Sie sind auf Seite 1von 458

LIBRARY OF

WELLESLEY COLLEGE

PRESENTED BY
"R-of. E.N. HoT-3 ford

NOVUM TESTAMENTUM
GRAECE
AD ANTIQUISSIMOS TESTES DENUO EECENSUIT
APPARATUM CRITICUM APPOSUIT

CONSTANTINUS TISCHENDORF
EDITIO OCTAYA CRITICA MAIOR

VOLUME N

III

PROLEGOMENA
SCRIPSIT

CASPARUS RENATUS GREGORY


ADDITIS CTJRIS t EZRAE ABBOT

PARS PRIOR

LIPSIAE
J.

C.

HINRICHS
1884

V1

AD INTERIM.
Anno 1881, mense

reliquerant paginae

Aprili,

sexaginta priores larelum, et iam ante completum

centum

annum

typis

mandatae sunt paginae plus quam quadringentae quinquaginta


ita

annum

ante

At

est.

haesi

me

acquiescere

liber

in

paene integer

manu

scriptus absolutus

codicum minusculorum

catalogo

vetabat notitiae

eius

in

quo

quae iam praesto erat

penuria.

In Britanniam ergo
curatius cognoscerem.
scilicet

suo

qui

loco

in

in

Codices trecentos

Britannia
armariis

ut codices ibi servatos ac-

iter feci

noti sunt

dominae

nonaginta inspexi,

omnes praeter duos qui

clarissimae

Burdett-Coutts

nescio quo casu exciderant.

Codices nunc alios minusculos perlustrare in animo


et

est,

ne diutius exspectent amici, partem banc priorem statim

publici iuris facio.

Paginae 33

maxima ex

68

ipsa Tiscbendorfii verba, ceterae nova

parte praebent;

pp.113

127 ex

errore nonnulla

quae Tiscbendorfii sunt signis " carent.

Lipsiae, 22 Februarii 1884.

Caspar Bene Gregory.

Tristis nuntius allatus est.

simus

doctissimus

apoplexi

obiit.

Lipsiae,

amicissimus

Ezra Abbotus
die

Have, pia anima!


5 Aprilis 1884.

vicesimo

vir

claris-

mensis

martii

Ill

PROLEGOMENA.
pagiuae

De Tiscliendorfio
De apparatu critico
De legibus in textii
De grammaticis

I.

II.

III.

IV.

De

1.

orthographicis

constitiiendo

69128

113.

p. 71

22
23 44
45 68
1

2.

De uominum

for-

matione, p. 113 117. 3. De verborum formatione,


p. 117121. 4. De syntaxi, p. 121123. 5. De yerbis
compositis, p. 123,124. 6. De singulorum scriptorum
propriis, p. 124126.

V. De
1.

textiis

De
p.

De

VI.

129182

forma

librorum ordine, p. 131

140166.

3.

De

140.

183334

textus historia

De codicibu.s uncialibus
1. Ad evangelia, p. 345 409.
3. Ad epistulas
p. 109117.
apocalypsim

VIII.

De

435

p.

XIII.

335
2.

Ad

actus et epistulas,

Pauli, p. 418435.

4.

Ad

2.

leetionariis

De

occldentalibus.

scrip toribus ecclesiasticis

Dissertatio.

XI. Tabula
XII.

De editionibus,

codicibus minusculi.s

IX. De versionibus
1. De orientalibus.
1.

2.

437.

De

X. De

capitibus,

versibus, p. 167182.

l.De recensionibus antiquis,p. 185202.


p. 212334.

VII.

De

2.

2.

Catalogus scriptorum.

te.stium .summaria

Addenda

et

exhibens

emendanda

Indices
1.

compendiorum.

2.

borum Graecorum.

3. locorum SS.
codicum Graecorum.

rerum.
5.

4.

ver-

44l)

i?

ADDENDA ET EMENDANDA.

P. 22,

12 lege

1.

ad Romanos,

p. 30,

I.

dele quern

(f(i)Viiy,
;'

1.

1,17;
5 ab

ima

73,

2.3 ab

II.

KD*FG.,

ima
1.

p. 79,

in

invitis

ABCLP,

1.

1.

11.

16

(faQf.iuy.ui;

jj.

19

1.

12 lege

p. 65,
1.

18

17 lege

1.

7 lege fTi/i-

pone "Gvv (avy)

et

K''

aavvxQnov
1.

13 N*;

p. 78,

1.

24 lege FG, 16, invitis

33 lege invitis sAD, qui habent

1.

p. 83,

87,

1.

1.

6 lege

10 ante Lc adde
adn.

p. 90,

ima lege Gal, 1,1.12;

p. 74,

p. 75,

P-7G, 1.3 adde


1.

61 adde (sedsec.eur. tv^tvtiv) etlegeD*.,

lege tr {ty);

36.";

Neque;

Act 21,31 adde lineas paginae

5 post

post gratia;

30 adde
5 ab

marg

26 lege kD*L.],

1.

ix/vrrofJivor

comma

23 lege codieuiu;

14;

p. 77, 1.5 dele semi^er, 1.6 post

lege quiiiti,

pro hice lege hi;

6 lege

1.

foil.

lege conlationcs ;

ult.

1.

p. 60,

11

marg ad

in

cum xDEFG,

16,14

1.

11.

1.

avunh]Qova(hcu;

lege

ab ima lege

1.14 adde n7i()ooojno).rjij.7iTO)a

p. 72,

p.

1.

,1.4 ab ima

p. 31,

adde aavjxifwvoi Act 28,25,

/"

y.

airadn;

9 lege

Pe
1.

1.

V. T.;

in

CD*FG.,

Ro

pro actuum lege epistulae

p. 28,

edidit,

1.

11.11.12 lege saeculi noni exeuntis,

30 lege

ante

18 lege noni exeuntis;

1.

p. 50, adn.

adde

20 lege Londinii,

1.

p. 29, 11.7.8

p. 32,

p. 27,

fueriiit;

p.

1.

1,

[ifoj.

Cum

1,

1.3 dele

17,5];

p. 88,

adn.

ter,

lege Abboto;

iyy.vd).;

tres ultimas

p. 94,

95 sub finem adde

Gal 3,22 ch'fuov -wv Mt 11,7 Lc 7,24 lud


Apoc 6,13
-wntov
Pe 2,4
Co 4,3 avTrja 3lol2
Lc 21,24 hlctyiOTOv lac 3,4 liovaiav Mt 8,9 Lc7,8 iovdaio)v
Act26,2.7 2Coll,24
Mcl,9 oAoi- Actl0,22.
P. 98,
8 ab ima dele ad,
ab ima lege xUfxaGi;
99,

"^Yno scribitur ante ayyfAoi' Act 10,22

afj(i()Ti'c(r

ar0^(j(jj7iii't]a

clD.riG

Co 10,29

tO-rdi}'

?w')')'or

1.

1.

lege oi-thographiaiu, adn. 1

1.

3,

1.

2 lege

adde GrsbTreg, 1.6 dele totam lineam;


u,fi.nXiaTov:

Ro

fA((toa ut editores,

11.

12

Mc

15

10,46

pone

ab ima pro -vitki lege

Gracitdt;

p. 102, inter

16,8, non ufinktccTor ut

post 1.12 adde ^((QTt/j.ca 0(7:

(fnyr], 1.5

11.

p.

p.

2.3 ab

101,

1.

ima adde

WH; p. 103,
EFKMVFl, non ^kqti-

Ln8 Treg

cum

^ccotojvci ante

-ma;

(iaoTiuuToa et ^tjO-

p. 104, 1.1

lege aira:,

ADDENDA ET EMENDANDA.

ad;

dele

112,

p.

ab

1.10

pro suut lege fuerunt,

1.9

14 dele comnia post

1.

P;

inia dele

105, 1.1

p.

adn.

singulis,

sub

M. Bchanz, Zur Stichometrie, Hermes, xvi, 2, p. 309 315;


Theodorum Birt, Das antike Buchwesen in seinevi Verhdltniss zur
lineni

adde

Berolini

Litteratur,
libenter,

(et

p. 155,

1.

27,

1.

ab ima pone

120,

1.

p.

136,

1.

22 lege codicibus

p. 139,

pro 30 lege 31;

p.

158,

163, adu.

p.

lege von;

p.

dele
dele

5 post Scr adde

1-

1-22

WH,
WH,

WH-,

lege

p. 154,

comma

WH^
WHS post

Scr adde

WHS

1.25 lege WH-^ (non

Kal

19,40.41

1.

10 adde
y.n'dL'Vivoy.tv

dnbiv, anf/.iat
ver 40

faciunt

AV

Bmin65 ^1572

Tn Sz
ver. 41

cum

40

gg

Kal

1.

p. 172,

p. 175, 1.3

19 post Scr adde

WH*;

WH-;
5 lege

p. 176, 1.6

WH,
p. 177,

WHS

1.34
1.2

7 post

1-

thvtu

TtccTtj^-.'^^Kul

lege

r^j' iy.yJ.rjaiar.

-/ho

in

txxJ.rjaiar

F Mas

^y^ gj^ Cur

Th T; Lu

Wd

Bl Al
Bmin67.8o.9o^

a verbis

1.

et post editio

tamen, 1.28 dele

ult lege

lege Act 13,38.39,

1.

yno

1.

8 lege toti;

post Tregellesius,

17 lege WH=^,

1.

1.

Stephanum

5 lege

1.24 post Scr adde

1.36 lege AvTLO/Hav,

post Scr adde

WRi,

et dele

1.3 pro

138,

p.

lege A|ip. p. 41

ult.

1.

1.

ev'^cc/ui]}'

1.2 pro 6 lege 5 et dele

5 dele

1,

173,

nihil;

p. 156,

1.

lege

adde lac lud Pe lo in codice

1.

13 pro aut lege

1.

23 dele);

1.

adde (WH'^), 1.6 post divenditis adde (WH^);

WHS
WHS

17

1.

p.

lOlege cuidam;

van

118,

et

17 lege alias;

3 pro

p.

p. 141,
lilt

222;

1.3

magnae;

lege

Act 33;

1.

157

ex errore bibliopegi in codice,

summae

1.

121,

p.

tvnoqtiTo-^

p.

Act 26,29 ante

1882,

a.

W Mt^

WH;

Tr Scr

St numeris

B^'^-s^-^-^-^^-s*
G'"'''

Sch

D.

tkvtcc incipit in A^^''*

vcrss. 4.5

St

Ge Bp

Be Mt^ G"'" L

lac.

Stephanicos in uniim cogant, verss.


5

39

signant,

nisi

quod

in B"**"**"

tres ultimi versus capitis huius errore typographico falso

numerantur.
P. 177,

1.

17 dele

WH,

1.

11

et

1.

ab ima dele

WH; p.

178,

WHS
WHS
26 legp WHS
29 post T adde WHS
35 lege WHS
31 dele WH,
1.36 post T adde WHS 1-38 dele WH; p. 179, 1.10 lege WHS
29 lege
13 lege WHS
21 dele WH,
14 post T adde AVHS
lege
bis
WHS
WHS 30 post T adde WHS 32 lege WHS 35
1.37 post T adde WHS 1-40 lege WH^; p. 180, 1.1 lege WHS
1.10 dele WH, 1.22 lege WHS 1-35 lege 12,22.23, 1.36 dele WH;
1^
13 post T adde WHS
4 dele WH,
12 lege WHS
p. 181,
lege WHS
18 dele WH,
2 ab ima lege vv^ ^'oVf; p. 182,
1.

2 dele

WH,

1.

1.

6 lege

1-

21 lege

1-

1.

WHS

1.

1.

1.

1-

1.

1-

1.

1-

23 post Scr adde

1-

1.

1.

1.

1-

1.

1-

ADDENDA ET EMENDANDA.

vl

1.
1.

13 lege Iv

rrj;

1.

col. 1,

p. 239,

10 lege Bentleii;
1.

11 ab ima lege

col. 1,

1.

p.

bis ^Afxrir;

245

post 61 adde 97.98,

1.

11

Paul K;

lege

51 adde 23.
lege

ActG

p.

287334

p. 235,

Kayw

1.

p.

253,

=L
p.

102

258,
;

lege ubique

col. 2,

p.

Van

240,

lege

1.

= K,

1.
1.

15 lege
p.

H.

p. 225,

230, 1.3 lege simi-

lege tyco;

col. 2,

Von;

lege

12 post
his

4 ab

1.

p. 247,

Laur

p.

236,

ima

lege

1.3 ab ima

p. 248, adn. 5,

1.

p. 257,

=K

et ante

iv, 30;

adde 117

proximis;

265, adn. 2,

WH pro

1.9 pro Act 102 Pa\illl7 lege

col. 1,

col. 2

ima lege Kayo) fcouv;

9 ab

foj., 1.

p.

1. iilt

ab ima ante 51 adde 23.;

p. 250,

Matt, (auch

1.

1.23 pro

ab ima lege emendatum,

lege toi'to)-

1.2 lege Verbonds;

ActK

1.

Amstelaedami;

adde

ult post Kusterus

liter,

211,

p.

p.

lege

262, adn.

quosdam;

1,

DE TISCHENDORFIO.

TlSCHENDORF, N.

T. ed.

8.

IC

pagiuae
1.

2.

De
De

vita

scriptis

36
722

DE TISCHENDORFIO.
1.

DE
Natus

Aenotheus Fridericus Constantinus Tisehen-

est

18 mensis

dorfius^ die
feldiae

VITA.

Scliolam

Saxonicae.

Lengenfeldensem

Plaviensem frequentavit, iu qua


esse honores

anni

1834

ascitus

eiini

ex scholae tabulis coguovi.

ubi in

animo annos

summos

consecutuiu

Post dies paschales

philologica theologicaque

studia

ad theologiae

gradum promotus

licentiati

impetravit.

Eodem anno

Anno 1840
veniamque

est,

prodiit

toto

Hermanni,

fere quattuor ineunibebat auspiciis

Wineri, Winzeri, Illgeuii, Grossmanni, Krehlii.

legendi

egreseus,

numerum civium academieorum Lipsiensium

in

est,

1815 Lengen-

anni

iauiiarii

editio

prima

Tischendorfiana Novi Testamenti Graece, anno 1841 signata,

quae laborum ftiturorum pignus

fuit.

Die proximo ante diem Reformationis, quam dicunt,


154W

a.

Parisios profectus est, in

codicem

perite legit,

1840

1844.
exscripsit,

-i-i

Ephraemi
et

edendum

feyri

rescriptum

^/-<\

(U)

paravit, codices alios

Job. Ern, Volbeding, Constantin Tischendorf in seiner filnf-

undzwanzigjdhrigen schriftstellerischen Wirksamkeit

qua urbe

Ezra Abbot, The

Bostoniae, Mart.

a.

Sacra, Andoverae

late professor

1875;
a.

1876,

Tischendorf ;

Lipsiae

a.

1862;

Unitarian Revieio,

C. R. Gregory, Tischendorf; Bihliotheca


p.

153

193.

DE TISCHENDORFIO.

I.

in

Claromontanum

codicem

primisque

examinavit vel exscripsit, duas Novi Testa-

Paulinarum

men ti Graece

emisit;

editiones

Hollandiam, aestate anni 1842

mense

Parisiis

(D) epistularum

Carpentoracten

visit,

fere

exacta Angliam

1843

anni

ianuario

autumno anni 1841'

inde

Basileam,

relictis,

Romam, Neapolim,

turn

visit.

Florentiani,

Venetias,

Mutinam, Mediolanum, Augustam Taurinorum,

Verouam,

fere

annum

Parisiis, in Batavia,

in Italia degens.

in Anglia, Basileae, in Italia, nulla bibliotheca

usus

est,

codices

Novi Testamenti Graecos

describens,

ferens,

eo

consilio ut

codices

magnum,

Romae

qui

est,

signo

perlustrans, con-

omnes

unciales,

Codicem Vaticanum

quos dicunt, proprio visu cognosceret.


ilium

magna non

notatum, hoc tem-

pore paene non vidit, quod Ang. Mains codicis huius turn
editionem parabat; Tiscliendorfius ipse, qui codicem videre

vehementer cupivit,
oecultatione

recte

nihilominus

egisse

codicem videret, libenter

curam

Malum

contendit;
vidisset,

si

sed

in

hac

potuisset

fieri

ut

editor ipse editoris

laudavit.

Idem consilium manuscriptorum videndorum


ioii
1844

codicis

10A'

*^^^

ls43.

12 mensis martii anni 1844 ex Portu


.

cursum

Liburnico
Praeter

codices

secutus,

varios

in

aliquo

in

Aegyptum

direxit.

numero habendos,

in

monasterio quod est sub monte Sinaitico repperit codicis

fragmentum postea codicem Friderico -Augustan um dictum,


quod codicis Sinaitici pars prior est.
Palaestina visa,
Patmi bibliotheca uberrima explorata, Vindobonam

venit,

deinde Monachium, et mense ianuario anni 1845 Lipsiam

iterum

rediit.

Plurimi

Tischendorfium

valde

vituperaverunt

quod

locum ex quo codicem Friderico -Augustanum deduxisset

non statim

eum
autem, cum in

publici iuris fecerit; et multi asseveraverunt

de hac re falsa

animo haberet

dixisse.

ipse

Tiscliendorfius

codicem edere, latebras eius nomiuare

uoluit, nihil in codicis praefatione scribens nisi: venerabiles

1.

DE

VITA.

hae membranae antequam ex abiectis deperditisque volu-

minum autiquorum
semper

in

Aegypto

videntur;"

me

nuper a

reliquiis

vel certe in Aegypti vicinia delituisse

an huic loco quoque aptum

nescio

praepositum

sed

repperisset,

iuris fecisset?

palaeographicae

rei

Macdonald, miles Anglicus?


rei

codicem

qiiis

locum publici

Tisehendorfius
doctissimus

Et

esse.

An

dicere

sit

montem Sinaiticum

nionasterium Ca'irense monasterio ad


sito

protractae sunt,

si

Porfirius, vir

non peritus? V.

viator aliquis?

Nemo

cl.

vero

gnarus arbitrabitur quenquam Tischendorfio excepto

partem posteriorem quam codicem Sinaiticum dicunt

codicis

tarn celeriter,

tam

accurate, tali diligentia, tali magnificentia,

tarn feliciter, editurum fuisse.

Oxonium anno 1849, quo

Adiit Londinium Parisios

^^o

editio

Novi Testamenti Graece quarta

prodiit,

Liipsiae

editio

prima

quartam

editiones Tischendorfianas jiraecellentes,

septimam

octavam

1859,

partes

orientis

Syrios

a.

1853

a.

reportavit,

Iterum

varios

Graecos

quamquam

codicis

Friderico-Augustani partem alteram frustra quaesivit.

1854 Guelferbytum Hamburgumque

tres

1849,

a.

1872.

codices

et

visit,

Georgicos Arabicos

1869

a.

mter

Anno

1855 Londinium, Oxonium, Cantabrigiam,a.l856 Monachium, Sanctum


Galium, Turicum,

tribus

illis

annis

ico

critica

maior,

Editio Novi
ut

Testamenti

supra diximus, prodiit

1855
1858, anno 1859 signata.
Hos quattuordecim annos desiderio partis

iter

codicis Fri-

derico-Augustani alterius tenebatur Tischen-

1CC0

lertmm idque ultimum

dornus.

mum

a.

annis per tempus certum a

munere suo academico vacans.


Graece septima

venit,

iniit

die

mensis

ianuarii

anni

et felicissi-

1859,

monasterium Sinaiticum die 31 ianuarii intra vit.

et

Biblio-

thecas tres monasterii diligenter explora^^t, at codicem non


repperit.

Noluit de codice exquirere, ne eius pretium in

monachorum

oculis augeret,

neve quominus

eum

^^deret,

I.

DE TISCHENDOEFIO.

impediretur. Die quarto februarii forte contigit, ut oeconomus


ei

codicem monstraret. Laetitia, spe, auimo grato, yix suae

compos

mentis

In cubiculo per noctem Barnabae

fuit.

epistulam exscripsit. Caiii codicem totum duobus iuvautibus

Europam

portare ei non con-

descripsit.

Sed codicem

cessum

usque ad diem 28 mensis septembris, interimque

fuit

Palaestinam
venit,

Patmum

in

Mense novembri Petropolim

visit.

mense decembri Lij^siam.

annis in lucem editos,

Praeter libros alios his

exscripsit Tischendorfius

ad

typis

litterarum formas antiquarum conformatis, tomis quattuor

maximis, codicem Sinaiticum

et

ineunte mense novembri

anni 1862 editionem Russorum imperatori

manu

Nunc omnium codicum uncialium usu


18^3.

octobri

anni

'

1864

Anno 1865 Angliam

edidit.

eaque textus pars ultima

bris anni

criticae maioris

prodiit.

morbo

Die 5 mensis mail anni 1873


1874.

quern

lector

1874

vivere

quasi

filo

ponendas ducatur.

desiit.

ad

De

textui

magnas a

com-

scholis eius academicis nihil

dixi,

vii'o

inferior erat;

tempus, vim, se

Novi Testamenti constituendo

terea, ut recte percipiatur

operum ambitus

catalogum scriptorum eius adiuuxi.

non

tractavi,

gestas

res

quod haec laborum pars


totum

apo-

pl^^'^ vocant correptus, vitam undeviginti


_
T.
menses aegre ducens, die 7 mensis decem-

Verbis his paucissimis Tischendorfii vitam


ut

visit,

Extremo anno 1872 pars undecima

Novi Testamenti Graece octavae

editionis

ad

criticam laciendam, partem i^rnnam mense

anno 1866 Italiam.

l8id

instructus

Novi Testaraenti Graece editionem novam

1864

sua tradidit.

dedit.

latus et

Prae-

magnus,

Qui catalogum hunc

sine studio legerit, viri industriam, diligentiam, assi-

duitatem,
mirabitur.

magnam

studiorum varietatem

et

copiam sane

DE

2.

SCEIPTIS.

DE SCRIPTIS.
AUg.
Leipz. Rep. = Leipziger Eepertorium
= Allgemeine Zeitung (Augaistae Vindelicorum) Jahrbb.

Compendia:
Zeit. (A.)
d. Lit.

= Jahrbiicher

Hie

der Literatur (Vindobonae).

libromm

illic

nummis Germanicis

pretiiini

additiim

est.

[Carmen parvum.] Dem Hen-n Greheimen Kathe von


Langenn bei seiner Abberufung von Leipzig nach Dresden

1835.

Abend - Zeitimg Dresden u. Leipzig, Nr; 104,


I.Mai 1835.
1837. Doctrina Pauli apostoli de vi mortis Christ! satisfactoria. Commentatio a S. Y. Theologorum Lips. ord.
dargebracht.

praemio regio ornata. Lipsiae Hiurichs.


:

1838. Maikuospen [earmina


1 TMr.
187 1

lyrica].

8".

ff.

4, p. 64.

10 Ngr.

Leipzig: Kollmann.

p. vi,

Disputatio de Christo, pane ritae, sive de loco evang.


c. YI. y\. 51
59, coenae sacrae potissimum rati one

1839.

loann.

habita.
p.

83

Praemio [Ammoniano] ornata. Lipsiae: Koehler.

(1).

lONgi-.

Der junge Mystiker


seinem Leben.

oder die

p.

344

(1).

Die Geissler, namentlicb


Schneegans].

Dissertatio

Lipsiae: Koehler.

8".

p. 20.

Fritz.

die gi-osse Geisselfahrt

Frei nach

Leipzig: Fritzsche.

critica et exegetica

de

ev.

aus

10 Ngr.

1 Thh-.

Strassburg im Jahre 1349.


[L.

letzten Festzeiten

drei

Eine biographische Skizze von Di\

Leipzig: Kohler.

1840.

8".

p.

nach

dem Franzosisehen
viii,

Matth.

c.

64.

10 Ngr.

XIX. 16

et sqq.

5 Ngr.

recensionibus quas dicunt Novi Testament! ratione


potissimum habita Scholzii. Lipsiae: Koehler. 8". p. 54 (1).
Dissertatio ad facultatem legeudi obtinend. 26. Oct. 1840.
dam scripta, iterumque publici iuris facta in prolegomenis

De

Novi Testament! Graece anni 1841.

DE TI8CHEND0RFI0.

I.

NoTiim Testamentum Oraece. Textum ad fidem antiquorum testium rccens. brevem apparatum crit. una cum
variis lectionibus Elzev., Knappii, Scholzii, Lachmanni subiunxit argumenta et locos parallelos indicavit, commen-

1841.

tationem isagogicam uotatis propriis lectiouibus edd. Steph.


atque Millianae, Mattbaeianae, Griesbacbianae praemisit

iii.

A.F.

Duo

C. T.

Koehler.

Lipsiae:

ex tribus

ff.

16".

p.

Ixxxv (1), 671,

sunt litterae Neapoli datae

ff.

3.

die festo S.

lobannis Baptistae anni 1843, huic editioni adiunctae.

N. T. Or. Ad antiquos

1842.

testes rec. lectionesque variantes

Elz. Stepb. Griesbacbii notavit C. T.


p. iii

Paris.

Didot.

8".

ff.

3,

Editio non catbolica.

xxii, 534, 91.

Lat. In autiquis testibus textum versionis vulgatae Latinae indagavit lectionesque var. Steph. et Griesb.

N. T.

(Jr. et

notavit, V. S. V. Jager in consilium adbibito, C. T.

DD.
8".

Paris.: Didot.

Affi-e arcbiep. Parisiensi dicata.)


(vi), ix,

p.

Eadem

411, 39.

3 Tblr. 10 Ngr.

Znr Kritik des Xeuen Testaments.

1842.

Editio catbolica.

editio sine textu Latino. Paris. 1842,

1842. (H. 2), p. 496

(Editio

Studien

511.

etc. 8". 1

und

Tblr.

Kritik-en,

1843. Codex Ephraemi Syri rescriptus sive Fragnaenta utriusque Test, e cod. Gr. Paris, celeberrimo quinti ut videtur
p.

Cbr. saeculi. 2 tomi. (Vol.

1843, Vol.
Vol.

4.

ii.

i.

1843.

AUg.
10.

1844.

Lipsiae: B. Taucbnitz.

4, p.

44, 358;

die 24 mensis

Darmstadii

n.], coll.

Zeit. (A.)

cum tabula. 18 Tblr.


Sendsclireiben an David Scliulz. (Litte-

ff.

Romae

Kirchenzeitung

[XXn.

Fragmenta Novi Testamenti,

Fr. Veteris Test. 1845.)

Bibliscli-ltritisches

rae datae

ii.

961

a.

966.

1843. Nr. 261,

1843,

Rom,

September; 297, Romagna,

iunii

7.

a.

1843.)

Allgemeine

25 mensis

die

iulii

September; 261, Florenz,

17. October.

Allg. Zeit. (A.) 1844. Nr. 101, Malta, 25.Marz; 156, Kairo,

Mai; 192, Reise zum Sinai; 238, Wanderung nacb Jerusalem; 272, Die Insel Patmos; 273, Von Jerusalem nacb
Nazaretb; 276, Palaologiscber Fund; 308, Wanderungen in
2.

Constantiuopel; 310

Nov. 1844), Atben, 21. October: Zur


Gescbicbte der Ministerien Maurokordatos und Kolettis. 355,
5.

Tiscbeudorf.

Neuer

Beitrag- zur neutestamentlichen Textkritik, nament-

licb zu der dieselbe beti-effendeu Paliiograpbie.

(Mit Beigabe

einer Notiz iiber die griecbiscben Psalmenpapyrus zu London.)


Studien und Kriiiken, 1844.

(H. 2), p. 471

496.

In primis

DE SCRIPTIS.

2.

de codice

evangeliorum

vide p. 487

Tischeudorfiana codicis Ephiaemi.


exscriptus, 1844.
184'').

489.

de editione

Itenxm separatiin typis

p. 26.

8.

Weihiiachtspredig-t.

Bei seiner Heimkehr aus dem Mor-

g^iilande in seiner Vaterstadt Lengenfeld gehalten.

Koehler.

8".

p. 14.

Codex Ephraemi Syri rescriptus.


Testamenti.

Novum

Leipzig:

Cum

4, p. 11, 177.

ff.

Testamentuni

continens,

Vol.

Fragmenta Veteris

i.

9 Thlr.

tabula.
j^rodiit

Vol.

ii.,

anno 1843. vide

supra.

Rechenschaft ilber meiue haudschriftlichen Studieu auf


meiner wissenschaftlichen Reise von 1840

1844.

Die von mir aus dem Oriente im Original mitgebrachten

I.

Handschriften

in

gi-iecliisclier ,

sp-ischer, koptisclier,

bischer, armenischer, atbiopischer,

Sprache, p. 1

ara-

und arabisch-drusischer

15.

n. Die Bibliothek in Patmos,

p.

15

19.

Jahrhb.

Lit.,

d.

Wien, Bd. ex. 1845, Anzeige-Blatt, p.


19.
m. Die Patriarchalbibliothek zu Kairo, p. 25 30.
IV. Die Bibliothek des Sinaitenklosters zu Kairo, p. 30 40.
Anhaug zum ersten Artikel (^vide I. supra), p. 40 42. Jalahh.

2542.
AUg. Zeit. (A.) 1845. Nr. 2, Besuch bei Mehmed Ali; 4,
Jerusalem (hi duo Monatsbldtl em insunt); 92, Leijjzig, 15. Marz;
d.

Lit.,

Bd.

cxii.

1845, Anz.-Blatt,

226, 227, Koptische Ivloster; 342,

Reise in den Orient.

1S46.
3 Thlr. 15

Das

heilige Grab.

2voll. Leipzig, 1846. B. Tauchnitz.

Translatio Auglica a AV. L. Schuckardio:

Ngi-.

London

Travels in the East.

Mouumenta sacra

p.

1847.

8".

p. xvi, 287.

inedita sive reliquiae antiquissimae

textiis

Novi Test. Gr. ex novem plus mille annorum codicibus per

Europam
431.

Cum

Lipsiae:

dispersis.

3 tabulis.

B.

Tauclmitz.

4".

p.

29

Codex Friderico-Augustanus sive Fragmenta Veteris


e cod. Graeco omnium qui in Europa supersunt facile
quissimo.

In oriente detexit in patriam attulit ad

codicis ed. C. T.

Haec sunt

(1),

18 Thlr.

Lipsiae: Koehler.

fol. p.

23,

flf.

43.

folia quach-aginta tria codicis Sinaitici

Test.
anti-

modum
32 Thlr.

anno 1844

inventa.

Das feste chrlstliche Herz mitten in den kirchlichen Bewegungen der Gegenwart. Predigt am 6. Trinitatissonntag
1846 in der Universitatskirche zu Leipzig gehalten. Leipzig:
B. Tauchnitz.

8".

p.

15.

10

DE TISCHEXDOEFIO.

I.

Recheiischaft uher meiiie,

1846.

V. Die Bibliothek des


Jalirhh. d. Lit.,

Sinai.

AUg.

Sinai-,

mare rubruiu

Israelitaruiu per
Lipsiae: Brockhaus.

bula.

De

Der

3,

Fiisse des

45

p.

58.

Anglikau. Bis-

15,

in Jerusalem.

De

1847.

am

Bd. cxiv. 1846, Anzeu/e-Blait,

1846. Nr.

Zeit. (A.)

thum

etc.

Katharinenklosters

St.

suo: Mon.

lilbro

Rep.,

Leipz'.

6.

Cum

modo
201205.

1846, et de libello

sac. ined.,

Aug. 1847,

transitu.

vol. xix.

Evang-elium Palatiuum ineditum

ta-

10 Ngr.

p. 32.

8".

p.

dicto.

sive Eeliquiae textus evau-

geliorum Latiui ante Hierou. versi ex cod. Palatiuo purpureo


Lipsiae

IV. vel V. p. Chr. saeculi.

Cum

456.

meine,

etc.

Die griechischen Uncialcodices


Jahrbb.

d.

4". p. xxvii,

18 Thlr.

tabula.

Reclieuscliaft ul)er

Text.

Brockhaus.

Lit.,

Bd.

fiir

den neutestamentlichen

1847, Anzeige-Blatt

cxvii.

p.

(1),

224.
Arbeiten uber

die

alte

latein.

Uebersetzung des neuen

Testaments.
1.

tliek

Der Bobbienser Palimpsest auf der


zu Wien. p. 3643.

kaiserlichen Biblio-

Die Bobbienser Evangelienfragmeute zu Turin,

2.

Jahrbb. d.

Lit.,

Nacliricht

Tom

Kritiken,

1847.

Bd. cxx. 1847, Anz.-Blatt,

36

p.

Taticanischen Bibelcodex.

129152, cum

(H. 1), p.

separatim expressa, anno dato 1846.

Die Manuseripta Tiseheudorfiana

8.

p.

p.

43

56.

56.

und
Iterum

Studien

tabula.

cum

24,

tabula.

in der Universitats-Biblio-

thek zu Leipzig, mit Einschluss der iibrigen von Prof. Dr.


Tiscliendorf von seiner orientalischen Reise mitgebrachten
.

Manuscripte,

u.

s.

Serapeum. Zeitschrift

w.

thekwissenschaft, Handschriftenkunde

Leipzig, 28. Feb. 1847, Nr. 4,


vol. 2. libri siii: Reise in

Aug. 1847,

20.

De

vol. xix. p.

15.

Literatur.

Mai, Nr.

5,

d.

305

Orient: Leipziger Repertonum,

307.

libro suo: Evangelium Palatiuum: Leipziger Reperionum,

29. Oct. 1847, vol. XX. p.

1848.

iiltere

Biblio-

65- 78.

p.

De

p.

und

49 61.

fiir

161164.

Reclienschaft ttber meiue, etc.


Die Bobbienser Ev.-Frag. zu Turin

2.

Lit.,

Wien, Bd.

cxxi.

cxxiii.

1848, Anz.-Blatt,

Blatt,

p.

18.

1848,
p.

Anz.-Blatt,

4046;

(cont.). Jahrbb.
p.

d.

5072; Bd.

Bd. cxxiv. 1848, Anz.-

DE SCRIPTIS.

2.

De

1848.

11

Boruemaimi: Acta Apostolorum,

libro

G-rossen-

etc.

hain 1848, et de editioue Novi Testamenti Graece ab Eduardo

de Mui'alto facta: Hambui-gi 1846.

Leipziger RepeHorium^

305310.
De libro Tregellesii: The Book of Revelation, in Greek,
etc. London 1844. Leipziger Repertorium 29. Sept. 1848, vol.
Sept. 1848, vol. xxiii. p.

8.

xxiii.

1849.

405

p.

T.

^N".

409.
Ad

(Jr.

modis auctum

et

antiquos testes

secunda. Winter (Koehler).

den

3.

De

C. T.

am

multis

crit.

Editio Lips,

2 Thlr. 20 Ngr.

p. xcvi, 768.

S".

Zeitpredigt

Souutag Cantate
Leij^zig: Winter.

16.

Reclienscliaft ul)er meiue,

Lit.,

etc.

Mai, 1849, zu LeijDzig gehalteu.

6.

2.

appar.

correctum appos.

Der Geist der Wahrheit.


8. p.

rec.

etc.

Die Bobbieuser Ev.-Frag. zu Turin

Wien, Bd.

cxxvi. 1849, Anz.-Blatt, p.

Das Evangeliuni Palatinum.

Jahrbb. d.

(cont.).

171.
72

Ibid., p.

76.

libro Sclnvartzii: Quatuor Evangelia in dialecto linguae

Copticae Memphitica, Leipzig 1846


vol. XXV. p. 6

1850.

N. T. Gr. Eec.

412.

47.

Leipz. Rep., 1849,

10.
C.

T.

B. Tauclmitz.

Lipsiae:

Ed. 2, 1862.

27 Ngr.

p.

xix,
8".

Ed. 3, 1873.

p. xxvi, 412.

1876. 1878. 1879. 1880 ab 0. de Gebhardt.

p. XXX, 437.

Tetus Test. Graece juxta

LXX

interpretes.

Textum

Vat.

Eomauum emendatius edidit, arg. et locos Novi Test, parall.


notavit, omuem lectionis varietatem codd. vetustiss. Alexandrini,

Ephraemi

isagog.

praetexuit

p. Ix, 682,

Daniel
3,

Syri, Friderico -Augustani subiunxit,

588

C. T.

tomi.

Lipsiae:

comm.

Brockhaus.

8".

Ed. 2, prolegomenis et epilegom. [i. e.


lxx.] insti-uxit. 1856. p. xciv, 682, 616 (2). Ed.

sec.

(2).

ratione etiam habita thesauri Sinaitici nuper invent! et

Maianae codicis Vaticani. 1860. Ed. 4, identidem


emendata, prolegom. passimque etiam comm. ex cod. Sin.
editiouis

abisque auctis.
1875.

Ed.

6.

1869.

v.

el.

p. cxii,

682,

ff.

2, 616.

4 Thlr.

Eberardo Nestleio curata

a.

Ed.

5,

1880.

Codex Amiatiuus sive N. T. Latine interprete Hieronymo.


Ex celeberrimo cod. Amiat. omnium et antiquissimo et praestantissimo nunc primum ed. C. T. Lipsiae: Avenarius et
Mendelssohn.

Cum tabula. 4
De libro suo: N'.
110;

et de

Thk. Ed.

repetita 1854.

4.

p.

xlvi,

421.

Thlr.
T. Graece, 1849. Leipz. Rep., 1850, vol. xxx. p.

Ubro Alfordii: Gr. Test. vol.

i.

lUd.Ibid.

p.

1014.

12

DE TISCHENDOEFIO.

I.

fascicule priino libri: Magazijn voor Kritiek en


Exegetiek des Nieuwen Testaments. 1850. Leipz. Rep.^ 1850,

De

1850.

67

vol. xxxii. p.

De

SHo:

111)1*0

69.
Graece juxta

V. T.

LXX inteipretes

1850. Leipz.

Rep., 1850, vol. xxxii. p. 233239, 239241.


Allg-. Zeit. (A.)

Mezzofaute.

Blatter

Leipzig,

Juli,

24.

Nr. 31, Nitriscbe Bibliothek.

1850.

Unierhaltung

literarische

filr

1850,

p.

703

704

(signo

Nr.

176,

"35."

sub-

.^

scripto).

De

1851.

apocrypliorum

evaiigelioruiu

Disquisitio

et

orig-ine

usii.

quam praemio aureo dignam

bistorico-critica,

censiiit societas Hagana pro defendeuda religione Cbristiaua.


Hagae Comitum. 8". p. xii, 227. 1 Thlr. 5 Ngr.
Acta apostolorum apocrypha. Ex triginta antiquis codd.
Gr. vel nunc primum eruit vel secundum atque emendatius

ed. C. T.

Avenarius et Mendelssobn.

Lipsiae:

8".

p. Ixxx,

2 Thlr. 20 Ngr.

276.

Synopsis evangelica. Ex quattuor evangeUis ordine cbrouologico concinnavit, brevi commentario illustravit, ad antiques
testes denuo rec. C. T. Lipsiae: Avenarius et Mendelssobn.
8.

Ed.

1878.

4.

1 Tblr. 10 Ngr.

202.

Ixvi,

p.

emend. 1864.

Ed. repet. 1854.

Ed.

2,

184. Ed. 3, emend. 1871. p. Ix, 184.


p.
Translatio Tamulica ab H, Scbanzio: TranIx,

quebar 1868.

De

lil>l*0

N.

suo:

T. Latine interprete Hieronymo, 1850. Leipz.

Rep., 1851, vol. xxxiii. p. 1

De

libro LUckii:

9.

Versuch einer voUstiindigen Einleitung

in

die OfFeubarung des

Johannes und die apokalyptische Lite-

ratur iiberhaupt.

2"=

Aufl. l' Lief.

Kritiken, 1851, p.

419456.

De

libro suo: Synopsis

Wiss. Krit.

d.

vol. xxxiv. p.

De

171

Studien

und

Leipz. Rep.., 1851.,

176.
Anglo-Saxon Legends of

London
117119.
Codex Claromontanus
St.

1848.

1851, et de libro Ebrardii:

evang. Gescbichte, 1850.

libro Goodwinii:

and

evangelica.,

Bonn

Veronica.

1851.

Leipz.

Rep..,

St.

Andrew-

1851.,

vol.

xxxvi. p.

1852.

et Lat.

ex

cod.

Paris,

plerumque

dicto.

2 tabulis.

24 Thlr.

De

sive Epistulae Pauli

celeberrimo

Lipsiae:

nomine

Brockhaus.

4.

omnes Gr.

Claromontano

p. xl,

599.

Cum

libro suo: Acta Apostolorum Apoa-ypha, 1851. Leipz. Rep.

1852,

vol. xxxvii. p.

9.

DE

2.

maximam

Graecis et Latiuis
sultis atqiie

Avenarius

13

plurimis

Adhibitis

Eyang^elia apoci*ypha.

1853.

De

SCRIPTIS.

iu

codicibus

partem uimc primum cou-

ineditorum copia insignibus edidit C. T. Lipsiae:

et

Meudelssohn.

p. Ixxxviii,

8.

libro suo; Codex Claromontcmus

1852;

463. ed.

11.

1876.

et de libro

Hof-

nach den Apokryphen, Leipzig 1851.


134.
Leipz. Kep., 1853, vol. xli. p. 129

Leben

maiinii:

All?.

Zeit. (A.)

Jesii

Nr. 114, Cairo.

1853.

y. T. trig-lottum Gr. Lat. Crermauice Graecum textum


addito lectiouum var. delectu rec. Latinum Hieronynii notata
Clementina lectione ex auctoritate codd. restit. Germanicum

1854.

ad

jDri-stiuam

Lipsiae:

Lutheranae

Mendelssohn,

ed. veritatem revocavit


coll.

2,

ff.

cxxvi,

p.

A. F. C. T.
2 Thlr.

930.

Ed. 2 (cum triplici tab. terrae sanctae), 1865.

Bibeltext des y. T. ; Herzogs Real-Encyklopadie, Bd.


Stuttgart und Hamburg 1854, p. 158186.

De
1855.

De

libris suis: Eoangelia apocrypha^ et

origine

et

usu.

16".

Ixxv, 930,

evangellorum apoc.

Leipz. Rep.., 1854, vol. xlv. p. 257

1855,

cum

263.

Editio academica. Lipsiae: Mendels-

X. T. Graece.

sohn.

II.

p.

1857 (1858), 1861, 1864,

930-,

Ixii,

p.

dupl. tab. terrae sanctae; 1867, p. Ixxvi, 930;

1870, 1873 p. Ixxii, 930; 1875. 1877. 1878. 1880. 1881.

Das Jfeue Testament. Deutsch you Dr. Martin Luther.


Nach den Originalausgaben revidirt uud bevorwortet. LeijDzig
Mendelssohn. 16". p. xxvi, 930. 20 Ngr. Ex N. T. triglotto.
Monumenta sacra iuedlta. Xova eoUectio. Tol 1. Fragmenta sacra palimpsesta sive fragmenta cum Novi turn Veteris

Testam. ex

antiquissimis

fragmenta

quinque

uuperrime

oriente

Psalmorum papyracea

stariorum palimpsesta,

repertis.

et

4".

palimpsestis

Addita sunt

ft-agmenta

item fragmenta

Augustani. Lipsiae: Hinrichs.


tabulis.

Graecis

codicibus

in

Friderico-

codicis

p. xlviii,

278.

evangeli-

Cum

fribus

10 Thlr.

Pilati circa Christum iudicio quid lucis afferatur ex Actis


Pilati.

Ton der

Lipsiae: Winter.

8.

Wohltliat Christi.

Zeugniss aus
fertigung aus

p.

30

(1).

10 Ngr.

Das hochberiihmte Romische

dem Zeitalter der Reformation fiir


dem Glauben. Nach vermeintlicher

Vei'uichtimg neulichst zu

die Rechtgiinzlicher

Cambridge wieder aufgefunden.

Unter Anfiigung des italienischen Originaltextes ins Deutsche


iibertragen uud bevorwortet von einem evangelischen Doctor
der Theologie. Leipzig: Dorffiing und Franke. 1855.

p. xxxii,

14

I.

DE TISCHENDOEFIO.

Sine textu Italiano 1855.

87, 75.

86.

Editio

1857.

recogn.,

6.

p.

Editio nova

p. xxxii, 87.

recognita, 1856. p. xxxii, 88. Editio

recogn. 1856.

5.

xxxvi, 86. Vir

p. xxxii,

Hedreu,

ci.

episcopus, libruin Suecice vertit ex ed. 2.

Anecdota sacra et profana ex

1855.

sive Notitia

codicum

cum

Latin.,

oriente et occidente allata,

Gr., Arab., Syriac,

multis

excerpti,s

Copt, Hebr., Aethiop.,

maximam partem

35 scripturarmii antiqiiissimarmnspeciminibus
Lipsiae: Graul.
repetita,

4. p. xvi,

240

emendata, aucta.

Allg-. Zeit. (A.)

(2).

Cum

2,exemplis].

4 tabb. 8 Thlr. Editio

Liixsiae: Fries. 1861. 6 Thlr.

Nr. 278, Wohltliat Christi; 279, Die

1855.

^^aticanische

Bibelhandscbrift und

gor XVI.

Oct. p.

6.

[ed.

Graecis et

4459;

4457

eine Audienz

bei Gre-

Fund;

352, Aegyptischer

353, Wendt's Atlas.

1856.

Herinae Pastor Graece, ex fragmentis Lipsiensibus

instituta

Ex

quaestioue de vero Graeci textus Lipsieusis fonte.

Patrvmi

libro:

Hinrichs.

opera

apostol.

edit.

Dressel.

Lijjsiae:

p. xvi, 66.

8**.

Litterae Tischendorfii de controrersia Urauiaiia, Lipsiae


die 13. Febr. datae, Neue preussisclie Zeitung, Sonntag 17. Febr.
1856.

Etiam

litterae Lipsiae, Febr. a. 1856. datae,

Dresdner Journal, Nr. 30.

5.

Febr.

Beilag'eii zu Alex. Lykui-gos's Enthiillimgen liber den Simonides-

Dindorfscheu Uranios,
1856, Fritzsche.

p.

l'

Aufl. p. 26

32.

Aufl. Leipzig

6785.

Literarisches Centralblatt, Nr. 20, 1856, 17. Mai, coll. 323.


324. Verba panca (Lipsiae, die 10 Mail anni 1856 data)
contra professorem Lepsium, de conti-oversia Uraniana.

Neue documentliche Schriftforschung'en


englischeu Bibliotheken.
scJiaft,

Berlin 1856.

Allg. Zeit. (A.)

Nr. 2,

3.

p.

auf deutschen und


fiir christl.

's

(3.

Wissen-

914. 1719.

1856. Nr. 46, 75, Leipzig; 120,

248, Hirt des Hernias

Leipzig; 334,

Deutsche Zeitschr.

Simouides;

Sept. p. 3964); 253, Miinchen; 312,

Norddeutschland.

Momimeiita sacra iuedlta. Nora collectio. Vol. ii.


Fragmenta evangelii Lucae et libri Genesis ex ti'ibus codicibus Graecis V. VI. VIII. saeculi uno palimpsesto ex Libya

1857.

in

Museum Britaunicum

ex flammis
perlato.
siuiilia

erepto,

advecto, altero celeberrimo Cottouiano

tertio

ex Oriente nuperrime

Oxonium

Addita sunt et Novi et Veteris Testam. fragmenta


nuperrime in codicum sex antiquiss. reliquiis inventa.

Lipsiae:

Hinrichs. 4. p. xlvii, 322.

Cum

tabula.

16 Thlr.

2.

DE SCRIPTIS.

15

Drei Avissenschaftliche Ferieureisen mit eiuem

1857.

blick auf friihere Eeiseforschungeu.


21.

blait,

De

Theologisches Literatur-

Marz, 1857, Nr. 12, coU. 257266.

libro suo

Anecdoia sacra

Etiam

in:

Nr. 10.

1857.

AH(j. Zeit. (A.)

Kiick-

perioiium, 1857, vol. Iviii. p.

et

profana, 1855.

129

Leipziger Re-

138.

Allg. Zeit. (A.) 1857. Nr. 10, Drei Ferienreisen 100, Oikonomos; 188, Grossmauu; 225, Leipzig; 241, Russland; 265,
;

'sSachsen; 281, Leipzig.

Der

Sinai uud sein Kloster.

p.

(Separatim typis ex-

14.

scriptas ex libro Johannes Album, Cl>emnitz 1857. p. 341

Neue

Arlbeiten

uber theolo^isclie besonders biblische

Schriftdenkinale
Deutsche

ZeitscJirift

zu

Miinchen,
christliche

fur

Lehen^ Berlin 1857. Nr.

57

354.)

7. 8.,

unci

Wissenschaft und

und

14.

Galleu

St.

21.

Februar,

Ziiiich.

cTiristliclies

p.

5456,

61.

1858. N. T. (xr. et Lat.


16. 1 Thlr 10 Ngi-.
Allg-. Zeit. (A).

1858.

Ex

ti-iglottis.

Lipsiae: Mendelssohn.

Nr. 28, Leipzig; 99, Mai's Bibelwerk;

113, Buusen's Bibelwerk; 123,

's

Sachsen; 143, Winer; 190,

205, Leipzig.

1859. N. T. Gr. Ad antiquos testes denuo rec. appar. crit. omni


studio perfectum appos. comment, isag. praetexuit A. F. C. T.
Editio septima critica maior. Lij^siae

(2\ 696

(1),

681

(2).

Winter.

8 Thlr. 10 Ngr.

8". p. cclxxviii

Accessit anno 1860.

Notitia codicis Sinaitici, p. xvi.

N. T. Gr. Editio septima


p. cxxxviii (2),

Epistula
stein,

(1),

Lipsiae: Winter.

8".

473.

Martii data, ad virum

de codice Sinaitico.

Beilage, 1859.

AUg.

422;

Ca'iri die 15.

critica minor.

Leipziger Zeitung

cl.

De

Falken-

Wissenscliafiliche

Nr. 31, April.

Zeit. (A.) 1859. Nr. 10, Dresden; 110, Tischendorfsche

Auffindungen; 165, Jerusalem; 291, Triest; 350,

S.

Peters-

burg.

1860. Moimmeuta sacra inedita. Nova collectio. ToL iii.


Fragmeuta Origenianae Octateuchi editiouis cum fragmentis
evangeliorum Graecis palimpsestis ex codice Leidensi folioque
Petropol.

quarti

vel

quinti,

Sangallensi octavi fere saecuU


300.

Cum

2 tabulis.

Guelferbytano

codice

Lipsiae: Hinrichs.

4**.

quinti,
p. xl,

16 Thlr.

Notitia editiouis codicis Bibliorum Siuaitici auspiciis imperatoris Alexandri U. susceptae. Accedit catalogus codicum

16

I.

DE TISCHENDORFIO.

nuper ex oriente Petrojjolin perlatorum, item Origenis scholia


iu Proverbia Salomonis partim nunc ijrimum jjartim secun-

dum

atque emendatius edita.

Cum

2 tabulis.

Lipsiae: Brockhaits

4".

p. 124.

3 Thlr. 10 Ngr.

1860. ]?facliricht von der im Aufti-age seiner kaiserlicheu Majestat


Alexander 11. imternommenen Herausgabe der Sinaitischen
Handschrift. Leipzig: Giesecke und Devrient. 8". p. 33.
Typis privatim excusus; ex libro modo dicto haustus. Mease
augusto anni 1860. datus.

AH?.

Zeit.

Nr. 11, Bibelhandschriften; 166, Lage

1860.

(A.)

der Christen.

1861.

Allg-. Zeit. (A.)

Leipzig;

Nr. 28,

1861.

Mission-,

35,

Codex Zacynthius.
Litterae Tisclieudorfli contra censuram A. Kueneni (datam
Lugduni Batavorum mense ian. anni 1861, publici iuris
154, St. Petersburg; 311,

factam in Algemeene Konst- en Letterbode, 1861. No. 6, 9. Feb.,


44"), ex nescio quibus actis diurnis haustae, typis
p. 41''

exscriptae in St. Petersburger Zdtung., Nr.105, 14.Mai 1861. p.421''

1862. Aus

dem

lieilig-en

Tafel. Leipzig:

Lande. Mit

Brockhaus.

Translatio Gallica:

p.

5 Holzschu.

(1),

375.

Paris 1868.

Terre Sainte.

und

1 lithogr.

2 Thlr. 10 Ngr.
ff.

2,

312.

p.

Exstat etiam translatio Suecica.

codex

Biblioruin

Siuaiticiis

augustissimis imper. Alexandri

Petropolitamis.
II.

Auspiciis

ex tenebris protraxit in

Euroijam transtulit ad iuvandas atque illustrandas sacras


4

ed. C. T.

litteras

et Devrient).

Torwoite

ziir

Cum

veil. fol.

Siuaitisclieii

script gedruckt. Leipzig:

All?.

Zeit.

(A.)

Petropoli (Lipsiae: Giesecke

21 tabulis. 230, posthac 175 Thlr.

1862.

Als Manu-

Bibelhaudschrift.

Giesecke und Devrient.

Nr.

290,

Warschau;

4*".

356,

p.

51.

Codex

Sinaiticus.

Besuch der Grossfiirstiu Coustautiu im Harem des Sultans.


Leipzigev Zeitung, Wissenschaftliche Beilage, Nr. 37. 8. Mai
1862.

1863.

p.

173, 174.

N. T. Sinaiticum sive N. T. cum epistula Barnabae et


Ex codice Sin. accurate descripsit A.

fragmentis Pastoris.
F. C. T.

Lipsiae:

Brockhaus.

p.

Ixxxi

(1),

if.

148.

Cum

tabula. 6 Thlr.

Die Anfechtung-en der Sinaibibel.


Fleischer,

p.

24. 5

16.

Feb. 1863. Leipzig:

Ngr.

Waffen der Fiusterniss wider die Sinaibibel.


Winter,

p. 30. 5 Ngr.

Leipzig:

DE

2.

1863.
1864.

AUg.

SCEIPTIS.
Nr. 195, Leipzig.

Zeit. (A.) 1863.

Ex

X. T. Graece et Germaiiice.

plici tabula terrae sanctae. Lipsiae:

xxvi,

930, 2 vol.

ff.

17

1 Thh".

Cum

triglottis.

Mendelssohn. 16.

ex auctoritate

codicum

antiquiss.

Nr. 149,

C. T.

restituit

Ex

20 Ngr.

p. Ixxv, 930.

1864.

Allg. Zeit. (A.)

p. Ixxv,

10 Ngr.

N. T. Latine. Textum Hieronymi notata Clementina


Meudelssolm. 16".

du-

lectione

Lipsiae:

N. T. triglotto.

Petersburg; 256, 257,

St.

Warschauer Erinneruugen 296, Berlin.


De libro Sabae: Specimina palaeographica codd.
;

G-r. et

Slav,

biblioth.

Mosq. Synodalis, 1863. Literarisches Centralblati, 1864.

Nr. 23,

coll.

548550.
Zeitschift fur loissenschaftliche Tlteologie, 1864.

Berichtigung'.
(vii.i,

202210. Contra Hilgenfeldium

p.

respondit Hilgeufeldius

211

p.

(vii.

74

p.

219.

82);

In libro: Verhandlungen des drei-

Ueber das Leben Jesu.

zehnten evangelischen Kirchentages zu Altenbiu-g im Septem-

BerUn:

ber 1864.

W.

Herz.

p.

6770.

1865. N. T. Gr. Ex Sinaitico codice omnium antiquissimo


Vaticana itemque Elzeviriana lectione notata ed. C. T. Lipsiae
Brockhaus.

Memoir
ticus

616

p. Ixxxix,

8.

Cum

(1).

tabula.

4 Thb.

on the discovery and antiquity of the Codex Siuai-

by

Read

C. T.

Literatm-e, Feb. 15, 1865.

Ungua Gallica

Monumenta

meeting of the Royal Society of

at a

Cum

8. p. 26.

2 tabulis. (LibeUus

conscriptus.)

sacra

Noya

inedita.

collectio.

ToL

t.

Epistulae Panli et catholicae ex libro Porphyrii episcopi


palimpsesto,

Lipsiae:

etc.

Hiurichs.

p. xxiii, 364.

4**.

Cum

16 Thlr.

tabixla.

^Vauu wurden unsere Evangelieii verfasst? Leipzig: HinEditio in populi usum 1865,
richs.
1. und 2. Aufl. 1865.
p.

64.

4.

Aufl.

JuU, 1866.

8.

p.

xv

(1),

130.

15 Ngr.

Translationes ternae G-allicae, Anglicae, Americanae, duae


Suecicae, singulae etiam Danica, Batava, Italiana, Russica,
Turcica.

Apocrjphen des N. T. Herzog's Real-Encyklopadie, Bd.


Gotha 1865.

Barnabas.

p.

74.

73.

Ihid. p. 168.

Bibeltext des y. T.

Ibid.

multos viros doctos diu

Allg. Zeit. (A.)

xix.'

1865.

187

p.

195.

Disquisitio

haec

latuit.

Nr.

1,

Leipzig;

62, 77, 82,

London;

106, Bibeliibersetzungen; 138," Leipzig; 146, Entgegnimg.

TISCHENDORF, N.

T. ed.

8.

2C

18

DE TISCHENDORFIO.

I.

1865. Noch ein Paar Worte zur Fragre : Wann wurdeu unsere
Evang-elien verfasst? Mit einem Nachworte iiber den Hirten
des Hennas. Allgemeine Kirclien -Zeitung, Damistadt, 2. Septem557.
ber 1865. Nr. 70, p. 553

Kirchenzeiiung

21. 28. Oct. 1865.

Berlin,

665667. 678

Neue Eoangelische

Textkritik.

neutestameutlicheu

Zur

Nr. 42. 43.

680.

Apocalypses apocryphae Mosis, Esdrae,

1866.

coll.

Pauli, lohannis,

item Mariae dormitio additis evaugeliorum et actmmi apo-

Maximam partem nmic primum

ciyphorum supplementis.

C.T. Lipsiae: Mendelssohn.

ed.

p. Ixiv, 172.

8.

IThlr. lONgr.

Pseudepigrapheu des A. T. Herzog's Real-Encyklopiidie.


Bd. XX. Gotha 1866. p. 431. Dicit se Testamenta duodecim patriarcharum editurum
Allg,

esse.

Zeit. (A.) 1866. Nr. 28, Leipzig; 147, Ulfilas

Fragmente;

272, Leipzig.
die Vaticauische Bibel und meine Reise nach Rom.

Ueber

Levpziger Zeitung, 1866. Nr. 43, Wisse)isch. Beilage p. 189

Introductio brevis, Lipsiae die 31 mensis decembris

librum

scripta, in

goric besouders

iii.

1866.

Johann Wiuckelmann's Versuch einer Alle-

fiir

die Kunst.

gegeben von A. Dressel.


p.

a.

192.

Heraus-

Saecularausgabe.

Leipzig 1866, Mendelssohn.

4.

V.

eines Kleinodes auf dem Sinai. Daheim, vol. 2.


207210. 219
221.
Eine Audienz bei Pio Xouo. Daheim, vol. 3. p. 30 32.
Post Angeli Mail alionimque im1867. N. T. Taticauum.

Der Fund

p.

Lipsiae: Giesecke

perfectos laborcs ex ipso codice ed. C. T.


et

Devrient.

p. 1, 284.

4".

Cmn

tabula.

4 Thlr. 20 Ngr.

Api)endix codieum celeberrimorum SinaiticiVaticaui Alexandrini.

Giesecke et Devrient.

Lipsiae:

4.

p. xx, 52.

Cum

tabula.

AU^.

Zeit. (A.)

Nr. 182, Leipzig; 210. 211, Codex

1867.

Vaticanus; 273, Sachsisch. Min. Pras.; 278, Leipzig.

L'Authenticite de nos quatre evaug-iles maiuteuue. Reponse


k un article de la Revue de theologie [Strasbourg, 1867. v. 1.
p.

34.

Wann

ceusura

wurdeu

u.

s.

editionis

w.

quartae

libri

Tischendoi-fii

a Rumjjfio Argentoratensi scripta].

Bulletin tJieologique , Paris 1867. No. 3,

Scripsit Tischendorfius Lipsiae die

25

juillet, p.

214230.

24 martii.

Introductio et commeutatio ad tabulas libri a Theodoro

Aus dem

heiligen

Lande. 1867. (1866?)

Rabe

DE SCRIPTIS.

2.

Erinnerung-en

1867.

an

die

sehaft in Warschau.

1868.

19

Statthalter-

grossfiirstliche

Daheim,

vol. 4.

72

jj.

75.

Pliilonea inedita altera, altera nunc demirni recte ex


scriptura eruta.

vetex'e

Cum

155.

p. XX,

Lipsiae:

Giesecke et Devi'ient.

8".

2 Thlr.

2 tabulis.

Griechische Paliiog-rapliie. Vortrag. lulibro: Verhandluugen


der 25. Versammlung deutscher Philologen uud Scliidmauner
in Halle

Leipzig 1868.

Oct. 1867.

p.

4248.

(K) 1868. Nr. 23, Leipzig; 57, Novum Testamen327,Ueber Schleiermacher 334, Zui* SchleiermaclierFeier.
1869. Monumeuta sacra inedita. Xova collectio. Vol. Ti.
Apocaljpsis et actus apostolorum cum quarti MaccaAllg:. Zeit.
timi;

baeorum libri fragmento, item quattuor evaugeliorum i-eliquiae.


Ex duobus codd. palimp.s. octavi fere et sexti saec. altero
Porphyi-ii episcopi, altero Guelferbytano.
4. p.

xvii,

f.

N. T. Gr.

p.

1,

Ad

Cum

340.

Lipsiae: Himichs.

16 Thlr.

tabula.

denuo

apparatum crit.
omui studio perfectum apposuit commeutat. isagog. praeEditio

texuit C. T.
p. 968.

antiquiss.

viii.

Thk. 5 Ngr.

testes

critiea

Vol.

ii.

Lipsiae: Griesecke et Devi-ient.


p.

XX, vol.

ii.

p.

rec.

maior.

Vol.

[Ew.] 1869.

i.

[Act. Apoc] 1872.

p. 1044,

"Notantur interim," in

vol.

i.

(3).

The New Testament. The

authorised English Version; with

and various readings from the three most


celeV)rated manuscripts of the original Greek text. Leipzig:
B. Tauchuitz. 16. p. xvi, 414 (1). Cum tabula. (Publici
iuris factus Natalitiis anni 1868.) 16 Ngi'. Exemplaria 45,000
venum iverunt anno prime.
Die Aeclitheit unserer Evangelien. Vortrag zu Bremen gehalteu.
Gotha: Perthes, p. 28. Translatio Auglica: Are
our Gospels genuine, or not?; a T. J. Ormerod, Norwich,
introduction,

Eng., 1869.

8".

p. 28.

Appendix Novi Testam. Vatican!. Inest Apocalypsis ex


cod. unciali Vatic. 2066. cum supplementis et emendatiouibus
N. T. Vatican). Item illusti-atur editio cod. Vat. Romana
.

nupervima.

15

Lipsiae: Giesecke et Devrient.

4".

p. xviii, 20.

Ngi-.

Conlatio critiea cod. Sin.

quoque
109.

cum textu

cod. ratione habita.

Elzevirian

Lipsiae: Mendelssohn,

Vatic.
p. xxii,

15 Ngr.

Monumenta

sacra

inedita.

Nova

Psalterium Turicense purpureuni

collectio.

septimi

Vol.

fere

iv.

saeculi

20

DE TISCHENDORFIO.

I.

addito Danihelis libro ex cod. prophetarum Marchaliano nunc


Vaticano VI. vel VII. saeculi. Lipsiae Hiurichs. 4". p. xxiii,
:

Cum

296.

1869. All^.
dogma.
1870.

16 Thlr.

tabula.

Zeit. (A.)

1869.

Nr. 178, Leipzig; 346, Marien-

Respousa ad calumnias Romauas. Lipsiae:

8'*.

p. 54.

verte

10 Ngr.

diem

Die 31 octobris anni 1869

Brockliaus.

data. Aiiimad-

esse Refoimationis anuiversarium.

Monumenta sacra inedita. Nova collectio. Vol. ix.


Codex Laudianus sive actus apostolormn Gr. et Lat. ex
cod. olim

Laudiauo iam Bodleiano

Addita

sexti fere saeculi.

sunt nonnuUa ex celebri cod. proplietariim Marchaliano VatiLipsiae: Hinrichs.

cano.

4.

p.

xxxiv

Cum

248.

(1),

tabula.

16 Thlr.
1871.

Die Sinaibibel.

werbuug.
8.

Leipzig: Griesecke uud Devrient.

24 Ngr.

93.

2, p.

ff.

Ihre Eutdeckung, Herausgabe und Er-

Nebst 2 Tafelu.
1871.

Allg. Zeit. (A.)

Nr. 191. 192, Synode.

1872. Die eyaug^el. Alliance-Deputation an Kaiser Alexander

Zur Abwehr der groben Eutstellungen


und Verleumdungen des Herrn v. Wursteuberger. Leipzig:
zu Friedrichshafcu.

Brockhaus.

p. x, 40.

Ad

N. T. Graece.
C. de T.

Pars

i.

8 Ngr.
antiquissimos

testes

Editio critica minor ex ed.

Lipsiae:

Mendelssohn.

Lipsiae: Hinrichs 1877.

fF.2.

8.

maiore desumpta.

viii.

1,

f.

denuo recensuit

p.

608.

(Notantur interim"),

p.

Pars

ii.

6091056.

1872. Nr. 181, SerailsbibUothek.

Allg. Zeit. (A.)

Die Pilatusakten und das Johannesevangelium. Allgemeine


Ecangelisch-Luiherische Kirchenzeitung
7.

1873.

Jun.

coll.

Clementis Roniani epistulae.

drini fidem ac

Hinrichs.
in:

Nr. 23. Leipzig, 1872.

413418.

4.

modum
p. xx, 44.

Ad

re^jetitis curis ed.

Cum

App. codd. celeberrim,

etc.

tabula.

ipsius

cod. Alexan-

C. de T.
Thli-.

Lipsiae:

Editio prima

1867.

Ual>en ivir den iicbteu Schrifttext der Eyangelisten und


AposteH Leipzig: Griesecke und Devrient. 8. p. 25 (1).

Cum

tabula.

15 Ngr.

byterian Quarterly

A W.

A. Smithio translatus:

Pres-

and Princeton Review, Oct. 1874.

Biblia sacra Latina Yeteris Testam. Hieronymo interprete


ex autiquissima auctoritate in stichos descripta.

lectionem ex editione Clementina principe

mana ultima

a.

a.

Vulgatam

mdxcii et Ro-

mdccclxi repetitam testimonium comitatur

2.

DE

SCRIPTIS.

21

Latinonim omnium antiquissimi. Editiouem


suasore Chi-. Car. Josia de Buusen Th. Heyse, ad

codicis Amiatini
institiut

Cmn

finem perduxit C. de T.
8.

Lipsiae: Brockhaus.

tabiila.

5 Thlr. 10 Ngr.

p. Ixxii, 991.

1873. ^. T. Gr. Ad editionem

siiam

maiorem conformavit,

viii. crit.

item Elzeviriams

lectionibusque Sinaiticis et Vaticauis

Lipsiae: Brockhaus.

struxit C. de T.

in-

p. xxxii, 419.

8.

Prolegomena huius editionis, quae ultima Tischeudoi-fio curae


fiiit, data sunt mense ianuario anni 1873.

Liber Psalmorum. Hebr. atque Lat. ab Hieronymo ex


Hebraeo conversus. Consociata opera edd. C. de Tischen-

1874.

Brockhaus.

dorf, S.Baer, Fr.Delitzsch. Lipsiae:

p.xvi, 190.

8".

*
*

Legentium intererit cognoscere quomodo Tischendorfius editiones


suas numeraverit:
IV.

1849 Lipsiae;

Lipsiae:

i.

Tauchnitz;

1867. 1870.

v.

1869

1854.

vi.

mai. et min.

[ix.

Multa praeterea molitus


sacra

1842

Parisiis;

inedita.

vii.

(Triglotta et

1859 mai.

et min.;

ex quibus haec apponimus:

est,

sostomi cod. Guelferbytanus

1881

1880.

1873 Lipsiae: Brockhaus.]

Monumenta

iir.

1855. 1857. 1858. 1861. 1864.

1875. 1877. 1878.

1873.

1872

ii.

1850. 1862. 1873. 1876. 1878. 1879. 1880.

academica) Lipsiae: Mendelssohn;


vui.

1841 Lipsiae;

Nova
vi.

fere

Chrysostomi fragmentis unciahbus).

coUectio.

Vol.

vii.

Vol.

viii.

(Chry-

cum

p. Chr. saecuh,

aliis

(Reliquiae textus

sacri utriusque ex pluribus codd. palimps. aliisque veterrimis).

(Prolegomena).

N. T. Gr.

Editio

viii.

crit.

maior.

N. T. Gr.

Editio

viii.

crit.

minor. (Prolegomena).

Vol.

iii.

Reliquiae

Graecarum litterarrmi antiquissimae sive Menandri, Euripidis, Cassii


Dionis fragmenta ex membrauis iv. et v. saeculi. Item fragmenta
De evangeliorum
grammatica ex foliis palimpsestis saec. vii.

apocr. similiumque

Graeca.

Ex

his

librorum origine et usu.

Palaeographia

Cimi tabulis plus centmn formae maximae,

etc.

quae edere Tischendoi-fius cogitaverat, vereor ut

quos ultimo loco commemoravi prodituri


rissimus multa et

magna, quae mente

et

Nam

libri

vir ille

cla-

memoria volvebat,

ipse

sint.

DE TISCHENDOEFIO.

22

I.

quidem celerrime

pviblici

cessimi fuisset; haec

commisisset nemo

iuris erat facturus,

tamen cmn non

fere ex

uotitiis

uisi

eius

si

tempus

ei

con-

trunca quaedam schedis

maxima

exiguis excutere

et in libros redigere poterit.

Editionem Novi Testamenti Graece criticam oetavam, utriusque


formae maioris et minoris, speramus pro viribus uostris his paginis

ad finem perductum

Monumentormn

iri.

sacroi-um ineditorum volumeu septimum, quod

Chiysostomi scripta coutinebit, edendum

quem

cui-abit bibliothecarius

omnes constat esse


harmn rermn peritissimum. Simulatque prolegomena baec absoluta
fuerit, mihi in animo est Monumentorum volumen octa\aim, reliquias
Gottingensis Oscar de Gebhardt,

textus sacri continens, edere.

inter

23

n.

DE APPAEATU CRITIC O.

24

paginae
1.

2.

3.
4.

De

codicibus Graecis

De
De
De

antiquis interpretatioDibus

scriptoribus ecclesiasticis
edition! bus

25

....
....

33

37
37 42
42 44
34

25

II.

DE APPARATU CRITICO.
Ad

editionem

JTJL. sane

ut

suam hanc octavam

ultimam

loeupletaret

ipse

ex quoeunque fonte hausta

et

editio

copias

in

ea

quam
omnia

quae ab

pernderet

erant

poneretque in notas suas, quatenus necesse


ut

fore sperabat, fecit Tisclieiidorfius

apparatum criticum

aliis

conficiendaui

esset,

com-

unde

fit

primis quod ad lectionum variarum

testes attiuet singulares

atque eximias praebeat.

ratu critico distinguenda sunt quattuor liaec


versiones antiquae, scriptores ecclesiastici

In appa-

codices Graeci,
editiones.

1.

DE CODICIBUS GRAECIS.
Primum
dorfii

dicendum

breviter

opera detecti, in criticum

scripti,

conlati

turn

est,

usum

quibus

qui codices Tisclienconversi, editi, tran-

codieibus

ab

aliis

vel

N: codex Sinaiticus, nunc Petropolitanus, solus totum

No-

editis

sint,

vel conlatis Tischendorfius usus


(1.)

Hi

detecti

sit.

sunt a Tischendorfio

vum Testamentum

integrum continens, saeculi quarti;

n.

26
Qact.

DE APPAEATU

CRITICO.

fragmentum parvum, nunc Petropolitanum

actuum,

saeculi septimi;

fragmenta septem palimpsesta, nunc Petropolitana, evan-

I:

geliorum, actuum, epistularum, saeculorum quinti sexti


septimi
;^paui.

O^:

nunc Petropolitana,

duo,

fragmenta

ad Hebraeos, saeculi

ad Galatas

et

exemplum

Guelferbytanum

epistularum

fere noni;

hymnorum

Lucae

ex

evangelio sumptorum, saeculi noni;


Qpaui.

fragmentum

parvum,

nunc Petropolitanum,

epi-

stulae alterius ad Corinthios, saeculi fere sexti;


T'^:

nunc Petropolitana,

fragmenta,

evangelii

lohannis,

saeculi fere sexti;

T^:

Romana,

fragmenta

evangeliorum

Matthaei

Marci

lohannis, saeculi fere sexti;

codex, nunc partim Bodleianus Oxoniensis partim Petro-

politanus, evangeliorum

Matthaei

Marci

et

fere

Lucae

et

lohannis integrorum

integrorum, saeculi noni;

S^: fragmenta pauca, nunc Lipsiensia, evangelii Matthaei,


saeculi septimi;

0^: fragmenta Petropolitana, Matthaei

Marci, saeculi

et

fere septimi;

S^

fragmenta Petropolitana, Matthaei

et

lohannis (lohannis

sunt a Porfirio reperta), saeculi sexti;

0^: fi'agmentum parvum Petropolitanum, evangelii Lucae,


saeculi fere octavi;

codex, nunc Bodleianus, evangeliorum Lucae et lohannis


integer

11:

codex,

Mc

(Mt
nunc

vide infra, p. 27.

Petropolitanus,

11.

6. 7), saeculi

quattuor

noni;

evangeliorum,

saeculi noni;

Item

(codex Tischendorfianus
sitatis),

palimpsestum

evangeliarium

saeculi

fere

dorfianus VI, continens

ex praxapostolo

nunc

Lipsiense

in bibliotheca Paulina univer-

noni;

codex

fragmentum

saeculi

decimi;

Lipsiensis,

Tischen-

epistulae ad

Hebraeos

codex palimpsestus

bis

1.

rescriptus

DE C0DICIBU8 GEAECIS.

27

nunc Petropolitanus, fragmenta actuum

secundae ad Corinthios

coutinens,

Praeterea codices minusculis

saeculi

et epistulae

noui.^

fortasse

litteris script!,

quattuor evan-

IV

geliorum codex Lipsieusis (codex Tischeudoi'fianus

in

bibliotheca Paulina universitatis) saeculi decimi vel potius


fortasse undecimi;

codex Matthaei

politanus, saeculi fere decimi

nunc Petropolitanus,

actuum codex

Marci, nunc Petro-

quattuor evangeliorum codex,

fragmenta codicis

saeculi duodecimi;^

nunc

evangeliorum,

et

Petropolitana

insignis 61,

fragmenta praxapostoli

saeculi

nunc Musei Britannici, anni 1044;


nunc Petropolitana,

duodecimi;^

saeculi

fere

duodecimi.^
(2.)

Hi primwn

a Tischendorfio

in

cr'iticum

usum

eonversi sunt praeter quos ipse detexit codices:

pauca Parisiensia,

fragmenta

F":

actuum

evangeliorum

epistularum, saeculi fere septimi, quibus

maxima ex

parte Tischendorfius primus usus est;


I^:

fragmenta pauca
gelii

2:)alimpsesta,

Musei Britannici, evan-

lohannis, saeculi fere quiuti;

N: fragmenta purpureo-argentea,Vindobonae, Londinii Romae, in primis in insula Patmo, sen^ata, Matthaei


Marci Lucae lohannis, saeculi

fere sexti,

ex quibus

Tischendorfius Patmia primus adhibuit;

hymnorum ex Lucae

codex Bodleianus,

O^:

evangelio,

saeculi noni;

Qbpaui.

folium Moscuense, fragmentum

ad Ephesios, saeculi

aliis
a.

Tischendorf, Notitia

Ibid. p. 58

Ibid. p.

Ibid. p. 63

num.

sexti

etc.

(vol.

Lipsiae
3

2.

a.

parvum

1,

ej)istulae

pag. v est R);

18G0, p. 50 num. 15.

Ibid. p. 60

num.

4.

64 num. 16.

num.

11.

De

a Tischendorfio invenfis, vide

1855, ed. repetit.

a.

18G1,

et

codicibus Veteris Testamenti deque

Anecdota sacra

librum Notitia

etc.

et

profana, Lipsiae

ante laudatum, item

praefationem ad editionem eius quintam Veteris Testamenti Graece


iuxta

LXX.

intt.

Lipsiae

a.

1875,

p. vi.

28

DE APPARATU

II.

0^: codex Veronensis,

CRITICO.

hymnorum ex Lucae

evangelic, sae-

hymnorum ex Lucae

evangelio, sae-

culi sexti;

codex Turicensis,

0*^:

culi septimi;

O^: codex Sangallensis

hymnorum ex Lucae

evangelio,

hymnorum ex Lucae

evangelio,

saeculi noni;

codex Moscuensis,

O^:

saeculi noni;
pact cath paui apoc

codex palimpscstus

episcopi Petropolitani,

in libris v.

cl.

Porfirii

actuum epistularum apocalypsis,

saeculi fere noni ineuntis;

Qpaui.

fragmenta papyracea, quae

Petropolitani

sunt,

epistulae

v.

Porfirii

cl.

episcopi

ad Corinthios,

jtrioris

saeculi fere quinti;

R: codex palimpscstus, nunc Musei Britannici, fragmenta


multa evangelii Lucae continens, saeculi sexti;
j^paui
.

fragmentum Cryptoferratense,

fere octavi

(in app.

uou

crit,;

fragmenta Romana, Lucae

T'^:

epist.

et

vol.

2 ad Cor, saeculi
pag. v.);

1,

lohannis,

quae partim

Tischendorfius primus adhibuit;

fragmenta, a

T'^:

v. cl. Porfirio

inventa, evangelii Matthaei,

saeculi fortasse sexti;

W^: fragmenta

rescripta,

Neapolitana,

Matthaei Marci

Lucae, saeculi fere octavi;


W*^: fi'agmenta Sangallensia, Marci et Lucae, saeculi noni;

W^:

fragmenta Cantabrigiensia, evangelii Marci, saeculi


fere noni;

W: fragmenta Oxoniensia,
fere noni (fol. 7

evangelii

nova Athona

lohannis,

contulit v.

cl.

saeculi

P. E. Pusey)

S^ fragmenturd Porfirianum, evangelii Matthaei, saeculi sexti


:

0^: fragmenta Porfiriana, Matthaei et Marci, saeculi sexti;

8 fragmentum
:

Porfirianum, evang. lohannis, saeculi sexti

6^: fragmenta Graeco-Arabica, Porfiriana, evangelii Matthaei, saeculi fere decimi.

Item evangeliaria Venetum

et Carpentoractense.

DE CODICIBUS GRAECIS.

1.

(3.)

Hi

editi

29

sunt a Tischendorfio

N: vide ante; ter editus;

B: codex praestantissimus Vaticanus, cui desunt non

nisi

ad Hebraeos pars, epistula ad Timotheum

epistulae

utraque, ad Titum, ad Philemonem, apocalypsis, saequarti;

euli
j^apoc.

codex Vaticanus apocalypsis, quern Tischendorfius

venia transcribendi non concessa ex collatioue edidit,


saeculi octavi exeuntis;

C: codex Ephraemi Syri rescriptus, Parisiensis, maiorem

Novi Testamenti partem contiuens,

saeculi quinti, qui

codex ante editionem Tiscliendorfianam minime accurate


laudatus erat;
j)paui.

cofjgx

Claromontanus, Graeco-Latinus, Parisiensis,

epistularum Pauli, saeculi sexti;

codex Laudianus, Graeco-Latinus, Bodleianus Oxonien-

E*<=*:

sis,

actuum, saeculi

non

satis recte ediderat;

quern Hearnius

sexti exeuntis,

F^: vide supra;


I:

P:

\ade supra;

vide supra;

L^^^: codex Parisiensis, quattuor evangeliorum, saeculi fere


octavi
]\jpaui

fragmenta Hamburgensia

ad Corinthios

N: vide

ante;

et

Londinensia epistularum

ad Hebraeos, saeculi noni;

et

edidit Tischendorfius

partem antea notam;

0*: vide supra;


P*^^^:

codex rescriptus, Guelferbytanus

cum
sexti,

quem

primis Lucae

Knittelius imperfecte ediderat;


^.j^^g

g^p^,^^

codex rescriptus,
et

in

fragmentis Matthaei Marci lohannis, saeculi fere

pactcathpaulapoc.
Q,^"^:

Guelferb}i;anus,

lohannis continens, saeculi quinti

fragmenta Lucae

quem

Knittelius

imperfecte ediderat;

R: \ade supra;

W^

fragmenta Parisiensia, evangelii Lucae, saeculi fere octavi

30

n.

DE APPARATU CRITICO.

vide supra

Y: fragmenta Barberina Romana,

evaugelii lohanuis, sae-

culi fere octavi;

S^: vide supra;

Item fragmenta palimpsesta duorum evaugeliariorum,


altera Venetiis

Romae

(unde veu) altera

bibliotheca

in

Barberina (unde barb) inventa, saeculi fere octavi.

Parabat praeterea Tiscliendorfius editionem codieum

horum:
'J'abcd

G^'^*

0bcdefgh_

Hi

(4.)
jjpaui.

N?'^"! Op^"' Qp^"1

N^^^ partis nuper inventae

exscripti sunt

a Tisehendorfio

_,

fragmenta Coisliniana, a Montefalconio iam edita

neque accuratissime,
V,

et

Sabas partim edidit

el.

duo Moscuensia quae

folia

facsimili

anno 18G3,

et

pars nova, folia quattuor Porfirii episcopi et Antonii

arehimandritae epistularum Pauli, saeculi sexti


,

novem nova Atliona

(folia

edidit Duchesnius);

M^^: codex Parisiensis, evangeliorum, saeculi noni;

fragmenta Moscuensia, evangelii lohannis, saeculi

O^^':

fere noni;
11:

vide supra;
(5.)

Hi

conlati sunt accurate

a Tisehendorfio:

E^^: codex Basileensis, evangeliorum, saeculi octavi;


ppaui. codex Augiensis,

Pauli,

saeculi

nunc Cantab rigiensis, epistularum

noni

F. H. A. Scrivenero

exeuntis,

accuratissime

viro

eruditissimo

editus

a.

1859;

G^^: codex Musei Britannici, evangeliorum, saeculi noni


vel decimi;

codex

H^^:

Hamburgensis, evangeliorum,

saeculi

noni

vel decimi;
jjact.

codex Mutinensis, actuum, saeculi

K^^^ codex Cyprius, nunc


:

Lact cath paui

Qb

paui
.

fere noni;

Parisiensis, evangg., saeculi noni

codex Romanus,

act. et

epist., saeculi

noni;

folium Moscuense, epistulae ad Ephesios, saeculi sexti

1.

DE CODICIBUS GRAECIS.

S: codex Vaticanus, evangeliorum

U: codex Venetus, evangeliorum,

X: codex

31

anni 949;
saeculi fere decimi;

Monacensis, evangeliorum, saeculi fere decimi;

F: vide supra;

A: Tide supra.
Contulit etiam Tiscliendorfius multos locos evangeliarii

Carpentoractensis,

saeculi

noni.

Ad

aliquot

collationes

Tischendorfianas post etiam valuit Tregellesii industria, ad


id

ipsum Lipsiam profecti ut eas cum

suis

conferret.

CONSPECTUS CODICUM SUPRA DICTORUM.


Detecli.

32

DE APPARATU CRITIC O.

II.

D: codex Bezae Graeco-Latinus,

Cantabrigiensis,

evan-

geliorum et actuum, saeculi sexti;

F: codex Boreeli, nunc Kheno -Traiectinus, evangeliorum,


saeculi noni exeuntis;

Qpaui. codex Boernerianus, Dresdensis, epistularum Pauli,


saeculi noni exeuntis;

Qbact. codex Vaticanus


culi

Romanus, fragmenta actuum,

sae-

noni;

Z: codex rescriptus Dubliuensis, fragmenta evangelii Matthaei, saeculi sexti;

A: codex Graeco-Latinus, Sangallensis, evangeliorum, saeculi

S: codex

fere noni;
rescrij^tus Zacynthius,

Lucae fragmenta,

quam

saeculi octavi.

non solum editionibus horum codicum

Tiscliendorfius

praeter G^^^*

nunc Londinensis, evangelii

accuratissime usus est in lectionibus variis

conligendis, sed etiam codices

omnes

ipsos praeter

G^'^^'^ et

codicem Dublinensem, ipse percurrendo examinavit palaeograpliicae

maxime

rationis causa.

Lectiones codicum Moscuensium utriusque saeculi fere

noni,
dorfius

epistularum

ex

et

evangeliorum

Matthaeiano,

ojaere

hausit Tischen-

quamquam

codices

ipse

etiam percurrit.
Lectiones fragmenti Cantabrigiensis

T*^

evangelii Mat-

thaei ex appendice

ad N. T. Gr. Tregellesianum hausi

notitiam fragmenti

Oxoniensis

ex

W^

Marci hausi

evangelii

descri2:)tione Vansittartii in actis philologicis ;

nonnullas codicis

codicis a vv.

