Sie sind auf Seite 1von 734

MONUMENTA

SPEGTANTIA
HI ST OR IA M S L AV R M M E R I D I N A LI M
VOLUMEN XLIII.

kl
.
ACTA COMITIALIA
REGNI CROATIAE DALMATIAE SLAVONIAE
VOLUMEN V.

HRVATSKI SABORSKI SPISI.

:'

. . UREDIO

FERDO II,
.

[-,

PRAVI LAN JUGOSLAVENSKE AKADEMIJE.

KNJIGA P E T A : OD GODINE 1609. DO 1630. GODINE. S DO


DATKOM OD GODINE 1570. DO GODINE 1628.

CIJENA 10

U ZAGREBU 1918.
NA PRODAJU U AKADEMIJSKOJ KNJIARI LAV. HARTMANA
(ST. KUGLP.

U knjiari Jugoslavenske akademije Lav. Hart man a (St. Kugli)

u Zagrebu ,..-.:
dobivaju se knjige, sa svojima Jugoslavenske akademije znanosti i
/_,
. umjetnosti, i to:
I. Zbornici, koje izdaje akademija. ,
1. Rad Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti. (Knj. 1.213.):
Knjige 1.59. zajednike su za sva tri razreda; od njih nema vie u zalihi knj. 4.10.
i 14; ostale pak stoje: knj. 1.19. po 250, knj. 20.59. po 3. Poevijod knj-.
60.: posebne knjige razreda historiko-filologikoga i filosofiko-juridikoga: svaka
knjiga po 3, samo 129. knj.. 4, 142. knj. 350, knj. 213. 2; posebne,knjige
razreda matematiko-prirodoslovnoga: knj. 137., 139., 141., 149. i 163. po 2, ostale
knjige po 3, samo knj. 120. za 4, knj. 122. i 185. po 5, a 123. za 1;50>
u slavu petdesetgodinjice preporoda hrv. knjige g. 1885. knj. 80. 4, Bokovi'ceva
stogodinjica: knj. 87., 88. i 90, zajedno stoje 9.
2. Stari pisci hrvatski. (Knj. 1.23.)
*"
Enj 1 Pjesme M. Marulia 4; knj. 2. Pjesme Siska, Menetia Vlahovia i Ojora
Dria 4; knj. 3. i 4. Pjesme Mavra Vetrania Cavia; 3. knj. 4, 4. knj*
5; knj. 5. Pjesme Nikole Dimitrovia i Nikole Naljekovia 4; knj. 6. Pjesme
Petra Hektorovia i Hanibala Luia 4 ; k n j . 7. Djela Marina Dria 6 ; k n j . 8. Pjesme Nik. Naljekovia, A. Cubranovia, M. Pelegrinovia i S. Mietia baljevia i Jegjupka neznana pjesnika, 3 4 0 ; knj. 9. Djela Ivana Fr. Gundulia
10; knj. 10. Djela Frana Lukarevia Burine 5; knj. 11. Pjesme Miha
Bunia Babulinova, Maroja i Oracija Maibradia i Marina Bureia 3*60; knj.
12., 13. i 14. Djela Gjona Gjora Palmotia: 12. 6, 13. 7, 14. 4; - k n j . 15.1
Djela Antuna Oleevia 4; knj. 16. Djela Petra Zorania, Antuna Sasina i Savka
Guetia Bendevievia 5; k n j . 17. Djela Jurja Barakovia 6 ; , knj. 18.
Pjesni razlike Dinka Ranine 5; k n j . 19. Djela Gjbna pjora Palmotia. (Dodatak.)
K l ; knj. 20. Crkvena prikazana starohrvatska 16. i 17. vijeka 5; k n j . .21,
_
Djela Dominka Zlataria 5; k n j . 22. Jerolim Kavanin: Bogatstvo i ubotvo,
6; - knj. 23. Djela Matije Antuna Rejkovia 8.
3. Starine. Knj. 1.-35.(1869.-1916.) Knj. 1. 2-50, knj. 7., I ., 21., 22., 23.,24.,25., 26., 29., 30.,
31., 32., 34. po 4, knj. 33. 7, knj. 35. 5, ostale po 3.
4. Monumenta spectantia historiam Slavorum meridionafium. (Knj. 1.39.):
Knj. 15., 9., 12., 17., 21., 22. Listine odnoajib, izmedju junoga Slavenstva i mle
take republike; 1., 2., 3. i 9. po 6; 4., 21., 22. po 8.; 5. i 12. po 5.; 17. za
4. Knj. 6., 8., 11.. Gommissiones et relationes Venetae. Tom. 1. 2: 3.; .
i l i . knj. po 4, 8. knj. 5. Knj. 7. Documenta tustome chroaticae periodum
antiquam illustrantia 12. Knj. 10., 13., 27., 28. i 29. Monumenta Hagusina.
Str. 1.5.: knj. 10. K. 5, knj. 13. 6, knj. 27. 5, knj. 28. 5, knj. 29. 7. knj. 14. Scriptores. Vol. 1. Annales Ragusini Anonymi, item Nicolai de Ragnina 6.
Knj. 15., 16. i 20. Spomenici hrvatske krajine. . 1.-3.; knj. 15. i 16. po. 6,
knj. 20. 8 ; - K n j . 18. Acta Bulgartae ecclesiastica. 6 . - K n j . 19. Acta coniurationem
Petri a Zrinio et Francisci de Frankopan nee non Francisci Nadasdy illustrantia^
5 60. - Knj. 23. Acta Bosnae potissimum ecclesiastica; 10. Knj. 24. Index
rerum. personarum et locorum in voluminibus 1. 5.. Monumentorum spectantium
historiam Slavorum meridionalium; 6. Knj. 25. Scriptores. Vol. 2. Chronica Ragusina J. Restii et J. Gundulac; 7. Knj. 26. Scriptores. Vol. 3. Thomas archidiaconus: H''storia Salonitana; 4 . - Knj. 30. Scriptores. Vol. 4. Kercselich Annuae;
5. Knj. 30/ 2 . Scriptores. Vol. 4. Kercselich Annuae; 5. - Knj. 31. Scriptores.
Vol. 5. A. Vramecz Kronika; 2. Knj. 32. i 34. Monumenta Uscocchorum I. II. po 8.
Knj. 33., 36. i 39. Acta comitialia: I. 6.; . i III., 8. Knj. 35. i 38. Mo
numenta Habsburgica I.; II.; po 6. Knj. 37. A. S. Gradii epistolae; 8.
5. Monumenta historico-juridica Slavorum meridionalium. (K 1.10).
-
-_._,
Knj. 1. Statuta et leges civitatis Curzulae; 6. Knj. 2. Statuta et leges ' c i v i t a t i ^ ^ ^
lati ;> 6. Knj. 3. Statuta et Leges civitatis Buduae civitatis Scardonae
et insulae Lesinae; 9. Knj. 4. Statuta lingua croatica conscripta.
sani zakoni: vinodolski, poljiki, vrbanski i donekle svega krkoga otok": litavski,
veprinaki i trsatski; 6. Knj. 5. Urbaria lingua croatica ccr.scripta. Hrvatski
urbari. Svezak 1.; 8. - Knj. 6. Acta croatica. Tom. 1. (Ab anno 1100.1499.); 7.--.
Knj. 7. Statuta confraternitatum et corporationum Ragusinarum. Bratovtine i
obrtne korporacije u republici dubrovakoj od 13. do konca 18. vijeka. Sveska 1. i 2.;
po 3. Knj. 8. Libro delli ordinamenti e delie usance della uniuersitade et dello
commun della Isola de Lagusta. Knjiga uredbama i obiajima skuptine i obine
otoka Lastova; 3. Knj. 9. Liber statutorum civitatis Ragusii a. 1272. 7
Knj. 10. Statutum et reformationes civitatis Tragurii. 1915.: 8.

Ifabetski indeks za ovaj [V.]


- svezak Hrvatskih saborskih
spisa" izai e naknadno na po
etku V I sveska toga zbornika.

MONUMENTA
SPECTANLA

HISTORIAM SLAVORUM MERIDIONALIUM.

EDIDIT

ACADEMIA SCIENCIARUM ET ARTIUM SLAVORUM


MERIDIONALIUM.

VOLUMEN QUADRAGESIMUM TERTIUM.

ZAGRABIAE 1918.
OFFICINA ARCHIEPISCOPALI.

.ACTA
COMITIALIA REGNI CROATIAE DALMATIAE
SLAVONIAE.
VOLUMEN V.

HRVATSKI SABORSKI SPISI.


UREDIO

FERDO II,
PRAVI LAN JUGOSLAVENSKE AKADEMIJE.

KNJIGA PETA: OD GODINE 1609. DO 1630. GODINE. S


DODATKOM OD GOD. 1570. DO GOD. 1628.

U ZAGREBU 1918.
NA PRODAJU AKADEMIJSKOJ KNJIARI LAV. HARTMANA
(ST. KUGLI).

PREDGOVOR.
Peta knjiga Hrvatskih saborskih spisa" zaprema razdoblje od
1608.1630., to jest vrijeme drugoga banovanja grofa T o m e E r d o dyja'1608. 1 1615.), onda B e n e d i k t a T h u r c z y j a L u d b r e k o g a
(1615.1616.), kneza N i k o l e F r a n k o p a n a T r a k o g a (1617.-
1622.), grofa J u r j a Z r i n s k o g a (1622.1626.) i grofa i g m u n d a
E r d o d y j a (1627.1639.), sina grofa Tome Erdodyja, do godine 1630.
Konano dodat je opsean D o d a t a k " , u koji su uli naknadno nadjeni
spisi od godine 1570. do 1628. Objelodanjena gradja malom je iznimkom
sva sasvim nova, jer od 427 komada prvi ih je puta u ovoj knjizi
tampano 403, dakle ima ve od prije ppznatih samo 24, to jest iz
Stobbeusa Epistolae 2 kom., Kukuljevia Jura regni 8, Lopaia Starine
XXIV. 4 kom;, Krajikih spomenika (\ kom., Laszowskoga Turopolje
2 kom. i Klaia Statut grada Zagreba 2 komada.
Jo neobjelodanjena gradja uzeta je iz ovih arkiva:
Zagfeb:

a)
b)
o)
d)
a)
b)

zemaljski
75 komada
kaptolski
10

akademiki
26

nadbiskupski
29

Be:
tajni dravni
13

u ministarstvu zajednikih
financija- (ili tako zvani ko
morski arkiv)
20

c) ratni
86

Budimpeta:
a) ugar. zemaljski
103

b) muzealni
3

Grac:
tajer. zemaljski
33

Monyorkerek:
arkiv grofova Erdody
4

Kod toga ule su u obzir ove zbirke.

VI
Z a g r e b a) z e m a l j s k i a r k i v : Prothocolla generaliurn regni
congregation u m Vol. II. i III.; Acta statuum et ordinum; Acta commissionum; Acta neoacquisita; b) k a p t o l s k i (sada deponiran za naunu
upotrebu u zem. arkivu):, Acta antiqua (do 1700.). ) a k a d e m i k i :
Acta; Erdodyana. d) n a d b i s k u p s k i : Politicum; Epistolae ad episcopos
Zagrabienses scriptae vol. I. e) g r a d a Z a g r e b a , sada deponiran za
naunu upotrebu u zem. arkivu.
.

B e a) d r a v n i : Hungarica (acta); Hungarica (comitialia); Turcica ;


Grosse Correspondenz. b) k o m o r s k i : Ungarische Landtage; Familienarchive : Druskoczy; Acta Zriniana. c) r a t n i : Vindica, Croatica, Grenzverhandlungsacten ili Kanzleiakten Gruppe VII.
B u d i m p e t a a) z e m a l j s k i : Conceptus expeditionum cancellariae); Benignae resolutiones regiae; Liber regius; Acta particularia
(neregistrirani komadi iz bivega arkiva ugar. dvorske kancelarije); Acta
publica; Trtenelmi emlekek; Thurz leveltr (najvei dio arkiva poro
dice Thurz, prenesen u Budim iz Arve (u sjev. Ugar.), gdje je jo
mnogo spisa ostalo); Neo-registrata acta (NRA), koja su neko bila u
zem. arkivu u Zagrebu, no 1885. otpremljena u Budimpetu po banu
grofu Khuenu-Hedervryju b) n a r o d n o g a m a d a r s k o g a m u z e j a :
Temeljna zbirka (trzsanyag).
G r a c S t a j e r . z e m a l j s k i . Neko j e bio podijeljen u fascikule
i brojeve bez obzira na kronologiju. Poetkom XX. vijeka uzee ga preuredjivati po tonom kronolokom slijedu i gradju razvrstavati u Schuber-e.
Taj posao medjutim nije dovren. Tako je danas u tom arkivu teko i
veoma nezgodno raditi. Glavna zbirka za hrvatsku povijest jeste K r i e g s a k t e n . Spisi to su se ticali Krajine, otpremljeni su jo teajem XVIII.
vijeka u Be u ratni arkiv, tako da su u Gracu ostali samo spisi to
se tiu t a j e r s k i h s t a l e a .
Glavna pitanja kojim su se hrvatski sabori bavili izmedju godine
1608. i 1630. bjehu popunjenje banske stolice po kralju na predlog hrv.
stalea i uspostavljenje banske vlasti od Drave do Jadranskoga mora",
kako je to negda bilo, pak pitanje imenovanja asnika na Hrvatskoj i
Slavonskoj Krajini i pitanje na Krajinu doseljenih Srba,1) koje su hrvatski
stalei traili za sebe kao polukmetove, budui da su se oni naselili na
njihovom zemljitu. S tim pitanjima u vezi ja sam i u ovoj knjizi prihrao sve dekrete kojima su kraljevi imenovali banove, jedino dekret
x

) U spomenicima se redovito kae Vlasi (Walachi, Wallachen) ; stoga sam i stavio


uz naziv Srbi ili srj)ski u zagradama Vlasi ili vlaki. Da su ti Vlasi upravo Srbi
gl. m o j Pregled hrv. povijesti str. 235. bili. 3.

VI]

bana grofa Jurja Zrinskoga nijesam nikako mogao nai. Nadalje uvaio
-sam i spise to se tiu Krajine, a izdani su povodom urgencija hrvat
skih stalea. Neke je od ovih objelodanio R a d o s l a v L o p a i u Spo
menicima hrvatske Krajine", no imao sam u premnogo sluajeva prilike
uvjeriti se, da su Lopaievi prijepisi mahom netoni, pae i nepotpuni;
esto se ini, kao da ih on nije ni kopirao u svrhu publiciranja, ve
samo u svrhu upotrebe za svoje studije, jer inae ne znam da rastu
maim, zato je isputao ne samo pojedine rijei, nego i itave stavke,
kaikad v a n o g a s a d r a j a . To se isto ima kazati i spisima to
se tiu Srba. U ovoj sam zbirci, razumije se, objelodanio samo ono,
to je bilo u svezi s djelovanjem hrvatskih stalea, najpae u svezi s tako
zvanom srpskom komisijom, koju su hrvatski stalei jednako urgirali
na dvoru, da se ve jednom rijei srpsko pitanje u njihovu korist. No
time nijesu iscrpani spisi, to se tiu Srba kao cjeline. R a d o s l a v
L o p a i sabrao je dodue zbirku to se tie Srba, a kojoj j e dao
natpis Monumenta ecclesiae Graeco-orientalis", no ova zbirka, takova
kakova je sada, ne moe ui u tampu, jer niti su joj prijepisi pouzdani
(ni latinski ni njemaki), niti je ona toliko potpuna, koliko bi trebala
da bude; ona j e poglavito sastavljena od spisa iz nadbiskupskoga arkiva
u Zagrebu (iz birke Epistolae ad episcopos Zagrabienses), te se ni malo
ne obazire na spise u Bekim i Petanskim arkivima, a kamo li na do
mae u srpskim diecezanskim i manastirskim arkivima. Taj posao morat
e dakle naa akademija da s temelja na novo zapone.
Budui da je ovom knjigom u glavnom iscrpan a i objelodanjena
sva gradja, to se tie hrvatskih sabora od 1526. do 1608., pristupit
u izradbi obeane studije (u Predgovoru I. knjige), koju u objelodaniti
u akademikom Radu".
Kod korekture pomagao me je i kod ove knjige kolega dr. J u l i j e
G o l i k , na emu mu od srca hvala.
U Zagrebu, 30. novembra 1918.

Ferdo ii.

&

SADRAJ.
I. Hrvatsko-slavonski sabori za banovanja grofa Tome
Erddyja (1608.1615.)
. . . . . . . . .
1. IS. januara 1608. Pragu. Kralj Rudolf nalae hrvat
skomu saboru, da.ne trai od turopoljskih plemia jednoselaca ratne dae.
. . . . . . . .
2. 31. oktobra 1608. U Gracu. Lavantinski (gradaki) bi
skup Juraj Stoboeus, glavni savjetnik, nadvojvode Fer
dinanda, javlja grofu Nikoli Zrinskomu, to se misli u
Gracu krajikim Srbima (Vlasima).
. . . .
3. 17. novembra 1608. U Gracu. Lavantinski biskup Juraj
Stoboeus, glavni savjetnik nadvojvode1 Ferdinanda, pie
generalu Ruprechtu Eggenberkomu, da odobrava sta
jalite Hrvata u pitanju Krajine.
. . . .
4. 5. decembra 1608. U Gracu. Gradako dvorsko ratno
vijee podastire nadvojvodi Ferdinandu svoje mnijenje
zahtjevima ugarskih i hrvatskih stalea s obzirom na
Krajinu. . . . .
5. 6. decembra 1608. U Pounu. Kralj Matija II. potvrdjuje
od kralja Rudolfa sankcionirane hrvatske saborske za
kljuke od 5. juna 1604
6. 17. decembra 1608. U Beu. Kralj Matija II. nalae gradu
Varadinu, da se imade pokoravati grofu Tomi Erdodyju.
7. 27. i 28. februara 1609. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga
sabora sazvana za 21. februara. . . . . . .
8. 27. februara 1609. U Zagrebu. Hrvatski sabor moli Gjuru
Thurzo-na, da se kod kralja Matije II. zauzme, e bi grof
Toma Erddy to prije bio uveden u punu bansku vlast.
9. 27. februara 1609. U Zagrebu. Hrvatski sabor preporu
uje Gjuri Thurzo-nu opinu grada Zagreba. . . .
10. 5. aprila 1609. U Beu. Kralj Matija II. stavlja banu grotu
Tomi Erddyju do znanja, da podvrgava Srbe (Vlahe)
u Ogulinu, Modruama, Brinjaima i Tounju knezovima
Frankopanima.
. . . . . . . .' .

X
11. 27. aprila 1609. U Gracu. Odgovor nadvojvode Ferdi
nanda ugarskim i hrvatskim poslanicima s pounskoga
sabora na njihove zahtjeve glede Krajine
12. 18. maja 1609. U Jastrebarskom. Ban grof Tomo Erddy
poziva grad Zagreb na sastanak u Zagreb za 2. juna.
13. Prije 4. septembra 1609. U Pounu. Mnijenje1 nepoznata
lana ugarske dvorske kancelarije sastavu poun
skoga sabora.
.
14. 4. septembra 1609. U Beu. Kralj Matija II. pozivlje peujskoga naslovnoga biskupa Petra Domitrovia na sa
bor u Poun za 1. novembra. . . . . . .
15. 4. novembra 1609. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora sazvana za 3. novembra
16. 2. januara 1610. U Pounu. Zastupnici grada Zagreba na
pounskom saboru, Mihajlo Verni i Luka Smoli,
ulau prosvjed protiv nekih zakljuaka istoga sabora
pred palatinom Gjurom Thurz-nom. . . . .
17. 17 .januara 1610. U Beu. Kralj Matija II. javlja gradu
Zagrebu, da je Ivana Drakovia Trakoanskoga ime
novao metrom tavernikom
18. 20. aprila 1610. U Zagrebu (na Kaptolu). Zakljuci hr
vatskoga sabora.
. . .
19. 16. maja 1610. U Gracu. Nadvojvoda Maksimilijan Ernst
pie Nikoli Zrinskomu Srbima (Vlasima), naseljenima
po njegovim primorskim posjedima
20. 18. jula 1610. U Beu. Kralj Matija II. pozivlje peujskoga biskupa i velikoga prepota kaptola zagreba
koga Petra Domitrovia, da bezodvlano dodje u Be. .
21. 24. augusta 1610. U Beu. Kralj Matija II. nalae grofo
vima Tomi i Petru Erddyju, Petru Drakoviu Trakoanskomu i Franji Orehovekomu, da ne gaze prava
i privilegija itelja mjesta Brezovice kod Kalnika.
22. 7. septembra 1610. Na Cesargradu. Ban grof Tomo Erddy poziva opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb
za 23. septembra.
.
23. 23. septembra 1610. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga
sabora

bora

27. 25. januara 1611. U Beu. Kralj Matija nalae peujskom


biskupu i prepotu zagrebakoga kaptola Petru Domitroviu, da podjie' u Preov (Eperjes) na oktavalno su
dovanje.
28. 12. oktobra 1611. U iama. Ban grof Toma Erddy po
zivlje kaptol zagrebaki na sabor zakazan u Zagreb za
25. oktobra
29. 25. oktobra 1611. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
. . 30. 24. januara 1612. U Beu. Kralj Matija II. javlja zagre
bakom biskupu Petru Domitroviu, da na glas smrti
brata cara Rudolf a II. odgadja za 2. februara u Be sazvano vijee kraljevskih ugarskih savjetnika. . . .
31. 7. aprila 1612. U Novigradu. Ban grof Toma Erddy po
ziva opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb za 7. maja.
32. 7. maja 1612. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
33. 8. januara 1613. U Beu. Kralj Matija II. pozivlje zagre
bakoga biskupa Be<tra Domitrovia na sabor u Poun
za 24. februara.
34. 13. februara 1613. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora. '
35. (13. februara 1613. U Zagrebu). Hrvatski sabor obraa
se na kralja Matilju II. zbog instalacije grofa Tome Erddyja i zbog doseljenih Srba (Vlaha), koji bi se imali
podvri' onim vlastelinima, na kojih posjedima stanuju.
36. 13. februara 1613. U Zagrebu. Hrvatski sabor preporua
kralju Matiji II. gradove Koprivnicu i Krievce, da im se
snizi odredjena taksa
.
37. 19. februara 1613. U Zagrebu. Kaptol zagrebaki javlja
palatirm Gjuri Thurz-nu, da alje na pounski sabor kao
svoje zastupnike kanonike Baltazara Napulvja i Pavla
Jagustia.
38. 22. februara 1613. U Zagrebu. Opina grada Zagreba
preporua palatinu Gjuri Thurzo-nu svoje interese pri
godom zasijedanja pounskoga sabora. .
. . . .
39. 27. februara 1613. Beu. Austrijska dvorska komora
pita ugarsku komoru, kako bi se udovoljilo elji ba'na
grofa Tome Erddyja, da mu se isplati zaostala plaa.
40. U martu 1613. U Pounu. Na kraljevske propozicije od
govara pounski sabor medju ostalim ovo: . . . .
41. Prije 15. marta 1613. General na slavonskoj Krajini ba
run. Zigmund Fridrik Trautmansdorf moli nadvojvodu
Ferdinanda, neka ishodi kod kralja Matije, da hrvatski
stalei puste Srbe (Vlahe) u dosadanjem njihovom po
loaju

XII
42. 19. marta 1613. U Pounu. Kralj Matija li. trai od nad
vojvode Ferdinanda mnijenje zahtjevu hrvatskoga sa
bora zbog doseljenih Srba (Vlaha)
43. 20. marta 1613. U Pounu. Austrijska dvorska komora
trai od ugarske uputu glede molbe gradova Kopriv
nice i Krievaca.
.
44. 25. marta 1613. U Ivaniu. Martin Dobrovi, sveenik
u Ivaniu, javlja zagrebakom biskupu Petru Domitroviu, da su Srbi (Vlasi) na njegovu (biskupovu) pismenu
poruku odgovorili, da _ e da mu plaaju desetine, jer
bi se tako zamjerili nadvqjvodi Ferdinandu i tajerskoj
gospodi.

45. (Poslije 9. aprila 1613.). Mnijenje slavonskoga generala


igmunda baruna Trautmansdorfa zahtjevu hrvat
skoga sabora spram Srba (Vlaha)
46. 27. aprila 1613. U Beu. Kralj Matija 11. pozivlje zagre
bakoga biskupa Petra Domitrovia u Be za 19. maja.
47. 13. maja 1613. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
48. 30. maja 1613. Kralj Matija II. pozivlje zagrebakoga bi
skupa Petra Domitrovia, da ga prati na njemaki dr
avni sabor.
49. 4. juna 1613. U Beu. Kralj Matija II. daje Petru Trakoanskomu i Grguru Pet-u vlast, da istrijebe protestan
tizam iz Varadina
50. 20. juna 1613. U Vasvru. Kaptol vasvarski svjedoi, da
su pred njime uloili zastupnici grada Varadina pro
svjed protiv jednoga zakljuka hrvatskoga sabora od'
13. maja 1613
51. Prije 24. jula 1613. Zagrebaki biskup Petar Domitrovic
moli nadvojvodu Ferdinanda, da podvrgne Srbe (Vlahe),
naseljene na biskupskim posjedima, njegovoj vlasti i da
im naloi, da mu plaaju desetinu.
52. 13. augusta 1613. U Negovi. General na slavonskoj Kra
jini igmund Fr. Trautmansdorf svjetlije nadvojvodi
Ferdinandu, da ne podvrgne Srbe (Vlahe) zagrebakom
biskupu ni ostaloj slavonskoj gospodi
53. U septembru 1613. U Linu. Zagrebaki biskup Petar
Domitrovic moli po drugi put nadvojvodu Ferdinanda,
da mu podvrgne Srbe (Vlahe)
54. U septembru 1613. U Linu. Zagrebaki biskup Petar
Domitrovi moli nadvojvodu Maksimilijana Ernsta, da
se kod nadvojvode Ferdinanda zauzme za njegove za
htjeve

55. 8. oktobra 1613. U Regensburgu. Nadvojvoda Maksimilijan Ernst moli nadvojvodu Ferdinanda, da bi javio za
grebakom biskupu Petru Domitroviu, e se je on kod
niesa za njegove zahtjeve zauzeo

79
80

81
82;
83
84
86
87

88

90

91
93

94

95

XIII
t

56. 10. oktobra 1613. U Regensburgu. Kralj Matja II. po


zivlje nadvojvodu Ferdinanda, da Srbe (Vlahe) na sla;vonskoj Krajini podvrgne- vlasti biskupa zagrebakoga.
96
57. Poslije 10. oktobra 1613. U Ivaniu. Srbi (Vlasi) Ivanike
Krajine mole generala Trautmansdorfa, da ne budu pre

dani zagrebakom biskupu, ve da budu podloni samo


kralju i njegovim generalima.
'97
58. 6. novembra 1613. U Linu. Kralj Matija II. eli, da za-,
grebaki biskup Petar Domitrovi i dalje jo ostane na
dvoru.
. . . . . . . . . . . . . .
98
59. 14."novembra 1613. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
. .
. .
v 99
60. Polovicom novembra 1613. U Zagrebu. Zagrebaki bih
skup Petar Domitrovi moli po trei put nadvojvodu
Ferdinanda, da bi njegove zahtjeve glede Srba (Vlaha)
ispunio. . . .
. . ..,.'.
. . ,
. .
101
61. 26. novembra 1613. U Wiener-Neustadtu. Nadvojvoda
Ferdinand moli brata nadvojvodu Maksimilijana Ernesta, da mu izjavi svoje mnijenje zahtjevu zagreba
koga biskupa Petra Domitrovia glede Srba (Vlaha).
102
62. 10. januara 1614. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand
stavlja nadvojvodi Maksimilijanu Ernestu do znanja
razloge, s kojih ne mogu Srbi (Vlasi) da budu predani
oblasti biskupa zagrebakoga
- . .
103
63. 20. marta 1614. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
105
64. 7. augusta 1614. U Linu. Kralj Matija II. uzima u zatitu
stanovnike Omike Krajine u Dalmaciji protiv senjskih
Uskoka potvrdjui im privilegija dana od kralja Ru
dolf a, u Pragu 3. aprila 1599
107
65. 16. augusta 1614. U Somogyvru. Vesprimski biskup
Franjo Ergeljski preporua palatinu Gjuri Thurzo-nu za'
bana Ivana Keglevia
109
66. 23. augusta 1614. U Linu. Kralj Matija . die Nikolu
Malakoczvja Susjedgradskoga u red veliki.a.
. .
110
67. 10. novembra 1614. U Varadinu. Grof Tomo Erddy
pozivlje opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb za 27.
novembra.
. . . . . . . ' . . . . .
112
68. 27. novembra 1614. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa r
bora.
. . . . . . . . .
'. . . .
112
II. Hrvatsko-slavonski sabori za banovanja Benedikta
Thurczyja Ludbrekoga (1615.-1616.).
. . .
.

117

69. 16. februara 1615. U Beu. Ban Benedikt Thurczy po


lae pred kraljem Marijom II. prisegu bana i tajnoga sa
vjetnika.
. . . . . . " " . . . . - . -

119

XIV
70. 16. februara 1615. U Beu. Kralj Marija II. imenuje bana
Benedikta Thuroczyja tajnim savjetnikom.
71. 16. februara 1615. U Beu. Kralj Matija II. javlja stale
ima kraljevine Dalmacije, Hrvatske i Slavonije, da je
Benedikta Thuroczyja Ludbrekoga imenovao banom.
72. 15. marta 1615. U Vinici. Ban Benedikt Thurezy moli
predsjednika dvorskoga ratnoga vijea baruna Ivana
Mollarta, da mu posije banski banderij i tromjesenu
plau za isplatu banske ete.
.
. . .
73. 27. aprila 1615. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
74. 27. aprila 1615. U Zagrebu. Hrvatski sabor moli kralja
Matiju II., da bana Benedikta Thuroczyja dade uvesti u
vlast.
. . . .:
75. 27. aprila 1615. U Beu. Kralj Matija II. imenuje grota
Tomu Eddyja tavernikom.
76. 14. maja 1615. U Beu. Kralj Matija II. pita zagre
bakoga biskupa Petra Domitrovia za savjet, koga bi
po smrti Nikoki Istvanffyja imenovao metrom vra
tarom
77. 4. septembra 1615. U Pragu. Kralj Matija nalae Nikoli
i Ivanu Peainoviu. starjeinama Srba (Vlaha) u Sla
voniji, da se imadu staviti na raspolaganje komisiji u
pitanju Srba (Vlaha), kad se ona sastane*
78. 26. septembra 1615. U Pragu. Odgovor kralja Marije
II. hrvatskim saborskim poslanicima kanoniku Pavlu
Jagustiu i Nikoli Maleniu
79. 12. oktobra 1615. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
.

80. U novembru 1615. U Zagrebu. Zagrebaki biskup Petar


Domitrovi obraa se u pitanju Srba (Vlaha) na nadvoj
vodu Leopolda
81. 5. januara 1616. U Pragu. Austrijska dvorska komora
izvjeuje hrvatskoga saborskoga poslanika Nikolu Maknia isplatama hrvatskih vojnika.
. .
82. 18. aprila 1616. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
83. 25. maja 1616. U Brandysu nad Labom. Kralj Matija II.
trai od zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia savjet
sazivu pounskoga sabora. '
84. 3. juna 1616. U Jastrebarskom. Grof Toma Erddy, kra
ljevski tavernik, javlja opini grada Zagreba, da mu je
v
Toma Mikuli priopio nasiljima, to ih je jueranji
dan (2. juna) poinio Ivan Kruelj, pa stoga nalae, da s*e
krivci kazne, a ugrabljena djevojka vrati materi odno
sno bratu.
85. 16. juna 1616. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.

86. 20. juna 1616. U Vinici. Ban Benedikt Thurczy javlja


kralju Matiji II. gibanju Turaka, a onda ga moli za
banderij i plau banskih eta
87. 4. septembra 1616. Kralj Matija II. stavlja hrvatskim
saborskim izaslanicima do znanja, da je poslove srpske
(vlake) komisije predao u kompentenciju nadvojvode
Ferdinanda
88. 17. septembra 1616. U Zagrebu. Ivan Kruelj odustaje
od parnice protiv Franje Humskoga nakon njegova oi
tovanja, da se odrie Barbare Mikulii, keju je "zaruio
protiv njezine volje
89. 19 septembra 1616. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga
sabora
. . . .
. .
90. 17. novembra 1616. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga
sabora.
: . . . . ' .
III. Hrvatsko-slavonski sabori za banovanja kneza Nikole
Frankopana Trakoga (16171622)
91. 5. aprila 1617. U Pragu. Kralj Matija imenuje kneza Ni
kolu Frankopana Trakoga hrvatskim banom, nabraja
njegove dunosti, pa mu odredjuje plau i ine banske
dohotke. . . .
92. 24. aprila 1617. U Pragu. Kralj Ferdinand U. daje Nikoli
Maleniu nasljedno pravo vrenja prijekoga suda na
imanjima po Hrvatskoj

93. 24. aprila 1617. U Pragu. Kralj Matija II. nalae zagre
bakom biskupu Petru Domitroviu i velikau Petru
Rattkayju, da kao kraljevski komisari hrvatskom saboru
predstave novoga bana knelza Nikolu Frankopana Tra
koga.
94. 28. aprila 1617. U Pragu. Austrijska komora nalae u
ime* kralja Matije II. ugarskoj, da/isplati banu Nikoli
Frankopanu Trakomu najmanje 5000 for. za popravak
utvrde Brkievine.
95. 28. aprila 1617. U Pragu/Kralj Matija II. nalae ugarskoj
komori da stavi u teaj banu Nikoli Frankopanu Tra
komu plau tajnoga savjetnika.
. . . . . ' .
96. 15. juna 1617. U Pragu. Kralj Matija II. nalae biskupu
Petru Domitroviu j Petru Rattkayju, da kao kraljevski
komisari predadu banu Nikoli Frankopanu sve banske
gradove, katele i utvrde
97. 10. oktobra 1617. U Pragu. Kralj Matija II. pozivlje za
grebakoga biskupa Petra Domitrovia na sabor u Poun za 13. decembra

XVI
98. 6. decembra 1617. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora
.,
99. 27. decembra 1617 U Ebersdorfu. Kralj Matija II. po
zivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia na sa
bor u Poun 4. marta
100. 4. marta 1618. U Pounu. Spisak hrvatskih velikaa i
plemia prisutnih u pounskom saboru
101. Prije 2. maja 1618. Ivan Keglevi moli kralja Matiju II.',
da bi naloio, da se njegov brat Juraj pusti iz zatvora.
102. 15. maja 1618. U Pounu. Krunidbena zavjernica Ferdi
nanda II.
103. 25. maja 1618. U Pounu. Palatin grof igmund Forgach
izdaje (na molbu hrvatskih saborskih poslanika) ovje
rovljeni prijepis krunidbene za vjernice Ferdinanda II.
104. Prije 15. juna 1618. Koncept kraljeva odgovora na
hrvatske tegobe
'

105. 15. juna 1618. Odgovor kralja Matije II. na hrvatske


tegobe, iznesene na pounskom saboru.
., . . .
106. 15. juna 1618. U Beu. Kralj Matija nalae hrvatskim
staleima, da nagovore zemaljskoga kapetana grofa
Tomu Erddyja na poslunost banu Nikoli Frankopanu
Trakomu, ili da banu predade ast kapetansku. . .
107. Prije 17. juna 1617. Pounski sabor na kraljev odgovor
hrvatskim tegobama
. . . .
108. 17. juna 1618. U Pounu. Izabrani kralj Ferdinand II.
izdaje hrvatskim staleima zasebnu krunidbenu zavjernicu prije svoga krunisanja za ugarsko-hrvatskoga kra
lja (1. jula).
.
109. 23. juna 1618. U Pounu. Palatin grof igmund Forgach
izdaje na molbu zagrebakoga biskupa Petra Domitro
via ovjerovljeni prijepis zasebne krunidbene zavjerniice izabranoga kralja Ferdinanda II. od 17. juna.
.
110. 12. jula 1618. U Beu. Kralj Matija II. dozvoljava gradu
Varadinu na preporuku hrvatskoga sabora trg.
.
111. 23. jula 1618. U Beu. Kralj Matija II. imenuje vesprimskog biskupa Franju Frgeljskoga predsjednikom srpske
(vlake) komisije i dajei mu neke upute
112. 23. jula 1618. U Beu. Kralj Matija II. daje uputu komisarima Franjj Bathynyju, Benediktu Pkayju i Mojsiji
Czirkyju
113. 16. augusta 1618. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga
sabora
114. 28. augusta 1618. U Beu. Reskripti kralja Matije II. u
poslu srpske (vlake) komisije i poun. zak. l. XXXII :
1618
.
.
.
.
.
.

158
161
162
163
164
169
171
171

173
174

174

176
177
178
179
180

185

XVII
115. 28. augusta 1618. U Beu. Kralj Matija II. nalae Ivanu
i Nikoli Peainoviu, poglavicama slavonskih Srba, da
se komisiji stave na raspolaganje. . . . . .
.188
116. 20. oktobra 1618. U Beu. Kralj Matija II. javlja vespnmskom biskupu Franji Ergeljskormu, da obustavlja
dalje djelovanjei srpske (vlake) komisije
189
117. 29. oktobra 1618. U Beu. Kralj Matija javlja banu Ni
koli Frankopanu Trakomu, da je djelovanje srpske
(vlake) komisije do dalje odredbe iz vanih razloga
obustavio
'. .
190
118. 31. oktobra 1618. U Bosiljevu. Ban Nikoli Frankopan
knez Traki pozivlje zagrebakoga prepota Balta
zara Napulja, da kod povjerenstva izaslana zbog uredjenje krao'ikih Srba (Vlaha) zastupa interese kralje
vine Hrvatske. . .
191
119. 10. novembra 1618. U Szentgyrgyu (Svati Jur) kod
Pouna. Ugarska se komora obraa na austrijsku zbog
publiciranja novih zakonskih lanaka ubiranju poreza
na hrvatskom saboru.
192
120. 20. novembra 1618. U Somogyvru. Vcsprimski biskup
Franjo Ergeljski javlja zagrebakom biskupu Petru Domitroviu komisiji sastavljenoj u svrhu raspravljanja
pitanju Srba (Vlaha)
193
121. 4. i 5. januara 1619. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
.
195
122. 5. januara 1619. U Zagrebu. Hrvatski sabor odredjuje
tridesetnicu od strane robe
198
123. 12. februara 1619. U Beu. Austrijska dvorska komora
trai mnijenje ugarske komore tubi opine grada Za
greba, da joj je hrvatski sabor nametnuo novu dau. .
199
124. 24. februara 1619. U Zagrebu. Vjerodajno pismo hrvat
skih stalea banu Nikoli1 Frankopanu Trakomu i ka
petanu Nikoli Maleni u, koje alju kralju Ferdinandu II.
u Gradac kao svoje poslanike. . . . . . . . .
200
125. 26. februara 1619. U Beu. Kralj Matija II. poziva hr
vatsko 'slavonske stalee, dai ukinu na saboru odredjenu
novu dau opini grada Zagreba
201
126. 24. februara 1619. U Zagrebu. Hrvatski stalei mole Fer
dinanda II,, da bi u smislu svoje krunidbene diplome
ispunio obeanje uklonivi tegobe kraljevstva. . . .
202
127. 24. februara 1619. U Zagrebu. elje hrvatskih stalea
predloene Ferdinandu II. glede bana i Krajine.
. .
204
128. 4. marta 1619. U Gracu. Mnijenje ratnoga vijea e
ljama hrvatskih stalea.
. ' .
205
MONUMENTA HI.>T. XL1I1. ACTA V.

XVIIP
129. 4. marta 1619. U Gracu. Gradsko dvorsko ratno vijee
ubavijeuje kralja Ferdinanda II. svojoj raspravi
s banom Nikolom Frankopanom za njegova boravka u
Gracu
130. 6. marta 1619. U Gracu. Ban Nikola Frankopan uvje
rava kralja Ferdinanda II., da on nije na svom zemljitu
naseljivao izagnanih Senjana, a onda mu preporua
tegobe hrvatskih stalea
131. 11. marta 1619. U Gracu, patilo vijee izdaje banu Ni
koli Frankopanu i Nikoli Maleniu svjedodbu, da je u
odsutnosti kralja Ferdinanda primilo do znanja elje i
molbe hrvatskoga sabora
132. Prije 18. marta 1619. U Beu. Beko dvorsko ratno
vijee svjetuje. kralja Matiju u pogledu elja hrvatskih
stalea
133. 29. marta 1619. U Beu. Kralj Ferdinand II. pozivlje
zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia za 26. maja
na sabor u Poun
134. 24. aprila 1619. U Bosiljevu. Ban Nikola Frankopan knez
Traki pozivlje za 8. maja opinu grada Zagreba na
sabor u Zagreb
135. 26. aprila 1619. U Beu. Kralj Ferdinand II. daje Isusov
cima u Zagrebu potporu za popravak crkve sv. Katarine.
136. 8. i 9. maja 1619. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga
sabora
137. 21. juna 1619. U Zagrebu. Ban Nikola Frankopan Traki
poziva opinu grada Zagreba na sabor za 8. jula u
Zagreb.
138. 8. jula 1619. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
139. Poslije 8. jula 1619. U Zagrebu. Opina grada Zagreba
tui se ugarskomu saboru na nasilja, to ih je poinio za
trajanja posljednjih dvaju hrvatskih sabora (8. maja i
8. jula) ban Nikola Frankopan Traki
140. 10. augusta 1619. U Pounu. Kralj Ferdinand II. potvr- .
djuje, da su/zastupnici grada Zagreba uloili protest prativ i'zjave bana Nikole Frankopana, e se osjea nedu
nim i da je spreman odgovarati na njihovu tubu, budi
pred kraljem, budi pred drugim kojim redovitim sudom.
141. 12. augusta 1619. U Pounu. Palatin grof igmund Forgch nalae hrvatskim staleima, da ukinu neke svoje
zakljuke uperemei protiv gradske opine zagrebake.
142. 22. septembra 1619. U Bosiljevu. Ban Nikola Frankopan
knez Traki pozivlje za 7. oktobra opinu grada Za
greba na sabor u Zagreb

209

211

213

214

215

216
217
21S

220
220

223

230

231

233

XIX
143. 17. oktobra 1619. U Gracu. Kralj Ferdinand II. pie banu
. Nikoli Frankopanu Trakomu, da. bi trebalo s obzirom
na pogibao, to Hrvatskoj prijeti od ugarskih buntov
nika, sazvati to prije sabor.
'.
144. 16. oktobra 1619. U Zagrebu. ^Zakljuci hrvatskoga sa
bora. 145. 31. oktobra 1619. U Gracu. Kralj Ferdinand II. odgovara
poslanicima hrvatskoga sabora
146. 3. novembra 1619. U Gracu. Tajnik ugarske dvorske
kancelarije Laurencije Ferenczffy pie u ime kralja Fer
dinanda II. zagrebakom biskupu Petru Domitroviu,
krievakom kapetanu Ivanu Mellgruberu i protonotaru
Stjepanu Pataiu, da nastoje oko izmirenja izniedju
bana Nikole Frankopana i tavernika Tome Erddyja.
147. 5. novembra 1619. U Gracu. Kralj Ferdinand II. opo
minje hrvatski sabor, da zajedno s banom Nikolom Frankopanom Trakim budnu pasku posveti sigurnosti do
movine. .
. . . .
149. 13. novembra 1619. U Zagrebu. Ban Nikola Frankopan
knez Traki javlja kralju Ferdinandu II., da su palatin
grof igmund Forgch i kraeiz Gavro Betlen pozvaii
njega i hrvatske stalee na sabor u Poun, zbog ega je .
on za 16. novembra sazvao hrvatski sabor u Zagreb. .
149. 16. novembra 1619. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
150. 6. i 7, aprila 1620. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
151. (7. aprila 1620. U Zagrebu). Tegobe hrvatskoga sabora
upravljene na kralja Ferdinanda U. zbog Krajine. . .
152. . maja 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae gradakom ratnom vijeu, da mu dade mnijenje tegobama
hrvatskoga sabora.
153. 14. maja 1620. U Gracu. Gradako dvorsko ratno vijee
daje svoje mnijenje Ferdinandu II. tegobama hrvat
skoga sabora od 7. aprila.
154. 16. maja 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. pouruje od
govor gradakoga ratnoga vijea na svoje pismo od 5.
maja u stvari tegoba hrvatskoga sabora. . . . .
155. 16. maja 1620, U Beu. Kralj Ferdinand II. stavlja zagre
bakom biskupu Petru Domitroviu do znanja, da e mu
naknadno javiti, e da li treba da'podje na sabor u Bansku
Bistricu (Beszterczebnya).
156. 26. maja 1620. U Gracu. Odbor "tajerskih stalea iska
zuje kralju Ferdinandu II. syoje mnijenje tegobama hr
vatskoga sabora zbog Krajine

234
235
237

240

241

242
244
246
249
22
253"
25$

259k
260*

XX
157. 2. jula 1620. U Beu. Odgovor kralja Ferdinanda II. na
elje i molbe hrvatskih saborskih poslanika'.
. . .
263
.258. 12. jula 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. poruuje hr
vatskomu saboru, da mu alje odgovor na njegove
molbe
269
159. 12. jula 1620. U Beu. Odgovor kralja Ferdinanda II. hr
vatskim saborskim poslanicima.
270
160. 12. jula 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. daje uputu vesprimskom naslovnom biskupu Franji Ergeljskomu. da
podje u Hrvatsku i ondj.e zapone radom srpske (vlake)
komisije.
. .
.
. 274
161. 12. jula 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae Stje
panu Pataiu, protonotaru kraljevine Slavonije, da se
pridrui komisiji zbog Srba (Vlaha) u Hrvatskoj i Sla
voniji
276
162. 12. jula 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja Srbima
(Vlasima) u Hrvatskoj, da e se dobrzo sastati komisija,
kojoj je zadaa da rijei njihovo pitanje
277
163. 20. jula 1620. U Bosljevu. Ban Nikola Frankopan knez
Traki pozivlje za 19. augusta opinu grada Zagreba

na sabor u Zagreb
278
164. 27. jula 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. trai od grofa
Tome Erddyja. da se1 vrati u Hrvatsku, da ondje pri
sustvuje saboru.
279
165. 9. augusta 1620. U Bosiljevu. Ban Nikola Frankopan tui
se kralju Ferdinandu II. na grofove Zrinske i javlja, da
je sabor, zakazan za 19. augusta, odgodio
280
166. 17. augusta 1620. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae
banu Nikoli Frankopanu Trakomu, da bezodvlano
sazove hrvatski sabor
281
167. 26. augusta 1620. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa- .
bora.
282
168. 30. augusta 1620. U Zagrebu. Ban Nikola Frankopan
knez Traki izvjeuje kralja Ferdinanda zaklju
cima hrvatskoga sabora od 26. augusta
284
169. 17. oktobra 1620. U emovcu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora

286
170. 21. oktobra 1620. U emovcu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
287
171. 23. novembra 1620. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga
sabora
238
172. 12. decembra 1620. U Beu. Kralj Ferdinand I!, pie bi
skupu zagrebakomu Petru Domitroviu Umirenju hr
vatskih stalea
290

XX]

173. . februara 1621. Pod Grebengradom. Ban Nikola Frankopan Traki moli zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia za pomo, da uzmogne osvojiti Grebengrad,
koga upravo podsijeda.
. . . . . . .
. .
174. 20 februara 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. trai od
bana Nikokt Frankopana Trakoga podrobni izvjetaj
osvojenju Grebengrada.
.
175. 8. juna 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. daje kao zalog
u ime zaostale banske plae banu Nikoli Frankopanu
Grebengrad u varadinskoj upaniji.
176. 15. juna 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae zagre
bakom biskupu Petru Domitroviu i Jurju Kegleviu,
da uvedu bana Nikolu Frankopana u posjed grada Gre
bena
. .
178. 22. jula 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja potkapetanu krievakih konjanika Matijj Gereczyju,, da alje
u Hrvatsku biskupa Ivana Telegdyja
179. 30., 31. augusta i 1. septembra 1621. U Zagrebu. Zakljiici
hrvatskoga sabora
180. 2. oktobra 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae
banu Nikoli Frankopanu Trakomu, da pusti na slo
bodu Ivana Kruelja
181. 6. oktobra 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. prima na
znanje izvjetaj, to mu ga je podastr'o . ime hrvat
skoga sabora njegov protonotar Stjepan Patai. . <
182. 6. oktobra 1621. U Beu. Kralj Fredinand II. javlja hr
vatskom saboru, da e poslati u njegovu sredinu neke
svoje komisare, da izravnaju nastale razmirice izmedju
bana i plemstva.
183. 11. oktobra 1621. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja hr
vatskomu saboru, da mu alje' kao svoje komisare bi
skupa Ivana Telegdyja, generala slavonske krajine igmurtda Frildrika baruna Trautmaisdorfa i Pavla
.
184. 27.-oktobra 1621. U Varadinu. Kraljevski komisari: njitranski biskup Telegdy, krajiki general barun Trautmansdorf I Pa.vao Apponyi sazivljai hrvatski sabor za 1
novembra u Varadin
185. 8. i slijedeih dana novembra 1621. U Varadinu. Za
kljuci hrvatskoga sabora
186. 10. januara 1622. U Beu. Kralj Ferdinad II. pozivlje
hrvatski sabor, da posije svoje poslanike na sabor saz
van za 3. aprila u opron
187. 18. januara 1622. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja hr
vatskom saboru, da je s erdeljskim knezom Gavrom
Beithlemom i njegovim pr'ivrenicima u Ugarskoj uta
naio mir

290
291
292

295
295
296
301
302

303

504

305
307
314

315

XXII
188. 21. februara 1622. U Varadinu. Kraljevski povjerenici,
njitranski biskup Ivan Telegdy i Pavao , stav
ljaju kaptolu zagrebakomu do znanja, da odgadjaju hr
vatski sabor sazvan u Varadin za 16. februara na 14.
marta
.
189. 25. februara 1622. U Beu. Nadbiskup ostrogonski Petar
Pzmny podastire kralju Ferdinandu II. svoje mnijenje
osvojenju Grebengrada i molbi udovice Petra Drakovia
" . . .
190. 14. i slijedeih dana marta 1622. U Varadinu. Zakljuci
hrvatskoga sabora.
191. 14. marta 1622. U Varadinu. Hrvatski sabor nalae ple
mikom sucu upanije zagrebaka Krsti Mikuliu, da se
pobrine, e bi svaki velika i plemi njegova kotara po
slao pod Petrinju dva radnika. . .
192. 24. marta 1622. U Beu. Kralj Ferdnand II. javlja hrvat
skomu saboru, da< je sabor, sazvan u opron za 3. aprila,"
odgodio na 1. maja.
.
193. 21. aprila 1622. U Beu. Ban Nikola Frankopan Traki
moli kardinala Franju-Dietrichsteina, da zagovara kod
kralja Ferdinanda njegove molbe.
194. 27. aprila 1622. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
. .
195. Prije 10. maja 1622. U Zagrebu. Tuba hrvatskoga sa
bora protiv bana kneza Nikole Frankopana Trakoga,
podignuta pred ugarskim staleima
196. 10. maja 1622. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.

197. 10. maja 1622. U Zagrebu. Hrvatski sabor iznosi kralju


Ferdinandu II. svoje stanovite u svojoj raspri s banom
Nikolom Frankopanom.
198. 5. jula 1622. U optonu. Mnijenje ugarskih kraljevih sa-vjetnika u pitanju bana Nikole Frankopana. . . .
199. 5. jula 1622. U opronu. Mnijenje ugarskih kraljevih sa
vjetnika eljama hrvatskih saborskih poslanika. . .
IV. Hrvatsko-slavonski sabori za banovanja grofa Jurja
Zrinskoga (1622.1626).
. . . . . . . .
200. 6. novembra 1622. U Welsu u Gornjoj Austriji. Kralj Fer
dinand II. nalae banu grofu Jurju Zrinskomu, da u Hr
vatskoj proglasi naredbu primanju novca . . . .
:201. 15. novembra 1622. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga
sabora.
.

317
318

324

325

326
327
22%8
331

334
335
336

339

341
341

XXIII
202. 17. novembra 1622. U Varadinu. Grof igmund Erddy
dosudjuje kao upan varadinski zagrebakom kaptolu
posjed Varadinskih Toplica, u kojemu ga uzee smetati
Grgur i Krsto Petli.
.
343
203. 24. aprila 1623. U akovcu. Ban grof Juraj Zrinski po
zivlje kaptol zagrebaki na sabor u Zagreb za 24. maja.
345
204. 24. maja 1623. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
346
205. 29. jula 1623. U Krievcima. Kapetan barom Ivan Wechsler izvjeuje generala grofa igmunda Fr. Trautmansdorfa otporu Srba (Vlaha) protiv hrvatskih stalea. .
349
206. 7. augusta 1623. U Beu. Kralj Ferdinand II. uzima u
zatitu Srbe (Vlahe) nastanjene u slavonskoj Krajini. .
350
207. 7. augusta 1623. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae vesprimskom biskupu Franji Erge'ljskomu, da zasada obu
stavi rad srpske (vlake) komisije.
. . . . .
351
208. 10. oktobra 1623. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
. . . .
351
209. 10. aprila 1624. 1 Beu. Odredba kralja Ferdinanda II.
glede kovana novca u Ugarskoj i Hrvatskoj. . . .
353
210. 16. aprila 1624. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
354
211. 2. maja 1624. U Beu. Kralj Ferdinand II. dokida osudu
izreenu protiv Nikole Frankopana u parnici Krueljevoj
356
212. 10. juna 1624. U Beu. Kralj Ferdinand II. odgovara hr
vatskim saborskim poslanicima.
357
213. 25. juna 1624. Na gradu Samoboru. Grofovi Ivan, Stje
pan i igmund Erddy javljaju opini grada Zagreba
smrt njihova oca grofa Tome Erddyja
358
214. 23. jula 1624. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja hrvat
skom saboru, da mu alje po njegovim odaslanicima
odgovor na njegove molbe
359
215. 23. jula 1624. U Beu. Kralj Ferdinand vesprimskom bi
skupu Franji Ergeljskomu u poslu srpske (vlake) ko
misije.
. . . . . . . . . . . . . .
360
216. 4. septembra 1624. U Zagreb. Zakljuci hrvatskoga sa
bora
.360
217'. 10. novembra 1624. U Beu. Nalog kralja Ferdinanda II.
grofu igmundu Erddyju u pitanja Varadinskih To
plica.
. .
362
218. 2. januara 1625. (U Beu). Poruka kralja Ferdinanda II.
hrvatskom saborskom izaslaniku kanoniku Benediktu
Vinkoviu u pitanju srpske (vlake) komisije. . . .
363
219. 5. marta 1625. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
. ."

364

XXIV
220. 10. maja 1625. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae vesprimsk.om biskupu Franji ,Ergeljskoir.u, da zane s ra
dom srpske (vlake) komisije.
221. 12. juna 1625. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
222. 8. jula 1625. U Beu. Kralj Ferdinand trai mnijenje
ugarske kraljevske kancelarije, buduem radu hrvatske
komisije.
223. 10. jula 1625. U Beu. Kralj Ferdinand II. pozivlje zagre
bakoga biskupa Petra Donritrovi.i na sabor u opron
za 8. septembra
224. 27. augusta 1625. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora
,
225. 20. septembra 1625. U Wiener.Neustadtu. Kralj Ferdi
nand II. imenuje bana Jurja Zrinskoga metrom ko>njunikom
226. 21. septembra 1625. U Wiener Neustadtu. Kralj Ferdi
nand II. pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovi'a sebi u Wiener Neustadt jo prije sastanka opronskoga sabora
227. 26. novembra 1625. (U Pounu). Nadvojvoda Ferdinand
sin Ferdinanda ., potvrdjuje hrvatskim staleima prije
svoga kruni sanja za ugarsko-hrvatskoga kralja (18.
dec.) zasebnu krunidbenu zavjernicu svoga oca.
. .
228. 12. decembra 1625. U opronu. Kralj Ferdinand II. trai
od palatina grofa Nikole Eszterhazvja savjet, kako bi
se hrvatski stalei naveli na primanje novokovanoga
novca
229. 4. marta 1626. U Zagrebu. Zagrebaki biskup Petar Domitrovi odgadja svoje pravde s opinom grada Zagreba.
230. 8. marta 1626. U.Beu. Kralj Ferdinand II. predaje voj
niku i sudako-administrativnu upravu FIrvatske za
vrijeme odsutnosti bana Jurja Zrinskogai banovcu Krsti
Mrnjaviu i protonotaru Stjepanu Pataiu. . . .
231. 10. marta 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. potvrdjuje
oporuku Grgura Tepeia
232. 23. marta 1626. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga sa-.
bora.

233. 6. aprila 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. stavlja do
znanja hrvatskom saboru, da e slavonska komisija (u
pitanju doseljenih Srba) dobrza zapoeti svoj rad. . .
234. 6. aprila 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae Mojsiji Czirakyju, da se odazove pozivu biskupa giurskoga
Nikole Daloa, kad kao predsjednik sazove komisiju,
odredjenu na molbu hrvatskoga sabora.
. . . ..
235. 6. aprila 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae Sr
bima (Vlasima) u Hrvatskoj i Slavoniji1, da se odazovu
pozivu komisije, koia e ubrzo zapoeti' svoje djelovanje.

366
367
.369
370
371
M2

373

374

375
375

376
377
378

381

382
382

XXV
236. 15. maja 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. imenuje grofa
igmunda Erddyja svojim savjetnikom.
.
237. 15. maja 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja ugar
skoj komori, da je grofa igmiunda Erddyja imenovao
tajnim savjetnikom.
. .
237a. 20. maja 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja hrvat
skomu saboru, da e za vrijeme izbivanja bana grofa
Jurja Zrinskoga zemljom upravljati grof igmund Erddy i Stjepan Patai
238. 24. maja 1626. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja hr
vatskomu saboru, da e posebna komisija pregledati
Krajinu.
239. 8. jula 1626. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
240. 29. jula 1626. U katelu Denesfalva. Kralj Ferdinand II.
ukida osudu grofa igmunda Erddyja u parnici izmedju
Grgura i Krste Peth-a te kaptola zagrebakoga zbog
posjeda Varadinskih Toplica
V. Hrvatsko-slavonski sabori za banskog zamjenika a po
tom bana grofa igmunda Erddyja (1627.1639.) . .
241. 10. februara 1627. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora
242. 10. februara 1627. U Zagrebu. Hrvatski sabor daje vje
rodajnicu svojim podanicima Benediktu Vinkoviu i
Gaparu Konjskomu.
'' . . . .
243. Poslije 10. februara 1627, Molbe hrvatskih saborskih po
slanika podastrte kralju Ferdinanda II
244. 7. aprila 1627. U Beu. Kralj Ferdinand trai od ugarskih
savjetnika mnijenje molbi hrvatskoga sabora u pitanju
popunjenja banske stolice i Srba (Vlaha) . . . .
245. 20. maja 1627. U Beu. Kralj Ferdinand II. odgovara hr
vatskomu sabora na njegove elje
246. 26. maja 1627. U Beu. Kralj Ferdinand nalae gjurskotn biskupu Nikoli Dallou, da uree roite slavon
skoj komisiji u poslu doseljenih Srba
247. 1. jula 1627. Na Cesargradu. Grof igmund Erddy po
zivlje Ladislava Kerechenyja na sabor u Zagreb za
19. jula,.
.
248. 19. jula 1627. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
249. Poslije 19. jula 1627. Banovac Toma Mikuli moli pred
sjednika austrijske dvorske komore, da otjee na kralja,
e bi grof igmund Lrddy to prije bio uveden u bansku
ast
250. 10. septembra 1627. U Beu. Kralj Ferdinand II. javlja
hrvatskomu saboru, da je mir s Turcima produen. .

383
384

385
386
387

390
393
395
393
398
400
401
402
402
403

406
407

XXVI
251. 1. oktobra 1627. U Kimartonu. Palatin grof Nikola
Esterh'zy javlja hrvatskomu saboru, da je mir s Tur
cima, produen.
252. 13. oktobra 1627. U Pragu. Kralj Ferdinand III. pozivlje
komornika Franju Keglevia na svoje krunisanje za
ekoga kralja, koje e se obaviti u Pragu 25. no
vembra.
253. 15. novembra 1627. U Beu. Kralj Ferdinand II. uzima
Srbe (Vlahe), naseljene u Hrvatskoj i Slavoniji,, pod
svoju zatitu.
254. 26. novembra 1627. Na Cesargradu. Grof igmund Erddy pozivlje opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb
za 16. decembra
255. 16. decembra 1627. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga
sabora
256. 17. decembra 1627. U Pragu. Kralj Ferdinand II. javlja
ugarskoj komori, da je Stjepana Pataia imenovao
personalom i tajnim savjetnikom
257. 10. februara 1628. U Pragu. Kralj Ferdinand II. nalae
hrvatskomu saboru, e bi prinudio itelje u Hrvatskoj,
da primaju novce kovane u Beu.
258. 23. marta 1628. U Pragu. Kralj Ferdinand II. imenuje
grofa igmunda Erddyja banom
259. 1. maja 1628. Na Cesargradu. Grof igmund Erddy
izvjeuje kralja Ferdinanda ' zatiranju hajdutva u
varadinskoj upaniji
260. 25 juna 1628. U Varadinu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.

261. Oko 3. jula 1628. U Varadinu. Hrvatski saborski posla


nici predlau kraljevskim komisarima, kako da se rijei
pitanje Srba (Vlaha)
262. Oko 3. jula 1628. U Varadinu. Kraljevski komisari iz
nose hrvatskim saborskim poslanicima razloge, s kojih
Srbi (Vlasi) ne mogu da budu predani jurisdikciji kra
ljevine'

263. 7. jula 1628. U Varadinu. Hrvatski saborski poslanici
pobijaju razloge kraljevskih komisara i trae, da se
. Srbi (Vlasi) odmah podvrgnu jurisdikciji kraljevine. .
264. 14. jula 1628. U Varadinu. Izvjetaj lanova srpske
(vlake) komisije kralju Ferdinandu II
265. 20. jula 1628. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sabora.
266. 20. jula 1628. U Zagrebu. Hrvatski sabor daje vjerodaj
nicu svojim poslanicima Gaparu Konjskomu, Ivanu
Somogyju i Nikoli Tompi
267. Poslije 20. jula 1628. Predstavka hrvatskih saborskih
Doslanika kralju Ferdinandu II

408

409
410
411
412
416
417
418
419
421
422

425
*
428
430
4.36
438
439

xvii
268. 2. augusta 1628. U Beu. Kralj Ferdinand II. palatinu
Nikoli Esterhzyju raspri izmedju bana grofa 2igmunda Erddyja i banovca Tome Mikulia.
. . . .
269. 4. augusta 1628. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae ba
novcu Tornii Mikuliu Brukunovakomu, da se okani
svadja \ zadjevica s banom igmundom grofom Erddyjem.
.
270. 26. augusta 1628. U Enzersdorfu (kraj Bea). Kralj Fer
dinand II. poruuje hrvatskomu saboru, da e se njer
gove molbe, to ih je podastro putem svojih, izaslanika,
rijeiti u kraljevskom ugarskom vijeu, koje e se sa
stati' u Beu 1. septembra
271. 27. septembra 1628. U Beu. Kralj Ferdinand II. ime
nuje svojim komisarima kod instalacije bana grofa igmunda Erddyja biskupa zagrebakoga Franju Ergeljskoga i baruna Petra Rattkaya
272. 27. septembra 1628. U Beu. Odgovor kralja Ferdinan
da II. hrvatskim saborskim poslanicima Gaparu Konj
skomu, Ivanu Somoigyju i Nikoli Tompi
i273. 23. i 24. oktobra 1628. U Zagrebu. Zakljuci hrvat
skoga sabora?.
274. 1. novembra 1628. U Zagrebu. Prepot zagrebaki Beinedikt Vi'nkovi fedaje namiru za primljeni putni troak
u Be, kao saborski poslanik
275. (1628.) Hrvatski stalei iznose razloge, s kojih dre, da
Srbi (Vlasi) treba da budu predani njihovoj jurisdikciji.
276. 19. decembra 1628. U Pounu. Palatin grof Nikola
Eszterhzy javlja, da je vrhovni oktavalmi sud, koji se
sastao 25. oktobra u Pounu, a onda vrhovni kraljevski
sud, koji se sastao 21. novembra u Pounu, dosudio one
posjede u krievakoj upaniji, to ih sada nastavaju
Srbi (Vlasi), staroj vlasteli.
277. 8. februara 1629. U Novigradu (na Savi). Ban grof igmund Erddy pozivlje opinu grada Zagreba za 21.
februara na sabor u Zagreb. .
278. 21. februara 1629. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
./
279. 21. februara 1629. U Zagrebu. Hrvatski sabor moli pa
latum Nikolu Eszterhzyja, da se kod kralja Ferdinan
da II. zauzme za konano rjeenje srpskoga (vlakoga)
pitanja.
. . . . . . . .
.
.
280. 21. februara 1629. U Zagrebu. Slobotine, to ih hrvat
ski sabor stavlja u i'zgled Srbima (Vlasima). . . .
281. Oko 12.- septembra 1629. U Beu. Kralj Ferdinand javlja
hrvatskom saboru, da mu po njegovom izaslaniku prepotu Benediktu Vinkoviu alje rjeenje na njegovu
molbu

441

442

444

444
445
447
449
450

452
456
457

460
461

462

XXVIII
282. 29. oktobra 1629. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora.
. . .
.
283. 14. januara 1630. U Zagrebu. Zakljuci hrvatskoga sa
bora
.
284. 24. februara 1630. U Beu. Kralj Ferdinand II. nalae
banu grofu igmundu Erddyju, na 4>dije nad tim, e bi
banski krajinici drali s Turcima mir
285. 24. februara 1630. U Zagrebu. Franjo Ergeljski, biskup
zagrebaki, izdaje u svelzi sa zakljukom hrvatskoga
sabora (od 14. jan.) proglas svetkovanju nedjelje.
.
286. 10. maja 1630. U Pounu. Odgovor kralja Ferdinanda
II. na tegobe hrvatskih poslanika sa sabora pozunskoga.
287. 12. maja 1630. U Pounu. Kralj Ferdinand daje igmun
du Kegleviu pravo obdravanja sajmova na njegovom
posjedu sv. Kri Zaretje
288. Prije 30. septembra 1630. Mnijenje (austrijske dvorske
kancelarije) rjeenju srpskoga (vlakoga) pitanja u
Hrvatskoj
289. 5. oktobra, 1630. U Regensburgu. Kralj Ferdinand podje
ljuje Srbima (Vlasima), koji se nastanie medju Savom
li Dravom, statute
' .
290. 9. decembra 1630. U Zagrebu. Ban grof Zigmund Erddy daje protonotaru i blagajniku Petru Zniki namiru,
da je isplatio ete na pokupskoj Krajini
291. 9. decembra 1630. U Zagrebu. Hrvatski sabor zagovara
kod kralja Ferdinanda II. prava Ivana Drakovia na
posjed varu.
292. 9., 10. i 11. decembra 1630. U Zagrebu. Zakljuci hrvat
skoga sabora

463
466
472
472
473
475
476
479
490
491
492

Dodatak.
293. U aprilu 1570. Predloi Vida Hallegga i Albina Ratmannsdorfa banovima Jurju Drakoviu i Frani Fran
kapanu Slunjskomu te hrvatskim staleima zbog utvrda
na Krajini.
.
294. U aprilu 1570. Ivan Banovi kapetan ivaniki, Nikola
Aiigner, kapetan zagrebaki i Ivan Herkovi pisar, iz
vjeuju (u Grac) svom pregovaranju s biskupom i
banom Jurjem Drakoviem
295. 12. marta 1574. U Zagrebu. Ban Juraj Draskovic preporua kralju Maksimiljanu Krstu Ungnada svojim
drugom.
.
296. Krajem 1577. Kralj Rudolf imenuje Krstu Ungnada
banom.

501

503
504
504

XXIX
.297. 8. aprila 1578. U Gracu. Nadvojvoda Karlo izrie imunu Kegleviu elju, da bi na hrvatskom saboru zago
varao njegove predloge
298. 5. decembra 1578. U Gornjoj Stubici. Ban Krsto
Ungnad pozivlje Matiju Keglevia na hrvatski sabor
sazvan za 21. decembra u Varadinu. ,. . . . .
299. 11. septembra 1579. U Krievcima. General Vid
Hallegg tajerskim staleiima
300. 11. septembra 1579. U Krievcima. General Vid Hallegg
nadvojvodi Karlu sastanku hrvatskoga sabora. . .
301. Oko 11. septembra 1579. U Krievcima. General Vid
Hallegg stavlja hrvatskim staleima neke predloge
Krajini.
302. 21. decembra 1579. U Zagrebu. Hrvatski sabor odgo
vara generalu Vidu Halleggu
303. 24. decembra 1579. U Krievcima. General Vid Hallegg
tajerskim staleima.
. . * . . . . '. . .
304. Prije 1. marta 1580. Predloi generala Vida Hallegga
hrvatskom saboru
305. 6. maja 1580. U Varadinu. General Vid Hallegg nadvoj
vodi Kar.lu.
306. 7. maja 1580. U Varadinu. General Vid Hallegg nad
vojvodi Karlu O' zakljucima hrvatskog sabora. . .
307. 4. septembra 1580. U Varadinu
308. 7. septembra 1580. U Varadinu
309. Oko 7. septembra 1580. U Varadinu. Predloi gene
rala Vida Halleg,ga hrvatskomu saboru
310. 6. decembra 1580. U Varadinu. General Vid Hallegg
javlja tajerskom zem. odboru sastanku hrvatskoga
sabora.
311. 7. decembra 1580. U Gracu. Instrukcija to je daje nad
vojvoda generalu Vidu Halleggu pred polazak na hr
vatski sabor od 13. decembra
312. 14. decembra 1580. Pismo generala Vida Hallegga nad
vojvodi Karlu.
. ,
313. 18. februara 1581. U Gracu. Nadvojvoda Karlo gene
ralu Vidu Halleggu
314. 14. aprila 1581. U Gracu. Nadvojvoda Karlo daje in
strukciju svojim poslanicima na hrvatski sabor, sazvan
u Varadin za 25. aprila
315. 28. jula 1581. U Batini. Ivan Berzav javlja generalu
Vidu Halleggu svoj neuspjeh na hrvatskom saboru. .
316. 29. jula 1581. U Krievcima. General Hallegg tajer
skom zemaljskom odboru
317. 17. marta 1582. U Varadinu. General Hallegg nadvoj
vodi Karlu

506
507
507
508
509
510
511
512
513
514
515
515
516
51S
519
523
523
524
529
529
530

XXX
318. 23. marta 1582, U Gracu. Nadvojvoda Karlo eli, da
se Karlu Servaciju Teuffenbachu i Vidu Halleggu, kao
poslanicima na hrvatski sabor, pridrui jo netko od
tajerskoga zemaljskoga odbora.
. . . . . .
319. 28. marta 1582. U Gracu. Nadvojvoda Karlo daje
instrukciju Servaciju Teuffenbachu i Vidu Hallegg, koje
alje kao svoje poslanike na hrvatski sabor sazvan za
1. aprila u Zagreb
,
320. 30. marta 1582. U Krievcima. General Vid Hallegg
javlja barunu Servaciju Teuffenbachu, da zbog bolesti
ne moe doi na hrvatski sabor
321. 30. marta 1582. U isagu. Barun Servacije Teuffenbach
izvjeuje nadvojvodu Karla svom putu u Zagreb na
sazvan! sabor
322. 30. marta 1582. U Bisagu. Barun Servacije Teuffen
bach javlja tajerskom zem. odboru, da se putem u Za
greb na sabor, nije sastao s generalom Vidom Halleggom.
323. 6. aprila 1582. U Krievcima. General Vid Hallegg
zakljucima hrvatskoga sabora od 1. aprila tajerskom
zemaljskom odboru.
324. 18. juna 1582. U Gracu.
325. 23. maja 1583. U Remetincu. Molba jednoga od komisara nadvojvode Karla banovcu Gaparu Drukovekomu, da bi odgodio sabor sazvan za 3. juna. . . .
326. 24. maja 1583. U Varadinu. Komisari nadvojvode
Karla mole bana Krstu Ungnada, da odgodi sastanak
hrvatskoga sabora
327. 27. maja 1583. U Gracu. Predloi nadvojvode Karla
hrvatskom saboru, sazvanom za 3. juna u Zagreb,
popravcima nekih krajikih utvrda
32S. 28. maja 1583. U Gracu. tajerski zemaljski odbor alje
nadvojvodi Karlu popis zahtjeva na hrvatski sabor, koji
se sastaje u Zagrebu 3. juna
329. 31. maja 1583. U Varadinu. General Vid Hallegg javlja
nadvojvodi Karlu, da e poi na hrvatski sabor i ondje
iznijeti nadvojvodinc elje
330. Krajem maja 1583. U Beu. elje to ih stavlja kralj
Rudolf na hrvatski sabor od 3. juna
331. 4. juna 1583. U Zagrebu. Hrvatski sabor izvjeuje nad
vojvodu Karla svom radu.
. . . . . . .
332. Oko 9. juna 1583. U Varadinu. Dalji izvjetaj gene
rala Vida Hallegga nadvojvodi Karlu svom djelovanju
na hrvatskom saboru od 3. juna
333. 9. juna 1583. U Varadinu. General Vid Halkgg izvje
uje nadvojvodu Karla raspravama na hrvatskom
saboru, odranom u Zagrebu 3. i 4. juna.
. . . .

530

531
536
537
53&
539
540

544
545
546
548
550
551
552
553

555

XXXI
334. 13. juna 1583. U Gracu. Nadvojvoda Karlo odobrava
uspjeno djelovanje generala Vida Hallegga na hrvat
skom saboru od 3. juna i daje mu uputu, kako da se pro
vedu saborski zakljuci s obzirom na Slavonsku Krajinu.
335. 25. septembra 1583. U Beu. Kralj Rudolf imenuje
grofa Tomu Erddyja hrvatskim banom
336. 27. februara 1585. U Krievcima. General Vid Hallegg
nadvojvodi Karlu ' sastanku hrvatskoga sabora. .
337. 4. marta 1585. U Gracu. Nadvojvoda Karlo trai od
.:
bana i stalea, da na slijedeem saboru pretresu neke
lanke, koje su ostavili nerijeene na prolom (16. dec.
1584.)
338. 17. marta 1585. U Krievcima. General Vid Hallegg
izvjeuje nadvojvodu Karla nekim saborskim za
kljucima.
339. 2. aprila 1585. U Jastrebarskom. Ban grof Erddy
alje nadvojvodi Karlu zakljuke hrvatskoga sabora od
11. marta
340. (29. decembra 1586.) General Vid Hallegg stavlja hrhrvatskom saboru predloge s obziirom na Slavonsku
Krajinu
, , .
341. 16. januara 1587. U Zagrebu. Viceprotonotar Mihajlo
Vurnoveki alje generalu Vidu Halleggu izvadak za
kljuaka hrvatskoga sabora od 4. januara.
. . .
342. 20. januara 1587. U Krievcima. General Vid Hallegg
alje nadvojvodi Karlu zakljuke hrvatskoga sabora od
4. januara.

343. U februaru 1587. U Gracu. Nacrt odgovora nadvoj


vode Karla hrvatskomu saboru glede medje uz Sutlu.
344. 22. septembra 1587. U Zagrebu. Hrvatski se sabor tui
karlovakomu generalu Jotu Josipu Thurnu. . . .
345. 6. oktobra 1587. U Karlovcu. Odgovor karlovakoga
generala Jota Josipa Thurna hrvatskim staleima. .
346. 6. aprila 1589. U Krievcima. General Vid Hallegg
alje nadvojvodi Karlu neke toke, koje bi trebalo pred
loiti buduem hrvatskom saboru
- .
347. 6. aprila 1589. U Krievcima. General Vid Hallegg alje
tajerskom zemaljskom odboru prijepis svoga pisma
nadvojvodi Karlu i one toke, koje se imadu predloiti
buduem hrvatskom saboru.
348. (6. aprila 1589.). Predloi generala Vida Hallegga hr
vatskom saboru
349. 11. aprila 1589. U Gracu. tajerski zemaljski odbor
daje nadvojvodi Karlu svoje mnijenje Halleggovim
tokama, to ih treba predloiti hrvatskom saboru na
orihvat

556
558
560

561
562
563
564
566
567
568
569
571
573

574
574

577

XXXII
350. 5. maja 1589. U Jastrebarskom. Ban Tomo grof Erddy
javlja generalu Vidu Halleggu, da je za 29. maja sa
zvao sabor u Zagreb
351. 8. maja 1589. U Varadinu. General Vid Hallegg pie
nadvojvodi Karlu buduem hrvatskom saboru, sazvanom za 29. maja i moli dopust
352. 15. maja 1589. U Grazu. Vjerodajnica generalu Vidu
Halleggu na polasku na hrvatski sabor
353. 15. maja 1589. U Gracu. Predloi nadvojvode Karla
hrvatskom saboru.
354. 4. juna 1589. U Varadinu. General Vid Hallegg izvje
uje nadvojvodu Karla prolom hrvatskom saboru.
355. 7. juna 1589. U Gracu. Nadvojvoda Karlo prima izvje
taj generala Vida Halfegga zakljucima hrvatskoga
sabora
356. 17. jula 1589. U Varadinu. General Vid Hallegg alje
nadvojvodi Karlu zakljuke hrvatskoga sabora od 29.
maja.
,
357. U augustu 1594. U taboru kod Petrinje. Neki se carski
savjetnici i hrvatski stalei izjavljuju (nadvojvodi Maksimilijanu) izgradnji tvrdjave Brest
358. 24. februara 1596. U Pounu. Nadvojvoda Matija obra
a se na brata kralja Rudolfa u poslu elja iznesenih
mu od hrvatskoga sabora (18. dec. 1595.)
359. 25. januara 1597. U Varadinu. Hrvatski sabor moli
nadvojvodu Matiju, da kod kralja Rudolfa i nadvojvode
Ferdinanda zagovara njegove molbe
360. 26. maja 1597. U Varadinu. Grof igmund Herberstein ubavjeuje nadvojvodu 'Ferdinanda izgradnji
Ivania s obzirom na zakljuke hrvatskoga sabora. .
361. 29. maja 1597. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand odgo
vara grofu igmundu Herbersteinu na njegovo pismo
od 26. maja.
362. 5. juna 1597. U Gjurgjevcu. Kapetan Matija Pichler
stavlja nadvojvodi Ferdinandu predlog, kako da se ipak
izgradi Gjurgjevaki grad, ma da je hrvatski sabor
uskratio robotu potrebnu u tu svrhu
363. 11. juna 1597. U Krievcima. Krievaki kapetan Grgur
Laibacher izjavljuje se generalu grofu Herbersteinu
izgradnji azme.
364. 12. juna 1597. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand trai
od grofa Herbersteina mnijenje predlogu kapetana
Pichlera glede izgradnje Gjurgjevca

578
579
581
581
585
586
587
588
589
592
595
596

598
600
601

XXXIII
365. 14. juna 1597. U Koprivnici. Koprivniki kapetan Albin
Grasswein daje generalu grofu Herbersteinu svoje mni
jenje izgradnji azme s obzirom na zakljuke hrvat
skoga sabora.
366. 15. juna 1597. U Ivaniu. Kapetan Grasswein dopu
njuje svoje pismo generalu grofu Herbersteinu od jue
ranjega dana 14. juna
367. 24. juna 1597. U Varadinu. Grof Heiberstein daje
svoje mnijenje nadvojvodi Ferdinandu izgradnji
azme, koju su traili hrvatski stalei. . . . ;. .
368. 20. oktobra 1597. U Zagrebu. Hrvatski sabor nadvoj
vodi Ferdinandu.
369. 21. oktobra 1597. U Zagrebu. Ban Ivan Draskovic ge
neralu grofu Herbersteinu raznim pitanjima s obzirom
na saborsks zakljuke.
370. 22. oktobra 1597. U Zagrebu. Ban Ivan Draskovic iz
javljuje se nadvojvodi Ferdinandu nekim njegovim
nalozima.
,
371. 24. oktobra 1597. U Varadinu. Grof Herberstein iz
vjeuje nadvojvodu Ferdinanda hrvatskom saboru,
odranom 20. oktobra u Zagrebu

372. 28. oktobra 1597. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand ka
petanu Frankolu tubi hrvatskoga sabora protiv nje
govih krajinika.
373. 28. oktobra 1597. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand
prima na znanje izvjetaje grofa Herbersteina za
kljucima hrvatskoga sabora od 20. oktobra. . . .
374. 29. oktobra 1597. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand
javlja banu, da odobrava zakljuke hrvatskoga sabora.
375. 5. marta 1599. U Gracu. Nadvojvoda Ferdinand alje
nadvojvodi Matiji predloge hrvatskoj Krajini s mol
bom, da % pounski sabor uzme u raspravu. . . .
376. 16. marta 1599. U Pounu. Odgovor nadvojvode Matije na tubu hrvatskih stalea iznesenih na pounskom
saboru.
377. 17. marta 1599. U Pounu. Mnijenje ugarskog dvor
skoga vijea.
378. 24. marta 1599. U Pounu. Nadvojvoda Mat'ja alje
kralju Rudolfu predloge hrvatskoj Krajini, to mu ih
je poslao nadvojvoda Ferdinand.
. . . .
. .
379. U martu 1599. U Pounu. Tajnik ugarske dvorske kan
celarije Tiburciijie! Himmelreich daje svoje mnijeaije
1
hrvatskom porezu.
.
380. 8. jula 1599. U Pragu. Kralj Rudolf rjeava molbu hr
vatskih stalea, da im se obali kontribucija. . . .
MONUMENTA HIST. XLIII. ACTA COMITIALIA.

602
604
605
608
610
612
613
615
61(5
617
618
619
621
622
623
624
III.

XXXIV
381. 14. februara 1602. U Zagrebu. Hrvatski sabor obraa
se molbom na nadvojvodu Matiju, da b' izradio kod
nadvojvode Ferdinanda, da karlovak. vojnici ne pli
jene susjednih plemia, a poinjenu m tetu da naknade.
382. 18. decembra 1603. U Zagrebu, Hrvatski sabor za
govara kod nadvojvode Ferdinanda molbu knezova
Frankopana Trakih zbog gojmerskih Srba (Vlaha).
383. Prije 28. marta 1604. U Zagrebu. Zagrebaki biskup
imun Bratuli moli nadvojvodu Matiju, da naloi banu
i hrvatskim staleima (saboru), da mu pomognu - kod
izgradnje azme, a slavonskom generalu, da ga oskrbi
strjelivom i topovima
384. 1. aprila 1604. U Pounu. Ban Ivan Draskovic izrie
dvorskom ratnom vijeu svoje mnijenje obnovi grada
azme
385. 7. aprila 1604. U Pounu. Nadvojvoda Matiia moli nad :
vojvodu Ferdinanda, da naloi zapovjedniku hrvatske
Krajine, e bi pomogao zagrebakom biskupu imunu
Bratuliu kod izgradnje i utvrdjenja azme. . . .
386. 12. maja 1604. U Gracu, Nutarnjo-austrijsko dvorsko
ratno vijee stavlja nadvojvodi Ferdinandu do znanja,
da e mu naknadno dati svoje mnijenje molbi bisku
pa imuna Bratulia.
387. 5. jula 1604. U Zagrebu. Hrvatski sabor tui se kralju
Rudolfu, da podloi Srbe (Vlahe) vlasteli, na kojih su
se zemljitu naselili.
.
388. 5. jula 1604. U Zagrebu. Hrvatski sabor tui se kralju
Rudolfu zbog poreza podlonika grada Koprivnice.
.
389. 5. jula 1604. U Zagrebu. Hrvatski sabor tui kralju
Rudolfu karlovakoga generala Vida Kisela zbog oti
manja Barilovigrada i povrijedjene jurisdikcije. . .
390. 8. oktobra 1604. U Pragu. Kralj Rudolf pozivlje nad
vojvodu Ferdinanda, da zadovolji molbama hrvatsko
ga sabora zbog Srba (Vlaha) podlonika grada Ko
privnice i Barilovia
391. 13. januara 1605. U Zagrebu. Predstavka hrvatskoga
sabora kralju Rudolfu, koju je lino preda nj donio
Vuk Drukoveki
,
392. 13. januara 1605. U Zagrebu. Hrvatski sabor moli nad
vojvodu Matiju, da bi preporuio kralju Rudolfu nje
govoga poslanika Vuka Drukovekoga
393. 17. februara 1605. U Beu. Nadvojvoda Matija preporua kralju Rudolfu molbe hrvatskoga sabora.
. .
394. U februaru u martu 1605. Nacrt kraljeva odgovora
hrvatskom saboru

625
626

627
629

630

631

631
632

633

634
635
639
640
641

XXXV
395. 28. aprila 1605. U Pragu. Kralj Rudolf odgovara hr
vatskomu saboru
396. 12. maja 1605. U Zagrebu. Ban Ivan Draskovic izvje
uje nadvojvodu Ferdinanda, da je sazvao u svrhu uni
tenja buntovnika (Bocskayevih privrenika) hrvatski
sabor za 26. maja u Zagreb
397. 13. maja 1605. U Beu. Nadvojvoda Matija oituje se
nadvojvodi Ferdinandu glede tube hrvatskoga sabora
protiv Srba (Vlaha) u varadinskoj krajini.
. . .
398. 13. maja 1605. U Zagrebu. Ban Ivan Draskovic pozivlje
krajike generale na hrvatski sabor za 26. maja.
. .
399. 27. maja 1605. U Zagrebu. General Vid Khiesl izvjeuje
nadvojvotkinju Mariju hrvatskom saboru od 26. maja.
400. U januaru 1608. Spisak pozvanika na pounski sabor
iz Hrvatske.
401. 3. septembra 1608. U Zagrebu. Hrvatski sabor svje
doi, da su zastupnici grofa Nikole Zrinskoga uloili
protest protiv grofa Nikole Frankopana Trakoga zbog
posjeda Gomirja.
402. 4. decembra 1608. U Pounu. Pounski sabor alje u
Grac neke svoje izaslanike, da se rijee prijeporna pita
nja na hrvatskoj j slavonskoj Krajini
403. 7. januara 1609. U Beu. Vjerodajno pismo kralja Matiije II. pouuskim saborskim izaslanicima kod polaska
nadvojvodi Ferdinandu zbog uredjenja pitanja na Krajini.
404. 14. januara 1609. U Gracu. Pounski saborski izasla
nici mole Ferdinanda, da privoli na uredjenje Krajine u
smislu elja hrvatskoga sabora i netom stvorenih za
konskih lanaka.
405. 14. januara 1609. U Gracu. Pounski saborski izasla
nici mole tajerske, koruke i kranjske stalee, da po
vuku svoje asnike iz hrvatske i slavonske Krajine.
.
406. 15. januara 1609. U Gracu. Odgovor nadvojvode Fer
dinanda na predstavku pounskih saborskih poslanika.
407. 15. januara 1609. U Gracu. Odgovor tajerskoga ze
maljskoga odbora pounskim saborskim poslanicima. .
408. 18. januara 1609. U Gracu. Odgovor pounskih sabor
skih poslanika na odgovor nadvojvode Ferdinanda.
.
409. 20. januara 1609. U Gracu. Drugi odgovor nadvojvode
Ferdinanda poimskjim saborskim poslanicima. . . .
410. 17. novembra 1609. U Varadinu. General na slavon
skoj Krajmi grof Trautmansdorf daje nadvojvodi Ferdi
nandu svoje mnijenje pitanju Srba (Vlaha) u Hrvatskoj.

643

645

645
647
648
649

650

651

652

654

657
660
661
662
665

667

XXXVI
411. 20. novembra 1609. Na Weinbergu. Nadvojvoda Ferdi.nand alje kralju Matiji dopis nadvojvode Ferdinanda
eljama hrvatskih stalea
412. 18. decembra 1610. U Jastrebarskom. Ban Tomo Frddy pozivlje opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb
za 11. januara 1611
413. 30. aprila 1611. U Rimu. Papa Pavao V. odobrava
odluku hrvatskoga sabora, da se u zemlji podigne za
vod za obrazovanje sveenstva pod upravom Isusovaca.
414. -30. augusta 1614. U Linu. Odgovor nadvojvode Fer
dinanda saborskim poslanicima
415. Prije 23. jula 1624. U Zagrebu. Hrvatski sabor tui se
kralju Ferdinandu II
. . .
416. Oko 23. jula 1624. U Beu. Odgovor kralja Ferdinan
da II. na elje i tegobe hrvatskih saborskih poslanika.
417. Poslije 23. jula 1624. Izaslanici hrvatskoga sabora po
novno se obraaju na kralja Ferdinanda II.
. . .
418. 4. augusta 1624. U Beu. Odgovor Ferdinanda II. hr
vatskom saborskom poslaniku kanoniku Benediktu Vinkoviu
.
419. 6. novembra 1624. U Beu. Ferdinand II. daje lano- .
viima srpske (vlake) komisije instrukcije
420. Oko 6. novembra 1624. Razlozi, s kojih treba da se
rijei pitanje krajikih Srba (Vlaha)
421. (Oko 6. novembra 1624.) Spisak akata uinjen u ugar
skoj dvorskoj kancelariji prigodom sastanka srpske (vla
ke) komisije
422. Prije 2. januara 1625. Hrvatski saborski poslanik ka
nonik Benedikt Vinkovi moli kralja Ferdinanda, da se
to prije sastane srpska (vlaka) komisija.
. . .
423. 20. februara 1626. U Gjuru. Gjurski biskup Nikola Dallo pie zagrebakomu biskupu Petru Domitroviu zaprijekama, da se sastane srpska (vlaka) komisija. .
424. 6. augusta 1626. U Beu. Instrukcija kralja Ferdinan
da II. srpskoj (vlakoj) komisiji
425. 20. augusta 1626. U Beu. Dodatak instrukciji od 6.
augusta
,
426. 4. jula 1628. U Varadinu. Odgovor hrvatskih saborskih
poslanika kraljevimskim komisarima, kako da se rijei
pitanje krajiklih Srba (Vlaha), a tako jo druge neke
elje hrvatskih stalea

667
668
669
670
671
675
678
680
681
686
688
689
689
691
692

695

I.

HRVATSKO-SLAVONSKI SABORI
ZA BANOVANJA GROFA TOME ERDODYJA
(16081615).

MONUMENTA HIST. XLI1I. ACTA COMITIALIA V.

15. januara 1608. U Pragu.


Kralj

Radolf nalae hrvatskomu saboru, da ne trai od turopoljskih


mia jednoselaca ratne dae.

ple

Rudolphus secundus etc. fidelibus nostris reverendis, honorabilibus,


spectabilibus, magnifieis, egregiis et nobilibus universis statibus et
ordinibus regni nostri Sclavoniae, ac signanter dicatoribus et exactoribus quarumcunque taxarum seu contributionum nostrarum regalium,
in praedicto regno nostro Sclavoniae constitutis et in futurum constituendis et existentibus, praesentes nostras visuris, salutem et gratiam.
Redintegrarunt apud maiestatem nostram denuo quaerelam suam
universi nobiles unius sessionis Campi Turopoliensis retuleruntque nobis
deraisse, quod, tametsi haberent ipsi certa privilegia et libertates a
divis quondam Hungariae regibus ipsis data et collata, ac per nostram
quoque maiestatem gratiose confirmata, non deessent tamen nonnulli,
qui eadem ipsa privilegia non modo non observarent, sed potius eosdem
contra eadem in domibus seu curiis ipsorum multis damnis, iniuriis
et oppressionibus arficerent, in grave praeiudicium iurium et libertatis
eorundem ac derogamen manifestum, suplicantes maiestati nostrae
humilime, dignaremur ipsorum hac in parte indemnitati gratiose providere neque pati, ut nulla penitus fidelium suorum servitiorum miseriarumque et calamitatum perpessarum habita ratione, ita indebite a
quibusvis deinceps vexarentur, aut eo pacto privilegia ipsorum labefactarentur. Volentes igitur praelibatos nobiles de huiusmodi suis
iniseriis et calamitatibus clementer sublevare nostramque erga ipsos
innatam caesaream et regiam benignitatem declarare, eosdem in pristinis suis et antiquis libertatibus conservandos et vigore earundem
a solutionibus omnium taxarum seu contributionum nostrarum regiarum
gratiose duximus denuo eximendos ac supportandos. Quocirca, vobis
praenominatig universis statibus et ordinibus signanterque dicatoribus
e t exactoribus quarumcunque taxarum et contributionum nostrarum
regiarum in dicto regno nostro Sclavoniae constitutis et in ruturum
constituendis harum serie firmiter committimus et mandamus, quatenus
a modo imposterum nullus omnino vestrum a praedictis nobilibus
unius sessionis aliquam taxam seu contributionem quovis tempore peiere seu exigere, petique seu exigi f aut eosdem ratione nonso-

lutionis earundem in personis, bonis rebusque ipsorum quibiisvis contra


formam praemissae nostrae gratiosae exemptionis turbare, molestare
aut quovis modo damnificare praesumat nee sit ausus modo aliquali,
sed in praeiatis libertatibus suis eosdem conservare et manutenere
debeatis et teneamini. Secus non facturi. Praesentibus perlectis exhibenti restitutis. Datum in arce nostra regia Pragensi decima sexta
die mensis ianuarii anno domini millesimo * sexingentesimo octavo.
Rudolphus.

Franciscus Forgach,
cardinalis, Strigoniensis.
Himelreich.

Original s utisnutim velikim kraljevskim


nite turopoljske opine u Velikoj Gorici.
Laszowski.

peatom u arkivu

Monum. hist. nob. com. Turopolje

vol. IV,

pleme

101.103.

