 1856. god. u Parizu. Po njegovim odredbama Rusija je bila duna da se odrekne prava na
Istanbul, te izgubila je pravo da dri ratnu flotu na Crnom moru i da podie utvrena du
obale mora. Time je Crno more proglaeno neutralnim. Prolazi Bosfor i Dardaneli se zatvaraju
za ratne brodove svih zemalja. Takoer, Rusija je izgubila i dio Besarabije, te je njen uticaj na
Dunavu dosta oslabio.
Istono pitanje u drugoj polovini XIX st.
Velika istona kriza predstavlja jedan od kljunih dogaaja u historiji meunarodnih,
dilomatikih odnosa druge polovine XIX stoljea;
Ona predstavlja vanu etapu u rjeavanju istonog pitanja.Istono pitanje ovog perioda
ureivalo je odnos Porte sa evropskim silama, koje su u svojoj imperijalistikoj ekspanziji
nastojale pripojiti pojedine teritorije Osmanskog carstva;
U drugoj polovini XIX stoljea velike evropske sile se otvorenije mijeaju u unutranje stvari
Carstva. Bosna kao pogranina pokrajna Osmanskog carstva, od samog poetka bila je
obuhvena ovim pitanjem;
U vremenu Tanzimata Osmansko carstvo je uspjelo da ublai svoju zaostalost u odnosu na
Evropu.
Od poetka 60-ih godina XIX stoljea, usljed tekih ekonomskih i socijalnih prilika izbijali su
seljaki ustanci.Oni su usmjeravani u politikom i nacionalnom pravcu;
Najvei znaaj je imao ustanak 1875.-1878, koji je zapoeo u Hercegovini, potom je zahvatio
Bosnu, Sandak, Makedoniju i Bugarsku.
Socijalni ciljevi ustanka bili su ruenje agrarnog sistema i stvaranje slobodnog posjeda, a
politiki osloboenje od osmanske vlasti i ujedinjenje sa Srbijom i Crnom Gorom;
Srbija i Crna Gora su pomogle ustanak i objavili su rat Osmanskom carstvu.U ratu su
doivjele poraz, to je bio razlog ulaska Rusije u rat sa Osmanskim carstvom;

Ustanak u Hercegovini podignut je zahvaljujui agitaciji iz vana. Stvorena kriza je rezultat


konflikta izmeu evropskih sila oko Osmanskog carstva;
U Hercegovini su se sve vie zaotravali odnosi izmeu pravoslavnog ivlja i predstavnika
Porte.Nevesinjski seljaci su se s orujem odmetnuli u planine;
Ustanak je poeo u julu 1875. u nekoliko malih sela u Hercegovini oko Nevesinja, Ljubinja i
Stoca.Portini predstavnici su pokuali pregovarati sa ustanicima, ali bez uspjeha;
Crna Gora je poela pomagati pokret u Hercegovini.Rusija je posredno doprinijela podizanju
ustanka. Na ustanku su radili: trgovci, sveenici, seljaci, hajduci.Ustanak su pomagali neki
krugovi iz Srbije;
Na dizanje ustanka pomiljalo se usvim krajevima Bosne gdje su ivjeli Srbi.Voe pokreta su
izradile plan ustanka, po kojem je trebalo podrijeti to dublje u Bosnu i uhvatiti veze sa
Hercegovcima;
Neposredni povod za ustanak bio je zakup desetine. Vlasti i muslimanski ivalj su bili
zaprepaeni ustankom. Prvi ustaniki zamah je bio skren,ali nije bio u potpunosti uguen;
Pobunjenici su nastavili borbu iz planina.Osmanske vlasti su pozvali pobunjenike da se vrate
kuama, a da e njihov status biti popravljen;
Kriza se dodatno proirila u Bugarskoj. Ustanak su podigli pravoslavni podanici zbog
kontrole grkih fanariota nad pravoslavnom crkvom;
Bugari su traili ne samo osloboenje od grke crkve, ve i nacionalnu nezavisnost.Bugarski
nacionalisti su bjeali u Srbiju,Vlaku i Moldaviju i sa tog prostoru pripremali ustanak;
Poetkom maja 1876. pokuali su u Balkanskim planinama dii ustanak.Pobunjenici su
zauzeli nekoliko osmanskih utvrena i izvrili pokolj stotine muslimana;
Vlasti su intervenisali regularnim trupama i uguile ustanak do 9.juna 1876. godine.
Srbija i Crna Gora prije nego to su ule u rat sa Osmanskim carstvom sklopile su savez.
Crna Gora je za sebe traila Hecegovinu i Skadarski vilajet, a Srbija Bosnu i Novopazarski
sandak;
Prema sporazumu od 26.maja1876.Srbija i Crna Gora su trebale zajednikim snagama napasti
osmansku vojsku. Knez Milan Obrenovi je poslao ultimatum Porti 30.6.1876, koji se
odnosio na Bosnu, tvrdei da su Osmanlije nanijeli velike tete trgovini Srbije;
Porta je odbila ultimatum, nakon ega je Srbija 2. jula 1876. objavila rat, a Crna Gora dan
kasnije.Ova vijest je dodatno zaotrila odnose meu velikim silama;
Rusija i Austrija bile su najvie zainteresirane istonim pitanjem.Kako se nije mogla nagoditi
s britanskom vladom Rusija se odluil nagoditi sa Austro-Ugarskom;
Prvi dogovor je bio na sastanku u Rajhtatu 8.jula 1876.gdje je dogovoreno da se nee
mijeati u srpsko-osmanskom ratu, a usluaju osmanske pobjede traile bi uspostavljanje
statusa quo za Srbiju;
Srbija nije bila spremna za rat.Stotine ruskih dobrovoljaca je otilo u Srbiju, a ruski general
ernajev imenovan je za zapovjednika srpske vojske;