Gebhardtio Harnackioque

ell.

lectiones

Rossanensis excerpsi ex notitia huius


edita.

Denique E, codex Graeco-Latinus, Sangermanensis,

nunc Petropolitanus, epistularum Pauli,

cum apographum

vitiosum codicis

sit,

saeculi fere noni,

quod ad Graecam

saltem partem attinet minoris aestimandus

Ex
eos qui

codicibus uncialibus

iam septimae

supra

est.

dictis accesserunt

editioni adhibiti sunt, hice:

ad

DE CODICIBUS GEAECIS.

1.

ad evangeUa

1.

pars

vigiuti:

nova T^

T*^

exhibuit

0'^

lectiones

3.

4.
5.

actus quattuor:

De

pars nova)

(W^:

v.

fi-agmenti

0^ 0 0f 0s 0^ S

0-=

(\V)

cl.

WO

(S);

G^ P;
ad epishdas catholicas duo: N P;
ad epistulas Pauli octo: N H pars nova
ad cqiocahjpshn duo: N P.
ad

2.

(R

pars nova (O^)

T^

T^'

Vansittartius non

r pars nova

33

O PQ

R;

codicibus uncialibus haec.

CODICES MINUSCULI.

Quamquam

omni opera atque studio

Tischendorfius

incubuit in codicum uncialium usum, tamen in hac etiam


editione octava conficienda codices minusculos

non

neglexit,

multa codicum liorum testimonia sane delens propter copias


novas ex testibus praestantioribus
addens,

vel

accuratius

multa nihilominus vel

defiuiens, quos

ad usus editiones

Novi Testamenti Graece a Wetstenio, Griesbachio


terea in

(erat prae-

manibus Tischendorfii exemplar Novi Testamenti

Wetsteniani in quo Griesbachius lectiones aliquot codicum

minusculorum manu adscripserat)


primis a Mattliaeio iustructas,

Scliolzio, Tregellesio, in

et conlationes Bircliii, Alteri,

Dermoutii, Rinckii, Fleckii, Reichii, Muralti adhibuit, maxi-

mis

autem

copiis

de codicibus

viro

minusculis optime merito F.

anno 1853 conlationem


evangeliorum textum
codicibus

in

H. A. Scrivenero

anno 1859

multis

in

maxime

codicem

praesertim

jDublici iuris

testimonium invocavit

Tischendorfius codices minusculos supra


repertos,

acceptis, qui

lectiones ex quinquaginta

codicis Augiensis
locis

uncialibus et

codicum Anglicorum ad

viginti

editionis

fine

Praeterea

fecit.

et

et

dictos^ in oriente

61 testem

textus

insignem.

Vide

sujira, p,

TiscHENDOEF, N.

27.

T. ed.

8.

3C

actuum

34

DE APPAHATU CRITIC O.

II.

2.

DE ANTIQUIS INTERPRETATIONIBUS.
VERSIONES LATINAE.
Inter antiquas interpretationes impendit Tischendorfius

maximam curam

dicunt, stirpis turn Italae, quibus

praeter eeteras

cum

versionibus Latinis

magna

quidem

est in restituendo

Vulgatae,
pliires

quam

ob causas

ipsorum apostolorum

textu auctoritas.

Atque ex

quidem documentis non

Italis

habuit

satis

aliquot prae ceteris deligere dubia laude ornata,

eorum aetatem

sed quidquid

Ex

criticam convertit.

celeberrimis Blanchini et Sabatarii

operibus petiit lectiones codicum a Vercellensis


nensis,

Corbeiensis,

item

/ Brixiani,

c Colbertini,

g^

et

^^ utriusque

b Vero-

ff^ et ff'^ utriusque

Sangermanensis

Vindobonensis ex Alteri transcriptione

rem

tulit religiose in

,.

Rehdi-

gerani Vratislaviensis

ex

h olim Claromontani

nunc Vaticani ex editione Angeli

Mali,

editione

Ambrosiani ex editione Ceriani, qui quidem

omnes ad evaugeliorum textum spectant;


brigiensis

ad evangelia

operibus,

codicis

et actus

hie

Dresdensis

illic

item d Canta-

ex Kiplingii

ex Scriveneri

et

Graeco -Latini Augiensis epistularum

Pauli ex Scriveneri editione (re vera


textus

Haase,

Friderici

e textu

est

Vulgatae versionis

Graeco corruptus),

g Boerneriani

ad epistulas Pauli ex ipsius codicis

Matthaeiana,

ff Corbeiensis

lohanne Martianay;

item

editione

ad lacobi epistulam ex

codicis antiquissimi Speculi

Pseudo-Augustiniani per totum fere

Novum Testamentum

ex adnotationibus vel editione Angeli Maii.


Edidit

Tischendorfius

ipse

codices

hos

Italos:

d Claromontanum epistularum Pauli, cum Graeco eiusdem


,

codicis

textu,

Palatinum

nunc Vindobonensem,

DE ANTIQUIS INTERPRETATIONIBrS.

2.

evangeliorum

Laudianum, actuum,

35

sive

g'^^df

guelph Guelferbytanum, fragmenta epistulae ad Romanos,

k Bobbiensem nunc Taurinensem, fragmenta Matthaei et

Marci antiquissima.

Ad edendum
n Sangallensem

quinti,

ex apographis

suis

destinaverat:

fragmenta evangelii Marci

saeculi

p Sangallensem,

evangelii lohannis saeculi septimi vel octavi,

censem, evangeliorum, saeculi fere

Denique addidit

ex

lectiones

manensi nunc Petropolitano,


noni,
vel
s

quern vir

Vindobonensi

his codicibus

Mona-

Sanger-

Pauli,

saeculi

(in ejjp. cath. est

Latini

Italicis

iLlis

fere

nunc

Zieglerus

fragmenta rescripta actuum

textus

edidit,
et

duarura

Vulgatae textus).

testibus

et

aetate

et

tamen utraque ratione prope

auctoritate cedunt,

quorum

sexti.

epistularum

Leo

cl.

epistularum catholicarum
Etsi

fi-agmentum

Monacensi, epistularum Pauli, saeculi quinti

sexti,

fere

Sangallensem, versus extremes evangelii Marci,

saeculi septimi vel octavi,

accedunt antiquissimi nostri Vulgatae codices,


triginta

eosque milleuarios omnes ad appa-

ratum adhibuit TLschendorfius, plurimos excerpens ex Sabaex Evangeliario quadruplice Blanchini

tarii Bibliis Latinis,

atque

eiusdem Vindiciis

Griesbachii Symbolis

Matthaeiana, ex
tionibus Alteri et

a viro

cl.

Edidit

criticis,

Scripturarum

ex

Dobrowskii, ex adnota-

Lachmanni, ex editione

Ranke

ex editione Novi Testamenti

libellis Sanftli et

Ernesto
ipse

canonicarum

codicis Fuldensis

facta.

Tischendorfius

codicem Amiatinum,

et

praeterea adhibuit codices Sangallensem saeculi sexti, Ingol-

stadiensem Monacensem saeculi septimi, passim conferens


codices Guelferbytanum saeculi quinti, Parisiensem saeculi
septimi.

Lectiones

codicis

Peyronii videtur hausisse.

Taurinensis

ex

Nisi fallor,

codices Vulgatae

litteris

v.

cl,

novos nullos ad editionem banc octavam adhibuit, lectionura

autem testimonia hie

illic

locupletavit.

DE APPARATU CRITIC O.

n.

36

VERSIONES ORIENTALES.
In versionibus orientalibus excutiendis nisus est Tischendorfius operibus

Non pauca ex

virorum linguarum orientalium peritorum.


Tregellesii

N. T. Gr.

haiisit.

Lectiones interpretationis Syriacae quamPeshito vel sim-

plicem vocant ex editione Schaafiana, S}a*iacae

Cureton,

quam Curetonianam vocant ex editione Guilelmi


Syriacae quam posteriorem sive Philoxenianam

vocant ex editione a Josepho White publici iuris facta,

codicum Philoxenianae versionis Assemanianorum

variae

ex libro praestantissimo Adleri, Evangeliarii Hierosolymitaui


ex nupera editione

comitis Fraiicisci

Miniscalchi Erizzo,

haustae sunt.

Memphiticae

interpretationum

Lectiones

Basmuricae
AesYptiaoae.

,.

ex

quotquot ad
..
^

evangelia
,.

editione bcnwartzii

Saliidicae,

spectant
^^r

Mem-

interpretationis

phiticae quotquot ad actus epistulas apocal}q)sim spectant

ex

opere Woidii haustae

Sahidica

Miinteri

sunt,

Engelbrethi

atque

Sahidicorum

fragmentorum

Wilkin sii,

editione

libello

de versione

Basmurica

de

libello

ex

non

neglectis.

Consuluit
.

Tischendorfius

lectionibus

in

Aethiopicis

notandis versionis Aethiopicae interi^retationem

Aethioniea.

a Chr. Augusto

apposuit quae vir


Pell Piatt ad

cl.

t.

Bode lactam, multa quoque

Gildemeisterus ex editione

maximam Novi

Thomae

Testamenti partem excerpsit.

Hausit Tischendorfius lectiones interpretationis Arme.

nicae in primis

Anneiiica.

r^

ex editione Novi Testamenti


,

Graece bcholziana hac in re bene mstructa,


addidit etiara quae in Wetstenii

exemplo Griesbachiano
nicas

et

Georgianas

commentario

in

Alteri

invenit.

et

lectiones

circa

animadversionibus

ex Armenica

Philemonem, uotata

Novi Testamenti Graece

Iberica

in

in

Arme-

Petermanni

epistulam

ad

DE SCEIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS.

3.

37

Biblia polyglotta Londinensia lectiones Arabicas prae-

praeterea Novi Testamenti Milliani

buerimt;

exemplar notis plurimis Christiaui Benedicti


Michaelis linguarum orientalium peritissimi

His accesserunt

penii lectionem multis locis suppeditabat.


Scbolzii notae ex Vaticano libro,

lectiones fi'agmentorum

Tisehendorfianorum Lipsiensium epistulae


a viro

cl.

Gildemeistero

erutae,

Er-

insigne,

ad Colossenses

lectiones

aliquot

codicis

epistularum Pauli niiper Petropolim translati et aetate et


origine insignis.

VEESIOXES OCCIDEXTALES.
Postquam de interpretationibus Latinis atque
talibus expositum est, restat

utnotemus de versionibus qiiattuor

occidentalibus, Tischendorfium lectiones hausisse


in quibus

non mediocre

virorum

ell.

quas

uonnullas

rei eriticae

de Gabelentz

Dobrowsky
ex

cum

et

momentum

Loebe,

Griesbachio

I.

ad Mattliaei

Gothicas,

ex editions

Slavonicas ex

commimicavit,

Eduardi

adnotationibus

est,

de

iis

item

Muralto,

Anglo- Saxonicas ex Beniamin Thorpii editione,


quotquot

orien-

Franeicas

evangelium spectant ex editione

Audreae Schmelleri.

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS.
Tischendorfio patrum scripta in

patebat immensus laborum campus,


ei

minime

licebat,

rem criticam convertenti

quem

etsi

totum emetiri

tamen non potuit quin multa quae

in primis

vim habere \'idebantur ad negotium criticum adiuvandum


omni studio

susciperet.

Propterea quaecumque textus sacri testimonia ex tribus


primis saeculis supei'sunt ex ipsis fonSaecula tria prima.

.,

tibus

hausit.

Pertment hue patrum

apostolicorum opera, unde paulo saepius reliquis adferenda


erat Polycarpi

epistula.

Cum

Ignatio etiam interpolatae

38

II.

DE APPARATU CRITIC O.

eius epistulae excussae sunt,

cum Clemente Romano etiam quae

nomine circumferuntur Homiliae. Adhibita sunt praeterea fragmenta ex evangelic Hebraeorum vel Ebionitarum

eius

ve\

Nazaraeorum a veteribus

exscripta.

non

lustini

in evangelic potissimum Matthaei, habita est ratio

raro,

sed neque

ea neglexit Tischendorfius quae lustini nomini adscripta sunt,

Zenam, quaestiones

ut expositio rectae fidei, epistula ad

responsiones ad orthodoxos, quo librc saepe usus

Eius quidquid apud Epij)haniura


perhibetur,

id

item

lustino aetate proximus est Marcion.

epistula ad Diognetum.

esse

est,

et

omne

Tertullianum aliosque

et

diligentissime perquisivit,

unde

commentarius ad Lucae evangelium ac plures Pauli epistulas

magnopere
licebit

locupletatus

gnosticos

est.

Cum

quorum

multos,

eos

Marcione

componere
patres

reliquias

servarunt, ut Theodoti Antitactarum aliorumque Clemens,

Heracleonis Origenes, Ptolemaei Carjiocratis Encratitarum

Epiphanius,

aliorumque

aliorumque

Valeutinianorum

Irenaeus, Valentini

Basilidis

Marcosiorum
Doee-

Apellis

tarum Naassenorum Peratarum aliorumque Hippolytus

in

Philosophumeuis nuj^er repertis, ut praetei'eamus similia:

ex

istis

vero omnibus iucrementa apparatus Tiscliendorfii

petita sunt. Pertiuet

hue etiam

Pistis Sophia, liber gnosticus

saeculi fortasse tertii Sahidice scriptus.

plaeuit

idoneis

evangelii

quibus

protevangelii

locis

Item rationem habere

quod

dicitur

laeobi,

Pseudo-Thomae, actuum quae feruntur

Pilati.

apocrypharum litterarum luminibus ad

ipsos

patres redeunti, praeter eos qui raro adhiberi poterant, ut

Athenagoras, Theophilus, Petrus Alexandrinus, Gregorius

Thaumaturgus, commemorandi sunt Irenaeus, quem quidem


paucis

exceptis

novimus,

ex

veterrimo

tantum

Clemens Alexandrinus,

interj^rete

Origenes,

Latino

Hippolytus,

Dialogus contra Marcionitas, Constitutiones quae dicuntur


Apostolicae,

Methodius.

Ex

his

omnibus testimoniorum

multo plura eaque ipsa curiose delecta in hanc editionem


conlata sunt

quam

in

aliam ullam priorem.

3.

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS.

Nec vero

tribus primis saeculis acquiescendum Tischen-

immensam messem prae

dorfio videbatur, etsi

Clemente
pretes, a

iu

Lachmanno plane

quorum ex numero

Per-

persaepe consuluit.

ad patres quarti

eius

studiis

est

neglectos neque a Griesbachio

excerjjtos,

criticis

rectum igitur

et quinti

nominandi sunt Eu-

in primis

Didymus, Athanasius, Epiphanius,

sebius,

cum

reliquis

Irenaeo praebebat Origenes, cuius etiam inter-

et

Symbolis

saeculi,

S\)

Eusebii

Basilius.

demonstratio evangelica, pro multitudine locorum sacrorum


ibi

adscriptorum primo loco ponenda,

cellum

cum

contra Mar-

libri

tot ipsius Marcelli locis, historia ecclesiastica,

commentarii in psalmos

Esaiam

et in

(et in

Lucam apud

A. Maium), eclogae propheticae, fragmenta permulta ab

Angelo

Maio

edita,

ad Stephanum

evangelicae

magnoque cum
Eusebius

quibus

in

et

etiam

sunt

ad Marinum

quaestiones

saepissime

sunt: gra\ns etiam eo est

fructu adhibita

quod scriptorum antiquiorum multa fragmenta

passim usus

critici

mentem

venit in

servavit;

Polycratis,

Apollonii, lulii Africani, epistulae ecclesiae Viennensis et

Lugdunensis, Phileae,

reliqui quattuor modo indicati

editoribus neglecta.

in

omnes

per

paucissima,

cum

schola Alexandrina

de Trinitate.

manu

difficilem

usum

editionis Peta\danae index indicet

examinandus

paginas

fere

Didymo yero multum

etiam

plurima praebuerunt a prioribus

Et Epiphanius quidem

propterea habuit quod,

Sed

Dionysii Alexandrini.

Guerikii

profuerunt

catechetica et Mingarellii

lam sequuntur

erat;

liber

index

de
libri

triumyiri, yersati nocturna

yersati diurna," Chrysostomus, C}aullus Alexandrinus,

Theodoretus

quorum nomina

adscribenda erant.

simum nactus
septemdecim

est

Ad

aliquot

in

ex

codice

Matthaeum

transcripsit Guelferbyti; praeterea etiam

sium plerumque

drinum

magno

ratio est habita.

studio

millibus

Chrysostomum subsidium

Tischendorfius

homilias

locorum

eo

gra\'is-

saeculi

continente,

sexti

quern

codicum Moscuen-

Cyrillum autem Alexan-

libentius

excussit

cum ex

40

II.

DE APPARATU CRITIC O.

commentariis eius in lohannis evangelium, quae ad verbum


perceusebat, satis intellexisset textum scriptorum eius

Etiam

male ad nos pervenisse.

alterius Cyrilli,

non

episcopi

Hierosolymitaui, opus eatecheticum perlustravit totum. Item

Theodori Mopsuesteni fragmenta ex catenis collecta, item


locis multis

plura,

Chronieon paschale; item lohannis Damasceni

maxime commentarios

parallelis saeris

in Pauli epistulas et

ad easdem spectant, ratione habita in primis

maxime ad

eodicis Ru^^efucaldensis saeculi fere octavi; item

apostolorum actus

duplici
gelia

et epistulas catholieas,

paueitatem,

testimoniorum

quae in

textu ac triplici) et

Euthymium.

Ad

propter antiquiorum

Theopliylactum

(in

actis

ex

Oecumenium; item ad evan-

evangelium lohannis singulari studio

Nonni metaphrasim adhibuit; item ad apocalypsim Andreae


et

Arethae commentaria, quorum priora quidem non tantum

ex duobus codicibus

dudum

excussis, sed etiam

ex insigni

codice Coisliniano a se ipso Parisiis pertractato dedit.

Aretham vero dudum editum addere


memoria Crameri

licebat ea

quae

Ad

I'ecenti

industria in catena exhibuit.

Potiora igitur haec quidem ex Tischendorfianis circa


patres Graecos laboribus.
hibiti sunt, sive ipsi

Ex

iis

autem qui passim tantum ad-

pauca reliquerunt sive rarius scripta eorum

a Tischendorfio consulta sunt, notabiliores saeculorum trium

priorum iam supra commemorati sunt; addendi vero sunt


alii

quorum

permulti,

satis

erit

nominasse Amphilochium,

Anastasium Sinaitam, Caesarium, Cosmam, Ephraim Syrum


ex vetere interprete Graeco, Euthalium, Eutherium, Leontium

Byzantinum,

Marcum Diadochum, Marcum Monachum,

Maximum Confessorem, Gregorium Nyssenum, Philonem Carpasium, Photium, Theodotum Ancyranum, Tituni Bostrensem.

Denique hue pertinent quae ex


,,

subsidia critica.
in

in litterarum genere catenae

omnes Novi Testamenti

debentur curis
tissimi.

Quo

I.

A. Crameri,

catenis peti poterant

viri

libros

eminent quae

studiosissimi ac meri-

Octo volumina quae foras dedit, non pari

ilia

3.

quidem

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS.

iu.super catenis

dudum

quas

consultis

Possinus et Nicephorus recen-

tique

memoria A. Maius publicarunt.

libris

in

commentario

omnia,

Tischendorfius

excussit

pretio,

41

Prodeuut ex

illis

editionis huius Tischendorfii j^i'aeter

iam notatos, in quibus primum locum tenet Origenes

alios

fragmenta

propter

ad Ephesios, Aeaeius, Ammonius,

deperditi in epistulam

Apollinaris,

Geometer

lohannes

ex A. Maio),

(uterque

Gennadius,

Diodorus,

Asterius,

Hierosolymitanus

dudum

commentarii

praestantissima

Procopius

phori libris), Severianus, Victor,

Hesychius

01ym2:)iodorus

et

(potissimum

Mce-

ex

alii.

InLatinistestimoniisexscribendis semper atqvie inprimis

...

usus est Tischendorfius celeberrimo Sabatarii

I'atres Latini.

mdeque permulta

opere,

adsumpta sunt quae priores


non

banc editionem

tamen

ipsorum patrum

editio-

Praeter Irenaei enim interpretem, quern ubique ex


Cantabrigiensi

Harveii

Origeuis interpretes, quos certe saepe

contulit,

Lipsiensi

editionibus
hausit, et

passim ab eo

Stierenii

allati sunt

tacente vel

non

Hilarius,

Augustinus,

brosiaster

et

ex ipsorum operibus, Sabatario vel


Cyprianus, Lucifer,

satisfaciente, Tertullianus,

Hieronymus, Ambrosius

et

Am-

item Latine versi Archelaus et ,,Iacobus Nisibenus"

sive potius ut

nunc scimus Aphraates

ut praetereantur h. 1. Didymi Athanasii

item

editores praeterierant

proi'sus abstinuit a consulendis

nibus.

in

per actuum

aliorumque interpretes

maxime textum Beda; item ex magna

Gallandii collectione auctor


tianus, auctor libri

vir sapiens Persicus,

libri

de rebaptismate, Nova-

ad Novatianum, Caesarius Arelatensis,

Faustinus, Orosius, Orsiesius, Pacianus, Salvianus aliique.

In primis vero locupletare

apparatum

criticum

contigit

ex egregiis Victorini commentariis in epistulas ad Galatas,

ad Philippenses, ad Ephesios, ab Angelo Maio primum


editis,

ad quae accedunt

adnotationes
Itali

quae

alius Victorini (?)

ad apocalypsim

apud Gallandium; item ex fragmentis textus


antiquissimus

tractatus

ad

priora

Lucae

DE APPAEATU CRITIC O.

n.

42

capita praebuit, ex codice

Maio

Ambrosiano

rescripto

ab Angelo

erutus.

Ceterum in adnotationibus
octava loci

ipsi

ad quos

prioribus indicati sunt.

patristicis in

resjiicitur

hac editione

quam

longe accuratius

in

Hoc ibi maxime necessarium videbatur

ubi editiones accurato indice carent, ut in Epiplianio, in


Cyrillo Alexandrino,

omnino

erat

in

multis

Abstinendum vero

aliis.

eiusmodi ubi

indicationibus

commentarii ex

singulorum ordine exscribuntur, ut Chrysostomi, Theodoreti,

v/

lohannis Damasceni, Theophylacti.

Saepe vero ipsa verba

antiquorum, ubi singularem gravitatem habent, adscripta sunt.

4.

DE EDITIONIBUS.
Editionem Elzevirianam

anni

editiones posteriores Elzevirianas

1656 1670 1678)

1624

in primis

(passim

etiam

annorum 1633

Robert! Stephani anni 1550

et tertiam

(passim etiam Millii, Wetstenii), item Griesbachianam Davidis Schulzii curis auctam, Scholzii,

Lachmanni (editionem

maiorem, passim minoris ratione habita) ubique

Atque simul, ut iam ante

fecerat,

bachio magis minus ve suspectas vel


Tischendorfius

lectiones

omnes Gries-

commend atas

additis insuper passim

iis

notavit.

exhibuit

quae docta manus

Davidis Schulzii adnotavit.

Atque haec quidem de incrementis apparatus

critici

ex quattuor operum generibus.

JNIiuime ignorabat Tischen-

quam multa etiamnum

deficerent ut perfectus atque

dorfius

absolutus omnibus numeris esset apparatus; neque dubitabat

quin passim subrepseriut errores, sive ipsius incuria sive

typographorum, quod praesertim ad apocalypsim valde dolen-

dum

est.

Id vero ut

commentario huius

modo ad omnes

in

commentario

editionis

lectiones in

editionis septimae ita in

maximi momenti

est,

quod non

textum receptas qua nituutur

DE EDITIONIBUS.

4.

notatum

auctoritate

demum

Ita

appositi.

circa

tissimi

sunt

testes

vitari ac praecaveri videntur frequen-

apud plerosque commen-

qui

errores,

testes

aliorum (Griesbachii,

Elzevirianis

ipsisque

lectionibus

Lacliraanni)

etiam

sed

est,

43

Orti enim inde sunt

tariorum auctores invaluerunt.

quod

ex Wetstenii, Griesbachii, Scholzii ratione auctoritates veteres

non adscribebantur

ab Elzeviriaua

nisi lectionibus

Cui nialo nee maiore Lachmanni editione

talem"

textum

ortus est,

ac

orien-

tantum paucissimi iique non

testes

arbitrio delecti adhiberentur

error

subventum

cum ad repraesentandum antiquum

ex qua,-

erat,

satis

diversis.

magnus

rursus pleroruraque

qui orientalem constituebant Lach-

si

manni textum, iidem

modo

ullo

satisfacere possent

de vero

apostolorum textu quaerentibus idque circumspecte

ad

in apponendis testimoniis

editoribus

aliis

cum

et

Neque vero acquiescendum videbatur

religione facientibus.

tum

sine

cum

lectiones

Tischendorfianas

magni nominis probatas, sed

iisque

quidquid ab ipsorum auctoritate testium aliquam commen-

dationem habet, vel,

omnes

ut res exactius definiatur,

in uncialibus codicibus inventas,

invitis illis sive propria ratione sive

et

si

lectiones

quae etiam

reliquarum auctoritatum

praestant, in apparatu exhibendi con-

consensione aliqua

silium et cura erat. Consilium hoc erat, haec cura: in negotio

enim tam

late

praetermissum

menta

et

Neque

id

y.(u

quamvis iam

quod dictum
errores

est

in

Eiusmodi sunt

fxiu

d-eXtjai,

vufia

in

in nuniero

pro-riOrJ^rj,

tr

edituni

est

vuwr utvn,

ut

Tircc

iCwv pro

tyoiv,

Iohl5,7

in

est

anolrjuoa pro (cnodr]uoo, o vioG

jiro

y.airoi', t<fayiOfxtv,

Praeterita sunt talia plerumque, inulta

tamen

erat

enim etiam cur exhiberentur

in

in fg,

2Thess2,l,

quae omnia in A scripta sunt, antaTtilccr


invenerunt

est.

minime

avrcc&lovi'Tta Phil 1,27

tOfxtv, rjxuvaa qior)]a ItyovO)],

Tvloi pro ota arvloi,

tanldy/i'taor

su^jple-

non dubitandum

(quorum

^I'v/ija

ut

Prolegomenis

tantum ambitum habet ut etiam

quoslibet^

iiuwa pro xac tjucov

vfina
loa

esse,

passim

aliquid

difficili

emendanda contineantur

manifestos
^

tamque

patente

L,

ovToa:

tniwutr.

commentario locum

singulai'is

passim causa.

44

II.

formae

DE APPARATU CRITIC O.

liberioris legis

scriptura

differunt^

grammaticae ponuntur) aut quae leviter


universa

Deque enim incousideratae

eiusmodi

utilia docere

rebus

in

laudem, nee

sedulitatis appetebat

magis viros doctos librum adhibituros suum

mole quam

adnotaverit:

Tischendorfius

obruere

inutili

malebat: verura persuasum habebat

bonum

delectum

praestare

et suae id

in primis editioni eonveuire.

Siugularis
cernitur in

eo

quod secutus

autem

apparatus

Tischendorfiani

virtus

quod ad aliquot lectionum centeua

iudicii

est brevissirae ratio

exemplis eerte hoc conclusum

hoc vel illud praeferri aut

iri

reici.

Quibus ab

est reddita.

sperabat,

nusquam temere

Pertinet hue etiam quod

antiquorum grammaticorum passim adscripta sunt,

dicta

saepe ex Stephani Thesauri editione Didotiana.

non ingrata

fore arbitrabatur Tischendorfius

tuum usu quem ad modum

Denique

quae de accen-

in codicibus octavi noni decimi

saeculi similibusque observatur adnotavit.^


*

Hue

fri^o^)]a
(Ju

pertinent itacismi phirimi, ut

Lc 13,17

T"""'*^,

i]

;'A{A<oi

Lcl3,2 K,toig

o/^irom, xoivcu^ia, lotnovf.iii'oa, ^Xauon^u,

pro aot, TiQoatxoivovv, XfiTOv^yna, liTovQ-yfiK, oixttav pro oixiav,

(lrjj.iiov,

fyfU'coaxsi', naQuyfirfTcn, Xeiar, u^fiv)], item f et e

promiscue

posita ut tq((i'aiQ0j{}^rjOcii', item ueglecta adliteratio, ut ivnooad-tv,


i:V^Xe\puGa,rivyty.iv, OL'v^ovXt,op,vneGovToo.

Quorvim quidem omnium

exempla hand pauca data sunt, sed non constanter

notata.

Explicatur

de his ac similibus generatim in Prolegomenorum capite IV; quod

idem

fit

de ovto) et ovtojg atque de r tiftXxi'GTiy.ov, quorum utrumque

paucis tantum uotabilioribus locis in ipso commentario tractatum


^

Praeterea de editione hac octava et de

iis

est.

quae huius editionis

propria sunt vide infra Prolegomenorum caput VI,

2,

(4).

45

III.

DE LE GIBUS
IN

TEXTU CONSTITUENDO.

46

paginae

53
53 54

47

Textus depravatio antiquissima


Leges:
1.

Peculiaria pro siispectis habenda

2.

Quae orta sunt ex errore librariorum arcenda

3.

In parallelis dissensio anteponenda

4.

Lectio reliquaruni fons, probabilis

5.

Auctorum propria tenenda

56
57 60
60 63
63 64
64 68
54

41

III.

DE LEGIBUS

TEXTU CONSTITUENDO.

IN

constituenda textus recensione, Tischendorfius sibi has

In

leges scripsit:

Textus

petendus

est

ex antiquis

iinice

testibus,

et

potissimum quidem e Graecis codicibus, sed interpretationum

patrumque

miuime

testimoniis

neglectis.

omnis

Itaque

textus conformatio ab ipsis testibus proficisci debebat,

iam factum

est in

anno 1840

editione quae

ab Elzeviriana, quam receptam vocant,

non

prodiit,

editione.

ut

Testibus

autem diserepantibus primo loco ponenda sunt ea quae


tuentur

codices

Graeci

ad nonum

usque

fere

antiquissimi

saeculum

i.

e.

scripti.

a quarto inde

Rursus

in

qui vetustate antecellunt iidem auctoritate praevalent.

ut magnopere

auctoritas

augetur

patrum accedunt testimonial


^

Quod enim paucissimi

tur (nisi

OTiwa
etc)

habeat.

Non

testimonia.

ev^va

fj',

id facile

item vero

Ita

Mt6,25

ut

ac

nisi

a Graecis firmari,

ut

multae formae grammaticae

ortum putari ut
si

interpretationum

tantiim codices Graeci iique soli testau-

et svd-fo)a,

ita potest

Haec

non superatur dissensione

eiusmodi quod nou potest

est

et

ita

si

his

alter ab altero transcriptum

accedunt veterum interpretum ac patrum

<fayt]T8 sine

addito praeter s

nP

testantur

48

DE KEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

in.

omnium codicum recentiorum


e.
a nono saeculo usque ad decimum sextum

plurimorum

eorum

yel

qui

longe plerosque ex
fere

mille per

per varias

Graecam cum publica quadam

ecclesiam

manus variosque

saeculorum,

recentiores

qui ante annos

codicibus

fluxisse

iis

nequit,

publicam illam

et ipsos

Ea

constantem formam induisse.

et

priorum

dubitari

adhibebantur indeque

auctoritate

quaudam

i.

enim

Istud

sunt.

exarati

etiam

derivata

casus

fontium

ubi

et

vero forma

ab usu

est

consuleudorum

et

Ex quo sequitur,
emendandorum magna licentia erat.
cum antiquitatis laudem quae antiquissimorum codicum
lectionibus sine dubio iuest eandem posse recentioribus
testibus,

inesse

tum

quamvis id per

post

codices

minus probabile

se

octavum saeculum

aut parvi aestimandos non esse,

scriptos neglegendos

non posse numerum

sed

eorum prae paucitate antiquiorum testium

urgeri. Accuratius

vero banc in rem inquirentibus passim facile

codicum octavi saeculi

lectiones

aequiparare

vel

quinti,

sexti saeculi lectiones.

Syrum

pretibus

adsentientes

vel

codicum

antecedere

quitate

vel

demoustrare

erit

sequentium ipsa

et

sit;

Fit enim ut

illi

anti-

quarti,

ex

inter-

Sahidicum vel Italum vel Gothum^


etiam ex

habeant, vel

Quod

Origenem, Ireuaeum, Tertullianum.

Clementem,

patribus
si est

lectionibus

aliquo loco de priucipatu certantibus, non amplius quaerendum


est utra antiquior sit, sed utra praestet

Clemens Alexandrinus
interpretes

latt

syr<="

minime

diu

ante

est.

Mt8,18 o/lor pro noD.ova

quamquam
temerarium
^

Hi

codicis

Basilius,

Hos cum ab

aeth.

descriptus est peiiendisse

aetatem

Athanasius,

sit credibile,

obtinuisse

solo legatur lectionem

propria vi ac ratione.

Chrysostomus
aut

item

exemplar! unde

earn lectionem certe

vulgatamque

o/).ova, propterea

fuisse

quod

iam

certum

in codice B

apud antiques pervagatam habere,

est.

testes

maxime

praestant quod

non modo harum

inter-

pretatiouum origo ad secundum, tertium, quartum saeculum revocanda


est, sed

etiam, quod in usu earum critico gravissimum est, codicibus

quarti quinti sexti saeculi ad nos pervenerunt.

TEXTUS DEPRAVATIO ANTIQUISSIAIA.


Sed ultra progrediendum
faciunda

sit

vulgatam

antiquitate

tamen

manifestum

testium

depravatio

(natus

suum

Ad

a.

185 denatus

(denato

254)

a.

190)^

fortasse ante a.

textus sacri varietas

Cuius

exstiterit.

cum Clemente

est

testis

iam

ideoque in

nullum earn

superstitum

quaedam

superare aetatem ubi universa

ac

perantiquani

certum exploratumque habeamus,

esse
est

Quamvis enim permagni

est.

quam

quaevis lectio

49

luculentissimus

a.

220) Origenes

fere

cum

vel

rei

Irenaeo (scripsit opus

Tertullianus (denatus

a.

220).

quos quarto saeculo, quo ipso Sinaiticus Vaticanusque

omnium

codices

autiquissimi

Damasum

Hieronymi testimonium ad

Quod

exemplaria quot codices".

esse

videntur,

script!

accedit

paene

scribeutis tot

de Latinis

ille

quidem

una probat ab illorum ante Hieronymum tem-

dixit, sed

porum ingenio recte derivari documentorum textus varietatem


quern ad

modum

quae idem de evangeliorum textuum per-

mixtione queritur (vide post), ea communia prorsus Graecorum


et

Latiuorum testium

Praetereaque ipse

sunt.

Graecorum emendata conlatione sed veterum"

se

codicum

usum

esse

multum a lectionis Latinae


novum opus suum, satis innuit

dicens itemque prospexisse ne

consuetudine discreparet"

Graecorum

sui temporis

codicum diversitatem. Quae quidemi

textus

depravatio unde exorta

plura

sunt quae huic

clarum

est,

lucem

rei

dictu

aiferant.

est,

Satis

etsi

per

se

apostolorum fructos commercio alienos

a litterae scriptae veneratione, eoque minus iurasse

fuisse

litteram

quo minus auctores

profiterentur aut

lis

Liber tertius scriptus

190);
^

vide Iren.

Cf Euseb.

T(di'

Ti]r

^? 15

17

ipsi

quae foras darent

tribui voluissent: traditum nobis est

17.5

difficile^

primorum temporum homines quippe plenos

spiritus atque ijosorum

in

sit

Hist.

est

v,

summam

auctoritatem

Artemonem cum

iii,

3, ^ 3.

28, cui capiti titulus est:

'AoTBuwroG tuQtoiv i^ao/rja nQOiifjih-jutrwv.


Eusebius ex autiquiore scriptore haec

TiscHENDORF, N. T.

ed. 8.

asseclis^

Eleiithero episcoi^o (annis circiter

Cont. haer.
eccl.

aut orationis artem

affert:

4C

Ibi

neql
28,

dut xovto

50

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

ni.

Tatianum Marcionem
'

pia

qui

tareut,

quod studium
scimus,

perquam

scripta

veadi-

ecclesiae saeculis

mutando non abhorruisse

a textu

deinde comperimus iam ante Hie-

est;

(nati

apocrypha

duobus primis

ipsis

eos

credibile

ronymi tempora
esse

fraude

saepe

porro

invaluisse

alios textui sacro corrigendo studuisse

346)

a.

operam datam

primis

in

evangeliorum varietatem ad quandam revocareut

ut

maxime

unitatem, quod quidem ad textus evangelistarum

magnam vim

synopticorum confundendos

habuisse constat;"^

ac iure inde eoncluditur, quod in evangeliis licitum putarent,


id

Deque in

reliquis

ubicumque ex

libris

haberi potuisse criminosum.

saeculum

teitium

Alexandrino

esset

Deuique post medium

fere

Luciano

Antiocheno

quasdam

receusiones

Hieronymus

certe

visum

textus

quod

Gelasii

et

re

et

Hesychio

susceptas

esse

decretum

dicitur

Tuio &ti(iia yQ(a^(da a(^o(io)a tn^^alov raa ytlnarJ, }JyorTta avTcla


<iio)(}&(Dy.e}'(C(.

y.ai

on

tovto

jiovkojuivoa SvvciTKc fiad^fh'.

/.ir]

xaTailnudofxtroa avTwv Ityo) 6

yao

ei

na

x^ikrjGei

avyxofxiGaa avTwr

nnoo uU.i]}.a, y.uTa noXv uv evQOi


yovv eOTca tcc \4axkrjnuc^ov ToTa 06od"oVoi'.
jtoDmv Se loTiv fvTioQijadi Sia to (ftloTiuioa tyyiyouqd^ai Tova
iy.nOTov

tcc

avTiyQctqci i^eraCftv

ditt(fiorovvTtt- aaifxif(avtt

tu

uc'.i}^i]Taa iiVT(xjy

v(f'

iyuoTov avToh', wa uvtoI xcJ.ovai

TOVTtGTiv rjffccrtauava.

S-Mfisi'a,

ndliv dh tovtovO

to.

yarojo-

'EQ/j-orfiXov

yaQ Anokk(x)vi6ov ovdt avTcc iccvroia iari Gvfxcfcavcc.


(ViCfTi. yccQ Gvyy.Qirai tcc ttoot^qov vn ccvtov xaTaaxivccad^ivTcc toio
vGTEQOv Ticckiv tniSucGTQCcfffTGi,, y.ccl tvQiTv y.ccTcc nolv ccnccSovTcc. Etc.
^ Cf Euseb. Hist. eccl. iv,
29, ^6 tov dt cItiogto/.ov (faai
ov awciSii.

ToXflijaai

TCrccG ccvtov UtTaifQCCGCCt (fWVCCG,

re alius evangelista plus dixit, in alio quia

addiderunt; vel

dum eundem sensum

e quattuor

primum

aestimaverit emendandos.
et

in

accidit ut

exemplum

ceteros

apud nos mixta

Marco plura Lucae atque Matthaei; rursum

epist.

minus putaverint

alius aliter exjiressit, ille qui

legerat ad eius

Unde

hannis et Marci, et in reliquorum quae

Cf

iTTldlOQihOVUSVOV

,,Magnus siquidem hie in nostris codicibus error inolevit, quoddum

eadem

unum

(OG

(cum Heinichenio, non avTor) T^r t^g cfQaGtoiG GvrTcc^w.

avTuii'

in

TCC

aliis

in

quoque

sint omnia,

Matthaeo

lo-

propria sunt inveniantur."

ad Dam. cuius textus etiam Prolegomeuis ed. Tischeudoriianae

triglottae pag. xcvi sqq. insertus est.

TEXTUS DEPRAYATIO ANTIQUISSIMA.


non

testantur;^ ex quibus testimoniis

duumviros

exstitisse

est,

magnae codicum nostrorum

illos

diversitate laboranteni recenseudo

saeculis

emendarent ac

ex

sive

restituerent.

utut sunt, certum hoc est iam

Novi Testamenti textum,

Graecis

concludendum

tarn id

qiiam studuisse eos ut textuni mira iam

diversitatis auctores,

Quae omnia

51

Graeco

et III

qualis in codicibus sive

orbem

per

versis

IV

Christianum

circumferebatur, a puritate atque integritate plurimis modis

maxime vero probabile etiam illud est, nulla


maiorem quam ipsa prima, i. e. primo ac secundo

diseessisse;

aetate
p.
rei

Chr. saeculo, textus sacri varietatera esse exortam.

argumentum unum neque

Cuius

id levissimum sequitur.

Nota

Tandem commemorandum

sunt Griesbacliii verba:-

esse

censeo codices nonnullos e partibus longe dissimillimis esse

Alexandriuus

conflatos.

v.

codex recensionem sequitur

c.

aliam in evangeliis, aliam in epistolis Paulinis, aliam in


actibus apostolorum et catholicis epistolis."

tamen nequit

singulis disputari; negari

quattuor,

codices

quidem

qui

partibus ratione textus sui sibi

autem inde factum

quam

gelia,

est

epistulae

in

codicibus

Quae cum

consuescerent.

habex'e.

antiquissimi,

non aliam ac

eam dudum

nabc,

No^^ Testamenti

coniungi

restituendo

Hoc

hos codices transcriberentur.


libri

perveneruut

nonnullis

dissimiles esse.

ijisis

duerunt enim antequam

nos

singulis

totum

soli

quod quam rationem habent evan-

iuduerant antequam in

ad

ipsos antiquissimos

unciales

inter

comprehendunt

I^o^nim Testamentum

Potest de his

satis

ita

in

sint,

In-

in

unum

qui

testes

apostolorum

textu

dubiam auctoritatem possunt

Quod cum ad infringendam

pertineat praesum-

ptuosam eorum opinionem, qui verum

se

dummodo

vel

antiquissimos paucos

codices

tenere

iactant

etiam

unum

codicem omnibus reliquis non convictis ac refutatis sed


^

Utriusque verba vide infra, ubi de recensionibus textus exjilicatur.

^loh.'Iac. Griesbach, K. T. Gr. ed. 2, Halae


prolegg. sect,

iii,

sub fiuem,

a.

1796,

p. Ixxxi.

4*

vol. 1,

52

DE LE GIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

III.

spretis

simpliciter

sequantur,

addendum

turn

quod cum

iis

destinatum

maxime ad rationem codicum

unum

est

quae iam disputata sunt artissime

coliaeret,

nostroruni saeculis

quarto quinto sexto posteriorum rectius aestimandara.

signem euim inter codices unciales primi ordinis

et

cum

plerisque

reliquis

tantam

difFerentiam

textus

esse

In-

secuudi

eamque

maxime, per quodvis caput lection um

ut, in evangeliis

genus quoddam alterum Aegyptiacum, alteram Asiaticum,


etsi

nomina non

strandum

satis

facile

Haec autem

quadrant, distinguere possis, ad demonet

est

iam
nee

differentia

maxime neque

octavo iisque quae sequebantur nullo

EFGHKM cum

kabcd

similibus

argumentis

effici

consensione

quam

eum

in

ita

fieri

potuit ut

satis

ut

res

pluribus

magna

coarguitur

inter lios codices posteriores et Chryso-

Quod

alios esse constat.

ullo

modo

Quae

iam

stomum atque Theodoretum, item


peritis

ab

transformaretur quern codices

praebent.

potest,

in primis

enim sexto septimo

Saeculis

antiquitatis discrimine pendet.

textus codicum

demonstratum.

mvdtis

est

si

modo dubium

quarto exstitisse codices in

interpretes

Syrum Gotlium

habet, nee vero potest

recte

dandum est saeculo iam


summa rei simillimos codicibus
esse,

nostris octavi saeculi et sequentium.

Nee vero obliviscendum illud est, autiquissimos codices


Graecos nostros, quorum principes omnino sunt Sinaiticus
et

pro ea quae calligraphis Alexandrinis erat

Vaticanus,

sermonis Graecae ignoratione, non tam suae sequi aetatis

consuetudinem
fideliter

quam

longe antiquiora exempla plerumque

quamvis passim

vitiose

Quod ne ex

repetere.

opinionis arbitrio dictum videatur, vetat insignis consensio

quae multis
vetustissimam
esse

locis

inter Sinaiticam

Latinam

deprehenditur,

geliorum

interprete

plerisque

invitis

accedente

Syro,

etiam alio secundi saeculi

lectionem

passim

qui
teste.

reliquis

ita

et

testibus

antiquissimo

Curetonianus

Atque

Graecam

evan-

dicitur,

factum

vel

est ut

Tischendorfius secutus praeter ceteros codicum Sinaitici et

TEXTUS DEPRA.VATIO ANTIQUISSIMA.


Vaticani similiumque auctoritatem

lorum

scripturam,

certe

si

plerumque

53

non ipsorum apostoquae

earn

secundo

saeculo apud homines Christianos pro apostolica habebatur,

Certum vero

restituisse sibi ^nderetur.

est

probatissimam

secundi saeeuli rationem multo propius ad ipsam veritatem

quam quae

accedere

posterioribus saeculis in eeclesia circum-

ferebatur.

Quae omnia,

quis idoneis ac firmis argumentis

nisi

doeere contrarium poterit, ad eriticos labores religiose ac

prudenter adhibenda erunt, providentibus ne

rei

tam

gravis

ac severae fundamenta mediis in opinionibus atque erroribus

Videtur autem inde

iaciantur.

esse liaec,

summa

lex critica scribenda

ut omnibus locis ubi quid auctores scripserint

docta ratione aut iudicio

effici

quod antiquis

nequit,

probatissimum videtur fidenter

et

unice

seqviendum

ubicumque vero causae sunt graves atque ab

maxime

alienae,

quae aliud prae

alio

testibus

arbitrio

sit;

quam

commendent con-

firmentque, non id praestet quod testatissimum, sed quod


et satis

testatum et probabile

sit.

lamvero circumspieiendum

est porro

quae potissimum

gra\'ia videantur sive in auctoritate testium

in probabilitate defiuienda lectionum.

pensanda sive

Eiusmodi

fere

haec

videntur:
1.

alteri

Pro suspectis habenda sunt cum quae

horum testium prorsus

classium

peculiaria

sunt,

uni

vel

turn quae

quae ^ndentur esse certam indolem ab homine

docto profectam redolent.


2.

Arcenda

sunt

quae

quamvis

pluribus

probata

testibus

ex errore librariorum orta esse manifestum vel

maxime

probabile

3.

est.

Locis gemiuis

cum

Veteris

tum Novi Testament!

maximeque evangeliorum synoi^ticorum ad quos inter se


exaequandos priscorum hominum praecipuam curam per,

tinuisse certum est, testibus qui

consensum praebentpraeferendi

sunt qui dissensionem testantur, nisi gravis causa aliud suadeat.

m. DE LEGIBUS

54

TEXTU CONSTITUENDO.

EN

Probabilis praeter ceteras ea est lectio quae

4.

quarum ansam

etiam earum

dedisse vel

reli-

elemeuta in se

contiuere videtur.

tenenda

Studiose

5.

quae a ratione sermonis

sunt

Graeci auctorum Novi Testamenti proprii neque minus a


consuetudine uniuseuiusque horum scriptorum commendantur.

Quae
1

singula paucis illustrauda sunt.

Pro suspectis habenda sunt cum quae uni vel

horum

testium prorsus peculiaria sunt,

tum quae

clas-

homine

certam indolem ab

sium quae videntur esse

alteri

docto profectam redolent.

Unius

igitur

plurimis locis evangeliorum


suli possunt,

firmatam
esto

Mc

et

non cautum
quidem

baud leve

est recipere nisi

examine exacto

Exemplum

re prae ceteris implicita.

interpres

quod hunc locum

perquam probabile

eundem Lucae

ut

multi satis antiqui testes con-

iam Coptus

est,

ubi,

oi

aaxoi,

si

verum

auctoritate recepta sunt, nisi quod, idque

primit. Accedit vero


esse

Ibi verba anbXkvtai xai

2, 22.

quaeris, unius

praesertim

lectionem,

codicis

textui

fit.

eundem textum
e geminis

ex-

corruptum

Prorsus enim Matthaei textum,

proximum,

lectio

plerumque recepta

quem ad modum probavit


Tiscbendorfius
ad turbandum Matthaeum aliquam vim
habuit, cf comm. ad Mt9,17.
Porro quod L 102 legunt,

repetit,

atque etiam Marci textus,


,

corruptionis

D cum quinque

Matthaeo factae initium

sistit;

item quod

Italae codicibus optimis habet, id lectionem

Tischendorfo probatam ad frequentiorem loquendi usum

immutat,

leviter

conformans

una

ad

Matthaei

locum.

Denique haec dicendi brevitas opposita pleniori Matthaei


et

Lucae

dictioni

invenitur multis

Marco couvenit maxime;

aliis locis

ubi lectio non dubia

eadem enim
est.

Similes

sunt rationes propter quas verba plerumque addita aXla uhcv


vf'ov eiG

aaxam

-/.mvova ^h]tt'oi>

ex auctoritate unius codicis D

quattuorque Italae codicum antiquissimorum omissa sunt.

Ea enim

verba prorsus eLuca, apud quem nemo praetermisit,

1.

PECUUAEIA PRO SUSPECTIS HABENDA.


k*B

102

petita

videutur.

totam

sententiam primiim e

scriptam

factam

maxime

et

quod

eo

p.r^rtov

55

omittunt

Luca margini Matthaei

Item e geminis corruptionem

probaut.

duo Graeci cum pluribus Latinis eo

testes

ad-

clarius

ostendunt quod etiam Matthaei verba x) (^iqoteQoi awrrjplurimis

Qovvrai,

Lucae

ipsi

et

verbis

illata,

spuriis

Denique xan'om

eomplendae sententiae causa addiderunt.

cum n'ova jDermutatum eiusmodi


primum minus accurate ex parallelis

passim vel omissum vel


sententiam

ut

est
locis

adnotatam confirmet.
etiam

Potest vero

ut

fieri

quod modo pluribus firmatum


i.

iustae

stantia

quem ambitum habere


neque enim

dorfius haerebat;

omniiuu locorum rationi

ex paucissimis

testibus fuerit,

uno vel duobus receptum

e.

causa

constautiae

Quae quidem

sit.

con-

posset, saepe dubius Tischenfacile poterat lex scribi

quae

Pertinet hue in primis

satisfaceret.

formarum quas dicunt Alexandrinarum usus, quas quidem


sensim ex codicibus expellendi studium fuisse certum

Has

ex

igitur

antiquissimis

Mc 14,46

non dubitabat; confer sna^alMv


nomine
dorfius

Act21,27;

etsi

hac editione expulit Tischen-

k ductus in

codicis

duobus recipere

vel

tribus

est.

harum formarum verba non

Eiusmodi vero

pauca.

ex D solo, qui earuudem formarum usu praeter ceteros


excellit,

recipere

eiriQuwtjGuv

non cautum

ars^fQuvvr/tu

quae

auctoritate recipi debebant.

reaaaga

ztGasQuy.ovru,

omnibus pro testium

locis

Uno

forma aucto;'itatem codicis s

Item confer sQuwav,

duxit.

vero loco

Ro8,27 eadem

solius habet.

Ita constanter

scribenda

erant:

Simileni rationem habet alXu ante vocalem,

plerisque

re

interest

cum

all

commutatum

utrum locus

testibus utatur

aliquis

an paucissimis.

manet.

reGauQUG

quod saepissime

Qua

esse apparet.

dubius plurimis

Hinc codex A

antiquis

vel C aliam

in apocal}qDsi aliam in evangeliis auctoritatem habet.

ob causam

i8ov locis nonnullis in apocalypsi

iam N iam kp

invitis,

modo ABC, modo

AC,

AB

in

Quam

edendum
testes

erat,

habens.

m. DE LE GIBUS

56

IN

TEXTU CONSTITUENDO.

PoiTO haec regula hanc vim habet,

ut

sequi vetet

quos diceudi modos unius vel alterius codicis quamvis boni

ita

D participium

ut

Mt 20,30

clarum

etc

12,36

t^XeiUisv

-/.ai

quod etiam

fit

licet,

1,30.34.38.39.46.56

Mt 13,55

neque

cautum

recipere

anijk&or

xai

UTrr^lO^ar

y.ai

uv

ear

sav

ej^i

De

Maqicm

substituerunt Magia,

soli

Hinc nee Mtl,20 ex bl


MaQia formam in textuni

etc

Codex l epp. Paul, adamat


commutare, ut

indicativo

ibidem

fr

16,7

Quae

3,23 o eav nomrs.

et

tractanda

passim

ex c

est.

TTOQevofiai

Luca, qui an

in

2,16.

modum cum

iunctivum

potest,

25,25

exQu^ar

y.ai

Icifx^atm

vix dubitare

scripserit
of.

Lc 24,28;

Favent codices BCD fo'rmae Muqiu pro MuQian,

exQv^tj.

inde

favet, ut

tempus finitum trausferre consuevit,

in

rf/.ovaav

Iol2,3

fx()vi|

B tempori perfecto

Ita

proprios sciamus.

con-

Co 16,5

Col 3,13

emrQtTzei

omni cum studio

res

est.

quod dictum

classibus vero

cavendum

esse

est breviter ita definiri

recensionem

quidquid

sapiat

i.

e.

quidquid ab homine docto textum sui temporis recognoscente

profectum videatur.

s7Toi7](Jsv,

quamquam

non

tali

pi'o

in

x*^A%CDL

pro

tanta

sunt consensione, quern ad


videntur,

hausisse putandi

quens

est.

quam

textus

modum

ex communi
sunt.

Ubi autem

coniunctim

qua conspicui

etiam patriam eandem

quodam

Quod genus
diligenter

non potest

qui

totius

pro

sy.eQdrjGsr

al invenitur,

emendatione haberi;

praebent codices,

habere

Mt25,16

Ita

fonte

saeculi

lectionum

collectum

satis

grit

II
i*e-

sciteque

illustratum, luculenter docebit quoties lectiones ex nobilis-

simis codicibus petitae sine dubio reprobaudae sint.

clarum
ac

est

diversae

si

quae ab antiquissimis

jiatriae,

Contra

testibus varii generis

quae in versionibus

et

scriptoribus

certius faciliusque cognoscitur, coniunctis exhibeantur, ea


facile singulari studio in

textum pristinum

illata videri.

non
Sed

quaestio de recensionibus textus vel classibus testium statim

paulo accuratius tractabitur.

QUAE ORTA SUNT EX EEEORE LIBRAE. ARCENDA.

2.

Arcenda sunt quae quamvis pluribus probata

2.

ex errore librariorum orta


probabile

Ab

est.

dubium. Multa

sunt

visa

quae

uncialibus

9,15

antiquitatis

ad codices

Errarunt

effictis.

saeculi

IV V VI

sine acceutibus,

afferentur
scripto-

librarii scribentes

OTXNXTTXpOH

Item omittentes

picT^xiKxiH ico7,34 et o
T^OICOIC Mt9,28. Contra
post

generis.

ad sirailitudinem librorum

pro

Mc2,20.

et

sunt

Exempla tantum pauca

adhibitis litterarum formis

O'TXNXpeH

gnaris peecata

alius

continuaque scrii^tura,

raris punctis exaratos.

rum summae

parum

rei

prorsus

res iudicanda in primis est

litteris

ut saepe planissiraum

sit,

ita alibi satis est

Quae

testibus

manifestum vel maxime

esse

errore librariorum quid

librariis

57

eandem locutionem addunt

xai

in

MeMG

XGreixy

rs in

Mtl9,8

Mt

codices

Item

tg.

km

scribentes

xrrexoioieN pro xrrexoieN mc12,25


etOypXNa3XNCOproOypxNCJDApoc5,3.
Quod Mt 1 3,55 ovx( pro ovx substituerunt, id facillime fieri potuit
cumscriptum

sam

potius

esset

fii]

OyXHfViHP.

quam

firizi

legendum

Propter eandem cau-

est Ioli7,31,

scriptum

estenimiMHrrXeiONXubiMHTTiuMHTI
mutatum
est

Quid quod

est.

TTG'r\IOI Mc5,7?

videtur

i^iSii

in z

HXOG.
est

in codice A ex

Mt 17,12

Item errore

Item confusa sunt

et

r/

mcii,3i, item

nreiNXCyiVlXC
etiam passim

CXQ3

et

di

H MXCeCQ KXI
CKXI 2 Co 1,22. Facillime

ortum

excidisse

M,^M

Mt 17,12

ubi

l<XI,XlGXO

in

vfUKx

GXCJD

ocxHeexH

Iol6,2,

facile

in

pro

Facillime praeteriri potuit

rizorxn^o

librarii

qui locus sic habet:

ocxNoexHcxN

CXNI.

TTI 6K/JO

oxrroK

in

quem ad modum

permutata sunt.

fieri

potuit

autem

ex

Ex

H MXC
OIC

in

58

DE LEGIBUS

in.

codice c ortum est

OIC

scriptum

Lc7,13

j)ro

in

est

-IC0H.

Loco

et ti fluctuat, errore

scriptum existimare

id

aov

Conflisis

et

a&tj

eCrF/VXrXNICON
Mt7,14

ubi lectio inter

ott

^\ HnHCO^PI
^\^"T^l~iC^T^l.
N

antiquissimo pro

Litera

licet

Quod

mutatm.

in pluribus codicibus scriptum est

ortum videtur inde quod

bis

OHh/JeNH

ad lTh2,7 ubi

eHMeNNHTIIOI

in

Lcl8,5

Act 1,3.

celebri

legitur codicibus miiltis

niOl

TEXTU CONSTITUENDO.

IN

t>]v xtjqu ravtrjv,

XH PA. exeunte versu positum


quem ad modum etiamnum

erat in antiquiore exemplari,

est

in codice L, postque omittebatur lineola litteram v significans.

Mt 20,23

scriptum
ut

ftierunt,

redderent

factum
alia

ad

ipse

ovx

eiolv

Io5,44

Act 13,23

Apoc3,7

vere ut dicerent,
o

et

CO

Ko

Coniecturarum

exemplum

-ixoi

esse

additoque

pro

Sed
qui

emv
Exempla
yuQ

nee

ex

licet

-fioi

esto

legibus

invitis

lPe3,7 ubi quam

datum
i

sol-

At

iota

plane non

nostris

usu ad

ita

antiquitus, con-

adscripto.

codicibus

alieno

lTi3,16

habet voluerunt

insuper

adscriptum in antiquissimis
habetur,

ov

2 Co 5,3.19

14,22

difficultatem

avvxltjQovofxoi

fusis

ex

commentarium.

cf

13,3.

palaeographicis factarum
lectio

all' oia.

e.

Augustinus,

et

Mt 18,20

errore
jccq,

i.

librariorum illustrantur in Tischendorfii notis

erroris

Tit 2,7

codicis

interj^res

Simili

aliis.

est

.VX/VOIC

est

scripta

aj)ostolica

transferre.

Duo

vitiorum genera sunt quae non pendent a palaeo-

Alterum omissiones per

grajjhicis rationibus.

spectat,

scriba

vel simile

iniuria

quam
menta

a syllaba vel verbo ad similem syllabam

verbum

Hoc tamen

sunt

nonnullis

caute

b/xoiote'lsvtov

transiliente,

saepe

abusi,

quae
ut

intersunt omittente.

Mt 27,35

ubi

omissionis causa videtur esse.

utendum

sit

sine dubio spuria

-/.hjQov

Eo enim

apparet inde quod multa addita-

ex eadem lege

tenda sunt, quale est quod Io6,56 codex

in

textum admit-

habet.

Alterum

QUAE OETA SUNT EX EREORE LIBRAR. AECENDA.

2.

Huius generis ut

errores ex itacismo ortos complectitur.

plurima plana sunt,

Hue

confusum, quod in

id

autem

qui
8rj

Philemll

ab

et

pro

litterarum

conftisio

habet codex l

mannus

substituendam

ij.

ortum

itacismo

ab

et

lectionem

ad 1 Co 6,20

quod Lach-

avaneiQovo,

codicibus posuit pro

Cuius lectionis

est.

iis

vim habuit

contrario

Etiam

dtj.

Le 14,13.21 ex

bis

ex

oovG,

pro

8ei

KM

Potest

esse.

ad

ibi

aoi

infrequens

probaut

ds

2 Co 12,1;

et

si

av

aoi.

codicibus

in

dsi

qui

iis

cum

gv

ibi

non ultima causa videtur

adhiberi.

delent

aoi

12;

et

AC similibusque baud

ipsis

textus

turbati

est,

sunt quae ambigui quid habeant.

ita

haec spectant:

59

avuTrtj-

nisi

ille

occultam quandam causam habebat, debebat alia multa

eaque saniora ex codicibus recipere.


in

primis haec:

?i

inter se permutata.

pro

ex

pro Xiav,

pro

yaXi).aioi

r/

cum

oi

quaedam

rationibus

Ita 1

etiamsi

dorfius,

mutare in

est

etdi

loci

quas vocales

invenitur,

codices

unciales

nisi

forma

pro

eysiQs

omnes -G&e
esset

sustentaretur.

antiquorum interpretum auctoritas.

tuerentur,

atque etiam

Talibus

locis

Ita fluctuant

At interpretum nemo

multi praebent.

insignis

non dubitaret Tischen-

ipsum aptissimum

lPe5,1.2

praestat,

alteri

ratio,

qualem

aTzeyeG&s

proxime
Propterea

Mt 10,29 et Lcl2,6 nccXsirai et ncolsite, quod


apud Mt KEKL etc (in comm. non notatur)
aliique

et

ei

vel -Xttai,

permutatas

alterum

altioribus

Pe2,ll

-g&ui, nisi

similitudine

Ad

yaX.

codicum habenda

constantia

ey(Qai habet.

-Xeirai

confusum, quo nihil frequentius.

scripturae

est

magna

pro

iGQurjhjZai

gv,

communi pronuntiatione per

ubicumque

saepissime

omriQerai pro vnt^gerai, roia evdo^r^a pro -^oia,

>^ds(,

accedit ai

vix

Omnium

tj.

Ita igitur antiqui libri praebent ^

av pro Goi et aoi pro


Isiuv

oi

Confiinduntur autem

posterius
in

Lc A

aliter

ac

noiXenai vertit.

Ceterum
lectiones

magno

in

errore

illi

sunt

qui

variantes

plerasque a librariis putant codicibus illatas, et

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

III.

(iO

quam ut quaerant
quid ex iuventis librario potuerit in mentem venire. At multo
plus ad mutandum textum valuere hominum non indoctorum

cum

indicant nihil antiquius liabent

ipsi

qui versante^ volumina sacra in primis sapere sibi

studia

videbautur hoc vel illud corrigendo vel certe adscribendo


in

unde post

margine,

obliviscendum

quales

rouymus

quod dicunt

manu
et

dioQ^'ov^isva sive,

Ad

emendatio.

eluxerunt

Latine

indoctos

librarios,

codicibus nostris

nobilissimis

quorum
nee

qui

plures

videntur,

scivisse

satis

nimirum quae

fliere:

hominibus saepe visa

Alexandrini,

calligraphi

viris

illis

debemus quorum utrisque

priscis

dicitur,

ab

quod praestat, propria

suae in corrumpendo textu partes


nobis corruptio

Gal 3,1)

ad

Propterea codicum scriptores

indoctos ponere

et

claros,

Etiam quae Hie-

exemplaria",

Pierii

et

per priora

doctrina

et

Mt24, 36

(ad

scripta credenda sunt.

doctos

studiis

Pamphilus.

et

commentariis

in

Adamantii

laudat
sive

Origenes

erant

viros

Nee

textum.

inrepsit

sacris describendis

est textibus

operam dedisse

saecula

ipsum

in

numero

in

Graece

nee

sunt

referendi

et Graecis

est

ex

Latinis multo

et

quam emendatius scripti.^


Locis geminis cum Veteris tum Novi Testamenti maxime-

pulchrius
3.

que evangeliorum synopticorum, ad quos inter

se exae-

quaudos priscorum hominum praecipuam curam pertinuisse


certum

factum esse in

Similiter

qui consensum praebent praeferendi

est, testibus

aliis

scriptis

quae martyrium Polycarpi subscripta habet:


fitv

Faioa tx roir EiQrjrniov

Sf 2o)y.QaTr\G ty KooirO^oi

Eycj Jf

nnhr

apostol.

opp.

fasc. 2,

p. 166.

ed.

Calluisse

Alexaudrinae

vei'o

fj.iTByQu\jJKTo

tov ITolvxccQnov

Byo)

tx tiov ru'iov amyoaffcoi' fyQUijia

Ix tov nQoytyQniAUhvov tyqn^pa.

Gebhardt,

ai'tem,

Numerorum ex
lOJCd'i'OU

ITiorioa

fxad-riTov

testantur

liiculenter

Tavra

Harnack,

Zahn,

Lipsiae

a.

Patr.

1876,

etiam

monachos elegantissimae scripturae

insignis

docet subscriptio codicis palimjjsesti

Tischeadorfiano

^OVK/OV GfQyiov.

facti

Petropolitani

quae

sic

habet:

IN PARALI^LIS DISSENSIO ANTEPONENDA.

3.

01

sunt qui dissensiouem testantur, nisi gravis causa aliud


suadeat.

Haec
niorata

est

veruni

testes

iudicarentur nisi per se

tenere

Cum

uullius aut perexiguae auetoritatis essent.

documentis,

nibus

excepta

classe

textuum permixtio multo antiquior

autem om-

evangelicorum

nulla,

saepe recepit Tischen-

sit,

textum id quod ex hac lege praestabat,

dorfius in
testibus

comme-

lex ita observata est ut dissensionis quae

iis

quos

plerumque sequebatur aut

alibi

invitis

testibus

huiusmodi nonnisi paucis adstipulantibus. Exempla innumera


sunt,

maxime per totum Marei evangelium nee


;

commentario iudieata
hoc loco urgendum

Qua

unum

re

praeter cetera

Cum enim saejDe locis geminis ea ipsa

est.

unde derivata \ddentur, sunt qui a

verbis

gravem

causam sumant.

defensionis

Ut enim per

x-ident.

interpolando

textui

scribendis alienis

se

facile

differentia

At miuime

ab

intellegitur,

rectum

illi

operam dabant non nimiam

qui

iis

in tran-

quamvis similibus religionem postulandam


quos ex

loci sat multi,

ita

esse,

in

quae in suspicionem spuriorum veniunt paulum differant

vei'ba

quae potissimum ad textum

sunt

eonstituendum valuissent.

raro in ipso

transcriptione vel in

tali

multis vel in paucis codicibus corruptos esse planissimum


est,

modo

docent quanta in hoc interpolandi

licentia fiierit.

Eiusmodi exempla sunt: Mt27,35 ubi formula lohannis

19,24

iva

1,

'/Q(i(ptj

ti'anslata est ut scriberetur

de

ti^v

la^mv

sequuntur

t'ra

TzXriQco&ij

verba 19,34 alX

ubi lohannis

uvtvv

prudenter in usum Matthaei

7Tlt]Qco&tj

hvhv, ad

Mt

Uvtev avrov

ti]v

TzlevQuv
^-oyyriv

Mel 1,3

diiferunt.

ubi

habent

est:

y.u&(OG

tav atQuricotoJv

sic

translata sunt:

dta

ubi

pro

ri

quae quidem

ex Matthaei

TihiQco&ij

7^

tav

due

7rQ0(fr/rci)v

nvteirs

cdloa

Luca 19,31

et

a adscripta

vuCcoquiog

verbis
etc

tovto

quod

Lc2,39 ubi D
tov TTQocfr^rov on

d-r^Gfrca,

(ytjB^iv

^Myjrri

nXtvQuv, similiterque quae

8iati Xvers.
eQS&ij

Mt 27,49

eia

a multis exhibetur ti Xvers tov TimXov,


tluxit

to nr^&tv.

2,23:

derivata

xXtj-

OTzaa
sunt.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

ni.

(>2

Lc5,14 codex d additamentum longius habet


Item
quod paulo liberius ex Mcl,45 exscriptum est.
Le9,43 et 50 in jjluribus Latinis testibus et Gotho
Similiter

additamenta ad locos parallelos libere

inveniuntur.

efficta

Cf etiam ad Le6,42 17,36 19,45 22,47 Mc6,16 13,14


Mt8,13 17,21 18,11 21,44 23,14 24,41. Cf etiam
Gal 4, 17 ubi r nQsirra

adsumptum

quo

est,

aut ra yaQ. ra -AQBttrova

cautio

adhibita

paulo alio

est

jjf^itQai

TQEia,

et

in

et

Marco

et

Mt 15,32

et

Ex

Mc8,2

neque

aliter

scriptum:

modo locum
codicum

de lectionibus

iudicari potest.

aliquot

loci

Lucae tum permulti evangelistae Marci habent,

cum

Mt27,34 aut ohov Marci aut

alterutro consentire debeat.

oiua Lucae

Tischendorfius vero ohov probavit.


praeter evangelia ratio
e vv.

genere

neque com-

fluxit,

Origenes eodem

ij^se

ubi lectio ita comparata est ut


Ita

est,

ut

probandum

Videtur Lucas

scripsisse

cum

ipse

vero h.

statim V.

1.

id esse

40

Act 5,34 ubi

ar&QioTiuva

dici in

cum

promptu

est
erat.

av&QOJTruva

v.

40.

ex mente Pharisaei;

auctor suo nomine narrare videatur,

usurpatur.

non depravata

est;

Similis aliorum locorum

35.38 petitum videri potest, item aTioarokova e

mutatum

xk

verteretur,

frequentissima.

Singularem ea in re difficultatem cum


Matthaei

yuQ.

Nihilominus magna

legit.

ex manifesta emendatione

Matthaei expressit;

ra

aut

libere

k et in miuusculis multis legitur,

in

mendari potest, etiamsi

esset

tqho

quod enim apud Mt


'tlfitQaa

Co 12,31

ne haec lex in abusum

est

abutendi

occasio

interpolator

loco

ftsiXova

cum

ex

yuQlafiata

nobiliore anoaru'kova

Contra vv. 35.38

propterea

quod

In Marco vero

id

quod quidem

lectio

av&QaTiwv

ex ore Gamalielis

ita versatus est

Tischen-

Marcum

plerum-

dorfius, ut et testium auctoritati cederet et

que, exceptis excipiendis, brevius reliquis scripsisse poueret.


Veteris Testamenti locos quod attinet,
est

Romanam

minime

satis

sequi editionem, immerito plerisque codicem

Vaticanum exprimere visam, neque

ipse

satis

est

codex

LECTIO RELIQrARtnVf PONS, PEOBABILIS.

4.

63

LXX

Vaticanus, sed conferendus est apparatus criticus ad

Quod cum

interpretes.

neglectum

esset,

autem magna

proclive

editio

erat

Rursus

vero aberrare.

saepe

diiudicandis

lectionibus

in

Holmesiana apparatum

imper-

satis

fectum habet; propterea ipsa documenta antiquissima certe


ubi gravius aliquid in censum venit adeunda sunt.
in

commentario passim notata

ij^so

est

Igitur

LXX

quae apud

varietas inveuitur.

lectionis

Probabilis praeter ceteras ea est lectio quae reliquarum

4.

ansam

dedisse

vel

etiam earum elementa in se

con-

tinere videtur.

Hoc
regularum

quod

omnium

latiore vel latissimo sensu accipietur,

si

principium

alius aliter iui-e

Quam

sequaturque.

haberi

quidem

poterit;

sed

eiusmodi

est

suo, ut cuique \ndetur, definiat

rem quae Griesbachius^

in

disseruit,

pleraque recte se habent bonaeque frugis sunt, sed sunt etiam

Quapropter yidendum

quae magna ambiguitate laborent.

cum fiducia ad locos applicetur tales ad


quos vel non vel parum quadret; ad quos vero spectet et
quo eos modo ad verum perducat, facilius exemplis illustratur
quam certis praecipitur regulis.
est

ue lex haec

Mt 20,23 addunt

codices

gatae, Syrus Curetonianus


videatur:

ova

non

potuit,

tariv

i^ov

vfilv,

dovvat

codices unciales fere omnes,

^ndentur

notare.

Ad

Christus

vtuv.

ov8e b

quod verba

hoe dare
omittunt

v'ioG

Christi inscientiam

hoc valet praesertim testimonium

versionum Latinarum, cum ecclesia occidentalis aliud


voluisset,

quae phrasim a

Ad Mc 13,32

Vul-

ne Christ! potestas minor

Mt 24,36

his personis.

uno except

Italae,

filioqiie

in

non sublata sunt verba

Credo

illo

fortasse

facile

addiderit.

quod evange-

lium Marci minoris putabatur.

Mt 24,38
AKvafiov:
*

sect.

quae

receptum

est

lectio rationibus

pag. lix

Ixxxi.

ttqo

rov

duabus corrigenda

Griesbach, N. T. Gr. ed. 2, Halae

Ill,

raia

rifitQuia

a.

1796,

y.axa-

librariis

vol. 1, prolegg.

64

videbatur,
vel

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

III,

aliis erat

nimium longe

exactum.
rov

diluvio praecedens;

correxerunt

Illi

TM

iv

ovTza

goi

ova:

que additum
interj^retes

tzqo

rjfifQaio

rov

vel

Xf-'yco

Gt^f-ie-Qov

ifiuv

fist

viri docti

Io7,8 scribunt codices multi

ava^ai'vM,

ovtzoo

dixisse videatur.

Ambigua

erat satis

sane

modis permutaverunt

dogmaticis ducti.

pro

exeivaiG

ijiA^QaiG

afif/i'

TiuQudeiGcp variis

rationibus

non

aliis

taiG tzqo tov xatanXvGfiov.

fH8ii>niG

Lc 23,43 verba
iGij

nimium exactum

tzqo rov vel

ijfAt'Quia

vero

hi

Miray.XvGfiav:

\]f.ieQaiG

tempiis significatum

ne lesus posthac falsum

Vide etiam lac 3, 12.

dici

potest ratio loci

legitur:

cocr

Lc9,54, ubi plerum-

'HIiug

xai

molrjGev.

quidam dempta putarent, ne de

Ea cum

gloria Heliae

detraherent, turn Tischendorfio sic videbatur, ista esse textui


intrusa quo lacobi et lohannis violentiam excusarent.

quod minime ineptum


Heliae

causa

agi

erat; frustra vero

cum

videtur,

illis

testata

Id

verbis deletis
res

esset,

cf

2 Reg 1,10.12; praetereaque tautus propheta omni excusatione maior videbatur.


5.

Studiose tenenda sunt quae a ratione sermonis Graeci

auctorum

Novi

consuetudine

Testament!

uniuscuiusque

minus

proprii

neque

horum

scriptorum

com-

mendantur.

Quae ad banc legem disputanda sunt


poseit rite absolvantur, ampliora sunt

conveniant.

omnia quae

quam

res

ut huic loco

Potiora sola indicantur. Universam Novi Testa-

menti dialectum quod


dorfius eos qui
dialecti

ut

ab

attinet,

errasse existimabat Tischen-

his sacris libris

quaecumque Alexandrinae

plerumque dicuntur studiose prohibenda duxerunt,

vel certe

non tolerarunt

gari Graeco sermone

nisi

pauca quae dudum ab ipso vul-

non alienissima videbantur. Quae enim

huiusmodi multa ex codicibus vetustis passim allata legebautur,


ea non deberi nisi librariis Alexandrinis opinabantur, nee vero

ipsum Novi Testamenti textum

mirum hoc

erat,

fuisse

Aegyptium.

Qua

in re

quod qui Novo Testamento Alexandrinas

AUCTOEUM PROPRIA TENENDA.

5.

formas

easdem

abiudicarunt,

65

addixerunt

libenter

LXX

interpretibus VeterisTestamenti, in quos utpote Alexandrinos

bene quadrare contendebant quod non quadraret in apostolos,


nullis gravioribus

Novi

viilgatis

quidem plerique argumentis

illi

Quamvis

Testament! editionibus.

et Veteris

nixi nisi

autem nemo negaverit, Alexandrinum dicendi scribendique


genus Alexandrinis hominibus proximum

dum
tum

est

cum omnes

ludaeos

allata

legimtur

Accedit

textu?

pependisse a

Quid quod ex hac

interpretatione.
locis

tempore Graece loquentes

illo

maxime

scriptores sacros vel

in\dto

vel

dialectus

quod,

eoncedeu-

fliisse,

LXX virorum

Novi Testament!

tot

Hebraeo

negleeto

certe

non modo

Alexandrina

ludaeis sed omnibus qui per Aegyptum, per Palaestinam,

Syriam,

per

loca Graeco

Asiam minorem

per

eoque vulgar! sermone circa aetatem Christ!

utebantur communis fuisse videtur:


fere

quae cireumiacent

et

cum Novo Testamento

quod multis eiusdem

id.

antiquitatis

monumentis, ut

papyris et inscriptionibus nuper in lucem protractis, probari

Quod

potest.

vero

ab

editis

libris

sumpserunt, id in magno errore positum

Vetus Testamentum

Alexandrina,

tot

Testamentum habebat? Propterea quod


potissimum codice, hoc

editum

erat.

apparatu
Parsons

recentissimis

argumentum

sacris
erat.

Cur enim

non item
illud

Novum

ex Vaticano

Erasmi codicibus

Adhibito vero diligenter Veteris Testament!

quamvis

critico

publicarunt,

imperfecto

satis

apparet

quem Holmes

et

formas

de

plerasque

quibus agitur in Vaticano similibusque tantae antiquitatis


codicibus

obvias

codicibus recentioribus

Vetere Testamento
videtur.

Ceterum

Novo Testamento ex
esse expulsas. Hinc quibus testibus
habetur, eosdem in Novo sequi tutum

pariter

fides

si

atque

in

grammatici Alexandrini potissimum hoc

egisse putandi essent, ut

quae aliunde accepissent scripta ad

suam ipsorum consuetudinem transformarent,


esset

profecto

mirum

quod non Aeschylum vel Sophoclem, Platonem vel

Aristotelem aeque ac sacros scriptores reddiderunt Aegyptios.


TiSCHENDORF, N.

T. ed.

8.

5C

66

III.

Cum
dudum
ab

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.


vero multa quae ab Alexandrina dialecto esse

a nonnullis duce potissimum Sturzio^ crederentur,


pluribus

aliis

non essent

nisi in perpavicis

nee ex

ipsis

iis

propterea

essent

reiecta

Aegyptiacae codicibus

originis

magna cum

quod inventa

fide collecta, illud felicissime

quod nuper numerus antiquissimorum de

accidit

his rebus

testium egregie auctus praetereaque prineiijis Vaticani libri

quam

usus multo plenius

tantum

est.

Nee enim

Novi Testament! codices huic causae pro-

ipsius

fiierunt, sed

antea exploratus

etiam qui ad antiquissimos Veteris Testamenti

Quae

codices accesserunt.

exemplo

res

Formam

illustrabitur.

tQavvkv hucusque repudiandam censuere jDlerique, non ex-

cepto Mullachio docto auctore grammaticae dialecti Graecae


vulgaris,^ docentes

cibus

non

modum

illi

quidem inventam in paucissimis


Cui

esse nisi a librariorum vitio.

oi^inioni

favebat quod codex Alexandriuus illam

codi-

non ad-

formam non

semel vel bis sed locis et Veteris et Novi Testamenti plerisque

lam vero

tuetur.

in

multo pluribus utriusque Testamenti

antiquissimis codicibus et in codice Sinaitico et in Vaticano

codice inventa

negabit,

e.

i.

ptorum

quam ex

potuisse

nemo

Graecum

fiierit

veteribus litterarum monumentis

a pristino usu proptereaque

ab ipsorum

omnes; neque quae supra codicibus quarti quinti

saeculi

cum

Sturz,

Frid.

codicibus saeculi

Guil.

De

dialecto

octavi ac sequentium

Alexandrina ratione simul

habita versionis librorum Veteris Testamenti Graecae, Lipsiae


(est
a.

pars prima);

a.

Lipsiae
^

1794

a.

a.

1786. 4

Disputatio altera de dialecto Alexandrina, Gerae

1788; Disputatio

Gerae

scri-

multo propius abesse iudicandi sunt quam

libris

reliqui

dici

Eiusmodi vero in rebus antiquissimi codices a

discere.

sexti

ita

quis quid semper et ubique

nisi

praecipere malit

vero

Hinc Graece

est.

tertia ...

et

Gerae

De

dialecto

W.

A.

a.

1793; Dis2)utatio quarta...,

Macedonica

et

Alexandrina

liber,

1808.

Mullach, F.

Graimnatik

der

sprache in historischer Enttoicklung, Berolini

griechischen
a.

1856, p. 21.

Vulgar-

5.

AUCTOEUil PROPRIA TENENDA.

67

comparatis de dubia antiquitatis laude lectionum quae in

inveniuntur

prioribus

In eo enim

maxime

praestantia,

quod

fuerit

cernitur

certius

sacris

libris

disputata

valent.

codicum nabc similiumque


docent quae ab

reliquis

forma

hue

etiam

sunt,

initio

Quae quo

grammatica.

iure

Aegyptiaca sive Alexandrina fiiisse contenditur,iam dictum est.


Praeferri vero

hac in re antiquissimi codices debent

duas potissimum ob causas.

Prior

est,

quod per

om-

se

nino probabile est Graecos describendis codicibus occupatos


id sibi

curae sumpsisse, ut quae ab antique usu ac lege,

ab excultiore dicendi genere remota invenirent corrigerent:


id

quod maxime in

summaque

libros sacros cadebat,

auctoritate habitos.

summo

illos

honore

Circumferebantur atque ad-

hibebantur horum librorum codices in ecclesia Graeca: hiuc


fieri

ne potuisse quidem videtur quin

viri docti, qui vel in de-

scribendis vel emendandis exemplaribus suas partes habebant,

barbara id genus amoverent. Fieri id eo magis debebat, quo

magis auctoritas
Altera causa

positum

est

ecclesiastica atque disciplina invalescebant.

est,

factum

quod plane demonstrari


esse.

quod

potest id

Sensim enim Alexandrina, ut

lioc

nomine comprehendatur quidquid a puriore vel antiquiore


Graecitate discedit, ex codicibus expulsa esse, non

modo ex

eo discitur quod iam inde ab octavo saeculo vix unus vel


alter in

modum

observ^are

saeculo

licet

quomodo

sexto

et

servando,

vetustiorum scriptus invenitur, sed etiam

aliud

fluctuare

prorsus

plerumque commutando.
ortum quod
manebant,

alia
alia

singula

coeperint,

eiciendo,

Qua

aliud

aliud

quinto

quidem con-

certe

saepe

vel

in re discrimen inde videtur

exemplaria privati magis usus erant

ad publicum vel destinabantur ab

vel certe post, ut in codice

Quam

exemplaria iam

Ephraemi

et

initio

accidit, adhibebantur.

rem prae multis conferre iuvat codicem Claromontanum epistularum Paulinarum atque ipsum Vaticanura,
in

quem utrumque posterioris


recentiorum magno cum labore

aevi

homines usui codicum

adaptarunt. Lucidentissimum

68

ni.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

testimonium

vero

est

codicum

eorum,

vel

vel in primis minusculis litteris scriptorum,

qui

uncialibus

quamvis

plurimas lectiones codicum Aegyptiacorum proprias conservarunt, tamen grammatica insolentiora plurima vel longe

pleraque abiecerunt.

Quae cum

quam

ita

sint,

viris

cordatis ac veritate magis

consuetudiue delectatis probatum

dorfius

quod grammaticam textus

iri

sperabat Tischen-

sui rationem in primis

ad exemplum antiquissimorum codicum conformandam duxit.

Quod
non

ita

fecit

ut

sine constantia

formas Alexandrinas certe nonnullas,

quamvis moderata,

ibi

quoque ederet

ubi paucorum tantum probatissimorum codicum, vel etiam

unius

Sinaitici

Sinaitico soli in

vel

Vaticani,

rarius,

qui

quidem

cum

extrema Novi Testamenti parte principatum

tenent, unius Alexandrini vel codicis c auctoritate valent.

69

IV.

DE GRAMMATICIS.

70

paginae
1.

De

(1.)
(2.)

De
De

vocabulis singulis
signis

116
71 99

71

orthographicis
.

legendi adiutoribus:

accentibus, spiritibus, particula-

rum coniunctione, interpunctione


2.
3.

4.
5.
6.

De nominum formatione
De verborum formatione
(1.) De augmento
(2.) De temporibus insolentioribus
De syntaxi
De verbis compositis
De singulorum scriptorum propriis
.

99

116

120
120 124
116

120122
122

124

124126

127
127 128
126

71

rv.

DE GRAMMATICIS.
Ad legem quintam quam supra diximus bene
JTjL atque illustrandam

tractanda

sunt

consequendam
nobis

breviter

simpliciterque grammatica nonnulla, praesertim quae

cum ad

orthographica vel verborum singulorum vel signorum legendi

adiutorum tum ad foi-mationis doctrinam vel nominum vel

His adiungentur quae de syntaxi, de

vei'borum attinent.
verbis compositis, de

iis

quae singulorum seriptorum propria

sunt, disceptatione videbuntur digna.

