Sie sind auf Seite 1von 78

Der Kompass

Der Kompass ist ein technisches Hilfsmittel zur Bestimmung der vier Himmelsrichtungen.

1. Wie ist der Kompass aufgebaut?

Er besteht aus drei Teilen:

• Aus einem Gehäuse mit Nordmarkierung und blauer Markierungslinie.

• Aus einer Scheibe, die in 360 Grad eingeteilt ist und die Himmelsrichtungen anzeigt.

• Und aus einer zweifarbigen Magnetnadel.

3

Scheibe mit Himmels- richtungen Magnetnadel Nord - markierung 4

Scheibe mit

Himmels-

richtungen

Magnetnadel

Nord-

markierung

4

Die zweifarbige, drehbar gelagerte Magnet- nadel hat die Eigenschaft, immer in die gleiche Richtung zu weisen: Sie zeigt stets ungefähr nach Norden. Auf dem Kompassgehäuse ist der Norden markiert. Von Norden aus ergeben sich die anderen Himmelsrichtungen im Uhrzeigersinn. Sie alle sind auf der Scheibe zu sehen:

Osten (E von Englisch „east“), Süden (S) und Westen (W). Sie liegen jeweils im rechten Winkel zueinander. Dazwischen liegen die vier Zwischenrich- tungen: Nordost (NE), Südost (SE), Südwest (SW) und Nordwest (NW).

5

2. Wie funktioniert der Kompass? Unsere Erde wirkt wie ein riesiger Magnet. Der Erdkern besteht aus flüssigem Eisen. In ihm entstehen durch die Erddrehung Elektronenströme, die ein riesiges Magnetfeld mit Nord- und Südpol bilden. Kleine, bewegliche Eisenteile, wie auch die magnetische Kompassnadel, richten sich nach den Erdpolen aus. Die Magnetpole können ihre Lage verändern und stimmen darum nicht ganz mit den geo- grafischen Polen der Erde überein. Diese Missweisung von ungefähr 5 Grad wird Deklination genannt. Bei handelsüblichen

6

Kompassen ist sie bereits berücksichtigt.

Achtung:

• Beim Gebrauch des Kompasses muss darauf geachtet werden, dass die Magnetnadel nicht von in der Nähe befindlichem Eisen, Stromleitungen oder Magnetfeldern abgelenkt wird und so in die falsche Richtung weist. • Ebenso wichtig ist es, den Kompass waagerecht zu halten, damit die frei aufgehängte Nadel sich nicht verklemmt, sondern stets ihre volle Bewegungsfreiheit hat.

7

Hinweis:

Dieser Kompass ist mit Flüssigkeit gefüllt, die die Bewegungen der Nadel dämpft und so ein schnelleres Ablesen der Richtung ermöglicht.

3. Orientierung mit dem Kompass Dieser Kompass eignet sich für die Bestimmung der Himmelsrichtung und für eine einfache, durch eine Landkarte unterstützte Orientierung im Gelände.

Achtung: Für die Orientierung in schwierigem Gelände ist unbedingt ein spezieller Marschkompass erforderlich!

8

Um die Himmelsrichtung zu bestimmen, nimmst du den Kompass in die flache Hand und hältst ihn vor dich. Die Nadel weist nun auf irgendeinen Punkt der Gradeinteilung. Drehe dich nun langsam so lange um deine eigene Achse, bis die rote Spitze der Kompassnadel genau auf die Nordmarkierung des Kompassgehäuses zeigt. Nun kannst du daraus die anderen Himmelsrichtungen ablei- ten. Für die Orientierung im Gelände solltest du zusätzlich immer eine Landkarte verwenden. Bevor du dich nach einer Karte orientieren kannst, musst du sie einnorden.

9

„Einnordnen“ bedeutet, dass die Karte mit Hilfe des Kompasses so ausgerichtet werden muss, dass der eingezeichnete nördliche Teil auch wirklich nach Norden zeigt.

Sieh dir dazu deine Landkarte an:

• Bei Landkarten ist Norden immer oben! • Die meisten Wanderkarten haben ein aufge- zeichnetes Gitternetz, das genau zu den Kartenrändern parallel ist. Es erleichtert das Finden von Orten und – wichtig für uns – das Anlegen des Kompasses.