Pripis a tergo: Anno domini 1608. praesentes literae saeratissimae caesareae regiaequc maiestatis in generali congregatione dominorum statuum et ordinum regni Sclavoniae, in arce Zagrabiensi pro
vigesima quinta die mensis februaru celebrata, sunt exhibitae et praesentatae, ad quarum continentiam iidem status et ordines suae sacratissimae caesareae et regiae maiestati, prout tenentur, in omnibus
obediunt et obedire parati sunt, quantum ad dicam seu contributionem
suae maiestatis attinet.
Stephanus Berizlawych,
viceprothonotarius regni Sclavoniae.

2.

31. oktobra 1608. U Gracu. .


Lavantinski (gradacki) biskup Juraj Stoboeus, glavni savjetnik nadvojvode
Ferdinanda, javlja grofu Nikoli Zrinskomu,
to se misli u Gracu okrajikim Srbima
(Vlasima).
G-eorgius S t o b o e u s
laum comitem a Zrinio.

episeopus Lavantinus

ad N i c o -

Quern dignitatis vestrae negotia consecuta sint finem, breviter


exponam, cuncta agenti 1 ) iusius explicanda relicturus. De Valachis
ditioni tuae subiiciendis spei nihil. Iniquum enim putatur, u t homines,
Turcicae servitutis excutiendae causa ad nos publica fide profecti, denuo
et quidem adversus promissa servitutis iugo colla submittere cogantur.
Nee ipsi unquam ad hoc induci poterunt, quorum iam vox ubique personuit, malle se ad Turcas reverti, quam ullius imperium rusticorum
-1 T. i. onom ovjeku, koga je grof Nikola Zrinski poslao u Grac.

5
more subire, quod si fieret, quanto omnium nostrum detrimento foret,
t u ipse vides. Expertissimi enim sunt viarum, simitus quoque quam
sil varum, tam montium, hinc inde norunt exactissime, id quod iam in
Aonnullis nostrorum adversus hostem excursionibus, ipsis Yalachis duoibus, experientia magno nostro commodo didicimus. Ipsos igitur ne
turbemus, sed fidem potius datam servemus idque in lucro ponamus,
quod et ab hostibus ad nos uiscesserint et quoties ipsos arma sumere
voluerimus, parati sint suis sumptibus una nobiscum eandem fortunae
aleam subire. Portoria autem, quae dignitas tua praetendit, salva illi
erunt, dummodo ita se res habeat, quemadmodum ministri tui retulerunt. Cuius indagandae negotium quaestoribus illius loci commissum
est et simul mandatum, ne interea iuri tuo ulla fiat iniuria. Insulam
vero dignitatis tuae hoc praesertim belli tempore tanti iacimus, quanti
fieri debet antemurale Styriae nostrae, sed illius muniendae cura ad
caesarem pertinet. Serenissimus Ferdinandus litteras tuas cum insigni
commendatione ad caesarem direxit, unde propediem speramus ex
voto responsum. Scripsi longius, quae breviter dicere volui, quae si
non placent, i'ac tamen animo sapienti fortique feras omnia, ut et
des tua et morum constantia nonnullorum pudei'aciat iniuriam, qui
nuper nomen tuum nescio cuius defectionis suspicione contaminare
voluerunt, sed quae iam fere penitus resedit magno innocentiae tuae
testimonio. Poteram hoc supprimere, sed nihil te latere volui, ne tibi
in re tanti momenti deiuisse viderer. Graecii pridie Calendis novemforis 1607.
Stoboei Epistolae.

Viennae 1758,

215216.

3.

17. novembra 1608. U Gracu.


Lavantinski biskup Juraj Stoboeus, glavni savjetnik nadvojvode Ferdinanda,
pie generalu Ruprechtu Eggenberskomu, da odobrava stajalite Hrvata u
pitanju
Krajine.
Georgius Stoboeus episcopus Lavantinus
pertum Eckenbergerum generalem.

ad

Ru-

Ante triduum allatae sunt mihi Vienna tuae litterae cum adiunctis novis de comitiis Posoniensibus. Cognovi ex iis, quam i'erociant,
si non insaniant Hungari. Verum cum aestuent malevolentia, nihil
tamen in illis tam elucet, quam exscindendae religionis nostrae opera,
ad hunc scopum nervos omnes contendunt, omnia collimant consilia,
e t miseriam voto potiuntur. Nam quia novam novo regi
operam praebuerunt, nova hac ab illo mercede remunerantur. I t a rursus
exiguo pretio Christus venditur, rursus a saltantibus caput Ioannis
in disco refertur et hoc apud augustam domus Austriae lamiliam,

6
(

quae hactenus non alia fere re, quam colendae religionis catholicae studio
in tantam crevit prosapiam. Sed ut ad comitia revertar, peregrinum
multis videtur, quod statuerint gubernationem confiniorum Sclavoniae
atque Croatiae serenissimo archiduci nostro missa legatione renuntiare
nee aliis deinceps, quam nativis Hungaris committere. Ego vero, qui
communem utilitatem profiteor, si meam quis roget sententiam, omnino
concedendum illorum postulates arbitror. E t quidni? Non enim nisi
sua postulant, siquidem confinia ista ad ipsos iure pertinent et nos
ea reddituros esse proximo Viennae conventu recepimus. A t non est
illis fidendum ? U t ita sit, diffidentia nulli ius suum adimit. Si dicas:
non esse alia patriae propugnacula. Quid turn? Ilia sunt aliena. A t
extructa nostris ilia sumptibus et munita fuerunt. Contra vero sanguinem illi suum saepe fuderunt. Quid m u l t a ? Reddamus, quae sunt
Hungarorum, Hungaris et solum potius nativum, quam fundum curemus
alienum. Id profecto maiori nobis et honori et emolumento i'uerit.,
Quot hactenus sumptus, quot in ista confinia milliones profudimus?
His fines, his patriam deinceps nostram et multo quidem minori certe
summa ad versus omnes hostium insultus muniemus. Quid utilius?
Cum utilitate honor et decus congruunt. Quae sane plurimum imininuerentur, si serenissimus princeps pro rege Hungariae aaministraret
Sclavoniae atque Croatiae angulos. Qua profecto ratione non tantum
regi, sed etiam palatino et proceribus regni se permittere cogeretur,
a quorum arbitrio rex pendet. Olim caesaris nomine confinia ista administrare gloriosum erat, nunc vero minime. Sed petes: si reddendae
sunt Hungaris arces limitaneae, numquid trademus et tormenta et reliquum belli apparatum? Negabunt alii, ego vero nihil distrahendum
existimo. Quid enim illis prodessent arces vacuae? Si autem illis concedamus simul omnia defensioni necessaria, ipsi et se in omni necessitate
defendere et hostem simul a finibus nostris arcere ac distinere poterunt.
Quin eandem ob causam etiam annuum illis subsidium adversus ho
stem decernendum sentio, modo nobiscum pacem et amicitiam colere
velint. Haec scripsi, non ut quidquam definirem, sed ut in hac dubia
nostrorum disceptatione mentem tibi meam aperirem, aliter fortasse^
cum ventum ad rem fuerit, iudicaturus. Vale. Graecii 17. novembris' 1608.
Stoboei Epistolae.

Viennae 1758,

235236.

4.

5. decembra 1608. U Gracu.


Gradacko dvorsko ratno vijee podastire nadvojvodi Ferdinandu
svoje
mnijenje zahtjevima ugarskih i hrvatskih stalea s obzirom na Krajinu.
Genedigister herr.
W i e nun Eur frst. Drhlt. vom 21. novembris jtingsthin an uns
gefertigtes gnedigistes decret, weliches wir mit gehorsamber reverenz

<
7

empfangen und inhalts mit mehrerm verstanden, dahin andeutung tuet,


wasmassen die Hungerischen stand wegen ihrer bewussten zu denen
Crabatischen und Windischen grnizen habenden beschwrlichen praetensionen etliche ihres mitls zu Eur fiirst. Drhlt. in ktirze herein
abzufertigen entschlossen, also halten wir unsers tails ebenfals gehorsambist darftir, dass si ain soliches ja zwar bei denen in der durch
die jezig regierende kgl. Mt. zu Hungern, damalen gewesten guber
natoru der aldaussigen Osterreichischen lande wie auch des lands und
cron Hungern, erzherzog Mathiasen zu Osterreich, in nam en der Rm.
kais. Mt., unsers allergnedigisten herrn, und etwann kraft gehabten
volmchtigen gwalts, mit inen Hungern geschlossnen fridenspacification
und anderen inserierten zwai also 9. und 30. articl gewiss nit
unterlassen und zweifelsfrei, und wie es dann die gewisse vermuetung
gibt, die abtretung und gubernierung besagter Crabatischen und Win
dischen grnizen, oder doch wenigist die ersezung der obristen auch
haubt- und bevelchshaber mit ihrer nation zugetanen, und das dannacht
ainen weg als den andern E u r fiirst. Drhlt. sambt dero getreuen landen
erst ermelte grnizen mit derselben hlf, dargab und verlag inmassen
bisherp zu nicht gering empfindlicher erschpfung und ausmerglung
beschechen, unterhalten und inen zu fhrer gubernierung in die hend
sechen sollen, praetendiern und begern werden.
Auf das E u r furst. Drhlt. aber unser rtlich guetachten, was
ermelten Hungerischen abgesandten zu beschaid zu geben und was
gestalt iilen zu begegnen gnedigist abfordern, da wissen wir gleichwol
nit, ob E u r fiirst. Drhlt. inen Hungern oder ihrem unlngst gekrnten
knig, in dessen namen sich dann angedeute gesandten anmelden, desfals si verstndnermassen die abtretung und selbstgubernierung der
grnizen praetendiern, wie dann villeicht kain anders volgen wirdet,
ob E u r fiirst. Drhlt. inen dieselben also auf ihr ansuechen und begern,
so unbedenklich einraumben werden wellen. Und wann E u r fiirst. Drhlt.,
wie wir etlichermassen selbst praesumieren, gnedigist darein verwilligeten, so kundt es doch anderer gestalt nit beschechen oder volgen,
dann dass vorhero alles das an baiden, der Crabatischen und Windischen
grnizen, zu ross und fuess dienende kriegsvolk, wie kriegsgebreuchig,
ordenlich gemustert, abgedankt, durch Ihre kgl. Mt. oder si Hungern
bezalt, in gleichem auch E u r frst. Drhlt. und dero landen, der seit
anfang oder aufrichtung des grnizkriegsstats, sowol erpauung der
grnzheuser, als unterhaltung des seidhero daran gedienten kriegsvolks geloffne paare geltsunkosten, item dargegebne munition und
anderer damit und dabei gelittne schaden abgelegt und erstatt, und
inen sodann allererst mehrangedeute grnizen ein- und hberantwort
und gleichwol die sorg gelassen wiirde, wie und wasmassen si die
selben hinach besezen und unterhalten wiirden; dann ainmal nit
ratsamb oder tuenlich, dass ime Hungrischen knig oder den seinigen
von Eur fiirst. Drhlt. und dero landen (inmassen si auch ain soliches
gewiss nit tuen oder in dem wenigisten eingehen wilrden) ichtwas zu
hilf gegeben werden solle, vilmehr abe dahin zu gedenken ist, sein-

8
temalen wissentlich, auch die exempl und ihr der Hungern selbst
aigne cronicen dociern, dass si niemals bei ihren knigen und herrn
bestndig bliben oder ihnen zu trauen gewest, wie und was gestalt
E u r fiirst. Drhlt. sambt dero getreuen landen sich und die ihrigen
baides vor dem erz- und erbfeind christlichen namens dem Ttirken,
als zugleich inen den manaidigen Hungern versichern knnen, weliches
aber anderer gestalt nit wierdet beschechen mgen, allain man erhb
und erpau diserseits Eur frst. Drhlt. erblnder andere und neue
gegengrnizheuser, vestungen und pass. Und wann doch soliches inmassen man gwiss nit wierdet hinumb oder ein anders tuen knnen,
beschechen wierdet miiessen, so mgen sodann gestracks der getreuen
lande hiHcn und dargaben, weliche si Hungern inen etwann zugleich
neben denen vestungen einzuraumben vermainen, neben dem was Eur
Drhlt. und iren den landen si Hungern wegen des ' bishero auf oft
erhalten grnizen auf- und unterhaltung geloffnen spesa und unkosten,
vor der wirklichen abtretung und iibergebung zu erstatten schuldig,
darzuegebraeht und ungezweifelten hoffnung die lander hinnoch bsi
witem besser weder bishero versichert werden.
Ob ja wol etlichermassen darfiir u halten, wann inen Hungerischen gesandten vor der etw^n praetendierenden ein- und iiberge
bung diser Crabatisehen und Windisehen grnizen nur die verstandne
grnizbezalung, item ablegung und erstattung des unizthero darauf
geloffnen unkostens, und was inen sonsten >JU vil unterschidlich malen
in ihren hchst eusseristen nten fiir hilfen gelaist worden zuegemuet
und angedeut werde, si sich sambt ihren prineipalen gwiss aines
andern bedenken werden. So kundte doch unsers gehorsambisten erachtens nit aus dem weg sein, dass die lande, als weliche mit und sambt
ihrer armen untertanen harten schwitz und schwaiss, guet und pluet.
das ihrjge aui: das eusseriste dargestreckt, mit ihren treuherzigen wolmainlichen rtlichen guetachten, als weiln si nit zum wenigisten dabei
interessiert auch vernomben werden und E u r fiirst. Drhlt. sich volgents umb sovil desto gewisser gnedigist zu resolvieren hetten.
Sonsten haben wir die etwann zur sachen hinach tauglichen schriften, -.sonderlichst wasmassen und gestalt Eur fiirst. Drhlt. in Grott
ruhender geliebter herr vater, crzherzog Carl zu Osterreich hochseeligister gedehtnss, dise Crabatisehen und Windisehen grnizen administrationsweis iibernomben, und bei selbiger tractation allenthalben
furgangen, berait zur hand "gericht, sovil deren wir hiebei zu sechen
verhanden und zu finden gewest seien.
Und soviel wollten Eur fiirst. Drhlt. etc. Grtz den 5. decembris
anno etc. 1608.
E u r fiirst. Drhl. untertenig gehorsambiste
N. dero verordente hofkriegs wie praesident und rate.
Suvremeni prijepis . i . ratnom arhivu u Beu;

Vindica.

5.
6. ^decembra 1608. U Pounu.
Kralj Matija

II. potvrdjuje od kralja Rudolfa sankcionirane


saborske zakljuke od 5. juna 1604.

hrvatske

Nos Matthias secundus etc. memoriae commendamus tenore praesentium significantes quibus expedit universis, quod fidelis noster reverendus irater Simon Brathulich, episcopus Zagrabiensis et consiliarius
noster, nostrae maiestatis veniens in praesentiam suo ac fidelium universorum statuum et ordinum regni nostri Sclavoniae nominibus ac in
personis, exhibuit nobis et praesentavit quasdam literas sacratissimi
principis domini Rudolphi secundi etc. in duobus arcubus papyri constantes si^illoque eiusdem secreto, quo uti rex Hungariae utebatur,
in inferiori earum margine impressive communitas ac manus suae
maiestatis subscriptione roboratas, continentes confirmative in se decern
articulos per eosdem status et ordines dicti regni nostri Sclavoniae
super certis libertatibus et consuetudinibus eorundem editos. Supplicatum itaque maiestati nostrae nomine ac in persona dictorum universorum statuum et ordinum praelibati regni nostri Sclavoniae extitit
humillime, quatenus praetactas suae maiestatis fraternae literas omniaque et singula in eisdem contenta ratas, gratas et accepta habendo
literisque nostris verbotenus inseri et inscribi i'aciendo approbare, roborare et ratificare ac pro eisdem 'universis statibus et ordinibus praefati regni nostri Sclavoniae ipsorumque posteris ac successoribus universis
innovando perpetuo valituras, gratiose confirmare dignaremur. Quarum
quidem literarum tenor talis est: (Gl. ispravu kralja Budolfa od 16. ja
nuara 1608. u etvrtoj svesci ovoga djela str. 495498). Nos itaque
huiusmodi supplicatione humillima annotati episeopi Zagrabiensis pro
parte in persona annotatorum universorum statuum et ordinum dicti
regni nostri Sclavoniae, nostrae modo praemisso oblata maiestati,
regia benignitate exaudita clementer et admissa praeinsertas literas
dicti domini iinperatoris et regis Rudolphi etc. confirmationales, non
ab rasas, non cancelatas neque in ali qua sui parte suspectas, sed omni
prorsus vitio ac suspitione carentes praesentibusque literis nostris de
verbo ad verbum sine diminutione et augmento aliquali insertas et
inscriptas, quoad omnes earundem continentias, clausulas et articulos
eatenus quatenus eaedem rite et legitime existunt emanatae viribusque
earundem Veritas suffragatur, ratas, gratas et acceptas habentes approbavimus, roboravimus ratificavimusque ac pro suprascriptis universis
statibus et ordinibus saepefati regni nostri Sclavoniae ipsorumque
posteris et successoribus universis innovando perpetuo valituras gra
tiose confirmavimus, imo acceptamus, approbamus, ratificamus et coniirmamus harum nostrarum secreto sigillo nostro, quo tanquam rex
Hungariae utimur, impressive communitarum vigore et testimonio

10
literarum. Datum in arce nostra regia Posoniensi sexta die mensis
decembris anno domini millesimo sexcentesimo octavo, regnorum etc.
Ma,tthias.
Valentinus Leepes,
electus episcopus ISTitriensis.
F . Nagymihaly.
Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u kr. zem: arkivu
u Zagrebu.
Uvrteno i u protokol saborskih zakljuaka (Prothocolla congregationum regnorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae vol. H, 131136) u
kr. zem. arkivu u Zagrebu.
Ktikuljem, Jura regni II.,

6266.

6.
17. decembra 1608. Beu.
Kralj

Matija II. nalaze gradu Varadinu,

da se imade pokoravati

grofu

Tomi Erdody ju.


Matthias seoundus etc.
Prudentibus et circumspectis etc.
Diversas supplicationes nostras de ilia controversia, quam superioribus
temporibus ratione obligationum et officiorum capitaneis vestris et possessoribus arcis ipius Varasdiensis a vobis pracstari consuetorum contra fidelem
nostrum spectabilem. et magnificum comitem Thomain Erdody de Moniorokerek, Montis Claudii et comitatus Varasdiensis comitem ac capitaneum vestrum perpetuum, regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae
et Sclavoniae banum et consiliarium nostrum, coram caesarea et nostra
maiestate instantissime moveratis simul cum eiusdem comitis et bani
Thomae Erdody ad praetensiones vestras responsis et privilegiis in illis
articulis divorum quondam Ferdinandi et Maximiliani imperatorum ac
regum felieissimae reminiscentiae, ad instantiam maiorum vestrorum in
forma privilegii confectis ac a moderna caesarea et regia maiestate,
domino et fratre no stro observandissimo in donatione eiusdem comitis
et bani super praedictae arcis Varasdiensis et capitaneatus istius civitatis vestrae perpetuitate benigne confirmatis die septima huius mensis
sub generali diaeta Posoniensi in pleno consilio nostro Hungarico tandem
revidendas atque ruminandas benigne suscepimus accedenteque ndelium
nostrorum consiliariorium unanimi opinione praetensiones et argumenta
vestra nihil iuribus et privilegiis dicti comitis et bani Thomae Erdody
derogare posse, sed ea in sua vigorosa substantia manere ac consequenter vos, tarn in eis contenta, quam etiam alia, quae dc usu, inre

11
et consuetudine capitaneis vestris de possesoribus supradictae arcis
Varasdiensis praestare soliti estis, exhibere neque alia via et modo,
quam ordinario iuris processu contra ipsum comitem et banum attentare debere clementer comperimus ideoque in suo locO et vigore dittos
articulos relinquimus. Quapropter fidelitati vestrae et vestrum singulis
harum serie clementer et nrmiter committimus et mandamus, quatenus
acceptis praesentibus cuncta in praedictis articulis contenta atque ea
omnia modo praemisso, quae de iure, usu et consuetudine vestris capitaneis et possessoribus saepedictae arcis Varasdiensis praestare debetis,
ipsi comiti Thomae Erdody ac posteris ipsius utriusque sexus universis
cum debita obedientia et reverentia a modo deinceps futuris semper
temporibus praestare et exhibere, ne ipse comes iuxta superioris man
dati nostri die vigesima octava mensis februaru proxime praesenti
emanati tenorem, quicquam contra vos movendi occasionem habeat, quin
placide potius complectatur, absque ulla tergiversatione et praetextu
qualicunque modis omnibus debeatis et teneamini. Secus etc. Datum in
civitate nostra Vienna decima septima die mensis decembris anno do
mini millesimo sexcentesimo octavo.
Matthias

Valentinus Leepes, electus


episcopus Nitriensis.
F. Nagymihaly.

Savremeni prijepis u kr. ugar. zem. arhivu u Budimpeti;


expedit. cane. nr. 262 an. 1608.

Conceptus

7.

27. i 28. februara 1609. Zagreba.


Zakljuci

hrvatskoga sabora sazvana za 27.

februara.

A r t i c u l i dominorum et nobilium alio rum que stat u u m e t o r d i n u m r e g n i S c l a v o n i a e ex e d i e t o s p e e t a b i l i s m a g n i f i c i d o m i n i c o m i t i s T h o m a e E r d e o d y de


Monjorokerek, Montis
C l a u d i i ac c o m i t a t u s
Varas
diensis liberi
ac p e r p e t u i s u p r e m i c o m i t i s
civitatisque V a r a s d i e n s i s
capitanei similiter
perpetui,
s a c r a t i s s i m i p r i n c i p i s e t d o m i n i d o m i n i M a t t h i a e sec u n d i dei g r a t i a H u n g a r i a e etc. regis etc. c o n s i l i a r i i
necnon r e g n o r u m D a l m a t i a e , C r o a t i a e et S c l a v o n i a e
b a n i in c i v i t a t e r e g i a Z a g r a b i e n s i pro v i g e s i m a sep
t i m a et o c t a v a d i e b u s m e n s i s f e b r u a r u c e l e b r a t a , edit i t i e t c o n c l u s i MDCIX.
Quoniam propter varias regni necessitates ac commodum publicum
spectabilis magnifici domini comitis Thomae Erdeody etc. in officium

12
banatus introductio est valde necessaria eaque propter absentiam dominorum commissariorum, quos sua maiestas nondum expedivit, fieri
non potest, ideo domini regnicolae reipublicae consulentes intercedendo
sese offerunt, iussis et mandatis eiusdem domini comitis et bani, uti
iuribus regni consonis, parituros et re forte sic exigente, sub banderio
proprio castra metandos seu ad bellum regnicols convocandos eidem
domino 'bano plenariam dant authoritatem.
Ut autem sua maiestas de antelatis huius regni commissariis
tempestivius nobis provideat, ad id sollicitandum eliguntur egregii
Stephanus Patachich et Joannes Krussely cum uteris commendatoriis
ad suam maiestatem, consiliarios intimos, dominum palatinum 1 ) et alios
dominos Hnngaros, qui sedulo instabunt apud suam maiestatem, ut
praefata introductio domini bani cum sex mensium pro milite stipendio
quo citrus fiat. Tricesimam etiam Nedeolcensem pro banali milite exolvendam nomine regni sollicitabunt. Alium etiam modum certitudinis
salarii tam a sua maiestate, quam etiam domino palatino et consiliariis, omnes necessitates regni huius exponendo, diligenter expetent,
qui operam quoque dabunt, ut correctioni decretorum Posonii interesse
non intermittant, de quo ad compilatores scribendum est, quibus pro
expensis floreni hungaricales centum et quinquaginta deputantur; si
quid autem residui fuerit, post reditum regno restituent. Sic etiam de
Graecensi legatione suae maiestati et domino palatino erit scribendum,
alioquin nisi ea in parte provisum fuerit, regnurn a corona abalienare
cogetur.
Instabunt etiam iidem nuncii apud eosdem correctores decretorum
cum uteris commendatoriis ad eosdem nomine regni scribendis, ut
liberae civitates huius regni ad instar aliarum civitatum non solum
in earum libertatibus et immunitatibus conserventur, verum etiam antiqiiitus solitam vocem et suffragium habeant in regno ac in antiqua
earum libertate, in cuius continuo usu fuerunt, manuteneantur, et in
scriptum redigantur; quibus quidem nunciis eaedem liberae civitates
similiter pro expensis florenos hungaricales centum triginta quinque
aponte pro hac vice obtulerunt. Animadvertent etiam diligenter, ne
quid contra libertates regni huius vel fidei catholicae sanciatur.
Curabunt autem diligenter iidem nuncii, u t nostra moneta integre
in provinciis suarum maiestatis et serenitatis accipiatur.
Praeterea iidem status et ordines unanimi voto et consensu priores
articulos de non admittenda libertate exercitiorum in hoc regno alienae
religionis conformant; et si quispiam praedicatorum haereticorum sive
spontanee seu ope cuiuspiam in hoc regnum venerit et zizania seminaverit, praedicatorem liceat unicuique capere captumque ad dominum
banum vel episcopum dioecesk deducere, aut si aliter fieri non poterit, etiam occidere. Introductores autem talitim et transgressores
huiusmodi^conclusionis publicae puniantur poena in Tripartito contenta.
E t quia per longum silentium iurium publico statui multa incommoda fieri palam sit, per eosdem status concluditur, ut egregius
J

) Stjepan Illeshazy.

13
Christophorus Mernyawchich vicebauus ac comes in suis comitatibus
Zagrabiensi et Crisiensi more alias solito iudicia celebrare executionesque peragere ad introductionem domini bani possit. Si vero inhibitionibu-i novisque iudiciis cuipiam opus fuerit, decretum est, ut a
domino bano eiusmodi inhibitores nova iudicia et alia iuridica mandata excipiantur et solitum vigorem habeant.
Quoniam autem dica regia non per domos, ut hisce praeteritis
annis, sed per fumos, ut antiquis temporibus, iuxta constitutiones modernas Posonienses exigi debebit, 1 ) ideo in dicatores eorundem fumorum
eliguntur: in Zagrabiensi quidem et Crisiensi egregius Lucas Chernkoczy vicecomes adiunctis duobus iuratis, videlicet Petro literato
Polchich Zagrabiensis et altero Petro Zakmardy Crisiensis comitatuum
iudicibus nobilium, in Varasdiensi vero comitatibus egregii Moyses
Zaboky iudex nobilium comitatus eiusdem, adiuncto similiter iurato
Joanne Radewich, qui et solitum praestiterunt iuramentum. Qui quidem
dicatores iuxta illorum iuramentalem conscientiam diligenter omnium
dominorum magnatum et nobilium bona perlustrabunt et ad fumos
conscribent, nullis minis -aut praecibus curatis, demptis tamen curiis
nobilitaribus et nobilium familiarum residentiis. Dicabunt autem universa huius regni bona immediate usque ad confmia Caproncza, Crisium, Iwanich et ripam Colapis sese extendenda, exceptis colonis, qui
sese noviter habitandi gratia ad loca per Turcas desolata contulerunt;
qui dicatores hie in regno et non extra rationem dare tenebuntur. Si
autem ad cameram pro danda ratione ire compellerentur, extunc de
viatico illis extra salarium ipsorum ordinarium provideatur. Singulis
autem, utputa dicatoribus floreni hungaricales centum triginta sex,
iuratis autem eisdem adiunctis floreni hungaricales dodecim annuatim
solventur.
Ad reaedificationem praesidii Petrinia ex processu Pauli Schitaroczy, iudicis nobilium comitatus Zagrabiensis, a singulis quinque domibus laborator manualis unus pro dominica Reminiscere proxime 15.
futura cum securibus continuis decern diebus ibidem laboraturos de- m a r t a
putantur, quos dominus capitaneus eiusdem praesidii lustrabit ac de
absolutis laboribus quittantias dabit.
Restantiae autem dicae regiae usque dominicam Laetare proxime 29venturam in simpla, ea vero praeterlapsa in duppla penes m a n d a t a m a r t a
domini bani per vicecomites et iudices nobilium exigantur, qui quidem
vicecomites et iudices nobilium, si in tali exactione restantiarum segnes
sese aut negligentes exhibuerint, extunc dominus banus ex bonis ip
sorum per omnia oportuna remedia satisfaciendi potestatem habebit.
Statutum est praeterea, quod si quispiam dominorum magnatum
et nobilium huius regni pontes et vias, ubi haetenus, quorum incubuerit curae, usque dominicam Oculi non reparaverit, extunc in poena 32.
superinde sancita irremissibiliter puniatur. In bonis autem Zomzedwa- m a r t a
riensibus tarn nobiles, quam etiam parochi possessionati eiusmodi
pontes et vias reaedificare teneantur.
J

) 1608 (post, cor.): XIV. 5.

14
Universa etiam molendina in novis locis erecta et alia in quibuscunque comitatibus existentia, quae damnosa comprobari poterunt,
per vicecomites et iudices nobilium deleantur, conclusum est.
Conclusum est etiam, ut Turcae ab ingressu regni huius et comerciis sese abstineant, nee eos quispiam per literas suas admittere
praeter dominum banum praesumat sub nota in decretis expressa.
Protestatur dominus comes et banus contra cives liberae civitatis
Varasdiensis super inobedientia eorundem, qui debitas obligationes
et praestationes a divis quondam imperatoribus et regibus Ferdinando
et Maximiliano in certis articulis per commissarios ad instantiam eo
rundem civium adiudicatorum consignatos ac a Rudolpho secundo im
peratore similiter et rege in perennali donation e super castrum Varasdiense sibi facta 1 ) confirmatas et nuper ex pleno consilio Hungarico
a moderna regia maiestate Matthia secundo pariter confirmatas, quarum
in usu et libero ac paeifico dominio dominus comes et banus ac sui
antecessores a 40 et pluribus annis fuerunt; contra quae obliquam
quandam commissionem extra consilium Hungaricum iidem cives contra
primas regni libertates obtinuerunt, cui cum iuste non consentiat,
protestatur, se velle iuribus suis in omni loco et tempore etiam sub
salvo conductu cum inculpata tutela penes duo suae maiestatis mandata uti, postquam omni tempore liceat euilibet suo iure uti. Dantur
itaque eidem domino comiti et bano superinde testatimoniales sub
sigillo regni.
E converso quoque eadem civitas protestatur super eo, ne eos
dictus dominus comes impediat, donee commissio revideat, cui com
mission! idem dominus comes et banus, uti repugnanti primi libertatibus regni et modernis Posoniensibus articulis, non consensit.
Ad supplicationes magnificarum dominarum Annae Konzky, magbifici quondam Joannis R a t t k a y et Eufrusinae Palffy, magnifici olim
Georgii R a t t k a y relictarum viduarum, ratione videlicet invasionis bonorum eorundem Taboriensium et abactionis pecorum rerumque ablationis contra egregium Petrum Wukmanych statutum est, postquam in
hoc regno non resideat et ex provincia Styriae adductis secum exteris
nationibus sine omni via iuris praemissas violentias exercuerit, ideo
pro se fideiussores ponat, donee in sede iudicaria comitatus Varas
diensis ratione praetensorum factorum iudicialiter causa decidatur,
contra ipsum ratione praevia inchoanda; sit exemplum aliis, in regno
non residentibus, ne ex externis provinciis in hoc regnum invasiones
vel alias iniurias perpetrent. Super quo quidem decreto eaedem dominae
relictae protestantur, se velle iuribus regni inhaerere penes continentiam articuli anni 1598.2)
E converso similiter idem Petrus Wukmanych protestatur et pro
se egregios Matthiam Novak, Joannem Mamych et Greorgium Rachycb
usque ad decisionem causae fideiussores ponit. Datur autem facultas
eidem citandi praedictas dominas viduas, si quid habet contra easdem.
\) ill. Sabor, spise IV., 480482.
) Gl. Sabor, snise IV. 373.

16
Protestati sunt etiam egregii Gregorius, Joannes et Christophorus
Petheo ratione violentiarum, quas egregius Caspar Gotthall in monte
ipsorum ad castrum Bela pertinente faceret, quibus superinde protestationales literae ad petitionem eorundem conceduntur. Praefatus
etiam Gaspar Gotthall, se habere privilegia super eodem monte respondit, ae iisdem se velle uti asseruit.
Ad quaerelam praebendariorum capituli Zagrabiensis, contra Marochenses ratione non admissae connumerationis decimarum lactam,
dabit dominus banus literas praeceptorias ad id necessarias, verum
Marochenses easdem sese pacifice velle permittere conscribi promiserunt.
Ratione literarum quarundam domini comitis et bani missilium,
per Joannem Petteo, vicecomitem comitatus Varasdiensis, productarum
sibique in facto possessionis Gregorowcz scriptarum, quas egregius
Mykwlych eidem vicecomiti apertas et correctas exhibuit, decretum est,
ut idem Georgius Mykwlych pro tam audaci facinore per eundem dominum banum ad futuram regni congregatronem citetur.
Ad quaerelam dominorum capituli Zagrabiensis ratione possessionis
ipsorum Iarwn factam, dominus vicebanus penes articulum exmittitur.
Ad petitionem magnifici domini Georgii Keghlevich restantiae
annorum sexcentesimi secundi et quarti supra millesimum refexantur:
annorum vero sexcentesimi septimi et octavi per eundem solvantur,
conclusum est.
Ad quaerelam domini praelati Zagrabiensis 1 ) pro denegati sibi et
ecclesiae suae decimis, statu turn est, ut omnes domini magnates et
nobiles decimas ipsas baud gravanter connumerare permittant et decimatoribus sint auxilio.
Ad supplicationem egregii Anthonii Mykwlianycz, per dominum
generalem Carolstadiensem 2 ) devincti, tam suae maiestati regiae, quam
etiam serenissimo principi Ferdinando nomine regni scribendum. dignentur sua maiestas et serenitas clementer eidem generali committere,
ne amplius ipsum detinere, sed iudicio huius regni iuxta suas libertates sistere debeat.
Domino etiam Ioanni Draskowych ad petitionem suam dantur
commendatoriae in suis negotiis ad regiam maiestatem.
Nobilis Vincentius Perger, civis civitatis Varasdiensis, penes li
teras armales, sacrae caesareae maiestatis, 'iuxta regni decreta praestito
solito iuramento in membrum huius regni est receptus literaeque praemissae eiusdem armales per status et ordines regni acceptantur et
confirmantur. Unde etiam conclusum est, ut inposterum quoque iuxta
eadem regni decreta nemo exterae gentis seu advena libertatibus
huius regni, nisi prius solitum deponat iuramentum, gaudere possit.
Armales nobilium Matthiae Valychych et Georgii Ozwettassin in
regno publice sunt exhibitae et praesentatae, nemine contradicente
prioribus. Quantum vero ad armales Ozwetassin attinet, egregius Ge
orgius Wagych comes terrestris nobilium Campi Zagrabiensis in-">per*) Simun Bratuli.
) Vid (Veit) Khisel Freiherr zu Kaltenbrunn ( = Puine kod Liublianel.

16
sona totius communitatis eorundem nobilium solenniter eisdem eontradixit, super quo etiam protestationales a regno petiit. Dantur.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutionee eorum
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos,
sigillo eorum publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco, die
et anno praescriptis.
Prothocolla congregat. vol. II,

67 71 hr. zem. arkivu u

Zagrebu.

8.

27. februara 1609. U Zagrebu.


Hrvatski sabor moli Gjuru Thurzo-na, da se kod kralja Mati/e II. za
uzme, e bi grof Toma Erd'dy to prije bio uveden u punu bansku vlast.
Spectabilis ac magnifice doinine amice nobis observandissime, salutem etc.
Qu$mtis in periculis liaec patria nostra moderatore et ban a
triennio destituta versetur, hand facile exprimi potest, cuius sua maiestas
aliis occupata negotiis vix recordari videtur. Banum quidem dommum
comitem Thomam Erdeody iampridem nominavit, sed de stipendio ems
banali nihil eonsiutuit, neque commissarios cum aliis ad id necessariis
et primitiis sex mensium militaris stipendii delegavit. Interim cum Turcis
ab his externis capitaneis excitatae difficultates ac ini uri ae in dies
augentur, limites regni occupantur, oppressiones viduarum, orphanorum,
nobilium ac miserae plebis tarn ab externis gubernatoribus, quam ipsis
indigenis lachrimabiles inferuntur, adiacentium provinciarum ut insoliti,
ita nimium suspecti apparatus cum aliis signis non mediocriter timendi
excrescunt. Legatio Grraecensis de restituendis libertatibus nostris prorogata nihil boni portendit, de qua quid sua maiestas cogitet, ignoramus.
Nos ita negligimur, ut non aliud expectare licet, quam ultimam gentis
nostrae destructionem. E a ne opinione celerius advolet, communi regni
intercessione praedictum dominum comitem fleximus, ut propriis sumptibus in bellicis et iuridicis, donee suam maiestatem et vestram spectabilem et magnificam dominationem cum domino palatino requisiverimus
responsumque acceperimus, regni curam susciperet. Rogamus spectabilem ac magnificam dominationem vestram, velit pro suo in patriam
et hoc regnum membrum Hungariae utilissimum candido amore apud
suam maiestatem quamprimum efficere, ut commissarii banales cum sex
mensium salario banali et aliis necessariis adveniant ipsumque dominum
comitem, in quo omnium nostrum oculi figuntur, in officium statuant ac,
ut illud appehendere commodius queat, tricesimam Nedeolcensem, exiguam
in proventibus, eius militi assignet sua maiestas et de residuo salario
certum modum ostendat; quod nisi fecerint, vacante officio nos exterminabimur, nisi aliquam aliam rationem perpetuo poenitendam iniverimus.

17
Qua de re solemniter protestamur nos tempestive suam maiestatem et
vestram spectabilem ae magnificam dominationem cum domino palatino
requisivisse, de quibus uberrime per egregios fratres nostros, Stephanum
Patachich et Ioannem Krussely, vestrae spectabili ac magnifieae dominationi nunciavinus, quibus plenam adhibeat fidem; optamus simulque
rogamus, scribat ad suam maiestatem, continuet serio traetatum cum
serenissimo archiduce Ferdinando inchoatum, alias nihil facilius erit, quam
hoc regnum a corona alienare. De his a spectabile ac magnifica dominatione vestra optatum responsum expectamus et eandem felicissime.
valere desideramus. Datum ex congregatione nostra generali Zagrabiae
vigesima septima die februaru celebrata anno domini 1609.
Eiusdem spectabilis ac magnifieae dominationis vestrae
servitores, fratres et amici
status et ordines regni Sclavoniae.
A teryo: Spectabili ac magniiico domino comiti Georgio Twrzo dc
Bethlemfalwa, libero ac perpetuo supremo comiti comitatus Arvensis.
dapiferorum regalium per Hungariam magistro ac sacratissimae regiae
maiestatis consiliario etc. domino et amico nobis observandissimo.
Original s utisnutim peatom kraljevine Slavonije u kr. ugar. zem.
arhivu u Budimpeti; Thurz leveltdr fasc. 85 nr. .
9.

27. februara 1609. Zagrebu.


Hrvatski sabor preporuuje Gjuri Thurzo-nu opinu grada

Zagreba.

Spectabilis ac magnifice domine et amice nobis observandissimc,


salutem etc.
Lachrimabundi fere exposuemnt nobis miseri oives civitatis sacrac
regiae maiestatis Montis Graecensis impositam ibi ipsis a sua maiestate.
hactenus quidem inconsuetam et ipsorum posse omnino excedentem sexcentorum florenorum Hungaricalium taxam, pro praesente videlicet anno praestandam. Cum itaque nobis minime sit obscurum, in initio foelicis Euius
regni auspicii moderaminis suam maiestatem nnllis indigere pro communi
bono augmentoque et conservatione reipublicae expensis, ipsos tamen cives
vero adpraefatam sexcentorum Hungaricalium sum mam, sed ne ad ducentos
quidem florenos Hnngaricales, quod iuxta ipsorum privilegialem bullarn
suae maiestatis antecessoribus annuatim pendere consueverant, nunc sufficientes esse ingenue confitemus, eo quod eivitas eadem, tanquam alflictihuius
regni metropolis, creberrimis regnicolarum congregationibus, celebratione
iudiciorum assiduoque dominorum magnatuum et nobilium huius regni
conventu, omnino enervata, exantlata et in ultimam usque paupertatem sit
redacta. Rogandam itaque duximus spectabilem et magnificam dominnMOMTMENTA HIST. XL1I1. ACTA COMITIAI.IA V.

18
tionem yestram, velit benignum eiusdem ciyitatis apud suam maiestatem
respectum habere, ne videlicet in postermn etiam ultra solita hactenus
taxarum tributa molestetur, et ad inextricabiliores paupertatis anfractus
inducatur, alias propter multorum discessum civium ne forte desolata
relinquat.ur. De restantiis etiam taxae. quibus superioribus his disturbiorum temporibus camerae debitores remanserant, aliquantulum benigne
relaxetur. Ad confirmandas quoque literas privilegiales suae caesareae
et.regiae maiestatis, super collectione mediae tricesimae ipsorum datas
benigne et concessas, quae ad ipsa moenia et arces ruinosas reaedifiandas deputata est. apud suam maiestatem suffragium et consensum
suum dare velit, quo pacto sub t'oelici auspicio regiminis suae maiestatis
civitas eadem, alias satis afflicta, pristinam faciem commodius imbuat et
deinceps ipsi cives suae maiestati et ipsi inelito regno Hungariae utiliores evadant. Deus spectabilem etc. Datum ex generali eongregatione
nostra in praefata regia civitate Montis Graeeensis 27 die mensis februaru
i-elebrata anno domini 1609.
Speetabilis et magnificae dominationis vestrae servitores et amici
status et ordines
regni Sclavoniae.
A tergo: Spectabili et magnifico domino comiti Georgio Turzo de
Bethlemfalva, libero ac perpetuo supremo comiti comitatus Arvensis.
dapiferorum regalium magistro et consiliario etc., domino et amieo nobis
observandissimo.
Original s utisnutim peatom kraljevine Slavonije u kr. ugar.
arkivu u Budimpeti; Thurz leveltr fase. 86 nr. 6.

10.

o. aprila 1609. U Beu.


Kralj Malija li. stavlja hanu grofu Tomi Erdodyju do znanja, da
podvrgava Srhe (Vlahe) u Ogulinu, Modruama, Brinjama i Tounju kne
zovima
Frankopanima.
Matthias secundus etc, spectabili ac magniiico comiti Thermae
Erdeody : de Moniorokerek, Montis Claudii et comitatus Varasdiensis libero
ac perpetuo comiti, regnorum nostrorum Dalmatiae, Groatiae et Sclavoniae
bano, consiliario nostro, iideli nobis sincere dileeto salutem et gratiam.
Exposuerunt maiestati nostrae fideles nostri speetabiles ac magnifiei
Georgius, Nicolaus et Wolfgangus Christophorus de Frangepanibus, perpetui comites a Thersacz, qualiter bona ipsorum ad castra Thersacz el
Zkrad pertinentia, in isto regno nostro Groatiae existentia habita, pei
iuratum christiani nominis hostem Turcam devastata ac in nihilum redacta extitissent, et hoc tempore pacis divina allucente gratia non mediocris spes ad antiquas sedes revertendorum colonorum aceidere


-pis'set, in quibus commode eollocandis dietis exponentibus hostium tyrannide adep exteuuatis sufficientes vires defuissent, Valachi vero ,et
milites praesidiarii, qui iam pridem possessiones ac territoria praefatprum
<-omitum de Ogoliu, Modrussiam, Brinye et Towny spectantia, in praedieto-regno nostro Croatiae existentia habita, excolere coepissent, solitas
decimas et reditus non ipsis exponentibus tanquam dominis terrestribusj
.*ed locorum capitaneis praestitissent, quem admodum etiam de praesenti
praestarent, in grave damnum et praeiudicium ipsorum exppnentium
iuriumque regni derogamen manifestum, supplicantes demisse nobis,
dignaremur tibi clementer demandare, quatenus in reducendis collocandisque colonis in dietis territoriis eis auxilio adesse atque milites et
Valachos praemissas terras ad Ogolin, Modrussiam, Brinye et Towny
speetantes et alia eorum loca inhabitantes, ratione solitarum decimarum
ac proventuum, iuxta antiquas patriae leges et modernas Posonienses
constitntiones, ipsorum iurisdictioni subiicere deberes et tenereris. Cum
autem accedente opinione consilii npstri Hungarici nostrae congriiat
laiestati, iustis praemissorum exponentium iuribus benigne providere,
eosque reliquiis bonorrim ipsorum integre conservare, quo fommodius
in confirms constituti arduis suis necessitatibus occurrere queant, proinde fidelitati tuae harum serie firmiter committimus et mandamus,
quatenus acceptis praesentibus, in reducendis colonis ad dictas Thersacz
et Zkrad omni ope et auxilio adesse atque praefatorum Ogolin, Modrussiae, Brinye, Towny ac alicubivis in isto regno Croatiae Valachos et
milites praesidiaribs, quosvis eorum territoria inhabitantes, secundum praesigriatas antiquas et modernas regni sanctiones ratione solitarum decimarum et reditu um ipsis subiicere, eis omni protectione et subsidio
diligenter succurrere debeas et tenearis. Secus etc. Datum in civitate
aios'tra Vienna die quinta mensis aprilis anno domini millesimo sexiri.gentesimo nono.
Matthias.

F . Nagymihaly.

Suvremeni prijepis kr. ugar. arhivu u Budimpeti', Concep. e&pedit.


cancel, nr. 309 an. 1609.
J;
A tergo . Copia mandati regiae maiestatis de restitutione te^ritori-:
<orum et iurisdictionis bonorum familiae comitum de Frangepanibus,*
11.

21. aprila 1609. U Gracu.


Odgovor nadvojvode: Ferdinanda ugarskim. i hrvatskim poslanicima
unskoga sabora na njihove zahtjeve glede Krajine.

s po-

Die fiirst. Drhlt. erzherzog Ferdinand zu Osterreich etc., unser


genedigster herr, haben den herrn sowol ihrer kgl. wlirden in Hun/

m
gern, J ) als derselben lobliehen cron geist- und weltlichen stenden
hieher abgefertigten gesandten hiemit anfenglich sovil mit gnaen
anfuegen wllen:

Irer frst. Drhlt. ware nichts lieber und angenemberes gewest.


danneii inen herrn abgesandten noch iiber ir erst getane werbungfrderliehen besehaid zu ertailen. W a n n aber dis werk ainer sondern
wichtigkeit und nicht allain dis land, sondern auch die andern I r e r
Drhlt; frstentmben Krndten und Crain belangt, hat es in ain wolerwogne deliberation billichermassen gezogen, communicato 8'>
beratschlagt worden, und also diser geringer verzug darunten mitlaufen
miissen, welicher dann verhoffentlich ura sovil weniger verdriesslich
sein wierdet, dass die sach und deren umbstende nur d e s t o b e s a e r
dilucidiert und von des besten wegen der notturft riach erwegen wordfehi'
Und so nun Ir Drhlt. disen handl sambt Iren getreuen landen
wolmainlich consultiert, ist es nunmehr an dem, dass vvolgemelten.
herrn abgesandten, die dartiber mit gueten bedacht an jetztgenombne
resolution und erklrung (wie hiemit schriftlich und vertrstermassen
beschieht) gueter mainung communiciert und gegeben werden.
Erstlich aber ist von mehrern berichts willen krzlich emzufetett
die sonderbare notturft, weliehermassen von der Rm. kais. Mt., unsern
allergenedigsten herrn, als kunig in Hungern die administration der
Crabatisehen, Windischen und Mohrgranizen Irer Drhlt. geliebsten
nnd geehrten herrn vatern, erzherzogen Carln zu Osterreich lblichen
angedenkens, mit der Hungerisehen, Crabatisehen und Windischen
stende wissen und gueten willen aui'getragen worden, und vvie schwr
sich I r fiirst. Drhlt. seeligister gedechtniiss auch iiber vil gebrauchte
persuasiones und beschechne austrcklichen vertrstungen (derselben
jederzeit beistandige assistenz und ansehenliche stattliche reichs- und
aigne htilfen und hernach im werk gelaiste succurs zu erweisen) bewegen lassen, und solichen last auch mit gewissen conditionen, unci
nur auf gefalien und solang es zu erschwingen sein mchte, iiber sich
genomben, darbei dann Irer kais. Mt. lautene erklrung dahin gangen, nicht allein die reichs, sonder auch ihrer aigenen kimigreiche und
aller anderer lande htilfen, der geblirunden quota nach, auf disc grnizen
tunlich anzuwenden, weliches auch nach und nach beschechen, indem
aieselben davon maistes tails sambt demjenigen, was diese lander ireni
besten vermugen nach jrlichen eontribuiert (so aber wenig ausgeben
und nit erklecken miigen), vil jar nachainander erhalten werden mussten. Neben dem auch Irer Mt. die versicherung dises herzogtumb
' Steyr von der Tra an bis auf die Tonaw irer zuesag gemss obgelegen.
also dass man sich auf alien und jeden feindsfurbruch und gwalt in
kraft der kais. instruction und des darin begriffnen starken erbietens
auf die von mehr orten vertrste htilflaistungen zu verlassen gehabt.
wie dann unter andern die zwai ainige exempl, da nmblichen der
wiitende Hassan-bascha bei Sisseg so sigreich erlegt, und dann die
Krali Matiia II.

21
haubtvestiing Caniseha zu recuperiern tentiert worden (zu welichem
impressen Ir kais. Mt. vast ir ganzes veldleger zura succurriern hieherwerts geschickt) gnuegsamb bezeugen.
*
Wann nun I r Drhlt. dies alles fur sich nemben und darneben
betrachten, dass si sich jedesmals auf alle feindsgefahr und not gewissen beistndiger hlfen zu getrsten gehabt,. hergegen aber mit der
vonwegen des kunigreichs Hungern seither furgelofnen vernderungen
hoffnung nicht mehr sein kiinen, seitemal sich die reichshlf
gnzlieh abgeschnitten und von andern auslendischen oder der benaehbarten fiirsten und potentaten hillfen, ob auch dieselben frjohin zu
helfen, gar kain ^gwissheit verhanden, sonder vilmer bedenken rassen,
dass disc ire von wegen dessen lang continuierten offnen kriegs hochbeschwrlich erlittnen einfall und landsschdlichen rebeUien nicht wenig
ausgemergelte und neben den erlosehenen credit in tiefen schuldenlast
*4tecke_iden lander, zu diser weitschichtigen grnizen verrern uhterhaltung vilweniger des Tiirkischen feinds macht und schvyal abzuwenden
oder aufzuhalten fr sich selbst in wenigisten vermugen, kann leichtlich
und vernilnftig geschlossen werden, ob Irer Drhlt. ratsamb und tuelich
furf alien solle, angeregte grni zadministration, die noch Ihres in Gott
ruhenden herrn vaters sceligen ableiben an si mit ebenmssigen o.beingeferten conditionen kum ben, bei der jetzterzelten iiblen geschaffenheit nach lenger zu irer selbst und ihrer landen mehrer verderben
verer zu tragen, zu behalten und so schwre verantwortung auf sich
zu laden, bevorah, dass sich auf des unhltigen feinds zuesagenden
friden wenig oder gar nichts zu verlassen, sonder vilmer in der stteii
beraitschaft zue stehn, bei vvelichen schlechten fursehung aber ain
geringer widerstand kiindte gelaist werden. Dahero nun Ir ftirst. Drhlt.
sich rner gedaohter grnizen vilmehr zu entschlagen und dieselben
selbst zu resignirn, also dern weiter zu unterwinden, berflssige befuegte
ursaeh haben.
,
Dis aber kiinen I r Drhlt. gnedigister mainung und mit pillicher
emjjfindung unvcrmeltet nit lassen, weil soliche auf ir gedachten Hungerischen. <'rabatischen und Windischen stende anhalten und beliebung,
inen, iren weibern. Kindern und angehrigen zum pcsten, und damit
si von des erhfeinds . nnterdrekung und endlichen verderben errettet
werden iibernombne grnizen (die sonst lngst in die tyrannische
^ervitut, und von den inwohnern und irem eignen vermugen gar nit
zu erbalten wren gewest) noch bis auf gegenwertige stund mit diser
lande und der Teutschen nation treulaistenden hiilfeu, neben vergiessung maniches jedeliches Teutschen pluets. durch die gnad des allmechtigen nit allain ritterlich beschiitzt, sonder auch etliche grnizheuser und vestungen zum tail von griinen wasen erhebt, tails aber
zerschlaipte alte de castell und flecken, weliche die Windischen stndc
selbst zu pauen und zu restaurirn nicht vermocht, auf ir einwilligung,
ja fleissiges bitten, von neuem und gleichsamb von grund aufgeftiert,
iriuniert und mit aufwendung unerschwinglichen unkostens zur defeniu<vii - zuegericht und erhalten worden. Dieses ist fnrnemblich mil

22
Warasdin, Copreinit rind Ibanitsch, so das land Ste}Tr mit dem gebei
veriegt, und d aim mit derVhabtvestimg Carlstat (darzue beede lander
Krndten und Cram den unkosten contribuiert) gnuegsamb zu erweisen,
lessen geschweigehd, dass die vestung Zeng sambt andern mehr mit
munition, artellerei. besatzngen, provant und alien andern bediiritigkeit,
ausser der Crabatischen und Windischen stend zutuen, aui'recht erhalten
und von Irer Drhlt. cam erf alien nambh alte geldsummen hierzue dargeschossen und iro selbst, auch dero frstlichen person nit gespart
worden. Dass doch hindangesetzt dessen alles, anstatt der nachparlichen
wolverdienteii danksagng an jetzt iro der Teutschen nation und aulrechten, redlichen gepliet diese aui'lag (wie aus der Hungerischen
stende iibersenten credenzschreiben zu ersehen) aui'gedrungen und zuegCmuetet werden will, also wan si Hungerische nation und angehrigen
von men den Teutschen hochschdliche iniurien und schaden empfangen
und bisher heten ausstehen miissen, darumben si dami auch mit irer
erklrung dahin gehen, dass si soliehen widerwertigkelten verrer nit
gedulten, sonder die Teutschen haubt- und bevelchsleut hinweggesehaTfen, und nicht allein die gfanizheuser 'und vestungen in irer gwalt
haben, sonder auch die daraufgehrige verlag praetendirn wollen. Da doch
etliche bererter grnizheuser (ausser des grunds) niemals zu rhrem
land gehrt, inmasen dann die obangedeute vestung C a r l s t a t t v o n
grimen Wasen da vormals nichts gestanden vermeltermassen erpaut.
wie auch das von enneltem Hassan-bascha erhebte eisseriste grnizhaus Petrina dem erbfeind von dem Teutschen bluet wider abgetrungen
und vil ritterliche helden deswillen verloren worden, and weiL die
Hungerische stende hierzue den wenigisten bet'uegten zuerspruoh zu
suechen haben, knnen beriierte uhverschulte anziig und starke begem
hne verwimderung und beschmerzung nit angehrt werden. tlnd
obgleich wol si die Hungerischen stende iiirgebeii mchten, weil die
Hungerischen grmzen mit irer nation verwandten zu ersezen, so
sei es in Crabaten und Windischlnd ebnermassen zu observirn.
hat es doch mit beedem underschidlichen also Hungerischen und dann
Crabatischen und Windischen grnizen ditsials ainen weiten und merklichen absatz, dann jene von den Hungerischen stenden selbst erpaut
and mit irer aignen contribution erhalten werden; mit disen aber
erraicht es vil ainen andern weg. E s kann auch disc exemplil'icierung
um sovil weniger stattfinden, den die iibernembung der Crabatischen
und Windischen grnizen mit ihrer kais. Mt. also lauter verglichea.
dass die alda verledigten kriegsdienst und beveleh von diser Irer D r h l t .
lande getreuen mitglidern (urnb den , die gauze verlag von der
Teutschen nation daraui' geraicht wiirdet) sollen utid miigen ersezt
werden; darwider dann si die Hungern vor diesem und in so langen
j a m ainiche beschwaning - (Irer Drhlt. wissens) niemals eingewendet.
sonder vilmehr darfiir zu halten, dis alles sei mit irer begehnis und
einwilligung gehandlet und beschlossen worden.
Ungeacht aber desselben, sein si die Crabatischen und Windi
schen stene dannacht nit praeteriert noch ausgesehlossen, sonder nae.h

gelegenheit der zegetraghen vacanzen ainer und der ander bef iirdert.
wie dann der haubtman Druskoczi zur oberhauptmanshaft Petrinia 1 )
nd der oberhaubtman u Ibanitsch also ain gebfner Dalmatiner,
befurdert. bef dis sein auch liber das Wiridische kriegsvolk also die
maisten hussarh und haramien zumal auf der Crabatischen grnizen
lauter irer nation gewesene hubtleut und bevelchshaber bestelt worden,
dessen dann herr graf Peter Erdeudi, der abgestorbne freiherr von
Gregoriancz 2 ) und ander mehr geweste Uskokenhaubtleut wissentlich
zeugniss geben mchten, und danenhero kain so grosse klag der praeterirung erzwungen werden k^nn. Und ob sich zwar bisweilon diser
und jener soldat wider die geber vergriffen und verbotner insolanzen
gebraucht (wie es dann bei so lang wehrenden offnen krieg und unter
so vilen guetwilligen kpfen nit alzeit gleich und ohne beschwrung
zuegehen kann) so sein doch in gegenspil die von der Teutschen na
tion empfangne treuherzige hiilfen und cristliche' guethalten (ohn'e"
deren der noch iibrige Crabatische und Windische poden besorglich
vor vilen j a m in des erbfeinds gewalt und schwre dienstbarkeit geraten ware) nit unbillich auf die wag zu legen und dieselb nicht'solicher gestalt in genere zu ineulpiern, nach irer nachbarlichen treuwilligkeit, auch leib und guets nufsetzung so gar zu vergessen. : "
Dis alles und sonderlich der jetzigen leu! hoehobligunde geschaffenheit bewegt nun I r frst. Drhlt., sich des oftgedachten grnizweseiis
und den bis dato mit sondern nachtl ires camerguets und fur solicheii
einkomben iiber sich genombnen kriegsadministration allerdings zu
entschlage*. Inmassen si dann auch dieselb hchstgedachter kgh
wiirden in Hungerh, doch mit nachvolgenden lautern und erhblicheii
an iihe selbst billichen verdingntiss, und anderer gestalt nicht fiif
sich selbst, und ganz willig hiemit resigniert und haimbgesagt haben
wollen, dass Irer Drhlt. zugleich der billichkeit gemss derjenige unkosten- welichen si und ire lander obverstandnermassen mit vorwissen,
willen, anhalten und bitten der Crabatischen und Windischcn stende
zu verhtung ires untergangs, und damit si von dem anrainenden feind
nit gar verzert wrden, auf zuerichtung, erhbung und crpauung der
benannten und angedenten granizheuser, mit irem h a r t empfundnen
contributionen und dargaben, an- und aufgewendet, vorhero zum bernuegen refundirt, e r s t a t t e t und ergezt werde. Zu dem kann auch das
gschiitz, munition, profant und andere dergleichen kriegs- und grnizrequisit, so von Ihrer in Gott ruhenden frst. Drhlt. 3 ), dann von Irer
Drhlt. selbst, und von diesem lande nach und nach in soliche confinheuser und vestungen gelegt, dahinten in wenigisten nit gelassen werden,
weil man dessen alles auf diejenigen grnizort, so auf die ervolgte.
starke vernderung zu diser dreien landen aignen sehr notwendigen
nd'billichen versicherung auf den Teutschen poden und confinien,
J
) Vuk Drukoveki (gl. knj. IV, Index).
-) Pavao Gregorianec.
3
) Nadvojvoda Karlo.

24
von neuen erhebt und aufgeworfen werden miissen, bediirftig: und
dieses vorrates mit nichten zu entraten mit diem versehen Irer Drhlt.
und dero getreuen landen, knndten jezt specificierten kriegsgatungen,
also ir frei eignes guet mit fueg nit vor- noch aufgehalten werden.
Das aber den lobliehen Hungerischen stenden auch die auf die
Orabatische, Windische und Mhrgrnizen bediirftige kriegsverlag und
unterhaltung fiirohin jarlieh begertermassen geraicht werden solte,
kan so wol hieobverstandnen ursachen also destwegeu nit gesehehen,
dass weder von dem heiligen limischen reieh, noch von Ir kais. Mt..
noch auch andern benachbarten ainiche hlf nit zu verhoffen noch zu
gewarten, aus welichen nun laichtlich abzunemben, vvann gleich das
begem der grnizabtretung an Er Drhlt. nit gelangt ware, si doch
sambt iren lnden die resignierung der administration,proprio motu
zu tuen gedrungen wrden, seitemal ncben der vermanglenten fremden
hlfen, si die lander die weitere unterhaltung liber sich zu nemben
allerdings unstatthaft. Was si aber destwillen mit hchster bedrngnss
irer untertaiien und schwiiren anlagen bishero guetwillig dargesebossen,
sein I r fiirst. Drhlt. (unangesechen es ohne das schwrlieh erkleeken
wiirdet) auf erhebung und erhaltung und munierung der gedachten
neuen aignen praesidien, die eheist beritten werden und auf dem Teutschen poden zu der lande bessern versicherung stehen und dienstlieh
sein solten, zu verwenden bedacht, wie si dann solicitor continuirenden
dargab zu disem ende gar wol bediirfen werden.
Sovil haben nun I r fiirst. Drhlt. vorgedachten herrn abgesandten
aus erforderung der notturft zu iren und zu vorderist |folgemelter
irer prineipalen aigentlichen informierung und nachrichtung zur gnedigisten antwort und schlisslichen erklrung anfuegen sollen. sich getrsteud, wann si alles so obstelmnd recht beherzigen, si werden Irer
Drhlt. in iren wolbefuegten praetensionen gar nit unrecht geben, sondern disc ir genombne resolution fur billioh erkennen und sich derselben gemiiss solichermassen guetwillig aecomodiern, damit noch ferrer
die lang erhaltoe guete naohbarliche ainigkeit we.iterh.in gepflanzt und
alles dasjenige mit unierten genmetern und wol affectionierten willen
gedaeht und fiirgenoinben werde, was zu erhaltung der gewiinsehten
fridlichen rue, abwendung alles iibels und sonderlich weiter hindanhaltung des gemainen christenfeinds imor dienstlieh und erspriesslioh
sein mag, wqzue dann der lobliehen cron Hungern getreue mitglider
Ir fiirst. Drhlt. und dero getreue landschaften jederzeit genaigt und
begiirig erfmden solle. Und I r Drhlt. sein inen herrn abgesandten
beinebens mit frstlichen gnaden und. allem gueten.ganz wolgewogen.
[Grtz| den 27 aprilis anno etc. 1609.
Mai

Prijepis, uinjen 1620., . i kr. ratnom arhivu Beu;


1620.
Up. nie spis od 14. maja

1620.

Vindiva

*2

12.

'

18,. maja 1609. U Jastrebarskom.


Ban grof

Tomo Erddtj

poziva grad Zagreb


2. juna.

na stanak u Zagreb

Prudentes et cireumspecti et<\


Urgentibus arduis undiquaque patriae necessitatibus, postquam
diaetae generalis promulgandae desit occasio, dominos praelatos et
quosdam ex magnatibus atque potioribus nobilibus ad diem secundam
luturi mensis iunii, iam magni momenti negociis subveniendi causa, a jun
Zagrabiain decrevimus convocare. Ideo vos hortamur et pro officio nostro
mandamus, velitis die et loco in praetactis per suum specialem nuncium una nobiscum de praemissis tractandum interesse. Bene valete.
Ex,('astro nostro,Taztrebarzka 18 mai 1609.
Comes Thomas Erdeody.
A tergo : Prudentibus et circumspeetis dominis iudiei, iuratis
<?aeterisque civibus liberae regiae civitatis Montis Graecensis Zagrabiensis. amicis nobis honorandis.
Original s utisnutim peatom u arhivu Jugoslavenske akademije,
dgan'A,

Erdo-

13.

Prije 4. septembra 1609. U Pounu.


Mnijenje nepoznata elana ugarske dvorske kancelarije sastavu
skoga sabora.

poun-

Ad eomitia Ungariae generalia voari solent domini praelati, barohes, magnates et consiliarii omnes, quorum nomina et ordifiemisciunt
secretarii suae maiestatis, et maxim e Tiburtius Himelreieh. Barones
quidem et magnates, etiamsi plures essent fratres, modo divisim bona
possideant. quod nunc potissiraum in Sclavonia et Croatia fieri debet,
qui omnes et catholici sunt, et nunquam ab Austria desciverunt.
Deinde comitatus nobilium universi, non minus ex superiori quam
ex inferiori Ungaria et partibus hisce Cisdanubianis ac Sclavonia et
Croatia una cum regiis liberis et montanis civitatibus, capitula item
conventa, praepositi tarn infulati quam non infulati, qui sunt extra ca
pitula atque abbates omnes. Insuper dominae relictae viduae baronum et magnatum, et quoniam plerumque masculini et ioeminini sexus
-ata bona possident, ideo tales quoqu'e seorsim invitari consueveverunt ratione bonorum, quibus seorsim potiuntur. Praeterea iudices

26
regni ordinarii, assessores tabulae regiae ac magistri prothonotarii
singillatim advocari solent.
Demum istud quoque in more porrectum est, ut ex ordine nobilinm potiores et qui cum bonis turn iudicio et prudentia alios anteeunt, separation. aceersantur, ex quibfs, ut in personis propriis compareant, oceurrunt isti peculiariter invitandi, p a d s nimirum et concordlae
studiosi act bona ratione pollentes, quorum nomina inclusus cathalogus
dabit, in quantum in memoriam subeunt. 1 ) #
, . E x C r o a t i a e t S e l a v o n i a omnes nobiles, qui et catholici
sunt, et nullo unquam tempore ab Austria defecerunt.
,
Oeeurrunt ex iis h i :
(hristophorus Mernawehich,
.::
Ladislaus Petheo.
'''
Stephanus Berizlavich.
:.
Grregon'us Petheo etc.
Koncept kr. . zem. arhivu u Budimpeti: Acta diaetalia 1609(cancel.). Napisan je oito u oi saziva sabora, koji se sastao u
1. novembra 1609.
14.

..;'

'',

vj'-'i

4. septembra 1609. U Been.


Kralj Matija II. pozivlje pecujskoga naslovnoga biskupa Petra
via na sabor u Pozun za 1. novembra.

DomUro-

Matthias secimdus etc.


Reverende fidelis nobis dileete.
\\
Postquam dei benefieio i'asces et gubernacula regni istius nostri
Hungariae paribus tidelium nostrorum regnicolarum votis rite ac legi
time adepti sumus, nihil nobis aeque magis cordi curaeque cuit, quam
ut inclito isti regno nostro Hungariae charissimorumque subditorum
nostrorum saluti et permansioni paterno plane affectu consulere nutantemque regni statum ad felicem tandem portuni perducere potuissemus. In quo quidem ad finem dedueendo nihil uspiam iuxta suseejyfci
regiminis nostri exigentiam praetermisimus, non vigiliis, non laboribus,
sed nee etiam expensis nostris, quantum in hac publica necessitate
fieri potuit, pepercimus, sicut nee imposterum quoque quicquam in
nobis hac in parte desiderari patiemur. Quibus quidem laboribus et
vigiliis nostris exantlatis tametsi arbitrati fueramus regnum istud no
strum Hungariae nobis ad clavum sedentibus non modo in tuto ac
tranquillo collocatum, sed omnes quoque internas et externas dissensiones radicitus extirpatum iri, videmus tamen nonnullas adhuc priorum motuum et tumultuum-reliquias, passim in regno isto partibusque
-)

Izostavljena su imena ugarskih plemia.

27
ei adnexis vigere neqne easdem penitus esse evulsas atque eradieatas..
Unde ad reduendam firmiorem dei benignitate regno isti nostro Hungariae partibusque ei annexis diu desideratam tranquillitatem eiusque
/lefensionem et vestri quoque omnium permansionem pro suscepto "regiminis nostri officio generalom necessario statibus et ordinibus regni
istius nostri Hungariae partiumque ei subiectarum diaetam seu conventum ad festum Omnium Sanctorum, hoe est primum venturi mensis 1.
novembris diem anni praesentis 609. supra millesimum, in civitate
nostra regia Posoniensi clem enter indicendnm et promulgandum decre 1
vimus. Quapropter fidelitatem tuam hisce benigne hortamur et requirimus tibique harum serie firmiter committimus et mandamus, ut
sublato illo, qui irrepsit, abusu, quod duabus aut tribus septimanis
post comparere eonsueverunt, ad praefatum diem et locum certe et
indubitanter in persona propria comparere velis et debeas, qui tecum
ac caeteris statibus et ordinibus praedicti regni nostri Hungariae ibidem
arfutnris de ingruentibus quibusvis negociis, quae in proxime praeterita
diaeta ad futuram reiecta sunt, tractare deque iis etiam, quae ad publicam regni nostri quietem et tranquilitatem eiusque defensionem et
permansionem aecommodatissima videbuntur, communi voto et suft'ragio
pro vestri omnium salute et permansione certi quid in medium consulere, statuere ac bono etiam line determinare possimus ac valeamus T
peout nos quoque ad diem constitutum certo ibidem affuturi et iuxta
decretum Wladislai regis articulo 108. iuribus diaetalibus prx>cessuri
sumus. Seeus itaque i'acturus. Datum in civitate nostra Vienna ;',''
quarta die mensis septembris anno domini millesimo^ sexcentesimo nono:.
Matthias.
F. Nagymihaly.
A tergo: Reverendo Demetrio (!) Domitrowith
Quinqueecclesiensi 1 ), fideli nobis dilecto.

electo

episcopo

Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u nadbiskupskom


arkivu u Zagrebu; Politicum.
Pripis: 1609. Exhibitae sunt in oppido Kraliocz 12. oetobris.
Takove su pozivnice primili i ban grof Tomo Erdody,
pojedini
velikai i kr. slobi gradovi, dok je na sabor taj puta pozivnica, bez sumnje
pomutnjom, izostala (gl. nie str. 31).
-.
15.

4. novembra 16(^9. U Zagrebu;


Zakljuci hrvatskoga sabora. sazvana za 3. novembra.
A r t i c u l i o m i n o r u m m a g n a t u m et n o b i l i u m r e g n i
Sclavoniae f e r i i s t e r t i a e t q u a r t a p r o x i i n i s p o s t i e stum
\ -) U originalu grjekom D e m e i x \ mjesto P e t r o . Petar Domitrovi bijae tada
naslovni peujki biskup i veliki prepot kaptola zagrebakoga.

28
O m n i u m S a n c t o r u m p r o x i m o p r a e t c r i t u r n in p u b l i c a
e o r u m n g r e g a t i n e p e r s p e e t a b i l e m m i i g n i f i c u m
d o m i n u m c o m i t e m T h o m a m E r d e w d y de M o n i o r o k e r e k ,
M o n t i s C l a u d i i ac c o m i t a t u s V a r a s d i e n s i s p e r p e t u u m
omitem, s a c r a e r e g i a e q u e m a i e s t a t i s e o n s i l i a r i u m ae
r e g n o r u m C r o a t i a e , D a l m a t i a e e t S c l a v o n i a e banuru,
in d i e t a i n ci v i t a t e r e g i a M o n t i s G r a e c e n s i s Z a g r a b i e n s i s i n anno d omini millesimo sexingentesimo nono
c e l e b r a t a, c o n e l u s i .
Postquam exedieto sacrae regiae maiestatis, domini dominiMatthiae
seeundi regis Hungariae etc., ad generalem regni Hungariae et partium
ei annexarum diaetam pro festo Omnium Sanctorum proximo praeterito
indictam nunctioK regni expedire sit neeesse, ideo reverendus et egregii
Balthasar Napuly, lector et canonicus ac viearius ecclesiae Zagrabiensis, Gregorius Petheo de Gerse et Stephanus Patachich vioeeomes co
mitatus Varasdiensis pro nunctiis eliguntur, quibus pro expensis iloreni
hungaricales quadringenti ita deputantur, ut si aliquid de suo plus
exposuerint, a regno restitutionem habebunt.
Cum autem tanta sit rei pecuniariae in regno penuria, ut, undo
non solum praescriptis nunctiis deputentur, sed etiam expensae haetenus per dominos commissarios huius et regni Hungariae pro publico
patriae bono Graetii factae refundantur, non sit, ideo communi voto
statutum est, ut a singulo fumo etiam de bonis libertinoruin regni
i_.njaj-.hae solum vice duo floreni hungaricales ad festum sancti Gregorii
' papae proxime ai'i'uturum ad manus exactorum dicae regiae contribuantur et administrentur, ex quibus et nunctiis modernis et dominis
commissariis pro expensis satisfiat, uuod superorit ad usus regni reservabitur.
De rectificatione tumorum in primitus celebranda ongregatione
deliberabitur et modus praescribetur. Interim restantiae nines quarumcunque exactionum et rationum per eos quorum interest usque ad
M. no.dominicam primam Adventus exigantiir sine poena, expost vero vice
comites per vadiationom antiquitus observatam exigant, poena pro se
reservata.
Ad tollendum abusum iurisdictionis vicecmitum decretum est,
ut singuli vicecomites in eorum duntaxat proeessibus inditia et exaetiones faciant. Quod autem hactenus indicatum et exemtum est, per
wsdem ^vicecomites etiam in. alioram viceeomitum processibus in suo
vigore permanoat.
Vicecomites etiam, qui terminos quarunicunque revisionum et
iudiciorum praeiixerimt, durante diaeta regni Hungariae ab administrando iure supersedeant; executiones tamen in eausis iudicialiter
decisis peragere possunt.
Proposuit etiam coram nobis spectabilis ac magniicus dominus
loannes Draskovich, cubiculariorum regalium per Hungariam magister
et sacrae regiaeque maiestatis consiliarius etc., qualiter proxime prae-

_JV"

teritorum disturbiorum tempore, dum ad Dravum castra Sclavoniea pro


eustodia regni consedere debuissent, x ) idem regnum sub poena eapitali
penes regiuin banderium insurrectionem deerevisset, dumque desiderato
in castris egregio Georgio Mikulych fama increbesceret eundem nova
moliri, incitare alios clandestine ad tumultus et regni perturbationem,
offitio banali, quo tunc fungeretur, communieato cum certis dominis
magiiatibus regni et nobilibus secum tunc in castris existentibus consilio, pro bono et pace publica se eundem captivasse et captivum, usque
dum perturbationes conquiescerent, servasse, nulla privati alicuius odii
nota, prout id iuramento spontaneo coram regno praestito confirmavit.
Et quia regnum quoque recognoscit, quod eonsiderato statu temporis
illius et perturbationum ad famam, quae tunc de praefato Mikulych
eireumferebatur, absetfte a castris offitio banali idem dominu.**
Draskovych pro publico bono et motu futuro comprimendo (ut timebatur) et eaptivare tunc et intertenere captivum potuit et debuit.
Ideoque eundem dominum Draskovitium idem regnum a poena, si
quam exinde incurrere posset, super huiusmodi captivatione et invasione curiae eiusdem omnino absolvit et absolutum ac immunem a
tralpa pronuneiat, super quo testimoniales etiam absolutoriales eidem
domino Draskovych sub sigillo regni dari decernuntur instructionique
nunctiorum ins eri volunt.
Petit egregius Georgius Mikulych personaliter astando praesentis
constitutionis et absolutionalium par. Datur.
Iidem nunctii regni Posoniuin electi de legatione Graecensi ratione
confiniorum regni et solutione iuxta informationem dominorum cmmissariorum Graeeensium, qui in diaeta quoque Posoniensi praesentes
aderunt, procedent.
Nunctii praescripti iter suum maturabunt et primum locum more
tmtiquitus consueto tenebunt. Diligentem curam adhibeant, ut in eadem
libertate cum regno Hungariae hoe regnum maneat, dempta religione,
quam in reliquiis huius regni liberam esse nolunt.
Postquam sua maiestas offitium banale dicto domino comiti et
bano etc. contulit et regnum tam in bellicis, quam in iuridicis accep
tavit eundem, ut plena authoritate maiestas sua praefato offitio fungi
procuret, mstabunt et antiquum banalem militem pro deservito servitio
exolvat ac de eerta futura similiter banalis militis solutione ac iura
mento solitis provideat, introducto in offitium domino bano cum band e r i c
solutione ae iuramento solitis in regno.
Palatinum pari modo cum Hungaris creari plena cum authoritate
exposcent.
Civitates liberae regni Sclavoniae ut in libertatibus suis eonserventur et voces habeant instar aliarum civitatum liberarum regni
Hungariae, iuxta postulationem. earum civitatum ibidem pro posse prornovebunt. Ecclesiastica iurisdictio de more veteri ut conservetur, effi
cient.
u Ljeti 1605.

'

Oonquerantur iideniiUiiuetii, quod pax inita cum Turcis violetur in


hoc regno per Turcas.. Abducunt enim homines et ultra fines debitos
mansiones figunt, ad bona, licet deserta regnicolarum. Ad quae mala
eomprimenda maiestas sua et regnum Hungariae provideat, vol autem
sua maiestas modum depellendi eos illinc praescribat.
Limitatio metarum inter confima Turcica et nostra ut fiat, postulent,
prout et in regno Hungariae facta est maiori ex parte.
Quodsi de locis depositionum mentio aliqua facta fuerit in diaeta,
nuncii etiam pro utilitate regni negotium istud promovebunt.
In antiquis libertatibus et privilegiis ae cortsuetudinibus ut conserventiir omnes et bona his disturbiis. per tactiosos distracta aliisquc
distributa ac collata, qualitercuiique ut lcgitimis suis antiquis dominis
restituantur, instabunt.
De taxis literarum in cancellarjjs et apud iudices ordinarios antiquus
mos postuletur.
Dica, quae in diaeta imponetur, in commodum confiniorum Colapianorum converteiida in hoc quidem regno pro dimidietate solvenda
deputari petatur.
De Valachis artieulus Posoniensis anni 1604. 1 et proxime prae2
teiiti confirmetur et executioni demandetur.
Moneta regis Hungariae in vicinis Germaniae provinciis pro pleno
accipiatur.
Iidem nuncii in negotio colonorum venerabilis capituli Zagrabiensis Kralioczensium super licentiatione suam maiestatem et regnum.
ubi opus merit, int'ormabunt statutumque est, ut si quispiam colonorum
inposterum sub licentiatione vol alias ad suam maiestatem conquestum
iuverit, ipso facto causam amittat.
(|uod vero attinet ad praetensionem nunctiorurn domini Zriny de
exeeutione contra prohibitionem, si aliqui errores in processu eontigerunt, emendentur per sedem comitatus.
De querelis ratione bonorum domini Zriny, ad mare Adriaticum
sitorum, ac de portu et salmis, quibus serenissimus archidux Ferdinandus etc. regnum privare nititur. negotium promoveant et de veritate harum quaerelarum exmittat sua maiestas commissarium proprium
et serenissimus archidux alterum, adiuncto etiam regni Sclavoniae
homine, de praescitu domini bani, et fiat informatio et inquisitio com
munis et iusta.
Negotium dominorum Loranth, Kerechiny, Ioannis loo et magni
fici domini Ladislai Pethe promoveant ac super restitutione arcis Barilowycha grad familiae Barilowych instabunt.
Ad quaerelam haeredum magnifici condam domini Ioannis R a t t k a y
de Nagy Tabor, ubi conqueruntur contra magnifici quondam domini
(reorgii R a t t k a y deeadem Nagy-Tabor relictam viduam, quod in arce
Nagy-Tabor muros arcenses perfringi curasset, et licet cratibus ferreis
patentia ilia loca clausisset. ita tamen, ut semper aperiri crates et
1

1604: XIV 14.


- 1608 (post cor.): IX.

31
exitus liber dari sine portaruiu ordinariarum apertione. possit, unde
grave et quaerulantibus et regno ipsi damnum oriri posset, tenereturque
regnum huic malo praevenire, quapropter conclusum est, ut vieecomes
Varasdiensis aperturas illas murorum et fenestras novas iterum muro
claudi praefatae dominae viduae nomine regni iubeat, qua nolente
praefati quaerulantes occludant. Si autem claudi non permiserit, in
poena mille florenorum hungaricalium, in duabus domino comiti, in
tertia querulantibus convicta sit et satisfactio de bonis eidem dominae
impignoratis fiat.
Conqueritur nobilis Michael Otrokochy contra familiam Sitomery,
quod eidem portionem maternam in bonis Sytomer dare negarent,
piapropter deliberavit regnum, u t in facie bonorum coram vicecomite
.omitatus Zagrabiensis genealogiam probet, qua probata idem vicecom.es
xcidat eidem portionem congruam et eundem in possessionem introducat universis iuridicis remediis amputatis.
'' Conqueritur civitas -Zagrabiensis contra egregium Matthiam Gereczy ratione dimissi cuiusdam malefactoris, qui cum aliis complicibus
et Turcis non ita pridem apud ecclesiam Divisionis Apostolorum, in
pertinentiis Pezerwara et hoc comitatu Zagrabiensi sitam, plura honiicidia perpetravit et res more praedonico mercatorum Zagrabiensium
abripuerit. Statuit ita que regnum, ut eundem malefactorem iterum ad
manus recipiat sub poena amissionis patjbularium iudiciumque de eo ad
instantiam quaerulantium faeiat et executionem, etde aliis fiat inquisitio.
Conqueruntur nunctii, quod regno Sclavoniae li,terae regales non
sint missae.
Postulat dominus banus, ut nuncii partes eius Posonii agant
ratione cuiusdam insulae ad 'areem Yarasdiensem pertinentis, ad quam
statui se curasset fuissetque in paoifico dominio eiusdem usque ad
annum praesentem. Hoc vero praesenti anno dominus comes a Zrinio
occupare earn fecisset ad arcem suam Chyaktornya, quae est in Hungaria. Vellet itaque dominus banus modum scire, qualiter insulam
siuam rehabere posset.
, . Nuncii domini comitis a Zrinio protestantur et dominum ipsorum
hoc anno nullam insulam occupasse, sed quae aliter possedit, inposterum quoque possidere vellet. Dominus autem banus offert se probaturum, dominum comitem occupasse ; vero nuncii domini comitis non consentiuht probae et petunt sub sigillo paria horum. Dominus banus
protestatur, neminem ibi probam prohibere posse.
Proposuit etiam egregius Gabriel Petheo contra Georgium Petheo
ratione non observatae cuiusdam deliberations regni iuxta transactionis cuiusdam poenam. Ideo deliberavit regnum poenam violationis transactiohis praefatum Georgium Petheo ex ilia deliberatione regni nonincurrisse, quia in libro articulorum regni in deliberatione non esset poena ilia
ascripta, licet tuxta recognitionales sigillatus magistri viceprothonotarii
defuncti 1 ) aliter emendatum haberet. Non enim vult regnum ex re'cogni' i Stjepan Berislavi ft izmedju 3. seDt. 1608. i 3. nov. 1609

32
tione vieeprothonotarii articulos suos et deliberationes publicas sine
praescitu suo reformari vel aliter recognosei, quam in libro publico
esset scriptum, nihilominus in quantum articulus regni eontinet, in effectum
deliberatio debet deduci, videlicet ut postquam praefatus Gabriel Petheo
iuxta eandem deliberationem dicto Georgio Petheo literas et literalia
instrumenta petita extradedit, ut Georgius quoque eidem Gabrieli Petheo
aeervos denegatos et res omnes in certo mandato specificatas, qua
denegasset, restituat in eo valore et bonitate. signanter aeervos, quo proxime praeterito anno framentum valebat, quos aeervos et res pro pienario valore viceeomes Varasdiensis cum ibi adhibendis viri ad id
idoneis aestimabit ae iuxta eandem aestimationem idem Georgius Petheo
praef'ato Gabrieli sine procrastinatione aut aliquo impedimento exolvat.
Qui si nollet necesseque fuerit, ipsemet dominus comes perpetuus
comitatus Varasdiensis etiam armata manu satisfactionem impendat.
Protestatur dominus Petrus Battkay, quod nisi patruus suus I.esuita limitationem in bonis Taborianis faeere permiserit. summainhactenus ei solutam se amplius non soluturum.
Pro illo praedonio, quod incolae eivitatis Montis Graeeensis Zmiehykla^ cura altero ibi complice in via intulit. fiat Graetii tempore
legationis futurae quaerela.
Binae armales suae maiestatis, unae pro Francisco Kowach, altera e
Matthia Ztanissa militaribus vijis in regno sunt exhibitae et publieatac
quibus nemo contradixit.
Prothocolla congr. II, 73 77. kr. zem. arkivu u Zagrebu,
16.

2. januara 1610. U Pounu.


Zastupnici grada Zagreba na pounskom saboru, Mihajlo Verni i Luka
Smoli, ulau prosvjed protiv nekih zakljuaka istoga sabora pred palatinom Gjurom
Thurz-nom.
Nos comes Georgius Thurzo de Bethlenftalwa, regni Hungariae
palatinus et iudex Cumanorum nec non de Arva et eiusdem comitatus
perpetuus comes serenissimi principis et domini domini Matthiae
secundi, dei gratia regis Hungariae, designati in regem Bohemiae,
archiducis Austriae, ducis Burgundiae etc. consiliarius et per Hunga
rian! locumtenens, damus pro memoria, quod prudentes ae circumspecti
Michael Vernyeh et Lucas Zmolchich, cives et ablegati ad diaetam
nuncii liberae regiae civitatis Zagrabiensis, coram nobis personaliter
constituti, per modum solennis protestationis, contradictionis et reclamationis nobis significare et detegere curaverunt in hunc modum: quod
prout iidem protestantes percepissent et secura cognovissent, status
et ordines praedicti regni Hungariae in praesenti eorum generali diaeta


eertos quosdam articulos (prouti idem protestantes praetenderent) antiquis earundem et reliquarum. eivitatum liberarum regiarum consuetudinibus et privilegiis ac libertatibus et immunitatibus minus conformes concepissent et in publieas regni constitutiones inservissent; et
primo quod eivitatum liberarum et montanarum libertates et immunitates servari quidem statuerunt absque tamen praeiudicio constitutionum anni praesentis et praeteriti: deinde quod contra liberam in
civitatibus liberis electionem iudicum et ofneirnm eivilium penes libertates eorundem et privilegia peculiaria longo usu habentem novum sub
multa dnorum millium florenorum eligendi modrim ex omnibus scilicet
nationibus civitates liberas inhabitantibus fiendum praescripsissent; praeterea quod status et ordines regni vecturam quoque eonfractorum tormentorum ad loca deputata et necessaria ipsis liberis civitatibus imposuissent, cum tamen alias non nisi bellica expeditionis tempore tormenta
vehere obligati fuerant; item quod pro exolutione conservatorum et
intertentione peditum, custodum scilicet sacrae regni coronae, separata
taxas ab aliis solitis taxis suae regiae maiestatis ordinarie praestandis
solvendas et praestandas conclusissent; coeterum quod ingruentibus regni
necessitatibus, dum videlicet domini praelati et barones ac nobiles [regni]
de singulis quatternis portis dicari solitis unum equitem intertenere et
locis necessariis statuere decreverunt, ipsae quoque liberae civitates eotuin
certum aliquem peditum numerum alere et sistere deberent et tenerentur:
postremo eductionem quoque vinorum ipsis liberis civitatibus in Poloniam
et alias exteras provincias interdixissent, sed Polonis duntaxat et aliis
externis nationibus regnum pro eoemendis et educendis vinis intrandi
facultas attributa esset. Quos quidem omnes praemissos articulos, quia
praefati protestantes in grave praeiudicium ac damnum et derogamen
antiquarum et usu quoque receptarum libertatum et privilegiorum ac
immunitatum eorundem protestantium et dietae civitatis liberae regiae
Zagrabiensis, reliquarum eivitatum itidem liberarum et regiarum vergere
et conclusos esse et illis se multunl aggravatos et oneratos fore sentiunt
et praetendunt, propterea iidem protestantes suo ipsorum proprio ac
dietae civitatis Zagrabiensis 1 ) nomine et in personis libertatibus et pri
vilegiis inhaerentibus iisdem omnibus praemissis articulis et conclusionibus ipsis nimis onerosis in tantum, in quantum iuribus et libertatibus
eorum praeiudicare dinoscuntur minime assentire volentes, solenniter
protestantes publiee et manifeste contradixerunt et reclamaverunt, prouti
contradicunt et reclamant coram nobis harum nostrarum' vigore et testimonio literarum mediante. Datum Posonii sabbatlio proximo post festum
Circumcision is domini anno eiusdem millesimo sexcentesimo decimo.
Lecta et correlata.
Original (djelomino oteen) s utisnutim
arkivu Jugoslavenske akademije u Zagrebu.
l

) Bilo je najprije napisano Cassoviensis,

MONUMENTA HIST. XLIII. ACTA COMITIALIA .V

palatinskim

peatom

a onda precrtano.
3

84
/
tergo pripis: 1610. Protestionales civitatis Zagrabiensis coram
domino palatino ratione quonmdam articuli per status regni Hungariae
contra libertatem liberarum civitatum. Posonii anno 1610.

1.7.

17. januara 1610. U Beu.


Kralj Matija II. javlja gradu Zagrebu, da je Ivana Drakovia
anskoga imenovao mestrom tavernikom.

Trako

Matthias etc.
Prudentes * circumspect! iideles nobis dilecti. iidelem
nostrum spectabilem et magnificum Ioannem Drascowich de Trakostian,
cubiculariorum nostrorum regalium in Hungaria magistrum et consiliarium
nostrum, praeclaras ipsius virtutes et eximia sua erga nostram
maiestatem et sacram regni istius nostri Hungariae coronam merita et
fidelissima obsequia et servitia, ab initio foelicis nostri regiminis et
antehac etiam quo vis tempore utiliter et laudabiliter praestita, ab eodem
cubiculariorum nostrorum regalium magistratu, quo hucusque praeclare
et benigna cum satisfactione nostra, functus est, ad officium magistri
tavernicorum nostrorum regalium benigne transtulimus et promovimus,
id ipsum vobis innotescere et per praesentes significare voluimus, quo
in emergentibus rebus et negotiis vestris recursum vestrum ad ilium
habere valeatis. Quapropter fidelitatem vestram et vestrum singulos
benigne hortamur vobisque clementer ae firmiter committimus et man
damus, ut dictum Ioannem Drascowich pro vero et legitimo tavernicorum
nostrorum regalium in Hungaria magi stro vestroque post maiestatem
nostram regiam indubitato magistratu tenere, habere et recognoscere,
debitum ei honorem deferre, iudicio et iudicatui illius astare et appellationes vestras- ad ipsum sedem<j[ue illius tavernicalem dirigere ac in
omnibus licitis et consuetis rebus iurisdictioni illius parere et obtemperare omnimode velitis et debeatis, executuri etc. Datum in civitatc
nostra Vienna decima septima die mensis iauuarii anno do mini millesimo
sexcentesimo decimo.
Matthias.

Valentinus Leepes
episcopus Nitriensis.
Himelreich.

A tergo: Prudentibus et circumspectis iudici, iuratis caeterisquc


universis civibus civitatis nostrae Zagrabiensis etc., fidelibus nobis dilectis.

-.;*

Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u arkivu


venske akademije u Zagrebu.

Jugosla

hpod adrese: Grtz von dannen gen Agram.


Pripis: 1610. die 17 februaru praesentes literae suae sacratissimae
maiestatis, domini domini nostri clementissimi, intimatioms tavernici
nobis iudiei et senatoribus sunt exhibitae.
18.

20. aprila 1610. U Zagrebu (na Kaptolu).