DE ORTHOGRAPHICIS.
(1.)

DE VOCABULIS SINGULIS.

In orthographicis bene distinguenda sunt ea quae in

uno alterove codice vel passim vel plerumque vel constanter obvia sunt ab

plerisque

iis

antiquissimis

hac parte

difficultas

sunt facile apparebit.

an reprobes dubitare

quae cum constantia quadam in

codicibus

oriatur,

ex

inveniuntur.
iis

Quae ab

quae iam disputata

Sunt enim plura quae utrum teneas


licet,

atque erunt qui probata universa

ratione

hac plus dandum existiment sive constantiae sive

unitati.

At

in his

cavendum videbatur ne

editor, in textu

antiquos testes recensendo, iudicium proprium magis

ad

quam

72

DE GRAMMATICIS.

IV.

ipsos

officio editori ultra licebit

codicum auctoritas

enim

neque

sequeretur:

testes

in

recensendi

quam quo eum ipsorum

progredi

coniecturas vero, quamvis passim

fert;

immensae

probabilitate commenderitur, a libro tain


tatis

toto

plane arcere et sanum

necessarium

et

auctori-

est."

qua

consideratione totius rei criticae ad orthographica reverten-

dum

^ servatum ante

est

verbo la^^avEiv derivatis, ut

AateXtjf^q\&tjv,

7tQ0X7j^q&)j

et

x/j

nt

\ddit.

et qi& in

formis a

Irifxypstai, -e<y&, -ovrai, Xt/fixpewa,

avemXtj^imoa, avtihj^ixpeia

avahjiixpSMa,

arXi]^iq&tj,

ipsG^e,

textum non

in

quae constanter in pluribus posita

recepit nisi

Tale

quidem

Tischendorfius

Igitur

est.

7TUQuX>jfi\pufiui

fieraX7jfi\piv,

uTioXt^fi-

-q&tpstai,

TTQOaXtjflXpia, 7lQOGC07loX7jfl7rrettf, nQOacOTZoXtJUTlTt^G,

7iQOG037ToX7ji.i\piu

-HUG,

GvXX7jfi\\>ij

Mt 10,41 bis

inveniuntur

Lcl,31 2,21

-q&ijvai

20,10

19,29

quae

21,22

Mc 12,40

14,3

16,14.24

Io5,43

17,35 20,47

9,51

-qt&evtu

Act 1,2.8.11.22 2,38 10,16.34 23,27 lac 1,7.12 2,1.9 3,1


Ro2,ll 11,15 13,2 lCo3,8.14 12,28 Gal 6,1 Epli6,9
Phil3,12

Hae

Col3,24.25

4,15

leguntur:

in

evangeliorum

XYZAe^^H (CLQXA etiam sine

in

adumn

in

B^HLP;

non

codicibus

kAB*CDE

est,

codicibus locum

D* habet

nullum

kr]u\piT(u:

p.

145,

in.

4299, 1.12;

p.

1155,

in.

4247,

in.

4307, 1.7;

in.
1.

p.

4325 h,

1.

20; p. 142,
p.

1141,

in.

6,

in.

eiusdem rationis
Col 3,24

(item X7jv\pEtai) et

XTjfixperai

4224
et

150,

p.
c,

i,

4253,

in.

Non

Corpus inscriptionum Graecarum,

1.8;

c,

1118,

codicibus

A. Boeckh,

4266

in.

non

SABCC^,

b^d^klp.

in

nonnullis

in

Invenies

Xrjvipezai.

non

vol 3, Berolini a. 1853, p. 139, inscr. 4244, lin. G;

1.9;

fi),

easdem formas adhibendi.

esse

in iuscriptionibus.

Xtjfiqyd-eiG

sine

Paidiyiarnm

^i)

6,14.

B^EFGHKMSUVW'^rAn;

(c etiam

epistularum

in

NAB*CC^D*D^^EFG (CE etiam sine

neglegendum

in

5,7

nn^AB*CDLNPQR

codicibus

non

/*),

4,4

in epistularum caiholicarum codicibus

KLP;

in

lTi3,2.16

4303

1.

1.

in.

1.3; p.
5.

a,

141,

Xi]v\ptTU(,:

15; p. 143,

h*,

i>.

in.

4278 b, 1.8;
1152, in. 4325

1.10;

in.

p.

4249,

p. 156,
b,

1.7;

ibid. p. 140,

4255,
1153,

1.

7; p. 161,

in.

4325

c,

DE ORTHOGRAPHICIS.

1.

73

oir ante consonantes.

Codicum praestantissimorum

auctoritate utimtur formae

Gw^tjv

(nnCrjteiv, avv^tjrrirrjalCol,20,

^oQ,S 2Co7,3 2Ti2,ll,

Gvv^tjteiv praeMt27,44 lo 19,32;


bent NABCDGLNPTA Mcl,27 8,11 9,10.14.16 (ad 14 et 16
A sine r) 12,28 Lc 22,23 24,15, iisdem locis omittunt v

GvvGtavQM&ivtfiG, -TOG

EFHKMSUVXrAn (Mc8,ll E*r habent

v,

e^ omittit). Minore

auctoritate legimtur Gw^vys^ Phil 4,3 n'^AD^fg adnuentibus,

adversantibus k*bd*"eklp, t GvvGTQurioirtjG Phil 2,25 Philem2

cum

ACDEFG, adversantibus

N (non Phil 2,25)

Item leguntur

BKLP.

(k Phil 2,25)

Gal 4,25 cum BDEFG, ad-

GviGZoiyei

Ro8,22 cum B*D*FG, adGvvGftjuarufiG&ai Rol2,2


cum

versantibus KACKLP, GvvGtevaCei


versantibus

AB^CD*^KLP,

NBDEFG adversantibus ALP, sed lPel,14

GVGpjficiti^eGd-ai

GWG. habet.

solus C

Mc 14,44

Item legitur tg pro gg, in verbis gvvgtjuov

cum
et

ABCNW^xrn uncialibus codicibus octo


Eph3,6 cum AB*defg, invitis B^CKLP.

invitis

KA,

GvvGbifia

Contra scribitur

Item

DEFG.

ubi

(n'(TTr/xcaf

aliis,

2Co3,l cumxABCKLP, invitis

eiecto v scribuntur GVGtQsqofiepcov

SB, GVGtQexpavzoG

Act2S,o cum kabchlp,

cum KABDEHLP

et

Mt 17,22 cum

GvGrQoq/j

Act 19,40

23,12 cum nabcep, nee fluctuant.

Tischendoi'fius, fretus

plerumque codicorum optimorum

auctoritate, legit:

lCo4,8 cum nAB*CD*FGP,


B^D^'EL, et 2Ti2,12 cum nadep,

auv^: in Gvi'^uGilEveiv
tientibus
avviavfi)

tientibus CK^^L,

71

{\p)

d,

a,

p. 887, in.

Gvv^cdlovGa Lc2,19

cum

if

(Ti,u/3lf<r,

1.8;

dissen-

KDPR, dissentientibusABKLrAnr;unc*,sedLcl4,31

'

^ H

dissen-

1.8;

6210,

et p.
11.

adversantibus iyL,Gvv^i^a^eiv

1155,

1.2.

ip.

4325 k, 1.11.

Oecurrit

verbum

Eph4,16

Xi^fxqd^hia:

ibid.

XrjuijjaTui sive }.i]V\ptTiu

saepe in phrasi: o)r o t'/.triaa Xr]fi{v)'>ptTta to tqitov, unde faeilius


fit,

ut his locis etiam


^

j'|

exstet, in iXiv^aG.

Formam avvCvyoo

p. 122, inscr. 4175,

1.

1.

habes, apud Boeckhium, ut supra, vol.

3,

74

IV.

DE GRAMMATICIS.

Col2,19 cum B*CD*FG, fluctuantibus SAED^, adversantibus


B'^KLP,

sed GvfA. Act9,22

KABD'^^'^L,

lCo2,16 Col2,3 cum

16,10

fluctuantibus CD^ p^"^ep^"1h'^'^S adversantibus d*p^">

actppauiQpaui_

Contva legitur

aujJL(3:

in avfi^aivsiv

Mcl0,32

Lc24,14 Act 3,10 20,19, ubique invito d et e^'^*, avfi^uvXfvetv


Iol8,14 Apoc3,18, av^i^ovhov Mtl2,14 22,15 27,1.7 28,12

Mc3,6 15,1 Act 25,12, ubique


E^^^,

invito

d (Mt27,7

hiat) et

Ro 11,34.

cvn^ovloG

cum sAB*CDGLA, invitis


EFHMSUxrAn, GvvnaQtvQsiv Ro2,15 8,16 9,1 cum nab*fg,
variantibus CDE, invitis B^KLP, avv/^stoxoG Eph3,6 5,7 cum
AB*CD*FG, invitis B^D'^EKJ^P, awfiifitjtai Phil 3,17 cum
NB*D*FG, invitis AB^CD'^KLP, avvfiOQCpi^ofieroa Pliil3,10 cum
GvvfiOQCpov Phil3,21 cum SD*FG, invitis Ti
*ABD*P,
ABD'^EKLP, sed avfif^oQCfova Ro8,29 cum ABCDKLP, invitis
Contra aujJL[x: in avmieQi^ovzai 1 Co 9, 13 cum
KFG.
auvp-:

in avv^ia^ijtaia Ioll,16

CD*FG
avvnad-ijaai He4,15 cum sab*CD*h,

NABD'^EKLP, invitis Ti
auVTc:

in

tientibus b'^D'^EKLP, avvnaQaysvofievoi

dissen-

Lc23,48 cum XAB*CD

ELPQRA, invitis B^GHKMSUVxrAn, GvvnaQoi.y.lijd-rivai^ol,i2

cum

sab*CDEG, dissentieutibus b^KLP, GvvnaQaXafA^avsiv Actl2,25


15,37.38 Gal2,l in primis

cum sab*cde,

invitis

b%^*lp,

cum nab*CE, dissentieutibus b^hi^p,


GvvnaGieiv Ro8,17 lCol2,26 cum nab*CDEFG, invitis
B^K^'^LP, GWTTEQila^cor Act 20, 10 cum sAB*(c*)deh, invitis
B*LP, GvvnnyEiv Mtl3,22 Mc4,19 Lc8,14 in primis cum
XABCDELRA, iuvitis FGHKMSUVrAn, Gvv7ioli(si)rai Eph2,19
cum SAB*CDEFG, dissentieutibus B^K^^'lp, GwnoQevovtcu
MclO,l cum xABCA, invitis LNxrnunc^, GvvTTQBG^ivteQvG
GwnhjQovG&ui Act2,l
lPe5,l cum na, invitis bklp,
cum AB*CDE, invitis nb^, sed avitnyriQovGd-ca Le9,51 cum
GvvnaQovteG Act 25,24

NABCLXrASn unc
nad-siG

^,

iuvitis

KA.

lPe3,8 cum kabkj^P,

Contra

au|X7T;:

invito C, GvunvGiov

in

Gvfi-

Mc6,39,

GVVTl.

auv4' Gvvxpvioi Phil2,2


:

cum AB*CD*FG, invitis kb^d<=eklp.

1.

auv^: in

Contra

au^icp:

Ro7,16 cum nbdefg, invitis acklp,


cum nADL, invitis BPFAA unc rell.
-ov

avf(q}eQt

lCo6,12 2Co8,10

DEFGJ, to avficpegcyv ra avuqjsnovta


j)actjj*paulact^

^y

in\^tis

Act 15,15 (d

Lc 15,25,

DEFG,

invitis

defg,

Gv^t(foviv

(Twqr.), GVfAqojvtjGia

10,33,

Mt 18,19

invitis

ffvficpvletayr

avfiqwzoi

2Co6,15,

Ro6,5 cum

20,2 Lc5,36

in\dto d, cvfiqcavia

DK, ex av/dCfarov 1 Co 7,5

invitis

cum B*CFG,

auvy: in avvyrcoutjv lCo7,6

invitis

b^d%

Contra auyy: in Gvyyev&a Lcl,61 Act7,3.14,

KLP.

12,1, invitis

Act20,20 Hel2,10,

lCo7,35

(jy^iq^oQov

lTh2,14 cum NABCKLP,


NABCKLP,

75

avvq/jfii

Lc8,7

avv(pvs6&ai

DE ORTHOGRAPHICIS.

semel c, avyyevi^a Lcl,58

et

Rol6,7.11.21,
Qpaui^

cfvyj-fiMff

CTUVX:

in

invitis n

Lcl,36,

semel

2,44 lo 18,26 Act 10,24

d^^^^<=*f^^'' semel

Mc 14,54 cum

(yvv/.a&rjfiai

cum kab*LRTA,

ante

TTud-fjGov

y y y

et

Gvv/.uy.ovx8tG&ai

xsemel

f?^"^

invitis DA.

Act26,30 cum kab*,


'

invitis

Gvv'/,a{)-iauvtm>

Lc 22,55

K ADEFGL

cuffi

invitis

CK*''

2Ti2,3 cum ac*d*e*fgp, adversante

He 11,25 cum

Mcl5,16 Lc9,l

15,6.9

NDNP^R^TE^*^h^''*,

ABCA

nad*P,

23,13

uunc

et

B^XPAnunc'', gvvxuxo-

invitis

2Til,8

kaB*CNPA,

invitis

D^KL,

Actl0,24

aclnuentibus

Gvvy.aXeiv

28,17

nunc

k,

cum

invitis,

Ro 11,10 cum kb*d*fg37*, in\'itis ab'^cd'^elp,


Gvr/.ara^avteG Act 25,5 cum AB*CE, invitis B^HI^P, Gvvxata&eGiG 2 Co 6, 16 cum b*d*fgp, adversantibus nb'^CD'^ekl,
Gvvy.azazi&8[in'0G Lc 23,51 cum SABCDHLPA, adversantibus
EGKMSUV^^PAn, Gvvxats\lJrj(ftG&tj Actl,26 cum n'^AB^CE 61,
Gvpy.e/.eQaGfi8i'0G He 4,2 (Gvr/.. cum sABCD*D*^ ^^"^E^^*^, adversantibus B*^D^'KL>rp)
GWAEiv^ifi'ti Act 19,32 cum kad, adgvv/muMjov

versantibus BEHLP, GvvyleioueiHU Gal 3,23 (ffvi'x.cum SAB*D*FG,

adversantibus b^cd^ek^'^lp), GvpxltjQovouoG lPe3,7

Eph3,6

He 11,9 cum sab*defg,

Gvp/Mivoyveiv

CD*fg,

B^(c)K^iKLP),

Eph5,ll Phil 4, 14 Apocl8,4 cum sbis ab*

fluctuantibus

GVVX01V03V0G

imntis

Ro8,17

el,

invitis

semel

b"=b''p*^d*^K''p,

Roll, 17 lCo9,23 Phil 1,7 Apocl,9 cum xter

76

DE GRA5IMATICIS.

IV.

Ater B*

Asemel

csemel D* Esemel fg Psemel,


cbis D'^bis Ebis

b'^b^p^*^

kl

Ksemel

invitis

Pter, gvvxqivco 1

Co 2, 13

cum AD*FG, fluctuantibus KB*, invitis b^cd'^ek^^'lp, awxvnrovaa Lc 13,11 cum ndla, adversantibus ABXrAn vine
Contra auyx:

rell.

DC^

in GvyAsxalvfi^svov

Lc 10,31 cum NBC,


GvviaQtjTe Lcl5,6 cum nda

avy'AVQiav

-TA-),

Q'jvy^:

Lcl2,2

(invitis

invito A.
et ver.

9 etiam A,

ICo 12,26 13,6 Phil2,17.18


cum N^semel Asemel B* Cter D* Esemel fgp37, invitis
BL unc

invitis

rell,

avrxaiQsi

Nter Ater B^ csemel D^ter Eter

K^^^^L,

avvxvvverai

Act 2 1,31

cum *AD, invitis B*HLP (avv'A.efyrai n'^e), [awigon'rai Io4,9


Ti [wh] cum NAB*CLA, invitis Aal, sed Tischendorfius hac
Contra auy)^: in avy'/yaema
octava editione om cum kd].
Act 19,29 cum sabhlp, invitis d%.
auvX: in avvlalrjaaa Act 25, 12 cum nb*ce 61, adversantibus AB^HLP, Gvvlalovvrea Mtl7,3 Mc9,4 cum
NB*DA, adversantibus ANxrn uncialibus octo aliis, gwIvTTov/xEvoG Mc3,5 cum NB*CDA, adversantibus ab-^eghkm
suvrn,
GvrlaiJ^uvovFhi\4t,3 cum nb*d*fg 17, adversantibus
AB'^D'^EKLP, sed Gvllau^aveip Mt26,55 Mc 14,48 Lcl,31

2,21 5,7 (hie n*

habent gw-) 22,54 Aetl,16 12,3

et* et^

23,27 26,21 (sed d [Act 1,16 exc]


GW-)

Contra

lac 1,15.

30.40.41

^""^

Mt7,16

13,28.29.
n.

ante consonantes.

semper: m^aivsiv duodecies (d habet

er/3),

efi^aXsiv

Mt26,23 Mcl4,20, invito d,


Mt6,26 19,26
e^i^rei;i> Col 2, 18, su^lsTrstv
Mcl0,21.27 14,67 Lc 20,17 lo 1,36.43, ubique
Lcl2,5,

"aatl^

Gvllsyeiv

ubique legunt

Lc6,44, adversante ubique d semel


fi'

[i,j3

et E^t

efi^aTirstv

invito D, sfA^QifiaG&ui

Mcl,43, lo 11,38,

invitis

apud lohannem B*D.


(Plerumque vel semper
in

codicibus

gact.

AL^'^^R'^^;

aliquoties

etiam

scribitur efifieGco pro ev fisGoo,

passim accedit C, item PAH,

M^^'^

et

U.

At nusquam

ita

et

DE OETHOGRAPHICIS.

1.

77

uec magis D Cautabrigiensis aut

D Claromontanus.

nusquam receptum

Cum

hoc conferri potest

AF

cum

est

efifieaco.

eynava pro ff xr Io2,ll, quod

quae

similibus,

et ipsa

semper

|Ji[JL

paucis

raros testes habent.)

sf/fiaivofievoa

scribunt,

Hinc

Act26,ll,

efifxsveiv

Actl4:,22,

nb*61, Gal 3,10, invito d*,

invitis

in

V7i:

santibus kb^d^eklp,
santibus

versante

BCL,

2 Co 6,1 6 cum B*CD*FG, adver-

evTreniTzartjacx}

Act 9,1 cum kaehp, adver-

evnvaoiv

evTiQoa&ev semel

(confer

Apoc4,6 cum

D Claromontano

ut plerumque in

TifvipKi

nbp, ad-

Co 16,3 2Co9,3 Eph6,22 Phil 2,23.25.28 4,16 Col4,8


lTh3,2.5 2Th2,ll Tit3,12.13; item slavxpsv 2Co4,6 in
1

eodem Claromontano),

mriQoo&fr

sed

invitis D^^^D*P^"iFP^"k4P'^"^

2Pe3,3,

Mc 10,34

27,41
bent

sunatyficov

ADEP

Iudl8,
DEPA,

He 11,36,

15,31

Actl4,17, imato d,

sfiTzXjj&a

Ro 15,24,

invito f, ^^mmrsiv

Mt 12,11,

invitis

EvneGeirai], et

A semel d*

AD*P 2Pe2,20,

sfinluxri

EfinoQOG

Mtl3,45 (d

sjATTQVG&ev

evti)

sed prae-

Lc6,25,

invitis

invitis N^n*L,

ajDudPaulum ITi 3,6.7

et bis

fg,

s/nTTlexetv

lPe3,3, in\ato
efiTZOQtov

C,

sexies,

2Ti2,4,

EfinoQevsG&ai

Io2,16, invito

Apoc 18,3.11.15.23

quadragics

M.t20, 19

eiinamrm 2Pe3,3, in^dto A,

fvjr,

Iac4,13 2Pe2,3, e^noQiav Mt22,5,

V7i),

sfiTiaiCsiv

efimTTlcxiv

He 10,31,

in\ntis

imdtis kd*,

sexies

in sfiTraiyfiovrj

sjjlti:

Lc 14,29 18,32 23,11,

nonnullis locis

Lc6,39 10,36[14,5 DEG


6,9

Contra

quadragies

semel

(ver.

evTT,

e,

23 b

sfiTrrveir

Mt27,30 Mc 10,34 14,65 Lc 18,32, in\dtis Dbis a semel.


[X9 semper: SficpavrjG Act 10,40, invitis ADE, Ro 10,20,
invitis

FG,

eficpavi^eiv

apud Paulum

He 9,24

lo 14,21.22

(d

11,14, invitis

svcp)

Act 23,15,

A semel

et

d*, efiqto^oa

Lc 24,5.37, invitis d* semel d l semel, Act 10,4 22,9 24,25,


invitis DsemelE P semel, Apoc 11, 13, invito c, /igDvro?'Iacl,21.
evy: in ev^'eyQafifisvij 2 Co 3,2.3 cum naBCD*fg, invitis
D*^KLP.
Ita etiam Tiahvysvsaia Mt 19,28 cum
(v(v) ante
kb*cdelza, in\ntis B-%GHKMSUVXr, et Tit3,5
y X /
cum KACDEFG, invitis K^^^LP.

78

IV.

DE GEAMMATICIS.

DE ORTHOGEAPHICIS.

1.

Duplicatum

79

ubique testatissimum

v in SHXWvofxevov

Mt 23,35 26,28 Mc 14,24 Lc 11,50 22,20


KABCDLZAn,

cum

in primis

elgu nunc p nunc


Lc6,38 et ovv/yvpstai

adversantibus FHKMSVT,

habentibus.

Act 2 1,31.

est,

Ita vnnQs-A'^im'onsvov

Contra reicienda sunt ava^aivvEiv seu

unxan'0}xavoa

similia;

alia

Act 1,3

Alius plane generis sunt ytvij^a

scribit

et ytvi'tjfia,

ava^evvsiv,

OTZruvvofiero,;.

quorum

illud

a yevh&ai, hoc a /evvuG&ai derivatum videtur. Illud quidem


plena fere auctoritate recipiendum erat

Lc 12,18 22,18 2 Co 9,10. Hoc


ftara

tantum non

f'xidvwv

Receptum

yervl;-

Mt3,7 12,34 habet

A,

ysviiftura."

Mt 10,28 cum NCDLTAn^,


Mcl2,5 cum KACDEUVr, invitis

ano-ArEnmr

est

EF^GKLMS\'xn*,

invitis

vero ubicumque est

variat;

23,33 habet h, Lc3,7 habet

Mt 26,29 Mc 14,25

FGHKNxn, Lcl2,4 cum naekluvfa, invitis dghsxao, 2 Co 3,6


cum kfgkp17 37**46, invitis acdel, Apoc 6,11. cum kac;
confer

Mcl2,5

Nomen
Legitur

et

Lc 13,34.
duplicato v scribitur,

icoavvrjG

nomen

fere

centies tricies sexies vel quater;

hannes Baptista invenitur 95 vel 94

35

locis,

Jo-

lohannes Zebedaei

Marcus 5, lohannes ex familia pontiCodex k Sinaiticus praebet plerisque locis

vel 34, lohannes

uno

ficali

loco.

manu dw^corov quern Tischendorfius


D distinxit scriptis, Mt 16,14 17,1.13 Lcl,13 Apocl,
iwavtja, codex B Vaticanus mavr,a, sed Lc 1,13.60.63

lojuwijci,

signo
1.4.9

sed, in locis a

Act3,4 4,6.13.19 12,25 13,5.25 15,37


liorum codices dl

Lc8,3 24,10
in

etsi testes fluctuant.

DL

icoavrjG

praebent.

loiawTja-.-^

Simile

evange-

nomen laawa
BD

solis, altero

conferi potest ^aXlavtiov,

quod ubique

scribitur tmava priore loco in

solis.

CHim
duplicato

f-A'/vi'vofievov

edendum

est,

non ^aXamor, vide ad Lcl0,4

12,33 22,35.36."

In editione eodicis Vaticani Tischendorfiana Act 1,13 falsum

est iwavrrja.

Legendum

est iwartja.

80

DE GRAMMATICIS.

IV.

Uno

lTh5,19 editum

loco

cum B*D*FG,
habet d C^

Mc9,43 n a^sGtoc.

et

Apocl,ll 2,8

Mt2,ll et
Quae

ZfivQvav,

quam D habet

L^f^ivQvav

ubi

solebant,

edi

25,8

Legit Tischendorfius

Cf etiam

-vt].

D^^PP lo 19,39

ZfivQvrjG

iam

Mt 12,20

sab^d^^eklp Clem Bas;

invitis

pro g^svvvts

est C^evvvts

habet.

a^nvQvtja

Mt 18,12.31.

evevifAovTa

Lc 15,4.7 nou fluctuat in codicibus uncialibus et evatoa


Mt20,5 27,45.46 Mcl5,33.34 Lc23,44 Act3,l 10,3.30
Apoc21,20 adversatur

solis

Hem

Act 9,7,

evfoa

EvvBa duplicato

utitur

solo

codieum

non

fere

2 Col, 22 scribendum

b.

cum NAFGL,

BCDEKOP,

magna

undecim

est

aga^cov

cum

2 Co 5,5

etiam

x.

fluctuat

Auctoritate

uncialium

AD^"PP'rAn

aliorum, invito solo


invitis

etiam l vel

Contra

invito.

Mt 18,12.13 Lc 15,4.7.

v,

aQcifpoG

a DGr vel

de,

BCFGKL; contra Ephl,14 uQQa^ojv cum kabdeklp,

invitis

invitis FG,

Ubique recipiendum erat rsaasQaaovta ^ pro rsGcraQaxovta,

Mt4,2 Mel, 13 Lc4,2 Io2,20 cum kab*clpa

in evangeliis

(d

adversantibus

/m),

4,22

B^EFHKSUVxrASn,

13,21

7,30.36.42

cum

23,13.21

13,5 14,1.3 21,17

7,4 11,2

B^HKI^MP,

adversantibus

t<AB*CDE,

loco solo 7,4 praebet

cum

adver-

in

apocalypsi

nac, adversante P; uno

reaGaQaxovta.

Apoc4,6.8 5,8.14 19,4;

ab*cd,

1,3

2Coll,24He3,9.17

santibus b^ehlp, in epistulis Paulinis

cum

actibus

in

Item teGasga Iol9,23

rsGGSQaxovraertjG

Act7,23 13,18.

Contra ubique scribitur rsGGaQUG lo 11,17 Act27,29

Apoc4,4bis
habente
tsGGaQcov

Forma

et

7, Iter 9,14, x vel

A Apoc4,4 secundo
reGGdQGi,

'AQa^utrov

et

vel

t8GGaQeG>faidsxaroG

tantum non

h
^

vol.

fluctuat,

sine variatione.

Mc2,4.9.11.12 6,55
solis

b^ et bis

e,

vel P vel v, k habet xQa^uxrov.

Formam TtaatQaxovTa
(a.

Item XEGGaQSG,

loco teGGSQaG.

Io5,8.9.10.11.12 Act5,15 9,33, invitis

semel

p passim teGGUQSG

vel

1843)

p. 532, inscr.

invenies apud Boeckhium, ut supra,

p. 551, inscr. 2852,

5187

a,

1.

8, vol.

(a.

1.

33

1877)

et

p.

53, vol. 3

580,

inscr.

(a.

1853)

9886,

1.

2.

DE OETHOGRAPHICIS.

1.

Duobus

Tischeudorfius

legit

locis

81

primo loco

md-cor,

Mel, 6 cum NBL*A, adversautibus ADL^prn uue


eG&arrea

^,

hie meliore

cum bd

Lcl(),7

sane

fi-etus

solis,

adversantibus NACLRxrAAHn uncialibus reliquis, quam-

altero

auctoritate,

quam Le7,33

habet b y.arsa&avtsG, Lc7,34


Scriptura

ole'&QSvsir

Act 3,23

pro

o)M&Qtviv,

iu verbo e^ole&Qevd-tjaerca

cum kklp,

D'^EKLP, solo

D*

invitis

testatissima, edita est

cum AB*CD,

non

ei8ta pro i8ta

olu-.

Co 4,11 cum ka*^'"''b'^


omnino edendum erat,

nisi

l,

Complutenses editores receperunt."

Mt28,3 editum

est auctoritate

x^abcdehm, adversantibus FGitLSUvrAn.


datum,

NB^EP;

yvurtjtevofier 1

modum iam

est

invitis

ADE, atque olc&gsvrov cum naBC

et^CDEFGP, nullo refragante

affine

antiquissimis

in

invito.

1'Vftritn>oi.tey

quern ad

ea-d-orrea.

Hell,28 lColO,10 ubi scribuntur

contra reiecta est


d-oevoiv

lColO,18 babet D

et

V. T. Alexandrini codicibus

fortasse

Me 12,40

hos codices duos bd sequi noluit:

Idem,

cui

quamquam adamant cum

tarn

commen-

alibi legitur ipsa metri ratione

el8oa,

codicum

eo quod praecedit vitiosum

habere."
B-fd-sG

non

adversantibus

yd^ea

b'^FAA

B*CD, adversantibus

cum KAB*CDKLn,
uncialibus aliis octo, Act 7,28 cum
aehp. He 13,8 cum nac*d*m, advereditum

est

Io4,52

santibus C^D*^KL.

Formae

eQUvvur, eieQavvtjaav, uve^EQuvvrjra

dictae^ iu antiquissimis

que

V. T.Alex, codd. fi^equentissimae, ne-

alibi iuauditae, Tischendorfio

librariorum vitio haberi posse,


esse

iam supra

deteriore Graecitate.

videbantur nullo
ut INIullachius

Editum

est

modo pro

voluit, sed

ubique

eQccvvav

Io5,39 7,52 lPel,ll Ro8,27 lCo2,10 Apoc2,23, s^eQuv-

lPel,10,

rijGav

avsieQavpijta

Ro 11,33 cum

excepto) Aquater b* (duobus exceptis locis)

adversantibus Ater Bbis B'Hibique

Vide

p.

cbis

K (uno

cbis Tsemel,

Dquinquies Ebis

55 et 66.

TiscHENDORF, N.

T. ed.

8.

loco

6C

82

DE GRAMMATICIS.

IV.

Lsepties

Gter

Pter

emendationibus

formam antiquae

auctore Mullachio,

formam

substitutam

nobilitatis

cauto Addebitur verisimilius,

Fortasse lectori

praebereut.

lucon-

imcialibus.

quibus iisdem factum esset ut posteriores

ubique

codices

aliis

explicavit Tischendorfins ex librariorum

testium

stantiam

pquinquies

natam

-gav- librariorum vitio

esse.

Similis sermonis vel sane scrij^tionis licentia consjjicua

formis exa&eQia&tj,

est in

septera

Editum

inveniuntur.

locis

Mcl,42,

r/Md-eQiG&tjaav,
est

exa&eQiGev, quae

Mt8,3

sxa&eQKJ'&tj

priore loco auctoritate codicum B*ELxn*, invitis

NB'^CKMSUVTAn^, altero loco codicum AB^cCrLAe^n*, invitis

Contra

KB'^DEKMSUVrn^.

cum NBDrAAn

uncialibus

scribuntur

novem

aliis,

Lc4,27

^y.ad-aQiad-)]

adversantibus ACLX,

Lc 17,14.17, adversantibus priore loco AX,


ALA, s'/M-d-aQiaev Act 10,15 11,9 cum sbdef%

r/M&aQiad-riGwr

loco

altero

adversantibus ACHI^, P fluctuante, qui quinque loci Lnicae

actuum

vel evangelii vel


liEvovG

ita inter

se constant, ne-Au&uQia-

He 10,2.

Forma
idonea

pro 7iQaor>]G ubique edita, auctoritate

TiQuvrr^o^

lCo4,21

utitur

2ColO,l

Gal5,23

Epli4,2

6,1

Col 3, 12 2Ti2,25 Tit 3,2, in primis codicum sabcp17, dissentientibus


illic

codicibus defgklno'^

tientibus

c%FG

Mt4,18.19

edidit

Mc 1,16.17 Lc5,2

vol.
p.

2,

p.
1.

521,

inscr.

hac octava

editione

1.

2788,

1.

22.23,

at

Corp. inscr. Gr.

nQaoTi]Ti.

1.

4,

stat

ibidem

23.

Etiam apud Boeckhium habetur forma lonica

563, inscr. 1067,


8.

codicis

de B certior factus et accedente codice k

et

520, inscr. 2787,


^

in

de

incertus

Exstat forma nQuvxi]Ti apiid Boeckhiuni,


p.

ubique

Tischendoi-fius

aheia

Vaticani testimonio, nunc autem

ubique alssia

kbc*D, dissen-

nullus uncialis 7TQ(wtijg.

septima

editione

p hie

et

In epistulis catholicis lac 1,21 3,13

etc.

lPe3,15 habet codex


In

autem CD*FG

Mt 11,29 cum

Item ttquvg^

fluctuant.

ut et nQTjvTfQOG, vol.

Contra exstat nnaoG vol.

2,

3, p.

Jiaijvt', vol. 1,

209, inscr. 4440,

p. 858, inscr. 3544,

1.

2.

DE ORTHOGRAPHICIS.

1.

Sinaitico teste. Praebent aleeia s* Abis

83

B* (non Lc5,2) Cter

Lter A bis (in Mc), uheia x^ Asemel B^DEKMRSlTVTAter ah.

Eodem

auctoritatem

cum x*b*dl csemel

edita est

inter

et

ei

ubicumque

quorsum
sequi

ubi

hac

unde

si

quoque

in

cum

usum codicum

re

praecipua

Certe enim

erat.

discere,

constantia

scribi

edendo non

testes

modo hoc

isto

modum

construatur quern ad

textus

consuetudinem

studiose

quadam

ad antiques

a textu

intellectum esset,

prohibendum

ex

Hinc consentaneum

grammaticorum praecepta.
quid

ceteras

Ineptum autem videbatur

est.

neglectis prorsus his ducibus editorum sequi

erat

scriptura

posset ipsos codices sequi, in hac vero re

fieri

vel etiam

liceat anti-

quidem praeter

quae

notum

confundi

itacismo

auctoritatem

fluctuat,

codicibus uncialibus.

in primis quaestio est

codicum

quissimorum

aliis

quae

Mc), adversantibus

a bis (in

B semel B^CRxrAter AHn


Difficilis

formae

dedit

Mt 26,53 Mc 5,9.15 Lc8,30,

ubique

Xeyicov^ T^vo Xeyecov

<^A

codex

moclo

efficitur ut

antiquitas Christiana

versare consuevit."

Ac maxime quidem

nominibus propriis

in scribendis

omnis res pendere videbatur a probatissimis codicibus,"

Gotho vel

interpretibus

ut

adiuvantibus.

Horum

uddei

Sahidico

Act 17,34 cum b*D,

/etrt,(j

invitis

invitis

KUVAn,

sAB'^ehlmp,

Mt 26,36 Mc 14,32 cum abcdefg^insv (x


-H urn, fluctuantibus

kkla

(-<

passim

edenda haec erunt:

igitur auctoritate

Lc3,28 cum nabeghmsfa,

Copto

vel

semel), et Ci*HM

uQeoTra-

yed-atjfiuvei

contra

-p&g),
(-ptj

semel),

?jXei Lc 3,23
Lc 3,25 cum XABEGHMSFAA, invitis Kuvxn,
icfj^laMt 27,46) cum xABEGHMSrA, invitis KLirv^XAn,
Isvei

ealei

De forma

indd. p. 153c.

If/iojv vide Boeckhiiim,

154a, ubi locos

ut exempli gratia, vol.


p.
1.

73, inscr.

10; p. 83,

deficiunt

4011,
in.

1.

4033,

2,

p.

983 addeml.

inscr.

exempla formae

12; p. 117,

in.

1.

4152,

1813b,

1.

i^ars 3

4,

fere septeiudecim invenies

5; p. 79, inscr. 4023,


1.

supra, vol.

iit

notatos,

4; vol. 3,

7; p. 81, in.
1.

3.

4029,

Minime autem

).(:/ toiv.

6*

84

DE GRAMIMATICIS.

IV.

Lc 3,24.29 cum nbgfa,


AL, He 7,5 cum kbcd*,

EKMSUYXAn,

invitis

fluctuantibus

ADM^Ervr^P, Apoc7,7

invitis

cum

Lc 3,24.28 cum nabeg


Lc3,27 cum NABEGIELMSrAA,
KUVXn,
HLMSrAA,
KUVxn, item ^ma^mv Act 13, 21 Roll,l Phil 3,5
solo, invitis ab^p^cp,

^cfV-^f*

invitis

VtjQSt

invitis

cum NABCL,

sBC,

invitis

uv*xrA,

W^xrAEn,

deh

invitis

Mt 11,21 Lc 10,13 cum nabcefgklmsv


yeQov^Seiv He 9,5 cum bd^'e (-^ein AP),

invitis UA,

adversantibus kd*kl,

item

'asig

Act 13,21 cum nabcd,

Mc2,14 Lc 5,27.29 He 7,9 cum

levetG

K vel k'^abl, invitis


Xsvsfttja

cum ap,
invitis AEGHMS

FGP, Apoc7,8

Lc3,26 cum nbl,

aefieetv

yoQaLfiv

imdtis EHLP,

bis

et

FGHSUVAn, fluctuantibus n*cem, confer

Lc 10,32 Ioi,19 Act 4,36 cum bd,

invitis

uncialibus reliquis, n fluctuante, et Xevetrr/.oa

xbde,

invitis

KPurn

Item

acklp.

17,3.4.10.11.12

n''lmsv,

invitis

(ad'^'^),

f-xf,"

He 7,11 cum

Mtl,14bis cum n*bce

Mt 11,14

ip.eiua

Mc6,15 8,28

27,47.49

acelp

16,14

9,4.5.11.12.13

15,35.36 Lcl,17 4,25.26 9,8.19.30.33 Iol,21.25 Iac5,17

Roll,2

cum

undetriginta locis

B (vel B) D
B (vel B*) D
B vel B
sAB
s

sABDU2

octies

quiuquies
ter

bis

BDH
BL

semel

B*P

semel

bis

invitis in primis

Nquindecies Asedecies B^ubique c Dsepties

LxrAASn uncialibus

reliquis,

NBD^'^'^A, invitis

(K^)cEKi.MSUvrn

g*j)iuc^^ invitis

CEKLMSUvrn,

etcLc3,l 13,1 23,1


13,28 lTi6,18:
quies,

reliquis, in

sexies

Marco

Mtl, 10.11 cum

o^etua Mt 1,8.9 cum

milaroa Mt27,2

Iol8,29

etc 19,1 etc

etc

n*

Mcl5,l

Act3,13 4,27

nomen hoc quinquagies quiuhabent TieilaroG a ter vel quater

invenitur

Matthaeo

in

B semper

etc

iMoeiuG

A bis,

adversantibus

k semper (sc.

Tischendorfius nomine

decem

kacl

locis

insignivit scriptis)

uncialibus

a scriba quern

AB(vel b*)d,

DE OETHOGRAPHICIS.

1.

adversantibus

CLMr^n

B^bis

Luca Kbis ab* d duobus


santibus

cbis

sB'^

uncialibus
exceptis

locis

octo

in

aliis,

Rsemel t, adver-

uncialibus

LPxri.\n

bis

85

reliqviis,

in

lohanue ab (vel B*) cd*"pp (uno loco excepto) iquater,


adversantibus n semper

loco

cum AD*,

actibus

in

reliquis,

adversantibus sd'^FGKLP.

B vel sane b* ubique

quinque

Marco

TreuMzoa

Luca semel
et bis in

in

in re

notandum

praebere,

Asemjjer

d semper

Luca,

lohanne semel in actibus, x semper


alibi

autem semper ttOmtog habere;

Lc23,6 habent nailaroG k.\*drt,


Mcl0,46bis

LclO,30

B semper (sed hiat b


p semel Q

SU\Ti:rAAn,

18,35

item

19,1

He 11,30)

leoer/co

Hell,30

Mt 20,29

cum

ster

Cter Dbis F semel Lquater

z semel A semel E semel, adversantibus Kquater

bis

A B^ semel
recepit

Qua

locis in ]\Iatthaeo tribus in actibus exceptis,

nisi bis in

in

D*"PP^semel isemel

B (vel B*) D (uno


excepto), adversantibus nab^C Dsemel ehlp, lTi6,13

LXYe^ uncialibus

est

B'^mvdtis locis

c semel Dbis vel ter


et

qua

si

similia.

eghk

Lter

mn P semel

Rbis

Apoc2,13 Tiscbendorfius

(atemua cum h^^a minusc^, repuguantibus n*bcp;

vide ad loc.

Non

scribitur at^isivada^ sed u^tvadu^

Mtl,4bis

Lc3,33 cum xACEGHKLMSm'xr a semel An, adversantibus


bd a bis (Mt); ita editum est ^e/.taG, non -y.eiu() ut Ln Ti
ex errore de b;
(Steph.

1550

ehaa^et (vide ad Lcl,5);


agioG

svverAr/);

WADE sah cop,

invitis

(jiayoG)

Bh(l)P;

svrr/./;

2Til,5

Act 17,1 9.22 cum

eTir/.ovQtcoj-

Actl7,18 cum

AB*DE, imatis b^hlp.

Ex eodem

genere

est

Saveid,

nomen

fere

semper

compendii modo scriptum dud, sed ubi plene scriptum

habent Srweid nabcdhltt'^aa^ED^ppe^'^S


G*^PP,

est

invitis B-^E^rvTAF^PP

quae omnia ad Mtl,l notantur.

Cum

hoc usu

nominum propriorum

cohaeret

Q^^^e(,

quem ad modum pro qu^jSi ubique scriptum est ^It23,7.8


26,25.49 Mc9,5 ll,2l" 14,45 Iol,39.50 3,2.26 4,31
6,25 9,2 11,8 in primis cum kabcdeH-\ (Aquater c et Hter
E semel -^(), im-itis fgklmsu VAn, x et r fluctuantibus ou^^ovn
;

80

DE GRAMMATICIS.

IV.

Mcl0,51 Io20,16 non mutatum est, cum


goth soli, altero BD sah soli -vet praebeant.
Act2,9 cum ABCD,

invitis

n^eip,

BA

priore loco

Item

slafieitca

Mt 12,41

vivsveirai

Lc 11,30.32, in Matthaeo cum nbcdlxa, in Luca cum


B et cum nbl, invitis A (in Luca c) EGKMSUvrAn,
Xsveirai,^
leQoaolvf^eitai Mcl,5 cum nab*DA, invitis
B^LPT'^n unc^ (-fitj- r), Io7,25 cum N(Ahiat) b*d, invitis

B^LTAAn unc

Exr),

(-,M?/-

'^

Iol,48 Act2,22

taQurilenui

3,12 5,35 13,16 21,28 Ko9,4 11,1 2Coll,22 in lohanne

cum

adversantibus AB^LXFAAn

xB*,

in actibus

B^bis

cum nab

(vel B*) cbis

Dbis Eter hlp,

cbis

in

uncialibus

octo

aliis,

Dter Ebis, adversantibus

cum

epistulis Paulinis

(2Co 11,22 excepto) ab*d* .(Roll,l excepto) Esemel f et


Gsemel, adversantibus xsemel B^bis Dsemel D'^bis E (vel E^)
FetGbis

KLiviP;

quamquam passim testes liabet, ut Act 2 1,29


He 8, 11 B* Lc 19,14 nb^deff, uec awnoleitai Eph2,19

non editum
A,

nolsitat Lcl5,15 19,14 Act21,39 He8,ll

est

quod codicibus AB*D*E*FG

nee nolHtaQiaa Act 17,6.8

inest,

quam formam solus D priore loco praebet.^


Forma yaXeikaia passim egregios testes liabet,
item

B,

habet

Accedunt etiam eiusmodi ut

(puQuaaioi.

(utrumque

y&vcoG-Astat

cum

in primis

in

B frequentissimum

nonnullis

aliis

^leiGSiv

(ubique in b)

(saepe

in inscriptionibus)

t,m;/

similibus)

et

verba

quorum

uhivi]

cum

nihil

ysivsrat

neque

aliter

Xsiar

/.Qeivco

teiinri

composita

receptum

est nee

magis plerumque in commentario indicatum."


Pertinent hue etiam substantiva.in la vel eia exeuntia,

quae multa

Vide supra,

Vide de forma

Mont Athos,
a.

bis

saef)issime aliter in codicibus scribuntur

p. 84.

7To}.ttTuoyt]a

Duchesne

et

Bayet, Mission au

iu libro Archives des missions scientijiques,

1876, p. 204 seqq.


no).iT. bis

quam

iii,

3, Parisiis

Inscriptionibus quattuor antea notis, in quibus

noltn. habetur, addunt vv.

ell.

unani novam

cum

forma noXiir. Praeterea invenies formam TiolttJiy.ov apud Boeckhium,


Corp. inscr. Gr. vol.

1,

p. 7 69,

inscr.

1586,

1.

29.

DE ORTHOGRAPHICIS.

1.

Mt 13,58

87

Mc6,C 9,24 16,14


Ro3,8 4,20 11,20.23 lTil,13 He3,12.19, quam formam
habent in evangeliis A D ter EF G ter h L ter s semel x r bis
eduntur," ut amateia

Asemel, iu

epistulis

enmo&Eia Ro 15,23

ubique loco

TioQvia,

quam

ABCFG,

in

lColO,14 Gal5,20 Col3,5

(17,20)

in codicibus

He 3, 19

excepto,

lPe4,3

eidalolatQia

Bsemel b%'D*fghn**,

saepe in epistulis praebent sad*fghp, vide

Tiseliendorfium ad 1

Co 6,13.

In Lcl,39.65 oqivog tuentur

NACLW^AH (adversantibus bdf), quod Westcottius Hortiusque


ediderunt

(ut

in

Mt6,22.23 Lcll,

cfcotiroa

et

Habebant autem nounulla tantam auctoritatem

34.36).
ut

g-aozivog

et

textum reciperentur,

commendata neque omnino


quo ex genera sunt

AB*DLPRA E

sautibus

daviattjG

D^EFG,

comm.

in

GHKMSUVxr

Lc7,41 cum kab*dilpaah, adver-

Co 8,10 cum sABD*LP,


Mt25,27 cum XB*D, vide

s(8o3ho3 1

TQansleitaia

De

loc.

Act 23,34
dorfius in

simiiibus

et

Mt5,42 Lc6,34bis.35 cum

adversantlbus B^ e semel

B^EFGHKMSUxn,

invitis

cum

certa lege prohibita viderentur,"

davi^eiv

et abis,

Abis H semel n,

praesertim

vocibus

vide

enaQjeioa

anaQieia,

ad

In nominibus propriis admisit Tischen-

et 25,1.

textum artaha Actl4,25 cum sab*CDE, adversan-

tibus B^HLP,

xatGccQia in

Mt 16,13

ex SCDELX

et

jMc8,27

ex WACEFHLNXA (vide ad Act 9, 30), in actibus in primis

cum

NAE, etiam cbis obis, refragantibus bhlp, item cocties Abis

D semel,

laodma

re vera praebet

--/.la,

cum nAB*CD*FGP^pp

(Col 4,13.15.16 B*

vide Tischendorfii N. T. Vat),

aa^iaQiu

cum ndfl, Asemel b semel x semel Abis accedentibus, in actibus cum nde ubique (septies), quater accedentec,
semel AHP,
auf^iuQirtjG cum semper A ter c ter D quater
D^Lxbis, accedentibus semel GFAAEn*, adversantibus A ter

in evangeliis

Bsemper c quater Dter rbis


reliquis

omnibus,

H semel, AAn saepe, uncialibus

Gu^uaotziG

lo 4,9 bis,

cum

x c semel

DLT^'W Asemel, adversantibus ABFAn, Asemel, uncialibus


reliquis,

BHLP,

Gslevxiu

Actl3,4 cum kac^de, contra stantibus

f;f;.5f;.f;<Apoc 1,11

3,7

cum

abcp.

In editione

88

DE

IV.

GRAJSIMATICIS.

hac octava saepius formas in


lit

lIo2,16 cum XAB*LP,

(daCona Iac4,16

Lcll,8 cum NCDEKLRU*xrA,


UQeG-Aiav

Col 1,10

Tischendorfius praetulit,

-la

cum

adversaiitibus

avaibiav

ABFGHMU^An,

SACDD'^EFGP, invitis BL,

dovha

He 2,15 cum n a bis csemel D*E*bis

Ko 8,15.21 Gal4,24

5,1

Fter Gbis HLbis

adversantibus Ater b semper cquater

D^ vel

*^

P,

quater E vel E^bis Fsemel Gbis

k*^'

Lter m,

Eph 6,6 Col 3,22 cum xcdefg Lsemel p,


etXtxQiviu
lCo5,8
adversantibus ABK et L semel,
2Col,12 2,17 cum s Abis CD* d semel Ebis fg L semel
p, refragantibus A semel BD^ D'^ semel e semel Lbis m,
d-Qtja-Ma Act26,5 lac 1,26.27 Col2,18 cum Nter CE^'^tDE^PP
ocp&aXuodovha

FG P semel, adversantibus

x semel

AB cbis

h^'^'k^i^l Pter,

cum sCD* (fg d-QijG-Mu) p, invitis


xola-Maa lTli2,5 cum NACD*FGP, invitis BD^^EK^'^L,
BD^EKL,
xvj3/aEph4,14 cum B*D*FGO^P, adversantibus AB^CD^EKL,
^ayiaiG Act 8,11 cum sacdeh13, refragantibus blp,
fie&o8ia Eph 4,14 6,11 cum AB*D*FGKLO^ P semel, invitis
e&elo&Q}]a}ua

Col 2,23

B<^CD*^ep semel,

TZQavTTu&iav

Tzaidia (vide Tiscliendorfium

lTi6,ll cum s*AFG,

cum abp^

18,23 priore loco

adHel2,5),

cfaQfiayuu

Apoc9,21

refragante s, altero loco

cum

NACP, refragante b; ex commentario ad Apoc9,21 videbis


Tiscliendorfium

illo

tempore formam

(fccQjua-Aia

(kd*p testantibiis) vix reicere voluisse.


est

cum

etiam Gal 5,20

Forma

eQi^^'eia

Iac3,14.16 Ro2,8 2Col2,20 Gal5,20 Pliill,17

edita

2,3

AB* habent nunc eQet&ia nunc eQst&eia,


nunc eQH&ia, c nunc eoi-dsia nunc sQi&ia.

nb'^KLP semel;

P nunc eQi&eta

Aliis in vocibus Westcottius Hortiusque formas in -tu in tex-

tum receperunt,

ut ayvia, unei&ia, etdcoXoXarQia, emecAia, eQt&ia,

eQiajvia, tSQuria, xcv/iotj&ia, AuxoTza&ia, mq^sha.

De nav8v'/.iov
Forma tufieiov

Lc 10,34.
edita est Mt 6,6 24,26 Lc 12,3.24 cum a semel bcde f semel
GH Kbis L Mbis Q ubis vxbis r semel J^AFT, x semper A semel
D semel e semel G semel r semel -lov liabentibus, -teiov prae(pro -leiov) vide Tiscliendorfium ad

bentibus f semel

Kbis l semel Mbis ubis xbis z

r semel

1.

A et iisemel;

DE OETHOGEAPHICIS.

89

forma tufuov exstat etiam in inscriptionibus.i

Pro auctoritate testium atque pro ordine testimonii


commentario usus

ordine Tischeudorfius in
erat

/QEoqtlerai

ex errore

stat yQeocfstXetui

'/Qeoqiletai

Lc7,41 16,5 neque

eodem

non iQeaqulnai

quam

fortasse

in verbo

quam formam

edendum

est,

aliter

quo

legendum

est

Lsemel

soli

habent,

Denique hue trahi possunt duae formae ad coniugationem

verborum pertinentes,

altera in i8ov ida etc, altera in xats-

Forma

Xemev similibusque conspicuae."

Mt 13,17 cum xKSVXn33

est

i8ov idav idev edita

ubi bcefglmufa

habent,

stS

Lc2,20 cum NAD*Hivi.RSVxrAn*, refragantibus bd^egmpuao^,


Lc5,2 cum ACDKLQRSVAn, refragantibus xbefghmlta,

Lc 10,24 cum NCKVXHn*, refragantibus abdlfaa- uncialibus


octo aliis, Iol9,6 cum xAD^^PPiiLMXYAn, refragantibus
BEHSLTA; de apocalypsi vide
sexaginta duobus,

fere

In evangeliis,

infra.

praebent formam

ei8

plerumque codices XBDEFGHurn^, fluctuant


ei8

Mc

in

i8)

A, praebent

id

Idcis

in primis et
(in

Matthaeo

plerumque ACKLVxn*,

in actibus, locis vigiuti et uno, habent et8 codices xbdeilp,


id

c saepe

et

fere

semper,

octo locis,

scribunt

Psemel,

Aquater cter

i8

eid

In apocalypsi edita
et vicies

est

sane

D^^bis

forma

(at de 6,5 vide infra

danda ad hunc locum);

codices

ei8

in

Paulinis,

epistulis

n Ater

b csemel de Kter

FetGter Lbis Psexies.

forma

i8

sexies

XII, 4 addenda

et

emen-

ei8

tricies,

praebent saepissime np,

Item

fluctuaute.

edita

sunt

He 10,25 cum ad'^ki^P, contra stantibus


He 13,5 cum nACDklmp, contra stante

i8

ABC,

eyyMra}.si7zovrea

kd*, syxuraleiTzco

d* (praebent ab

Gen28,15 Deut31,6), xaralsmovtsG 2Pe2,15 cum


KAB*13, contra stantibus b^cklp. Locis Lc 10,40 2Ti
XsiTi-

4,10.16 Tit 1,5 in quibus Tischeudorfius in editione septima


XeiTT-

ediderat,
*

lin. 6;

nunc

Vide Duchesne

in
et

p. 220, inscr. 15,

hac editione Xm-

Bayet (ut supra,

lin. 3

edidit,

fortasse

219,

iuscr. 13,

p. 86), p.

p. 221, inscr. 18,

lin. 6

(7).

90

DE GEAIMMATICIS.

IV.

Ratio huius varia-

praesertim codicis s auctoritate ductus.

codicum

tionis

latet.

Bis in N. T. videbatur Tischendorfio littera cousouans

non aspirata ante spiritum asperum legenda


eattjxEv c.

nb*dlxaa21,69.** 253

7,12 OVA

VEXv c.

NCDE 17

(iuv.

(invitis

esse

lo 8,44 ovx

B3crA*nunc) 2 Co

BFGKLP). Praebent Lc24,3

D Mt26,60bis Act5,22, ovx fv()/(TxwLcl3,7),


Act 3,6 NC ov/. vnuQiei quorum neutrum recipitur. Eodem
modo habent codices versionis V. T. Alexandrinae ut A

NC* ovH EVQov

Ex

(ita

16,27 OVA evQov, lob 38,26

27,12

les

viova,

Volunt vv.

ell.

eartfAsv.

tj^iv.

Tempus autem imperfectum

quidem

facile inveneris

in ullo aetatis vetustioris

Quod ad

neque hoc loco requiritur.

libro Graeco,

eti

Westcottius Hortiusque verbum Io8,44

imperfecti temporis esse,

hoc nou

Ps 145,3

vnaq-f^i,

2Macc6,17 tuvt

era,

y.ar

ova

varia-

tionem spiritus nunc lenis nunc asperi scriptionis spectat,


infi-a

(p.

105)

dictis

addendum

primis, in libris manuscriptis


scribi,

Novi Testamenti,

quod praeclare videre

loco

a.

tempera perfectum

et

larijfii

in

falso spiritu

licet in libro v. cl. Scriveneri,

full collation of fifty mmiuscripts,

Augiensis Cantabrigiae

verbum

est,

1859

editioni

eius

codicis

nam quocumque

subiecto,

plusquamperfectum

vei'bi (Grijjui

occurrunt, habent codices nonnulli a Scrivenero conlati spiri-

tum lenem, quater sane praebent codices sex spiritum lenem.


Et apud V. cl. Vinkeium,^ in I. Heringae conlatione codicis F
evangeliorum

inter

exempla

viginti

plusquamperfecti verbi

fect!

et

loci

spiritum

lenem.

Hamburgensem

in

Ipse

quo

septem temporum per-

tartjui

adii

habent septemdecim

codicem

inter locos

triginta

evangeliorum

unum

habent

duodetriginta sj^iritum lenem, duo spiritum asperum, unus

nam mutatus

addubitatur
^

Ex

his

est.

Habet h Io8,44

quae sequuntur ut etiam ex

iis

o^itcrtj-AEv.

quae posthac

in-

venientur de spiritu, multa debeo viro amicissimo Ezrae Abbotio.


^

H. E. Vinke, Disputatio de codice Boreeliano, nunc Rheno-

Traiectino

Traiecti ad

Ehenum

a.

1843.

DE ORTHOGEAPHICIS.

1.

91

Adii etiam codicem minusculum evangeliorum 234 (Act 57

Paul 72) Hauuiae, qui decies spiritum lenem habet,

asperum mutatus

sexies vel septies spiritus lenis in

et iu
est

quo

manu

Minime imperfectum aut hie aut in Apocl2,4 edenUtrum ov/. an ov/ edendum sit, iu arbitrio positum erit.

posteriore.

dum est.

Contra edita

et

Gal2,14
D^^

oxpsa&e,

ov^

Act 14,28

"^

Act 17,4

X,

Apoc 12,11

Non

aliter

Similiter edita sunt

ecf.

kA

(k*=bd*),

Lc 17,22

praebeut
ohyoo,

ovy

invitis

etiam

ut

Act 19,23 sad. Act 27,20

b*,

tjyuntjauv

ov/_

cum n*acp 17.37

Act 12,18

et

aspirata ante

cum kde61,

iSov

017

lovduf/xoo

017

consonans

littera

efgk^'^l.

invitis

et

bis

Act 2,7

lenem,

spiritum

AC,

est

ita

et

a,

Lachmaunus.

cum

sXmdi Act 2,26

kcd,

refi'a-

Ro8,20 cum b*d*fg, refragantibus ab^C


acpidco Phil 2,23 cum kab*d*fg17, refragantibus

gantibus abep,
D<=EKLP, et

Act 2,26

B^CD^EK^^^LP.

apparatuque

critico

scripsit

Tischendorfius

ad Act 2,26

facile putaris,

Ro8,20 eodem modo ilmSi scripturum


incuria

sententia

vel

mutata non

elmdi,

eum

etiam

quod vel

friisse,

neque

scripsit,

ex

editione neque in editionibus posterioribus parvis.

in

hac

Qualia

Novo Testamento sunt eq, slmdi in a 1 Co 9,10, uqElTTt^onea in DP Lc6,35, eqide iu ade Act4,29, eqeidev in
in

dw^a(x) Lc1,25,
17,19

ter

ecfiooy.Kiasio in

20,17

24,3 Mc4,34

Asemel,

yMd-eiSoilov

Mt5,33,

13,3

in

Act 17,17

'/.a^ idiav

Mt 14,23

xsemel B*quinquies
iu

m.

In Yetere

Testamento praebeut Sir 27,21 aqip.mosv ab*c, Sir 22,21


KB,

uq)jlm(jtja

eqtjlmaaG
notavit v.

Ps 118,43.49.74.81.114.147

et cod.Turic,

cl.

Ez20,14

y.a&

spjlmGu

oq&ulnovG

A.

et

Ex A

Lightfootus (ad Phil 2,23) eqidcov vel similia

Genl6,13 31,49 Ps 30,8 91,12 lMacc3,59 (cum )


2Maccl,27 8,2; ex k Ps111,8 Ier31,19. Ita aqeidr/ n

in

Ion

4,5;

y.u-&i8e

Neque desunt haec


*

B Dent 26,15;
in

Boeckh, Corp.

vide etiam p. 301.

A Iudith6,19.
apud Boeckhium

y.ud-ei8s

monumentis, ut elms'

inscr. Gr. vol. 1, pag. 300, inscr. 170, liu. 9;

02

DE GEAMMATTCIS.

IV.

cui verbo respondent Latine Helpis, Helpidius, Helpidianus,

apud Grutenim,^ urpearaXyMusv

acfitikmGf.ifv(x>

apud Chishullum^,

et ucpearaXfiti'cov

ajDud Boeckhium,^

scpiogxefiioi

apud

apud Boeckhium,^

eqoQy.eovn

apud

sffeide

Boeckliium,^

ecpioQ-Aovvri

Boeckhium.

Invenies formas y.a& iSiav ter apud Boeckhium,

x^ stoa

AVaddiugtonium,^'^

et

in

lai]

trpt

ilia

TTohttiav

dovvui

jihrasi

I.

Coy.

Gruter,

ex

inscr.

Oeorgii Graevii, Amstelaedami


^

Edm. Chishull,

a.

apud Le Bas

laov

ar/i

apud Boeckhium/^

lotja

ecp

apud Le Bas etWaddingtonium^^

etiam,'^ et y.ad- snavtov,^

fcp

cum

annotatt. loannis
1, lin. 7 et

1707, p. Ixxi, inscr.

Antiquitates

1728, p. 67,

11 et 25 et 30; est

lin.

vol.2, p. 551, inscr. 2852,

Boeckh, ut

* Ibid.

vide

805,

p. 7 74, inscr.

inscr.

808B exempla

1688,

3333,

scriptio exstat in libro


p.

50

lin. 3

52

et

693,

vol. 2, p.

Marmora

69 et 78; eadem

Oxoniensia, Oxonii,

in-

1763, pars

a.

2,

xxvi.

inscr.

399B. 401 A,

Ibid. vol. 2, p. 277, inscr. 2347c, lin. 8; p. 258, inscr. 2335,

inscr.

(fortasse etiam lin. 51); p. 250, inscr.

Ibid, vol.2, p. 277, inscr.

Le Bas

Ionia, 4, p.

et

Waddington

48 B,

" Boeckh,
'-

inscr.

2329,

et

Boeckh,

203.

lin. 7.

lin. 48.

2448, VI, lin. 25.

Voyage archeologique,

34, inscr. 87,

Waddington,

136

lin.

lin.

14

Parisiis a. 1870,

et pars V.

Asia minor,

inscr. 87, lin. 14 et not.

a,

lin.

vol. 2, p.

inscriptio exstat in libro,


et

c,

2554,

vol.2, p. 1081 A, inscr. 2439c,

Le Bas

p. 57,

"

2347

Ibid. vol. 2, p. 366, inscr.

vol. 3, pars I, textus, p.

46

Ityt inioQXOva.
lin.

Ibid, vol.2, p.

^*'

p.

3137,

1820, p. 308

'

8,

inscr.

a.

Praeterea

I.

t<fiooy.toit.iL);

alia quattuor verbi huius.

haec habet: Iqiony.ova: tovto due tov


Ibid.

lin. G.

(pro

lin. 9

Phrynichus, ^EyJ.oyr] orjuurwr, ed. Lobeck, Lipsiae

Seleuei

etiam apud Boeckhium,

11 et 25 et 30.

lin.

'supra, vol. 2,

vol. 1, p.

etiam p.

Londini,

monnmentum Milesium

natum 243;

anni ante Christum

Callinici

11.

aeram

C'hristianam

Asiaticae

antecedentes , ex primariis monumentis Graecis descriptae,


a.

ofwuj

xui

Tcrj/

apud Boeckhium/^

et bis

recens. et

'^

52, inscr. xxvi.

vol. 3,

lin. 3.

pars v. Asia Minor,

i.

Ionia,

45.

692.693,

Marmora

inscr.

3137, Im. 44 et 75; eadem

Oxoniensia, Oxonii

a.

1763, pars

2,

DE ORTHOGRAPHICIS.

1.

et

apud

octies

mirum

est

et

i'(J>, ;

tamen
in

successisse

si:)iritum
idelv

i(f

i'aoa

Woodium,^ Boeckhius,

T.

I.

93

I'ffij

qui scripsit:

dare non audeo," recte monuit

locum

litterae

digammi, qua

et

instructa erant."

DE ELISIONE NEGLECTA.
Vocalis
iuitialem

elisio

saepe

iu

ante

fine verbi

vetustissimis

in

proximam vocalem

codicibus

neglecta

est,

neque audebat Tischendorfius hac iu re codices fortasse a


cultioris generis dicendi fautoribus

alia ante vocalem

emendatos

locis trecentis

sequi.

Occurrit

quadragiuta quiuque ex

quibus scribitur sine elisione locis centum triginta; distin-

ctionem inter verba


invenire

et

non pdssum.

nomina,

Rem

quam

Scrivenerus esse vult,^

accurate excussi, at ne longius

de re tractem, brevi spatio catalogum locorum dabo, vocalibus additis

quae sequuntur:

dXXa

94

IV.

et

DE GRAM>L\TICIS.

'.

0)

1.

DE OETHOGRAPHICIS.

95

Mc 16,18 apx'fofW Lc3,2 Wet ivevrpiovta Lcl5,7


i'ma He 11,30 igyoia Eph2,10 iQrifitaia He 11,38
(contra Mc 8,4) m^ Lc4,25 Actl9,10 evsQyeaia Act4,9

MtlO,18 Mcl3,9
tfidrwr vel -t'w
o?xor Lcll,17
Mt9,16 Mc2,21 Lco,3G
6LVa Mt 25,21.
orov Mt21,5
oqog Apoc21,10 cum na (Ti fV
23
cum BP)
MQua Act 19,34
v/co Lcl2,53.
In editione
ri'feuoruG vel

-cor

septima

Tischendorfius

legit

Mcl3,8 Lc21,10 Ro 10,19, quibus


codicis N auctoritati
fultus ponit in

Kara
Act 3,1 7

ante

dy.nij^eiav

Phileml4

dvdyxtfP

locis

td-v^i

Mt24,7

nunc auctoritate

B vel utriusque addita

vel

scribitur

codicis

vel

td-voa

iTii

Act 22,3

Ro 14,15

aydnriv

dXij'&Eiap

dr&Qconov vel

uyvoiav

Ro2,2

uv&qojtzovg

lPe4,6

Ro3,5 lCo3,3 9,8 15,32 Gall, 11 3,15


dnoxdlvxptv
Ro 16,25 Gal 2,2 Eph3,3
dttftiav 2 Co 11,21
ela

Mc 14,19 cum

xbla,

Rol2,5

-Aad-'eia)

i/lf/.xm'

Ro

Gal 3,29

/.ard

ut in

Act 26,3

8,33

ty.atov

Gal 4,28

Philem 14

Phil 2,3

editione septima
Jaady.

h/.ovaiov

(/.at fQixfuiav

'

ADPW^xrnunc^ (sed
Mc6,40 cum nbd cop

refragautibus

cum

cum

inayyaXlav

nbcd'''fglp,

AD'^EK*'')

bcpeiltjua

'

non

lovduiova

Ro4,4.

Mftd iuvenitur ante vocalem nominum propriorum

lTi2,9
Lcl4,9
He 10,22 drdQOG Lc2,36 dm^ar Lc22,37

ante dd^lcfov lCo6,6


d).7j&m,G

et

dniGTov 2 Co 6,15

aidovcr

aiayvrtjG

avzaQ-AeiuG ITi 6,6 dffQov Lc9,39

im&tGecoo ITi 4,14


(I'la^stm He 12,28 evyuniatiaG Phil 4,6 ITi 4,3.4
Mc9,2 Lc2,46
2Th3,12 oqxov
Mt26,72 (contra Mtl4,6)
He 7,21
Act27,10 vdaroG He9,19.
eiSco/Mv

2Co6,16

srAoai

Lc 14,31

ijUfoaG

>jGV/iaG

bgxojuoGi'aG

Ilagd editum
propriis

Lcl9,7

sed

est

etiam

v^qscog

non solum ante vocalem


ante

dJXiikoiv

dr&QMTiov vel -mv vel

Lc 18,27 Io5,34.41 Gal 1,12.

Io5,44
-oia

in

nominibus
dfiantooXw

Mt 19,26 Mc 10,27

96

Octo

editum

locis

cum

ei

DE GRAMMATICIS.

IV.

nabd^,

He9,25

ante

Fluctuantibus
i<r

facilis

cum

iav

quinquaginta octo

non

d"

nunc

d'avro,

non reiciendum

av,

iav,

dt.

ponit

est

i:)rius

idv; testatissimum

est

Mt8,19 24,28 26,13 Mc6,10.56

ad locos quinque posteriores uberrimos

testes

Locis

est,

Editum

in codicibus fuit emendatio talis.

9,18 14,9.14;

ante

codicibus nbp.

et

ideo 07T0V iav octo locis,

invenies.

He 13,5

scribitur

legerunt

,,,,</
oa iav, ogtig

^^

onov

nam

Co 11,14 15,50),

minus eleganter adhibitum ubi habemus

etsi

et

aliis

Ante uv

Ti

et

Tischendorfius de avtu

tar

Locis

ovrcoa.

Ln

ubi

Phil 2,18

Ro2,28

r^

Ro9,7 ante on, Mt 24,21

iva,

ante vocalem.

ovSt

legitur

ij

ovde ante

Co 14,21 ante

01',

EHLP,

invitis

ACD^ et^EL (vide

He 8,4 ante ur, Act 19,2 ante


He 9,1 8 ante cum np, invitis

ov8\

est

solis

duobus editum

est

mov

av Lc9,57

cum NDEFGHM^'xrAA refragantibus ABCKi^SUSn, Apocl4,4


cum NACP, refragante B, "Off iav legitur duodecim locis
,

Mt5,19.32 10,42 11,6 12,32 18,5 20,26 Lc7,23


17,33 bis lac 4,4; contra ua av
ubique editum
aemeldv,

idv

ot'CTsemel idv,
locis

cum

et semel

est,

ov seniel idv semeldv habet, cpquinquies

av his idv

quaterccr,

haec

ijv,

idv

tria

nunc

Gal 5,10,

y.dy.H

nunc

xa] iy,H,

tamen

xa) ixet&ev praebent,

est.

testa-

'0)

tissimae

sunt

y.uy.ti

plerumciue
^

fit

ut

xaj'co,

yM/wi',

octoginta duobus in
fj'w locis

non

cum

primis

y.dy.ei

locis

Act 14,7

nisi tribus

nb,

decem

17,13

formae

contractae,

unde

xccxiT&fv

in

iyco,

-/.at

idv,
aliis

Act 3,23. "Fmg ubique cum dv editum

y.dy.ei&sv
'

a semei

?}j'bisaj',

ova non inveuiuntur

a,

Codices nunc xj'w nunc


7C(C

"0 idv

locis vigiuti tribus.

idv vel dv. Legitur etiam semel hatic idv


?;r/(j

9,48

xdfii legantur locis

primis

cum

nbd,

et y.a)

Mt26,15 Lcl6,9 Act 10,26 iterum

b autem refragante loco primo;

Mt5,23

10,11

22,10 2.5,20 27,6,

Mc 1,35.38
et

x;

ixsl

lo 11,54

non

nisi

Mt28,10 cum NAC*EFHKU\TAn refi-agantibus


Bc2?DGLMS;
y.dystd-sv novem locis Mc9,30 Act7,4 13,21
uno loco

1.

20,15 21,1 27,4 28,15,

14,26 16,12
nisi

DE ORTHOGEAPHICIS.

97

duobus

ovtcoG et ante

testatissima,

et

est exceptis

quattuor

(hoc loco etiam fortasse

locis, in

et

textus hie ex

in

comm.

'^

tq

V
i(fe).'AV6rty.6v

ipsi

quibus editum

in reliquis

neninaroviTUG
(Tischendorfii

Lachmannus

t'/.y.vGTiy.ov.

in coniugatione

verborum ex usu con-

obvium plerisque

locis

editum

est,

iniuria

abiecit ut

post

AEKSA,

E,

DM.

invitis

ut

f'P.X

cum *abl,
(a

hiat),

nusquam

locis in

quibus

Lc2,52 nqoixonrev cum

cum sABE

Faucis in locis omisit Tischendorfius

fboh Lcl,3 cum BCDFLMPRUXrA3n,

Lcl,9 cum K*BDFM,

anelvGe Act23,22

illud

quamquam

KAB*CElvLxrAA, invitis DMU, Lc8,13 TUGxevovaiv

varietas

est.

plerumque non sunt appositi," exceptis

KLUxrAAH,

He 12,21

Quae

solis.

bene perspecta codicum auctoritate

nisi

Act 23, 11

plurimorum codicum uncialium, nee raro

stanti longe

autem

Rol,5

ovta ^ityao Apocl6,18

L>IP,

adversautibus minusculis

commentario rarissime relata

quidem

ies.

ut

corrigendus), ovta (fo^egbv

K*A, adv^ersantibus n'^CD^et

confusis)

cum kab61, adversautibus CEHLP, ovrco


Phil 3, 17 cum nabd*fg, invitis d^ek^^^L^^^

ab,

13

e.

i.

ex incuria confundente, vel c testem habet,

ubique legenda
est 0VZ03 Gs

nisi

ubique valde

fere

aliquot

locis

non

B ut io4,D etiam ante vocalem em, scriba

vei
fortasse

ex.

semper,

consonantem
ovta

etsi

x)

et

xav

Mt20,4 Mc4,20;

locis

duobus

viginti

xaxfH'Off locis

Forma

cum
cum

ALNxm

uuo loco MclO,l cum xbcdea, refragantibus

unc^;

nou

exei&ev

x;

et

cum sbhl,

invitis k<=hip, elx^

in\atis

invitis

invitis

N<=ACEKLPRSUXrAA3n,
AEP, fXa^e Act 28,15

He 9,1 cum

saepius in plurali uumero,

dep
^aX^Gi Mc2,4

kbl, invitis

ut

cum sBCDEKLMUrn, adversautibus AAe^, Pfovci Lc 16,29


cum sBDKMSUn, adversantibus aelxtaa, t/.u coot bis Io5,23
cum KBDiiLun, adversautibus aemfaa etc, yivooGxovai lo 10,14
cum wBL, adversante d, diuGcoacoGi Act 23,24 cum kabhl,
TiscHENDORF, N.

T. ed.

8.

7C

98

IV.

adversantibus ep,
CEP,

d-iXoiGi

'iaaai

kbl, adversantibus AK*"p, ^wai

NABL, adversantibus

quem

exhibent.

AQi&aai

lPe4,6 cum

K^^^P.

eadem

prorsus

declinationis

cum

Act 26,4 cum kabhl, adversantibus

Act 26,5 cum nal, adversantibus bcehp,

lPe4,6 cum

Non

DE GRAMMATICIS.

ratio est

aliquot

locis

dativi
tot

tertiae

pluralis

testes

sine

quot

Sed in hoc quoque praestat cum cou-

quadam scripturam -iv tenere, nisi ipsa auctoritate


cogente ad aliud, quam ubique inter utramque fluctuare."
Ita debebat Lc7,38 &Q(h'v cum KABEGKLPxrAA edi, non
&Qt^( cum DMun et Lachmanno, et" 2 Co 3,3 nXuh'v cum
Tamen
XBCDFG ut et Lachmannus edidit, invito A.
scripsit Tischendorfius uXmeai Act 21,33 cum nabl et
aneid-ovai Ro2,8 cum sal,
Lachmanno, invitis dehp,
aas^tai lTil,9 cum SALP, invitis DFG,
invitis B*DGP,
stantia

^uGrmuGi Mt20,12 cum nbcln,


Act21,5 cum nabl,

invitis

invitis

cehp,

dza,

8er^a?6i

yvvai^i

Lc2,37 cum

BDKLMSun et Lachmanno, invitis s^AEXPAA,


dwdfisGi
Act 2,22 cum kabd et Lachmanno, invitis CEP,
dvGi
ter Mt6,24 cum NBEGKLMur^n, Lc 16,13 cum nabdefghk
LMPRSUAn, invitis XFA, Act 21,33 cum nabl, invitis dehp
(aliis sex locis scribitur dvG(v Mt22,40 Mcl6,12 Lc 12,52
i'&eGi Act28,17 cum
Actl2,6 HelO,28 Apocll,3),
eixoGi Act 1,15 (ante litteram
KABiL, invitis HP 61,
consonantem decies Lc 14,31 Io6,19 Act27,28 1 Co 10,8

Apoc4,4bis.l0 5,8
ante vocalem
et in

LXX

2Regl6,2),
p. liv)

semper

fere

in ipsa editione

erdv/^iaGi

invitis

i,yu7Ttjx6Gi

in

invenitur

codicibus

sixogi

etiam

antiquissimis,

ut

Romaua ad lSam7,2 2Sam2,20

(vide Synop. evang. ed. 3,

Mt7,15 cum nbc(d

lTi4,3 cum ncl,


KABL,

11,16 19,4;

hiat)

ADFGP,

l invito

A,

ig&)jGgi

2Ti4,8 cum cl,

invitis

a.

1871,

ensyvai-AOGi

Act 1,10 cum


d^efgp,

ttugi
Ro 15,23 cum nabcd*lp, invitis d'^efg,
Mt2,16 cum KCL, invitis BDA, Lc 16,26 cum naedkuuc^,
invitis aexfaa, Act 1,19 cum kbc, invitis ade, 24,14 cum

Ai^iuGi

DE OETHOGRAPHICIS.

1.

KA (b om),

EHLP, 2Ti4,8 cum ncl

invitis

k'^.AlD^EFGP,

Mcl,27 cum

mei'iiaai

ACEKn, He 12,23 cum aclm,


cum XABD, invitis CEP.

etc,

invitis

xBLMUn,

invitis

invitis d<^p,

rtQuai

sane inusitato sequuntur signa legendi ut

loco

quae ad verborum siagulorum orthographiea

formam

Act 2,22

DE SIGNIS LEGENDI ADIUTORIBUS.

(2.)

Hoc

99

iustam

non

exteriorem,

grammaticas magis

ut

dicam ad

ita

nominum

interiores,

ad textus

et

res

verborum forma-

vel

syntaxim, verba composita, ea quae singulorum

tionem,

scriptorum propria
accentus,

spiritus,

Tractanda sunt haec:

spectent.

sint,

particularum coniunctio, interpunctio.

DE ACCENTIBUS.

A.

Codices antiquissimi textus testes spectatissimi hie nos


deserunt, signis fere
etsi

omnibus vacui

Euthalius fortasse (vide infra

suis

Neque

addidit.

114) accentus codicibus

p.

septimum

saeculum

ante

nudas exhibentes,

litteras

codices

unciales accentibus ornatos invenimus.

Accentus a prima
codices

uullos habent evangeUorum

KABCDF^ii''NO''0*^f/pQRT^T''T*^T^w*^ZA (fere

Qabcde^^
(partim)

achmm

et

epistularum

nullos)

SABCDEF^I

catholicarum

epistularum Paulimirum ABCDF (fere nullos) F^G

HIOO^Q,

nullos)

(fere

manu

adumbratur

codice

in

ajjocalyjms

KAC.

Accentuum usus

D evangeliorum

in

flexus interdum invenitur; fortasse in codice


in codicibus

evangeliorum

A,

quo circum-

N evangeliorum;

epistularum Paulinarum F et

tribus inter se cognatis, qui etiam circumflexo utuntur in primis

super vocalem
^

tiscke

De

his

i,

minime autem ad regulas hodie

omnibus conferendi

sunt- C.

H. A.

Lipsius,

Untersuchungen uber die biblische Graecitat.

zeichen, Lipsiae a. 1863; Winer,


ed. 7, a G.

ricana ab

Liinemanno, Lipsiae

I.

Anglicana a

Grammatik

a.

W.

F. Moultonio, Edenburgi

Griechische Palaeographie , Lipsiae

a.

1879,

a.

Gramma-

Ueber die Lese-

des JV. T. Sprachidioms,

1867, pars

Henrico Thayero, Andoverae

usitatas.

il,

sect. 5

1874,

7, ed.

Ame-

et jiraesertim ed.

a.

1877; V. Gardthausen,

p.

270

287.
7*

DE GRAMMATICIS.

IV.

100

Contra addiderunt accentus correctores codicum supra

mauu

dictorum vel habeut a prima

rum

accentus \

evangelio-

codices B3c3EFGHKLMOO^O'^0%UVW^W^W'^W''XYre**6'^An,

actuum

epistularum catholicarutn B^C^HI^LP, epistularum

et

Ex

Paulinarum b^C^d^EH^KLMNP, apocalypds bc^P.


codicibus

iustructis

sic

valde improprie utuutur,

parum

KLSv^

ut

accentus

accurate

aetate

alii

ut

Ad

ponunt.

est,

d^p^^^'

hoc

accentuum constitueudorum eo multo maior

monium codicum

accentibus

priores

alii

his

et

b^'p^'^

difficultas

quod

est,

testi-

de hac re a conlatoribus raro notatum

plerumque tamen videntur accentus a Tischendorfio

accepti satis testati esse.

Haec

fere

uotanda sunt:

Act 19,38 cum HLP, non

ayoQcuoi:

avexpwo: Col 4,10, non arsipiuG ut

-L,

Lc8,26 cum EFHKr, non avtimqa

atti'TieQa:

aTiodextov:

ut V Lu,

lTi2,3, non anodeyaov,

Mt 24, 17. 18 Mc 13,15.16,

rtQai:

ayoQuioi,

non agat,

aqmyJav: Col 1,10, non aQtaMav ut D^,


Qa8vrrjZa:

2Pe3,9 ut

ya^oqwluMor:

habent

hoLtovtaQiav:

cum

8ea[.iaG,

Mcl3,4

BiTtmr.

non

B^ l1 habent

ut

-axsiuv ut

Ssa/xacj

ut

km,

EFGMS,
c

Ln

hl61 Act28,26,
formam in Novo Testa-

elnov, ut

Act 23, 17. 23 propter

iXxvGai: Io21,6 ut MA,

Lc 18,13, non
Lcl,79 ut

imqjurar.

Iac3,16 ut

Gal 5,20 b3
^

LFll,

non

v,

ty.atovTaQxijG

non hMtovzaQyoav

hl61,

ut

fQiS-Eia:

^Qadvttjza,

cf Lobeck, Paralqy. p. 396,

mento usitatissimam

imiQai:

non

Mc 12,41.43 cum

Mt 13,30

Seafida:

P,

De

S,

non iXxvaai ut

K,

InaQai ut MFA,

non imqavat ut EMPAI,

Ki^,

non

t'Qi&sia

ut

2Col2,20 K

et

et k,

codice s vide editiouem auiii 1863, p. xxiii et aduot, 3, et

editionem auni 1865,

p.

xxxv

et aduot. 1.

DE OETHOGEAPHICIS.

1.

Act 12,14,

taruvui:

noii latavui

101

Bez Elz,

ut Stepli

Mt24,9 cum EFKLMS, Mc 13,19 etiam r, IolC,33


EKLMSrA, Act 7,11 etiam h, Ro5,3 etiam l, non &liipta,

&lixina:

lac 1,26 ut KL, non &qIgxog,

&Qtiay.6(j:

Lel,9 ut

d-v/AiuGar.

non

FA,

KM,

&v[xiaaai ut

Mc5,29 ut msy, non lurai utl (k habet


i}idvta: Mcl,7 Lc3,16 Iol,27, non Ifiavra,
tau: Lc6,34 sic Attice ut ek:msa, non ha ut
i'arat:

Mc 14,56

'iGca

Lc 11,11

qO-i'v:

non

ut KM,

r/S-vv

/.uttv-d'vvui

ut ET,

lTi2,7 2Til,ll ut d^l, non -aIqvI

y.i,Qvh

ap.

Steph.

col.

1530.

y.tjQv^ai:

Thes.

Lc4,19 ut

etiam

r,

ut EKMr, non hai,

ut TA, non

Aazev&vvai: Lcl,79,

tare),

ES,

Gr.

ling.

non

Parisiis

xr^Qv^ai ut

a.

Diudorf

cf

1841,

FHlvMLTA

vol. 4,

et

Actl0,42

1,

Lc 20,47

hl61,
Gal 4,6, non xgd^ov

y.Qu^ov:

Mc 12,40 cum EKMSUr,

y.Qii.ia:

habet etiam a

-i-

bent EKMLTAn

-/-,

Iud4

et

Ro2,2
ut KL,

non

Lc 24,20 prael -i, sed 2Pe2,3

-1-,

scribit

legit d

non

y^Q^ia ut

hoc loco

lPe4,17

Mt 12,20 cum EKrunc

fiuQ'/UQirai:

-t'-,

y.TiGtfi,

Apoc 21,21, non

al,

-irai

Mc7,32, non ^wyO.dXov

Mt 12,20

vQ-jVidG:

lailuxp

ut

HFS,

non Uvov,

lo 19,39, invito Lipsio qui

fioyi).d?Mv:
vX-aog:

sed

g,

(Mc4,37) Lc8,23 cum ma, non

/.aV.axp:

l-Hyfia:

-/-,

lPe4,19

yaiori^:

h'vov:

ut

ut

g,

^ityf^u

ut

Co 15,54.55.57, non

vult,

aut i-ioyikaXov ut

S,

vi-aog,

Act 27,28 cum h, non hgyvuG ut 61 aut oQyvaG ut

B^,

Mcl,6 cum rr, non oGCfvv ut ekmu,


ova: Mc 15,29 cum KMF, non ova ut EF,
maGui: Io7,30 cum MF, non niuGai ut A (etiam 10,39),
ttovg: Mtl8,8 cum n et unc pier, non novG cum MS,
Mc9,45 habet r tiovg,
TTod^ai: Act 26,9, non ngdhu ut 61,
oGCfiVv:

DE GEAMjMATICIS.