10

• Ist kein Gitternetz vorhanden, kannst du dich an den Ortsnamen orientieren, die immer genau in West-Ost-Richtung geschrieben sind.

Lege die Karte zum Einnorden auf eine möglichst ebene Fläche. Lege den Kompass so auf ihren Rand, dass die blaue Markierungs- linie genau mit einer senkrechten Gitternetzlinie übereinstimmt. Lege die Schnur gleichmäßig so unter den Kompass, dass er möglichst eben liegt.

11

Die Nordmarkierung des Kompassgehäuses zeigt dabei nach oben!

Nun wird die ganze Karte samt Kompass vorsichtig gedreht, bis die rote Nadelspitze mit der Nordmarkierung übereinstimmt.

12

Gitternetz Nordmarkierung des Kompass- gehäuses rote Nadelspitze blaue Markierungslinie
Gitternetz
Nordmarkierung
des Kompass-
gehäuses
rote
Nadelspitze
blaue
Markierungslinie

13

4. Orientierung ohne Kompass Auch in der Natur kannst du durch genaue Beobachtung Dinge entdecken, die dir Hinweise auf die Himmelsrichtungen geben:

• Die Westrichtung kann durch Betrachten frei stehender Bäume bestimmt werden. In unseren Breiten weht der Wind meistens von Westen her. Die dem Wind zugewandte Seite der Bäume wird Wetterseite genannt. Sie ist stark mit Moos bewachsen, außerdem zerfurcht und rauer als die vom Wind abge- wandte Seite der Bäume. Die Wetterseite weist also nach Westen.

14

• Durch den Wind wird auch der Wuchs ein- zeln stehender Bäume beeinflusst: Der Wind bewirkt, dass sie sich nach Osten neigen.

• Betrachtest du die Jahresringe an frei stehenden Baumstümpfen, so wirst du fest- stellen, dass sie an einer Seite weiter ausein- ander liegen. Hier hat die Sonne das Wachstum des Baumes begünstigt. Diese Seite weist nach Süden.

• Spechthöhlen in Bäumen zeigen nach Osten, in die Richtung der aufgehenden Sonne.

15

Grundsätzlich gilt:

Bei der Bestimmung der Himmelsrichtung soll- test du dich nie auf nur einen Naturhinweis verlassen! Um ganz sicher zu gehen, ist immer die Kontrolle durch andere Merkmale notwendig!

16

The compass

The compass is a technical tool used to deter- mine the four cardinal points.

1. Display of the compass

It consists of three parts:

• Red Wooden casing with North marker and a blue marking line.

• Disk subdivided into 360 degrees and showing the cardinal points

• Two colored magnetic needle

17

disk with

cardinal

points

magnetic

needle

North

marker

disk with cardinal points magnetic needle North mark er 18

18

The two colored rotary magnetic needle always points to the North. North is marked on the compass casing.

After North the other cardinal points follow in a clockwise direction. They are shown on the disk: East (E), South (S), and West (W). They are positioned at right angles to each other. In between each of these are four intermedia- te cardinal points: Northeast (NE), Southeast (SE), Southwest (SW), and Northwest (NW).

19

2. How does the compass work? The Earth works like a huge magnet. The Earth's core consists of molten steel. Because of the rotation of the earth, electron flows are generated in this molten core. This compound creates a huge magnetic and thus a North and South pole. Tiny, moveable steel particles, like the magne- tic compass needle, direct themselves towards the poles of the Earth. The magnetic poles can change their positions and therefore don't always coincide exactly with the geographical poles of the Earth. Thie erratic indication of about 5 degrees iscalled declination, which is

20

already taken into account in modern compasses.

Compass Tips! • When using a compass make sure that the magnetic needle is not deflected by any steel, current conduction or magnetic fields nearby, thus indicating the wrong direction.

• It is very important to hold the compass horizontally to allow the needle to float freely.

21

• This compass is filled with a liquid that muffles the movements of the needle thus permitting a quicker reading of the direction.

3. Orientation with the compass This compass is suitable for the determination of the cardinal points as well as – with the help of a map – basic orientation in open country.