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r t i e uli domino rum magnatum et n bi 1 i um e g n i


S e l a v o n i a e in p u b l i c a e o r u m c o n g r e g a t i o n e a d f e r i a m t e r t i a m p r o x i m a m p o s t d o m i n i c a m Q u a s i m o d o p r o x i m e praet e r i t a m p e r s p c c t a b i l e m magnificum dominum comitem
T h o m a m E r d e w d y de M o n i or k e r e k , M o n t i s C l a u d i i et
c o m i t a t u s V a r as die n sis perp etuum comitem, s a c r a e r e g i a e
maiestatis consiliariumacrcgnorumDalmatiae, Croatiae
*et S e l a v o n i a e b a n u m , p u b l i c a t a e t i n d i e t a i n a r e a c a p i tulari Z a g r a b i e n s . i c o n c l u s i anno domini m i l l e s i m o sexc e n t e s i m d e ci m .
Reverendus Balthasar Napuly, lector et canonicus ecclesiae Zagrabiensis, et egregii domini Gregorius Petheo de Gerse et Stephanus Patachieh, vieeeomes comitatus Varasdiensis, nuncii ad diaetam generalem
regni Hungariae Posonii proxime celebratam delegati, articulos in eadem
conclusos et per sac-ram regiam maiestatem conrirmatos praesentarunt,
ijuibus praesentatis et publico lectis infrascripto modo de publicis tractatnm est et conclusum.
Inprimis, si qui in hoc regno essent, qui decimas ecclesiarum
solvere non permitterent, statutum est, ut personae ecclesiasticae domi
num banum ea in re requirant pro mandato dando, cuius vi et vigore
tales decimas oomuimerare recusantes ad solutionem earum compellantur penes artieulum 17. anni 1609.
De tri cesima.ru m. decimarum et teloniorum exactione, item pontium
et viarum reparatione deque turbatorum proventuum regiorum poena
status se ad articulum 16. praeseripti anni referunt, ita ut tricesimatores et teloniatores se libertatibus regni accomodent, pontes autem,
cum sint in hoc regno admodum viles, rejstaurentur, quos, si aliqui
dominorum et nobilium contumatia dueti, intra unum mensem reparare
nollent, tales comperta mera rei veritate in viginti quinque florenis
hungaricalibus mulctentur, statim ab eis irremissibiliter per vicecomites
toties quoties exigendis, ex quibu.s vadiatoribus quarta pars eedat, reliquum in usum publicum regni convertatur dandum executoribus.
Et quia non desunt, qui malitia ducti de nocte pontes bonos destruere et tabulae ligneas ad forum asportare solent, tales manifeste
*

36
rei reperti toties qnoties~iri sex fiorenos hungarieales convicti habeantur. vero, qui telonia iiabent et percipiunt, teneantur pontes in
territorio eorum extruere iuxta constitutiones antiquas.
Ad querimoniam contra Nicolaum Flyok vicecomitem comitatus
Crisiensis super eo factam, quod ipse adiudioatorias exequi nollet et
negligeret, si id in futura sede vicebauali eomprobari potent, cum poena
in artieulis contents maneat.
Supplicandum suae regiae maiestati, ut articulum Posonieusis
diaetae 271) ad effectuxn dedueat, cum sua maiestas regia et ante
et post felicissimi sui regiminis snsceptas habenas cum serenissimo prin
cipe et domino domino Fordinando arehiduce Austriae et ex innata sua
in hosee fideles status et ordines dementia, tarn ad nostras, quain
incliti regni Hungarian instantissimas postulationes in se maxime pio
paterno plane affectu incubuerint, quo pacto nostrac quoque tantopere
collapsae libertates in pristirmm et vetustum reponerentur locum; non
deesse tamen quendam status et ordines subintelligunt, qui suarum
maiestatum elementissiinum animum ab hoc sacro proposito hactenus
retardasset et sic Posonienses constitutiones cum legatione G-raecensi elusisset. Ideo unauimi statutum est voto, si talis eommuniuin libcrtatuin
destructor eomperta rci Veritate eluxerit in publicis regni comitiis.
manus omnium statuum et ordinum in ipsum immittentur.
Perlecto articulo interpretatinis articulorum tertii et quarti constitutionis diaetae Posonieusis anni 1608. 2 ) statutum est, ut quemadmodum hactenus, ita etiam inposterum vicemdices nobilium evocationes
cum assignatione parium peragere possint iuxta articulum 29. diaetae
proximc practcritac. 8 )
Si aliqui ex regnicolis ignobiles armales cum iiobilitatione impetrarc voluerint, cxtunc commend atorias literas ad suam regiam maiestatem sufficientes impetrent.
Inter metas regnorum. Dalniatiae, Croatiae et Sclavoniac et provinciarum Stiriac et ( urniolae penes articulum anni 1587. commissio instituatur 4 ) requiraturque sua regia maiestas, ut earn fieri curet, dum com
missi oncm revidendarum Hungaricarum metarum expediri faciet.
De teloneis siecis et noviter ereetis fiat inquisitio per iudices
nobilium, et si quae reperientur, tales tollantur per eosdem deiectis
rotis.
Loca depositionum deputantur in Jastrebarzka et Zamobor ac in
civitate Zagrabiensi in Zagrabiensi, et in civitate Varasdiensi et Krapina
in Varasdiensi comitatibus, liceatque hominibus coinitatuum praedictoruin
indifferenter quocumque voluerint res eorum venales diferre aut deducere, extra regnum vero nemini, quas si quis extra praedicta loca et
regnnm deferret, in amissione earum rerum venalium defacto convictus

) Od god. 1609. (De externo milite ex Sclavoniae et Croatia amovendo et banali


authoritate restituenda").
2
) Post coroaationem".
s
) 1609.
*) (!l. moje Saborske spise IV, 20.

37
liabeatur, quas dominus banus aufercndi et pro usu publico regni convertendi habeat plenariam potestatis' facultatem.
De poena eorum, qui in itinere res venales ducentes seu ferentea
irnpedirent. in eongregatione primitus celebranda statuetur.
Confirmantur dicatores regii Lucas Chernkoczy Zagrabiensis et
Grisiensis ac Moyses Zaboky Varasdiensis eomitatuum, qui iuxta constitutiones proxime praeteritae Posoniensis diaetae pro connumeratione
nova 1 ) peragenda exirc debebunt: qui super offitiis eorum iuramentuui
praestiterunt. Dictis Lueae Chernkozy, Gregorio Jagatich in Zagrabiensi.
Stephanus Orgowan in Crisiensi, Moysi vero Zaboky, Ioanni Pwhakoczi
in Varasdiensi comitatibus, egregii sunt adiuncti iurati, qui super dicatione fide-liter peragenda iuramenta praestiterunt, quos omnes iuvare
tenebuntur indices nobilium, quisque eorum in suo proeessu. De sala rio
a regnicolis respectu laboris providebitur.
Magnificus dominus Georgius Keglyewycli de Bwsyn proposuit, se
debere capitaneatui suo Wesprimiensi invigilare et ab hoc regno diutius
abesse, ideo dum in absentia sua congregationes regni et eomitatuum
fieri contigerit, ordinavit pro nuntiis egregios Marcum Myrkoezi et
Petrum Benkowych, familiares suo primarios, ratum se promittens habiturum, quiequid nomine suo per eosdem in talibus eongregationibus
dictum aut factum fuerit, qui vota pro dicto domino eorum simul vel
divisim dabunt.
Ob respeetuin fidelium servitiorum egregii condam AVolffgangi
Drwskoezi, alias capitanei Petriniensis, haeredibus eiusdem omnes restantias dicae regiae et contributionum regni a bonis eorum cedere
dehentes, status condonant et relaxant.
Cum reverendissimus dominus frater Simon Bratulych, episcopus
ecclesiae Zagrabiensis, ad revisionem appelationum iudiciorum octavalium Eperiessiensium iuxta conclusiones publicas regni Hungariae proj'icisci debcat, non debebit idem dominus praelatus in causis contra ipsum
motis vel movendis astare et respondere eo usque, donee inde domurn
rcdierit.
Pro persequendis et capiendis vagis malefaetoribus passim per
regnum in nobilitatem miseramque plebem grassantibus praedonibus, fu
rious et latronibus conclusum est, ut in partibus Dravanis dominus
anus unum vaivodam cum quinqnaginta peditibus haramiis nomine
publico con ducat, probatae fidei virum militarem, qui ad huiusmodi
vagos malefactores publicos advigilabit eosque persequetur et eapiet
captosque eidem domino bauo pro infligenda illis poena iuxta demerita
eorum Varasdinum addueere aut mittere tenebitur. In liiis vero partibus,
si eapientur, tales ad dominum banum, ubi tunc temporis resideret, eo
vero in regno non existente, ad vicebanum mittentur. Qui quidem vaivoda cum haramiis primariam sedem in Jelekocz habeat, quos incolae
Jelekoczenses iuvare, cum opus fuerit, tenebuntur, in quibus quidem
partibus Dravanis post dictum dominum banum deputatur dominus
') 160t>: LXII (,,De nova portaram connumeratione i nstituenda etc."}

.48
Ioannes Budor eiusdem vaivodae et haramiarura superintendens eo
potissimum nomine, ut dum et quandocumque idem dominus Ioannes
Budor significaverit ipsi vaivodae tales malefactores grassari, teneantur
eo locorum ubi necessitas ad persequendos et capiendos tales malefac
tores ea celeritate, quam arduitas rei postulabit, proficisci ad insolentiam eorum latronum eoercendam et reprimendam.
In partibus autem Crisiensi et Zagrabiensi comitattium confmiorum
alii superintendentes eorum vaivodae et haramiarum constituuntur generosi domini Franciscus Orehoczi et Balthasar Wragowych. de Mariassowcz post dominum banum, qui debebunt molimina et maleiitia
eorundem latronum, qui in iisdem partibus grassarentur, ipsi vaivodae
cum celeritate intimare in eo, ut idem eo aecelerare et mala a nobilitate et misera plebe avertere debeat, quibus quidem vaivodae et haramiis viciniores dictorum locorum nobiles ut tempore necessitatis armati
opitulentur, in omnibus comitatibus indifferenter. Si possessionati huiusmodi publicae constitutioni obedire et dictos haramias requisiti iuvare
nollent, toties quoties in homagio eorum proprio convincantur, ignobiles
quoque in eorum itidem homagiis viginti quinque florenos facientes
mulctentur per dominum vicebantim et vicecomitcm Varasdiensem exigendos et art! usum publicum regni applicandos.
Quod vero ad fixos et indigenas malefactores. nobiles possessionatos et ignobiles attinet, utpote fures, praedones, homicides, raptorespubliee audentes minari neces, verberatores et opprossores nobilitatis, combustiones et similia enormia facinora: item intoxicatores, meretrices,
adulteros et strigas eorumque receptatores, conservatores et fautores
domini vicebanus et vicecomes Varasdiensis eos ex offitio citent et
iuridice convictos extraordinarie sibi iuridicis remediis amputatis sine ullo
respectu pcrsonarum poena capitis puni ant. Vagabundi autem et impossessionati nobiles similis criminis per eosdem eapiantur et puniantur
eadem poena capitis et singulis annis faciant inquisitiones de humsmodi malefactoribus domini vicebanus et vicecomes Varasdiensis. Qui
autem iuridice iam proscripti et convicti sunt, eosdem etiam iidem persequantur et capiant debita poena afticientes.
Tales autem, si forte sese defenderent in domosque includerent
domos etiam ipsas invadere et si extrema necessitas postulaverit, vide
licet si aliter capi non possent, seque armis defenderent, easdem domos
incendendi potestatem habeant, caute tarn en. ne incendium villas et
vicinos innoxios consumat.
Cum hactenus ad tot et tantos labores gravesque et multas expensas publicas negotium libertatis nostrae et restitutionis authoritatis
banalis iuxta postulationem statuum ad effectum non sit deductum.
statutum est, ut sua regia maiestas iterum per novam legationem requiratur in eo, ut se benigne super ea re resolvere et dominum banum
in officium more vetusto introducere militesque banales persolvere et
stipendia ordinare dignt'tur.

39
Nuntii destinantur domini lector Zagrabiensis 1 ) et Gregorius Petheo,
quibus instruetio dabitur et literae sub sigillo regni ad suam regiam
maiestatem.
lit autem dica regia in hoc regno exigatur, uti anno praecedenti
est exacta, bona vero, quae dicata anno superiori non essent, dicentur
per dicatores iuxta articulum Posoniensis diaetae proxime praeteritae. 2 )
Nam si iuxta eundem articulum nova connumeratio fieret, minus pecuniae
t'aceret, cum in hoc regno maior pars sit inquilinorum. Quia autem plerique nobiles conqueruntur, ipsis esse in praeteriti anni connumeratione
quasdam difficultates, quod bona commixta sint plurium, et certi nobiles
pro colonis ascripti, id dicatores conscientiose rectificent et etiam, quia
divisiones subsecutae sunt, divisi eoloni dominis suis modernis in regno
ascribantur.
Ut iudicia in comitatibus huius regni sub iudiciis octavalibus Eperiessiensibus modo consueto celebrentur et cum quaerelis viceoomites
procedant, conclusum est.
Ad solutionem praedictorum haramiarum et alias Colapinas regni
expensasque lcgatorum Viennam et Graetium proficiscentium, una cum
dica exigendi a singulis fumis floreni tres hungaricales, quorum medietas
ad sancti lacobi apostoli, altera vero medietas sancti Martini episcopi2S. juia
testa admmistrare debebitur, ox quibus conservatoribus coronae ceduntii. no\
denarios hungaricales 50.
Ad restaurationem ruinarum Petriniensium et Borkussevinae deputantur a singulis 1'umis duo laboratores pedestrcs praestandi ad duos
terminos, a quatuor vero fumis unus currus, quibus quidem laboribus
et vecturis qui praefuerint, pro eorum industry et iudicio videbunt,
quanta, quot et qualia robora lignea succidi debebunt. Veetura octo
(liebus fieri debebit, una vice pro uno termino, pro altgro altera vice.
Laboratores vero una vice unus a fumo, altera alter praestari debebunt,
semper ad dies octo continuos in labore; vecturam praestabunt processus
Schitaroczi et Polehych. Caeteri omnos manuales laboratores dabunt.
Superintendentes nominantiir dominus vicebanus, 3 ) [Gaspar] Blaswyewich
et Nicolaus Megy wrechky ; praeerimtque indices nobilium, quisque suo
processus Decima quinta maii vecturam et laborem inchoabimt. Dictis **.
superintendentibus durante labore ad singulos dies deputantur quinquaginta denarii.
Illi vero, qui ad fumos connumerati non sunt, iuxta domini bani
limitationem fortalitia Colapina restaarabimt.
Scribendum serenissimo archiduci Ferdinando ratione colonorum
et arcis Oirqnennae familiae Korechini iuxta informationem Ioannis
Bndor.
Proposuit dominus vicecomes comitatus Varasdiensis, 4 ) qualiter ipse
mandatis et deliberationibus dominorum regnicolarum satisfacere volens,
J

)
)
)
*)
9

Baltazar 'Napulv Dvornii.


1609: LXII.
Krsto Mrnjavi.
Grgur Petho.

40
inter Georgium et Grabrielem Petheo eertos acervos aestimaverit quaesiveritque a statibus, an parat a pecunia aut aliorum satisfactionem impendere deberet domino Gabrieli Petheo. E contra egregius Georgius
Mikulych et Lucas Zmolehich, procuratores dicti Georgi Petheo, ipso
praesente respondissent. literat testimoniales in eo negotio a Ioanne
Semoczi. i udice nobilium, esse sinistre extractas et adduxit eundem
iudieem nobilium, qui fassus esF^ non deessc legitimas suas literas, quia
persuasion e consortia dicti domini Gabrielis eas scripsisset, nee esse per
eundem sigillatus. Addidissent prociiratores praefati Georgii Petheo, quod
iudex esset per dominum Gabrielem corruptms et sic literas extradedisset. Ac tandem aliis hinc inde allegationibus faetis, procurator
dicti Gabrielis indicium petivisset, tarn de Uteris, quam de proeuratoris obiectione ratione corruptionis et dieeret, esse violationem
salvi eonductus. Deliberatmn itaque est iuxta toties t'atas deliberationes, solutionem aeervorum iuxta aestimationem vieeeomitis debere
fieri in parata pecunia, et pecuniis non existentibus, tandem de iuribus
possessionaribus sine ulterior! dilatione et omni praepedimento omnibusque iuridicis remediis amputatis. Index autem. quia contra se ipsuin
ipsemet fatetur, sese falsitatis accusat contra iuramentum suum et
constet testimouialiter in toto manu sua propria script-as et subscriptas
ac sigillo ciusdem obsignates, amovetur ab offitio et infamis prouunciatur. Dictus quoque Lucas Zmolchych pro verbis iniuriosis contra do
minum Grabrielem Petheo in violatione salvi eonductus convincitur in
tlorenos videlicet centum liungaricales, in duabus domino bano, in tertia
vero partibus laesae parti solvendis. Convictus in praemissa violatione
salvi eonductus non excedat domo hac, donee onus praeiatum, iuxta
veterem eonsuetudionem in similibus observatam, persolverit. Et petit
praefatus Gabriel Petheo exmissionales ad vieecomitem super executione
deliberata. quia hie cepit initium ad instantiam suam et ex constitutionibus (lominorum regnicolarum ad f'inem pervenit, cum a regni statutis
appellationes non eonsuevere.
Deputantur denuo pro rectificandis bonis (lominorum Ioannis et
(ieorgii Keglyewych iuxta priorem inter eosdem transactionem, iisdem
dominis ita exposcentibus, quam rectificationem peragent illi, qui ahtea
denominati fuerant, quibus adiungitur dominus lector Zagrabiensis 1 ) et
loco domini episcopi Zagrabiensis 2 ) substituitur dominus vicecomes Stepbanus Patachych.
Eratres Eranciseani monasteriorum sancti Leonardi sub Lipowoz
et beatae Mariae Virginia in Jaztrebarzka petunt, suos exiguos colonos
a public-is contributionibus et laboribus eximi et libertari, qui per status
libertantur. Orent igitur deum pro incolumitate regnicolarum et permansione re_'ni.
Ad aggeres Zavi in opposito Koznycze deputantur bona dominorum utriiusque comitis Erdeody Selenezensia, nobilium Campi Za') Baltazar Napuly Dvornii.
) invnn Hratnli.

A I

grabiensis, videlicet coloni et inquilini eoruin unitim, ae eapituli Zagra.


hiensis Ultrazavana, Chernkowcz, Schitarowcz. Mykssowcz. Jakussowez,
Chehy et Podotochye, item fratrum eremitarum Ultrazavana.
Admonitus est nomine publico egregius Georgius Mikulych ad
instantiam generosae dominae Annae Tompa, relietae viduae egregii
condam Christophori Bedekowych, ut illos acervos aliasque res mobiles.
quins haberet apud curiam eiusdem in possessione Gregorowcz, qui res
ponds, se eos nolle inde amovere, eo quod cum dicta domina Anna
esset in processu litis ratione eiusdem curiae. Domina petit literas te
stimonials sub publico sigillo suprer admonitione praemissorum. Dantur.
Egregius Petrus literatus Polcliych, iudex nobilium, translatus est
per resignationem iudicatus egregii Stephani Apalenich de Adainowicz
ad iudicatum suum. Egregius vero Gregorius Jagatich loco dicti Polcliych
index est constitutus, qui publiee praestitit iuramentiim. Et licet Cosma
quoque Korenzky a iudicatu sno veniam petal, manebit tamen in officio
usque ad futuram sedem eomitatiuim Crisiensis et Zagrabiensis, ubi de
sufi'iciendo illi altero iudice deliberabitur.
Proposuit per SUQS nuncios querulose magnifica domina Ana Konzky. relicta vidua magnifica condam domini Ioannis Rathkay; quod
magnifica Eufrusina Palffy, relicta olim magnifici domini Georgii Rthkay,
ad requisitioned et exmissionem domini viceeoniitis eomitatus Varasdiensis eertas controversas novas fenestras in loco minus convenienti terrae
propinquo patefactas, ex quibus castro periculum fieri posset, obstruere
et claudere nollet, pet ens eadem domina proponens. ut denuo admoneatur
dicta domina relicta per dictum vicecomitem, qui dictas fenestras tarn
late patentes et simili in loco patefactas, periculosas castro obstruat,
alioqui poena per regnum prius superinde statuta puniatur. Obstruetionis
vero terminus fiat decimus quintets dies abhinc.
Parochus sancti Ioannis de Marocha conqueritur pro denegatis
deseryitis in parochia ecclesiae sanctae Trmitatis de eadem Marocha
caponibus. durante sub plebanatu ibidem et de vino detento, ad cuius
querimoniam conclusum est, ut capones et debiti sni proventus restituantur cum vino etiara detento viginti cubulorum.
Armales cum nobilitatione Thomae Hwoych, provisori domini bani
Varasdiensis, sunt exhibifae, quarum confirmationi idem dominus comes
banus, terrestris ipsius dominus assensit ea conditione, quod si idem
gesti officii provisoratus rationom reddere non posset, liceat sibi euin
nsque ad satisfactionem non obstante dicta nova nobilitatione capere,
uti in ratione convictum instar rustici.
Exactoxes dicarum et contributionum dabunt rationes l o iulii Krapinae et diebus sequentibus.
Accipient rationes magnificus dominus Ioannes Keglyewych et
dominus lector Zagrabiensis, 1 ) item egregii domini Gregorius Petheo,
Stephanas Patachich, Gregorius Swgnetych, Mattheus Kozzo et Nicolaus
-1 Namilv Dvornii.

42
Malenych, non obstante unius aut alterius absentia, et loco absentium
poterit dominus banus substituere, si necesse iudicaverit.
Interim domini vicecomites et iudices nobilium cum extradatis
officium suum peragent. Illam tamen contribucionem ultimam, pro exlo.majapensis ordinatam, usque ad 15 maii solvant omnes sine poena. Postea
autem exigatur ad regni utilitatem convertenda et rationem dabunt de
duppla abolita poena prius constitute sex florenorum hungaricalium.
Conquesti sunt iudices nobilium, quod quidam nobiles vadiare se
non permitant nee expeditorias, si forte praetensum debitum solvissent.
ostendere vellent vicecomes armata manu etiam, cum auxilio domini
supremi comitis, si necessum fuerit, sexduplam accipiat, in duabus pro
regno, in tertia vero partibus pro se convertendam. Quod si aliqui colonorum se amisisse expeditorias dicerent, imponatur eis iuramentum, solis
eorum in personis praestandum, super eo, quod tales expeditorias habuerint, sed eas amiserint. Si iurabunt, a praemissa poena et taxa praetensa liberabuntur.
Exactores autem contributionum teneantur intra annum sic extradatas iudicibus nobilium assignare, ut cum eis circumire possint intra
annum et dent singulis annis rationes.
Conquestus est egregius Franciscus Medussoczy, qualiter liaramiae
universi regnicolarum eundem veluti solutorem in eonfiniis cepissent.
Praesentes autem vayvodae et plurimi haramiae cum sese varus modis
excusassent, dominus vicebanus quoque, prout res gesta fuisset, retulit
et quod ibi certi alii assententes ipsos haramias in id ineitarint; deliberarunt, quod ipsi haramiae inposterum si aliquid huiusmodi attentarint,
ut et solutione careant et capitis poenam subeant. Nunc autem ex
gratia illis condonatur delictum, assentiente etiam praefato Medussoczio r
dummodo nominentur incitatores, interim super absolutione literas testimoniales non habebunt.
Exactor dicae anni praesentis et solutor haramiarum eligitur nobilis Michael Vernyeh, civis Zagrabiensis, cum assecuratione tali, ut si
quocunque casu (^t ratione per eundem damnum evenerit, intrascripti
fideiussores defacto exolvant, egregii nempe domini Christophorus Merniawchych de Brezowycza vicebanus, Balthasar Wragowyeh. Stephanus
Patachych vicecomes comitatus Warasdiensis, Ioannes Bwdor, Moyses
Zaboky, Ioannes Krwssely, Ioannes Rukell, Jacobus Gasparin, Petrus
(, Nicolaus Malcmych et Georgius Perwan, qui habebit salarium
annuale llorenos centum quinquaginta hungaricales, ita ut a miseris
colonis pro quietantiis nihil accipiat.
Nobilis etiam Saranych de Kosznycza ad instantiam domini vieebani, uti magistratus in sede iudiciaria comitatuum Zagrabiensis et
Orisiensis fuerat praescriptus, qui voto omnium rationabilibus ex causis
absolvitur, et dantur ei absolutionales.
Officiales regni sint ab omnibus contributionibus cuiusvis generis
et laboribus publicis, sicuti hactenus fuerunt, exempti. Tempore autem
publicorum laborum medietate salarii praeeedentium annorum sint contenti.

43
Capitaneus equituni eorum, qui a fumis iuxta articulum anni 1610.
tempore necessitatis dabuntur, eligitur dictus dominus Gregorius Petheo.
ita tamen, ut ab octo fumis unus eques tantum detur. Civitates autem
pedites dabunt iuxta limitationem domini bani.
Id quoque conclusum est, ut singuli armales nobiles, in comitatu
Warasdiensi degentes, se domino vicecomiti Warasdiensi praesentent in
regestum publicum conscribendi. Eatenus etiam in comitatibus Zagrabiensi et Crisiensi domino vicebano et comiti comitatuum Zagrabiensis
et Crisiensis, qui taxabuntur per eosdem vicebanum et vicecomitem
Warasdiensem et taxa eorum ad solutionem dicti capitanei eonvertetur
per dominum fiendam.
Armales taxabuntur per iudices nobilium ad mandatum et limita
tionem domini bani in comitatibus Zagrabiensi et Crisiensi uti bani, in
Varasdiensi uti perpetui et liberi comitis.
Sancitum etiam est, quod exactores et solutores haramiarum deinceps
sine speciali commissione domini bani panno eosdem haramias non
solvant sub amissione officii eorum. Si vero ultronea voluntate aliquis
haramiarum ad mercatores pro panno ad solutionem stipendii dando iret
pannumque ab ipsis acciperet, tales mercatores non a regno, sed ab
ipsis haramiis solutionem urgeant.
Respeetii servitiorum domini Gregorii Petheo in diversis legationibus publicis factorum status condonant et relaxant praecedentium
annorum omnes restantias tarn dicae, quam ali arum contributionum
laboresque a bonis suis cedentes.
Cum productum sit per nuntios venerabilis capituli Zagrabiensis
quoddam scriptum, Sclavoniee factum, cum pasquillo et comminatione
invasionis eosdem dominos capitulares per Valachos, quod tendit ad
ruinam et detrimentum totius regni, statutum est, ut si talis resciri
poterit, puniatur tanquam proditor regni.
Praeterea, quia coloni Kraloczenses et Dumocenses eiusdem capituli
Zagrabiensis ab obedientia eiusdem sese subtraxerunt, apertamque rebellionem continent, eosdem iidem capitulares persequantur et capiant
per totum regnum, in quorumcumque dominorum et nobilium bonis
reperiri poterint, libere et sine impedimento.
Deinde cum suae regiae maiestatis protectionales et plenipotentiales
pro parte eiusdem capituli contra eosdem colonos nobis sint exhibitae,
omnes domini et nobiles singuli, ubi tales reperiri et capi poterunt, una
cum rebus eiusdem capitularibus et hominibus eorum adiumento sint,
idem statutum suffragetur omnibus regnicolis in similibus.
Contra protectores autem ipsorum animatoresque et consilium
dantes, salvo processu iuridico domini comitis Zriny in poena infra
denominando procedatur.
Similiter domini possessores villae Brezowycza sub castro Nagy
Kemlek conquesti sunt contra Stephanum Fortuna et Georgium Bienikium cives, quod ipsi colonos ipsorum villae praefatae similiter ad

41
rebellionem concitarun.t, suppli rati ones et t'alsas aecusationes .*
conseribendo, contra quos modo inirascripto erit proeedendum.
Pari modo contra Blasium Filippowycli ad quaerelam reverendissimi
domini episcopi Zagrabi ensis,1) quiinsimili colonorurn rebeUione Ugrensinm sollicitatorem egit in regno, procedatur, <jmi citari debebunt per
dominum banum ad primam eongregationem regni et cum iudicibus
regni ordinariis iudicetur extraordinarie et procedatur contra cos omnibus
inridicis remediis amputatis in poena capitis, qui si comparerent.
proseribantur ad pleetendum. Constat enim ex huiusmodi colonorurn
animatione insiirreetioneque semper pacem fuisse turbatam.
Quodsi imposterum etiarn aliqui reperirentur, qui, quorumcunque
dominorum et nobilium eolonos ad tales actus animarent, consulerent
aut incitarent ad rebellionem et inobedientiam (salva licentiatione et
petitione. quae est libera), in sedem comitatus sni eitentur et omnibus
inridicis remediis amputatis si probatum contra cos fuerit. poena capitis
pari modo puniantur sine ulteriori dilatione, dominus vieebanus citari
taciat illos nobiles, qui penes Valachos iuramenta praestiterunt in causa
coloni magniEci pueri Castellanffy.
Conquesti sunt (juidam domini et nobiles contra quosdarn, qui
eolonos eorum de noete abducerent vel abduci curarent. ldeo statuitur
contra tales, ut e.jtentur in primam sedem comitatimm et ibidem contra
oos procedatur. si colonos benevole restituere noluerint.
Ad litems serenissimi archiducis Ferdinand] scribendum, quod
postquam capitaueus Caproneensis, qui nuncius eiusdem serenissimi in
uteris nominatur, venit, quod nihil cum eo tractari potuit: nihilominus tamen de Petrinia traetandum censuerunt et quid conclusum sit.
perscribatur.
Quia autem ratione debiti. quod WolHgangus Homerlstill, civis
t negotiator ('iliensis in Stiria, nobilibus Jacobo Plywschak et Paulo
Mwdych ob quandam t'ideiussionem obligatur, cives Cilienses tam per
illustrissimos dominos comites Erdeodv, (|uam regnum specialibus Uteris
f'uerint requisiti. ut eos benevole contentent, alioqui de rebus et mercimoniis mercatoris eiusdem civitatis Ciliensis in Klyanecz oppido sic
dicto, praermssorum dominorum comituni in pertinentiis castri Ohazzarwara et comitatu Varasdiensi existentibus anno superior! arestatis
daretur, eosdem atflictos nobiles contcntandi plena t'acultas, quod cum
annotati cives tecerint. neque i'acere conentur. statuitur, ut iidem
domini comites Erdeodv eis iisdem de mercimonits satisf'actionem
absque ulteriori procrastinatione impendi faeiant, ex residuo vero
Caspar Blasiewych contentetur.
Ad quaerelam dminae Hester Berzay in eo lactam, quod egregius
Caspar Sissinachkv sponsum suurn quendam Pethy nimcupatum, ac riter
verberasset et captivasset, rebusque omnibus spoliasset et vestibus
exuisset, eius quoque dominae res itidem universas potentia mediante
aecepisset ct in usum suum convertisset. per status responsum publico
') ironn Hratuli.

45.
extitit, ut eadem domina suae iniurias omnes, quas praetendit, vigors
quaerelarnm iuxta novissimas constitutions regni Hungariae coram
ilicto domino vicecomite Varasdiensi prosequatur. Idem quoque Caspar
Sissinachky pari modo contra ipsam eodem processu quaerelaruin si
quid praetensionis habet, procedat, quae quidem domina cum aecusata
sit maleficiorum plurimorum, contra ipsam per vicecomitem Varasdiensein
inquisitio fiat, eidem domino vicecomiti a domino bano et comite comitatus Warasdiensis perpetuo oretenus publice commissa et demandatn
Inter alios querulantes egregius quoque Balhasar Patachych de
Zayezda contra dominam Hieronimam Gereczy, relictam viduam egregii
olim Ladislai Patachich, est conquestus, priorem suam querelani alias
superinde lactam repetendo in eo, (|uod ipsa post obitum dicti condam
Ladislai Patachych, nullam habens prolem, ad tot et tantas instantias
dicti Balthasaris Patachych aliorumque fratrum condivisionalium literas
et literalia instrumenta, factum bonorum Herkfianorum, aliorumque
fratrum concernentia, toties authentice requisita, veris et legitimis
haeredibus conservatoribus et defensoribus eormn bonorum successioneque ad ipsos derivantium redderc et restituere nollet, unde publico
nomine eidem dominae relictae iniungitur, ut ipsa universa privilegia,
literas et literalia instrumenta ad earn familiam pertinentia coram
egregio Stephano Patachych vicecomite comitatus Varasdiensis. sub
iuramento sola sua in persona praestando restituere debeat et teneatur.
Q,uoniam vero ilia controversia, i[uam tamilia condam dominae
AnnaeMyhanowych, tam ratione bonorum Pezzerwariensium cum fratribus
Gabriele et Joanne Boltynacz, quam etiam universarum rerum mobilium eiusdem Annae Milanowych defunctae sit in regno mota, satis
graves altercationes et violentias peperit. Ideo partibus benevole consentientibus statutum est, ut egregii Franciscus Medwssoczy et Lucas
Chernkoczy, vicecomites comitatus Zagrabiensis, adscitis sibi singuli
quatuor personis ad taciem loci litigiosi exeant ibidemque tam de
praemissis universis bonis mobilibus et immobilibus, (|uam etiam quibuslibet violentiis, qualitercunque per partes invicem commissis (sola
appelatione superinde in sedem vicebanalem admissa) iudicium et iustitiam facere debeant. Interim autem dissidia, inrgia et digladiationcs
partibus ipsis prohibentur hoc nostro publico decreto.
Generosus etiam Balthasar Wragowyeh de Mariassowcz, tutor
nempe magnifici pueri Joannis Castellanffy, proposuit privilegia et
quaevis alia literalia instrumenta eidem Joanni CastellaniTy cum aliis
familiae Bradachianae portionatis communia in bonis Zagrabiensi et
Warasdiensi comitatibus existentia, defuncto egregio Nicolao Sissinachky,
apud egregium Casparem Sissinachky, t'ratrem eiusdem carnalem et
uterinum haberi; quod cum idem Caspar Sissinachky coram statibus
non negasset, statutum et commissum est publice, ut ipse dicta privi
legia sub iuramento sola sua in persona praestando producat, assignanda digniori sexui eiusdem familiae, nempe dicto .loanni Castellanffy.
in eadem f am ili a masculo et annotatis tutori et generosae dominae

46
Sophiae Gereezy matri eiusdem, coram generoso Stephano Pataehych
vicecomite comitatus Varasdiensis. in termino per eundem praefigendo.
Prothocolla congreg. Tl, 7989

u kr. zem.

arhivu u

Zagrebu-

Potpisa protonotarova odnosno viceprotonotarova nema, znak da novi


viceprotonotar po smrti Stjepana Berislavia jo nije bio izabran; to
vrijedi i za saborske zapisnike od 27, febr. i 4. nov. 1609.
19.

16. maja 1610. U Gracu.


Nadvojvoda Maksimilijan Ernst pie Nikoli Zrinskomu Srbima
sima), naseljenima po njegovim primorskim
posjedima.

(Vla

An Ni cl as g r a v e n von S e r i n .
Maximilian

Ernst.

Wolgeborner liober getreuer.


haben in abwesen unseros treindlich geliebten herrn brueders
Ferdinandi. erzherzogen zue Osterreich etc. dasjenige, wesson du dicli
sowol vor deu Hungrischen als Crabatischen und Windischen stenden
under donen jiingst fiirgeloffenen rakusch-landtagen oder versamblungen.
ne.ben dome so dits orts absonderlich von irer kgl. Mt. herrn Mathiasen,
erzherzogen zu Osterreich etc. daher geschrieben worden, deiner in
Dalmatien und^ Crabaten wohnenden undertanen, denen von Crabatischen
und Zengerischen kriegsvolk, zuemal den Wallachen, allerlai ungebucr
und gewaltetigkaiten zuegefugt werden solten und dass du solche lachen under dein gehorsamb zu bringen Ijegehren tust in gehorsam
beschwrt, mit genaden angehrt und verstanen. Wie nun alspald
daraul* die ferrer notturft, was zue abwendung dergleicheu schdlichen
unhail furzuekeren notwendig, auf ain und das ander ort expediert
und dessen hchstermelte ir kgl. Mt. mit ehisten hinnach zue dero ferrer
nachrichtung erindert werden solten, also wirdest du dich damals bei
seiner liebden mehrer beschaids zu erholen, dich auch iiber das der
vorigen ergangenen genedigisten resolution beruerter Wallachenobedirung halber, ohne zweifel zu erindern wissen. Sein dir etc. Geben in
<ler statt Grz den 16. maii anno 1610.
*
Maximilian Ernst.
Na hrptu: Abschrirt des schreibes so die lurst. Drhlt. Maximilian
Ernst zu Osterreich etc. den Niclas grafen von Serin von 16. maii
1610. wegen der Wallachen zuegeschrieben.
Suvremeni
smlekek B.

prijepis u kr. ugar. zem. arkivu

u Budimpeti;

Tort,

47

20.
18. jala 1610. U Beu.
Kralj

Matija . pozivlje pecujskoga biskupa i velikoga preposta kaptola


zagrebakoga Petra Domitrovia, da bezodvlano dodje u Be.

Matthias secundus etc.


Reverende fidelis nobis dilecte.
Quum impraesentiarum praeter omnem expectationem nimis ardua
negotia emerserint, quae celerrima consultatione et expeditione indigent
et de quibus cum fidelibus consiliariis uostris Hungaris et tecum quoque
mature agere et tractare decrevimus, quapropter fidelitatem tuam benigne hortamur tibique clementer ac firmissime committimus et man
damus, aliud plane habere nolcntes, ut sine ulla mora, excusatione.
renitentia et difficultate, quibus locus nullus dari potest, ubi has literas
nostras acceperis, confestim itineri te committere et currum conscendere
atque dies et noctes festinando hue ad nos celerrime properare et ad
vigesimum nonum diem praesehtis mensis iulii certocertius hic comparere velis et debeas, intellecturus postea ex nobis, quanam de causa
t e hue evocare voluerimus. Executurus etc. Datum in civitate nostra
Vienna deeiina octava die mensis iulii anno domini millesimo sexcentesimo decimo.
Matthias.
Himelreieh.
A terg: Keverendo Petro Domitrovych. electo episcopo
queecclesiensi, fideli nobis dilecto. Cito, citissime Agramb.
Original s utisnutim velikim
arhivu u Zagrebu;
Politicum-

kraljevskim peatom u

Pripis.- 1610. 4.' augusti redditae per familiarem


dissimi praelati Thomam.

Quin-

nadbiskupskom

domini reveren-

24 augusta 1610. U Beu.


Kralj Matija II. nalae grofovima Tomi i Petru Erdodyju, Petru Drakoviu Trakoanskomu i Franji Orehovekomu, da ne gaze prava i pri
vilegija itelja mjesta Brezovice kod Kalnika.
Matthias secundus etc.
Spectabiles et magnifici ac egregii Jideles nobis dileeti.
Expositum est maiestati nostrae nominibus in personis fidelium
nostrorum circumspectorum universorum civium et incolarum oppidi
vestri Brezovicensis gravissima cum querela, qualiter vos eosdem exponentes, postquam certas suas libertates et privilegia a nobis confirmata
accepissent ae ea in generalibus regni nostri Sclavoniae comitiis exhi-

4
, bere et publicare voluissent, medio fideiis nostri egregii Francisei Ore11. apr.hoezy circa praeteritum Paschatis tempus inopinato militari manu
hostiliter aggredi, disiici, diripi, vulnerari, captivari, vinculis distringi
ac ounctas res illorum in prapdam convert! curassetis neque tanto perculsi metu confirmata sua privilegia coram regno in comitiis publicis
producere ausi fuissent ac insuper dictus Orehoczy sacristiae illorum
claves vi abripuisset neque al) eo tempore populus christianus more suo
eonsueto sacris incumbere potuisset, sed pecorum more vivere cogeretur.
imo illius intentionis plane essetis, ut ex civili condition]' in plebeum
et rnsticum plane statum eos redigere velletis, iniuria, damno, oppressione ac praeiudicio libertatum suarum manifesto, supplicatum propterea nominibus et in personis praefatorum exponentium maiestati noatrae extitit humilime, ut ipsis tarn dire et misere oppressis de opor
tuno superinde remedio gratiose providere et aliquod miseriarum suarum
allevamen ipsis obtinere dignaremur. (Quorum humili supplicatione benigne exaudita, quum miseram plebem christianam veluti homines et
non pecora a suis dominis servari et tractari congruat neque velimus
quenquarh contra iura et privilegia sua tarn inique turbari et opprimi.
idcirco tidelitatem vestram benigne liortamur vobisque et vestrum
singulis harum serie elementer ac firmissime committinus et mandamus,
quatenus acceptis praesentibus et praemissis sic ut praefertur stan
tibus et se habentibus praefatos oppidanos vestros Brezovicens alte
ring non ita dire persequi, molestare et damnificare, sed potius uti
homines et non beluas initius tractare, ex longa et diuturna captivitate
miseros eorum cives, si qui adhuc detinentur, liberos dimittere, violenter ac indebite ab eis ablatas res omnes integre reddere, claves
sacristiae eorum abreptas, ut deo servive et sacra audire valeant.
illis restituere ac denique in iustis eorum iuribus, libertatibus, consuetudinibus et privilegiis per no str am quoque maiestatem eonfirmatis
eosdem sine renitentia et difficultate aliqua illibate et omnimode
conservare neque illis ulteriorem ad nos recurrendi et nos molestandi
ansam praebere velitis et debeatis. Exeeuturi in eo etc. Datum in
civitate nostra Vienna vigesima quarta die mensis augusti anno domini millesimo sexcentesimo decimo.
Matthias.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
u Zagrebu; Acta neoacquisita.

Valentinus Leepes,
episcopus Nitriensis.
peatom u kr. zem. arhivu

A tergo: Spectabilibus et inagniiicis ac egregio comitibus Thomae


Erdeody de Moniorokerek, Montis Olaudii et comitatus Varasdiensis
perpetui comiti, regnoruln nostrorum Dalmatiae, Oroatiae et Sclavoniae bano ac consiliario nostro intimo, item Petro Erdeody de dicta
Moniorokerek, Montis Claudii similiter comiti perpetuo, ac Petro Drascovich de Trakostian et Francisco Orehoczy, possessoribus castri Kemlek.
simnl vel divisim eonstitutis etc.. fidelibus nobis dilectis.

43

22.

7. septembra 1610. Na Cesargradu.


Ban grof Tomo Erd'dy poziva opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb
za 23. septembra.
Prudentes et circumspecti ami ci nobis Jtonorandi salutem cum
favore.
Cum non exigui laboratores in proxima generali huius regni congregatione per dominos regnicolas ad Petriniam deputati fuerint, effici
tamen nullo* potuit modo, ut omnes fortalicii iUius ruinae dissipataque
moenia illis laboribus refici et consummari potuissent, constare vero
omnibus non ambigimus, quam dolosa consilia* callidus hostis de intercipienda per ruinas illas patentes Petrinia habuerit, unde ne ex huiusmodi clandestinis machinationibus haec patriae in manifestum incidat
periculum, tempestive omnium dominorum regnicolarum unanimi voto
praefato fortalicio providere decrevimus; sunt etiam aliae regni ne
cessitates, quae non nisi communi omnium sufraggio i'oelici fine concludi possunt. His itaque de causis generalem congregationem horum
Croatiae et Sclavoniae regnorum Zagrabiam ad feriam quintam proximam post festum beati Matthaei apostoli et evangelistae, id est ad
vigesimam terciam -diem praesentis mensis septembris, promulgandam
statuimus. Itaque vos requirimus et hortamur vobisque authoritate
nostra banali committimus et mandamus, quatenus die et loco in praetactis celebrationi huiusmodi generalis congregationis per vestros speciales nuncios cum sufficienti instructione interesse et comparere debeatis et teneamini. Secus non facturi. Bene valete. Datum ex curia
nostra Nova Chazarwariensis septima die septembris anno domini 1610.
Comes Thomas Erdeody,
banus.
A tergo: Prudentibus et circumspectis dominis iudici, iuratis caeterisque civibus liberae regiae civitatis Montis G-raecensis Zagrabiensis,
amicis nobis honorandis.
grebu;

Original s utisnutim
Erdodyana.

peatom u arhivu Jugoslav, akademije u Za


23

23. septembra 1610. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga

sabora.

Artie uli dominorum s t a t u u m e t o r d i n u m r e g n i S c l a v o n i a e in p u b l i c a e o r u m c o n g r e g a t i o n e ex e d i c t o i l l u strissimi d o m i n i comitis Thomae Erdeody b a n i etc.


MONUMENTA HIST. XLIII. ACTA COMITIALIA V.

50
v i g e s i m a t e r t i a die s e p t e m b r i s Z a g r a b i a e c e l e b r a t a ,
c o n c l u s i , a n n o d o m i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s imo d e c i m o .
Reverendus dominus Balthasar Napwly, lector ecclesiae Zagra
biensis, et generosus dominus Gregorius Petheo de Gersse, sacrae caesareae regiaeque maiestatis cnsiliarius, alias ex proxime praeterita
congregatione regni ad regiam maiestatem ratione introductions cum
antiqua authoritate in officium banatus illustrissimi domini comitis
Thomae Erdeody delegati nuncii legationem referunt, quae res cum
debito effectui mancipare necdum potuerit, iterandam legationem et
antequam nuncii expediantur, scribendum esse domino palatino, 1 ) ut tarn
apud suam sacram regiamque maiestatem, quam apud serenissimum
archiducem Ferdinandum hoc negotium promovere dignetur, status et
ordines censent. Pro mnaciis autem nonrinantur reverendissimus domi
nus episcopus Zagrabiensis 2 ) et generosus dominus Gregorius Pettheo
de Gersse: si autem ille propter recurrentem infirmitatem non posset,
extunc per dominum banum in locum eiusdem alius substituatur.
E t quia iuxta conclusionem in proxime praeterita congregatione
regni factam universi armales nobiles per integrum florenum, unius
vero sessionis per denarios quinquaginta ad intertcntionem et solutionem capitaneorum mili turn in subsidium sacrae regiae maiestatis et
regni necessitate ita cogente per regnicolas expediendos, in comitatibus
Zagrabiensi et Crisiensi ad manus domini vicebani, in comitatu vero
Varasdiensi ad manus vicecomitis comitatus eiusdem assignare debuissent, quod cum hactenus per eosdem neglectum sit, ideo statutum est,
ut tarn armales, quam unius sessionis nobiles praedictam contributionem
i. nov. usque festum Omnium Sanctorum expediant, alioquin praerogativa nobilitari careant, ita tamen, ut pauperiores, iuxta articulum sexagesimum
quintum novissimae constitutionis Posoniensis, 3 ) per praedictos vicebanum
et vicecomitem conscientiose infra et non supra praescriptam contri
butionem taxentur.
Nobiles autem unius sessionis universi Campi Zagrabiensis seu
Turopoliensis, alias turn antiquis, cum etiam modernis privilegiis ab
omnibus taxis exempti, ob benemerita ipsorum in suam patriam laudabiliter et gloriose semper praestita, per status et ordines etiam
universos ac cunctis tarn regiis quam regni ordinariis ac extraordinariis,
caiuscunque ea sortis i'uerint, taxis et contributionibus ac laboribus
a modo deinceps futuris semper temporibus eximantur et immunes
pronunciantur, in privilegiisque ipsorum universis perpetuo coniirmantur.*)
Ad continuandos labores imperfecti operis Petriniensis denuo gratuiti labores deputantur, et ad vecturam quidem roborum processus
Schyttharochy et Jagatthich destinantur, ita ut a singulis quattuor fumis
,

-) Grjuro Thurzo.
imun Bratuli.
) 1669.: LXV (De celeri in necessitate aliqua regni insurrectione, quomodo in
ea procedendum et qualiter de singulis quatuor portis unns eques bene armatus interteneri debeat").
*) Gl. slijedei broi 24.
2
3

51
curras unus ad octavum diem proxime futuri mensis octobris admmis- 8. okt
tretur, a singulo quoque curru quadraginta robora devehantur; caeteri
autem processus omnes a singulo fumo duos laboratores manuales ad
octo dies praestabunt. Processus Polchich et Zakmardy similiter ad
praescriptum octavum diem futuri mensis octobris praefatos labora- 8. okt.
tores manuales administrabunt. E x comitatu vero Varasdiensi processus
Ladislai Bovnychich decima sexta die octobris dabit manuales laboratores . okt
suos. Processus autem Fodrochy vigesima quarta octobris laboratores 24. okt
manuales praestabit. Tandem Vragowych processus et Knezych secunda 2. nov
die novembris praedictos laboratores manuales adminitrabunt, processus
vero Korenzky deputatur ad Jelekowycz pro extruendo ibidem novo
lortalitio, cui operi praeerunt superintendentes haramiarum, qui simi
liter decima sexta die octobris laborare incipient. Eximuntur bona capi- 16. 0 t t
tuli Zagrabiensis convertenda ad restaurationem castri Zyzzek. Ad
Twtwssowinam deputantur bona castri Lobor. Operi Petriniensi prae
erunt domini Blasyewich et Megiwrechky, praeterea vicecomites iudices
nobilium cum suis processibus, qui omnes solitum salarium habebunt, si
tamen interea temporis iudicia vicebanalia celebrare contingat, viceiudices nobilium supplebunt vices iudicum nobilium apud laboratores.
Pro rectiiicationis ratione domini Medossoczy. et omnium restantiaruin, quarumvis exactionum et exactoratum deputantur illustrissimus
dominus banus, si adesse poterit, sin minus, loco sui missurus alium.
Item dominus episcopus ecclesiae Zagrabiensis, 1 ) dominus Quinqueecclesiensis 2 ) et si interim dominus loannes Draskowych venerit. Idem quoque
domini Gregorius et loannes Pettheo, Stephanus Dominych, dominus
Franciscus Orehochy, loannes Krwssely, Michael Vernych et loannes
Bwdor, unius vel alterius absentia non obstante, una cum prioribus
exactoribus ratiorum, praesentibus etam ibidem capitaneis et vaiwodis
regni, acceptabunt etiam medietatem salarii in rationem domino Medossochi per regnum deputati. Locus autem erit rectiiicationis Zagrabiae prima - (lccdie proxime futuri mensis decembris, ubi etiam omnes iudices nobilium
adesse interimque inexactas restantias exigere debebunt, alias poenam
ibidem decernendam subibunt.
Dominus banus iubebit rectificationem fieri in bonis nobilium
per rectificatores, prouti antea conclusum fuit.
Status et ordines ad varias legationes et alias arduas necessitates
regni intertentionemque haramiarum contribuent nemine exempto a
singulo fumo per florenum unum et denarios quadraginta, ex qua quidem
contributione dabuntr mille floreni hungaricales patribus societatis
Jesu, offerentes se status et ordines bona quoque possessionaria com-,
petentia pro fundatione eorundem propriis comparaturos pecuniis, modo
venalia inveniantur, et interim etiam regiae maiestati nomine regni
supplicandum esse censent, pro bonis aliquibus ecclesiasticis ad collationem suae maiestatis devolvendis.
]

) imun Bratuli.
-) Petar Dom'itrovi.

52
Nobiles etiam universi unius sessionis mianimiter oi'i'enmt sesinguli per denarios quinquaginta sous patribus contributuros. Termi24. apr. nus autem erit solutionis f estum beati Georgii martyris anni proxime
161
' futuri, quam etiam modernus exactor Michael Wernych percipiet, medietatem salarii habiturus.
Ad gravissimam querelam Cosmae Korenzky, iudicis nobilium
comitatatus Crisiensis, ratione verberationis eiusdem contra Stephanum
Bogachy lactam conclusum est, u t dominus vicebanus citet praedictum
Stephanum Bogachy ad personalem comparitionem in sedem vicebanalem
primitus celebrandam eausamque extraordinarie revideat, colonos vero,
patratores scilicet facti, waivoda regni Bedekowych capiat manibusque
domini bani tradat.
Ad instantiam venerabilis capituli ecclesiae Zagrabiensis articulus
explicatur de observatione dierum festorum; eundemque status et ordines
regni potissimum de servilibus laboribus, et non de rebus utensilibus
et ad quotidianam vitae sustentationem necessariis alimentis tempore
necessitatis transvehendis intelligi volunt.
Magnificus dommus Benedictus Twrochi conquestus est, universal
suas quietantias una cum domo incendio esse absumptas. Statutum
itaque est, ut super iis contributionibus, quae usque combustionem
domus persolutae esse comperientur, quietus sit.
Generosa domina Anna Tompa, relicta egregii condam Christophori Bedekowych, iterato protestans conqueritur, quod egregius Georgius
Mykwlych acervos suos ex curia nobilitare eiusdem dominae in Greguroch
habitos existentes, toties admonitus amovere nollet, qui si in iis aliquid
damni passus fuerit, sibi imputare deberet, custodiam enim eorundem
acervorum praedicta domina in se assumere nollet.
Oonqueritur capitulum ecclesiae Zagrabiensis contra vagos colonos
t'ugitivos Kraliowchenses, qnod ipsi plurima maleficia et damna subditis
eorum inferant. Eatenus etiam Andreas Bedekowich contra suos colonos
r'ugitivos, qui in bonis Ottmich et aliorum resident. Iubetur ergo pub lice
vaiwodae Bedekowych, ut eos capiat et in vincula domino bano tradat.
In viceprothonotarium regni unanimi regnicolarum voto eligitur
egregius Stephanus Pathachych de Zaiezda, vicecomes comitatus Varasdiensis. Egregio domino Joanni Samsinoczy deputant domini regnicolac
a singulo i'umo denarios duodecim pro servitiis et laboribus hactenus
impensis et in raturum praestandis.
Quoniam compertum est, egregium Ioanem Orsich contra articulum
decimum tertium novissimae constitutionis Posoniensis 1 ) in exteras regiones turmatim indigenos milites eduxisse. ideo in proxime futuris
brevibus iudiciis vicebanalibus penes articulum praedictum dominus
vicebanus procedat contra ilium.
Ad instantiam generosi Balthasari Vragowych in causa colonorum
rolictae quondam Michaelis Konzky, providorum videlicet Syan et
-) 1609: XIII. (De poena eorum, qui lucri et stipendii cupiditate inducti, ad
externas nationes se contulerint").

53
-Janychich, statutum est, ut domina relieta peremptorium terminum ratione eorundem primo quoque tempore praefigat, alioquin per haramias
regni iidem coloni captiventur tanquam malefactores.
Ad instantiam dominorum castri Nagy Kemlek dantur commendatoriae ad regiam maiestatem ratione eorundem bonorum.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos,
sigillo eorum publico communire et obsignare fecerunt.
Datum loco, die et anno praescriptis.
Lecta per me Stephanum Pathachycli
viceprothono-tarium regni.
i

Prothocolla congr. II, 9094, kr. zem. arkivu u Zagrebu.


24.

128. septembra 1610. U Zagrebu.


Hrvatski sabor proglauje plemie jednoselce u Turovom polju
od. plaanja ratne dae i javnih radnja.

oprotenima

Nos universitas dominorum praelatorum, magnatum, baronum et


nobilium regni Sclavoniae damus pro memoria, quod nos attentis et
consideratis fidelitate, consta.ntia ac rerum militarium laudabilibus et
praeelaris gestis aliisque singularibus commendandis et efferendis honore, virtutibus universorum unius sessionis nobilium Campi Zagrabiensis, Turopolia dicti,, quibus iidem sacrae regni Hungariae coronae
legitimisque eiusdem inelitis regibus ac patriae suae ubique, potissimum
tamen contra apertissimum ct imanissimum christiani nominis hostem,
pro locorum et temporum diversitate hactenus semper et ubique summa
cum laude praediti fuisse multasque clades, sanguinum effusiones et
damna maxima percepisse, multorum divorum Hungariae regum privilegiis evidenter conspiciebantur, ob (]uae quidem insignia ipsorum merita ab iisdem quondam sacratissimis Hungariae regibus, sed et ab
invictissimo etiam et augustissimo principe domino Rodolpho secundo, Romanorum imperatore et rege nostro clementissimo, ab omnibus
et singulis taxis seu contributionibus regalibus exempti et in perpetuum
liberati esse comperiebantur. 1 ) Cum ob hoc, turn vero visis et animo
diligenti perpensis eorundem nobilium unius sessionis recens praeteritorum belli tempestatum maximis et singularibus in rebus militaribus praeclare et fortiter gestis, calamitatibusque et miseriis ab
eisdem perpessis, eosdem in praedictis libertatibus a divis et saneJ

) Gl. gore str. 1. br. L

54
tissimis Hungariae regibus ipsis et maioribus eorundem datis et privilegialiter eoncessis immunitatibus conservabimus, tuebimur et manutenebimus, immo a regni etiam. quibusvis taxis, contributionibus aut in
futurum sub quovis colore inveniendis aut excogitandis datiis sive laboribus a modo in posterum i'uturis semper temporibus exemptos, libertatos et
donatos esse voluimus, prout publico et unanimi decreto nostro eximimus,
donamus et libertamus ipsos, haeredesque et posteritates eorundem
universas iure perpetuo et irrevocabiliter decernentes omnino et gene
rali omnium consensu aprobantes, ne eosdem aut eorundem singulos
domini modernus aut i'uturi bani, vicebani, comites, yicecomites, iudices
nobilium, dicatores aut taxatores quarumvis taxarum seu contributionum,
laborumve praefecti, in futurum sub quovis praetextu taxis seu labo
rious quibusvis regiis, regni aut eomitatus onerare praesumant neve
ipsos propter nonsolutionem aut administrationem eiusmodi contribu
tionum seu laborum aut haeredes seu posteritates ipsorum universas
in personis aut febus damnificare quovis modo audendi habeant facultatem iure perpetuo et irrevocabiliter. I n quorum tidein perpetuamque
memoriam praesentes nostras in pargameno coniectas, sigillo nostro
authentico regni impendenti communitas, praefatis nobilibus unius sessionis campi Zagrabiensis, Turopolia dicti, perpetuo valituras dandas
duximus et concedendas. Datum in publica generali congregatione
nostra in area capituK Zagrabiensis die vigesima tertia mensis septembris anno domini millesimo sexcentesimo decimo.
Lecta per me Stephanum Patachich.
viceprothonotarium regni.
Original u dva primjerka, jedan na pergamenti, drugi na
papini,
s viseim odnosno utisnutim peatom kraljevine Slavonije u arkivu plemenite
opine turopoljske u Velikoj Gorici.
Laszowski,

Mon. hist. nob. commun. Turopolje vol. IV, 1031()4..


25.

4. novembra 1610. U POUDU.


Palatin

grof

Gjuro

Thurz moli kralja Matiju II,


Drakoviu, neka dodje u Be.

da nalozi

Ivanu

Sacratissima regia maiestas et domine domihe clementissime.


Fidelium etc. Quandoquidem maiestas vestra regia speetabilem
ac magnificum dominum Ioannem Draskowyeh de Trakostian, tavernicorum maiestatis vestrae regiae magistrum, consiliariuin et cubicularium Viennam evocare ignata sit, licet tarn in appellatione, quam
causis extraordinariis aliisqnie incidentibus negotiis praesentia eiusdem
esset apprime necessaria, nihilominus benigno maiestatis vestrae man-

55
dato obsecundari volens ad obsequium %e sistere non distulit. Instantibus
iam appellationibus causis maiestatem vestram demisse oro, dignetur
praelibatum dominum Draskowych mature expeditum dimittere, ut ad
futurum diem lunae (cum ad appellationum revisionem de constitutione
statuum et ordinum regni iam iuravit) praesens esse queat, ne in una
vel altera causorum revisione ob absentiam ipsius domini Draskowych
defectum patiamur. Servet deus maiestatem vestram diutissime incolumem
et feliciter regnantem. Posonii quarta die mensis novembris anno domini
MDCX.
Sacratissimae maiestatis vestrae
humilimus ac perpetuus fidelisque
servitor
comes Georgius Thurzo.
A tergo: Sacratissimo principi domino domino Matthiae secundo, dei gratia Hungariae, Dalmatiae, Croatiae Sclavoniae etc. regi,
designato in regem Bohemie, archiduci Austriae, duci Burgundiae,
marchioni Moraviae, comiti Tyrolis etc. domino domino meo clementissimo.
Original s utisnutim peatom u kr. ugar- zem. arJcivu u
peti, TrUnelmi emlekek.

Budim

26.

11. januara 1611. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r t i e u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i * u m r e g n i S c l a
v o n i a e in p u b l i c a e o r u m e o n g r e g a t i o n e e x e d i c t o i l l u s t r i s s i m i d o m i n i c o m i t i s T h o m a e E r d e o d i b a n i etc.
u n e c i m a die m e n s i s i a n u a r i i in c i v i t a t e r e g i a M o n t i s
G J - r a e c e n s i s Z a g r a b i e n s i s c e l e b r a t a , c o n c l u s i a n n o do
mini millesimo sexcentesimo undecimo.
Imprimis legati ex proxima congregatione regni ad sacram regiam
maiestatem dominum nostru,m clementissimum et illustrissimum domi
num regni Hungariae palatinum, 1 ) ratione negotii officii banatus et
confiniorum regni destinati, publice legationem retulerunt et literas
tarn sacrae regiae maiestatis, quam vero illustrissimi domini palatini
exhibuerunt; de cuius negotii ulteriori prosecutione primo quoque
tempore scribendum esse domino palatino status et rdines censent.
Nuncii penes illustrissimum dominum palatinum Grraecium ad
serenissimum archiducem Ferdinandum etc. expediendi; nominantur
M Giuro Thuvzo.

56
reverendissimus dominus episcopus Zagrabiensis 1 ) et magntfieus dominus Petrus Draskowych etc., ex nobilitate vero dominus vieebauus 2 )
et Gregorius Pettheo.
Ad procurationem vero hospitii et rerum necessariarum pro illus trissimo domino palatino Graecium deputantur dominus viceprothonotarius regni, 3 ) Georgius Wrnoczy et Ioannes Rwkeli una cum Lucio
Calcinello administratore rerum necessariarum, qui a dicto viceprothonotario regni dependebunt.
Ad transvehendam autem avenam et vinm ad rationem illustrissimi domini palatini deputantur liberae civitates in hoc regno existentes,
ita ut civitas Varasdiensis praestet quatuor currus, civitas Zagrabiensis
duos, Caproncza unum, Crisium similiter unum; pro singulo vero
curru iloreni Renenses decern, partim in Germanica, partim in currenti
moneta dependent.
Ad varias necessitates et legationes regni, necnon exsolutionem
haramiarum ac patribus Jesuitis deputatorum mille ilorenorum status
et ordines a singulo rmno contribuunt ilorenos hungaricales sex, annihilata tamen in proxime praeterita regni congregatione ad singulum
fumum per ilorenum unum et denarios quadraginta imposita taxa,
quam nihilominus libertini et unius sessionis nobiles iuxta oblationem
illorum solvere debebunt.
24. febr
Praescriptae autem contributionis medietatem ad iestum beati
24. jun,- Mathiae apostoli, alteram vero ad festum beati loannis Baptistae
proxime i'uturum manibus moderni perceptoris, qui solitum suum salarium habebit, regnicolae administrabunt.
Confirmatur articulus de locis depositionum editus ita, ut quicunque extra loca depositionum mel et porcos maiales extra regnum
educens repertus fuerit, privetur eisdem, per quoscunque privari poterit.
Quodsi tamen aliquis regnicolarum cum extraneo aliquo mercatore
convenerit ac in loco depositionis sese praesentaverint, liceat praescriptas
res venales extra regnum educere ita tamen, ut post praesentationem
in loco depositionis rerum venalium suae maiestatis tricesimam et tributum telonii dominis terrestribus; emptor solvere" teneatur.
Insuper per status et ordines regni statutum est, ut omnis
generis moneta Polonica in his quoque partibus, prout in regno Hungariae, currat in suo valore, sub amissione pecuniae et rerum venalium.
Ad continuationem imperfecti operis Petriniensis deputantur labores eodem numero et modo in vectura et manualibus laboratoribus,
prout in praecedenti anno, exceptis bonis capituli ecclesiae Zagrabiensis
ad Zizek et Loboriensibus ad Twtwssovinam. necnon processu Orgowan
ad Jelekowcz convertendis.
Terminus autem rectificationis rationis Francisci Medossoczy et
1

) imun Bratuli.
) Krsto Mrnjavi.
3
) Stiean Patai.
2

57
aliarum restantiarum praefigetur per dominum banum, cum opportunum
tempus suae illustrissimae dominationi visum fuerit.
Statutum. etiam est, ut quicunque armalis nobilis onera regni
subire et publicis statutis ac constitutionibus parere noluerit, literae
armales eiusdem inrigorosae et invalidae simto.
Quoniam hisce superioribus diebus incolae Brezovicenses, naturales
rustici et perpetui coloni familiae Allapianae, ad eastrum eorundem
Nagy Kemlek pertinentes, manifestissime sese modernis eorundem dominis terrestribus opposuerant ac penes subreptitium quoddam a sacra
regia maiestate noviter impetratum privilegium servitutis iugum excutere satagebant, ad humillimam tamen supplicationem eiusdem iamiliae
Allapinae emanatum praet'atae sacrae regiae maiestatis statibus et
ordinibus regni sonans mandatum, statutum est, u t iuxta commissionem
suae regiae maiestatis ad i'acies praescriptae possessionis Brezovicza
nomine commissariorum exeant, generosi ac egregii Christophorus Meri-iawchych de Brezovicza vicebanus, Stophanus Patachych de Zaiezda,
viceprothonotarius istius regni Sclavoniae, Gregorius et Ioannes Pettheo
de Gersse, Ioannes Budor, Franeiscus Medossoczy vicecomes et Lucas
Ohernkoczy itidfem vicecomes comitatus Zagrabiensis, Ladislaus Boynichych iudex nobilium comitatus Varasdiensis, Petrus Polehych et
Gregorius .Tagatych iudices nobilum comitatus Zagrabiensis, Moyses
Zaboky, Petrus Zakmardy iudices nobilium comitatus Crisiensis necnon
Ioannes Samssinoczy praescriptorum comitatuum notarius, ac ibidem
tarn antiqua privilegia eorundem Brezovicensium, si quae habuerint,
quam vero suae regiae maiestatis modernam superinde factam conrmationem repetant, ac si et in quantum praescripti Brezovicenses hu
mano testimonio vel literali sufficienti .documento ibidem comprobare
poterunt, se semper et ab antiquo fuisse in libero ac continuo eorun
dem privilegiorum usu, extunc praefatam regiam maiestatem superinde
ini'prmare; sin minus autem hoc ipsum comprobare poterunt, extunc
praescriptas suae maiestatis literas confirmationales invalidate, cassare
et annihilare debeant.
Illustrissimus dominus comes Thomas .Erdeody banus etc. ac
comitatus Varasdiensis perpetuus comes etc., solenniter protestatus
est de insolentiis, violentiis ac verberationibus per cives civitatis Varas
diensis hominibus suis illatis et patratis, super quo peteret etiam literas
testimoniales et per regnum vicecomitem comitatus praescripti Varas
diensis penes articulum novissimarum constitutionum Posoniensium
super violentiis editum, 1 ) ad revisionem earundem violentiarum exmitti,
prout etiam per status et ordines regni exmittitur.
Verum ad intercessionem nobilis Ioannis Rwkelli, nuncii prae
scriptae civitatis Varasdiensis, statutum est iuxta oblationem eiusdem
Ioannis Rwkelli nomine dictae civitatis coram regno factam, ut huiusmodi insolentes et violentos praescripta civitas peremptorie iuri sistat,
admissaque solummodo unica appellatione in sedem comitatus statim
<Le convictis executionem faciat.
l

) 1609: XXIX (De violentiis et occupationibus bonoram").

58
Ad gravem querelam Andreae Bedekowych contra Petrum Otthmicb
ratione violationis publici statuti decretum est, u t idem Petrus Otthmicb.
tanquam publicarum constitutionum turbator per dominum banum
tanquam magistratum et per dictum Andream Bedekowych in primitus
celebrandam sedem vicebanalem una cum colonis suis, facti scilicet
patratoribus et colonis etiam i'ugitivis dicti Andreae Bedekowych
citetur et causa iure extraordinario revideatur, quodsi eomparuerint,
iudicium recipient, sin minus, proscribantur.
Similiter ad supplicem querelam consortis Casparis Doctorych
ratione captivitatis dicti mariti sui, per magnificam dominam Ioannis
R a t t k a y relictam iactae, statutum est, ut ad fideiussionem nobilium
Moysis Zaboky, Gregorii Sngnetych et Balthasari Patachych primo
quoque tempore dimittatur ita tamen, ut non tantum ad terminum
rectificationis rationum suarum per praedictos fideiussores, sed ad
finale,m etiam praescriptae rectificationis deeisionem in medium sistatur.
Domina auteni relicta Hattkayana competentem exigendae rationis ter
minum praeftgat et exactores rationum ex potioribus et conscientiosioribus regni nobilibus eligat.
Egregius Georgius Wrnoczy in persona i'amiliae Humzky publice
ac solennitcr protestatus est super eo, quod ex quo in retroactis temporibus portio eorundem haereditaria, tertia videlicet muri castri Greben,
ex certis causis ad desolationem pervenisset, unde eadem familia nollens
ulterius dictam portionem suam in praedicto castro desertam esse,
eandem rectificare, resarcire et restaurare ac homines suos ibidem
intertenere vellet, ob hocque spectabilem ac magnificum . dominum
loannem Draskowych, modernum possesorem portionis spectabilis ac
magnifici domini Francisci Battyany eiusdem castri Greben alios
quosvis a portione dictae i'amiliae deserti muri ipsiusque occupatione
scissarumque et aliarum petrarum eruicione, dilapidatione et interceptione publice prokibet et manifeste, inhibetque et contradicit ac sibi
superinde literas testimoniales dari petit, prouti et dantur.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeelarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos
sigillo eorum publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco, die
et anno praescriptis.
.
Prothocolla congreg. II,

Lecta per Stephanum Patachych,


viceprothonotarium regni.
95-98,

kr. zem. arkivu u Zagrebu-

59>
27.

25. januara 1611. U Beu.


Kralj Matija nalae pemjskom biskupu i prepostu zagrebakoga kaptola
Petru Domitroviu, da podje u Presov (Eperjes) na oktavalno sudovanje.1)
Matthias secundus etc.
Reverende fidelis nobis dilecte.
Cum nihil prius aut magis in votis liabeamus, quam lit pro paterno affectu curaque et sollicitudine, qua erga istud regnum nostrum
Hungariae semper i'uerimus, omnia ea, quae ad salutem et permansionem eius spectare viderentur procurare valeamus, ac quidem ut
regni ordo bene constitutus in florentiori statu perdurare possit, inter
caetera media hane quoque aptissimam et omnino necessariam viam
et rationem esse benigne perspicimus/ ut nimirum iuris iustitiaeque
administratio iuxta leges et decreta regni diligenter promoyeatur et
observetur. Quoniam itaque a longo tempore in partibus superioribus
regni nostri Hungariae iudicia regni non sint celebrata ac etiam supe
riors anno in civitatem Eperies pro more et consuetudine ad festum
divi (Teorgii martyris pro iudiciis octavalibus celebrandis indictum 24. apt
conventum sine fructu dissolvi contigit, demandavimus spectabili ac
magnifico comiti Georgio Thurzo de Betlehemfalva, comiti de Arva
eiusdemque comitatus Arvensis comiti perpetuo, regni nostri Hunga
riae palatino, iudici Cumanorum, consiliario nostro et per regnum nos
trum Hungariae locumtenenti nostro, fideli nobis sincere dilecto, ut
dictis iudiciis octavalibus pro praefato termino feti divi Georgii iam
sensim propinquante denuo celebrandis ex officio sibi incumbente
praeese eaque omnino celebrare et peragere debeat. Ac si quidem nos
quoque fidelibus regnicolis nostris Hungaris more usitato et consueto
talia iudicia celebranda indixerimus et promulgaverimus deque illis
iam dominos praelatos et magnates ad appellationum revisionem destinatos magistros, item prothonotarios aliosque iudices regni nostri ordinarios tempestive certificaverimus, te quoque benigne hortamur et requirimus. ut pro dicto tempore et termino celebrationum huiusmodi iudiciorum debite expedire ac una cum caeteris pro appellationum revisione
destinatis regni iudicibus ordinariis praefatorum iudiciorum administra
tion! omnimode interesse debeas et tenearis ac officio tuo iuxta leges
et consuetudines patrias sedulo et diligenter perfungi contendas. Secus
non iacturus. Datum in civitate nostra Vienna die vigesima quinta
mensis ianuarii anno domini MDCXI, regnorum nostrorum Hungariae et
reliquorum anno tertio.
Matthias.

_) Uporedi zak. 61. LXX. od god. 1609.

Valentinus Leepes,
episcopus Nittriensis.
Laurentius Ferenczffy.

60
A tergo: Reverendo Petro Domitrowich electo episeopo
queecclesiensi etc. fideli nobis dilecto.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu u Zagrebu; Politicum.

peatom u

Q,uin-

nadbiskupskom

Pripis: Exhibitae 21 martii 1611.


28.

12. oktobra 1611. U iama.


Ban grof

Toma Erdody pozivlje kaptol zagrebaki


u Zagreb za 25. oktobra.

na sabor

zakazan

Reverendi, domini vieini nobis observandissimi salutem et nostri


commendationem.
Cum multipliers gravesque regni necessitates insimul sint quasi
conglobatae, necessario regni dietam ad feriam terciam proximam ante
25. okt. festum beatorum Simonis et ludae apostolorum, quod est 25. dies praesentis mensis octobris in civitate regia Montis Graecensis Zagrabiensis
publicandam duximus. Eapropter dominationes vestras reverendissimas
autlioritate nostra banali serio requirimus et hortamur, quatenus prudentes consilio et rerum experientia praeditos e medio sui nuncios
eligere et ad praedictum diem et locum plena cum instructione de
praemissis et aliis occurrentibus regni negotiis tractaturos expedire
velint ac debeant. E t bene valeant. Datum ex curia nostra Nova
Chyehe 12 octobris 1611.
Reverendissimarum dominationum vestrarum
vicinus
Comes Thomas Erdeody.
A tergo: Reverendis dominis capitulo ecclesiae Zagrabiensis, dominis et vicinis observandissimis.
Original s prstenom utisnutim peatom u arkivu kaptola Zagre
bakoga; acta antiqua fasc 84 nr. 1.
Pripis: 1611 Thomas Erdody banns evocat ad congregationem regni,
29.

25. oktobra 1611. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga

sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et or d i n u m r e g n i S e l a
v o n i a e in p u b l i c a e o r u m c o n g r e g a t i o n e ex e d i c t o i l l us

61
t r i s i m i d o m i li i o m i t i s T h o m a e E r d e o d y b a n i e t c . i n
civitate r e g i a Montis G-raecensis Z a g r a b i e n s i s
vigesima quinta die mensis octobris anno domini m i l l e simo sexcentesimo undecimo celebrata, conelusi.
Ad restaurationem Petriniae confiniorumque Colapianorum deputantur per status et ordines regni a singulo fumo lboratores manuales
duo ad quindecim dies, exceptis processibus Schytaroczy et Jagatych,
qui a singulis quatuor fumis unum currum quadraginta robora devehere debentes praestare tenebuntur.
Processus Thomassych una cum aliis dominorum magnatum et
nobilium Transcolapinorum existentibus bonis deputatur ad restaura
tionem confiniorum Transcalapianorum per dominum banum limitandam.
Operi autem Petrinieusi superintendet Megywrechky cum Wagych,
Colapianorum vero confiniorum labori praeerunt dominus vicebanus 1 )
cum Matthia Kralych et aliae idoueae personae per dominum banum
eligendae.
Haramiae pro custodiensis continue Colapianis intertenebuntur illo
numero, quo hactenus intertenti sunt, ita tamen, ut Drawani quoque
ad Berkwssevinam reducantur; futuro autem veris tempore, si necessitas
postulaverit, extra hos conducentur alii centum.
Literae scribendae erunt serenissimo principi archiduci Ferdinando
et inclitis provinciis serenitatis eiusdem tarn petendi subsidii ad restau
rationem confiniorum causa, quam vero ut deinceps diligentior ratio
exigatur pecuniae per eosdem ad fortificationem confiniorum deputatae,
ne posthae absque debito effectu in privatum solummodo quorundam
usum cedat, prout hactenus contigit.
Reverendissimus dominus Petrus Domitrowych, electus episcopus
ecclesiae Zagrabiensis, constitutiones modernae synodi Tyrnaviensis
statibus et ordinibus regni solenniter praesentavit, quas iidem status
et ordines regni tanquam obsequentissimi matris ecclesiae catholicae
filii benevole acceptarunt. 2 )
Idem reverendissimus episcopus protestando solenniter admonuit, praediales nobiles abbatiae suae de Topuzka, ut curias suas
nobilitares ibidem et domos colonicales desertas reaedificent et restaurent, alioquin idem dominus episcopus eadem bona cum praescitu
regiae maiestatis aliis benemeritis personis esset collaturus.
Statutum insuper est per universos status et ordines horum regnorum, ut a modo deinceps futuris semper temporibus venditio et
') Krsto Mrnjavi.
-) Sinod ugarskoga i hrvatskoga klera u Trnavi (Nagy-Szombat) sastao se poetkom au
gusta 1611. na poziv ostrogonskoga nadbiskupa Franje Forgcha, a prisustvovali su mu
i papinski poslanici. Od hrvatskoga klera bijahu prisutni: zagrebaki biskup imun
Bratuli (f sred. augusta), Franjo Ergeljski kan. zagr. i naslovni biskup vesprimski, Petar
Domitrovi, kanonik zagrebaki i naslovni biskup peujski, Ivan Telegdi, naslovni bi
skup bosanski i Juraj Otavi (Ottavcius) kanonik zagrebaki. Pozivnice, papinsko
pismo i zakljuke trnavskoga sinoda objelodanio je Isusovac P e t e r f f y , Sacra con
cilia ecclesiae romano-catholicae in regno Hungariae celebrata ab an. 1016 usque ad
an. 1734. Pars II. Posonii 1742, 194217.

62
lorizatio quarumcunque rerum veualium diebus dominicis ubi que interdicta sit et habeatur sub amissione rerum veualium, in facie fori
tamen et non alibi per dominos terrestres vel iisdem negligentibus
per quosvis -alios accipiendarum. Contra contumaces autem reverendissimus do minus episcopus eensuris ecclesiasticis utatur.
Loca depositionum relaxantur, ex quo vicinae quoque provinciae
salem et alias res huic regno necessarias inferre non denegent, ut eo
melius i us bonae vicinitatis coli et observari valeat.
Praeterea universi status et ordines regni unanimi voto statuunt
ac decernunt, ut deinceps vicecomites ratione quorumvis liquidorum
debitorum, comperta tamen mera rei veritate, ex paratis pecuniis vel
iisem non existentibus ex iuribus possessionariis debitorum creditoribus, quibusvis iuridicis remediis obstare non valentibus, plenariam
sati sf actionem impendere possint et vale ant.
Statuitur etiam, ut vicecomites in comitatu Zagrabiensi iuxta
antiquam consuetudinem in processibus ipsorum indiferenter executiones peragere et penes querelas procedere possint.
Preefigitur terminus rectificationis rationum Francisci Medossoczy
et reddendae rationis exactionis Michaelis Wernych. aliarumque veterum restantiarum vigesimus primus dies et alii immediate sequentes
proxime futuri mensis novembris Zagrabiae. Exactores autem rationum
eliguntur: illustrissimus dominus comes banus, si adesse poterit, item
reverendissimus dominus episcopus Zagrabiensis, 1 ) Balthasar Napwly,
lector, magnifici domini Petrus Draskowych et Ioannes Keghliewych,
generosi ac egregii Christophorus Merniawchych vicebanus, Stephanus
Pataehych viceprothonotarius regni, Gregorius et Ioannes Pettheo,
Nicolaus Malenieh, Ioannes Krwselly, Ioannes Budor, Gregorius Sughnetych, Moyses Zaboky et Matthias Kazo, ubi etiam vicecomites et
iudices nobilium sub poena per eosdem exactores rationum decernenda
comparere et de perceptis restantiis rationem reddere tenebuntur, praesentibus etiam ibidem waivodis regni.
Quoniam plurimae querelae contra Aegiptios sive Zingaros ra
tione furti exaudiuntur, ideo statuitur deinceps, ut ubicunque in furto
Zingarus deprehendi poterit, statim suspendatur, quodsi autem ex loco
delicti evaserit, in cuius ditione inventus fuerit, idem dominus ipso
facto de eodem iustitiam et executionem peremptorie administrare
teneatur.
Egregium Ioannem Semoczy, alias iudicem nobilium comitatus
Warasdiensis, propter quendam excessum in officio iudicatus, ex inadvertentia eiusdem commissum, a macula ilia per status et ordines regni
ipsi in congregatione eorum generali, in area capitulari Zagrabiae
)
1610. anno domini millesimo sexcentesimo decimo, feria tertia proxima post
dominicam Quasimodo celebrata inusta, iidem status et ordines regni,
ex quo eundem non ex aliqua malitia, sed inadvertentia et simplicitate
1-

) Petar Domitrovi.

'

praemissum excessum fecisse intelligant, perpetuo liberum atque immunem esse volunt et pronunciant.
Lecta per Stephanum Patachych,
viceprothonotarium regni.
Prothocolla congreg. If, 99101 u hr. zem. arhivu u Zagrebu.
30.

24. januara 1612. U Beu.


Kralj Matija II javlja zagrebakom biskupu Petru Domitroviu, da na
glas smrti brata cara Budolfa II. odgadja za 2. februara u Be sazvano vijee kraljevskih ugarskih savjetnika.
Matthias secundus etc.
Reverende fidelis nobis dilecte. Quemadmodum optime nosti, pro
zirne elapsis diebus inter alios fideles consiliarios nostros Hungaros
pro tractandis et consultandis quibusdam magni momenti negotiis te
quoque per speciales benigni mandati nostri literas hue in aulam nostram ad i'estum Epiphauiarum domini citari et evocari feceramus. 6. jan.
Verum ubi tune inehoandam tractationem ob certas rationabiles causas
ad festum Purificationis beatae Mariae Virginis diferri contigisset, nunc 2. febr.
ex improviso perlatum est ad nos, sacratissimam imperatoriam et regiam maiestatem, dominum fratrem nostrum charissimum, fatis concessisse,1) ob cuius mortem cum nobis tanquam in inclita domo nostra
Austriaca seniori regnorum et ditionum nostrarum cura incumbat, cont'estim iter versus Pragam ingredi necessario statuimus atque et consultationi et tractationi nominato termino pro nunc usque ad celerem
deo dante isthinc reditum nostrum dilato et suspenso te postmodum
certificaturi tractationisque necessariam prosecutionem denuo resumpturi sumus, quod ita paucis tibi intimare volumus. De caetero benignam
erga te affectum gerimus. Datum in civitate nostra Vienna die vigesima
quarta mensis% ianuarii anno domini MDCXII.
t
Matthias.
Valentinus Leepes,
episcopus Nitriensis.
Laurentius Ferenczffy.
P. S. Quia vero ritum funeralem, ut pulsum campanarum et alias
in deftneti memoria peragi consuetas ecclessiae ceremonias in dioececi
tua iuridisdictioneque ecclesiastica peragi volumus, ut pulsum campa
narum etc. eas u t tu quoque convenienter dieque ad hoc nominato
instituas, benigne volumus.
1

) Car Rudolf II. umro je u Pragu 20. januara 1612.

A tergo: Reverendo Petro Domitrovich electo episcopo Zagrabiensi ac consiliario nostro etc. tideli nobis dilecto.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu a Zagrebu; Politicum.
Pripis:

peatom u

nadbiskupskom

1612. 13. februaru.


31.

7. aprila 1612. U Novigradu.


Ban grof Toma Erddy poziva opinu grada
greb za 7. maja.

Zagreba

na sabor u Za

Prudentes et circumspecti amici nobis honorandi salutem cum


tavore.
Quoniam ob vari as easdemque graves ingruentes necessitates generalem congregationem dominis statibas et ordinibus regni huius necessario indicendam et proinulgandam esse duximus, quam etiam deo
bene propitio septima die mensis maii proxime futuri in civitate ista
libera regia Montis Graecensis Zagrabiensis celebrare decrevimus. E a
propter vobis serio commitimus et authoritate nostra banali man
damus, quatenus acceptis praesentibus huiusmodi generalis congregationis ad praetactum diem et locum per vestros homines et nuncios
cum sui'ticienti instructione comparere in mediumque dominorum regnicolarum ex officio boni civis patriae pro publico bono consulere. Bene
valete. Datum ex nostra W y w a r septima die aprilis anno domini 1612.
A tergo: Prudentibus et circumspectis iudici, iuratis caeterisque
civibus civitatis liberae regiae Montis Graecensis Zagrabiensis, amicis
nobis honorandis.
Original s utisnutim peatom u arkivu
Zagrebu;
Erddyana.

Jugoslavenske

akademije u

Pripis pod adresom: 1612 exibitae 17 aprilis.

32.

7. maja 1612. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

Articuli dominorum
statuum
et o r d i n u m
regni
S c l a v o n i a e in g e n e r a l i e o r u m c o n g r e g a t i o n e ex e d i c t o
i l l u s t r i s s i m i d o m i n i c o m i t i s T h o m a e E r d e o d y b a n i etc.
in c i v i t a t e r e g i a M o n t i s G r a e c e n s i s Z a g r a b i e n s i s feria

65
secunda proxima post dominicam Misericordiae anno
domini millesiino sexcentesimo duodecimo celebrata.
c o n c l u s i.
Ad restaurationem fortalitiorum in comitatu Crisiensi erigendorum
per status et ordines regni deputantur a singulo fumo laboratores
manuales duo, ex eomitatibus quidem Zagrabiensi et Orisinsi ad dies
decern, ex comitatu vero Varasdiensi, eo quod sint remotiores, ad
dies octo.
Bona dominorum regnicolarum ultra Colapim existentia, quae
non sunt dicata, deputantur ad reparationem fortalitiorum Transcolapianorum per dominum banum denominandorum ita, ut a singulis
quinque domibus unum laboratorem manualem vel a singulis decim
domibus unum currum ad dies decern praestare teneantur.
Ad restaurationem monasterii fratrum ordinis divi Francisci, in
area capituli ecclesiae Zagrabiensis existentis, destinantur ex praeteriti
anni laboratorum restantiis .ex processu Gregorii Jagatych currus
decern et laboratores manuales viginti ad dies decern.
Laboratoribus in confiniis comitatus Crisiensis existentibus superintendentes domini Benedictus Turoczy, Franciscus Orehochy et Nicolaus
Malenich, operi vero Petrinensi et Berkussevina praeerunt domini vicebanus, 1 ) Megywrechky, Schytarochy cum vicecomitibus et iudicibus
nobilium.
Datur authoritas per status er ordines regni vicebano, ut cum
incolis in bonis Rechicza, Zaversye, Blattnicza, Sislaviehy, Jamnicza,
Kwpchina et Wcliilnicza degentibus commodo tempore praesidia propria
restaurare facere possit.
Domini status et ordines regni pro hoc anno contribuunt a sin-24. juna
gulis fumis septem florenos hungaricales in duobus terminis, tres scilicetn. nov.
floreni hungaricales ad festum beati Ioannis Baptistae, quatuor vero
ad festum beati Martini episcopi et confessoris proxime i'uturum persolvendi.
Eligitur magister lustrae haramiarum Colapianorum egregius
Gabriel Bukowachky, qui annuatim pro salario quinquaginta florenos
hungaricales habebit.
Scribendum erit nomine regni serenissimo principi archiduci Ferdinando ratione connumerationis bonorum praesidii Caproncensis et ratione Czirkwenno.
Praefigitur terminus reddendarum rationum omnium restantiarum
tam veterum, quam novarum feria sexta proxima post festum Corporis
Christi Zagrabiae, ubi omnes tam moderni, quam antiqui iudices nobi- .
Hum et exactores ab anno domini millesimo sexcentesimo secundo rati-"" JU d
onem reddere tenebuntur. Exactores autem rationum nominantur reverendisimus dominus episcopus Zagrabiensis, 2 ) praepositus capituli
eiusdem, 3 ) Nicolaus Malenych, Matthias Kazzo et (xregorius Sughnetych.
J

) Krsto Mrnjavi.
-) P e t a r Domitrovi.
3
) Franjo Erge!jski.

MONUMENTA HlftT. XL1I1. ACTA COMITIALIA V.

66
Coutirmatur articulus de locis depositionum, inter quae Klaniecz
quoque annumeratur, quodsi vero aliqui ex regnicolis eontumacia ducti
res venales prohibitas clamculare per territoria sua in exteras provincias
transmitterent, extunc convineantur in praecio huiusmodi rerum venaHum per dominum banum pro regno exigente.
Statutum est, ut imposterum penes articulum novissimae constitutionis Posoniensis de violentiis et oceupationibus editum, 1 ) vicecomites
ita procedant, quod si quae partium poenam pro se reservare et coram
suo competenti iudice prosequi voluerit, liceat ipsi.
Praeterea statuitur, ut strigas, sagas et veneftcas, ubivis in hoe
regno degentes et repertas, incolae eorundem locorum. libere captivare
et ad dominum earundem terrestrem deducere, qui easdem sub amissione patibularium pro demerito punire possint ac valeant.
Similiter eligitur in novum exactorem nobilis Matthias Posarel
iudex regiae eivitatis Zagrabiensis, qui solitum salarium habebit.
Dantur literae obligatoriae sub sigillo regni ratione debiti loannis
Zythar, duorum videlicet millium quadringentorum et septendecim florenorum Rhenensium, circumspecto Paulo Driller negociatori Viennensi:,
aQtr ita ut mediam partem praescripti debiti ad festum beati Bartholomaei
Jan. apostoli, residuam vero medietatem ad testu m Oonversionis beati Paul i
161:). proxime venturum domini regnicolae dependant.
Statuitur, ut egregius Gregorius Petheo de Gerse illos centum llorenos hungaricales, quos ex pecunia regni ad commissionem domini bani
percepit, restituat.
Egregius Michael Wernyeh, exactor contributionum regni, officio
exactoratus coram statibus et ordinibus regni publice valedixit, cui
status etiam pro fideliter in officio navata opera omni gratia et Lavore
se non det'uturos promiserunt.
Inpostermn vero exactores contributionum extradatas in regno
praesentare et sub propria domini bani vel rnagnifici viceprothonotarii
regni indices nobilium extradare teneantur.
Renovatur articulus anni praeteriti de reparatione pontium et
viarum; sic etiam inter familiam Pettheo ratione refectionis pontium
et stratarum viarum in territorio ipsorum existentium. Conclusum est,
ut particulam prati pro reparatione Plittwicze a Christophoro Pettheo
omnes fratres Pettheo communiter pro aequivalenti particula terrae
concambiare teneantur. Idem fiat etiam ratione pontis Bednye, si
neeessitas postulaverit.
Causa haeredum egregiorum condam Michaelis et loannis Herendych
ratione cuiusdam per generosam dominam Catherinam Barilowych,
egregii Thomae Zwersych consortem, praetensi debiti ad sedem iudiciariam comitatuum Zagrabiensis'et (Visiensis, ubi ventilata est, remit
titur, ita videlicet, ut annihilatis omnibus hactenus utcunque subsecutis
indirectis processibus, sedes iudiciaria vicecomitem ad comperimentum
praemissi debiti ad faciem loci exmittat, qui comperta mera rei veritate
1609 : XXTX.

67
et liquidato debito admissa tandem ad unius vel altering partis instan
tiam in sedem comitatus nnica appellatione et ibidem approbata sententia et iudicio satisfactionem etiam impendere possit.
Ad gravem querelam egregii Balthasaris Patachych contra generosam dominam Annam Hierolimam Gereczy, relictam viduam egregii
condam Ladislai Patachych, ratione restitutionis privilegiorum bonorum
Orehowycza et Graberye, per status et ordines regni statutum est, ut
dicta domina sub iuramento praemissa literalia instrumenta et privilegia vetera, praemissa bona concernentia, in sedem comitatus Varasdiensis, primitus celebrandam prodncat, alioquin annotata domina
tanquam dotalista ex praescriptis bonis et iuribus possessionariis per
dominum supremum ac perpetuum comitem comitatus Varasdiensis 1 )
excludatur et bona annotato Balthasari Patachych uti legitimo haeredi
assignentur.
Quoniam hactenus vicecomites et iudices nobilium comitatuum
Zagrabiensis et Crisiensis in generali congregatione regai ereari solebant,
deinceps quoque idem observetur, statutum est.
Ad instantiam miserabilis personae Pauli Brittwych contra Grabrielem et Ioannem Bobinecz, ratione portionis possessionariae eiusdem
Pauli Brittwych paternae, statutum est, ut egregius Franciscus Medwssoczy vicecomes cum uno iudice nobilium partibus peremptorium terminum praefigat et praemissam portionem Pauli Brittwych, quibusvis
iuridicis remediis postpositis, ex manibus dictorum Gabrielis et loannis
Bobinecz excipiant dictoque Paulo Brittwych assignent.
Similiter ad instantiam egregiorum Gregorii Sughnetych et Moysis
Zaboky ac Balthasari Patachych, lideiussorum egregii Casparis Doctorych,
dominae relictae et haeredibus magniiici condam domini loannis Ratthkay,
statutum est, ut dicta domina relicta peremptorium terminum rationis
rectiiicandae praefigat, alioquin tam praescripti rideiussores, quam vero
Caspar Doctorych a reddenda ratione eliberentur.
Lecta per viceprothonotarium regni.
Prothocolla cong. II, 102104, hr. zem. arkivu u

Zagrebu.

33.

8. januara 1613. U Beu.


Kralj

Matija

II.

pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia


sabor u Pozun za 24. februara.

na

Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dilecte.
Postquam peractis ferme integri anni decursu in sacro Romano
imperio aliisque provinciis et ditionibus nostris arduis et magni mol

) Grof Tomo Erddy, sada ban.

68
menti negotiis, quorum causa nos paulo longinquius et diutius a regno
isto nostro Hungariae necessario abesse oportuit, ex dementia dei, tertio
imperiali diademate redimiti, incolumes hue reversi sumus, prima et
praecipua cura nobis fuit, ut quemadmodum confectis ilHc ex animi
nostri sententia singulis baud inutilem ilia nostra absentia regno quoque
isti nostro Hungariae in iis nimirum, quae non minus publicum et
commune eiusdem emolumentum concernere posse rati sumus, navavimus
operam, ita nunc quoque praesentes prima quam a reditu nostro naneisei
potuimus commoditate ea, quae ad bonuui et salutarem eiusdem regni
nostri statum pertinent, publica quoque et privata lidelium nostrorum
regnicolarum negotia concernunt, curanda et tractanda aggrederemur.
itaque de causa generalem universis statibus et ordinibus eiusdem
regni nostri Hungariae conventum ad dominicam Invocavit, hoc est
24. febr.vigesimum quartum diem mensis februaru anni praesentis sexcentesimi
decimi tertii supra millesimum, ad civitatem nostram Posoniensern clementer indicendum et promulgandum decrevimus, cui nos ipsi, ne quid
ea quoque in parte desit, personaliter deo dante interesse serenissimaeque imperatricis coronationem sub termino celebrandae diaetae de
more et consuetudine regni (quod pro debita notitia tibi intimari volumus.
ut tempestive praefatum adventum nostrum diebus aliquot praeveniendo
requisite et debito modo, ad apparatum pro nobis et praefata imperatrice occursu excipiendis, necessaria tu quoque pro re tua expedire et
coordinare valeas) peragere statuimus. Quapropter fidelitati tuae
harum serie clementer et firmiter committimus et mandamus, ut ad
praefatum diem sine ulla excusatione et mora Posonium venire atque
isthic cum reliquis dominis praelatis et baronibus ae nobilibus caeterisque statibus et ordinibus dicti regni nostri Hungariae de iis, quae
ad publicam istius regni nostri utilitatem, tranquillitatem florentemque
eiusdem constitutionem accommodatissima proposituri sumus, tractare
et in medium consulare ac quantum tibi patriae tuae amor cordi est.
postpositis privatis negotiis omnino hisce comitiis interesse debeas:
certus in eo existens (quod cum peracta hac diaeta regni Hungariae
confestim ad comitia imperialia, quorum terminus edictus iam etiam
apropinquat, nobis proficiscendum sit) non obstante cuiusvis absentia,
non cum iis, qui ad indictum diem, ad quern nempe nos etiam deo
dante adesse constituimus, convenerint, iuxta contenta articulorum
superinde statutorum Wladislai nempe regis, de rebus regni acturos.
conclusos et processuros. Secus itaque sub poena in generali decreto
expressa non facturus. Datum in civitate nostra Vienna die octava
mensis ianuarii anno domini millesimo sexingentesimo decimo tertio.
regnorum etc.
Matthias.