IV.

102

Act27,(30)41, ubi b^iilGI

7TQ(y>Qa:
Qixtjur:

Lc4,35, uou

Gxvla:

Lc 11,22 cum

Mc 15,16,

anHQar:

EKMSFA,

nixpar ut

nou

A,

ay>vla ut

uon aneiqav ut

GmXov: 2Pe2,13 cum

antkoi,

GTiilov

ut

non

D*^,

avpTezQicpd-ai:

Mc5,4, non

tsGGQay.ovtahtj(j et -ni]:

rortakijG

Mc 14,20

lo 18,18

-{pvxoa:

u-ico-,

-I'co-

S,

Act7,23 13,18 cum 61,


D'^L,

non

aut

-Etr^a

sxa-

ita

-T//,

ut m, non tqv^Hov,

llo 2,20.27,

XQiOj^ia:

ut

-/-

Ro4,19 cum

Apoc6,6, non

yoln^:

uon

B'^^'^*'",

Lc9,39, non awtQi^ov ut c Treg,

avrtQi^av:

tQv^liov:

cum

sed vide Lipsium,

atvXoi,

Mc4,12 cum efksV, M habet

avpiaxyiv:

r,

r,

Ei)h5,27

L,

1633)

c (exc. g

altero loco,

D''

Gal2,9 cum

GTvlor.

ttqcoqu praebent,

cum

loivi^,

altero versu habet

An-,

habent 100. Ill

-I'-,

non

\pijoG ut

-/-,

EKMrn*, Act 28,2

B^ 61-v-.

peregrina:
a^[ia:

Mc 14,36,

non a^^a ut KSr,

Mt27,33 cum HMS, non -&a


habent FMS av, KUVr-i', H a,

yolyo&a:

HOQ^av:

Mc7,ll, non

ut EFK,

Mc 15,22

-dv ut EKMSrri,

Kovfi:

Mt27,6 cum B^FHKMSr, non -vav utEV, X habet


Mc5,41 cum m1, non ut antea kov^,

Xsfid:

Mc 15,34 cum

AOQ^avav:

efhksv, non -^a ut

Qaya: Mt5,22, non Qaxd, ut

aa^ax&avei:

Mc 15,34 cum

h,

non

-vet

ut G,

antiquissimis, etiam

est

Act27,6 cum (b^)hlp4.11, non

Prax 13),

et

Act28,ll

-dQlvop ut 13^^*

dativus -dQivm

b3l61.98,

Co 16,12, ubi b-^KL habent -llco,


aaaov: Act 27,13 cum 33.61, non uggov ut

uTiolldo:

s.

2^T02yria:

cde^civdQivov:

(id

r,

S,

rah&d: Mc5,41 cum codicibus

nomma

-va,

L,

cum

1.

3Io9, non

SiotQ^qfjG:
iTTaivEtov.

DE ORTHOGEAPHICIS.

2Ti4,21 cum

}.iroa:

Col 4,15

vvfiq:av:

xcor,

HP

D%

cum

non cum "Winero

codd.^-^,

non

imu'verov,

liabent,

xco'

iXvoo ut K,

non

D'^L,

Phil 4,2 ut D^, non

avitvyffv:

riniqav ut B'^

avi'tvytji,

Act27,17, non avQtiv ut Lachmannus,

avgrtv:

Tit*

ritov:

8iorQ^'q>j<j,

Rol6,5 cum

xw: Act 2 1,1, ubi L

103

cum

D^KL, non

rttov,

Act 20,4 cum hl, non

Tv/t'/.6a:

ut

tvyr/,00

Winerus

cum d^'lp, Co14,7 -6a cum


2Ti2,17 cum d'^KL, non qi'hjTua.

Epli6,21 -6a
qihjtoa:

nomma

projiria

B^H aut

d%

peregrma:

Mt21,l cum EKMLT item

^U^cpayi'i:

vult,

^)i&q;dy)i

ut

non

F,

^ij&qja-pi

ut

L,

Mt 16,17, non ^uQtoym aut ut L ^uQiava,


yB&atjfiavsi: Mt 26,36 cum b^efk, non -vet ut G**(g*-J'^,
HM-w/), et Mc 14,32 -vsi cum b%HMS 1, non -r^rut V,
^aQicoru:

daluavov&d: Mc8,10, non -&d ut

Lc3,35 cum EHRMFAn, non

tj^eg:

eva:

r,

f^fQ ut fortasse G,

lTi2,13, non svu,

Lc4,25, non -hov ut MSYFAn, aut

ijleiov:

Mtl,3, non

d-dfiuQ:

{f-cqucQ

-liov ut K, cf 1,17,

ut Tregellesius,

^('/.Qa:

Lc3,34, non

idger:

Lc3,37 hoc accentu ut EHKLMSvrAAn, G habet

{)-aQu

ut Westcottius Hortiusque,

,'e^d^eh

Apoc2,20, non ut g

leQBixto:

Mt 20,29 cum

Io2,l

y.ard:

cum

(Treg

ek, non -^w ut

MA, non

^lu&uvaald: Lc3,37

-^a^?il

-/.avd

-Qt8,

-eX),

HMF

et

alibi

L,

ut K,

cum EGKA, non

-ac'/ltt

ut MSr,

Lc3,31 cum EK, non fielm ut MSun aut fislea ut miuu.,


nveveitat: Lcll,32 cum M, non -vitca ut GUAn,
[lelsd:

TTsildtoa:

hoc accentu Mt27,13 cum egkm, f passim,

non -JMtoa ut (f)hu, Lcl3,l habet


aula: Lc3,(32)35 cum GKMSAn, non adla ut
aixovi'doa: Act 20,4 cum h, non -y.uvv- ut L,
TA,

n
r,

-d-,

alibi

IV.

104

Act 7,30

Giva;

etc,

DE GRAIMMATICIS.

nou

Mt6,29, non

GoloiKov.

cum

A,

uou

-/icor

aivd,

ut sr aut

cpaQta:

Act24,3 cum h, non


Herod, td

et

Xov^d:

big li^

Codices eodem

navtayov rv

modo duces

q>dl- ut K,

ut b^61, testibus Apollon.

cfifkii.

Lc8,3 cum MS, non

-i^imv

ut V,

-luficov

Lc3,35 hoc accentu cum egmsufa, non


Mtl,3, sed quQ^a Lc3,33 (ex errore?),

cpaltx:

qyifkih

egklmsuf, Lc 12,27

-//wr ut

avreGtulfisvov sy^ovta,

-C ut KIT.

sunt in verbis encliticis quae

vocant accentibus ornandis; liaec exemj^li gratia addantur:


eifi(:

x)

eGtiv:

Tiov

non ovh

etc,

Mc 12,11 ut KMr, S
Mc 14,14 cum GU,

eGti'v:

tovt

cum EKM

Iol,21

oi'-A

Mc7,2 ut km,
eGZE: Mc7,18 cum

sifii,

habet xai

non

ttov

iGtiv sine accentu,

mri ut

fGtiv:

ctGwetoi

KSr,

ydg eGts:

Mel 3, 11,

'Am

Mtl9,12 cum EKMS, non xal stGtv,


lTi3,14 cum D*^, non ngoG gs,

etGiv:

TiQOG Gt:

avtov rmi.G\

vni

xai

qrtjGiv:

Hoi

(prjGi'v:

dviiQ tiG

Mel 2, 13

He 8,5,

-/(cq

hte, 1

non ydg

vtio

iati habet,

xivojv,

(prjGiv,

nul

(ptjGiv

'/mi

(ftjGiv.

Act 25,14, nou dvliQ tIg


eGti'v: Act 2,25 ut 61, non d.

iGttv:

iGttv:

yicQ

ut KMF, non avtuv rivaG,

Act25,24 ut 61, non


Act 10,31 ut 61, non

de^tav fxov
ri

ubi r

Lc9,7 cum emfA, non

tivcov:

yccQ (frjGiv:

e'i

r,

Act 25,5 ut 61, non

e'/

ut HP,

tGziv,

ti eGtiv,

cum ekmsa, non


fia&ijtai fiov iGte: Io8,31 cum eIvMSA, non
X^iQcov GOV stGt'v: He 1,10 cum DLM, nou /.
fA,siC(f>v

r^ypato

^ov

uov

dt Tiov tig:

iGrlv:

tig:

lo 14,28

Lc8,46 ut KM, nou

He 2,6 cum

codicibus,

sGtiv,

fiov

tj\pat6

non

8f

i^i.

fi.

^ov

eGtiv,

fiov

gov emv,

^ov
nov

rtG,
tiG.

t'Gts,

DE OETHOGEAPHICIS.

1.

Vide de

his

Lipsium (ut ad

encliticis

p.

105

99)

p.

49

67.

Ubi alterum duorum verboriun eucliticorum monosyllabum


est, plerumque accentum non habet, ueque habet accentum

duarum syllabarum cum

encliticum

quod prae-

encliticiim

cedit pariter duas syllabas habet, ut lo 12,47 iav tla fiov,

Lc 10,29

tiG iarlv ^ov,

Ro3,8

et

y.u&coG qiaatv rtrsG.

DE SPIRITIBrS.i

B.

Fortasse semper, certe ex remotis temporibus confusi


sunt spiritus lenis et asper in lingua Graeca et Attica et

lam

non Attica.
01.83,3

sive

qui

scripsit:

inconstans

omissa

01.94,2

sonum

spiritus

annis ante Christum

fiiit

quae

apparet

re

audiretur, neque

Ad

omni

spiritu

aspero

carent.

esse,

quisquam

ita

postremo omnino non

ut

in dicendo rationem eius haberet."

quae verba illustranda, non solum exempla plus centum

longa

scriptione
^^ginti

cum
cum

408

anni

enumerat sine

sed etiam

'

ante Christum

una

ex

natum

in-

verba

quae

spiritu aspero inter sexaginta

aspero scribenda erant, et verba centum viginti duo


aspero inter ducenta quatuordecim quae sine aspero

scribenda

Praeterea

erant.

etsi

adama^'it, scripsit sive scalpsit

KATISTASIN

lapidarius

Vide etiam supra,

Schiitz, Historia alphabeti Attici, Berolini a.

Bostoniae,

a.

]}.

1848, p. 64.65;

Kiihner, Aitsfilhrliche

Hanoverae

a.

vide p. 170, frag,

c,

1.

1875, p. 54
a.

58.

1840, p. Ill

Cantabrigiae et

Grammatik der

1869, vol.1,

Kirchhoff, Corp. inscr. Atticarum, Berolini

169175;

fattjy.ora

90.

History of the Greek alphabet,

(jriechischen Sprache, ed. 2,


^

pro

valde

pro y.amaramv:^

E. A. Sophoclem,

ille

EISTEKOTA

Confer etiam Franz, Elementa epigr. Graecae, Berolini

p.

aetate adeo

aut praescripta compareat

ex inscriptionibus variis exhibet,

et

Adolfo de Schutz,^

nota saepissime aut ibi

vera

re

obm-ionem

in

hunc sonum procedente tempore magis

neglectum

magisque

cl.

ac perversus, ut

ubi scribeuda erat,

sit,

v.

usus hac

asperi

Spiritus

quadringentis,

446 403)

discimus a

isse,

eiusmodi vocibus,

Qua

(a. C. n.

natum

a.

19 et p. 169, frag,

p.

96

102.

1873, vol.1,
a,

1.

4.

106

HofFmannus^

161

(a.

DE GRAJNOIATICIS.

lY.

quibus a et

iam

quam

p. C.n.),

120 ies de

(fere

etiam

adseverat,

usum

in

spiritus

initium

neque nos erraturos

esse,

multum

hews,

le

sono exstincto nihilominus

etsi littera

omnia quadrant

cum

non audiatur.

Cum autem

quem

quod

suj^ra

Haec

arbitraretur."

vidimus ubi de

xf-nlooasi

diximus,

instructum esse

bXoa,

x.

r.

Eiat/]xsi,

y..

t.

conlati,

haec:

adseverat,

uttea,

(i^'^O?

hac re melius quam multos codices

Scrivenerus in

oGtecov,

ijxso

Novi Testamenti manuscriptos

libros

in

fuisse

Exempli causa: praebet codex minusculus 477

90.

unciales turn minusculos, qui signis legendi

instructi sunt,^

se

naO^ijuai

nota in usu permaneret, con-

pronuntiatum

spiritum antea

p.

tjfiai,

simplici

ut unusquisque lapicida earn ibi adiceret, ubi

fuit,

plurimos

j^ercipitur;

verbo

in

Pergit Schiitzius, ut supra laudatus;

sequens

cuius

Praeterea monet

in eomposito retineri, ut

scriptum esse

ita Gallice

eo tempore

j^rofecisse,

esse.

Hoffmannus quamvis asper interdum


tamen eum

quod puteraus eo tempore asperum

a Yulgo in dicendo omnino omissum

omittatur,

vocabulis

in

Herodotea

dialecto

in

facta

sunt) demoustrari

spiritus asperi debilitationem

Herodiani

definiendum adhibuit

adnotatione

spiritu

s litterae initiales

debiiitationis

diligentia

X.

et

contra

byXoG,
aQ7iaL,K>,

bhyoa,

hSovzcov,

heQoa, iraiQoa,

X.

Nihilo minus codices optimi inter

interpretes

etiam Latini Gothi Copti Syri in

auxilium vocati, testimonium minime neglegendum exhibent.

Pauca hoc loco


a^Qudfi: Mtl,1.2

cum

affereucla sunt:

D'^PP^EKMUn, non a^n. ut

1, r

habet

et a- et a-,

ciQ^aysdm': Aj^oc 16,16


aQfi-

ut 1.7.49 demid,

Car. Aug. Jul.

der Ilias, pars


^

ut hie

1,

Sjiiritus
illic

cum 35.37.38.39.87.95 am, non

in

Hoffmann, XXIstes und XXIIstes Buck

Clausthaliae

a.

1864,

p.

uoununquam iuveuiuntur

aqtAQ, semel (Gal 5,21) in

123

seqq., cf. ^. 12.

in codicibus antiquioi'ibus
s,

semel (Mt 25,16) in D.

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.

Lc3,35 cum EHKMrAn

t^EQ:

am em

it

107

non

for ing,

e^eg ut

fortasse miuusculi nonnulli et fF- vg^*^,

Lc4,27 ih- cum A 69 a q am


non fXi- ut n unc multi b c d f 1,

^haaioa:

Lc3,28 cum EKFAn a

i}.f(uddu:

e f

slu- ut fortasse minusculi et

Mc 15,34

skcoi:

fu

demid

Mt 27,46
em for fu.

am

c g^-^

ing for

c g^

ElI

spiritu

non

go,

(>,-

am em

cum 61

non

vg,

Ihr.

126 b

hl,

am

ut

KO

fu for,

non

ij-

e,

hoc spiritu cum

egklm
Mt 16,14 habet h

ut rrn vg^^^

ij-

for ing,

g^ q

hoc spiritu

Mt 11,14

t]leiaa:

fu,

ut f g

svq- ut

cum EFMr a b d f ff^


ing, non /- ut Kun d ff^ g^ h,
Lc3,23 hoc spiritu cum ESA it vg, non

ijlei:

non

sjt"*'',

omnes,

et editores fere

Act27,14 hoc

d'Quxvlcov:

cop

il-

Lc3,25 hoc spiritu cum


non iohi ut g^ 1,

iaXfi:

em go

cum 69 g^ 1 am,
2Til,15 cum D^^P 221 d e

iQfioymjG:

am

for fu ing go,

am

it
//-,

Lc3,28 cum EHKSrAnit emforharl, non ^()ut478fvggo,


ijGaiaa: Mtl2,17 hoc spiritu cum EKMrn, non ^- ut GL
'^q:

vg, alibi habet G

it

waavvd: Mt21,9

Ro9,25

biatje:

cum

He 9,2

Mt22,39

vg, non w- ut FL alibi

non

testibus nullis adlegatis,

Interpretis est

an uyiu

it

ij-,

statuere,

(Mc 12,31)

marjs.

utrum scribendum

uQa an uqu Gal 2, 17


avttj

an

n,

sit

dyiu

avry an

avt/]

ah^ Lc 2,2.37

7,12

(hicComplut etBeza amji) 8,42 Ro7,10 16,2 lCo7,12


an

hyyqioai

Mc 13,28
Lc9,38
fia-AQa

3,14

an

iv

rt

Apoc3,18

an

iv

(c)

lPe5,8

an

Mc3,8.20
an

TioQvoa

Mc 12,40

rird

iy/Qiaui

tj

iyxfV[]

o ti

(g)

Lc6,9

ri'rea

an

rivsa

Mt 24,32

incfvl]

iTTij^lexpai

nogvoa lCo5,ll

on an
ri

an

an mi^lsxpai

f(axQd

an

Mc9,11.28 Io8,25 2Co


(cf

Act 25,26)

rim

He 3,16.

Westcottius Hortiusque originis peregrinae noi'mam


secuti scribunt d^eX, dyag, ddQa^ivvrtivoa, ddgiaa, dxeXda^idx,

108

DE GRAMMATICIS.

IV.

ana, avvao, aQftuo, aQi^a'&ula,

aXkrikovia, ulcfatcG, avavlao,

i^QoioG , -cug,

leni

soqmv, tva, aiouvva; sed spiritu

ei^ficoQ, tvaji, sGQcofi,

t^Eniaa,

-ooXv^sirrjG,

leQoovlvfia,

leQefiiaa,

ihaaloo,

-u'lari,

kQeiya,

r^Gaiaa,

Ijldi'aG,

i^QovGuXt]//.

DE APOSTROPHO, CORONIDE, PUNCTIS DIAERESIS,

C.

IOTA SUBSCRIPTO.

Apostrophus

invenitur, ut sy nava fx S'v

aXX

alX

panmi

codice

in

COG

sed

P,

tva in codice A, xt' avrov

constanter usurpata

saepe in modura diastoles sive hypodiastoles


matici vocant

iGuuH

finem

vocis

monstrantis,

ahGa^er in codice

yevvrjGaQst

passim

codicibus vetustioribus

in

iaro

quam gram-

ut a^Quafi

De

S.

et

tlriii

usu apostroplii

consentiunt editores Novi Testamenti.

Coronis ut in

codicum seriorum

xa-^nroG

-Auyco,

est

neque in plerisque eorum diligenter adscripta.

Puncta
ad

litteras

dum

diaeresis

vel

cum

vetustissiinis

idque non solum ubi caven-

et v adscripta,

ne

erat

invenimus in codicibus

antecedenti

vocali

coalesceret

sed etiam fere omnibus in verbis ad initium, ut


vel

i'Q7]vt]G,

et

I'

ut Iv'iGivGaG

quae neque in diphthongo sunt

neque accentum habent, ut in codice Evv254,


recto

TiQEG^vTfQMv

1.

infra p. 115,

unum

ut

11.

fol.

150,

Interdum adhibitum

28.29.

i,

putatur de usu punctorum horum.

20,4

non

-/

Mt23,24

divhXovreG

ut

HKr

Lc3,36
115.217

EIKMSUXrAn

yMtacfaG lo 11,49

fiaivGtjG

2Ti

1,5

Mt8,4

v.

-i-

punctum

est

Hodie raro

;.wj'

Mc 1 5,34

xuiv

cum pb,
cum abd

-i"

lIo3,12

cum sacdekl, non

TTQoiJHir

dis-

Nota haec: ydioG Act

lo 1 1,54 sine punctis

fCfQ(a'fi

Xa'i8i

vdfi

145,

fol.

12 tGnv, vide etiam

1.

vel etiam linea ut

V,

/,

iSovg,

coniunctis ut viog, vel in compositione

vel ad v et

iica,

Iac5,7

ttqcoi

-*-

ut

-/mi-

fg

Mtl6,3.

Westcottius Hortiusque scribunt ullt/Xovid, dxai'a, ^),-d-Gm8u,


-8('iv,

et.

yaioG, ijGaiaG, -MudcfUG

Tisch.),

vco'v,

et

-iv-,

et

yMi'v,

-co/-,

xaivdn, xaivdv, vatfiav (ita

et -cov- sine punctis diaeresis.

1.

DE OETHOGRAPHICIS.

100

Iota subscriptuin in codicibus uneialibus non habetur,

adscriptum

rarissime

Mt25,15,

in

aliquot

posterioribus

in

A Lc7,4 ^Im

K Lc 23,31

in

Mcl,34; neque invenitur subscriptum


sculis,

teste Scriveuero,

1160

exarati)

antehac;

unde

fit

ut

testes

rjiSiauv in

miuu-

EwTl

(anno

nonnunquam
adhibere

paucos

u
D

in codicibus

ante tempus codicis

adscrijitum

etsi

ut on in

usurpatur
possimus.

Aliquot verba sufficient ad Tischendorfii usum cognoscendum

Mt27,4.24

a^coo(7

uqui

Mt 24,17

et

aQov Mt9,6

iQwrur lo 16.19
^ijV Lc 24,23
Rol3,4
i^Qcod>jo Mt2,3 (forma
tjQav lo 19,38
Apoc4,7
quam Westcottius Hortiusque adamant invenitur
ei-Aij

^coap

7jQm8ija

iu

iu-

Epli5,12 Id&Qa Mt 1,19 utjZQolqHUG ITi 1,9 nana/l


Act 2 1,28
Act 24,3 Tzargohoaia 1 Til, 9 nqo^Qa
Act27,30.41
Actl6,8
Lcll,12.
scriptionibus

hHPQIAA,

ut

hHPQIAEIAO

y.ovql

Tzdvttj

rQ:pii8a

o?bv

DE PARTICULARUM COKIUNCTIONE.

D.

Coniunctio particularum in primis auctoritate codicum

minusculorum definienda
continua

scriptura

Quod

sunt.

est,

singulis

Tischendorfius

quod codices unciales plerique

non

verbis

disiunctis

liquebit

statuit

exarati

ex catalogis

qui sequuntur.

Coniiinctim seribunlur:
7r'(7Ttlocis tribiis:

Iol3,19 14,7

Apocl4,13
an^ravTi,:

Mt 27,24

et

17,26 Act

7,27

Act 27,28

Mtl,17 2Col2,2

Gal 2,1

1.

Co 8,13 10,14
etc

t\yt:

Co 5,3

etc

(Ynao: Eo3,30 etc

Gal 1,18

Lcl,13

iarneQ: He3,14 G,3

dixccoxTco: Lcl3,4.11

6ty.(iTtaaaotG:

6i6ntQ:
SioTi:

lo 11,18

9,11 etc

Sio: Mt27,8 etc

alibi

uoayt: Act 8,30

Sr,nov:

Mt

SuiTi:

aoayt: Mt7,20

Ssy.tmivTt:

Siuttuvtog: Mc5,5 etc

fl'Ts:

He 2,1
Boeckh,

ffntoa: Act27,12 etc

Eol2,6

etc

fxncdca: 2Pe2,3
Cor]), inscr.

Gr. vol.

3,

i^.

693,

3,5

iuscr.

5774,5775,

15; p. 694, 11.42.55; p. 695, 11.87.89.114; p. 696, 1.180.

DE GEAilMATICIS.

IV.

110

Mt5,16

(fA.7iQoa&tv:

l^avT^a: Mc6,25

rmq:

Mt27,G2

Ko6,10

Ro6,16

ii'ccTi:

Mt9,4

urjncoa: lCo8,9 etc

etc

etc
ji.

etc

urjTi (nisi

uno

^u)]Tt.ye:

Co 6,3

ol'dinoTa: Mt7,23

etc

ovxeri (uno loco exc.)

lPe4,l3

etc

ovxoi'y; lo 18,37

y..&6).ov

ovre: Mt6,20 etc

y.a&oTt: Lcl,7 etc

He 5,4

/cccd^oianeQ:

Lc 19,42

xttiyt:

yain^Q-.

TiccQauTixn: 2

niioa/orjutc:

etc

Pel, 12

Mtl9,6 etc

ovnoi: Mtl6,9 etc

Act 4,18

naoiXTOG

etc

Co 4,17

Mt 21,19

Mt5,32

7iiyTtx('.i6(X('.Tq):

yuiTOiys: Io4,2

roiyaQovr; lTh4,8

%('(xer:

vneQextiva: 2 Co 10, 16

yivy.iivoG

Mt21,2

vneQfxTTfoiGGcjG: lTh5,13

Ei3h3,20

iTh

3,10

uno

etc

Iud24 etc
Le 11,28

VTifoXiccv:

vTToxHTCo:

ufVTOi: Io4,27 etc

(oGii:

He 12,17

/utrtTticTu:

6e

u)jyi):

Co 11,5 12,11

etc

fxridenoTC 2Ti3,7

Mt 22,44

Mt3,16

dioTTiQ-.

Mt6,l

vneoTieoiGGcoG: Mc7,37

loco:

fisrovrye: Ro9,20 10,18 Phil 3,8

{ti

He 12,1

imeofXTTSQiGGov:

xciTevoiniov:

fxijye

Lc3,l

vide supra, p. 96.97

.)

xcTtrai'Tt,:

fjitvovv

etc

etc

yuiTot: Act 14,17 etc

xccy.eixhev:\

etc

ovSeTTw. Lc23,53 etc

Lcl,3

y.u&i'irtG:

Mt7,16

loco):

oajta: Mt2,6 etc

96

xa&dneQ: Ro4,6

y.uii^o:

Mt5,34

fj.)]Te:

Mt 27,10

y.a&a:

etc

Ro9,ll He 9,8

/iitjjtcj:

y.uyio: vide supra,

etc

ur]nov: Act 27,29

etc

lo 12,43

riToi:

Mt4,6

y,ijnoTe:

inftSijnso: Lcl,l
i:(fdna'i:

Mt21,19

fxrixiTi:

^nnvoo: Mt2,9 etc


^TT(ci'nioy:

He 11,7

^i]de7i(x):

etc

etc

etc

etc

Mt6,2

etc

1 Co 15,8
Mt 12,12 etc

(jiGTiiod:

w(TT6:

Separantur haec:
ulXci ya:

Lc 24,21

Co 9,2

hti

(ioyjia:

Mtl9,8

dXk' ovyj: Lcl7,8 lo 13,10

uno

dvd

6uc yt: Lcl8,5

^iaov:

Mtl3,25

Mc7,31

tiQri

tribus

locis:

Mt 23,39

26,29.64 sed in ed. Brockhaus.


a.

1873, Tischendorfii ultima,

dnclQxt.

Mt 27,55

6id navroG loco uno ex errore:

Apoc7,17

an

i.ic(xi)o&ei':

etc

Mt 23,39

26,29

Mtl8,10
did Ti duobus locis ex errore:

Mtl7,19 21,26(25)
a^dofxr\xovTH f|: Act 2 7,3

DE ORTHOGEAPHICIS.

1.

utj:

ti

Mt5,13

oa ye: Ro8,32

etc

Lc9jl3

ti juiJTi:

etc

Lc 10,35

o Ti:

Mt 18,28 etc
a" Tia: Mt 16,24 etc
h'fy}]xovTC( h'vm: Mtl8,12.13
Ti:

ti

Ill

oariG

etc

Mtl8,4

oLi':

ovx hi: Philemie


nevrr]X0VTU tqiojv: Io 21,11

Lcl5,4.7
^'4

ttqIv

huvTiua: Mc 15,39

in\

7T?.fTor:

Act4,17

xad^ do: Eol2,5;

r vvp: Act 5,38 cum H, habent

etc

Mt 22,34

^nl TO avTo:

Mtl,18 Mc 14,30

rj:

Tit 2,8

91.178.195

etc

Tdi'vi^

Tiaatodxoi'Tcc Ttaaccofa vel rea-

Mcl4,19

Gaqwv: Apoc7,4 21,17


y.uif

rjuaQfip:

xuTU

fxovcca:

yea
u>]

}6t((r:

Ti

Mt26,55

TO TiQOTEoov: Io6,62 etc

etc

ToiT

Mc4,10 Lc9,18
Mtl4,]3 etc

Io4,33

etc,

sed

roiTo'iartj':Mt26,26Mcl4,22.24

Lc22,19 Io6,29 lIo4,3

uuo loco: Io21,5

urj Tia:

Mt27,46

(OTtv:

vniQ iyui:

7,48

Co 11,23

DE INTERPUNCTIONE.

E.

In codicibus imcialibus autiquissimis ut XB iuterpunctio


satis
nisi

manu invenitur,
interdum nova res novam lineam
raro

a prima

breve ut in b requirit.

verbis

nou

separatis

ut in vel spatium

Posthac usurpatur punctum simplex

manu prima
in ACIX^PQZE et nonnunquam ut in A comma et puncta
duplieata. Codices 'SRW^ utuntur puncto eodem fere mode
nunc ad summam nunc ad imam nunc ad mediam litteram
idque saepius ut a

manu secunda

Codices fp^"^gp*"^a punctum saepissime

sine ullo discrimine.

adhibent.

in XB et a

Exempli gratia

scribitur in

F lTi3,16:

Kxi.
y
oMOjSoroMeNcucMerxecnriN,

H
T^o rHc eyceRixc mic repioN
6c ec|)xNHpa3eH eN cxpKi

verbo unoquoque more inscriptionum antiquarum ab


separate.

Scribit

sine ulla cura,

ut

ITli 5,23.24:

aliis

DE GRAMilATICIS.

IV.

112

ccDMx xrvieMrn^CDc.eN ^h

T^o

TTxpoycrx roy

Ry hmcdn

xpy THpHeeiH rnc oc o

X(DN

Oc

yivlXC.

Luce

clarius

i<x

KXI TTOIHCei-

ne argumentum qnidem

est

ly

ad

iuter-

punctionem rectam decernendam hauriri posse ex priorum


nuditate iieque magis ex posteriorum copia signorum.

Notatio autem alia interpunctiouis similis

quam

ftiit

stichometricam vocant,^ de qua non raro

erraverunt studiosi Novi Testameuti.


sigaificavit

primum

seripta sunt

Graux

in oratione soluta verba

quae in ligata

fTZt]

re accuratissime iudagata

singulis,

scriptura

Vox

Gti'xoa

quae una linea

appellantur. V.

omnibus rebus,

Carolus

cl.

ipsis litteris

enumeratis invenit atifov ex circiter 36 litteris exstare,

cum

Usi sunt veteres

apud

scriptores

cr/'jffo

hoc mensura librorum cum poematum tum orationum

sacros turn profanos.

prosarum, ut Diogenes Laertius^


stichos

445270

coutinere,

opera

Hieronymus^ Gregorii Nazianzeni

opera triginta millia versuum


teste

refert Aristotelis

continere.

Eodem modo,

Noldekio apud Gardthausenium, mercedem accij)iunt

scribae hodie Indiae orientalis pro


^

Thesaurus, Amstelaedami

Suicer,

vol. 2, coll.

Vratislaviae

1025
a.

numero versuum

1037;

1838, p. 91

a.

(slok

1682, sub voce or I'/oa

F. Ritschl, Alexandrinische Bibliotheken,

136;

Eduard Reuss, Herzog's Real-

Encyklopadie fur protestant. Theologie und Kirche, Gothae a. 1862,


vol. 15, 1). 85
Charles Graux, Nouvelles
88, sub voce Stichometrie ;

recherches sur la stichometrie , Rexnie de philologie

a.

a.

1878,

vol. 2,

143; V. Gardthausen Oriechische Palaeographie Lipsiae


127 133; F. Blass, Zur Frage
187
die Stichometrie

p. 97

9,

ilber

p.

und Kolometrie, Rheinisches 3Iuseum,


ser. nov. vol. 24, p. 524 532 et vol. 34, p. 214 236; Wachsmuth,
Stichometrie tmd kein Ende, Rheinisches Museum, ser. nov. vol, 34,
fasc. 3, p. 481484.
Diog. Laert. De vita et mor. philosoph. lib. 5, cap. 28.
der-AUen,

et

Stichometrie

"^

'

Hieron. Catal, script,

eccles. cap. 117.

DE ORTHOGRAPHICIS,

1.

113

versus poetici) sive liber exscriptii versus quos slok dicunt

habet sive non habet.


Pari fere

modo revocant typographi

ad

descriptum

est

Eusebium^

dieitur

stichos

continere,

stichos

ad

ad
et

Anglici quidquid typis

littera

Apud

quadrata,

est

Origenes^
misisse

lohaunem epistulam

ad

lesu

et

nou centum

nisi

Haec omnia

facere.

quibus spatium certum definitur,

arty ova eos pertinent

huiusmodi

in subscriptionibus librorum

commemorantur

arlyoi

No\t Testamenti. In codicibus

evangeliorum usurpatur vox

Qr/fiata

eodem sensu,

nunquara praebet codex idem numeros


sane ex antigraphis variis haustos

Prorsus

et

Marci

et atiycov et ntj^iurcov

similitudo

differt scriptura

att'yoi

1616,

harum vocum
Qtjfiata

quam

stichometrica

Post saeculum quintum

vocant.
lius

2522,

Qtjfiara

non-

et

apparebit ex eo quod inter aha Matthaei numerantur

2560,

per-

reliquisse et lohaunis epistulas secun-

stichos

quod sciam non

spatii.

Abgarum paueos
adseverat Paulum paueos

et

ecelesias

et tertiam

quae

epistula

paucorum stichorum

dam

Est atlyog hoc sensu mensura

medium

crti'yoi

1675.

theologi

Eutha-

exscripsit

diaconus Alexandrinus, posthac episcopus Sulcensis

(?)

actus et epistuhis, accentibus additis, verbis ita in versus

iuucta
in

in

oratione

uno versu

essent

rijV

se

arctissime
,

con-

praesertim

in ecclesiis:^ TiQatav

8)}

ovv

aTZoarohxijv ^I'^Xov aroiyidov (ariyrfiov) avayvova re

Et iterum:

yQuxpaa.

inter

comprehenderentur

usum lectorum publicorum

f'ycoys
ncii

quae

ut

dispertitis

ivayyoG

F.i\seh. Hist. ecclesA, 13, ^ 9:

iixoi

rav

ys riiv re

ttqu^scop

oliyoOTiyov [Atv noXvdvrauov

di tmaToi.fjG.
^

Orig.

apud Euseb.

fyQUXpev cda iSiSa'^tv

ari/ovG ^n^areilfy
oliycar ariywr

vi, 25, ?

7.10: JJavloa

ixxlrjOt'caa, i()Mc y.ui


.

[lohannes] x((T)J).ot7T( xui

7i).r]v

oix

fia)

oti/ojv

oi'dt

ndaaia

oUyova
^maTolriy narv

cda tyQcaptv,

uuq otiqui [2Io

et

3lo]

fy.dTor.
'

Euthalius apud Zacagnium, Collectanea monumentorum veterum

ecelesiae,

Romae

a.

1G98, p. 404. 409.

TiscHENDOBF, N.

T. ed.

8.

8C

DE GRAMMATICIS.

IV.

114

3i3h)v

iifia,

xai /Md-olr/.iov emorolcov uvayvMvai te

diav nai Tibxr ura>ieq!ulai(OGaG&ai


voi'v
tijv

rovTav ro v(foG xara

ifiuvtov GviifietQiur ttqog evGijfiuv avajvooGiv.


attinet,

cutus esse scrip torem

Syra iam anno 396

Hieronymus

Quod autem

videtur Euthalius Graece

Syrum, qui partitionem

distinctione

in

se-

lingua

Qui primus evangelia

fecerit.^

stichos dispertita scripserit,

7iqo(jo>

dieleiv roi'tav exdGrfjG ruv

aroiirfiov (ortyriSuv) re Gvv&eiG

ad epistulas Pauli

est

'/.ai

xara

non apparet.
in

tali

in

Praeterea usus

versione

sua Latina.

Seriptura huius similis per stichos sive versus breves


exstat in codicibus^

quod

dP'*"^ scribit

d'^^^

act^act ppauijjpaui^

Exemplum

dabit

Co 13,5 8:

OyKXCXHMONiei

oyZHreiTxexy 1 Hc
oyrrxpoXYN e rxi
oyxorizenrxn^oKXKON
oyxxipeieniTHx^iKix
cy Nxxi p e A^erAxxH eTx
nxNnrxcrerei
en eye
T ixNirxi
)

ri is.H

rxexTT ize

rrxNTxyTTOMeNei
6yA.eTTOT^eeKnin'T^ei+
Versio Latina in codice hoc eodem

modo exarata

est:

NON AMB ITIO S AE ST


NONQUAERITQUAESUASUNT
NONINRITATUR
^

Zacagnius, ibid. p. 536, not.

De

codice

*='

etc.
2.

Vide

vide infra, cap. Vll,

infra, p.
2.

157

159.

1.

Codex

DE ORTHOGRAPHICIS.

D*^^^ ^^'

usurpat praeterea hie

115

punctum

illic

nonnunquam litteram magnam locis quibus sensus


occurrit ad medium versum, ut lo 2 1,2 1.22:

et

distinctio

KG oY"rocA,eT~i /Vereixynr cd
et L/atme:

DME HICAUTEMQUID

DICITILLI IHS

Sed haec omnia parum valent ad interpunctiouem


hodie definiendam.

Interpimctionem
ELOS\'YeK'^PPMP^"'B^P'=,

uberiorem

habemus

puncto ad

summam

mediam, imam

valebat,

codicibus

ubi plurimura

commate

litteram apposito,

catisque punctis minus raro adhibitis.

in

Teste Tischendorfio

vix invenitur signum interrogationis ante saeculum

Tamen

vel oetavum.

horum

vel

codicum minusculorum non ducem fidelem habent.

interpunctionis

fecerat.

Ubi autem antea ad verba

colon

usus erat littera

citata

parvam

litteram

et

studuit,

yf'yQUTirai

Oi'x,

jiyQantar

ovx,

yiyqamai

yccQ

magna

nunc

sine puncto,

unde

Kvqiov,

non

scribitur

Xeycov

Ofiot'a,

in

sed

Hanc

xvqwv, Xsyoov bfioia.

quam iam adumbraverat

mutationem,

atque in septima

post yf/Qantui vel Itymv

posuit:

juq'

yf'jQaTTrai

paritei*

quod Lachmannus etiam

raritati

T. X.

nonum

codicum

editores hodie interpunctionem

In hac editione Tischendorfius

X.

dupli-

prolegomenis

editionis septimae, p. Ixiii, invitus, ut videtur, concessit editor

codicum

auctoritati;

foll45 recto,
nXr^v

tlj(S

Aoi'vev;

?;

11.3.4

yvvar/.oa,
ds,

exempli gratia haec ex codice E\"\'^254,

eiTzev

ad pericopam de adultera addantur:

ein

yvvai

ovdeiG

nov
siTie

sio'i'v

de

ovSsia

avt h

la'

as
ov8s

xatfiyco

ae xutuy.Qt'v'^

p.

67

Qui rem accuratius

tractare volunt ad Lipsii librum

112

Hugius^ notat

locos

uonnullos

Schri/ten

Keuen

Testaments,

ablegantur.

Hug, Einleitung in

ed. 4, Stuttgardiae, a.

die

1847, p. 213

des

217.
8*

DE

IV.

116

GEAMIVIATICIS.

Locus

ubi patres de interpunctione inter se dissentiunt.


praeclarissimus
^ar;

lo 1,3.4 ovde

ille

est

iv

o yeyovsv iv avzco

quern vide.

ictiv,

2.

DE NOMINUM FORMATIONE.
Pauca dicenda sunt de nominibus cum primae secuntertiae decliuatiouis

daeque turn

et

de peregrinis aptotisque.

ulvdda ut accusativus neutrius generis Act9,32.35 et


1

Av88aG ut genetivus femiuini generis primae

ilprl

Act 9,38

declinationis
teste

Winero^ feminini

generis est in 1

2,18.24:2

Mace

De

utriusque generis apud losephum.

Actl6,14 Apocl,ll

scribuntur, quae
et

vox

apud Plinium,

voce QvdtsiQa vide

Apocl,ll

legit

Tischen-

Habemus Mt 10,15 Fuut Gen 13,10 accusativum


fiOQQoov et 2Pe2,6 ro^oQQaa
neutrius generis Fo^ogQa et Gen 14,2 genetivum feminini
dorfius

cum

OvdrsiQa.

sia

Accusativus feminini generis AvatQav

generis FofiaQQaa.

Actl4,6.21 16,1 pugnat cum dativo


2Ti3,ll.

De

id est septies,

yivar^fotcr

Act 14,8 16,2

voce MaQia haec dicantur: genetivo semper,

Magiaa

scribitur; dativo bis MaQidfi

repugnante D, Act 1,14, repugnantibus naCD;


accusativo,

scribuntur

vocativo

quater,

Maqla non

MuQia

septies

id

nisi ter;

MuQia yelMuQiav non

nisi

Videtur

lorum

tempore

et

bla formam MaQidfi.^

in primis usitata fuisse

certe

posthac

in

Winer, BiblischesReahvorterbuch, ed. 3, Lipsiae

Vide Boeckh, Corp.

etiam 'luvvai

compositis.

a. 184 7,

inscr. Gr. vol.3, p. 61, ins.

Kaimju Lc 3,36
^hovd/J. Lc 3,30
Lc3,24
et Mevvn Lc3,31.

forma aposto-

vocibus

Confer

decies,

Praeterea codices kd

ter.

2
^

solo)

quinquies; apud loliannem MaQidfi

MuQi'a,

-aQX'jf^

apud Matthaeum MuQidfi

apud Lucam MuQidfi

undecies Maqia vel -av non nisi

adamant formam

nominativo,

apud Marcum (nominativo

ubique;

est

Lc2,5,

sub voce.

3982, 1.9.

Na&cl/LC Lc 3,31

DE NOMINVM FORMATIONE.

2.

Edidit Tischendoi-fius aaiaQiav Act 19,31

11,32

sy.arortaQpja

Act22,25

Act 13,1; sed

AVinerus laudat formas

ubique

est

similes

nisi

noh-

Lc3,19

Mtl4,l

tETgaaQmc

contrario ubique,

id

i&raQyyja 2 Co

Act2,29 7,8.9 He7,4

naxQiaQyjiG

Act 17,6.8

xaQiaa

undevicies,

117

9,7

semel, iiXiaQyoa.

vicies

in -agyriG

cum

in Vetere

Testamento turn in scriptoribus profanis.

Formae

Act 12,2 Heb 11,34.37 Apoc 13,10.14;

22,49

Lc6,48;

Act27,30;

Trpropz/a

Act 5,1;

^anqfiQij

Ut

(7;rf/()/;fT2

ex 6 dsafloa numerus

omnes

oi 5fff,Mo/

(cum HP

in textu recepto

Giri'u

Act 10,1 21,31 27,1;


ra SsGud ducitur

i^luralis

legitur, ita

ex

6 airoa

Act7,12

etc) aira, sed hie editores recen-

receperunt

phirali usitata oraSiova

nhiufivQija

Act 5,2.^

(jvvstdiu'tia

excepto Phil 1,13 ubi

tiores

Lc 21,24

unyaiQtjU,^ /layaiQij leguntur septies

nunc

cum kabcde.

Pro forma
Io6,19

edidit Tischendorfius

cum k*d; item Mcl4,3 rbv aXa^aarqov cum n*adef


HKSLTW^xrn non r^j- al. ut k'^bcla.
Forma j'^pst Lcl,36 edita est cum abc et uncialibus
oruSia

occurrit in codicibus

ceteris* et

i'

bonis

Genl5,15

21,7 25,8 lParal29,28. Testatior forma Act27,40

Forma jDluralis neutrius generis


Lcl9,8 cum l (}<B*q-ata), quae forma alibi^

edita est

ExQdl5,9

Dindorfius scripsit: vicissim frequens est genitivus aneiQrjG,

eommuni

apud recentiores."

Exod8,21.24

et mss.,

et

Sap 10, 7

col.

Steph. Thes. Gr. ling.

569.

xvvofivirj(J, 1
faTt]y.vir]

Sam 25,20

ini^f^rjy.vit^a

s*.

Dindorfius scripsit: ,,Videtur haec forma [yfJQoa, to] frequen-

fuisse

Macedonibus

vol.2

Parisiis
dial.
^

dialecto

1848 1854),

(a.

Ita etiam

Rom.
*

De

mss.

'

tata

Eom.

Ita

Parisiis vol.7

ed.

jua/atQij et ed.

reperta

in

etiani

et

ijuiGeia

uQtfftayya.

est

(a.

Maced.

1833),

et

Ale.x.

et

Alexandrinis"

col.

608.

Steph.

Thes.

p. 155.

Antoninus Liberalis, IVUrufioQtfioatoiv avruycoyij

ed. Georg.

Gr. ling.

Cf Fritzsche ad Sir3,12; Sturz,

Aenoth. Koch, Lipsiae

a.

1832, pag.

6,

1.

28.

cap. 2,

DE QEAMMATICIS,

IV.

118

est,

praeterea probatur

Editum

Accusativus pluralis

^a&i'oa ut EKPSUVn^.

Mc8,3 cum
esse

etiam

Mt 15,32

ubi Tischendorfius

in editionibus minoribus a.

quidem

to

ubique scribitur

eXsoa

invenitur.

uno vel

Octies

Ephl,7 2,7 3,8.16

ijDse

eam

recepit

1873.

aliquoties etiam in

codicum

scribitur

rl^ario

quae forma Fritzscliio^ probatior videtur

NA,

Neutrum

rjf/i'at].

Lc24,l cum KABCDGHLMXrAAn*, non

^ad-tcoa

est

apud Phrynichum^ pro

ijfiiaea

iXsov

altero antiquissimorum

ro

occurrit

Phil 4,19

quamquam

Col 1,27

2 Co 8,2

nXovtoa

duodecies o

2,2,

Mtl3,22

Mc4,19 Lc8,14 lac 5,2 Ro2,4 9,23


11,33 Ephl,18 Hell,26 lTi6,17 Apoc5,12 18,16;
^i^XoG passim, sed bis ru Cip-oa, 2 Co 9,2 cum kb 17,
quam formam in editione septima B solo teste Tischendorfius
Ttlo-vroa

cum kaBD*FG. Aliquot testes


beXnvoG ut Lc 14,16 Apoc 19,9.17.

noluit accipere, et Phil 3,6

habent passim etiam

In editione septima Tischendorfius, vix libenter


Jiuv Act 14,12
1,13

7To8?jQt]v

fitjvav

22,2

9,15

13,14 de quibus conferendus

si-Aui'civ

ad He6,19;

nunc auctoritate

qui codex tamen

aliis locis

He 6,19

aaqjakviv

in

et

in

scripsit

apocalypsi

agasvav 12,5.13

est

apparatus criticus

primis codicis n fultus,

formas similes praebet, expulit

has fiarmas neque olim neque hodie a lingua popular! alienas,^

quae

Phrynichus, Eclogae nominum, ed. Chr. Aug. Lobeck, Lipsiae

a.

passim in codicibus optimis antiquissimis leguntur

etsi

1820,

p.

246.247:

Thesaur. vol.4,

Steph.

Atisfilhrl.

Sprachlelire, vol.1,

Kritiken,

a.

p.

1862, p.

248

ji.

Al.

p.

170;

Buttmann,

Buttmann, Studien und

194sq.

C. F. A. Fritzsche,

Evangelium Marci, excurs. 3, Lipsiae

a. 1

830,

796.797.
^

Vide MuUach,

Berolini
gewiihlte

a.

1856,

p.

griechisclie

Grammatik der griechischen Vulgarsprache,


22 et 162;

und

lateinische

Reisen in den Trachonen und

um

Joh. Gottfr. Wetzstein, "AusInschriften,

gesammelt auf

das Haurangebirge," Ahhandlungen

der kbniglichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin.

Jahre 1863, Berolini

a.

1864,

p.

255

368,

ubi

Aus dem

invenitur

forma

DE NOMIXUIVI FOEMATIONE.

2.

recentiore usu videutur fluxisse.

tameh ex
pro

Io5,36 non

fteiXco

editum

Vox

McSmsi

Moj'mriG

fiet'^cov

quamquani abegma

est,

MoSm'tjv habet

BCEH, ut verisimile

iierpTina

LXXviralis

est.

Habet

(ed.

Meineke)

est,

Act 7,44 MoSvay ex

auctore Moultonio, ex

Lc 16,29 Maivam

versionis usu, et

Moov- in hac voce constanter editum

ex codicibus omnibus.

textus receptus ubique Mcao^a

Philo (ed. Miiller; non

et

De usu LXXvirali

LXX

cf

ita

etiam Strabo

ita

ed. Richter).

ed. 4. Tischendorfii ,

Teste Miillero (in loseph. Contr. JPp.

p. xlii.

tuat scriptura

apud losephum,

Bekkerus tamen

De codicum

lust.

apud losephum

cap.

1,

In evangeliis editae sunt formae

Mt 12,42

cfsemel) A

et

32 sub

Moivarja.

attinet,

cf

init.

^oXo^ava,

^oXof^ibivoG ,

cum nABCP, 5,12 cum kaIo;

in actibus ^oXo^iavroa 3,11

Mtl,6

ei usitatior

quod ad banc vocem

Mart. Alwl.

proll.

31, 4) fluc-

i,

forma Maaria

etsi

edidit ubique

variatione

Ottonem ad

Similiter

habet.

testes

sit;

119

praebent -^lavra. Act 7,47

edidit Tischendorfius ZtOM^iav.

Vox

'IsQovaaXtjfi

Testamento

fere

Xvna 66 ies.

Ut

vel

140 ies,

'

IfQOGolv/ia

id est

'

invenitur

in

74ies et'IeQoao-

[sooixxaXfju

accuratius loquar, edita est forma -oXvfxa in

Matthaeo semper (Hies) excepto Mt23,37 ubi


legitur,

(12 ies),
est

forma

-oXv^a

Marco semper (Hies)

in

27 ies,

22 ies,

-oXv^ia quater,

in

Paulo

Ex verbis aptotis haec

-ij^

in

potius

yorjjiiScn' p. 311, inscr. 160,

archeologique

Eimea,

1.

3;

Le

In Luca edita

actibus -^/i

revvijauQet,

Matthaeo

placet

Br^&aaiduv

et

BtjS-Guidd

Waddington, Voyage

inscriptions vol. 3, 1, textes, pars VI, sect. VI, Trachoinscr.

2418,

1.

2,

ubi invenitur d^vQiSav. Vide etiam

I.G. Miillerum, Erklarung des Barnabasbriefes, Lipsiae


et E.

37 ies,

KaqaQvaovfi

Marco,

et

Bas

bis

-oXvjua ter.

octies,

Brjt)-q)aji],

-ijfi

lohanne semper

ubique sine variatione edita sunt;

anfotfl

nite 2,

in

in apocalypsi semper, id est ter.

-^/t

Novo

A. Sophoclem, Greek lexicon, Bostoniae

a.

a.

1869,

1870, p. 36.

ji.

158,

DE GRAMMATICIS.

IV.

120

Lucae

lohanui;^

et

A^aCaQi& (exceptis Mt4,13


Luca (etiam

iisurpatur a Matthaeo et

Na^aQa)

Na^aQt't a

Marco

Lc4,16

et

in actibus),

lohanne, iudice Tischendorfio.

et

3.

DE VERBORUM FORMATIONE.
(1.)

DE AUGMENTO.

Augmentum passim

omittitur

vel

fluctuat

vel

vel

duplicatur vel on reduplicatur vel transponitur,


a.

Omittitur passim

augmentum praesertim

in verbis

quae praepositionibus composita sunt vel quae diphthongum.


vel fv sub initium habent,

01

dvoQ&a&t] Lcl3,13

Lc 24,27
dofojaev

art'&ij

mcaaxvv&tj 2Til,16

Act 16,26

Co 3,14

plusquamperfecto ut:

et in

acp^driaav

Lc7,5 C*D;

nullus;

ad

sttoixv-

Act 7,47 B*D

vero ita unus b* vel c* vel l*, alibi

alibi

confer

cum xb*t^33

(oixodo^ujOEv aliqua auctoritate valet, in primis


et

diSQfitjVsvciev

Ro4,7)

Io2,20

oixodo^aj&tj

Act 7,47)^

evSuxtjaa

Mtl7,5

etc

Mel, 11 Lc3,22 12,32 2Pel,17 1 Co 1,21 10,5 Gall,15


Col 1,19 lTh2,8 (sed ijvdox. praesertim cum NAB et
37paui Mt3,17 12,18 Ro 15,26.27 lTh3,l He 10,6.8; ad
evHaiQovv Mc6,31 (sed
He 10,6.8 habent nd*= evdox.)
>]vxaiQOvv Act 17,21) cum nabde
fvloytjaa (cf Lc 24,30)
EVTTOQEito Act 11,29
evQidnov
evQov etc (He 11,5
tjVQiaxEto cum naDE)
evcfOQtjaev Lc 12,16 ubi codices

multi

r^vqi.

praebent

Act7,41 (sed

rjV(pQciv&7]

Confer ^i^Saccidd ex titulo atramento sciipto in testa

vol. 4 (a. 1877), p. 424,

inscr.

9060,

Confer Wetzstein (ut supra

p. 279, inscr. 52,


1.

evcfQui'vovro

quae ex Aegypto Parisios translata

1.

1.

1.

inscr. Gr.

2.

p.

118)

3.4; p. 282, inscr. 62.

4; p. 304, inscr. 136,

Boeckh, Corp.

fuit;

fictili,

a,

p.
1.

2; p. 305, inscr. 140,

11.4.5; p. 309, inscr. 155, 1.4 ubi oix;

267,

inscr. 12,

1.

10; p. 299, inscr. 118,


1.

4; p. 307, inscr. 148,

p. 270,

p. 271, inscr. 28, 1.6; p. 295, inscr. 107, 1.2 ubi

0)X.

inscr. 22

11.4.5;

DE VERBORTOI FORMATIONE.

3.

Act2,26)

Act27,35

evx(iQ(Gtr/asv

Rol,21 cum nacde)

Act 4,22

ad

(vide

loc.)

Ioll,57 (of Mcl5,10)


(rtsvx'eiaav

Act 14,23

y]viaQiari]aav

Act27,29 cum b*ch (sed

sviovro

Ro9,3 cum kABCFG)

ijvx6fi7jv

(sed^

121

ev^afttp>

yeyovei

Mc 14,44 Lc 19,15

StdcSxet

lIo2,19

/AsiievffAeiaav

TZSTToujxstGav

Act26,29

Mcl5,7

ttstzi-

ts&siiEXiato

Mt7,25.

Mt 22,46

etc

Mtl7,16.19
lo 6,6.71

et

et

Mt25,16

ei

etc riQyd^ovto

etc, TiQoaijQy.

et

t],

eSvmfAr^v

(nb)
etc

jjdwlj&ijv

ffisllcv

(e^ovXofir^v,

2Iol2

cf

in

ut etQydoua-f^e 2 lo 8 et r^QyaGato

Actl8,3;

yMtsiQy.

Rol5,18

Lcl9,16 (sllxwufvoG editum

Fluctuant etiam

ijl-A.).

ij^ovl.

in

?/

etiam

etc

Mc7,24
Lc7,2 Io4,47

tj/AeXXov

inter

et

i]dvvdG&>^p

ubique edita sunt, non

textu recepto)

non

inter

Io9,33

7^8vvdfi)]v

etc, vel

etc

f^ovXtj&tp'

Ro7,8

augmentum

Fluduat

h.

iQ- et

iqq-,

et yMttjQy.

Lc 16,20,

est

ut fQa^8iG&ijv 2 Co

^QaniGav Mt26,67

2Ti4,17 fQmato Col 1,13


Mt 15,30
2Ti3,ll (sed fQQmaro 2Col,10 2Pe2,7)
Lc9,42)
Lc6,48.49 (sed
Lc5,6
(sed
Mt 26,65)
passim.
Reduplicatur
interdum
ut
He 10,22

11,25

fQdvriG&v

He 9,19.21

etc

'^Qixpav

fQVGd-ii

ttqog^qij'Sev

'^qq^^bv

SiEQtjGGsto

SifQQijiev

fQQe&)i

Apoc 19,13
Mt9,36 (d
Actl5,29

quam

(n);

vocant,

Lc6,10

saepius

QSQififtH'ot)

fQQi^oiuivot

Duplicatur

c.

7reQ(Q8Qafiutvcv

neQca'ttGfit'voi

q,

ut:

non reduplicatur,

ut

fQi^mt'voi

^'qqcog&e

Lcl7,2
Eph3,18(17) Col2,7.
fQQintca

augmentum

vel omissa est reduplicatio

dns-AatEGrd^tj

mp&' Io9,14

Mtl2,13 Mc3,5

dvscityev 1

Co 16,9

(8,25)

dveor/^&r^v

Mt3,16 9,30 27,52 Lcl,64


dveq^x&ijvcu Lc3,21
dvsojyfifvoG Act 10,11 Ro3,13 2Co2,12; tripUcatur etiam
ut

TjVEor/^d-tjGca'

Io9,10

reduplicatio omittitur in

inscr. 1,

Apoc4,l 10,2.8 19,11;


eftvtjGtEVfitvt] Lcl,27 2,5.
Tjvecoyfiivfj

Confer Gruterum, Corp. inscr. Amstelaedami


11.

9.14.18 i]vyccQiaTi]atv.

a.
'

1707, p. Ixxi,

DE GRAMMATICIS.

IV,

122

Transponitur augmentum, ut

d.

Mc7,35

rjvoiyriGUv

Io9,17

rivoi^ev

Act7,56

dujvoijfit'vova

Mtll,8 Lc7,25

ijfiq^^ieaf.ievov

Mtll,13

textus recepti

Forma

ioQaxa

Actl2,10

rivviytj

Actl6,26

^voii-d-tjaav

Mcl,34

r^qjiev

non

(j7TQoq>ijrevaav,

11,16

TZQosiftjZsvGav

et al.).

pro icoQaxa edita

est

Co 9,1 Col

2,

1.18, sed alibi koQ.^

DE TEMPORIBUS INSOLENTIORIBUS.

(2.)

Aliquando verba formas permutant, ut verba in

a.

cum
u(o,

verbis
e.

g.

Apoc2,20,
acfiovaiv

iXsate

aco

i^THTT'Lav
ovvixov

Apocll,9

fco

Act 14,1 7,

Ro3,ll

fiintnoaad-ai

(al avvmv),

Mcl4,5,

tamen passim

quidam

viKo'vvti

Apoc2,17,

3,1 (dMGtj Iol7,2

Ioll,38.^

ift^Qifwvi^isvoa

Etsi

nunc

legit Tisch.).

Mc4,29 14,10.11 Iol3,2,


Mc5,43 9,30 Lc 19,15 videntur

Formae

yvoT

re

1842

modi

esse.^

possunt multa ex

col.

2139.

LXX,

Praeterea

cum

ling.

Parisiis

vol.

Exod7,10,

alia in editis alia in mss. obvia:

furrjarfvufi'*]

fuisse videtur)

(hoc

omnino

nt ane-

enQOVOfxevaav saepissime, r^QyaCovro Exod36,4

Cf etiam Pair,
1876,

fasc.

Num 22,22,

npostol. opp. ed.

2,

p.

antiquum

contra

Dent 22,23 (eadem forma Protev.

f/>)Tfi'ff'saepissime, f7rt/9f/?i;zft

his de aiigmento conferri

Exod4,7, fQvaO-rjOav (qvOcj 4Reg23,18 Exod5,23,

y.ursarr]

a.

Mc8,37,

Tischendorfius edidit optativum

Vide de ioQuxa Stephan. Thes. Gr.

1846),

5or

Co 15,24,
vera non optativi

TiaQccdidoi

(a.

non editum

lCol3,3, neQdtj&tjGMvrai IPe

TzuQadoi

VjQKirovv

in codicibus nonnullis invenitur coniunctivus

futuri ut xav-d-tjaojfiai

sed coniunctivi

Mt 13,13,

iXsm'toa Ro9,16,

Quod ad modos attinet, haec notentur.

b.

verbis in

Act28,6, acfida

avviovaiv

(pXavviovGiv acpiovaiv),

ii'sliQifwvvto

cum

verba in em

(i)w,

Iu23, illoya Phileml8,

Mt 15,23,
est

in

fAi

fQiipfi'

morem

lac. xix, 1, cod. E),


et alibi saepe,

tnno-

Jfrfwxftv 2 Regl8,ll

etc.

Gebhardt, Harnack, Zahn, Lipsiae

158, martyr.

Polyc. xvi,

yfyoVft; p. 152,

martyr. Polyc. xii mnX^Qioxii."


"^

Cf E. A. Sophoclem,

Greek

Byzantine periods, Bostoniae 1870,


^

lexicon

of

the

Roman and

p. 41.

Confer Moultonium (ut supra,

p. 99),

p.

360, not.

2.

3.

DE VERBORUIVI FORMATIOXE.

123

Rol5,5 Ephl,17 2 Til, 16.1 8 2,25, non coniunctivum

8({)t]

quern

dco)j

Lachmannus habet Ephl,17 2Ti2,25.

Impe-

aru^a Apoc4,l, ava^ate Ajiocll, 12, avuGta

rativi recipiuntur

Act 12,7 Eph5,14,

Lc8,54

iyeiQov

ad

(vide

emdv

loc),

Mtl8,17 22,17 (vide apparat.) Mel 3,4 Lcl0,40 22,66,


Io4,7.
et infinitivi nslv (Ln bis mv) Mt 27,34 bis

9.10

Co 9,4 10,7

Ro 14,21),

12.21

ay.rjVovv
c.

Mt 20,22 Mc 10,38 Act23,


Mt 13,32 cum b*d, (sed xaraHe 7,5 cum BD*.

(sed msiv

Aatu(jx7]voiv

Mc4,32)

tcTZodsxaroiv

Quod ad

ea,

quae temporum propria sunt,

Futura axovab) ut

haec notentur.

Mt 12,19,

attinet,

Lc6,21,

yeluaa)

Lc 19,40 et similia usitatioribus passim praeferuntur.


Futurum ava7iai]aovrca Apoc 14,13 editum est cum nac, et
inavanariaerca Lcl0,6 cum sB; confer >caray.aljastai lCo3,15

xQuico

Aoristus secundus saepe terminationem primi

2Pe3,10.^

adsumit, ut elda vel ida

Mt 13,17

etc, sllaro

2Th2,13,-

sIttuv

Mt27,6 Mc8,28,3 ine^ulav Mc 14,46, t'Tisaccv A-pocl, 11,


fvocifiev Lc23,2 He9,12, rjk&av Mt25,36 etc, participium

ut

Act 7,37

siTzaa

personae singularis

Apoc 2,4 cum

8vvri

i,

3,

N*et'=c,

^3, et

lex.
^

2Io5,

fixav

Mc8,7 Apoc 9,8.

Mc 9,22,23 Lcl 6,2 Apoc 2,2,

-/.exoTTia-ASG

Codex Alexaudriuus habet

Greek

er/ausv

Flexiones hae personal es notandae sunt: secundae

d.

Vis.

Ci

etc."^

s.

iii,

v.

Apoc 2,3,

Apoc 2,5

xaTuy.((t]aorTi(c Esai47,14.

^1, narjvai,; cf Stejih.

9,

ntntay.ea

aqp^xfa

T/ies. et

Herm.

E. A. Sophoclem,

navo).

Vide Boeckhium,

Co7-p. inscr. Gr. vol. 2, p. 755, inscr.

3272,

1.11 ft'ATO, 1.15 sikdfievoa; vol.3, p. 901, inscr. 6247, 1.2 aiftiXuxo;
vol. 4, p. 465, inscr.
^

127

Teste V.

ies habet,
*

inter

9269,

el. I.

1.

dlaro.

H. Thayero, pro dnov, quod textus receptus

legit Tisch.

82

ies

tlnuv.

Tischendorfius haec addidit:

arumoe

et

tivantGcu

Lcl4,10

fluctuant.

17,7 codices optimi

Sed Ulud

prius

pluribus confirmatum eo magis praeferri debet quouiam

11,37

22,14 hand dubie a Luca scriptum

est,

cui

si

ccrinfaciui]v

(neque lohanni, Marco, Matthaeo probatum) placuisset, non

imperativum uvnnfOKi placuisse probabile

est."

paulo

avin^Giv

unum

124

tdaxsa Iol7,7.8), vMvyJwai

(b habet
(cf

DE GEAJNIMATICIS.

IV.

Roll, 18), bSwaoai Lc 16,25,

Mcl2,l

Lc20,9,

Lcl7,8,^

idohovaav Ro3,13 (e

cum. NBL*N*n2 1.33,

lo 15,22.24

i^t'dsro

lColl,23,2

mtQedidtro

tertiae personae plur. imperfecti

tiioaav

TTieaai, qraj'(T<

personae singularis diEdidsro Act 4,35,

tertiae

Mt21,33

Ro 2,17.23 lCo4,7

aoristi

LXX),
secundi

2Th3,6 cum *ad*, ita saepe in LXX,^


perfecti antatalxav Act 16,36 cum nab, ytjovav Rol6,7
cum KAB et Apoc21,6 cum na, fyvanai' Iol7,7, e'lQtjxar
7iaQXaoGav

Apocl9,3 cum sap,


Lc9,36 Col2,l
habent

cum BP, icoQanav


Iol7,6 cum bdl; Apocl8,3

eiaeXijlv&av lac 5,4

(soQ.), tetriQtjyMv

AC; Tischendorfius

TZtTzrcoxav

legit ntnayiav.^

DE SYNTAXI.
Constat multa quae ad syntaxim spectant esse, quibus
Graecitas Novi Testamenti,
ut et scriptorum

pretum,

in

codicibus

classica

quam vocant

servatur,

LXX

aliorum posterioris aevi et

puritate

qualis

inter-

discedat,

nee

prorsus arcenda sunt talia ex editionibus Novi Testamenti.

cum indicativo nunc futuri


I'va GtavQMCovaiv Mc 15,20, /pa Lc 14,10, dmcxovaiv Lc 20,10,
&so3Qtiaov{jiv Io7,3, ivQijaovrai etc Act21,24, ^ijaco 1 Co 9,18,
ha,

lunguntur

y.avd-^GOfiai
yijaerai

orav

lav,

Co 13,3,

Phil 2,11,

Gal 2,4,

MctadovlMaovGiv

/.fQdtjd-fjdortai

lPe3,l,

iio^ioXo-

ijiovaiv h. Tigoanwrj-

aovaiv Apoc 3,9, acpd^ovatv Apoc 6,4, 8wgsi Apoc 8,3, aSixijaovaiv

Apoc9,4,

TrQOGxvvljaovGiv

Apoc 14,13,
1

12,18

Ita

apud

23,32.34;

edv

LXX

aviiqm'ijGovaiv

avanaijaovTai

Mtl8,19,

aiooTTtjaovaiv

Ruth 2,9 lud 12,13 Sir 9,10 Ezek4,ll


Euth2,14 Psl27,2 Ezek 4,9.10.12 12,18

7rt'fO-t

(fccyfaui

36,14 Mich 6,14 2

Apoc 9,20 13,12,

Mac 7,7.

Codex Alexandrinus habet iSidfTO Exod5,13.

Vide E. A. Sophoclem, Greek Lexicon,

Vide in primis E. A. Sophoclem, Gr. Lex. pp. 37.38.

p. 39.

DE SYNTAXI.

4.

Lcl9,40,

Apoc4,9, nunc praesentis


Iol7,3,

dicoxovrai

lCo4,6,

CfiXovts

nunc

cum

Gal 4,17,

perfect!,

oxav

Mel 1,19,

Ita coniunguntur diversi

Mt7,6

/'

Mc3,ll,

xai

xai

et aoristo,

Apoc8,l.

modi continue

TTQooxvrriGovGip

'Aoi

Mcll,25,

arijuets

'fivoi^ev

xaruTzaTtjaovotv

fifjTZore

'^^ovGiv

otav

tQecfovaiv

Occurrit etiam oxav

imperfecto, ut oruv avtbv id-EMQovv

ut btav dips iysveto

ut

llo5,20,

yivtotyxo/xsv

lIo5,15.

oiSaj^iev

iciv

Io5,20, (pvaiovG&s

&avfidi^stE

lTh3,8,

arljxere

dcoaovai

Gb}(pQon'^ovaivTit2,4, jivaaxovaiv

I'va

Gal 6,12,

sav

Apocl2,6,

5xav oxpea^e Lc 13,28,

Act 8,31,

bdrjyljaei

125

se excipientes,

Apoc3,9

Qi^^aaiv,

on,

yvbiGiv

vide etiam

Apoc22,14.i
ad sensum quas dicunt inveniuntur,

Constructiones

ut Io6,9 muduQiov 6a,

i&ij-ASv

Mc9,26

avtbv,

Mt 14,12

similiter

et

qtjftljGaGip,

tjQav

Mc3,28 al
Lc 23,53

[nvEvna]

oaa av ^Xaa-

^laocftj^iua

avru

ivetvh^sv

xQa^aa

'aoI

amigd^aa,

to Tirafia xai i'&aipav avtbv.

Apocalypsis, cuius pauci exstant codices, scatet erroribus


TO

teXyoG

i'/iov,

Testamenti
xai

ut

syntacticis,

neque

to

iativ

omnino desunt

libris similes soloecismi, ut

21,14

aQviov,

in

reliquis

Phil 2,1

Novi

tia GJikdyyya

oi'xtiQjuot.

In

praefigitur
AVQie,

ponitur

interrogatione

interrogationi

ei

Confer Lev 10,6

(V OTrjOtj

xal

tV

eaxat,.

Mc2,16

ut

Lc 13,23

Act 1,6

si

Item

h'yovtea'

Lc 22,49,

bXiyoi,

Mtl9,3 Act 19,2.^

Tiatd^o^sv vide etiam

bti

ti

alibi occurrit.

et

directae,

dnoxa&totdveio,

pro

bti

LXX

apud

9,11.28, quod etiam

d^iba

5,12

,u>j

ccjiod-dvrjrs

xiu

Deut29,13

eOTCti,

Vide etiam Tisehendorfium

N.

T.

Gr.

Parisiis a. 1842, proll. p. xi.


^

Tc<a
r^qiv

Ita

saepe in

h'To).ua oGu,

TO aujfia

x)^a\pcti
^

uvTov,

y.al

LXX,

ut Deutl,39 ncaSiov

Deut5,28 koyojv oau


Ini&iyy.tv

Lev 5,15

Cf Iudicl3,ll

fl

uvto

ypi'X^

av

D.u).i]auv,

et vide

xcd iniaTQtxjJtv avTov tov

^"^ uvxov,

ei,

Sana, Deut4,2
lEegl3,29

Reg 18,36

Winerum,

h'Tolt} Xfywv.

Gr.

57,2.

DE GEAMMATICIS.

rV.

126

Pronomen reflexivum ubique uvtov nunquam avzuv


editum est, quod non modo in codicibus uncialibus octavi
noni decimi saeculi sed etiam in

aliis

multis (non tantum

firmant

praeterea praepositiones elisae, quae

Aar, ayr,

non

14,33

/isr

s(p,

He 6,7

in

avtl^G,

Act 13,25

Tiscliendorfio

sed vide

ti

vnovoms

fisz^

Apoc9,ll in

avtmv.^

Mc 8,1.2 Mt 10,19,

ehai, ovx

non interpungendura

iudice,

Meyerum

i/is

an,

Mc5,40

Tig ponitur significatione relativi, ut


et fortasse

stt,

sunt, ut

av& scriptae

aqi, fie&, 'Aa&,

avrov,

quod

fere constanter ponitur,

Novi Testamenti codicibus)

sifxi

iya- ubi,

est elvai;

ovx:

in loco.

DE YERBIS COMPOSITIS.
quadam

SaejDC accidit lingua

veterascente ut verba sim-

plicia quasi senescentia verbis compositiscedant;

Novo Testamento.

composita in

talia

non accurate indagata

liodie res
nisi

legem illam prudentiae,

Id,

quod Tischendorfius iam

dam

est,

Nihilominus usque

nee

licet

legem ponere

temere mutari debere.

nihil

statuit,

simplicibus usitatiora fuisse

nequedesunt

et e

composita quae-

contrario

librarios

vel potius codicum correctores loco simplicium saepe composita posuisse

bium non

quo exj^licatiorem orationem redderent,

Qui rem adire

tollit.

materiam, quae ad

cum

Videtur inegmtav usitatius

derum invenitur

ineQ.

Mc8,5 Lc 23,3.6,
^

habet), ut

In

avTriG,

KVTOV.

apud

Ita
1

et

LXX

Reg 11,1 8

y.nT

et iq.

editio

in

uvtov,

avTov ex codice

a.

1847,

Parisiensi.

Fusius

iqarav (apud Bru-

61ies),

quam

de quo vide
tQt'ifsa&ai,

de

Romana plerumque kvtov


codice Alexandrine, 2 Sam 13,19

ipsa

Reg 3,27 arr

Confer Philonem2,77, 1.37, Basilicorum

Annibal Fabrotus, Parisiis

in

quam

avatQicpeaS-ai

kvtmv

attinet.

temporis turn spatii angustiis.

fuisse

61ies

(ubi

y.iT

Iudic3,23

volet, inveniet in apparatu

Novum Testamentum

de hac re tractare vetamur

du-

p.

884b xdT

avrov

torn, vii,

et

(tn

ed. Car,

ctvTova, p. 251,

DE VEEBIS COMPOSITIS.

5.

quo vide Lc4,16 Act7,20.21 22,3


substitutum

pro

esse

uTToxQimrsiv passim

Mt 11,25

Mt 16,24 Mc8,34 non

uTTanrtjada&ai (quod

item

25,18,

pro

fluctuat)

de quo vide Lc9,23 lo 13,38, item imarQHfEiv

(iQrt;ad(j-d-ai,

pro

ut

nQVTzreiv

127

axQiCfEiv

lo 12,40.
6.

DE

QUAE SINGULORUM SCRIPTORUM

IIS

PROPRIA SUNT.
Dubitari

vix

quin

potest

adiumentum

is

Novi Testamenti textus maguum ad


allaturus

sit

lectiones definiendas

quid uuius-

qui accurate distinguere poterit,

cuiusque scriptoris proprium

Res autem

sit.

plena usque hodie fere neglecta

studiosis

difficultatis

Gersdorfius^ initium

est.

AVilkius,^ quern coniunctio inter quaestiones

fecit.

criticas et

quamquam

scriptorum consuetudines non fugit,

aestimanda commemoravit tamen in usum

niulta plurimi

grammaticae studiosorum scribens praebuit non


quae a

quae

eius

accuratio

notavit.^

Bernhardi Weissii

studia vv.

ell.

manni

quaestionibus de

in

notas

nisi

Crednerus multa

elaborarentur oportuit.

criticis

est

textus

Valent etiam multum


Henrici

et

Holtz-

lulii

adeundi sunt

evangeliis;

libri

Schulzii et Seyffartliii in quaestionibus de lohanne, Schulzii


in

de

quaestionibus

Petro

luda

lacobo,

Bottcheri

et

Lasonderi in quaestionibus de Paulo.*


^

Chph. Gotthelf Gersdorf, Beitrdge zur Sprach-Charakteristik

der Schriftsteller des N. T.


^

Dresdae

Theil

Gottlob "Wilke,

Christian
et Lipsiae

a.

i,

Lipsiae

Die

1843, p. 4 et p.

a.

1816.

neutestamentliche

435

Rhetorik,

493.

Credner, Einleitung in das JVeue Testament, Halae

Weiss, Das Matthausevangelium und seine Lucasparallelen,

a.

183G.

Halae SiA^l G Das 3Iarcusevangelium und seine synoptischen Parallelen,


Berolini a. 1872, vide etiam editionem sextam commentarionim Meyeri
,

in

Mc-Lc lo Ro a Weissio curatam

gelien,

Lipsiae

Charakter

a.

18C3;

und Werth

I.

Holtzmann, Die synoptischen EvanD. Scliulze, Der schriftstellerische

des Johannes, Lipsiae a. 1803; T. A. Seyffarth,

DE GEAMMATICIS.

IV.

128

Matthaeus adamat

Nonnulla addantur exempli causa.


phrases

^aGiXei'a roov ovQavav, fQQi'&tj et similia, TTQaaxweiv

ij

Marcus

Tin.

ubi

praesentibus

utitur

praeteritis

alii

utuntur, ut capp. 1.2.3, item 4,1.15, item passim capite 5,

item

6,1

7,36

nolva

ubi

nolXoi

amat locutiones

scribere;

sunt

praeter

b/A-ouoG

Difficultas

spectat,

lectionis

maior

eo

praesertim ad

in

xai

8l

est

ut
ut

fin
ieqov-

phrasibus

quales

df-

xat.

quod ad banc rem

quod non solum

novum auctorem

6,2

TtavtEG

fyfvsto

definiendae,

et ol

pro

aTiavtea

talibus

elsysv ds xai',

de xai,

nolm

pleonasticas,

mavult

ceteros

adamat

ponit

ponere,

Lucas adamat formam

avtov GvvaxolovdsTv 5,37.


Gokrjfi;

8,2.30;

praesens

solet

noXkoi satis videntur esse,

et

12,37;

praecedente

aoristo

6,8.12.41

ut 3,12

9,26

facillime

scriba,

transitu facto, phrases prioris

auctoris in librum altering inferebat, sed etiam intra librum

unum phrases forte


Quo postero modo

varie scriptas

8s

o'^og

testes

aliquot

ipsius

Marci more

Ein Beitrag zur


Lipsiae

a.

1823;

D
cum

solus

v.ai

est,

F. Bottcher,

quae

ea

nee

praebet;

raro

composuere,

plurali

et

in

Marco

quod ex

9,15."

Special- Charakteristik der Johanneischen Schriften,

De

confundebat.

quem ad modum Lc2,41

confer 4,1

I.

D. Schulze, Der schriftstellerische Werth

Charakter des Petrus, Judas


I.

se

sunt interpolatores

imitati

auctoris interpolati propria sunt,


iTioQBvovro

inter

und

Jakohxis

2^aronomasia finitimisque

frequentatis, Lipsiae

a.

Leucopetrae
ei figuris

a.

und

1802;

Paulo apostolo

1823.24; Bernard Albert Lasonder, Disquisitio

de linguae Patdinae idiomate,

i.ii,

Traiecti

ad

Ehenum

a.

1866.

129

V.

DE TEXTUS FOEMA.

TISCHENDORF, N.

T. ed.

8.

9C

130

paginae
1.

2.

De
De

131

capitibus

140166

(1.)

(2.)

3.

De

140

librorum ordine

De
De

divisionibus antiquis
lectionibus ecclesiasticis

Dedivisioneoccidentalihodierna

versibus

161
161 163
164 166
140

167182

131

V.

DE TEXTUS FORMA.
1.

DE LIBRORUM ORDINE.i

Novum

Instnimentum

Testamentum^ pro lege

sive

novam legem

prophetis Yeteris Testaraenti praebet

sermonem apostolorum"

evaugelii et no\iim

dmsio

evaugelium

in

instrumentum

evangelia

sive

et

uncle orta est

evangelieum

sive

apostolum sive apostolos sive apostolicum

et

instnimentum sive apostolica ipstrumenta.^ Exceptis paucis

Haec indagaverunt quam acciiratissime atque historice elucidavenint Hiimfredus Hody, De bibliorum fe.rtibus origincdibus, Oxonii
a. 1705, lib. 4, caj). 4, de Ubrorum biblicorum nuniero ac ordine,
'

p.

644

664,

a.l860, p.

C'ott,

Gustavus Volkmar, in editione sua

cl.

Kanon,

Geschichte des JVeutestamentlichen

Credneri,

libri

primis v.

et in

337416, praesertim 393

general survey of the history of the canon of the

ed. 5, Londinii a. 1881, p.

521

Berolini

416. Vide etiam v.cl.B.F.West-

579, ubi exhibentur

Xew

Testament,

catalog! libronim

i biblicorum praestantissimi ex saeculis octo prioribus.


^

De

Tertull.

resur. carnis,
3

31,
lib. 1,

c.

p.

6G4;
c.

12;

cap. 3,

TO))'

vi,

11,

De
6,

?88,

7]

vii,

Adv. Prax.

p.

3,

14,

p.

836 ed. Potter;

784; Tertull. Adv. Prax.

resur. carnis,

c.

39.

ed. Stieren, Lipsiae a.

u7ioaTo).iy.0)r;

ii(cyyt).io)V

lib. 4, cap. 1 et 6

c.

15;

39.

Clem. Alex. Strom,

pudicit.

y.Hi

Adv. Marcion.

c.

v,

15;

5,

De

Conf. Iren. Cont. haereses,

1853:

Hippol. Ref. haer.

t/i

nor tvayyilixm'

lib. 7,

c.

Tov anoarolov.
9*

38:

tmv di

DE TEXTUS FORMA.

V.

132

testibus tribiiunt

rum

omnes locum priorem


deque

auctoritate

meum

dicam, neque

evangeliis.

De

libro-

non

est

quod

apocryphis

libris

causas historico-cauonicas adire,

est

propter quas librorum ordo mutatus

Notandus

sit.

ordo

est

primum quinque Novi Testamenti partium, deinde evangeliorum quattuor, turn epistularum catholicarum

Lectorem nou

epistularum Pauli.

denique

ordines nonnullos

latebit,

infra laudatos ex incuria ortos esse.

EVV ACT CATH PAUL APOC.

(1.)

Ordo
usitatus

Graecis,

codicibus

ill

(a.

et

Evv Act Cath Paul Apoc,

est

praeterea exhibent, nisi quod hie


nulla,

ABC

ut

Atlianasius^

ordinem

quern

omittitur pars non-

illic

Hierosolymitanus^

Cyrillus

330),

(a.

minusculis,

350), canon spurius sive catalogus concilio Laodiceusi

363

anni

Cassiodorium

LX

libris"

(a.

etc

Quaestionibus

pars

2,
2

540), Leontius

(tibqI

tav

Opera,

767 B^^, ex

ed.

590), index de

Anastasii

subiunctus,^

Benedict.

festali

eiiist.

" (a. circ.

i^l{m>)

^'

380), Itala apud

(a.

Parisino

codice

in

Athanasius,
p.

Philastrius*

adscriptus,^

Patavii

a.

Sinaitae

lohannes

1777,

vol.

1,

39, anni 365 vel 367.

Cyrill. Hieros. Catecheses, iv,

36

22); Migne, Patrol. Gr.

(al.

vol. 33, col. 500.


^

LIX
a.

2iai's);

1759
*

Mansi, Sacror.

(in

plerisque libb.

nova

confiill.

De canone hoc

seqq. vol. 2, col. 574.

in primis v.

a.

LX

Cone. Laodic. Canon

De

Philastrius,

1856, vol.1, p. 83.

haer.

c.

88;

Florentiae

suppositicio videndus

B. F. Westcott, lU supra, p. 431

cl.

MSS. canonis

collcctio,

439.

Oehler, Corp. haeres. Berolini

Ordinem dat Evv Act Paul Cath sed

addit:

quae septem actibus apostolorum coniunctae sunt."


^

Cassiodorius

De

institutione

Migne, Patrol. Lat. vol.70,

Leontius,

patr. Venetiis
'

a.

Apud

vol.1, p. 197, et

De

1765

sectis,

divinarum

litterartim cap. 14;

col. 1125'"'.
act. 2,

c.

4;

Gallandi, Bibllotheca

vett.

seqq., vol. 12, p. 629.

Cotelerium,

Hodium,

Pair. Apostol.,

Clerici

ed. alt. a. 17 24,

Z>e hibl. text. p. 649, col. 44, e cod.Barocc. 206.

DE LIBRORUM ORDINE.

1.

Damascenup^

133

730), Pseudo-Athanasius^

(a.

(saeculi

fere

decimi), Petrus Mauricius Cluniacensis (a. 1156),^ Ebediesu^


(a.

1318), codices novera Latini apiid Hodium, liber Er-

nieneumatum vocum V.

Lachmannus
tiusque,

imde

N. T.";^ hoc ordiue usi sunt

et

Tischendorfius Tregellesius, Westcottius Hor,

ut hodie

fit

ordo receptus in editiouibus

sit

Novi Testamenti Graece.

Codex

Exx 61.69.90.522 (Act 20: Paul

codices

K,

Act Cath), Epiphauius,^


Pesnito,

dunensis^

(a.

versio

Syi-a

Hieronymus, Eucheruis

Liiig-

435), correctorium biblicura Lipsiense,^ codices

Latini nonnulli (ut Fuldensis

Hodium, codex
fol.,

in

codex V.

cl.

546, codices quinque apud

a.

in schola cathedrali Halberstadiensi

num. 30

Samuelis Ivesii Curtissii professoris Chicagoae

America), Alexander Necham^

(a.

1215), Guilelmus

Evv

1325), Mammotrectus^^ praebent ordinem

Brito^'' (a.

Paul Act Cath Apoc.


^

vol. 94,
^

loll.

Damascenus,

col.

1180.

Z>e_^(/e orthodoxa, iv,

Patav. vol.2, p. 13G

des Kanons, Halle


^

Vide infra

E-bediesu,

a.

*it

adnot.

p. 136,

J).