Watch out! For orientation in difficult terrain a special walking compass is absolutely vital. In order to determine the orientation you hold the compass in the palm of your hand in front

22

of you. The needle will point towards any of the graduation marks. Now slowly turn your- self around until the red end of the magnetic needle points exactly to the North mark of the casing. Now you can read the other cardinal points. If you want to orientate yourself in open country you should always use a map as well. Before orientating with a map you have to “north it in”. “Northing in” means that you have to display the map with the help of the compass so that the North indicated on the map coincides with the real North.

23

Have a look at your map:

• On maps, North is always at the top.

• On most trail maps the grid shown is exactly parallel with the edges of the map. This makes it easier to find locations and most importantly, to place the compass.

• If no grid exists on the map, you can orientate yourself with the names of locations, which are always noted on the West-East axis.

24

To "north in" place the map on a surface as flat as possible. Place the compass on an edge of the map so that the blue marking line coincides exactly with the vertical line of the grid. Arrange the compass cord evenly underneath the compass so that it lies as flat as possible on the map. The North marker of the compass will show towards the top. Now carefully turn the whole map with the com- pass until the red end of the needle coincides with the North marker.

25

grid

grid North marker on the compass casing red end of needle blue marking line 26
North marker on the compass casing red end of needle blue marking line
North marker on
the compass
casing
red
end of needle
blue
marking line

26

4. Hints for orientation in nature By watching carefully you also can see things in nature which will help your orientation:

• The West can be determined by observing free standing trees. In our latitudes the wind almost always comes blowing from the West. The side of the trees exposed to the West is called the windward side. This side is overgrown with moss and usually furrowed and rougher than the side of the trees turned away from the wind. So the windward side shows towards the West. • The wind also influences the growth of free standing trees; it provokes them to bend

27

towards the East. • If you observe the annual rings of the trunks of free standing trees you will note that on one side they tend to be more separate from each other. Here the sun has had a favour- able effect on the growth of the trees. This side shows towards the South. • Woodpecker’s holes in trees are towards the East, the direction of the rising sun. In general the following applies:

When determining the cardinal points you should never rely on only one hint in nature. To reassure youreself, it is always necessary to countercheck with other indicators.

28

La boussole

La boussole te permet d’identifier les quatres points cardinaux

1. De quoi est composée une boussole?

Elle est constituée de 3 parties:

• un boîtier qui indique la position du nord et une ligne de démarcation bleue.

• un cadran divisé en 360 degrés qui montre les quatre points cardinaux

• une aiguille aimantée bicolore

29

cadran avec points cardinaux aiguille aimantée position du nord 30

cadran avec

points

cardinaux

aiguille

aimantée

position

du nord

30

L’aiguille aimantée bicolore et mobile se dirige toujours vers la même direction: le nord Le boîtier de la boussole indique aussi la position du nord. A partir du nord, tu retrouveras facilement les autres points cardinaux dans le sens des aigui- lles d’une montre. Ils sont tous visibles sur le cadran: N = nord, E = est, S = sud et W = ouest. Ils sont séparés chacun par un angle droit. Entre les points cardinaux se trouvent quatre directions intermédiaires: nord-est (NE), sud-est (SE), sud-ouest (SW) et nord-ouest (NW).

31

2. Comment fonctionne la boussole? La Terre agit comme un énorme aimant. Le noyau terrestre se compose de fer liquide. Avec la rotation de la Terre, des courants d’électrons se constituent et forment un gigantesque champ magnétique avec les pôles nord et sud. Das petits pièces métalliques en mouvement, comme l’aiguille magnétique de notre bousso- le, se dirigent automatiquement vers les pôles terrestres. Les pôles magnétiques peuvent changer de position et donc ne correspondent pas exacte- ment aux pôles géographiques terrestres.

32

Cette différence d’environ 5 grades s’appelle la «déclinaison». Dans les boussole vendues dans le commerce, cette déclinaison a bien été prise en compte.