Valentinus Leepes,
episcopus Nitriensis.
Laurentius Ferenczffy.

69
.4 terao: Reverendo Petro Domitrowych electo episcopo Zagra"biensi et consiliario nostro etc. fideli nobis dilecto.
Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u nadbiskupskom
arkivu u Zagrebu;
Politicum.
Pripis: 1613 exhibitae prima februaru per reverendum Martinum
Antolowych, canonicum nostrum. Zagrabiensis.
Sline su pozivnice primili hrvatski stalei (sabor), ban grof Tomo
Erddy i ostali velikai. Pozivnica na opinu grada Zagreba (original)
u arkivu grada Zagreba ; depozit u kr. zem. arkivu u Zagrebu.
34.

18. februara 1613. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n o r u m
a l m a t i a e , C r o a t i a e e t S c l a y o n i a e i n g e n e r a l i e o r u m con
gregation e e x e d i c t o i l l u s t r i s s i m i d o m i n i comitis Thomae
E r d e o d y d e M o n i o r o k e r e k e t c b a n i e t c . in c i v i t a t e r e g i a
M o n t i s ( n s i s Z a g r a b i e n s i s d e c i m a t e r t i a d i e m e n s i s
f e b r u a r u a n n o do m i n i mi l i e s im s e x c e n t e s i m o d e c i m o
t e r t i e 1 e b r a t , n 1 u s i.
Ad proxime futuram diaetam Posoniensem per sacratissimam caesaream regiamque maiestatem, domiimm nostrum clementissimum, pro
dominica Invocavit promulgatam, per status et ordines regni eliguntur
mmcii: admodum reverendissimus Balthasar Napwly, praepositus maior
et canonicus ecclesiae Zagrabiensis, Gregorius Petlieo de Gerse, sacraiissimae regiae maiestatis consiliarius et Steplianus Pathachvch de
Zaiezda viceprothonotarius regni, quibus pro expensis ordinantur floreni hungaricales quingenti.
. I n s t r u t i autem praemissis nunciis datur talis.
E x quo terminus praedictae diaetae iam prae foribus sit, praescripti nuncii iter suum ita maturent, ut in tempore adesse et literas
credentionales tarn dominis magnatibus, (juam vero suae maiestati
praesentare valeant. Deinde penes praemissas literas credentionales
oretenus etiam suae sacratissimae maiestati nomine regni humillime
supplicent, ut sua maiestas tandem aliquando inter alia sua regna et
provincias perpetuo fidelium reliquiarmn horum quoque regnorum clementem rationem habere, illustrissimumque dominum comitem Thomam
Erdeody, pef suam maiestatem electum ac denominatum banum et
alioquin de hisce regnis optime meritum, more antiquitus consueto per
suos commis&arios cum banderio regio et plenaria authoritate iuxta

70
constitutiones superioruin annorum in officium banatus introduci laeere
militemque banalem pro custodiendis coniiniis banalibus, per divos
sacratissimae suae maiestatis praedecessores usque tempus felicis regiminis eiusdem suae maiestatis intertentos, instar praedecesorum
suorum saerae memoriae benigne concludere et intertenere dignetur.
Afflictae enim et alioquin saevientium belloram turbinibus exhaustae
regnorum reliquiae, a felici suae maiestatis coronatione, cum potissimum suspirium aliquid et sublevamen praestare debuissent, supra
vires contribuere coactae sunt, ne sub istis qualibuscimque induciis
usque eonductionem premissorum militum ex praedietis coniiniis bana
libus omni praesidio destitutis, dadem aliquam et ruinam paterentuv.
Similiter apud status et ordines regni Hungariae instabunt, ut
constitutiones praeteritorum annorum de authoritate officii banalis
editae et per suam maiestatem confirmatae ac approbatae tandem debito eft'ectui mancipentur.
De dica seu contributione horum regnorum, si quid statueretur,
diligenter procurent, ut ad usum et conservationem militum Colapianorum, prout hactenus sic deinceps quoque, convertatur, neque inposterum domini nuncii nomine reliquiarum horum regnorum ab omni
suae maiestatis subsidio destitutarum ratione conservationis coronae
aliquam, contributionem orferant.
Quantum vero ad alias libertates regni et observationes pacii'icationis Bochkayanae constitutionumque subsequentium attinef. elaborandum erit, ut in eadem libertate cum regno Hungariae haec regna
maneant. ita tamen, ut nihil de catholicae romanae religionis integritate
in hisce regnorum reliquiis minuatur.
Praeterea solicite enitendum erit, ut Wallachi ditione Turcica
translatitii, iam exspirato termino libertatis ipsorum, ratione bonorum
et iurium possessionariorum, in quibus resident, iurisdietioni dominorum
terrestrium pareant iuxta constitutiones superiorum annorum et terragium penes limitationem domini bani et regnicolarum tiendum dependant.
Supplicandum autem erit suae maiestati, ut ex innata sua dementia
sub praemisso diaetae termino cum serenissimo principe arehiduce
Ferdinando de praemissis AVallachis finaliter ita concludere dignetur,
ut tam sua regia maiestas, quam sua serenitas strictissima mandata ad
generates confiniorum horum regnorum capitaneos expediant, ne ulterius
iurisdictionem in praedictos Wallachos, in territoriis dominorum regni
colarum residentes. extra militiam exerceant, \Vallachis quoque per
speciale suum mandatum demandent, ut dominis ipsorum terrestribus
pareant.
Honorarium nomine statuum horum regnorum in solennitate nuptiarum spectabilis ac magnifici domini comitis Christophori Erdeody
etc., oblatum ex contributione regni persolvatur, statutum est. Insuper
reverendissimo domino episcopo Zagrabiensi 1 ) i 11L quinquaginta florcni
-^ Petar Domitrovi.

71
hungaricales, quos in itinere dictarum nuptiarum ex pecunia regni
exposuit, relaxantur.
Status et ordines regnorum praemissorum unanimi voto deceruunt
ac statuunt, ut articuli superiorum annorum de authoritate expeditionum iuridicarum illustrissimi domini comitis Thomae Erdeody bani
etc. usque introductionem eiusdem faetarum vel fiendarum editi, con
firm entur per suam regiam maiestatem, quos perpetuo illaesos et illibatos esse volunt.
Causa egregiorum Gregorii, et Christophori Pettheo per
eosdem nuncios tam apud illustrissimum dominum comitem palatinum, 1 )
quam apud status et ordines regni commendetur et promoveatur.
Serenissimo principi archiduei Ferdinando per literas nomine
regni respondendum erit, prima data occasione regnicolas pro posse
ipsorum laboratores ad restaurationem Petriniensis praesidii expedituros.
Supplicandum tamen erit suae serenitati, ut sua serenitas etiam cum
inclitis suis provinciis tam de maiori numero militum, quam subsidio
laboratorum providere dignetur.
Dantur literae commendatoriae ratione taxae tan? ad suam
maiestatem, quam ad cameram Hungaricam penes Caproncensem et
Crisiensem civitates.
Egregius Lucas Zmolchych, in persona spectabilis ac magnifici
doeaini comitis Nicolai de Frangepanibus, solenniter protestatus est
super eo, ex quo egregius Nicolaus Malenyeh, in persona Ioannis
Antholowych, per status et ordines regni bona et iura possessionaria
Ladomercz, in comitatu Zagrabiensi existentia habita, alias sibi per
Lucium Calcinelli oppignorata et per dictum dominum Nicolaum de
Frangepanibus occupata, restitui petivisset, super quo literas testimoniales sibi dari postulavit, cui etiam dantur.
Relictae condam Ioannis Pwhakoczy, alias iudicis nobilium eomitatus Varasdiensis, relaxantur restantiae, quibus obligabatur idem
Ioannes Puhakoczy.
Deputantur decern floreni hungaricales ex contributione regni ad
subsidium lecturae claustri fratrum ordinis divi Francisci, in capitulo
ecclesiae Zagrabiensis fundati, similiter ad monasterium eorundem
fratrum in Goricza et Berdocz fundatum.
Ratio egregii Francisci Medossoczy finaliter cum ha ramus facta
reiicitur ad futuram congregationem regni. Unde creditores etiam eius
dem Francisci Medossoczy ratione satisfactionis debitorum eousque
patientiam habere debebunt.
"
Statutum insuper est, ut vicecomites et iudices nobilium penes
querelas procedere executionesque peragere valeant, usque terminum
diaetae in regalibus sua maiestatis spacificatum, exceptis tamen causis
eorum, si qui forte ad praemissam diaetam ante dictum terminum sese
ontulerint.
Egregii Gregorius Snghnetych, Moyses Zaboky et Balthasar Pa-1 (-mro Thurzo.

72
thachych, rideiussores nobilis Casparis Doctorych, coram statibus et
ordinibus regni solenniter protestantur, ex quo magnifica domina Anna
Konzky, relicta vidua magnifici condam Ioannis R a t t k a y , iuxta artieulum eorundem statuum in proxime praeterita congregatione editum,
terminum revidendarum rationum dicti Casparis Doctorych hactenus
non praei'ixerit, praemissam fideiussionem deposuerunt.
Ad gravem querelam totius communitatis parochiae sancti Michaelis
archangeli sub Komor, in pertinentiis castri Krapina comitatuque
Varasdiensi existentibus habitum, contra egregium Michaelem Mindzenthy ratione adulterii turpissimaeque vitae suae i'actae statuitur, ut
vicecomes comitatus Varasdiensis penes articulum anni millesimi sexcentesimi quarti per status et ordines regni editum et per dei/unctain
caesaream regiamque maiestatem Rudolphum secundum foelicis memo
riae confirm atum, 1 ) contra eundem Mindzenthy ratione adulterii peremptorie penes produetam attestationem communitatis aliaque testimonia
procedat. Pro verbo vero iniurioso per Greorgium Mykwlych contra
egregium Balthasarem Pathachych iudicem nobilium comitatus Varas
diensis, in causa edem publice prolato, idem Georgins Mykwlych in
emenda linguae convincitur.
Coni'irmatur articulus superiorum annorum ratione introductionis
egregii Michaelis Otrokoczy in bona et iura ipsius possessionaria
nvitica materna in Sitomer et comitatu Zagrabiensi existentia habfta,
in odio egregii Francisci Medossoczy vicecomitis comitatus Zagrabiensis
fiendae. '
Statuitur etiam, ut deinceps in sedibus iudiciariis comitatuum
eorundem non nisi iurati assessores sedeant.
Lecta per viceprothonotarium
Stephanum Pathachych.
Prothocolla congr. II, 105108, u kr. zem. arhivu u Zagrebu.
.

(13. februara 1613. U Zagrebu).


Hrvatski sabor obraa se na kralja Matiju LI. zbog instalacije grofa
Tome Erdodyja i zbog doseljeiiih Srba (Vlaha), koji bi se imali podvri
onim vlastelinima, na kojih posjedima stanuju.
Sacratissima maiestas etc.
Clementer in memoriam revocare dignetur sacratissima maiestas
vestra, quoties a foelici suo regimine tam per supplices libellos, quam
speciales inuntios nostros benignas sacratissimae maiestatis vestrae
aures humillime interpellando urgere coacti fuerimus, tam ratione inJ

) Gl. rnoie Saborske spise IV. 497 Art. 10).

73
"troductionis more antiquitus consueto in officium banatus speetabilis
ac magnifici domini comitis Thomae Erdeody, alioquin per sacram
maiestatem vestram electi et denominati bani, quam vero ratione
Valachorum in ditionibus et bonis nostris locatorum, ne videlicet aliorum quorumpiam iurisdictioni, quam dominorum ipsorum terrestrium
(extra militiam) subessent eisdemque annuum terragium penderent,
quid tamen hactenus iustissimae preces et querelae nostrae evincere
potuerint, sacratissimae caesareae maiestati vestrae dementi iudicio
ponderandum humillime relinquimus. Ne igitur, clementissime imperator,
solae reliquiae horum regnorum inter alia eiusdem maiestatis vestrae
regna et provincias dementi eiusdem benignitatis aura et subsidio
post adeptos tot regnorum fasces et gubernacula sese destitutas et
privatas merito queri possint, utpote quibus et communis iustitiae
administrate praecluditur, sine qua neque regna et imperia subsistere
neque reges commode regere valent. Iudicia etenim octavalia in hisce
regnorum reliquiis ante introductionem banalem celebrari haud possunt,
adeo ut ex omnibus maiestatis vestrae sacratissimae aliis fidelibus
subditis nobis duntaxat iustitium quoddam indictum esse videatur.
Aceedunt huic malo confinia banalia omni sacratissimae maiestatis ves
trae ope et praesidiario milite (alias per divos eiusdem maiestatis
vestrae praedecesspres foelicissimae reminiscentiae munita) destituta ac
denudata, quae nisi singulari divinae providentiae beneiicio sub isto
indutiarum nomine tutata fuissent, hostis, eisdem facili negotio occupatis ant eversis, non solum in reliquias horum regnorum, verum etiam
in vicinas provincias aditum sibi comparasset. Qua de causa sacratis
simae caesareae regiaeque maiestati vestrae, tanquam domino et natu
rali regi nostro dementi iterum atque iterum humillime supplicamus, ut
tandem inter alia sua regna' et provincias reliquiarum horum quoque
alioquin augustissimae domui Austriacae perpetuo fidelium regnorum
clementem rationem habere cum praescriptoque domino comite Thoma
Erdeody de officio banatus ncmine in hisce regnorum reliquiis ad idem
af'ficium subeundum magis idoneo existente ante foelicissimum suum ad
comitia sacri Romani imperii profectum finaliter concludere eundemque
primo quoque tempore per speci ales suos commissarios introduci facere.')
fetatus et ordines regnorum
Croatiae et Sclavoniae.
Suvremeni prijepis (priloen pismu kralja Matije 11. od 19. marta
1613.) i kr. ratnom arkivu u Beu; Vindica, Mrz 1613.
J) Po tadanjem kancelarijskom obiaju isputena je formula datiranja, no spis je
bez suiunie otoravlien sa sabora, koii se sastao 13. februara 1613.

74
36.

13. februara 1613. U Zagrebu.


Hrvatski

sabor preporua kralju Matiji II. gradove Koprivnicu i Krizevce


da im se snizi odredjena taksa.

Sacratissima caesarea regiaque maiestas, domine domine clementissime. Fidelium etc.


Licet non dubitemus sacratissimae maiestati vestrae miserias et
calamitates tidelium eiasdem maiestatis vestrae civitatum liberarum Caproncensis et Crisiensis benigne constare, quia tamen audita, quam visa
mala levius aecidunt, eandem sacram maiestatem vestram tidelitate
nobis incumbente de statu earundem civitatum humillime informare voluimus. Ex quo utraque praemissarum civitatum in extremis regni Scla
voniae confiniis loco antemuralis propugnaculi non solum reliquiaruni
dicti regni Sclavoniae, verum etiam inclitarum Styriae, Carinthiae et
Carniolae provinciarum constituta et continuo tarn domestico, quam
externo milite adeo occupata sit, ut tertiam partem earundem civitatum
praesidiarii milites possideant, emptis et pro se vendicatis domibus. a
<|uibus in medium civium neque taxam per cameram sacratissimae ma
iestatis vestrae eisdem civitatibiis impositam neque alias contributiones
instar aliorum civium solvere oneraque communia sufferre velint in
grave damnum earundem civitatum et praeiudicium fisci sacratissimae
maiestatis vestrae manifestum. Ne igitur tam ob praemissas causas,
quam etiam extremam paupertatem, ad quam eaedem civitates redactae,
praecipue vero Crisiensis, (juae proxime praeterito anno tema vice ignis
voragine in cinerem et favillam conversa est, rudera earundem civitatum
incolae et cives vacua destituere sedesque mutare cogantur, sacra ma
iestas vestra ex innata sua caesarea regiaque gratia praescriptis civitatibus benigne subvenire restantiasque taxarum superiorum annorum,
quarum solutioni et alioquin omnino inpares et insufficientes sunt,
clementer condonare inposterumque pro modilo virium earundem per
cameram Hungaricam easdem taxari facere dignetur. Deus ter optimus
etc. Datum ex generali congregatione nostra in civitate Montis Graecensis Zagrabiensis celebrata decima tertia die mensis februaru anno
dom in i 1613.
Sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis vestrae
humillimi ac perpetui servitores
status et ordines regnorum
Croatia et Sclavoniae.
A tergo: Sacratissimae Romanorum imperatoriae ac Grermaniao,
Hungariae Bobemiae(]ue regiae maiestati etc., domino domino nobis clomentissimo.

75
s utisnutim peatom kraljevine Slavonije u Jer. ugar. zem.
arhivu u Budimpeti; Benig. resol., prilog spisu od 27. marta 1613.
(gl. nie).
Pripis spolja: Camerae Hungaricae. Drugom rukom: Ad cameram
aulicam pro voto. Treom rukom: E x camera aulica 28 martii 1613.
Hillebrandes.
37.

19. februara 1613. U Zagrebu.


Kaptol zagrebaki javlja palatinu Gjuri Thurzo-nu, da alje na pozunski
sabor kao svoje zastupnike kanonike Baltazara Napulyja i Pavla Jagustia.
Illustrissime ac exeellentissime domine, domine et patrone nobis
aeternum collendissime, salutem etc.
Mandatis sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis, velut domini nostri clementissimi, ad instar aliorum regni sui Ungariae fidelium niorem gerere optantes ad indictam Posonii publicam eiusdem
regni partiumque ei annexarum diaetae celebrationem delegavimus duos
e medio nostri, reverendos dominos Baltliasarem Napuli praepositum
maiorem et Paulum Jagustvtsch (!) leetorem, socios et concanonicos
nostros, quibus inter reliquos, maiestatis suae sacratissimae fideles istius
regni Ungariae per illustrissimam et spectabilissitnam dominationem
vestram fidem indubiam haberi demisse rogamus supplicantes humillime, ut iisdem l'ratribus uostris in negotiis et gravaminibus nostris
aures benignas exhibere non gravetur. Pro eiusdem etc. Datae Zagrabiae 19. mensis februaru anno Christi 1613.
Illustrissimae ac excellentissimae celsitudinis vestrae
humillimi servitores
capitulum ecclesiae Zagrabiensis.
A tergo: Illustrissimo ac excellentissimo domino domino Georgio
Thurzo de Bethlemt'alva, regni Ungariae palatino etc., Posonii.
Original s pritisnutim peatom u kr. ugar. zem. arkivu u
pet\ ; Thurzo leveltar fasc. 81 nr. 28.

Budim-

38.

22. februara 1613. U Zagrebu.


Opina grada Zagreba preporua palatinu Gjuri Thurz-nu svoje interese
prigodom zasijedanja pounskoga sabora.
Illustrissime domine etc.
Ex edicto sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis, dom ini
domini nostri clementissimi, praesentium exhibitores concives nostros

76
ad praesentem incliti regni Hungariae diaetam nos quoque misimus,
quibus concivibus nostris ut benignas et exorabilts aures, dum eas
signanter in causa fori nostri adhue pulsare supplices ausi fuerint,
praebere dignetur, humillime vestrae illustrissimae celsitudini supplicamus. Quae causa cum ex octavis proxime praeteritis ad praesentis
diaetae terminum discutienda indicialiter prorogata dignoscatur, vestram
illustrissimam celsitudinem, veluti dominum dominum nostrum singulariter benignissimum, humillime exoramus, dignetur non nostri intuitu,
qui nunquam vel tantillum de vestra celsitudine promeruimus, sed
proprietatis sacrae coronae, cuius est ipsa summus defensor, respectu,
causam eandem nedum levari, verum etiam determinari facere, nam
coram vestra illustrissima celsitudine fide nostra Christiana asserere
possumus; omnes ferme proventus huius civitatis et taxas, quas in
cameram suae maiestatis ab annis circiter duodecim annuatim pendere debuissemus, in prosecutionem istius causae erogavimus nuncque
eidem inclitae camerae summa mi lie quingentorum florenorum obligamur. Accedit, quod propter tam graves tot annorum expensas civitas
ipsa non ut a desolatione vindicaretur, sed in dies in maiorem vergit
ruinam et ex ea cives ad bona dominorum auffugere coguntur. Quae
profecto nos mala non tantum quod ea miserabilibus oculis intueri
et pati debeamus, affiigunt, quantum quod haec antiqua moenia proprietas nimirum sacrae coronae destitui videatur, cum iam vix modus
inveniri posse videatur, quo post tot iudieiarias deliberationes in foro
nostro, cuius beneficio aliae omnes civitates persistunt, conservari possimus. Quare iterum atque iterum vestram illustrissimam celsitudinem
humillime obsecramus, ut eo affectu et gratia, qua in proxime praeterita diaeta, nunc quoque nobis adesse dignetur, ut tantarn vestrae
illustrissimae celsitudinis apud doum optimum maximum mercedem (nam
imprimis hanc civitatem sacrae coronae conservabit et postea tot miseros cives in ea a suprema paupertate sul)levabit) mereatur. Deus etc.
Datum 22 februaru anno 1613.
Illustrissimae celsitudinis vestrae
humillimi ac perpetui servitores
cives civitatis regiae Montis Graecensis.
A tergo: Illustr. d. d. corniti Georgio Thurzo etc.
Original <
.? utisnutim peatom u kr. ugar. zem. arkivu u
peti ; Thurzo levtr fasc. 74 nr. 20.

Budim

27. februara 1613. U Beu,


Austrijska dvorska komora pita ugarsku komoru, kako bi se udovoljilo
elji bana grofa Tome Erdodyja, da mu se isplati zaostala plaa.
Magnifiee, generosi ac egregii domini amici honorandi
set officiorum nostrorum oblationem.

salutem

77
Qualiter spectabilis magniticus dominu s Thomas Erdeody de
Moniorokerek, Montis Claudii et comitatus Warasdiensis comes et
sacrae caesareae ac regiae maiestatis consiliarius, pro restanti suo
salario banatus et equitum in aula sua intertenendorum exolvendo
aut in tricesimam Nedelcensem vel alio quopiam eo reiiciendo instet,
ex incluso eius memoriali fusius videre est. 1 )
Cum itaque caesarea maiestas praefato comiti ob certas praegnantesque causas, ut in officio suo diutius conservari possit, ipsi subventum
velit, magnificas ac generosas dominationes vestras amanter requirimus,
quomodo eidem satisfieri et an proventus tricesimae Nedeliensis ad
tempus deputari possint, nos consilio suo addito quantocius edocere
velint. Quas de reliquo etc. Datae Viennae 27. februaru anno 1613.
N. sacrae caesareae ac regiae maiestatis camerae aulicae praeses et consiliari.
A tergo: Magnifico, geuerosis ac egregiis dominis N. sacrae cae
sareae ac regiae maiestati camerae Hungariae praefecto caeterisque
consiliariis, dominis amicis honorandis.
Original s dva prstenom utisnuta peata u kr. ugar. zem.
u Budimpeti; Benignae resolutiones regiae.

arkivu

40.

U martu 1618. U
Na kraljevske

POUDU.

propozicije

odgovara pozunski

sabor medju ostalim, ovo:

Introductionem banalem, quam sacratissima caesarea regiaque


maiestas identidem adhuc superiorum constitutionum tempore se maturaturam clementer obtulerat, quam ut sua regia maiestas iuxta modernam etiam suam benignam resolutionem ante ioelicem suum ad
comitia imperialia profectum, debito effectui mancipari clementer dignetur, status et ordines supplicant; universae vero et quaevis iuridicae
expeditiones hactenus sub sigillo authentico moderni domini bani emanatae et usque ad introductionem eiusdem emanandae, nulla obstante
exceptione introductionis hactenus non factae, pro authenticis habeantur
et legitimis, statutum est.
Limitatio contributionis et subiectionis Walachorum in regnis
Sclavoniae et Croatiae in territorio dominorum et nobilium tarn regni
huius Hungariae, quam eorundem regnorum residentium, ex quo imme
diate ad iurisdictionem sacrae regni coronae et per consequens sacratissimae suae maiestati iidem Walachi spectent, refertur ad articulos
proxime praeteritorum constitutionum. E t quia legatio Graecensis, ad
quam regnicolae diversis vicibus aliquot millia florenorum exposuerunt, nullum effectum est sortita, status et ordines sacratissimae suae
*~) Sada fali.

78
maiestati supplicant, ut inter, alias per sacram suam maiestatem approbatas et confirmatas constitutiones regni huic quoque tandem clementer
satisfacere dignetur, ne inter regnicolas ac praedictos Walachos ali(]iiem tumultum perniciosum suboriri contingat, si dominis terrestribus
non paruerint.
Koncept u kr.
(cancel.).

ugar. .

arhivu

u Budimpeti;

Acta

diaetalia

41.

Prije 15. marta 1613.


General na slavonskoj Krajini barun Zigmund Fridrik Trautmansdorf moli
nadvojvodu Ferdinanda, neka ishodi kod kralja Matije, da hrvatski stalei paste Srbe (Vlahe) u dosadanjem njihovom poloaju.
Durchleichtigister erzherzog etc.
Aus beilag vernemben E u r fiirst. Drhlt., welehermassen die an
den Windischen, grnizen wohnende Wallachen von etliehen Windi
schen herrn angeioehten und inen von denselben allerlai servituten
zuegemuet und aufgezwungen werden wllen. Gleichergestalt sein mir
auch von den Wallachen unter der oberhaubtmansehaf't Creutz klagen
zuekomben, dass si der bischof von Agram durch offne mandat erfordert, si sollen erscheinen und sich als gehorsambe untertanen mit
ihme als grundherrn der dienst halber vergleichen mit angehengter
eommination, wo si soiches nit mit willen tuen warden, dass si durch
gewalt sollen gezwungcn werden. Weil aber durch dergleichen be-troungen, auftag und neuerung, da si nicht abgestelt werden solten,
leichtlich ein besorglicher aufstand unter gemelten Wallachen verursacht und erweckt warden kndte, also dass si vor den grnizcn sitzend widerumben zum feind sich begeben und den grnizcn sambt
disen hinterligenden landen, weilen si weg und steg ihnen bekant gemacht, unwiderbringlichen schaden zucrfegen mchten, also bitt Kur
t'iirst. Drhlt. gehorsambist, die geruhen bei der rom. kais. Mt. die
sach dachin zu richten, dass bemelten Windischen herrn alles ernsts
ein und obgestellt werde, damit si die Wallachen in alle weg noch
zur zeit imperturbierter und bei dem was si bishero genossen ver-'
bleiben lassen, bis villeicht mit dor hull' Gottes die grnizen dermaln
einst hinter inen - erweitert und si Wallachen eingeschlossner, als
dann desto feglicher knnen coercirt werden, sodann zeit sein vird
dergleichen zu praetendiern. E u r fiirst. Drhlt. etc.
Sigmund Fridrich herr von
Tra utmanstorf f.
Suvremeni prijepis . i . ratnom arkivu u Beu;
1613 Mrz..
Istom rukom aore vrivis: 15. martii 1613.

Vindica,

79
42.
19. marta 1613. U Pounu.
Kralj Mati ja II. trai od nadvojvode Ferdinanda
hrvatskoga sabora zbog doseljenih Srba

mnijenje
(Vlaha).

zahtjevu

Matthias etc.
Durchleuchtiger frst, i'reundlieher geliebter vetter und sohn. W a s
die Crabatisch und Windische stnde wegen der Wallachischen dri'er
und untertanen, die sich an denselben gruizen aurhalten und zu denen
sie als grundobrigkaiten ius praetendieren, strittigkaitenhinlegung abermals angebracht, haben Euer lieb gnedig und vetterlichen ersuechend,
der sachen besehaftenheit ber solche praetensionen und an welchen
^rnizen, auch in was anzal die Wallachische untertanen sich auihalten,
unter wessen dition und schutz dieselben gehrig, erkundigung einziehen
und uns rrderlichist berichten lassen, damit unter wehrendem Hangarischen landtag wir denselben stnden wegen solcher praetensionen
beschaid geben kndten. Und sein Euer lieb etc. Geben auf unserm
kniglicben schloss zu Presburg den neunzehenden martii anno im
sechzehenhundert und dreizehenden etc.
Euer lieb guetwilliger vetter und vater
Hans von Molart.
J. B. Katzenstainer.

Matthias.

A tergo: Dem durchleuchtigen herrn Ferdinanden, erzherzogen


:zue Osterreich., herzogen zu Burgundi, Steyr, Krndten, Grain und
Wiirtenberg, graven zu Tyrol und Grz, unsern freundlichen lieben
vettern, sohn und frsten. Grz. Gito, cito.
Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u . .
arkivu u Beu ', Vindica.

ratnom

Pripis : 26 martii 1613.


Irer Rm. kais. Mt. hofkriegs wie auch seiner rst. Drhlt. rat,
camrer, sehlosshauptman alhie und obristen an der Windischen und
Petauischen grniz, herrn Sigmund Friedrichen herrn von und zu
Trautmansdorfi, i'reiherrn auf Negau hieriiber mit seinem bericht (was
die Wallachen belangt) zu vernemben.
9 aprilis anno etc. 1613.

80

43.

20. marta 1613. U Pounu.


Austrijska

dvorska komora trai od ugarske uputu glede molbe gradova


Koprivnice i Krievaca.

Cives liberarum ae regiarum civitatum regni Sclavoniae, Capronczensis nimirum et Crisiensis, enumeratis varus calamitatibus et miseriis
ipsorum pro relaxatione restantiarum taxae instare ex Uteris ad sacratissimam caesaream et regiam maiestatem missis hucque ad nos
pro opinione et voto direetis cognovimus. Super quorum postulatione
nos aliud informare non possumus, quam (prout antehac quo que saepius
iam generosis et magnificis dominationibus vestris scripsimus) quod
mali exempli esset istis civibus aliquid restantiarum nomine condonare, cum reliquae eivitates relaxationem restantiarum sibi admitti
petentes ob praesentes necessitates ad patientiam liabendam et satislactionem praestandam admonitae per nos i'uerint. Ad haec cum iteratis
vicibus etiam generalem inquisitionem liberarum civitatum cuiuslibet
illarum i'acultatibus et inopia cognoscendis inchoandam suaserimus,
censeremus nunc quoque finem illius expectandum essej et ubi memoratas eivitates tanta paupertate (quantam illae allegant) premi animadvefterimus, tunc demum de eo, quidnam ipsis taxae nomine imponi aut
remitti queat, commodius generosas ac magniricas dominationes vestras
edocere valeremus. Interim autem supplicantes pro solutione restanti
arum huius camerae impendenda serio et quidem sub indignatione
suae maiestatis monendos et inducendos esse arbitraremur. Quorum
literas penes liasce remittimus.
E x consilio camerae Hungaricae
20 martii anno 1613.
Ioannes Kerekes.
A tergo: Sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis
camerae aulicae exhibendum.
Original s prstenom utisnutim peatom
Budimpeti; Benignae resolutiones regiae.

inclitae

. . ugar. zem. arkivu u

Pripis spolja: Camerae Hungaricae reddendum ea supplicantes


pro solutione restantiarum taxae ex causis allegatis serio, ut sub indig
natione caesareae maiestatis monere velit.
E x camera aulica.
27 martii 1613.

81
44.

25. marta 1613. U Ivaniu.


Martin Dobrovi, sveenik u Ivaniu, javlfa zagrebakom biskupu Petru
Domitroviu, da su Srbi (Vlasi) na njegovu (biskupovu) pismenu poruku
odgovorili, da ne e da mu plaaju desetine, jer se tako zamjerili
nadvojvodi Ferdinandu i tajerskoj gospodi.
Reverendissime domine domine pater et patrone in Christo do
'
Heri una cum domino Marco Doctorichio i'uimus apud reverendissimum dominum Simeonem 1 ), ubi praeterea interfit dominus Ioannes Peasinovich, Damianus et Paulus vaivodae cum aliquot ex
praecipuis, quibus reverendissimus dominus Simeon voluntatem reverendissimae dominationis vestrae exposuit ac perlectis illis litteris, ad
Valachos per reyerendissimam dominationem vestram conscriptis, haec
unanimes responderunt:
Se nullatenus bonae voluntati et sincero amori reverendissimae
dominationi vestrae reluctari nee posse nee debere. Verum circa desiderium suum se proprio motu nihil posse constituere, turn ne ingratitudinis incurrant notam in eo, quod tarn a serenissimo archiduce,
quam a provincialibus Styriae et ex Turcarum servitute sint educti
et annonae necessitate in principio aliquandiu sublevati, et de facto
plerique eorum gaudeant stipendio, turn ne sibimet ipsis inferant nocumentum in eo, quod si sponte ad tales, quamvis lionestas et acceptabiles condescenderent condiciones, ne tarn serenissimus archidux,
quam provinciales indignatione moti illis aufferant stipendia, quibus
ademptis magnum sentirent et honoris et utilitatis incommodum. Quare
reverendissimus dominus praelatus agat cum dominis comessariis:
quidquid enim cum ipsis concluserit, nos alacri amplectemur animo.
Hoc est responsum Valachorum, quod ab initio ex ore ipsorum
resonuit. Idcirco cum sint prompti, obtenta duntaxat sine detrimento
suo conventionis i'acultate, reverendissima* dominatio vestra apertis
procedat oculis, ne ab aliquo alio hoc interturbetur negotium. Valeat
reverendissima dominatio vestra, cui deus ter optimus maximus omnia
concedat prospera. Datum Ivanich die 251 martii.
Reverendissimae dominationis vestrae
humillimus sacellanus
Martinus Dobrovitius,
sacerdos in Ivanich.
mino.

A tergo: Reverendissimo domino domino patri Petro Domitrovichio, almae Zagrabiensis ecclesiae episcopo, abbati beatae Mariae de
Thopuska, sacrae caesareae regiaeque maiestatis consiliario etc. domino
domino et patrono mihi semper observandissimo. Zagabria. (!)
2

) Simeon Vratanja, srpski episkop u Marci.

MONUMENTA HIST. XLIII. ACTA V.

82
Original s prstenom utisnutim peatom u nadbiskupskom
Zagrebu; Epistolae ad episcopos Vol. 1.

arkivu u

45.

(Poslije 9. aprila 1613.). Mnijenje slavonskoga generala Zigmunda baruna Trautmansorja


htjevu hrvatskoga sabora spram Srba (Vlaha).

za

Durchleuchtigister erzherzog etc.


Gnedigister herr und landsfurst. Gemainer Windischen herren und
stand bet der Rm. kais. Mt. beschehenes Euer i'lirst. Drhlt. ilberschicktes und von deroselben mir um meinen bericht und guetachten
zudecretirtes nbringen, hab ich mit gebhrlicher reverenz empfangen.
Berichte Eur ftirst. Drhlt. gehorsambist daraui sovu, dass bei meines
anteeessoris 1 ) und meinen zeiten ein grosse anzahl der Wallachen, teils
mit gewalt aus der trkischen dition herausgei'hrt worden, teils
aui hchstgedachter Rm. kais. Mt. und Euer i'iirst. Drhlt. glauben
iiir sich selbst heraus entsprungen, sich auch noch tglich aus grosser
zu der Rm. kais. Mt. und Eur liirstl. Drhlt. tragenden devotion und
vertrauen herausbegeben. Die haben sich nun aut" den Windischen
gruizen aui etlich meil wegs vor den frontirenden heusern und vestungen gegen den l'eind (weiln man si sonst nirgents unterbringen
mgen) in den in die 80 jahr lang verwiist und d gelegenen wildniissen und wldern niedergelassen, solche unbewohnte rter ausgerait
und ihnen wonungen, wiesen und acker zugericht. Uber dise Wallachen
praetendiren nun die Windischen herren und stand iure postliminii
ein dominium und begehren si fiir bauern ihnen dienstlich und untertenig zu machen, wie sich dan herr bischof von Agram 2 ) unlengst
unterstanden, si durch oi'fene patent zu citiren mit angehengter commination, da si sich nicht willig mit diensten einstellen wilrden, durch
gewalt compellirt werden sollen. Nun ware zwar von G-ott dem allmechtigen zu wiinschen, dass die grnizen in solchem statu sich erweitert
befnden, damit einem jeglichen so von semen voreltern her dergleichen
ius zu praetendiren das seinig knte attribuirt werden, welches dan
nicht allein ihnen den herren Windischen, sondern auch den hinterligenden landen und eonsequenter der ganzen christenheit zu merklicheni
nutzen gedeien wtirde. Aber der sachen beschaHenheit und das aufnehmen des gemeinen vaterlands weisen noch zur zeit vil ein anders
aus, dan man sich nichts gewissers zu versehen, als das, so mit der
gleichen zumuetungen, wie etliche der Windischen herren, prelaten
und vom adel, angefangen gegen ihnen den Wallachen veri'ahren werden
solte, man ein aul'ruhr unter ihnen erwecken, si wider zum feind entJ
2

) Ivan igmnml baron HVrberstein (15941603.).


) Petar Dnniitrovi.

83
springe**, den grnizen und den hinterligenden landen, deren weg und
steg si ihnen bekannt gemacht, mit straifen, brennen und rauben
unwiderbringlichen schaden und das eusserist verderben zufuegen wrde,
inmassen si dan zum ftern clag und beschwerungsweis bei mir einkomen, sancte und zum hchsten protestirend, si wllen lieber ihren
tod selien und die extrema tentiren, als sich zu bauren und untertanen
maohen lassen, wi'e den dessen E u r frst. Drhlt. ieh noch vor disem
zum iternmal gehorsambist erindert. Zu deme seint si auch in ein
solche anzahl erwachsen, dass si auf begebenden aufstand mit vil
grsserer macht als ganz Windisehland aufkomen knten, wie sich dan
auch die grnizheuser, da si die Wallachen nicht mit sonderer dexteritet gubernirt und in der devotion erhalten werden solten, mehr vor
ihnen als dem offenen feind zu besorgen hetten. 1st dannenhero meinem
treu und guetnieinenden bedunken nach allermasen ratsam, den von
etlieh wenig suchenden privatnutzen dem allgemeinen heil und aufuehmen nachzusetzen und die stand in Windischland mit ihren ihnen
und dem ganzen wesen hochschdlichen praetensionen abzuweisen, bis
dermaln einst durch die genad Gottes die grnizen erweitert, si die
Wallachen eingeschlossen, besser coercirt ,und alsdan einem jeglichen
was seines rechtens sein wird, zugeeignet werden knte. Tue im iibrig e n etc.
. Euer t'rst. Drhlt. untertenigist gehorsambister
Sigmund Fridrich herr von ,
Trautmansdorff.
Suvremeni
1613 nr. 8.

prijepis

. . ratnom

arhivu

u Beu;

Vindica

Pripis: An ihr t'iirst. Drhlt. Sigmund Friderichs herren von und


2u Trautmansdorff gehorsambster bericbt.

46.
27. aprila 1613. Beu.
Kralj

Matija If. pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia u Be


\
za 19. maja.
Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dilecte.
Intercidunt nonnulla negotia, de quibus, antequam iter in imperium
ingrediamur, cum fidelibus consiliariis nostris Hungaris mature tractare
constituimus. Unde. fidelitatem quoque tuam harum serie clementer et
firmiter hortamur ac re({uirimus, quatenus acceptis praesentibus, postpositis interim quibuslibet privatis tuis negociis, tempestive itineri accingere et ad dominicam Exaudi, hoc est decimum nonum diem imminentisw. mai
mensis maii hie Viennae in aula nostra certocertius te sistere debeas,
intellecturus postmodum pariter cum caeteris fidelibus nostris benignam

84
nostram vohintatem. Secus itaque non facturus. Datum in eivitate nostra
Vienna die vigesima septima mensis aprilis anno domini millesimo
sexcentesimo decimo tertio.
Matthias.
L. Ferenczfry.
A tergo: Reverendo Petro Domitrovich electo episcopo ecclesiaeZagrabiensis et consiliario nostro etc. fideli nobis dilecto. Cito, citissime.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu u Zagrebu; Politicum.

peatom u

nadbiskupskom

Pripis: His excitus coaetus t'ui Ratisbonam eoncedere.


Exhibitae 9 maii 1613.
Sline su pozivnice primili ban grof Toma Erdodg i drugi
savjetnici.

kraljevi

47.

13. maja 1613. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i u li d o m i n o r u m s t a t u u m e t o r d i n u m r e g n i S c i a v o n i a e in g e n e r a l i e o r u n d e m e o n g r e g a t i o n e e x e d i c t
i l l u s t i ' i s s i m i e * m i t i s d o m i n i T h o m a e E r d d d c Mon i o r , b a n i e t c . i n ci v i t a t e r e g i a l i b e r a M o n t i s
Graecensis Z a g r a b i e n s i s d e c i m a t e r t i a die mensis m a i i
a n n o d o m i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s i m o d e c i m o t e r t i o ce
l e b r a t a , e o n l u si.
In primi domini nuncii ex proxime praeterita regni Hungariae
generali diaeta reversi acta eiusdem diaetae, ex quo per suam maiestatem articuli confirmati nondum advenerunt, oretenus retulerunt.
Quantum ad brevis articuli Posoniensis de oecupationibus et violentiis editi1) explicationem attinet, status et ordines regni in depositione iuramentorum hactenus observatum morem consuetudinem intra
ambitum huius regni deinceps itidem retinere volunt. Praeterea intclligunt vituperia etiam inter iniurias censenda esse et pones praemissum
articulum coram vicecomitibus eodem brevi processu prosequi posse.
Dicatores in comitatu Varasdiensi eliguntur Christophorus Petheo
et Ludovicus Bedekowych, in Zagrabiensi vero et Crisiensi Gregorius
Jagatich et Gabriel Bwkowacky, qui iuxta articulum proxime praeteritae Posoniensis diaetae, 2 ) iuramento solenniter in regno deposito,
universa bona dominorum magnatum et nobilium regni iuxta conseientiam ipsorum ad fumos conscribent, exceptis bonis ultra Colapim existentibus, similiter etiam iuxta antiquam consuetudinem servitores do
minorum et nobilium militares personae cum officialibus exempti sint.
-) 1613: XXIII (Articuli praeteritarum diaetaram de violentiis et occupationibus
bonorum editi, lucidius declarantur").
2
) 1613: IX (.De connumeratione portarum dieaeque eontributione").

85
icatores autem singuli viginti quinque florenos hungaricales pro salario habebunt, qui dic&tores, Gabriel videlicet Bwkowachky, Gregorius
Jagatieh et Lud vi ens Bedekowych, iuramentum solenniter praestiterunt
i n regno, Christophorus vero Petheo iuramentum deponere coram viceprothonotario regni et praescriptum dicatoris officium subire teneatur,
sub poena centum aureorum ducatorum, per dominum banum irremissibiliter ex bonis dicti Christophori Petheo exigendorum.
Praemissi autem dicatores veteres omnes restantias penes extradatas una cum iudicibus nobilium exigere tenentur, exceptis restantiis
bonorum illustrissimi domini comitis Thomae Erdeody bani anni millesimi sexcentesimi noni, quae rcstantiae in rationem expensarum Graecensis itineris domino comiti uvertuntur.
Ratione connumerationis bonorum praesidii Caproncensis primo
requirendus erit illustrissimus dominus confiniorum regni Sclavoniae
generalis capitaneus, 1 ) quos si connumerare non permiserint, honora
rium suis maiestatibus in diaeta Posoniensi promissum 2 ) computetur in
dieam eorundem bonorum, a tot retroactis annis per eadem bona in
medium regnicolarum non solutam.
Contribuent autem pro hoc anno domini regnicolae a singulo fumo
septem fiorenos hungaricales, quorum medietatem ad festum Assumptionis beatae Mariae Virginis, reliquam vero ad i'estum beatae Catha- 1 ^ "";
rinae virginis et martyris administrare tenebuntur.
Laboratores manuales comitatus Varasdiensis praestabit ad fos~
satuni Caproncense a singulo fumo laboratores duos ad duodecim dies'
ista tamen conditione, u t dominus generalis confiniorum regni Sclavo
niae et capitaneus Caproncensis bona praesidii Caproncensis in me
dium regnicolarum connumerare et laboratores etiam gratuitos praestare
patiantur, quibus laboratoribus superintendent Gregorius Petheo et
Stephanus Grereczy cum iudicibus nobilium comitatus Varasdiensis,
qui ratione salarii habebunt ad singulum diem florenum hungaricalem
unum, et insuper eidem Gregorio Petheo a bonis suis restantiae superiorum annorum cum anni praesentis taxa relaxantur.
Comitatus autem Zagrabiensis et Crisiensis similiter laboratores
gratuitos praestabit ad reaedificationem Petrinensem, processus vide
licet Pauli Schitaroezy et Gregorii Jagatieh, exceptis bonis capituli
ecclesiae Zagrabiensis et monasterii Zamoboriensis, administrabit a
singulis quatuor fumis unum currum, qui currus quindecim robora devehere tenebuntur. Manuales autem laboratores administrabunt pro
cessus Polchych et Zakmardi, Orghovan vero ad Jelkowcz a singulis
fumis laboratores duos ad duodecim dies. Vectura autem incipietu*
secunda die mensis, iunii proxime futuri, manuales autem laboratores i-, juna
Petrinenses sexta iunii, quibus laboratoribus praeerit dominus vice- 'iuna
1

) Grof igmund Pridrik Trautmansdorf.


) 1 6 1 3 : X (Pro solennitate nuptiarum sacrae caesareae regiaeque maiestatis
etserenissimae reginae, in eongratulationem primi in medium regnicolarum adventus
honoraria ilecermmtnr" 4 ).
2

86
barms 1 ) et Franeiscus Orehoczy ac Franeiscus Medossoczv, qui solitum
salarium habebunt.
Status et' ordines regni unanimi voto statuunt et decernunt, ut
artieuli praeteritorum annorum de introductione praedieatorum haereticorum vel exercicii haereseos observentur, et potissimum in eivitate
Varasdiensi; contra secus facientes severissime animadvertatur. E t
scribatur etiam civitati Varasdiensi nomine regni, ut modernum magistratum haeretieum deponat ipso facto neque deinceps sint capaces
officiorum publicorum, quamdiu tales i'uerint, cum quibus uteris regni
destinantur commissarii egregii Gregorius Petheo et Stephanus Gereczy.
Literae renovationis armorum nobilis Julii Ohikoliu in regno
publice sunt exhibitae et praesentatae, quibus nuncii domini comitis
Nicolai a Zrino ea in parte contradicunt, ne videlicet praeiudicent reddendae rationi officialatus dicti Julii Chikwlin, qui iuramentum fidelitatis in regno deponere tenebitur.
In quorum omnium praemissorum robur et iirmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos,
sigillo eorundem publico communiri et obsignari I'ecerunt. Datum loco
die et anno praescriptis.
Lecta per viceprothonotarium regni.
Prothocolla congreg. II, 109110, kr. zem. arkivu u Zagrebu.

48.
30. maja

1613.

Kralj Mafija II. pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia, da ga


prati na njemaki dravni sabor.
Sacratissimae Komanorum imperatoriae necnon Hungariae et Bohemiae etc.. regiae maiestatis, domini domini nostri clementissimi no
mine reverendo domino Petro Domitrowych, electo episcopo Zagrabiensi
suaequc maiestatis consiliario, hisce benigne signirieandum: suae maie
statis caesareae atque regiae in eo benignam et omnimodam voluntatem
hane esse, ut idem dominus episeopus Zagrabiensis itineri se tempestive aceingendo riteque 2 ) necesaria procurando ad comitia imperiaa
simul cum sua maiestate caesarea et regia profeeturus non solum
legati et nuncii Hungarici munero fungatur, sed insuper in omnibus
oceurrentibus negotiis et expeditionibus cancellariam 'Hungaricam concerrientibus ad latus suae maiestatis etiam oancellarii vices subeat bmnibusque et singulis eiusdem cancellariae Hungaricae commodis, emolu
) Krsto Mrnjavi.
-) Otvoren 13. augusta 1613. u Regensburgti.

87
mentis atque. functionibus solitis potiatur, cui de cetero sua maiestas
caesarea regiaque bene propensa manet.
Decretnm per imperatoriam regiamque maiestatem 30 maii
anno 1613.
0
L. Ferenczffy.
A tergo: Reverendo domino Petro Domitrowych, electo episcopo
Zagrabiensi et suae maiestatis caesareae atque regiae consiliario, assignandum.
Original s utimutim velikim kraljevskim
orkivu u Zagrebu', Politicum.

peatom u

nadbiskupskom

49.

4. juna 1613. U Beu.


Kralj Malija II. daje Petru Drakoviu Trakoanskomu i Grguru Peto-u
vlast, da istrijebe protestantizam iz Varadina.
Matthias etc. fidelibus nostris magnifico Petro Draskowych de
Trakostian et egregio Gregorio Petheo de Gerse salutem et gratiam.
E x fide digna fidelium nostrorum relatione non sine admiratione
et gravi nostra displicentia intelligimus, esse quosdam in civitate nostra
Varasdiensi, in regno nostro Sclavoniae existente, qui in domibus
privatis pri vata haereticae pravitatis exercitia et peregrinarum religionum dogmata in isto regno nostro Sclavoniae, inde ab exordio
christanismi suscepti minus usitata (constitutes etiam quovis tandem
consilio, ex eiusdem farinae hominibus, etiam iudice primario et senatoribus nonnullis) admiserint atque in praeiudicium sanctae matris
ecclesiae et fidei catholicae etiain maiora intentare moliantur. Quod
cum mali admodum exempli esse dinoscatur neque solum orthodoxae
et catholicae fidei, sed etiam antiquis plurium seculorum regni istius
nostri Sclavoniae privilegiis et constitutionibus atque adeo etiam pacificationi Viennensi praeiudicet, antequam virus illud ulterius serpat,
tempestive pro regalis nostri officii dignitate et munere, qua scissiones
et seditionum gemma quaevis inter regnicolas nostros summopere causa
esse nolumus, oportunis modis huic malo obviare constituimus, ad quod
intentum nostrum rite exequendum, cum nullum praesentius et efficatius
remedium adesse comperiamur, quam si ab ovili domini infectis et
degeneribus animalibus amotis, tan quam huiusmodi novitiorum dogmaturn consectatores eorundemque fautores, asseclae et intertentores tem
pestive ex consortio et republica istius civitatis nostrae Varasdiensis
arceantur et amoveantur, proinde hanc commisionem rite exequendam
et debito fine terminandam vobis committentes fidelitati vestrae harum
serie clementer et Hrmissime committimus et mandamus, aliud habere
omnino nolentes, quatenus acceptis praesentibus et quibuslibet privatis
vestris etiam gravioribus negotiis postpositis habitaque inter vos mutua

88
inteligentia, quamprimum in dictam civitatem nostram Varasdiensem
venire atque ibidem ex authoritate nostra regia praesentium per vigorem vobis in hac parte plenarie concessa et attributa, pullulantis illius
mali exordiis obicem iniicere, zizanniam de medio populi christiani
iuxta constitutionem quoque istius regni nostri Sclavoniae superinde
sancitam evellere iudicemque modernum et omnes alios in praeiudicium
catkolieae religionis in dignitatibus hoc anno constitutors, nisi resipuerint
publiceque et manifeste omnibus professionem fidei fecerint et demum
de manu proprii istius civitatis nostrae Varasdiensis parochi communicaverint non obstantibus quisbuseunque eorum vel vero nomine eorundem per praefatae civitatis nostrae communitatcm vel senatum aut
aliquos quoslibet, cuiuscunque sint status et conditionis, (juarumeunque
libertatum assertione. Cum in praesenti commissionc non de libertatibus civitatis, sed conservanda fide catholica agatur, ijuam in dicto
regno nostro Sclavoniae omnimode certam teetamque et authoritate
regia nostra lnanutentam esse velimus, exauthorare et deponere modis
omnibus debeatis et teneamini. Ubi porro huic institutae et seriae
nostrae commission! aliqui sese opponendo locum dare renuerent, fideli
nostro spectabili ac magnifico comiti Thomac Erdeody do Moniorokerek,
Montis Claudii et comitatus VTarasdiensis perpetuo comiti praefatorumque
regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae bano ac consilinrio nostro nee non loci illius supremo capitaneo, vigore similiter prae
sentium damns lumnimodam potestatis facaltatem in eiusmodi contuiiiaces et refractores animadvertendi, roprimendi et castigandi atque,
ubi e re videbitur. confiscatis talium bonis, in exilium tandem etiam
ablegandi et abigendi. 1 ) Secus etc. Datum in civitatc nostra Vienna
Austriae die 4 mensis iunii anno doinini 1613.
Koncept kr. ugar/ zem. arhivu u Budimpeti;
cancel, nr. 139 an- 1613.

(Jonceptus exped.

50.

20. juna 1613. U Vasvarn.


Kaptol vasvdrskl svjedoi, da su pred njime uloili zastupnici
grada
Varadina prosvjed protiv jednoga zakljuka hrvatskoga sabora od
13. maja 1613.
Nos capitulum ecclesiae Castriferrei memoriae commendamus tenore
praesentium significantes quibus expedit univcrsis, quod prudentes
circumspect! Casparus Mykeffaiway J u r a k ac Stephanus Kerechen,
cives regiae ac liberae civitatis Warasdiensis, cum sufficientibus literis
') Sa strane ondje drugom rukom dodano, ali naknadno brisano, to znai da
nije ulo u istopis: Non obstantibus similiter eorandem quibuscunque praetensionibus
aut libertatum allegationibus, quovis sub colore." Onda druga alternativa, kao nastavak
na gornje abigendi" : in contrarium dictis, i'actis vel allegatis."

89
eiusdem civitatis plenipotentionalibus, sigillo eiusdem consignatis, nobis
sonantibus, exhibitis, in suis propriis iudicis et iuratorum caeterorumque civium necnon totius communitatis eiusdem civitatis Warasdiensis
nominibus et personis, nostrum personaliter venientes in conspectum, per
modum solennis protestationis, reclamationis et contradictions in mo
dum gravis querelae nobis significare et detegere curaverunt in hunc
modum: Quomodo prout iidem protestantes percepissent ac ex fidedignis
Tiommum relationibus revera intellexissent, status et ordines incliti
regni Sclavoniae in quadam generali ipsorum congregatione ex edicto
illustrissimi ac magnifici domini comitis Thomae Erdeody de Moniorokerek, Montis Claudii et comitatus Warasdiensis perpetui comitis, regnorum Dalmatiae, Croatiae ac praefatae Sclavoniae bani necnon praetactae imperatoriae et regiae maiestatis consiliarii, in libera ac regia
civitate Montis Graecensis Zagrabiehsis pro decimo tertio die proxime
praeteriti mensis maii celebrata, certos quosdam ad instantiam certarum
quarundam personarum et delationem non solum immunitatibns, pri-,
vilegiis et libertatibus per divos quoque Hungariae reges in eisdem
donatis, verum etiam primarus viris, et personis ibidem officio et dignitate fungentibus multum praeiudicantes ac in derogamen honoris ver^entes edidissent ac promulgassent, articulos easdemque inter ceteras
publicas eorundem constitutiones, articulis eorum inservissent, cuius
quidem constitutionis vigore praeiatos radiem aliosque senatorum et
iuratos cives, certas utpote personas ex ofTiciis cum maxima infamia
et dedecus eorundem in praenotata causa non citatos neque convictos
deturbare statuissent et decrevissent eiusque executionem extraneis
egregiis videlicet Gregorio Petheo de Gerse et Stephano Gereczy demandassent. E t quia dicti protestantes lmiusmodi articulos praescriptorum statuum et ordinum praenotati regni Sclavoniae non solum sibi
ipsis iuribusque eorundem nimis nocivos et praeiudicantes fore animadvertissent, verum etiam tractationibus et conclusionibus Viennensibus
contrarientur, ob hoc iidem protestantes huiusmodi constitutioni praenotatorum statuum et ordinum suprafati regni Sclavoniae antelatorum
protestantes et antiqnae libertati memoratae civitatis Warasdiensis
praeiudicantes contradixissent et reclamassent, prout contradixeruut et
reclamaverunt palam, publice et manifeste coram nobis harum nostrorum vigore et testimonio literarum mediante. Datum feriae quinta
proxima post festum beatorum Viti et Modesti martvrum ani.o domini
millesimo sexcentesiino decimo tertio.

Original s utisnutim kaptolskim peatom a arkivu kaptola za


grebakoga ; Acta antiqua fasc 9 nr 10-

90
51.
Prije 2 4 . j l a 1 6 1 3 .
Zagrebaki biskup Petar Domitrovi moli nadvojvodu Ferdinanda, da
podvrgne Srbe (Vlahe), naseljene na biskupskim posjedima, njegovoj vlasti
i da im nalozi, da mu plaaju desetinu.
Serenissime princeps et domine domine semper clementissime.
Fidelium etc.
Constat serenitati vestrae, hisce retroactis annis plurimos Valachorum dira tj^rannide Turcica per generales Sclavoniae eductos et
in finibus Sclavonicis cum libertatione duodecim annorum iuisse colloeatos. Qui quidem Valachi etiam dudum elapsis annis eorum libertationis impune et contra divinum et humanum ius, quod suadet unicuique suum reddcre, in hodiernum usque diem, in grave praeiudicium
dominorum terrestrium, bona aliorum possident, colunt et demum ex
eisdem bene locupletati sunt. Horum, si non p itior, magna tamen pars
bona ecclesiae meae Zagrabiensis occupat, quin imo domesticos quoquc
non modice et turbat et coarctat. Actum est saepius in publicis diaetis
Hungaricis de eorum subiectione dominis terrestribus et statutum, vcrum
cum gubernatio confiniorum Sclavoniae et Croatiae serenitati vestrae
incumbat, haetenus absque einsdem detcrminatione nihil plane actum
est. Sed ne diutius tandem eccelesia mea suis bonis orbata lugeat, ad
serenitatis vestrae pedes humilliine provolutus, eidem supplico, ut
intuitu divini ct humani iuris ac demum pietatis catholicae, quam orbis
christianus in screnitate vestra et admiratur et praedicat, velit aliquam
rationem inire et cum dictis Valachis ita transigere, ut cum meis agris.
prati, silvis aliisque omnibus commoditatibus non modo fruantur, verum
etiam apprime sint ditati, tandem vel clecimis praestandis vel vero
pecuniaria ali qua eaquc annua solutione meam recognoscant ecclcsiam.
Xon peto, serenissime princeps, ut more patriae servitutem subeant
et impositiones taxarum persentiant, sed adminus cum totius dioecesis
iurc divino mihi cedant decimae, vel ipsas persolvant, vel pro
eisdem mecum transigant. Nee est verendum eos seditione moturos, cum
comparata praesenti eorum et libertate et i'ortuna cum Turcica servitute, hane oecasionem veluti nobilissimam obviis ulnis sint acceptaturi,
modo securi reddantur de praemissa libertate et conventione, quam ego
et litteris meis stabilire paratus sum, nee de suae maiestatis promptissima gratia et confirmatione addubitandum puto. Neque sane novum
hoc ipsis Valachis in bonis meis degentibus videbitur, cum non desint alii eorundem generationis, qui aliis dominis terrestribus, utpote
domino bano penes Dravum, sponte simile solvant pensum et domino
Francisco Orehoczy, qui nulla ratione eosdem bona sua excolere permiserunt, nisi prius innita annual! pensione. Itaque communi suadente
iustitia illos minime reluctaturos spero, modo serenitas vestra et a uthorit-atem suam interponere et litteras mandati dare dignetur, qu d si

91
fecerit, et ruinas ecclesiae meae resartiet, et divino humanoque 1
respondebit, et pietatem suam, sicut in proprias, ita et in illam eccle* siam cumulatissime testabitur. Deus ter optimus maximus serenitatem
vestram diutissime salvam et incolumem conservet, oro, et benignum
ab eadem praestolor responsum.
Serenitatis vestrae
humillis ac devotus capellanus
Petrus Domithrowich,
episcopus Zagrabiensis.
Suvremeni
166 Juli.

prijepis

. i . ratnom

arkivu ;

Vindicar

Pripis spolja: 24. iulii 1613. Ad serenissinmm archiducem Ferdinandum, dominum dominum semper clementissimum, supplex libellus.
Petri Domithrowych, electi episcopi Zagrabiensis.
R : Eodem an herrn obristen im Windisehland.
29. iulii 1613.
52.

13. augusta 1613. U Nego vi.


General na slavonskoj Krajini Zigmund Fr. Trautmansdorf
svjetujc '
nadvojvodi Ferdinandu,
da ne podvrgne Srbe (Vlahe) zagrebakom bi
skupu ni ostaloj slavonskoj gospodi.
Durchleuohtigister erzherzog etc., gnedigister landsfurst und lierr.
E u r fiirst. Drhlt. gnedigisten bevelch, des lierren bischofs von
Agram 1 ) an E u r fiirst. Drhlt. wegen der auf den Windischen grnizen
angesessenen Wallachen beschehenes anbringen betreffend, hab ieh gehorsambist vernommen. ich nun eben in diser materi der sachen
beschaffenheit mit iiberreichung meines guetachtlichen bedunkens stum
ftermaln deducirt, also hab ich gnedigistem bevelch nach solches nochmals zu tuen nicht unterlassen sollen. Und ist, gnedigister herr, an
deme, es sein bei meines antecessoris?) und meintm zeiten ein grosse
anzahl der Wallachen tails guetwillig herus eiitsprungen, tails mit
gewalt heraus gefhrt worden, denen (weiln sonst kein gelegenheit si
zu unterhalten oder anzusetzen verhanden gewest) die in die 70 und
80 jahr lang d gelegene wildnssen und wlder vor und um die grnizheuser eingeben und zugeeignet worden. Solche ungeheuere d und
wildniissen haben si die Wallachen ausgereitet, ihnen wohnungen, acker
und wisen zu ihrer nahrung zugericht, mit dem gehorsamb aber, weiln
si vor den grnizen sitzen, heHen die wachten an den psse und wiilJ
)
2

Petar Domitrovi.
) igmund Herberstein.

92
deru versehen, und zur zeit der not, da man ilmen aufbieten tuet, den
granizen zu half wider den feind sich gebrauchen lassen, sein si mir
und meinn unterhabenden befelchsleuten untergeben. Weiln aber nun
vorzeiten ein tail des territorii, so besagte Wallachen besitzen, zum bistum Agram gehrig gewesen, practendirt anjetzo herr bischof von
Agram ein ius und si ihme untertenig zu machen, welches ich ihme
von herzen gern gnnen wolte, wo nicht nachfolgende erhebliche bedenken in acht zu nehmen. Nemblich, dass ihme herren bischof (wie
albereit beschehen) vil Windische herren und vom adel nachfolgen und
dergleiehen subiection und imposition wider die Wallachen praetendiren warden, dardurch si ihrem 1 ) ffentlichen verlauteu naeh zum
aufstand und unzweifiich zum feind wider iiberspringen, von dannen
disen gruizen und hinterligenden landen deren weg und steg si
dise lang %zeit herumb erlernet unwiderbringlichen schaden zufiiegen
wiirden. Und ob si gleieh dis extremum ein zeit lang nicht tentiren
mchten, so wiirden si doeh weder mir noch den grnizhaubtleuten
einigen gehorsamb nicht laisten wllen, sondern sich auf ihre dominos
terrestres berufen. bei ihnen aber mit * und meinen nachgesetzten
sieh entschuldigen. und sich also allenthalben des gehorsambs entschiten. Zu deme werden mit hchster miihe und sorg einstails die
besorgende ihre schdliche practiken und collusiones mit dem i'eind,
aiiders teils das friedenbrchige tschetirn, sovil sichs der milgligkeit
naeh tuen last, von ihnen verhuetet. Sollen si nun einzigc ursaeh ha ben
sich auf andere und mehr herren zu referiren, warden si ohne schau
in einem und dem anderen excediren. Zu was hochschdliche confu
sion nun und naeh sieh ziehende gefahr dis grnizwesen, da si solle
stattfinden, wilrde gesetzt werden, knnen E u r t'iirst. Drhlt. gnedigist
und hochverniinftig ermessen. Und ob es wol ein ansehen hat, als
wan die rechten dominis terrestribus in dergleiehen fallen iure
postliininii ichtwas tribuirteu, so ist doeh in disem casu salus pa
triae fr das hchste gesetz zu halten. Dannenhero ich die praetendenten jeder zeit dahin vermahnt, wie auch meine vorige Eur
turst. Drhlt. iiberraichte gehorsambste guetachten dahingestelt, dass si
sich mit solchen ihren unzeitigen practensionen gedulden sollen, bis
deromal einst durch Gottes hilf die gr-nizen erweitert und die praesidien fr die Wallachen hinaus dilatirt, und man si hierdufch desto
fueglicher im zaum und gehorsam erhalten mag, alsdan knne durch
die kais. Mt. was einem jeglichen billig angehrig sein wTird gegeben
und tribuirt werden, wie ich dan bereit zu solchem ende verschines
jahr etliche forten und scartheuser weiter hinaus aufrichten , so
mir aber von Eur fiirst. Drhlt. in bedenkung es dem friden praeiudiciren mchte, inhibirt worden.
Diese meine gehorsambste bedenken bitt Eur fiirst. Drhlt. ich
untertenigist in gnedigiste beratschlagung zu ziehen, und da si dieselben fiir bcAveglich und genuegsamb erheblich erfinden, die herren
s

) Sc. der WallaeJien.

93
praetendenten von ihrem unablssigen anhalten abzuweisen, oder aber,
da si ihren begehren statt zu tuen gedacht, zu meiner entschuldigung
und versicherung (da ins klinftig unheil hieraus entspringen solte) mir
gnedigisten gemessenen befelch destwegen zu ertailen, >welchem von
mir in allem billigem gehorsamb nachgelebt werden solle. Tue dariiber
E r fiirst. Drhlt. mich gehorsambist entpfehlen. Negau den 13. augusti
anno 1613.
E u r ftirst. Drhlt.
untertenigister gehorsambster
Sigmund Fridrich von
Trautmansdorrf.
A tergo: Dem durehleuchtigisten fiirsten und herren herren Ferdinanden, erzherzogen zu Osterreich, herzogen zu Burgund, Steyr, Crndn,.
Crain und Wrtenberg, grafen zu Tyrol und Grz, meinem guetigisten
landsfiirsten und herren.
Zu handen dcr herren hofkriegsrt.
Beu;

Original s prstenom utisnutim


Vindica, 1613 Juli.

peatom . . ratnom arkivu

.
U septembra 1613. U Linu.
Zagrebaki

biskup Petar
Ferdinanda,

Domitrovi moli po drugi put


da mu podvrgne Srbe (Vlahe).

Serenissime princeps, domine domine clementissime.


Orationum mearum etc.

nadvojvodu

Recenti memoria serenitatem vestram recolere puto, lpieinadmodum


ante discessum suae maiestatis caesareae ad comitia imporialia, hic
Lynczy ad serenitatem vestram ratione Valachorum, in territorio ecclesiae meae Zagrabiensis degentium, supplex veneram, orando humillime,
dignaretur serenitas vestra ecclesiam raeam et indemnem servare et
piis antiquorum Ungariae regum institutionibus nihil derogare, et in
eadem ecclesia mea divinum cultum in eo promovere, quatenus Valachos, meae eeelesiae bona et terras incolentes, eidem, intuitu dei et
eius iustitiae et pietatis, cuius in orbe christiano serenitas vestra
exemplar est eximium, absque quorumvis tergiversatione aut qualicunque adversa informatione obedire, per singulare mandatum ad eos,
quorum interest, iuberet' ea nempe ratione, u t praedicti Valachi, non
ut coloni ad omnes operas sese cogi lamentari possint, sed ut ex certo
aliquo annuo censu ad iudicium vel serenitatis vestrae vel proborum
virorum per serenitatem vestram deputandorum cum ecclesia mea con-

94
venirent. Nihil enim mihi dubii est, illos ultro in hane conventionem
pedibus manibusque ituros, modo per serenitatem vestram per patens
mandatum ecclesiae meae, ut par est, resignentur. E t demum quicquid
statutum fuerit, illud perpetuis successivis temporibus servandum, suae
maiestatis caesarea diplomate corroboretur. Quapropter iterum atque
iterum serenitati vestrae humillime supplico, ut in primi intuitu supradictarum causarum, adiectis etiam suarum maiestatum hie annexis
intercessionibus, dignetur ecclesiam meam iam fere labentem laceramque
et fulcire et reparare. Fiet, ut eadem sese restitutam advertens sereni
tati vestrae acceptum referat; et ego inclitae domui Austriacae, dum
vixero, tanto demissius promptiusque devota obsequia mea deferam.
Clemens a serenitate vestra expeetans responsum.
Serenitatis vestrae
humillimus ac devotus capellanus
Petrus Domitrowych,
episcopus Zagrabiensis.
A tergo: Ad serenissimum archiducem Austriae Ferdinandum,
dominum semper dementissimum, supplex libellus Petri Domitrowych,
episcopi Zagrabiensis.
Suvremeni prijepis
1613 November.

. i . ratnom

arhivu

Croatica,

54.

U septembru 1613. U Linu.


Zagrebaki biskup Petar Domitrovi moli nadvojvodu
Maksimilijana
brnsta, da se kod nadvojvode Ferdinanda zauzme za njegove zahtjeve.

Serenissime princeps, domino domino mihi gratiosissime.


Orationum in domino devotarum etc.
Ante aimos viginti serenissimus archidux Ferdinandus per suos
genorales Sclavoniae certos Valachos ex Turcia eduxit, cum spe libertatis per annos duodecim eosque in confiniis Sclavonicis locandos
euravit. Ex his plerique sunt in bonis mei episcopatus Zagrabiensis,
neque tamen (licet elapsis iam annis libertationis ante annos octo pene)
me pro domino terrestri agnoscere volunt, sed capitaneis praedicti serenissimi, potissimum vero domino generali Sclavoniae Sigismundo Friderico a Trauttmansdorff parent, et nihilominus non modo meis agris,
prati, silvis, aquis, vi utuntur, sed et in grave praeiudicium ecclesiae
meae me privant meis proventibus reliquosque subditos meos et coarctant et gravissimis molestiis afficiunt. E t quia ius divinum et humanum
suum cuique suadet reddere, ideo supplico serenitati vestrae, dignetur
partes suas per literas suas apud praedictum serenissimum archiducem

95
Ferdinandum interponere, quatemis intuitu iustitiae divinae et lmmanae
velit vel praedictos Valachos in bonis meis residentes mihi resignare
vel vero me et ecclesiam meam indemnem quocunque modo conservare,
ut et piorum regum piissimis fundationibus satisfiat et ego ecclesiastico muneri vestraeque serenitati, ac dmui Austriacae commodius deservire valeam. Quam gratiam ego de serenitate vestra fidelibus servitiis piisque apud deum precibus promereri studebo. Benignum expectans responsum
Serenitatis vestrae devotus capellanus
Petrus Domitrowych, electus
episcopus Zagrabiensis.
A tergo: Ad serenissimum principem et dominum dominum Maximilianum archiducem Austriae etc., dominum gratiosissimum, libellus
supplex Petri Domitrowych electi episcopi Zagrabiensis.
Suvremeni prijepis
1613 November.

- i . ratnom

arkivu

u Beu;

Croaticar

; ' 5 5 .

8. oktobra 1613. U Regensburgu.


Nadvojvoda Maksimilijan
Ernst moli nadvojvodu Ferdinanda, da
javio zagrebakom biskupu Petru Domitroviu, e se je on kod njega za
njegove zahtjeve zauzeo.
Durclileuchtiger fiirst etc., freundlich geliebter vetter und
brueder.
E u r lieb haben aus der beilag mit mehrerem unbeschwrt zu
vernemben, zu was ende uns der bischof zu Agram um unser erspriiessliche fi'irsclirift und freundliche interposition gegen Eur lieb in sonderbarer demuet ersuechet habe.
Wann wir nun gleichwol sein zimbliches ansuechen nit unbillichen,
sondern daraus leichtlich abnemben kiinnen, dass Eur lieb seinem stift
wissentlich etwas entziehen zu lassen nit gemaint, sondern vilmehr
dasselb nach billichkait zu schiitzen genaigt sein, also haben wir nun
ime bischoven ein solches nit verwaigern, sondern Eur lieb hiemit ganz
t'reimd-, vetter- und bruederlich ersuechen wllen, die geruhen je nachgrndlicher beschaffenhait der sachen ihme bischoven darinen etlichermassen zu erkennen zu geben, dass wir bei Eur lieb uns zu befrderung seiner rechtmessigen ansuechungen freuDdlich interponiert und
dise unsere interposition bei Eur lieb nach billichen dingen ime und
;seinem stift zu gnaden angesehen worden sei. Daran erweisen uns etc.

96
Greben zu Regenspurg den achten oetobris anno seehzehenhundert
dreizehene.
E u r lieb
dienst- und guetwilliger vetter und brueder
Maximilian.
A tergo: Dem durchleuehtigen flirsten herrn Ferdinanden erzherzogen zu Osterreich, herzogen zu Burgund, Steyr, Krndten, Crain und
Wiirtemberg, graven zu Tyrol und Grz, unsern freundlich lieben vettern
und bruedern. Wien.
Pripis:

16. decembris 1613.

Original s utisnutim
Croatica 1613, November.

peatom

kr. ratnom

arhivu u Beu;

56.

10. oktobra 1613. U Regensburgu.


Kralj

Matija II pozivlje nadvojvodu Ferdinanda, da Srbe (Vlahe) na


slavonskoj Krajini podvrgne vlasti biskupa zagrebakoga.

Matthias etc.
Durchleuchtiger hochgeborner freimdlicher geliebter vetter, solm
und frst.
Wessen sich der ersame geistliche, unser rat und lieber andchtiger
Petrus Domitrowich, bischof zu Agram, wider diejenigen Wallachen, so
nunmehr vil jahr lang aut' seines bistumbs grund und boden frei und
ohne raichung ainicher gab wohnen, imtertenigist beschwrt, das haben
Eur lieb aus seinem uns berraichten suppliciern hiebei mit mehrern
f'reund- und vetterlichen zu vernemben.
wir dann wider geber ermelten bischofen von obgedachten
Wallachen nit gern verrer beschwrt sehen wolten, zu dem ganz unbillieh war, weile erselben zugelassene freisitz der zwH jahr schon
vorlangst verflossen, dass si noch liinfurters ohne subiection und raichung
ainicher gab anderer grund und boden geniessen sollen, also ersuchen
wir hiemit Eur lieb freund- und gnediglich begehrend, die geruhen die
sachen bei denen Wallachen durch guetige mittel dahin zu richten,
damit si sich der gebiier nach gegen obgedachten bischofen hinfiiro
erzaigen, dass derselb sich verrers mit fueg zuebeschwren nit ursach
hab, uns aueh hernach, wie es E u r lieb accommodiert, ausfilhrlich
beriehten. Hieran erzeigen uns etc. Geben in unser und des reichs stat
Regenspurg den zehenden octobris anno sechzehenhundert und dreizehen.
unserer reiche eto.
E u r lieb
guetwilliger vetter und vater
Matthias.

97
A tergo: Dem durehleuchtigen hoehgebornen Ferdinanden, erzherzogen zu Osterreich, herzogen Burgundi, Ste}rr, Krndten, Crain und
Wtirtemberg, graven zu Tyrol nnd Gorz, unserm freundlichen geliebten
vettera. sohn und fiirsten.
Pripis:

16 decembris 1613.

Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u . . ratnom


arkivu u Beu; Croatica, 1613 November.
57.

Poslije 10. oktobra 1613. U Ivaniu.


Srbi (Vlasi) Ivanike Krajine mole generala Trautmansdorfa,
da ne
budu predani zagrebakom biskupu, ve da budu podloni samo kralju i
njegovim generalima.
Vzmoni i milostivni gospodine gospodine, nam vsim Vlakim
sinom Ivanike pokrajine premilostivni gospodin. Slube nae pokorne
i ponizne ponizno preporuanje kako naemu vazdar premilostivnomn
gospodinu.
Potom toga, na premilostivni i vzmoni gospodine, morerno po
nizno vaemu gospoctvu na znanje dati, kako smo razumili od nikili
ljudi i od gospodina Zagrebakoga biskupa, da je cesarova i kraljeva
svetlost na nas dala mandatom gospodinu biskupu, da bi nas imal pod
svoju oblast vzeti i da bi njemu imali pokorni biti, to je nam vsim
Vlakim sifoni kruto alostan glas, koteroga glasa nismo se nigdar na
dali od cesarove i kraljevske svetlosti. A kako to vzmono vae gospoctvo dobro zna, kako smo mi bili v Turskoj ruki, i eljui naega
premilostivnoga cesara i kralja i veru kransku sluiti, poeli smo
Njega svetlosti vskakati na tuliko, da su kraljeva svetlost i gospoda
tajerski orsag nas na svoju veru vzeli, da smo ostavili nae blago i
vse. to ^ koteri imal, i na njih svetlosti veru doli. I Njih su svetlost
navkup z tajerskim orsagom nas prehranili, oruje dali i vsu nau potrebou nikoliko lit, ter premilostivni i vzmoni gospodin ondanji, ni
gospodin biskup, ni nijedan ondi se javil ni, ni nam svoje vere zadal,
niti smo ga vidili. A sada, premilostivni gospodine, to ujemo, da je
cesarova i kraljeva svetlost nas tako odurila. A mi, premilostivni gos
podine, vsi jedinim zakonom govorimo, da mi pod nijedan put ne emo
toga viniti, da bismo dvakrat nevernici postali: jedno smo Turkom
neveru vinili, sada pako da bi kraljevi svetlosti, niti mi nigdar ne
emo drugoga gospodina imati ni poznati, nego kraljevu svetlost i vae
vzmono gospoctvo. Nego, premilostivni gospodine, ako nas je cesarova
i kraljeva svetlost odurila, a za nau nikakovu neveru, i ako nas da pod
oblast biskupu, tako to mi vsi jedinim zakonom govorimo, da hoemo
MONUMENTA HIST. XL1II. ACTA V.

98
ov na dom ostaviti i po kranskoj zemlji raziti se, kud komu Bog
da. A mi toga nigdar nismo timali, ar smo vsagdar bili cesarovi i
kraljevi svetlosti pokorni i gotovi smo bili polag Njih svetosti nau
glavu, dicu i marim pogubiti. I hoemo, doklam budemo ivi i
doklam budemo pod krilom Njih svetlosti, listor da nas Njih
svetlost v pravici dri, kako nam se je obealo, kada smo na
Njih svetlost veru doli. Ter, premilostivni i vzmoni gospodine, mo
limo vas, vae vzmono gospoctvo, da bi vae vzmono gospoctvo
te nae rii cesarovi i kraljevi svetlosti naprvo dali, ar mi jedno i
nigdar ne emo drugoga gospodina spoznati, nego onoga, na iju smo
veru doli i koteri je nas i nau dicu prehranu. A mi smo mislili i
vee Vlakih sinov iz Turske ruke na Njih svetlost veru dovabiti, ali,
premilostivni gospodine, ako nas Njih svetlost oduri i drugomu v ruke
d, da tako ni nam ovdi ostanka, a kamo bi njim bilo, koteri bi hotili
dojti. I mi od danas ne znamo, iji li smo, iji li nismo, doklam ne
budemo imali od Boga i od kraljeve svetlosti i od vaega gospoetva
pravice, kotera nam je obeana, kada smo van doli, da i naa dica
budu znala nad im ostanu. I v tom da smo Bogu, kraljevi svctlosti
i vaemu vzmonomu gospoctvu preporueni. I od vaega vzmonoga
gospoetva budemo milostivnoga odluka akali. L gospodin Bog da
vzmono gospoctvo zdravo i veselo ivi v mnogo let. Amen.
Vzmonoga vaega gospoetva pokorni i ponizni sluge
vsi Vlaki sini Ivanike pokrajine.
A tergo: Ponizna molba vsih Vlakih sinov Tvanike Krajine na
vzmonoga i milostivnoga gospodina gospodina naega generala Slovinske i Petrinske pokrajine.
Original s tragovima vie prstenom utisnutih peata u kr.
em. arhivu u Budimpeti; Acta particularia fasc 445.

ugar.

58.
6. novembra 1618. U Linu.
Kralj Matija II. seli, da zagrebaki biskup Petar Domitrovi i dalje jo
ostane na dvoru.
Sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis domini nostri elementissimi nomine reverendissimo domino Petro Domitrovieh, episeopo
Zagrabiensi et praefatae suae maiestatis consiliario, hisce significandum.
Benigne memoratam suam maiestatem supplici eiusdem libello intellexisse, eundem domum et ad residentiam ecclesiae suae redeundi faeltatem et licenti,am demisse postulare. Praedictam tamen suam maies
tatem cum alios ob respeetus, turn etiam ne rerum Hungaricarum
expeditiones remoram perierant, pro nunc concedere non posse. Moneri
itaque nomine iamiatae suae maiestatis ipsum doininum episcopum, ut

99
taiitisper in aula suae maiestatis perduret et commissum sibi munus
obeat, donee ab aulae cancellario, qui mandato suae maiestatis ad resi-
dentiam evocatur, responsum habitum fuerit. Eidem porro in reliquo
praedicta maiestas caesarea et regia benigne propensa manet.
Decretum per imperatorem Linczii die 6. mensis novembris anno
domini 1613.
L. Ferenczffy.
A tergo: Reverendissimo domino Petro Domitrovich episcopo Zagrabiensi et sacrae caesareae regiaeque maiestatis consiliario etc. assignandum.
Original s udarenim kraljevskim
arkivu u Zagrebu; Politicum.

velikim peatom u

nadbiskupskom

14. novembra 1613. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u um et o r d i n u m r e g n i S c l a v o n i a e ex e d i c t o i l l u s t r i s s i m i comitis domini T h o m a e
E r d e o d y de M o n i o r o k e r e k , M o n t i s C l a u d i i et c o m i t a t u s
Varasdiensis comitis perpetui, regnorum Dalmatiae,
C r o a t i a e et S c l a v o n i a e b a n i a c s a c r a e c a e s a r e a e r e g i a e que m a i e s t a t i s c o n s i l i a r i i , in g e n e r a l i i p s o r u m congreg a t i o n e in a r c e Z a g r a b i e n s i die d e c i m a q u a r t a n o v e m b r i s
a n n o d o m i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s i m o d e c i m o t e r t i o l e b r a t a , e d i t i etc.
Ad literas illustrissimi domini comitis palatini, 1 ) quibus ad conventum, ex benigna suae regiae maiestatis annuentia Leuchoviae publicatum, status per nuncios invitat, respondendum erit, praemissas literas
domini palatini tarde allatas esse, qua de causa nuncios etiam debito
tempore expediri non potuisse, nihilominus extremum istius patriae
periculum, eoni'iniorum banalium insolutionem, exhaustas regnicolarum
vires, hostis vicini insolentiam et turmatas excursiones dicto domino
palatino describendum et per eundem ob clementes suae regiae maies
tatis oculos proponendum esse censentf
Similiter etiam ad literas domini Petri de Rewa, conservatoris
sacrae regni coronae deputati, ratione administrandae contributionis
excubatoribus dictae sacrae coronae deputatis, excusant se regnicolae
praemissam contributionem ad extremas necessitates banalium confiniorum
intertentionem, peditum videlicet Colapianorum conversam et erogatam
esse.
\

) Gjuro Thurzo.
. -

100
Eliguntur inquisitores taxae armaliiim et unius sessionis nobilium
# a decern annis, quantum videlicet et eui contribuerint. In comitatu
quidem Varasdiensi egregii Moyses Zaboky et Ludovicus Bedekowycfr.
in Zagrabiensi vero Ioannes Pettheo et Nicolaus Malenych, in Crisiensi
autem Franciscus Orehoczy et annotatus Nicolaus Malenych, ita vide
licet, ut praescripti inquisitores comitatus Varasdiensis in civitate Vai;i. jan. ra.sdiensi decima quinta ianuarii, comitatus vero Zagrabieiisis in civitate
6U
' Zagrabiensi praescripto similiter decimo quinto ianuarii die, comitatus
20. jan.autem Crisiensis in Reka vigesimo die proxime futuri praescripti mensis
' ianuar compareant, ubi omnes et singuli armales nobiles, quisque in
suo comitatu literas armales producere et singuli illorum iuxta proxime
praeteritam deliberationem regnieolarum unum florenum ad necessitatem
regni pro nunc solvere debebunt exceptis tamen iis5 si qui forte iam
solvissent: et sic universi armales et unius sessionis nobiles in album
regni reierantur et tempore necessitatis penes personam domini bani
persona-liter iusurgere et militare teneantur. Si qui vero contumacia
dueti in praesci'iptis locis et terminig non comparuerint, praetitulatumque florenum non solverint, deinceps non habeantur pro nobilibus
regni.
Dicam praesentis anni quicunque regnicolarum usque festum Nati. dee. vitatis domini plenarie non administraverit, ab eodem in dupla per iudices
nobilium cum vadiatione exigatur.
Comitatus Zagrabiensis et Crisiensis ad i'ortificationem Petriniae
a singulo fumo duos laboratores ad decern dies aut iuxta limitationem
domini bani a singulis quatuor fumis unum currum pro devehcndis
roboribus aptum suppeditare teneantur.
Ad fortalitium vero Zrcdichky deputatur Rechicza, Kupcbina,
.lamnicza et alia loca adiacentia.
Debi turn spectabilis ac magnifici (juondam domini Ioannis Draskow^'ch. alias bani etc., in sortem solutionis assessorum tabulae banalis
tempore celebrationis ultimi termini iudiciorum octavalium ab egregio
Luci Cancinelli contractum in rationem regni a.cceptatur.
Ad querelam egregiorum Gabrielis Bukowachky et Crregorii Jagaticli, dicatorum regiorum. contra incolas Kupchina, Rechicza, Zaversye,
Luka, Blatnicza et Sislavichy ratione armatae insurrectionis contra
praescriptos dicatores factae, statutum est, ut praemissorum incolarum
domini terrestres sub termino iudiciorum vicebanalium primitus celebrandorum Zagrabiae eosdem mri statuant et iuxta demerita illorum
sontes poenas luant. Ex quo autem haec causa publicum statum concernat, non dicatores, sed magistratus nomine egregius Nicolaus Ma
lenych contra praedictos incolas velut turbatores dicatorum et proventuum regiorum ([iierelam instituet.
Egregius Ioannes Praskoczy pro verbo iniurioso, publice contra
egregium Stephanum Domynich prolato, convincitur in emenda linguae,
centum videlicet ilorenorum Hungaricalium.
Confirmantur articuli regni superiorum annorum ratione restitutionis portionis bonorum et mrium possessionariorum aviticorum ma-

101
ternorum, egregii Michaelis Otrokoczy, in Sytomer et comitatu Zagrabiensi existente habitorum. Idoo denuo exmititur egregius Franciscus
Medossoczy, vicecomes comitatus Zagrabiensis, ad facies praemissorum
bonorum, qui universis iuridicis remediis amp u tati s portionem dicti
Michaelis Otrokoczy manibus eiusdem assignet.
Similiter ad gravem querelam miserabilis personae Pauli Brittwych
contra egregios Gabrielem et Ioannem Bobinecz statutum est, ut penes
articulum in proxime praeterita regni congregatione hac de re sancitum,
idem Franciscus Medossoczy vicecomes in termino per eundem praefigenflo exeat ad possessionem Andrassocz et Stakorocz et pertinentiarum
suarum ibidemque praescripti Bobinecz iura ad praemissa bona paterna
dicti Pauli Brittwych, si quae habuerint una cum privilegiis familiae
Brittwych sub iuramento producant. Alioquin idem vicecomes omnibus
iuridicis remediis amputatis eadem bona paterna, ut praemissum est,
dicti Pauli Brittwych eidem ipso facto restituat et resignet.
Nimcii domini Nicolai perpetui comitis a Zrinio protestantur, ne
praesens statutum quovis pacto praeiudicet iuribus ipsius domini comitis
in bonis et pertinentiis Bosiako habitis.
Literae armales Jacobi Gasparini, Martini Huzar, Ioannis Dolachky,
Georgii Mihlowych et Georgii Dragovan in regno publice praesentatae
et acceptatae sunt.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos e t conclusos,
sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praescriptis.
Lecta per viceprotonotarium regni.
Prothocolla congr. II,

111113, . zem. arhivu u Zagrebu.


60.
*

Polovicom novembra 1613. U Zagreba.


Zagrebaki biskup Petar Domitrovie moli po trei put nadvojvodu
dinanda, da njegove zahtjeve glede Srba (Vlaha) ispunio.

Fer

Serenissime princeps etc. domine omine clementissime.


Devotarum orationum etc.
Tertio iam ad serenitatem vestram supplex confugio, ut intuitu
divinae et humanae iustitiae, intuitu quoque zeli, quo fertur erga dei
ecclesias, dignaretur huic ecclesiae meae Zagrabiensi in eo clementis
sime succurrere, quatenus eadem divorum quondam regum piissima
largitate ac nmnificentissima largitione gaudere possit ac uti, divinusque in ea ita cultus promoveri, qualiter omnia rite et decente^ ad divinum et exorandum laudandum numen dirigi possint ac ordinari.

102
Fiet autem, clementissime domine, si iuxta lmmiles meas praemissas
supplicationes tandem demandaverit illustrissimo generali Sclavoniae, _)
ne sese in bona mea et Vallaehos in bonis ecclesiae meae residentes
intromittat, aut eos ulla ratione (ne cum ecclesia mea conveniant) impediat. dictos demum Vallaehos admoneat, imo eisdem serio et clemen
tissime mandet, ut ecclesiam meam, iuxta praemissos supplices libellos
meos, recognoscant matremque suam venerentur. Hoc mihi dubium
ullum est, clementissime domine, quin hac quoque in parte pietati christianae ac nomini suo sit serenitas vestra satisfactura, pro qua ego una
cum clero meo in hac eadem ecclesia mea, vita mea comite, deum" me
exoraturum ultro ac off promitto. Iterum atque iterum clemens
expecto responsum.
Serenitatis vestrae
fidelis et humilis capellanus
Petrus Domitrowych,
episcopus Zagrabiensis.
A tergo : Ad serenissimum archiducem Ferdinandum etc. supplex
libellus Petri Domitrowych, episcopi Zagrabiensis.
Suvremeni prijepis - . ratnom arhivu u ; Croatica 1613
November.

Pri pis: 14. ianuarii 1614.

61.
26. novembra 1613. U Wiener-Neustadtu.
Nadvojvoda Ferdinand moli brata nadvojvodu Maksimilijana Ernesta, da
mu izjavi svoje mnijenje zahtjevu zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia glede Srha (Vlaha)Durchleuchtiger filrst etc. Unser freundlich willig dienst etc. Freundlicher herr brueder.
W a s an uns der ehrwrdige geistliche, unser lieber andchtiger
Petrus Domitrovich, bisehove zu Agram, derjenigen AVallachen halh.
so nunmehr vil jahr lang auf seines bistumbs grund und poden frai
und ohne raiclmng einiger gab wohnen sollen, in gehorsamb supplicando gelangen lassen, uns auch flir unterschidliche wolbewegliche
intercessiones seines halb zuekomen, das haben Eur liebden aus den
beischliissen mit mehrerm unbeschwrt zu vernemen. Wann wir ihme
nun sowol wegen gemelt von hochen und ansehenlichen orten eingelangten verschreibungen, als dass wir auch sonsten seinem stift etwas
wider die gebiir wissentlichen zu entziehen zu lassen fiir uns selbsten
l

) igmund Fridrik Trautmansdorf.

103
in weuigsten nit gemaint sein, gern geholfen selien wolten, so ist hiemit
an Eur Liebden mein freundlich bruederliches gesinnen, sie geruchen
iiber sein des Agramisclien bischoven gehorsames suchen und begehrn
unsere hinterlassene kriegsrt mit ihrem berieht und rtlichen guetbedunken, auf was mitl nmblichen seinem stift am fueglichisten geholfen
werden mchte, in genaden vernemen und uns volgents selbige neben
angehengtem ihrem rtlichen wolmainen unbeschwrt berschicken und
zuekomen lassen. Und wir verbleiben Eur liebden etc. Geben in der
jNeustadtt den 26. november anno 1613.
Eur liebden
getreuer und dienstwilligister
brueder bis in statt
Ferdinand.
A tergo: Dem durchleuehtigen fiirsten herrn Maximilian Ernst,
erzherzogen zu Osterreich, herzogen zu Burgundi, graven zu Tyrol etc.
unserm freundlichen geliebten herrn bruedern.
Original s utisnutim
Croatka 1613, November.
Pripisi a tergo.

peatom . ratnom

arhivu

Beu;

9. decembris 1613.
16. decembris 1613.
10. ianuarii 1614.

62

10. januara 1614. U Gracu.