1C98, vol.2,

a.

in

p.

Zur

73;
177 201,
c.

47

Geschichte

147.

1.

Carmen, cap. 2; Assevaan. Biblioth.

Ermeneum.,

supra,

oriental.

'Romae

12.

codice

Bodleiano NE. C. 4.5, teste Hodio,

658, col. 103.

Epiphanius, Haer.lQ, cap. 11 (Aetii Confut.v),-p. 941 ed.Petav.

''

Eucherius, Instructiones ad Salonnim,

Patrol. Lat. vol.50, col. 796


"

S. II.

Migne, Patrol. Gr.

confer Crednerum,

1.55;

1847, p. 127

a. 1725, vol.3, pars 1, p. 8

Pseudo-Athanasius, Synojisis sacrae scripturae,

Athanasii Opera, ed. Bened. Parisiis


ed.

17

812.

fol.

Necham, Libri

bibliothecae

I.

T.

I.

Guilelmus Brito,

sen expositiones bibliothecae, in

art. 75), teste

Correctiones

Hodio, vt siqyra,

nominum

Lambetliano, teste Hodio, ut sujyra, p. 657,


^^

Migne

32" 36^

codice Bodleiano (super D.


^^

cap. 2;

In bibliotheca Paulina universitatis, MS. 105 (olim E.

6),
^

lib. 1,

Mammotrectus,Venetiis

a.l 506, fol. 17

p. G 5 6, col. 8 7

Hebr.,

in

codice

col. 95.
5*"

203".

Mammotrectus

DE TEXTUS

V.

134

FOEilA.

Canones apostolici/ versiones Memphitica


Augustinus,^ Innocentius I^

589), Isidorus Hispalensis'^

tanus^
(a.

(a.

637), Ildefousus'-'

(a.

(a.

Mammothreptus

657), lohannes Sarisberiensis^

pars

geschichte, vol.2,

Dresdae

Berger, De

202.203; eiindem, Tresor de

p.

2,

ut

livres rares

sub voce Mammetractus

vol. 4 (a. 1803), p. 357"*,

glossariis, Paris, a. 1879, p. 31

can. 84

Canones apostolici,

scire

1300,

circiter

Vide Graesse, Lehrbuch einer a/lgemeinen Literar-

videtur, comijositus.

etc.

omnium rerum, quas

thesaurus

est

'^

1286), codices

(a.

ab lohanne Marchesino auno

oportuit,

clericos

III'^

600), Eugenius III Tole-

1165), Gregorius Bar Hebraeus^^

vel potius

410), lu-

(a.

550), concilium Toletanum.

nilius^ (a.
(a.

et Sahidica;,'^

56.

85,

(al.

Sam.

al.

Mansi,

ajnid

76),

Concill. vol. 1, col. 48.

Memphitica, vide Zacagnium, Collectanea monn.

Romae

Graecae ac Latinae,

1698,

a.

Lightfootium apud Scrivenerum,


Cantabrigiae

0pp.

*
epist.

De

Innocentius

13;

6,
^

doctrina Christiana,

(Benedict.) Paris,

ed.

Ixxivseq.;

in primis

et

plain introduction

ed. 2,

etc.

1874, p. 343.351.

a.

Augustinus,

ji.

vett. ecclesiae

Exsuperium

,,Ad

I,

Gallandi, Bibl.

De

lunilius,

lib. 2,

cap. 8

13);

(al.

vol. 3, col. 49.

alt.

vett.

Tolosanura",

eijiscopum

pair, vol.8, p. 564".

partibus divinae

cap. 6 et 10;

legis,

Gallandi,

ut supra, vol. 12, p. 81.


6

Concil. Tolet. Ill, cap.

Migne,

6;

ibid,

col.

Eugenius

III,

Mansi,

ibid,

Opuscc,

col.

Concill. vol.9,

Test,

iV.

175 180

vol.82,

g11.12; Migne,

12,
*

Migne,

V. et

libros

P<>-o/. Z<. vol. 83,

1, 2;

vi,

Di

Isidorus,

''

[p.

prooemia

cc.

213 219].

230seqq.

De

col.

86

Ita,

992.

109;

Etymol.

eccl. officiis

i,

11,

vol.83, col. 746 seqq.

jiars 2,

carm. 59,

Versus in bibliothecd;

Migne, Patrol. Lat. vol. 87, col. 394.


^

Ildefonsus,

De

cognitione bajitismi, cap. 79; Migne, Patrol.

Lat. vol. 96, col. 140.


^^
al.

26);
^^

Syr.

loh. Sarisb. Carnotensis

Migne, Patrol. Lat. vol.199,

col.

Epistula

143

(al.

17

2,

126.

Gregorius Abulpharagius sive Bar Hebraeus, Eecles. Antioch.

Nomocanon,

collectio,

ejiiscopus,

cap. 7,

vol.10 (Romae

Evv Paul Cath

^9;
a.

ap.

Ang. Malum,

1838), jiars

[Const, apost.] Act.

2,

j).

Script,

vett.

nova

53seq.; ordinem habet

DE LIBEOEUM OEDINE.

1.

135

duo Latini apud Hodium, codex Latinus Halberstadiensis


1461) num. 45, ordinem exhibent

(a.

Ew Paul Cath Act Apoc.

Ordinem Evv Act Paul Cath Apoc hodie

nibus occidentalibus^ usitatum testanturfrag ^


T.
mentum ,^
iMuratorianum,- Eusebius,"^ Grego-

^
E A P C Ap.

.,

Nazianzenus/ Amphilochius, ^ concilium Carthaginense

rius
a.

in versio-

397,^ Rufinus'^

410), concilium Carthaginense

(a.

codex Amiatinus Vulgatae versionis


780),

(a.

1120), Petrus de Riga^^

Versio Moscovitica,

teste

419,^

541, Alcuinus^
de

Victore"

s.

1170), codices Act4.68.

(a.

Adhibitus est ordo hie in

119.120.134.214.215.220.223.
*

Hugo

Mcephonisi.(a. 806),

(a.

a. circ.

a.

Hodio,

liabet

ordinem Evv Act

Versio Armenica typis expressa sequitur Vulgatae

Cath Paul Apoc.


ordinem.
^

a.

Fragmentum Muratorianum;

18iG, vol.

p.

Euseb. Hist.

Gregor. Naz. Carmina,

eccl.

iii,

25, ?^ 1.2.
lib. 1,

carm. xii, 31; Migue,

sect. 1,

Gr. vol. 37, col. 474.

Amphilochius,^j i's<M?a

Amphilochii 0pp.

Gallandi, Bibl.

vett.

[sive

7a ?)i6i] arf*S'e/ewciimver.290sqq.;

ed. Combefis,

jMtr. vol.

C,

Paris, a.

p. 495.

1644,

p.

viii,
^

col.

132seq.,

et

multis Gregorio Nazi-

anzeno adscripta, in operibus eius reperitur; Carmina,


carm.

Oxonii

2,

394.395.

Patrol.

in

1,

'Rowih, Reliq. sacr.tA.

sect. 2,

lib. 2,

ed. Benedict.

Concil. Carth.

a.

397, cap. 47 [24];

Mansi,

Concill. vol.3,

891; melius apud "Westcottium.


''

Rufinus,

Commentarius

in

symbolmn

apostolorum

c.

37;

col.

430.

iligne, Patrol. Lat. vol.21, col. 374"'' [p. 100].

[p.

Concil. Carth.

Alcuinus, Carm. vi;

a.

419, Can. 29; Mansi, \U supra, vol.4,

Migne, Po^ro/. Z^. -vol. 101

col.

734

206 Froben.].
^^

Nicejihorus,

Stichometria sub fiuem Chronographiae;

(rednerum, Zur Geschichte des Kanons, Halae


Migne, Patrol. Or. vol. 100,

" Hugo

de S.Vict.

De

Migne, Patrol. Lat. vol. 175,


*-

col.

a.

1847,

apud

p. 119,

et

1057.

scripturis

et

scriptoribus saci-is, cap. 6;

col. 15.

Petrus de Riga, Aurora (paraphrasis V. et X. T. metrice

eonscripta), in codice Bodleiano sujier D. 1. art. 103;


p. 655, col. 83.

Hody, vt supra,

DE TEXTUS

V.

136

Novi

editiouibus

Graeee

Testamenti

Stephani,

Cephalaei,

FORIVLA..

Erasmi,

Elzeviriorum

Bezae,

Gerbelii,
iu

et

editio-

nibus Vulgatae versionis certe plerisque, secundum decretum


coiicilii

Tridentini

a.

1546

(sess. iv)

unde in versiones

dentales transiit. Ratio huius ordiuis invenitur

occi-

apud Petrum

Maviricium (Venerabilem dictum) Cluniacensem,i qui

eum ad-

hibuit in disputatione sua adversus Petrobrusianos haereticos

quia Pauli epistulae non solum maioris voluminis, sed et

non sic ordinentur

sublimioris doctrinae sunt, licet

His

addantur

ordines

aliqui

hie

in canone."

inventi:

illic

Evv Act Cath Apoc Paul in codicibus Latinis tribus apud


Hodium;
Evv Act Paul Apoc Cath apud Gelasium- et
Evv Act Apoc Cath Paul in
apud Ivonem (a. 1092);^
Evv Paul Cath Apoc Act in stichometria^
Evv 175;

codicis dp^"^ et in codice Latino Bodleiano Hatton. 64, teste

Hodio;

thum^

Evv Paul Apoc Cath Act


(a. 1 1

62)

apud lohannem

Bele-

Evv Apoc Paul Cath in codice Evv 368

Act Cath Paul Ew Apoc in codicibus Evv 1.209.393^'^*^-

Act Cath Apoc Paul Evv


(Evv 592: Cath Paul Evv);
Act Cath Apoc Evv
in codice Latino apud Hodium;

Paul

Evv
Evv

in codice

in codice

51);

Latino apud Hodium;

a.

et

Petnis Cluniacensis

Tract, sive Ejyist. cont. Petrobrusianos;


col.

736^

Zur

Gelasius aimd Crediierum,

1847, p. 195.196;

496

vide

in

primis Mansi,

Concill.
a.

vol. 8,

col.

4,

cap. 62

Vide infra caput

a.

17
291.

145

1860, pp. 287

Ivo Carnotensis episcopus, Decretum, pars

Patrol. Lat. vol. 161, col. 2 76 sq.


^

Geschichte des Kanons, Halae

de Gelasii decreto et conciliis Eomanis

Crednerum, Geseh. des Newtest. Kanon,


^

Act Paul Cath

Evv 234 (et ex errore bibliopegi in codice


Paul Evv Act Cath apud Chrysostomum.*^

Migne, Patrol. Lat. vol. 189,


'^

vii,

3,

494

6,

et

Migne,

codD.

lohannes Beleth, Rationale dtvinormn officiorum, cap. 60;

Migne, Patrol. Lat.

vol. 202,

col.

66,

et

apud

Guilel.

Durandum,

Bationale divinorum officiorum in editionibus mnltis.


^

Chrysostomus, Synopsis V.

Paris, alt. torn. 6, p.

373 [318^^].

et

N.

Test.;

Opera, ed. (Bened.)

DE LIBRORmi ORDINE.

1.

MT MC LC

(2.)

137

10.

Evangeliorum ordo omnium testatissimus JNItjMcLcIo


iuvenitur

codicibus

in

omnibus Graecis,

fere

etiam in fragmento Muratoriano

Irenaeum,^

(a. circiter

170), et apud

Gregorium Nazianzenum, Atha-

Origenem,-

nasium, in concilii Laodicensis

a.

363 pseudo-canone

apud concilium Carthaginense

logo,

exhibetur

vel cata-

397, in canonibus

a.

apud Amphilochium, Leoutium, lohannem

apostolorum,

Damascenum, Nicephorum, Pseudo-Athanasium,

et

apud

Augustinum, Hieronymum, Rufinum, Eucherium Lugdunensem,

Isidorum Hi.spalensem

Cassiodorium,

et in decreto Gelasii,

Ordo MtloLcMc,
wjj

et in

id est apostolis praeeuntibus

ordinem hunc

tf

-/m)

lov/M

^*^*

Graeco -Latino,
a b e f

et in Latinis

536:

d-uvfiaGta- tiuqu fiar&aico

Druthmarus

(xaQ'/M'

xcii

in

ftiisse,

870)

(a.

iu codicibus sclioliorum no.

12

Habetur etiam

Iren.

'^

Origenes aiiud Euseb. Hist.

iii,

^ 1;

1,

Druthmarus, Expos, in Matth.

plicatur:

apostolus

,,

in

25, ^

c.

1; Migne,

capite

in

alter

fine,

1, col.

Patrol.

apud Druthmarum
et

illi

4.

7.

ordo evangeliorum ideo sic haberi,

Potest ipse

sit

oriliuum

Ratio

v, 8, ^ 2

eccl.

Mansi, vt supra, vol.

Constitut. apost. lib. 2, c. 57

1266".

yi,

eccl.

hie ordo

13 apud Matthaeium.-''

et

Euseb. Hist.

qui

quo primi erant Matthaeus

et loannes, et prius [post] alii duo."^

col.

versuum Gregorii Nazianzeni

titulus

dicebatur sancti Hilarii

vol. 106,

in

ff- q,

narrat se Wdisse librura evangelii Graece scriptura,

Cont. huer.

in-

et in constitutionibus apostolicis;"^

in codice evangeliorum
icoapvt]

d^^'*'

Evv 594,

Gothica versioue,

testatur

apud Ebediesum.

et

venitur in codice
codine

lunilium,

3G1.
Lat.

sic

ut unus

duo qui inter ipsos

babentur auctoritatem ab ipsis duobus habeant. Vidi tamen librum


alii

duo [verba supra dantur]

eur hoc

ita esset.

Interrogavi enim

Dixit mihi

ex-

Euphemium Graeeum

In similitudinem boni agricolae, qui

quos fortiores habet boves primo iuugit."


"'

adnot.

8,

Matthaeius,
ulii

)>;>.

ordinem

e.x

ad

Mt

Thrss.
et

lo

et

ad Tim. Rigae

a.

1785, p. 223,

primuni explicatis ducit.

138

DE TEXTUS FORMA.

V.

Mc
summae

Mt

Pallium ab hoc ordine distat ordo

L/C

sticnometria

codicis

dP*"

lo

quae

antiquitatis videtur esse, propter libros apocryphos,

Barnabae epistulam, pastorem Hermae, actus Pauli, revelationem Petri,


In mt

libris

tionis

Mc

canonicis
etiani

est

Chrysostomum

Eiusdem

adsociatos.

ordo

lo

Mt Lc Mc

ra-

apud

Latino anni 1461

et in codice

scholae eatliedralis Halberstadiensis num. 45, qui convenit

cum

ridem ex

Tertulliani dicto;!

apostolis Johannes

Matthaeus insinuant, ex apostolicis Lucas


staurant." Conferendus est ordo

Memphiticis

loMtMcLc

et

Marcus

in vocabulariis

lo

Lc Mt Mc

Evv 90 (lo Lc Mt in codice Evv 399) r^


Lc Mc Mt in codice x (etsi nunc folia duo Matthaei
codice

stant), quern

ordinem fi-agmenta Marci

Bobbienso -Taurinensia probare yidentur;


codice Syriaco

in

Mtriensi

(3.)

et testes

et

in

lo

ante

Matthaei

Mt Mc

Guilelmo Curetonio

lo

Lc

edito.

lAC PE 10 lUD.

Ordo ej^istularum catholicarum paulatim


iam saeculo quarto factus

inductarum

in-

et Sahidicis.^

Praeterea occurrunt ordines hi

lohannem

et

in

est lac

canonem

Pe lo

lud,

habet non solum codices omnes Graecos sed etiara

Athauasium,

concilii Laodicensis a.

3G3 pseudo -canonem,

Gregorium Naziauzenum, Cyrillum Hierosolymitanum, Epi-

phanium, Euthalium, Hieronymum, Amphilochium, Leontium,

Isidorum,'^

lohannem Damascenum, Nicephorum,

Pseudo -Athanasium, Ebediesum (lac Pe

etc.

TertuU. Adv. Ilarc.

Vide

2.

Lightfootiiini ainid Scrivenenim,

plain introduction

ed. 2, p. 343.351.
^

a.

iv,

lo).

Confer Iren. Cont, haer.

1853, vol.
*

1,

p. 4i;8

470.

Teste Westcottio.

iii,

11,

8,

ed.

Stieren, Lij^siae

DE LIBROEUil ORDINE.

1.

Reperiuntur ordines etiam


euute

hi,

139

Petro plerumque prae-

Pe lac lo lud in Itala versioue apud Cassiodorium

(^Pelaclo sine lud),^ in decreto Gelasii dicto, in stichometria

apud Ivonem episcopum Carnotensem;

dP''"^

codicis

Pe lac lud lo apud Rufinum (confer lud lo

in

fragmento

Pe lo lud lac apud Philastrium,- Augustinum, Ildefousum;


Pe lo lac lud in canouibus aposto]Muratoriano)

lorum, apud concilium Carthaginense anni 397


Westcottiura
thaginense

Mansi

a.

Pe lo lud

liabet

lac), et concilium Car-

419, apud Hieronymum a Cassiodorio

IV

apud Bar Hebraeum, Eugenium

(latum,

apud

(sic

concilium Tridentinum

apud Cassiodorium

1444),

(a.

[Pe lud lac lo in Itala versione

lo Pe lud lac

Arevalo ;]

teste

lau-

apud

Innocentium.3
(4).

EPISTULAE PAULI: THESS HEB TIM.

Fluctuat sane apud nonnullos testes ordo epistularuni

plerumque tamen

Pauli,

locus epistulae

in

codicibus

nisi

ad Hebraeos (vide Tischendorfium ad initium


In hac editione octava

epistulae huius, vol. 2, p. 779.780).

sequitur

nihil variatur

ordineni Thess

Tischendorfius

Heb Tim,

quern

ordinem exhibent codices ABCHP 17.23.47.57.71.73.77.80.


166.189.196.292, codices versionis Memphiticae, Athaua-

363 pseudo-canon,
Theodoretus, Euthalius, Cosmas

Laodicensis

concilii

sius,

Alexandrinus,

a.

Cyrillus

lohannes Damascenus, Pseudo-Athanasius.

pleustes,

Antea usus

est Tischendorfius ordine

Tim

Tit Philem

Heb, secutus codices dekl, concilium Carthaginense


^

Testibus quattuor codicibus

Pbilastr. Haer. cap. 88.

Isidorus sane, quern

Pe

ordiues hos exhibere:


Etyni. vi, 2;
ibid.

c.

12;

lac

lo

iam laudavi, videtur

X.

T.

Kan.

p.

291

397,

in editione Arevali

Pe lac lo lud
Pe lac lo lud

lo lac lud JEti/m. vi, 1;

Pe lo lud De

Pe lud

a.

Westcottium.

ajJiid

lac

In

offic.

libb.

11;

i,

V.

ac N. T. prooemia

Arevalus, sed lac Pe lo lud up. Westcott.).


'I.

Indico-

293.

(sic

Vide Credner, Gesch.

Y.

140

Hieronymum ad

Augiistinum,
codcl.

Am.

DE TEXTUS FORMA.

Fuld.

aliis,

Origenis

Ampliilochium

homilias

et

iu

Eucherium Lugdu-

nensem, ecclesiam Nisibensem, Arabuni nsum,i Ebediesum,


lunilium,

Ivonem, Ildefonsum,

et

constantem Lati-

fere

norum consuetudinem. Praeterea ratio capitulorum in codice B


dat ordinem Gal Heb Ej^h, et versio Sabidica ordinem 2 Co

Heb Thess.
ordinem Cor Eph

Heb

Gal, et Itala apud Cassiodorium ordinem Col

Phil

Fragmentum Muratorianum praebet


Col Gal Thess Ro Philem Tit Tim

[Heb?];

Laiidic

Alexand

Epiphauius de Marcione scribens altero loeo^

Ro Thess Eph Col Philem Philip


Laodic, altero loco^ Ro Eph Col Laodic Gal Cor Thess
Philem Philip Tim Tit Heb codex Fuldensis, Augustinus,
Ildefonsus exhibent ordinem Ro Cor Gal Eph Phil Thess
Cassiodorius ordinem habet
Col Tim Tit Philem Heb;
Ro Cor Gal Phil Eph Col Heb Thess Tim Tit Philem;
decretum Gelasii dictum ordinem Ro Cor Eph Thess Gal
dat ordinem Gal Cor

Phil

Col

Tim

Tit Philem

Ro Cor Gal Eph

Heb;

codex dp"^ ordinem

Tim Tit Philem Heb;


stichometria in codice d'^^"^ ordinem Ro Cor Gal Eph Tim
codex Paul 100 ordinem Ro Heb Col
Tit Col Philem;
Thess Philip Tim Tit Philem Eph Gal Cor.
Col Phil Thess

DE CAPITIBUS.
(1.)

DE DIVISIONIBUS ANTIQUIS.

Quo tempore quo modo


Novi

libri

Testamenti

a quo

capita

in

primum

Teste Zacagnio (vide infra, p. 154, adnot.

Epiph. Ilaer. 42, cap.

1).

ed.Oehler, vol.1, pars

Ibidem, cap. 10,

Vide de capitibus loh. Croium, Sacrarum

Cf etiam

1, p.

566 [310].

586 [321].

=>

p.

Foedus ohservationum jmrs

sint

Clemens

nescimus.*

9,

divisi

2^>'ior,

subscriiitiones

Genevae 1645,

omnium librorum

liorum) in voluminibiis primo et altero.

p.

et

hist,

22

in Nov.

60.

(sed in primis evange-

DE CAPITIBUS.

2.

annum

Alexandrinus^ iam ante

141

195, scribens de

fortasse

ICo 6,1 seqq., haec verba ftsyiGti^r TreQixomjr nominat videturque


divisionem certam in mente habere. Tertullianiis ante

199

de

dicit

Co 7,12

ubi ad 1

capitulo

illo

14

errorem haereticorum
alicuius

capituli

primae ad Corintbios,"

annum 207

spectat;^ ante
:

hoc sollemne

est

sententiarum instrumenti totius armari."''

tjfibiv

ij&tttjcyap

uveG-ASvaGuv

-/mi

exercitum

Dionysius Alexan-

drinus* (fa. 265) de apocalypsi scribit: rit^G


7TQ0

vituperat

haeretieis

adversus

oceasione

aneipitis

annum

ovv rwv

i^th'

nartri ru ^ipJov,

xa&'

fxaarop -^eqidXaiov disv&vvovzm ayvworuv re

-/m]

aavXXbyiarov

anoqjalvovteG, \psvdea-&ai ts

De

divisionibus

iniyQacpiv.

rr^v

his nihil negari aut affirmari potest.

A.

DE EVANGELIIS.

BH exhibent in evaugeliis divisionem antiquam, quae ad Matthaeum 170, ad Marcum 62, ad Lucam 152, ad lohannem 8() capita facit, variae magnituCodices

Mt cap. 136
24,36 44;
138
ut

dinis,

cap.

= 24,1.2;
cap.

137=24,3 35;
139=24,45 51. Haec di-

quod sciam antiquissima

visio,

minus

vix

quae

antiquae,

evangeliorum

ut

ACNRZ,

cap.

cessit divisioni, ut videtur,

plurimis

inest,

quae Matthaeo

et

Marco 48, Lucae 83, lohanni 18 capita


venit divisio haec
*

vol.3,

p. 325,

I.

15.1G

Cf Strom,

TertuU.

Ad

[jj.

883

iv,

9,

uxorem,

al.

73

ii,

p.

2,

ed. Dindorf.

318]

[p.

dat.

596
ed.

68,

Saepe con-

Unicuique

antiquissima.

ilhi

Cleirir\\]ex. Strom, vii, 14, f 84,

TifQixonija.
"^

cum

Graecis

codicibus

Oxouii

capiti

a.

1869,

iityiaTViO d'ovaija
al.

r^a

215].

Oehler,

Lijisiae

a.

1853,

vol. 1, p. 685.
^

TertuU.

De pudicitia,

cap. 16 sub finem; ibid. vol.

1, p.

annos librorum Tertulliani scribendorum ex Bonwetschio hausi.


laudavi verba Tertulliani de
est,

utrum verbum

came

Christi, cap. 19,

,,capitnluni" aliud

quam

Non

quod non certum

sententiam sive phrasim

indicet necne.
*

829;

Dionys. Alex, apud Euseb. Hist, cedes,

vii,

25,

^ 1.

quae insint monstrans,

fuit titulus
ttsq) r'ija
TTeQi

DE TEXTUS FORMA.

Y.

142

TTUQa^aaecoa

paginam, ut in ANZ,
uniuscuiusque

titulis

dicuntur

mox

sectiones

tabulae titulorum ponebantur in

et

evangelii

ut

Ex

ACR.

in

haec niaiora

yiecfulcaa

Tttloi

atque

magnitudinis,

Mt

ut

'capita

55

cap.

codicum

liis

(vel

tituli

tirluvo,

BE,

= 22,41 46;

et

Sunt

dicendas y.equlaia nominat.

infra

pariter

hi,

tituli

30

20=7,31 37 neQt tov fioyyititulus ad imam vel ad summam

apud Suidam qui haec capita

ut et

breves)

23

18=7,1
19=7,24

cap.

cap.

Idlov, scribebatur etiam

initio

Mc

irzoXrjG tov &eov, cap.

t'tja

qonv/.laarjG,'^

tljo

lit

cap.

variae

56=

23,124,2.
Disputaverunt nonnulli de ratione titulorum non ad
librorum initium incipiendorum, ut Matthaei titulus primus

ad cap. 2,1 hodiernum, Marci ad cap. 1,23, Lucae ad

Millius- voluit scribam titulos sectionum

lohannis ad 2,1.

primarum primum

praeterisse ut posthac eos elegantioribus

autem

postea

repraeseutaret,

litteris

Gries-

neglexisse.

bachio^ iudice, carebat pericopa jDrima lemmate, quod


titulus,

ut tvayyihov xr Mad-&(dov,

primis verbis

i7iioto)Jj,

2,1,

loco

vel TtQoa

lemmatis

fuit.

'

libri

Pauaiova

Videtur res

esse simplicissima et indicari in titulo capitis jDrimi epistulae

ad Romanos, qui ad Rol,18


TitQi

fiiuv,

Cfvar/M.

xard f&vm> rmv ov qvXuGGvrrtov ra

quod saepe

aliqua sine

prooemium

faciunt

et A;

cap. 19

1803), Tregellesii

= 7,25 30

aliter

sive

introductionem

praecedit.

sed in editionibiis Novi Testamenti Graece

Rob. Stephani (1546, 1549, 1550),


thaeii (1788,

(nam

accidit in libris hodiernis, ubi introductio

numero caput primum

Ita codd.

fere libri

ad Act lac IPe 2Pe li| 2 Co Eph

tituli

ITh Heb Apoc)

'

ttqcotov fieru to TiQoui-

Verba prima uniuscuiusque

numerantur

libri,

ri/G

y.Qi'aecoa

legit:

inepta

lo. Millii

(1707, 1710), C. F. Mat-

(185779) Mc

cap. 18

= 7,1 24;

divi.sio.

Mill,iV^ T. Gr.ed.Kuster, Amstelod. a. 1710, proll. imragr. 355.

Griesbach,

Comm.

crit.

par tic.

2,

lenae

a.

1811, p. 50.

2.

Hie

orta

illic

capita.

In codice

Mt

19=10,1

cap.

Evv 444

11,1

Codex

Matthaeo,

in

Mc46,

habet in Mt74, in

Macarius

divisionis.

diversitas

est

U3

CAPITIBUS.

habuit 60 Ibyova

Chrysocephalus^

EvY 131

DE

Lc57,

in

Iol8

in

dividuntur capita iterum, nt

Codex Yul-

in partes tredecim.

gatae yersionis vetiistissimus Amiatinus capitula lectionum

Mt88,

habet in

in

Mc46,

Vulgatae versionis Gissensis


in i\It28, in

Mcl3,

in

Lc94,

in

DCLX

Lc21,

(catal.

Iol4

in

codex

Io45;

in

Adriani) habet

Druth-

capitula.

Mt81, Mc47, Lc79, Iol4.


exemplo Ammonii motus, cum divisit evan-

marus^ numerat
Eusebius,

in

titulos

gelium unuraquodque in capitula sive sectiones, Mt355,

Mc233, ,Lc342, Io232,3

haec

tufii

ita in

(Eus apud nos signatos) disposuit ut


lector,

utrum

necne,

et

scripsit in

narratio

tabulae

facile

videre posset

evangeliis

in

esset

aliis

quo loco inveniri posset, de quibus omnibus


ad Carpianum infra data.

epistula

canonum numeri

et

quaevis

decern cauones

in

margine

positi

sunt et

canonum

epistula

Eusebii;

cum

initium- fecerunt

codicis

Sectionum

notantur priores apud Tischendoi-fium in textu evangelio-

rum

hoc loco adduntur canonum tabulae.

et

Sectiones

hae parvae olim adscriptae sunt

Ammonio (unde

Amm

anno 1827* eas Eusebio

signantur)

a.

1802, vol.
"^

col.
et

Macarius,
8,

p.

sed Lloydius

aj).

Fabric. Biblioth.

Migne,

Mt;

De bibliorum Latinorum

Patrol.

veteribus

similibus vide in primis los. Mar. Thomasiuin

Tommasi], 0pp. omnia,

torn. 1,

Cod. Amiatinus, Lipsiae


JV.

Gr. vol.

T.
^

Ad

k'i^y.orTci

a.

Eomae,

1854,

y>.

a.

1747,

xx, adn.

capita 1162 spectant

fol.;

1.

Lat.

vol. 106,

sectionibus

titulis

[alias Cari, vernac.

cf Tischendorfium,

Cf

etiain Wetsteiii,

Semler, p. 224.

1, proll. p. 82; proll. ed.

haec

Aiicorat. cap. 50

Hamburgi

Harles,

678.679.

Driithmarus, Exp. in

1266".

Gr. ed.

et hodie

ea quae dicunt Epiphanius,

{jiaaaoa tto\v evayyf'/.ia

Svo), et Pseudo-Caesarius, Dial.

y.tifa).aio)i' /ili'oiv
1,

ky.uTov

respons. 39. Vide etiam

Drutlmiarum supra laudatum.


*

Lloyd, X. T. Gr. Oxonii

a.

1827, monituiu, p.

viii

xi.

V.

144

vindicavit

Haec

v. cl.

manu

FORJMA.

Burgouiusi hanc

opinionem firmavit.

addantur de codicibus:

imperfecta

Ammonianas

sectiones

et

et

DE TEXTUS

canones Eusebianos a secunda

et

sed antiquissima;

AEXW^e habent

codices

Amm

Eus, item plurimi codices miniisculi;

Eus inveniuntur

in

codex n liabet

codicibus

CDFmKOPQRwH'z

Amm

sed non

38.54.59.

60.68.117.440.477.485.496.501.503.533.539.541.544.587.

588, nihilominus habent

et

440

In palimpsestis verisimile

Carp.

est

Eus.-tab. et

485 habet

Eus minio

sive cinna-

bari scriptos ablutos esse (vide Euseb. ad Carp, dia

xma-

Pi'aeterea exhibent codices emt^w*^, 199.262.264.

^aQsooG).

655, Italus Rehdigeranus, Gothicus Upsaliensis, codices


Syriaci multi versionis Peshito dictae'^ ad

harmoniam, ut

dicam, pro pagina unaquaque hoc modo:"^

ita

Mc

Mt

aiz
OIL.

Ex

Codices

tabulas.

lo

Ojii'

Qy.rj

QyS

qXy

QXt

qIC

habent

655 non sokim canones sed etiam canonum

et canones, et

Vide infra

De

his

cod.

canonum

tabulas, et ad mar-

sectionis sectiones parallelas adscriptas.

cajiut x,

codicibus

of the gospel ace. to S.

Ex

ut codex Vulgatae versionis Gissensis

alii,

ginem uniuscuiusque

Lc

codicibus iam laudatis habet codex e etiam canones

Eusebii, et codex

DCLX,

imam paginam

2,

vide

sub voce

Mark, Oxon.

Evv655,

fol.

Amm

(1.)

Burgonium, The
82,

et

ad

Lend.

Mt

a.

Lc

lo

twelve

1871,

cap. 21;

meis, sed re vera scribendum erat in codice:

Mt

last

ita

verses

p.

30G sqq.

in

schedis

DE CAPITIBUS.

2.

Kap^iavw dyaTirjio)

E'jas^ioa

eiauyrjoycoa to

GTZOvdtjV

/.(u

tvay/iXfov

tor rfjG dxo).ov&i'aG


Tco

fiQfiOv

Xotnmr di oXov GMf^atoG re

dqoQiidG

yMd^

dvdyy,iiG

8f

y.ai

eidmu

eiQiiov
o'lG

xard

iztQav

uqi^hovg

avzMv

Mazi^aioG MuQy.oG

ylovxaG

xuvoiaG

wr o

Mur&aToG

Aovaug

Imivvr^G'

Mar&aioG MaQy.oa
Aov/MG'

d-cdoG

b i^dofioG,
f;i

iv

b TiifiTzzoG,

ixroG,

oi dvo,

b diy.azoG

hodvvijG'

aviyoaipsv,
?j

(h

iv

iv

GaqijG

dvo,

ot

Maz&aioG

q)

avztj f/tv ovv


df:

riruQZOG

'loidvvijG'

AovyMG Muqaog'

oi 8vo,

x)-eGiG.

rcov

uvzcov

iv

fo

ch

oi

oi

rQHG,

o'l

tqhg,

Mur-

8vo,

iv (h oi

Mar&aioG Muqxog'
b bydooG,

'leodvvtjG-

ioriv^

iv

ylovy.uG

oi dvo,

rivtov^

idi(OG

y.uvbvMV vno-

v7Tozezayi.iivcov

dii/ytjGiG

rfGGUQSG,

co

avzMv neQi

iyMcroG

?/

iv

tvuzoG, iv

iv

tzqmzug

fih>

SsvzeQOG,

Mazd-aioG MaQ/.OG Aovy.dG' b rgiroG

rQslG,

rov

biy.a

eiQ)jy.(iGiv oi

'JaydrvijG'

7jif'/^&fjGav

nQOsiQijuivov dvdQVG

ntd^odor

rd TiaQunXtjGia

ir o'lG

iMr

tovG oixeiovG

f'/oiG

ratv

fTTi

rov

xui

Gcotofihvov

dQt&iwv Sir/dou^d aoi rovG VTZozezayfiivovG.


TTeQii'yei

GVfi^tjvca

iva

fx Tov TTovi'jfiatoG rov

i)MXii&coG f/kftr,

ei)jjqa)G

ii

rQiav diacfS^uQijvai ogov

y/JiGzov evayjeXiGtov tbnovG, iv


c(

rav Xoitimv

uftocfOirovG

mg

xata)Jloi7T?i

ijuTr

rear

drayrwGeaG'

rijG

vrpei

reGadncor

did

nuQud^eiG

TteQiy.onuG

fvayyfXiGtoiv

dSsXcpq) sv xupito yjxipBiv^

Mat&aiov tug

y.atd

rrjj

145

i/MGzo>

icp

?)5f.

reGGUQcov evayyeXioiv dgid-fioG riG TZQOxeizai, y.azd \iiQOG

rojv

iwfb^iavoG

rov TiQmov,

(1710

elza

dsvztQov

y.ad-shiG TZQo'iMv di bXov niyQi rov riXovG

iy.UGzov di

ei

',

fifv

devziQor

rav ^i^XicoV^

uQi&fibv v7ioGtjfiet'o}GiG TTQoy.enai

y.cii

dtjXov

ovzcog^

coff

f^^'xQ'

Textum saepe ab

plures codd. mss.,

yut

y.ai^'

did y.ivvu^dQecoG,

dixa navovcov hh(ievog b (cqi&^wg rvyydvei.

p di/XovGa iv Tzoioj roiv

oiov

rgirov

aui

aliis

iv

rm

'^^^'

ei

TiQcotqr
ei

diy.a.

de

ovv

iv

ccvuTzrviuG

rqi

fv

editum recensuit Tischendorfius ad

in primis codicem evangeliorum

(saec. 9) et

oodicera Tischend. IV. in bibl. univ. Lips. (saec. 10).


^

Alii TTfo) Tivojy ty.aGToa avToir.

Alii

TOV

j3ij3h'ov.

TlSCHEKDORF, N. T.

ed. 8.

Cod.Tisch.

^ Alii

*(rrfj' oniittit.

oltoj y.ud-f^rja.

lOC

146

ti

DE TEXTUS FORMA.

V.

tav

rin

reffGaQcor fvayyeXion' hnoiovdijnors ^ovXij&ehia imGtr^aal^

^ovXsi

CO

x) rovG

fiQifAaaiv,

xai

/.iCfulaicp,

omhovg

/.ara rcov uvrcor tjn'y&ijGctv

tbv

xai'bvi
ttGtj

b)>

ftiv

7j

unbGoi ts^ xai


/,ui
(!)

toiG

rm>

rjG

tivea

exacrrfo^

ra

rbnovo

roiG

en

rcor

zi'vsg

XoiTToor

i7TtCt]ti/Gaa

re

avrbr

mi

tibqi

fiezcoTiov

iv

oia

avaXa^oyv

tvdov iv

rm

rov aavbvoG nQoygaqbiv

ov CtjrsiG^ siQi^yMGiv

miGtyGaG

'

Se

evayyeXicop dQi&fxoiG zoig Iv rco xavbvi

exuGtov evayyeXiov totzoig,

oiaeioiG

XeyovzaG avtovG^

evQtjGeiG.'^

I.

CANON
Mt

avQslv,

intyeiG TteQtxum^G

intyeiG (CQi&fico 7TUQuy.eifiivoiG, iTTi^tjtliGaG re

er

TTUQUTrltjaia

tov xirra^aQecoG vTzoGtji^slooGiG vTio^t'^h/xev,

dia

sv&vG

aQid-^bv ,

7iQoy.si'fievov

iv

yrm'ai

IN QUO QUATTUOR.

ra

uvwvg

i-'vdov

TTUQCiTzXi^Gia

2.

Mt

DE CAPITIBUS.

147

148

Mt

V.

DE TEXTUS FORMA.

2.

DE CAPITIBUS.

III.

CANON IN QUO MATTHAEUS LUCAS lOHANNES.


Mt

149

150

Mt

Y.

DE TEXTUS FORMA.

2.

DE CAPITIBUS.
VII.

CANON IN QUO MATTHAEUS lOHANNES.


Mt

151

V.

152
-

DE TEXTUS FOEMA.

2.

16,6

DE CAPITIBUS.

153

V.

154

catliolicarum.

Liber (sive epistula) uuusquisque in capita

cum

saejie

(y.eq)uXaia,

DE TEXTUS FORMA.

minoribus,

partibus

quae

fieQixai

vnodiaiQtmto dicuntur) et lectiones (avaYrcoGeta) dispertitus

(omnia brevibus

est

sive

lineis

sunt

scripta

ori'xoio

legerentur)/ et praefixam habuit h&Eaiv -Aeqalaicov

facilius

(Zacagn.

p.

428.487.493

tabulam

sive

etc)

eorum, quae
Libro

in capitibus ut etiam divisionibus minoribus inerant.

actuum

et

epistularum catholicarum

libro

toto

monumentomm

veterum ecclesiae Graecae acZaii'Hae, Romae

Textum hausit ex

1698. 4".

(Act40) conlato

cum

codice

Vat. 367 (Act73)

Alexandriuo -Vaticano 179

1650 (Actl56). Ad prae-

et

fationes contulit etiam eodicem Urbin. 3 (Act 7 9) et Vat.

Act 71)

I.

H.

ill

1761

et

etiam

hibuit

praefixit

Euthalii opus edidit primus integrum Laurent. Alex. Zacagnius,

Collectanea
a.

ut

ad praefationes

(Act 15 8);

eodicem Vat. 761

Boecleri), qui

(Paul 81)

idem videtur

in
et

epistulas Pauli

Alex. -Vat. 32

codex Paul 248.

esse atque

laudantur passim Zacagnii paginae.

textu

363 (Evv 133


ad-

(olim

Supra

Iterum imj^ressa

est

Zacagnii editio, sed sine praefatione eius, apud Gallandium, Biblioth.


vett.

vol. 10,

jKitr.

Fatrol.

jd.

197

320,

Gr. vol.85, col. 627

omissis,

aliis

et,

apud Mignium,

790.

Arbitrati sunt Zacagnius aliique Eutlialii opus in Act anno 490


sive postea

dictus,

praeparatum

esse,

episcopus Alexandrinus factus

dicit scriptor

Sed in prologo ad Act

est.

opus suum ad epp Pauli, quod anno 458 exactum scimus

(vide infra p. 158 et 159 adn.),

patrum

quo anno Athanasius iunior, Celetes

missum brevi ante

in Christo uostrorum", et

{nQior]}')

ad

unum

miper" {sruy/oa) factum, opus

etiam ad Act brevi post sive continuo {avTixa Stjtk) comparatum


esse (Zacagn. p. 404.405), se
Ti

y.al

f.i((&r]fx((T(DV,

triginta

annorum

potius crediderim

ipsum iuvenem

Zac. p. 428),

esse (rj/^tia ol rtoi-^^Qoi'ioy

quae omnia vetant intervallum

inter haec ojjera interiacere.

Cum

Gallaudio igitur

Athanasium quern Eutlialius compellat

terum ilium Alexandrinum

Cyrilli

fratris

filium,

accusavit in concilio Chalcedonensi anni 451,

fuisse jiresby-

Dioscorum

qui

cui concilio interfuit

Euthalius sive archidiaconus sive diaconus (Mausi, Concill. vol.


col.

1096).

Titulum episcopi Sulcensis, tniaxonov

uno

6,

(sed

non

nisi

2!ov).y.i]a, fert

Euthalius

uno) in codice Zacagniano, Alex. -Vat. 179. Codex

Vat. 367 in Act et 1761 in praefatione ad epi^ Paul duixovov

nuncupant.

Codices ceteri omittunt auctoris nomen.

eum

2.

enumerationem

DE CAPITIBUS.

155

(^avaxeqaXaicoGiv) lectionum ecclesiasticarum,

quae capitum numerum, verba scripturae sacrae laudata,

imaquaque

stichos in

lectione exhibuit (Zac. p.

411.478);

catalogum duplicem verborum ex scriptura sacra

etiam

adlatorum

(&Et(ov fiuQTVQiMv) et

ex

quae

aliis scriptis,

in actibus

(Zac. p. 414) et quae in epistulis catholicis (Zac.p.480) insunt.^

Apud Euthalium

lPe8, 2Pe4, lIo7, 2Iol, 3Iol, Iu4

epistula in 6,

cath

= 31)

horum capitum iterum

(ejip

divisa sunt in actibus 24,

lPe2, 2Pel, lIo5, 2Iol, 3Iol, lul; exempli

in Iac3,
gratia,

divisi sunt actus in capita 40, lacobi

habet caput actuum secundum partem minorem unam,

caput tertium partes minores quinque (Zac.

minores

in actibus totis partes

(ynudiaiQ^'(jsi(y')

429)

p.

48,

sunt

in lac 9,

lPe5, 2Pel, lIo8, 2Iol, 3Iol, lul. Notandum est


capita multa non iterum divisa esse, et primam quamque
iterum divisi partem non inter imodiat-

capitis

cuiuslibet

Qt'asiG

numeratam

Capita
AtrpaXat'ota

esse.-

Euthalii

actibus

in

40 iam

marginem divisionem aliam

sui

(Zac.

p.

sitb

Nemo, quod

438).

in capita 36,

finem r/.&emo)(T
sciam,

duabus

in codice celeberrimo

Fusiiis

praef. 58.59,

de
i5.

Exempli

Euthalii

B,

nam 30

Zacagnius,

tractat

xl

(C7io(JTo).fja

ver. 23

et

gratiii,

^loi'da

habet

ex 36

Collectanea,

Ixxisqq.

Act 1,15
actuum xtq /?',
habet: Iltroov dtukoYoa tiqoo tovo uaOriTtLO-trTua
^

fere

ex divisionibus actuum

Vaticano

opera

videtur

eandem

animadvertisse, divisionem banc capitum 36


esse atque divisionem vetustiorem

Euthalius

dicta, notavit

deditque initium capitis uniuscuiusque


'/.nqulaiav

Sed praeter

Graecis.

codicibus

in

divisionem actuum in capita


codicis

respondent

ejjistulis

maioribus sive rirloia in evangeliis, inveniunturque

eodem modo multis


ad

et

tov

titulum:

x}.7]Q(Ox^(i'Toa ytiOiTi ii^tov

nQodorov.
^Ev

([>

nfQl

Sia nQoOd'/rja.

26..

'Yjiodiuiijiaia
cirTftaciyioyfja
Ita

y.i(f.

titulum

O^hvutov

Tifol

incipit

MarOiov

= Act cap.

2,

habet I'TzoJtKtofOftff quinque, quae ver.l4. 17. 22. 37.42 (al.44)incipiunt.

DE TEXTUS FORMA.

V.

156

eodem

capitibus incipiuut

loco in utraque divisioue;^

cipienda suut capita EuthaliiG,

actuum

posterior

8,

plerumque cum divisioue

consentit

Divisio

16, 27, 29, 31.

quae in codice Vaticano

ex-

inest, in capita

69,

actuum quam manus

ilia

secunda in codice Sinaitico x per partes (usque ad Actl5,40)

Etiam

adscripsit.^

in epistulis catholicis praebet codex

b divisionem duplicem: secundum divisionem

Vatieanus

vetustioreni habet lac 9,

lPe8, lloll, 2Iol, 3Iol, Iu2

capita (divisio vetustior non reperta est in 2Pe);

secundum

divisionem recentiorem, nisi uno loco, maiora sunt capita,


in

2Pe2, lIo3, 2Io2

lac 5, lPe3,

est in

3Io

et

lu).

In codicibus Latinis maxime

actuum

et

(divisio recentior de-

epistularum

dissentiunt

catholicarum

divisiones

antiquae

inter

se.

Codices Vulgatae versionis vetustissimae Amiatinus et Fuldensis capita haec exhibent:

Act 70 (Fuld74), la 20, lPe21,

2 Pell, llo20, 2Io5, 3 To 5, Iu7.

Divisiones aliae in-

venies in catalogo queni Wetstenius ex Martianaeo hausit. ^

In codice Ridleiano versionis Syriacae Philoxenianae


vel potius Heracleensis, habent actus capita 33.

Actuum

divisionem in capita

40

"^

plerique arbitrati sunt

Euthalii ipsius opus fuisse, quod dubium, neque veri simile,


esse videbitur,
^

si

quae sequuntur consideraverimus

Adnotantiir divisiones codicis Vaticani duae in N. T. ex

editum

cod. Vat. secundis cv,ris


^

De

[a Car. Vercellone],

divisionum harum cousensione

1,

^.

et

T. Vat. p.

xxx,

et

a,

1859.

et dissensione cf Tisclien-

dortium X. T. Gr. ex Sinaitico codice, Lipsiae


adn.

vetustiss.

Romae,

a.

1865,

p.

xxxvi,

Westcottinm Hortiumque, The

iV. T.

in the original Greek. Introduction, Cantabr. et Lond. a. 1881, [vol.2],


p.

266, paragr. 349;

WH

monent divisionem

Vat.- Sin.

eandem

esse

atque divisionem in codice Amiatino.


^

J).

Wetstein,

aV.

T.

82, vel Prolegomena,

Cf etiam

los.

Gr.

vol. 1,

ed. Semler,

Mar. Tliomasii Opera,

Amstelaedami
Halae Magd.

a.
a.

1751,
1764,

proll.
p. 224.

torn. 1.

Cf Glocestrium Ridley, De Syriacis Novi Foederis versionibus


dusertatio, sect, xiii, apiid I. I. Wetstenium, Libelli ad crisin atque
*

interp.

N.

T.

ed. Semler,

Halae Magd.

a.

1766, p. 304.

DE CAPITIBUS.

2.

Quamquam

1.

Euthalius

(tu avayroitut y.ata TZQoocpdiar)

exhibeutem,

insint

citationum

sibi vindicat textus


,

lectionum

capitum

t'/.&eair

accentus

quae iu

praeseiiim autem

(ut et Paul) in breves liueas sive arliova

partitionem quo facilius legeretur (cf Zac. p. 404.405),

nusquam

tamen

a^ia

se

yMi)-oXiy.cov

-/.ai

ipse

auctorem

fftoi

ye

trayioa

dicit:

fiiisse

re

riiV

in

divisionis
rcov

TiQuhcov

capita
^i^lov

eTziGtolm' avayvavai re y.ata TTQoaqidiai',

noaa aray.eqalMioiaao-d-ai

xai

ils

catalogum

dray.eqa).ai(oa(r,

sacrae duplicem,

scrijjturae

Act Cath

textus

157

xai

dieXetv

tovtwv

ey.aGrrfi

tor

vovv XeTTTOfieQcoa, nooatra^aa, adelqe l4d-araGie TTQoaqiXi-ataTe,


y.ai

re

aoxnoa

tovto

rovtcor

Gvrd-eiG

nnoG

evGr^fiov

hhyoGt)]V
Griytjdoi'
rijv

Twr

to

ti'ibus deest x)]

dvayeqaXaiaGiv (Zac.

ruG xa^oXixaG ya{f


y.ecfulakor

exstitit,

2.

^Qccyn rd r/MGrd

sq.),

emGtoXdG

e^ljG

GVfi^ierQi'ar

dy.o).ov&iav ty.d-eneroG

409

f'j'co

8e

r(ji

dvayvcoGOfiai

Praeterea ex eo quod

477).

capita

adscripserit, nullo

36

divisionis,

mode

quae iam ante

divisionem in capita

quoque iam

veri simile est baec

sibi vindicans,

iv

y.ar

p.

efiavzov

GrotyijSor

hd-eGiv dfia xa) d-elar (laQtvQibiv /leTQiojG

marginem

codicis

rijv

dteTTe/ixpdfitjv

fi'&erSe noiovfievoG (Zac. p.

ad

yara

vq;OG

avdyvcoGiv ,

codd

aoi, Mii [in

7TQ(y&vno3G neTToujyMG,

x)

eyoj

In praefatione ad epistulas Pauli

dicit

40

exstitisse.

Euthalius se

epistulae unicuique praefixurum esse id capitum breviarium


(TtQord^o^iev ri^r

patre
p.

quodam

528,

et

rav yeqalamr

priore, qui ut videtur

536

sed breviarium

anno 396

scripsit (Zac.

ey.&eGtG

non capitum divisionem indicare

eorum quae capitibus

insunt.

Veri simile

ad patrem hunc veterem, fortasse etiam ad auctores

est

rirXoiv,

dum

qui evangeliis praefixi sunt, spectavisse Euthalium

scribebat in praefatione breviarii capitum ad actus:

TTareooof

MCfeXijUtvoi,
y..

quod factum erat

adn, 2), quibus ex verbis concludendum est

Euthalium verbo

f/.

ey.&eGtv)

r.

I.

ijueiG

yai

iyyetooi\uei'

(Zac. p. 428).

diduGydXcor ruv rounov yai ror rvnov


ftezQiojG

rfide

rwr yeqaXaloiv ix&tGei

158

DE TEXTUS FORMA.

V.

In codice Act 15 (Coislin.25) breviarium capitum in


actibus

Enthalianum (Zac.

tx^tma

H8(f!aXaicov

non solum

Tregellesius,

Ex

titulo

esse,

vult

xov Ilufiqx'lov.^

TZQcciscov

genuinus

Montefalcouio

qui

hoc,

tcov

428) habet hunc titulum:

p.

videbatur

hd-eaiv xecpalmMv et

ipsam capitum

divisionem in actibus sed etiam dispositionem actuum et

cum

epistularum

metricam Pamphilo
haec

potest

et epistulas

150

annis
p.

tum Pauliuarum

catholicarum

opinio

Minime autem constare

attribuere."^

cum

verbis

praefationum

catholicas inscriptarmn Athanasio

mortuum

Pampliilum

post

25 male addita (neque

ut videtur

actus

in

quodam, qui
(cf Zac.

claruit

Verba xov Ikmqilov

404.409.477).

sticho-

in codice Coislin.

in

ullo

codice)

alio

inde fortasse orta sunt, quod Euthalius sub finem editionis

suae actuum et epistularum catholicarum scripsit se librum


contulisse

cum

exemjjlaribus accuratis ex bibliotheca Eusebii

Pamphili Caesareensi:
h-AOJv

mtGtoXm' to

KaiauQttn

Ex

tmv

dt

TTQa^ecor x/ xad-o-

^i^Xiuv ttqog r anQi^y avriyQaqja

rijff

^i^ho-d-yxtja Evae^iov tov Il(i[A(piXov (Zac. p.

iv

513).

deduci non potest, quod Tregellesius vult,

his verbis

Euthalium

>ie(fiaXuia

C.

vel

avte[ih'j&tj

ex codice Pamphili exscripsisse."^

DE EPISTULIS FAULT.

Anno 458 (non 462) comparavit Euthalius, postulante


iubente quodam, quem verbis his TzciteQ ti^uoiTaze salutat
:

(Zac. p. 515, cf p. 404.405),

stichometrice

divisarum,

editionem epistularum Pauli

praefixitque

unicuique

epistulae

capitum breviariiun non suum, sed magno labore confectum

ab

uno

patrum."

sapientissimorum

Tomo

nostrorum

Christi

scriptura sacra et ex aliis

Montfaucoii, Bibliotheca Coidiniana, Parisiis

S.

a.

1715, p. 78.

P. Tregelles, Introduction to the textual criticism of the

T. Londinii a.
^

amaute

praeposuit lectionum catalogum, et cata-

logum duplicem citationum ex

X.

et

1856, p. 27 sqq. 32.

Tregelles, ut supra, p. 27.

DE CAPITIBUS.

2.

eorum

scriptis,^

155. Pater

iam supra

similes qui

150

descripti sunt, p,

anonymus, qui anno 396 (Zac.

ille

154

536, adn.2)

p.

non male putatur a Millio Theodorus Mopsuestenus

scripsit,

cuius scripta Eutlialii tempore multis in suspieione

fuisse,

haeresis erant.divisio in textu Eutlialiano

annum 396

Eutlialius nihil

Capitum
ante

fortasse

cum

facta est,

quae divisio

breviarium (tx&sGir) patri anonymo adscripserit

nisi

haec

Rol9, 1 Co9, 2Coll (vel 10), Gall2, EplilO,


CoUO, lTh7, 2Th6, Heb22, lTil8, 2Ti9, Tit6,

est:

Phil 7,

= 148

Philem2

(In

(vel 147).

habet 2 Co 11, in lectionum catalogo non

capitum catalogo
nisi

decern capita.)

Romanos iterum divisum est unum solum


lCo6, 2 Co 3, Coll, 2Th2, Heb5, lPe2.
miuores haec sunt in Ro6, lCol6, 2 Co 4,

epistula ad

In

caput,

in

Divisiones

Col 1

Heb 8,

2 Th 3,

Ti 2

Codex Vaticanus b

= 40.

in

Pauli habet seriem

epistulis

capitum duplicem, quarum vetustior epistulas ut librum


integrum

tractat,

epistulae

ad Romanos

capita

et

f-y.aoTtjr

avi'To/n(j}a

(Ff

duo

(()./M

y.ui

legiiut

(ci'cr/ycoatoji'

[codd.

tres

IjiiiTa

Tf/yokoyriauyTta

Tt]y

X(iiwaoy.td^(i\.

Elenchus

jiiji/.or uy.Qi^iija xcctcc

(eyuyrwGecjG

y.al

in
y.ai oaioy Griywy
De anno 458 cf Zac. p. 536,
(5'f

i(^

905

rj

Cf

907;

Theodori
a.

Mill,

ep.

1880, vol.

X.

T. Gr.

firmatur

p. Ixi.

ov
tt]}'

^t<))j'

ev^toiv

[cod. iinus iiyyt(^a-

finem

(Zac.

Tt)y

p. 541):

(<7ioaTo).iy.rjv

xitfa/.ccuc

(xaartja

t(T ty avri] (ftoofxeyaa uaoTvotaG,

loayi'ajGiG

etiam
b.

in

Cf

Tvyxava.

adn. 5 et praef.

ed. Kuster,

res

y.al

TO^utjy,

tvanoSfy.Toy

ndouy

ioTi'/jOa

Mopsuest. in epp.
1,

sub

lectionum,

ntyTrixoyTU ariyova,

7i((Qi0^t]y.(c,

7it7ioriif.iiyt]r,

ui'txetfalfaoiac'cfitxi^ci

TUG c.yiiyywotiG x(d

6i(:T).oy

ijudj}'

ti}1'

tivi y.al (fiko/QiOTO)

dxQi^iaTdTrjy

d^tt'w fiUQTVQiwv

Tuiy

dt]

2 (Zacagn. p. 528): xd-'

rwr ooffWTKTior

TiaTttnov

-toj}']

Ttoi'

Tt]i'

c.

iniaiolijr ty joTa iiija TiooTct^o/xt}'

y.nfa'/.aiwr ixO^taiv irl

[codd.

numerat inde ab

quod capitum numeri

nisi

initio,

Eiithalius Prolog, in epp. Pauli,

rojj'

ordine

in

404.405.

51, p. Ixsqq.

Amstelaedami
libro

p.

viri

cl.

a.

1710, proll.

H. B. Swete,

Pauli commentarii, Cantabrigiae

in

DE TEXTUS FORMA.

V.

160

ad Hebraeos numeris eorum

epistula

Galatas continuo succedant,

etsi

Heb

quae omnia videntur demonstrare


in codice codicis

b archetype

Galatas

ut

stetisse,

ante eiiistulam ad Galatas

2Th

stat,

ad Hebraeos

continvio post epistulam

Sahidica

Haec
ad Romanos

stat.

codice Vatican dat epistulae

ad

epistula

post

ijjsa

epistulara

versione

in

in

ad

Thebaiea

sive

divisio vetusta in

capita 21, lCo21,

2Coll, Gal5, Hebll, Eph6, Phil4, Col6, lTh4, 2Th4;


divisio recentior in codice eodem habet in epistula ad Rom
capita 8, IColl, 2Co8, Gal4, Eph3, Phil2, Col3, lTh2,

2Th2;

nvunerus in epistula ad Hebraeos secundum divi-

sionem recentiorem

latet,

cum

Codices Latini diversitatem

ad
et

capitum

divisionem

Fuldensi habet

Fuld

magnam

quod

exhibent,

In codicibus Amiatino

attinet.

ej)istula

ad caput 9,14.

ei^istula desiuat

ad Romanos capita 51

(ita

lCo72, 2Co28, Gal37, EphSl, Phill9,

in iexhi),

lTh25, 2Th9, lTi30, 2Ti25, Tit 10,


Am 29, in Fuld 125 cum divisione vetustiore

Col 29 (FuldSl),
Phil 4,
in

Heb

capita

in

Capitum

12.

quis Latinis,

capp. 1

in

codicibus

15

cum

Graecis

doxologia 16,24
jjost

27

(quae multis

14 continuo

caput

nisi

sequitui'),

exclusis; ita se habet

codice Amiatino in capitum

indice epistulae prae-

et

capita 1

14

9,114,23

et

16,2427

videtur perantiqua esse:

Heb 12.

In

24

hodierna, et capp.

51

includunt capp.

e codice

Divisio,

Regio-Vat. 9 hausta,

Ro9, IColl, 2 Co 6, Gal 5, Eph6,

2Th2, Col3, lTi6, 2Ti3,


codicibus

in indice

ut in codice Amiatino.^.

quae sequitur, a Blanchino

Phil5, lTh6,

23

Fuldensi includunt capita 1

fixo; in codice

appellantur

Tit2, Phileml,

divisiones

hae

sine

Plura de codicibus Latinis vide apud Lightfootium, Journal

of Philology, Londinii et Cantabrigiae


et

spectat

nihil

16 ex enumeratione

capitibus

in codicibus multis anti-

ad Romanos

epistula

14

Ro

res in

in

divisio,

apud Westcottiuni

Cantabr.

et

Loud.

a.

a.

Hovtiumque, N.
1881, [vol.2],

]>.

1871, vol.3,
T.

in

111.112

p.

196

flir

original

in

appendice.

202,
Greek,

DE CAPITIBUS.

2.

distinctione

capitula sive breves.^

sive

tituli

101

Divisiones

quae epistulae ad Romanos, exempli gratia, capita

iiliae,

30vel36vel50

ICo

tribuunt,

apud AVetstenium.-

lu

epistiilis

25, 28,73,

iuveniuntur

Paidi habet codex Rid-

leianus versionis Syriacae Pliiloxenianae sive Heracleensis

prologum

Eutlialii

capitum divisionem Eutlialianam.'^

et

DE APOCALYPSI.

D.

Apocalypsis

divisa

saeeulo

est

Andrea, archiepiscopo Caesareensi in Cappadocia, in

in

72=24X3,

xecfc'daia

humanae

y.8'

diehnr^a

['/7<fi(T]

o^'

-Aai

propter

tripartitam

naturae

Ita rationem divisionis explicat

divisionem.

dreas ipse:
).o-j(jvG

loyovcr

24 (secundum presbyteroruni numerum Apoc4,4)

(D''"12'm)

et

ab

exeunte

quinto

r/;r

x^q^uXcaa,

An-

ttuqovguv TiQayuaraiav aia


8id

rQ(^ifQtj

r/^j'

rcov

y.d'

vnoatuaiv, Gcofiutoa xai ipv/J^G xai nvuvnaroG .^

\_7Tn8G^VTe'Q(or'}

Praeterea confer verba Dionysii Alexandrini, supra, p. 141.

Codices Amiatinus
in

capita 25; codices

et

Fuldensis dividunt apocah'psim

alii

Latiui praebent capita 22, 23,

24, 41, 43.5

DE LECTIONIBUS ECCLESIASTICIS.
Supra ^ndimus Euthalium

editioni

eius

actuum

et

epistularum catholicarum et epistularum Pauli non solum


-/.acfuXumv sed etiani ancAscf^uXuibiGiv

i-'y,&tGiv

sive elenchum lectionwn praefixisse,

verba

capita,

scripturae

sacrae

quo

rwv uvayrcoGeoop

in elencho retulit

laudata,

stichos in una-

quaque lectione inventa.

Yeri simile

est

Af'qahuwGiv banc spectare

cum

8m).ov tug

GetG (Zac. p.
^

a.

Cf

los.

413.479.541; cf
Blauchinuiu

p.

dicit:

Eutlialium aia-

drapa-

529); quibus verbis non

Vindiciae canon, script uranon,

Romae

1740, p. cclxxxi.
-

Vide supra,

p.

156, adn. 3.

Cf Ridley

(< supra, p. 156, adu. 4),

Andreas,

Comm.

vol. 106,
^

col.

in

Apoc. prol. ap.

j).

306

ed. Semler.

Migne, Patrol.

220^

Cf Wetstein,

TiscHENDORP, N.

ut supra, p. 156, adn. 3.

T. ed. 8.

11

Gr.

DE TEXTUS FORMA.

V.

162

necessario sibi vindicat divisionem in lectiones ecclesiasticas,

quas videtur notare vox arapwafiG,

cum

modi iam multo ante

ISTumerat Euthalius in

exstiterint.^

divisiones huius-

actibus lectiones 16; in epistulis catholicis

lPe2, 2Pel,

2Iol,

lIo2,

3Iol,

10,

ludl;

lac 2,

e.

i.

in

epistulis

Ro5, lCo5, 2 Co 4, Gal 2, Epli2, Phil 2,


Col2, IThl, 2Thl, ITil, 2Til, Titl, Phileml, Heb3;

Pauli 31,

e.

i.

summa

in

57, qui lectionum numerus multis viris iisque

videtur

doctis

spectavisse,

id

hae lectiones,

ut

lectioni-

bus similibus ex evangeliis coniunctae, diebus 52 vel 53


anni dominicalibus et diebus

quattuor Nati Christi,

festis

Codex

Paschalium, Ascensionis, Pentecostes legerentur.-

Evv 510
Evv 58 G

(collegii

ecclesiae

(codex Mutinensis

evangeliis avayrcoafiatu haec:

Etsi

historia

divisionis

obscura

clesiasticas

lectiones

lectiones in

sane

C"f

cum

lectionum

multum

Graeca

ecclesia

in

lectiones

distinctae esse,

distabant.

tum

regionibus

Lectiones quae

praevaluerunt

Suicerum, Thesaurus

praeter lec-

commemorandos.^

in

variis

denique

Sabbata,

sive

ec-

lectiones in dies

unumquemque hebdomadis diem,

saeculis variis
in

praebent

in

magnos primum

tiones singulares in sanctos martyresque

Rationes

et

MtllG, Mc71, Lcll4, Io67.^

Saturni

dies

Wak. 25)

A. 5)

ii.

tamen videntur

est,

in

[v]

Novi Testamenti

doniinicales et festos anni


turn

Christi Oxonii

notantur

demum

multis

in

ecclesiasticus, ed. 2 (Amstel. a. 1728),

sub vocibiis (ivdyrioota, (ivdyrwaim, nfQixoni}.


^

a.

Ita

e.

g.

Bertholdt,

Ilist.-krit.

atque dies Nati Christi;


Constantinopoli

teste

Einleitung u.

Zacagnius [Collectanea

1812, vol.1, p. 231.

pro Pentecoste ponit Epiphania,


cf

etc.

s.

i>raef.

Chrysostomo

eccles.

legebantur

p. Ixxxiii)

eadem

sed liaec principio

Bingham, Origg.

w. Erlangae

lib.

actus

fiierunt

20, cap. 4.

integri

inter

Paschalia et Pentecosten.
*

Cf Scrivener, Introd.

Cantabrigiae
*

a.

to

the

criticism

of the X. T.

ed.

2,

1874, p. 63.

Cf E. Ranke, Herzog's Real-Encyld.

sub voce Perikopen.

vol.

11

(a.

1859), p. 379,

DE CAPITIBUS.

2.

103

manu, quae ad

codicibus Graecis vel a prima vel ab altera

uniuscuiusque

lectionis

sive uQ

ccQxtj

uq

sive

ad

et

textu

in

iiiitiuni

finem

sive ta sive

te'loa

auni

totius

tabulam

etiam

saepe

(avvuiuQiov'),

cum

festorum immobilium et dierum sanctorum

eorum

propriis Qir^voXoyior').^

geliis

in

ordinem

legendi

Matthaeins

qui lectiones ex actibus

ii

K.

in

Gr.

T.

et

1807) uotantur lectiones

non
et

in
a.

cum

ex

est,

variationibus ex codi-

cum

493

Evrm 47

Menologio.
dat

p.

et

723

50,

textu,

in

ecclesiasticae

Tomo primo,

in

et

768,

et

suo,

Synaxarium

Introd.

to

ut

et

Meuologium codicum
et

456

p. 1

et

24

et praxa1

(1830),

262.274"',

469 Synaxarium

Epp

the crii. of the JS\

82, exhibet ,,S}niaxarium

KM

1803

codicibus

in

tertio,

Synaxarium evangeliarii

Menologium codicum Parisiensium" Act


1874, p. 75

tomo

a.

Scholzius in libro, N. T. Gr. vol.

sine erratis multis. et in vol. 2 (1836), p.

libro

17821788),

a.

In editione altera {X. T. Gr. Curiae Yar. etc.

cibus variis.

453

5.

(Rigae

Lat.

Graecae ecclesiasticarum praefixam habet,

p.

dicuntur

volumini (excepta apocalypsi) tabulam lectionuni ecclesiae

iiniciiique

jiostoli",

continent

dispositas

Prolegomenorum caput YIII,

infi-a,

antiquis,

lectionibus

continent Praxapostoli vel Lectioiiaria; de quibus

et epistulis

dierum

Codices qui lectiones ex evan-

Evangeliaria vel Evangelistaria;

editum

re'

Codices multi praefixam liabent tabulam lectionuni

posuit.

vide

margine

in

vel

Scriveuerus

edidit.

T. ed.

2,

Cautabrigiae

Eclogadion evangeliorum

notationibus liturgicis in

annum" haustum plerum(alias Evrm H^",


^rin. Cantab. O. iv. 22) conlatis cum adEvv 506 (Wake 12) et in codice Bezae (D)

a manibus posterioribus.

His addit

et scriptorum

apostolicorum C|Uotidie per

que ex codicibus Evrm 150.181.183.184.185.187


pscr^

jjscr^

yscr^

gscr^

PoU^

in tractatu Lectionary ainul

and Cheethani, Dictionary of Christian


a.

1880), p.

Smith

antiquities, vol. 2 (Londinii

955seqq. codicem Praxapostoli 68 (Burdett-Coutts.

iii.

24).

Eodem in tractatu invenies tabulas lectionum ecclesiasticarum secundum Lectionarium Copticum et lectionaria principia occidentalia, i. e.
Comitem Hieronymo adscrii)tum, Gallicanum, Mozarabicuni.
de diversitate lectionariorum
disserit

Lond.

terris

variis

variisque

Fusius
ecclesiis

E. Pianke, Herzog's Real - Encyklopddie, vol. 11, p. 373 seqq;

cf Westcottium
et

in

in

a.

Hortiumque, N.

1881, [vol.

2], p.

T. in

the original Greek, Cantabr.

4144.84.85.
11*

164

DE TEXTUS FORMA.

V.

DE DIVISIONE OCCIDENTALI HODIERNA.

(2.)

Gilbertus Geuebrardus, professor Parisieusis anno 1579,

capitum

iittribuit

divisionem viris scholasticism

1243 cum Hugone

circiter

qui

anno

cardinali de S. Caro auctores

concordantiarum fuerunt, quia theologi superiores capita haec


uesciverint,

vero

theologi

Albertus Magnus, Bonaveutura,

Et

alio

scripsit in

Sabinae,

S.

eadem adhibuerint.

alii

Hugonem ipsum auctorem

loco'^

Cardinalis

Alexander Alesius,

iuferiores

antea

capitum,

Hugo

monachus,

Barchinoneusis

universam scriptuz-am commentaria iuxta quadru-

sensum, utens numerali citatione

plicera

facit:

quam

Praedicatorum

nunc

Primus

habemus."

cardinal atum

ad

et enunieratione

assumptus,

ex

ordine

jirimus

in

capitula libros sacros distinxit."^

Hugonem

Ita plerique hodie

sed nisi fallor iniuria.

Jacobus Quetif

Hugone

tractaverunt,

Hugone

Testes j^ro

nihil

pauci exstant.

adscribuut nisi divisionem

ei

minores

partes

in

Et Daunovius,

AB(JDEFG signatas.
scribit

auctorem dicunt,

lacobus Echard,* qui accuratissime de

et

uniuscuiusque

capitis

divisionis

etsi

capitum divisionem Hugonis

sej^tem

litteris

ubi de Langtonio'''

esse vult,

tamen ubi

posthac de Hugone*' scribit nihil de hac re praebet.


Rectior esse videtur opinio quae capitum divisionem

Stephano Langtonio cardinali


^

a.

1581,
^

duiii a.
*

et archiepiscopo Cantuariensi

Genebrardus, Chronograpkiae
lib. 4,

1593, p.

Biblioth. sancta,

Quetif et Echard

septem

fol.,

la

illas

etablie

lib. Hist. h'tt.

209.

Daunou,

Conradus Halberstadiensis

aucd pro

capitulis brevioribus

est

de la France, vol. 18, p. 63

ibid,

ropinion

moyens de trouver et de rapprocher


que
ou paralleles sont dus a Hugues de Saiiit-Cher,
ces

que nous I'exposerons dans


"

Liig-

Scriptores ordinis Praedicatoruia, Lutetiae

vol.1, p. 194

des textes serablables


ainsi

Ibid. p. 972.

Hayus,

pro longioribus, eumque secuti sunt editores.

Daunou, iu

mieux

ed. I.

249*'.

postea adhibuit quattuor solas litteras


et

Colouiae Agrij^p.
"^

p. 970.

Cf Sixtuin Seneuseni,

Paris, a. 1719,

libri quattuor,

vol.19,

j).

I'article

38 seqq.

concernant ce doniinicain."

DE CAPITIBUS.

2.

165

(mortuo a.l228) adscribit. Oudinus,^ Wrightius,^Hookius,^

Hardius^ laudant codicera eundem Bodleianum Oxonienseni,


cod.

Bodl 487

(antea

c. 2.6,

meum usum

amicissime in

dem

NE.

etiam 2067),

cousuluit v.

fol. 1

Madan

F.

cl.

10, queiu
eius-

bibliothecae: ,,1228. Magister ste2ihamis de languetoii

apud

arehiejiiscopus cantuariensis obiit qui bibliam

parisiuni

quota vit. libros regum exi^osuit. vitam regis Ricardi dicta vit.

multaque

codex anno 1448

Videtur

praebet

fere

industriae suae volumina post

alia

Henricus

Verba eadem

esse.

scri2:)tus

de Knyghton,*^

se reliquit."

anno

qui

1395

veri simile est verba haec in codice illo anonyiuo

claruit;

Knvti:btonii esse.

Franciscus Godwinus (*

a.

1561 f

a. 1633),'' testatur

de

Stephano his verbis: Sacrani Bibliam primus omnium dicitur


ordLiiem ab eo constitutum sequen-

in capitula distinxisse,

tibus omnibus, quae

Fortasse

ecclesiis."

usquam inde ab

eo tempore fuerunt

tamen usus

Godwinus, ut sane

Thomas Pope Blountius


Johannes Baleus

(a.

(a.

est

1694), Johannes Pitseus (a. 1619),

1557), Johannes Lelandius (|

a.

1552),

auctoritate Nicolai Triveti (al. Tripodis, Trivethi, Trivetti,


Casim. Oudiii, Comm. de scriptorihus

a.

1722, vol.

2, col.

1702; Oudiniis

eccl.

non

legit sed

antiqiiis, Lijjsiae

apud

recte:

Parisios

locavit."

Thorn. Wright, Biographia Britannica literaria, Anrjlo-Nor-

'^

man

period, Loiidinii

W.

a.

F,

18G2, vol.

Hook

2,

a.

184G, p. 444.445

adn.

p. 677. G78.

Thom. Duffus Hardy,

et

Lives of the archbishops of Canterbury, Londinii

Descriptive

relating to the history of Great Britain

catalogue

of

materials

and Ireland, Londinii

a.

1871,

vol. 3, p. 73, adn.*

Ducange (Du Fresne),

locum nullum

p. 570**,

versiculos
^

[?]

Londinii
'

a.

Heuschel, Parisiis

col.

1845,

vol. 5,

(al.

et

hunc (Knyghtonii ut videtur).


Knighton),

apud Kog. Twysden,

1G52,

a.

ad verbum quotare (iu capitula

citat

distinguere") nisi

Henr. de Knyghton
cap. 34,

lih. 2,

ed.

De

eventibus Angliae,

Hist. Anglicanae sci'iptores

X,

2430 sq.

Godwin, De praesuUbas Angliae comm.'Lond.inn

a.

1616, p. 126.

166

DE TEXTUS FORMA.

V.

1258

Trevetl) qui vkletur anno

1328 mortuus
de Stephauo: Hic super totam

Trivetus scripsit^

esse.

Bibliam

postillas

utuntur

moderni,

natus, anno

earn per capitula,

fecit et

quibus uuuc

Testatior igitur

distinxit."

opinio,

est

divisionem ex Stephano Langtonio proeessisse, sed adeundi


sunt codices Parisienses Cantabrigienses Oxonienses Londi-

tempore Stephani

nienses

Hugonem

lector

Stephano

operam

cum

maiore,

dederit, ubi

uterque

Hugoni Stephani
(mortuo

Cantuariensi

piscopo

a.

ad

codices

1089)

facta

mirum non

huius rei testem neminem inveni;

nomen Langtonii nomine Lanfranci,

bibliis

manum
sed

esse,

esset, si quis

Cantua-

utriusque

mutasset.^

riensis,

Ex

Latinis

bibliis

De

Graece.

paulatim

divisio

transiit

tum etiam

codices Graecos,

et in sectionibus

et in

16,1 et in sectt;

V,

titulis

Mt 19,30 20,1

et

coniuncta

non

Mc8j38 9,1

in

titt.;

Lc 20,45 -47 21,1-4

sectt.

5,1-11;

iungunt

Act 7,60

10,3311,1;

20,47

8,1^

et

2 Co 4,16 -18

De

3,

versibus.

10,1

disiuncta sunt;

Mc2,23~28 3,1-5:
titt.;

in

editiouibus et versionibus in capitum divisione

Male disiuncta sunt haec: Mt9,38

in sect.,

cum

Novi Testamenti

in editiones

inter se discrepantibus, vide infra

titt:

Parisiis

Dixerunt nonnulli capita a Lanfranco archie-

fuerunt.

in

Percipiet

scripti.

mutuari potuisse cai^itum divisionem

facile

natu

Hugonis

et

in

sunt

(cf

haec

sed

Mt 15,39

sectt.

2,27.28

disiuncta in

et in titt.;

3,1-5

et

Mc 12,4144)

et

in

Act4,32-37

21,1-4;

Co 3,16-23

4,1-5;

5,1

2 Co 6,18

ss.;

non

sectt.,

ICo

7,1;

Col ,3,25-4,1.
^

a.

Trivetus, Annales sex regum Angliae (ed. Ant. Hall, Oxouii

1719,

p. 182),

ed. Thorn.

Hog, Londiuii

nominis eius forma optima Trevet vide

a.

ibid. p.

1845,
i.

p. 216.

De

xvii. xviii.

Quae Rabaniis Maurus, abbas Fuldensis et archiepiscopus


Moguntiacensis, in commentariorum in Matthaeum ])raefatione, (Migne,
'^

Patrol. Lat.
et

de

lis

vol. 107, coll. 729'^

quae ipse

fecerat, vix

730^)

refert

de capitibus antiquis

divisionem hodiernam spectant.

DE VERSIBUS.

3.

167

3.

DE VERSIBUS.
Supra
versibus

de

dixi

otr/oia

de

et

mecum communicavit

amicissime

hodie usitatis

De

interpimctione.^

excursum huuc eruditione repletum

vir clarissimus

Ezra Abbot
De

Novi Testamenti Oraece in versuum

editionibu-s
qiios

dicunt distinctione inter se discrepantibiis.

lu historia divisionis litterarum sacrarum textus in


versus

hodie

versati sunt.

baud

recensenda

usitatos

pauci

labnium Bertboldtium

Ita post

Tischendorfius- et Reussius^ divisionem illam


esse

in

errore

alios dicunt

primum factam

a Roberto Stephano in editione sua versionis Latinae

quam Vulgatam vocant anno 1548 publici iuris


De Wettius** et Keilius^ annum 1558 substituunt.
neutro

lucem

in

ex Stephaui

editio
alii

anno

data

est

Sed

versionis Vulgatae

ulla

Alii falso affirmant

officina.

facta;

anno 1545,

denique anno 1557 biblia Latiua primum in versus

Rem

vir

doctissimus

Guilielmus Wright sub voce Verse" in libro:

Cyclopaedia

of Biblical literature edited byJohnKitto, Loudinii

anno 1845;

ilivisa

esse.

agit

1870 hoc caput

vero huiusce operis editione anni

tertia

minus accurate

Summa

in

haec

Masoreticorum

a.

diligeutissime

angustum coactum
Ferunt

est.

in Vetere

est.

versuum

uumerationem

Testamento primum a rabbino

116.

'

Vide supra,

Tischendorf, Herzog's Real-EncyU. ed.

Reuss, Gesch.

p. Ill-

d.

heiligea Schrljten

N.

1,

T.,

vol. 2, p. 174.

ed. 5,

Brunsvigae

1874, ?387.
*

De Wette,

Einleit.

in

das A. T. ed.

7,

Berolini

a.

1852,

vol. 1, p. 112.
5
a.

Keil, Einleit. in das A.

1859, p. 518.

T.,

ed. 2,

Francofurti

ad

Moenum

DE TEXTUS FORMA.

168

Y.

Isaaco Nathan,

ad concordantias quas dicimt Hebraicas

concinne institueudas factam

Hoc

esse.

opus auno 1448

ad linem perductum, typis primum anno 1524 Venetiis


descriptum

est.

Quincuplex Psalterium", Parisiis auno 1509

ab lacobo Fabro Stai^uleusi (Le F^vre d'Etaples) editum


ex officina Henrici Stepliaui uatu maioris, prima

qua versus Masoretici

partis Veteris Testameuti editio, in

Prima universorum bibliorum

signis Arabicis notati sunt.

sacrorum

editio

Sanctis Pagnini,

est alicuius

in versus dispertitorum

Lugduui anno 1528

Latina

est versio

tyjiis exscripta.

Sed

in

apocryphis Novoque Testamento divisio eius multum a

libris

divisione hodie usitata differt, versibus duplo et triplo longio-

ribus; videtur nulla alia editio divisionem banc secuta esse.

Primam Novi Testameuti


dispertiti

editionem

(16*^) tomis, textui

media pagina versioue Latina Erasmi ab


Vulgata Hieronymi

altera
filius

usitatos

excudit Robertus Stephanus Genevae

anuo 1551 duobus formae minimae


in

hodie

versus

in

Graeco

altera parte,

ab

Henricus Stephanus

appositis.

maximam partem inter


Stephano iter Parisiis Lugduuum

narrat divisionem banc versuum

equitandum" factam

esse,

haec confectioni indicis Novi

Antecessit divisio

facieute.

Testameuti, quern indieem Henricus


duxit annoque

1594

in

lucem

filius

ad

finem per-

edidit; vide Henrici Stephaui

verba in huius indicis quem concordantias dicuut })rolego-

Aliud quoque Robertum Stephanum ad divisionem

menis.

banc

in versus distinctos

faciendam commovit: quod hac

utraque translatio posset omnino eregione Graeco

ratione

contextui

respondere";

praefationem.

Bibliorum

versionis

Vulgatae

universorum

editio

disi^ertitorum

usitatos

vide Novi Testameuti

editio,

prima

fuit

ad indieem biblicum couficiendum


*

Halis

a.

Vide in primis
18G7, p. xvi

et

II.

E. Bindseil,

xviii

adnot.

versus

in

1555 CVIII.

(8*^);

facta,

hodie

Roberti Stephaui

Genevae anno

Idvs Aprilis") excusa, formae parvae

anui 1551

qui

divisione

ilia

eodem anno

Concord. Homer.

S2)ecii)ten,

DE

3.

editus

100

haec invenitur quoque in editione

Divisio

est.

^'t:rsibus.

et

charta et litteraruni formis oruatissima Vulgatae versionis,

cum

quae in Vetere Te.stamento versione Pagnini una


Vatal)lo

cum

adscriptis,

Novo

in

adnotatiouibus

eius

Testaraento

eomitata

Bezae

versione

quam

est,

notis

editionem

Robertus Stephanus Genevae anno 1557 in tribus formae

maximae

tomis

typis

eaque

octava

descripsit;

ultima

bibliorum Latinorum a Roberto Stephano excusorum editio


fuit

Editionem versionis GalUcae Novi Testamenti

haec.i

in versus

dispertiti

phanus anno

primum

Genevensis,
U.

tomis;

(8*^)

ab Olivetano facta a Calvino recognita,

Erasmi

Latina

versione

Gallica

typis descripsit Robertus Ste-

1552, duobus formae parvae

est versio Gallica

cum

primam

parallelis

columnis;

biblia

videutur in editione versionis

ita divisa esse

Roberto Stephano typis descripta Genevae

1553 formae maximae."-

In lingua Italica versio prima,

quod sciam, quae versiculos Stephanicos habet a martyre


Ludovico Paschale facta

loh.

iufelici

Genevae

fortasse

lucem data

in

et

est,

sine loco sed

anno 1555.^

est

quod versus hos primum Batave habet, editum


ap.

Gell.

Cteniatium

distincta sunt

Emdae

1556

a.

a.

1560

(8*^);

biblia

N. T.

est

Emdae

Batava

ita

N. T. Anglice primum

(4*^).*

in versus dis2:)ertitum est in versione a Guilielmo Whitting-

ham

facta, typis descripta

primum
^

et

Cf

Kuoch,

byti

a.
^

a.

ita

Cf

lac.

Le Long, Bibl.
Nachr.
876

vol. 1, p.

Baumgarten

1752, vol.2,
^

a.

1557;

biblia Anglica

divisa sunt in versione Genevensi

Hist.-crit.

1754,

Genevae

p.

v.

anno 1560

sacra, ed. Mascli, vol.3, p. 191 ss.;


d.

Braunschw. Bibelsamml. Guelfer-

891.

Nachr.

con

merku'ui'd.

Buchern,

Halis

377sq. 379 sqq.

Est mibi N. T. Gallico-Italicum, editum

a.

1555

aj).

Giovan

Luigi Paschale, quod est distinctum hodierna distiiictione versuum."

Leusden, Philol. Hehr.-Gr., Ultraiecti


Paschale
*
a.

Romae

a.

a.

1670,

diss, iii,

12, p. 21.

15G0 igni necatus est projiter evangelicam fidem.

Cf Isaac Le Long, Boek-Zaal der Nederduyt. Byhels, Amst.