Attention:

• Quand tu utilises la boussole, fais bien attention à ce que l’aiguille magnétique ne puisse pas être distraite par du métal, des lignes électriques ou divers champs magnétiquea qui se trouveraient à ses côtés. Elle indiquerait alors la mauvaise direction! • Il faut faire aussi attention à ce que la boussole soit bien à l’horizontal pour ne pas

33

gêner les mouvements de l’aiguille

Remarque: cette boussole est remplie d’un liquide qui atténue les mouvemnets de l’aigui- lle et par conséquent, perment une lecture plus rapide de la direction.

3. S’orienter avec la boussole Cette boussole est idéale pour reconnaître les points cardinaux et pour s’orienter facilement en pleine nature à l’aide d’une carte géogra- phique. Attention, pour s’orienter sur des terrains diffi- ciles, il faut utiliser une véritable boussole de

34

randonnée.

Pour valider les points cardinaux, prends la boussole dans la paume de ta main et tiens la bien devant toi. L’aiguille est alors dirigée sur n’importe point de la graduation. Tourne-toi alors lentement sur ton propre axe jusqu’à ce que la pointe rouge de l’aiguille coïncide exac- tement avec la position du nord qui se trouve sur le boîtier. A partir de là, tu pouras déduire la position des autres points cardinaux.

Pour t’orienter dans la nature, tu devrais toujours aussi utiliser une carte géographique.

35

Avant de pouvoir te diriger d’après une carte,

tu dois l’ anordir. Anordir signifie qu’avec l’ai- de de la boussole tu devras tourner la carte de facon à ce que la partie nord qu’elle indique soit bien dirigée vers le nord. Pour cela, observe bien ta carte:

• Sur les cartes, le nord se trouve toujours en haut !

• La plupart des cartes de randonnée possè- dent un quadrillage détaillé, qui est exacte- ment parallèle au cadre de la carte. Cela facilite la recherche des lieux et, ce qui nous importe, la position de la boussole.

• S’il n’y a pas de quadrillage, tu peux t’orien-

36

ter aux noms des lieux qui sont toujours écrits dans la direction ouest-est. Pour l’anordir, mets la carte sur une surface la plus plane possible. Pose la boussole sur le cadre de façon à ce que la ligne de démar- cation bleue corresponde exactement avec une ligne verticale du quadrillage. Mets la cordelette sous la boussole pour qu’elle soit posée le plus à plat possible. La position du nord sur le boîtier montrera alors le haut. Maintenant, il faut que tu déplaces pru- demment la carte jusque’à ce que la pointe rouge de l’aiguille aimantée coïncide avec la position nord du boîtier.

37

quadrillage position du nord sur le boîtier pointe rouge de l’aiguille ligne de démarcation
quadrillage
position du
nord sur le
boîtier
pointe rouge
de l’aiguille
ligne de
démarcation

bleue

38

4. Conseils pour s’orienter dans la nature :

Dans la nature, en observant attentivement, tu peux découvrir des choses qui te donneront des indications pour repérer les points cardinaux :

• En observant les arbres, tu peux trouver l’ouest. Dans nos latitudes, le vent vient la plupart du temps de l’ouest. Le côté des arbres qui est face au vent est appelé le « côté du temps ». Il est recouvert de mousse et également plus creusé et plus rêche, que le côté qui est opposé au vent.

39

Le « côté du temps » est donc orienté à l’ouest.

• Le vent influence aussi la croissance des arbres : en soufflant de l’ouest, le vent les pousse à s’incliner vers l’est.

• Si tu observes attentivement les anneaux d’un tronc d’arbre que tu peux trouver par terre dans une forêt, tu constateras que sur un côté, il sont plus éloignés les uns des autres. C’est le côté où le soleil a favorisé la croissance de l’arbre. Ce côté indique donc le sud.

• Les creux faits par les pics sur les troncs indiquent l’est, la direction du soleil levant.

40

Par contre, pour valider les points cardinaux, tu ne dois pas seulement te fier à un seul indi- ce provenant de la nature. Pour être bien sûr de ta direction, il est nécessaire de contrôler d’autres éléments caractéristiques !

41

Het kompas

Het kompas is een technisch hulpmiddel om de vier windstreken te bepalen.

1. Hoe is het kompas opgebouwd?

Het bestaat uit drie delen:

• Uit een houder met een noordaanduiding en een blauwe indicatielijn.

• Uit een wijzerplaat die in 360 graden is onderverdeeld en de windstreken aangeeft.