Nadvojvoda Ferdinand stavlja nadvojvodi Maksimllijanu Ernestu do znanja
razloge, s kojih ne mogu Srbi (Vlasi) da budu predani oblasti biskupa
zagrebakoga.
Freundlich geliebter herr brueder.
Eur lieb bruederlichs schreiben sambt des bischofs von Agram
eingeschlossen supplication, in welcher er gehorsamst bittet, ime diejenigen Wallachen, welche sich vor 20 jahrn auf seinen giietern heuslich
nidergericht, ime aber auch gehorsam erzaigen, vil weniger die gebiierenden zins und steuern raichen wolten, zu untergeben, und sich
entgegen erboten, si Wallachen nit als pauern zu halten, sondern inen jerlichen nun ain gemessne zinsung anzuschlagen, wie
wir solches E u r lieb hierzue deputierende commissarien fur billich
erkennen wtirden, ist uns sambt denen von Irer kais. Mt. und dero
geliebsten gemahl, item unsers freundlichen geliebten herrn vetters und
brueders erzherzog Maximilian und erzherzog Leopolden deshalben fiir
ime eingeredten und beigeschlossnen interesschreibens recht worden.
Dariiber wir nit unterlassen. zumaln dise sachen zuvor noch auf der

104
pan gewest, den obristen in Windiscliland, 1 ) als unter welches district
die Wallaclien derzeit sein, um sein bericht, sowol Eur lieb uns zuegeordenten hol'kriegsrat mit seinen rtlichen guetachten zn vernemben
und Eur lieb sodann unsere bruederliche maiming zu erffnen.
Und von liaubtzweck zu reden, sei dise sache also beschaffen,
dass noch in zeit des hievor gewesten und auch des jetzigen obristen
in Windiscliland ein gewisse anzal Wallachen, tails guetwillig aus der
Tiirkei entsprungen, tails aber mit gewalt heraus entfiert, denen weilen
sonsten kain gelegenhait si zu unterhalten oder anzusezen verhanden
gewest, die in die 70 oder 80 jar lang d glegenen wildiissen *und
wlder vor und um die grnizen, darvon vor zeiten gleiclrwol ein tail
zu bistumb Agram gehrig gewest, ergeben und zuegeaignet worden,
welche ungeheuere wildnissen si AVallachen ausgereitet, inen wohnungen, acker, wiesen zu irer narung zuegerieht, mit dem gehorsam aber,
weilen si vor den grJinizen seien, die wachten an pssen und wldern
\Tersehen heHen, und zur zeit der not, da man inen aufbieten tuet.
sich wider den erbfeind gebrauchen lassen, sein si ainen obristen in
Windisehland und seinen unterliabenden bevelchsleuten untergeben
worden.
Und ob wir gleicliwol gedachten bischoi'en selbst gern vergnten,
dass er der angezognen Wallaclien, zumaln dieselben auf seinem grund
und poden wohnen, geniiessen meclite, so sein do eh hernach volgende
erhebliche bedenken gar wol in acht zu nemben, neinbliclien: und
erstlicb. da ime bischofen solches concediert werden solte, ime, wie
alberait hievor beschehen, viel Windische und Crabatische von adl
nachvolgen und dergleichen subiection und imposition praetendirn,
dardurch nun nichts anders zu verhofl'en, als dass si Wallachen. wie
si sich dann dessen audi schon expresse und offenlich verlauten lassen,
zum aui'stand und wider in die Tiirkei hinein zu entspringen verursacht wiirden, welches, da es durch si, als denen weg und steg zum
bemuegen l^ekannt. fiirlehent werden solte, nit allain der grnizen,
sondern auch dem hinterligenden landen zu unwiderbringlichen sehaden
gewThre und gesetzt. Da si dises extrcmum gleich ain zeit lang oder
so gschwind mit tentierten, so wiirden si doch zu einen kiinftigen
notfall, wan man irer wider den erbfeind bediirfte, weder dem herrn
obrist oder seinen bevelchshabern ainichen gehorsamb leisten, sondern
sich jederzeit auf ihre dominos terrestres referiern. Item und was mehr,
kndten si sondern ire schedliche practiken und eollusiones mit dem
feind sowol den fridbriehigen tschetiren Aril besser fiirkeren und ge
brauchen.
Und ob sich zwar mehr beschribner bischof, wie obverstanden,
erboten, si nit als pauern zu halten, und ein mereres nit als diejenige zinsung, welche Eur lieb deputierende commissarien benennen
warden, von inen zu fordern, so ist doch entgegen zu befrehten, dass
er in terminis nit verbleiben wiirde, dann wissentlich und an tag, wie
di Hungerischen und Windischen stende ire untertanen strapazieren,
J

) Zignmnd Fridrik Trautmansdorf.

105
mid da er etwo unter men nur zvveen oder 3 etwas hart halten und
tributiern solle, were nichts gewisseres, als das dieselben die oder deren
nun etlich tausent, weiln si nur frei und amicher dienstbarkait unterworfen nit sein wollen, zum aufstand bewegen, und also am grosses
feuer und iibl anziinden und stiffen wiirden.
E s hat verrer zwar auch ain ansehen, als wen die reehten iure
postliminii dominis terrestribus in dergleichen fallen ichtwas tribuierten,
weiln aber ainen so wiehtigen casu salus patriae fur das hpchste gesetz zu halten auch das publicum bonum allerzeit dem privato fuergezogen werden solle, also were mer berierter bischof misers bruederlichen erachtens, sonderbar und zumaln dasselbe stilt und bistum ohne
das mit genuegsamber unterhaltung und einkomben fuergesehen dahin
zu vermanen, sich mit diser seiner prtension nur solang zu gedulden,
bis dermal ainst durch Gottes hilf die grnizen erweitert, die praesidien hinaus fur die Wallachen dilatiert und man si bier durch desto
fiieglicher in zaumb und gehorsamb erhalten muege, sodann kann durch
Ir kais. Mt. ainen jedlichen, was ime billich angehrig sein wilrdet
eingeraumbt werden. Anjetzo aber und sonderbar zu diser zeit, dass
man des feindes, wie vergangnes jahr mit Sibenbrgen vorgenomben
Avorden nit versichert, je ainmal nit rt- oder tuenlich um aus so
schlechten privatnuz wegen, welchen merbemelter bischof hierbei hette.
die grnizen, item die hinterligenden lande, ja die christenhait in ain
solche grosse gefahr und ungelegenheit zu setzen.
Eur lieb beinebens in den skehutz des allerhechsten empfelhend.
Grz den 10. januaru 1614.
Eur lieb
[Ferdinand].
Koncept . i kr ratnom arhivu u Beu; Groatica 161S-, November.
Pripis u poetku gore sa strane: Erzherzog Maximilian schreibt
erzherzogen Ferdinanden wegen des bischofs zu Agram pro Walla chis.
Pripis na kraja sa strane: Arehidnci Ferdinandu etc.
63.

20. marta 1614. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sahora.

A r ti u li d o m i n o r u m s t a t u u m e t o r d i n u m r e g n i S c l a v o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t i o n e e d i c t o
i l l u s t r i s s i m i comitis domini domini Thomae E r d e o d v
b a n i etc., i n a r c e Z a g r a b i e n s i v i g e sima die m e n si s m a r t i i
anno domini m i l l e s i m o sexcentesimo decimo
quarto
celebrata. conelusi.

106
d fortificationem Petriniae deputantur comitatus Zagrabiensis
et Crisiensis, a singulo rumo laboratores duo ad decern dies, qui vigesima prima proxime I'uturi mensis aprilis operi manum adhibebunt,
comitatus autem Varasdiensis ad fossatum Caproncense laboratores
suos modo praemisso praestare tenebitur. Singuli autem vicecomites et
iudices nobilium cum suis processibus personaliter comparere erunt
astricti.
Ad intertentionem haramiarum Colapianorum et alias necessitates
regni status et ordines regni pro hoc anno contribuunt a singulo i'umo
llorenos Hungaricales septem, quorum medietatem ad i'estum Nativitatis
8. sept. beatissin?ae Mariae Virginis, residuitatem vero ad festum beatae Oatha25. nov.rinae Virginis et Martyris proxime ruturum administrabunt.
Statutum insupcr est, ut iuxta articulos superionim annorum reverendissinms episcopus Zagrabiensis 1 ) tanquam dioccesanus, censuris
ecclesiasticis procedat contra haeretica pravitate imbutos cives et incolas
civitatis Varasdiensis ac alios etiam regnicolas haereseos notatos.
Similiter illustrissimus dominus perpetuus comes comitatus Varas
diensis et horum regnorum banus penes benignam commissionem sacratissimae suae maiestatis, do mini nostri clementissimi, in facto pracmissi exercitii haereseos, in praescripta civitate Varasdiensi severe
procedat et contradictionem etiam nomine eiusdem civitatis in capitulo
Castriferrei coiltra publica statuta huius regni factam,2) idem dominus
banus percontetur, utrum cum consensu totius civitatis sit facta nee
non; et sic deinde ulterius contra scrhtes procedat, evocando ipsos iu
publicam congregationem regni, ubi pro demerito facti indicium recipiant.
Eliguntur legati ad sacratissimam suam maiestatem reverendis
simus dominus episcopus Zagrabiensis et Nicolaus Mallenich rationc
introductionis banalis iuxta instructionem eiusdem sub sigillo regni
dandam, quibus pro expensis ordinantur sexcenti floreni Hungaricales.
Similiter eliguntur nuncii pro futura diaeta Posoniensi admodum
reverendus Balthasar Napuly praepositus et (xregorius Petheo, quibus
concedentes expensae dabuntur.
De manifestis praedonibus, homicidis, incendiariis et latronibus
confirmantur priores articuli.
Egregius Julius Cikulin iuxta praecedentis diaetae articulum et
statuta regni, utpote hactenus extraneus existens, fidelitatis homagium
solenniter publice deposuit, protestantibus tamen nunciis dominorum comitum a Zrinio, ne praeiudicet futurae eiusdem dandae rationi.
Arma reverendissimi domini Petri Domitrowych (et agnatorum
suorum) episcopi Zagrabiensis et sacrae caesareae regiae maiestatis
consiliarii, et Demetrii vayvodae Caproncensis in regno nemine contradicente praesentata ac etiam confirmata sunt.

) Petar Domitrovi.
) . gore str. 8889 1613).

107
In quorum omnium praemissorum robur et rmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto pari que consensu editos et conclusos
sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praescriptis.
Lecta per me Steplianum Pathachych.
viceprothonotarium regni.
Prothocolla congr. II, 114115, kr. zem. arhivu u Zagrebu.
64.

7. augusta 1614. U Linu.


Kralj Matija 11. uzima u zatitu stanovnike Omike Krajine u Dalmaciji
protiv senjskih Uskoka potvrdjui im pismo kralja Rudolf a, izdana u
Pragu 3. aprila 1599.
Nos Mathias etc. memoriae commendamus tenore praesentium
signit'icantes quibus expedit universis, quod pro parte et in persona
universorum populorum et incolarum provinciae Primoriae, Gorscha
suppa et Superioris Craynae regni nostri Dalmatiae, exhibitae sunt
nobis et praesentatae in paribus quaedam mandati literae serenissimi
quondam Rudolphi Eomanorum imperatoris ac Germaniae, Hungariae,
Bohemiae, Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae etc. regis fratris et praedecessoris nostri charissimi, quibus mediantibus praefata maiestas caesarea et regia fidelibus nostris egregiis nobilibus ac agilibus capitaneo,
vicecapitaneo. vayvodis, signiferis caeterisque militibus, equitibus et peditibus in praesidio nostro Segniensi ac eiusdem circumiacentibus nostris
coniiniis stipendia merentibus firmiter et districte praecepisse dinoscebatur, ne praedictarum provinciarum et districtuum nee non locorum
ac villarum in tenore eiusdem mandati nominating specificatorum ho
mines et incolas, in quos videlicet nullo habito pro tunc christianitatis
respectu, tanquam contra perennes christianitatis hostes Turcas excursiones fecisse aliisque violentiis, iniuriis, damnis et molestiis molestare
et aitlixisse exponebantur, peramplius saevirent eosque (quod praeteritis
temporibus omnino committebatur) hostiliter peramplius impeterent et
affligerent, tenoris inirascripti suplicatumque maiestati nostrae debita
cum instaritia extitit humiliter, quatenus nos praedictas memoratae sacrae
caesareae regiaeque maiestatis literas omniaque et singula in eis contenta, ratas, gratas et accepta habentur, confirmare et rob- dignaremnr; quarum quidem literarum tenor talis est:
Rudolphus s e c u n d u s etc. fidelibus nostris egregiis, nobilibus ac
agilibus capitaneo, vicecapitaneo, vayvodis, signiferis caeterisque mili
tibus nostris, equitibus et peditibus, in praesidio nostro Segniensi ac
eidom circumiacentibus nostris coniiniis stipendia merentibus, simul

108.
vel divisim constitutis, modernis ac futuris, salutem et gratiam. situm est maiestati nostrae denuo gravi cum querela in personis universorum incolarum et inhabitatorum villarum Sfinischia, Chuchichy,
Slime, Breszli superioris et inferioris nee nun Bast, Velico bardo,
Macar, Cotisina, Tueepy, Raasziani aliter Bachuliczy vocata, item Podgora, Vuruglia, Ottuschy, Drasznicza, Igrany, Zivogostia, Zubach, Drivenich, Chlenach, Zaostrog, Podaza, Briz, Grrenchenich, Paszichna, Lapsan,
Brystha, Poza, Jaczena, Dobrogostia, Bazina, Szternicza, Chirnochia,
superior et inferior Wydogna, Plina, Vorbicza et Grabovacz nuncupatarum provineiae Primoriae, alio nomine Craina nominata, in regno
Dalmatiae sitae, qualiter essent nonnulli vestrunv, qui non curatis tot
seriis mandatis nostris, antehac ad vos datis, in praefatam provineiam
Primoriae aliter Craina dictae pro libitu sno excurrerent ibidem que
nullo habito ehristianitatis respectu incolas illos in modum Turearum
depraedarent atque abducerent omnisque generis erudelitates in eos
exereerent, nimirum illos occidendo, dentes eis excutiendo, aures abseindendo, gravi aere pactando ac nunc Turcis, nunc christianis divendendo
aliisque diversis et exquisitis modis illis insultarent ac opprimerent iniuria,
damno et excidio ipsorum manifesto. Suplicatum propterea maiestati
nostrae nominibus et in personis eonmdem incolarum extitit liumillime,
ut ipsis super praemissis de oportuno remedio gratiose provider] dignaremur. Quorum lamentabili ac humili suplicatione clementer exaudita,
(|uum non ignoretis eiusmodi excursiones et erudelitates vobis iam saepius strictissime per,nos fuisse interdictas et vos in illis confiniis ideo'
interteneri, ut fideles christianos contra rabiem et impetum hostium
Turearum defendere, non autem opprimere ac omnibus iniuriis afficere
debeatis, prout hoc ipsum in potenim nullo modo amplius fieri aut
tolerari velimus. Q,uapropter fidelitati vestrae et vestrum singulis barum
serie firmissime denuo ac ex superabundant! comniittimus et mandamus
aliud habere nolentes, quatenus a 111 odo in posterum in praefatos incolas
memoratae provineiae Primoriae, aliter Crainia vocatae, nullis omnino
violentiis, rapinis aut crudelitatibus, quovis sub praetextu saevire neque
pecora eoi'um magna vel parva abripere et abigere aut victualia, panem
vel vinu in aliasqiie (juasvis res violenter eis auferre aut vastare nullique
hominum illius provineiae cuiuscunque sexus, aetatis et conditionis
existant, in personis, honore vel bonis ullam violentiam, dedecus, aut
damnum quoeunque nomine cessetis ulterius inferre aut adversi quid
intentart^ eosque indebite impetere et molestare, sed potius omnes et
singulos dictae provineiae Primoriae sive Crainae incolas et inhabitatores
tanquam christianos in suis sedibus et bonis quiete et pacifice residere
et habitare permittere ac contra hostes tueri, protegere et defendere
atque a praemissis vestris excursionibus, rapinis, depraedationibus tandem
penitus cessare et supersedere illasque vestris quoque hominibus ac servitoribus strictissime et omnino de quovis tempore interdicere aliosque
etiam a similibus debitis modis *compescere nee non enim Turcicum in
Makarscho habitantem cum duobus servitoribus suis Turcis durante
benigno nostro beneplacito in persona cunctisque rebus suis ac bonis

109
i

indenmem eonserVare nullisque miuriis, rapinis ac violentiis affieere, sed


quiete et pacifice ipsum cum familia. sua ibidem habit-are permittere
debeatis et teneamini secus sub gravi indignationis nostrae poena nullatenus faeturi, praesentibus perlectis, exhibenti restitutis. Datum in arce
nostra Pragensi tertia die mensis aprilis anno domini millesimo quingentesimo nonagesimo , regnorum etc.
Nos itaque praemissa supplicatione praeiatorum universorum populorum et incolarum provinciae Primoriae, Grorscha suppa et Superioris
Crainae modo praedicto facta benigne exaudita elementer et admissa
memoratas praedecessoris nostri imperatoris et regis literas, quoad omnes
earum continentias, clausula et puncta admisimus, roboravimus et confirmavimus, roboramus et pro praedictis universis populis valituras confirmamus imo denuo et de novo easdem admittimus, harum nostrarum
vigore et testimonio literarum. Datum in arce nostra Lyncz Austriae
Superioris die septima mensis augusti anno domini millesimo sexcentesimo
decimo quarto, regnorum etc.
Liber regius u kr. ugar. zem. arhivu u Budimpeti (s natpisom:
Confirmatio literarum mandati pro provinciarum Dalmatiae incolis").
65.

16. augusta 1614. U Somogyvra.


Vesprimski

biskup Franjo Ergeljski preporuca palatinu


za bana Ivana Keglevia.

Gjuri

Thurzo-nu

Illustrissime domine domine patrone colendissime. Orationum etc.


Literas illustrissimae celsitudinis vestre, ex arce sua Bittslie tricesimo proxime evoluti mensis iulii die ad me datas* luce hesterna prinram accepi, quibus ad sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis,
domini nostri clementissimi, mandatum mibi seri demandat, ut opinionem meam (postquam illustrissimae celsitudinis vestrae secundum
mentem suae maiestatis sacratissimae ex improviso dominos eiusdem
maiestatis caesareae consiliarios convocandi facultas detur) super
eo, quisnam in locum spectabilis ac magnifici cmitis domini Thomae
Erdeodi de Moniorokerek etc. ad officii et muneris banalis functionem
sufficiendus et deligendus esset, primo quoque tempore perscribere et
signifieare deberem. Quibus illustrissimae celsitudinis vestrae mandatjs,
uti par est, obteinperare eupiens, tenuem opinionem meam ita declarandam et significandam duxi. Quatuor in regno Selavoniae magnifici
viri. usu et experientia rerum* praestantes, mihi in mentem veniunt,
nimirum magnifici domini Ioannes Keglevith de Busin, (leorgius simi
liter Keglevich, praesidii Vesprimensis capitaneus, Petrus Draskovith
de Trakostan et Benedictus Turoczi de Ludbregh, quorum Petrus Dra
skovith propter aetatem suaiu iam deelinantem cuiusque officii curas et

110
niolestias pergraves, Benedictiis Turoczi ob facultatum penuriam, Gleorgius Keglevith, quia utiliori gaudet officio, banale officium in Immeros
suos assumere facile recusabunt. Magnificus tamen Ioannes Keglevith,
corporis viribus pollens, bonis stabilibus et opibus affluens, industria
ac rerum experientia sufficiens, cuius progenitores quoque eo banali
officio praefuncti fuere (si spectabilis ac magnificus dominus Thomas
Krdeodi curam et administrationem eius officii omnino detreetaverit)
commode et laudabiliter iam fato banali officio satisfacere poterit. Q,uam
opinionem meam brevibus illustrissimae celsitudini vestrae mandsito
eiusdern perscribendam duxi. QJuod reliquum est, deus etc. Datum ex
arce Simegh 16 mensis augusti, die anno domini 1614.
Illustrissimae eelsitudinis vestrae
servitor et sacellanus
Franciscus Ergheliu,
episcopus Vesprimiensis.
tergo : Illustrissimo domino domino comiti Georgio Thurzo de
Bethlenfalva, regni Hungariae palatino et iudici Cumanorum, nee non
de Arva et eiusdem comitatus perpetuo comiti ac sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis intimo consiliario et per Hungariam locumtenenti etc. domino colendissimo.
Cito (6 put), citissime (1 put).
Original s prstenom utisnutim peatom . ugar. zem. arhivu u
Budimpeti; Thurzo leveltdr fasc. 82 nr, 28.
66.

23. augusta 1614. U Linu.


Kralj Matijas II. die Nikolu Malakoczyja Susjedgradskoga u red velikaa.
Mathias etc. tibi fideli nostro Nicolao Malakoczy de Zomzedvara
salutem et gratiae nostrae regiae erga te continuum incrementum. Quuni
potestas imperatorum et regum ac principum clarissiniorum dignitas
non solum ad tuenda regna ct imperia, bonarum legum defensionem a
deo optiino maximo cnstituta, sed et fideles quoque et bonos subditos,
quorum studio, opera, lahore ac servitiis ditiones suas principes divina
oiylmatione constituere augeretjue et conservare soliti sunt, dignis praemiis, honoribus et privilegiis sedulo prosequantur et uniuscniusque virtuti convenienter respondeant, quod tametsi ex quodam debito virorum
principum officio et velati generali regnantium ordine fieri soleat, tamen
nos partim eo, part im ex nostra dementia amplioribus evehendos
honoribus et clarioribus donis condecorandos esse -putamus, qui propriis
actibus fidelibusque obsequiis et virtutum meritis caeteris praestant,
ouo nimirum ordine observato subditoram nostrorum animi veluti acri

Ill
stinilo ad praeclara virtutis, huimmitatis et immortalitatis studia procul
dubio extimulari et incitari consueverunt. Quum itaque harum rerum
eonsideratio animo nostro haereat, tu, Nieolae Malakoczy de Zoinzedvara, pro praesenti dignus nobis occurristi, quem regia nostra nmnificentia, exigentibus id praeelaris tuis meritis et virtutibus, benigne
ornaremus, utpote qui ex antiqua et bene laudata nobilium regni istius
nostri Hungariae prosapia genitus nobis commendari nieruisti niaiorumque et antenatorum tuorum, qui et domi et in militia egregia virtutuni suornm monimenta edentes et principes viros, dignos honoris
titulo, merito eonsecuti fuere eharique et accepti apud proceres et
principes viros eiusdem regni nostri habiti sunt semper, vestigiis laudal)ili conatu quoque insistens studia verae nobilitatis consequi adniteris
et rerum virtutibus deditarum aenmlum ostendis tuaeque erga nos et
augustam domum nostram Austriacam devotionis et obsequii edere volens, in aula nostra penes personam nostram manens, cura et dementi
cum satisfactione nostra studium et servitia impendisti et ex praefatorum lidelium nostrorum eonsiliariorum Hungarorum speeiali et diligenti
oommendatione inposterum etiam constanter permanere constituisse non
oI)scure cognovimus. Pro his igitur tuis meritis et servitiis modernis
et futuris te tuosque liaeredes et posteritates universas ex certa nostra
scientia motuque proprio ac ad fidelium nostrorum dominorum praelatorum, baronum et magnatum consilio ex coetu et numero nobilium
existentes in coetum et numerum praedicti regni nostri Hungariae partiumque ei sulnectarum magnatum sive baronum rubra cera in literarum
suarum obsignatione utentium recipiendos, aggregandos, annumerandos
creandosque et praeficiendos duximus volentes et praesentibus decernentes, ut tu, Nieolae Malakoczy haeredesque et posteri universi, a
modo deinceps futuris semper ac perpetuis temporibus omnibus illis
gratiis, privilegiis, honoribus. indultis, immunitatibus, libertatibus et
exemptionibus, quibus dicti regni nostri Hungariae partiumque ei subiectarum magnates et barones sive de iure sive de antiqua consuetudine
aut aliter qualitercunque utuntur et fruuntur, tam intra, quam extra
comitia et iudiqia aut alias ubivis uti, frui et gaudere literasque vestras
quascunque cera rubra instar aliorum baronum munire et obsignare
possitis et valeatis, imo recipimus, aggregamus, annumeramus creamusque et praeftcimus harum nostrarum secreto sigillo nostro, quo ut rex
Hungariae utimur, impendenti communitarum vigore et testimonio lite
rarum. Datum in arce nostra Lyncz Austriae Superioris die vigesima
tertia mensis augusti anno domini millesimo sexcentesimo decimo quarto.
Liber regius u kr. ugar. zem. arhivu u

Budimpeti.

112
67.
10. novembra 1(314. U Varadinu.
frrof Tomo Erdodg pozivlje opinu grada Zagreba na sabor u Zagreb za
27. novembra.
Prudentes et circumspecti domini nobis honorandi.
Quoniam nuneii a sna sacratissima caesarea regiaque maiestate
domino nostro ciementissimo, per dominos regnicolas ex praesenti proxima congregatione exmissi, redierint, nosqne apud eandem sacratissimam caesaream regiamque maiestatem officio banatus ex certis ratiouibus valedixerimus missionemque superinde ab eadem sacratissima
maiestate receperimus, ideo nos generalem congregationem dominis statibus et ordinibus regnicolarum necessarie indicendam et promulgandam
esse duximus, (piam etiam deo bene propitio in civitate libera regiaque
Montis Graeeensis Zagrabiensis ad feriam quintam proximam post festum beatae Catliarinae virginis et inartkyris, id est ad diem vigesimum septimum praesentis mensis novembris, celebrare decrevimus. E a
propter vos monitos esse voluimus, velint die et loco in praetaetis per
suos homines et nuncios cum suffieienti informatione comparere in mediumque dominorum regnicolarum ex officio bonorum civium patriae
pro publico consulere. Datum in arce nostra Varasdiensi 10 mensis
novembris' 1614.
Eornndem amicus benevolus
Comes Thomas Erdeody.
A tergo: Prudentibus et cireumspectis dominis iudici iuratisque
civibus ac toti communitati liberae regiaeque eivitatis Montis Grae
eensis Zagrabiensis, amicis nobis honorandis.
Original s utisnutim
Zagrebu, Erd'dyana.

peatom u arhivu

Jugoslavenske

akademije u

68.

27. novembra 1614. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u um et o r d i n u r e g n i S o l a
s' o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m o n g r e g a t i o n e e d i c t o il l u s t r i s s i m i com it is d o m i n i d o m i n i T h o m a e E r d e o d i de Monio e r e , b a n i e t c . in c i v i t a t e l i b e r a r e g i a M o n t i s G r a ec e n s i s Z a g r a b i e n s i s v i g e s i m a s e p t i m a die m e n s i s novem
bris anno domini millesimo s e x e e n t e s i m o decimo quarto
c e l e b r a t a. e n d u si.

113
In primi reverendissimus dominus Petrus Domitrowych, episcopus
ecclesiae Zagrabiensis et egregius Nicolaus Malenych, ex proxime
praecedenti congregatione regnicolarum Lincium ad sacram caesaream
regiamque maiestatem, dominum nostrum clementissimum, r^atione officii
et introductionis banalis delegati nuncii, benignam suae maiestatis resolutionem oretenus retulerunt. 1 )
Quia autem illustrissimus comes dominus Thomas Erdeodi, officio
banatus iam secundario foeliciter laudabiliterque perfunctus, a praefata
sacra caesarea regiaque maiestate rude donatus sit, idemque dominus
comes in praesenti congregatione coram universis statibus et ordinibus
regni praemisso officio banali publice valedixit, cui iidem status et
ordines regni pro praeclaris suis in patriam benemeritis strenueque in
officio navata opera, cum in referendo pares non sint, immortales agunt
gratias. Nihilominus petunt eundem dominum comitem, ut iuxta benig
nam requisitionem suae maiestatis idem dominus comes officio banatus
plenarie prout hactehus, eousque fungatur, donee novus banus cum banderio suae maiestatis more alias consueto publice installatus fuerit,
quod etiam idem dominus comes ob communem salutem et permansionem
dulcissimae patriae se ad tempus facturmn obtulit, modo ne sua maiestas
praemissam installationem differat.
Ut autem iidem status et ordines regni vel in aliqua parte erga
dictum dominum comitem pergratam animi ipsorum notam declarare
possint, eidem officium capitaneatus peditum regni per illustrissimos
dominos comites, filios videlicet illustrisimae suae dominationis, administrandum censuerunt praef atumque capitaneatum apud praescriptum domi
num comitem, donee videlicet dicto officio fungi voluerit, relinquunt.
B-estantias contributionum tarn praesentis, quam superiorum anno- 2. febr
rum usque festum Purificationis Beatae Mariae Virginis proxime futurum i6i5.
universi domini status et ordines regni a bonis ipsorum solvant; qui
vero usque praemissum terminum non solverint, in dupla convieti sint
et per iudices nobilium vadientur, quae dupla exactori plenarie assignetur, quinta tamen pars eiusdem duplae iudicibus nobilium pro labore
per exactorem detur, reliquum vero in utilitatem regni convertatur.
Deputantur autem exactores rationum superiorum contributionum
regni: reverendissimus dominus episcopus Zagrabiensis 2 ) tanquam praeses
et reverendissimus dominus Balthasar Napuly, praepositus maior et
canonicus eiusdem ecclesiae, magnificus dominus Petrus Draskowych,
Gregorius Petheo, Mcolaus Malenich, Gregorius Sughnetich et viceprothonotarius regni, 3 ) non obstante unius vel alteris absentia, qui
quidem exactores rationum, dum eis commodum tempus videbitur, termi
num perceptoribus reddendae rationi praefigent, ubi omnes perceptores
J
) Generalni Konvent" austrijskih, ekih i ugarsko-hrvatskih stalea vijeao je
na poziv kralja Matije II. u Linu od' 11. do 25. augusta 1614. ffl, 0 tom Gindely,
Der erste osterr. Eeichstag zu Linz in Jahre 1614. (Sitzuagsberichte der Phil. hist.
Olasse der Akademie der Wissenschaften. Vol. 40, str. 230 i dalje).
2
) Petar Domitrovi.
3
) Stjepan Patai.

MONUMENTA HIST. XLI1I. ACTA COMITIALIA V.

114
et iudices nobilium cum suis extradatis comparere et rationem dare tenebuntur. E t quia exactores contributionum hactenus hi fraudem regni
plurimas restantias causare bonaque regnicolarum etiam, a quibus solutum esset, ad vadiandum iudicibus nobilium extradare soliti sint, ut
itaque huiusmodi abusus tollantur, statutum est, quodsi deinceps exactori
ultra viginti quinque florenos hungaricales expeditoriae per iudicem
nobilium tempore vadiationis, penes extradatas eorundem exactorum
fiendae, repertae fuerint, extunc idem exactor in tanta quantitate summae
pecuniarum pro usu regni et iudice nobilium modo quo supra convertendae ipso facto convictus sit.
Egregio Francisco Medossoczy exactori contributionis praeteritorum
annorum dantur expeditoriae ita tamen, ut restantias suas iudicibus
nobilium pro vadiatione extradatas tempore primitus dandae ratioms
aliorum perceptorum rectificet, de eisdemque rationem reddat.
Quoniam in regno plurimae querelae exaudiuntur eorum, quorum
praedecessores vel etiam ipsimet bona seu iura possessionaria ipsorum
aliis usque ad tempus inscripsissent et oppignorassent, huiusmodique
bona oppignorata vel quia paria literarum inscriptionalium, iniuria temporum amittentes, non haberent, vel quia centum florenos hungaricales
summa mscriptionalis excederet, a possessoribus etiam deposita inscriptionis summa, rehabere minime possent, sed cum maximo ipsorum damno et
iniuria contra divina et humana iura bonis suis carere cogerentur, universi
itaque status et ordines regni unanimi voto statuunt eg decernunt, quod dein
ceps, quicunque huiuscemodi bona sua seu iura possessionaria a se vel praedecessoribus suis pro quantacunque summa cuipiam oppignorata esse
Uteris vel humano testimonio docere potuerit, extunc possessorem talium
bonorum primo per iudicem nobilium admonere faciat cum pecuniis.
qui, si pecuniam sum levaverit, bene quidem, si vero non, extunc citetur
in primitus celebrandam sedem iudiciariam comitatus eiusdem, ubi tali a
bona adiacere dignoscuntur, ad levandam pecuniam suam producendasque literas inscriptionales vel contrarium ius probandum, quod nisi fecerit,
ipso facto vicecomes per eandem sedem iudiciariam ad faciem talium
bonorum oppignoratorum exmittatur, qui vel penes productas literas
inscriptionales (observatis tamen omnibus eonditionibus in eisdem uteris
specificatis) vel vero Uteris inscriptionalibus non existentibus penes humanum testimonium huiuscemodi bona oppignorata, quibusvis iuridicis
remediis obstare non valentibus, eisdem, quibus competere videbuntur,
restituere et assignare possit atque debeat.
Comitatus Zagrabiensis deputatur ad immittendam Colapim compendiosiori via in Zavum, penes Twren et Berzay, ita ut a singulo
fumo duos laboratores ad decern dies praestare teneantur, dum videlicet
illustrissimo domino comiti Thomae Erdeody bano commodum visum
fuerit.
Praeterea statutum est, ut bona ecclesiarum ita serviant deinceps,
ut praestent laboratores suis parochialibus ecclesiis, prout eiusdem loci
coloni domino terrestri serviunt.

115
Statutom insuper est, ut penes articulum regni ratione liquidorum
debitorum editum procuratores ita emerita sua salaria a principalibus
acquirere possint, si videlicet contrarii eisdem suis principalibus depraehensi non raisse comperientur.
Egregius Georgius Mikulych convincitur in centum florenos hungaricales pro verbo inmrioso illustrissimo domino comiti Thomae Erdeody
bano coram regno publice prolato.
Reverendissimo domino episcopo Zagrabiensi 1 ) pro labore et remsione expensarum praemissae legationis Linciensis illi centum et
sexaginta floreni hungaricales, quibus Matthiae Posarell perceptori
obligatur, ex contributione regni persolvi statuuntur.
Similiter egregio Stephano Patachych viceprothonotario regni
ratione oficii viceprothonotariatus restantiis contributionis praesentis
anni centum floreni hungaricales deputantur.
Publici homicidae, incendiarii et praedones iuxta articulos supe
riornim annorum ubique per quosvis capi possint et supremo comiti
eiusdem comitatus pro demerito puniendi tradi debeant.
Nomine generosi Nicolai Malakoczy literae sacrae caesareae regiaeque maiestatis, domini nostri clementissimi, magnii'icentiae titulum in
se contmentes, publice praesentatae per statusque et ordines regni
acceptatae sunt. 2 ) Similiter armales Jacobi Gaily wif.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum
loco, die et anno praescriptis.
Lecta per me magistrum Stephanum
Pathachych viceprothonotarium regni.
Prothocolla congreg. II, 116118. . zem. arkivtt u Zagrebu.
-) Petar Domitrovi,
) Gl. gore str. 110111 br. 66.

II.

HRVATSKO-SLAVONSKI SABOR]
ZA BANOVANJA BENEDIKTA THRCZYJA
LUDBREKOGA
6151616).

69.
16. februara 1615. U Beu.
Ban Benedikt

Thuroczy

polaze pred kraljem Matijom


i tajnoga savjetnika.

U. prisegu bana

a)
J u r a m en t u m s u p e r b a n a l i officio m a g n i f i e s B e n e
d i c t ! T h u r o c z y c o r a m s u a m a i e s t a t e 16 f e b r u a r u a n n o
1615 V i e n n a e s o l e n n i t e r p r a e s t i t u m .
Ego Benedictus Thuroczy de Lu[d]bregh, regnorum Dalmatiae,
Croatiae et Sclavoniae banus, iuro per deum vivum et eius genitricem
Virginem Mariam et omnes sanctos et electos dei, quod ego omnibus
coram me causantibus et in omni negotio, quod ad officium meum pertinebit, odio, amore, favore, timore, pree et praemio postpositis absque
cuiusVis personae, divitis scilicet et pauperis, respectu rectum iudicium,
iustitiam et executionem pro posse meo faciam officiumque banatus
per sacram caesaream regiamque maiestatem, dominum mihi clementissimum, durante eius beneplacito concessum, eius maiestati fideliter
conservabo et in omnibus ad praedictum officium pertinentibus fideliter
procedam. E t quandocunque sua maiestas officium a me repetierit,
omni occasione, difficultate, dilatione semotis, suae maiestati resignabo.
Sic me deus adiuvet etc. etc.
b)
Juramentum
eiusdem super consiliariatu
eadem
die et hora, u t s u p r a .
Ego Benedictus Thuroczy de Lu[d]bregh, regnorum Dalmatiae,
Croatiae et Sclavoniae banus, iuro per deum vivum et gloriosam dei
genitricem Virginem Mariam ac omnes sanctos et electos dei, quod
cum sacra caesarea regiaque maiestas, dominus mens clementissimus,
me in consilium suum adhibere dignata sit, amodo imposterum suae
caesareae et regiae maiestati ac succesoribus eius legitimis, scilicet
Ungariae regibus, in omnibus tidelis et obediens ero, et in quacunque
re interrogatus fuero, fidele, bonum et utile consilium dabo. Odio, amore,
timore, favore aliisque complacentiis et affectibus semotis, amicos suae

120
maiestatis caesareae et regiae pro amicis, inimicos pro mimieis habebo, consilia et secreta maiestatis suae caesareae et regiae mihi in
consilio vel per literas aut aliter qualitercunque commissa, nemini
pandam nee evulgabo. I t a me deus adiuvet, beata Virgo Maria et
omnes sancti dei.
Liber regius u kr. ugar- zem. arhivu u

Budimpeti-

70.

16. februara 1615. U Bea.


Kralj Matija II. imenuje hana Benedikta

Thuroczy ja tajnim savjetnikom-

Nos Mathias etc. memoriae commendamus tenore praesentium


significantes quibus expedit universis, quod nos attentis et diligenter
consideratis fidelitate et fidelium servitiorum gratissimis meritis fidelis
nostri magnifici Benedicti Thuroczy de Ludbregh, nunc recenter ob
egregia eiusdem in patriam merita per nos regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae creati bani, quae ipse sacrae priinum
regni nostri Hungariae coronae et deinde maiestati quoque nostrae
domi et militiae summa animi alacritate et promptitudine sedulo ac
indefesso studio fideliter, utiliter ac constanter exhibuit et impendit
ac imposterum quoque sicuti nobis de ipso benigne persuasum habemus
exhibere et impendere non cessabit, eundem itaque Benedictum de
Thuroczy de Ludbregh, uti benemeritus est, in numerum quoque fide
lium consiliariorum nostrorum Hungarorum recepimus, aggregavimus et
annumcravimus, volentes et per expressum decernentes, ut tarn consueto salario ex camera nostra Hungarica pendendo, quam vero reali
inter caeteros consiliarios nostros sessione et voto aliisque omnibus
honoribus, privilegiis, praerogativis et libertatibus, quibus ca^eteri fideles nostri consiliarii Hungarici utuntur, fruuntur et gaudent, uti, frui
et gaudere per omnem suam vitam possit et valeat, imo recipimus,
aggregamus, annumeramus volumusque et decernimus harum nostrarum
vigore et testimonio literarum. Datum im civitate nostra Vienna Austriae die 16 meusis februaru anno 1615, regnorum nostrorum etc.
Liber regius u kr. ugar. zem. arkivu u

Budimpeti.

71.

16. februara 1615. U Beu.


Kralj Matija II. javlja staleima kraljevine Dalmacije, Hrvatske i Sla
vonije, da je Benedikta Thuroczy ja Ludbrekoga imenovao banom-.
Mathias etc.
Reverende, honorabiles, speetabiles, magnifici, egregii et nobiles,
prudentes item et cireumspeeti, fideles nobis dileeti.

121
Postquam regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae
banatus orficium, quod iidelis noster spectabilis ac magnificus comes
Thomas Erdeody de Moniorokerek, Montis Claudii et eomitatus Varasdiensis comes perpetuus et consiliarius noster, per certos annos magna
cum laude et benigna nostra satisfactione fideliter gessit, per eius ab
illo dimissionem, ad humilem et instantem ipsius petitionem per nos
factam, aliquantisper vacare contigit, omittere pro paterna nostra cura
et erga haec regna nostra benigna qua ducimur arfectione non potuimus,
quin de persona ad tantum orficium idonea primo quoque tempore cogitaremus, eamque ad hanc dignitatem, ut regnis nostris praefatis rite
praeesset, eveheremus. Confisi itaque in fidei constantia, prudentia
rerumque experientia et animi fortitudine ac dexteritate fidelis nostri
magnifici Benedicti Thuroczy de Ludbregh, equitis aurati et consiliarii
nostri, eidem praelibatum banatus officium durante nostro beneplacito
cum omni honore, autoritate et iurisdictione, quibus alii praedecessores
ipsius banique nostri usi et gavisi sunt, clementer concredidimus et
contulimus ipsumque pro praefatorum regnorum nostrorum bano vobis
nominamus et declaramus. 1 ) Fidelitati igitur vestrae et vestrum sin
gulis harum serie firmissime committimus et mandamus, ut ad diem et
locum vobis pro generali congregatione siVe conventu per fideles nostros
reverendum Petrum Domitrovich, episcopum Zagrabiensem et consiliarium nostrum, necnon magnificum Petrum Draskowich de Trakostian,
tanquam eommissarios nostros (quibus introductionem et installationem
praefati bani nostri demandavimus) indicenduin et promulgandum sine
excusatione et renitentia certo con venire atque rccepto ab illo debitae
fidelitatis solito iuramento, ilium pro bano nostro ac post maiestatem
nostram, pro vestro magistratu tenere, habere et recognoscere, debitum
illi honorem ac obedientiam praestare et exhibere eiusque iurisdictioni
et mandatis legitimis quovis tempore, uti fideles subditos decet, parere et obtemperare omnimodo debeatis et teneamini. Secus etc. Datum
in civitate nostra Vienna die 16 mensis februaru anno domini 1615.
Koncept u kr. ugar. zem.
cancel- nr. 597. anni 1615.

arhivu

u Budimpeti;

Concept, exped.

Pripis gore : Ad universos status regnorum Dalmatiae, Croatiae


et Sclavoniae.
Suvremeni prijepis

u nadbiskupskom

arhivu u Zagrebu;

Vjesnik zem. arhiva X, 193194. (po

) U prijepisu: nominavimns et declaravimus.

prijepisu).

Politicum.

122
72.
15 marta 1615. U Vinici.
Ban Benedikt Thuroczy moli predsjednika dvorskoga ratnoga vijea
baruna Ivana Mollarta, da mu posije banski banderij i tromjesenu plahi
za isplatu banske ete.
Illustrissime domine domine mihi multum observandissime, salutem
et servitiorum meorum debitam commendationem.
In recenti tenere memoria illnstrissimam dominationem vestram
non dubito, quam elementi resolutione sacratissima sua regia maiestas,
dominus noster clementissimus, me in offitium banatus per certos suos
commissarios introducendum et installandum Vienna expedivit. Verum
cum ex antiquo istius regni usu et consuetudine introductio banalis
absque banderio regio solenniter peragi vix possit, illustrissimam do
minationem vestram iterurn atque iterum rogatam esse volui, ut praeseriptum banderium regium per praesentium exhibitorem, deputaturn
vero trium mensium stipendium quatocitius expedire dignetur, ut cum
banderio regio primo quoque tempore iuxta observatum hactenus morem
et consuetudinem solenniter' introduci militesque banales in stationem
ipsorum dveniente stipendio delegare provinciaeque mihi traditae satisfacere valeam, quod illustrissimam dominationem vestram ob commune
bonum et amorem, quo in hane patriam Kicitur, iacturam non dubito,
cui me totum devoveo et dedico. Deus ter optimus maximus illustris
simam dominationem vestram diutissime florentissimam valere exoptate
faciat. Datum Viniczae 30 martii anno domini 1615. Illustrissimae
dominationis vestrae
servitor paratissimus
Benedictus Turoczi banus. 1 )
A ter go: Illustrissimo domino domino Ioanni a Molarth, libero
baroni in ftainekh et Drossendorff, sacratissimae caesareae et regiae
maiestatis secreto consiliario, consilii bellici praesidi, civitatis Viennensis
supremo capitaneo et camerario etc., domino mihi observandissimo.
Original, na kojem je prstenom otisnut pecat s dobro
grbom, u c. i kr. dr. arkivu u Beu; Hungarica.

sauvanim

73.

27. aprila 1615. U Zagreba.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n o r u m
O r o a t i a e et S c l a v o n i a e in g e n e r a l i e o r u m c o n g r e g a t i o n e
M Ova dva Dosliednia retka nauisao ie ban B. Thurczv vlastoruno.

123
ex commission e s a c r a tissimae c a e s a r e a e r e g i a e q u e m a i e s tatis domini ipsorum clementissimi per reverendissimum
d o m i n u m P e t r u m D o m i t r o w y c h , e p i s c o p u m e c c l e s i a e Zag r a b i e n s i s etc. et s p e c t a b i l e m m a g n i f i c u m d o m i n u m
P e t r u m D r a s k o w y c h de T r a k o s t y a n , l i b e r u m b a r o n e m in
L o t t u m p e r g h , 1 ) t a n q u a m c o m m i s s a r i o s , in c i v i t a t e l i b e r a
r e g i a Montis G r a e c e n s i s Z a g r a b i e n s i s pro s e c u n d a
p r o x i m a p o s t d o m i n i c a m I n A l b i s i n d i c t a et c e l e b r a t a ,
t e m p o r e v i d e l i c e t i n t r o d u c t i o n i s in o H i c i u m b a n a t u s
s p e c t a b i l i s ac m a g n i i i c i d o m i n i B e n e d i c t i T h w r o c z y de
L u d b r e g h etc., e d i t i a n n o d o m i n i m i l l esimo s e x c e n t e s i m o
decimo quinto.
Quoniam illustrissimus comes dominus Thomas Erdeody etc. officium banatus, quo summa cum laude reliquiis horum regnorum a multo
tempore praefuit, tam coram sua sacratissima maiestate, quam in proxime
praecedenti congregatione dominorum regnicolarum publice resignaverit,
suaque maiestas ex innata sua dementia spectabilem ac magnificum
dominum Benedictum Thuroczy de Ludbregh, equitem auratum ac praefatae sacrae caesareae et regiae maiestatis consiliarium nee non regno
rum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae banum, in clictorum regnorum
banum elegerit, >per reverendissimumque dominum Petrum Domitrowych,
episcopum ecclesiae Zagrabiensis etc. et spectabilem ac magnificum
dominum Petrum Draskowych de Trakostyan etc., speciales scilicet
commissarios suos, fidelibus suis statibus et ordinibus suorum regnorum
praesentari curaverit, iidem status et ordines sacratissimae suae maies
tati, domino ipsorum clementissimo, pro paterna eiusdem cura et solicitudine, qua erga afflictas reliquias horum regnorum benigne ducitur,
cum humillima oblatione perpetuae ipsorum fidelitatis immortales agunt
gratias.
Quia tamen banderium regium pro more et consuetudine antiqua,
in installatione banali hactenus observari solita, cum stipendio militum
banalium ex certis rationibus sua maiestas ad praesentem introductionem
transmittere distulerit, licet praescriptum dominum Benedictum Thw
roczy universi status et ordines regni pro bano ipsorum agnoscunt et
iuramentum de more per eundem in parochiali ecclesia sancti Marci in
hac civitate fundata praestitum acceptant, supplicandum tamen sacra
tissimae sua maiestati per. speciales ipsorum nuncios esse ducunt, ne in
i'uturum inusitata haec banalis officii installatio antiquis ipsorum usibus,
consuetudinibus et libertatibus praeiudicet, ut praemissum banderium
regium cum stipendio banali sua maiestas primo quoque tempore be
nigne transmittere dignetur. Nuncii autem eliguntur: reverendissimus
dominus Paulus Jagwstych, lector et canonicus capituli ecclesiae Zagra
biensis, et egregius Nicolaus Malenych, qui tam apud praemissam sacram.
caesaream regiamque maiestatem negocium praescripti banderii et stipendii banalis, quam vero apud serenissimum principem archiducem
J

) Lottumpergh = Ljutome? (Luttenberg) u junoj tajerskoj.

124
Ferdinanduni reaedificationem Petriniae et aliorum confiniorum iuxta
instructionem eisdem assignandam, diligenter urgebunt, quibus quidem
pro expensis trecenti floreni hungaricales deputantur.
In officio vicebanali generosus ac egregius Christophorus Mernyawchych de Brezovicza per novum dominum banum in regno publice confirmatus est, qui et iuramentum more solito redintegravit.
E x quo autem vicecomites comitatuum Zagrabiensis et Crisiensis
officio ipsorum valedixerint, quibus pro hactenus in officio navata opera per
regnicolas gratiae actae sunt, in locum vero eorundern eliguntur alii :
loco videlicet Francisci Medossoczy Gregorius Jagatych, in locum Lucae
Chernkoczy Georgius Wrnoczy, in .oi'ficium vero Thomae Zewersich
Gabriel Bwkowachky suffectus est. Similiter Nicolao Flyak vicecomiti
comitatus (crisiensis Petrus Polchych successit, ita tamen, ut iidem
priores vicecomites causas penes querelas vigore articuli Posoniensis
hactenus adiudicatas in sede vicebanali rei'erre, easdemque executioni
mandare teneantur: si quae autem essent' in certiticatione, in eisdem
novi vicecomites ,cum nova certiticatione procedant, non obstantibus
prioribus certificationibus, quae pro irritis habeantur.
Egregii Franciscus Medossoczy et Lucas Chernkoczy pro hactenus
praestitis in officio servitiis libertantur pro hoc anno a contributione
regni.
Sigillum iudiciale illustrissimi comitis domini Thomae Erdeody,
alias bani, usque proximam congregationem regni relinquitur apud viceprothonotarium pro obsigillandis praeteriti temporis expeditionibus,
imposterum vero eodem sigillo non utatur.
Ad instantiam egregii Ioannis Samsinoczy, comitatuum Crisiensis,
Zagrabiensis et Varasdiensis notarii, status et ordines regni statuunt
et decernunt, ut semel promissum eidem per regnicolas a singulis f umis
duodecim denariorum annuale salarium per omnia oportuna remedia
etiam cum vadiatione per vicecomites et iudices nobilium extorqueatur
et in posterum annuatim ad manus perceptoris contributionis regni una
cum dica regia dependatur.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentos articulos et constitutiones eorundern
modo praedeclarato, unanimi voto parique consensu editos et conclusos
sigillo eorundern publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praescriptis.
Lecta per me magistrum Stephanum
Patachych, viceprothonotarium regni.
Prothocolla congreg. II, 119120, u hr. zem. arhivu u Zagrebu.

125
74.

27. aprila 1615. U Zagrebu.


Hrvatski

sabor moli kralja Matiju JI., da bana Benedikta


dade uvesti u punu vlast.

Thurczyja

Sacratissima caesarea regiaque maiestas, domine domine nobis


clementissime. Fidelium servitiorum etc.
Quod vestra sacratissima caesarea regiaque maiestas pro paterna
erga nos pietate, cura et sollicitudme spectabilem ac magnificum dominum Benedictum Turoczv de Ludbregh, virum de patria benemeritum, nobis pro bano nostro ac sacratissimae maiestatis vestrae in
hoc regno locumtenente praesentaverit, in nos paternam curam
declaraverit, eidem sacratissimae maiestati vestrae cum humillima et
perpetua fidelitatis fideliumque nostrorum servitiorum oblatione immortales agimus gratias. Verum quia solennitati illius, quae circa inau
gurationem banalis officii de more et antiqua consuetudine semper et
de necesse solita fuit adhiberi, illud maxime defuisse visum est, quod
vestra sacratissima caesarea e t regia maiestas banderium suum gium cum ordinario stipendio banali ad inaugurationem necessarium
mittere distulerit et per hoc authoritati ef dignitati banali vetustisque
nostris consuetudinibus, usibus et libertatibus tam ad defensionem
regni et confiniorum, quam ad iustitiae administrationem plurimum
sit derogatum. Ideo eodem ipso in negotio apud sacratissimam maiestatem vestram humillime obtinendo et clementer elargiendo ad sacratissi
mam maiestatem vestram praesentium exhibitores reverendum nempe Paulum Jagustych, lectorem et canonicum ecclesiae Zagrabiensis, ac generosum
Nicolaum Malenych de Korilowcz, nuncios nostros speeiales humillime
expedivimus, u t defectum praedicti officii banalis, potissimum autem
in necessariis requisitis, banderio et aliis insignibus cum stipendiario
milite primo quoque tempore in confinia, a tot annis pene deserta et
neglecta (unde maxima salus tam hisce reliquiis regni, quam vicinis
maiestatis ^vestrae sacratissimae imminet provinciis), ordinando et introducendo, praesidiorum eorundem restaurationem pro maiestatis vestrae
sacratissimae subsidio sublevando et de oportunis munitionibus bellicis et tormentis prospiciendo ac ne haec inusitata domini bani praesentatio libertatibus consuetudinibusque nostris antiquis deroget aut
praeiudicet, Yalachorum quoque dominis ipsorum terrestribus post tot
benigna et irrefragabilia maiestatis vestrae statuta resignatione caeterisque regni confiniorum et praesidiorum periculis et necessitatibus
referant et declarent humillime vestrae sacratissimae maiestati supplicantes, ut eisdem nunciis nostris fidem indubiam adhibere eosdemque
ad nos maturo optato cum responso remittere dignetur. Deus optimus
etc. Datum Zagrabiae in publica congregatione nostra 27 aprilis anno
domini 1615.

126

Eiusdem sacratissimae maiestatis vestrae caesareae et regiae


fideles et humillimi servitores
universi status et ordines
regnorum Sclavoniae et Croatiae.
A tergo: Sacratissimae Romanorum imperatoriae et Germaniae,
Hungariae, Bohemiae etc. regiae maiestati, domino nobis clementissimo.
Suvremeni prijepis (zapravo neekspedirani istopis) . zem. arkivu
Zagrebu; Acta statuum et ordinum.
.

27. aprila 1615. U Beu.


Kralj Matija If. imenuje grofa

Tomu Erd'dyja

tavernikom.

Nos Matthias etc. rex etc. memoriae commendamus etc. quod nos
benignum ac debitum habentes respectum ad praeclaram fidem constantiamque et diuturnorum ac fidelium servitiorum cunmlata et nobis
gratissima merita fidelis nostri nobis dilecti, spectabilis ac magnifici
comitis Thomae Erdeody de Moniorokerek, Montis Claudii et comitatus
Varasdiensis supremi ac perpetui comitis et consiliari nostri, quae ipse
sacrae primum regni nostri Hungariae coronae inde a b initio aetatis suae
et deinde etiarn maiestati nostrae tam in banali suo officio (quod proxime elapsis diebus, eo quod officium illud graviores secum trahere
curas, quibus se immunem esse cupiens, quo reliquum vitae tranquilius transigere posset, nobis spontanea sua voluntate resignavit), cum
etiam in aliis diversis functionibus domi et militiae in quolibet rerum
et fortunae eventu summa semper fidei et devotionis sinceritate atque
diligentia fideliter et utiliter exhibuit et impendit, ac deinceps quoque
pari fidelitatis et constantiae laude exhibere non cessabit, eidem itaque
comiti Thomae Erdeody honorem magistri tavernicorum regalium in
Hungaria, quern ipse antea quoque imperante et regnante quondam
sua maiestate iraterna summa cum laude integro quinquenio gessit,
nunc autem per mortem et decessum magnifici quondam Ioannis Draskovich de Trakostian etc. aliquandiu vacantem, cum solito et ab antiquo consueto suo salario ac omnibus illis iurisdictionibus, honoribus,
privilegiis, praerogativis, conditionibus et authoritate, quibus hoc ipsum
officium coeteri magistri tavernicorum regalium ex collatione serenissimorum quondam Hungariae regum praedecessorum nostrorum bonae
memoriae alias usi sunt et gavisi durante beneplacito nostro, clementer dandum duximus et conferendum, imo damus et conferimus harum nostrorum vigore et testimonio literarum. Datum in civitate nostra
Vienna die vigesima septima mensis aprilis anno domini millesimo
sexcentesimo decimo quinto, regnorum etc.
Liber regius u kr. ugar. zem. arkivu u

Budimpeti.

127
76.

14. maja 1615. U Beu.


Kralj Matija II. pita zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia za savjet,
koga bi po smrti Nikole Istvnffyja imenovao metrom vratarom.
Matthias etc.
Reverende iidelis nobis dilecte. Quandoquidem per mortem et
decessum magnifici quondam Istvanffy de Kis-assonyfialwa etc.
baronatus officium ianitorum nostrorum regalium in isto nostro Hungariae regno vacare contigit, nosque quamprimum, ne lidelium officialium nostrorum numerus desideretur, in eius locum alium substituere
eonstituimus, antequam tamen superinde benigna nostra resolutio sequatur, ridelitatem quoque tuam requrrendam duximus eiusdem praeviam opinionen prius praestolaturi, cuinam itaque ex magnatibus praefatum honorem ianitorum nostrorum regalium magistri potissimmn
conferendum putares, per speciales tuas literas quantocius mentem
tuam et fidele votum nobis perscribere velis et debeas, executurus etc.
Datum in civitate nostra Vienna die 14 mensis maii anno domini
MDCXV.
Matthias.
Laurentius Ferenczffy.
A tergo: Reverendo Petro Domytrowyeh electo episcopo Zagrabiensi et consiliario nostro etc. fideli nobis dilecto.
Pripis:
Postulat
ianitorum.

Graecium Pethovia Zagrabia.


sua maiestat opinionem, cui conferri debeat

Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u


arkivu u Zagrebu;
Politicum.

officiuin

nadbiskupskom

77.

4. septembra 1615. U Pragu.


Kralj Matija nalaze Nikoli i Ivanu Peasinoviu, starjeinama
Srba
(Vlaha) u Slavoniji, da se imadu staviti na raspolaganje komisiji u
pitanju Srba (Vlaha), kad se ona sastane.
Matthias etc.
Egregii fjdeles nobis dilecti. In negotio Valachorum, qui ad confinia serenissimi principis archiducis Ferdinandi, patruelis et nostri
charissimi, ad partes regni nostri Sclavoniae iisque adiacentibus locis

128
superioribus annis sedes tixerant, pro utilitate et eommodo publico
commissionem instituendam ordinavimus, cui etiam totius negotii circa
banc ipsam commissionem, utpote cuius gubernatioui et moderamini
praedicta coni'iniorum loca subsunt, directionem delatam esse voluimus,
propositis etiam et constitutis nonnullis Hdelibus nostris suae dilectionis
adiungendis commissariis. Iuxta hanc itaque nostram benignam voluntatem et ordinationem per suam dilectionem tam destinatis commis
sariis nostris, quam etiam vobis tamquam antesignani's ipsorum Vala
chorum, certum tempus et locus oportunum- prima data occasione
nominabitur, ad quern vos una cum aliis nonnullis ex communitate
Valachorum praecipuis praefato in loco comparere nostraeque eatenus
benignae voluntati et ordinationi ac serenissimi archiducis Ferdinandi,
quam sua dilcctio intercedente commissione institutura est, pro bono
publico quietiori quoque et secura imposterum vestri permansione (quatenus si quae hactenus in hocce negotio Valachorum communi difficultates et impedimenta fuerunt, tollerentur bonisque modis componerentur) vos omnimode accommodare debeatis et teneamini. Safisiacturi
etc. Datum in arce nostra regia Pragensi die 4 mensis septembris
anno domini MDCXV.
Matthias.
Laurentius Ferenezfl'y.
A tergo: Egregiis Nicolae et Iohanni Peiasinovich, Valachorum
in regno nostro Sclavoniae degentium antesignanis etc. lidelibus nobis
dilectis.
Original s tragovima utisnuta velikoga kraljevskoga peata i koncept
u kr. ugar. zem. arkivu u Budimpeti;
Concept, exped. cancel, nr. 754
an. 1615.
Spis bez sumnje nije nikad ekspediran i uruen

naslovnicima.

78.

26. septembra 1615. U Pragu.


Odgovor kralja

Matije II. hrvatskim saborskim poslanicima


Pavlu Jagustiu i Nikoli Maleniu.

kanoniku

Sacrae caesareae regiaeque maiestatis, domini nostri clementissimi, nomine N. regnorum Croatiae et Slavoniae (!) nuntiis pro tem
pore hie existentibus benigne intimandum.
Eandem sacram caesaream ac regiam maiestatem inter reliqua
ea etiam, quae ipsi nuntii de ordinando banderio aliisque requisitis
pro moderno domino bano, magnifico Benedicto Turoczy etc., tum vero
deputanda tam noviter conducendo, quam veteri et iam exauctorata
militi banali solutione, ratione subministrationis viginti septem
millium florenorum, ad restaurationem et erectionem praesidii Berkus-


sevina, loco residentiae pro ipso domino bano in confiniis Colapianis,
ad reprimendas quasvis hostiles molitiones commodo ac idoneo copiose
exponentes demisse petierint, benigne intellexisse atque eidem pro paterna sua cura et solicitudine, qua erga memorata aliaque ipsis adiacentia regna et provincias benigne fertur, nihil clarius aut optabilius
esse, quam ut necessitati aut inopiae eorundem, prout quaesitum, sufficienter subvenive potuisset.
Ast quia hactenus multis aliis ac inevitabilibus erogationibus remorata fuerit et adhuc sit, ita ut undique praesentes suppetias ferre
nequeat ideoqu'e sese super petitis illorum sequenti modo resolvisse.
Primo Viennam scribi debere, ut banderium conficiatur et dein
ceps commissariis solutionem adducendam ad tradendam ipsi domino
bano assignetur.
Deinde se curaturam, ut novo conducendo militi banali in praesidia deducendo stationesque et neces, varias excubias disponendo,
quamprimum fieri poterit, et adhuc ante ingruentem hyemem in parata
pecunia et panno solutio octo aut novem mensium certo praestetur.
Prout etiam tertio veteranorum eondignorum rationem et respectum
sese benigne habituram promittit.
Quarto de petitis subsidiis viginti septem millium florenorum ad
erectionem et reaediricationem praesidii Berkussevina, locum domini
bani 'residentiae commodum, sua maiestas in eo erit, ut quamprimum
adminus decern millia in eandem operam ordinet et super tricesimam
Neodelicensem exsolvi demandet et residuum intervenientibus imperii
proventibus similiter quantocius clementer conferat.
De reliquo suam caesaream regiamque maiestatem iidelibus regnicolis suis statuum Croatiae et Sclavoniae, prout etiam saepetactis
nuntiis gratia sua bene propensam esse. Signatum Pragae sub praclibatae suae maiestatis adpresso secreto sigillo vigesimo sexto septembris anno millesimo sexcentesimo decimo quinto.
Suvremeni prijepis u nadbiskupskom

arkivu u Zagrebu;

Politicum.

Pripis na ledjima:
Copia decreti camerae a.ulicae, Pragae 26
septembris, in negotiis regni Sclavoniae et domini bani extradati.
Anno 1615.
79.

12. oktobra 1615. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga

sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n o r u m
C r o a t i a e et S c l a v o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t i o n e , e d i c t o s p e c t a b i l i s a c m a g n i f i c i d o m i n i B e n e d i c t i
T h u r o c z y de L u d b r e g h , e q u i t i s a u r a t i ac s a c r a e c a e s a r e ae
MONUMENTA HIST. XL1I1. ACTA V.

130
regiaeque maiestatis consiliarii necnon praescriptorum
r e g n o r u m D a l m a t i a e , C r o a t i a e e t S c l a v o n i a e b a n i etc. in
civitatc libera regia Montis Graeeensis Zagrabiensis
duodecima die m e n s i s o c t o b r i s c e l e b r a t a , anno d o m i n i m i l lesimo sexcentesimo decimo quinto, conclusi.
Quoniam iam a multo tempore iudicia octavalia ob defectum
officii banalis non sine magno dispendio regnicolarum administrari non
potuerunt, ut itaque ordinarius iustitiae cursus tandem quasi postliminio reducatur, praemissa iudicia octavalia dominus banus pro festo
-, jan. Epiphaniarum domini proxime futuro de more celebret et administret.
1
statutum est.
E t quia magister Matthias Andrassich de Novaki, prothonotarius
huius regni, vita et officio perfunctus sit, loco eiusdem unanimi regni
colarum voto eligitur in prothonotarium regni egregius magister Stephanus Patachych de Zayezda, vicecomes comitatus Varasdiensis et alias
viceprothonotarius huius regni.
Eliguntur assessores tabulae banalis : generosi ac egregii Christophorus Merniawchych vicebanus, Stephanus Patachych, prothonotarius
regni, magniiicus dominus Petrus R a t t k a y , reverendi item domini Balthasar Napuly praepositus maior, Paulus Jagustich lector, Benedictus
Vinkovych, canonici capituli ecclesiae Zagrabiensis; Gregorius Sughnetich,
loannes Samsinoczy, alter loannes Budor, Moyses Zaboky, Nicolaus
Tompa, loannes Petrichewych, Michael Wernych, loannes Petheo, Ludovicus Bedekowych et Christophorus similiter Petheo, quorum pro solario domini regnicolae a singulis iiimis denarios viginti ad festum
25. dec. Nativitatis domini proxime venturum dependent.
Contribuent autem pro hoc anno status et ordines tarn pro donativo in proxime praeteritis diaetis Posoniensibus suis maiestatibus
promisso, quam vero pro exolutione haramiarum Colapianorum a singulis
fumis florenos hungaricales septem in duobus terminis, medietatem
6. jan. videlicet ad festum Epiphaniarum domini, residuum vero ad festum
24c. mar. beati Georgii martyris persolvendum.
Restantiae autem superiorum annorum in simpla exigantur, quae
vero hactenus in dupla sunt exactae, computetur ilia dupla in futuram
contributionem illis, qui earn solverunt, quam si vicecomites vol iudices
nobilium restituere nollent, ex bonis ipsorum et iuribus possessionariis exigatur.
Ad fortificationem coniiniorum deputantur a singulis fumis duo
laboratores manuales ad decern dies ; ad Petriniam siquidem processus
Georgii Wagych, Christophori Mikulich, Thomae Appalenich et Petri
Zakmardi; ad Capronczam vero quatuor processus comitatus Varas
diensis una cum processu loannis Berdoczy, exceptis bonis dominorum
comitum Erdeodi, ad castra videlicet eorundem Selin et Novigrad pertinentibus, quae ad reaediricationem praemissorum castrorum, similiter
bonis episcopatus Zagrabiensis, quae ad fortificationem castelli Pokupzky
et bonis capituli ecclesiae eiusdem Zagrabiensis, quae ad aediiicationem fortalicii eorundem Zizek deputantur.

131
Articuli superiorum annorum ratione pontium et vi arum publica
rum editi confirmantur, ita ut quicunque abhinc decimo quinto die non
reparaverint pontes et stratas publicas, vadientur per iudices nobilium
et vicecomites more solito.
Articulum regni ratione persecutionis vituperiorum editum, status
et ordines de nobilibus personis duntaxat et non plebeis intelligi
volunt.
Ad querelam reverendissimi domini episcopi Zagrabiensis 1 ) ratione
literarum illustrissimi domini comitis palatini, 2 ) ad eundem in facto
exercitii liberae religionis in hoc rlgno admittendae datarum, statutum
est, ut nomine regni scribantur literae ad dominum palatinum admonendo eundem, ne sua illustrisima dominatio in negocio religionis
nobis leges praescribat, cum hoc regnum etiam in articulis Paeificationis Viennensis, 3 ) in sua antiqua religione intactum relictum sit.
E t alioquin reliquiae horum regnorum extra unicam Romanam catholicam veram fidem sibi a maioribus traditam et hactenus inviolabiliter
observatam, aliam non agnoscunt.
Nicolaum vero Nagy, qui sinistre eundem dominum comitem pa
latinum informare et contra publica statuta se erigere ausus est,
tanquam publicarum constitutionum regni violatorem, status et ordines
intra ambitum regni tenere et fovere renuendo proscribunt, ita ut
abhinc decimo quinto die exeat regno, alioquin elapsis quindecim diebus
universa eiusdem bona pro exolutione haramiarum confiscentur et ipse
apiatur et domino supremo capitaneo civitatis Varasdiensis pro ini'ligenda poena tradatur.
Zingari prout hactenu, sic nunc quoque proscribuntur.
Officium magistri lustrae haramiarum cessabit deinceps, pro labore
tamen hactenus praestito egregio Gabrieli Bukovachky lustratori restantiae dicae bonorum suorum anni millesimi sexcentesimi duodecimi
condonantur.
Salarium hactenus administrari solitum Gasparino apothecari
denegatur.
Praeterea statutum est, ut dominus vicebanus et Matthias Kralych,
peditum Colapianorum videlicet ductores et superintendes, singuli
illorum sub uno quolibet suo vayVodatu unum peditis stipendium et
non ultra pro so percipere possint pro labore.
Illi decern haramiae regni, qui hactenus in Jelekoucz fuerunt,
deputantur ad Tutossevinam sub signa Ztankonis vaivodae.
Privilegia i'amiliae Wraghovich apud dominam Catharinam Keczer,
relictam videlicet egregii quondam Christophori Wraghowych existentia
statutum est, ut egregio Balthasari Wraghowych, quern videlicet conservatio privilegiorum de iure regni concernere dignosceretur, praescripta
domina relicta sub iuramento coram'prothonotario, vel vero uno iudice
nobilium regni assignare teneatur et sit astricta.
) Petar Domitrovi.
-) Gjuro Thurz(').
3
) Od 23. juna 1606.

132
antur oommendatoriae penes dominuin eomitem Nicolaum a
Thersacz tarn ad sacram caesaream regiamque maiestatem, quam vero
ad serenissimum principem archiducem Ferdinand am ratione interceptionis castri eiusdem novi et iniuriarum per Yenetos ipsi illatarum.
Deputantur ex restantiis regni mendicantibus quibusdam calugeris
centum floreni hungaricales, qui manibus reverendissimi domini episcopi
Zagrabiensis 1 ) assignabuntur.
Similiter fratribus ordinis divi Francisci monasterii Varasdiensis
dica praesentis et futurorum annorum a bonis eorundem Kuchan proveniens pro eleeraosyna datur et de^jutatur.
U t autem praemissa omnia per status et ordines regnorum conclusa firma sint et per quosvis inviolabiliter observentur, domini regnicolae sigillo ipsorum publico eosdem articulos et constitutiones obsignari fecerunt. Datum loco, die et anno quibus supra.'
Lecta per me magistrum Stephanum
Patachyeh de Zaiezda, prothonotarium regni.
Prothocolla congreg. H, 121 123. kr. zem. arkivu u Zagrebu80.

novembru 1615. U Zagrebu.


Zagrebaki biskup Petar

Domitrovi obraa se u pitanja


na nadvojvodu Leopolda.

Srba

(Vlaha/

Serenissime princeps, domine domine gratiosissime. Orationum etc.


Ante annos viginti serenissimus archidux Ferdinandus per suos
generales Sclavoniae certos Valachos ex Turcia eduxit cum spe libertationis per annos duodecim eosque in confirms Sclavonicis locandos
curavit,' ex his plerisque sunt in bonis mei episcopatus Zagrabiensis,
neque tamen (licet elapsis iam annis libertationis ante annos pene
octo) me pro domino terrestri agnoscere volunt, sed capitaneis praedicti
serenissimi, potissimum vero domino generali Sclavoniae Sigismundo
Friderico a Trautmansdorff parent, et nihilominus non modo meis agris,
prati, silvis, aquis vi utuntur, sed et in grave preiudicium ecclesiae
meae me privant meis proventibus reliquosque subditos taeos et
coarctant et gravissimis molestiis afficiunt. Et quia ius divinum et
humanum suum cuique suadet reddere, ideo supplico serenitati vestrae,
dignetur partes suas per literas suas apud praedictum serenissimum
archiducem Ferdinandum interponere, quatenns intuitu iustitiae divinae
et humanae velit vel praedictos Valachos in bonis meis residentes
mini resignare vel vero me et ecclesiam meam indemnem quocunque
modo conservare, ut et piarum regum piissimis fundatioiiibus satisfiat
M Petar Domitrovi.

133
et ego ecclesiastieo muneri serenitati vestrae totique domui Austriacae
commodius deservire valeam. Quam gratiam ego de serenitate vestra
ftdelibus servitiis piisque apud deum precibus promereri studebo. Benignum expectans responsum
serenitatis vestrae
devotus capellanus
Petrus Domitrovich, electus
episcopus Zagrabiensis.
Trt.

Suvremeni
emlekek.

prijepis

i kr. ugar.

z'em. arhivu u

Budimpeti;

ledjima pripis istom rukom: Ad serenissimum principem et


dominum dominum Leopoldum archiducem Austriae, dominum gratiosissimum. Humillima supplicatio Petri Domitrovich electi episcopi Zao
grabiensis.
Unutra gore pripis:

november 1615.
81.

5. januara 1616. U Pragu.


Austrijska

dvorska komora izvjeuje hrvatskoga saborskoga


Nikolu Malenia isplatama hrvatskih vojnika.

poslanika

Egregie domine amice etc.


E x uteris egregiae dominations vestrae, ad nos de 14 proxirnelapsi mensis novembris editis, penitus intelleximus, qualiter is iuxta
spem nobis datam ad habitain cum veteranis multibus banalibus pertractationem ab iis non modo trium illorum postremorum annorum
stipendiorum ipsorum totalem, verum etiam de priori c[en]tum millium
florenorum s[umm]a 27 M relaxationem pro suae maiestatis
emolumento obtinuerit, quod eiusdem studium et diligentiam nos gratum
acceptumque fecimus neque immemores erimus, id ipsum data occasione, benevolentia et gratis officiis iterum rependere. Quemadmodum
et nunc dei'acto ilia 4 M tallerorum dominationi vestrae antehac compromissa gratiae nomine apud suam maiestatem procuravimus, auctionem tamen bis mule tallerorum petitorum ob nimium attritos et extenuatos suae maiestatis reditus obtinere minimc potuimus. De et super
4 M tallerorum, prout etiam ad reaedificationem praesidii Berkussevina ordinatis 10 millibus florenorum ad tricesimam Nedelicensem utriusque reiectis et designatis suae maiestatis benignas resolutiones,
quarum copiae hisce aditae sunt, expedites Viennam ad ulteriorem per
l
cameram Austriacam s
) [solnjtionem, per cognatum dol

) V originalu rupa: fali od m-ilike deset slova.

134
minationis vestrae Matthiam Malenich transmisimus, qui commissiones
ad memoratam tricesimam datas porro secum feret. Quod vero veteranis militibus post relaxatos 27 mille florenos ex restantibus 73 mil
libus medietas in instanti exsolvi debeat, illud propter solutionem mo
derno militi banali iam fiendam praestari non poterit, sicuti etiam
literae nostrae ad memoratos milites datae id non, sed hoc continent,
a die factae conclusionis 25 millia ad minus intra sex menses et reliqua summa circa finem anni in pecunia, panno et argento exsolvi
debere. Id quod dominatio vestra redditis Uteris aeque ad eos sonantibus ipsis ita significabit, sicuti et nobis curae erit, ut solutio promissa termino dicto ita praestetur. Quod vero . tractationem cum magnifica domina relicta Draskovitiana et magnifico quoque Nicolao Draskovich mstituendam concernit, ut iidem de illis 83 millibus florenis
veteris stipendii banalis, per obitum spectabilis et magnifici quondam
Ioannis Draskovich etc., mariti et parentis ipsorum, ad eos iure haereditario devolutis, tanto facilius bonam aliquam partem condonent,
literas suae maiestatis credentionales expediri, hisceque una cum pa
ribus annexas, ad assignandum egregiae dgminationi vestrae transportari curavimus, eandem iuxta amice requirentes memoratos haeredes
Draskovitianos bonis viis et rationibus omnimode inducere conetur, quo
ii de antelatis 83 millibus florenis sex, quibuss tamen sex mille florenos
Rhenenses, utpote propter f ili am Draskovichianam Posonii coenobium
ingressam, 508 cessit, ut ea hie ex ffieina solutionum aulicarum
[inter?] hoc soluti detrahendi sunt et ita 77 millibus duas tertias aut
adminus mediam partem in gratiam suae maiestatis et ad demonstran
dum demissum illorum obsequium haud gravatim remittant, residuam
contentationem in duobus terminis una cum veteranorum militum solutione certo et infallibile percepturi et expectaturi, mod negotium dominationem vestram pro sua in rebus agendis nacta experientia et
animi discretione non minus, quam cum supradictis militibus banalibus
cum sperato suae maiestatis fructu et utilitate ita transacturam minime diffidimus. De effectu vero dominationis vestrae responsum quantocius expectamus, divinae protectioni eandem de reliquo (eandem 1 )
una nobiscum commendantes. Datum Pragae ianuarii anno 1616.
P. S. Certiorem facimus dominationem vestram, affini suo Matthiae Malenych in defalcatione restantiarum militariarum exhibitarum.
quingentos florenos Rhenenses in rebus argenteis per solutorem aulicum exsolutos et reversales super 1000 florenos Rhenenses pro honorariis traditas extradatos esse, quos dictus affinis secum feret et dominationi vestrae exhibebit et assignabit. Actum 16 ianuarii anno 1616,
A tergo : Ad egregium Nicolaum Malenich literarum camerae aulicae Pragensis copia.
Suvremeni dosta oteeni prijepis
grebu; Politi cum.
l

) bis.

u nadbiskupskom

arkivu u Za

135

83.

18. aprila 1616. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u um et o r d i u u m r e g n i
S c l a v o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t i o n e ex e d i c t
s p e c t a b i l i s m a g n i f i c i d o m i n i B e n e d i c t i T h u r o c z y de
L i u d b r e g h , e q u i t i s a u r a t i s a c r a e c a e s a r e a e e t r e g i a e
maiestatis
consiliarii necnon regnorum
Dalmatiae,
C r o a t i a e e t S c l a v o n i a e b a n i , in c i v i t a t e l i b e r a r e g i a
Montis Grraecensis Zagrabiensis decimaoctava diemensis a p r i l i s c e l e b r a t a anno domini millesimo sexcentes i m o d e c i m o s e x t o e d i t i.
Honorarium scrae caesareae regiaeque et reginali maiestatibus
in generali diaeta Posoniensi promissum dica praesentis anni u t
dependatur, statutum est.
Restantiae laboratorum Caproncensium ex processu Ladislai
Boynichych primo quoque tempore exolvantur.
Universi processus comitatus Zagrabiensis una cum processu
Ladislai Boynichych ex Varasdiensi et Petri Zakmardi ex Crisiensi
comitatibus deputantur ad fortificationem Petriniensem, excepto tamen
processu Georgii Wagich, qui ad reaedificationem Berkusevinae iuxta
limitationem domini vicebani deputatur.
Processus autem Gabrielis Fodroczy, Stephani Knezich et quon
dam Balthasaris Patachych ex Varasdiensi, necnon Ioannis Berdoczy
ex Crisiensi comitatibus ad fossatum Caproncense destinantur, qui
omnes a singulis fumis duos laboratores ad duodecim dies praestare
tenebuntur ita, u t quarta die maii proxime futuri operi manum admoveant.
Confirmatur tamen articulus ratione laboratorum bonorum domi
norum comitum Erdeodi necnon episcopatus et capituli ecclesiae Za
grabiensis in proxime praecedenti congregatione editus.
Praeterea statutum est, ut status et ordines regni tempore ingruentis alicuius manifestae necessitatis penes dominum banum more
antiquitus consueto et superinde sancito insurgere teneantur.
Ratio restantiarum contributionum regni tam ab exactoribus,
quam vero vicecomitibus et iudicibus nobilium exigatur per niagnificum
dominum Ioannem Keglewych, utpote praesidem, et alios deputatos
feria quinta, sexta et sabbatho proximo post festum sacri Pentecostes s ' ; ' T - j
recens futurum, quicunque vero usque festum praescriptum sacri Pente- 5 8 maja
costes restantias contributionum praemissarum non persolverint, in
dupla ipso facto convicti sint et vadientur.
Vicecomites et iudices nobilium fratrum congenerationalium por
tion es simul cum sua in uno fumo inscriptas ultra unum fumum deinceps
libertare non possint, demptis tamen illis, qui sunt indivisi.

136
In negotio domini Georgii Keglewych nomine regni ad suam
caesaream regiamque maiestatem supplicatum ablegatur reverendissimus
dominus episcopus Zagrabiensis, 1 ) cui in subsidium expensarum datur
contributio bonorum dicti Georgii Keglewych praesentis anni.
Religiosis fratribus ordinis divi Pauli primi eremitae dantur no
mine regni eommendatoriae ad suam sanctitatem. 2 )
E t praeterea literae procuratoriae, iuxta antiquam consuetudinem
sub sigillo prion's generalis nomine totius ordinis emanatae, acceptantur ubique in hoc regno.
Ad gravem querelam generosae ac magnificae dominae Evae
Istvanffy, relictae viduae spectabilis et magnifici quondam domini loannis
Draskowych de Trakostyan etc. et magnifici domini Nicolai similiter
Draskowych, filii eorundem, contra spectabilem ac magnificum doniinum
Praaciscum de Batthian, ratione aestimationis raeliorationis castri Gereben
et pertinentiarum suarum publice propositam, statutum est, ut iuxta
literas transactionales coram moderno magistro prothonotario 3 ) missas,
(juaelibet partium tres personas eligat, quibus egregius Ioannes Budor
as.majapro superintendente additur, qui feria (quarta proxima post festum sacri
Pentecostes proxime futurum in praescripto castro Gereben conveniant
et ipso ac aliis immediate subsequentibus diebus praemissae meliora
tionis aestimationem ubique secundum deum conscientiose peragant.
Alioquin si memoratus dominus Franciscus de Batthyan modo praedeclarato praelibatam aestimationem peragere nollet aut non admitteret,
extunc ipso facto unus ex iudicibus nobilium ex bonis et iuribus possessionariis antelati domini Francisci de Batthyan, ubivis in isto regno
Sclavoniae existentibus et habitis, iuxta continentia praetitulatae transactionis pro introscriptis mule florenis hungaricalibus omnibus iuridicis
remediis obstare non valentibus, dictis dominae relictae et domino
Nicolao Draskowveh plenariam satisfactionem impendere possit et
debeat.
Renovatur etiam articulus Miohaelis Ottrokochy.
Literae armales nobilium loannis Bereczk, Blasii Zdolecz et
loannis ac Stephani Kramarich in regno sunt publicatae et acceptatae.
Praeterea statutum est, ut externi sive alienigenae, etiam si in
numerum eivium iuraverint et recepti sint, etpostea armales obtinuerint, seque pro nobilibus habere voluerint, extunc prius more alias
consueto in medio regni fidclitatis sacramentum deponere teneantur,
alioquin pro nobilibus nou habeantur.
Matthias Poserell et Franciscus Czunka, cives liberae regiae civitatis Zagrabiensis, vigore armalium suarum, antea dudum obtentarum,
in medio regni fidelitatis sacramentum solenniter praestiterunt.
Magnifico domino Georgio Caspari Konzky de eadem status et
ordines regni in subsidium eliberationis et emancipationis suae ex
1
2
3

) Petar Domitrovi.
) P a v a o V . (Borghese).
) Stienan Patai.

137
diutissima Turcarum captivitate contributionem universorum honorum
suorum et fratrum ipsius in hoc regno Sclavoniae existentium et habitorum per quinque integros annos orferunt et condonant.
In quorum omnium praemissorum robux et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesente articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos,
sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praedictis.
Lecta per me Stephamim Patachyeh
prothonotarinm regni.
Prothocolla congreg. II,

123125. u kr. zem. arhivu u Zagrebu.


83.

25. maja 1616. U Brandysii nad Labom.


Kralj

Mafija II. trai od zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia savjet


sazivu pounskoga sab,ora.
Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dilecte. Multiplices tam sacri Romani
imperii, quam aliorum regnorum ac provinciarum nostrarum cura ac
sollicitudines, quibus annis proxime elapsis distenti fuimus, ut diaetam
in regno nostro Hungariae celebrari consuetam liucusque differremus,
effecere. Quia vero multa in dies emergunt eaque baud parum urgentes
hums regni nostri Hungariae necessitates, stabilita cum dei benignitate
cum Turcarum imperatore votis omnium ,expetita pace, id modis omni
bus periiciendum, ne quid desiderari patiamur, quod ad recte ordinandum ac in quiete floreque conservandum hoc regnum nostrum Hun
gariae spectare dignoscitur. Quia vero ea, quae ad publicum regni
commodum spectant, nusquam utilius solidiusque tractari solent, quam
in publicis ac generalibus regni comitiis, ubi universorum fidelium
nostrorum praelatorurn, baronum ac nob ilium votis exauditis. quae
opportuna videntur, ad huius regni nostri Hungariae eiusdemque pacis
et publicae tranquillitatis conservationem sanciuntur. Idcirco iidelitatem
tuam harum serie requirimus tibique benigne commitimus et mandamus,
ut acceptis praesentibus nostris, primo quoque tempore opinionem tuam
ad nos perscribas, quodnam commodum ac opportunum tempus celebrandae regni diaetae videatur ac caetera quae maicstati nostrae circa
banc ipsam diaetam rite significanda iudicas, perscribere velis ac debeas, facturus in eo benignam nostram voluntatem. Datum in arce nostra
Brandeiss Bohemiae die vigesima quinta mensis maii anno domini
millesimo sexcentesimo decimo sexto.
Matthias.

Valentinus Leepes,
episcopus Mttriensis.
Lanrentius Feronczffv.

138
A tergo: Reverendo Petro Domitrovich, electo episcopo Zagrabiensi
et consiliario nostro etc., fideli nobis dilecto.
Slina su pisma primili

i ostali kraljevi

Original s utisnutim velikim


arkivu u Zagrebu; Politicum.

kraljevskim

savjetnici.
peatom u

nadbiskupskom

84.

3. juna 1616. U Jastrebarskom.


Grof Toma Erdody, kraljevski tavernik, javlja opini grada Zagreba, da
mu je Toma Mikuli priopio nasiljima, to ih je juer anji dan (2. juna)
poinio Ivan Kruelj, pa stoga nalae, da se krivci kazne, a ugrab
ljena djevojka vrati materi odnosno bratu.
Comes Thomas Erdeodi de Moniorokerek, Montis Claudii et comitatus Varasdiensis comes perpetuus, thavernicorum regalium magister
et eiusdem sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis consiliarius, prudentibus et circumspectis iudici, senatoribus et iuratis civibus totiquc
communitati liberae regiae civitatis Montis Graecensis Zagrabiensis,
salutem cum favore. Expositum est nobis in persona egregii Thorn a e
Mikbulich de Brokunowcz, qualiter hesterno die sacratissimae i'esti2. jnnayitatis celeberrimae Corporis Christi, ubi catholicum populum pietati
et devotioni vacare decebat, nescitur quo alieni spiritus ductu persuasuque diabolico motus Iottannes Khrusely, alias concivis vester, missis
et destinatis quam pluribus partim e medio vestri, partim aliunde precio
conducti s, partim vero servitoribus suis, in et ad domum et curiam
nobilitarem eiusdem exponentis Brokunowcz vocatam comitatuque Za
grabiensi existente habitam, armatis et potentiariis manibus, more
hostili et praedonico contra publicum status bonum irrui fecisset indeque generosan virginem Barbaram Mykwlych, sororem eiusdem expo
nentis carnalem et uterinam, sponsam vero egregii Franci sci Humszky
eidem sacrosancti matrimonii sacramento coniugatam, nullo habito respectu tam praerogative eiusdem exponentis nobilitaris, quam vero status
et conditioni dictae desponsatae virginis, eandem ibidem laniatis undique indumentis, capillis et toto corpore rapi raptamque laniatam et
dirissime praeter omnia humana, divina et sacrosancti matrimonii
iura vexatam in medium civitatis vestrae ex commissione et destina
t i o n etiam vestra (uti credi par est) in domum eiusdem propriam in
eadem civitate habitam eodem facto violenti raptus abstrahi fecisset
ibidem que eandem virginem citra omnem humanitatem, pietatem et
foedera alieni matrimonii tractasset tractarique fecisset, vobis non solum
conniventibus et consentientibus, verum etiam auxiliantibus. Nam genitricem eiusdem virginis una cum germano fratre eiusdem exponentis
supervenientem et lamentantem de eiusmodi indignissimo enormi et

139
inaiidito raptu virgineo conquerentem nee exaudissetis in conspectum eiusdem virginis admisissetis, verum eandem dominam matrem dictae
virginis immanissime et plusquam barbarica tyrannide tractassetis, in
diversas partes iactassetis indumentisque laceris et distractis opprobriose affecissetis in gravissimum eiusdem et maniiestissimum ac inauditum in hoc regno exponentis suorumque derogamen et publicum
status ac tranquillitatis damnum evidentissimum. Requisiti itaque sumus
nomine et in persona dicti exponentis debita cum instantia, ut nos
eidem circa praemissa oportunitate providere dignaremur. Quo circa
vobis harum serie firmiter authoritate nostra thavernicali, qua pleno
iure fungimur, authoritate etiam sacratissimae caesareae regiaeque
maiestatis, domininostri clementissimi, comittimus et mandamus, quatenus
avertendorum gravissimorum quorumvis tumultuum in regno forte ad
tantam indignitatem inauditi Sacinoris emergendorum, et ad salvationem
eciam civitatis istius vestrae eundem Ioannem Krusely cum universis
suis complicibus, iurisdictioni vestrae subiectis, tanquam concivibus
vestris arrestare diligenterque usque ad decisionem huius facti servare
et custodire, raptam autem virginem, visis et acceptis praesentibus,
sublatis omnibus subterrugiis, dolis aut adinventionibus, eidem exponenti
vel matri eiusdem resignare et traddere mox et defacto modis omnibus
debeatis et teneamini. Secus nullatenus facturi. Praesentibus perlectis
exhibenti restitutis. Datum in [arce] nostra Jastrebarska tertia die
mensis iunii anno domini millesimo sexcentesimo decimo sexto.
Comes Thomas Erdeody.
Original s utisnutim peatom u kr. ugar. zem. arhivu u Budimpeti ;
NBA fasc. 670 nr. 46 (neko u Zagrebu).
85.

16. juna 1616. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n i S c l a v o n i a e i n g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t io n e e x e d i c t o
s p e c t a b i l i s ac m a g n i f i c i d o m i n i d o m i n i B e n e d i c t i Thur o c z y de L i u d b r e g h , e q u i t i s a u r a t i a c s a c r a e c a e s a r e a e
regiaeque maiestatis c o n s i l i a r i i necnon regnorum Dalm a t i a e , C r o a t i a e e t S c l a v o n i a e bani, in c i v i t a t e r e g i a
Montis G r a e c e n s i s Z a g r a b i e n s i s decima s e x t a die men
sis i u n i i a n n o d o m i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s i m o decimo
s e x t o c e l e b r a t a , e d i t i.
Ad benignas sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis, domini
nostri clementissimi, literas ad status et ordines regni ratione confirmatae tandem et stabilitae cum Turca pacis datas nomine regni pro

140
huiusmodi pia et paterna cura et sollicitudine eidem sacratissimae suae
maiestati gratiae immortales agendae erunt per literas. Praeterea insinuandae sunt modernae Turcarum excursiones contra pacta et foedus
aperto marte factae. E t ut haeo omnia et aliae necessitates regni coinmodius ob oculos suis maiestatibus et dominis bellicis consiliariis proponi possiut, spectabilis ac magnificus dominus Benedictus Thuroczy
de Liudbregli banns etc., utpote caput regni, ratione stipendii etiam
banalis et praemissarmn excursionum causa Viennam so conferat, cui
in subsidium expensarnm ex publico aerario dantur quadringenti floreni
Rhenenses.
Statutum praeterea est, quo facilius praemissis excursionibus Tur
carum vel aliqua ex parte resistatur. donee Colapis aqua excrescat, ut
ex com.' atu Crisiensi omnes unius sessionis nobiles in festo Nativian.tatis bea i Ioannis Baptistae proxime iiituro in Zredichky armati compareant et per decern integros dies ibidem in praesidiis excubias agant.
Si qui vero praescriptorum unius sessionis nobilium venire neglexerint.
pro singulis diebus quadraginta denariis convincantur et statim per
iudices nobilium vadientur, quae pecunia ad usum regni convertatur.
Similiter ex comitatu Zagrabiensi unius sessionis nobiles extra
Turopolienses, si necessitas postulaverit, insurgere modo praemisso et
in praescripto praesidio Zredichky comparere et invigilare teneantur.
Universae restantiae laboratorum comitatus Zagrabiensis destinantur ad Berkussevmam et Zredichky. qui limitationi domini vicebani
committuntur.
Ad gravem qu.erimoniam familiae Mikulich iuxta porreetum in
scriptis querelam egregii Thomae Mikulich contra Ioannem Krusell,
Michaelem Vernich et Jacobum Gasparinum ac alios complices eorundem. 1 ) statutum est, ut proxime futura congregatione regni partes una
cum introscriptis complicibus peremptorie compareant et iudicium recipiant. Interim vero in causam attractis paria porrectae querelae dantur.
Reverendus Paulus Jagustich, lector ecclesiae Zagrabiensis,
alias per regnurn ad suam maiestatem delegatus nuncius, retulit legationis acta et suae maiestatis literas missiles ad commissarios per suam
maiestatem deputatos in negotio Valachorum exaratas praesentavit,
ipiae quidem literae suae maiestatis reverendissimo Francisco Ergellio,
episcopo Wesprimiensi, una cum aliis nomine regni ad eundem exarandis transinittendae erunt.
B,everendissimus dominus episcopus Zagrabiensis 2 ) praesentavit
literas privilegiales suae maiestatis super nundinis novis in vico LatiJ. un norum, territorio videlicet areae eapituli Zagrabiensis, singulis annis
in festivitatibus sanctorum Petri et Pauli et Conversionis beati Pauli
celebrandis, concessas.
Praesentatae sunt insuper literae armales reverendissimi Benedicti
Vinkovich et fratrum suorum, item Blasii et Ioannis Czvetussich, prae') Gl. goiv br. 85. od 3. juna 1616.
2
) Petar Domitrovi.

141
terea Ioannis Matthussyeh et fratruelium suorum, insuper Ioannis Lovrekovich, quae omnes aceeptae sunt.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos,
sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praescriptis.
Lecta per prothonotarium.
regni.
Prothocolla congr. II, 126127, kr. zem. arhivu u Zagrebu86.