1732, P.71G;

cf

p.708sq. 711

sq.

667sq.

no

DE TEXTUS FORMA.

V.

absoluta, in

qua editione Novi Testamenti

translatio longe fuit

In prima sua

diversa a traDslatione editionis anni 1557.


versionis

Novi Testamenti Latinae editione Genevae

(annus hie in ultima pagina invenitur; in

1556)

in

lucem

norum a Roberto

Stepliano

illo

cum nonnulla

hibuit Beza,

tomo

edita, id est, in

a.

1557

titulo legitur

bibliorum Lati-

tertio

anno typis descriptorum, ad-

versuum divisionem

varietate,

Stephanicam. In prima sua Novi Testamenti Graece editione

cum

versione Latina et adnotationibus, quae prodiit

anno 156.5, formae maximae,


posterioribus , discessit

Genevae

in multisque suis editionibus

Beza frequentius a versuum divisione

Stephanica et editiones hae Bezauae pluriraum valebant

ad versuum divisionem

omnium

post

in

vulgus edendam,

consensu recepta

est.

Bezam

ita

quae paulo
a Stephano

discedentem plurimis locis secuti sunt editores posteriores,


in

primisque Elzevirii, qui et varietates

sibi proprias intro-

Praebent quoque translationes Novi Testamenti

duxerunt.

in linguas hodiernas ante editionem

Stephanicam anni 1.551

vel paulo post factae varietates alias.

Quod
Novi

sciam,

Testamenti

l)hanica

diversitates

Graece

quod ad versuum

quibus

differunt

ab

posteriores

divisionem

editiones

editione

spectat,

da

est,

non

qua

discedere

in
liceat

versuum
nisi

initiis

causis

normae

nullo

summam

editorum criticorum notatae sunt, fortasse propter


raritatem editionis huius, quae iure suo

Ste-

loco liaben-

constituendis

gravissimis

editor!

commoto.

Est autem eiusmodi varietas divisionis ubique notanda.

Haec editionum
Novi Testamenti

et

translationum dissensio in versuum

distinctione, a plerisque

omnino neglecta

ignota, multis in locis invenitur. Fieri

vel

iis

in

verbis

horum loeorum

citandis

in

non potest quin

indicibus

vel

cordantiis lexicis aliis libris multae discrepantiae de

numero exoriantur, quae dubitationes baud


creare possint.

Quis enim

iustam exhibeat?

dixerit,

quae

facile

con-

versuum

solvendas

editio divisionem

DE VERSIBUS.

3.

Visum

est igitiir

editionis Stephanicae

171

mihi ex usu esse conlatiouem facere


anni 1551

cum

editioue

auni

1633 (prima quae

cum

Tischendorfii editions octava critica

1869

1872. Ad

Elzeviriana

versus in textu distiuetos praebet) et

banc

conlatiouem

maiore annorum
notavi

varietatem

editionum fere quinquaginta insigniorum Novi Testamenti

Graece

nounullarum translationum.

et

EDITIONES ET TRANSLATIONES EXAMINATAE.


CLAVIS IN LITTERAS DIGESTA.

A
Al
B^'

= 4,
= 25.
=2.

B65etB=

3.

= 12.
Bi = 15.
Bl = 24.
Bp = 34.
Cur =8.
Be

= 37.
Elz =7.
F =
G = 16.
Ge et Gen = 32,33.
H = 22.
IIS =
lac = 38.

=
=
Lu
M=
Mas =

9.

35.
10.
11.

Mt =14.

= 18.
Scr = 29.
St =1.
Sz = 20.

Sch

5.

=
=
=
Tr =
V =
W=
Wd =
We =
WH =
T
Th
Tn

21.

17.

28.
23.

19.
27.

36.
13.
26.
6.

30.

CAT.YLOGUS IN ORDINEM TEMPORIS REDACTUS.


EDITIONES.
Stephanus (Estienne), N. T. Gr.

1.

St: Rob.

2.

B^': Theo. Beza (de Beze), N. T. Lat. 1557 (iu titulo 1556),

3.

B65:

(Vulg.) 1555, 8".

Ubi

1551; Biblia

differunt, St^S St^^.

Theo. Beza, N. T. Gr.

tis in

et Lat.

et Lat. fol.,

tbl.

1565, 1582,' 1588 (mul-

exemplaribus 1589), 1598; 8^ 1565, 1567, 1580, 1590.

(B) Ubi editiones hae dissentiunt, discrepantiam adscripsi; iibi


editiones

omnes Bezanae

inter se consonant, editione Latina

anni 1557 non excepta, non nisi ,,B" invenietur.


4.

A: N.

5.

HS: Henr. Stephanus (Estienne), N. T. Gr.


We: Divinae Script, omnia. Gr. Francofurti,

torn.

6.

T. Graece in editione bibliorum polyglotta Antverpiensi,

V (1571)

heredes.
7.

et torn, vi

1597,

(1572),

fol.

1576.
ap. Andr. AVecheli

fol.

Elz: editiones Elzevirianae N. T. Gr. ann. 1624, 1633, 1641,

1656, 1662, 1670, 1678.

Ubi

differunt,

annus datur.

8.

Cur: Steph. Curcellaeus (Etienne de Courcelles), N. T. Gr. 1658.

9.

F:

Prodiit quofiue 1675, 1685, 1699.


lo. Fell,

X. T. Gr. Oxon. 1675.

10.

DE TEXTUS FORMA.

Y.

172

M:

N. T. Gr. Oxon. 1707,

lo. Mill,

Amst.

Lips, (etiam Roterod.)

et

etiam ed. Lud. Kuster,

fol.;

1710,

fol.

11. Mas: G. van Mastrieht (G. D. T. M. D.") N. T. Gr.

(Ed.

1711.)

1,

12.

Be: lo. A. Beugel, N. T. Gr. 1734, 4".

13.

W:

14.

Mt:

N. T. Gr. 1751

lac. Wetstein,

lo.

C. F. Matthaei,

180307.

Ubi

52,

N. T. Gr. et Lat.

Mt\

differunt,

1788, 4.

16.

G:

2,

N. T. Gr. ed.

Lips. 1805 [1806] (ed. minor); vol.

17.

K:

Ubi

differunt,

G. C. Knapp, N. T. Gr. ed.

1829.

17961806

D. Schulz,

ed. tert. cur.

1,

maior);

G".
ed. 4 (Thilo et Roediger),

1813;

2,

(ed.

(Edd. aliae, 1797, 1824, 1840.)

H. A.

18. Sch:

G"",

G^"^',

N. T. Gr.

Mt^.

Bi: A. Birch, Quatuor Evaugelia.


lo. lac. Griesbacli,

fol.

178288;

15.

1827.

ed. alt. 1735.

Seliott,

N. T. Gr.

et Lat.

curavit Baumgarten-Crusius,

ed.

1839

3,

1825; ed. quartam


(Edd. priores,

(Sch^^).

1805, 1811.)
19.

Tn:

20.

Sz: lo.

21.

L: C. Lachmann, N. T. Gr. ed.

A. H. Tittmann

lo.

N. T. Gr.

ed. ster. 1828.

(Edd. aliae,

1820, 24, 31.)

M. A. Scholz, N. T. Gr. 18301836,


1831

ster.

4".

(ed.

minor, etiam

annis 1837, 1846); ed. maior, Gr. et Lat. 1842


22.

H: A.

Halin, N. T. Gr. 1840, 12"; 1841, versibus distinctis, 16".

Post Lachm. et Tisch. denuo diligenter recognovit, 1861.

Ubi
23.

Th:

differunt,

C. G.

W.

H", H".

Theile, N. T. Gr. 1844;

Gebhardt, 1875.
24.

cur. O. de

ed. ster. 11,

differunt, Th**, Th'^.

Al: Henr.

1849

Wd

1855.

9,

1832.)

1,

ed. 6,

26.

Ubi

Bl: S. T. Bloomfield, Gr. Test, with English notes, ed.

(Ed.
25.

1850.

Alford,

Gr.

18C8 1871;

Test,

-with

vol.3, ed.

English

notes,

5, vol. 4, ed. 4,

voll.

1871.

1,2,

(Ed.

1,

1861.)

Christoph. Wordsworth, Gr. Test, with Engl, notes

ed. 5,

1866;

actus,

ed.

4,

1864; epp. Pauli, ed.

evangelia,
4,

1866;

27.

epp. oath,
1864. (Ed.
1856 60.)
apoc, ed.
Tr: S. P. Tregelles, N. T. Gr. et Lat. partes i
1857 72,
vi,

4".

28.

T: (L. F.) Const, (von) Tischendorf, N. T. Gr.

18691872;

et

(Pars

vii,

1,

3,

prolegomena

et

addenda, 1879.)

etiam editiones priores criticae,


editiones

1841

[1840],

1849, 1859;

quoque usui quotidiano destinatae, anno 1873 editac

apud Tauchnitzium
differunt, T^^

etc.

Brockhausium

Mendelssohnium.

Ubi

DE VERSIBUS.

3.

173

29.

Scr: F. H. (A.) Scrivener, N. T. textus Stephanici A. D. 1550.

.30.

WH:

Ed. auct. et emend. Cantabr. 187

7.

The X.

B. F. Westcott et F. lo. A. Hort,

the text revised

Text. Cantabr. et Lond. 1881:

[vol. 1].

Greek

T. in

Stephanam constanter nunc sequitnr haec editio qui vero niimeri


;

in

exemplaribus prius divenditis ad sedes alienas migraverant

normam
VERSIONES.

in serioribus ad Stephani

num.

revoeati sunt.

.31.

St^^ et B^'': vide supra

32:

Ge: N. T. Anglice

33.

Gen: Versio bibliorum Anglica Genevensis, Genevae 1560. ,,Ge"

Ge"

indicat

et

(a

et

2.

Guilielmo Whittingham), Genevae 1557.

Geu" ubi

inter se consonant.

Bp: Versio Anglica quara ,,The Bishops' Bible" vocant, 1568.

34.

Usus sum editione secunda Londinensi anni 1572,

Lu: Versio Germanica a Liithero

35.

sibus

distinctas

antiquiorem

Goezius

quam eam quae in lucem


furti ad Moenum, 1582,
V: Biblia

37.

D: La Bibbia,

cioe,

vocant.

1611,

Oxon. 1833,

Examinavi
)

libri

regis,

Usus

editiones 51

Hortiique;

editiones has
.

Test.

qixam

sum

,,

authorized

libro

,,

version"

Exact

reprint",

Novi

Test. Gr. et versiones

novem.

quod

margine adpcsitis distinguuntur.

ob rem saepe dubitatur in editionibus Schotti, Scriveneri,

Westcottii

Xvovo

fol.

indicat initium versus in editione citata incertum esse,

Quam

del

fol.

4,

versus nonnisi numeris in

in

55.

Romae, 1592,

del Vecchio

1607,

lacobi
fol.

potuit

sum divisionem

Secutus

8".

da Gio. Diodati.

lac: Biblia Anglica

38.

non

reperire

ver-

data est apud Feyerabend, Franco-

sacra Vulgatae editiouis etc.

traslatati

fol.

editiones

Niemeyero curata, 1854

editione a Bindseilio et
36.

Inter

facta.

plerumque

in

locis

prorsus

incertis

non laudavi.

Interdum aufert adnotatio dubitationem quam habet

textus.

DISCREPAXTIAE IN VERSUUM DISTINCTIONE.


Nota bene: iu locum quemQue adscripsi, ex editione Stephanica a. 1551,
verba quae ab edltoribus variis variis versibus adsociantur, lectionum varietate
aliquando adnotata. Locum primum plerumque tenet versus in quo ipse Stephanus haec verba posuit.
Matt 2,1.2 uh'yovTfs,
ver. 2,

Scr;
ver. 1,

B A HS We

St

Ge Bp V D

Elz"-*i-3--^-

Sch Tn Sz

Bi

L Al Tr T

(exc.

T")

lac.

<''''

T" H Th

Elz"^*

Bl

Cur F Mas Be

Wd;

Lu.

Mt G

(G""")

DE TEXTUS FORMA.

y.

174

Matt 5,4.5 MaxciQioi

oi

nfvO^ovvTfg

MtixaQioi

.^

oi n()(ai'g x. t. A.

Versus hi transponuntur ab L*"' (contra

signvim

quae

,,iit

suum

Tn

Kal

15,5.6

v.

[1.

i).(:ytv'\,

B A HS We

ver. 24, St

ver. 23,

textui

servat priores ver-

mimei'os.

9,23.24 yityti avToT^;

vindicent,

sibi

vero ad temjius saltern adsociari."

et

WH">''s adponunt verbis trans-

(exc. T**); sic St^* et V.


positis

Tr

L'"*'"?)

T" H Th
M Bi G"*'
ov

fxr]

Mt

(exc. T*i);

V.

F Mas Be

Elz Cur

Al Tr; Ge Bp Lu

Sch

Wd T

Bl

Tor

Tt,[j.rioi]

lac.

ccvtov

ttcu^qcc

G-"*"

jrjr /uTjT^Qa

(Lectt. varr.)

((VTOL'

A We Al Tr; Ge Bp Lu V lac.
B HS Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K Sch Tn
Sz L H Th Bl Wd T Scr; D.

ver. 6, St
ver. 5,

21,1.2

Atyoiv avTolg,

ver. 1, Elz "-41.

ver. 2, editiones ceterae.

Ear

25.26

finwfjfv, ^1 ovQcn'ov-

tQfi' rjuh',

SiaTi

ovr ovx

tTTiaTfVOaTf (CVT(0;
ver. 20,

T; Y.

ver. 25, ceterae.

23,13.14 Oval Sk

v/uT}'

OTl y.aTiOdttTt

B HS

Ita St

incluso)
ver. 13,14

Sz

Ge

F Mas Be
Lu

Bi>

Hg

St

ver. 9, B^s

Tn Sz

xliitn

W'^'

Y D Tac.
ab A We M

Sch Tn Sz

^^Oial vfxh'

Bl

Th

(sed ver. 14 uncis

W^^^s Mt Bi

Wd

his,

uumeraut

Ex

Scr.

(sed

numeros priores servant.

L Al Tr T WH. Ex
numero

ver. 13

tnoQfvovTO

Th Bl Al

n.

Wd

ToTg

Mas Be
n.

tuntur verba haec a St^^ G^^

his

14.

ccTTuyy(T).ca

B" A Tr n.; Lu.


HS We Elz Cur F M

...

14 omittitur a G""

ver. 8, St^i

on

transx>onuntur

Al Tr (non T)
28,8.9

Elz Cur

G"" ver. 14)

ver.

Scr;

fiaS^rjTttTg

kvtov,

W Mt Bi G K Sch
G Bp

lac.

Omit-

L Al Tr T WH; Y D;

uncis includuntur a Bl.

Marc

3,1 9.20

Kal tQyovTKL

ver. 20,

Sz
ver. 19,

St

v.

YAz^^^^'''"''^

Th Bl

B HS We

Ge Bp

[1.

lac.

Wd

tQytTKt'\ tig

Cur

F Mas Mt

Tr T'""""""; Lu

Elz^^-ss-n

olxov

Bi

Sch Tn

D.

W Be L Al T (exc.

T'<^>'")

DE VERSIBUS.

3.

Marc 6,27.28

175

Si \\.x.K(u] (irnXd^m' c'iTTfxfffr.haev nvror tr t^

qvkctxtj.

B" A Tr WH; Ge Bp Lu V lac.


B^s HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt

ver. 27, St
ver. 28,

L H Th

Sch Tn Sz
13j8.9

^\\l

Scr; D.

((Q/(U MSlVOiV TKVTU.

ver.

Luc 4,18.19

WH;

Ge Bp Lu V lae.
Mt Bi
9, B5 HS AVe Elz Cur F M Mas Be
Tn Sz L H Th Bl Al Wd T; D.

ver. 8, St B^'

Tr

HS

St" B

WH;

Tr Scr
St^s

GK

xa)

(ciffatr,

Sch

TotfJoTg

icnoaTtD.Ki Tix^oavauivovg h' cuftati,

civci^t.tVjiv,

ver. 19

uiyixctlwToi;

[y.r\ov'^ai]

yriQv'iKi,

ver. 18,

Bl Al

G K

Bi

Ge Bp Lu

A We M

F Mas Be

Elz Cur

Mt-

Bl

Wd

lac.

Mt Bi Sch Tn Sz L

Th Al T; V D.
voawr

6,17.18 OV rjlS^ov axovani avTov, xk) ict&fjvKt ccno Toh'

KVTiOV

WH;
B HS We Elz

ver. 18, St
ver. 17,

Tn Sz L

Km

7,18.19

W Mt

Bi

G K

Ge Bp

lac.

Scr;

Tcvag t(ov

i^i'o

St" B

HS

Th Bl Al

ver. 21,

St"

ver. 22,

Tr

We

Wd

Mas

WH;

Sch

n.

Omittuntur

Ge Bp Lu

Mt Bi G K Sch Tn Sz
Ge Bp V D lac.

n.

Bi Mt^

Bl

n.

Wd

Tr

n.

L H Th [Al] T Scr; Gen


B A HS Elz Be G Sch Tn

Sz

a St^s

Y D

sins,

fAC(d^t}TC(g,

lac.

Ot Se riavyaaar.

ver. 4,

St

B A HS We Elz"" Be K Tn

Ge Bp Lu

Y D

ver. 3, Elz'i6.6i.To.78

Th Al Tr;

lac.

q^^

34.35 KiO.ov TO lilug

p
.

^ j,as
.'^

OvTt

Mt Bi

G-"*'

tig yijr

Elz (edd. omnes) ex duobus his versibus

Wd T.

Sch Sz Bl

unum

solum

faciunt,

ideoque caput nonnisi in triginta quattuor versus dividunt.


19,41.42

Atym;

A HS We Elz Cur F Mas


H Th Bl Al Wd Tr; Ge Bp Lu D

vers. 42,

Tn
ver.

avTov

fxctO^ijTOjr

Scr;

F Mas

Cur

Mt* G'"

Iac'"8.

Sch

Elz Cur Be Tr AVH; Lu.

^y^

10,21.22 Kai argcKfiig 7T()6g Tovg

14,3.4

Mas Be

Wd

Th Bl Al

TTQoaxcdtGtifxtrog

ver. 19, St^5

Cur

^Iiijccy)'r,g,

ver. 18,

Lu Y.

Tr

St" B

41, St55

Mt^ Bi G"' Sch

Be

Mf^

lac.

Sz T; Y.

22,60.67 AiyovTig, Ei av tl 6 Xoiarog; iint

[1.

v.

finov]

rj/jtr.

176

DE TEXTUS FORMA.

V.
St

B A HS We

Mt2

Tn Sz H*i Th Bl

sed

Bp

ver. 67,

ver. 66,

Wd

F Mas Be

Elz Cur

Tr Scr

WH;

G"'"

G'^'

Ge Lu D;

lac legunt saying, ^'Art thou" etc.

Mt^ Bi

Luc 24,45.46 xal tlmv

L U^^ Al

G'=" Sell

T; V.

avToTi,;

WH.

Tr

ver. 45, St^^ in textu Graeco,

ver. 46, St^^ Latine, ceterae.

loh 1,38.39
.

Ti

ver. 39,

i?noi>

rff

A We

B^ Elz et ceterae;

sus per

et verss.

se,

4,35.36

9^11.12 uJnfL'hoi' J*

WH

^J/;.

6 (HqiCwi'

x.

12, Elz33 Be.


11, ceterae.

Ita
01")']

Ti

C>]TeTre

ad ver. 36,

A We

Tr;

y.^vfig ver-

52

Elz

legentes

etc.
i]6r]

Tr""'''8.

xfd

avf^kexpa.

I'lijjci/xfvog

Lu V D.

11, St

ver.

10, ceterae, sed (Tn)

(WH).

EniToavTO St II^TQog

x.

L Al Tr

T"-^**)

T*i-'-^

(non

t.

legunt in 3,1 IHtooi; 61

3,19.20

lac.

TS Xcd 7iq0<J)]XvT0l,

ver.

WH

51 St =3 verss. 40
i^Si]

X^ytjca

/ite'i'fci;;

X.

WH

etiam

(ita

adiungunt tmioavjo ad 2,47, omittunt

(o

Ge Bp Lu V D

fit

v,

t.
[1.

ver.

Act 2,10.11 lOL'ScUOl

39

adiungunt

ver.

2,47.3,1

WH;

Tr

Paji^l

(cvt(o,

diSdaxaXf) nov

fQfj.r)P(vo/xfVov,

ver. 38, St B^'

01

CrjTfhf;

xtu Idjawrig

tj)

x.

t.

St^^

V)

txxkrjOi'cc,

X.

T*'

tamen niimeros priores adservant.

Onwg

eXO^coGc

llv

xctiQol

ano nQOGoinov

uyaijjv^iiog

TOV KvQtov,

A We

ver.

20, St

ver.

19, ceterae.

5,8.9

G>i"

Sch Th Tr

WH

Lu V.

6f f?nf, Nat, jogovtov.


^a-".

(^i-)

ver.

9,

Elz

ver.

8,

ceterae.

39.40 EnfiG&tjGctv 6( KiTfp-

39, St

ver.

40, ceterae.

11,25.26

K(d ivQajv
26, St

ver.

25, B^s

13,32.33

Otl
iluTr,

ver. 33, St

G-"*'

Sch Sz Tr

avroi' ijyKyfv

B" A We

ver.

Sz

ver.

HS

Th Bl Al

Tuvrrji'

Tr Scr

Elz Cur

Wd

M
T;

WH;

V.

kvtov

tig ArTio)(Htti'.

WH;

Ge Bp Lu
Mt G
Mas Be

lac.

Sch Tn

D.

6 &t6g ixnfTtXrjoMXf roig Tfxyoig avTwr


[lac.

((rGT)]G(ig IrjGovi',

B^^AWe G"'" K Sch Tn H*^ Th TrWH Ge Bp Lu VD


;

DE ^t:rsibus.

3.

HS

32, B^^

ver.

Mwa^wg

(uv

ovx

K
HS Elz Cur F M
H Th Bl Al Wd T
G"

tjiivrijd^tjTE

WH;

Tr

ver. 39, B^s

Sz

Mt

G""" Sz H^^

v6/n^

ir Tip

Sixauo&rivui,

B" A We

ver. 38, St

Mas Be

Scr.

ano ndvTcov

x(d

Iohl3j38.39

Elz Cur

Wd T

Bl Al

177

Mas Be

Ge Lu V.
Mt G'^^^ Sch Tn

Gen Bp

Scr;

lac.

18,12.13 yfs'yovTfs,
ver.

12, Elz'3-*.

ver.

13, ceterae.

Gov xal XKTOQd^w/nciTwv

24,2.3 ITolArjg fiQtjvrjg Tvy/civovTig Sin


[1.

diOQ&w^uTMv'] yivofxivwv

V.

ngovoiag,

TTJg ofjg

B"

ver. 2, St

Sue

t&vsi rovto)

rqj

WH;

Tr

Ge Bp

lac.

ver. 3, ceterae.

18.19

[Elz

Tii'fg Sf

om

B" A We

ver. 19, St

Sf]

Ano

G"' Sch

rrfg

Asiag lovSaTot,

WH; Bp Lu V

D.

ver. 18, ceterae.

lu

St^^-*^ et

unde

B^' numeratur ver. 19 signo 19.20 sive


21 28

verss.

St

= 20 27

Elz

,,19 et

20;"

Numeratio

etc.

duplex haec versus 19 videtur ex interpolatione in hoc loco


multis in exemplaribus versionisVulgatae Latinae orta esse.

In St^^ verba sequentia (quae Graece deesse dicuntur)


inferuntur ad versus 19 initium:

me,

clamantes,

Interpolatio

&

eadem

dicentes,

Et apprehenderunt

Tolle

inimicum nostru."

in editione versionis Vulgatae Sixtina

(1590) invenitur, nee vero in editione Clementina (1592).

In Ge Gen dividitur ver. 18 in duos versus;

ver. 19 incipit

Neither with multitude," unde verss. 20

= 1927
Rom 1,29.30

B" A

etc.

Al Tr

WH;

Ge Bp Lu

lac.

ver. 30, ceterae.

8,20.21 iri IkniSr


ver. 20, St B^'

WH;

Ge

A We M Mt G Sch Sz L H Th" Al Tr T
Bp Lu V lac. Sed G Sch Sz H Th'^ Al Tr

ponunt comma quod vocant post tXntSi,

WH

Ge

ipiii^vQiarug,

ver. 29, St

28

lac.

punctum nullum habent.


HS Elz Cur F Mas Be

ver. 21, B65

9,11.12 oi'X

i'i

ver. 12, St

(Qyojv,

Tr

ver. 11, ceterae.

TiscHENDORF, N.

c<).)'

WH;
8.

W K Tn Bl Wd

Th**

Scr; D.

ix tov xakovVTog,

Lu V.

(Apud Sch

T. ed.

et

incipit ver. 12:

'Otl 6

12C

f.itiL.(av.)

DE TEXTUS

V.

178

Co 7,33.34

/j.ffX^QiGT(u

yvvrj xal

T]

WH;

ver. 33, St^^

FORIVIA.

Lu.

nixQd-ivog [lectt. varr.].

rj

St^^

Sz Tr, etiam

D, includunt

versui 33.

nihil nisi /ns/xsQiGTai


ver. 34, ceterae.

2C0I56.7 Knl

ilnis

r}

A We

ver. 7, St

2,10.11 Ira

B" A M

lac.

G K

Mt^

'(a/t]y(c

19

ccvsati'

B65

Sz

HS We

Th

1 4,

ver. 15,

St

In Ge (non

adpositis.

rw

juov,

,u>)

svQeiv

Wd;

WH;

Ge Bp Lu

W Mt

F Mas Be

G K

B" A We
HS

B65

G-"'"

Elz Cur

/iie

lac.

Sch Tn

D.
fi

sis

vnfo navroiv uni^aviv,

nuvTsg tint&^avov.

((Qu 01

ver

Tr T Scr

xQivavTag tovto, oti

5,14.15

Th Bl Al

^ov

Elz Cur

Bl Al

17

tw nvevfiatC

A M L

St B^'

ver. 12,

ab 1,23, numeris 2,1.2 versibus

versibus 2,1

Tirov TOV adehfov


ver. 13,

in Gen) incipit cap. 2

12.13 Oiy.

Sch Tu Sz

Ge Bp Lu V lac.
Elz Cur F Mas Be
Mt^; D.

HS We

1,23.24 et 2,3

oaravci'

WH;

Tr T Scr

ver. 10, B65

vno tov

nleorexTr^d^oi/xti'

,w]

St

Wd

Ge Lu

ver. 6, ceterae.

ver. 11,

WH;

Sch Sz

G'"="

vuwv

vnio

rj/uMi' ^fjSca'a

[lac.

K Sch Tn H Th Tr WH Ge Bp Lu V
F M Mas Be W Mt G'"" Sz L Bl
;

Wd T Scr; D.
Ev Tw vvv y.(ciQo) to
Al

8,13.14

v/ucov TifQiGOsv^a, aig to txetvojv

iaT(Qt]UCC,
ver. 14, St

Tr

WH;

Lu V.

lac, includunt etiam versui

B^'

G-""*'

Sch

Sz, et

Ge Bp

14 verba praecedentla AA'

t| iaoTrjTog.
ver. 13,

Elz

ceterae.

10,4.5 loyiGixovg xaD-uioovrTtg,


ver. 4, St

HS We

B^^

Sch Tr

WH;

V.

ver. 5, ceterae.
11,8.9

Ka\ naoo)v

TiQog vjudg xccl vaTeQr)d-fig

ov xciTevciQxrjaa

ov6tr6gver. 9, St B^'
ver. 8,

A We Wd

B^s jjS Elz

Gal 2,19.20 Xqiotm


ver. 19, St

Tr

WH;

Ge Bp Lu

V D

ceterae.

avi'eOTav()0)Lic(t,.

B" A

G-"'"

Tu Th Tr

WH;

Ge Bp Lu V.

Mf^ includit versui 19 etiam verba sequentia:


ovxsTi iy(a,
ver. 20, B^s

lac.

i'^

HS We

6k tv tfiol /qtaTog.

Elz

5,22.23 TiQtcoTrig, tyxQcueur

ceterae; lac.

ccJ (^f^

ver. 23

Scr

B" A We M G""*' Sch Sz L H Bl Al Wd


T Scr; Ge Bp Lu V lac.
11, B65 HS Elz Cur F Mas Be W Mt K Tn Th;

Tr

Mas Be

Mt

G'^^

D.

tv civrco.

St

ver. 10,

2,14.15 Trjv f/d^nav iv

ver. 14, St

ver.

Th Al Tr T

Tn

Eph 1,10.11

Sz

Wd; Lu

Bl

179

Ge Bp

B^"

ver. 22,

ver.

A M G-"" Sch
V lac.
HS We Elz Cur F

B^'

St

WH;

DE VERSIBUS.

3.

t^. -^yjj.

j^^^

ceterae.

1 5,

3,17.18 tv

B'^^s

i(JQiCMfii'oi y.iu T(d^(u(kio)usi'ot.

ayccTiij

B" A Sch Th Tr WH;


B5 HS We Elz T ceterae.

ver. 18,

01 /ntv i^ ^QiO^ftug
i^ dyicTirjg

G K

Sch Tn Sz

Lie.

/liov.

^Wl

Wd

Th Al

Tr T

verss. 16

et

17,

WH

etiam

(ita

verbis

ol

Si exceptis, et legunt ol /xiv ^| uyanrja

et ol

Jf

y.iTtxiii.

V) transponunt

St^ et

Torg 6eafj.oig

Ge Bp Lu

ver. 17, St

Phil 1,16.17

D,

accQxl avTOV'

rjj

/.liv

x. t. X.

y.T.L Ex his, G K L'""' H Th"


servant numeros priores.
2,7.8 xul ayt]uciTt aiQeS-tig wg av^QMnog.
ver. 7, St B" A G'"''' Sch Sz Tr T (exc, T*>) WH; Ge
6e ^1

'''ol

t()id-iiccG

WH

Bp Lu
ver. 8,

3,13.14

6J'

HS We

B65

D.

T^i

(Tf,

T(i

Elz Cur

Th Bl Al
/.itv

Wd

Mas Be

Scr;

W Mt

tnikavdavofxd'og, ToTg

Qjiidui

K Tn

G"'"

lac.
cFf

ffj.-

nooad-tv (ntxTtivoLitrog,

A Bl Wd Tr Scr WH;
HS We Elz T ceterae.

ver. 13, St B^'


ver. 14, B65

Coll, 21. 22

Nvvl de

ver. 22, St

c(7ioy.ca)]lXcc^fv

A We

Tr

WH;

[1.

Lu

Ge Bp Lu

lac.

v. ((noxdTrjkXciyTjra}

D.

ver. 21, ceterae.


1

Thess

1,2.3

(cSiuXd'TTTwg

'

ver. 2, St

Bl Al

Wd

Tr

WH; Lu

verbum verbo ^vri^onvovTig


ver. 3,

B HS We

Elz

ceterae.

V.

Sed Sf^^

Tr

adsociant.

Sed

Ge verbum

praecedentibus coniungit.

wg XqiOtov dnoaTolor
G-"" Sch Sz Tr WH; Ge Bp Lu V.

2,6.7 Jirdf-itvoc iv ^doft that,

ver. 7, St B^'

ver. 6, ceterae.

11.12

naQuxidovvTfg i\udg

y.al

WH

TKcoafivd^ov^ufvoi,

12*

cum

180

DE TEXTUS FORIMA.

V.

B" A

ver. 12, St

V.

Bl Wd, cum Ge

11, ceterae.

ver.

WH;

Tr

Bp

lac, includunt etiam

sz Tr

WH; Ge BpVD lac.

XKi fXKQTVQOjuevot versui 11.

Philem 11.12 Or

ai'f'nfjuiljcc-

ver. 12, St B"5-8-2-88-98

ver.

B""i 6^67.80.90

11,

Tn L

(jmai Sell

jjg

^e ^Iz Cur F M
Wd T; Lu.

Mas Be

W Mt

Th Bl Al

23.24 MuQxog,
ver.

B A HS We (vide infra) M Be Mt^ G'"" K


L H Th Al Tr T WH; Ge Bp Lu V D lac.
Cur F Mas Bl Wd.
Elz^* W G-"'" Mt^ Tn

St

24,

Sch Sz

ver. 23, Elz

Scr incertae sunt.

We

unum

ex verss. 18.19

facit

St verss. 20

23.

solum, unde

We

We

verss. 19

22

coniungit etiam versus 24.25

sub numero 23.

Heb

1,1.2

En

ia/KTcov

la/cirov]

v.

[1.

rcUr 7]^SQon' tovtcov ila-

XrjOtv rjLitv iv vtcp,

B" A

ver. 2, St

Tn L

3,9.10

G""*'

HS We

ver. 1, B65

Tr

ver.

10, St

ver.

9, ceterae.

yccQ

|Uf)'

Wd

T.

Th Bl Al

Ttaociony.orTa

7,20.21 ol

Sch Sz Tr Scr
Elz Cur

fTrj

WH;
x^Q'S

V.

Th Bl

HS

10,22.23

Wd

Elz Cur

G""^*

F Mas Be

H"

Sch Sz

W Mt^

G"'"

Al Tr T

Tn H*

Scr; lac.

Itkov/u^roi

y.ccl

ftah' iSQei's yiyoroT(;-

ooy.iofAoaiag

B" A We M Mt^
WH; Ge Bp Lu V D.

ver. 20, St

ver. 21, B66

Ge Bp Lu V D lac.
Mas Be Mt G-""^ K Sch

WH;

[1.

to

IfkovOfisyoi]

v.

owfiu

vdari

y.C(xf^C(QM,

A We
V D lac.

ver. 22, St B^'

Bp Lu
ver.

HS

23, B<^^

Bl

Wd

Sch Tn Sz

G-"*'

Elz Cur

Al Tr Scr; Ge

W Mt

G""'"

K L

Th

T.

12,22.26 navriyvQH
ver. 22, St

B" A We

B^^

ver. 23,

Bl Al

HS

Elz

WH;

Tr

Ge Bp Lu V.
Sed Be G K L H*i Th
verbum uyyO.wv omittunt, verbo

ceterae.

T comma post
cum nnrrjyvQH

tiyyiXwv

Al includit xat
1

Mas Be

Pet 2,7.8 Al
ver. 8, St

).tx)og

B" A

/AVQiadtr,

iuncto.

ayy^Xtav Tiavt^yvQfi versui

nQoaxojUfActTos, xcd

G-"*'

Sch Tn Sz

23.

ntTQa axardclkov

H Tr Scr WH

Ge Bp Lu

lac.

DE VERSIBUS.

3.

ver.

HS We

B65

7,

Bl Al

Wd

lPet3jl5.16 ]\I(Tn

Mas Be

K L

Mt

Th

T; D.

TTQcu'TrjTog xccl (fo^ov,

16, St B^'

ver.

Elz Cur

181

WH;

Tr

Ge Bp Lu V.

B*^^^ incluclit etiam versui 15 aweiiStjaif

ver. 15, ceterae.

f/ovTeg aya&yji>.

lIo2,13.14 rod<fio {l.y.(yQccxpa)

ver. 14, St B5^-65.82.88.98

ver. 13, B^"

Apoc 2527.28

lg xctyoj tt).i](fa

ver. 28, St

B^^

ver. 27,

On

18,16.17

jy

ceterae.

G'"'''

ceterae.

fioii'.

WH;

Sch Tr

Moa

fiici

ver.

17, St B^'

ver.

16, B63

Sunt hi,

Ge Bp Lu

D.

Elz

fallor,

G""^'

Sch Sz Tr

G'"^"

WH;

Ge Bp Lu

lac.

ceterae.

omnes

loci

versuum

in

6 ToaovTog nXovrog-

rjorjucod^r]

A We

HS

nisi

differunt

se

gjj

10, ceterae.

ver.

inter

St B^'

^Az

Qg

-^yjj.

tov

naoa tov narqag /now


Sch Sz Tr WH Ge Bp Lu V.

B" A G""
HS We Elz

17,9.10 xcu ^uaiktig STiTcc


ver. 9,

gg

65.67.80.90

rpj.

^Yg

on iyywxKTS

Triad (a,

vfxtv,

quibu.s Elz

distinctione

1633

et

1551.

St

ed. 8

Loci

alii

sunt quibus sive editiones nonnullae N. T. Graece (ut verbi causa


editio Millii), sive

(Ge

sexti

Bp Lu

nonnullae ex translationibus saeculi fere decimi


lac),

Vulgatae

sive

Clementina ab his

editio

tribus discrepant.

In exemplis hoc loco subiunctis, significant numeri crassi


versum ad quern transferunt editiones vel translationes verba vel

phrases de versu in quo apud St Elz

Matt

10,2.3

22,41.42 ).tym;

12,14.15 Sojutv

rj fj.ri

i]^iv

Ge

17,35.36

TOV

9,42

iv Tbj

ud)]

lac;

16,22.23

= 35

v(i(CTog

V;

11,34.35

56.57

Mt Th

Ge Bp

(om. xui)

6,51 = 51.52

^diyovGiv uvt(o-

13,30.31

^v

et

sepultus est in inferno);

lOH

(si

ov

og (fj/

4,13.14

ut]

quis etc.)

Sirijrjatj

et

[1.

iSe.

vil ot i^ijk^e.

tti'j/

v. -Gfi]

5271

Kvqis, fQy,ov xcd


<^e

tov Sovvai
43.44 = 44 V;

LXJC 1,73.74

lac.

(et

V.

'l(ocii>vr]g

Bp lac;
8,39.9,149 Lu V;

= 42.43 (Et increpavit) V,


= 36.37

xal

uniik&ov. Scr, Ge

(Tf

Makc 9,150 =

Safiev;

V, 37

56 V;

Scr.

20,4.5 Ot

ov iyco Sojaw kvtco,

TOV idwva- V;

Zt^tSaiov

tov

'idxcDiiog

M V;
M G"^'.

uSeXffog cutov-

sunt.

Ix
efg

= 5372
M

Mt^;

We M

Be

182

DE TEXTUS FORMA.

V.

Act

7,55.56

Eom. 1592, 1861

55

Van

edd.

Vercellone) ;

non edd. Eom. 1592, 1861;


Guj'tv6oy.(or rp avniQ^Od avrov. V;
T,

sed

Van Ess, T, et
Rom. 1592, 1861;

edd.

V;

9,28.29

Toi'-

KvQiov

et

'irjOov

13,30.31

828

KaX

(qui

visus

24,12.13 oi'Tt xtnd

h' Tov
CorTcii

v^ag

non

Van

y.aX\

Bp

Gvv

Van

ita edd.

ifjol

rrj}'

nokiv V.

16,37.38

Seh Sz

lac.

(miilti

Scr,

(et

ipsi

Al Tr

TiM

T^^-^^

Apoc

Apud Lutherum

tcvTor,

6r6juTi
lac;

14,6.7

=6

nos

eiiciant);

lac;

fJ.ov

Ti

Thess 2,10.11

edd.

6,21

et
1

Van

signo

Me2

V,

3,2.1.26

21.22

('//

13,1

ab 9,2;

Lu

y-

^-

^)

B5'-65-82.88.98

lOH 14.15

lac.

iColl ab

11,2; 2 Co

CoU

Abboti excursus de yersibus.

ab4,2;

(ita

esse scio, sed huius loci

de hac re uberius exponere.


cl.

edd.

non edd.

yuQi^i

6,22.

10

11,3; 12 ab 11,15; 13 ab 12,18

Catalogum hunc imperfectum

V.

Ess, T, sed

N. T. triglott. 1854.

12,18.13,1

incipit

4,14; Apocll ab

Explicit

TiQog

ita

Ge Bp

ab 1,23 (itaGe^^^'); ^Coll ab 10,17; Gal& ab 5,25;

Eehb ab

autem)

non

sed

T,

?]r

17 = 1116

lac.

Ess,

Si

= 14 Bp lac.

numerat subscriptionem ad

Bp V

Van

Co 13,12:= 12.13 (uo/iaPhil 4,21. 22 l4cf7rf<i:ojTf


St^" V.
1 Thess 4,11.12 = 11
ndtXifoi.
et 1318 = 1217 V edd. Van Ess, T, sed
13

Rom. 1592, 1861.

Ess, T, et 12

14 Ge

B HS Be

'/jjffoii]

lac, et

Ess, T,

7.8

tint

per dies multos his);

est

edd.

ZcciO.og

Ess,

TTtTQog 6i

edd.

ita

7i(io()rjaucC6iLttvog iv to)

V;

Rom. 1592, 1861.


Gi^'

8,19.20

Tov &fov, Lu

(h>o/)j

01

8,7

Van

edd.

cm.
om.

7,00.8,1

1,9.10 ni'ivroTt tnl twj' nQoatvytSv

y..T. I.)

edd.

V.

[1.

= 7 27

Rom

v.

[1.

=9

8.9

edd.

T, sed non

Ess,

= 56 59

57^60

lac).

non

et

183

VI.

DE TEXTUS

HISTOPvIA.

184

paginae
1.

2.

De
De

recensionibus antiquis

....

editionibus
(1.)

185202
202334

15141675: Complut. Erasm


Steph. Bez. Elz. textus receptu.s
Biblia polyglotta, Fell

(2.)

17071830: MIL
Wetst.

Alter.

205224

Bentl. Beiig

Griesb.

Matth

224257

Birch. Scholz
(3.)

1831

1881:

gelles.
(4.)
(5.)

Lachmann. Tre-

Westcott.-Hort.

18411872: Tischendorf

ConlatioTisch.Treg.Westc.-Hort

258279
279287
287334

185

VI.

DE TEXTIS HISTORIAN
1.

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.
Litteras apostolorum autographas

originales

charta

in

papyracea exaratas (2Iol2) veri simile estiam saeculo


secundo perisse neque dolebat ecclesia memoriarum vivarum

quod has amiserat.^

plena,

pserunt saeculo ut videtur


^

et

Hug, Einleitung

Tubingae

a.

Libris saepe exseriptis inre-

secundo

errores multi,

N.

in die Schriften des

1826, vol.1, p.

140 244

causis

Stuttgardiae

T., ed. 3,

[ed.4, a. 1847, p.

120 210];

Wm. Smith's dictionary of the Bible, Londinii vol. 2 (a. 1863),


p.505 534, ed. American. NoviEboraci, vol. 3 (a. 1876), p. 2112 2143
Westcott,

sub voce
.

the

New

Testament; Tregelles, T. H.

Holy Scriptures

Eeuss, Gesch. der

165;

p.

87

a.

1874, p.

the

a.

445484;
Greek

ed. 11, vol. 4, Londinii a. 1863, p.

Schr. y. T. ed.

Scrivener,

original

Londinii

heil.

Home's Introduction

5,

Brunsvigae

plain introduction
Westcott

et in primis

[vol. 2],

a.

etc. ed. 2,

et

24

to

147;

1874, pars

2,

Cantabrigiae

Hort, The N. T. in

Introduction: appendix, Cantabr. et

1881.

Fabulae

autographis

de

vel quinto ortae sunt,

litteris

inventis,

saeculo

quarto

saeculo decimo octavo non detuerunt.

De

Matthaei autographo in sepulcro Barnabae invento, of Crednerum,

39, Halae

Einl. in d. JV. T.
orient,

vol. 2,

p.

versionis Latinae

Pragense evang.

81

codice
S.

a.

1836,

de Marci
saeculi

p. 73.74;

sexti, vide

Marci, Pragae

Asseman. BibL

autographo, re vera Vulgatae

a.

1778;

Dobrowskium, Fragrn.

de lohannis auto-

grapho cf Petr. Alexandrin. Migne, Patrol, Gr. vol.18,

coll. 517'*

186

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.
p. 47

supra

68

adlatis, et patres

non semel vituperaverunt

haereticos, ut qui scripturas sacras falsarent, etsi nonnullis


locis ipsi patres lectiones certe falsas

saeculis

rentibus
et,

defendebant.

Cur-

numerus locorum discrepantium,

crevit

arte critica incipiente, adseveravit Millius (a.

lectiones varias triginta milia,

1707)

quo dicto multi,

esse

in primis

in Anglia, territi, metuentes de verbi divini honore, viros


rei

criticae studiosos reprelienderunt, ut qui veritatis fun-

damentum

evellere vellent.

Quaeritur, an lectiones hae variae tam innumerabiles


certas

cognoscendas dispertiri possint,

in

familias

ut

primo aspectu sciamus, an variatio huius vel

temporis

vel

facile

loci

et

sit,

Codices Graeci, quod

nemo

earn

illius

probemus vel reiciamus.

nescit, ea ratione inter se discre-

pant, ut textus propria in codicibus sb diiferant ab

quae eius propria sunt in codice D, iterumque ab


eius propria sunt in codicibus
ficant variationes

efghsu.

quae

iis

In quantum

iis

signi-

hae familias sive recensiones? Quousque

sequi possumus nonnullorum codicum inter se coniunctiones?

Bengelius^ primus quaestionem banc tractavit

ita scribens

Beiigel.

1734,

a.

(p.387): Possetvariarumlectiouum
.

,,

J.

ortus, per singulos codices, per paria codicum,

per syzygias minores maioresque, per familias, tribus, nationes-

que illorum, investigari


quitates discessionesque

reduci,

atque

et
ita

schematismorum
res

tota

et

inde propin-

codicum ad schematismos quosdam

per

logicam oculis subiici, ad

et 520''.

et repraesentari

aliquae

concordantiae

fieri;

tabulam quandam quasi genea-

quam tabulam

Constantinus Simonides,

homo

quaelibet varietas

satis cognitus, edidit

librum,

Facsimiles of certain portions of the gospel of St. Matthew and of


the epistles of St. James und Jude written on papyrus in the first
century and preserved in the Egyptian
Liverpool,

Londinii

a.

1861,

quod dicam, fragmenta haec

Bengel,

iV".

T.

fol.

p. 79

museum
cum 14

of Joseph Mayer,
tabulis.

esse ficta.

Gr. Tubingae

a.

1734, p.

385 433.

Non

est

DE EECENSIONIBUS ANTIQUIS.

1.

iusignior

cum agmine

ad con^nncendos

suorura codicum,

etiam tardissimos dubitatores,

Maguain con-

exigeretur.

iectauea nostra silvam habent:

sed

manum

risuum periculo exponatur Veritas."

18^

de tabula, ne

primum

Distiuxit

cum

primis inter eodicem Alexandrinum

et

iu

et

codices Latinae versionis vel codices Graeco-Latiuos et

ad Latinos

codices

tum

refictos,

Tamen

hi inferiores \'ix ei familiam seusu latiore

nam iam

facere videbantur,
lius

omnes

lectiones

illo

tempore dividit Benge-

duas partes

in

(p.

aut duplex est varietas lectionis, aut,

mox

duplicitatem

opposuit

minus antiquos, frequen-

codices Graecos communiores",


tiores.

antiquis

his

similibus

429) Semper

ubi multiplex,

reducitur"; quod reiteravit

Totum genus documentorum

ad

anno 1737:

ex quibus variae lectiones

colliguntur et deciduntur, in duas quasi nationes distrahitur,

Asiaticam et Africanam" -j^

significa^'it

ilia

minoris aestimandos, haec

testes

versiones Aethiopicam, Copticam


versioni

et

Latinizantes.

eodicem Alexandrinum,

[Memphiticam], Latinas,

Latinae subordinatos

et

codices et alios

codices

Graeco-Latiuos

Semlerus - Bengelium valde reprehendit quod perpetuum

comitem" haberet huius discussionis, eodicem

Seinler

Alexandrinum atqueVulgatae Latinae," quod

sit

impiu*us et contaminatus, itemque Yulgata, et defendit

acriter codices

Graeco -Latinos aliosque ut ex Latiuis uon

Tractavit codices omnes

falsos.

quam

accuratissime et anno

1765, primus ut yidetur verbum recensionis adhibens, posuit^


ut Bengelius recensiones duas
h.

Occidentalem,
^

N.

Bengel,

Halae

Semler,
a.

a.

Orientalem sive Luciani,

App.

crit.

Wetstenii

ed. 2,
a.

a.

1763,

p.

et

Origenianam,

Aegypto-Palaestinensem,

Gr. Lugduni Batay.

T.

669,

ex Defensione

1737.

libelli

ad

crisin

atque

interjyr.

JS".

T.

1706, p. 181; vide de codd. Gr.-Lat. p. 178.

Semler, Hermeneutische Vorbereitung,

iu praefatione fol. 5 verso.

iii,

1,

Halae

a.

17C5,

188

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

quae cum Itala exacte convenit,

Armenica

et

cum Coptica [Memphitica]

et

Vulgata versio videbatur Sem-

versionibus.

Anno 1767 tres


Alexandrinam quam

ex textu minus antique manasse.

lero

divisiones sive recensiones: o.

fecit^

adhibuerunt scriptores Aegyptiaci, Origenis discipuli, versiones Syriaca, Coptica [^Men^phitica], Aethiopica;

quae Antiochiae

talem,
c.

ut

unum

est;

agebat,

monstraret,

studiosis

codices,

non numerandos sed ponderandos

sicut

sententias,

Bene

scripsit Griesbacliius

recensionum

luculentius

Semlerus id

putavit.

esse

Novi Testament!

viris

adhibita

In codicibus posterioribus recensiones

Occidentalem.

omnes mixtas

Constantiuopoli

et

Orien-

h.

esse.^

quam

de Semlero: Louge

vanas

demonstravit,

discriraina

plerorumque de codicibus Graecolatinis

alii

et aliis rebus

ad

crisin

sacram pertinentibus persuasiones impugnavit, ver-

sionis

Latinae vetustioris

indolem

curiose

pervestigavit,

aliaque innumera fere inci'edibili diligentia coacervavit, quae

ad illustrandam textus Graeci historiam apprime faciunt."^


Griesbachius Semleri discipulus quaestionem
.,

-,.

de
genianis"

a.

codicibus

recensionesque

..Dissertatione

iV.

T.

Uri-

non

agnovit

textus

ad liberalem

rs

evangeliorum

quattuor

sacri

critica

,.

nisi

interpretationem,

1767, p. 45.46.

Halae

1,

in

Digna sunt Semleri verba commemoratione

^
iii,

.^

Semler, Apparatus

Halae

anno 1771

adiit

(inesbat'h.

primum

a.

1765,

p.

395.396:

E.s

Herm. Vorber.

sind folglich audi die bis-

wonach "Whitby, von Mastricht, Bengel, und WetLesearteu haben entscheiden woUen, noch lange nicht

hei-igen Regeln,
stein selbst,

von einer allgemeinen Richtigkeit und Zuverlassigkeit;

vielmehr

glaube ich, dass nach und nach ganz andere Regeln gelten -werden,

wenn man

erst

den Unterschied

wird eingesehen haben,


lichen Alter
pflegte;

und

a.

als zeither,

da

griechischen codicum besser

man

dem

meist nach

nach der Vielheit der codicum

Jiusser-

Graecorum zu handeln

welches beyde ich, hofientlich in dieser Abhandlung, hin-

liinglich widerlegt
*

der

Griesbach

habe."
,

Curae in

hist, text.

Gr. epp. Paul. I

lenae,

1777, p. 16.

1.

DE EECEXSIOXIBUS ANTIQUIS.

paucas (sunt forte


totidem

in

codices

In volumine

seiungunt."^

classes

primum

secundo, quod sane

quae omnes N. T.

aut quattuor),

tres

prodiit,

189

Novi Testament! Graece,

anno 1775, nominavit familias sive recensiones in epistulis


AC copt [memph] arm aeth
Pauli duas: a. Alexandriuam

Or ClemAl

loDam,

Cj^rAl

6.0ccidentalem

et

In volumine primo, quod anno 1777 publici

= DEFG

iuris

lat.^

factum

est,

attributae sunt codicibus evangeliorum^ recensiones tres hae:


a.

Alexandrina

CLK

[memph] aeth arm


b.

Occidentalis

(1

13

33

syrP"*'*''

09

lOG

118

EvrmlS

ClemAl Or Eus CyrAl

13 69 partim)

latt

praesertim

copt

19

IsidPel,

saepe

Itala

syr et arr,

e.

Constantinopolitana, reeentior, ex

faciendus quanti Bengelius

alii

et

compilata ^=

aliis

eum

(non tanti

fecerunt).

In primis tamen Griesbachio curae fuerunt Alexandrina


et

Occidentalis, de

recensiones

quibus scripsit:

evangeliorum

(p. xiv)

numero

forte

Inter omnes
satis

multas

duae omnium vetustissimae sedulo sunt attendendae atque


a se in^ncem discernendae."

anno 1796,

et

Haec

reiteravit et firmavit^

recension! Constantinopolitano praeter co-

dicem A coniunxit codices EFGHS.

Anno 1811

contendit^

Griesbachius Origenem ad Matthaeum codice Marci Occi-

ad lohannem

dental!,

codice

Marc! Alexandrino usum

Aeque cum magistro suo Semlero defendit Griesbachius

esse.

Griesbacli,

Opuscc. acadd. ed. Gabler, lenae

1824,

a.

vol.

1,

p. 239.

Vide etiam de epp. Paul. Griesbach, Symh.

p. cxxxvii,

vol.2

(a.

1793), p.

1785),

87 148. 621 G40.

Vide etiam Griesb. Curae in

crit. vol. l(a.

hist. text.

Gr. epp. Paul. Ill,

10,

1777, p. 97.98: saeculo tertio ineunte diversae iam exstabant


recensiones, non evangeliorum tantum sed epistularum etiam;"

lenae

a.

sequuntur Alex Occid Const

quam

drinae

p. vii

(est

Const propinquior quidem Alexan-

Occidentali").

Griesbach, N. T. Gr. vol.1,

Griesbach, Comment,

Ixviii,

crit.

a.

1796, p.

Ixxiv Ixxxi.

in text. Gr.N. T. partic. 2 lenae a.l 8 1 1


,

Meletemata de vetustis textus N. T. recensionibus."

190

VI.

Latiuizantes

iniuria

codices

DE TEXTUS HISTORIA.
dictos

ponderaudos nou numerandos

contendit

et

testes

esse.

Matthaeius, rerum philologicarum peritissimus, codi-

cum quos

adire

conlator

diligentissimus,

sed

Novi Testamenti minus versatus,

textus

historia

potuit

iu

derisit^

non solum coniecturas trium eorum qui de recensionibus

tum

tractaverant, sed etiam viros ipsos doctissimos, et prae-

sertim Griesbachium scriptorera humanissimum.


et

cum

causae dubiae est personas

nou

iniuria

Viri rudis

rebus confundere, sed

commonefacti sumus Matthaeium apud exteros

deg-entem diu caruisse et scieutia et humanitate Saxonica.

Compluria iure
petulantia

perstrinxit, haec

atque acerbitas

voluit Matthaeius

ilia.

tamen bene monita perdidit

quam iustum

Plus

fuit,

textum ex codicibus minus antiquis haurire.

Anno 1814 impugnavit Ricardus Lauren tins,"-

post-

hac archiepiscopus Cassellanus, recensiones Griesbachianas,


et

nonnulla recte reprehendit, exempli gratia ubi monstravit

familias Griesbachii

non bene dignosci posse

quos habemus; attamen non

satis

in codicibus

accurate distinxit inter

variationes leves et lectiones valde singulares et

tam

strictim

Anglia

tam

et

affectus est

inepte

nequaquam dignus

laude

ut

tractavit,

rem totam
qua

in

esset.

AndreAvs Nortonus, ^Americanus doctissimus, annis 1824.

Ueber die sogenannten Recensionen welche Herr

Matthaei,

Abt Bengely der Herr Doctor Semler und der Kerr Geheime Kirchenrath Griesbach in

dem

griechischen Texte des JY. T. wollen entdeckt

haben, Ronnebiirgi et Lips.


^

a.

1804; de Matthaeio cf infra,

a.

1814.

ibidem, p. 92
^

Cf

Tregelles, ut supra, p. 88

92.

De Nolano

a.

xxxiv;

201221.

vide

94,

1837;

ed. 2,

Cantabrigiae [Mass.],

a.

vol. 1

1846), Append,

cf recensionem libri Scholzii, Biblisch-kritische Reise,

in actis Christian
p.

251.

Greek Testament,

Norton, Evidences of the genuineness of the gospels,

(Bostoniae
p. iv

249

Laurence, Eemarks on the systematical classification of manu-

scripts adopted by Griesbach in his edition of the

Oxonii

p.

Examiner, Bostoniae mense maio

a.

1824, vol.

1,

DE EECENSIONIBUS ANTIQUIS.

1.

191

tractavit sollertius recensiones Griesbachii et

1837

(vide infra), et^ interpretationem

novam

dedit

Hugii

verborum

in

Hieronymi epistula ad Damasum, quae de codicibus Luciani


Hesyehii referunt.

et

Hugius (natus
doctissimus,

licus

1765 mortuus a. 1846), vir Cathoquod ad rem attinet non multum


a.

eum

dissensit a Griesbachio, qui

Bene appellavit Hugius

xoirtfV

'^

quasi socium salutavit.^

familiam sive textus

fxdoGtv

habitum Occidentalem a Griesbachio dictum, cui addidit

Hesychianam Aegyptiacam, quae Griesbachio Alexandrina fuit, Lucianeam Asiaticam (vide Sem-

recensiones tres

lerum supra,
fuit,

187) quae Griesbachio Constantinojjolitana

Nomen

Origenianam.
prorsus

bachius
ille

p.

Origenianae recensionis Gries-

neque

reprehendit,

ei

videbatur textus

ante saeculum quintum vel sextum ortus esse.

censuris

Griesbachii

araicissime

Hugius,

indicium

acceptis,*

saeculo ex novis studiis melius instructo misit.

alio

De Hugii

schemate accuratius haec:^


a.

xoLvri fxSoaia:

D 1 13
Act DE
Paul DEFG

Evv

syrPhiiox marg j^al


b.

Aegyptiaca Hesyehii:

theb

69 124

syrP-^^"^

ClemAl Or

Evv BCL
Paul

ABC

Aet Cath

17 46

ABC

36 40 73 105 (non oath)

Apoc AC 12 36 38
memph CyrAl Athan

p.

Norton, Evidences

Griesbaeh,

xxxxi
*

ete.

Comment,

vol.1, p. xxvisqq.
crit.

partic.

2,

lenae

a.

1811,

Ixviii.

Hug, Einleitung in

ed. 3, Stuttgardiae et

die Schriften des If. T. ed. 1, a. 1808,

Tubingae

a.

1826, vol.1, p.

140 244.

Hug, Einleitung

Comparavit etiam Hugius tabulas quae lectiones nonnullas

u.

s.

w. vol.

1,

p.

227.228.

Hesychianas, Lucianeas, Origenianas conlatas monstrant, Einleitung


u.

s.

w. vol.1, p. 211seq. 214seq. 217seqq. 221.225seq.

192

c.

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

Asiatica Luciani sive

Antiochensis

et

Con-

stantinopolitana

"j

EFOHSV Evrm

Evv

>:

47 50 minuscc pier

Act 13 63 67 78 99 100 101 104 106

Paul

49

70

68

57

89

114 115

91

116 120 121 123

Apoc 29 32 33 40 41 42 47 48 49 50
(jjapoc

14

recensionera

praebent

modo Hesychianas modo


Lucianeas modo neutrius harum re-

singularem,

censionum lectiones exhibentem).


goth Slav Theophyl
d.

AKM

Evv

Origeniana:

42 106 114 116 253.

Syj.philox

In

aliis

Novi Testamenti

non

libris

jjotuit

Hugius reperire

re-

censionis Origenianae vestigia.

Eichhornius^

fere

cum Hugio

sionem Origeniauam respuit.


variantibus
profectus

in

(p,

epistulis

217),

duplicem Asiaticum
stitisse

praebuit;

tres,

Antiochensem

sive

292), Mixtam

finem

primi

saeculi

iam saeculo secundo textum

Afi-icanum sive Aegyptiacura ex-

saeculum

post

recensiones

(p.

ante

235), qui sine regula

(p.

recen-

Inde a lectionibus Ponticis

Pauli

statuit
et

sed

consentit

nihil nisi xoivijv ixdoaiv

medium

tertium

Alexandrinam

ab

exortas

Hesychio

(p.

esse

278),

Asiatieo-Byzantinam a Luciano factam


(p.

304).2

Scholzius, itineribus praeclarior

quam

doctrina,

codicum

conlator neglegentissimus, posuit iam anno 1820'^ familias

quinque

Alexandrinam

et

Occidental em

Asiaticam

et

Byzantinam, Cyprianam (codicem k), sed anno

1823,'*

quod

classes

in
^

p.

divisione

Eichhorn, Einleitung in das

JS^.

T.

contendit

Lipsiae vol.4 (1827),

217332,
^

Cf tabulam lectionum apud Eichhornium,

'

loh. Mart. Aug. Scholz,

evangeliorum, Heidelbergae
*

p.

praefiguravit,

ilia

a.

Curae

p.

321

326.

criticae in historiam textus

1820.

Scholz, Biblisch-kritische Reise, Lipsiae et Soraviae

163187.

a.

1823,

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.

1.

codicum duas magnas


driuam

anni 1830,

suo

Constantiuopolitanam

171 seq.); haec firmavit

(p.

quam

Facilis

ultimis

his
classi

octo

est

exarati

saeculis

eon-

sunt."

Uteris uncialibus scripti et pauci recen-

Tischendoriius

traetavit

potius argumenta

p. 7),

familias impugnans, et Scholzius posthac^ adseveravit

lectiones plerasque Alexandrinas, quas

textum recipiendas

adscripsit, in

Lachmannus non

disseruit

codicibus

qui

antiquis

iis

ad marginem antea

fliisse.^

de recensionibus, sed, co-

dicibus aetate minoribus reiectis,


classes

hausit textum
fere

Qpaui

g^

versioni

vet.

Lat.

suum ex

Alexandrinam
Codicibus

Occidentalem Griesbachii composuerunt.


ppaui

integras

anuumerantur codices plerique qui

Haec omnia Scholzii


anno 1840 (vide supra,

iuvenis

et

tantum

adhuc supersunt.
tiores."

verba

Classi priori adiudicantur codices

Secundae

attinet

classis

non omnes, qui


.

quae ab eodem in

alteram,

utri usque

abhorret."

structiones,
distinctio."

quod

versu,

T. Gr.

quae cum textu, quern dicunt,

reeepto plerumque eonsentit,


fere

N.

in

duplicem classem distinguens

his verbis

alteram,

(vol. 1, p. xv):

quo vis

Alexan-

et

164), et Constantiuopolitanam textum originalein

(p.

purum exhibere

et

esse,

193

et

d'*"^*''*

auctoritatem auctoritati

codicum Graecorum optimorum paene aequalem

tribuit.

Tischendorfus, schematis Bengelii, Griesbachii, Hugii,


.

ita

comparata

esse dixit, ut textus historiam

ex mgenio

Eichhornii, perlustratis

Tischennorf.

quam

potius

>cribens:
^

critica
is

historicis

recensionibus

enim dubium non

Licet

ea

conficere"

quae

sequuntur

testantur

sit,

vide-

enim

Comm. devirt. etvit. utr. codd. JV.T./am.Romae a. 1845.


Hoc loco commemoretur Guil. Frid. Rinckii Lucubratio
Scholz,

in

familias

DEFG,

de

documentis

ex

Perrexitque,

rentur.

,,

6.

^tituit, et

acta app.,
in

act. et

Orientalem

epp. cath.

et

Paul. Basileae

epp. a. Occidentalem

,,fere

omnes minutis

a.

1830, in qua

(Afric.)ABC (Latin.)

Uteris descriptos" con-

voluit codices Africanae familiae interdum ad translationem

Latinam accommodatos"
TiscHENDORF, N.

T. ed.

esse.
8.

13

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

194

Hieronymus^
cianum

et Gelasii

quod

Hesychium ut

et

dicitur celebre decretum,^

in Veteris ita in

Lu-

Novi Testamenti

textu recensendo quod dicunt elaborasse, tamen nee quibus

quani vim habuerint in textu

usi sint nee

modis in ea re

illi

ubique terrarum pervagato aut a veteribus traditum est


aut aliunde luculenter probare possumus;

non debetur

recensio

Origenis vero

iugenio Hugii.^

nisi

ratione vero

ipsorum documentorum omnium quae ad nos pervenei-e


si

dubium ueque

proficiscimur,

testium

maxime,
libris,

quam

distinguendas

classes

minus

multo

magis

etiam

catholicis

in

in

cum

nostro

in

Paulinis

indole uni versa

Damasum

In epistula ad

,,Hoc certe

cum

quam

fonte

perversa contentio,

mento" (de qua

interpp. emendare quid licuit nee in

multarum gentium

quidem

lectionibus

scribit:

in diversos rivu-

et

Praetermitto eos

paucorum homiuum

lib.

2,

c.

27) post

LXX

novo profait emendasse, cum

linguis scriptura ante translata doceat falsa esse

Rursus

quae addita

(?)

tantum

scripturarum

in

illas

quibus utique nee in toto veteri instru-

idem exponit Adv. Ruf.

re

actibus

tum

quaerendum.

codices quos a Luciano et Hesychio nuncupatos


asserit

in

haec de Novo Testamento

sermone discordat

lorum tramites ducit uno de

reliquis

in

et

conspiciendas

ej^istulis,

eo quod plures testes


^

epistulis

quidem

evangeliis

in

esse,

apocalypsi

in

quasdam horum

illud est

sunt."

De

vir. illustr. e.

studio laboravit

71 habet: Lucianus

ut usque nunc

quaedam

exemplaria scripturarum Lucianea nuncupentur."


2

Zur

Cf Decret. pars

I, dist,

xv, 27 (cap.

Gesch. des Kanons, Halae

quae

gelia

falsavit

a.

vi,

14.15 ap. Credner


est:

Evan-

quae

falsavit

1847, p. 216.217) ubi

Lucianus apocrypha;

evangelia

Hesycliius apocrypha."
^
illi

,,Adamantii et Pierii exemplaria",

manu

si

aliud quid

debebat accuratius dicere, nee silentio i^raeterisset


et

quam quae

sua scripserant aut adhibuerant Hieronymo visa essent,

Hesychio

disserebat.

Nee vero magis

cum de Luciano

ipse Origenes

favet

cou-

iecturaeHugii.(Co??i?..m J/i5l5,14; Opja.ed. Delaruevol.3, p.671.) Ubi

quae vetus interpres addidit: In exemplaribus autem Novi Testamenti hoc ipsum

magna

me

probabilitate

addidisse censendus

posse facere sine periculo non putavi",

dixit ille
est.

cum

quidem, quamquam omnino de suo

1.

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.

singulis pliirimis prae reliquis


si

Alexandrinae

195

Quas

omnibus consentiant.

Byzantinae nomi-

et Latinae, Asiaticae et

quam

nibus insignire placet, ut non tarn quattuor singulas

duo paria ponamus, multa possunt ex


sunt petita, quae

quam

id

iam

testibus peti et

recte fiat ostendant, etsi nee

Debebimus

deerunt quibus inventae rationes impediantur.

autem, ut quod sentio breviter dicam, Alexandrinam dicere

quae inter ludaeochristianos

maxime pendebat

ut ipsorum apostolorum sermo Graecus

LXX

a versione

quorum

orientis celebrabatur,

Latinam quae a Latinis

interpretum;

adhibebatur, sive Latina sive Graeca potissimum lingua

quae potissimum Graecis sive per

utebantur; Asiaticam

Asiam

sive in ipsa patria degebant probabatur

Byzantinam

denique quae ab ecclesia per Byzantinum regnum diffusa


legebatur sensimque, quo arctiore sensim singulae ecclesiae

vinculo

partes

ad

coniungebantur,

quandam

publicam

unitatem perducebatur."

Iam vero de
quaestio

est:

origine

enim

neque

harum classium
satis

est

urgere

difficillima

diversitatem

terrarum per quas textus propagabatur; haec enim diversitas

nequaquam tanta aut tam

accedit

quod

Integra

relatum legimus in ipsa antiquitate

diserte

alterius terrae codices in alteram transvectos

ad

modum

potest;

cogitari

Constantinus

esse,

Eusebio Caesareensi,

quern

Constans

Athanasio Alexandrino praeceperunt ut exemplaria eleganter


et accurate descripta

patres,

ad Byzantinos mitterent; nee denique

quorum patriam no\nmus, talem classium rationem

confirmant.

Propterea

cum

diversitate

regionum coniuncta

poni debebunt certa textum emendandi studia,


fiierint

nunquam

enmt ad

satis

definiri

poterit;

etsi

referenda

ipsa duo prima rei Christianae saecula,

ab ingenio minime

ilia

Maximi vero moment!

quorum
autem

quorum

abhorrere mihi quidem certum

illud est,

est.

Byzantinam quidem classem

(minus enim recensionis nomen convenit) in recentiorum

codicum Graecorum ingenti copia conspicuam


13*

esse,

item

196

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Latinam

atque per evangelia actus

in Latinis

quamquam

Paulinas etiam in Graecis Latinis documentis,


et

ipsam magna

drinam vero
est

neque universae

in

primis

ut

in

unde

est

quod cum Gries-

antiquissimis aliquot testibus nostris,

Alexandrino,

codice

in

unde

documenta,

superesse

Nee temere

inlibatam sumas nullum.

bachio dixerunt,

quod a studio

id

rationis acquiescimus similitudine,

paucissima

petas

urgemus

si

Alexan-

laborantem;

lectionis varietate

Asiaticam,

et

epistulas

diversam textus indolem

ab

libros

alios

paulo

aliis

quippe enim diu ante-

referre:

quam scriberentur, sive quintum et sextum sive quartum saeculum ponimus, diversa exemplaria circumferebantur, quae primis maxime saeculis constat non totum
complexa

Novum Testamentum

esse

siugulos

sed

ali-

quos libros."
Q,uae

cum

ita sint,

cam summa opus


sive

adliibenda

cautione in

esse

rem

sequitur exercentibus

recensionum distinctione

quam

criti-

classium

summam normam

ut

aut fundamentum ponere et temerarium et frustra est;

qua quidem

re

hand aliena

erat

Lachmanni

ab ipso vero textu proponendo abstinere


est.

Si vero praecipitur in textu

revocando,

praesertim

si

Alexandrinos

sionum

de uni verso colore grammatico,

habendos esse

testes

ultimo Byzantinos, id multo minus in recen-

rationibus

positum

nium superstitum sunt

quam

est,

in

antiquissimi

fere testium

maguae

om-

Byzantini vero locis

ex antiquioribus mixtum prae

vel nullo certo

quod qui

eo

dubiae lectionis per se reprobari non possunt


est eos

is

se libere professus

Alexandrinorum nomine audiunt, iidem

clarum

etsi

ad pristinam integritatem

prime loco

ut ita dicam, quaeritur,

ratio,

nisi

se ferre

quibus
textum,

antiquitatis teste aucti exadversus

antiquiores testes consentientes stant."


Sic

Tiscliendorfius.

pretium codicis alicuius,

Luce

clarius

non ex

classe

sed ex bonitate et antiquitate textus

est,

ei

denique

quacunque

fixa

quem maxima ex

1.

parte codex

DE EECENSIOISriBUS
constitutum

sequatur,

pro textus bonitate

ita

cum

esse.

^
:

plerumque Alexandrino

colore

197

Codices unciales

distinxit Tischendorfius

(A) Textus forma vetustissima

(B)

ANTIQIJIS.

sed

variationibus multis.

Textus forma posterior, colore jjlerumque Asiatico.

IN EVANGELIIS.

!<ABCDII''LPQRT='''XZA [praesertim

(A) Primi ordinis:

Me]

in

Secundi ordinis: F^NOW*'"^ [W^e] ye^^ef [vj


(B) Primi ordinis, qui propius ab (A) absunt:

Secundi ordinis:

Cum, quod

EKMrAHO''

FGHSUV

'

saepe accidit, codices

EFGHKMSUV inter se con-

sentiunt, in commentario Tischendorfiano signati sunt ,,unc^".

IN ACTIBUS ET EPISTULIS CATHOLICIS.


(A)

sABC DI EG,

(B)

HKL

[M], et

et

P
in

in Cath nisi in

Act

Pe

iPe

et

IN EPISTULIS PAULI.
(A)

sABCHIOQ [E] DFG M

(B)

KLN

(A)

sAC P B

[O^]

IN APOCALYPSI.
Tregellesius,

qui historiam disputationis de recensio-

negavit familias

nibus antiquis fusius tractavit,^


defiuitas distingui posse et fere

haec

duas generales bene Alexandrinam


vocari,

licet

codices

interdum

= ABC, Occid. = DG;


Occid.

classes textus

Constantiuopolitanam

nonnulli

ab Alexandrinis separari possint,


Alex.

et

statuit:

exacte

ut

ut

Occidentales

ad epistulas Pauli

codices evangeliorum ita fortasse

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

198

codicem A in

coniungendos esse;

Novi Testamenti

aliis

quam

divisionibus textum meliorem antiquiorem praebere


in evangeliis.

V.

Reussius^ eodem

cl.

modo non

vult familias exacte

sed in genere pro usu critico tres

ac fii-me definiri,

illas

nominat
Constant.

Alex.

EFGHSV

Act

BCL
E

Paul

ABCH

Evv

Athan

notat etiam
iunetos esse

DEFG

cl.

recensiones

Or

Cyr Al

saepe ClAl

aeth

goth slavon

peshito saliid

syrP''"='

intime

con-

cum

fontibus textus antiquioris orientalis,

quod

occidentalium

lectionum

fontes

saepe consentiunt

V.

minusc pier

memph
arm

Occid.

illi

cum

Scrivenerus^ dividit
tres,

in

codices

familias

Or.
sive

Occidentalem cum patribus Africanis

a.

(non Aegyptiacis)

ClemAl

sahid,

syrP*^*^i*,

et Gallicis, h.

Aegyptiacam,

c.

Syriacam

sive Antiochensem, posteriore tempore Constantinopolitanam

praeterea

cum

aliis viris iisque doctis

contendit divisiones has

nihil nisi generales et, ut ita dicam, veritati

Studiis

esse.

tamen virorum clarissimorum Westcottii Hortiique superatae sunt curae omnium qui usque

Westcottiiis

adhuc de textus

et

HoTtius.

diligentia

propinquas

Inde

tractaverunt.
illi

viri testes et

sive

familiis

ab

recensionibus

anno

1853

omni

textum exploraverunt, denique

opus triginta paene annorum ad finem perduxerunt.^ Ea,quae


editores docti fusius exponunt,

a.

heil.

non

Schriften N. T. ed. 5, Brunsvigae

1874, pars2, p. 103.104.


^

a.

Reuss, Geschichte der

brevi spatio exhiberi

Scrivener,

plain introduction

etc.

ed. 2,

Cantabrigiae

1874, p. 481.
^

Westcott and Hort, The

Cantabr. et Londinii

a.

1881

paragraphorum numeros.

New

Testament in the original Greek,

[vol. 2];

addo in textu paginarum

et

1.

possunt,

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.
tamen

fortasse

propositum extremis

sufficient

199

quae sequuntur eorum

adumbrare.

lineis

Lectiones varias plerasque ante saeculum quintum exstitisse, testes

et

suntpatres AntiochensesChrysostomus (fa.407),

Theodorus (Ant.-Mopsuest.),

et

horum magister Diodorus

Codices Graeci inferioris ordinis praebent

(Ant.-Tarsensis).

maiore ex parte textum Antiochensem sive Graeco-Syriacum


saeculi quarti medii et extremi (p. 91.92; paragr. 130.131).

ex lectionibus Occidentalibus ut

(1.) Lectiones Syriacas


et

ex

aliis

lectiones
(2.)

stioribus

ex

vetustioribus derivari demonstratur

mixtae occurrunt

(p.

93

107;

paragi-.132

Lectiones Syriacas Occidentalibus


et

Alexandrinis

et

quibus

151).
vetu-

aliis

apparet etiam

esse

posteriores

locis

ex scriptis patruni Ante-Nicaenorum ante saeculum tertium


;

medium vestigia

textus Syriaci inveniri non possunt, lectiones

tamen Occidentales
paragr.

passim inveniuntur

(p.

107

1 15;

152162).

(3.)

Lectiones Syriacas Occidentalibus, Alexandrinis,

posteriores

aliis

et aliae

S}Tiacariun indole
Sequitur, ex

cognoscitur

esse
(p.

115

119;

ex lectionum ipsarum

quae iam dicta sunt, ut

iis

163

paragr.

168).

et lectiones

plane

Syriacae reiciendae, et lectiones in quibus textus Ante-Syriaci

quod

inter se consentiunt,

apostolicae
iis

vel

scire

proximae

apostolicis

quae sequuntur, vide

Quomodo autem

p.

119

lites

Textus

siut

135;

originales vel

(de

paragr.

his

169

et

de

187).

dirimendae lectionum Ante-

SjTiacarum quae saepe inter


a.

possimus,

Occidentalism

se discrepant?

temporibus

Ante-Nicaenis

latissime diffusus videtur esse, attamen facile cognoscere pos-

sumus impuritatem

eius, circumlocutiones, praetermissiones,

additiones (cf Mt20,28), mutationes, locorum parallelorum,


*

Minore
nee

Textus Occidentalis videtur fortasse in Syria vel in Asia


ortus

esse

et

non per Palaestinam

paragr. 153).

Eomam

inde
et

atque

Aegyptum

in

in

Africam migrasse,

Aethiopiam

(p.

108;

200

DE TEXTUS HISTORIA.

Yl.

Verisimile est lectiones has

ut ita dicam, adsimulationes.

ante fiiiem

Occidentales

Textus utroque multo

b.

secuudi exstitisse.

saeculi

pui'ior his saeculis in diversis

regionibus exstabat, quern cave ne propter testimouia Alexan-

driua ipsum Alexandriuum dixeris.

Textus Alexandrinus proprie dictus videtur

c.

docta

et

processisse

callida

iam

saeculo

manu

ineunte

tertio

vel etiam an tea.


d.

Ex

his

textibus

ti'ibus

denique consarcinatus

est

textus Syriacus.

Subiit recensio Syriaca

videtur ante
fortasse

350

recensuerit,

valuit
(p.

annum

An Lucianus

textum

curis secundis retractata.

non

Saeculo quarto mixta sunt omnia,

liquet.

Syriacus

textus

135146;
Textus

ut

Antiochiae nata, deinde ante

Antiochiae

duce Constantinopoli

posthac

et

annum 250

formam duplicem, primum

inde

saeculo

188198).
hoc fere modo

prae-

filia,

quarto

extremo

paragr.

testes

distinguuut

viri

ell.

utro-

Westcottius Hortiusque
Testes melioris notae omnes, quattuor fere exceptis (B,

que, GP*"'), textus e tribus a b c clesignatis compositos sive mixtos

habent: quota vero pars de quoque fonte ruanaverit


sitate

minus

codices

inter

variatur.

.scatent codices

memoratos

et

diver-

Quinetiam lectionibus Syriacis plus

Graeci quos habemus omnes,

quintum s

magna

si

quattuor supra

vero tandem sibi vindicant

excijiias: 25arem

saeculi secundi et tertii versiones et jmtres.


.

Ante -Syriacus
habet
insunt

hie

millius
illic

familiae:

lectt.

plurima Occid,

Occid.)

in

maxime

in

Evv Act Cath (in Paul


s magnam partem (sed
lo,

et

plurima Alex);

Evv LTE, item


In
CZRQP.
ceteris
libris
multa servaverunt
A (in Mc)
C, item A (in Evv i^raeciiiue Syr habet); in Act plurima 61
De codicibus quibus tenuiores
in Paul haud pauca MH.

pauciora sed magni pretii servaverunt in

reliquiae debentur
/?.

Occidentalis:

D'^^^"'^'

non

Dp""^

est
Qp"^"'

quod dicamus.
hi soli sinceri;

copia est in codicibus multis,

EvvsXr665

magna

lectt

Occid

e. g.

1.118.131.209 13.69.124.346 22.28.157

Act kE 31 224 Gl 137 180

DE RECENSIOXIBUS

1.

AJSTTIQUIS.

201

Paul s [B vide supra] 31 37 46 80 137 221


In versionibus Latina

et

Syriaca veteribus locupletius represen-

tatur textus Occidentalis, in ceteris parcius.

Alexandrimis: nullus paene sincerus

y.

uotae 25raesertim

Act
Catli

Paul

33, item

sACE
sACP
sACP

hand

re-

numero sunt:

RZS

item

(in Mc),

exstat;

ita 2)auci melioris

Quorum

Act Cath.

in

Evv sCLX

iamnunc

testis

liquias vero multas sujjpeditant codices

157

13 61

13 27 29 36 40 68 69
5

17 22 39

His consociandae versiones Aegyptiacae, jiraecipue vero Memphitica, in quibus etsi integrum textum

Alexandrinum

frustra

quaesiveris, multa insunt ex hoc fonte derivata; neque vero

desunt serioribus versionibus eiusdem textus reliquiae.

paene sinceri

S{/riact(s:

6.

testes,

ut codices minusculi plerique

ita,

unciales seriores

Evv

EFGHSUVAn (ACNXKMPA

antiquiora parcius

Syriacis miscent)

Act

HLP

Cath Paul KL, magna ex parte

In versionibus Syriacis vetere

et Heracleensi textus Syriacus

praecipue locum habet, omnes avitem versiones a quarto inde


saeculo

plus

minus occupavit,

Ante -Hieronymiana

De

in

quibus

eminent Latina

serior sive Itala proijrie dicta et Gothica.

antiquioribus apocalypsis accurate definiendis

textibus

nondum

liquet.

satis

Tabulam

Ne tamen

familiarum

sive

oblitus sit lector,

omnes

significari

Bengel

codicum

et

recensionum

iisdem

propositarum

addo.

nominibus non eosdem apud

versioniim greges.

Africana

Asiatica

Semlerl765:

Occidentalis

Orientalis

1767 Alexandrina

Occidentalis

Orientalis

Griesbach:

Alexandrina

Occidentalis

(Constantinop.)

Hug

Aegyptiaca-Hesychiana y.oir^ ty.Soaia Asiat.-Luc.Origen.

Eichhorn:

Alexand.-Hesychiana

Scholz

Alexandrina

Tischendorf: Alexandrina
Tregelles:

Alexandrina

[y.oirrjfy.doOt^G)

Asiatica-Lucianea
Constantinop.

Latina

Asiat.etByzantina

Occidentalis

(Constantinop.)

Eeuss:

Alexandrina

Occidentalis

Constantinopi

Scrivener:

Aegyptiaca

Occidentalis

Syriaca( Constant.)

Alexandrina Occidentalis
}'{
^^\c^
/ Vnull. fam.y

Syriaca bis edita

XT
Hort

..

'

202

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

lam paene consenserunt

huius

viri

tres vel potius quattuor fontes, bis binos,

Alexandrinum

scilicet

Constantinopolitanum

que

discimiis,

sed

etiam

autera ex

non solum

quintum, Ante-Syriacum
et

et

sibi

quodammodo

ell. Westeottio

hos

vera

re

nominis

Hortio-

exstitisse,

ambiguitate

ipsum qui cum

Occidentalis erroris expers

gritatem

w.

fontes

Alexandrini

sub

agnoscendos esse

e quibus codices nostri

peritissimi,

Occidentalem, Antiochensem et

et

Nunc

originem trahant.

rei

latere

Alexandrini

et

eximiam quandam

sit,

inte-

vindicet.

2.

DE EDITIONIBUS.i
Saeculo quinto deeimo medio, arte typographica

in-

venta, Oriente emoriente, renascente Occidente, facile putares

catholicam

ecclesiam

mox

Novi Testa-

sacras

scripturas

menti lingua originali imprimendas curaturam


videbatur

viris ecelesiae doctis

textui Graeco

praeferendum

Constantinopolim
fere

novam

in

deserentes

Europam

Novum Testamentum
neque

esse,

doctrinam

in gratiam

illie

occidentalem perduxerunt, vacavit


litteras

calami peritissimi codices Graecos

edita sunt Biblia Latine et editio

424;

ed.

A. G. Masch, parsl, cap.

lac. Isaac.

T. Graeci,

Brunsvigae

T. ed. 5,

Brunsvigae

Home's

a.

1844,

Fustium,

1874, p.

2 et 3,

Halae

a.

17 78,

p.

74

240;

1872;

a.

1874, pars 2,

text

Reuss, Bibliotheca

Geschichte der heiligen Schriften

a.

Introduction, ed. 11, Londinii

Account of the printed


Plain introduction to
a.

prima ea

Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek des

JVieuwen Verbonds, Harlemi

N.
N.

sacras

Conferendi sunt Mill, A^ T. Gr. prolegg.; Le Long, Biblio-

theca sacra,
p.

Graecae

linguae

videtur fuisse quae prodiit apud Gutenbergium

189

Latine

doctorum atque divitum exscripserunt.

Primum

At

qui Graeci

iis,

tempus a profanorum scriptorum studio ut


tractarent, etsi hie

fuisse.

a.

p.

126165;

1863, vol.

of the N. T. Londinii

the criticism of the

N.

4, p.

a.

116

Tregelles,

147,

et

1854; Scrivener,

T. ed. 2,

Cantabrigiae

374432.