• En uit een tweekleurige magnetische naald.

42

schijf met windstrek en magnetische naald noordaan- duiding 43

schijf met

windstreken

magnetische

naald

noordaan-

duiding

43

De tweekleurige vrij draaiende magneti- sche naald heeft de eigenschap altijd in dezelfde richting te wijzen: hij geeft altijd ongeveer het noorden aan. Op de kompas- houder is het noorden aangeduid. Vanaf het noorden volgen kloksgewijs de andere windstreken. Ze zijn allemaal op de wijzerplaat te zien: oosten (E van het Engelse ‘east’), zuiden (S) en westen (W). Deze liggen altijd in een rechte hoek ten opzichte van elkaar. Daartussen liggen de vier samengestelde rich- tingen: noordoosten (NE), zuidoosten (SE), zuidwesten (SW) en noordwesten (NW).

44

2. Hoe werkt het kompas? Onze aarde werkt als een enorme magneet. De aardkern bestaat uit vloeibaar ijzer. Hierin ontstaan door de draaiing van de aarde elek- tronenstromen, die een reusachtig magnetisch veld met een noord- en zuidpool vormen. Kleine, beweegbare stukjes ijzer, zoals ook de magnetische naald van het kompas, richten zich op de aardpolen. De magnetische polen kunnen van positie veranderen en komen daarom niet precies met de geografische polen van de aarde overeen. Deze miswijzing van ongeveer 5 graden wordt declinatie genoemd.

45

Bij in de handel zijnde kompassen is hier al rekening mee gehouden.

Opgelet:

• Bij het gebruik van het kompas moet er op worden gelet, dat de magnetische naald niet door zich in de buurt bevindend ijzer, elek- trische leidingen of magnetische velden wordt beïnvloed en daardoor een verkeerde richting aangeeft. • Het is net zo belangrijk om het kompas horizontaal te houden, zodat de vrij draaiende naald niet vastloopt, maar altijd in zijn geheel vrij kan bewegen.

46

Aanwijzing:

Dit kompas is met vloeistof gevuld die de beweging van de naald dempt, en er voor zorgt dat de richting sneller kan worden afgelezen.

3. Zich met het kompas oriënteren Dit kompas is geschikt om de windstreken te bepalen, en voor een eenvoudige plaatsbe- paling in een gebied met behulp van een landkaart.

Opgelet: Om zich in moeilijk begaanbare gebieden te kunnen oriënteren, is beslist een speciaal trekkerskompas noodzakelijk!

47

Om de windstreek te bepalen, leg je het kom- pas in je geopende hand en houd het voor je. De naald wijst nu ergens naar een punt op de schaal. Draai nu langzaam om je eigen as, tot de rode punt van de kompasnaald precies naar de noordaanduiding van de kompasbehuizing wijst. Nu kun je hiervan de andere windstre- ken afleiden. Om je in het veld te kunnen oriënteren, moet je daarnaast altijd een landkaart gebruiken. Voordat je je met een kaart kunt oriënteren, moet je deze op het noorden uitrichten. ”Uitrichten“ betekent dat de kaart met behulp van het kompas zodanig wordt gericht, dat het

48

aangegeven noorden ook werkelijk naar het noorden wijst.

Bekijk hiervoor je landkaart eens goed:

• Bij landkaarten ligt het noorden altijd aan de bovenkant!

• De meeste wandelkaarten zijn in vakken ingedeeld, die parallel met de randen van de kaart lopen. Dat maakt het vinden van bepaalde plaatsen en - belangrijk voor ons - het aanleggen van het kompas gemakkelijker.

• Wanneer er geen vakken staan aangegeven, kan je je m.b.v. de plaatsnamen oriënteren,

49

die altijd van west naar oost staan geschreven. Leg de uit te richten kaart op een zo egaal mogelijk vlak. Leg het kompas zodanig op de rand, dat de blauwe indicatielijn precies met één van de verticale lijnen van de vakken overeenkomt. Leg het koord gelijkmatig onder het kompas, zodat deze zo vlak mogelijk ligt. De noordaanduiding van de kompashouder wijst hierbij naar boven ! Nu wordt de kaart met het kompas in zijn geheel voorzichtig rondgedraaid, tot de rode punt van de naald met de noordaandui- ding overeenkomt.