20. juna 1616. U Vinici.


Benedikt

Thuroczy javlja kralju Matiji II. gibanju


onda ga moli za banderij i plau banskih eta.

Turaka, a

Sacratissima caesarea regiaque maiestas, domine domine mihi naturaliter clementissime. Fidelium etc.
Accepto sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis vestrae libello pacificationis ad me clementer dato de renovata et conclusa pace
cuma Ture facta, nihil magis in votis habui, quam serio edicto et benignae voluntati maiestatis vestrae sacratissimae eo, quo par est. iidelitatis et obsequendi studio morem gerere pacemque diu ac niultum
desideratam tot curi tantisque sumptibus conclusam reliquiis regnorum
maiestatis vestrae sacratissimae, quibus me maiestas vestra sacratis
sima clementissime praeesse voluit, liabito generali conventu publicare
et expressam voluntatem maies&itis vestrae sacratissimae omnibus fidelibus regnicolis suis, sub poena in pacificationis libello et Uteris man
dati denotata manifestam reddere, atque ut magis decretum maiestatis
vestrae sacratissimae pacificationis praedictae omnibus confiniariis et
utriusque ordinis militibus sub duetu meo stipendia merentibus innotesceret. confinia ipsa visitare non neglexi, licet nullo milite stipendiario, ex quo banderium adhuc nullum, nulla solutio banalis fuerit,
solum tantum meis propriis milii lateri adhaerentibus; cumque omnia
confinia perlustrando innotuisset Turcis reditus meus ex eisdem confiniis, sine mora collecto quanto maiori numero fieri potuit milite ex
confiniis, e regione confiniorum Colapianorum positis, quorum duo millia
et quingenti, uti pro certo fertur, fuerunt, fortalitium unum Zredichko
dictum non excursione, sed aperto marte una cum timpanis, vexillis et
aliis bellicis apparatibus media die aggressi ab indeque quadraginta
personas abduxere, quosdam occiderunt; qui quaesiti a nostris, quare
contra pactum foedus ista facerent, responderunt, nullam amplius esse
pacem et fidem cadere debere E t paucos ante dies ipsi Turcae dictum

142
praesidium adorsi, quorum trecenti eirciter ferebantur, quatuor milites
incaptivarunt, duos non infimae laudis trucidarunt, ex quibus abductis
cum unus reduce deo fuga sibi salutem nactus rediisset, retulit maiora
brevi eosdem molituros et patraturos, cui malo cum obviam ire sine
benigno praescitu maiestatis vestrae sacratissimae nee audeo neque.
etiam si auderem, sine banderio et milite banali insoluto possum. Maiestati igitur vestrae saeratissimae animo demisso humillime supplico,
dignetur clementer misso banderio et solutione me informare et instruere,
quo pacto et Turcis obviam ire et reliquiis istis, adeoque miserae plebi
eonfinia ipsa incolenti iam territae et plane clesparatae prospicere et
succurrere possim, nisi enim primo quoque tempore ipsi subveniatur
et spes tuendi promittatur, actum erit de mansione in confiniis ipsus
miserae plebis. Deus ter optimus maximus sacratissimam maiestatem
vestram diutissime norentissimam regnare et imperare concedat. Datum
Viniczae vigesimo die mensis iunii anno domini millesimo sexingentesimo decimo sexto.
Eiusdem sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis fidelis ac
perpetuus servitor
Benedictus Turoczi,
banus.
A tergo: Sacratissimae Romanorum imperatoriae etc.
Original s utisnutim peatom . i . dravnom
Turcica.

arhivu u Beu;

87.

4. septembra 1616.
Kralj Matija li. stavlja hrvatskim saborskim izaslanicima do znanja,
da je poslove srpske (vlake) komisije predao u kompetenciju nadvojvode
Ferdinanda.
Sacratissimae ca(esareae regiae)que
maiestatis
n o m i n e r e g n o r'um C r o a t i a e e t S c l a v ( o n i a e
ab)legatis
nuntiis praesentibus significandum.
Negotio (Valachor)um, iterato et saepius sollicitato ad eandem
maiestatem caesaream et regiam, quod tametsi existimabatur prout in
reliquis punctis sacrae caesareae regiaeque maiestatis benigna voluntas
et resolutio aecepta ruerat, sic etiam in necessa . . . . . .
quia
deelaratione per suam maiestatem edita
postulationibus et praetensionibus nomine principalium suorum exhibitis ad serenissimum. Ferd(inandum) arehiducem Austriae transmissis, comm(issione quo)que per ipsum competenter ordinanda, repetitis
id ipsum fieri debuisset. Quia
istud duntaxat in
praesenti ulterius quoque sollicitent, earn esse suae maiestatis benignam resolutionem, videlicet iisdem dominis mtnciis significandum, futuram

143
nihilominus super praetensionibus iam nunc quoque propositis expeditionem totumque illud transmissum iri praefato serenissimo archiduci
Ferdinando, cuius directioni et ordinationi iam antea quoque praefata
maiestas caesarea et regia hoc negotium delatum esse omnimode resolverat. Isthic itaque apud suam serenitatem superinde iuxta resolutionem suae maiestatis accipienda erit in hac commissione Valachensi
ordinationis ulterior modus et ratio. Cuius suae maiestatis benignae
declaration! ipsi domini nuntii sese debite accommodare fecerint. Gra
tia etc.
Expedita 4 septembris 1616.
Koncept (veoma oteen) u . ugar. zem. arkivu u
Concept, exped. cancel.

Budimpeti;

88.

17. septembra 1616. U Zagrebu.


Ivan Kruelj odustaje od parnice protiv Franje Humskoga nakon nje
gova oitovanja, da se odrie Barbare Mikuli, koju je zaruio protiv
njezine volje.
Nos Franciscus Humzky de Hum et Ioannes Krussely damns
pro memoria, qualiter ego Franciscus Humzky dictum Ioanem Krussely
valetudinarium, hodie accessi rogans eundem instantissime, ut condonaret mini illam causam, quam ratione illius desponsationis, quam ego
inopinate praeter meam voluntatem, a certis personis seductus, in festo
sacri Penthecostes proximi praeteritu cum nobili puella Barbara, filia22. maja
egregii quondan Greorgii Mykulych contraxeram, in foro spirituali ecclesiae Zagrabiensis per ipsum motam, ex eo, quod ego dictam puellam
eidem Ioanni Krussely in perpetuum renunctio et cedo, sicut et ipsi
puella, nee me vllo unquam tempore, iure aut quavis via, directa vel
indirecta, pro ea laborare aut litigare nee unquam pro uxore aut sponsa
agnoscere volo, me fide mea Christiana et honore obligando, turn rectis
et rationabilibus aliis de causis, cum etiam ex eo, quod ipsa dicto
Ioanni Krussely prius cum annulo fidem dedisset meque fratres et con-'
sanguinei ipsius de data fide non certificatum modo mirabili superinduxissent et seduxissent invitumque ad desponsandum non observatis
regulis concilii Tridentini in praedicta domo paterna puellae diversis
persuasionibus adegissent inopinate, ac dictam puellam ad praefatam desponsationem metu coegissent, quod vel exinde manifestum evasit,
u t reliquae praetereantur rationes, quod post dictam desponsationem
in domo praedicti Ioanni Krussely voluntarie fuisset, quodve ipsi, quod
maximum est, per certas personas fidedignas retento apud se eiusdem
annulo ad hodiernum usque diem saepius nuntiasset, se a dictis fratribus
et matre suis ad desponsandum me cum vi adactam fuisse, fidem tamen sibi

144
servasse et servare ad ipsumque, si aliter fieri non posset, solam ve
nire et matrimonium coniirmare velle. Unde me sub praemisso obligamine obligo, si vel in minimo puncto ex praedictis peccavero, quin
potias me obstringo, dicta puella vivente sine uxore manere velle,
quam praemissa quavis via in foro saeculari aut spirituali velle attentare aut ipsam unquam pro uxore vel sponsa agnoscere tanquam rem
deo exosam et ipsi Krusselio praeiudiciosam. Ego vero Ioannes Krus
sely videns tantum innocentem et bene moratum animum, eidem Francisco
Humzky praedictam causam perpetuo condono et viribus carituram
pronunctio sub praemissa poena reciproce praesentium per vigorem.
Actum in domo civili eiusdem Ioannis Krussely in libera regia civitate
Montis Graecensis Zagrabiensis extructa, die decima septima septembris
anno domini millesimo sexcentesimo decimo sexto.
L. S.

L. S.

Idem Franciscus Humzky de Hum.

Idem Ioannes Krussely.

Original s oba prstenom utisnuta peata u kr. ugar. zem. arhivu u


Budimpeti; N. JR. A. fasc. 670 nr. 47.
89.

19. septembra 1616. Varadinu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n i S c l a v E i a e in g e n e r a l i i p s o r u m e o n g r e g a t i o n e e x e d i c t o
s p e c t a b i l i s ac m a g n i f i c i d o m i n i d o m i n i B e n e d i c t i T h u roczy de L i u d b r e g h , e q u i t i s a u r a t i ac s a c r a e c a e s a r e a e
r e g i a e q n e m a i e s t a t i s c o n s i l i a r i i n e c n o n r e g n o r u m D a 1m a t i a e , C r o a t i a e et S c l a v o n i a e b a n i , i n c i v i t a t e r e g i a
l i b e r a Varasdiensi decima nona die mensis s e p t e m b r i s
anno domini millesimo s e x c e n t e s i m o decimo sexto celeb r a t a , e d i t i.
E x quo sacra caesarea regiaque maiestas, dominus noster clemen"
tissimus, ad instantiam serenissimi principis arcbiducis Ferdinand 1
eertam manum haidonum, kozakonum et cathafractorum contra Venetos
per reliquias horum regnorum deduci in civitateque Varasdiensi lustrare
tacere intendat, qua de re tarn sacra caesarea regiaque maiestas, quam
vero serenissimus archidux Ferdinandus nomine regni per liter as requirendi sunt, ne suae maiestates in ista regna superiorum bellorum
calamitatibus satis attrita et alioquin contra articulum Posoniensem
externum militem inferant, verum eundem exercitum compendiosiorem
et alias consueta via per Styriae oras benigne deduci faciant.


Ingruente tamen aliqua necessitate regni in omneni eventum universi status et ordines regni a singulis fumis contribuent avenae mekt. dium corum Varasdiensem ad primum diem octobris Varasdini ad
manus egregii loannis Rukely et Gregorii Topliczay in publica domo
civitatis deponendum administrandum sub poena unius iloreni, exceptis
illis pagis, qui forte foenum administrabunt.
Similiter etiam statutum et, ut comitatus Varasdiensis ad fossatum
Caproncense a singulis fumis duos laboratores in termino per dominum
banum processibus specificaudis transmitteret per singulam personam
unam ulnam effodiendam.
Universi autem comitatus Zagrabiensis et Crisiensis deputantur
ad restaurationem Pethriniae, in termino per dominum banum specificando.
Serenissimis principibus archiducibus Ferdinando et Maximilian
scribendae erunt literae commendatoriae penes dominum Greorgium
Keglyewych.
Pro munitionibus ad confinia Colapiana per suam maiestatem
deputatis, Vienna devehendis, deputantur ex publico aerario sumptus
competentes.
Illustrissimus dominus comes Thomas Erdeody etc. per nuncios
suos solenniter protestatur super eo, quod haeredes spectabilis ac magnifici quondam Petri Erdeody et. veterem arcem Chiazarvarensem,
quae extremam ruinam meditaretur, aedificare nollent. Ideo exmittuntur
duo domini capitulares ad admonendum haeredes dicti domini Petri
Erdeody etc. ratione reaedificationis eiusdem arcis interioris et etiam
oculatae revisionis.
Querela familiae Mikulych contra Ioannem Krusely et alios com
plices suos reiicitur ad aliam congregationem regni. 1 )
Egregius Thomas Mykulych priorem querelam in regno contra
eundem Ioannem Krussely et complices suos porrectam, deposuit cum
solito onere.
In quorum omnium praemissorum robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos :
sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praescriptis.
Lecta per me Stephanum Patachych
prothonotarium regni.
Prothocolla congreg. , 127 128, u kr. zem. arhivu u Zagrebu-

MONUMENTA HIST.. ACTA COMITAILAI V.


-) Grl. gore str.

od 17. sept. 1616. Poslije toga sabor vie nije obnovio postupak.
10

146
90.
17. novembra 1616. U Zagrebu.
Zakljuci hrvatskoga saboraA r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n o r u m
C r o a t i a e e t S c l a v o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m e o n g r e g a t i o n e p o s t m o r t e m v i d e l i c e t et d e c e s s u m s p e c t a b i l i s
magnifici domini quondam Benedicti Thuroczy bani etc.
in a r c e Z a g r a b i e n s i d e c i m a s e p t i m a die n o v e m b r i s a n n o
d o m i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s i m o d e c i m o s e x t o c e l e b r a t a,
c o n clu si.
spectabilis ac magaificus dominus Benedictus Thuroczy
etc. banus vita et officio perfunctus sit, 1 ) statutum est, ut primo
quoque tempore nuncii pro denominatione et installatione novi bani
ad sacram caesaream regiamque maiestatem, dominum nostrum clementissimum, supplicatum expediantur, qui nomine regni inprimis illustrissimum dominum comitem Thomam Erdeody* cum declaratione
rerum gestarum suarum, deinde magniiicum doJninum Ioannem Keghlewych, una cum domino comite Sigismundo Erdeody etc. ad idem officium subeundum ante alios commendabunt. Eliguntur vero in nuncios:
admodum reverendissimus Paulus Jaghustich, lector et canonicus capituli
ecclesiae Zagrabiensis, et Nicolaus Malenich de Korilowcz, quibus pro
expensis ex contributione dominorum regnicolarum praesentis anni deputantur floreni hungaricales sexingenti.
Contribuent autem pro hoc anno universi status et ordines regni
2. feb. a singulo fumo septem florenos hungaricales, medietatem videlicet ad
u. jnnaf e s t u m Purificationis beatissimae Mariae Virginis, residuum porro ad
festum Nativitatis beati Ioannis Baptistae proxime futurum sub poena
dupli, cuius quidem dupli duae partes pro utilitate regni, tertia autem
in rationem laboris vicecomitum et iudicum nobilium convertatur.
Exactor praemissae novae contributionis denominatur admodum reverendus dominus Balthasar Napuly, praepositus et canonicus capituli
ecclesiae Zagrabiensis, qui solitum salarium habebit.
Laboratores deputatos ad fossatum Caproncense comitatus Varasdiensis, ad Petriniae reaedificationem autem comitatus Zagrabiensis et
Crisiensis iuxta dispositionem domini vicebani 2 ) administrabunt.
x
) Umro je 8. novembra 1616. u Vinici, gdje je i pokopan u tamonjoj crkvi.
(..Anno 1616. Thurczi Benedek a ban meghala novembernek 8. napjn;" Petth G.,
Rvid magyar Kronika. Kassan 1753, 182. Rattkay,
Memoria regum et banorum
Viennae 1652, 187, kae da je ban nmr'o u Vinici, gdje je u crkvi i pokopan. Epitaf
sa slikom banovom sauvao se do danas i g l a s i : Regnorum tutela trium, banusque potentis Illyrii et patriae hie cura salusque iacet. Cuius si posset complecti saxea moles
virtutes, pulcher quam foret iste lapis ;'' Kuhuljevi, Natpisi, Zagreb 1891, 310 nr. 1058.)
2
) Krsto Mrniavi.

147
Contumaces et rebelles per dicatores regni connumerati et dicati,
qui hactenus in medium regni contribuere noluerunt, vadientur per
vicecomites cum subsidio haramiarum regni.
Vaivodae regni, qui superflui sunt, exauthorentur ita, ut singulus
vaivoda quinquaginta pedites habeat sub ductu suo. Sub domino autem
supremo capitaneo unus vicecapitaneus et non duo, qui peditibus praesit,
praeficiatur.
Statutum etiam est, ne haec multiplicata servitia in excubiis
Petriniensibus praestita in futurum derogent praerogativas nobilitares
nobilium regni.
Scribendae insuper erunt literae serenissimo principi archiduci
Ferdinando ratione novae fundationis Petriniensis, similiter etiam scribendum erit reverendissimo episcopo Wesprimiensi 1 ) ratione commissicnis Valachorum.
Dominus vicecapitaneus peditum regni teneatur regestum vaivodarum et peditum novo exactori primo quoque tempore dare; non
enim prius solutio eorundem incipiet, quam cathalogus eorundem praemisso exactori et solutori datus fuerit.
In quorum omnium praemissornm robur et firmitatem perpetuam
status et ordines regni praesentes articulos et constitutiones eorundem
modo praedeclarato unanimi voto parique consensu editos et conclusos
sigillo eorundem publico communiri et obsignari fecerunt. Datum loco,
die et anno praescriptis.
Lecta per me Stephanum Patachych
de Zayezda, prothonotarium regni.
Prothocolla congr. II, 129130, u kr. zem. arhivu u Zagrebu.
J

) Franjo Ergelj&ki.

III.

HRVATSKO-SLAVONSKI SABOR]
ZA BANOVANJA KNEZA NIKOLE FBANKOPANA
TEAKOGA
(16171622).

1.
5. aprila 1617. Pragu.
Kralj Matija imenuje kneza Nikolu Frankopana Trabkoga
hrvatskim
banom, nabraja njegove dunosti, pa mu odredjuje plau i ine banske dohotke on v e n t i o n a l i s b a n i

Sclavoniae.

Nos Matthias etc. fatemur et recognoscimus tenore praesentium,


notum i'acientes, quibus expedit imiversis, quod nos considerata et perspecta singulari industria, avita virtute ac acumine ingenii necnon fide
et constantia inque rebus praeclare fortiterque gerendis experientia,
quibus fidelem nostrum nobis dilectum spectabilem magnificuni Nicolaum de Frangepanibus, comitem perpetuum a Thersacz, pollere cognovimus, praesertim etiam respectu maiorum suorum, qui divis quondam
Romanorum imperatoribus ac Hungariae regibus sua multis modis ac
labore praestiterunt servitia, in hanum regnorum nostrorum Dalmatiae,
Croatiae et Sclavoniae, maturo statuum et ordinum consilio, creavimus,
constituimus atque deputavimus, imo creamus, constituimus ac deputamus harum vigore, ita quod praedictus comes a Thersacz partium
praedictarum banus esse, pro eo agnosci ac a quovis observari debeat
hoc nimirum modo ac rjatione, ut post nos ad consiliarios bellicos respectum suum habere et cum supremis partium istarum capitaneis eorumque vicegerentibus, praesentibus et .futuris, ac cum reliquis etiam, qui
in Hungaria rei militari praesunt ac in posterum praeficientur, mutuo
correspondere ac omnes animi et corporis vires et cogitationes in id
intendere debeat, ut vel pro se ipso ac militibus sibi subiectis vel ope
et auxilio praefatorum supremorum et aliorum capitaneorum ditionem
nostram ac partes suae fidei commissas contra Turcarum ac aliorum
quorumlibet adversariorum insultus, machinationes ac irruptiones summa
fide, cura indefesso studio custodiat. Inducias, quas nos cum prin
cipe Turcarum inivimus, candide observet hostibusque ad eas infringendas
ob spem praedae nullam plane ansam et occasionem praebeat. Vniversis et singulis cuiuscunque status et conditionis fuerint pro ratione
et exigentia officii sui ius et iustitiam aequa lance administret ac nullius hac in parte respectum et rationem habeat, sed aequitate omnia
ponderet ac iure decernat, commodum itidem nostrum promoveat, incommodum vero avertat ac debita quaevis solertis bani officia exerceat atque haec et alia, quae ipsi in posterum nos demandatufi sumus.

152
omni diligentia exequatur, prout religione praestiti iuramenti tenetur
ac is Uteris reversalibus nobis devinctus est. Ut autem oft'icium hoc
banatus eo commodius ac foelicius administrare ac obire possit, conferimus et tribuimus ei plenariam authoritam cum omnibus iuribus ac
praeeminentiis, quibus praedecessores eius iam a multis retroactis annis
usi et gavisi sunt, ac constituimus ipsi insuper trecentos equites levis
armaturae ac ducentos pedites Hungaros vel Sclavonicos ordinarie
intertenendos ac in equites singulos durante nimirum hoc pacis tem
pore quaternos, in pedites vero ternos florenos Rhenenses per mensem
persolvendos. Ipsi vero in propriam personam et recompensationem
laboris et molestiae a die futurae introductionis suae trecentos integros
florenos Hungaricales menstruos ac mensalem insuper pecuniam ad
equites singulos quinquaginta nummos Hungaricales per mensem computando ; signifero etiam ac duobus tubicinibus. uni tympanistae, vaivodis et decurionibus reliquis ea stipendia, quae alioquin in confiniis
regni Sclavoniae numerari solent. Ac ut diligentes exploratores, in quibus
plurimum in bello momenti situm est, alere et allicere possit, eidem
annis singulis, quibus quidem hoc banatus officium fungetur, sexcentos
florenos Rhenenses ac omnia quidem ex dicis et eontributionibus regni
Sclavoniae pendendis; et si quis defectus apparuerit, ei ex pecuniis
ad res bellicas deputatis per campestrium solutionum magistrum annumerari et persolvi curabimus ea ratione, ut ii quidem proventus per
speciales homines et officiales nostros exigi ac cum scitu nostro in
praesentia commissariorum nostrorum, quos quovis tempore ad id singulariter deputabimus, eidem bano ac militibus sibi subiectis in rationem
stipendii demeriti distribui ac impend! debeant, ac tenebitur itidem saepedictus banus sese cum militibus suis utriusque ordinis, quotiescunque
nobis libitum ac ipsi iniunctum fuerit, etiamsi integra solutio tunc qui
dem fieri non posset, lustrae sese subiicere ac exhibere. E contra liberam ipsi relinquimus potestatem milites pro libitu suo conscribendi
de novo, quos velit conducendi ac inutiles et inobedientes officio ac
servitiis privandi et deponendi, ita tamen, ut dies ac nomen uniuscuiusque pro evitanda suspitione per campestrem scribam rite annotetui
ac in registrum inseratur. In nostro tamen arbitrio situm erit numerum
dictorum militum pro ratione ac varietate temporum vel adaugere vel
imminuere, omnia gratiose ac bona fide fraudeque et dolo remotis,
harum nostrarum vigore et testimonio literarum sigillo et manus nostrae subscriptione munitarum mediante. Datum in arce nostra regia
Pragensi die p mensis aprilis anno domini 1617, regnorum etc.
Suvremeni prijepis u kr. ugar. zem. arhivu u Budimpeti;
exped. cancel, nr. 65 an. 1617.
Spolja pripis: luramentum solitum [bani] regnorum
Oroatiae et Sclavoniae.

Concept,
Dalmatiae.

153
92.

24. aprila 1617. U Pragu.


Kralj

Ferdinand II. daje Nikoli Maleniu nasljedno pravo vrenja prije


koga suda na njegovim imanjima po Hrvatskoj.
Nos Matthias etc., memoriae commendamus . tenore praesentium
significantes, quibus expedit universis, quod nos cum ad nonnulloriim
fidelium nostrorum humilimam supplicationem nostrae propterea factam
maiestati, turn vero attentis et consideratis fidelitate et fidelium servitiorum meritis fidelis nostri egregii Nicolai Malenich de Korilocz, aulae
nostrae familiaris, quae ipse sacrae primum regni nostri Hungariae coronae et deinde maiestati nostrae pro locorum et temporum varietate
domi et militiae fideliter et constanter exhibuit et impendit ac deinceps quoque pari fidelitatis studios et constantia exhibere et impendere
non cessabit, eo etiam respectu, quod muneris atque officii nostri regii
communis denique iustitiae interest providere, ut in regnis et provinciis
nostris, quibus divinitus praefecti sumus, pax et securitas inter fideles
snbditos nostros ubique servetur ac malefactorum et nocivorum hominum temeritas et nequitia debita animadversione compescatur, iusti vero
et innoxii commoda grataque requie et securitate perfruantur, eidem
Kicolao Malenych ipsiusque haeredibus et posteritatibus universis de
regiae potestatis nostrae plenitudine et gratia speciali id benigne annuendum et concedendum in eoque plenam facultatem dandam et attribuendam duximus, ut ipsi in territoriis et intra veras metas bonorum
suorum propriorum et non litigiosorum in quibuslibet comitatibus regni
nostri Sclavoniae existentibus habitorum ipsum bono iure concernentium, quovis nomine vocatorum pertinentiarumque eorundem, patibulum,
rotas, palos et alia tormentorum genera erigere universosque fures, latrones, plagiarios, veneficos, incendiaries, intoxicatores, incantatores.
incantatrices, homicidas aliosque quoscunque malefactores intra veras
metas ac territoria praeictorum bonorum suorum pertinentiarumque
eorundem universarum publice et manifeste depraehensos in personis
detinere et depraehensos ac detentos, prout iustitia communis et consuetudo legesque dicti regni nostri Hungariae vel Sclavoniae requirunt, secundum eorum excessus et demerita condignis poenis afficere
omniaque et singula, quae in praemissis iuxta eiusdem regni nostri
Hungariae caeterorumque regnorum nostrorum eiusdem coronae subiectorum leges atque consuetudinem fieri consueverunt facere et expedire
valeant atque possint, caventes tamen. ne malefactores eiusmodi publicos
pecuniae vel ali arum rerum causa impune dimittere praesumant, imo
annuimus et concedimus, damusque et attribuimus absque tamen praeiuditio
privilegiorum et iurium aliorum vicinorumque circumiacentiuin locorum.
Datum in arce nostra regia Pragensi die vigesima quarta mensis aprilis
anno domini millesimo sexingentesimo decimo septimo, regnorum etc.
Matthias.

Valentinus Leepes,
episcopus Nitriensis.
Laurentius Ferenezffy.

154
Original na pergament s viseim velikim kraljevskim peatom na
trobojnoj svilenoj vrpci (iniciali Nos Matthias" izradjeni su zlatnom
bojom) u arkivu Jugosl. akad. u Zagrebu.
Na hrptu pripis: .,Anno domini millesimo sexcentesimo decimo
octavo sabbato proximo post festum Assumptionis gloriosissimae Virginis Mariae ( = 16. aug. 1618) in generali dominorum statuum et ordinum regnorum Croatiae et Sclavoniae in libera regia civitate Montis
Graecensis Zagrabiensis congregatione celebrata, praesentes litterae
patibulares publicae exhibitae et praesentatae sunt.
Stephanus Pathachich de Zajezda,
prothonotarius regni.
93.

24. aprila 1617. U Pragu.


Kralj Malija II. nalaze zagrebakom biskupu Petru Domitroviu i veli
kau Petru Battkayju, da kao kraljevski komisari hrvatskom saboru pred
stave novoga bana kneza Nikolu Frankopana
Trackoga.
Matthias etc.
Reverende et magnii'ice, fideles nobis dilecti. Quoniam officmm
banatus regnorum Dalmatiae. Croatiae et Sclavoniae, quod dehmctus
nuper magnificus quondam Benedictus Thuroczy de Liudbregh etc. ex
benigna nostra collatione certo tempore gessit, postulantibus ita publicis
eorundem regnorum necessitatibus, ne videlicet cum circa iustitiae administrationem, turn vero eorundem regnorum nostrorum defensionem aliisque in rebus publicis et privatis ali quid negligatur, diutius vacare nobis
non est visum eommodum, non postrema itaque nobis cura fuit, ut
primo quoque tempore personam idoneam ad illud officium promoveremus. E t quia fidelis nostri spectabilis ac magnifici de Fran
gepanibus, comitis a Thersacz, cuius singularis fides atque in rebus
gerendis sedulitas et sufficientia iam pridem nobis perspecta est, eundem tanquam personam idoneam ac de nobis etr patria benemeritam iu
praefatis regnis nostris banum creavimus et constituimus, recepto iam hie
ab eodem super officio quoque suo banali solenni iuramento ac etiam de
caeteris requisitis eidem providentes domum expedivimus. Quocirca fidelitati vestrae benigne id deferendum et committendum duximus, ut primo quo
que tempore, observatis de more et consuetudine partium istarum in
similibus observari solitis processibus, fidelibus nostris statibus et ordinibus praedictorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae reg
norum generalem et publicum conventum indicere eisdemque benignani
hanc nostram officii banalis praedicto comiti de Frangepanibus iam
factam collationem intimare et promulgate debeatis, quatenus perspecta
et cognita per ipsos benigna hac nostra resolutione et voluntate prae-

155
dictum comitem Nicolaum de Frangepanibus universi et singuli praedictorum regnorum nostrorum regnicolae pro vero et legitimo bano
recognoscere, debitum illi honorem et obedientiam deferre et in rebus
ac negotiis publicis et privatis ad eius officium pertinentibus ipsum
requirere eiusque mandatis de iure et consuetudine regni emanandis
parere et obtemperare possint et debeant, quod sic rite per fidelitatem
vestram seriem peractae huiusmodi publicationis postmodum perscribendo exequendum erit. Secus itaque non facturi. Datum in arce nostra
regia Pragensi die vigesima quarta mensis aprilis anno domini millesimo sexingentesimo decimo septimo.
Matthias.
Valentinus Leepes,
episcopus Nitriensis.
Laurentiu s Ferenczffy.
A tergo: Reverendo Petro Domitrovich, episcopo ecclesiae Zagrabiensis et consiliario nostro, item magnifico Petro Rattkay de Nagy
Thabor etc., simul vel divisim constitutis etc., fidelibus nobis dilectis.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu u Zagrebu;
Politicum.

peatom u

nadbiskupskom

94.

28. aprila 1617. U Pragu.


Austrijska komora nalae u ime kralja Matije
banu Nikoli Frankopanu Trakomu najmanje
utvrde Brkisevine.

II. ugarskoj, da isplati


5000 for. za popravak

Magnifice, generosi et egregii domini amici honorandi salutem


officiorumque nostrorum oblatione praemissa.
Cum sua caesarea regiaque maiestas, dominus noster clementissimus, ad demissam petitionem domini bani Nicolai a Frangepan,
comitis in Tersatz, ad restaurationem et reaedificationem Berkisevinae
decern millia tallerorum ex tricesima Neodelicensi persolvenda clementer deputarit, ilia vero iam durantibus modernis belli Veneti motibus vix vel cum maxima difficultate exinde desumi possit, et sic
benigne annuerit, ut ipsi domino bano interim ad hoc opus inchoandum minus quinque millia tallerorum ex proventibus vel restantiis
diversis ad cameram istam solvendis per dominationes vestras ad
quietantiam ipsius numerentur et exolvantur.
Idcirco dominationibus vestris hanc clementissimam praelibatae
suae caesareae maiestatis voluntatem significare voluimus, easdem hisce
amanter requirentes, ut omnem operam adhibeant, quatenus dicta summa
quinque ad minus millium tallerorum ex praetactis proventibus et res
tantiis, prout opus aedificii et laborantium quotidianus victus postulaverit, subministrentur et praefato domino bano, ne opus tam utile et

156
necessarium diutius ita neglectum permaneat, assignentur, prout
dominationes vestrae hac in parte sese dementi suae maiestatis voluntati accommodare noverint. Quas in reliquo etc. Datae Pragae 28 aprilis
anno 1617.
N. sacrae caes. regiaeque maiestatis camerae aulicae director et
consiliarii.
A tergo: MagniHco, generosis etc.
Original s prstenom utisnuta tri peata u kr. ugar. zem. arkivu u
Budimpeti; Benignae resolutiones.
95.

28. aprila 1617. U Pragu.


Kralj Matija II. nalaze ugarskoj komori, da stavi u teaj banu
Frankopanu Trzakomu plau tajnoga savjetnika.

Nikol1

Matthias etc.
Magnifice et egregii fideles nobis dilecti.
Siquidem nos nuper banatus regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae, per decessum magnifici quondam Benedicti
Tlraroezi de Ludbregh aliquamdiu vacans, f'ideli nostro spectabili ac
niagniiico Nicolao de Frangepanibus comiti a Thersacz conferentes ab
eodem super consiliariatu quoque, officium ipsum de antiquo ritu
semper concomitante, hie in aula nostra caesarea atqua regia solenne
iuramentum exegerimus, restat iam, ut ista camera nostra Hungarica de consueto quoque consiliariatus sallario ipsi provideatur. Quocirca
ridelitatem vestram clementer hortamur vobisque haruni serie firmiter
commitimus et mandamus, quatenus in potenim ipsi comiti Nicolao
de Frangepanibus consiliario nostro. a vigesima quarta praesentis mensis
aprilis, qua nimirum consiliariatus iuramentum deposuit, facta prius
ordinatione, ut in posterum usitatum consiliariis nostris salarium semper
currat et ex hac camera nostra Hungarica exolvatur, vos haud gravatim in eHectum deducere et disponere velitis et debeatis. Executuri
etc. Datum in arce nostra Pragensi die 28 mensis aprilis anno domini 1617.
Matthias.
Laurentius Ferenczfiy.
A tergo: Magnii'ico et egregiis N. N. camerae nostrae Hungaricae
praefecto et reliquis consiliariis etc. fidelibus nobis dilectis.
Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u kr. ug. zem.
arkivu u Budimpeti; Benignae resolutiones regiae.
Pripis spolja: 12. iunii 1618. spectabili et magnifico domino co
miti Nicolao Tersacz de Frangepanibus salarium consiliariatus decernitur. Inscriptum.

157
96.

15. juna 1617. U Prag.


Kralj Matija II. nalaze biskupu Petru Domitroviu i Petru
Battkayjur
da kao kraljevski komisari predadu banu knezu Nikoli Frankopanu sve
banske gradove-, katele i utvrde.
Matthias etc.
Reverende magnifice fideles nobis dilecti.
Postquam regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae
banatum fideli nostro spectabili ac magnifico Nicolao de Frangepanibus
comiti a Thersacz benign contulerimus, superest, ut ulterius ea, quae
in apprehensione praedicti officii exequenda restarent, in effectum deducantur. Peracta itaque iuxta priorem benignam nostram vobis datam
ordinationem in publicatione praedicti bani, ipsum etiam in fortalitia,
praesidia aliaque loca immediate et ex antique- usu consuetudine
gbernationi et moderationi bani subiecta introducatis eidemque nomine
et ex mandate nostro tradatis atque assignetis. Simulque eorundom
castellorum ad banatus officium pertinentium statum et conditionem
seriatim perscribatis, quali nam videlicet reparatione quodvis castellum
indigeat, quibus bellicis instruments et munitionibus, ut sunt tormenta,
pulveres et alia requisita, instructa sint, aut quid pro competeuti
et necessaria locorum tuitione requiratur, ut ordinatam eorum consignationem habentes defectibus prospici facere possimus, nee minus relationem super damnis, quae Turcae passim in isto regno contra pacem,
excursiones nimirum et praedas faciendo egissent, habere volunms,
certis itaque et solidis documentis et probationibus, quae confirmari et
evidenter doceri possunt, conscribatis nobisque, postquam commissionem
praescriptam vobis delatam peregeritis, transmittatis. #
Tandem fideli nostro egregio Ioanni Pucz, lustrationum "scribae,
quern in lustrationis commissione iuxta instructionem illi datam expe-^
divimus, assistentiam faciatis, ut sic maiori cum dexteritate et festinatione riteque officio suo perfungi possit. Quibus in reliquo gratia nostra
benique propensi manemus. Datum in arce nostra regia Pragensi, die
15 mensis iunii anno domini MDCXVII.
Matthias.

Laurentius Ferenczffy.

A tergo: Reverendo Petro Domitrovych, episcopo ecclesiae Zagrabiensis et consiliario nostro, item magnifico Petro Ratthkay de Nag}?Thabor etc. simul vel divisim constitutis etc., fidelibus nobis dilectis.
Original s utisnutim
u Zagrebu;
Politicum.

kraljevskim peatom, u nadbiskupskom

arkivu

158
97.
10. oktobra 1617. U Pragu.
Kralj Matija

II. pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia na


sabor u Poun za 13. decembra.
Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dilecte. Peractis iam hi dei beneiicio
arduis et magni momenti sacri Romani imperii caeterorumque regnorum
et ditionum nostrarum haereditariarum negotiis, quorum causa nos paulo
diutius a regno isto nostro Hungariae, nobis imprimis charissimo, necessario abesse oportuit, prima nunc et praecipua cura tenet, ut deo ita
bene iuvante propediem hine redituri in regno quoque nostro Hungariae
ea, quae ad bonum et salutarem eiusdem regni nostri statum et tranquillitatem pertinent, curanda et tractanda aggrederemur. itaque
de causa generalein universis statibus et ordinibus eiusdem regni nostri
Hungariae conventum ad festum divae Luciae Virginis et Martyris, hoc
est decimuni tertium diem mensis decembris anni currentis ad civitatem
nostram Posoniensem indicendum et promulgandum eidemque deo favente personaliter praeesse decrevi'mus. Quocirca fidelitati tuae harum
serie firmiter committimus et mandamus, u't ad diem praedictum sine
ulla excusatione Posonium venire atque illic una cum reliquis Jidelibus
regnicolis nostris publica regni nostri negotia tractare deque illis in
medium consulere et ultra diem constitutum nullatenus emanere debeas.
Secus sub poena decreti non facturus. Datum in arce nostra regia Pragensi die decima mensis octobris anno do mini millesimo sexcentesimo
decimo septimo.
Matthias.

Valentinus Leepes
episcopus Nittriensis.
Laurentius Ferenczffy.
A tergo: Reverendo Petro Domitrovych episcopo ecclesiae Zagrabiensis* et consiliario nostro etc. fideli nobis dilecto.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu u Zagrebu; Politicum.
Pripis: Exhibitae 24 novembris.

peatom u nadbiskupsko

^Slini su poziv primili stalei hrvatski (sabor), ban knez Nikola


Frankopan i ostali velikai, kaptoli i kr. slob. gradovi u Hrvatskoj.
98.

6. decembra 1617. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m et o r d i n u m r e g n o r u m
C r o a t i a e et S c l a v o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t i -

159
o n e ex d e m e n t i c o m m i s s i o n e s a c r a e c a e s a r e a e r e g i a e q u e
m a i e s t n t i s , d o m i n i d o m i n i i p s o r u m clem e n t i s s i m i , p e r rev e r e n d i s s i m u m d o m i n u m P e t r u m D o m i t r o w i ch, e p i s c o p u m
e c c l e s i a e Z a g r a b i e n s i s etc. ac i l l u s t r i s s i m u m comitem
T h o m a m E r d e o d y de M o n i o r o k e r e k , M o n t i s C l a u d i i et
c o m i t a t u s Warasdiensis comitem perpetuum, tavernicorum
r e g a l i u m inagistrum ac-praeiatae sacrae c a e s a r e a e regiae
q u e m a i e s t a t i s c o n s i l i a r i o s etc., t a n q u a m c o m m i s s a r i o s
in c i v i t a t e regia l i b e r a Montis G r a e c e n s i s Zagrabi
ensis pro festo beati N i c o l a i e p i s c o p i et confessoris
i n d i c t a et c e l e b r a t a , t e m p o r e s c i l i c e t i n t r o d u c t i o n i s e t
more s o l i t o i n s t a l l a t i o n s in officium b a n a t u s spectab i l i s a c m a g ni f i c i d o m i n i N i c o l a i de F r a n g e p a n i b u s a
Tliersacz, Segniae, V e g l i a e M o d r u s i a e q n e comitis etc.
anno domini millesimo sexcentesimo decimo septimo
editi.
'
Inprimis iidem domini commissarii sacrae caesareae regiaeque
maiestatis benignas literas ratione introductionis banalis statibus et
ordinibus regni sonantes praesentaverunt solenniterque praetitulatum
spectabilem ac magnificum dominum comitem Nicolaum de Frangepa
nibus etc. cum banderio regio in praemissum officium banale iuxta
antiquum ritum et consuetudinem, praestito per eundem in ecclesia
parochiali, divo Marco Evangelistae dicata, solito iuramento, introduxerunt et installaverunt, qui quidem dominns banus generosum Christophorum Mernyavchych, antiquum scilicet vicebanum, regnicolis pro vicebano suo praesentavit.
Praeterea eiusdem sacrae caesareae regiaeque maiestatis literae
regales diaetam regni Hungariae in civitate Posoniensi pro festo beatae
Luciae Virginis proxime futuro promulgantes exhibitae sunt, ad quam 13. dec
quidem Hungaricam diaetam electi sunt nuncii regni: admodum reverendus Balthasar Napuly, praepositus maior et canonicus venerabilis
capituli praefatae ecclesiae Zagrabiensis, generosi magister Stephanus
Pathachich, prothonotarius regni, et Gregorius Petheo de Gerse, praemissae sacrae caesareae regiaeque maiestatis consiliarius etc., quibus instructio per eosdem status et ordines conscribenda dabitur, potissimum
autem ratione electionis in futurum regem Hungariae et partium ei
annexarum, serenissimi principis Ferdinandi regis Bohemiae etc. Simi
liter etiam ratione receptionis et creationis in Hungarum illustrissimi
domini Sigismundi Friderici a Thrautmansdorif efc, confiniorum regni
huius Sclavoniae generalis capitanei, qui etiam hac de re nomine regni
per literas certificandus erit. Deputantur autem eisdem nunciis ex
proxime futura contributione regni pro expensis sexingenti floreni hungaricales
Reverendus Paulus Iaghustich, lector et canonicus praemissi
capituli ecclesiae Zagrabiensis, una cum generoso Nicolao Malenich
de Korilowcz, ad sacratissimam suam maiestatem nomine regui anno
superiore' ablegati, coram statibus et ordinibus regni seriem legationis

160
ipsorum una cum actis ox dementi resolutione eiusdem suae maiestatis
retulerunt et exhibuerunt, quibus u t tam illi per eosdem status et
ordines regni pro expensis , destinati, per eosdem ablegatos anticipati
sexingenti floreni, quam vero insuper alii ducenti floreni in recompensam laborum et expensarum eorundem ex eadem proxime futura
contributione regni exolvantur, statutum ^st.
Quoniam autem honorarium tempore coronationis tam regiae, quam
reginali maiestatibus promissum hactenus status et ordines regni ob
continuam solutionem peditum Colapianorum propter defectum militum
banalium intertentorum exolvere non potuerunt, contribuent itaque
iidem status et ordines regni tam in exolutionem eiusdem honoraru,
quam vero expensarum praemissorum nunciorum regni a singulis fumis
24. apr.florenos hungaricales tres ad festum beati Georgii militis et martyr is
sub poena dupli nullo libertino excepto persolvendos.
Restantiae vero tam praesentis, quam superiorum annorum usque
2. ftbr. iest-um Purificationis beatissimae Mariae Virginis proxime venturum
exolvantur, alioquin contumaces in dupla vadientur.
Comitatuum Zagrabiensis et Crisiensis a singulis fumis laboratores
duo ad octo dies ad restaurationem ruinarum praesidii Petriniensis
iuxta limitationcm domini bani deputantur, exceptis bonis reverendissimi
episcopi Zagrabiensis 1 ) et castrorum Selin et Novigrad, quae bona ad
eorundem castrorum utpote finitimorum fortificationem relinquuntur.
*
Pro veetura pulveris tormentarii per defunctum quondam Benedictum Tlraroczy banum, Vienna Zagrabi am usque devehi curatum, depu
tantur dominae relictae eiusdem ex contributione bonorum castri sui
Lyudbregh floreni hungaricales quadraginta.
Ad gravem querelam nobilis Pauli Hraztovzky, viceiudicis nobilium comitatus Zagrabiensis, contra egregium Gasparem Jankovych,
ratione enormium vituperiorum et insolentiarum factam, statutum est,,
ut idem Gaspar Jankovych in proxime futuram congregationem regni
per dominum banum tanquain magistratum peremptorie citetur, ibidem
ad obiecta responsurus et iudicium recepturus.
Similiter ad querelas egregiorum Ioannis Bwdor, Petri Otthmych
et Blasii Zdolecz, iudicum nobilium comitatus Crisiensis, contra Valachos magnifici Caroli Zekkel de Kewend in possesione eiusdem Bukocz
Szent Pether et comitatu iam fato Crisiensi existente habita residentes,
conclusum est, ut ad requisitionem domini bani idem Carolus Zekkel
per praescriptos querulantes denominandos Valachos suos captivari
eosdemque iuri statuere debeat, alioquin idem dominus banus praetitulatos
Valachos tanquam publicos malefactores captivari de eisdemque iudi
cium et executionem facere possit.
Nuncii illustrissimi comitis domini Thomae Erdeody etc. contra
cives civitatis liberae regiae Montis Graecensis Zagrabiensis nomine
eiusdem domini comitis solenniter protestati sunt in eo, quod licet idem
dominus comes annis superioribus sub praetextu cuiusdam exemptionis
thelonii, ab eisdem civitatensibus persuasus, certas literas privilegia le?
'1 Petar Domitrovi.

161
super non solutione telonii per cives eiusdem civitatis in bonis et ditione eiusdem domini comitis praedeclaratis civibus dedisset et contulisset,
quia tamen idem dominus comes intellexisset in aliorum etiam dominorum bonis et tenutis saepefatos cives thelonii proventus solvere, ide
idem quoque dominus comes instar aliorum dominorum et nobilium
regni in bonis et iuribus suis possessionariis a praescriptis civibus thelonium exigi facere vellet.
E converso vero iidem cives se ipsorum privilegiis gaudere et uti
velle asseruerunt.
Praeterea ad instantiam miserabilis personae nobilis Gabrielis
Chernkoczy contra agilem Gregorium Vivalovych (!) ratione invasionis
personae eiusdem nocturno tempore factae et detruncationis manus
statutum est, u t primo quoque tempore egregius Georgius Vrnoczy
vicecomes praefixo partibus ipsis brevi peremptorio termino in civitate
Zagrabiensi inter easdem partes causam praemissam revideat, qui si
comparuerit et convictus fuerit, ipso facto in vincula coniciatur, si vero
non comparuerit, proscribatur et capiatur, salva tamen utrique parti
appellatione remanente.
Lecta per me Stephanum Pathachieh
de Zayezda, prothonotarium regni.
Prothocolla congr. II, 131133, kr. zem. arkivu u Zagrebu.
99.

27.

'

decembra 1617. U Ebersorfu.

Kralj Matija

II. pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia na


sabor u Pozun za 4. marta.
Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dilecte. Tametsi graves multiplices
curae non solum sacri Romani imperii, verum etiam christianitatis
universae nos distinerent ai'fectaque valetudo quietem potius, quam
iactationes viae longioris requirerent, pro eo tamen singulari ac paterno affectu nostro, quo regnum istud Hungariae complexi semper
tuimus, omnibus omnino difficultatibus superatis, nostrae etiam propriae
personae (quam saepe saepius vel in apertis campis pro salute Hun
gariae periclitari voluimus) incommodis ac isrimine postposito, ut
indicto a nobis termino diaetali mature ac in tempore adesse possemus
dissuadentibus etiam medicis die prima decembris itineri nos dederamus.
Verum in ipso itinere, partim hibernis tempestatibus retardati, partim
longi itineris iactatione debilitati cum animadverteremus ad praefixum
diaetae celebrandae diem adesse nos posse, alium et quidem brevissimum terminum intimare debuimus, ad quern (ut tunc quidem sanitatis conditio promittebat) nos adesse posse omnino sperabanus. Quia

MONUMENTA HIST, XLII. ACTA COMITIALIA V.

162
vero incominoda profectionis ac adversa podagrae hiemis frigora nebulaeque et coeli inclementiae ita nos affecere, ut prorsus impossibile
sit, etiam ad hunc posterius statutum diem loco nos movere negotiis6. ; diaetalibus attendere. Idcirco duro necessitatis telo divinitus immisso
cogimur ab hoc quoque Epiphaniarum domini die ad dominicam Invo4. mar. cavit, hoc est quartum diem futuri mensis martii, ulterius diaetam pro6i . r 0 g a r e , quo tandem dei optimi munere recuperata sanitate ac resumptis
viribus magno et nostro et regnicolarum gaudio et interesse in persona
comitiis et negotiis regni istius attendere possimus. Quorcirca benigne
hortamur fidelitatem tuam, ut moram hane dilationem necessitate,
non voluntate susceptam aequo animo feras et nihilbminus eo pacto
expeditus et in promptu esse debeas, ut ad praefixum locum et terminum sine ulla excusatione et exceptione certo et tempestive comparere [possis] atque isthic una cum reliquis statibus et ordinibus dicti
regni nostri Hungariae de iis, quae ad tranquillam eiusdem regni permansionem et pacem. accommodatissima visa erunt tractare et in me
dium consulere valeas. Clementi huie nostrae voluntati et intimationi
te pro debito fidelitatis tuae satisfacturum benigne confidimus, neque
secus sub poena decreto expressa facere volumns, cui in reliquo gratia
no'stra clementer propensi manemus. Datum in arce nostra Eberstorff
die 27 decembris anno domini MDCXVII.
Matthias.

Laurentius Ferenczffy.

A tergo: Reverendo Petro Domitrovich, episcopo Zagrabiensi ac


consiliario nostro etc. fideli nobis dilecto.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu u Zagrebu; Politicum.

peatom u

nadbiskupskom

Pripis: Mandatum regium et intimatio dillationis diaetae.


Isti taki poziv na grad Zagreb (original s utisnutim, velikim
ljevskim peatom) u arkivu Jugoslav, akad. u ZagrebuNa njemu pod adresom pripis;
februaru.

kra

1618 exhibitae et pra,esentatae 19

100.

4. marta 1618. U Pounu.


Spisak hrvatskih velikaa i plemia prisutnih

na pozunskom

saboru.

C a t h a l o g u s d o m i n o r u m p r a e l a t o r u m , b a r o n u m et
m a g n a t u m , P o s o n i u n i ad d o m i n i c a m I n v o c a v i t , h o c est
4 martii. eongregatorum.

163
(Caeteris

exmissis).

Banus regni Sclavoniae. [Nikola Frankopan knez Traki].


Thomas Erdeody.
Franciscus de Batthian.
Episcopus Zagrabiensis. [Petar Domitrovi].
Episcopus Bozhensis. [Toma Balsfy].
Episcopus Sirmiensis. [Ladislav Majthenyi].
Episcopus Tininiensis. [Pavao David].
Episcopus Segniensis. [Ivan Agali].
"Comes Nicolaus' a Zrinio.
Comes Christophorus Erdeody.
Coms Stephanus Erdeodj T .
Comes Georgius a Zrinio.
Ioannes Keglevith.
Nicolaus Draskovith.
Petrus Rattkay.
Franciscus Petheo.
Nicolaus Malakoczy.
Georgius Pethe.
Nicolaus Keglevith.
Petrus Keglevith.
Original u kr. ugar.
(cancel.)

zem.

arkivu u Budimpeti;

Acta

diaetalia

101.

Prije 2. maja 1618.


Ivan Keglevi moli kralja Matiju II., da bi naloio, da se njegov brat
Juraj pusti iz zatvora.
Sacra regia maiestas, domine clementissiine.
Supplex istud memoriale per maiestatem vestram regiam clementer visum super dinturno fratris mei charissimi domini Georgii Keglovych aresto simulque eiusdem eliberatione humillime exhibeo atque
demisse supplico, quo consideratis turn maiorum nostrorum constanti
erga divam domum Austriacam servata semper fidelitate, meaque ac
dicti domini fratris mei apud maiestates vestras sacratissimas a teneris
.annis continuata alacri assistentia tollerataque hue usque praefati diuturni istius aresti mansueta patientia, eundem pristino suo honori restitutum penes clementissiman suam oblationem simulque factam intercessionem apud suam sacratissimam caesaream maiestatem, augustissime
efficere dignetur, quam maiestatis vestrae regiae gratiam ego, sed praesertim regnorum istorum status et ordines, qui se una mecum pro prae-

164
scripto domino fratre meo demisse interponunt, humillime sumus reser
vituri. Deus maiestates vestras sacratissimas longaevas conservat.
Maiestatis vestrae regiae
lmmillimus servus
Ioannes Keglewych..
Suvremeni prijepis . . dre. arhivu ;

Hungariea.

Spolja suvremeni pripis: 2 maii 1618.


102.

15. maja 1618. U Pounu.


Krunidbena

zavjernica Ferdinanda

JI.

Nos Ferdinandus etc.


Agnoscimus et memoriae commendamus tenore praesentium significantes, quibus expedit universis, quod, cum sacratissimo principi f
domino domino Matthiae, dei gratia electo Romanorum imperatori semper
augusto ac Germaniae, Hungariae, Bohemiae etc. regi, domino patrueli
et patri nostro observandissimo, benigne visum fuisset, inclito suo Hun
gariae regno partibusque eidem adnexis pro pia atque paterna sua
cura et sollicitudine de futuro rege atque successore tempestive prospicere cumque in finem ex singulari sua et paterna erga nos gratia
et amore eiusdem regni status et ordines benigne requisivisset, uti nos
in i'uturum ipsorum regem eligere, acceptare, proclamare et coronare
adeoque optime maiestatis suae caesareae . regiaefpe intentioni, quae
nonnisi in beneficium huius coronae redundare queat, sua quoque ex
parte responderc vellent, iidem status et ordines sollicitum hunc et iam
antea pluriinis occasionibus praeclarissime contestatum maiestatis suae
caesareae regiaeque affectum, uti fideles et cives patriae amantes decet,
grato animo agnoscentes eiusdem desiderio baud gravatim obsecundare
atque nos in regem atque dominum ipsorum iuxta antiquam consuetudinem in libertatem eorundem semper observatam paribus votis et
unanimi consensu rite eligero, proclamare invocatoque demum numiniis
divini auxilio feliciter etiam coronare promptos paratosque fore declaraverint, demisse rogantes, ut infrascrjptos articulos omniaque et singula
TL eis contenta, rata, grata et accepta habentes nostrumque regium
iconsensum illis praebentes, clementer acceptare, auctoritate nostra regia
approbare et confirmare atque tarn nos ipsi suo tempore benigne observare, quam per alios, ([uorum interest, firmiter observari facere dignarcmur.
Quorum quidem articulorum tenor sequitur et est talis.

165

Prima conditio.
Quod universas et singulas regni libertates, immunitates, privilegia,
statuta, iura et consuetudines simul et conclusiones tractatus Viennensis
omnesque articulos in eodem comprehensos, ita et reliquos ante et post
coronationem modernae sacrae caesareae regiaeque maiestatis in anno
millesimo sexeentesimo octavo et millesiro sexcentesimo nono editor,
in omnibus suis punctis, clausulis et articulis sua maiestas regia firmiter
-et sancte observabit, per aliosque omnes inviolabiliter observari faciet.

Secunda conditio.
Quod gravamina, si quae usque ad tempus suscipiendi regiminis
maiestatis suae qualitercunque evenerint, ea statim in initio regiminis
suae maiestatis. in diaeta primitus intra spatium sex mensium publicanda penitus toilet. Gravamina autem universorum statuum et ordinum
regni, quaecunque successu temporis sub regimine suae maiestatis
emerserint, ea in singulis diaetis, quas sua maiestas successivis temporibus pro comrnodo et necessitate regni, quo saepius fieri poterit, ita
ut terminum triennii non excedat, publicare et celebrare dignabitur
sub eadem diaeta toilet et effectuabit.

Tertia conditio.
Quod quando de rebus et negotiis regni Hungariae aut partium
ei subiectarum agetur, ea per Hungaros tractare et consultare digna
bitur iuxta articulos anni millesimi sexcentesimi octavi, nonum et de cimmn, ante coronationem editos, item anni millesimi quingentesimi
"quinquagesimi noni articulum octavum. Neque etiam supplicantes aut
causantes indigenas regni intra ambitum eiusdem occurrentes ad regimen
et iura externa reiicere, pertrahere et ablegare patietur, iuxta extrema
verba articulorum decimi et decimi sexti ante coronationem et decreti
Ferdinandi anno millesimo quingentesimo tricesimo sexto articnlo qmidragesimo primo editi.

Quarta conditio.
Continiorum vero praefecturas, capffcaneatus et alia oii'ieia, tam in
hoc, quam aliis regnis annexis maiestas sua iuxta articulum undecimum
ante cDronationem anno millesimo sexcentesimo octavo editum conferet.

Quinta conditio.
Quod pro iustitiae administratione, sine qua regna consistere non
possunt, secundum laudabilem et deo gratam in celebrandis iudiciis
antiquam. regni consuetudinem, iudicia octavalia pacis tempore tam in
superioribus, quam in inferioribus regni partibus iuxta constitutioneni
anni millesimi sexcentisimi noni. articulum septuagesimum continuo

166
celebrari faciet. E t iuxta eundem articulum tam in tabula regia, quam
appellationibus sine discretione religionis iudices fiant, neque status
et ordines regni mandatis extra terminus iudiciorum coram iudicibus
regni ordinariis vol deputatis iuri stare et ad productionem privilegiorum cogere executionesque legitimas nee per se impediet, nee per suos
officiales impediri patietur, similiter etiam illegitima iudicia et illegitimas executiones fieri non *admittet. Allegantur prikmo pro iudici
orum octavalium celebratione articulus septuagesimus anni millesimi
sexcentesimi noni; s e e u n d o , pro iuribus nobilitaris praerogativae Tri
partita partis primae titulus nonagesimus sextus, item Ferdinandi regis
anni millesimi quingentesimi quadragesimi sexti articulus trigesimus :
item articulus undecimus Pacificationis Viennensis: t e r c i o , ne mandatis
regiis iuris processus turbetur, Matthiae primi millesimi quadringentesimi septuagesimi primi anni articulus duodecimus, Maximiliani mille
simi quingentesimi sexagesimi sexti articulus vigesimus quintus, Mathiae
secundi millesimi sexcentesimi decimi tertii articulus trigesimus quartus ;
q u a r t o , ne expediantur mandata illegitima, Ferdinandi anni millesimi
(]uingentesimi sexagesimi tertii articulus octuagesimus, Mathiae secundi
millesimi sexcentesimi octavi articulus sextus.

Sexta conditio.
Quod religionis negocium inter universos status et ordines regni
in suis ac lisci bonis, item in confiniis quoque regni Hungariae militibus
Hungaris, propter regni tranquilliorem permansionem, iuxta constitutiones Viennenses et artieulos ante coronationem editos, maneat liberum,
illaesum et illibatum, ita videlicet, ut religionis cxercitium tam baronibus, magnatibus et noljilibus, quam liberie etiam civitatibus universisque statibus et ordinibus regni Hungariae in suis ac fisci bonis, item
in confiniis regni Hungariae nee non oppidis ac villis, illud sponte ac
libere acceptare volentibus ubique liberum relinquatar, nee quisquam
cuiuscumque status et conditionis existens, in libero eiusdem usu ac
exercitio religionis a maiestate sua regia et aliis quibusvis dominis
terrestribus quovis modo aut quovis sub praetextu turbetur aut impediatur.

Septima conditio.
Quod in palatini electione eiusdemque auctoritate, iurisdictione et
ofiicio iuxta articulum Viennensis Pacificationis ad tertium, item ante
coronationem edito anni millesimi sexcentesimi octavi articulo undecimo et anni millesimi sexcentesimi decimi tertii articulo septimo, Fer
dinandi regis anni millesimi quingentesimi quinquagesimi quinti articulo
primo circa finem, ac secundum formam iuramenti eiusdem palatini,
praescriptum modum maiestas sua observatura est. De banatu etiam,
quae in eodem articulo undecimo anni millesimi sexcentesimi octavi
continentur. similiter et de Valachis anni millesimi sexcentesimi quarti

167
articulum decimum quartum, anni millesimi sexcentesimi octavi articulum
nonum et anni millesimi sexcentesimi decimi tertii articulorum trigesimum nonum effectuabit.

Octava conditio.
Quandoquidem salus et permansio non modo afflicte huius patriae
tamquam clypei et antemuralis, sed aliorum quoque vicinorum regnorum
et provinciarum ex bona et secura coniiniorum provisione dependeat,
maiestas sua iuxta articulum vigesimum primum anni millesimi sexcen
tesimi octavi ante coronationem et articulum trigesimum secundum anni
millesimi sexcentesimi noni paterne confiniis providere dignabitur.

Nona conditio.
Quod civitates liberas et montanas in suis iuribus et libertatibus,
privilegiis et immunitatibus conservabit.

Decima conditio.
Quod coronam regni ex regno Hungariae nulla ex causa vel
quaesito colore, nulla etiam industria vel arte maiestas sua regia auferet aut auierri curabit, sed quod iuxta veterem consuetudinem ac libertatem ipsorum regnicolarum, per certas et de eorum medio unanimiter
ad hoc delectas deputatas persnas utriusque religionis seculares in
regno conservabit, iuxta articulum quartum ante coronationem et deci
mum sextum post coronationem anni millesimi sexcentesimi octavi et
Wladislai regis decreto in conditionibus, item eiusdem Wladislai decretorum anni millesimi quadringentesimi nonagesimi secundi articulum
tertium.

Undecima conditio.
Quod metas regni Hungariae et partium ei subiectarum non abalienabit, imo differentiae ratione metarum cum Polonis, Silesitis, Moravis
et Austriacis nee non Styris, Carinthis, Carniolis exortas ac vigentes
omni studio ac ope maiestas sua regia componet, determinabit et recuperabit.

Duodecima conditio.
Quod confoederationes cum regno Bohemiae et aliis vicinis provinciis ac Transylvaniae iuxta articulum Pacificationis Viennensis et
constitutionum anni millesimi sexcentesimi noni articulum quadragesimum secundum in suo vigore permaneant suaque maiestas eas observabit et per suos observari faciet.

168

Decima tertia conditio.


Quae de pace publica regni conservanda et bello non movendo
extraneoque milite non inducendo articulo secundo ante coronationem
in anno millesimo sexcentesimo octavo sancita fuerunt, ea sua maiestas
regia inviolabiliter observabit et per alios observari faciet.

Decima quarta conditio.


Ut intuitu sinceri erga domum Austriacam suam que. maiestatem
regiam amoris et benevolentiae gentis Hungaricae hactenus luculenter
satis declaratae, ac in futurom quoque declarandae, arces Pernstein,
Kobelsdorf, Gyncz, Forkenstein, Aysenstadt et Hornstein cum suis
pertinentiis, iam tandem interpositione, auxilio et munificentia suae
maiestatis regiae ab Austriacis gratis eliberentur et regnicolis pro
animi ipsorum gratitudine, qua d mum Austriacam atque regiam quoque
maiestatem suam prosequuntur, lemittentur, siquidem a tot retroactis
temporibus amplas satis utilitates et emolumenta exinde perceperint. Si
autem dictae arces ab Austriacis gratis non remitterentur, extunc,
deposita inscriptionis summa, ab iisdem redimentur et iuxta articulurn
septimum anni millesimi sexcentesimi octavi, item anni millesimi sexcentessimi noni articulum sexagesimum secundum iurisdictioni, legibus
et oneribus regni Hungariae praedictarum arcium pertinentiae subiaceant.

Decima quinta conditio.


Quod castrum Lublyo cum suis pertinentiis et tredecim oppida
Scepusiensia (siquidem magno cum damno et incommodo regni et regnicolarum a "Polonis possidentis, nam non solum aliquid in medium
regnicolarum contribuere nolunt, verum illatis regnicolis diversis iniuriis
ac violentiis in regni Hungariae iuri stare et in comitatibus comparerc
recusant, omnes suos conatus manu violenta impune exercendo, unde
et authoritati suae maiestatis plurimum derogare videtur) maiestas sua
regia facta interpositione apud sacram caesaream et regictm maiestatem
castrum illud cum pertinentiis et praedictis oppidis eliberare regnoque
applicare dignetur, cum non desint modi simiraam illam inscriptionis
per regnicolas deponendi.

Decima sexta conditio.


Quod milites Haidones, privilegia a sua maiestate caesarea et
regia habentes, fruantur illis, et tempore regiminis sui maiestas sua
regia eadem confirmare dignabitur.

169

Decima septima conditio.


Assecurabit quoque maiestas sua, quod vivente sacra caesarea
regiaque maiestate, domino nostro clementissimo, in nullam administrationem regni sese intromittet absque suae caesareae regiaeque maiestatis expressa ac specifica benigna voluntate regnicolarumque assensu.

Atque hae sunt conditiones, quas maiestas sua regia ante electionem suam acceptare sufficientibusque litteris suis assecuratoriis sub
verbo regio confirmare, post coronationem vero suam, tempore suscepti
regiminis, generalibus articulis inseri et publicare dignabitur. Nos itaque
praedicta universorum statuum et ordinum incliti regni Hungariae et
partium ei subiectarum supplicatione clementer admissa, pro benigna
animi nostri propensione ipsisque clementer gratificandi voluntate
praeinsertos universos articulos ac omnia et singula in eis contenta,
rata, grata et accepta habentes, eisdem regium nostrum consensum
benevolum pariter et assensum praebuimus et illos ac quaevis in eis
contenta acceptavimus, approbavimus, ratificavimus et confirmavimus,
promittentes et assecurantes status et ordines in verbo nostro regio.
quod praemissa omnia tarn nos ipsi regiminis nostri tempore observabimus, quam per alios t'ideles subditos nostros, cumscunque status et
conditionis existant, observari i'aciemus, uti vigore huius nostri diplomatis acceptamus, approbamus, ratii'icamus, confirmamus atque promittimus. In cuius fidem et testimonium litteras lias manu propria subscripsimus et sigilli nostri impressione muniri iussimus. Datum in civitate
Posoniensi die decima quinta mensis maii anno domini millesimo sexcentesimo decimo octavo.
Ferdinandus.
Leonardus Grerius.
Original s utisnutim

peatom u kr. ugar. zem. arkivu u

Budimpeti.

Ovjerovljeni prijepis palatina grofa igmunda Forgdcha od 25. maja


1618. u kr. zem. arkivu u Zagrebu; Privilegia nr. 137.
Kukuljevi, Jura regni I, 289293.
103.

25. maja 1618. U Pounu.


Palatin grof Zigmund Forgdch izdaje (na molbu hrvatskih saborskih po
slanika) ovjerovljeni prijepis krunidbene zavjernice Ferdinanda II.
Nos comes Sigisinundus Forgacli de Gymes, regni Hungariae pala
tums et iudex Cumanorum nec non comitatumn Neogradensis, Saarosiensis et de Zabolch comes sacratissimi principis domini dom ini

170
Mathiae dei gratia electi Romanorum imperatoris semper augusti ae
Germauiae, Hungariae, Bohemiae regis, archiducis Austriae. ducis Burgundiae etc. intimus consiliarius et per Hungarian! locumtenens, me
moriae commendamus tenore praesentium signii'icantes, quibus expedit
universis, quod cum sacratissima caesarea regiaque maiestas, domiims
noster clementissimus, universis tidelibus statibus et ordinibus regni sui
Hungariae pro tractandis et concludendis publicis regni negotiis tranquillum statum et securam permansionem concernentibus, generalem
diaetam ad banc civitatem regiam ac liberam Posoniensem ad domini4.marfacam Invocavit proxime praeteritam promulgare clementer dignata fuisset
ac pro innata pia et paterna erga regnum hoc atfectione et sollicita
cura primo et ante omnia de futuro rege et successore eligendo cum
eisdem fidelibus suis statibus et ordinibus regni tractare et concludere
statuisset, in eoque status et ordines benigne requisivisset, ad quam saerae caesaeae regiaeque maiestatis benignam requisitionem iidem status
et ordines matura consilii deliberatione praehabita post longos tractatus
in serenissimum principem Ferdinandum secundum, dei gratia regem
Bohemiae, archiducem Austriae, ducem Burgundiae, Styriae, Carinthiae,
Carnioliae et Wirtembergae, marchionem Moraviae, comitem Habspurgi et Tyroiis, dominum itidem nostrum clementissimum, unanimiter
consensissent. Priusquam tamen status et ordines de vetusta lege et
longa serie observata hactenus consuetudine eundem dominum regem
Bohemiae in dominum et .regem eorum liberis et communibus votis
elegissent, declarassent et pronunciassent, eidein domino regi articulos
subinsertos acceptandos, confirmandos ac per eundem dominum regem
suo tempore regiminis firmiter et inviolabiliter observandos demisse
porrexissent. Quorum humilibus postulates eadem maiestas regia be
nigne admissis dictos articulos omniaque et singula in eis contenta
acceptare, confirmare et litteris quoque suis superinde assecuratoriis
sigillo et manus propriae subseriptione roborare et tandem eisdem dominis universis statibus et ordinibus regni extradare clementer dignuta
est. Quibus extradatis et manibus nostris assignatis postularunt iidem
status et ordines, quatenus copiam seu paria earundem sub sigillo nostro
authentico in transumpto litterarum nostrarum eisdem cxtradaremus.
Quarum quidem litterarum assecuratoriarum tenor talis est:
(Gl. prediduu ispravu od 15. maja

1618.)

Nos itaque iuxta postulationem eorundem dominorum statumn et


ordinum regni praeinsertas litteras sacrae regiae maiestatis assecuratorias praesentibus litteris nostris de verbo ad verbum sine diminutione et augmento aliquali inscribi et inseri facientes sub sigillo nostro
authentico extradandas duximus et concedendas. Datum Posonii die vigesima quinta mensis maii anno domini millesimo sexcentesimo decimo octavo.
Comes Sigismundus Forgach de Grymes.
Emericus Zkolek.

171
Original s utisnutim palatinalnim
grebu; Privilegia nr. 137.
Kukuljevi,

peatom u kr. zem. arhivu u Za

Jura regni I, 289, 293.


104.

Prije 15. juna 1618.


Koncept kraljeva odgovora na hrvatske tegobe.
Vidit, legit atque diligenter examinavit sacra Hungariae Bohemiaeque regia maiestas, dominus noster clementissimus, quae status et
ordines ad ulteriorem sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis resoiutionem circa nonnula gravaminum puncta, scripto die hesterna exhibito porro movenda atque propcmenda censuerunt. Sperasset equidem
maiestas sua regia anterioribus responsis perquam clare atque dilucide
statuum postulatis atque desiderio hac in parte satisfactum fuisse, neque
ullam residuae alicuius difficultatis vel obscuritatis remoram iniici po \
tuisse pro consueta tamen benignitate et gratia sua regia, qua et statibus nulla non occasione gratineatum et negotio huic desideratum
tandem aliquando finem impositum cupit, ad eadem in subsequentem
modum mentis suae sensum clementer exponit.
Et quidem de praetensis regnorum Croatiae et Sclavoniae gravaminibus, postquam cum eorundem legatis et deputatis nomine maiestatis
suae regiae actum transactam sit, quemadmodum iidem ad status h;md
dubie retulerint, pluribus disceptare maiestas sua regia nihil riecessum
iudicat.
,
\ Koncept . i kr. dr. arkivu u Beu;

Hugarica.

Spolja suvremeni pripis: 18 iunii 1618. Responsum regis ad ulte


riorem statuum petitionem, exhibitum die ut supra.
105.
15. juna 1618.
Odgovor kralja

Matije

II. na hrvatske tegobe, iznesene na


saboru.

Ulterior resolutio
replicam statuum regni

suae caesareae
Hungariae.

pozunskom

maiestatis

ad

Quoad postulatum de supremo capitaneatu Carolstadiensi, bano


Sclavoniae conferendo et banatui incorporando, declaravit iam ante ma
iestas sua caesarea, quod a vacantibus officiis et capitaneatibus indigenae nequaquam excludi ? sed eorum quoque debita ratio haberi debeat.

172
ita etiam tam personae domini bani, quam solutionis confiniorum Sclavoniae, velut ut vocant banalium, sua maiestas condignam semper rationem habebit; de incorporatione autem ilia cum solutionem pro
vinciarum annexam habeat, non requisitis provinciis, certi quid
statui non potest, sed in proximis provinciarum comitiis poterunt
domini status Sclavoniae negotium hoc proponere. Suae maiestati erit
cordi, ut hoc negotium promoveatur. [Nunc autem quod petitur, novum
est, in quo regia maiestas sua non auditis provinciis suis haereditariis,
cum quibus praedecessores Hungariae reges peculiana pacta super hoc
puncto sanciverunt, sese resolvere non possit. Poterunt itaque hanc rem
incliti Hungariae status in conventibus provincialibus proponere, ubi
conveniens responsum sint habituri]. 1 )
Ut supremus capitaneus Sclavoniae in causa defensionem patriae
concernente suam cum bano correspondentiam et mutuam intelligentiam
habeat, aequum maiestas sua censet, atque ita deinceps quoque fieri
demandabit.
Quoad tertium, uti hactenus iudigenae non fuerunt praeteriti, ita
deinceps quoque aequalis illorum ratio habebitur. [Non excludentur,
ideoque maiestas sua inhaeret responso iam ante datol. 1 )
Consentit sua maiestas, ut Valachi do minis terrestribus vel decimam vel aliquid aliud certi iuxta limitationem commissariorum pendant,
quod ut commissarii adhuc sub hac diaeta nominandi, tempore commissionis peragendae certo effectuent, sua maiestas benigne curatura est
[Ratione Valachorum status et ordines ex anteriore responso intellexerint, maiestati suae nunquam displicuisse, imo etiamnum clementer
approbate, ut conveniente modo certi et definiti quid circa illos statu at.
Itaque spectabit ad status et ordines commissionem eo nomine expediendam sollicitare et sua quoque ex parte promovere vigeant status
commissionem apud suam maiestatem]. 1 )
Porro circa solutionem militum banalium, ut iuxta benignam suae
maiestatis annuentiam votis fidelium regnicolarum satisiiat deputatioque
summae ex tricesima Nedelczensi ad restaurationem praesidii Berkusevina destinata re ipsa effectuetur et residuum quoque eiusdem de
putati aliunde suppeditetur, maiestati suae curae cordique clementer
est futurum.
Sicut et quoad rationes super statu et qualitate dicae iis, quibus
incumbit, dandas et rectificandas, etsi ad conservandum ordinem moremque antiquitus solitum spectare viderotur, ut eaedem rationes ad
i ameram praesentarentur, si tamen ita expedire arbitrantur status et
ordines, quin ita fiat, non repugnat maiestas sua.
Contributiones tam in sacri Romani imperii comitiis, quam regnorum et provinciarum suarum diaetis annuit maiestas sua caesarea
se clementer sollicitaturam.
Koncept (2 komada) . i . drav.
l

arkivu u Beu;

) Ovo to je u zagradama, kasnije je u istopisu izostavljeno.

Hungarica-

173
106.

15. juna 1618. U Beu.

Kralj Matija nalaze hrvatskim staleima, da nagovore zemaljskoga kapetana


grofa Tomu Erdodyja na poslunost banu Nikoli Frankopanu
Trakomu,
ili da banu predade ast kapetansku.
Matthias etc.
Reverende, honorabiles, spectabiles, magnifici, egregii et nobiles,
prudentes item et circumspecti fideles nobis dilecti.
E x fidedigna nonnullorum fidelium nostrorum relatione non ' sine
displicentia intelleximus, esse nonnullos in medio istius regni nostri
Sclavoniae fideles nostros, qui, nescitur quibus dueti respeetibus, per
abusus et inconvenientias officio banatus regnorum nostrorum Dalmatiae,
Croatiae et Sclavoniae, quod nos ad instantiam atque supplicationem
vestram fideli nostro speetabili ac magnifico Nicolao de Frangepan comiti a Tersacz contulimus, eiusque authoritati et consuetae iurisdictioni se opponentes, difficultates et impedimenta suscitantes gubernationis eiusdem administrationem turbant, singulariter autem fidelis noster
speetabilis ac magnificus Thomas Erdeody de Moniorokerek, Montis
Claudii et comitatus Varasdiensis perpetuus comes, tavernicorum nostrorum regalium magister ac consiliarius noster, qui capitanei in regno
Sclavoniae officio fungens, militum confinariorum ordinationem, dispositionem et debitam solitamque obedientiam militarem, non solum contra
expressam nostram voluntatem et mandatum, sed et contra antiquum
usum et hactenus observatam consuetudinem ad se pertrahere niteretur,
per hocque ex divisione huiumodi disciplinae militaris et turbato processu exercitii authoritatis banalis, tarn in tuitione regni, quam administratione iustitiae confusiones causantur et regni 'status periculis
exponitur. Id quod nos tempestive praecavere et omnino avertere volentes, pro veteri more et consuetudine hactenus observata usum hunc
restituendum duximus, siquidem capitaneus regni et milites eidem subiecti a bano tanquam primario capite et locumtenente nostro simpliciter et citra omnem controversiam dependerint eiusdemque mandatis
ordinationi paruerint ac ob id etiam taxa regni inde proveniens ad
intertenendas eosdem milites sit conversa et ordinata. Mandamus proinde fidelitati vestrae harum serie, ut denuo factae huic nostrae intimationi et commissioni vos accomodantes, nullo pacto adversari et
resisti, sed declarationem hanc nostram vos quoque universi et singuli
agnoscentes et observantes, ut aut dictum capitaneatum officio banali,
prout hactenus quoque observatum plerumque extitit, annectetis, aut
praefatus capitaneus regni una cum militibus pro more veteri et consueto dicto bano nostro subesse eiusdemque mandatis ac ordinationi
semper obedire eundemque observare modis omnibus debeat et teneatur
Executuri in eo benignam nostram voluntatem, ritui et consuetudini.

174
istius regni nostri eatenus satisfacturi. Quos etiam secus facere nolumus gratiaque nostra caesarea et regia vobis benigne propensi manemus. Datum in civitate nostra Vienna die decima quinta mensis iunii
anno Domini 1618.
*
Koncept u kr. ugar. zem.
cancel, nr. 132 an. 1618.
Spolja pripis:

arhivu u Budimpeti;

Concept, exped.

Mandatum ut se authoritati banali non opponant.


107.

Prije 17. jana 1617.


Pounski sabor na kraljev odgovor hrvatskim

tegobama.

S t a t u s e t or d i n e s r e g n i H u n g a r i a e a d s a c r a e c a e s a r e a e r e g i a e m a i e s t a t i s u l t e r i o r em et b e n i g n a m resolu
t i o n e m et r e s c r i p t u m c i r c a n o n n u l a p u n t a g r a v a m i n u m
p e r s t a t u s e t o r d i n e s s u a e m a i e s t a t i s . e x h i b i t a, q i i a e
pro ulteriore adhuc et elementi eiusdem resolution e
p r o p o n e n d a et e x h i b e n d a c e n s u e r u n t , d e m i s s e e x h i b e n t .
E t quidem quoad gravamina regnorum Croatiae et Sclavoniae,
quia sua regia maiestas assecurare intendit nuncios, in eo, quod cum
provincialibus tractatura sit superinde, tollereque se gratiose velle gra
vamina, ideo si sufficientes assecuratorias habere poterunt, bene quidem,
alioquin status et ordines regni porrectis prioribus suae maiestati gravaminibus eorundem regnorum inhaerent.
Quoad paragraphum contributiones", contenti sunt regnicolae resolutione suae maiestatis.
Koncept i kr. dr- arhivu u Beu;

Hungarica.

Spolja pripis (suvremeni): 17 junii 1618. Neto docniji:


Status
et ordines regni Hungariae ad caesaris resolu tionem et rescriptum circa
nonnulla puneta gravaminum.
108.

17. juna 1618. U Pourm.


Izabrani kralj Ferdinand II. izdaje hrvatskim staleima zasebnu krunid
benu zavjernicu prije svoga krunisanju za ugarsko-hrvatskoga
kralja
{1. jula).
Nos Ferdinandus secundus etc. memoriae commendamus et notum iacimus, quibus expedit universis, quod, cum nos generali congregatione inclitorum statuum et ordinum regni Hungariae et partium ei annexarum
ex edicto sacrae caesareae regiaeque maiestatis. patruelis et patris nostri

176
bservantissimi, ad quartam diem pfoxime praeteriti mensis martii in
civitate Posoniensi ultimatim promulgatae ex benigna eiusdem caesareae maiestatis voluntate praeessemus, iidemque status et ordines praedicti regni Hungariae partium ei annexarum ex singulari et paterna
suae caesareae maiestatis erga nos benevolentia et amore nos in tuturum ipsorum dominum et regem unanimi consensu rite elegissent, extune
iidem status et ordines regni certa quaedam gravamina ipsorum praefatae caesareae regiaeque maiestati, ante felicem coronationem nostram,
sub praesenti diaeta iuxta diploma eiusdem caesareae maiestatis praedictis statibus datum effective tollenda, humilime porrexissent, ex
quibus quaedam statuum et ordinum regnorum Croatiae et Sclavoniae gravamina, utpote conclusionibus Viennensibus et aliis articulis annorum subsequentium comprehensa, ad debitum efi'ectum neque
per praefatam caesaream maiestatem neque per nos deduci potuissent, ob hoc nos eosdem status et ordines dictorum regnorum
Croatiae et Sclavoniae pro dementi nostra, qua semper in eosdem
ducimur propensione, in verbo nostro regio assecuramus, nos sedulo
curaturos ac elaboraturos, ut praemissi articuli et constitutiones effectuentur, qui si ante susceptionem regiminis nostri regni Hungariae
aliquo modo in etfectum deducti non forent, nos statim tempore apprehensionis regiminis dicti regni Hungariae omnes modos et rationes
inituros et adinventuros, ut tam praetitulatae Viennenses constitutiones
et articuli in effectum. deducantur, quam vero de certo et indubitato
stipendio et restitutione coniiniorum banalium provisum sit. Interea
tamen in conferendis capitaneatibus, praefecturis aliisque ofnciis conii
niorum Croatiae et Sclavoniae aequalem indigenarum eorundem regno
rum cum provincialibus nostris rationem habituros semper atque supremis praefectis et aliis capitaneis benigne ac serio mandaturos, ne
se in iurisdictionem dominorum terrestrium et liberarum ciVitatum
intromittant. Denique Vallachos in terris statuum et ordinum praeiatorum regnorum Croatiae et Sclavoniae residentes, quos sacra caesarea
maiestas iurisdictioni dominorum terrestrium per speciales commissarios sub hac diaeta nominandos applicare et subiicere benigne promisit,
nos etiam nee per nos, nee per generales aut capitaneos coniiniorum
impediemus, quin potius litteras ad eosdem generales capitaneos statim
expediemus, ut cum primum dicti commissarii suae caesareae maiestatis
et regni ad tractatum descenderint, omnem manum suam a iurisdictione dictorum Valachorum eximant et determinationi eorundem commissariorum sese accomodent. Super quibus praemissis omnibus dictos
status et ordines regnorum Croatiae et Sclavoniae vigore praesentis
diplomatis nostri propria manu nostra subscripti et sigillo nostro muniti assecuramus. Datum Posonii decima quinta Calendas iulias ' anno
Christi millesimo sexcentesimo decimo octavo.
Ferdinandus.

Ovjerovljeni prijepis palatina grofa Zigmunda Forgcha od 23. juna


1618. u hrv. zem. arkivu u Zagrebu; Privilegia nr. 138.

176
Suvremeni prijepis u kr. ugar. zem. arkivu u Budimpeti,
exped. cancel, nr. 171 an. 1618. s natpisom. Par diplomatis
tibus regnorum Croatiae et Sclavoniae dati."
Drugi prijepis u saborskom zapisniku
zem. arkivu; Prothocolla congr.

Conceptus
regii sta-

od 15. novembra 1622 u kr~

Kukuljevi. Jura regni 1, 294298 i II,

8384.

109.

23. juna 1618. U Pounu.


Palatin grof Zigmund Forgdch izdaje na molbu zagrebakoga biskupa
Petra TJonritrovia ovjerovljeni prijepis zasebne krunidbene zavjernice iza
branoga kralja Ferdinanda II. od 17. juna.
Nos comes Sigismundus Forgach de Ghymes, regni Hungariae
palatinus et iudex Cumanorum nec non comitatuum Neograiensis,
Sarosiensis et de Zabolch comes, sacratissimi principis et domini
Mathiae, dei gratia eleeti Romanorum imperatoris semper augusti ac
Grermaniae. Hungariae, Bohemiae etc. regis, arehiducis Austriae, ducis
Burgundiae etc. intimus consiliarius et per Hungarian! locumtenens.
memoriae commendamus tenore praesentium significantes. quibus pedit universis et singulis, quod reverendissimus dominus Petrus Domitrovich, episeopus Zagrabiensis, beatae Mariae Virginis de Thopuzka
et saneti Greorgii de Diaky ecclesiarum abbas ac sacrae caesareae maiestatis consiliarius, cxhibuit et praesentavit nobis serenissimi principis
ac domini domini Ferdinandi Hungariae Bohemiaeque regis, arehiducis
Austriae, ducis Burgundiae, Styriae, Carinthiae, Carniolae etc., domini
similiter nostri clementissimi, litteras quasdam in papyro regali pa
tenter confectas sigilloque et manus subscriptione eiusdem serenissimi
principis ac regis communitas, petens nos debita cum instantia, quatenus nos dictas serenissimi principis ac regis, domini domini nostri
clementissimi, litteras transumi et aliis litteris nostris similiter paten
ti bus inseri et inscribi insertasque et inscriptas eidem tradere dignaremur. Earum vero litterarum tenor talis est:
(Gl. prediduu ispravu od 17. juna

1618.).

Nos itaque petitione praelibati domini Petri Domitrovich, episcopi Zagrabiensis, utpote iusta benevole admissa, praescriptas litteras
antefati serenissimi principis ac regis dominique nostri clementissimi
non abrasas, non cancellatas, sed omni prorsus suspitione vitioque
carentes praesentibus nostris de verbo ad verbum sine diminutione et
augmento aliquali insertas et inscriptas sigilloque nostro et manus propriae subscriptione communitas eidem reverendissimo domino episcopo

177
Zagrabiensi dandas duximus et concedendas. Datum Posonii sabatho
proximo ante festum sanctj Ioannis Baptistae anno domini millesimo
sexcentesimo decimo octavo.
*
Comes Sigisumndus Forgaeh de ( vines.
Emerious Zkolek.
Original s utisnutim
legia nr. 138.
Kukuljevi,

peatom, u Jer. zem. arhivu u Zagrebu;

Jura regni I,

Privi-

294295.
110.

12. jula 1618. Beu.


Kralj Matija II. dozvoljava gradu Varadinu
sabora trg.

na preporuku

hrvatskoga

Xos Mathias etc. memoriae commendamu.s tenore praesentium


signitieantes, quibus expedit unive'rsis, quod cum ad nos perlatuni sit,
tideles nostros universos status et ordines regni nostri Sclavoniae pro
ximo praeteritis annis in generali eorum congregatione in civitate nostra
Zagrabiensi celebrata, nnanimi consensu et paribus votis conclusisse,
ut civitas (j[uo(]ue nostra Varasdiensis, in comitatu similiter Varasdiensi adiacens, pro publico foro niderlagh nuncupato habeatur, cum.
que hoc ipsum in bonum publicum et eiusdem civitatis nostrae emolumentum cedere dignoscatur, regiae benignitatis est iustis petentium
desideriis, quae suorum ndelium subditorum eommodis utiliter videntur
convenire, facilem praebere consensum. Proinde praei'atae universorum
statuum et ordinum dicti regni nostri Sclavoniae huiusmodi conclusioni
consensum nostrum praebentes annuimus et concessimus, ut a modo
in posterum i'uturis et perpetuis semper temporibus praedicta quoque
civitas nostra Varasdiensis pro foro publico niderlagh vocato sen loco
depositionis mellis, salis, porcorum, bourn caeterorumque pecorum et
pecudum ac aliarum quorumlibet rerum venalium eo deierendarum aut
deducendarum habeatur atque omnes et quilibet negotiatores questuramque exercentes homines, qui per praefatam civitatem nostram Varasdiensem campumque et ambitum territorio eiusdem civitatis nostrae
adhaerentem versus Pettovium in Styriam vel etiam Hungariam transituri sunt, vigore praemissae statuum et ordinum dicti regni nostri
Sclavoniae conclusionis et statuti super inde sanciti primo in memorata
civitate nostra Varasdiensi condescendere atque res omnes venules
ibidem venditioni seu commutationi exponere sicque peractis ibidem
negotiationibus expost et non ante ulterius procedendi sub poena in
articulo regni nostri Sclavoniae superinde sancito expressa ei, cui incumbit, exigenda habeant potestatis iacultatem, imo annuimus et concedimus praesentium per vigorem. Et haec volumus in foris et aliis
MONUMENTA HIST. XLUI. ACTA COMITIALIA V.

12

178
loci? publicis ubique palam facere proclamari, praesentes vero, quas
seereto sigillo nostro, quo ut rex Hungariae utiiimr. in pendenti communiri fecimus, post earum lecturam semper reddi voluinus et iubemus
praesentanti. Datum in oivitate nostra Vienna Austriae die duodecima
mensis iulii anno domini millesimo sexcentesimo decimo octavo, reg
no rum etc.
Liber regius u kr. ugar. zem. arhivu u

Budimpeti.

Koncept s datumom die octava mensis iulii u kr. ugar. zem. arhivu,
Concept, exped. cancel, nr. 167. 1618*

ill.

'

23. jula 1618. U Beu.


Kralj Matija II. imenuje vesprimshog biskupa Franju Ergeljshoga pred
sjednikom srpske (vlake) homisije i daje mu neke uputeE p i s c o p o W e s p r i m i e n s i.
Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dileete.
Kecenti te meinoria tenore non ambigimus, in proxime praeterifa diaeta Posoniensi inter alias conelusiones etiarn hoc statutum est.
ut Valachi, qui superioribus annis iugum Turcicum i'erre recusantes
relietis prioribus sedibus tutioris permansionis gratia ad nonnulla regiiorurn nostrorum Croatiae et Sclavoniae loca partesque ehristianitatis
concesserant inibique domiciliis et mansionibus fixis etiam nunc commorantur, tandem. aliquando dominis ipsorum terrestribus, quorum fundos
atque terras inhabitarent. eonsignarentur iurisdictionique eorundem dominorum terrestrium subderentur. Et ne ista subiectio in grande ipso
rum Valachorum praeiudicimn tieret, conclusum est, ut medio instituendae commissionis illae difficultates tollerentur, quo imposterum
sciretur. quidnam et quantum census iidem Valachi quotannis, donee
meliora aitulserint tempora, dominis terrestribus pendere deberent et
ultra quod cogi et adigi haudque possent. Cuius quidem instituendae
commissionis te futurum praesidem eonstituentes, tidelitatem tuam clementer hortamur tibique harum serie firmiter committimus et man
damus, quatenus receptis praesentibus primo quoque tempore absque
longiori procrastinatione certificates primum de loco et termino insti
tuendae commissionis concommissariis tuis, tidelibus nimirum nostris
magnifico Francisco de Batthian, comite comitatus Soproniensis, agazonum nostrorum regalium in Kungaria magistro et consiliario nostro,
item egregiis Benedicto Pakay, personalis praesentiae nostrae regiae
in iudiciis locumtenente et itidem consiliario nostro, ac Moyse Oziraky
nec non praedictorum Valaehoruin antesignanis, et non obstante ali-

179
cuius praefatorum concommissariorum tuorum absentia, sed loco absentium aliis subrogates, in regnuni nostrum Sclavoniae te conferre atque
ibidem praefatos Yalachos iurisdietioni eorum, quorum fundo.s tenent,
quoad limitandos census et redditus annuatim per ipsos Yalachos
deinceps praestandos, tenendos et possidendos, pariter et habendos
iuxta articulum superinde in novissima diaeta Posouiensi sancitum.
tradere et assignare absque aliquali diiticultate et renitentia debeas et
tenearis. Et post hoc super hac commissione factaquc praestandorum
censuum limitatione litefas dehinc testimonials sub sigillo nostro iudiciali, apud praefatum personalis praesentiae nostrae regiae in iudiciis
locumtenentem habito, partibus ipsis extradandas volumus et iubemus.
commimi id suadcnte iustitia. Secus etc. Datum in civitate nostra
Vienna die 23 mensis iulii anno domini millesimo sexcentesimo decimo octavo.
Koncept kr. ugar.
cancel, nr. 174. an. 1618.

arhivu u Budimpeti;

Concept, exped.

112.

23. jula 1618. U Beu.


Kralj

Mafija II. daje uputu komisarima


Pdkai/ju i Mojsiji

Franji ,
Gzirukijju.

Benediktu

Matthias etc.
Egregie fidelis nobis dilecte.
liecenti te memoria tenere non ambigimus in proxime praeterita
diaeta Posoniensi inter alias conclusiones etiam hoc statutum est, ut
Valachi. qui superioribus annis iugum Turcicum i'erre recusantes, relictis prioribus sedrbus tutioris permansionis gratia ad nonnulla regnorum nostrorum Croatiae et Sclavoniae loca partesque christianitatis
concesserant inibique domiciliis et mansionibus fixis etiam mine commorantur, tandem aliquando dominis ipsorum terrestribus, ijuonmi t'undos
atque terras inhabitarent. consignarentur iurisdictionique eorundem dominorum terrestrium subderentur. E t ne ista subiectio in grande ipso
rum Yalachoruin praeiudicium tieret. conclusum est, ut medio instituendae commissionis illae difftcultates tollerentur. <|uo imposterum
seiretur, quidnam et quantum census iidem Valaehi quotamiis, donee
meliora aifulserint tempora, dominis terrestribus pendere deberent et
ultra quod cogi et adigi haudque possent. E t cum pro huiusmodi instituendae commissionis praeside fidelis noster reverendus Eranciscus
Ergelius episcopus ecclesiae Yesprimiensis locique eiusdem comes per
petuus et consiliarius noster sit denominatus. atque inter caeteros
commissionis collegas fidelitas etiam tua annumerata esse dignoscitur.
dedimus eidem commissionis praesidi in mandatis. ut absque longiori
mora de termino et loco collegis suis certitieatis. in Sclavoniam venire

180
ibidemque iuxta saucituin articulum. rem exequi deberet. tidelitatem quoque tuam clenienter liortamur tibique liarum serie firmiter committinms et maudamus, ut. dum et quando per praefatum
coniinissionis praesidem de termino locoque certificates t'ueris, te quoque.
sepositis quibuslibet interea privatis tuis negotiis, in Sclavoniam te
conferee ibidemque adliibitis mutuis curis. iuxta sancitum superinde
artieulum difficujtates inter Valaebos et t'undorum, quos iacolunt. terrestres dominos vigentcs complanare atque certain praostandorum censuum limitationem eisdeni ordinare et instituere velitis et debeatis.
Secus etc. Datum in civitate nostra Vienna die 23 mensis iulii anno
domini millesiino sexcentesimo decimo octavo.
Domino

[ a 11 h i a n i |
< P e r s o n a l i > in siinili.