DE EDITIOXIBUS.

2.

Schofferum

loco

sine

1455, quam secuta


Pfisterum;

cum

apud Fustium

203

anno Moguntiaci anno

et

circiter

Bambergae anno 1460 apud

est editio

anni nota princeps est editio

tj'pis

expressa

Schofferum, Moguntiaci anno 1462; ante

et

aunimi 1500 prodierant paene centum Bibliorum Vulgatae

Latinorum

versionis

editiones.

Videntur etiam Germanica^ Argentorati anno


(aliis

1466

circiter

Moguntiaci anno 1462), Italica^ Venetiis anno 1471, (Psalterium

Hebraice^ in Italia, anno 1477), Hispauica* Valentiae anno 1478,

Lugduni anno

Gallica^

Goudae),

annos 1477

inter

psalmis Delfii

1477,

a.

1478, Hollandica Ceuleniae (non

circiter

1488,^ (Yetus

et

Testamentum'' sine

Pentateuchus Hebraice^ Bononiae

Biblia Hebraica integral Soncini

1488)

a.

jjublici

iuris facta

fragmentum^*^ Mariae et Zachariae cautica, Lcl,46

79,

esse.

primum Novi Testamenti Graece

Nisi fallor, prodiit

68

1482,

a.

55.

sub finem Psalterii Graece apud Alexandrum ex

Candace in Greta, Venetiis anno 1486.

Fragmentum Iol,l

14

typis

cum

Constantini Lascar is erotetnata

interpretatione

Panzer, Ann. typogr. vol.

De

vol.4,

a.

col.

920;

Panzer,

Is.

= hodie

1788, p. 9

12.

no. 27.

xv,

sec.

Parmae

Steinschneider, Cat. libb. Heb. in biblioth. Bodl.,

2861, no. 7925; Brunet, Manuel, ed.

col.

5,

Tresor, vol.5, p. 485*>.

Graesse,

^7171. vol. 3, p. 58, no. 4.

^ J&icZ.vol. 1, p.

558, no. 257.

Le Long, Boek-Zaal der Nederduytsche Bybels, Amst.

1732, p. 400.
"^

I.

W.

au quinzilme
*

et

185260,

a.

p. 70,

3,

a.

Annales Hebraeo-typographici

Kossi,

1795, p. 14 seqq.

Berolini

Latina

Panzer, Annales typograph. vol. 2, p. 114, no. 6, et Annalen

der dlteren deutschen Literatur, Xorimbergae

a.

est ia libro

anno 1495 (Febr. 1494 Mart. 1495

etc, Venetiis

expressum

De

^
^^

Ann.

De

sQcle,

Eossi,

Ann. Heb.,

Monuments typographiques
Hagae Comitum a. 1868, p. 83,

Holtrop,

p.

Rossi,

Le Long,

De

hebr. typogr. or.

Erlangae

22 seqq.; Panzer, Ann. vol.

Ann. Heb.,

p.

54

ss.

ut supra, pars 2

typ. vol. 3, p. 236, no.

Graesse, Tresor, vol.

5,

961

p. 484''.

1,

a.

des

tab. [81]

104*.

17 78, p. 20 seqq.

p. 214, no. 78.

Graesse, Tresor, vol.

vol.2,

Pays-Bos

sect. 1,

p.

Brunet, Manuel, vol.4,

1, p.

383*.

311; Panzer,
col.

929seq.

204

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

qui

Febr. Mart. 1495),

primus vel

primus cum anno

Aldino

alter liber e prelo

fragmentum

laudavit

liber

fragmento boo editio Aldina anni 1518

fragmento

Tischendorfio

Mauutius

Aldus

DifFert

ex

tribus

locis

Iterum

laudatis.

videtur liber prodisse, ut Tubingae

Edidit

Tischendorfius

exiit.^

ex Wetstenio.

aldP^^"'^

vel

et

iterumque

1512.^

a.

(unde

jfragmentum

aldin)

y.aza^dG 6,58 in libro, Oregorii Nazianzeni carmina,

Iol,l
Venetiis

1504.^

a.

His praemissis transeo ad

editiones praeeipuas

Testamenti integri Graeee, inter quas describendas

verba pauca de

libris vel libellis,

curarum eriticarum

haec quasi

sectio

textum praebeat.

in

hibentur partes simplices, prima, inde ab anno

ad annum 1675,

addam

qui melioris notae sunt,

de textu Novi Testamenti Graeee, ut


bistoriam

Novi

Ad-

1514 usque

sive in primis de editionibus Complutensi,

Erasmianis, Stephanieis, Bezae, Elzevirianis, Polyglottorum,

de

sive

Fellii,

carente;

1830, sive

arte

prorsus

critica

inde ab anno 1707 usque ad

altera,

de editionibus

in primis

Scholzii;

Wetstenii, Griesbacbii,
^

infantia,

criticae

rei

annum

Millii, Bentleii, Bengelii,

inde ab anno

iertia,

Confer Wetstenium, N.T.Gr. Amstelaedami

a.

1751, vol.1,

p. 382 mediam; Ludov. Hainium, Jiepertorinmbibliograjjhwton, vol. 2,


parsl (a.l831), p.241, no.9924; A. A. Renouard, Annales de V impr. des

Aides, ed. 2,

a.

1825, vol.

etc, vol. 4, p. 1 1 2", et


^

2,

N.

apiid

3, col.

N.

858 sub voce Lascaris.

Le Long, ut supra, pars

Tregellesius

annum 1514,
2, p.

vol.2, col.

1728

Nazianzenus.

vol. 3,

832

Renouard, ut supra,

vol. 1, p.

sq.; Graesse, Tres. vol. 3, p. 146''

Vide etiam

to

fortasse de-

845.

Est volumen tertium Poetarum Christianorum,

T. Gr. vol. 1, p.

2,

apud Hornium, Introduction

T. ed. 11, vol.4, p. 117, scripsit

ceptus a Marsbio, apud Micbaelis ed. 1802, vol.


'

Tresor des livres rares

ubi iniuria dicitur liber lohannis evangelium

p. 624,

integrum continere.
the

p. Iff.; Graesse,

Brunet, Manuel, vol.

Vide Maschium

cap. 3, sect.

1,

of.

Wetstenium,

108

f.;

Brunet,

sub voce Gregorius

I.

G. C. Adlerum, ,,Das erste gedruckte

Stiick des griechischen N. T.

vom Jabre 1504", apud Eicbbornium,

Repertorium, vol.18,

a.

1786,

p.

150 157.

DE EDITIOXIBUS.

2.

15141675: COMPLUT.

(1.)

1831 usque ad annum 1881,


manni,

de editionibus Lacli-

sive

Tregellesii, Westcottii Hortiique;

annum 1872,

ab anno 1841 usque ad


Tisehendorfii

205

quarta, inde

sive de editionibus

quinta pars exhibebit conlationem textuum

Tischendorfii editionis octavae, Tregellesii, Westcottii Hortii-

que, ex qua conlatione discet lector, quae lectiones viris


novissim\s criticis placeant.

1514

(1.)

1675:

Nouum testamentum

"^

COMPLUT. FELL.
grece

& latine in academia

"^

com-

plutensi nouiter ^ impressum."


Textus Graecus
lelis

et versionis

exhibentur; verba Latina

signata siint;

et

Vulgatae Latinus columnis paral-

Graeca inter

se respondentia litteris

tomo similes plerumque sunt

in hoc

Graecae

litterae

elegantissimae litterarum in codicibus minusculis saeeulorum poste-

riorum;

non inveniuntur

accentiis

nisi

semper ad syllabam

acuti,

accentuatam adscripti, sed carent voces monosyllabae accentu


desunt

spiritus

tomis formae usitatae litterarum Graecarum accentibus

(aliis

usitatis ornantur)

proximis paginis specimen addo.

Insunt

prae-

Dam.

prol (ep. Hier. ad

Eus. ep. ad Carp,

fatiuncula, Gr. et Lat.

Mt Mc Lc

etc.)

lo

cum proU

de peregrinat.

tract,

Pauli

'

tract.

de temporibus praedicationis Pauli

Euthalii

martyrio eiusdem

et

hypotheses Theodoriti
Graeci

Ro

prol

prol

in

Heb

Pauli

et

canon,

Co Gal Eph Phil Col

1 2

proll

ej^p.

Act prol lac

Pe

1 2

3 lo

1 2

Th

et
1 2

alterius

Ti Tit Philem

lud prol Apoc.

docti

Carmina

Jt]ut]toiov zJovxci tov xQTjTog, et loannis Vergare Toletani artium


Magistri. Liber ad lectorem

nouum opus admirantem.

Interpretationes

hebreorum chaldeorum grecorumq; nominum noui testameti.

Intro-

[Lexicon Graeco-Latinum.]

ductio qua breiiissima ad grecas litteras.

Loci paralleli adscribuntur textui Latino. Quinquies invenitur adnotatio

Mt6,13
litterae

Co 13,3

ABC

15,31.51 lIo5,7.

etc partes

Capitum

divisio Latina est et

capitum distinguunt.

Quod primum typis impressum est Novum Testamentum Graece curae ac munificentiae debemus Francisci
Xiraenes de Cisneros cardinalis et archiepiscopi Toletani
(nat.

a.

molitus

1517), qui inde ab anno 1502


editionem Bibliorum polyglottorum Complu-

1437 mort.
est

a.

tensem (Alcala). Tomus quiutus Bibliorum N. T. Gr.

et Lat.

206

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Nov. Test. Complut.

^vnuysre ^xai

'^avtoig.

yei

^mv

TzeXdova, ^xai ^o

ug ^de

^yevo^ivt-jg

^dixmov

^ij

Nunez de Guzman, Demetrio Duca


a prelo die 10

(tomi

exiit

anni 1517

et

ante

Exemplaribus non

De

acriterque

disputatum

(Act 52) diu

est;^

22

die

iulii

mai-tii

distributa

Non
esse.

impressis rara est editio.

summa haec

est,

codicem

a Stunica adbibitum hodie cognitum

autem

codices Vaticanos

fuisse aetatis;

Millius editionem Comj)lutensem

Paul 38 minus
codice

Ew

in

maxime

ApoclO

editionem

addit

10

apjjrobatio.^

annum 1522

Testamenti non adhibitos fere certum

cum

die

latuisse, codices alios hodie prorsus incognitos

esse inferioris

et

anni 1514

ianuarii

N. T. Compl. edendo adhibitis diu

iu

unum Complutensem

Antonio

Cretensi,

tamen primum

nisi sexcentis

codicibus

tov ^afxne

impressi,

papae Leonis

est

exemj^laria

mensis

posthac

sunt),

absoluti

anni 1520 aceepta


videntur

^oxpi

Lopez de Stunica, Ferdinando

continens, editoribus^ lacobo

Nebrissensi,

tov ^a^i-

^X7j\l)Ea&.

^xvQiog

'^Xtyaiio

^eig

^'Vfieig

cum

et

Epp

[adde Apoc30]. V.

similem

esse

perspexit

Ew51

codice

Act

in

lam

esse.

cl.

Novi

Act 32

consentire

Scrivenerus

codicum Act 42

(Paul 48

Apocl3), Act69, Evv234 (Act 57 Paul 72); lectionem


singularem editionis Lcl,64 in codicibus solis Evv 140.251,
Lc2,22 in codice solo E\'a^76 esse. V. cl. Franciscus
Delitzschius

Iniuria,

adseverat

ut

codices

videtur,

etiam

dicitur

Act 63 (Paul 68),

Stunica a Tregellesio

editor

princeps N. T. Complutensis fuisse; cf Franciscum Delitzsch, Studien

zur Entstehungsgeschichte der Polyglottenhihel des Cardinal Ximenes,


Lipsiae
^

a.

1871, p. 28

30.

Approbatio diu non quaesita,

denique motu Leonis ipsius

datur, quod Leo in epistula sua notat; cf C.

Ximenes,

ed. 2,

Tubingae

a.

poly glottis Complutensibus, p. 113


3

Cf Scrivener,

I.

Hefele,

Der Cardinal

1851, p. 133. Fusius tractat Hefelius de

Intr. p.

377

147.
seq.;

Tregelles, Pr. Text, p.

418.

DE EDITIOXIBUS.

2.

(1.)

15141675: ERASM.

207

Matt. cap. 20, vv.7.8

^Ite ^et ''vos

yillis.

Cum

meam. ooo

*^\'iueam

'^in

ocoo oco coo ooco ooco ooco ooo

sero

'"autem "factu

'^esset

Pdominus i^nnee

''dicit

Evv90 (Act47 Paul 14), lEv\2bl


Complutenses praebere.^

uonnullis locis lectiones

Goezius^

N. T.

defendit

recte

Comj^lutense ab accusatione Wetstenii Semlerique textuin

ex

Latina

versione

corruptum vel

falsum

locus

esse;

lIo5,7 tamen ex Vulgata versione Graece versa haustus


sunt etiam lociRol6,5

est; suspect!

2Co5,10 6,15 Gal3,19.^

Accuratius haec ex Scriveneri libro: ex

2777, quibus

locis

N. T. Compl. ab editione Elzeviriana prima diserepat,


pant Graeca

locis

discrepantia

in

849 etiam a

alia lingua

discre-

Latiuis; locis aliis jilerisque

discerni

non

Invenit

potest.

Scrivenerus editionem ita conferens non nisi errores quin-

quaginta t}'pographicos, quod accusationem editionem male

impressam

esse refiitat;'^

rov a^Qccdii

tamen Heb7,3 verba

sv

co

on

y.ui

ex capitulo nono Euthaliano in textu

Tznoerifiij^r^

ex incuria posita sunt. Iterum impressa

est editio Comjilu-

Tubingae anno 1821, Moguntiae annis 1827.1851.

tensis

Codex adhibitus: Act 52.

EDITIOXES ERASMI.

Nowm

in

"^

strumentu omne, diligenter ab Erasmo

&

Roterdamo recognitum
^

Delitzsch, ut supra, p. 34

Ew52, Evv60
^

a.

a.

emendatum,

I.

39; cf etiam

Cf Scrivener,

Intr. p.

379

seq.

in editione prima, Intr. Cantabr.

a.

de

d.

De

codice

Georg. Gottl.

denda

a.

Compl.

lis

N.

2^. T.

Halae

cum N

1:796; in app.

1769.

Scri-

T. Elzevir, anni 1624.

Cod. ms. N. T. Gr. Raviani

p.l73

a.

368, praebuit
.

Raviano ex editione Comi^lutensi

Pappelbaum

Hamburgi

T.

quae editionis propria sunt;

1861, p. 349

venerus conlatiouem editionis Comi^lutensis

Berolini

34 de codd

(ApoclO), Apoc30.

1766; Fortsetzung der ausf. Vertheid.

30

Meleh. Goeze, Vertheidigung der Complutens. Bibel, Hamburgi

17 65; Ausfiihrlickere Vertheidigung des Compl.

p.

exscripto
,

cf

examen,

187, exhibet Pappelbaumius:

Ad-

ad Wetstenii collectionem lectionum varr. editionis Compl."

208

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

n3 solum ad graecam iieritatem ue


codicum, eorumq;

linguje

rumetiam ad miiltorum utriusq;

''"

& emendatorum

iie''"terum simnl

fideni,

postremo ad pro "^ batissimorum autorum citationeni, emendationemJ'

&

interjjretationem

Annotationibus
sit.

ac

''"

''

Quisquis Igitur

deinde iudica.

deris, sed

'''

Basileam.

Avgvsti,

saris

'''ne

arnas ue

''

offendere,

Fro. '"Cvm

alivs

privilegio

(14), pp. 324,679

et

Apud

inclytam

Maximiliani

''

see,

offen'''

Cae-

ditione,

In

fol.

adnotationes uberri-

volumen alterum complent hodie maximi

doctissimae quae

aestimandae sunt.

mutatum

'''

textui Graeco adsociatur

recognita;

facta sive

una cu

cogno

excvsvm importet."

"i"

adnotationibus;

Erasmo

versio Latina ab

mae

cum

ni,

sacra Eoma'''ni imperii

in

intra qvatv'''or annos exevdat, avt alibi


ff.

lege,

''"

sit.

'''

ratione mutatura

si '''quid

mutatum

in melius

lo.

qvis

ram Theolo giam

'''

'''

"'"

statim

num

expende,

Germaniae

lectorem doceant, quid qua

Neq;

'''

Cyrilli, Yiil-

Ambrosij, Hilarij, Avigusti

'''priani,
'^

quia

Chry "^sostomi,

prteciijue, Origenis,

Hieronymi, Cy

garij,

Insunt:

titulus

Frobenii ad lector,

epist.

epist.

Erasmi ad Leonem

methodus Erasmi apologia


Dorothei synopsi

argumentis

Ro

Hebr

est,

lac

Erasmi paraclesis ad lectorem Erasmi


|

vitae qiiattuor evangelistarum Graece ex

Mt Mc Lc

lo

Act

cuiu

ep^j

Co Gal Eph Phil Col


2 Pe 1 2 3 lo lud Apoc.
2

Th

hypothesibus
2

Capitum

et

Ti Tit Philem
divisio

Latina

sine divisionibus minoribus.

Frobenius

typographus

Basileensis

anni 1515 ex Erasmo (nato

die

mensis

17

1467, mort,

a,

1536)

turn in Anglia petiit ut editionem N. T. Gr. faeeret

quam

aprilis

proxime,

nam

Basileam

ivit

voluit editionem

Erasmus

et

a.

Complutensem praevenire.
nou ante diem 11 mensis

etsi

anni imprimi coeptus est liber, e prelo

sejDtembris

illius

exiit die 1

mensis martii anni 1516.

plagularum typographicorum

exstitit

padius Vinimontanus (Lutheranus).

Frobenius

viris

doctis

parum

Castigator in primis

Johannes OecolamNihilominus permisit

temj)oris

in

textum

casti-

gandum et volumen, teste ipso Erasmo, praecipitatum


verius quam editum."
Dedicavit editionem Erasmus
1 mensis februarii anni

1516

Leoni

fuit

die

X papae, adseveravit-

que editionem factam esse non temere neque

levi opera,

sed adhibitis in consilium, compluribus utriusque linguae


codicibus, nee

iis

sane quibuslibet, sed vetustissimis simul

2.

y-

DE EDITIOXIBUS.

(1.)

1514 1675: ROB. STEPH.

213

214

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Theodorus Beza
cuius

(natus

a.

Novi

versio

mortuus

1519,

a.

1605),

iam

Latina

Testamenti

anno 1557 Genevae prodierat/ editionem Novi


Testamenti Graece suam primam Genevae apud Henricum

Steplianum anno 1565 publici

Nouum

D. N.

iuris

Nouum

testamentum sine

Iesv Christi

fecit:

Cuius

foedus.

Graeco textui respondent interpretationes duae: vna, vetus:


noua, Theodori Bezae,

altera,

diligenter

Eivsdem Th. Bezae annotationes

ab eo recognita.

itidem hac seciinda editione recognouit,


locupletauit

MDLXV."

Fol.

ff.

accessione

et

(6),

Bezae ad Elisabetham Britanniae reginam

p.
j

quas

non parua

450,662+.

Dedicatio

Henr. Steph.

carmen

Graeciim ex editione anni 1550 Evv Act Paul (Philem Hebr) Cath
Apoc indices errata. Textus tribus columnis Graeca, Bezae versionem,
Vulgatam exhibet; commentarius una columna sequitur turmam
unamquamque versuum. Loci paralleli ad niarginem adscript! sunt.
|

Textum

Graecum

lectionibus

novis
et

Stephani

haustum

quarta

editione

quinque inter Reussianos mille mutavit Beza

viginti

locis

nunc Erasmicis, nunc

nunc Complutensibus,

substitutis.

Praeterea

sua

versione

in

Latina ut

commentario non raro lectiones Stephani respuit.^

in

Usus

est

conlationibus Henrici

Stephani supra laudatis,^

Anno 1557 Robertus Stephanus Genevae

edidit tribus tomis

Biblia vtriusque Testamenti", in qua editione tomus tertius

(fol.):

Novum Testamentum secundum versionem Vulgatam et


novum Theodori Bezae cum eius adnotationibus (vide supra, p. 169.

continet

Editionis

170).

Graeco - Latinam
senserunt multi
col.

(in

illius

anni

Latinae

1565

memor

insignivit

Beza

secnndam,

editionem

(cf Theologische Literat\t,rzeitung

unde
Lipsiae

editionem
perverse

1879,

a.

474) editionem Barbirianam Basileae (etiam Tiguri) anno 1559

quibusdam

exemplaribus

1560)

datam,

foras

quae

continet

Bezae versionem Latinam

et adnotationes,

Graecam primam

Sed textus Graecus editionis huius

fuisse.

re

vera Bezae editionem


est

Bezano, ut notat Reussius, plane alienus.

pars

'^

Reuss, Bibliotheca N. T. Gr. Brunsvigae

Hug, Mnleitung in

d. Schr. d.

N.

T.

a.

1872, p. 86.

58, ed. 4

(a.

1847),

1, p. 279f.

1.

DE EDITIONIBUS.

Editio Bezae secunda,


prodiit etiam

pauca

ut

sive

215

niimerat tertia,

ipse

Genevae anno 1582.^ Adduntur verba Bezae

lectori"

columnis

15141675: BEZA.

(1.)

In

constat.

nunc

commentarius

dicata;

recensendo

textu

duabus

ex

praeter

inter-

libros

Syram ab Emanuele Tremellio editam et praeter


Act ICo 2 Co ex Arabico sermone a Francisco

lunio

Latine

pretationem

versos,

Graeco -Latinos evangeliorum


hodie

(Steph.

D^'^''^'^*

decim mutati
primae

viginti

quibus

Stephanica hac editione restituta


Codex

insignitos.

illis

notatis,

codices

duos

suos

actuum, epistularum Pauli,

Dp^"'

(?')

addendi sunt

Reussio

Beza

adliibuit

Loci

quin-

quinque editiouis

tamen

uni

lectio

est.

D'^ ^" Dp^^i.

Editio

tertia,

Bezae quarta

Stephaniana Genevae

nominata,

ex

officina

nunc annum 1588, nunc 1589.

fert

Reussio teste locis solum panels ab editione secunda variat.

Quarta vero
thii

editio, editori quinta,

ex officina haeredum Eusta-

Vignonii prodiit Genevae anno 1598, textumque fere

eundem atque

De Bezae
mox dicetur;

quod ad textum receptum


bus eius minoribus

(a.

attinet,

phorum Plautinum,

quae apud Christo-

auspiciis Philippi II,

Ariae Montani

prodierunt,

Tomus

anni

quintus

de editioni-

1565.67.80.90.1604) cf Reussium.

Biblia polyglotta Antverpiensia,

Syriacis

editionibus

editio tertia praebuit.

exhibent bis

1571

nunc Hebraicis

textui

litteris

cura

Benedicti

N. T. Graece.

Syriaco

(bis,

exscripto) eiusque versioni

Latinae atque textui Latino Vulgatae versionis

textum Graecum qui 709


Complutensi et Stephanico

locis
(a.

nunc

adsociat

ex mille Reussianis

1550)

cum

consentit, quadragies

cum Steph,, bis cum


Erasm. facit, semel lectionem novam habet), 249 ies aliis
Tomus sextus (aliis exemreiectis Complutensem sequitur.

bis

Complutensem

deserit

(39ies

plaribus septimus vel octavus), anni 1572, cui inest N. T.


^

Bezae

saepe

falso

attributa

est

editio

Henrici

Stephani

anni 1576, formae minimae, cui edition! versio Bezae Latina inest.

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

216

Graece cum versione Latina

textum Graecum

praebet

Ariae Montani,

interlineari

fere

eundera,

tamen

nonnullis

mutatum 14ies lectionem Complutensem respuentem,


Editiones multae textum Graecum ex
Stephanicam.

locis

ter

polyglottis Plantiniauis hauserunt.

Lucas Brugensis, qui iam auno 1580,


Bibliorum

Latinorum

Lovauensium,

ad

notationes

calcem
in

tota

Biblia ex codicibus Graecis et Latinis ut et ex versione


publici

conlatas

vSyriaca

iuris

fecerat,

edidit

anno 1606

quattuor evangelia ex editione Plantiniana anni 1572 supra

finem

libri addidit

Notas ad varias

novos

codices

evangeli&runi ;

commentario

mutate,

vix

textu

dicta,

addito,

sub

et

lectiones editionis Ch^aecae

non

sed

contulit,

consuluit

versiones et patres.^

Qui textum Novi Testamenti Graece ex coniectura


constituere

in

animo habuerint consulant velim Millium


1301)

paragr.

(proll.

et

descriptionem

eius

notarum

et

lectionum quas Scaligerus edidit in editione, alioqui parvae

1622

quae Londinii apud Billium anno

notae,

prodiit.

DE TEXTU, QUEM DICUNT, RECEPTO.

Nunc ventum
et

est

ad editiones Lugduno-Batavieuses

Amstelaedamenses

septem

Elzevirianas

**^^'^^'

annorum 1624, 1633, 1641, 1656, 1662,


1670, 1678, quibus non adsociandae sunt editiones Whittakeriana anni 1641 aut Curcellaei anni 1658 utraque ab
Elzeviriis typis exscripta.
Cum tamen hae septem editiones inter se non nisi paucissimis locis difFerant, tracta-

bitur accuratius hoc loco editio anni

verba

ilia

editioni

adnotanda sunt,

anni

1633

sola, nisi

quae ominibus

iDraefigebantur

nunc ab omnibus receptum:

1624

in

quo

iufelicissimis

Textum ergo
nihil

quod

babes,

immutatum aut

corruptum damns."
^

Iterum typis expressae sunt Lucae Brugensis lectiones apud

Waltonum, Biblia

polyfflotta, vol. 6, tract. 17, p. 1

13.

DE EDITIONIBUS.

2.

qiioque versandum

EEASMTJS.

209

in rebus sacris,

hac

nee

esse,

per omnia veterum

gentia,

1675:

Et quoniam novimus

et emendatissimis.

religiose

1514

(1.)

contenti

dili-

theologorum scripta circum-

volantes, ex horuni citationibus aut expositionibus subodorati

sumus, quid quisque

quomodo

nescivit,

legisset,

aut mutasset."

tamen aetas

Ilia

ponderandi, quomodo lectiones

codices

critica arte inter se

discernendae essent, et codices Erasmiani

vetustissimi"

emendatissimi"

et

Codicum qui ad manus

fuisse videntur.

neglectus

fere

nobis

est,

pessimos

fuei'unt

optimus

Scrivenero

teste

etsi

inter

huius

lectiones

codicis

(Evvl Actl Paull) inveniuntur Mt 22,28 23,25

27,52

28,3.4.19.20

Mk 7,18.19.26

12,22

10,1

Lcl,16.61 2,43 9,1.15 11,49 Iol,28

15,46

Ad

10,8 13,20.

apocalypsim usus est Erasmus codice mutilo (Apocl), cuius


hiatus supplevit ex versione Latina Vulgata, verba Graece
vertens; praeterea in codice illo difficillime distingui potuit

textum

inter

iam

Haec quae Bengelius

commentarium.

et

fere viderat, luce clarius demonstravit v.

Delitzschius, qui codicem usque


Liber

omnibus

cl.

Franciscus

dum latentem feliciter

detexit.

qui

textum apo-

calypsis quern dicunt reeeptum recte iudicare voluerint;

pauca tamen

Delitzschii

adeiiudus

quam

ex eo^ adscribam, ne severius

est

iustius dicere videar.

Editione

Erasmi prima cum codice conlata, quae sequuntur apparent:

udth^oa ubi xuC ex x

xal

stantis

est,

OL

2,1

iiftoiin]a

littera

falso

prima verbi xeiuiror

1,9

margine

pro iifeoicov quod in codice

est,

quibus verbis Erasmus Viilgatae verba et

x8xy.r]xc(G

2,3

y.(u

non

defecisti" vertit, 2,13 ifxaiG falso pro iv

falso

in

uia codicis, 5,10 ri^ua

pro codicis ccvtovG, 5,14 Cwvti, tiG tovO cddivaG tmv uiwiiov

ab Erasmo ex Vulgata haustum,

9,14

off

f?/ff pro

o l^wj' quod

ivwniov tov -^qovov tov ^eov ex Vulgata, 15,3


quod in codice stat, 17,4 ay.Ui^ttQTr]Toa vox
Erasmiana minime Graeca, 17,8 xccintq 'iOTt falso pro xal TiccoiGTt-

codici inest,

14,5

uyiojv falso

jiro

i&i'coi'

codicis verbis, 19,17 xal

avrdyea&e quod Erasmus ex Vulgata

19,21 tx7ioo(voix'i')j falso pro

Erasmus tiqoo
^

fie,

igei.{f^oiaij,

21,24 (vide ad

loc)

21,9 post

TisCHENDORF, N.

fasc. 1,

T. ed.

8.

p. 17

addidit

nonnulla ex Andreae scholio

Franz Delitzsch, Handschriftliche Funde,

1862; vide in primis

/jA5-f'

vertit,

I.II,

Lipsiae

58.
14C

a.

1861.

210

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.
o

22,11

addita sunt,

QimojaicTio

oi'Tiioy

Six(uw&r]T(j} vertit

Erasmus ex Vulgata, 22,16 21 (versti 20 ex Valla hausto excepto)


male vertit Erasmus ex Vulgata. Multis iu locis per apocalypsim
totam, sexies in unico versu 22,19, articulum ubi artieulum ponere

Sed de his

debebat omisit Erasmus.

satis.

Vituperata est Erasmi versio Latina, textus etiam eius

Graecus multis displicuit praesertim propter llo 5,7 omissum;


reprobaruut hauc

primis

in

Anglicus

qui ex editoribus editionis Complu-

Stuniea

et

Eduardus Lee

omissionem

tensis fuit.

Evvl (Actl Paull), Evv2 (Act 2 Paul

Codices:

Paul

Apocl

7,

Anno 1518 mense


pars

Act4 (Paul 4),

2),

codex Theophylacti commentariorum.

et

februario prodiit Venetiis ut tertia

Bibliorum Graecorum Aldinae, N. T. Gr.

editionis

ex editione Erasmi prima anni 1516 haustum, nonnullis

Eodem anno, die 10 mensis septenibris


papa Romanus Leo X litteris ad

erroribus correctis.

Erasmi

eum

editionem

1519

secxmda anni

editione

quae typis exscriptae sunt in Erasmi

datis probavit,

februarii

1519;

a.

[567]:

p.

altera,

multis

correcta, impressa est

Erasmo

haec

Editio

565:

(p.

1519 mense

a.

(Millio

locis

morbo

et

1518;

a.

566:

p.

martio).

400)

teste

affeeto et

ex urbe

absente,
Tituli
p. 3

verso

fol.

Erasmi

paraclesis, p. 6

Erasmi apologia,
(ad

summam

quosdam
p.

83

85

p. 62

68

paginam:

atqiie

Leonis

stat

12

quae

93

p.

69

per iuterpretem admissi

89

loca

depravata, p. 90

eos, qui putant in sacris libris nihil


p.

62
82
|

[sic]

[111] argumentorum contra morosos

loca obscura ... p. 86

neque deesse ...

ad Leonem,

verae theol. p. 13

soloecismi

ad placandos

ratio

dedicatio

de hac posteriori aedit.

cai^ita

indoctos)

epistula

neque

92

sui^eresse,

addita in nostris exemjjlaribus,

sint

p. 94

96

ausus

sit

quae per interpretem commissa,

p.

96.97

aliquid

immutare

p.

quid

97

fidei sit

credo

ubi interpres

Carp,

Hieronymo

Eus. tab.

vitae.

capp. tab.

ordo librorum
|

evangelistarum ab

Evangelio unicuique praefiguntur vita evan-

gelistae a Sophronio et Theophylacti prologus.

Ammonii quas dicunt


Codex: Evv3 (Act 3 Paul 3).

vangeliis tituli et

de trinitate

JNotantur etiam in

sectiones et Eusebii canones.

DE EDITIONIBUS.

2.

Exemplariuni tribus milibus


et

alteriiis

venum

quae prima

datis,

15141675: COLIXAEUS.

(1.)

editionum primae

et treceutis

anno 1522

prodiit

editio teHia,

Erasmo

locum lIo5,7 exhibuit,

ilium

211

re-

pugnante/ ex codice Montfortiano nunc Dublinensi (EvvGl

Act 34 Paul 40 Apoc92)


editore Aldino

ab

Denique

vidit

factae

teste

minime bono.

adhibitae sunt

Correctiones

hac editione.

in

Erasmus praecursorem ilium

suae diu occultum N. T, Complutense,

editionis

adhibuitque prae-

sertim ad ajiocalypsim in editionem qiuirtam praeparandam

quae anno 1527

prodiit, in

Latina versioni Erasmianae


Editio quinta anni

qua praeterea Vulgata versio


et textui

Graeco adsociata

1535 tantum non

est.

ab editione

differt

quarta (omisso Vulgatae textu).

Anno 1534

Parisiis edidit

Simon Colinaeus (deColines),

xawtj

tayp TruQtjaian', Tiaga ^lucovi tq)

KoXi-

Roberti Stephani vitricus, N. T. cui titulus


dia{^r/Xtj

Ev XsvxEzia

vaic^, dsxsfi^Qi'ov fitjvba

a.

(f).

X. d.

devrsQa rp&ivovtoa,

Le Longius

fuit:

ano rtja d-eoyoviaa

i'tsi

quam 750

testatur^ locos plus

esse,

in quibus editio haec ab editionibus praecedentibus differt,


et V. cl. Reussius, inter locos eius

1000 normales,

quibus ab editione Erasmi tertia

113

in

teste

Reussio haec Erasmi editio Colinaei

tum

fuit.

Saepe

Quinquaginta

et

cum

duobus

editione
locis

discrepat,
libri

etsi

fundamen-

Complutensi

tamen, ex

invenit

conseutit.

a Reussio ex-

iis

ploratis, praebet j^rimus Colinaeus lectiones plerasque hodie

multis viris iisque


adhibuerit,

non

doctis

liquet.

Quos

probatas.

codices

editor

atque

prae-

Opus praeclarum

maturum vituperatum est a Beza ut ex coniecturis emendatum sed saecula duo quae secuta sunt editionem critica
arte parem et eadem in laude ponendam \'ix praebuerunt.
^

Vide apparatum ad locum

cf librum Guilelmi

Orme, Jlemoir

et

addenda

et

emend, ad

three heavenly witnesses etc, hy Criticus.

netv edition with notes

and an appendix by Ezra Abbot, Bostoniae 1866.


^

Le Long,

ut supra, pars

1,

loe. et

of the controversy respecting the

cap. 2, sect.

1,

p.

206.

U*

212

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Re

vera factae sunt editiones Complutensis et Eras-

mianae fontes priucipes editionum

fere

omnium usque ad

Millii et Bengelii tempus.

Typographus

celeberrimus

ille

^^phanus (Estienne

Rohertiis

^^^^'^^^

Stenliaiiiis

Parisiensis

Robertus

1503 mort.

nat. a.

a.

1559),

Colinaei exempli aemulus, adiuvante

Henrico (nato

1528 mort.

a.

filio

1598), com-

a.

formae minimae:

paravit N. T. Gr. duobus voluminibus

Nouum Testamentum. Ex
bibliotbeca regia.
Lvtetise.
Ex officina Roberti Stephani typographi Regij, Typis regijs. M. D. XLVI." Ex
initio
praefationis
ad modum bullarum pontificalium,
Ttj(y

anavxa.

8iad-t]xria

y.aivtjG

appellatur editio haee:

Stephanus non

hibuerit,

Erasmi

Ex

Erasm.

codices ad-

dicit.

Fundamentum

textus facit

interdum tamen N. T. Complutense

editio quinta,

adhibetur.

Quos

mirificam."

1000, sunt 656 quibus Compl.

Reussii locis

Steph. I inter se consentiunt

consentit Stephanus

ex 344 reliquis

233 ies cum Erasmo, 96ies cum Com-

plutensi; locis sex miscet Stephanus lectiones utriusque et

novem

lectionem

locis

propriam exhibet.

sibi

Editio

anni 1549, etiam formae minimae, paucis mutatis,

altera

ex editione prima repetita


lectiones

67 quibus ab hac

non notavit

Millius

est:

abscessit.

Praeclarissima editio Stephaniana

anno 1550 formae maximae, regia

tertia pi'odiit

^vi]fXK

TOL

svayyikiov

Carp.

locorum V. T. in Novo laudatorum

cum

Sophronii

Matthaei

vita

Lutetiae

dicta,

Insunt: praef. Graeco - Latina Eoberti Stephani


jihQl

nisi

Chrysostomi imo-

Eus. tab.

duplex

niva'i

Heurici Stephani carmen Grae-

Theophylacti prooemium in

Mt
|

ca^jp.

Mt.

tab.

Sophrou. et Dorothei vitae Marci

Theoi^h. vnoS-.

in

Mc.

capp.

tab.

Mc

Sophr. Dor. Theoph. capp.

Sophr. Dor. Theoph.

epp.

Paiili

1.2 Ti Tit

Heb

prologum

et capp. tab.,

carent)
|

Theod.

Lc
|

tab.

lo

de temporibus praedicationis Pauli


sostomi prol. in

capp. tab.

Ro

ci7ioS)]fAia

capp. tab.

1.2

Ilavkov

Act

'|

Euthalii

vol. 2.

Co Gal Eph Phil Col

Chry1.2

Th

(habet epistula unaquaeque Pauli vn. et Theodoriti

prol.

in

nisi

quod Ro

epp. cath.

Co

Th

Theodoriti prologo

lac 1.2Pe 1.2.3 lo lud (habet

DE

2.

EDITIOISTTBUS.

(1.)

15141675: POLYGLOTTA.

Alexandrini ab Alexandro Huishio conlectae;


huius

in

codicis

hoc tomo signura, initium

codicum uiicialium Graecorum N. T.

litteris

221

A,

littera

et origo

ftiit

capitalibus sig-

Operam tamen maximam navaverunt TValtonus

naudorum.

sociique eius iu primis lacobus Usserius, Midensis episcopus

posthac archiepiscopus Armachanus, lectiouibus variis con-

Polyglottorum volumen

ligendis.

continet praeter varia ad Vetus

Testameutum

spectantia:

47 56.

p.

xri.

tract,

appendix

sive

Variantes lectiones ex annotatis Hugonis Grotii ad N. T.

XV.

tract.

sextum

Variae lectiones Graecae N. T.tam quas coUegerat Robertus

Stephanus ex xvi exemplaribus quam ex plurimis


exemplaribus collectae

stissimis

aliis

vetu-

iinum corpus digestae;

136.

p.

xvii.

tract,

in

et

Lucae Brugensis

Francisci

libelli

duo de Graecis

et

Latinis varietatibus evangeliorum et Lovan. theolog. coUationes

Vulg. Lat. Nov. Test,


ribus; p. 1
tract,

textu Graec. Syr. et Latinis scrip to-

36.

In Syriacam versionem N. Test, notae Mart. Trostii;

xviii.

ex

cum

codicibus

variis

(Adiunctus

collectae.

est

tractatui

iii.

5156.)

pp.

Tractatus xvi exhibet lectiones varias non solum Steph. ex Stephani

1550, March.

anni

editione

capiit VIII,

1,

Evv

aestimandas (vide infra,

nihili

Veles.

111), Bibl.

Week, etiam nihili aestimandas ut

quae vel ex Stephani margine vel ex editionibus prioribus haustae


sint

sed etiam has


Caiit
D^"" "

=
Clar = DP=""
Gon = Evv 59
Em = Evv 64

Lin -= Evv 56

Act 33 Paul 39

Magd
Magd
Nov

et

Act 53 Paul 30

Evv

61
Trit al

Vix

mLrari

debemus

Bodl

2
1

Nov

Bodl

Goog -= Evv 62

Mont

et

= Evv 57
= Paul 42
= Ew 58
= Act 37
= Ew 47

Evv 96

quod "Waltonus^

plene atque exacte typis dedit;

conlationes

nondum euim

non

satis severa

postulabatur in his rebus diligentia.


^

a.

Cf

Scrivener,

1874, p. 393.

plain

introduction,

ed.

2,

Cantabr.

222

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

Stephanus Curcellaeus (de Courcelles, natus Genevae


a.

1586, mortuus Amstelaedami

a.

1659)

Novum

edidit^

Testamentum Graece anno 1658 apud Elzevirios Amstelaedami, insigne opus propter doctam praefationem, locos
apte

parallelos

ex

varias

et

libris

abunde margin! adscriptos,

lectiones

manuscriptis atque impressis partim sub

textu partim, quod sero acceptae sunt, sub finem actuum


et

apocalypsis

conlectas

opus Waltoni

Textum Elzevirianum anni 1633


solis

mutatis,

loco

viderat.

repetit Curcellaeus paucis

lIo5,7 imcis

quod de codicibus tacetur unde

nondum

Dolendum

incluso.

uuaquaeque

lectio

est

fluxerit.

Vituperatus est editor ut qui Arianismo favere voluerit.


Sibi proponebat Curcellaeus editionem formae maioris instaurare,

textum Graecum

lectionibus variantibus,

et

Latinum exhibentem cum

mors tamen eum praeripuit: neque

mutatae sunt editiones annorum 1675


lectiones antea

et

Curcellaeus

ex

editione

N.

T.

Francofurti anno 1597 publici iuris

Lectiones varias

Wecheliana

Gr.

facta,

editione," e quattuor libris manuscriptis,

ex Stephani

sc.

Thuani bibliothecae N. T. totum Matthaeo


codice

dP'*'^^

excepto

alio

denique

Mazariniano (Evv. 103),

libri addidit editor lectiones

ei

et

ex D^^^

^^^

serius

ex editionibus

accepit

quae nunquam absoluta

codice

solo

Ad

Vigneriano (Evv. 104); haec in margins sunt.

quod

inPauli epistulas additur,

anno 1685 textus binas columnas habet.

continente,

nisi

ad calcem subiunctae nunc margini apponun-

tur, sub libri finem prologusGraecus

petiit

1685,

calcem

Quas ex

aliis.

lectiones reservavit editioni

est.

lohannes Fellius (*1625, tl686), posthac episcopus


Oxoniensis,
acriter

iV.

T.

ut facilius

monstraret,

impuguatas re vera neque

De

Curcellaei

Gr. vol.1,

lectiones

veritati

editionibus videndus

proll. 1,

ed. Masch, vol. 1, p. 229 sq.

p.

171

173,

et

in

varias

neque

tam

integritati

primis Wetstenius,

Le Long, Bibl. sacra

DE EDITIONIBUS.

2.

Testamenti nocere/ librum edidit:

!N^ovi

Novi Testamenti

aTzavta.

^fj-Atja

parallela

plus

15141675: FELL.

(1.)

scripturae

100 MSS.

omnes.

Accesserunt

codicibus, et antiquis versionibus collectae.

libro

praebet textum

non

Anno Dom. M.DC.LXXV."


Liber formae

addidit.

Graecum

ad margines exteriores
textu

T7ig naivtja diu-

nee non variantes leetiones ex

loca,

Oxonii, e theatro Sheldoniano.

Nomen suum

libri

223

eolumnis,

binis

adscriptis,

parallelis

locis

lectionibus

variis

Textus ut apud Curcellaeum

stantibus.

\Trianus secundus

sub
Elze-

est

auni 1633, qui tribus so lis

mille Reussianos deseritur,

minoris

locis inter

non Stephanicus ut docet

Scri-

venerus. Hausit Fellius leetiones ex editione Curcellaei (id


est Stephanicas,

Wechelianas)

turn ipse contulit codices

plerosque usque

dum

et

ex polyglottis Anglicanis

duodecim Oxonienses Bodleianos,

intactos, et conlationes accepit codicuni

duorum Usserio-Dublinensium ab H. Dodwello, quattuor


Gallicorum (trium ex bibliotlieca senatoris Petavii, unius

Sangermanensis) ab lohanne Gachonio, version um Gothicae


et Copticae

praeterea

[Mempbiticae] a

leetiones

Thoma

Caryophilanas

Mareschallo; addidit
(vide

supra

p.

219).

Praefatio optima est sed brevissima.


Codices

M = Evv 57
m = Evv 61
N = Evv 58

= cod. Alex.
= codices 12 Bodleiani
Ca = D"'**'
CI = DPi
Co = versio Coptica
Cu = leetiones Curcellaei
E = Act 53 Paul 30
G = Ew 59
A
B

lam

ante

leetiones

45 Apocll

[Act 40 Paul 46

=
S =
Tr =
V =
R

lectt.

Caryoph.

lectt.

Stephani

Evv 96
lectt.

Velesii

Paul 39

Wechel

Evv 63.64

(vide p. 222)

triennium ediderat Johannes Saubertus


textus

Apocl2

(ut supra, p. 221)

lectt.

Act 37

P =<Act39 Paul

Ge
Go

Variae

et

Paul 42

[Act 38 Paul 44

g ^= evv domini Goodii

= EP*"'
= versio Gothica
L = Evv 56 et Act 33
"W =

et

Graeei evangelii

s.

Matthaei,

librum:

ex plurirnis

224

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Fellius

librum

(cuius

lohannes Gregorius

scripsit

anno 1703)

ad litteram iterum ex-

fere

additis

parvi

scholiis

pretii

aetatem Novi Testamenti edendi primam

et ipse

clausit et fautor eius fuit qui aetatem alteram incepturus

erat
dico,

Antequam tamen de aetate altera


commemorandus est Ricardus Simon pater ille historiae
lohannis

Millii.

criticae Veteris et

Novi Testamenti, qui^ primus prolixius

de arte critica disseruit.

Annis 1514

1703

eundem eumque ex
repperimus;

textum plerumque

perlustratis

codicibus aetate inferioribus liaustum

tamen varias conlegerunt

leetiones

viri

docti

inceperuntque nounulli de arte critica scribere.^


1707

(2.)

Johannes Millius

anno

iam

(natus

1677,

circiter

Bernardo, initium

MILLIUS SCHOLZ.

1830:

fecit

1645, mortuus

a.

eius

1707)
Eduardo

editionis

parandae

amico

auctore

Novi Testamenti

annum 1686, quo anno mortuus

et ante

a.

est fautor

Maece-

nasque eius Fellius episcopus, typis librum descripsit usque

ad Matthaei caput 24.

anno denique 1704 canonicus Cantuariensis factus

opus,

mandatum de

recepit reginae

canda", et anno
in

Per viginti annos elaboravit editor

1707 vix

caelum revocatus

libro publici iuris facto e terra

est.

manuscriptis codicibus collectae;

ac

impressis

editione quantocyus publi-

et

cum

versionibus

partim antiquissimis , partim praestantissimis nee non patrum


,

ecclesiae

epicrisi

Graecorum Latinormnque commentariis


de origine,

auctoritate

et

Simon, Histoire critique du

Eoterodami

du N.

T.

a.
.

Bundes,

Cf

lo.

a.

1672.

du Nouveau Testament,

texte

1689, et Histoire critique des principaux commentateurs


.

avec une

actes manuscrits,
^

praemissa

usu variarum Novi Testamenti

lectionum Graecaruin in genere, Helmestadii


^

collatae:

veteris

dissertation

Eoterodami

a.

critique

sur

les

principaux

1693.

D. Michaelem, Einl. in die

ed. 3, Gottiugae a. 1777, vol.1,

gottl.

j).

693:

Schriften des neuen

Und

hier,

glaube

ich, hort gleichsam die Kindheit der Critik, in Absicht auf das N. T.

und mit Millii Nenem Testament, sonderlich wenn man Richard


Simons Werke dazu nimmt, iiiugt sich ihr erwachsenes Alter an."
auf:

DE EDITIONIBUS.

2.

I(

15141675: ELZE^^:E.

(1.)

KAINH AIAOHKH. Novum

[sic]

Testamentvm. Ex Eegijs

que optimis editionibus cum cura expressum.


ex officina Elzeviriana",
titulum

laudatorum; versus non


praebet

praefationem

libros,

Editio anni 1633

locorum,

T.
et

sub

finem invenluntur

libri

novam lineam

epistularum; versus etiam unusquisque

Decent fata horum librorum, quid vestimenta


corpus habile, quid audacia efficere possint.

lorum omnibus placuit, verba bibliopolarum

omnes

et oraculi loco

tum etiam

Heinsii

Danielis

atque (xO^faia capitum actuum et

evangeliorum

capitum

ex Vetera Testamento

margine notantur.

nisi in

carmen in Novi Foederis


talnilae

locorum

{nira'^)

tabulam V.

alijs-

Lugduni Batavorum,

1624, formae minimae; sine praefatione;

a.

tabula

sequitur

217

incipit.

nitida, quid

Forma
ilia

libel-

deceperunt

stabant qui posthac noluerunt tex-

iis

Diu arbitrabantur

in melius mutare,

viri docti

textumElzevirianum ex editione Stephaniana regia anni 1550

haustum

esse, verbis in

optimis editionibus

cum

ad illam Stephani

et

dorfius

1624 ab

autem

ad editionem Plantinianam
locos

150

spectat.

duodecim quibus

Stephaniana

ilia

locos fere

aliisque

regiis

cura expressum," ubi vox regiis"

Millius^ non invenit nisi


riana anni

Ex

titulo fulti:

Tischen-

discesserit;

repperit, v.

cl.

Elze\'i-

Scrivenerusque

locos 287.
libro,

T. Cantabrigiae

a.

Scrivenerus,
the

N.

editionuni

in

harum

plain introduction

1861,

p.

304

311,

Abbotus

et

addidique

excerpsi,

mecum communicavit.

conlationi

the

criticism

conlationem

of

edidit

(Steph. 1550, Elz. 1624), ratione habita editionum

Complutensis, Bezae anni 1565, Elzeviriorum

tionem consului

to

a.

Hanc

1633.

nonnulla quae

v.

conla-

cl.

Ezra

cavendum est ne Scriveneri


ubique fidem habeat, praesertim quod ad Bezae editionem

Mill,

N.

Lectori

T. Gr. ed. Kuster,

Amst.

Textus ipse, quicquid ferant Curatores

a.

1710, proll. paragr. 1307

isti,

ad

unum Stephanicum

tertium totus compositus videtur, praeterquam duodecim in locis, in

quibus

solis,

quantum video,

haec Millii verba eodem loco:


a.

a Steplianico recessere."

in

editione

Quid

biennio post

velint

[i. e.

post

1624] ad huius amussim adornata, Beza notat editioni Elzevirianae

baud paucos eruditione et pietate praestantes", Beza


enim iam anno 1605 mortuus est. Fortasse editione Amstelodamensi
praefuisse viros

a.

1626 utebatur, cui addita

est versio

Bezae Latina.

218

anni

1565

exempli

attinet;

,,Bezae

editionis

locos

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Introd. ed. 2, Cantabr.

Bezae 1565"

Ex

1874, p. 390, adn.

a.

Londinii

editio

esse

paene recte (Apoc 22,20

secund.), 37 falso.

JVccl

videtur editio eius

1,

nescio, nisi fortasse

ex editione anni 1559 exscripta

Graecus non Bezae

fuit; of

supra, p. 214 adn.

N. T. Gr. in Anglia primum


tiones maiores inter Steph.

mentario

1550

notatae

Tischendorfii

Quae haec

1624

et Elz.

sunt ubi

omnes
Varia-

esse decent.

semper in com-

fere

ut eos,

sit

qua textus

in

sit,

Bibliographi

1.

editum

1587

a.

Scriveneri verbis

1565 edita.

a.

Apocalypsis

enumerat Scrivenerus

Elz."

et

ex his 4 recte notati sunt,

42;

pro iV( legendum est

conlatione

in

gratia,

1565 cum Steph.

eonferas

quaeso.

Quae mendis typographicis attribuendae sunt uncis quadratis


],
quae leviores sunt uncis curvis ( ) inclusi. Ubi dantur variationes,
[

quae

primae

Stephani

stant

Mt\,l (<^o(U(uK^o.

5,22

quae

e!}C}~)

sequuntur

xij

g habet

(cIit.

6,9.29

(2,7)

38.40.[45] 10,25

((VT.

10,4 [12,18]

[9,8]

21,7 23,13.14 24,9.15

g"]

25,2

[34.40]

i/c 1,21.27

8,4

[6,34]

18,30 19,1 20,15. [22 errat z non

Elzeviriorum sunt.

8,3. [27

ccvrova

16

9,1.]

11,14 12,20 13,9.14.28 14,54 [15,32]

16,20

Zc 2,22 3,23 rjkl^n 33


33 bis
47
/o 1,28

12,18

22,45

10,6.13.19.22

8,29

ia{f^iJT(cia9:

11,12.

Qcl

2,1.11

24,4 ia}iafOtvio&. 24,27

yavct xarcc

avTov

3,6 bis 4,5.23

6,28 7,27.(38) 8,25.(59) 9,10 12,17.32

i'r, [51] 5,7

iX.

7,12 bis

13,8.19 15,26 17,1.[26.]35.36 18,3 19,4 20,31.

23,11

^r]d-((^((Qic

6,9

kXxvOw

13,30.31 14,11 [16,33] (18,1.)20.24 Scrivenerus bis errore

-Xav 19,7.31 [21,2]

Act2,3G 4,32 5,12 6,3


Oc(fioQC(xt]v

16

7, 26. [44]

QCixrii'

8,19 [9,3.24.]35 14,8 15,32 [16,4.]11

16,17 17,25 19,27.33 21,3.8 [23,3.15.]

24,13.14.18.19 26,8.20 (27,13) [28,13]

2,17 [3,2] [6,10] [7,2.]6 8,11.21 [9,19] [10,6] 11,2 tjlicc-rjL

i?o 1,27

22 [31.]33 (S(0 12,5.11 [13,5] [15,23] 16,5.20


i Co 1,29

(3,15) 5,7.11

12,23

13,2.3

f Co 3,3

[4,4]

6,14 [7,4.]5.29 bis et [semel] [9,1.27] 11,22


[14,15.](27)

5,4.[19]

6,15

15,2

(txi]

xtj

15,31

[16,10]

7,12.16 [8,8.]20 aJ^o'r/jrt kJ^).

11,1.10 13,4

Gal 3,8

4,17

5,2

2,13.

15

3,2.11

STi

Heb\,\2

Msf(ff Eph

nvTMKv. iTA
1,5 4,13 et []

niSnaiL

1,3

[2,15.17]
2'it

Phil 1,23

[4,25]

4,2 Col 1,2

lTil,i 2,13 6va(ia


Phileml

2,7. [10]

4,15 7,1 8,9 9,2.12 10,2.10 [12,9.]22.23

Jao4,13.15 5,12 lFel,3 2,21 [3,11.] 21 4,8.13 ^Pel,l.[7. 18] 2,12.18 3,7

i/ol,4 2,29 [4,14] [5,14];gJo3.5 Slol Iud9 iniTtfxtjaai

rjaail9.2i

DE EDITIONTBUS.

2.

Apoc

2,5.14

[1,20]

11,1.2

15141675: ELZE^aR.

(1.)

4,3.10- 5,11

3,1.[12]12

7,3.7.10.(17)

219

8,5.11

14,8.18 16,14 18,16 19,1.4.6.14 20,4 bis [13]

13,3.5

21,16.20 fV((Toah'V. 22,8

Reussio,

Teste

descriptus

textus

est

anni

hie

1624 ex

Bezae editione prima formae minoris anni 1565, a qua


variat inter locos mille Reussii locis
igitur textus

non

Ducit

nisi octo.

Elze^drianus originem hoc modo:

Erasm. IV

MSS.

Compl.

Steph.111

Steph.IV
Beza

Elzevir.

annum 1624 et
factas, nullo modo

etiam post

multae,

Etsi editiones

ante Griesbachii editiones publici iuris

ab editione" Elzeviriorum pendent, ^ tamen voluerunt

Novi Testamenti
esse

re vera

et

viri

textum eundem ubique receptum

studiosi

plerumque adhibitae sunt editiones duae

Stephaniana anni 1550 et Elzeviriana anni 1624; Elzeviriana

usi

Waltono

sunt viri

et Millio

Quamquam
orbem adhibitus
diligentia

magna

continentales,

Stephaniana

exscripta i^ngli.

textus fere idem ita per totum terrarum


est,

in

tamen conlectae sunt

usum

lectiones variae

studiosorum. lohannes Matthaeus

Caryophilus, Cres (episcopus? anno


circiter

et

1635 mortuus), anno

1625, editionem N. T. Gr. praepara turns

fecit

omnium librorum Novi Testaeditionem Antverpiensem regiam cum xxii

Collationes Graeci contextus

menti iuxta
codicibus
quis

[10 evangeliorum

MS."

(unde barb)
^

actuum,

apoc]

anti-

Schedas Caryophili in bibliotheca Barberina

Romae

receptas postquam anno

Cf Eeuss, Bibliotheca

etc.

p. 108.

1642 Isaacus

220

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Vossius viderat edidit anno 1673 Petrus Possinus.^ Schedas

quam

ipsas conlationis,

Latinam

Vulgatam

sionem

suspicabatur Wetsteuius

suffulciendam

Bircliius in bibliotheea ilia (Barb.

codicibus

his

sex

ver-

fictam

esse,

invenit.

127.129.141.144

suppeditavit bibliotheea Vaticana;

nondum cognitum

209)

in

xxii

Caryopbilo

unde habuerit

caeteros

est.

Biblia polyglotta Parisiensia, opus formae giganteae,

praebent volumine quinto, partibus duabus, No\nim Testa-

mentum

(cum versione Latina), Arab ice (cum

S}Tiace-

duo

vers. Lat.), Graece, Latine (versionis Vulgatae); folia

sine

numeris exhibent chartas geographicas


chronologicas

nonnullas

prima anno 1630,

t}^is

anno 1633,

altera

Textus haustus est ex

Vitray.

pieusibus,^

habetque non

est,

tomi

pars

apud Antonium

bibliis

polyglottis Antver-

nisi novies,

inter locos Reussii

quinque ex

mille, lectiones alienas,


tinianis,

expressa

et adnotationes

editionibus Plan-

aliis

duas ex Complutensi, duas novas.

Deinde secuta

sunt, inter polyglotta facile prima, biblia

polyglotta Londinensia auspiciis Briani Waltoni (nat.

a.

1600,

1661), posthac episcopi Cestriensis, anno 1657

mort.

a.

edita,

quorum volumen quintum N.

Aeth.-Lat. Arab.-Lat. (Pers.-Lat. in

T. continet Syr.-Lat,

Evv) Graece cum

ver-

sione Latina interlineari Montaui, Latine Vulgatae versionis.

Textus Graecus ex Stephani editione anni 1550 haustus

neque

nisi

tribus locis inter mille Reussianos substitutae

sunt lectiones alienae eaeque Complutenses

sunt

canonum

alia;

in
^

p.

est,

tabulae,

margine

Possiniis,

et

positae

textui adsociatae

capitum tabulae nounuUaque


sunt

lectiones

Catena Gr.patr. in evang.

sec.

variae

codicis

Marc. Romae

a.

1673,

460528.
^

Epistulae

Pe

2.3 lo

Apoc ex

editione Lud. de

sunt

his

in

Dieu (1627) primum

polyglottis.

ed. 11, Londinii, vol.4

Cf supra,

(a.

p. 215.

lud ex editione Pocockii

Cf Tregellesium
1863), p. 729.

(1630)

et

in N. T, Syr. editae

Hoi-ne's

Introduction,

DE

2.

,,N.

T.

EDITIONIBUS.

Graecum, cum lectionibus variantibus MSS. exemplass. patrum et scriptorum ecclesiasticorum

....

Praemittitiir

dis.sertatio

constitutione agitur:

tempora deducitur
1707.

fol.

ProU.

historia
.

Textum exhibet
tricies

libris

N. T.

canonis

et

textus N. Foederis ad nostra usque

Oxonii

Studio et labore loannis Millii."

Carp.

qua de

in

s.

Eus. tab. prol. capp. tab.

Act Paul (Philem Heb) Cath Apoc

Am.

Eus.

Evv

appendix.

1550 sed

Millius Stephanicum anni

semel ab eo discedit. ^ Apparatus criticus locupletatus

non solum ex Waltoui

est

225

versionum, editionum,

riiim,

a.

17071830: MILL.

(2.)

polyglottis et ex Fellii editione

sed etiara ex codicibus omnibus quos Millius adire potuit;

Scrivenerus tamen monet, Milliumvix tam accurate contulisse

quam

codices

transpositis,

ex

hodie postulatur, et plerumque siluisse de verbis

de artieulo Graeco addito vel omisso, de erroribus

bfioiotslsvTcp et

ex itacismo

et

quam

praesertim Vulgatae et Italae,


dedit; sed

non

ex calami lapsu. Versionibus


dicunt,

operam multam

quod ad orientales attinet versiones, linguae Syriacae

satis peritus fuit, et

plus

quam aequura

fuit translationis

versionum aliarum Latinae fiduciam habuit. Patres

et scrip-

tores ecclesiasticos diligenteradhibuit laudavitqueinapparatu.

Opus tamen pretium maximum habet propter prolegomena


doctrinae plena in tres partes divisa Prima agit de libris
:

singulis

textus

N. Foederis,

ipsius

sacri

Secimda

canonis constitutione.

et

qualemcumque complectitur.

historian!

Tertia nostra huius editionis N. T. consilium, quidve in ea


praestiterim, fusius exjDonit."
in

apparatu

rum

Millii

vehementissime

excitaturus.

p.

ut saepe

Daniel Whit bins ^ impugnavit opus


aequalibus plausum, posteris risum

Anno 1710

recensuit iterumque edidit Millii

Novum Testamentum Ludolphus


*

indicium de vera multorum loco-

critico, Millii

lectione declaratur.

In his prolegomenis

Kusterus^, addens prae-

Locos 30 enumerat Scrivener, Intr. ed. 2, Cantabr.

399, adn., et his addendus est


"^

Whitby, Examen variantium lectionum, Londinii

Kusterus

(* a.

1670, f

a.

T. ed.

8.

1874,

a.

1710.

171G), Guestfaliensis, antea Canta-

brigiae fuerat, ubi Bentleio adiutore

TiscHENDOEF, N.

a.

locus Apoc 2,5 ex Reussio.

Suidam

ediderat.
15

226

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

fatioaem brevem sed optimam, lohaunis Clerici epistulam

de Millii editione, lectiones codicum duodecim novorum

vem

Parisiensium conlationes accepit ex Abbate de Louvois,

Bibliothecae Regiae praefecto;


Ldps.

(iio-

conlatus

praeterea quas

est

sero

unum

(gP^"^) ipse contulit;

a Boernero, Seidel.

a Westermauno)

acceptas Millius in appendicem con-

diderat lectiones Kusterus in locis iustis ponendas curavit

sed neglegentius multis praeterea lectionibus apposuit noti-

tiam locorum in prolegomenis ubi fusius de


Millius.

Tarn aegre tamen ferebat aetas

Testamenti
et

criticas ut repetitis titulis et

ilia

quorum

dare.

Addo duce

curas

Novi

fuerit

tabulam

librum

codicum

lectiones Millius et Kusterus exhibent; Kusteriaui

uncis inclusi sunt.


Alex:

Scrivenero

tractavit

Lipsiae anno 1723

Amstelodami anno 1746 iterum necesse

venum

iis

Laud

2.

DE EDITIONIBUS.

E<='

(2.)

1707

1830:

TOINARD.

227

228

VI.

ac Latinam veterem

codices

cum

haec
a

DE TEXTUS HISTOEIA.

illis"

quando

versionem:

scilicet

Lectiones Vaticanas acceperat

convenerit.

Carolo Catone de Court.

Gavisus

Toinardus, cum,

est

cum versione
eum hand infre-

duce Stephano textum ex codicum illorum

Vulgata consensu castigans, deprehendit


respondere

quenter

lectionibus

variis

Non praetereundum

editione

in

Toinardum eodem

est,

Fellii.

loco, p. vii^,

consulto nonnullis locis a distinctione versuura Stephaniana

haec

Editio

discedere.

geliorum quae

insignis

Bezam

post

versione Latina fulta

re vera

Latinae auctoritatem tribuerit,

partim

codicibus

et

quae tantam Vulgatae

prima

sit,

prima evan-

ut

est

sola

inde ab

fallor

nisi

Erasmiana usque ad Scholziana quae criticum Catholicum

Haec

auctorem habuerit.

ex Reussio, ex cuius mille

accuratius de lectionibus accipe

395 ad evangelia

locis

pertinent:

cum Plantinianis et
cum illis contra hos,

sunt ex his 218 in quibus Toinardus simul


Elzevirianis

44 in quibus cum his contra


sc.

13 in quibus

consentit;

libris

illos

Sed multo plures sunt

facit.

loci,

299, in quibus earn ipsam lectionem vel elegit inter omnes iam

typis excusas vel

novam

dorfius in sua ad
locis

introducit,

quam

Vulgatam formata

nostris

temporibus Tischen-

editione expressit."

Quindecim

plane alia habet quae ad eius duos codices referri debent."

Laudat etiam Reussius locos decern ubi Toinardus nova habet


gata ut

,,a

Vul-

plurimum commendata".

Reussio, auctori probato, debeo notitiam editionis egregiae Eduardi AVellsii


a.

1719),

a.

et

1709

cum

1719 (Gal

exhibet.
editio

maiores

et

Thess

a.

mort.

1709

textu Graeco versionem et

phrasim Auglicara, adnotationes


dissertationes

[?],

1727), quam adire non potui, quae decem

partibus prodiit annis

loh

1665

(nat. a.

historici

Prima haec post Bezam

ad fidem codicum emendata

theologici
to tins
est

para-

atque exegeticas,

criticas
et

argumenti

Novi Testamenti

et lectiones

novas

multas exhibuit, Millii iudicium plei'umque secutus, quarum

tamen pauciores

in

libris

historicis

apparent, parcius enim de anno in

post

annum

caeteros

editis

recepta sollicitabat

2.

DE EDITIONIBUS.

17071830: WELLS.

(2.)

229

Textum Elzevirianum deserit Wellsius, locis 210, fere


semper cum eritieis recentioribus consentiens, ut cum Griesbachio 144 ies, cum Laclimanno et Tischendorfio 175 ies.^
Anno 1711 edidit Gerhardus de Traiectu Mosae
doctor (G. D. T. M. D.), Syndicus Bremensis ad Impeeditor.

ratorem

Novum

legatus,

praefationes

parallelos,

locos

Testamentum
varias

Graece,

Curcellaeique editionibus, canones criticos

xliii et

mena

et

fere

exhibuit

Leusdeuio mendis purgatam" emendatum.

cl.

sub finem notas


ad

Elzevirianam

codice

Evv 76

hauserat.

I.

prolego-

anni 1633,
Praeterea

quae ipse anno 1690

interspersit aliis lectionibus variis eas

ex

Fellii

Textum Fellianum

criticas adiecit.

editionem

ex

lectiones

cui

Wetstenius

I.

curavit

editionem alteram anni 1735, praemisitque praefationem.

Ricardus Bentleius (natus


w.

simus, qui iam anno

re critica, et

a.

1742),

1691 ad lohannem Millium

Novi Testamenti Graecis edendis

scripserat de codicibus

de

1662, mortuus

veterum scrip to rum praeclaris-

vir ille in studiis

ji

a.

et

anno 1713 acute de lectionibus Novi Testa-

menti variis disseruerat contra contemptores Novi Testamenti, sibi proposuit N. T. Graece et Latine edere.
I.

"Wetstenius

I.

et Bentleius

anno 1716

ad Guilelmum

Wakium

tuariensem scripsit de editione

Parisiis

contulit

quam

Johannes Walkerus- posthac anno

luvenis

codicem c

archiepiscopum Cau-

edere in mente habebat.


circiter

1720

codices

Mico abbas codicem B Vaticanum,

alios Parisienses adiit,

et

publici iuris factus est libellus Bentleii, quern in hoc loco


1

Cf Reussium, Bibliotheca,

Scrivenero teste

p.

{Intr. ed. 2,

Christi

Oxonii

168 172.
p. 215)

exstat

in bibliotheca

exemplar N. T. Gr. (Wakii 35),

collegii

ecclesiae

quod

margine conlationem octo codicum praebet, quam lohannes

in

Walkerus anno 1732

fecit;

Evv74
B: Evv 507
C: Evv 73
D: Evv 509
1:

E: Evrm211

H: Evrm212
q: Evv 506 Apoc26
W: Act 191 Paul 245

230

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Quod Toiuardus

Tiscliendorfio praeeunte ante oculos exhibeo.

(vide supra, p. 227)

iam in evangeliis

fecit,

volebat Bentleius,

Toinardi veri simile nescius, in toto N. T. libro facere, id

textum ex antiquissimis codicibus Graecis

Vehementer impugnaverunt plerique

rare.

nam anno 1729

posito declinavit

et Latinis restau-

in

a pro-

statira

contulit iterum Rulotta

codicem B sive Miconis conlationem recensuit


(cf.

Conyers

in primis

Non tamen

Middletonius ^ Bentleii proposita.

est,

et

anno 1732

supra, p. 229, adn. 2)videturWalkervis conlationes fecisse

usum

fieri

Bentlei. Nihilominus editio

potest ut lites quas

impedimento

riunquam

prodiit. Facile

annis Bentleius liabuit- editioni

illis

neque dubitare quimus quin

fuerint,

editor,

denique conlationibus novis comparatis perceperit codices


optimos

Graecos

inter

[Middleton]

proposals

etc. ed. 2,

ita concluditur

vinced

much

arbitratus

Latinis
est.

Remarks paragraph by paragraph upon

Londinii

The reader

1721.

a.

is,

vanity, pedantry, blunder,

believe, already sufficiently con-

and self-contradiction were hardly

R. C. Jebb, Bentley, Londinii

Jebbius Bentleii vitam optlme

of a single sheet."

1882, p.

a.

157171;

Quae sequuntur hausit Tischendorfius ex tomo tertio


operum ab Alexandro Dyce editorum: Sermons etc. Londinii

Nunc contulimus: Dr.

487 sqq.

v.

cl.

tractavit.

Bentleii

p.

the

Libellus (utroque significatu)

ever found together before within the compass


2

vix tam

that those i)roposals are a most curious piece, since so

cum

et

quam primo

exacte consentire
^

ut

se

a.

1838,

Bentley' s proposals for printing

a new edition of the Greek Testament and St. Hierom's Latin version.
With a full answer to all the Remarks of a late i^am,phleeter.
Londinii a. 1721, ex quo libro nounulla accuratius dedimus. Bentleio
.

respondit acerbissime Middletonius in libro:

Some farther remarks,

paragraph by paragraph, npon Proposals

vide eius Miscellaneous

works, Londinii

a.

1752, vol.

347

p.

2,

etc.,

440.

De

Bentleio

tamen

praesertim consulendus est liber Arthur Ayres EUisii, Bentleii critica

sacra.
p. 1

Cantabrigiae

.,

92,

Bentleii

quam Latinum;
Bentleii;

Rulotta

119

p.
.

p.

93

a.

117,

154,

facta

1862,

p.

xvii

xix.

Proposals etc.;

notae in textum Novi Testamenti tam

a.

... ad

epist.

conlatio

Gul. ut specimen editionis

codicis Vaticaui cura

Chr. 1729;

p.

155

Graecum

159,

abbatis

de versione Itala.

DE EDITIONIBUS.

2.

(2.)

17071830: BEXTLEIUS.

231

H KAINH AIAOHKH
GRAECE.

NOVUM TESTAMENTUM
VERSIONIS VULGATAE,
PER

HIERONYMUM AD VETUSTA EXEMPLAKIA GRAECA

S"""

CASTIGATAE ET EXACTAE.

UTRUMQUE EX ANTIQUISSIMIS CODD.

CUM GRAECIS TUM

MSS.,

LATINIS, EDIDIT

RICHARDUS BENTLEIUS.
PROPOSALS FOR PRINTING.
The

I.

author of this edition,

printed copies of the

New

observing that the

Testament, both of the original

Greek and ancient vulgar Latin, were taken from manuno great antiquity, such as the

scripts of

then procure;

MSS.

are

in

may

do

publishes

editors could

and that now by God's providence there

Europe

(accessible,

above a thousand years old


he

first

good service

new

edition

to

though with great charge)


both languages; believes

in

common
Greek

of the

Christianity

if

and Latin,

he
not

according to the recent and interpolated copies, but as


represented

in

the most ancient and venerable

Greek and Roman


II.

Hierom;

new

vei*sion)

Vulgate
the

to

the

mind some passages


that (without making

in his

where he declares,

he adjusted and reformed the w^hole Latin


best

Greek exemplars, that

is,

to

those of

famous Origen; and another passage, where he

that

Latin

a verbal
is

in

capital letters.

The author, revolving

St.

of

MSS.

or

literal

interpretation out of

Greek

says,

into

not necessary, except in the Holy Scriptures, ubi

232

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

verborum ordo mysterium

ipse

of the words

is

copies

oldest

where

the

very order

took thence the hint, that

mystery;

of the

est,

if

the

Greek and Hierom's Latin

original

were examined and compared together, perhaps they would


be

still

found

to agree

And upon making

both in Avords and order of words.

the

he has succeeded in his

essay,

conjecture beyond his expectation or even his hopes.

The author

III.

in very few places)

was the standard

believes that he has retrieved (except

the true

most learned of the Fathers, at

to the

the time of the Council of

And

he

mutual

is

sure that the

assistance,

exemplar of Origen, which

IS!

and two centuries

ice

Greek and Latin MSS., by

do so

their

the original text to the

settle

now

any

classic

and that out of a labyrinth of

thirty

smallest nicety, as cannot be performed

author whatever:

after.

in

thousand various readings, that crowd the pages of our


present best editions,
offence of

many good

all

put upon equal credit,

persons, this clue so leads

many
IV.

in

thousands that can deserve the least consideration.

To confirm

the text,

Coptic,

the lections which the author places

he makes use of the old versions, Syriac,

Gothic, and

in

and of

TEthiopic,

Greeks and Latins, within the


gives

and ex-

be two hundred out of

tricates us, that there will scarce

so

to the

first

all

five centuries;

his notes all the various readings

within the said

five

of the text;

first

and he

(now known)

So that the reader has

centuries.

under one view what the

the Fathers,

ages of the church

and what has crept

into

any copies

knew

since

is

of no value or authority.

V.
writings

The author
there's

is

very sensible, that in the sacred

no place for conjectures or emendations.

Diligence and fidelity, with some judgment and experience,


are the characters here requisite.

He

declares, therefore,

that he does not alter one letter in the text without the
authorities subjoined in the notes.

And

to leave the free

'

DE EDITIONIBUS.

2.

17071830: BENTLEIUS.

(2).

233

column the

choice to every reader, he places under each

smallest variations of this edition, either in words or order,

from the received Greek of Stephanus, and the Latin of


So that

the two popes Sixtus V. and Clemens VIII.

and the common

edition exhibits both itself

VI.

a change of the
he will

extant,

which
used,

ones.

offer

it

MSS.

and of the other matters which contribute

his design

In

no consequences in
disputed

work, as a

work he

this

to serve the

is

He

new.

or

consecrates

a charter, a

a xrHina iaasi,

y,eiiiijhov,

MSS.

To publish

VII.
imj)ortance,

may

here quoted

be

lost

a great expense

is

but with the best

Europe

affords.

or contribution.

Magna
all

requisite:

to its use

the

and

designed to

it's

be printed, not on the paper or with the


iSpecimen,

when

this

and extinguished.

work, according

this

draws

makes no oblique glances upon

old

points,

here

make

to

He

whole Christian name.

his notes

in

of no sect or party

is

Oiarta, to the whole Christian church; to last


ancient

now

separate in his Prolegomena;

be a large account of the several

will

towards

to suggest

not supported by any copies

text,

this edition usefiil.

any

any thing

If the author has

this

letter

of this

paper, and ink that

letter,

must therefore be done by subscription

It

As

it

will

make two tomes

in folio, the

smaller paper must be three guineas,

low.est subscription for

one advanced in present; and for the great paper

five

guineas, tAvo advanced.

VIII.
as

money

imj)ression;

subscribed
will

lege

fall

is

in

be put

will

contributed

to

for.

many MSS.

the issue of

it,

at

with
Paris

great
for

of the

than are

corrector of the press

of Trinity Col-

accurateness

the

whether gain or

on him and the author.

charge

the

John Walker,

who,

press as soon

the

will be printed

The overseer and

Cambridge;

to

support

and no more copies

be the learned Mr.

collated

And

The work

present

loss,

is

has

edition.

equally to

234

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

AnOKAATWEQS.
AnOKAArWEQS
Kyi I

Keep. xp'.

i-'deih'v (ioi

APOCALYPSEOS

Tioza^ov

Cap. XXII.

Et ostendit mihi fluvium

splendidum tam-

XafiTTQUv coc HQva-

aquae

vitae,

tallov, iy.7TOQvbnevov in tov

quam

crystallum, proceden-

S-Qovov tov Qsov nai tov ctQviov.

teni

I'Satog

Ccoijg,

'Efifii'aop trjg

nlatnag

xai ixei&sv, ^vXov

Cw//t,*

dcjdexa,

/.aQTtovg

avTov

7T0V

ivXov

sig

[lijva

duodecim, per menses singu-

xaxa

ta (fvlXa tov

Tiav xata'&efia

los

reddens fructum suum, et

folia ligni

ad sanitatem gen-

tium.

3 Et

ovx

Oeov

o d^Qovog tov

y.a\

ex utraque parte fluminis,

lignum vitae adferens fructus

&EQa7Tiav tav i&vav.

Km

eatai hi,

Mil

ejus, et

tioiovv

fxaatov ccTZodidovv tov xaQ-

i'va

2 In medio plateae

av-

xf tov TTotuf^iov ivrev&er

tijg,

de sede Dei et agni.

non

erit

omne

maledictum

amplius, et sedes Dei

agni in

ilia erit, et servi

nai tov (tQviov iv avt)] tatai,

et

xal oiSovloi avtovlatQsvaovGiv

ejus servient

illi.

avTcp.

4 Kai

Ttov avTov, xai

im tm>
1 f^ot.

to nQOGa-

'6\\)ovrca

to hvofia uvrov

(itb37i(jyv

et

4 Etvidebunt faciemejus,
nomen ejus in frontibus

eorum.

avtmv.

3 sed sedes Dei. in ilia erunt..

xad-UQov nornfioi'. 2 h'-

revd-fv xcdipTSvd-fv. SnavxaTftvud^efxci.

ovx farai txfL

ifiOTog

fjkiov.

xal

Xv/vov xnl

^(>tim' ovx (j(ov(fi

ifiOTiQ^i

avTOvg.

7roTuoi'] Omittunt

Angl. duo, Gall, quatuor, Germ,

xaO-aQOV Alex. Codd. Anglici duo,

unus, Arethas, Syriac. xal Ixdrhiv.

I.

Ka&CQov

Gallici

tres;

Aethiop. Hilarius;
ouines.

Syr.

III. li((T(()'ax)-fua] Alex. Arethas,

Codd. Latini

Andreas, Codd. plerique omnes,

Copt.

Vers.

sed Andreas

notafiov xai>at)or.

et

Arethas

Editio Complut. XHrud(j.ia. Sed se-

unus,

des Dei] Codd. Lat. plerique omnes,

Gall,

Tiorafiov vScnog C(orjg xaH^anov.


II.

K(d

h'Ttvihu']

Alex.

Codd.

et

sedes,utGraeei

Ita Codd. quos

omnes xal .Erunt]

adhuc

vidi; legen-

DE EDITIONIBUS.

2.

(2.)

17071830: BENTLEIUS.

235

AHOKAArWESS.
Kscp.

v.^

5 Kai
v.ai

xcii
I)

Toi't,*,

xai

atm'ag

rovi;

6 Kai

-AVQiog u

cpojti'aei iri

uv-

quoniam dominus Deus

^UGtlEV(rovo(v

eig

rcor

Osug

uvtov

Kai

in-

regnabunt

dixit

Haec

mihi,

verba fidelissimaet vera sunt:

dominus Deus spirituum

et

am'GZttXev tov

prophetarum misit angelum

dei^ai

roig

del y8vt'a&ai

hQ^ofiai

tov

suum, ostendere
quae oportet
7

rafv.

tijQMv rovg Xoyovg

TtQOcprjteiag

r7jg

solis,

rcov nvuvfiatbyv

iSov

fianuQiog

illos, et

lu-

saecula saeculorum.

6 Et

01

/.ai

neque lumine

lumiuabit
in

aicorcov.

dh^&oor

-Atti

dovXoig avtov

non egebunt lumine

et

cernae

tbiv TTQocptjTwv

(iyyelov

erit,

on

HTltV flOl, OvTOl

niatoi

lo-j'oi

non

ultra

rjklov,

(fojtoi^

Oiug

y.vQiog

5 Et nox

ttt,

itovGiv iQSiav <fcoro^

ovf^

Xvyvov

tGrai

oi'H

vvi:

^i^Xiov

servis suis

fieri

cito.

Et ecce venio

beatus

qui

veloeiter.

verba

custodit

prophetiae libri hujus.

tov TOV.

8 Et ego Johannes,

8 Kayoi lojawtjg b axovcov

Kai

^Xinav ruvru.

xca

xal xi'Qiog.

deest

xcci.

TUVTH

Kai

Et

post-

fidelissima sunt et vera.

Mov,

6 jSlfnwv

^ycj.

ayovo)!'.

y.(u

audivi et vidi haec.

Ofog

deest o. o

uyitov 7TQ0(fr]Tcd):

TO))'

ore

qui

y.cu.

f^Xtipu.

ff^TTQoaxhd' Toir noduir.

dum

erit;

nam

V.

(hmvoi;.

Graeci universi o

iVi'l

ovx iGTui

iy.ti]

yi.TvVa xvQioc] Alex. xkIo xvQiog.

)f6g

TMV ayiMV

7JQO(fr]Tc5i']

Alex, f (Trra hi. Syr. Latini omnes.

Sic edidit Erasmus. Sed Comiilut.

In Graecis plerisque deest

ixti.

Alex. Aretlias, Graeci Codd. fere

Alex, t^ou-

omnes, Latini omnes, Syr. Copt.

X()it((i' *^or(Tt/r/)'ot']
aii>

/Qtud' (fonoG

Andreas

Xi'/i'ou. et sic

et Gregorius

Palamas,

et

Aethiop.

Tcoi'

nvtvfxtiToiv

Tioof/. Fidelissima

ruh'

sunt et vera]

Codd. Latini omnes,

Syr. Copt.

Codd. veteres, fid. et vera sunt. VII.

Aethiop. (fioToG

Alex.(fO)g

YJot] K(d

r]).ioL'.

(ftjTiXd

rjXi'ov]

avTovg]

Latini

plerique illuminat. Sed Alex.Greg.

Palamas,

(funiatt

in

avrovg.

i<iov.

Alex. Andreas,

Aretlias, Syrus, Codd. Graeci ple-

rique omnes, Latini ad

unum om-

nes. VIII. K(u iyto Tm. o

jVJtto)}'

236

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Keep.

TZQOGXVVtjGai

ayyihov

meaa

'i^lfTtov,

-/m)

?i>iov(ja

adorarem

8eiy.vvorr6g

fiot

pedes angeli qui mihi haec

ut

ostendebat.

Gvvdovlbg GOV

GOV

tav

fiot

Oqu

ji-ii-

si/A I

xai

tav

royv

nQocpjTmv,

tijQOVvtbJi'

tovg Xbyovg

adeXcfMv

rev ^i^Xlov rovzov.

tco

Osco

10 Kai

Xtysi fioi, Mij GCfQa-

jiGijg

rovG Ibyovg

rsiag

rov ^i^Xiov toi'tov

nQOcprj-

zj^g

xaiQog yciQ iyyvg tGTiv.

11

ad(xcov

aai

9 Et

conservus tuus sum,

feceris:

fratrum tuorum prophet-

et

eorum qui servant

arum,

et

verba

libri

10 Et
veris

verba prophetiae

hujus:

QVTTaQog QVTzaQSv-

tempus enim prope

11 Qui nocet noceat adhuc,

sordibus est

et qui in

adhuc,

Gvvijv TToiijGdtM hi, xui

justitiam

faciat

ayiog

sanctus

ayiaGd-i^ZM hi.
(ifii.

10 tovtov oti

()V7T(t)aciT0j

1 1 y.al

xcu

fri,

adhuc,

et

adhuc.

sanctificetur

Et di.rit mihi. conservus enivi

tuus. verba prophetiae libri.

qui Justus

kzouwj'] Alex. Andreas,

y.ui

Justus

et

est justijicetur

11 et

adhuc.

en.

dty.citog Siycciw&rjTO)

Tcivru

libri

est.

adix/jGato)

6 xttiQog iyyvg Igtiv.

Ne signa-

dicit mihi,

sordescat

QvndSv

Deum

hujus:

d-j^tM hi, yMi b di/.aiog dixaio-

Gov yuo

Vide ne

dicit mihi,

adora.