50

vakkenrooster

noordaanduiding van de kompas- houder rode punt van de naald blauwe indicatielijn
noordaanduiding
van de kompas-
houder
rode punt van de
naald
blauwe
indicatielijn

51

4. Aanwijzingen van de natuur om je te oriënteren:

Ook in de natuur kan je door goed te observe- ren dingen ontdekken die je aanwijzingen over de windstreken geven:

• Het westen kan door het bekijken van vrij- staande bomen worden bepaald. • In onze streken waait de wind meestal vanuit het westen. De naar de wind toege- keerde zijde van de bomen wordt de weer- kant genoemd. Deze is sterk met mos be- groeid, en bovendien gegroefd en ruwer als de van de wind afgekeerde zijde van de

52

bomen. De weerkant wijst dus naar het westen.

• Door de wind wordt ook de groei van vrij- staande bomen beïnvoeld. De wind zorgt er voor dat deze naar het oosten neigen.

• Als je de jaarringen van vrijstaande boom- stronken bekijkt, kan je vaststellen dat deze aan één kant verder uit elkaar liggen. Hier heeft de zon de groei van de bomen begun- stigt. Deze zijde wijst naar het zuiden.

• Spechtennesten in bomen wijzen naar het oosten, in de richting van de opgaande zon.

53

In principe geldt:

Bij het bepalen van de windstreek moet je nooit op maar één aanwijzing uit de natuur vertrouwen! Om helemaal zeker te zijn, is het altijd nodig om andere kenmerken te controleren!

54

La brújula

La brújula es un instrumento técnico que per- mite determinar los cuatro puntos cardinales.

1. ¿Cómo está construida la brújula?

Consta de tres partes:

• una carcasa con una marca del norte y una línea azul de marca,

• un disco dividido en 360 grados que muestra los puntos cardinales,

• y una aguja magnética de dos colores.

55

Disco con los puntos cardinales Aguja magnética Marca del norte 56

Disco con los puntos cardinales

Aguja

magnética

Marca

del norte

56

La aguja magnética giratoria de dos colores tiene la propiedad de señalar siempre la misma dirección: siempre indica aproximada- mente el norte. En la carcasa de la brújula está marcado el norte. A partir del norte se obtienen los otros puntos cardinales. En el sentido de las agujas del reloj pueden verse: el este (E), el sur (S) y el oeste (W del inglés west). Todos los puntos están en ángulos de 90 grados. En sus mitades están situados los puntos intermedios: el nordeste (NE), el sudeste (SE), el sudoeste (SW) y el noroeste (NW).

57

2. ¿Cómo funciona la brújula? Nuestro planeta Tierra produce el efecto de un imán gigantesco. El núcleo de la Tierra está compuesto por un magma de hierro líquido. En este magma se originan corrientes electró- nicas que forman un gigantesco campo mag- nético con el polo norte y el polo sur. Las pequeñas y móviles partículas de hierro, así como la brújula magnética, se orientan hacia los polos de la Tierra. Los polos magnéticos pueden variar su ubica- ción y no coinciden del todo con los polos geográficos de la Tierra. Las brújulas que se venden habitualmente en los comercios ya tie-

58

nen en cuenta esta «declinación» de la aguja magnética, de aproximadamente 5 grados.

Atención:

• Al usar la brújula hay que tener cuidado de que la aguja magnética no se encuentre cerca de objetos de hierro, conducciones eléctricas o campos magnéticos, ya que de lo contrario señalaría una dirección errónea. • Asimismo es importante mantener la brújula en posición horizontal para que la aguja que pende libremente no se atasque y pueda moverse en todo momento con completa libertad.

59

Nota:

Esta brújula está rellena de agua atenuando de esta manera los movimientos de la aguja y posibilitando una rápida lectura de los puntos cardinales.

3. Orientación con la brújula Esta brújula resulta apropiada para la determinación de los puntos cardinales y para una sencilla orientación sobre el terreno sirviéndose de un mapa.

Atención: Para orientarse en terrenos difíciles se requiere forzosamente una brújula especial.