I Cziraky
Koncept u kr. ugar.
cancel, nr. 174 an. 1618.

j
zem.

arkivu u Budimpeti;

Concept, exped.

113.

16. augusta 1618. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i u l i do m i n o r u ni s t a t u u m et o r d i n u ni r e g n o r u m
C r o a t i a e et S c l a v o n i a e in g e n e r a l i ipso rum c o n g r e g a t i o n e ex e d i c t i l l u s t r i s s i m i c o m i t i s d o m i n i N i c o l a i d e
F r a n g e p a n i b u s etc. e o r u n d e m r e g n o rum b a n i , in l i b e r a
regia civitate Montis Graecensis Z a g r a b i e n s i s decima
s e x t a et a l i i s i m m e d i a t e s e q u e n t i b u s d i e b u s m e n s i s a u g u s t i
e 1 e b r a t a, c o n c l u s i a n n o d o m i n i m i 11 e s i m s e x e n t e s i
decimo octavo.
Inprirnis per illustrissimum dominum banum serenissimus rex
Ferdinandu, noviter i osonii electus et cotonatus, statibus et ordinibus
regni pro futuro ipsorum rege clementissimo solenniter publicatus est.
Deinde admodum reverendisimus Baltbasar Xapuly, praepositus
Zagrabiensis et Stephanus Patachich, prothonotarius regni, ad proxime
praeteritam diaetam regni Hungariae delegati nuueii, retulerunt legationis ipsorum seriem et exhibuerunt articulos in "eadem diaeta sancitos,
cum certis duobus diplomatibus praet'ati serenissimi regis Ferdinandi,
uno regno Hungariae, altero vero statibus et ordinibus regnorum Croatiae et Sclavoniae datis, quibus quidem nunciis in ret'usionem expensarum ad priores sexcentos florenos adduntur trecenti t'lorcni hungaricales.
*
#
Cum iuxta continentias praemissarum constitutionum Posoniensium

181
nova connumeratio fieri debeat, 1 ) dicatores in eomitatibus. quidem Zagrabiensi et Crisiensi Lucas Chernkoc2y pro dicatore et pro iurato
nobile, Martinus Kupinzky ; in Varasdiensi autem Moyses Zaboky pro
dicatore et Stephanas Gereczy pro iurato nobile eliguntur, addito
eisdem in uno quoque proeessu iudice nobilium inxta formam solennis
iuramenti per eosdem coram regno praestiti et instructionem eisdem
dandam, quorum quidem conscientiosae limitacioni et solenni iuramento
committitur connumeratio fumorum. Habebunt autem singuli illorum
pro salario quinquaginta i'lorenos et bona ipsornm propria pro hoc
anno a contributione dicae duntaxat regiae exempta erunt.
Ad intertentionem vero peditum regni Colapianorum pro hoc anno
omues status ac ordines regni a singulo i'ttmo florenos hungaricales
quatuor, similiter ad exolutionem honoraru serenissimi Ferdinandi regis
a singulis lumis florenum unum, insuper ad conservationem coronae
florenum unum et ad coemptionem domus Posoniensis denarios sexaginta contribuent in duobtis terminis, medietatem quidem in festo beatiii- Martini episcopi et cont'essoris, residuum vero in festo beati Georg2. apr.
martyris et militis proxime f'uturis. Peditos autem regni tanto numero 1619deineeps interteneantur, quot videlicet praemissa contributione quatuor
florenorum exolvi possint: vaivodae superflui exauthorentur et singuli
vaivodae quinquaginta pedites sub se habeant. Vaivoda vero unus per
mensem ad caput decern duntaxat Rhenenses pro salario habebit et
unum servitorem. qui peditis munia obire valeat, intertenere possit :
secus i'acientes stipendio priventur. Deineeps autem pro exactione restantiarum in vadiatione non bona mobilia colonorum, sed ipsaemet
colonicales sessiones pro quantitate dicae per indices nobilium pro
regno occupari debebunt.
Et cum laboratores suos comitatus Varasdiensis ad fossatum Caproncense destinavit, comitatus quoque Zagrabiensis et Orisiensis a
singulo i'umo duos manuales laboratores, a quatuor vero t'umis unum
currum ad vecturam roborum ad decern dies ad restaurationein coniiniorum Petrinensium et Colapianorum praesidiorum iuxta limitation em
domini bani riendam praestabit, exceptis bonis castri Selin, quae ad
t'ortificationem eiusdem arcis relinquuntur.
Ad instantiam magniiici domini Xicolai Draskovich contra Xicolauin Pavkovich," civem civitatis Zagrabiensis, alias officialem rationarium eiusdem domini Draskovich, tunc teinporis in castro Medve degentem, ad revisionem rationis eiusdem Pavkovich deputantur:
dominus praepositus Zagrabiensis, 2 ) .Benedictus Vinkovych canonicus,
Gregorius Jagatich, Gregorius Sugnietich, Ludovicus Bedekovicb et
Christophorus Petheo, non obstante unius vel alterius absentia, loco
quorum partes alios substituere possint.
Acceptantur per regnicolas expeditoriae de dato vigesima seeunda 22 - -"na
iunii anni domini millesimi sexcentesimi duodecimi emanatae quondam
x
) 1618 : XLI (,.De modo in nova connumeratione portarum observando").
-1 Baltazar Xairalv. Dvorniei.

182
domini loauiiis Draskovieh sub propria Feliciani ratione trecentoruin orenorum in exolutionem assessorum baualium per praedietum
dominum Ioanncm Draskovieh datorum.
Ad instantiam magnifici domini Ioannis Keglevich contra dominam
relictam spectabilis ac magriiiici quondam domini Benedicti Turoezy
ratione eertae eontributionis bonorum castri Lobor per praefatum olim
dominum Benedietum Turoezy perceptorem, statutum est, ut coram imo
iudiee nobilium eomprobetur dominum Benedietum Thuroczy aceepisse
praefatam eontributiqnem, si comprobari potorit, solvat domina relieta
sin minus eadem bona Loboriensia exolvant praemissam dicam regni.
Similiter etiam de aliis similibus fiat idem mdicium.
Ad instantiamhaeredum magnifici quondam domini Xicolai Istvanfly*)
contra cives Zagrabienses ratione expeditoriarum per eameram Hungaricam pro trecentis llorenis datarum statutum est. civitatem Zagrabiensem expeditorias in specie debere producere et restituere haeredihus
Nicolai Istvanffy. alioquin eadem civitas aut tunc temporis iudex civitatis persolvat praescriptos trecentos florenos hungaricales.
Praeterea statutum est, prout antea sic deinceps quoque eoneinatores haeretici in regnum per quosvis non inducantur, alioquin
iuxta praecedentium annorum artieulos contrafaeientes puniantur, protestantibus dominis comitibus a Zrinio.
Ad ([uer<dam civitatis Varasdiensis contra relictam Stephani lladovich iudicis nobilium ratione pereeptionis taxae, anni domini niillesimi
Leu. sexcentesimi decimi septimi per eundem Radovich perceptae et exaetori
non administratae, statutum est, ut pro percepta pecunia ex bonis dieti
Stephani Raovich satisl'actio impendatur per unum iudicem nobilium
comitatus Varasdiensis eivitati Varasdiensi, super quo protestatur egregius Ioannes Budor in persona eiusdem relictae, eandem neque esse
eitatam neque teneri rcspondere neque absque revisione iuris quicquam
dare, velle.
Deputantur autem exactores rationum reverendissimus dominus
episcopus, 1 ) dominus banus, dominus Ioannes Keglevyeh, praepositus 2 )
et lector Zagrabiensis _) et similiter.praepositus Chasmensis, prothonotarius regni,*) Gregorius Petheo, Gregorius Sugnyetieh, Ioannes Budor
et Xieolaus Malenich, qui tam ab exactoribus, quam vero iudicibus
nobilium et vicecomitibus, iuxta anni superioris constitutionein. rationem exigant non obstante tamen unius vel alterius absentia.
Ad (]uerelam egregii Francisci Petheo contra magnificam dominam
Marianam Alapy, magnifici quondam doniini Petri Draskovieh reliftam
viduam, ratione bonorum rerumqu'e mobilium quondam Gabrielis Petheo
*) Nikola Istvanffy umr'o je 1. aprila 1615. u Vini ci, gdje je i pokopan: jo
danas nalazi se tue grobna nm ploa s natpisom (gl. u u 1 j e v i , Natpisi u Hrvat
skoj i Slavoniji, 309).
') Petar Domitrovi.
2
) B a l t a z a r Napuly.
3
) Pavao Jagusti.
4
) Stjeuan Patai.

183
et Susannae Revay, consortia eiusdem, ad fideles manu dietae dominae
Marianae Alapi et domini quondam Petri Draskovich una cum puella
Ursula datarum, statutuni est, tit easdem res eadem domina suo tem
pore sub iuramento coram prothonotario regni producere teneatur,
interim vero pro extradata anni 1615 bona eiusdem Francisci Petheo lew.
non vadientur, donee expeditoriae exactoris apud dictam dominant in
reposito habitae non revidebuntur.
Kuchari in Gradecz reverendissimi domini epis.copi Zagrabiensis
ad tres i'umos dicati, ex quo miserabiles personae in eonfmiis esse
dignoseantur, ideo absolvuntur a contributionibus regni.
Proseribitur Franciseus Fliok, prout proscriptus est etiam in
Hungaria, et sic etiam alii omnes in comitatibus regni HungariaC
proseripti.
Destinantur commissarii ex parte regni penes eommissarios- eaesareae maiestatis in negotio resignationis Valachorum dominis terrestribus
illustrissimus dominus banus, magniiiciis dominus Ioannes Keglevych,
dominus praepositus Zagrabiensis, 1 ) mgister prothonotarius, 2 ) Gregorius
Petheo, non obstante imius vel alterius absentia et vieebanus regni, 3 )
ad quorum quidem expensas destinantur ex parte regni ducenti floreni,
reliquum vero suppeditare tenebuntur Valachorum domini terrestres.
Denique iidem universi status ac ordines regni pro futuro emolumento eorundem concluserunt, ut a singulis fumis mixturae seilieet
milii et siliginis per unam quartam Zagrabiens.em eontribuant et ad
nianus iudicis iuratorum civium et communitatis civitatis Zagrabiensis
ad lestum Omnium Sanctorum proxime liituruni administrent, quod - nov.
quidem frumentum eadem civitas pro sale aci utilitatem regni convertendo permutare et eundem salem mensibus proxime futuri anni. maio
videlicet, iunio et iulio, ad rationem regni vendere teneatur, ita nimirum, ut intra tres praescriptos menses nullus regnicolarum aut exter-
norum pro usu proprio vel subditorum suorum externum salem indtieere sub poena amissionis mercium et iumentorum, in duabus quidem
ad regni, in tertia vero partibus ad vadiantis visum convert endorum,
ausit.
Praeterea quoniam articulus de loeis depositionum inellis Crapinae
et Varasdini superioribus annis in nullam regni, sed privatorum quorundam utilitatem sancitus sit, ideo annihilatur, statutuni est, verum
ut deineeps omnes regnicolae a singulis vasis mellis tarn propriae
allodiaturae, quam emptitiis per denarios 50 in utilitatem regni convertendis in loco tricesimae proximo solvant hominibus ad id destinatis,
a qualibet autom sarcina mellis unius equi solvatur per denarios decern,
ab olei per denarios 10, a salis per denarios 8, a irumenti per dena
rios 4, a paunigrisii 4, a singulis vero bobus per denarios 40, ab equis
sive vetulis sive iuvencis per denarios 40, ab una vaeca per denarios
1
2
3

) Baltazar Xapuly.
) Stjepan Patai.

) Krsto

Mi'njavi.

184
25. a singulo porco per denarius 8, ab ove vero vel cap per denarios, ab una cute boviiia per denatfios 4, a curru frumenti per deiiarios 32, excepta tamen in praemissis et protit haetenus sic deinceps
quoque libera permanente alodiatura dominoruni magnatum et nobiliuin
regni.
Ad instantiam familiae Berzaianae iuxta deliberationem sedis iuridiciariae comitatus Yarasdiensis ratione rectificationis bonorutn impignor at rum et aliarum eontravorsiaruin inter eaudem familiam, factum
bonorum eiusdem tangentis, exmittitur similiter in hoc comitatu Zagrabiensi G-regorius iagatich vicecomes.
Destinantuf ad componendas controversial inter dominos Konzkv :
revetehdiss'imus dominus episcopus Zagrabiehsis 1 ) magister Stephahs
Patachicli, dominus lector,2*) Grogorius Sugmetich, (-rregorius Petheo,
Ludovicus Bedekovich, Tliomas Mikulyeh, non obstante unius vel alterius
absentia, salva acquisitione poenae violentiarum, verum duutaxat ra
tione rectificationis arcis et bonorum inter eosdem ffatres fiendae fiat
complanatio et rerum mohiliuin.
Statutum etiam est. ut in causis domini bani ratione prosequtitionis li([uidorum debitorum. jiraesertim autem contra familiam Mogorych movendae, penes artkulum Sclavonicum procedatur. niandatum
autem ad instantiam eiusdem domini bani sub sigillo regni expediatur
ad iinura vieecomitem comitatus Zagrabiensis.
Publicatae sunt egregii Nicolai Malenicb patibulares literae, 3 )
contradicentibus episcopo Zagrabiensi, capitulo Zagrabiensi, domina
Anna Maria ab Aynkeren, relicta vidua domini Nicolai de (xregoriancz.
tota familia Erdeodiana et Rattkayana, domino Keglievich ac tota
nobilitate campi terrestris Turopoliensis, quod videlicet iidem protes
tante* in bonis et iuribus ipsorum possessionariis praemissas patibtilares cxercere mimine permittent.
E x quo Graspar lankovych ratione verberationis nobilis Pauli Hraztovzki, viceiudicis nobilium comitatus Zagrabiensis, per dominum banum
tanquam magistratum citatus sit in praesentem congregationem regni
neque comparnerit, ideo nisi comparuerit in proxime futura congregatione regni, statim proscribatur et per eimdem dominum banum, ubiennque poterit, capiatur.
Egregius Ioannes Petriehevieh de Miketincz, familiaris magnifici
domini Nicolai Draskovich de Trakostyan, in persona eiusdem domini
sui contra magnificam dominam Mariannam Alapy relictam viduam
magnifici quondam domini Petri similiter Draskovich, utpote dotalistam.
natnralem autem tutricem magnifici pueri (raspari ex pfaefato domino
et rnarito suo suscepti quefitlose proposuit, qualiter dicta domina Marianna Alapy dotalista existens, universa privilegia et literalia instru
menta familiae Draskovichianae factum bonorum castrorum Trakostyan
et diruti Kainennicza in comitatu Varasdiensi existentiuiu habitorum
x

) Petar Donritrovie.
) Pavao .lagustu'.
3
) (41. gore br. 92 od -2-1. aprila 1617.
2

18S
concernentia, alias per eundem dominum Nicolaum Draskovich et dominatn Evam Istli vanity, matrem eiusdem, praetitulato ([iiondam Petro
Draskovich tanquam rratri seniori tradita, 1 ) contra decreta regni et
potissimum contra novissimam constitutionem Posoniensem 2 ) apud se
detinerent, neque eadem post mortem et decessum dicti domini et
mariti sili antelato Xicolao Draskovych ntpote fratri seniori, cui
videlicet conservatio huiustnodi privilegiorum competeret, assignare
vellet, solenniter in eo protestatus est, ut liceat sibi contra eandem
doininam dotalistam vigore praemissi articuli Posoniensis novissimae
constitutionis contra dotalistas alienorum privilegioruni detentrices
editi, procedere. Uncle status ac ordines regni praenominatam dominam
Mariannam Alapy nomine eorundem statuum ac ordinum de praemissonifli privilegiorum restitutione medio unius iudicis nobilium regni
ex superabundant! admonendam esse censont, quae si dicta privilegia
restituere noluerit, liceat dicto Nieolao Draskovich vigore praescripti
articuli Posoniensis contra dictam dominam. dotalistam procedere.
Lecta per prothonotarium regni.
Pfothoeolla congreg. If, 134130, . zem. arkivu u Zagrebu.
.

'28. augusta 1618. U Beu.


Meskripti kralja Maiije II. u poslu srpske (vlaske) komisije i pouti, zak.
cl. XXXII
:1618.
a)
A d r e v e r e n d i s s i m u m d m i n u m V e s p r i m i e n s e m.
Matthias etc.
Fideli nostro reverendo Francisco Ergelio, episcopo Vesprimiensi
locique' eiusdem comiti pcrpetuo et consUiario nostro. salutern et
gr a ti am.
Heverende fidelis nobis dilecte.
Recenti te memoria tenere haud ambigimus in proxime praeterita .diaeta Posoniensi artieulo trigesimo secundo statutmn esse, ut
tandem iuxta praecedentium etiam annorum constitutiones universi Valachi in confiniis et limitibus praedictorum regnorum nostrorum Croatiae et Sclavoniae degentes ex iurisdictione et potestate quorumvis
capitaneorum nostrorum confiniariorum eximantur ac dominis terr.estribus, quorum fundos, terras et dominia incolunt, consignentur iurisdictioni(|ue ipsorum plenariae per certos commissarios subdautur,
-) Gl. ..Sabor, spise-1 IT. 137140 (1. maja 1584.)
'-) 1618: LXl (..Qualiter nrocedendum contra dotalistas" ctc.j

18G
quorum cum tit praeses iiieris denominatus. Pro eo lidelitateni mam
clementer hortamur tibique harum serie firmiter praecipientes comniittimus et mandamus, (|iiatenus aeceptis praesentibus primo quoque tem
pore et absque ulterori procrastinatione, certificatis primum de loco et
termino mstituendae eommissionis concommissariis t u i s , . m praecitato
articulo simili specificatis, fidelibus nimirum nostris magnifico Fran
cisco de Batthyan, comite eomitatus Soproniensis, agazoniim nostrorum
regalium magistro et consiliario nostro, egregiis item Benedicto Pakay,
personalis praesentiae nostrae regiae in iudiciis locumtenente, consi
liario itidem nostro, ac Moyse Cziraky nee non antesignanis praedietorum Valaehorum et per eos uuiverso praedeclarato populo valachorum, non obstante alieuius praei'atorum concommissarioruni tuorum.
absentia, sed authoritate tibi per artieulum attributa, loco absentium
aliis subrogatis, in praedicta regna nostra Croatiae et Sclavoniae illico
te conferre atque ibidem ctmctos praefatos Valaclios ex iurisdietione
ac potentate praemissorum nostrorum capitaneorum praesidiariorum
exemptos plenariae iurisdictioni et dominio dominorum terrestrium,
quorum rondos terrasque et territoria ac limites tenent et incoltmt,
cum omnibus ipsorum pertinentiis, utilitatibus, emolumentis, iruetuositatibus et obventionibus quibuslibet, tenendos, possidendos pariter
et habendos, iuxta tenorem praeallegati articuli trigesimi seeundi, tradere, subiicere et assignare plenoque ipsorum dominio subdere cum
dietis tuis concommissariis vel aliis m locum eorum .modo. (pio supra,
substitutis absque omni difficultate, dilatione ac praetensione quavis
modis omnibus /lebeas et tenearis. Et postbaec super ista commissione
literas delaine testiinoniales sub sigillo nostro iudieiali. apud praetatum
personalis praesentiae nostrae regiae in iudiciis locumtenentem babittim..
partibus ipsis extradandas volumus et iubemus. eommuui suadente
iustitia. Seeus etc. Datum in civitate nostra Vienna die vigesima oetava
mensis augusti anno domini 1618.
'

I) .

A d a e t e s n mm issarios
s il i u ni.

in si m i l i r in a m i s-

Matthias etc.
Magnifice etc. Egregie etc.
Meminisse bene poteris, te quoque inter caeteros eommissarios.
(|iii in regnis nostris Croatiae et Sclavoniae universos degentes Yalaclios ex iurisdietione et potestate praesidiariorum capitaneorum nos
trorum sunt exempturi plenariae|ue iurisdictioni et dominio domi
norum terrestriuni, quorum fundos territoriaque et dominia incolunt,
restituturi, in generali articulo trigesimo seeundo diaetae Posoniensis
proximae praeteritae i'uisse denominatum. Pro eo lidelitatem tuam cle
menter hortamur tibique harum serie firmiter praecipientes committimus
et mandamus, quatenus, dum et quandocunque per tidelem nostrum

187
Franciseum Ergeliuni, episcopum Yesprimiensem looique eiusdem coinitem. perpetuum et consiliarium nostrum, istius eommissionis prae siem, superinde extiteris certiftcatus, sine ulla inorae intercessione
citraque omnem dirficultatem et excusationem te in praedicta regna
nostra consequenterque locum conferre et in termino comparere ac universain praedietam gentem Valacham manibus et iurisdictione annotatorum capitaneorum nostrorum praesidiariorum iuxta praeallegatum
artieulum' trigesimum secundum praemissorum dominorum terrestrium,
quorum fundos et dominia quavis ratione incolunt, plenariae ac omnimodae iurisdictioni et dominio cum omnibus ipsorum pertinentiis, utilitatibus, emolumentis, fructuositatibus et obventionibus quibuslibet subiicere et assignare tenendos, possidendos pariter et habendos modis
omnibus debeas et tenearis. Datum ut supra.
)
A d c a p i t a n e o s < n f i n i u m r e g n i 8 1 a v n i a e.
Matthias etc.
Fidelibus nostras niagnitieis, egregiis, nobilibus item et strenuis,
supremo et aliis universis cunctorum praesidiorum et confiniorum no
strorum regni nostri Sclavoniae capitaneis, 1 ) vicecapitaneis et quibusvis
praesidiariis officialibus, quoeunque mimere militari fungentibus, tarn
i'uturis quam praesentibus, simul vel divisim constitutes, salutem et
gratiam.
Quia superioribus temporibus capitanei praesidii nostri Caproncensi extra omnem usci nostri regii et regni utilitatem bona eiusdem
loci possedissent, subditosque et colonos a debita praefati regni nostri
iurisdictione, oneribus dieisque nostris regiis et consuetis contributionibus solvendis gratuitisque laboribus praestandis ac decimis ecclesiae
dei pendendis, instar aliorum regnicolarum nostrorum subtrahere avertereque violenter praesumpsissent et nonnulli praeter praedictos etiam
capitaneos Oapro.ncenses reliquorum praesidiorum capitanei in bona et
iurisdictionem dominorum terrestrium et liberarum eivitatum sese immiscere et immittere decimasque denegare pari ratione ausi extitissent.
ideo in proxime praeterita diaeta Posoniensi articulo trigesimo tertio
statutum extitit, ut si qui ex praedictis officialibus istorum eonfimorum.
nostrorum quempiam ex praemissis excessibus perpetrare praesumpserit,
officii sui periculum patiatur. Ne itaque constitutionis praedictae tenor
vos et vestrum singulos lateat neve legisque huius ignorantiam post
factum pro subsidio et retugio habere valeatis, et quilibet suo iure sub
felici regimine maiestatis nostrae cum satisfactione potiatur: vobis et
vestrum singulis earn non modo clementer intimandam, verum etiam
firmissime praecipiendo committendum esse duximus, quatenus aeceptis
praesentibus a modo deinceps tarn praet'atos universes subditos anno') Sa strane'.

Infra acl (Toatieos capitaneos ponatur regni nostri Croatiae".

188
tati praesidii Caproncensis, quam. aliorum loeorurn et praesidiorum
nostrorum in praedicto regno nostro Sclavoiiiae existentium aut eisdem
locis quosvis proximos aceols a iurisdictione et potestate regni solita, multo minus dioa nostra regia aliisque contributionibus gratnitis
item laboribus ae oneribus quibusvis quemadmodum nee a praestatione
decimaruui ecclesiae dei. uti praemittitur, subtrahere aut avertere vosque in quaevis bona et iurisdictionem dominorum terrestrium ac libe
ralnim eivitatum sub perioulo amission! oificioruin vestrorum ullo pacto
dimmittere debeatis aut sitis ausi. Communi etc. Secus etc. Praesentibus perlectis etc. Datum in ctvitate nostra Vienna die 27 mensis
augusti anno domini 1618.
d)
A d c a p i t a n e o s n f i n i r u m r e g n i a t i a e.
Matthias etc.
Fidelibus etc. Xoveritis in proxime praeterita diaeta Posoniensi
articulo trigesimo tertio generalitet' sancitum extitisse, tit si quispiam
praefectorum aut alterius conditionis ex istis continiis nostris Croaticis
sese in bona quaevis aut iurisdictionem dominorum- terrestrium immiserit subditosque quosvis eorunt a solita iurisdictione et oneribus regni
consuetis eorundemque dominorum terrestrium subtrahere attentarit,
poenam amissionis officii experiatur. Xe itaque vigor huius legis vos
ant quospiam vestrum peramplius latcat et unicuique nostra augustali regnante maiestate, quod suum est. tribuatur neque nobis postea
praedictae constitutionis ignorantia suffragan queat, pro eo vos et
vestrum singulos clementer liortamur vobisque harum serie firmiter
praecipientes connnittimus et mandamus, quatenus acceptis praesentibus eognitaque ex eadem praemissa legali sanctione nullus ex vobis
a niodo deinceps in quaevis bona iurisdictionemque dominorum terres
trium aut quosvis subditos et colonos ipsorum sese immittere aut
ipsos subditos a debita, ut praefertur. iurisdictione et oneribus qui
busvis regni aut praedictorum dominorum terrestrium sub poena in
praedicto articulo sancita debeat aut praesumat. Communi etc. Secus
etc. Praosentibus perlectis etc. Datum ut supra.
Koncept u Jer. agar. zem.
cancel, nr. 201 an. 1618.

arkivu

u Budimpeti;

Concept, exped.

115.

28. augusta 1618. U Beu.


Kralj

Matija II. nalae Ivanu i iSikoU Peainoviu, poglavicama


skiJt Srha, da se komisiji stave na raspolaganje.
Matthias etc.
Strenui fideles

nobis dilecti. Postquam in proxime

slavon-

praeterita

>
diaeta Posoniensi per generalem determinatum sit articulum, 1 ) ut cimeti
Valaehi in regnis nostris Croatiae et Sclavoniae degentes ex potestate et
iurisdictione capitapeorum nostrorum in istis cont'iniis nostrjs praesidentium exempti et eliberati dominorum terrestrium, quorum ditiones terrasque et iimites ineolunt, plenariae tandem iurisdictioni dominioque pleno
subdantur, quod nos per certos commissarios nostros. praesidcm fidelem
nostrum reverendum Franciscum JKrgelium episeopum Wesprimiensem locique eiusdem comitem perpetuum et copsiliarium nostrum effectuanduin
esse et ad i'inem perducendum benigne decrevimus. Pro eo lidelitati vestrae,
tanquam in eonimiis Sclavonicis residentium Valachorum primoribus et
praeeipuis capitibus, haruin serie- clementer et firmiter eornmittimus
et mandamus, quatenus aeceptis hisce praesentibus nostris praedietos
universos Valachos in Sclavonieis, uti praemittitur, coniiniis habitantes,
ita informare et inducere debeatis, ut ipsi sine ulla excusatione aut reclaraatione aut omnes et singuli aut eorum delegati, dum et quandocunque
per praedietos commissarios aut praesidein ipsorum praedictum episeo
pum fuerint primores eorundem Valachorum requisiti, in loco et termino
per ipsos praefigendis coram eisdem commissariis demisse eomparere
ipsorumque deliberationi, determinationi ac finali conclusioni iuxta alias
etiaiii literas nostras patentes ad ipsos et praet'atum episeopum prae
sidcm commissionis direetas obtemperare obedireque sint obstricti ac
obligati. Nee secus feceritis. In reliquo gratia nostra vobis -bene propensi manemus. Datum in civitate nostra Vienna die vigesima octava
mensis augusti anno domini millesimo sexcentimo decimo octavo.
Matthias. '
Valentinus Leepes,
cpiscopus Nittriensis-'.
Laurentius Ferenczffy.
A tergo . Streuuis Ioanni et Nicolao* Piassinovych etc. simul vel
divisim constitutis etc. fidelibus nobis dilectis.
Original s utisnutim velikim kraljevskim peatom u
arhivu u Zagrebu;
Politicum.
Prema tome to se ovo pismo nalazi u nadbiskupskom
se, da ovo nije nikad urueno Peasinoviima.

nadbiskupskom
arkivu, ini

116.

20. oktobra 1618. U Beu.


Kralj Matija II. javlja vesprimskom biskupu Franji Ergeljskomu,
obustavlja- dalje djelovanje srpske {vlake) komisije.

da

Episcopo Vesprimiensi Francisco Erghelio.


Matthias etc.
Reverende fidelis nobis dileete.
Ad commissionem illam, quae in proxima regni nostri Hungariae
-) 1613: . (,,De commissione ratione Valachorum iuxta constitntiones prae.)edentiuin armorum instituenda").

190
diaeta Posonii celebrata, super negotio Valachorum, in nounullorurn
fidelium nostrorum regnicolarum Sclavoniae loca residentiae habentium.
destinata literat, fidelitatem titam tanquam praesidem comminissionis
eonstitutum. reliquos concommissarios certificare, ut pro peragenda
commissione conveniant. maiestati nostrae expositum est. Caeterum
quoniam in arduis et magni momenti rebus et negotiis, non minus pu
blicum statum et saerae regni nostrae coronae emolumentum concernentibus, commissionis collegam, utpote fidelem nostrum magnilicum
Franciscum de Batthyan, hue ad aulam nostram venire necessum sit,
neque eius absentiam modernus rerum status, ut ferat relicta officii
et function.s suae provineia aliorsum eoncedcret reliquisque itidem
concommissariis ad hoc negotium Valachorum aliae commissiones peragendae incumbant, eapropter fidelitati tuae id ipsum serie praesentium intimare voluimus simulque iniungere, uti pro nunc a praedicta
commissione exequenda supersedere debeas, tantisper videlicet, dum
alia publica regni negotia, ad quae procuranda eommissionis huius
collegae destinantur et mandata nostra iam acceperunt, perficiantur ac
intra aliquod alium breve et coinpetens tempus ex benigno praescitu
nostro et annuentia eadem eommissio vigore publici regni statuti assumi
et peragi possit. T)e (]uo quidem benigno nostro mandato et volimtate
tam destinatos eommissionis collegas, quam caeteros quoque interessatos, si" qui bus id intimare necessum fuerit, tempestive certificare
non omittes, ut ii quoquc in alio tempore ad sistendum sese commissionique ipsi citra defectum aceommodare valeant. In reliquo* etc.
Datum in civitate nostra Vienna die 20. mensis octobris anno domini
1618.
Koncept kr. ugar. zem. arhivu
cancel, nr. 264 an. 1618

u Budimpeti;

Concept, exped.

117.

29. oktobra 1G1S. U Bea.


Kralj Matija javlja banu Nikoti Franhopanu Trackomu, da je djelo
vanje srpske (vlaske) komisije do dalje odredbe iz vanih razloga obustavio.
regni Sclavoniae.
Matthias etc.
Spectabilis magnifies fidelis nobis dilecte.
Posteaquam nos commissionem ilia n, de negotio Valachorum
regni nostri Sclavoniae, super quo in proxima regni istius nostri Hungariae diaeta per status et ordines deliberatum fuerat, ob arduas et
magni momenti causae nonnihil dii'ferendam et prorogandam esse
praesidi eommissionis iniunxerimus earn que posthae ex benigno praescitu
et annuentia nostra nonnisi resumendam esse velimus, ne medio tem
pore, dum certi quid per instituendam commissionem in dicto negotio

191
coiitituatur et iura quoramvis per publieam et communem revisionem
liendam deeernantur, a dominis terrestribus, in quorum nimirum fundis
et ditionibus eondescenderunt, quippiam committatur, quod vel prosecutionem commissionis in posterum turbare aut perplectere possit,
ant alias statui publico ineommodare deberet, fidelitati tuae harurn
serie firmiter demandandum esse duximus, ut omnibus et singulis absque
alia procrastinatione et mora intimari facias nostroque nomine et authoritate serio iniungas, ut ab omni obligatione onereque servitutis aut
contributionis ab iisdem exigendae abstineant atque tempu s praescriptum. dum instituenda commissio perficiatur, patienter ipsi quoque praestolentur, quod sic rite et quantocius per fidelitatem tuam exequutum
esse volumus et mandamus. Ac in reliquo etc. Datum in civitate nostra
Vienna die 29. mensis oetobris anno domini 1618.
Koncept u kr. ugar. zem. arhivu
cancel, nr. 274 an. 1618.

u Budimpeti',

Concept, expcd.

118.

31. oktobra 1618. L Bosiljevu.


Ban Nikola Frankopan knez Traki pozivlje zagrebakoga
Baltazara Napulga, da kod povjerenstva izaslana zbog uredjenja
Srba (Vlaha) zastupa interese kraljevine Hrvatske.

prepota
krajikih

Admodum reverende domine etc.


Znamo, da se. vaa milost spominjate, kako je v spraviu orsag
med drugemi za komiara nomine regni v onoj vlakoj komisiji vau
milost odluil, ter pokihdob sada jesmo od gospodina biskupa list prijeli, v kom nam na znanje daje, da hoe cesarove svitlosti komiari.
ako ne prvo. jo stanovito 12. dan novembra na mesto ili katel go
spodina biskupa Dombra ili Dubrava ki se zove na tu komisiju dojti,
kako ste morebiti vaa milost stoga prvo nas certifleati, zato lioteli
smo vau milost ex officio obnajti i opomenuti, da biste vaa milost
peronum pri toj komisiji bili i na dobro vsega orsaga pasku vzeli i
pomonik bili. da bi se reeni Vlasi iz oblasti capetaneorum externorum
oslobodili ter pod oblast bili i retitovali se regno et dominis terres
tribus, razumivi se z gospodinom biskupom i z ostalemi komiari. A
mi tamo zboga naega betega, koga i sada trpimo, ne budemo mogli
biti. Polag toga, kako je orsag dvisto dukat na potroak imenovanim
esarovim komiarom odluil, za to drugoga nismo znali requirovati,
nego vau milost, ki ste exactor regni et perceptor contributionum, da
biste vaa milost za to providuvali i na koliko se tih dvisto dukat tenduje, na potroak njim ordinuvali. Ne ino. Bog vau milost zdravo
dri. Datum ex Bosiljevo ultima oetobris 1618.
Amicus benevolus
Nicolaus Frangepan
comes a Tersacz.

192
P. S'. J a bili rad, pokihdob ovi harmiari ne htie se obeati,
onu daciju orsaku pobirati, a med tim vriinenom orsagu je kvar, a ja
sam nemogu doli v Zagreb pojti za to se dogovoriti, i ne znam ka
kovi ljudi, na ke bismo to dugovanje mogli naruiti, i kadi bi kili
mestih prilino te dae pobirati. Za to da biste vaa milost z gospo
dinom biskupom i z ostalemi, ki v tom experientiju imaju, dogovorili
se, kadi bi nam dobro i koje ljudi postaviti, ki bi reenu dau pobirali ter onako, kadi bi mi poznamenovano poslali, bili ja njih nomine
regni z li strni obnaal i plau njim s toga odluil, da bi reenu dau
od sih dol) zbirali, za tovorniki vsaki dan prohode, ki nitar ne
plaaju.
A tergo: Admoduni reverendo domino Balthasari Napulv, praeposito maiori ecelesiae Zagrabiensis.
Original s prstenom utisnutim peatom u nadbiskupskom arhivu u
Zagrebu; Epistolae vol. CXLI nr. 3. Starine XXV,
222223.
119.

10. novembra 1618. U Szentgyrgyu (Svati Jur) kod Pouna


Ugarska se komora obraa na austrijsku zbog publiciranja novih zakon
skih lanaka ubiranju poreza na hrvatskom saboru.
Haud ita. pridem per proprium huius eamerae cursorem artienlos
diaetales regnorum Sclavoniae, Dalmatiae et Oroatiae statibus et ordinibus communiter, nec nou dominis praelatis, baronibus, magnatibus
et liberis civitatibus separatim inscriptos transmiseramus cum diligent!
requisitione ad spectabilem et magniticum dominum oomitem Nicolaum
Tersaehki de Frangepanibus, praedictorum regnorum banum, ut is dietorum regnorum statibus et ordinibus generalem conventum indicaret,
memoratos articulos publicaret, novam connumerationem portarum in
comitatibus maturari authoritati sua banali iuberet omniaipie ilia promoveret, quae ad exactionem promissi publici subsidii facerent et neeessaria essent. Verum ad partem informati intelleximus praemissum
conventum neque dum indietum et transmissos articulos in praesens
publieatos debito eiHectu carere, opereque praecium esse, ut tarn suprafatus dominus banus, quam et alii in partibus illis cum authoritate
aliqua commorantes benignis sacratissimae eaesareae et regiae maiestatis, domini nostri clementissimi, mandatis monerentur ac iuberentur,
non solum publicationem articulorum diaotalium maturare, sed et in
aliis quoque negotiis in praemisso conventu occurrentibus fidem atque
industriam ipsorum testari, quae fiscum suae maiestatis regium quoque
modo concernere possent.
Quem in finem hie terna mandata concipi fecimus et generosis ac
magnificis dominationibus vestris per peculiarem cursorem misimus, ab

193
eisdem amice petentes, ilia in caneellaria Hungarica aulica ocius expediri
ac per suam maiestatem statim subscribi facere et nobis pro ulteriori direcfione ad dominum banum, 1 ) dominum Thomam Erdeody de Moniorokerek, Montis Claudii ac comitatus Varasdiensis perpetuum comitem
etc. et magnificum Stephanum Patachich de Zaiesda, regni Sclavoniae
jDrothonotarium, ocius remittere velint. Quod si autem intra septimanam
expeditio maturari non poterit, extunc ipso hue remisso maturetur et
per postam Graecensem Krapinam et inde Zagrabiam egregio Ioanni
Krusel, directori causarum regalium et sacrae regni Hungariae coronae
fiscali dirigantur, ne per huiusmodi omissionem fisco suae maiestatis
regio quippiam ibidem deesse possit. Adest enim nobis eiusmodi homo,
qui mandata ista ex aula reportanda expectat, secum in Sclavoniam
deferet et quoque praesentabit, cuius profectionem tam propter publi
cum bonum, quam et commodum suae maiestatis promotam cuperemus.
In reliquo etc. E x Sancto Georgio 10 novembris anno 1618.
N. sacratissimae caesareae ac regiae
maiestatis camerae Hungariae consiliarii.
A tergo: Generosis ac magnificis dominis N. domino directori
caeterisque sacratissimae caesareae ac regiae maiestatis inclitae camerae
aulicae consiliariis etc. dominis patronis nobis observandissimis. Vienna.
Original s dva prstenom utisnuta peata u . . komorskom
; Ungar. Landtage.

arhivu

120.

20. novembra 1618. U Somogyvru.


Vesprimski biskup Franjo Ergeljski javlja zagrebakom biskupu Petru
Domitroviu komisiji sastavljenoj u svrhu raspravljanja pitanju Srba
(Vlaha).
Reverendissime domine, frater observandissime, salutem et meorum
servitiorum commendation em.
In commissione Valachorum quantopere reverendissima dominatio
vestra et iuxta opinionem meam turbetur, ex Uteris eiusdem, per Casparem
Kralich datis, accepi. Mederer certe libenter dolori reverendissimae
dominationis vestrae, si possem, sed hoc in mea potestate non est
situm. Postremum sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis, domini
nostri clementissimi, mandatum, eius commissionis suspensivum, ad me
datum, describendum curavi et meis Uteris inclusum decima quarta
mensis praesentis per servitores meos ad reverendissimam dominationem vestram tiansmisi, qui easdem Varasdini domino Ioanni Kuskoczy,
praediali episcopatus Zagrabiensis, ad reverendissimam dominationem
vestram transferendas tradiderunt. Eo turn aliquantulum valetudinarius
idem caesareae maiestatis mandatum non satis ruminando forte illud
J

) Nikola Frankopan Tracki.

MONUMENTA HIST. . ACTA COMITIALIA V.

13

194
revendissimae dominationi vestrae perscripserjam, quod alium terminum
peragendae commissioni essem praefixurus, sed nunc peritius easdem
caesareas literas considerando me absque benigno praescitu et annuentia
maiestatis caesareae illud facere nequaquam posse comperio; istis enim
verbis id sua maiestas mandat: .,Eapropter fidelitati tuae id ipsum
serie praesentium intimare voluimus simulque iniungere, uti pro nunc
a praedicta commissione exequenda supersedere debeas, tantisper vide
licet, dum alia publica regni negotia, ad quae procuranda commissionis
huius collegae destinantur et mandata nostra iam aeeeperunt, perivieiantur, ac intra aliquod aliud breve et competens tempus ex benigno
praescitu nostro et annuentia eadem commissio vigore publici regni
statuti assumi et peragi possit". Accedit quod (juidani non postremus
vir Vienna ad me scribat isthaec verba.
P. S. occasione, quod dominus Benedictus Pakay, personalis
praesentia, milii superinde scripserit, reverendissimae dominationi vestrae
brevibus significandum esse duxi, suam maiestatem ad reverendissimam
dominationem vestram expeditionem fieri demandasse et etiam factam
esse, quibus intimatur a sua maiestate reverendissimae dominationi
vestrae, ne in commissione Valaehorurn pronunc procederet, i mo praeter
lioc iniunctum esse a sua maiestate domino bano, ut interim a dominis.
quorum territoria inhabitant, ad nullas praestationes compellantur nominetjue et authoritate suae maiestatis hoc mterdieat. E t liaec pro
noticia reverendissimae dominationi vestrae aperienda censui. Ex quibus
tarn caesareis quam aliis scriptis colligo, manus milii esse ligatas
ne in hoc negotio iuxta priora mandata procedere possim, illud quoque
coniicio esse aliquem, qui hoc reverendissimae dominationis vestrae
negotium turbet et impediat.
Quo in negotio ea mea est opinio, ut reverendissima dominatio
vestra a sua maiestate caesarea aliud excipiat mandatum, quo iniungatur,. ut iuxta priora suae maiestatis caesareae mihi et aliis dominis
coneommissaris transmissa mandata procedere debeamus. Dominum personalem ac alios dominos consiliarios et tabulae regiae iuratos assessores pro rcvidendis ([uibusdam causis per illustrissimum dominum palatinum vocatos esse audio, me autem et dominum Battliiaui in hac
Yalachiana commissione existimans versari, non vocavit. Nova ad
reverendissimam dominationem vestram perscribenda habeo nulla.
Quid in negotio commissionis Valachianae reverendissima domi
natio vestra sentiat, cuperem reverendissimae dominationis vestrae
opinionem habere. His reverendissimam dominationem vestram quam
felicissime valere exopto. Datum ex arce Simegh die vigesima nona
novembris anno domini 1618.
Reverendissimae dominationis vestrae
addicttissimus
servitor et frater
Franciscus Erghelius
episcopus A^esprimensis.

195
A tergo: Reverendissimo domino Petro Domitrovich episcopo
eeclesiae Zagrabiensis et sacrae caesareae regiaeque maiestatis consiliario etc., domino et fratri observandissimo.
Original s prstenom utisnutim peatom u nadbiskupskom arhivu u
.Zagrebu; Epistolae ad episcopos vol. I.

121.

4. i 5. januara 1619. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A r ti 1 i d o m i n o r u m st a t u um e t orinum regnorum
C r o a t i a e e t S c l a v o n i a e in g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t i o n e e d i c t o i l l u s t r i s s i m i c o m i t i s d o m i n i N i cola i
de F r a n g e p a n i b u s a T h e r s a c z e t c . e o r . u n d e m r e g n o r u m
b a n i i n l i b e r a r e g i i. v i t a t e M o n t i s G e n s i s Z a g r a b i e n s i s ( p i a r t a e t q. u i n t a d i e b u s m e n s i s i a n u a r i i, a n n o
domini m i l l e s i m o sexcentesimo decimo nono celebrata,
e d i t i.
E t primo quidem illustrissimus dominus banus literas sacrae
caesareae regiaeque maiestatis, domini ipsorum clementissimi, utpote
ratione non publicationis articulorum proxime praeteritae diaetae Posoniensis et non celebrationis in hoc regno generalis congregationis, ad
se datas, statibus et ordinibus regni producit. Ad quas quidem literas
nomine regni sacratissimae suae maiestati rescribendum erit, ilia omnia
per eundem dominum banuin iam antea rite debito modo peracta esse
neque suam maiestatem fidem adhibere debere hae in re sinistre informauti cuivis susurroni.
Similiter idem dominus banus produxit alias etiam eiusdeni li
teras praefatae sacrae caesareae regiaeque maiestatis in negotio dilatiouis rcsignationis Valachorum dominis terrestribus, ad eundem do
minum banum datas. C'ensent itaque status et ordines regni unanimi
voto, apud suam maiestatem iuxta constitutiones tarn proxime praete
ritae, quam praecedentium diaetarum Posoniensium serio pro resignatione
dictorum Valachorum tam per literas, quam nuncios ipsorum, reverendissimum videlicet Benedictum VinkoM^ych, archidiaconum Kamarcensem et canonicum ecclesiae Zagrabiensis ac Petrum Gall instandum
esse, quibus pro expensis illi ducenti floreni hungaricales, qui erant
destinati in subsidium expensarum commissariorum Valachorum, deputantur.
Quia aut em egregius Ioannes Kruselj", director causarum regalium
et fiscalis sacrae regni coronae, in nledio regnicolarum in praesenti
<'ongregatione sedere voluisset, ideo status et ordines regni iuxta anti-

196
qmim usum consuetudinem dicti regni Hungariae fiscum regium
generalibus eongregationibus eorundem interesse pati hand voluerunt.
Deinde dicatores regni porrectam seriem novae connumerationis
fumorum in libellis publice produxerunt, quia tamen plurimi regnicolarum in praemissa connumeratione rectificationem exposcant, ideohuiuscemodi querulantes in scriptis praetensiones suas regno porrigent.
Illustrissimus dominus comes Thomas Erdeody etc. ofticium capitaneatus peditum regni medio egregiorum Gregorii Sugnietich et Lueae
Zmolchych familiarium suorum statibus ac ordinibus regni resignavit
et super fideli administratione ac resignatione eiusdem officii literas
testimoniales sibi dari postulavit.
Qui quidem capitaneatus per eosdem status ac ordines regni illustrissimo domino bano collatus est, ita ut duos sub se capitaneos,
unum videliset viceUanum1) tanquam emeritam personam, et alternm
dominum comitem Woligangum Erdeody constituat.
Adiicitur ad priorem illam sex fiorenorum et sexaginta denariorum contributionem pro intertentione haramiarum Colapianorum trans
iiorenus, ita ut quinque hungaricales tarn hoc quam aliis subsequentibus annis ad intertentionem trecentorum .duntaxat peditum
regni et non ad alias necessitates convertendi solvantur.
Bona in continiis Colapianis situata, quae hactenus in medium
regnicolarum contribuerunt, deinceps quoque contribuant, quae vero
hactenus non solverunt, neque de praesenti quict[uam pendant.
Ad 1'ortificationem praesidiorum (^olapianorum, praesertim autem
ad erectionem realis i'ortalitii Petrinensis status ac ordines regni a
singulo fuino duos laboratores ad quindecim dies, ex comitatu autem
Zagrabiensi vecturam in tempore per dominum bamim pracfigendam
et limitandam praestabunt.
Unius vero sessionis nobiles et armales ad requisitionem domiiii
bani tam pro custodiendis praemissis laboratoribus, ([uam vero tempore
necessitatis defendendis vadis Colapianis insurgere tenebuntur sub poena
(^uadraginta denariorum a singula persona pro quolibet die per vadiationem extoripiendorum.
Similiter universi status ac ordines regni tempore urgentis alicuius necessitatis ad requisitionem dicti domini bani a singulis fumis
unum pixidarium peditem administrabunt. Tempore autem aperti belli
more alias consueto penes banderium suae maiestatis et dictum domi
num banum sub poena in constitutionibus superiorum annorum expressa
insurgere tenebuntur.
Licet idem illustrissimus dominus comes et banus indicia octa6. jan. valia pro festo Epiphaniarum domini proxime futuro celebranda promulgaverit, ad instantissimam tamen universorum statuum et ordinum
regni intercessionem de praesenti termino eadem iudicia in alium, festi
25,juia.videlicet beati Jaeobi apostoli proxime affuturi, transtulit, quae etiam
iudicia idem dominus banus more solito universis statibus et ordinibus
regni publicavit. Electi sunt autem in assessores tabulae banalis ex
l

) Krsto Mrniavi.

197
magnatibus magnificus dominus Petrus Rattkay, ex ecclesiasticis domini reverendi Balthasar Napulv praepositus, Paulus Jagustych
lector, Benedictus Vinkovych archidiaconus Kamarcensis, canonici capituli ecclesiae Zagrabiensis, vicebanus, 1 ) prothonotarius regni, 2 ) Gregorius Petheo vicecomes comitatus Yarasdiensis, Gregorius Sugnietich,
Ioannes Budor, Moyses Zaboky, Gregorius Jagatych, Ludovicus Bedekovych, Ioannes Petrichevych, Ioannes Samsinoczy, Nicolaus Tompa,
Georgius Yrnoczy, Lucas Chernkoczy, Petrus Gall, Petrus Sporarych,
et Stephanus Gereczy, ita ut loco absentium vel demortuorum do
minus banus alios substituendos habeat facultatem, quibus pro salario
diurno deputantur a singulis fumis denarii viginti, ad festum Nativitatis beati loannis Baptistae proxime futurum sub poena dupli solvendi.24. juna
Ad exactionem dacii^sive publici census regni, in proxime praeterita congregatione sanciti, in comitatibus quidem Varasdiensi et Crisiensi, pro superintendente eligitur egregius Matthias Vlassich, in comitatu autem Zagrabiensi egregius Lucas Chernkoczy. qui substituant
personas idoneas in singulis tricesimis, vel aliis locis necessariis, qui
praescriptum proventum regni iuxta limitationem statuum ac ordinum
exigant et praescriptis superintendentibus administrent.
Conqueritnr reverendissimus dominus episcopus ecclesiae Zagra
biensis 3 ) contra capitaneos praesidiorum Ivanichensium et Crisiensium,
quod manifeste in iurisdictionem bonorum ecclesiae eiusdem sese immittere non vereantur., et potissimum ex eo tempore, ex quo literas
sacratissimae suae maiestatis ratione resignationis Valachorum et nonintromissionis sese in iurisdictionem bonorum dominorum regnicolarum
eisdem praesentari curaverit, quae insolentiae tam praetitulatorum capitaneorum, quam aliorum, tam in confiniis huius Sclavoniae, quam Croatiae regnorum degentium, suis maiestatibus nomine
universorum statuum regni serio etiam cum protestatione defensionis
inculpatae tutelae proponendae erunt.
Solutionis restantiarum contributionis regni tam trium florenorum
hungaricalium praecedentis anni, quam vero medietatis modernae novae
taxae praefigitur terminus festum Purificationis beatae Mariae Virginis 2. tebr.
proxime venturum.
Dabunt autem rationem exactores contributionum, vicecomites et
iudices nobilium, de restantiis et contributionibus proxime futuro lunae . -an
et aliis immediate sequentibus diebus.
E x capitulo Zagrabiensi vel Chasmensi deinceps quaevis literae
sub sigillo eorundem capitulorum emanentur per lectorem, vel in ab
sentia sua alium in digniori officio constitutum subscribantur.
A bonis defuncti quondam domini Benedicti Thuroczy, alias horum
regnorum bahi, restantiae contributionum regni quarumyis in simplo
acceptentur.
J
2

) Krsto Mrnjavi.
) Stjepan Patai.
) Petar Domitrovi.

198
Pontes et stratas viarum intra decimum quintum diem reticiant,.
quorum interest, sub poena in articulis sancita, si autem indices nobilium negligentes fuerint in vadiatione contumaciuui, extunc iidem indices
nobilium per supremos comites vadientur.
Lecta per prothonotarium regni.
Protliocolla conr/r. II, 140142, u Jer, zem. arkivu u Zagrebu.
122.

5. januara 1619. U Zagrebu.


Hrvatski sabor odredjuje tridesetnicu od strane robeNos universitas dominorum statuuin et ordinum regnorum Croatiae
et Selavoniae damns pro memoria, quod cum nos in generali congregatione nostra ex edicto illustrissiini comitis domini Nicolai de Frangepanibus a Thersacz, Segniae, Vegliae Modrussiaeque comitis perpetui,
sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis consiliarii ac praescriptorum regnorum bani, in libera regia civitate Montis Graecensis Zagraliiensis decima sexta et aliis immediate sequentibus dicbus mensis
'augusti proxime praeteritis celebrata, publiea regni negotia tractantes,
inter alia pro publico bono et emolumento huiusce patriae unanimi
voto statuimus ac decrevimus, ut scilicet deinceps omnes regnicolae
a singulis vasis mellis, tarn propriae alodiaturae, quam emptitiis denarios quinquaginta ad utilitatcm regni convertendos in tricesima proximiore solvant ho minibus ad id destinatis.
A qualibet item sarcina mellis unius equi solvantur denarii decern.
Ab olei denarii decern.

A salis denarii quatuor.


A frumenti denarii duo.
"*
A panni grisii denarii sedecim.
A singulis vero bobus solvantur denarii quadraginta.
Ab equis sive vetulis sive iuvencis denarii quadraginta.
Ab una vacca denarii viginti quinque.
A singulo porco solvantur denarii sex.
Ab ove vero vel capra denarii duo.
Ab una cute bovina denarii tres.
A curru frumenti denarii sedecim.
Ab uno curru salis solvantur denarii octo.
Rxcepta tamen in praemissis et prout hactenus sic deinceps
([uoque libera permanente alodiatura dominorum magnatum et nobilium
regni, ita videlicet, ut nullus sub poena amissionis praescriptarum
rerum, niercium et iumentorum suorum, -in media, quidem ad regni,
in altera vero media partibus advenientis usum convertendorum

199
hanece constitutionem nostram violare et infringere ausit. Quam (juidem
publicum nostram constitutionem in praesenti etiam generali eongregatione nostra ratam, sartam, tactam ac in omnibus partibus horum regnorum publicandam et sub praeseripta poena in eadem constitutione
nostra sancita per omnes et singulos inviolabiliter observandam unanimi voto statuimus ac decrevimus.
Cuius quidem publicae obventionis supremi exactoratus officii
praefecturam egregio Lucae Chernkoczy contulimus, ita ut in Zagrabiensi comitatu, in locis tricesimorum vel teloniorum ad exigenuarn
praemissam obventionem idoneas personas constituere habeat i'acultatem.
Datum in praerhissa generali congregatione nostra in libera regia civitate Montis Graecensis Zagrabiensis sabbato proximo post festum
Circurncisionis domini cclebrata anno eiusdem millesimo sexcentesimo
decimo nono.
Lec^um et extradatum
,
per regni prothonotarium.
Original s utisnutim peatom kraljevine Slavonije u arhivu
nar. muzeja u Budimpeti; temeljna zbirka.

madar.

123.

12. februara 1619. U Beu.


Austrijska dvorska komora trai mnijenje ugarske komore tubi opine
grada Zagreba, da joj je hrvatski sabor nametnuo novu dau.
Generosi et egregii domini auiici honorandi salutem etc.
Qua ratione apud sacram caesaream regiamque maiestatem. dominum nostrum clementissimum, cives civitatis Montis Graecensis Za
grabiensis contra status et ordines regni Sclavoniae propter erectum in
eivitate foro ibidem novum quoddam vectigal et exactionem tributi
insolitam inque praeiudicium et derogamen iurium, privilegiorum et
libertatuni damnum sacrae coronae regiae vergentem conquerantur
atqne ut sua maiestas caesarea et regia memoratis statibus et ordinibus
luatenus ab huiusmodi vectigalis seu tributi exactione in medio eorundem ac foris et nundinis ipsorum supersedeant neque eos in anti(j[uis
lil>ertatibus, consuetudinibus et usibus suis a divis quondam regibus
Hungariae ipsis collatis impediant, vel impedire praesumant, sed tales
collectas alibi extra civitatem et eius territorium prout volunt exigant,
clementer committere dignetur, demisse instent, ex incluso penitus
intelligere poterunt.
Idcirco dominationes vestras hisce amanter requirimus de uegotio
hoc debitis in locis inquirere et nobis deinde super audita petitione
supplicantium opinionem et votum suum transmittere ne graventur.

200
prout bene iacere noverint. Quas de reliquo etc. Datum Viennae 17
februaru anno 1619.
N. sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis cainerae aulicae
director et consiliarii.
A ter go: Generosis et egregiis dominis N. sacrae caesareae ac
regiae maiestatis camerae Hungaricae consiliariis dominis amicis honorandis. Prespurg.
Original s dva prstenom utisnuta
u Budimpeti; resol. regiae.

peata u kr. ugar. zem. arhivu

124.

24. februara 1619. U Zagrebu.

Vjerodajno pismo hrvatskih stalea banu Nikoli Frankopanu


i kapetanu Nikoli Maleniu, koje alju kralju Ferdinandu II
kao svoje poslanike.

Trakomu
u Gradac

Sacra regia maiestas, domine domine nobis clementissime. Fidelium etc.


Postquam sacram maiestatem vestram regiam salvam et incolumem
Graecium advenisse intelleximus, spectabili et magnifico domino Nicolao
de Frangepanibus a Thersacz, Segniae, Vegliae Modrussiaeque comiti
perpetuo ac sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis consiliario et
horum regnorum bano, alias ex mandato sacratissimae maiestatis, domini etiam nostri clementissimi, ad sacram regiam maiestatem vestram
proficiscenti, quaedam ardua reliquiarum horum regnorum negotia, turn
apud sacram regiam maiestatem vestrain nomine nostro proponenda et
tractanda, turn etiam aliqua apud inclitos maiestatis vestrae provinciales
ducatus illins Styriae peragenda commisimus, cui generosum et egregium Nicolaum Malenych de Korilocz, praefatae sacratissimae caesareae
regiaeque maiestatis certorum equitum banalium capitaneum adiunxirniis, sacram maiestatem vestram humillime rogantes, ut iisdem nunciis
nostris benignas aures et ridem adhibere reliquiarumque horum regno
rum et alioquin iam in extremo periculo constitutarum instar augustissimorum praedecessorum, potissimum autem t'elicis reminiscentiae gloriosissimi sacratissimae maiestatis vestrae progenitoris paternam curam
habere dignaretur. Quam gratiam ubi in iustis nostris petitionibus
a maiestate vestra regia, uti speramus, impetrabimus, humillime constantem fidelitatem, quam naturalibus regibus nostris, praedecessoribus
sacrae maiestatis vestrae et inclitae domui Austriacae semper illibatam
exhibuimus, sacrae nmiestati vestrae et augustis haeredibus eiusdem
perpetuo inviolatam ac debitam subiectionem conservaturos humillime
offerimus. Deus ter optimus maximus sacram maiestatem vestram nobis

201
et toti reipublicae christianae diutissime felicititer regnantem conservet.
Datum in libera civitate Montis Graeceasis Zagrabiensis vigesima
quarta die mensis februaru anno domini MDCXVIIII.
Sacratissimae maiestatis vestrae fideles subditi
Universi status et ordines regnorum Croatiae et Sclavoniae.
tergo: Sacratissimo principi et domino domino Ferdinando,
Hungariae et Bohemiae regi, archiduci Austriae, duci Burgundiae, Styriae, Carinthiae et Carniolae etc., comiti Tyrolis et Groritiae etc., do
mino domino nobis clementissimo.
Original s tragovima
Beu; Ungar. Landtage.

utisnuta

peata . . komorskom
.

arhivu

125.

26. februara 1619. Beu.


Kralj

Matija "II poziva hrvatsko-slavonske stalee, da ukinu


odredjenu novu dau opini grada Zagreba.

na

saboru

Mathias etc. fidelibus nostris reverendo, honorabilibus, spectabilibus,


magnificis, egregiis, nobilibus, prudentibus item et circumspectis statibus et ordinibus dictorum regnorum nostrorum Croatiae et Sclavo
niae, simul vel divisim constitutis, salutem et gratiam. Expositum est
maiestati nostrae-nominibus et in personis fidelium nostrorum- prudentum et circumspectorum iudicis et iuratorum caeterorumque universorum civium civitatis nostrae Montisgraecensis Zagrabiensis, qualiter
vos superior! proxime elapso anno in generali congregatione vestra
certum quoddam teloneum seu vectigal, per externos negotiatores et
alios' quosvis homines, qui pecora et certas res intra limites dicti regni
nostri Sclavoniae emptas, ad alienas provincias efferrent et abigerent,
pendendum noviter erexissetis et instituissetis, idque nedum intra ipsos
terminos ipsius regni nostri Sclavoniae passim aut in certis locis, verum
etiam in medio foro et liberis nundinis praefatae civitatis nostrae Za
grabiensis exigendum et percipiendum decrevissetis. Cum autem constet, iam ab olim praefatos cives eiusdem civitatis nostrae antiquis privilegiis per divos quondam Hungariae reges, praedecessores videlicet
nostros piae reminiscentiae, ipsis concessis, etiam super certo in medio
ipsorum per eosdem percipiendo teloneo seu vectigali semper usos
fuisse et gavisos, nolumus omnino nos quoque hac noviter per vos
coepta erectione telonei seu vectigalis eosdem cives nostros ipsorum
antiquis libertatibus, consuetudinibus et teloneo privari aut negotia
tores et alios quosvis homines in medio foro, nundinis ac territoriis
saepefatae civitatis nostrae dupplici exactione vectigalis contra mani
festa generalis regni nostri Hungariae decreta onerari et aggravari.

202
Cum autem nos ex suscepti regiminis nostri officio quemlibet fidelitmt
nostrorum in suis libertatibus, iuribus et privilegiis conservare et tueri
veli'ms, pro eo fidelitati vestrae et vestrum. singulis harum serie firmiter com mittimus et mandamus, quatenus acceptis praesentibus et
rebus sic tit praefertur stantibus et se babentibus, prorsus ac omnino
ab exactione et perceptione huiusmodi telonei seu vectigalis per vos,
at praemissum est, noviter errecti et instituti in medio foro, nundinis
ac territorio dietae eivitatis nostrae Zagrabiensis desistere et superse
dere ac supersederi facere, neque eos ullo pacto in ipsorum privilegiis,
libertatibus, usibtis ac consuetudinibus turbare aut molestare, quin potius eosdem conservare et defendere debeatis et teneamini. Seeus nulla
rationo facturi, Pr.aesentibus perlectis exhibenti restitutio. Datum in
civitate nostra Vienna Austriae die vigesima sexta mensis februaru
anno domini millesimo sexcentesimo decimo nono, regnorum etc.
Matthias.
Valentinus Leepes,
episcopus Nitriensis.
Laurentius Perenczffy.
Original s utisnutim kraljevskim
(sada smjeten u kr. . arkivu).

peatom u arkivu grada

Liber regius u kr. ugar. zem. arkivu u


Klai, Statut grada Zagreba

Zagreba

Budimpeti.

9091.
126.

24. februara 1619. U Zagreba.


Hrvatski stalei mole kralja Ferdinanda II., da bi u smislu svoje kru
nidbi ne diplome 'ispunio obeanje uklonivi tegobe kraljevstva.
Sacra regia maiestas, dornine domiue clementissime. Fideliimi etc.
Post plurimas sacratissimae eaesareae regiaeque maiestatis publicas
regni Hungariae on titu ti ones et decreta ad proposita certa gravamina
nostra sub proxime Posonii eelebrata diaeta et foelicissima maiestatis
vestrae sacratissimae in regem Hungariae coronatione, accessit eiusdem
maiestatis vestrae de certis articulis et punctis nobis fidelibtis maies
tatis vestrae sacratissimae adimplendis regium emu assecuratione di
ploma, de- cuius satisfaction ut dubitare nefas, ita dilation e adimpletionis nocivttm animadvertimus, in distributionibus enim et eollocationibus ofiiciorum et praecipuarum praefecturartim eonfiniorum nostrorum,
quamvis occasiones benemeritas e medio nostri personas ex aequo
promovendi in promptu sint, nee iustae petitionis nostrae nee maies
tatis vestrae sacratissimae indubitatae assecurationis effectum consequimur, vacat praefeetura sive generalatus Carolstadiensis, vacant officia

203
rapitaneatiram Caprocensis et Segniensis, quae ut fidelibus et domesticis natione nostra Croatiea et Sclavonica eonferantur, ac exiu.de
sacro maiestatis vestrae regiae diplomati satisfiat, supplicamus Jiumillime, quo in negocio et aliis duabus ad conservationem publici boni
necessariis conditionibus inclitos etiam status et ordines maiestatis
vestrae regiae ducatus Styriae ex officio bone vicinitatis debito modorequisitos liabemus.
Pericula vero et praesentissimum exitium, quod ex ruina collapsorum praesidiorum Colapianorum nobis et adiacentibus propinquis
maiestatis vestrae regiae provinciis imminet, nisi et tempestive subleventur et milite exiguo banali soluto 6t - contentato refocillentur
munitioneque tormentorum et bellicorum apparatuum iuventur et Petrinia primum, deinde adminus Berkisevina et Zredichko restraurentur,
evitare propter continuas hostiunl impressiones modum non videmus.
Et quia maiestati vestrae regiae iam pridem innotuit confmia eadem
Colapiana domini bani iurisdictioni subiecta et a tot retroactis annis.
nescimus qua mala sorte et infortunio nostro neglecta ad extensionein
quindecim prope miliarium tantam ruinam subiisse, ut vix locus ad
excipiendos milites excubitores reperiatur, pro residentia vero banalis
dignitatis et personae nullum omnino supersit idoneum praesidium: et
quamvis sacratissima caesarea et regia maiestas ad fortifieationem
praesidii et fortalicii Berkisevina certam pecuniae summam clementissime promiserit et in parte ex tricesima Nedelcensi levandam deputaverit, inde tamen propter perpetuus istos occurrentes tumultus parum
aut nihil omnino expectandum.
Eapropter maiestati vestrae regiae supplicamus lmm.il.lime, ut
tractatum cum capitulo Zagrabiensi de concambio castri et bonorum
ipsorum Zizek, intra confluenta Zavi et Colapis et in iurisdictione
eiusdem domini bani siti, inire eosdemque alibi aequivalentibus bonis
clementer contentare ac locum praetactum pro residentia domiifo bano
assignare dignetur.
Caeterum maiestas vestra regia benigne in memoriam revocare
dignabitur, qualiter tarn sacratissima caesarea, quam vestrae regiae maiestates ad nostras liumillimas et legitimas supplicationes Vallachorum
in fundis, dominiis et praediis nostris residentium iurisdictionem nobis
sine ulterior! procrastinatione reddere et restituere de manibusque et
potestate capitaneorum confiniariorum eximere benigne decreverint et
scripto promiserint, cuius quidem oblationis et datae expectation] s
optatum finem etiam ad praesens avide praestolamur; et quamvis intelligamus maiestatem vestram regiam per capitaneos et modernos bo
norum nostrorum possessores in eo sincere informari, si praedieti Vallachi nobis resignarentur, confestim occasionem ad Turcas transfugiendi
locaqne habitata deserendi aucupaturos, qua in parte nos vicissim sacratissimae maiestati vestrae obligamus, nos eum modum et ordinem
in gubernio ipsorum Vallacliorum inventuros et observaturos, ut non
solum ad liostem non profugiant, sed ut in fideli et utili etiam oonfiniorum et regni defensioni ac opera conserventur, perseverent et no-

304
biscum de facili et tollerabili censu citra omnem oppressionem conveniant, dum modo capitaneorum variae exactiones et tributa cessent
et a sous dominis regnicolis iuxta ineundas et per maiestatis vestrae
eommissarios limitandas conditioner dependeant. A maiestate vestra
regia clemens et optatum responsum expectamus.
Eiusdem sacratissimae maiestatis vestrae regiae
humillimi et fideles servitores
status et ordines regnorum
Croatiae et Sclavoniae.
Suvremeni prijepis
Landtag e.

i . komorskom

arhivu

u Beu;

Ungar.

127.

:24. februara 1619. U Zagrebu.


-Zelje hrvatskih

stalea predloene kralju


Krajine.

Ferdinandu

II. glede hana i

Puncta aliqua, quae fere omnia dominis nuneiis regni


s u a e m a i e s t a t i p r o p o n e n da, i n s t r u c t i o n i e o r u m i n s e r t a
e t p e r d o m i n u m b a n u m in p r o x i m e p r a e t e r i t a Q u a d r a g e
s i m a 1 ) a b s en t e s u a m a i e s t a t e d o m i n i s c o n s i l i a r i i s a r c a n i s
p r o p sita et suae m a i e s t a t i V i e n n a m p r o r e s o l u t i o n e transmiss a fuerunt
1. De restitutione officii banalis et eius authoritatis in quantum
fieri poterit, et siquidem ex neglectu officii banalis et incerta solutione
militum eiusdem hoc regnuin magnum incommodum praesertim in eo
experiatur, quod insolutos milites in confiniis aut suis stationibus banus
eontinere nullo modo possit. Inde evenit, ut naturales hostes etiam
tempore hoc foederis pacis per passus aut transitus incustoditos et ob
paucitatem militum desertos in dictis confiniis irrumpant, praedas et
excursiones in visceribus regni quoque facere et istas reliquias, si magno
numero aliquando inopinate bis vel ter cxcurrerint, pessumdare possint.
Ideo ut sua maiestas caesarea et regia ad avertenda talia pericula
iuxta praedecessoris sui benignam caesareae maiestatis Matthiae foelicissimae recordationis scripto factam provisionem ex aliqua suarum provinciarum certam solutionem pro dictis multibus banalibus ordinare,
et si hoc tempore alius non inveniretur modus, ad minus tricesimam
Sclavoniae illam Nedelcensem eo deputare, unde forsan vix media
pars solutionis bano et suis militibus fieri posset et illas ordinationes
et provisiones aliquas ab aulica camera privatorum etiam externorum
hominum illinc amovere et ad cameram vel quaestum videlicet remittere,
a

) To iest 24. februara 161 .

205
is turn autem proventum in hoe regno pro communi bono nostrae pa
triae relinquere velit.
2. Cum neque banus aliquam residentiam in coniiniis habeat
neque vel unus locus in eisdem confiniis sit, ubi saltern capitaneus
tute aut commode manere possit, ideo ob hunc defectum neque ordo
bonus vel disciplina militaris servari possunt, cogeretur quoque miles
gregarius diligentius excubare, si aliquod fortalitium liaberetur reale
et sic multa damna et depopulationes Turcarum praepedirentur. Itaque
ut sua maiestas pro aliquali habitatione securiori bani in confiniis
castrum Zizak a venerabili capitulo Zagrabiensi pro aliis aequivalentibus ecclesiasticis bonis in suis provinciis alicubi commutare et dictum
locum alias in confiniis banalibus situm pro officio hoc banali applicare
velit, et ut saltern ilia 10 millia florenorum dudum deputatorum ad
exstructionem fortalicii Berkisevinae ex aliquo certo loco ordinarentur,
quatenus vel ad minus unus capitaneus in confiniis continuo maneret.
instandum.
3. Ut sua maiestas caesarea iuxta suum diploma Vallachos in
terris regnicolarum habitantes regno et dominis terrestribus restituere
velit, cum domini regnicolae inter sese iam, ne iniuste aggraventur, sed
tollerabilis census illis imponatur, dominis terrestribus pendendus et
illi regno in defensione confiniorum quoque servire possint. eonvenerint,
prouti dominatio vestra reverendissima antea sufi'icientem in eo puncto
habet informationem.
4. Ut de Petriniae fortificatione et solutione illorum militum melius
providerent, quales violentias et damna capitanei aliqui Germani regnicolas contemnendo faciant, id dominationi vestrae reverendissimae melius
no turn est.

5. Ne in patria nostra indigenae idonei ab officiis tarn maioribus,


quam minoribus in confiniis excludantur, sed etiam generalatuum (
aliorum capitaneatuum officia nostris regnicolis sicuti provincialibus suae
maiestatis aequaliter conferantur, iuxta diploma suae maiestatis petendum est.
Koncept u arhivu kaptola zagrebakoga;
nr. 6. Depozit u hr. zem. arkivu u Zagrebu.

Acta antigua fasc.

83

Spolja pripis: Puncta ex parte regni Ferdinando 2<^> regi proposita circa officium bani, confiniorum solutionem, castrorum in quibus
banus et capitanei constanter manerent, erectionem etc.
128.

4. marta 1619. U Gracu.


Mnijenje ratnoga vijea eljama hrvatskih
Durehleuchtigister
landsfttrst.

grossmechtiger

knig,

stalea.

gnedigister. herr

und?

2 6

Eur kgl. wilrde bericliten wir gehorsamist, dass der ban in Win
dischland, herr Niclas von Frangipan, grave zu Tei\saz, neben andern,
davon Eur kgl. wilrde in ainem andern schreiben gehorsamiste erinerung beschehen, in -ah we sen Eur kgl. wrde mit iiberraichung beiligunden an dieselb gehorsamist gestelten und von den Windischen und
Crabatischen stenden ausserden credenzschreibens schriftlich supplicando,
wie auch mit melirer weitletiriger miindlieher ausfiiehrung angebraeht,
welcher gestalt gedaclite stende in nachvolgunden puncten beschwri
zu sein vermainten und hieriiber bei E u r kgl. wiirde gnedigiste rentedirung und wendung gehorsamist zu erlangen verhofi'en.
Als dass si erstlichen unter den zu Pressburg gehaltnen landtag
gnedigist vertrstet und mit ainem diplomate furgesehen worden, dass
in zuetragenden fhlen und vaeanzen der mbter und kriegsbeveleh an
der Crabatischen und Windischen grni zen, sowol derselben nation
taugliche subiecta, als aus disen E u r kgl. wiirde erblanden sollen befuerdert werden, welcher effect aber bis dato noch in suspenso verbliben. Weiln aber diser zeit das obriste ambt in Crabaten, wie auch
die hauptmanschaft zu Copreinitz und Zeng vaeirten, bten si Eur kgl.
wilrde genedigisten resolution gemss, solehe vaeanzen aus ihrer nation
zu ersetzen.
Am andern interim si in ihrem suppliciren, miindlieh aber mit
grosser austiierung, dass das Windischland, so sonst die banisehe grnizen genennt werde, von Carlstatt bis naeh Iwanitsch, als zwischen
den fliisseii der 8 und allerdings devastirt, ])loss und often,
destwegen zn ihrer und diser darliinder ligimden landen, St'eyr und
Grain, ain versieherung t'urzunemen und zwee heusser oder vestung,
nemblieh Berkiseviua und Zredi(eh)ko zu erpauen.
Petrina audi daneben mehrers fiirzusehen und zu erhben, seitemaln der situs als besehafTen, dass an ainer seiten es so podenlos
sandig und ainen solehen reisigen grund, dass was man ain gauzes
jabr paut, gleieh straggs in ainem halben jahr wider einfailen und in
hauien ligen tue.
Drittens seie ain grosse notturft, dass ain ban, als von ihrer
kais. Mt. nachgeseztes haubt in Windischland und Crabaten, an ainem
solehen glegnen ort sein residenz habe, damit- er umb und umb sein
aehtung haben und so wol wegen des erbfeinds wachtsames aufmerken,
als diejenigen seinem banat-ambt untergebne stend und inwohner in
gebiierender ordnung, unter deme auch der schuldige gehorsamb gegen
dern in Hungern regierunden kgl. Mt. angedeut etc. erhalten mge,
dahero das ort und sehloss Sissek die bequemist glegenheit und deswegen mit dem capitl zu Agram nicht unbillich, sondern ganz notwendig
ware, ainem wechsl zu treffen, also, dass Sissek fiir aines bans residenz
erhandlet, das capitl aber mit andern geistlichen guetern contentirt und
vergniiegt wiirde.
.Viertens und lestlich, dass die ihrigen , -lche sich in
Crabaten und Windischland heiislichen angesetzt und von etlichen
jahren hero daselbst hetislich wolmen, denen jenigen als der landstende

207
mitglidem, aut welcher grand si ihre heser, traidpau und unterhaltung
haben, rnit der iurisdiction und dem gehorsam unterworfen, und von
der haubtleut gebiet eximirt warden, angesehen, 1 ) dass die imtertanen
des lands von solchen Wallaehen mit rauben und allerlei benden
muetwillen vil unglegenheit gedulden miissten, welche aber die grimdobrigkeiten in bessern, dock gezimenden gehorsamb erhalten, ja mit
und gegen denselben solche mitl gebrauchen wolten, dass si, wie man
sonst davon vermueten wllen, gwiss nicht von ibren guetern zu ent oder dem land und der christenheit zu sehaden, wider zum
erbi'eind als profugi zu entfliehen. sondern vilmehr diserseits bei der
ehristenheit zuezusetzen und selbige "zu defendiru ursach hetten mit
mehrern.
Uber disen, gnedigister knig und herr, des banus getanen furtrag,
.so mit mndlicher langer narration besehehen, in supplieiren aber was
krzlicher begrifiten, haben wir die sach in beratschlagung genommen.
Seitemalen wir aber kainen bevelch gehabt, auch. Eur kgl. wrde selbst
von disem anbringen niohtes gewusst, ihme herrn ban in specie kainen
beschaid geben kndten, sondern dahin laut einschluss ilmo beantwortet.
dass wir discs alles an E u r kgl. wiirde der notturft nach gehorsamist
wolten gclangcn lassen, von dero er odcr vilmehr die stnde selbst,
dero gencdigsten resolution zu erwarten.
Damit wir nun aber solch tmscrn bericbt und rtlicli-guctachtcn
gehorsamist und schuldigermassen erffncn, so erachten wir im ersten,
was die ersetzung der vacirunden officien jetzt oder kiml'tig belangt:
seitemalen E u r kgl. wiirde ihnen, stenden, solche vcrtrstung auch dariiber ain assecuratiou gegeben, dass es dabei verbleiben und si dessen
noch also in genere vertrstet Averden, und damit solches in effectu
erfolge und sie die stndc aus vilen erhblichen ursachen nicht disgustiert werden, weilen in dieser zeit die haubtmaiischaiten Zcng und
Coprainitz vaciren, dass nach gestalt und glegenheit an ain und andern
ort der haubtman Meillgraber und haubtman , und an derselben
statt erkandte und tauglichc subiecta aus der Crabatischeu und Windischen nation zu solchcn haubtmauschaften mi'ichten furgenommen werden.
Das vacirund obristambt in Crabaten aber, aul' andere als E u r
kgl. wiirde angehrige und geborne landleut und untersssen zu transeriren, kndten wir aus inehrcrlei bedenken nicht raten.
Soviel am andern die begerte erpauung zwoer vestung zwischen
dem fliissen der Sau und Culp, als von Carlstatt bis gen Iwanitsch
belangt, da ist wissentlich, dass solche revir odcr tractus die banische
grnizen gennent wierdet und gehrt immediate den Windischen stnden
zu versorgen, inmassen. si sich auch dessen selbst allzeit crboten haben.
dahero si zu volziehmig desselben zu vermahnen, in disem , dass
ihnen von der rm. kais. Mt. dreissigist zu Nedelicz zu restaurierung
der obgemelten zwoen vestung Berkisevina und Zredi[tsch]ko ain gcwisse summa gelts, ]a wie herr ban miindlich referiert, auf die aine
-) T. j . olmgesehen.

208
27 M, die ander ( = 10.000) taller gnedigist gewilligt, aber bishei
nicht mehr als 1000 fl. empfangen, da kndten E u r kgl. wilrde si vertrsten, bei der rm. kais. Mt. alien vleiss frzukehrn und anzumahneu,
damit ihnen in disem so ihnen verstrstet worden, von ihrer kais. Mt.
miigliehiste assistenz ervolgen, sie aber auf diser ilirer grnizen, welche
sie zu versehen sich erboten, das ibrige aueh nicht unterlassen sollen.
Sovil Petrinia belangt, so auch unter disen punkt gehrig, ware
ihnen stenden anzudeuten, obgleichwol solches ort immediate auch
unter die banische grnizen gehrig und si dieselb zu versichern und
erhalten schuldig, so hetten doch E u r kgl. wiirde zu ihrer der benachparten als Windischer und Crabatischer stende mehrern trost und sublevirung dise vil jahr herum sovol mit haltung des dort bestelten
kriegsvolks, item munition und jhrlichen gepeuen und nachbesserung
vil dargewendet und spendirt, welches dann unwidersprechlich denen
inwohnern in Crabaten und Windisehland zur versicheruug geraiche
und damit si die gnedigiste guete affection weiters spiiren. So solle
auch noch dises jahr mit muglichsten pan und resercirung dessen, so
am guetigisten nicht gefeirt, sondern alsbald die zeit zu anstellung
der arbait widerum verhanden, fortgeschritten werden, doch dass sie die
stende, als die es am maisten betrifft, mit ihrer untertanen hili' und
robat dises notwendige werk und paubesserung gleichfals befurdern
helfen wolten.
Sovil die begerte erhandlung der vestung Sissek belangt, seitemalen
solches E u r kgl. wtirde tragenden kriegsadministration nicht angehrig,.
sondern die rm. kais. Mt. darunter zu disponiren haben, so wren si
daselbsthin zu weisen.
Wie dann der letzte punkt wegen der Wallachen, damit dieselben
denen grundherrschaften mit dem gehorsam submittiert werden wolten,
gleichsfals far die kais. Mt. als des landaigentumsherrn gehrig. dahin
si stende gleicherweis zu beschaiden, sonderlich auch weiln zu vergleichung diser praetension berait zu Pressburg ain commission verordnet
worden, dass solche verordente commission nochmals getrieben und
unter handen genummen, welche urn sovil desto mehr fruchten wUrde,
weiln sich die stende erbieten, si die Wallachen mit der robat nit zu
beschwren, sondern auf solche mitl zu gedenken, damit si von ihren
grtinden zu weichen kain ursach haben sollen. Welches Eur kgl. wiirde
wir gehorsamist berichten und derselben tins dabei untertenigist be
vel chen sollen. Grz den vierten tag marbii anno sechzehenhundertneunzehen.
N. Eur kgl. wiirde alhie hinterlassne geheime rate und hofkriegsprsident.
A tergo: Dem durchleuehtigisten grossmchtigen frsten und herrn
herrn Ferdinanden dem andern zu Hungarn und Behaimb knigen,
erzherzogen zu Osterreich, herzogen zu Burgundi, Steyr, Krndten,
Crain, AViirttenberg, Ober- und Niederschlesien, markgraven im Mren.,

209
Ober- und Niederlausitz etc., graven zu Tyrol und Grz etc. unsern
gnedigisten herrn und landsftirsten.
Original s tri prstenom utisnuta peata u . i . komorskom arkivu
; ngar.
Landtage.
129.

4. marta 1619. U Graca.


Gradsko dvorsko ratno vijee ubavjesuje kralja Ferdinanda II. svojoj
raspravi s banom Nikolom Frankopanom za njegova boravka u GracuDurchleuchtigister, grossmechtiger knig, genedigister herr und
landsiiirst.
Als gestriges tags der rm. kais. Mt. etc. rat und ban im Windisckland, herr Niclas von Frangipan grave zu Tersaz sich erstlich
bei herrn obristen hofrnaister und hernach mir angemeldet, mit diser
erinnerung, dass von der rm. kais. Mt. er bevelch empfangen bei
Euer kgl. wrden sich gehorsambist einzustellen, haben wir uns an
heut der zusammenkunrt und was ime herrn ban in abwesen Euer
kgl. wiirden frzuhalten (doch auf vorgehende wolermelten herrn obris
ten hofrnaister des herrn von Eggenpergs, als der gleich nach dem
friiemahl noch gestern verraist, beschehene communication) verglichen
und ine herrn ban fr uns beschiden. Der hat sich nun alsbald entschuldiget, dass er aus dem kaiserlichen bevelch noch sonsten nicht
vernemen knden, zu was zeit Euer kgl. wiirden ins land ankommen
oder wider daraus verraisen wiirden. Und weilen ime die kaiserlich
citation gleichsfalls etwas spt zuekommen, habe er sein rais anch nicht
ehender maturiren knden und destwegen um gnedigiste verzeihung
gebeten und von uns Euer kgl. wiirden gnedigisten willen und bevelch
zu vernemen begert. Darauf wir ine beantwort und stark adhortirt,
dass Euer kgl. wiirden er alsbald nachraisen und von dero selbst den
flirhalt vernemen solte. Darauf er abermals iurgewend,- wie schwrlieh
und hart er von haus, zumal ainen solchen zimblich weiten weg um
des erbleinds so ftern strfen und tschatiern 1 ) willen, dass auch ungeacht des werenden fridens anstand nicht underlassen werde, abkommen kndte, zu deme er berait ain halbes jar hero mit dem viertglichen fieber und leibsschwachhait beladen seie, dass ime das raisen
gar iibel zu statten komme. Wann aber die sach ain drei wochen
hinum anstand erdulden, wolte er noch sehen, wie er dise rais anschicken mchte. Neb en weiterer andeutung, wann es um kainer andern
ursach als etwo deren von Zeng bandisirten Usgoggen willen zu tuen,
da habe er sein entschuldigung der rm. kais. Mt. selbst gehorsambist
schriftlich tiberschickt.
-) e t o v a t i .
MONUMENTA HIST. XLI1I. ACTA COMITIALIA V.

14

210
&
Auf dises nun haben wir ime herrn ban weiters zu verstehen
geben, weilen er zum raisen ze der zeit so iibel disponirt seie, so
werde Euer kgl. warden ine desto lieber gnedigist fiir entschuldigt halten
und haben darauf des kaiserlichen bevelchs inhalt wegen abschafftmg
der Zenger ab seinem gebiet, ime nach lengs und der notturft uaeh
frgehalten, ilber welches er dann mit langer ausfuehnmg uns zu ver
stehen geben und hoch contestiert, dass er ainichen Zenger in seinem
gebiet gar nicht aufhalten tue und das er disfals bei der rom. kais
Mt. ungleich angeben werde, wolte alle seine gueter, da es anderer
gestalt sich befinden solte, zur straf verloren haben, weniger seie nicht.
dass in des herrn graven von Serin gebiet und schloss zu Priwir dergleichen leut und bandisirte Zenger verhandeu und durch seinen verwalter, der Budatschko genannt, aufgehalten werden, welche Zenger
fur seine des ban gueter oder bisweilen gar darauf nur zum rauben
und stelen, ime unwissend und haimblich kommen, aber sobald er inen
nachstelt, sich widerum auf das Serinisch gebiet begeben, hette soichen
leuten hievor im Weintal 1 ) nachstellen lassen und sie daraus vertribeii.
wie dann noch sein bevelch, wann seine leut ainen betreffen, sie denselben niederhauen oder erschiessen sollen. So hette er auch gemelten
grafen von Serin oftermals vermahnt, dass er in seinem gebiet dergleichen nit aufhalten und ain solch verantwortung ime nicht aufiaden
solle, seie aber aus verursachung des gemelten Budatscko, der den Zengern favorisiert, nicht zu werk gerichtet worden. Item ain ainigeu
diener, als die kaiserlichen herrn commissarii zu exequierung der IKwussten Venedigischen fridensarticl in Friaul gewest, hette er gehabt,
mit welchem gedachter Budatschko in zwitracht geraten, der seie an
geben worden, als obe er ain bandit von Zeng ware,- welches aber
nicht gewest, aber doch auf solches durch den herrn von Harrach weggeschafft worden, den hab er straggs aus seinem gebiet allerdings
beurlaubt und bandisirt, und befinde sich derselb dieser jetziger zeit in der
Venediger selbst aignen diensten. Und was dergleichen mehr und weitleufig er herr ban furbracht, dass ime ungleich beigelegt werde. dass
sich obgemelte Zenger auf seinen guetern oder under ime befinden,
wie er dann auf unser begern sein entschuldigung selbst zu Euer kgl.
wrden handen schriftlich zu tuen sich erboten und hieneben verwahrter
ligt, welches E u r kgl. warden wir also gehorsambist referirn wllen.
Die werden nun bei solcher beschaffenhait bei der rm. kais. Mt die
sach dahinzurichten wissen, damit, ungeacht diser des herrn bans obgehrten entschuldigung, so wol ime, als dem grafen von Serin mit
allem ernst von irer kais. Mt. nochmals auferlegt werde, dass weder
sie, noch die irigen, ainichen bandisirten Zenger weiter nicht aufhalten,
sondern straggs aus iren schlssern, mrkten und gebiet bandisiren und
wegschaffen. Da aber solche weiter aufgehalten oder protegiert, sollen
die receptatores in gleichmssige straf als eben die bandasierten personen selbst gefallen sein. Und kndte Uber das auf solche Zenger
T. i. Vinodol.

211
ain benante taglia geschlagen werden, solcher gestalt, dass derjenige,
so ainen solchen bandisierten in dem district, daraus er bandisiert
worden, lebendig oder tot bekommen und zu handen bringen, ime solche
taglia alsbald ervolgen solle. Zum fall aber dises ernstliche mitl und
verordnung auch nicht fruchten oder wrkung haben wolte, dass sodann hchstermelte I r kais. Mt. Euer kgl. warden gnedigist zueliessen
und erlaubnuss gben, soviel zu verordnen, damit durch gemelten herrn
ban und zugleich den obristen ambtsverwalter in Crabaten auf gedachte
bandasierte Zenger gestraift und dieselben zur gebiirenden straf gebracht wiirden. Und wir tuen Euer kgl. warden uns zu dero kniglich
und landsfurstlichen gnaden gehorsambist bevelchen. Grz den vierten
martii anno etc. sechszehenhundert und neunzehendten.
Euer kgl. wrden
i
untertenig gehorsambiste
N. dersoselben alhie hinderlassene gehaimbe rate und hofkriegspraesident.
A tergo: Dem durchleuchtigisten grossmechtigen fiirsten und herrn
herrn Ferdinand^n dem andern, kunigen zu ^ Hungern und Bohaim,
erzherzogen zu Osterreich, herzog zu Burgundi, Steyr, Krnten, Crain
und Wierttenberg etc., marggraven in Mrhen etc., graven zu Tyrol
und Grz etc., unserm, genedigisten herrn und landsfrst.
Original s tri prstenom utisnuta peata u . i . komorskom arkivu
; Ungar. Landtage.
Pripis iz vana: Ad consilium bellicum urn fuerderlich guetachten.
Per imperatorem 11. martii 1619.
Ispod peata drugom rukom:

Includatur imperatori.
130.

6. marta 1619. U Graca.


Ban Nikola Frankopan uvjerava kralja Ferdinanda II., da on nije na
svom zemljitu naseljavao izagnanih Senjana, a onda mu preporua tegobe
hrvatskih stalea.
Durchleichtigister grossmechtiger knig etc., genedigister herr.
Eur kgl. Mt. sein meine treugehorsambiste dienst jeder zeit berait.
Aui deroselben gnedigisten bevelch hab ich micli hieher auf Grz
in gehorsam verfiegt mit hoHnung Eur kgl. Mt. alhie noch anzutreffen
und derselben weitern gnedigisten bevelch gehorsambist zu vernemben,
dann auch in namen der lblichen Crabatischen und Windischen stand
etliche mir anbevolchne ire beschwerpuncta E u r kgl. Mt. gehorsambist
anzubringen. Dieweilen ich aber, welich.es mir zwar laid, Eur kgl.