U ratu je bila pogrena taktika srpskog kneza Milana. U bici kod Aleksinca spska vojska je
bila poraena avgusta 1876. Nakon toga, i Crnogorci su se povukli iz Hercegovine.
Nakon poraza knez Milan se obratio velikim silama za posredovanje u prekidu rata, to su iste
i prihvatile.
Rusija je smatrala da treba imati saglasnost velikih sila oko izrade protokola kojim bi se
Osmansko carstvo natjeralo na reforme. Ruski ambasador u Londonu uvalov i lord Derbi
sastavili su protokol o reformama u Osmanskom carstvu;
Rusija je traila od Porte da zakljui mir sa Crnom Gorom, provede reforme i smanji vojsku
na mirnodobski nivo;
est sila je 31. marta 1877. potpisalo protokol u Londonu, ali ga britanska Vlada ve sutra nije
priznavala, traei da se istovremeno izvri razoruanje Rusije i Osmanskog carstva; ,
Porta je nakon toga odbila Londonski protokol i izjavila da ga smatra mijeanjem u unutranje
stvari Carstva.Na odbijanje protokola Rusija je odgovorila mobilizacijom vojske, a ruski
ambasador u Istambulu obavijestio je Portu, da joj je Rusija objavila rat (24.4.1877);
Prve ratne operacije poele su krajem juna 1877. Dizraeli je zahtijevao da britanska flota
okupira moreuze Bosfor i Dardanele.No vlada se opredijelila na diplomatske korake;
Lord Derbi je uruio diplomatsku notu uvalovu, gdje je stojalo da britanska Vlada nebi
dopustila blokadu Sueskog kanala, okupaciju Egipta, zauzimanje Carigrada i izmjenu statusa
moreuza, to je ruski ambasador svatio da je Britanija spremna ui u rat;
uvalov je ponudio lordu Derbiju program za mir,s tim da je traila za Bugarsku ogranienu
autonomiju, a sa sebe bi uzela jugozapadnu Besarabiju i prikljuila luku Batum na istonoj
obali Crnog Mora,
Uporedo sa diplomatskim, odvijale su se vojne operacije,gdje je glavni cilj Rusije bio da
preu Balkanske planine i priblie se Istambulu, te uu u sjeveroistonu Anadoliju,zauzmu
Kars,Ardahan i Erzurum;
Kada se rumunski knez Karol proglasio samostalnim i objavio rat Osmanskom carstvu,Rusi
su preli njegov teritorij i uli u Bugarsku;
Tako su u ratu protiv Osmanskog carstva bile Rusija,Bugarska,Rumunija,Crna Gora i
Srbija.Ruska vojska je brzo napredovala osvajajui grad za gradom.
Vjerovalo se da e Rusija za mjesec dana poraziti Osmansko carstvo. Meutim, u pozadini je
ostala neosvojena tvrava Plevna, ija je opsada trajala est mjseci.
Osmanlije su pretrpjeli velike gubitke, ali su zaustavili Ruse kod Karsa.To je dovelo do
nesigurnosti Rusije,pa je bilo prijedloga da se rat zakljui na osnovu statusa quo.
Dizraeli je nastojao privoliti britansku vladu kakobi se ukljuila u ovaj sukob slanjem svoje
flote u moreuze, ali bez uspjeha. Rusi su osvojili Plevnu krajem 1877. godine;
Osmansko carstvo je trailo poetkom 1878. godine mir.Uporedo sa pregovorima Rusija je
osvojila Sofiju i Jedrene, Crna Gora: Niki,Ulcinj i Bar, a Srbija: Pirot i Ni;
Nakon toga, uslijedile su reakcije Britanije i Austro-Ugarske. Car Franjo Josif je opomenuo
cara Aleksandra II na potivanje Rajhtatskog i Budimpetanskog sporazuma;