60

Para determinar el punto cardinal, pon la brújula sobre la palma de tu mano y mantenla así frente a ti. La aguja señala ahora cualquier punto de la graduación. Ve girando lentamen- te en torno a tu propio eje hasta que la punta roja de la aguja señale exactamente la marca del norte de la carcasa. A partir de ahí puedes deducir los otros puntos cardinales.

Para orientarte sobre el terreno deberías utilizar además un mapa. Antes de poder orientarte siguiendo un mapa, debes situar primero su norte. Esto significa que hay que orientar el mapa con ayuda de la brújula de

61

manera que el norte señalado en el mapa quede orientado realmente hacia el norte físico.

Fíjate en el mapa:

• En los mapas el norte siempre queda en la parte superior.

• La mayoría de los mapas de excursionistas poseen unas líneas cuadriculadas paralelas a los márgenes del mapa. Esto facilita la bús- queda de lugares y - lo más importante para nosotros - el acoplamiento de la brújula.

• Si no hay dibujada ninguna cuadrícula, puedes orientarte según los topónimos

62

que siempre están escritos siguiendo la línea de oeste a este.

Extiende el mapa sobre una superficie lo más plana posible. Pon la brújula sobre el mapa de manera que la línea azul de marca coincida exactamente con una de las líneas verticales de la cuadrícula. Pon el cordón por debajo de la brújula de manera que quede lo más plana posible.

La marca del norte de la brújula señala hacia arriba.

63

Ahora giramos con todo cuidado el mapa con la brújula hasta que la punta roja de la aguja coincida con la marca del norte.

Cuadrícula Marca del norte de la carcasa de la brújula Punta roja de la aguja
Cuadrícula
Marca del norte
de la carcasa
de la brújula
Punta roja de la
aguja magnética
Línea azul
de marca

64

4. Orientación sin brújula Mediante observación puedes descubrir ele- mentos en la naturaleza que te proporcionan indicios para la determinación de los puntos cardinales:

• El oeste se puede determinar contemplando los árboles al aire libre. En nuestras latitudes el viento sopla normalmente desde el oeste. La parte de los árboles expuesta al viento se la denomina «lado del viento». Está fuerte- mente poblada de liquen; además está mucho más surcada y es más áspera que la parte del árbol protegida del viento. Así pues, el «lado del viento» señala el oeste.

65

• El viento influye también en el crecimiento de los árboles solitarios: el viento los inclina hacia el este.

• Observando los anillos anuales en los tocones de los árboles al aire libre, comprobarás que en un lado los anillos están más separados. Aquí el sol ha favorecido el crecimiento del árbol. Este lado señala al sur.

• Los agujeros realizados por los pájaros carpintero señalan al este, en la dirección de levante, de la salida del sol.

66

Lo fundamental aquí es:

No fiarse nunca de un único indicio natural para la determinación de los puntos cardinales. Para ir sobre seguro es necesario siempre comparar más de una señal.

La bussola

La bussola è uno strumento per la determina- zione dei 4 punti cardinali.

1. Come è fatta una bussola?

E' costituita da tre parti:

• Una cassa su cui si segnala il nord e con una linea continua blu.

• Da un disco suddiviso in 360 gradi che indica i punti cardinali.

• Un ago calamitato bicolore.

68

Disco con

punti

cardinali

Ago

calamitato

Segnale

del nord

Disco con punti cardinali Ago calamitato Segnale del nord 69

69

L'ago calamitato bicolore e libero di ruotare ha la proprietà di indicare sempre la stessa direzione: indica sempre all'incirca il nord. Sulla cassa della bussola è marcato il nord. Dal nord, in senso orario, risultano gli altri punti cardinali, tutti visibili sul disco:

Sono tutte visibili sul disco:

est (E dall'inglese "east"), sud (S) e ovest (W) e sono disposti ad angolo retto uno rispet- to all'altro. Tra loro vi sono i punti intermedi: nordest (NE), sudest (SE), sudovest (SW) e nordo- vest (NW).