212
'Mt. alhie versaumbt und der zeit persnlich hinaus auf Wien zu deroselben zuraisen mir sonderlichen darum beschwerlichen, dass ich wegen
des viertglicken fiebers mit welichem ich fast ain halbes jahr laider
behaft nit wol am leib constituirt bin. Derohalben habe in Eur kgi.
Mt. abwesen ich deroselben hinderlassenen herrn geheimen rten die
mir anbevolchne sachen angebracht, dagegen ich von denenselben sovil
verstanden, dass frnemblich E u r kgl. Mt. mich darum herausbegert.
Dieweil ich solichermassen durch jemand angeben worden, wie das zu
Novi in meinem markt oder guetern ich denen bandisirten und ausgeschafften Zengern underschlaif gestattet und wohnungen aldort eingeben
hette sollen.
Und wiewol ich noch vor drei monaten sowol an ir kais. als Eur
kgl. Mt. darauf ausfierlichen mein gehorsambiste verantwortung, dass
sich soliches kaineswegs befindet, getan, so kann ich aber nicht wissen,
ob dasselb mein gehorsambistes schreiben E u r Mt. zuekomen sein mechte,
oder nit. Will aber Eur kgl. Mt. nochmalen gehorsambist versprochen
haben, dass seithero des mit der herrschaft Venedig geschlossenen
vertrags und liber die Zenger publicirten bando ich auf meinem guetern
weder zu Novi noch anderstwo nicht einigen derselben weder eingelassen noch alda sicherhait gegeben, und also sich kainer in meinem
markt Novi oder meinen guetern aufhalten tuet, sondern die graven
von Serin haben irer etlich in ir gschloss oder markt Bribir mit weib
und kind eingelassen, teils aber vor den markt daselbst ir aufendhaltung haben. Und dieweilen dass selbig ir gschloss bei zwen pixenschuss
von den meinigen weit, kann ich nicht darfr, dass si etwo auf meinem
grund bisweilen in fiirgehen komben, dann ich aldort nicht selbst wohne
auch alclort irentwegen kain aigne guardi oder wacht halten kann. Daher
villeicht die fama, dass si sich zwischen meinen und des graven von Serin
gschloss aufhilten, mir aber dits orts unrecht beschiht, dan wann die
graven von Serin gemelten bandisirten Zengern in iren gschloss, nicht
also underschlaif liessen, wiirden si gar nit auf meinem grund komen,
ich auch irentwegen ain bessere ruhe haben. Und ist zu erweisen, dass als
ich vernomben, dass sie sich in meinem wald daselbst aufgehalten, inen
durch meine leit nachstellen und si zu zwai malen vertreiben lassen, wie
auch, gott sei mein zeug, ich vil lieber sehen wolte, dass kain solicher
Zenger, auch von denen andern die nit bandisirt sein, nio zu meinen
porten zuelendet noch in meinem markt daselbst hinein komen tet, dann
ich iretwegn schaden genueg erlitten. Und were also contra rationem,
dass ich noch dergleichen raber oder schedliche leit auf meinem
gueteru cinwurzen lassen und wider Irer kais. und Eur kgl. Mt. verpot
intertenirn solte, weliches mit wahrheit niemand wieder mich in diesem
fall beibringen wierdet. Und da si etwo ins kimftig, weliches mir unwissend, auf meinem gnmd in denselben mhrgebrg haimlichen komen,
bin ich wol zufriden, dass man inen nachstellen und si bekomen mechte
destwegen Eur kgl. Mt. den sachen ohne massgebung gnedigist zu tuen
wissen. Im brigen bitte in namen wolgedachter Crabatischen und
Windischen stand Eur kgl. Mt. ich gehorsambist tiber die ire ange-

213
brachte beschwerpuncta um genedigiste gewerliche resolution und erledigung deroselben zu gnaden mich beinebens gehorsambistes vleiss
empfelhend. Grz den sechsten martii anno etc. 1619.
E u r kgl. Mt.
gehorsambister diener
Nicolaus von Frangepan
graf zu Thersacz.
A tergo: Dem durchleichtigisten grossmechtigen ftirsten und herrn
herrn Ferdinanden dem andern, knig zu Hungern und Bhaim, erzherzogen zu sterreich, herzogen zu Burgundi, Steyr, Krndten und
Crain, graven zu Tyrol und Grz, meinem genedigisten herrn.
Original s prstenom utisnutim peatom . komorskom arkivu
Beu; Ungar. Landtag .
Pripis iz vana: Ad bellicum um lurderlich guetachten.
Per imperatorem 11. martii 1619.
131.

11. marta 1619. U Gracu.


Hatno vijee izdaje banu Nikoli Frankopanu i Nikoli Maleniu svje
dodbu, da je u odsutnosti kralja Ferdinanda primilo do znanja elje i
molbe hrvatskoga sabora.
Von dern zu Hungern und Behaim kgl. warden herrn herrn Ferdinandi, erzherzogen zu Osterreich etc., unsers gnedigisten herrn und
landsiurstens, alhie hinderlassnen und anwesenden herrn gehaimben wie
auch hoikriegspraesident und rten der rm. kais. Mt., unsers allergnedigisten herrn r a t und ban in Windischland, herrn Niclasen von
Frangipan, graven zu Tersacz, und herrn Nicolao Malenych de Korilocz, seinen zuegeordneten, als von den Windischen une Crabatischen
lblichen stenden deputirten abgesandten freundlichen anzuzeigen, si
hetten, was sie in abwesen I r e r kgl. warden sowol schriitlich als miindlich in underschidlichen puncten, als die ersetzung der jetzt und
kiinftigen vacirenen kriegsmbter und bevelch, restaurierung der devastirten banischen grnizen zwischen Carlstatt und Iwanitsch, wie
auch Petrinia, also auch aine residenz fiir den herrn ban, darzue das
schloss und vestung Sissek von dem capitl zu Agram durch wechsel
zu erhandlen und letstlichen die im Windischland angesidelten Wallachen
uenen herrn und landleuten als deroselben grundobrigkeiten undertenig
zu machen betreffend angebracht nach notturft angehrt und vernomben.
Hierauf nun solche, sie herrn abgesandte, erinnert sein, dass sonder
zweifel Ire kgd. warden unter irem alhie sein nicht gedacht, dass der-

214
gleichen anbringen etwo furkommen solten, dann da sie dieses vermaint
oder erinnerung gehabt, wiirden sie nit underlassen haben, vor ire in
aufbruch gemessnen bevelch und volmacht dits orts inen herrn gehaimben und hofkriegsrten zu hinderlassen. Dieweilen sie aber hierinnen
kainen gwalt oder volmacht haben, so knden sie auch hieriiber ainichen
gewissen beschaid nicht ertailen. E s wllen aber gedachte herrn gehaime und hoikriegspraesident und rate nit underlassen, die sachen
inmassen dieselb auch richtig und daran gelegen Irer kgl. warden mit
einschliessung ires schriitKchen anbringens und was darzue gehrig
hchstervente Ir kgl. wiirden alsbald nottiirftiglich gehorsambist zu
berichten, von dero dann sonder zweifel sie herrn abgesandte oder die
lblichen stende selbst in ainem und andern gebiirende resolution zu
erwarten und sie sich darauf nun irer gelegenhait nach wider zu haus
begeben mgen. Sovil inen in ireundschaft hiemit angedeut wirdet.
Ex consilio serenissimi regis arcano 4. martii 1619.
Koncept

u . i kr. komorskom

arkivu

u Beu;

Ungar.

Landtage.

132.

Prije 18. marta 1619. U Beu.


dvorsko ratno vijee svjetuje kralja Matiju u pogledu zelja
stalea.

hrvatskih

Allerdurchleuchtigister grossmechtigister Romischer kaiser.


Allergnedigister herr. Invermelts der bandisierten Zenger halber,
lass der gehorsambist hofkriegsrat in ain und anderm bei der nach
dem sibenden martii angestelten deliberation und drauf gerichten expe
dition allerdings verbleiben und dieselb in kain punkte zu verbessern
waiss; so schliesset er ebenfals mit demjenigen, so Ihrer kgl. wiirden
gehaimber rat und kriegspraesident Iro einraten in sachen Ire kgl.
wiirden und in Iro administration uuterhabende land betreffent.
W a s aber die brige der Crawatischen stend postulata anlangen
tuet, als die permutatio Sisek mit dem capitl um andere gueter, dieses
ist ain land sachen, und aber ntig; wrde demnach bei Irer kais. Mt.
stehen, disfals mit dem capitl zu Agram handlung pflegen und alsdann
das schloss Sisek zu des bans residenz zu deputirn, Berkisevina zu
erpauen und Nedalicensi tricesima den pauuncosten zu verschaHen
ist, ain resolvirte und in des Hungerischen landtags 31-isten articl in
truck ausgangne und publicirte sachen, das ware zu exequirn und der
earner drob zu halten anbevolchen.
Der Wallachen halber, dermal ainstem sich aus diem immerdar
werunden stritt und disputat herauswinden, ware des jngsten Hunge
rischen landtags 32-isten articls inhaltende commission ins werk zu
richten und deme gemss die commission anzustellen und alien glimpfen

215
zu gebrauchen, sonsten seitemaln die Wallachen mechtig und in der
atizal stark und ber das land sein, unglegenhait von inen zu gewerten
sein inchte. Und tuet sich der gehorsamiste hofkriegsrat aller gehorsamist empfelhen.
Eur rm. kais. Mt.
1
alleruntertenig gehorsamiste
hofkriegsrat.
Koncept . i kr. kom. arkivu u Beu; Ungar. Landtage.
Vani pripisi. Der rm. kais. auch zue Hungern und Bhaim kgl.
Mt., unserm allergnedigisten herrn, von deselben hofkriegsrat in untertenigisten gehorsam zu bergeben.
Drugom rukom: Ad cameram aulicam. Die solle sovil die permu
tation Sissek betrifft mit dem capitl zu Agram alspalt tractirn und
hernbch furderlich beriehten. In sonderheit aber auch, damit Berkisevina zur banalischen residenz resolvirtermassen aus den Netelithen
dreissigist unverzogentlich erpaut werde, sollen si ernstlichen verordnen.
Per imperatorem 18 martii 1619.
133.

29. marta 1619. Beu.


Kralj Ferdinand

II. pozivlje zagrebakoga biskupa Petra Domitrovia za


26. maja na sabor u Pozun.

Ferdinand us secundus etc.


Beverende fidelis nobis dilecte. Posteaquam ex dei praepotentis
et optimi maximi, cuius nutu etWrbitrio cuncta gubernantur, elementi
dispositione sacratissimam caesaream regiamque maiestatem Matthiam,
dei gratia eleetum Bomanorum imperatorem ac Germaniae, Hungariae,
Bohemiae, Dalmatiae, Croatiae, Sclavoniae etc. regem, archiducem
Austriae etc., patrem et patruelem nostrum observandissimum foelicis
recordationis, ex hac fluxa et caduca vita decedere contigit, hadquaquam
intermittendum esse duximus, ut e tristi hoc suae maiestatis excessus
casu fideles nostri regnicolae certificarentur, quos etiam tanquam fideles
suae maiestatis subditos debito cum doloris sensu memoriam eiusdem
prosecuturos haudquaquam dubitamus. Quoniam yero post decessum
suae maiestatis tmice hoc nobis incumbere agnoscimus, ut regni gubernatione in nos devoluta nihil eorum intermitti pateremus, quae
ad conservationem, permansionem et bonum commune regni pertinere viderentur, earn ob rem fideles nostros universos status et ordines
fidelitatis, devotionis et subiectionis nobis debitae, pro quorum nimirum quiete et tranquillitate nos vicissim pro suscepti regiminis mu-

216

nere clementer et paterae solliciti esse desinimus, quamprimum


commonefacere voluimus. Porro cum in initio apprehensionis gubernationis regni rerum modernarum statum et conditionem id exigere perspiciamus, ut de negotiis regni publicis, conservationem et permansionem
eius concernentibus, cum Hdelibus no'stris statibus et ordinibus deliberemus, generalem regni diaetam per nos indicendam et publicandam
determinavimus. Earn itaque ad termjnum et tempus tanquam maxime
opportunum et commodujn ad festum sanctissimae Trinitatis, hoc est
26.majavigesimum sextum diem futuri mensis maii labentis anni, in civitatem
Posoniensem (cui volente deo personaliter interesse decrevimus) universis
statibus et ordinibus eiusdem regni nostri Hungariae et partium ei subiectarum indiximus et promulgavimus. Quare fidelitati tuae harum
serie firmiter committimus et mandamus, ut ad praefatum diem sine
ulla excusatione Posonium venire atque illic una cum reliquis dominis
praelatis et baronibus ac nobilibus caeterisque statibus et ordinibus
dicti regni nostri Hungariae de iis, quae ad publicam regni eiusdem
nostri utilitatem pacemque et tranquillitatem accommodatissima videbuntur, tractare et in medium consulere, postpositisque privatis negotiis
omnino hisce comitiis interesse debeas. Secus sub poena in generali
decreto expressa non facturus. Datum in civitate Vienna die vigesima
nona mensis martii anno domini MDCXIX.
Ferdinandus.
Laurentius Ferenezfiy.
A tergo: Reverendo Petro Doinitrovich episcopo ecclesiae Zagrabiensis et consiliario nostro etc. fideli nobis dilecto.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu. u Zagrebu; Foliticum.
Pripis: Exhibitae 7 maii.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
u arhivu Jugoslav, akad. u Zagrebu.
Pripis: 1619 maii 8.

peatom u

nadbiskupskom

peatom za grad

Zagreb

Sline su pozivnice primili hrvatski stalei (sabor),, ban grof


Frankopan, ostali velikai i kr. slob. gradovi u Hrvatskoj.

Nikola

134.

24. aprila 1619. U Bosiljevu.

Ban Nikola Frankopan

knez Tracki pozivlje za 8. maja opinu grada


Zagreba na sabor u Zagreb.

Prudentes et circumspecti domini, amici nobis honorandi, salutem.


Posteaquam certiores a fidedignis facti sumus, sacratissimam

217
regiam maiestatem, dominum nostrum clementissimum, generalem diaetam universis statibus regni Hungariae Posonii indicendam et qui^em
ad dominicam sanctae Trinitatis, quae 26 maii est, promulgand a m
eonstituisse, ita ut in dies regales suae maiestatis literae superinde
expectentur, quam ob rem, ut et nuncii regni hums eo maturius deputari et tempestive cum sufficienti informatione ablegari possint, tuetiam propter alias urgentes huius regni necessitates communemqu 6
statum et alia confinia haec desolata concernentia negotia visum nobis
fuit, generalem congregationem universis dominis statibus huius regni
ad feriam quartam post dominicam Rogationum, quae est 8 dies iuturi
mensis maii, Zagrabiae in civitate regia et vestra celebrandam indicere, vos ex officio requirentes, velint praescripto die ad antelatam
congregationem in dicta civitate regia et vestra fiendam nuncios suos
sufficienti cum instructione mittere, ut ea, quae pro salute patriae et
publico bono magis utilia videbuntur, cum reliquis dominis statibus in
medium consulere possint. Eosdem de cetero feliciter valere desideramus. Datum in arce Bosilievo die 24 aprilis anno 1619.
Prudentium et circumspectarum dominationum vestrarum
amicus benevolus
comes Nicolaus Frangepan,
banus.
A tergo: Prudentibns et circumspectis, iudici et iuratis civibus
liberae regiae civitatis Montis Graecensis Zagrabiensis, amicis nobis
honorandis.
Original s prstenom utisnutim
demije u Zagrebu,

peatom u arkiou Jugoslavenske aka


135.

26. aprila 1619. Beu.


Kralj

Ferdinand

II. Haje Isusovcima u Zagrebu


crkve sv. Katarine.

potporu

za

popravak

Ferdinanus secundus et.


Egregii fideles nobis dilecti. Benigne vobis significamus, nos reverendis patribus societatis lesu, in collegio Zagrabiensi degentibus, ad
demissam ipsorum petitionem pecuniam illam, quam nobis fi'leles status
et ordine- regni nostri Sclavoniae in nuperrima Posonii celebrata diaeta
honoraru loco a singulis fumis submisse obtulerunt, ad accoinodandum
e t construendum pro memoratae societatis usibus templum. divae Catharinae ibidem pro tempore desolatum, quautacunque ilia sit, de Sclavo
niae tamen tantum honorario intelligendum, beuigne applicasse et contulisse.
Ac proinde vobis hisce clementer et iam mandamus, ut apud
perceptorem vobis subiectum debito modo ordinetis, quatenus supra-

218
dictum honorarium in Sclavonia quantocius eolligere studeat et deinde
patribus illis societatis lesu collegii Zagrabiensis ad quietantiam solitam infallibiliter numeret et exolvit, prout bene facere noveritis.
Executuri etc. Dabantur in civitate Vienna vigesimo sexto die mensis
aprilis anno millesimo sexcentesimo decimo nono, regnorum etc.
Ferdinandus.
Ad mandatum domini regis proprium.
Gundacker herr von Polhaimb.
A tergo : Egregiis N. camerae nostrae Hungariae consiliariis, fidelibus nobis dilectis.
Original s utisnutim peatom u kr. ugar. zem.
peti; Bcnignac resol. rcgiae.

arhivu u Budim

Potpis spolja: 1. maii 1619. Honorarum regium regnorum Sclavoniae, Dalmatiae et Croatiae reverendis patribus societatis lesu Zagrabiae degentibus decernitur.
Data commissio ad dicatores comitatuum Zagrabiensis, Varasdiensis et Crisiensis.
136.

8. i 9. maja 1619. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga saboraA r t i u 1 i d o m i r u m e t n b i 1 i u m a 1 i r u m ijoe s t a u um r d in u m regnorum Croatiae et Sclavoniae i n
g e n e r a l i i p s o r u m c o n g r e g a t i o n e , ex edicto i l l u s t r i s s i m i
c o m i t i s d o m i n i N i c o l a i de F r a n g e p a n i b u s a T h e r s a c z
etc. e o r u n d e m r e g n o r u m b a n i in l i b e r a r e g i a c i v i t a t e
Montis G r a e c e n s i s Z a g r a b i e n s i s o c t a v a et nona diebus
m e n s i s m a i i a n n o d in i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s i m o d e
c i m o n n e 1 e b r a t a, e d i t i..
Inprimis regales serenissimi principis domini domini Ferdinandi
26. majasecundi Hungariae et Bohemiae regis, generalem diaetam Hungaricam ad
dominicam Trinitatis proxime futuram in civitate Posoniensi promulgatam indicentes ac statibus et ordinibus regni sonantes exhibitae sunt.
Electus itaque est pro hac vice ex magnatibus illustrissimus dominus
comes et banus in praecipuum nuncium ad exponendas et tractandas
necessitates confiniorum et alia regni gravamina coram sua rnaiestate. Ad
diaetalia autem tractanda destinantur magister Stephanus Patachych,
prothonotarius regni, et Gregorius Petheo, vicecomes comitatus Varasdiensis, cui quidem prothonotario ex restantiis praesentis dicae more
antiqnitus consueto deputantur centum floreni pro hac vice. Ad expensas
autem praemissorum nnnciorum deputantur mille Rhenenses ex mo-

219
derna contributione regni, ita ut quingenti domino bano, quingenti autem
reliquis duobus assign entur.
Ad fossatnm Caproneense ad instantiam illustrissimi domini generalis confinioruni regni Sclavoniae deputantur tres processus: ex comitatu videlicet Crisiensi processus Zdolecz, ex Varasdiensi autem
Gasparis Prenar et Ioannis Semoczy, reliqui vero universi processus
comitatuum regni ad restauratioriem Petri uensem et confiniorum Colapianorum ad quindecim dies in loco laborandum. Vectura autem fiat
iuxta limitationem domini bani ex propinquioribtis tamen processibns.
Conclusum insuper est, quod deinceps, quicunque statuta dacii
sive proventns publici snperiori anno ad utilitatem regni exigenda decreta interturbaret, ipso facto in poena potentiae centum florenorum
hungaricalium et refusione damni ad rationem fisci regni convictus sit
et per unum iudicem nobilium regni omnibus iuridicis remediis ampu
tates ex bonis eiusdem mobilibus aut immobilibus satisfactio fiat toties
quotles etiam in civitatibus regni.
Ad instantissimam supplicationem Ioannis Jemrichevych, Blasii
Novak et Ioannis Vedmych per civitatem Zagrabiensem sine iusta
causa captivatorum statutum est, ut ipso facto dimittantur.
Requirendus erit nomine statuum dominus generalis capitaneus
Styriae ratione colonorum fugitivorum in Styriam.
Praeterea ad humillimam supplicationem Gregorii Tepecliych,
Petri Panpetrych, Blasii Czvetussich et aliorum complicum eorundem
statutum est, ut in negotiis ipsorum cum civitate Zagrabiensi habitis
per compulsorias attestatio libere in praemissa civitate exigatur, quibus
etiam ad suam maiestatem regiam nomine regni commendatoriae in
negotio ipsorum dantur.
Insuper Michael Vernych, iudex praemissae civitatis Zagrabiensis,
manifeste se constitutionibus regni opponendo in congregatione verbis
publice prolatis et civitatis publicas portas occludendo ac armatam
manum hominum in portis intertenendo, in salvi conductus violatione
publico regnicolarum voto condemnatus est.
Iudicia et executiones usque dominicam Trinitatis proxime fu-26. maja
turam, terminum videlicet praesentis diaetae, suspenduntur; si tamen
diaeta fuerit prorogata, iudicia quoque suum sortiantur effectual.
Ad instantiam familiae Sitomerii in causa Ottrokoczy denuo exmittitur Gregorius Jagatych, vicecomes comitatus Zagrabiensis, ad rectificandum iuxta continentias articulorum superiorum annorum superinde
editorum, ita tamen, ut interea temporis possideat bona per vicecomitem sibi executa idem Ottrokoczy.
In Hrussowcz domini comitis Wolffgangi Erdeody defalcatur fumus unus.
Lecta per prothenotarium regni.
Prothocolla conyr. 77, IIS144,

kr. zem. arkivu u Zagrebu-

220
137.

21. juna 1619. U Zagrebu.


Ban Nikola Frankopan

Tracki poziva opinu grada


za 8- jula u Zagreb.

Zagreba na sabor

Prudentes et circumspecti amici nobis honorandi, salutem.


Notum esse vobis non ambigimus, Bohemicam insurrectionem in
dies augeri et propius serpere in tantum, quod etiam Viennam cum
sua maiestate, rege nostro, obsidione cingere ausi sint. Ne autem ipsa
nostra patria ex improviso per maiorem adhaerentiam aliorum quoque
vicinorum etiam obruatur, neve naturalis hostis occasione tali arrepta
istas reliquiae patriae nostrae invaderet, praecavendum tempestive
quantum fieri poterit. Ideo ut collatis in unum votis et de regni conservatione et suae maiestatis dignitate tuenda, quantum in nobis esset,
pro viribus et fidelitate nostro regi legitimo debita certi quid statueremus et inimicis nobis insidiantibus communiter coniunctis viribus
occurrere mature possemus, necessarium plane arbitramur, generalem
dominis statibus et ordinibus hums regni conventum ad diem 8. mensis
proxime futuri iulii hie in libera regia civitate. Zagrabiensi indicere et
promulgare. Pro officio nostro vos requirimus et hortamur, ut in dicta
civitate Zagrabiensi die praescripto'per nuncios vestros comparere et ea,
quae pro salute et permansione communi accomodatissima et utiliora
videbuntur, in dicta congregatione consulere velint. Quos de caetero
etc. Datum in eadem civitate Zagrabiensi die 2 1 . iunii anno 1619.
Dominationum vestrarum
amicus benevolus
comes Nicolaus Frangepan.
A tergo: Prudentibus et circumspectis N. N. iudici caeterisque
iuratis assessoribus regiae civitatis Zagrabiensis etc., amicis nobis honorandis.
Original s prstenom
Zagrebu.

utisnutim

peatom u arkivu

Jug osi. akad. u

Pri pis: 1619. iunii 27.


138.

8. jula 1619. Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

A r t i c u l i d o m i n o r u m s t a t u u m ac o r d i n u m r e g n o r u m
C r o a t i a e et S c l a v o n i a e e d i c t o i l l u s t r i s s i m i c o m i t i s
d o m i n i N i c o l a i de F r a n g e p a n i b u s a T h e r s a c z etc. b a n i

221
in c i v i t a t e Z a g r a b i e n s i o c t a v a die m e n s i s i u l i i c e l e b r a t a , e d i t i a n n o d o m i n i m i l l e s i m o s e x c e n t e s i m o d ecimo nono.'
Inprimis praescriptus dominus banus proposuit statibus et ordinibus regni de mittendis suppetiis sacrae regiae maiestati contra perduelles suos, in quo puncto iidem status ac ordines regni sese resolverunt, quod si per suam maiestatem regiam requisiti fuerint et necessitas
ipsa postulaverit, eosdem. pro modulo facultatutn suarum non defuturos
avitae ipsorum gloriae et fidelitati.
Interea vero temporis renovatur articulus praecedentis congregationis de modo exercituandi statuum ac ordinum regni necnon unius
sessionis nobilium editus.
Et quia diaeta Hungarica Posonii iam inchoata esse inaudiatur,
domini deputati regni nuncii iter suum primo quoque tempore maturabunt, quibus

instructio
more solito sub sigillo regni ratione infrascriptorum gravaminum
dabitur.
1. Eisdem nunciis diligenter instandum erit, ut authoritas et officium banale iuxta superiorum annorum constitutiones et modernae suae
maiestatis regium diploma in pristinum statum restituatur, pro residentiaque banali aliquis commodus praesidiarius locus deputetur.
2. Ut sua regia maiestas iuxta benignam oblationem suam in
collatione tam maiorum quam minorum officiorum generalatuum et capitaneatuum hunc modum servare clementer dignetur, ut una medietas
huiusmodi omnis generis officiorum indigenis, altera vero dominis provincialibus (3rermanis conferatur.
3. Ut Valachi dominis terrestribus quoad certum censum fundi,
regno vero quoad militiam et iurisdictionem iuxta constitutiones regni
restituantur.
4. Ut confinia banalia, cum omnino desolata sint, cum subsidio
suae maiestatis restaurentur stipendiumque militum banalium in aliquem certum locum, unde miles indubitate exsolvi possit, deputetur, ac
denique pecunia pro reaedificatione praesidii Berkusevina, per maiestates
suas clementer deputata, exsolvatur.
5. Ne capitanei confiniorum in bona dominorum terrestrium iuxta
articulos superiorum annorum sese immittere, prout hactenus factitatum
est, in vilipendium constitutionum publicarum necnon suarum maiestatum expresissimorum mandatorum derogamen, quae eisdem et authentice praesentata et per eosdem accepta sunt, quovis modo sub poena
in articulis sancita praesumant. Similiter ut pedites Germani ex arce
Varasu^iensi iuxta easdem constitutiones regni educantur, elaborabunt.
E t querelas regnicolarum contra praemissos confiniorum capitaneos,
praecipue autem reverendissimi episcopi Zagrabiensis 1 ) contra Ivanil

) i*etar Domitrovi.

222
ciensem et Crisiensem ac illustrissimi comitis domini Thomae Erdeody
contra Caproncensem capitaneum coram statibus ac ordinibus regni pro
ponent et apud regiam maiestatem diligenter urgebunt.
'
Praeterea iidem status ac ordines regni ex quo in perceptione
contributionis publicae plurimas fraudes per exactores, vicecomites et
iudices nobilium committi animadvertant, ideo statuunt ac decernunt,
ut intra decimum quintun^diem omnes vicecomites et indices nobilium
quaslibet restantias exactori sub poena dupli administrare teneantur,
alioquin pro eadem dupla dominus banus bona et iura possessionaria
eorundem ipso facto occupari pro regno facere possit et valeat. Sic
etiam contributio praecedentis anni usque praemissum quindecim dierum
terminum sub praemissa poena dupli per regnicolas administretur.
Laboratores, ad restaurationem Petriniae destinatos, tam currules.
quam manuales qui hactenus praestare neglexerunt, tales in termino
per dominum banum et loco praefigendo a singulis quatuor fumis currum unum sub poena in articulis statuta administrare teneantur.
Denique ad querelas plurimorum regnicolarum contra unius sessionis nobiles vel potius ignobiles, qui precio conducti quosvis facinorosos manifestissimos fures, praedones ac homicidas deposito penes
eosdem in expurgatione eorundem iuramento eliberare consueverunt,
statutum est, ut eiusmodi manifestissimi duntaxat periuri, nobiles vel
ignobiles, in sedem iudiciariam eiusdem comitatus, ubi bona habuerint,
ratione periurii citentur ibidemque comperta rei veritate sententia infamiae contra eosdem pronuncietur.
Contra autem omnis generis malefactores publici articuli superiorum annorum renovantur. Similiter etiam, ut Zingari, in quorumcumque dominio deprehendi possint, libere capiantur et ad fossati Caproncensis laborem transmittantur.
Postremo ad instantiam magnifici domini Draskovych de Trakostyan iuxta articulum proxime praecedentis congregationis regni ad
admovendam denuo generosam dominam Marianam Alapy, relictam
viduam magnifici quondam domini Petri Draskovych de Trakostyan,
ratione assignationis privilegiorum familiae Draskovychianae, dicto do
mino Nicolao Draskovych tanquam fratri maiori nato, sic etiam ratione
restitutionis rerum mobilium apud eandem infideli deposito existentium
haeredum egregii quondam Gabrielis Petheo, exmittitur nomine regni
egregius Matthias Vlassych iudex nobilium comitatus Varasdiensis.
Lecta per prothonotarium regni.
Proihocolla congreg. IT, 145147,

kr. zem.

arkivu u Zagrebu.

223
v

139.

Poslije 8. jnla 1619. U Zagrebu.


Opina grada Zagreba tuzi se ugarskom saboru na nasilja, sto ih je
poinio za trajanja posljednjih dvaju hrvatskih sabora (8. maja i 8. jula)
ban Nikola Frankopan
Tracki.
Illustrissimi, reverendissimi, reverendi, spectabiles, magnifici, generosi, nobiles, egregii, prudentes item et circumspecti domini domini
et patroni nobis semper gratiosissimi.
Humilium et perp.etuorum obsequiorum nostrorum demissam commendationem. Extremis exacerbati persecutionibus lachrymabundi ad
pedes illustrissimarum, reverendissimarum etc. dominationum vestrarum
provolventes cogimur conqueri et exponere, quo pacto spectabilis ac
magnificus dominus Nicolaus Tersachki de Frangepanibus ab initio
statim apprehensionis officii sui banalis nullo unquam tempore a nobis
rninina disciplicentia, quin potius summis obsequiis et reverentiae
cultu acceptis cum egregio JSTicolao Malenych procuratore nostro conductitio omnes suos conatus cogitationesque eo direxerit, ut nos diver.sariim iniuriarum mole gravaret. Gregorium enim Tepechych, coriarium,
invasorem officii iudicis et Petrum Pampetrych, olim notarium, complicem eiusdem, per commissionem defunctae sacrae caesareae regiaeque
maiestatis, regis et domini nostri terrestris, proprio motu emanatam
iuxta praelibatae civitatis nostrae priores constitutiones et iura per
reverendissimum dominum episcopum Zagrabiensem illustrissimumque
dominum comitem Thomam Erdeody, tavernicum, speciales suos commissarios iurisque peritos, per eosdem sibi adscitos, ob gravissima et
ferme in liberis civitatibus inaudita patrata facinora infamia perpetua
notatos proscriptosque et bannitos, in suam protectionem (qui alioquin
iuxta officii sui exigentiam ubique in sua iuri-dictione in tales debita
ultione secundum etiam decreta regni, par. 3., tit. 32, Pari modo nobiles" etc.1) deberet animadvertere) recepit, contra art. 9, Sigis. deer. 3.2)
dictamque commissionem et sententiam cum nova et'salutari reformatione status civitatis nostrae per praefatam caesaream maiestatem privilegialiter in perpetuum confirmatam annihilare et cassare contendit,
contra Ferd. anni 1556. art. 23. Ac legum" etc.3) praetitulatosque proJ
) T. j . W e r b e w c z , Tripartitum Pars III., titulus 32-, 4. Pari modo nobiles
et alii ad hoc specialiter privilegiati omnes malefactores per eos et in territorio ipsorum
deprehensos atque captos punire quidem et secunduui illornm demerita necare possunt" etc.
2
) T. j . zakonik kralja igmunda od 5. augusta -1405. l. I X . : .Proscriptos aut
perduelles hemo ad se recipere ausit sub poena criminis notae".
3
) T. j . zakonik kralja Ferdinanda I. od 25. januara 1556. 61. XXIII.: Rebelles,
inobedientes, pacis turbatores, literarum et mandatorum regiorum contemptores puniantur".

224
scriptos in exemplum aliorum pro quibusdam hac in parte subsidiis
supplicantes ex sua aula caesarea etiam ad informationem illustrissimi
domini comitis palatini debita repulsa affectos in aliorumque facinorosorum exemplum toto vitae suae tempore eadem infamia contaminatos stertere eadem caesarea maiestas clementer voluit testibus illustrissimo reverendissimoque domino cancellario et generoso domino
secretario Hungarico.
Utque nihil, quod intentionis suae et antefati Nicolai Malenych
fuisset, praetermisisset, propria sponte nullo authore iudice ad annihilandam et elidendam praedictam reformationem in civitate nostra
libera tavernicali nonnullos ex incolis et etiam civibus conditionis minoris ac simplicioris nee non etiam inquilinis ad instantiam eorundem
proscriptorum non alio tempore, quam dum ipse stipatus milite regni
ex confmiis adducto civitatem ingressus fuisset terroremque nobis incussisset, attestationem colligi fecisset, numquid talis et talis in prae
dictam commissionem et reformationem consensisset et num cum con
sensu eorum fuerit confirmata commissariorum sententia et reformatio,
quasi plebs et non magistratus reipublicae tractaret negotia, quorum
multitudine habita populus contra primores concitaretur.
Ubi pro maiori claritate adiungimus, etiam antea eosdem proscriptos cum quibusdam compulsoriis in eadem civitate nostra coepisse
eadem de re attestationem colligere, sed nos legitime non admisisse
ex eo, quod ad instantiam talium proscriptorum ex civitate nostra nulla
inter nos posset esse legitima inquisitio vel ttestatio uti fomentum
seditionis, ob quod iusserat idem dominus banus subito eum, qui no
mine nostro prohibuerat, capi, alioquin nobilem etiam et capitaneum
civitatis nostrae.
Item, cum circa festum sacratissimi Pentecostes ad comitia sua
aaj
' banalia celebranda in civitatem nostram venisset, 1 ) quasdam tres personas, quae ex praedicta attestatione sumpta occasione se seditiosas
exhibuerant, legitime per magistratum incarceratae fuerant, subito per
vicecomitem2) severe sub poena notae infidelitatis, uti videre est ex istis
testimonialibus sub litera A. 3 ), iniunxit, ut statim eliborcmus, a quo nos
audientiam pro excusatione et informatione petentes turpiter sumus
passi repulsam, tandem per nonnullos cum nos excusassemus, id citra
laesionem privilegiorum libertatis nostrae fieri haud posse, praeberetur
enim occasio aliis sub protectione banali non modo fovendi, sed etiam
saepius excitandi seditiones et tumultus et quaevis malefacta patrandi.
quod omnia iura et ipse deus vetat; nihilominus coacti, ne nos nota
iuxta comminationem suam feriret proque libitu in vita persequeretur,
eosdem dimisimus.
Quin imo egregius Michael Vernych, iudex noster ingrediens domum diaetalem, visis ibidem praedictis proscriptis armatis, quos do1

) Sabor od 8. i 9. maja.
) Juraj Vurnoveki (TJrnczy), podupan zagrebaki.
) PriieDisu niiesu prilozi Driloeni.

2
3

225
minus banus in viljpendiutn commissionis et confirmationis sententiae
ac ordinatipnis suae maiestatis secum adduxerat, allocutus fuisset
eundem dominum banum: Ecce cpnspiciuntur hie isti proscripti armati
stare, qui iuxta sententiam deberent capi". Ulico exurgns dominus
banus, astantibus sibi iisdem proscriptis, mox nullis admissis allegatipnibus aut inridicis defensionibus notam inficfelitatis defendendo proscriptos eidem Michaeli Vernych de iure loquenti inflixit, prout ex
sentpntia hac sub litera B. elucescit, quasi in ipsis comitiis uno aut s. i a.
altero die. durantipus, ultra florenos Hungaricales centum quispiam ob
verba indecentia posset condemnari docentibus id quotidianis exemplis,
quanto minus is, qui de iure loquitur, condemnari debeat. Qui Vernych,
nisi in templum parochiale repenter confugisset et per reverendissimum
dominum Zagrabiensem claves templi acceptae fuissent, subito ibidem
medio tumultuariorum militum confiniariorum per ipsum dominum ba
num adductorum miserabili nece mactatus fuisset, per quos usque ad
tertium diem idem templum eircumdari fecit, qui alioquin dominus
banus semper desertis in summoque discrimine relictis confiniis, quod
nullus dominorum banorum fecit, educit militem regni et suae maiestatis
contra Ferdinandi anni 1553. Soproniensem articulum 5. civitatisque
plateas adimplet, portas custodiendas adimere nititur, claves repetit
asserendo, se esse proregem et suam esse civitatem, quoties in ilia
diaetam celebrat, qui sui domini et regis proscriptos contra praecitata
iura regni palam tuetur. E t non modo in foro res venales, utpote panem et alia comestibilia, verum etiam in domibus tam infra, quam
extra civitatem in suburbio civitatis contra Ladislai anni 1454. arti
culum 8., Matthiae decreti 3. articulum 21., Matthiae decreti 4. arti
culum 15., Vladislai primi decreti articulos 16 et 17, Ferdinandi anni
1552. articulum 14. in fine . Si vero milites" ac aliis bonis nobilium
iidem milites impune diripiunt, homines caedunt, domos invadunt, quod
de ipsis hactenus inauditum extitit, in quos, toties per nos, aceusatos,
nunquam animadvertere voluit, prout illustrissimus dominus comes
Thomas Erdeodi tempore sui capitaneatus et banatus christiane et pie
animadvertebat omnesque magni illi heroes, sui praedecessores, utpote
a memoria nostra magnus ille comes Nicolaus a Zrinio, magnus comes
senior Petrus Erdeodi, Christophorus Ungnad, dominus comes Thomas
Erdeodi, Ioannes Draskovych et omnes alii praedecessores, viri bellicosissimi potentissimique, vicini alias maiori ex parte et commetanei
nostri, qui controversias quidem nobiscum legitimas ratione metarum
et aliorum intercedentium habuerunt, nunquam tamen nos in libertate
turbarunt. quemadmodum modernus dominus banus ad maritinas partes
procul a nobis habitans, tanto rancore et odio nos premit et affligit
nulla sibi ad hoc causa vel occasione data.
Item cum dominus banus octava mensis iulii non ob aliud dubio s. juia
procul, quam ut id, quod iam pridem conceperat, effectu ipso in claram
deduceret lucem, comitia adductis turmis militum confiniariorum celebrasset, praedictum Michaelem Vernych, personam nobilem legitimumMONUMENTA HIST. XL1I1. ACTA COMITIALIA V.

15

226
que iudicem nostrum, ad praesentia comitia delegatum nuncium, sequenti
immediate die Posonium profecturum, 1 ) introductis praedictis militibus
oppletaque milite civitate in foro publico intra moenia civitatis nostrae
pacifice, nulli quippiam mali faciendo nee sibi quippiam simile evenire
posse formidando, constitutum, caterva eorundem militum saevientium
sub suo et praesentis diaetae generali salvo conductu, proscriptis apud
dominum banum tuto, nobis vero innocentibus periculoso, nulla legitima sententia aut deliberatione condemnatum eo fine, ne ipse domini
bani et Nicolai Malenych praemissa facta hie coram inclitis statibus
et ordinibus regni exponeret, contra divina et humana iura cum praedicto Nicolao Malenych apprehendi fecit. Qui milites eundem ibidem
ac in itinere vinctum ducendo despoliarunt vestesque in tabernis depotarunt ac nudatum ad solitudines confiniorum deduxerunt omnemque
saevitiain in ipsum crudeliter exercuerunt, qui etiam num in solitudinaria captivitate aut existit aut etiam extinctus est, cum flebili eiulafu non modo uxoris liberorumque ipsius, sed totius civitatis lamentabili terrore. Quern dum vinctum duxisset, reverendus dominus episcopus
Zagrabiensis cum nonnullis aliis nobilibus obtestabantur eundem do
minum banum, sineret ipsum legitime non condemnatum et si cuipiam
quopiam debito obstringeretur, ipsi de facto parata in pecunia pro
eodem essent numeraturi, qui partim su consensu id non fieri, partim
aliis verbis iisdem intercessoribus repulsam dedit. Quomodo quaeso
milites facerent sine eius assensu et mandato, qui praeter iussionem
ipsius tanquam capitanei non auderent- faucibus Turcarum deserta relinquere confinia et in cives impune saevire. Si vero eos compescere
nequit, iudicent incliti status et ordines iuxta antiquas et modernas
constitutiones regni, quid tales mereantur.
Quam dispar domini bani iustitiae administratio in se est, praedictum enim Nicolaum Malenych, qui Valacho quodam substituto in
egregium Petrum Gall in foro nostro, cernentibus potioribus magnatibus et nobilibus regni sub eiusdem bani salvo conductu, proscriptis
alioquin tuto, uti dictum est, nobis autem exitiali, sclopetarium globum
explodi subitoque equo ex composito subministrato aufugi curavit et
ipsemet nudo ense cum magna caterva eundem Petrum Gall, signata fronte
cruce, agressus fuisset cumque per magnates in flagranti deprehensus
iuxta titulum 9. partis I. 2 ) capi postulabatur, illico idem Malenych se
de facto iudicio staturum coram eodem domino bano et regnicolis,
modo ne capiatur, obtulerat, prout idem dominus banus in iudicio de
facto recognovit, noluit iudicare, immo neque postea in subsequenti sua
diaeta iuxta deliberationem suam et ad mandatum praedefunctae maiestatis caesareae instantiamque sui fisci regii et antelati Petri Gall voluit
debito termino levare causam, sed iam in fine discessus fatigatorum
) Pounski je sabor sazvan bio za 26. maja (gl. gore br. 133), no otvorea je tek
7. juna ; zakljuen pako 13. augusta.
2
) T. j . Werbewczyjeva Tripartita (De quatuor privilegiatis et praecipuis no
li ilium libertatibus" 4 ).

227
regnicolarum et hoc pacto summario abscessu liberavit eundem, uti videre
est ex processu superinde emanato, qui Malenych portas nostras pro
necessitate civitatis claudi non permisit, sed eius custodes ponderosa
clava percussit et alioquin continuo concives nostros tam intra, quam
extra muros civitatis saepissime pulsari et lethaliter verberari fecit.
Deinde servitor fratris eiusdem domini bani, domini videlicet
Volphgangi Tersachky, in iisdem comitiis sub salvo conductu explosit
globum ante portam civitatis nostrae in capitaneum nostrum Georgium
Mihlovych, alioquin nobilem, quem accusatum digitoque demonstratum
et personam ignobilem neque iudicare neque incaptivare, multo minus
condemnare voluit, sed bene concives nostros in istis testimonialibus,
specificatos sub litera C, quarto die ante eandem diaetam contra omnia 5. juia
decreta et anni praeteriti articulos 60. et 68.1) citari fecit, quorum
aliqui nisi fugae beneficio sibi consuluissent, furia forte militari capti
et forsan misera nece extincti fuissent, praemisso legum patriae summo
contemptu.
Addimus, quod articulum condiderit, ut quicunque externorum quidpiam etiam in nostra civitate tempore publicarum nundinarum nostrarum et forizationis emerit, exactoribus iisdem militibus haramiis grande
vectigal pendere debeat, contra Ferdinandi 1543. articulum 26., item
Posoniensis 1546. articulos 50., 51. gravissima et inaudita sub poena
demandavit, uti patet ex articulo banali sub litera D, quod quo deveniat, nemini constat, quod utpote antiquis privilegiis non modo nostris,
sed totius regni Hungariae aureis libertatibus tricesimisque suae maiestatis derogativum turbativumque et nocivum (siquidem civitatis ob
raritatem turbationemque nimiam externorum hominum soliti census
minuuntur) defuncta caesarea maiestas patenti mandato inhibuerat,
iubens benigne, ne citra praeiudicium civitatis vetustae nova tributa .
exigant, quo spreto respondit, nos sinistram fecisse expositionem, uti
patet ex responsione contradictionem in se complectente, dorso mandati
adscripta et in eodem articulo poena adiuncta. Inquilinos quoque quosdam nostros, qui a fundatione civitatis nostrae ob multos respectus
nullius bani tempore dicati extiterunt, dicari fecit.
Alia quoque nos gravissima premit querela, nam egregius Georgius Vrnoczy, praedialis reverendissimi domini episcopi Zagrabiensis
et vicecomes comitatus eiusdem, ad instantiam nobilis Michaeli Svaztovych aliter Wlahovych pro quandam executione, quam nos ad strictissimum praefatae caesareae maiestatis duoque praefati domini comitis
Thomae Erdeody, tavernici, mandata exequi curaveramus contra personas singulares in hac querela praedicti vicecomitis manu subscripta
et transmissa consignatas contra omnia decreta, utpote Sigismundi decreti 3. articulum 11. et decreti 2. articulos 4., 8., 12. etc. et
etiam anni 'praeteriti 2 ) articulum 60. tanquam reoccup'atores in causam
') Art. 60 : 1618 (.Articuli brevis processus super violentiis renovantur; iidemque ad liberas quoque civitates extenduntur); art. 6: 1618 (.Evocationes ad diaetam
tamquam inconsuetae tolluntur et invigorosae pronunciantur").
2
) T. j . 1618.

228
attraxisset, quem nos, postquam nomine collectivo non fuissent evocati,.
nee intra moenia immisimus nee coram eodem iuxta praecitatos articulos istos in causam attractos comparere permisimus, ipse tamen vel
ex ignorantia legis, quae alias in eo praesupponi hand deberet, cum
sit satis literatus et gnarus legum patriae, vel alio affectu ductus ad
partem indicium contra easdem personas et etiam praesentem direetorem absentem a regno, nee quidpiam ibidem deiacto possidentem,
tulisset sententiam, quae dubio procul in comitatu quoque eodem modo
confirmabitur, uti cursus rerum eoepit vigere et executioni demandari
curabitur, cum suprema violatione publicarum constitutionum et perpetua abolitione libertatum nostrarum.
Fiebant olim quoque apud nos nonnulla similia absurda, quae
tamen praedicti illi heroici et illustres viri domini bani, memores of
ficii sui, in sanctitate et iustitia praesidentes ad instantiam partis
laesae huiusmodi inconvenientia tollebant, et quia praesentem do minu m
banum in nos odio sumrna nostra et liberorum nostrorum iactura ferri
experiamur, de praemisso casu eundem convenire ausi minime sumus.
Videant, quaeso, calculentque diligenter illustrissimae reverendissimaeque etc. dominationes vestrae imprimis, quid sit officium banale, quaeve
eius munia Ferdinandi constitutionum Sclavoniae Crisiensium anni 1538.
articulo 9., Ferdinandi anni 1536. articulo 50., Ferdinandi 1563. arti
culo 29., quod iuramentum, qualis iustitiae administrate comperient
profecto, banum in liberis civitatibus intra moenia civitatis nihil
habere, quod nos multiplicibus privilegiis defacto edocere sumus pa
rati, mito minus iurisdictionem tollere aut nota eosdem contaminare,
proventus ipsorum et regis novis taxis turbare contra generalia decreta et libertatis regni Hungariae, quibus ipse subiectus est, ad
observandum et non contemnendum, cum unus status non debeat opprimere alium contra tot privilegia et articulos de conservandis in libertate civitatibus sancitos.
Quare supplicamus humillime illustrissimis, reverendissimis etc.
dominationibus vestris, dignentur benigne efficere, ut illustrissimus dominus comes palatinus excellenti et plenipotentiaria sua authoritate
illustrissimis dominis comitibus Thomae Erdeodi Nicolaoque et Georgio
a Zrinio patenti mandato simul vel divisim constitutis iniungat, quatenus dictum Michaelem Vernych iudicem, si adhuc superstes manet,
etiam levatis regni gentibus mox in libertatem asserant illosque haramias iudicium subituros coram eisdem simul vel divisim constitutis capiant, ne eis deinceps quo vis authore maior saeviendi praebeatur facultas, cum impunitas criminis grande sit incentivum peccandi. Ipse
autem dominus banus una cum praedicto Nicolao Malenych directore
suo in praemissis de praedictis publicarum constitutionum violationibus turbationeque, proventuum regiorum oppressione, alienae iurisdictionis usurpatione t reliquis supradictis statim sub hac diaeta
coram illustrissimo domino palatino et iudicibus regni ordinariis
vel si commode fieri non poterit, in primi octavis vel brevibus
aut generalibus comitiis regni Hungariae vel certe aliqua extraor-

229
din aria revisione summarie et peremptorie respondeant. Sententiam
quoque Vrnoczianam debita ea poena iniuncta, uti publicis constitutionibus contrariantem, articulariter annihilari faciant, quemadmodum et articulum ilium banalem contra privilegia liberarum civitatum
et nostra super novo et intolerabili vectigali conditum annihilent; insuper inquilinos etiam civitatis a taxa eliberent et taxas ab eisdem
acceptis restitui faciant; notamque contra praedictum Michaelem Vernych latam, tanquam ipso iure nullam cassent et perpetuo viribus carituram pronuncient. Nicolaum autem Malenych, capitaneum et directorem domini bani, comnmnemque onnium procuratorem ab officio
capitaneatus deponi militibusque, quibus nos affligit, destitui ac personae militari Turcas armis insecuturae et non cives afflicturae conferri clementer curent. Ut tandem uxores et liberi nostri a terrore,
planetu et continuis lachrymis nosque extremo discrimine vitae tarn
intra, quam extra moenia civitatis nostrae cervicibus nostris imminente eliberemur dulcique duleissimae patriae libertate cum inclitis
statibus et ordinibus frui valeamus. Protestantes interim coram illustrissimis, reverendissimis etc. dominationibus vestris, nos nulla ratione
posse pati, ut tempore istius domini bani possint comitia in civitate
nostra celebrari, alioquin supplicamus perquam demisse, ut in solitudine potius per suam maiestatem, rusticam subituri conditionem, collocemur, quam amplius eiusdem banatum et in civitatem ingressum pati
valeamus. Super quibus omnibus ab illustrissimis, reverendissimis do
minationibus vestris clementissimum expectamus responsum.
Illustrissimarum, reverendissimarnm, spectabilium ac
magnificarum etc. dominationum vestrarum humillimi
4
et perpetui servitores
senatus et communitas olim liberae regiae civitatis
Montis Graecensis Zagrabiensis, iudice in captivitate
banali existente et iam forte misere extincto.
Spolja: Ad illustrissimos, reverendissimos, spectabiles ac magnificos etc. dominum palatinum caeterosque inclitos status et ordine
regni Hungariae

humillima suplicatio
senatorum et eomraunitatis olim liberae regiae civitatis
Montis Graecensis Zagrabiensis.
Suvremeni prijepis
Starine XXV,

u arhivu Jugoslav, akademije u Zagrebu.1)

230235

(s rjavim datumom

1622).

>) Pored svega uloena truda, nijesam mogao nai originala ni u jednom budimnetanskom ili bekom arkivu.

230
140.

10. augusta 1619. U Pounu.


Kralj Ferdinand II. potvrdjuje, da su zastupnici grada Zagreba uloili
protest protiv izjave bana Nikole Frankopana, e se osjea nedunim i
da je spreman odgovarati na njihovu tubu, budi pred kraljem, budi pred
drugim kojim redovitim sudom.
Nos Ferdinandus secundus etc. memoriae conimendamus etc., quod
cum in praesenti generali congregatione statuum et ordinum regni nostri
Hungariae partiumque ei subiectarum Posonii celebrata egregii Ioannes
Krussely, causarum nostrarum regalium director et sacrae coronae dicti
regni nostri Hungariae fiscalis, et Christophorus Godda, tavernicorum nostrorum regalium vicemagister, ipse siquidem Ioannes Krussely director
noster nomine fisci nostri regii, Christophorus vero Godda nomine et
in persona lidelis nostri spectabilis et magnifici comitis Thomae Erdeooy
de Moniorokerek etc., nuncios ablegatus, prudentes et circumspectos
fideles duntaxat nostros Jacobum Gasparini seniorem iudicem et Georgium Mihlovych senatorem et capitaneum liberae regiae civitatis nostrae
Montis Graecensis Zagrabiensis cum certa querela in querulosa quadam
supplicatione super multimodis violentiis et afflictionibus, quibus eosdem
cives et civitatem nostram, fideles nostri, spectabilis et magnificus
Nicolaus Tersachky de Frangepanibus, regnorum nostrorum Dalmatiae,
Croatiae et Sclavoniae banus ac consiliarius noster, ac alter egregius
Nicolaus Malenych, turbassent et molestassent ac etiam iudicem ipsorum,
fidelem videlicet nostrum Michaelem Vernych incaptivari f'ecissent coram
iisdem statibus et ordinibus simul in frequenti consessu et congregatione
eorum constitutis una cum fideli nostro egregio Benedicto Pakay, per
sonalis praesentiae nostrae regiae in iudiciis locumtenente et consiliario
nostro ac magistris protonotariis et assessoribus, tabulae nostrae re
giae simul considentibus die secunda mensis currentis praesentassent
exhibitaque praedictae civi,tatis nostrae antelata supplicatione declaratisque multimodis excesibus et factis antefatorum Nicolai Tersachky
bani nostri et alterius Nicolai Malenych petiissent a praedictis fidelibus nostris iudicium super praemissis poenamque de antet'atis bano
nostro et Nicolao Malenych, quam supplicationem cum certa ob alia
ardua dicti regni nostri Hungariae negotia integre eo die perlegere
atque quippiam certi tunc temporis de ea decernere minime potuissent, in aliudque tempus distulissent, tunc postea praefatus Nico
laus Tersachky, banus noster, die datarum praesentium coram iisdem
statibus et ordinibus ptaefati regni nostri Hungariae praedictoque Be
nedicto Pakay personalis praesentiae nostrae in iudiciis locumtenente,
magistrisque protonotariis ac assessoribus tabulae nostrae regiae eprsonaliter constitutis, sponte et libere vivae vocis suae oraculo paemet publice dixisset, intellexisse se minus recte tarn per mmciosa lnat

231
latae civitatis nostrae, quam etiam directorem nostrum, praefatumque
comitem Thomam Erdeodi tavernicum nostrum medio praedicti vicetavernici sui (cui alioqui ex officio liberarum civitatum nostrarum tuitio
incumberet) accusari, ratione quarum querelarum cum se innocentem
affirmasset postulassetque, ut dum et quandocunque aut maiestati nostrae
placuerit, coram iudicibus regni ordinariis, aut cum sibi et partibus
adversis fidelis noster spectabilis ac magnificus comes Sigismundus
Forgach de Grhymes, praefati regni nostri Hungariae palatinus et locumtenens etc. terminum praefixerit, coram eodem palatino et locumtenente
nostro iudicibusque regni ordinariis compariturum directorique et tavernico ac antefatis civibus nostris aliisque quibusvis ratione praemissorum
ultro responsum et cuncta praedicta querelarum puncta minus vera
esse probaturum sibique exinde iniuriam factam ostensurum compromisisset et benevole obligasset, etiamsi partes adversae super praemissis
silerent. Super quo compromisso et obligamine dicti bani contra ipsum
compromittentem nuncii praedictae civitatis nostrae ac praedictus di
rector noster et vicetavernicus ibidem astantes superiusque postulata
iterum repetentes et postulantes coram dicta personali praesentia nostra
et regnicolis nostris in dicta congregatione generali constitutis facta,
pblice et manifeste solenniter in idem consentientes sunt protestati,
super qua quidem protestatione eorundem directoris nostri et vicetavernici ac nunciorum antelatae civitatis nostrae praesentes literas nostras
sigillo nostro iudiciali communitas eisdem protestantibus dandas esse
duximus et concedendas iurium eorundem ad cautelam. Datum Posonii
durantibus dictis comitiis regni nostri Hungariae in festo beati Laurentii
martyris anno domini millesimo sexcentesimo decimo nono.
Lecta et correlata per me Benedictum
P a k a y personalis praesentiae in iudiciis
locumtenentem et consiliarium
sacrae regiae maiestatis.
Original s utisnutim kraljevskim peatom u arhivu grada
depozit u . zem. arhivu u Zagrebu.
Spolja pripis:

Zagreba;

Compromissum domini bani.


141.

12. augusta 1619. U Pounu.


Palatin grof Zigmund Forgach nalae hrvatskim staleima, da ukinu
neke svoje zakljuke uperene protiv gradske opine zagrebake.
Comes Sigismundus Forgach de Ghymes regni Hungariae palatinus,
iudex Cumanorum nec non comitatuum Neograd, Saaros et de Zabolcs
comes, serenissimi domini domini Ferdinandi secundi, dei gratia Hun-

232
gariae, Boliemiae, Dalmatiae, Croatiae et Sclvoniae regis, arcliiducis
Austriae, ducis Burgundiae, marchionis Moraviae, comitis ktyrolis etc.
intimus consiliarius et per regnum Hungafiae locumtenens, reverehdissimo, reverendisque, spectabilibus ac maghiricis, egregiis, nobilibus,
prudentibs item et circtimspectis universis dominis statibus et rdinibus regni Sclavoniae salutem et officiorm nostrorm commendatinem.
Noverint dominationes vestrae reverendissima, reverendae, spectabiles ac
magnificae etc., quomodo hoctierna die cum generosus Benedictus Pakay,
praefatae regiae maiestatis personalis praesentiae in iudiciis locumtenens
et consiliarius, cum certis dominorum regnicolarum dicti regni Hurigariae in nostrum tnquam in praesentibus comitiis plenipotentiarii cutn
facultate regia, specialiter delegatis pefsonis conspectum venissent et
quosdam articulos nomine eorundem statuum et ordinum in eadem
diaeta per ipsos factos et decretos nobis praesentassent, ac inter caeteras ipsorum deliberationes earn etiam serio nobis declarari voluissent,
qualiter libera regia civitas Montisgraecensis Zagrabiensis in suis vetustis et modernis libertatibus, et praesertim in casibus illis, in quibus
spectabilis ac magnificus dominus Nicolaus Tersachky de Frangepanibus
banus praedictam civitatem in eiusdem libertatibus molestare, cives et
personas singulares in diaetam suam suo et totius regni nomine citare,
ob unum aut alteram etiam iuridicum verbum nota iafidelitatis plectere,
proscriptis civitatis liberum in civitatem ingressum facere, nova vectigalia in eadem externis imponere, inquilinos in medium civium taxam
regiam contribuentes, in medium etiam regni dicare dicamque exigi
facere, per magistratum damnatos eliberare, notam minitari et alia
plurima gravamina eisdem civibus imponendo, nonnulis in suum favorem
adscitis aggravare coepisset. Pro eo dominationibus vestris reverendissimae, reverendis, spectabilibus, magnifieis etc. authoritate nostra plenipotentiaria, qua in absentia suae maiestatis pleno iure fungimur, firmiter praecipientes committimus et mandamus, quatenus acceptis prae
sentibus, praesertim vos, domine bane, in praedicta civitate nulla vectigalia a quibuscunque quovis tempore exigi facere, iuxta etiam proxime
defunctae sacrae caesareae maiestatis regis et domini eorundem terrestris,
sine cuius consensu novum vectigal imponi non potuisset, notam illam
banalem, contra iura regni adversus egregium Michaelem Vern^^ch
latum, quemadmodum et domini regnicolae dicti regni Hungariae earn
pro nulla esse reputarunt, vos quoque pro nulla habere; praedictos
inquillinos nunquam dicare, quin potius ablata restituere; nulla statuta
contra antelatam civitatem, alias per se ipso facto invalida, condere,
sed magistratum ipsius iuxta privilegia liberarum civitatum prioresque
et nuperrimas per dominos commissarios praefatae sacrae caesareae
maiestatis, ad id specialiter deputatos, eiusdem civitatis constitutiones
et reformationes per eandem caesaream maiestatem in perpetuum privilegialiter confirmatas et etiamnum coram nobis occasione supplicantium in ultima reformatione proscriptorum in pleno consilio Hungarico
approbatarum et sancte debere permanere deliberatarum, uti, frui, vivere, iudicare et exequi permitti facere, ac insuper vel in praedicta

233
civitate amplius diaetam non celebrare, et nullo asu haramias introducere aut in minimo eosdem cives et magistratum in sua iurisdictione,
gubernatione iudiciisque molestWe aut quibusvis, tam per suae maiestatis praedictos commissarios, quam eundem magistratum iudicialiter
condemnatis patrocinium vel favorem exhibere eosdemque in praeiudicium tot articulorum regni fovere, cum ex tali favore non aliud, quam
ipsa seditio, tumultus, inobedientia et alia inconvenientia oriatur, modis
omnibus debeatis et teneamini ac quilibet vestrarum dominationum
debeat et teneatur, ut praefatorum dominorum regnicolarum deliberationi, communi iustitiae, alterius iura laedere vetantis, ac legibus regni
satisfiat. Secus non facturi. Praesentibus perlectis exhibenti restitutis.
Datum in civitate Posoniensi die duodecima mensis augusti anno domini millesimo sexcentesimo decimo nono.
Comes Sig'ismundus Forgach de Gymes.
Emericus Zkolek.
Original s utisnutim peatom u arhivu Jugoslavenske akademije
Zagrebu.
Klai, Statut

97-98.
142.

22. septembra 1619. U Eosiljevu.


Ban Nikola Frankopan

knez Traki pozivlje za 7. oktobra opinu grada


Zagreba na sabor u Zagreb.

Prudentes et circumspecti domini et amici honorandi, salutem et


amicitiam paratam.
Peracta satis tranquille diaeta generali Posoniensi et exhilerati
novis acceptis, snam maiestatem, dominum nostrum clementissimum, ad
summum fastigium imperatoriae dignitatis eommunibus sacri Romani
imperii electorum votis ascendisse, sperabamus tandem insurrectiones
et motus praesertim Boliemorum eo citius extinguendos et regna sacratissimae caesareae maiestatis paci et tranquilitati restituenda fore.
Interim non expectata alia et quidem satis tristia adferuntur nova.
Gabrielem nempe Betthlem, alias principem Transilvaniae, adiunctis
sibi Turcarum et Tartarofum auxiliariis copiis, hostiliter regnum Hungariae invasisse, Cassoviam occupasse et Posonium versus, nescitur
qua intentione, properare. itaque eiusmodi insurrectiones et motus
etiam nos et patriam hanc nostram inopinate obruere vel vicinus et
naturalis hostis quoque ne fraudulenter opprimere possint, vobis omni
bus pro viribus praecavendum et tempestive, qualiter istis immihentibus periculis obviandum, conferendum erit. Ideo ut eommunibus votis
pro patriae conservatione et permansione nostra, sepositis, si quae

234
e.ssent, simultatibus et privatis affectionibus, penes fidelitatem sacratissimae caesareae et regiae maiestati debitam consulere et certi quid
unanimiter statuere possimus, pro officii nostri exigentia omnibus dominis statibus et ordinibus huius regni generalem congregationem ad
7 futuri mensis octobris in civitate regia Zagrabiensi indicendum censuimus, vos hortando et ex officio requirendo, ut dictae congregationi
per nuncios suos interesse velint, quo ea, quae ad conservationem no
strum omnium et salutem patriae coinmodissima videbuntur, in mediam
consulere possint. Quos de caetero bene valere optamus. Datum in arce
nostra Bosilievo 22 septembris anno 1619.
Prudentium et circumspectarum dominationum vestrarum
amicus benevolus
Comes Nicolaus Frangepan.
tergo: Prudentes et circumspectis viris iudici caeterisque senatoribus liberae regiae civitatis montis Graecensis Zagrabiensis, amicisnobis honorandis.
Original s prstenom utisnutim peatom u arhivu Jugoslavenske aka
demije u Zagrebu.
Starine XXV,

223224.
143.

17. oktobra 1619. U Gracu.


Kralj Ferdinand II. pie banu Nikoli Frankopanu Trakomu, da bi
trebalo s obzirom na pogibao, to Hrvatskoj prijeti od ugarskih buntov
nika, sazvati to prije sabor.
Fcrdinandus etc.
Spectabilis ac magnifice fidelis nobis dilecte.
Invalescente ferocia et invasione factiosorum et rebellium in par
tibus regni nostri Hungariae, ne quid insperato istis quoque regni Sclavoniae partibus accideret, proxime elapsis diebus fidelitatem tuam
submonuerainus, quatenus advigilares et pro officii tui exigentia ea,
quae ad defensioaem pertinerent, tempestive procurares. Quia vero
itinere imperii hue Graecium reversi intelleximus, ipsosmet etiam in partes
Cisdanubianas irrupisse et populabundos quaquaversum grassari metuendumque sit, ne progressibus habitis audaciores facti, etiam partes
Sclavoniae invadere attentent. Rerum itaque statu et periculorum gra
vitate poscente necessarium omnino videmus, ut non solum pro tutandis
finibus, officio tuo banatus subiectis, defensionis praesidia procurentur,
verum etiam ad propulsandos et persequendos hostes arma expediantur.
Contendendnm proinde tibi erit, ut ex dictamine officii tui confestim

233
qua poteris potentiori manu in omnem eventum promptus et paratus
esse possis ac etiam, si necessarium fore acceperis, statibus et ordinibus Sclavoniae conventum generalem quantocius indicere et de defendendis istis partibus propulsandisque hostibus deliberare et certi quid
statuere haudquaquam intermittes nosque de successu expeditionis huius
confestim informare debebis. E t in reliquo etc. Datum in civitate nostra
Graecensi die 17. mensis octobris 1619.
Koncept kr. ugar.
cancel, nr. 247. an. 1619.

zem.

arhivu u Budimpeti;

Concept,

exped.

144.

16. oktobra 1619. U Zagrebu.


Zakljuci

hrvatskoga sabora.

A c t a g e n e r a l i s c o n g r e g a t i o n i s stat.uum ac ordinum
r e f i i o r u m D a l m a t i a e , C r o a t i a e et S c l a v o n i a e ex e d i c t o
i l l u s t r i s s i m i d o m i n i c o m i t i s N i c o l a i de F r a n g e p a n i b u s
e t c . b a n i , i n s u a t a m e n ob a d v e r s a m v a l e t u d i n e m a b s e n
tia praesidente reverendissimo domino domino Petro
D o m i t r o v y c h e p i s c o p o Z a g r a b i e n s i dec i m a s ex t a d i e
mensis octobris editi, anno domini millesimo sexcentesimo decimo nono.
E t primo quantum ad primum pimctum propositionis praenominati domini bani ratione insurrectionis contra perduelles suae maiestatis
attinet, iidem status ac ordines regni unanimi voto statuunt ac decernunt, ut omnes domini praelati et possessionatae ecclesiasticae personae, barones, magnates, nobiles ; armales et unius sessionis personaliter insuper ab uno quoque fumo unum pixidarium peditem, ac
praeterea a singulis quatuor fumis unum armis bene instructum equitem
penes banderium suae caesareae regiaeque maiestatis et illustrissimum
dominum banum vel forte in absentia eiusdem, si per adversam vale
tudinem in castra descendere non posset, penes illustrissimum dominum
comitem Sigismundum- Erdeody etc. tanquam comitatus Varasdiensis
supremum comitem insurgere et ad primum diem proxime futuri mensis
novembris in possessionem Semocz mittere et venire debeant et teneantur.
Quodsi autem aliqui ex praemissis dominis praelatis, magnatibus
et nobilibus regni contumacia ducti absque legitima excusatione in
praescripta castra penes banderium praefatae suae maiestatis venire
neglexerint, extunc tales domini praelati, magnates singulis diebus in
decem florenis hungaricalibus, possessionati vero nobiles in tribus, unius
autem sessionis et armales nobiles in uno similiter floreno a prima die
lustrationis per dominum banum vel suas ^vices gerentem fiendae, con-

236
victi sint ipso facto et habeantur. Quae quidem poena sive mulcta pro
utilitate duntaxat regni medio vicecomitum vel iudicum nobilium quibusuis iuridicis remediis amputatis ex bonis mobilibus et iuribus possessionariis huiusmodi contumacium usque ad finem dissolutionis castrorum
deputando, exigatur, exceptis tamen hac in parte personis dominorum
comitum a Zrini, qui in vicinitate fiuvii Dravi residentes regno in
excubiis utiliorem operam navare poterunt.
Sic et liberae civitates iuxta antiquum earundem morem exercituare teneantur, ad invigilationem autem et defensionem confiniorum
Colapiniorum relinquitur penes dominum vicebanum regni spectabilis ac
magnificus dominus Wolffgangus Erdeody cum haramiis regni, quibus
adduntur pertinentiae Zizek, Novigrad. Dussicza episcopi et portio castri
Selin bonorum eiusdem WolfTgangi Erdeody, sic autem, ut ingruente
forsan extrema necessitate ad requisitionem domini bani idem do
minus comes cum praedictis haramiis et gentibus in subsidium domini
bani et aliorum statuum regni venire teneantur.
Quoniam comitatus Soproniensis, Castriferrei, Zaladiensis et Wesprimiensis pro imploratione mittendarum suppetiarum per speciales
suas literas status ac ordines regni requisiverint, itaque iisdem comitatibus nomine statuum eiusdem regni ex instruetione, publice protnonotario data, rescribendum erit.
Praeterea ingruente tarn manifesto periculo et necessitate regni
ad sacram eaesaream regiamque maiestatem, tanquam regem et domi
num ipsorum clementissimum, iidem status ac ordines regni speciales
suos ablegatus destinant: reverendissimum videlicet dominum episcopum
Zagrabiensem 1 ) et prothonotarium regni, 2 ) qui inprimis nomine eorundeni statuum congratulabuntur ascensioni fastigii imperialis suae maiestatis perpetuoque tarn erga divos quondam legitimos Hungariae reges
ac inclytam domum Austriacam observatam fidelitatem suae sacratissimae maiestati humillime offerent, in praesentique extrema necessitate
tarn a praefata sua maiestate, quam ab inclytis haereditariis provinciis
eiusdem opem et suppecias ferri ac denique gravamina statuum tot publicis constitutionibus singularique diplomate suae maiestatis ad effec
tual deduci promissa penes commendatorias literas domini palatini 3 )
effectui mancipari petent, quibus quidem nunciis pro expensis trecenti
noreni hungaricales ex restantiis contributionum regni apud mantis
domini praepositi exactoris habiti, eidem vero domino praeposito per
exactores novi dacii sive contributionis regni restituendi et refundendi
deputantur.
Denique ut rationi restantiarum contributionum regni aliquando
finis imponatur, omnes exactores, Michael videlicet Vernych, N. Posarell et dominus praepositus Zagrabiensis, 4 ) vicecomites ac universi
J

)
)
3
)
4
)

Petar Domitrovi.
Stjepan Patai.
Grot igraund Frgch.
Baltazar Narrnlv Dvornii.

237
indices nobilium Varasdini coram domino bano et aliis iam delegates
rationum exactoribus decima et sequentibus diebus proxime futuri . nov
mensis novembris peremptorie rationem dare et sub poena in constitutione regni sancita statim praemissas restantias solvere teneantur.
De contribution autem noviter imponenda idem status ac ordines
regni sese nullatenus resoluturos statuunt, antequam pedites sive haramiae regni, qui in publico foro liberae civitatis huius Zagrabiensis
nobilem Michaelem Vernych, iudicem eiusdem civitatis, ceperunt, tan-
quam stipendiarii regni in proxime futura generali congregatione recepto iudicio puniantur.
Interimque praemissis conclusis et statutis, licet praefato reverendissimo domino episcopo Zagrabiensi officio praesidis valedieente et
reclamante, iidem tamen status ac ordines regni, tarn proprio motu,
quam intervenientibus etiam uteris praeceptoriis illustrissimi domini
cmitis palatini regni Hungariae, tanquam plenipotentiarii suae maiestatis, praenominatum Michaelem Vernych in praecedenti congregatione
regni, utcunque in violatione publici salvus conductus convictum et
condemnatum a praemissa convictione et poena liberum ac immunem
esse volunt et pronunciant.
Lecta per prothonotarium regni.
Prothocolla congreg. II,

148150,

u hr. zem. arhivu

Zagrebu.

145.

31. oktobra 1619. Gracu.


Kralj Ferdinand

II. odgovara poslanicima hrvatskoga sabora-

Sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis et domini domini


nostri clementissimi, reverendissimo domino Petro Domitrovych epi
scopo Zagrabiensi et praefatae suae maiestatis consiliario, egregio item
Stephano Patachych, prothonotario regni Sclavoniae, ab universis statibus et ordinibus regnorum Croatiae et Sclavoniae ad praefatam suam
maiestatem expeditis nunciis et legatis praesentibus significandum.
Eandem suam maiestatem puncta et articulos illos, quos nomine principalium suorum exhibuerunt, ac super iis benignam suae maiestatis
resolutionem et declarationem edendam demissa cum instantia supplicarunt, benigne intellexisse seseque superinde sequenti modo clementer
resolvisse.
De authoritate quidem banali sarta tectaque atque integra conservanda annuit benigne sua maiestas, ut si qui excessus forte et
inordinati processus admissi fuissent, in posterum emendentur curaturamque esse suam maiestatem, ut quemadmodum ante assumptum regni
gubernamen bani authoritatem integram esse voluerit, sic etiam pronunc

238
regia authoritate plene consecuta non minus id ipsum praestetur beniguamque sese rationem habituram offert, ut ipsi fideles status et
ordines bene gnari temporum modernorum statu de suae maiestatis
dementi voluntate et dispositione contend fiant.
De residendia vero eiusdem bani, ut pro bono regni locus residentiae ordinaretur in arce Zyzek, multum commodare censet sua
maiestas assentiturque, ut capitulo ecclesiae Zagrabiensis in permutationem alia bona, quae reditus et utilitates praedieti praesidii
adaequarent, conferrentur. Quia tamen in praesentiarum commoditas
permutationis talium bonorum vix alias habeatur, quam ut in Hungariae partibus, dum aliquod eiusmodi benefieium ecclesiasticum vacare
contigerit, in hanc rationem per suam maiestatem ipsi capitulo conferretur, tantisper itaque, dum eiusmodi vacantia obtingat, sua maiestas
praestolandum esse censet.
Sicut benigne recordari dignatur sua maiestas diplomatis sui regii,
iisdem statibus et ordinibus concessi, ac proinde de capitaneatuum praefecturis conferendis sua maiestas benigne se declarat, ut et ipsi regnicolae indigenae futuris temporibus, dum loca talia vacare contigerit,
ad capitaneatus et alias praefecturas promoveantur, nihil in se desiderari passuram, prout etiam in praesentiarum supremi capitaneatus
officium in praesidio Segniensi magnifico [Joanni Gasparo] Konzky
clementer conferre dignata fuit.
De Vallaeliorum negotio commissionem semel destinatam, sed ob
varias incidentes causas et impedimenta suspensam et delatam primo
quoque tempore peragendam esse. Renovanda proinde esse mandata
ad deputatos commissarios^ et ad mteressatas personas expedienda, qui
restitutione dominis terrestribus facta, congruo aliquo censu vel pensione, prout pro aequitate magis expediens comperietur, certi quid determinent. Dabuntur quoque ex consilio bellico aulico nomine suae
maiestatis mandata ad capitaneos, praefectos, officiales, et huic resolutioni suae maiestatis sese omnino accommodent, ne ulterius dilationibus prosecutio commissionis turbetur aut differatur.
Quodsi certis ex respectibus commissarios iam ante destinatos
censerent ipsi domini ablegati minus commode aut opportune talem
commissionem perficere posse, sua maiestas contentam se esse declarat,
ut aliis per ipsos dominos legatos nominandis et proponendis suae maiestati commissariis ea-provincia deferatur.
Ut modus solutionis stipendii seu salarii banalis et militum banalium certus aliquis constituatur, curatura est sua maiestas per ea
rn erae et proventuum regiorum perceptores, tempore quo Neostadium
vel Viennam paucos post dies concessura erit. Sic etiam de aedificatione arcis Berkisevina modum adinventura est ordinaturaque, ut pro
defensione regni necessariae expensae ad hoc quoque per camerae offi
ciales deputentur. Inhibebitur etiam confiniorum capitaneis, qui nonnullos
tractus terrae multorum iugerum usurpasse et in iurisdictione dominorum terrestrium in praeiudicium dominorum fundi sese ingessisse et
colonos eorundem gravibus mulctis et castigationibus angariare di-

239
cuntur, ut et a violentiis ac usurpationibus talium fundorum seu iugerum terrae dominorum terrestrium imposterum abstineant. Cognoscent
vero domini legati ex paribus decreti pro inhibitione ordinanda domino
generali confiniorum Sclavoniae ex bellica suae maiestatis expeditione
auliea nomine suae maiestatis danda.
Quoniam autem de domini comitis Thomae Erdeody mille quingentorum iugerum terrarum arabilium per capitaneos Caproncenses occupatarum specialiter mentio habeatur, ordinationem fieri deman davit
sua maiestas, ut duae personae per ip.sum dominum comitem et etiam
per dominum generalem duae aliae ad hoc revidendum et determinandum nominentur, per quos revisione locorum facta et comperto rei
statu rebus, ut exponitur, stantibus restitutio fiat.
Super eductione praesidiariorum illorum militum Grermanorum'
penes arcem Varasdiensem manentium, habita iam informatione a domino
generali capitaneo de securitate illarum partium, numne fortalitio et
partibus illis satis sufficienter de defensionis praesidio provisum sit,
quod nimirum tarn ob vicinitatem hostis aperti Turcae, quam ob turbulentum statum modernorum temporum motusque passim vigentes,
loca talia confiniis adiacentia munienda potius quam denudanda esse,
censet itaque benigne ex loco illo mansionum iam statim minus tuti abduci posse, cum et alias exiguum illud praesidium non in corpore
arcis, sed extra muros tali quidem in loco, ut necessarium et magni
momenti propugnaculum sint tales aggeres, pro ipsius quoque civitatis
Varasdiensis ac totius illius tractus securitate, recolendo hoc loco tristium et periculosorum illorum eventuum casibus, qui.nuper ex defectu
eiusmodi praesidiorum tarn in superiori, quam aliis partibus regni
Hungariae acciderunt, sedatis tamen et pacatis huiusmodi turbis et ab
hostium Turcarum insidiis bene assecuratis partibus illis regni, datura
est tunc sua maiestas operam, ut ipse dominus comes Erdeody de
suae maiestatis dementi superinde resolutione edenda contentus fiat.
In reliquo etc.
Per sacram caesaream regiamque maiestatem Graecii Styriae die
ultima mensis octobris anno domini 1619.
Laurentius Ferenczffy.
Suvremeni prijepis i koncept u kr. ugar. zem. arkivu u Budimpeti ;
Concept, exped. cancel, nr. 249 252 an. 1619.
Na suvremenom prijepisu pripis spolja: Par decreti suae maiestatis
pro dominis legatis Sclavoniae. G-recii 1619.

240
146.

3. novembra 1619. LI Gracu.


Tajnik ugarske dvorske kancelarije Laurencije Ferenczffy pie u ime
kralja Ferdinanda JI. zagrebakom biskupu Petru Domitroviu, krievakom kapetanu Ivanu Mellgruberu i protonotaru Stjepanu Pataiu, da
nastoje oko izmirenja izmedju bana Nikole Frankopana i tavernika Tome
Erd'dyja.
Sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis et domini domini
u otri clementissimi nomine reverendissimo domino Petro Domitrovych,
episcopo Zagrabiensi et praefatae suae maiestatis consiliario, magnifico item Ioanni Mellgrueber, colonello et supremo capitaneo praesidii
Crisiensis ac sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis consiliario
bellico, nec non egregio Stephano Patachych regni Sclavoniae prothonotario, praesentibus significandum. Posteaquam post felicem ex partibus imperii suae maiestatis reditum innotuerit suae maiestati, certas
quosdam difficultates et differentias varus ex causis et occasionibus,.
superioribus temporibus exortis, inter ndeles suos spectabiles ac magnificos comitem Nicolaum Frangepan de Thersacz, regnorum suae ma
iestatis Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae banum, ac comitem Thomam
Erdeody de Moniorokerck, perpetuum Montis Claudii et eomitatus Varascliensis comitem, tavernicorum regalium in Hungaria magistrum, ac
eonsiliarios, vigere, cupiens benignc sna maiestas, ut ndeles sui subditi
et regnicolae ditiouum suarum, potissimum vero proceres et primarias
otnciormn dignitates in regno suo gerentes, concordi potius voluntate
et mutuo consensu sese invicem prosequentes fovendae pacis studiosi
existerent, quam ut diversitatibus aliquibus animi eoruin in varia se
parati, exinde qualitercunque cum privatim turn publice communi rei
ineommodaretur vel vero perturbatione quavis negotia regni publica
impedita debito cnrsu et administratione destituerentnr, id quod et gubernationi suae maiestatis negotium facessere et etiam in nocumentum
status regni exinde praeiudiciosum (|iiid emergere posset. Velle proinde
et mandare suam maiestatem, ut praefati domini episcopus Zagrabiensis
et supremus capitaneus Crisiensis nec non prothonotarius regni Scla
voniae, tanquam mandataru et cominissarii suae maiestatis, ad hoc specialiter delegati, primo quoque tempore memoratos dominos banum et
Thomam Erdeody ad locum aliquem partibus ipsis commodiorem et
magis oportumim ex benign a suae maiestatis volimtate et speciali
mandato convocent eosdemque nomine suae maiestatis diligenter hortcntur, ut depositis discrepantiis illis, quae qualitercunque inter eos
hactenus emersae vigere potuerunt, pro benigna suae maiestatis complacentia et sinceritatis eorum studiis, erga suam maiestatem hactenus
declaratis rursum in bonam et mutuam intelligentiam redire atque hoc
pacto ad concordiam animis eorum adductis (id quod grata cum satis-

241
factione sua maiestas secuturum confidit et benigne expectatura est)
ipsam exhilarare possint sublatisque etiam alienationibus eiusmodi, hoe
potissimum tempore negotiorum publicorum statui, turn qui ab hostibus,
turn etiam aliis adversariis intentari posse metui debent, quam op time
consulturi sunt officiisque et mu.niis publicis banalibus aliisque 4 partes
ipsae debite ac cum profectu et utilitate regni defungi poterunt, prouti
quidem istorum uberiorem declarationem ipsis partibus proponendam
et explicandam sacratissima caesarea regiaque maiestas coram ipsis
commissariis benigne committcre dignata est. Porro peractae huiusmodi
commissariae compositionis seriem dicti domini commissarii suae maiestati postmodum perscribere non ommittent. Quibus in reliqua gratia
et dementia sua caesarea et regia benigne propensa manet.
Per sacram caesaream regiamque maiestatem, Graecii Styriae
die 3 novembris anno domini 1619.
Laurentius Ferenczffy.
A tergo: Reverendissimo domino Petro Domitrovych episcopo
Zagrabiensi, sacrae caesareae regiaeque maiestatis consiliario, magnifico item Ioanni Melgrueber colonello et supremo capitaneo praesidii
Crisiensis et praefatae suae maiestatis consiliario bellico, necnon egregio StephanQ Patachych regni Sclavoniae prothonotario assignandum.
Original s utisnutim velikim kraljevskim
arkivu u Zagrebu; Politicum.

peatom u

nadbiskupskom

147.

5. novembra 1619. U Gracu.


Kralj Ferdinand . opominje hrvatski sabor, da zajedno s banom Ni
kolom Frankopanom Trackim budnu pasku posveti sigurnosti domovine.
Ferdinandus secundus etc.
Reverende, honorabiles, spectabiles, magnifici, egregii et nobiles,
prudentes item et circumspecti, fideles nobis dilecti.
Expeditis negotiis illis, quorum conficiendorum causa hie in aula
nostra fidelem nostrum spectabilem ac magnificum Nicolaum de Frangepanibus, comitem a Thersacz, regnorum nostrorum Dalmatiae, Croatiae
et Sclavoniae banum et cnsiliarium nostrum, commorari volueramus,
ad res regni istius publicas^ pro officii sui exigentia gubernandas et
moderandas eundem remisimus. Porro benigne fidelitatem vestram requirendam esse duximtis, ut moderni temporis fluctuantis ratione habita
ea, quae ad patriae charae conservationem et communem permansionem
pertinere videbuntur, penes praefatum regni banum (super quibus qui
dem eidem specialiter modum et ordinem etiam nobis coram referendam
praescripsimus) prompte expedire ac praestare contendatis. Confidimus
MONUMENTA HIST. XLHI. ACTA COMITIALIA V.

16

242
vero vos pro constantia vestra et fidelitate, quas hactenus sincere declarastis nosque de eo benignam satisfactionem habemus, non secus in
posterum quoque pari studio et alacritate ea, quae ad maiestatis nostrae caesareae et regiae dignitatem tutandam iuriumque sacrae regni
coronae antiquas item laudatasque libertates et consuetudines conservandas fore comperientur, omnibus necessariis praesidiis praesto futuros. Facturi in eo rem, a maiestate nostra clementer agnoscendam,
patriae communis protegendae et limitum eiusdem conservationi salutarem et fidelibus nostris regnicolis indigenisque pro securo et tranquillo statu summopere proficuam. De nostra vero erga fideles nostros
status et ordines paterna cura et sollicitudine praesidioque et tutela
omnimqda bene sibi polliceri volumus. Quibus in reliquo etc. Datum
in civitate nostra Graecensi Styriae die quinta mensis novembris anno
domini MDCXlX.
Koncept u kr. ugar. zem. arkivu u Budimpeti;
nr. 362 an. 16 (!).

Concept, cancel.

Suvremeni prijepis u kr. ugar. zem. arkivu u Budimpeti;


exped. cancel, nr. 275 an. 1619.

Concept,

148.

IB. novembra 1619. U Zagreba.


Ban Nikola Frankopan knez Tracki javlja kralju Ferdinandu II, da
su palatin grof Zigmund Forgdch i knez Gavro Bethlen pozvali njega
i hrvatske stalee na sabor u Poun, zbog je on za 16. novembra
sazvao hrvatski sabor u Zagreb.
Imperatori Ferdinande
Sacratissima caesarea et regia maiestas, domine domine mihi
clementissime. Fidelium servitiorum etc.
Postquam Graetio hue Zagrabiam appulissem, reperi tarn a do
mino regni Hungariae palatino, quam a Betlehemo ad me et dominos
status et ordines huius regni datas literas, in quibus ad indictam generalem congregationem instantis termini, videlicet festi sancti Martini
episcopi et confessoris, comparendum citamur, quarum Betlehemi mihi
scriptas maiestati vestrae in specie transmitto.* Unde cum domino
*J Pozivnice na bana Nikolu Frankopana nijesam nigdje mogao nai, no ona
je bez sumnje bila doslovno suglasna s onom, kako nam se sauvala na neke ugarske
velikae:

Gabriel dei gratia princeps Transilvaniae etc.


Ulustris ac magnifice domine et uti frater nobis observandissime,
salutem etc.

243
-episcopo Zagrabiensi et aliis quibusdam potioribus, qui aderant regnioolis habito consilio, supranominatis universis dominis statibus et ordi
nibus huius regni ad 16 praesentis mensis novembris generalem congregationem propter plures occurrentes necessitates hie Zagrabiae
promulgari, ubi maiestatis vestrae sacratissimae oretenus mihi iniuncta
mandata, ne quispiam videlicet fidelium maiestatis vestrae ad hane
indictionem Posonii compareat, proponam, quamvis id ipsum iam hucusque potioribus significavi et ut omnes in officio et fidelitate contineantur, pro viribus elaborabo. Verum ad conciliandas uniones animorum et praecavendas distractiones opinionum utile et necessarium
fore estimarem, ut sacra maiestas vestra speciales literas eo in negotio
ad terminum praenominatum dictis statibus et ordinibus huius rej,ni
transmitteret et eosdem, ut tam ad resistendum rebellibus, quam cuQuam iustis iisque arduis necessitatibus coacti pro assertione restaurationeque publicae libertatis gentis Hungariae bellicam hanc
expeditionem susceperimus, aliquot iam antea publice et privatim conscriptis uteris nostris sat superque omnibus intimavimus. Deo autem
duce et auspice quanta hactenus quamque admirabili prosperitate pro_gressi simus, res ipsa, nobis tacentibus, quotidie ostendit. Quo autem
citius ac certius de tranquilla tutaque permansione regni huius Hun
gariae provideretur, placuit illustrissimo domino comiti Sigismundo
Forgaczi de Gymes, praescripti regni Hungariae palatino, ut iuxta
leges patriae regnique decreta in absentia regiae maiestatis authoritate
sua palatinali omnibus regni Hungariae statibus et ordinibus generalem
diaetam in hac civitate Posoniensi celebrandam ad diem undecimum
mensis novembris, festum videlicet sancti Martini episcopi confessoris.
promulgaret. E x cuius itidem do mini palatini placito nos quoque illustrem ac magnificam. dominationem vestram fraterne monendam hortandamque voluimus, ut pro complanandis praeveniendisque omnibus
lis gravaminibus et offensis, quibus et nos in foedere Transsilvanico
semper animi pendentes haerebamus et status Hungarici pleni querelis,
pleni acerbitatibus premebantur, in ista Uberrima diaetalium comitiorum
celebritate ad diem et locum praenotatum sine ulla mora et excusatione coinparere, et quod maxime e re omnium fuerit, cum reliquis
dominis praelatis, baronibus, magnatibus et nobilibus caeterisque sta
tibus et ordinibus praedicti regni Hungariae in medium consulere atque
decernere velit. Hiis magnificam dominationem vestram illustrem diu
foeliciter valere ex animo cupientes. Datum in regia ac libera civi
tate Posoniensi die 20. octobris anno domini 1619.
Illustris ac magnificae dominationis vestrae benevolus
Gabriel, princeps.
Simon Pechy,
cancellarius.
Caspar Beoleony.
Up- sukladne pozivnice na grofa Emerika
u Trtenelnii tr 1879, 240241.

Thurz-na i Franju

244
stodienda propria confinia contra naturales hostes pro viribus sibi ipsis
non deessent, clementer hortaretur. Praeterea, cum per potiores ex
regnicolis admonitus fuerim et maiestati etiam vestrae constet, residuas
ho rum regnorum partes a tot retroactis annorum curriculis pene oppressas et adeo debilitatas, ut magnae alicui potentiae hostium per se
resistere non possint, propterea viribus suis diffidunt, nisi maiestas
vestra sacratissima militem aliquem stipendio conductum nobis adiunxerit, ideo ad omnia evitanda pericula, quae fortuito ex mutatione
rerum evenire possent et ad firmandos ac devinciendos magis animos
regnicolarum atque clandestinas molitiones (si quae forte orirentur)
comprimendas, necessarium plane videretur, ut maiestas vestra sacra
tissima adminus duobus aut tribus millibus militum pro hoc statu rerum et conservatione istarum partium (quibus oppressis per hostes aut
occupatis, potissimum haereditariis adiacentibus sacratissimae maiestatis
vestrae provinciis manifesta immineret ruina) mihi conducendis, in hoc
regno clementissime subvenire, inter quos, si possibile esset r Germanorum duo aut tria vexilla coniungere clementer dignaretur, quorum
militum opera in omni occasione vel locis castrorum maiestas vestra
sacratissima uti posset, Varasdinum quoque pro tempore ut aliquo
Germani militis praesidio muniretur, utile iudicarem. Certa fama quoque
ad me perlatum est, Betlehemum, postquam audivisset, me cum regni
colis contra eum castra parare, nunciasse: Diite bano Sclavoniae, quod
si i lie cum suis Sclavis mihi se opposuerit, brevi me bassam Boznensem cum valido exercitu in illas partes, qui eos retrahet et omnes in
excidium redigat, expediturum. Hisce me gratiae maiestatis vestrae
caesareae humillime commendo et ut deus sacratissimam maiestatem
vestram caesaream diutissime salvam et florentem conservet, precor.
Datum Zagrabiae 13 novembris anno domini 1619.
Sacratissimae caesareae maiestatis vestrae
humillimus et fidelis servus
Nicolaus Frangepan,
comes a Tersaz.
Suvremeni prijepis u arhivu Jugoslav, akademije u ZagrebuStarine XXV,

225226.
149.

16. novembra 1619. U Zagrebu.


Zakljuci hrvatskoga

sabora.

Acta g e n e r a l i s c o n g r e g a t i o n i s s t a t u u m ac rdin u m r e g n o r u m C r o a t i a e e t S c l a v o n i a e e x e d i c t o i l l u-

'245
s t r i s s i m i d o m i n i d o m i n i c o m i t i s N i c o l a i d e P a n <,r ep a n i b u s a T h e r s a c z etc. e o r u n d e m r e g n o r u m b a n i in
l i b e r a r e g i a c i v i t a t e M o n t i s G r a e c e n s i s Z a g r a b i e n pi s
d e c i m a s e x t a die m e n s i s n o v e m b r i s anno domini milles i m o sexcentesimo decimo nono c e l e b r a t a editi.
Inprimis praesentatae sunt per illustrissimum dominum bamim*
litterae illustrissimi domini comitis palatini 1 ) et Gabrielis Bethlehem
Transylvaniae principis ad comitia generalia Posonii ad festum diviunov
Martini episcopiper eundem promulgatae invitatoriae.
E converso autein aliae literae sacratissimae caesareae regiaeque
maiestatis, domini domini nostri clementissimi, productae sunt, in quibus
sua maiestas fidelibus statibus ac ordinibus regni clementer demandat,
ne in praemissam congregationem Posoniensem nuncios suos expedire
ex rationibus in eisdem uteris declaratis praesumant, quin potius per
peculiares litteras suas praemissae congregationi ipsorum nuncium remittant.
Ad quas quidem sacratissimae caesareae regiaeque maiestatis lit
teras status ac ordines regni sacratissimae eiusdem maiestatis suae
benignae commissioni (prout par est) humillime obtemperantes, per speciales ipsorum litteras et nuncium domino comiti palatino sese resol
vent, cai quidem nuncio competentes expensae ex publico novo censu
regni dabuntur.
Praeterea ad custodiam vadorum Dravanorum destinantur pro
cessus comitatus Varasdiensis et ex Crisiensi comitatu processus Zdolcz,
ita ut singuli processus ordine ad praemissam vadorum custodiam a singulis
fumis per unum bene armatum pixidarium ad octo dies continue in loco
persistendos transmittant, quibus praeerunt magnificus dominus Georgius
Xeglyevich cum domino Gregorio Petheo vicecomite comitatus Varas
diensis. Incipit autem processus Preaar, ita ut abhinc octavo die in
oppido Pethrianecz compareant; postea vero processus Wlassych sequetur, quern comitabitur comitatus Fodroczy, demam processus Semoczy et Zdolecz. Ingruente tamen subitanea aliqua necessitate omnes
vicini magnates, nobiles et armales una cum civibus civitatis Varas
diensis dictis gentibus sive excubiatoribus ad requisitionem praemissorum
superintendentium praesto esse teneantur.
Ad intertentionem autem trecentorum Colapianorum haramiarum
regni a singulis fumis status ac ordines regni pro hoc anno contribuent florenos quinque, quorum persolutioni primus terminus praefigitur
festum Epiphaniarum domini, secundum vero festum Nativitatis beati ..
Ioannis Baptistae.
24. juna
Exactor autem novae dicae praemissae constituitur egregius Petrus
Gall, qui solitum salarium habebit.
Reverendus vero Balthasar Napuly, contributionum praeccdentium annorum exactor, pro restantiis honoraru suarum maiestatuin,
in exsolutionem haramiarum per eundem datis, ex restantiis conservationis coronae domino bano refusionem fa