Ruski car bojei se sukoba sa ovima velikim silama, naredio zaustavljanje pohoda pred
zidinama Istambula.Porta je potpisala primirje 31. januara 1878 u Jedrenima.
Ovim ugovorom Osmanlije su predale tvrave u: Vidinu, Ruuku i Silistri, pristala na
autonomiju Bosne i Bugarske, te dala pravo Rusiji na koritenje moreuza;
Rusijaje nastavila sa vojnim pohodima i nakon primirja, pa je dola do atalde u blizini
Istambula, to je izazvalo paniku u Londonu;
Britanska flota je februara 1878. prola kroz Dardanele i usidrila se naspram Istambula kod
Prinevskih ostrva.I Britanija i Austrougarska su prijetile prekidom diplomatskih odnosa
ukoliko Rusija osvoji Istambul, to bi znailo objavu rata;
Ruska se zbog toga ograniila na osvajanje SanStefana nedaleko od Istambula.
Rat izmeu Rusije i Osmanskog carstva zavren je potpisivanjem mirovnog ugovora u San
Stefanu 3.marta 1878. Uslove San-Stefanskog mira, Osmanlijama je diktirao Ignjatev, a oni su
se zasnivali na odredbama Jedrenskog mira;
Isti je predvia ostvaranje Velike nezavisne Bugarske, suverenitet Srbije i Crne Gore,
autonomije za Bosnu i Hercegovinu.Vrhovnu vlast u Bugarskoj trebao je imati carski ruski
komesar.
U rjeavanju Istone krize,pored Rusije,odluivale su i tri druge velike sile:Britanija,AustroUgarska i Njemaka;
Odlukama San-Stefanskog ugovora velike sile su protivile, stoga su traile njegovo
ponitenje,odnosno reviziju;
Stoga su sazvali novi kongres u Berlinu, koji je poeo 13.juna 1878.
delegacija velikih sila bili su ministri spoljnih poslova i predsjednici vlada;

godine.Na elu

Kongresom je presedavao Bizmark.Glavni pregovori su voeni naprivatnim sastancima


idogovorima.
Prvo je rijeeno pitanje Velike Bugarske koja je podijeljena na tri djela.Velika polemika se
vodila oko Bosne, na kraju amadmanom 24 Austrougarska je dobila pravo okupacije Bosne;
Srbija i Crna Gora dobile su nezavisnost i znatno teritorijalno proirenje na tetu Osmanskog
carstva.
Kongres je zavren 13.jula 1878. Rusija je doivjela poraz,anuliranjem rezultata SanStefanskog mirovnog ugovora. Ovim Kongresom velike sile suzbile su Rusiju da samostalno
rjeava Istono pitanje,kao svoje pitanje;
Osmanko carstvo je takoe poraeno.Evropska diplomatija je vjeto koristila slabost
osmanske drave,kako bi ostvarila svoje ekspanzionistike ciljeve;