70

2. Come funziona la bussola?

Il nostro pianeta terra funziona come un enor-

me magnete. Il nucleo della terra è formato da

un magma di ferro liquido; la rotazione terres- tre provoca correnti di elettroni che generano un gigantesco campo magnetico con Polo nord e Polo sud. Piccoli frammenti mobili di ferro, com'è anche l'ago calamitato della bussola, si orientano verso i poli della terra.

I poli magnetici possono mutare la loro posi-

zione e quindi non coincidono completamente con i poli geografici della terra. Questa deviazione di circa 5 gradi è chiamata

71

declinazione ed è già calcolata nelle bussole in commercio.

Attenzione:

• Quando si usa la bussola bisogna controllare che l'ago calamitato non si trovi in prossi- mità di ferro, condutture elettriche o campi magnetici, altrimenti segnalerebbe una falsa direzione. • Altrettanto importante è mantenere la bus- sola in posizione orizzontale per permettere all'ago basculante di muoversi liberamente senza impedimenti.

72

Avviso:

Questa bussola è riempita di un fluido che attenua i movimenti dell'ago e permette una rapida lettura della direzione.

3. Orientamento con la bussola Questa bussola è adatta per determinare i punti cardinali e per un semplice orientamento sul terreno con l'aiuto di una carta geografica.

Attenzione: per un orientamento in terreni più difficili è necessario disporre di una speciale bussola di precisione. Per determinare il punto cardinale, terrai la

73

bussola sulla mano aperta in orizzontale, tenendola davanti a te. L'ago indicherà un punto qualsiasi della graduazione. Gira lenta- mente su te stesso finquando la punta rossa dell'ago della bussola indicherà esattamente il segnale del nord sulla cassa della bussola: su questa base puoi ora stabilire gli altri punti cardinali.

Per orientarti sul terreno dovresti avere sem- pre con te una carta geografica. Prima di poterti orientare in base alla carta, dovrai cer- carne il nord. "Cercare il nord" significa che con l'aiuto della bussola la carta dev'essere

74

orientata in modo tale che la sua parte nord segnalata indichi realmente il nord.

Osserva la tua carta geografica:

• Nelle carte geografiche il nord è sempre nella parte alta!

• La maggior parte delle carte escursionistiche riportano un reticolato che è esattamente parallelo ai margini della carta e facilita l'in- dividuazione dei luoghi e la collocazione della bussola, che è quanto interessa a noi.

• Nel caso non ci sia il reticolato, potrai orien- tarti in base ai toponimi, sempre scritti esattamente da ovest a est.

75

Per cercare il nord distendi la carta su una superficie quando più piana possibile e colloca la bussola sul suo margine in modo che la linea di segnalazione blu corrisponda esatta- mente con una linea verticale del reticolato. Sistema il cordoncino sotto la bussola in modo tale che quest'ultima sia ben appoggiata.

Il segnale del nord della cassa della bussola è rivolto verso l' alto!

76

Adesso si gira piano la carta insieme alla bus- sola finché la punta rossa dell'ago coincide con il segnale del nord.

Reticolato Segnale del nord della cassa della bussola Punta rossa dell'ago Linea di segnala- zione
Reticolato
Segnale del nord
della cassa della
bussola
Punta rossa
dell'ago
Linea di segnala-
zione blu

77

4. Orientarsi senza bussola L'attenta osservazione dei fenomeni naturali offre un valido aiuto per determinare i punti cardinali:

• Si può determinare l'ovest osservando gli alberi che crescono isolati; nelle nostre lati- tudini il vento spira in genere da ovest. Il lato degli alberi esposto al vento si chiama "lato del vento" ed è fittamente ricoperto da muschio; presenta inoltre una superficie più rugosa e scabra del lato non esposto al vento. Il lato del vento segnala dunque l'ovest.

78

• Il vento influisce anche sulla crescita degli alberi isolati: li piega verso est.

• Se osservi gli anelli annuali dei ceppi d'alberi isolati, noterai che su un lato gli anelli sono maggiormente separati: il sole ha favorito la crescita dell'albero.

• Le cavità scavate dal picchio nei tronchi d' albero indicano l'est, in direzione del sol nascente.

79

Sappi comunque che per determinare un punto cardinale non devi mai contare solo su un indizio offerto dalla natura! Per avere piena certezza bisogna sempre controllare anche altri segnali!

80