7ZQ0Gy.VV)jG0r.

ante

cecidi

9 Kai Xeyn

hi,

et vidissem,

TOV

tavta.

not

7lo8o3V

TIQO

tov

quara audissem

v.p

omnes toUunt yd()

et Latini itidem

Complut. Syrus, Latinus, Codd._

omnes

Graeci plures, AViywYw. 6 dy.ovmv

Yerhii prophetiae libri] Latini ve-

y.Hl^Xinoiv Tavra. Dionysius Ale-

teres

xandrinus

Kayo)

bis,

'la)d)')'r]g

^Xinoiv xkI uxovoiv Tavra.


TTQOGO^fV

T(Ol' TTorfwj]

nodwv. IX. Et

dixit

"Ejli-

AlcX. TIQO

ruilii]

veteres constanter, dieit;


Xtyei. 2^L')'iioi<kog

Gov ydq

Codd.

et

Cyprianus tollunt enim.

omnes

tollunt

prophetiae.

^.'Oti 6

y.(ciQ6g

Andreas,

et Cy^jrianus bis,

jam tempus

iyyvg

iOTii'] Sic

in proximo

est.

Quia
Sed

Alex.CodicesGr.plures, Syr. Copt.

ut Gr.

Latini omnes,

yaioog ya<) i)"/vg

(t/ui. et

iGTir.Graeci ceteri, bxaiQogiyyvg

on et yag.

XI. Kat

Vulg. Conservus enim tuus sum]

iarir. desunt

Atqui Alex.

6 QvniorQVTicaGaTO} *rt]Deesthoc

Arethas,

Andreas,

Athanasius, Copt.Syr.Graeei Codd.

comma in

Alex, etduobus Gallicis

DE EDITIONTBUS.

2.

Kscp. xp

12

(2.)

AHOKAArWESS.

o fiiad^og

i^iov

s-Auaro^

hiov,

fiez'

m^ to

i-Q'/ov

merces

iaziv

dere

-Ej'w

xui to

14

TO 'A}.(fa

x) TO

xai sG%urog,

il, TTQCOTog

//

itQpi

ri}.og:.

Ma-/.aQioi

TiXvvovzeg

01

rag aroXug avtwv, tva tatai


i^ovGuc uvTcov

K(u

ml

to ^i'Xov

mea mecum
unicuique

et

est, red-

secundum

y.al

ceteri fere

omnes, An-

dreas, Arethas, Comjjlut. o

oog dv7i(cotv&-rjT0)

Johannem

princi-

et finis.

14 Beati qui lavant


suas, ut sit potestas

stolas

eorum

in

13 Ego

sum

14 stolas

et 12.

suas in sanguine agni.

'I'ru.

errore librariorum ob repetitionem

At

novissimus,

et

14 IMuxc'wloi ol

noioiVTigTagtVToXagavTov,

Tov'iTi.

mus
pium

et .Q, pri-

6 moajTog

cio/r] y.cil Ts'Xog,

6 iO/ccTog.

13 Ego Alpha

rrjg

to

ii/xi

tj

kvtov

(oyor

idou.

13 Eyco

iarac.

TO fl,

cito:

opera sua.

13

y.al

12 Ecce venio

cctio-

avTov.

12

237

'Idov ^Q^ofiai ta-fv- xf

duvna

17071830: BENTLEIUS.

iTi.

ovna-

Origenes ad

bis, o

diuaoog ovTiav-

Idem

ibid, aliud

mem-

avTov. XIII.

Omittunt

'Eycii iifzi]

ttul Alex. Athanasius, Codd. fere

omnes, Andreas, Arethas.

Sed

Ego sum]

Origenes habet

iif^l bis.

Deest simi.

codex Sancti Ger-

ita

mani veterrimus.

xal TiXog,

xf^rjTOj

iTi.

brum

addit, 'ilg 6 Icocivvrjg (pr]ai,

6 TTQWTog xal o sa/arog] Sic An-

ht

dreas, Arethas, et Codd. quidam.

ya'}aodt]T(i}) xal 6 ay.

Sed Alex. Athanas. Codd. Anglici

y.al

o y.ax^ccoog ya&aQLOx)^r'iT0}

(MS.Oxon.

Kal

ayiaadi]T(x}.
y.aio}&r}T(o]

6 Sixaiog di-

Alex, et Codd. ceteri

tres. Gall,

duo, Syr. Latini omnes,

Cypriauus,alioordine, 7rowTO?>ft

omnes, Andreas, Arethas, Comphit.

fa/aTog

Latin.

genes bis habet

Copt.

Syr.

TioirjaaTO).

Sixaioavvrjv

Cyprianus

bis; Justus

justiora facial &d\\\\e. Et qui Justus


est

justificetur

aQ. xal to reXog:

XIV. 01

noiovi'Tig Tag tVToXag avTov] Ita

Syr.TertuU. Cypr. Sed Alex. Aug-

Kal

idoi]

omnes, Arethas, Complut. Syr.

bis.

)j

sed ordine, quo Andreas.

et Justus justi-

Delent xal Alex. Codd. plerique

prianus

ao/rj xal to TskoG. Ori-

Codd. Graeci plerique omnes, Copt.

tiam faciat adhuc. XII.

Copt. Latini

rj

Veteres

adhue]

Codd. fere omnes,

A()j(rj

Codd. omnes.

Cy-

"Eoyov avrov eazai]

Alex. Gallicus unus,

Syr. ioTti'

licus unus, Aethiop. Latini

omnes,

oi

Codd.

n).vvovTeg Tag aTo).ag

aiTMV. Athanas. ol nhcTiroi'Tfg


Tag GToXug avToiv, errore

librarii

pro ttA yVovTf?. Arethas, 71 to j}) Tf?

Tua tvToXag ifxov utsententiailla


:

238

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
AnOKAArWEQS.

^a)tjg,'Aai

aiv

eig

rot's'

"Eioa

xvng

01

ligno vitae, et portis intreut


in civitatem.

nbXiv.

tt]V

15

7TvXwau'8iat'X{)'0)-

Keep. xp'.

aai

ol

15 Foris canes

qiaQfxaxoi xai ol tzoqvoi xac ol

et inpudici

(fovsig xai ol eidcoloXdtQai, xai

idolis

noiav \pEvdog.

frag (piXmv xai

16

'^00 'Itjaovg mefixpa tor

ayyslbv

ravza
eifii

ij

fiov,

fiaQTvqriaai v/aTv

tv tuig vAy,hiaimg. 'Eyco

o/;a

'Aai

to ytvog zJavid, o

aGTijQ o XafiTTQogxai o

17 Kai to

TZQCo'irog.

TTVEVf^ia

-Aat

ij

vvnq:t] Xi'yovGiv,

"Kqiov

am

axovcop eiTzdtco,

Eq^ov

kui b

qui

nieum,

qikioy.

Tov

16

TCivTcc

rfti/'wj'

htfijiav^TW TO

xal

sum radix

stella

et

splendida

17 Et

spiritus et

dicunt, Veni:
dieat,

Veni:
qui

sponsa

qui audit

et

qui

et

vult

sitit

accipiat

vitae gratis.

4 et per portas intrent.

17

et

qui vult.

v(i(OQ.

In sanguine

Desunt in veteribusCodd. om-

nibus. Per portas] Tres Cod. veterrirai portis,

nvliooiy.

vobishaecin

(i7T(<toj,

IXd^iTW,

postulare videtur.
agni]

Inl rr?. yevog

17 liyovOiV, ^EX&i.

'EXd-f.

mendacium.

XauTTQog xa) 6 oqO-qi-

/lajild.

vog.

nag

omnis

et

et matutina.

aquam

01 y.v}'fi.

ego

genus David,

v8o3Q

15 '!E|w Jf

testificari

ecclesiis.

veniat:

8(f}Qedr.

et facit

et

Ego Jesus misi angelum

dixpwv fQ][^'a&(o' b &tX(ov Xa^t'ta


C(>^tjg

homicidae

servientes,

amat

16

et

et venefici

ut Graeci

XV.

omnes Tolg

E^co 6i oi

-Avrfg]

Taig Alex. Codd. 2 Gallici.

Atha-

nasius. Deest praepositio in Codd.

multis.

Tov ^u^ld] Omittunt

toj;

Alex. Codd. multi, Athanasius, Andreas, Arethas. Porro

omnes Graeci

Omittunt Jf Alex.ceteri fere omnes,

ZlainS, vel compendiose daS. Nus-

Athanasius, Hippolytus, Andreas,

quam

Arethas, Complut. Latini omnes,

xa\o6Q&Qi)'og]Alex.xaionQo'irog.

Cyprianus. JIdg b y /AcJ r] Omittunt

sed ceteri Codd.

articulum b Alex,

alii

multi. Sed

invenitur /la^lS. ^a/unQog

cum

Athanasio,

Andrea, Aretha,Complut.7r(pc(j'(')'o?.

nt n^TOj]

Athanasius, Hippolytus cum Codd.

XVII. 'Ekf

quibusdam, nag noiwv xal

tpikijir.

Alex, et ceteri omnes, Athanas.

TaTg ixxXrjOiaig] ^Ev

Andreas, Arethas, Complut. fQXov

XVI. Enl

DE EDITIONIBUS.

2.

(2.)

17071830: BENTLEIUS.

239

AHOKAAriTEaS.

Keep. xp'.

18 MaQZVQa

syo) Ttavz)

axoi'opzi tov^ loyovg

r'tj^i

z^

ttqo-

verba

audienti

proplietiae

qirjze(agzov ^i^h'ovzovTov,'Euv

libri liujus, Siquis

zig i7ii&Jj i7t

ad

o Qsog in

avTO.

ini&iiGsi

avzop zag nXijjag

rag ysyQUfinivag

iv rep ^i^Xio^

liaec,

adposuerit

adpouet Deus super

plagas

illuni

omni

ego

18 Contestor

scriptas

in

libro isto:

ZOVZCp.

19 Kai iav
zav

zig aqiiXij

Xoycov zov ^i^Xi'ov zr^g ngo-

qjKjZStag ravzijg, aqisXei b

zo f^tQog uvTov
Ti]g

xa]

^ojtjg,

ay tag,

Z7jg

zcov

ZM ^l^Xup

fV

18

Qsog

kno zov ^vXov


i/,

zijg

TioXecog

yeyQafifii'vcav

siquis dimiuuerit de

verbis libri jjroplietiae hujus,

auferet
ligno

Deus partem

vitae,

et

de

ejus de
civitate

sancta, [etdehis] quae scrip ta

sunt in libro

isto.

ZOVZCQ.

2^i'uuccgTioovu((i

ttccvt)

19 Et

ano

ycco

nxor. iur rig ^niTi&ri noog

8 Contestor

enim omni.

19

de

libro vitae.

TvTC(. h'^iiiXtcp. deest to). 19 iccy

Tig (UfCiLQ ij

Qiog

Qrjait 6
t

w fjg

XoyoirlStjilo v.cuf ai-

/{(('i

cino ^i^Xov Trjg

T(av ytyQUfx. iy^i^Uo).

(Q/ov

io;(iOd(0. Kcil 6 ^f-

l^lerique

omnes, Andreas, Arethas

).cor Xcefi^av^TiaTO vSa)(}]Omitt\int

Complut. iniO-y in

xal, et postea habent o

avToi']

d^t'/.ior

)m-

avra. 'En

Omittit Alex, sed

ceteri

cum An-

piToj I'SioQ. Alex. Codd.fere omues,

Graeei et Latini omnes

Athanasius, Andreas, Complut. Ut

drea et Aretha habent.

qui

Alex. Arethas, Andreas, Codd. plu-

Codd.

vult]

toUunt

et.

Latini

XVIII. Zv/ufAccQTVQOv-

/.iKi ;'()] Alex, et alii

et

Complut.

^iyoj

pauci

fiai tyio

veteres

et

Codd.plerique

Andreas aaoTrooj

cum Aretha

/nuoTi'no-

nuUus, quod sciam, avu-

Ey ^i^lio)]

rimi, ii'To) jStji.^I^.'ArfHiQ^


(C(f(uot]aii]

Alex. Codd. plerique,

Andreas,Arethas,Complut.f/i/jj,
et

deinde pro affuiQtjGfi,

Alex.

cum Codd. phiribus haalii cum Andrea et

Arethas

/x(jTt'(;jorwt,neque;'K'().Contestor

bent acffXii:

enimomm] Codd.veterrimi quique,

Complut.

cc(ff'/.oi: et

Contestor ego omui. Ilarfi dy.ov-

inid^rjofi

habent iniOrj. ^Ioyoji>

orTi] Alex. Andreas, Arethas, Co-

^I'^Xov]

dices plures, ncuTi to)


TiO^ij

Tioog

TurTu]

a/..

Eni-

Alex. Codd.

fere
I-/710

Tov

hi antea pro

jStfiXiov,

omnes,
jSt^koi'

Alex. Codd.

Andreas,
Trjg

Arethas.

Cojfjg]

Alex.

240

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

Keep.

AnOKAAriTEQS.

20
Nal

(Qyvnai xayy. ^Aur^v,

fQ-

fpv nvQie Itjaov.

21
20 Nai
^IrjGov

rov

cum

21 xvQtov

fQ^OL'.
fxiTii

vfxwr.

Tx.

dno tov

Aeth.

De

domini

Jesu

omnibus.

21 domini nostri Jesu Christi

i]fjLfi}V

^Afxjji'.

Codd.Graeci fereomnes; Andreas,

Complut. Syr.

Amen, venidominejesu.

21 Gratia

xvqiov

Ttdvtcov.

Dicit qui testimonium

perhibet istorum, Etiam venio


cito.

xaQig

'Itjaov fiEta.

^vkou

20

Atysi b fiuQtvQwv zuvra,

.
x|j .

cum

o. vobis.

Amen.

Andreas, Syr. Copt. Aeth.

XXI.

KvQtov

r]udJv

Omittunt

rjjUwj']

libro vitae]

Alex. Codd. plures, Andreas, Are-

Latiniquiquevetustissimi,deW<7M0

thas. Nostri] Omittit Cod. vetustus

Trjg Cw)yf.

Kal tmv

vitae.

Omittunt xai

ytyQttfXfxivoiv]

Alex. Codd. fere

omnes,Complut. Andreas, Arethas,


Copt.

Syr.

Aeth.

"Ev

lidem Codd. cum Andr.

^tjiXiu].
et

Aretha

Gallicus. ^Irjoov Xqiotov] Deest


X()toToi' in Alex. Christi] Omittit

codex
vjuoh'.

in

Anglicus.

A^i

r\

v]

Desunt vfx lov.

Cum

Alex.

Amen] Desunt
Omittunt vul Alex. Codd. plurimi.

Guilelmus

(aliis

minister, collegii

Mfra ndvTWV
omnibus

vobis,

^Afi. i]V

vobis.

Amen;

in

3 Codd. Gallicis.

Daniel) Mace, ecclesiae Presbyterianae

Greshami Londinii

tomis anno 1729 Londinii: The

and English. Containing the

duobus

socius, edidit

New

Testament in Greek

original text corrected fi'om

the authority of the most authentic manuscripts etc." Textus

Graecus (caret accentibus

et spiritu leni,

habet iota sub-

scriptum, spiritum asperum, coronidem) ita emendatus

modo cum

ut mirabili
constitutis

lectiones
nisi

in

saepe

ab

aliis

textibus

consentiat.

editoribus

22 hodierni Macium

Ex

a viris
locis

criticis

deserunt.

lectiones quas Wellsius (vide supra p.

hodiernis

118 quibus

iam probatas

praeter

74

spuunt.

58

in quibus plerum-

que novae Macii lectiones hodiernis probatae sunt


in

non

228) primus receperat,

notat Reussius, inter mille suos locos,

60

editor

iteravit,

Tum

est,

et alios

quibus uncis inclusit Macius ea quae hodierni


Locis insignioribus adduntur vel ad

re-

imam paginam

DE EDITIONIBUS.

2.

(2.)

17071830: BENGELIUS.

cum criticae turn


Quod ad codices

vel sub libri iiniuscuiusque fiuem notae

tomo secundo.

historicae, praesertim in
attinet pendet

Macius a Millio quern passim laudat. Vitutempore

l^eratus est suo

a multis

241

nomeu

editor, cuius

viris iisque doctis, in

neque hodie desunt qui eadem

in libro tacetur

primis a Leonardo Twellsio/


iterent.

Bene

scribit Reussius,

post lectiones laudatas:

Satis suj)erque ex his apparebit

Macium

hodiernae

ilium

critices

lectiones praeferentis

verum antesignanum

homines immerito

aetatis

minus merito oblivione


de re
(a.

critica

antiquissimas

V.

Scrivenerus dolet

cl.

tum per saeculum ab Anglis neglecta.

1729), BowyerumWetstenii discipulum

woodium

1776)

(a.

in

tarn vehementer doleret.

mentem

impugnati sunt,

ad haec studia

a.

attinet,

Viri docti Novi Testamenti textus

ab omnibus acriter

fere

nomina

1687, mortuus

1725 editioni librorum Chrysoadiunxit Prodromum Novi Testamenti

anno

Graeci recte cauteque adornandi",


Gr.

T.

Anno

Testamentum Graece;

editiouum medullam
distributaruni

Macii ornaut.

Millii, Bentleii,
a.

quod

1752), vir Novi Testamenti studiosissimus,

stomi de sacerdotio

Novum

ut sjoero,

et vitas AVhitbii, Middletonii, Twellsii,

iam

Notitia X.

1763), Har-

(a.

lohannes Albertus Bengelius (natus


J.

Macium

Si

revocaret vix,

Angliae non deerant, sed

periti

quem suae

fuisse ,

recentiores multo

insectati sint,

sepeliant."

quasque

quem

secuta est anno 1731

denique 1734 editum


ita

adornatum

margo variantium lectiouum

iu suas classes

locorumque parallelorum delectum,

iunctus criseos sacrae,

Millianae praesertim,

est:

textus probatarum

lit

apparatus

sub-

comijendium, limam,

supplementum ac fructum exhibeat, inserviente loa. Alb. Bengelio.


Tubingae

a.

1734.

fif.(5),

pp.884,

(2).

Textus bene in paragraphos distributus implevit paginas


1

368, binis columnis in singulis paginis,

et

margo

exhibuit lectiones varias in quinque classes divisas,


^

text,

Twells,

false

critical

version,

Londinii, pars 1,

a.

TiscHENDORF, N.

and

examination

8.

2,

a.

genuinas,

wherein the editor's corrupt

fallacious notes are detected

1731; pars
T. ed.

a.

inferior

1731; pars

3,

a.

and
1732.
16

censur'd,

242

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

^.

lectionibus in textu meliores,

d.

minus

firmas,

Apparatu

lectionibus textus aequales,

7.

critico" disseruit

369

Paginis

non probandas.

e.

de

fusius

crisi

884

in

Novi

textus

Testamenti. ^ Lectiones quas genuinas censebattextuiinseruit,

modo

si

in editione aliqua probata occurrebant",

Reussii locos mille

130 ies factum

ginem adnotavit.

In

codicum
p.

776

auctoritati

789

Prodiit

Etsi

sin

conformavit

textum unicae
19,

locis

etiam

editio

forma minore,

nihil nisi

qua

textum

et

Reussius notat

v. cl.

reipositum, Col 1,28 rt'lsior restitutum esse.

indicium Bengelii plurimis locis probatum


eo

hodiernis,

multis, et

apte

et

fondamenta" posuit criseos apocalypseos".

ilst] ^oavvriv

doctis

inter

minus ad mar-

tamen

apocalypsi

lectiones variantes continens, in

Mt6,l

est,

quod

anno 1737

tamen
edidit

est viris

tempore impugnatus

est

Lugduni Batavorum Defen-

sionem Novi Testamenti Graeci", quam antea Germanice har-

moniae evangelistarum adiunctam publici iuris

fecerat.

anno 1763 editionem alteram Apparatus

eius curavit

cui etiam addidit libellos nonnullos ut

Gener

critici",

Prodromum, Notitiam,

Defensionem, quos supra commemoravimus. PraebetBengelius


praeter codices Millianos lectiones codicum liorum, his signis

Augl: Evv83
Aug 2: Evv84
Aug 3: Evv85
Aug 4: Evrm24
Aug 5: Paul 5 4
Aug6: Act46 Pa\il55
Aug 7: Apoc80

Dionysianus: (ex lohanne Gagneio)

Act 40?

Evv89
Hirs: Evv97
Gehl:

Mosc: \^'"'
ParlO: (ex Simonio)
Uff 1

Mp''"1

Uff vel Uff 2

Bas: E^^

Evv2

Bas/3:

(ex Gehlio)

Act 45 Paul 52

Apoc 16

Easy: Evvl
Byz: Evv86
Cam: EvvSB

Uff 3: EvvlOl
(a

loachimo Came-

Wl=\exWolfio

Wo 2:/

rario conlati)

De Erhardi Stephani Novo Testamento, partim ad mentem

Bengelii

constituto, vide Reussii Bibliothecam, p. 180.181.

De

textus

supra, p. 186.

familiis

quas Bengelius primus tractavit, vide

2.

DE EDITIONIBUS.

17071830: AVETSTENIUS.

(2.)

lohauneslacobus Wetetenius, Basileensis (natus


11-

mortuus

.J

scripsit

a.

1754),

De

variis

a.

243

1693,

anno 1713 dissertationeni


N. T. lectionibus", anno

1714 Turicum, Bernam, Genevam, Lugdunum, Parisios,


visit, deiude Angliam ubi initio anni 1716 Bentleiiim vidit,
cuius hortatu Parisios rediit codicem C conlaturus, et

Angliam iterum

visit.

Anno 1717

1720

diaconus Basileae factus

annoque 1718 lectionum variarum specimen

est

a.

edidit et

statim vituperatus est ut qui Socinianismo studeret; diu dis-

putaverunt amici eius pro eo, sed anno 1729 ad tempus


loco suo

motus

est,

nino loco amotus.^

mena ad N.

mox

die

13 mensis Maii

a.

1730 om-

Prodierunt eo tempore eius Prolego-

T. Graeci editionem accuratissimam, e vetu-

MSS. denuo procurandam, in quibus agitur


MSS. N. Testamenti, scriptoribus Graecis qui

stissimis codd.

de

codd.

N.

Testamento

nibus

usi

sunt,

version ibus

et

claris

interpretibus;

prioribus,

animadversiones

et cautiones

N. T. necessariae."

Ab

veteribus,
et

proponuntur

ad examen variarum lectionum

Amstelaedami

a.

1730.

amicis fi'ustra defensus Wetstenius

Amstelaedamum

se contulit, ubi professor philosopliiaecreatus est;

ipse adversarios vicit

editio-

anno 1732,

et

tumBasileae

anno 1733 Amstelaedami

munus professoris adsumpsit. Anno 1 746 in Angliam profectus


codices Ridleianos versionis posterioris Syriacae conla-

est

Prodiit denique editio eius praeclara

turus.

H KAINH AIA6HKH. Xovum


ceptae

cum

versionum

Testameutum Graecum

et

patrum nee non commentario pleniore ex scriptoribus

et studio

und

editionis re-

lectionibus variantibus codicum MSS., editionum aliarum,

ribus Hebraeis, Graecis et Latinis historiam et

opera

Novi Testamenti

vim verborum

loannis lacobi Wetstenii. Amstelaedami

a.

vete-

illustrante

1751.1752.

Hagenbach, Car. Rud. ,,Johann Jacob Wettstein, der Kritiker,

seine Gegner.

Ein Beitrag zur Geschichte des theologischen

fur die
l,p.72 152. Cf etiam

Geistes in der ersten Halfte des 18. Jahrhunderts," Zeitschrift


historische Theologie, Lipsiae

Henr. Bottgerum,
a.

1870, vol. 40, p.

a.

1839, vol. 9, fasc.

J. J. Wetstein's %vidrige Schicksale" etc. ibid.

475515.
16

244
vol. 1

vol. 2

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

proll. p.

1222 Evv

Dedicatio

proll. p. 3 15, Paul. p. 16446

455

p.

738

proll. p.

741

adversiones

N. T. necessariae, p. 851
menti, p. 874
p.

889

896

889

indices

p.

Apoc.

p.

errata,

et

780

animj

lectionuni

de interpretatione Novi Testa-

de interpretatione

745

variarum

exameii

ad

874

743,

cautiones

et

223966 errata
proll. p.449 454, Act.-Catli.

p.

897

apocalypseos,

libri

920

codicum Paul

Act-Cath Apoc catalogus brevis

duae epistolae

dementis

S.

Romani [Syr.-Lat.], Lugduni Batavoruni a. 1752, p. X, 27.^


Textum ad sunimam paginam comitantur infra lectiones Wetquas sequuntur lectiones variae;

stenio probatae,

tuni

ima pagina,

dimidiam saepe paginae partem implens, invenitur binis columnis


commentarins

uberrimus ex scriptoribus veteribus haustus.

ille

Typograplii

amicorum

vel

ipse probavit

que quas

Wetstenianas

lectiones

invenit, sed his locis

infra

nou

textum

Inter has

detulit.

novem novas

nisi

aeque atque

deserit Wetstenius

textum

Wetstenius-, lectioues-

reddidit

virianum paucis mutatis

ductus textum Elze-

cousiliis

in aliis ubi

Reussius

Elzevirianum

plerumque imitatores habet inter

viros hodiernos eosque doctos.^

Wetstenii

anno 1765:
Halae

a.

I.

seorsim

edidit

ad crisin

1766. Reprehendit v.

legomenorum ab
^

prolegomena

Wetstenii lihelli

cl.

et

loh.

Sal.

Semlerus

interpretationem

Scrivenerns editionem

A. Lotzio factam Roterodami

a.

N.

horum

T.,

pro-

1831.

Videtur Wetstenius textum eius Graecum ex editione Ma-

strichtiana anni

1735

(of supra, p. 229)hausisse; Mastrichtiana

Fellium

dncem habuerat, FcUius editionem Elzevirianam, non Steiihanicam.


Locis sedecim,

qnibus Scrivenerns (Intr. ed. 2, p. 407, adn.) Wet-

stenium textum Elzevirianum cousulto


Mastrichtianam

Wetstenius

Eodem

loco

ex

obicit,

Scrivenerns

editionem;
errores

his

locis

typographicos

quibus unus Mc9,30 error non

11,34 Act 1,1 13,29 correxit Wetstenius

Actl,26 aduotatio correctiouem


^

res23uisse adseverat, sequitur

est,

octo

Lc 10,21.
Wetstenio

quattuor

ijise diserte,

supi^let; restat

adde

Lc2,51

duobus Mc6,29

unus lo 11,31.

Anglus, Guilelmus Bowyerus, typographus doctus, qui textum

Millianum iam quater ediderat, typis expressit editionem, quae

ple-

rumque (non ubique, cf Reussium, Bibl. p. 184) textum a Wetstenio


commendatum exbibuit: ,,N. T. Gr. ad fidem Graecorum solum
,

codicum mss. nunc primum expressum, adstipulante

lo. lac. AVetstenio:

2.

DE EDITIONIBUS.

1707

(2.)

1830:

\VETSTENIUS.

iam anno 1730 publici

Prolegomena

iuris

245

fecerat,

eaque iterum edidit, multis mutatis, adversaries eius acriter


Codices primus uotatioue hodie usitata

impugnans.

rarum

(of supra,

p.

221)

numerorum

et

litte-

insignivit et hi-

storiam uniuscuiusque eodicis accuratissime narravit: eodem

modo

Praebuit in

fusius versiones atque patres tractavit.

A O

catalogo suo codices Evv

A B.

158; Paul
Evrm

et

24; Praxl

tiquissimis ut qui

et 1

112;

Act

A C

160; Apoc

AG

et

128;

et

Iniuria obtrectavit codicibus an-

4.

ad normam versionis Latinae

reficti essent.

Conlationes eius minus accurate conlectas esse demonstravit

Dav.

lo.

Michaelis.^

Nihilominus,

apparatum criticum auxit

ut

industria

acumine quo

ita

qua

leges criticas,

praesertim in animadversionibus et cautionibus," constituit,

eminuit Wetstenius, Millio vix postponeudus.


codicum horum

Lectiones

ab

aliis

in

simm

usiini

ACDE

Evv:

falc.

ab ipso vel

primum ex

conlatorum, vel turn

expressis haustorum; uncis curvis

imcis quadratis

Wetstenius,

exhibiiit

libris typis

inclusos codices ab aliis accepit,

iuclusos nonnisi perlustravit

(F ab anon, per Verburg.)

festinanter

(O Monte-

Pa7. Gr. p. 235) 1.2.(3 Walker). 16.17. 34.35.36. 37. 38.39.

40.41.(44

De

Missy).

(73.74 Walker).

[57.58.59].(69 Jackson et Tiffin). 72.

[75.] (76.

Van

Mastricht). (80 Bynaeus).90.92.

94.102 (104 Bigot). (106 Jackson). [109]

Act:

ACDF

1.2.(3 Walker).4.10.11.12.14.15.16.17.18.19.20.21.[22].

(23 Casp. Wetstein). [30.31]. (31 Jackson). [32.33.34.35]. 38.

(38.39.40 Sarrau per Allixium). 45.49.55.

ACDEF

Paul:

1.2.4.7.12.16.18.19.20.21.22.23.25.26.27.

[36.37].

(37 .Jackson). [38.39.40.41]. 44 (44.45.46 Sarrau per Allix.)

46.52.53.59.75.

AB

Apoc:

(Quirini)

2.4.[9].

(11.12 Sarrau per Allixium). 15.16.17.

18.19. (20 Bianchini). 23. (24Bianchini). (25 Amelote). (26.27.

28 Casp. Wetstein).

Evrm:

6.7.8.9.10.11.12.13.14.15.16.17.

iuxta sectiones

lo.

saepius illustratum.

divisum;

et

(2 Casley).

nova iuterpunctione

Accessere in altero volumiue emendationes con-

virorum doctorum undecunque collectae." Londinii a. 1763.


729.
Michaelis, Einl. ed. 3, Gottingae a. 1777, pars 1, p. 707

iecturales
*

Alb. Bengelii

Prax:

246

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Ne

oblitus

Wetstenianus

Evrm

VIII, 5,

lector

sit

Wetstenianum

295; de codicibus

esse

cf infra caput

hodie ex catalogo expulsis vel

aliis,

caput vill (sub codiciim numeris) Evv 10.12.81.

aliter signatis, cf infra

Quo

13.

56.58 PauZ 51.53.59.60

Act-Cath

82.87.98.99.102.107.110.111.112

Apoc 21.22.23 Evrm

N codicis partem esse

nunc

fragmentum videtur

evangeliarii

auctore Scholzius

dicat

Wetstenium

Evv 33 contulisse nescio.


Semlerus, quern supra

Sal.

lo.

moravimus, etsi textum Graecum non


et post doctissime atque flisius
j,

edidit,

lac. Griesbachius (uat. a.

summo

vir

iugeuio

Halae

annis

textum

et

N.

ipse

de editione

lectiones

haud

Reussio

teste

erant

familias

textus

(p.

188

et

si

190).

Si

655, aliorum 265,

novas

15; praeterea ex 55
fere

quod

iam

dixi

codices quos

Halae

a.

spectat

nunc habemus habuisset

recejitum,

quem

1765.1769;

et

a.
^

1766, p.

3, fasc. 1,

etpars 4

Wetstenii libelli etc.

Evangelia synoptica prodierunt bis, anno

editi

non

167 206.

anno deuium 1777 integre;

lorum

dicunt,

Spicilegium observatio-

de variantibus N. T. lectionibus, in libro

Halae

eodem tempore

Griesbacliii laboribus

Semler, Hermeneutische Vorbereitung, pars

sive pars 3, fasc. 2,

dicentur.

locos

recensiones

sive

tundamentum textum
^

num

De

altera

mille

30 quibus Harwoodius

lectiones praetulit.

conlatiouibus

istos

55, dubias sive duplices

Elzevii'ianas

eius

inter

non

ad

inter

multas primus recepit

ita

habet

easdem

exhibens

de

sed

editor:

lectiones

locis

1812),

industria, edidit

Gr.-

T.

a.

lectiones vel receptas quas reiecerat

quae

infra

Griesbachius.

nisi

1745, mort.

summa

iudicio

1777

locupletavit

Novas autem

lis

Discipulus eius lo.

Apparatum maximam partem ex Wetstenio

vide

eius

1774

apparatum

vel novas.

haustum

summo

tameu anno 1765

de textu Graeco et de co-

dicibus Graecis disseruit.^

187.188) comme-

(p.

evangelium lohauuis

sunt semel, anno 1775, quo anno vol.

2,

1774 synoptice,
et actus aposto-

epistulas et apo-

calypsim continens prodiit; titulus tameu volumiuis primi anno 177


typis expressus
re vera anni

non indicat partem voluminis alteram

1775

esse.

(lo et Act)

2.

DE EDITIONIBUS.
vix

adhibuisset

(2.)

17071830: GRIESBACHIUS. 247

dubitari

Griesbachium cum

potest

viris

hodiernis consensurum fuisse.

Post annos fere viginti studiis


post opera Harwoodii Matthaeii

criticis^

Birchii

insumptos

vol. 2,

a.

1, a.

1796,

Codicibus, versiouibus, patribus praeser-

1806.

tim Clem Alex

aliorum,

Alteri

iterum edidit Griesbachius X. T. Gr. Halae vol.

et

Orig excussis, mutavit editor lectiones

et

nomiullas, novas tamen hac in editione septem tantum enu-

prima

in editione

neque tamen exhibuit variationes omnes easque

ftiit,

quae in N. T. editionibus aliorum ut

bonae notae

satis

quam

Locupletior ajDparatus

merat Reussius.

Wetstenii et Matthaeii inerant, sicuti et quae ex codicum

N. T. editionibus hauriendae erant

quas ipse ex codi-

et

cibus a se conlatis haurire debebat.


Griesbachius

Contulit

Graecos hos: AC(invenit non

nisi

vel

selectis

locis

perlustravit

duas uovas lectiones

codices

Mc 6,2.4

quas

Wetstenius praeterierat)D^'DP''"'E'"^'EP=^"'(quem codicis Dpai apogra-

phum

esse

ille

post Wetstenium

demonstravit) GHp^^'L et JEvv 10.

(12).13. 17. 24.25. 33.45. 46. 50. 51. 52. 72. 96.(110).113. 114.115.116. 117.

ActlS.

118.119.120.121.(236). ^yn/ilS. 19. 20.21.22.25.26.27. 28. 29.30

Prox

23. 25. 27.30.32.59. 60.(61).62.

62.63.64(uunc M).65.66 marg.

PawU7.28.31. 33.47.(61).

6.84.

Apoc2d.31

(cit.

ex Pauli conlat.);

item cod. Latinum Harleianum 17 7 2 epistularum

Excerpta etiam dedit

calypsis.

Vide Symb.

crit.

e codice

evangeliorumHarleiano 17 75.

p.

O = Evrm 295

hodie

aliis

= Evrm 294;

indicantur:

signis

cf infra, caput vill,

Evv I
1, num. 10.81.82.87.236.440 ^c cf VIII, 2, num. 56.58.61
et 64
M; cf Vlll, 3, num. 51.53.59.60.61 Apoc cf
num. 21.22.23 Evrm cf viil, 5, A, num.13.

evv.

Breviter

Origen. Halae

lenae

a.

rum N.

a. 1 7 7 1

T. lectionum
crit.

1811 (nonnisi

in hist.

libris
;

Griesbachii

nominentur:

text.

Mt

collectiones, vol.1,

a.

et

vill,

De

4,

codd.

Mc); dissertationes

De

corrigendas varia-

1785, vol.2,

in textum Gr. JV. T. lenae pars


et

Faul53

Ciirae in histor. textus epp. Paul. Gr.

17 77; Symbolae criticae ad supplendas

Commentarius
a.

ex

hi

et apo-

305 sqq.

Griesbachii

nonnulli

Codices

=N

torn. 1,

omnium

1, a.

a.

1793;

1798, pars

2,

codd. evv. Or. et Curae

epp. Paul, iterum prodierunt in Griesbachii Opuscc. acadd.

ed. lo. Phil. Gabler, lenae a. 1824.1825.

248

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Textu tamen verissime Griesbachiano qui

quam

quaerat editiouem minorem,

uti voluerit,

1805/ quae

dicunt, anui

iudicio maturato^ editoris innititur; Tischendorfius ut et alii^

nos

1796

iniuria usus est editione

haec editio a secunda undevigiuti

differt

novas quattuor habet;

i:)rorsus

marginal es 22 a
iterum

prodiit

1806."^ Inter mille Reussia-

citat

locis; lectiones

etiam Reussius lectiones

tomus primus N.

Berolini

Anno 1827

commendatas.

viris hodiernis

Ch\ Gries-

T.

bachiani a Davide Schulzio,-' Tischendorfii fautore, euratus.

uuam

Melius in ordinem redacta sunt omnia, textus

lumnam

est

duo; apparatus criticus nota-

auctus est et multa vitia emendata sunt; prolego-

biliter

mena

habens, apparatus

co-

Schulzii callide tractant de rebus

criticis.

Dolendum

mancam esse hanc editionem.


Nunc redeundum est ad annum 1776, quo anno Eduar-

dus Harwoodus (nat.

a.

1729, mort.

a.

1794), theologus

Londinensis, editionem N. T. Gr. satis notabilem curavit, ad-

hibens in primis codi^em Cantabrigiensem in evangeliis et

Claromontanum

actibus,

ubi

711

Ex

deficiebant.

illi

Reussii locis mille deserit Elzevirios

Cum Lachmanno

ies.

Reussius citat locos

consentit,

ex mille,

203 quibus novas

Harwoodius, ex quibus multae


^

Alexandrinum

in epistulis Paulinis,

locis

643.

lectiones praebuit

probatae sunt

viris hodiernis

Editio elegaiis duobus tomis Lipsiae annis 1803

1807

edita

textum eundem exhibet.


2

Cf Schulzii verba N.

praef. p. xix

quam
summus

sed

earn

seriore

esse vir

iudicavit."

el.

a.

1827,

a nobis renovata editione


et

conditionem

novissimeque iustam et veram

Scrivenerus, Intr. ed.

Griesbachium propter verbum

quam

liac

Berolini

N. T. formam

textus

sua aetate

monstrat,

V.

Gr. Griesbachii,

permultis in locis ab

Halensi discrepat,

T.

-p.

2,

diy.aiov

41G, adn.

Mt27,4 sed

1,

reprehendit

editio auui

1805

Scrivenerus, p. 415, praedicaverat, aihoor praefert.


*

Confusa sunt a Tischendorfio signa Griesbacbiaua

sed errores hi in
^

cajjite

Xll,

addendis

Cf Doedes, Verhandeling

Verbands, Harlemi

a.

1844,

p.

over

117

et

-]- 4r ^,
emendandis corriguutur.

de tekstkritiek des

133.

Nieuwen

DE EDITIOXIBUS.

2.

17071830: MATTHAEIUS. 249

(2.)

has non numerantur

inter

eodem tempore

easdem easque novas exhibuit.

lectiones

Mattliaeius^, Thuringus

Christianus Fridericus
a.

1744,

raort. a.

quibus Griesbachius fere

loci

(nat.

1811), professor Moscuae, Misniae, Wite-

bergae, edidit annis

1782

1788: NovumTestamentumXIL

tomis distinctum Graece et Latine.

nunquam

antea vulgatas

ex centum codicibus mss. variarum bibliothecarum,

Mosquensium,

Textum denuo

Pultaviensis, Dresdensis,
diligentia

et

primum

cae

vulgavit,

et

maximam partem
a.

quod Matthaei evangelium continet


non

gulis tituli alii

Act

Eo

Phil

Lc

Tit

Heb Col

1784, duo

a.

2Thes

titulo,

Co

2Tim

1788.

a.

ecclesiae

Grae-

sedulo

lectiones

indi-

Cum

volumini ultimo

Prodierunt tomi tres Cath

1782, unus

lo a.l786, duoMt Mc

summa

praefixo, praeiverant in tomis sin-

inter se coniunctis.

PhUem anno

suae

et

inedita addidit etc.

Huic

1788."

lectionaria

singulasque

evolvit,

xxix. Rigae

aeneis

tabulis

Lipsiensis, Goettingensis

collegit

fide

accurate

scholia Graeca

cavit;

varias lectiones

recensuit,

a.

1783, duo Gal

Apoc

Eph

a.

1785, duo

In tomo Matt, p.

481 484,

invenies catalogum codicum a Matthaeio in quattuor evangeliis ad-

hibitorum

et in

tomo Apoc,

335

p.

337

Textus Latinus Vulgatae

adhibitorum.

codicum in Act Epp Apoc


est versionis,

codice De-

midoviano haustus in Act Epji Apoc.

Pretium

editionis

minime parvum

huius

est,

non

propter textum, quern !Matthaeius ad codices aetate inferiores


constituit (exhibet Reussius lectiones

duodecim novas Mat-

ex Apocalypsi) sed propter ea multa quae

thaeii in primis

Matthaeius in tomis bis reposuit atque coacervavit, codicum


facsimilia,

descriptiones,

omnis generis.

Acerbitate

prolegomena scatent.
Testamenti
codices

conlationes,

scholia,

conviciis

et

fragmenta

maxime

Matthaeii conlationes codicum Novi

Chrysostomi optimae sunt notae; quod ad

et

nonnullos

attinet

dum

ipse

eos

perlustrabam

accuratam eius diligentiam admiratus sum.


Codices hos contulit Matthaeius:

= Evv259
a = Act98(a*)Paulll3(avela2)
a

Prax82
^

dolendis

(a^)

Cf supra,

p. 190.

B
b
c

= Evrm47
^ Praxl3
= Act 9 9 Paul 114

250

DE TEXTUS HISTORIA.

YI.

= Apoc90
= Evv 2 49
= Paul7G
= Apoc32
= Evrm 51
tz = Prax
V = EvvV
v = Evv 250
Y = Prax 5
X = Evv 251
X = Act 69

= Evrm48
d = Evv237
d = ActlOO Paul 115
e = Evv238
e = Praxl4

f= Act 101

Paul 116

= Evrm 49
g = Evv239
f

gr= Act 102 Paul 117


H = Evrm 50

= Actios Paul 118


= Evv240
= Paulll9
k = Evv241 Actl04

(Knittelii conlat. usus est)

= Evv 252
10 = Evv253
11 = Evv254
12 = Evv 255
z

Paull20

Apoc47

lz^Evv242 Actl05 Paull21

m=
m=

14 r= Evv 256

Apoc48
Evv 243

= Evv O (Scholzii Evv 2 57)


16 = Evrm 56 Prax 20
15

Actioe Paull22

n = Evv 244
n = Paul 123
o = Evv 245
o = Apoc49
p = Evv246
p = Apoc50
q = Evv 247
q = Paul 124
r = Evv 248

17

32

7^

= Evv 99
19 = Evrm 57
20 = Evv 89
= Evrm 5 2
X = Evrm 53
= Evrm 54
= Evrm 55
a Matthaeio

38,

1.

2.

4.

3.

6.

8.

7.

Prax 18

ft)

Prax 19

primum

3,

Frag-

sub codice G.

adHeblO,

conlatus et citatus

in Tischendorfii ed. 7, est pars codicis Hp^"'.

atque

contulit

Matthaeius

laudavit

23

codices

Chrysostomi in Matthaeum vel in lohannem, signis:


5.

6.

7.

et 11 codices eius
5.

Prax 16

Prax 17

\jj

vide infra caput vii,

Praeterea

homiliarum

=Evv258

18

De codice Gp^"^
mentum vetus,"
1

Apoc 30

Paul 74

9.

a.

Matthaeii

8.

9.

13. .

/3.

y. S.

e.

l.

rj.

homiliarum in epistulas Pauli

f.i.

n.

(>.

y.;

signis:

1. 2. 3. 4.

versione

Vulgata

/3.

editio

omissa, prodiit annis

altera,

1803

minor,

1807:

jjNovum Testamentuin

Graece.
.

i
.

Iterum recensuit, sectiones maiores

Euthalii et Andreae Caesariensis uotavit,

et

minores Eusebii,

primum quoque

lectiones

DE EDITIONIBUS.

2.

251

ex usu Ecclesiae Graecae designavit ac synaxaria Evan-

ecclesiasticas
geliarii

17071830: BIRCHIUS.

(2.)

Praxapostoli addidit et criticis interpositis animadversio-

et

..."

nibus edidit Christianus Fridericus de Matthaei

Variscorum 1803.1805; Ronneburgi 1807.

3 torn.

Curiae

Nonnullis in exemplari-

bus tomi primi legitur in titulo ex errore Wittenbergae" (cfvol.


p. 327).

Matthaeius, vol.

p.

1,

exhibet,

suas;

p.

769

2,

704 recenset editiones N. T. Gr.

quae editionem eius praecesserunt

insigniores,
tiones

679

783

et p.

704

716

edi-

excursus de locis variis Novi

Testamenti: Le3,33 Mt8,28 et loco par [Iol,26] Mtl6,2.3 Lcl0,42


11,2

Mt 14,19.20

In editione hac constituenda, jiraeter

Iol,18.

ea quae ad editionem priorem adhibuerat,

usus est Matthaeius co-

dicibus 11 evangeliorum, 4 actuum, 4 epp. cath., 4 epp. Paul, 8 ajjocalypsis

includunt
scriptos

vol. 3

(cf

et

atque

ad Apoc

praef.

p. 4)

codices

apocalypsis

x in appendice ad Apoc in eius editione priore deex eius Arethae exem-

lectiones loannis Hentenii,

Molitus est Matthaeius et anno

plar! ab aliis editoribus neglectas."

tomum

1805 edere voluit

horum aliorumque covol.3, append, ad Apoc p. 102).

qui conlationem

dicum summa 24 praeberet

(cf

In appendice ad Apocalypsim, vol.3, p. 99

venerum, ceteros

Apoc

102, praebuit MatScholzium, Scriconlatio


quae
65,

latuisse videtur.

In editione hac Matthaeii notat

thaeius conlationem codicis

Reussius lectiones quinque novas.

Andreas Birchius

Hauniae

a.

(nat. a.

1758, mort.

1785 descriptionem^ codicum

a.

is[.

1829)

edidit

T. Gr., atque

anno 1788: Q,uatuor evangelia Graece cum variantibus


a

textu

lectionibus

Laurentianae

Barberinae,

MSS.

codd.

bibliothecae

Vindobonensis,

Vaticanae,

Escurialensis,

Havniensis regiae, quibus accedunt lectiones versionum Sy-

rarum,
et

sumtibus
^

det

veteris,

Nye

Pbiloxenianae

Hictomus^ exhibet

4*^ et fol.

regiis."

Birch, Kritisk Beskrivelse


Tesfamente, Hauniae

a.

Hierosolymitanae, iussu

et

graeske

over

Hoc

1785.

lectiones

Haandskrifter
loco

af

commemoretur

lohannes Christophorus Harenbergius, qui de Marci textu tractavit:


Adnotationes ad evangelii Marci capita quatuor priora," Symbolae
literariae ex

Haganis factae Didsbergenses

bergi a. 1784, tom.

jiars 2,

p.

307

Hagae Comitum

534.

Quid

in

et

Duis-

quoque loco

legendum censuerit adnotationes docent.


^

vol.1,

Brunnius
col.

48),

bibliothecara

[Bruun],

Bibliotheca

Andet Hefte,"

a.

universitatis Hauniensis

Danica (Hauniae

1875,

col. xxxiii,

exemplar huius

a.

1877,

adn.,

dicit

libri

habere

252

DE TEXTUS HISTOEIA.

\^.

Adlero, Moldenhauero in Italia, in Hi-

a viris Birchio,
spania, in

Germania

Incendio

subiunctas.

multa

perduci
edidit

Apoc

cum

et

conlectas, textui Stephaniauo anni

iis

potuit

1800,

sunt exemplaria

deleta

typi et chartae neque posthac ad finem

Sed Birchius tomis tribus parvis

opus.

Varias lectiones
a.

anni 1795

1550

Evv

a.

ad textum Act

Paul

Catli

a.

1798,

1801.

Contulit Birchius vel perlustravit hos codices

item nonnullos

inspexerunt amici eius, quorum nomina adposita sunt:

= Ewl27
= Evrra35
354 = S""
356 = Evv 128
129
358 =
130
359 =

Vat349

1136

351

1158

= Paul85 Apoc39
= Ewl40

1160

= Evvl4lAct75Paul86
Apoc 40

=B
1210 = Evvl42Act76Paul87
1229 = Evvl43

1209

..

..

360=

..

131 Actio Paul?

1254=

(Apoc 66)
3"Bl

=Ewl32

363 =r

..

133 Act7lPaul78

=
134
=
135
366 = Act72Paul79 Apoc37
367 = Act 7 3 Paul 80
579 = Apoc38
665 = Evvl36
756 =
137
757 =
138
758 =
139
760 = Act 74
761 = Paul 81
762 =
82
765 =
83
766 =
84
1067 = Evrm36
364

..

365

..

..

..

..

229

scriptis

locupletatum;

..

151

..

152

..

153

Alex -Vat 28 = Evv 154


29 = Act 78 Paul 89
68 = Apoc 41
79 = Evv 155
Paul 46
179 = Act 40

Apoc 12
189
Evv 156

..

manu

= Evv 150

..

..

Act77

Paul 88 Apoc 25
189

220=
227=

..

notis

..

..

..

144

..

=
145
Pal -Vat 5 = Evv 146
89 =
147
136 =
148
149
171 =
1548

In

ilia

bibliotheca primo nihil

inveniri poterat; denique adtulit bibliothecarius amicissimus

manuscrii^tum (eo tempore, mense maio anni 1878,

ornatum),

quod conlationem

cum

codice

Milliani

Vaticano 1209 continebat.

textus

in

volumen

nondum numero
Act Cath Paul

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

= Evvl57
3 = Act
Paul 90
Pio-Vat50 = Act 80 Paul 91
Urb-Vat2

1707

1830:

Laur IV, 20

..

160

10=

..

161

..

162

12=

..

163

11

VI, 11

..

184

..

189

..

185

..

186

..

187

..

188

Act 141

..

..

C.

= Evvl69
61 =
170
73 =
171

F.

90=

..

33=
34=

=
14 =

VIII, 12

..

..

X, 4

172

..

175(Act41 Paul 194

..

194

..

195

..

196

..

197 Act90

= Paul 100

=
7 =
19 =

= Evvl73
=
174

..

101

..

102

..

103

= Evv 198
= Evrm38 =117
2=
39 = 118
S. Mariae FlorS = Evv 199
6 =
200
S. Marci Flor701 = Evv 201
Laur256 (Aedil 221)

Apoc20)
152 = EvYl76

Lect Florl

177

..

= EvA'178
=
179
Borg =
2 = EvvlSO (Zoega);

Angel 1

183

..

B.133

..

= Evvl90
=
191
30 =
192
32 =
193

VaUicell vel Tail

..

99

27=

29

L'"'' pa"i

163=

..

28

..

..

..

Paul 239

..

41

98

=
18 =
23 =
25 =
16

..

119=

..

=Evvl82

14=
15=

..

Bas22

Paul 97

..

Apoc 45

..

C.

Paul 96

= Act87
31 =
88
32 =
89

=
164
=
14
165
23 = Apoc43
115 = Evvl66
208 =
167
209 =
112
211 =
168
377 = ActSl
Aug. 2 =
13

253

(Apoc 75)

= Act86

29

Apoc42
53
Evvl58
Barbs = Evvl59
9

BIRCHIUS.

..

T^"^

..

Act 91 Paul 104 (Apoc 94)

= Evv 202
707 =
203
705

[Borg.4"] Act 82 Paul 9

Apoc44 (Engelbreth)

= Evrm37 Prax7
Zelada = EvvlSl
Neapol Reg = Act83 Paul93
Laur IV,
= Act 84 Paul 94
5 = ..85
95
3

..

..

Bonon640

= Evv204

Act92

Paul 105

VenS

= Evv 205 Act 93 Paul 106


(Apoc 88)

= Evv206 Act94Paull07
8 =
207
6

..

254

Ven

VI.

= Evv208

DE TEXTUS HISTORIA.

DE EDITIONIBUS.

2.

solis illis in locis

1546"

anni

Quae
Turn

duorum
Coptici

exhibere"

conlationes

cum

textu

textibus

diversis

enumerat

Reussius

editionis

et

appendicibus quot

qua lectionum dispersione necnon


non

incertitudine,

incommodum magnum

quod dicam

sibi

codicum viginti Graecorum,

illo versicolori tot in

cum

ei

arbitrio suo addidit, omisit,

Latinorum, quattuor Slavonicorum

conlationis

esse.

vitium

nuncupavit melius lectiones

namque

erant codices exhibuit;

est

codex

ubi

vitia

displicentes vocasset,

mutavit.^

255

ad editionem Lutetianam Robert! Stephani

recensuit

videbatiir".

17071830: SCHOLZroS.

(2.)

lectoribus factum

novas

lectiones

tredecim

in

textu Alteri.
Contulit (vel edidit) Alter hos codices Graecos (addo vol.et p.

Evv

N"'J

1001
Pauls = 1,704

Evv3 Acts

750; 2,559 630


Evv76 Act43 PauU9 = 1,375
413; 2,631688
Evv77
1,323 374
EvvlOS = 1,477527
Evvl23 = 1,807880
Evvl24 = 1,881 998
Evvl25 = 1,636 703
Evv218 Act65 Paul57 ApocSS
1,1319; 2,3411

Act63

Act64
Act66

Paul 71

Apoc35
Apoc36

Knappii

1813.1824.1829.1840)

1839

1811.1825;
(ed.

et

= 2,854920
= 2,921 940
= 2,941 967

quinque

(Halae

a.

1797.

successorum eiusSchotti (a.l805.

Baumgarten-Crusius)

ed.

2,

Act67 Paul 70 -^ 2,689 740

editionibus

):

i,

415558

De

^ 10121054
= 1,414476
= 1,1055 1068
= 1,528635
Paul68 ^ 2,741 788
Paul69 = 2,789 853
Paul 67 Apoc 34 =

Evv219
Evv220
Evv224
Evv225

1,999

Tittmanni

1820 et al), Vateri (a. 1824), non est quod


modo plus modo minus lectiones Elzevirianas

ster.

a.

disseram;

pro Griesbachianis deserunt.

lohannes Martinus Augustinus Scholzius^


mort.

a.

1852)

theologiis,

post

professor
Ciitas

Cf Reussium,

Cf supra,

p.

Bonnensis,

critieas

Biblioth. p.

192.193.

anni

190192.

(nat. a.

ecclesiae

1820

in

1794,

Romanae
quibus

de

256

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

Parisiensibus

codicibus

tractavit

(BiWisch-kritisclie Reise") anni

1823

Itinerarium

post

et

in

quo de codicibus

Gallicis, Helvetiis, Italicis, Palaestiueusibus aliis tractavit,

edidit Lipsiae:

N. T. Gr. Textum ad fidem testium criticorum recensuit, lectionum


familias subiecit, e Graecis codicibus manuscriptis, qui in Euro23ae
et Asiae

bibliothecis

reperiuntur fere omnibus,

Sanctis patribus et scrijitoribus ecclesiasticis quibus-

quis, conciliis,

cunque vel primo vel iterum

horum testium

conditionem

e versionibus anti-

collatis copias criticas addidit,

historiamque

criticorum

atque

Novi

textus

Testamenti in prolegomenis fusius exposuit, j^raeterea synaxaria co-

KM

dicum

IV

262.274

exscribenda curavit

tyj^is

evangelia complectens, Lij^siae

a.

lo.

M. A.

1830, p. clxxii,

S.

(4),

Vol.

496

in

quarto; vol. 2: actus apostolorum, epistolas, apocalypsim comi^lectens,


Lipsiae

a.

De
moneuda

1836, p.

Ixiii,

469.

quod ad textum

editione hac,

sunt: Scliolzium, etsi hie

(62 inter mille Reussianos) vel

(42 inter

alias

cipue in volumine secundo, hoc etiam


lectiones Griesbachianae

paucis haec

lectiones receptas

illic

plerumque textum

praetulit, Griesbachii

quam

attinet,

niille

eosdem)
prae-

repetiisse,

fecisse,

quamquam

minime familiae Asiaticae

fuerunt,

familiam ex professo Scholzius sequi voluit lauda-

veratque in dissertationibus de textus recensionibus

Tischen-

dorfius lectiones Scholzii etiam in hac editione octava

missas

fecit

cum propterea quod

non

nostra aetate solus inter

catholicos theologos in hoc litterarum genere tantos labores


suscepit,

turn

propter

nomen quod

inde apud theologos

utriusque confessionis consecutus est".

In Anglia primo

laudatus est textus Scholzii ut qui textui recepto faveret,


viri

tamen

docti

mox

perceperunt

neque

469
246

(contulit 5),

(cont. 1),

Act 110

192

conlatis, paucos

maiorem partem,

Paul 125
Evrm 58 181

(cont. 3),

Apoc 51 89 (cont.
Prax 21
58 (cont. 1); ex

(cont. 3),

neque

Quod ad apparatum spectat


primum codices N'^atway Evv 260

conlatori fidem haberi posse.

enumeravit Scholzius

editori

1),

codicibus non integre

jilerosque

prorsus

non

DE EDITIOXIBUS.

2.

contulit.
LPaui

17071830: SCHOLZIUS.

257

Praeterea perlustravit codices iam cognitos

kmx

(2.)

multosque minusculos, paucissimos integre conferens,

nonnullos maiorem partem. Hausit etiam Scholzius lectioues

nonnullas

ex versionibus, nonuullas ex patriim

scriptis.

Haec omnia tamen fecit tam incredibili neglegeutia lit testimonium eius nisi ab aliis corroboratum ubique in dubium
vocandum sit. Testibus Davide Schiilzio atque Tischendorfio,
quae

in toto libro vix miilta leguntur

non abundent.^

falsis

^=
signis indicati Evv I = N
= EYrm294 V = N; cf infra, caput vill, num. 81.
num. 61.8G.11 2.152 Pawi I = L
82.236.257
G = L; cf Vlll,

=
Mt.
H; cf viii,
num. 51.60.G1.
53 et 64
M frag. vet. ap.
96.222.223.225.226 Apoc 50^ = 90

Codices Scholzii hodie

aliis

Evrm295

1,

.-lei

2,

3,

Per hos annos, 1707


controversia

inter

eos

1830,

qui

movebatiu', ut vidimus,

textui

recepto

addicebant

se

Harwoodus

eos qui testibus antiquis fidere malebant.

et

solus receptum reieeerat, ipse ab aequalibus reiectus.

etiam
esset

Griesbachius

exemplo fuerunt quam

ille,

Alii,

inutile

textum receptum quasi fundamentum habere in textu

constituendo.

Hie

dilucescit

incipit,

nulla

quaerit,

textui recepto sine luctu vale dicimus;


dies

novus,

dies

textum veterem

qui

seriorum saeculorum impeditus.

traditione

De Scliolzio cf Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek


Hoc
212.
Niemven Verbonds, Harlemi a. 1844, jj. 176
etiam commemoretur opusculum Guil. Frid. Einckii, verbi divini
^

des
loco

ministri, qui

quamvis iudicio

satis

tenui in rebus criticis i^raeditus

bene de codicibus minusculis conferendis meritus


critica
a.

in acta app.,

epistolas

1830: de classibus codicum,

catholicas

p. 2

19

et

Lucuhratio

est;

Paulinas

etc.

Basileae

(cf supra, p. 193, adn. 2); de

codicibus Venetis bihliothecae D.BIarci, p. 19

42

adiit

Evv205 (Act93

Paul 106 Apoc 88), Evv 206 (Act 94 Paul 107 Apoc 109), Evv 209
(Act95 PaullOS Apoe46); Act96 (Paull09), de boo codice fusius
disserit,
zii

et

criticis,

p.

30 42,

Tischendorfii

Paul 110.111.112

p.

43

227:

abest);

Act-Cath 93.95.96

lectiones

(hos

varia

(Einckii 113 catalogis Scbol-

lectio,

cum animadversionibus

sed non omnes exbibet ex codicibus

numeris Paulinis 106.108.109

significavit)

Paull06.108.109.110.lll.112 (113 raro excitatur) Apoc46


1

3);

observationes criticae in evangelia, p. 228

TiscHENDORF, N.

T. ed.

8.

351.
17

(capp.

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

258

(3.)

LACHMANNUS WESTCOTTIUS

18311881:

HORTIUSQUE.
novam

Qui
philologus
cuius

professor Berolinensis,

formae minoris, annis 1837

prodiit,

sed

tlieologus

Novi Testamenti Graece Beroliui

stereotj'pa

eclitio

anno 1831

Lachmanuus

Carolus

fiiit,

non

instauravit

aetatem.

mendis paucis sublatis

1846

et

repetita.

Prolegomena desunt, sub finem tamen libri, p. 461, praefiguntur


tabulae lectionum textus recepti variarum haec: ,,De ratione et
consilio

huius

commodiore exijositum

loco

editionis

Studien tend Kritiken 1830,

817

p.

845).

est

hie satis

erit

editorem nusquam iudicium suum, sed consuetudinem

marum

stantem fuisse animadvertit


et

quantum

in marginibus indicavit.

hie

diversitas

quo factum

receptae

saeculis

lectionis

est ut

non

quouiam ea

posset,

liuius

res doetis iudi-

Cf etiam Stud, und Krit.

a.

1835,

570 572.
1842.1850

Turn annis

N. T. Graece

tomis:

publici

cae lectionis auctoritates apposuit."^

non

duobus

Cum

tamen

lectiones

paucas in editione altera mutaverit (Reussius,

nisi
^

est

Lachmannus

Carolus

Latine.

et

factum

iuris

Philippus Buttmannus Ph[ilippi].f [ilius]. Grae-

recensuit.

Lachmannus

scriptoribus

textum utrum-

ipse lectiones Latinas apponendas,

Praefatio tomi primi tractat de codicibus

que constituendum curavit.


et

vulgatae et nis proximis

haberi

ratio

in fine libri adiecta est,

cibus necessaria esse videbatur."


p.

pervagatam

ubi

praetulit:

discrepantiam deprehendit, jmrtim uncis partim

omnium auctorum
duobus

antiquissi-

potuit ea quae Italorum

fieri

Afrorum consensu comprobarentur

dixisse,

hauc quoties minus con-

ecclesianiin secutum esse,

Orientis

[theolog,

in primis

de codicibus Latinis,

arte"

neque remittit ,,Graeas"

(ita

quosdam

sores

Aeschyleo nomine compellat)

viriliter

tomi alterius nonnulla de emendatione (pp.


de ordine uarrationum

iii

et ,,de

editionis minoris cen-

vituperare;

xiii) et

in evaugeliis synopticis (pji. xiii

Quae Lachmannus

recensendi

jaraefatio

disputationem

xxv) praebet.

callidius disseruit de versione vetere Latina,

quae etiam meruit de editione versionis Vulgatae Latinae,


capite
et

IX,

2, (1),

de interpunctione

eunda

sunt.

kriiiek des

et 6

laudabuntur.

scripsit,

Conferendus

est

vol. 1, p.

infra,

Quae de rebus orthographicis


xxxix xliv, miuime praeter-

Doedes,

Nieuwen Verbonds, Hai-lemi

Verhandeling over de
a.

1844,

p.

150

175.

tekst-

DE EDITIOXIBUS.

2.

18311881: LACHMA2sX.

(3.)

244) cumque disertissime de

Bibl. p.

1830

in lucubratione ilia auui

fatione

principiis eius criticis

et in editionis maioris prae-

hand mutata

sententia

259

scripserit,

nihil

imjDedit

quin editiones has simul tractemus,

Statim id animadvertendum

est,

Lachmannum,

consulto

Non

ut ita dicam, de ipso textu apostolorum desijerasse:^

peto lectionem veram, quae sane saepe a teste unico serva-

non minus tameu saepe prorsus

tur,

quaero vetu-

periit, sed

stissimam inter eas quae sine dubio late evulgatae sunt/'^

Negat

negat

sibi,

optandum

esse

aliis

qui textum edere velint, iure aliud

quam rem

criticam ab internis, ut aiunt,

pendentem missam facere

indiciis

que traditum constituere; quo


fore censet

emendatioue

vera

820).

sit

(p.

et

textum historicum

et

at-

facto, criticorum alius generis

coniectura^ eruere

Non quod me

quae

lectio

rectius aliis aut facilius,

quid sancti auctores scripserint aut non scripserint, cognoposse dicam

scere

(nam

neque nunc agitur neque

id

qui sibi arrogant invidendum est)" (vol. 1

quam ex

auctoritate testium,

cedit
nullis

nihilominus

certe

lectiones

locis

eam

illis

notatas

litteris

Ich bin gar noch

citaus

praefationum

paginas

nisi

littei'is

et

Arabicis

tomum

Romanis

edi-

notatis.

auf die wahre Lesart aus, die sieh

niclit

aber auch ganzlich verloren

oft

commeudari,

genuinas

non addo

gewiss oft in einer einzelnen

freilieh

professo sequitur, non-

ex Stud, und Krit. supra adlatis,

tionis maioris, additis paginis


^

Con-

p. xxxii).

etiam locis ducem habere vult.^

Lachmanni verba

non

iis

ist,

Quelle erlialten hat, ebenso

sondern nur auf die alteste

unter den erweislicli verbreiteten:" p. 826.


^

De qua cf Lachm. vol. 2 p. iii xiii.


Nur dies kann man vielleicht dem strenghistorisch
Texte zum Fehler anreehnen, dass er an manchen
,

tuirten

consti-

Stellen

die scheinbar annehmliche Lesart eine wenig verstandliche, zu-

fiir

weilen auch eine sieher unriehtige geben vrird:"

locos

Lachmannus ut qui spurii


Mcl5,28 16,920 Lc 24,12, et verba

TOto

oioaroto,

Inde

fit

ano Tov

ut

etsi

yfri^d^rjro}

7iovi]Qov,

Lc 24,36

p.

821

of p. 839.

sint expresse reiecit


i,c 11,2,

riy.wv

to {}eXrjud gov 11,4 ulla ovaac


y.cu

6 tv
rjficca

khyii,... riuoiv 24,51 xal avatfiiitTO

17*

260

YI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Textum ilium vetustissimum et late vulgatissimum


invenit Lachmaunus sub finem saeculi quarti, tempore
Hieronymi.^ Testificationis momenta sex distinxit (vol. 1,
cf p. xxxiii

p. viii,

[1] Nihil testatius esse potest

sqq.):

eo in quo omnes undique auctores consentiunt.

minus

consensio,

efficit

modo

deficiat.

mains

porro

[3]

coactorum

regionibus

eorum pars

si

in

[2] paulo

ex diversis

testium

firmamentum

coneordia

aliquo

taceat vel

quam

est

ab aliquot popularibus vel neglegentia vel quasi compacto

ab

illis

sunt

[4] sed ancipitia ceusenda

discedentibus periculum.

cum louginquorum

testimonia,

aliorum item

locis

sensu elevatur.

diiunctorum

[5] incerta sunt quae in aliis regionibus

[6] postremo infirma, in quibus ne

Cum

consentiunt."
et

partim

Lachmannus
quas

non

tamen

nisi

tradita sunt.

eaedem quidem regiones

illi

exstent,
soli

testantur.-

(=)

neque

plerumque

(ia Tov ovQCd'oi' 24,62

71

integri

dedit

Sed

in

lectiones

omnes testautur negantibus omni-

bus orientalibus; hae lectiones non citatae sunt


minore,

non

nusquam

significavit signo aequalitatis

occidentales

testes

testes occidentales

Latine

quas

lectiones

commentario suo

consensus

in diversa testificatione con-

sed constant! siugularum consuetudine

alio,

sint

testium

in editione

Lachmanno videbantur

Qoay.vvi]OarTta avTOV (vide p. 842

esse

844)

haec omnia in textu eius inveniantur nullo dubii signo notata. Ita
etiam re vera pro interpolatis, non pro dubiis, habuit Lachmannus

verba

uneis

inclusa

Lc

11,2

22,43.44.64

23,17.23.34.38

24,36

(vide p. 841).
^

In

einer

jiingern

Gestalt

Stelle zu geben, als wie sie in

braucheu

hnnderts gelesen ward,

wie Hieronymiis

Uebersetzung gewahrt:"

p. 822.

so

leicht

keine

sie in seiner

verbesserten

occideutalischen Lesarten sind uus uur unvollstiindig

,,Die

bekauut, iind

Daher habe

wir

den letzten Jabrcn des vierten Jahr-

sie

sind uns sebr oft nur lateinisch iiberliefert ....

icb vorgezogen, durehaus einen orientalischen Text zu

geben:" p, 827.

DE EDITIONIBUS.

2.

1881:

1831

(3.)

LACHMANN.

201

genuinae;^ nonnulla excipienda notantur supra (p.259, adnot.4).

Quaerimus time textum quarti


Quibiis

iam

quaesitum

orientales

usus

testibus

Cum

constituendum ?

banc

distinetionem

Lachmaunus ad textum

est

occiden tales

et

saeculi exeuntis orientalem.

satis

Griesbachio

distinxit,

accurate

sed

uon

tractavisse

testes

\adetur

prorsus

et

reicit

opinionem Griesbachii iustam de partibus codicum

et

inter

textus

recensiones

cum omnis

quod ad familias

disseutientibus

se

Debebat tamen,

attinet (p. 825.826).

textus eius ratio a distinctione ilia penderet,

Quo mode

distinetionem omni eura tractare.

probandas,

esse, nisi vero

scire potuit

oecidentales

reprobandas

eas callide distinguere potuit?

Sed accipere

orientales

lectiones

sive

voluit testes orientales saeculi quarti; quosne accepit?

Hos:

ABC h^pp PQTZ, scriptorem Origenem. Ex


potest Novum Testameutum tctum? Minime.

hisne

codices
hauriri

PQTZ fragmenta sunt

de

et

aliis

ita

Novi Testamenti parte codices A


sed

Per

non ubique.

7,6

Io6,68

8,32

non

nisi

magnam

52,

codieem c facillime

et

scribit:

In

h^pp

maxima

b conferre possumus,

Mattbaei partem (etiam

sed his locis videtur Wetstenius

quo codice deerant ex

legisse, in

Io7,3 6 8,3234)

et

2 Co 4,13 12,6

bis

orien-

talium codicum non habemus nisi B, rursusque inde ab

Heb

9,14

non

nisi A,

per epistulas pastorales et per apocalypsim)

(i. e.

nisi locis

Per quartam

c auctoritas."

habuit igitur
varias
*

quibus accedit rara

variaret

necne,

,,Im Allgemeinen behaupte

talische Lesart
es bleibt

Novi Testamenti partem

fere

Lachmannus vix unde

lectiones

an Werth

immer

et iucerta codicis

sciret

utrum

oriens inter

neque dubius

ich,

wie

oft

fuit,

quin

auch die occiden-

der entgegengesetzten gleich stehen mag,

ein seltner Fall,

wenn einmal

die nicht

schwaukende

Lesart der Lateiner erweislich die wahre oder der wahren naher

nun der Text einmal


zwisehen den zwei
und
ziemlieh bestimmt ist, auch etwas gelteu
Klasseu im Ganzen gewiililt werden, so muss icli meines Orts mit

ist.

Sollea

die

innern

Griinde,

Hieronymus sagen: multo purior

naclidem

fontis

unda qitam

r-ivi;^'

p. 842.

262

de textus historia.

^^.

saepe

parum

lectio

de

Praeterea

adhibendam

dum

codicibus

quibus paene

esset.^

cautiouem

dicens,

In orientis exemplaribus caven-

excedamus,

terminos

antiquitatis

codices

habita

ne per temporum latitudinem vagemur

est

tutos

unica

paucis

illis

mouuit:

esse

pro

vulgata

forte

si

tres

illi

quoniam eorum aetas

iitimur,

solis

et consti-

accurate definiri adhuc non potuit, interdum aliquid quarto

iwndum cognitum ex

saeculo

p. xxiv).

(vol. 1,

Tarn

pauci

tarn

neve oblitus

orientales;

que C

tolerabiliter

saepe

inter

contulit

(Jew

act

usu susceperint:"

novicio

(Lachmanno

Hie

,,Aber wenii wir tlen

ad

Umfang

testes

occidentales

A)

G^^^^ a b c

et

jeder von diesen orientalischen

im grossten Theile des N. T. wenigstens A


(Auch Ioli6,68 7,G.

hi codices

bald ausgerechnet, dass wir zwar

ist

8,32

B mit einander

iind

gleichen konnen, aber doch nicht iiberall.


des Matth.

tempore ue-

g Iren Cypv Lucif

f) eP^"' (ff)

Handschriften iiberschlageu, so

illo

Quid quod

esse.

(Lachmanno

dp**"^

Lacbmanniani

testes

velim neque B

exploratum

editor: 2

se

sis

dissentiunt?

se

(jpaui

eraut

iucerti

ver-

In einem grossen Theile

52:

aber hier grade scheint

Wetstein die Handschrift C sehr leserlich gefunden zu liaben, imd


ihr

fehlte

2 Cor 4,1 3

von diesen Stellen uur loh 7,36 uud 8,32

34)

und

wir von orientalischen Handschriften einzig

12,6. sind

auf B beschrankt, und von Hebr. 9,14. an

(also in

den Hirtenbriefen

uud der Oftenbarung durchaus) einzig


immer seltne und oft unsichere Zeugniss

[item in epistula ad Philem.]

auf A,

wo

tins nicht

das

Hiedurch entsteht unvermeidlich der


von C zu Hiilfe kommt.
Mangel dass in diesen Theilen nur selten das Schwanken des Orients
zwischen mehreren Lesarten erkennbar

wenig verbreitete

fiir

die

des N. T.

fiuden sind,

da

ist

gelten

wo

die

Wer

sich

daher

sein:

auch weniger Sicherbeit dass der Text die ge832.833 of

,,Der Widerstreit occidentalischer

audere

wird.

muss auf der Hut

billigtste Lesart des Orients liefert:" p.


^

dass also gewiss oft eine

wo in diesen
nur wenig Abweichungen auf dem Eande zu

meiner Ausgabe bedient,


Theilen

einzige

ist,

Klasse

einstiramig

war.

p. 838.

Zeugen kam nicht

in Frage,

Hiugegen entschied der

Gebrauch des Occidents zwischen den schwankenden orientalischen


Quellen:" p. 827.

DE EDITIOXIBUS.

2.

Hil

^^P<>'=

testes

sc.

Prim

1831

1881:

mixtos d^^^

interdum

ipsi

et

et

(3.)

catholicis nullus (p. 838).

263

^act gact y^^,ig.

^^j

extat

iinus

silent;

actimm

in apocalypsi, sed sub finem

iinus

^"^^

LACHilAXX.

communem

duae in

efficere potuei'unt?

ubi Vulgata

et in epistulis

Quid quod hae

conlatae interdum

Contra lectionem codieis unici

nihil

actibus

Ita infirniitatibus testium orien-

talium medentur infirmiores occidentales.


infirmitates

in

interdum

attulit,

mihi

nihil

orientalis,

banc veniam

dedi ut auxilium aliunde quaererem, dico codicum aliorura

Haec autem audendo


methodum suam tarn firme positam

aetate et auctoritate inferiorum.''^

et

principia sua deserebat,

ad tempus mutabat.
Praeterea,

minime

vimus,
quarti
t

et

quod iam Lachmanni


satis

quinti

codices

lectiones

in

tres

illi

saeculi

saeculi

quarti

varias

probatLssimas tradendas.

Bene monuit Tischendorfus

modo

aetatem tulissent, non magis

Si sex vel

tres alii

invicem dissentientes

mirum

j^eyy act

codices

j,act

non paucos
ex

e^*^*^

editos
^

d*^^'*'

^^'^

6^*^*^

Quae

eorum

apparatu

in

ex p

Knittelius

neglegenter

spectat,

a b C

erant

editi

et

hos

sociusque eius Buttmannus satis

Buttmanno non attribueuda

dum

adhibitos iam

editore

jjpaul p^rj,^

invenit,-

textus recensio

esset".

Tischendorfius

etsi

Hearnius

(^jpaul

ab

Lachmannus

contulerimt
accurate

quam ABC, Lachmanni

modum immutanda

in

Inter

fuerunt

ipsius verbis nota-

Quod ad

dolendum

vel

codices non-

editorem

est

Q atque

Lachmanno

ediderant

sunt.

et

errores

non

nisi

Ich habe mir gegen die Lesart einer einzigen orientalisclien

Handschrift,

wo

die Vulgata nicht eatschied, zuweilen sogar erlaubt

an einem dritten Orte Hiilfe zu suchen, namlich in anderen spateren

uud gewohnlichen Handschrift en

nehmen, wenn in diesem Punkt,

in

Ich kanu es nicht iibel

welchem

icli

mich inconsequent

jemand einzelne Stellen anders beurtheilt als ich: doch war


gewiss besser, hie und da die Strenge des Grundsatzes zu brechen,

weiss,
es

als sich der Willkiir eines einzigen Schreibers preis


2

Tischendorf, N. T. Gr. ed. 7

zu geben." p. 835.

raai., proll. p. cvii. c\'iii

adn.

264

DE TEXTUS HI8T0RIA.

VI.

Miconiano - Bentleianam

Fordoque editam

b conlatiouem a Woidio

codicis

imperfectam Birchianam, Bartoloccii

et

conlatione ignota, codicis C non nisi Wetstenii coulationem


in

tomo primo

editione),

tomo

(in

codicis

Griesbachio hie

non

dp^"^

nisi

emendatam

illic

poterat Tischeudorfii

uti

Wetstenii conlationem a

Eodem modo

adhibuisse.

Vulgatae versionis curando codicis Amiatini conla-

in textu

tionem a Fleckio factani

hominem

artis

se

ipse Fleckium,

etsi

vituperat

constanti"

(vol. 1,

Facile vel ipse vel per adiutores suos ad hos

codices, codice

His

habuit,

satis

parum

diligentia

p. xxviii).

editor

altero

b excepto, adire
criticae

legibus

potuisset.

instrumentis

his

credidit

posse textum Novi Testamenti pure historicum

atque firme traditum arbitrio prorsus excluso constituere/


qui quasi ftindamentum futurus

in veritate aposto-

esset

lica accuratius eruenda.

Non
editionem

multi

defiierunt

docti

viri

qui,

ut

Liickius,

primam anni 1831 magna laude

vero,

ut

Fritzschii,^

impugnaverunt vel

etiam

editionem

Lachmannus acerbe neque

sine

celebraverint

atque

quibus

deriserunt,

etiam

editorem

plerumque

contemptu (cf supra,

p.

258,

Tales criticos homines praeviderat editor

adn. 1) respondit.

neque propter vituperationes eorum dolore


animus. Aegre attamen

tulit

affectus est eius

Lachmannus DeWettii indicium

unum hoc, quod De Wettius, quem virum


cum viveret, omnium et verissimum et iustissimum
iudicavi, omnem operam meam quasi inutilem atque

(vol. 2, p. iv)

ego,
esse

,,

Neque

iu

his

velim

quorum
meo

libris,

quicquam

nullam

litteram

neglegi

meoque

iudieio

oportere

sentio,

definire,

sed per omnia auctores sequi et antiquissimos et proba-

arbitratu

tissimos:" vol.1, p. ix.


'^

De Lachmanni

vita et ingeuio atque de oi^eribus eius

ad auctores classicos quos dicunt Romanos


litteras

antiquas Germanicas

attiuet,

Martini Hertz, Karl Lachmann:

de N. T. editione agitur p. 155

et Graecos, et

confer

quod

quod ad

quaeso librum v.

el.

eine Biographie, Berolini a. 1851;

167.

DE EDITIONIBUS.

2.

praefestinatam

mihi vehementer

contemptu

sine

noii

doliiit

LACHMANN.

18311881:

(3.)

meque

et

205

opprobriis reiecit,

ut mihi totius

ita depressit,

operae fastidiiim surreperet et moras nectere inciperem".

tomus

lude

factum

typis

exaratus diu in offieina

perductus

neque

est

usque ad

apocalypsim

non ad finem

remanserit;

autequam mortuus
prolegomenis

in

maiorem,

septimam

alter

prodiit

Tischendorfius

"NVettius.i

suam

ut

est

cxi.cxii,

p.

est

De

ad editionem

recensuit

fortasse

severius aequo locos multos ex quibus monstrare tentavit

quam inaccurate Lachmaunus legibus suis secutus sit. Minime


perfecta fliit Lacbmanni editio, sed fliit praeclara atque
imitatione digna ipse iam Lachmannus perceperat imitationis
;

initium etiam

apud eos qui editionem severe impugnaverint.-

Hodie sane, praesertim post w.


que

vix

studia,

qui

erit

ell.

Westcottii Hortii-

neget textum

iam ante finem

saeeuli quarti idque in orieute variatioues plerasque exhi-

buisse

qui

Parum

quas hodie videmus.

lectiones

varias orientales saeeuli quarti quaerat, qui

textum

illius saeeuli

dum

Lachmannum

est

instaurare velit.

tertii saeeuli textui iutulisse,

plurimae Lachmaunianae a

viris doctis

Reussio teste, praebuit editio prima

novas 108 vel

si

saepissime

cum

maiore

altera

et

Dolorem

commonuit ut ea
quae tam

etsi

ut hodie

acceptae sint.

Lachmanni

lectiones

uncis inclusas conumeras 134, et his locis


consentit

eo

Tischendorfius, qui
^

Neque tamen negan-

sive arte sive arbitrio lectiones optimas

easque saepe secundi vel


lectiones

ergo facere videtur

non

cum

vicit

dum

Tischendorfius;

invenit

Reussi^is

in

novas

editione
nisi

sex.

iuvenis primo itinera Parisios peteret

tandem

officii

suscepti

gravitas,

quae

me

taxat quae olim parata essent conscriberem

nunc plerisque

displicerent, fortasse

tamen post haec

tempera aliquem ad veram rationem coguoscendam ducere eiusque


studia adiuvare possent" vol.2, p. iv.
^

In quorum vocibus, praesertim cum viderem quosdem mea,

quae reprehenderent, clam

et

furtim imitari, consolabar

me paucorum

amicorum adsensu, quorum exemplo et praeceptis iuniores deposito fastu


atque odio ad sanam rationem deductum iri spero" vol. 2
p. iv.
,

266

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

Lachmauni

consilium, ut^ videtur, sequebatur, qui etiam

illo

tempore iudicium Lachmanni de editione N. T. Tischen-

1841 aegre

dorfiaua anni

manni

editionem,

de

tulit,^

viro

quae

prolegomenis

in

sed

repreheudit acerbe Lach-

docto

edidit,-^

liaec

libenter

agnoscimus, Lachmanni

illo

postremo

Nihilominus

scripsit:

opus utut imperfectum

rem criticam

iuvisse nobisque ipsis aliisque ut perfectiora

quaereremus

incitamento

tempora

haec

Ac quum

fuisse.

modo

mirabili

gravissima

quam

ut

viam,

ille

Lachmauni

editionem

sunt editiones

,,Diircli

typis

et

sit

minorem

nunc

perductura."

diffusae

late

forma nitidae quas Hahnius^

Abdruck des codex

einen

Richardi

censuit, ea

demum ad bonum certioremque eventum


Nomen Lachmanni manebit.

adhuc

si

insistens

ineundam

Bentleii vestigiis, in re critica

Post

sacrae

commentarius totus de integro instaurandus

accidit

esset,

ultima

critices

Lachmanno,

subsidia tantopere aucta sint ut ipsi


in vivis asset,

per

regius

et

Ephraemi und des

Claromontanus konnten Pariser Gelelirte sich ein unsterbliches Ver-

um

dienst

1830,

a.

editio,

Kritik des N. T. erwerben"

die

p.

832, adn.

N.

T.

Gr.

ed.

etiam ed. Tauchnitz p.

Broekhaus, Lipsiae

T. Gr. Post

secundis curis recognovit

Americanam

stoniae

a.

gitur, p. xix

Scholzii,

a.

1873,

j).

xiv;

Aug. Henr. Tittmanntim

loh.

A. H. Ed.

ster.

a.

1841.

Ex

Lipsiae

recensione Aug.

a.

1840,

Hahnii denuo editum,

Notitia subsidiorum"

xxxvi, et lectiones Griesbachii, Davidis

Lachmanni

Lachmanmim

ed. ster. Lipsiae

proll.

ilia

curavit Eduardus Robinsouus, Neo-Eboraci et Bo-

1842; N. T. Gr.

ed. ster. Lipsiae

Post

Krit.

ix.

Aug. Hahn, N.

*
.

und

Laehmaim, N. T. Gh\ vol.1 (a. 1842), p. xxiii: Nam


si yeriim dicendum est, tota peccatum est".

ed.

Theol. Stud,

a.

a.

in
et

editioni

margine neque accurate ponuntur.


Tischendorjlxnn

18G1;

i^raefi-

Scliulzii, Knai>i)ii,

recognovit

jV. T.
.

Gr.

A. Hahn,

hac in editione additae sunt variationes

melioris notae ex Tischendorfii

editione septima critica anni 1859 et

ex Apocalyi^si a Tregellesio anno 1844 edita; nova praefatio


de Lachmanni et Tischendorfii

disserit

princiiiiis.

DE EDITIONIBUS

2.

LACHMANN.

18311881:

(3.)

267

Theilius^ receusueruut, quae lectiones multas ex Griesbachio

Lachmanuo

noniiullas ex

Tischendorfio praebuerunt, quae

et

tamen propter fundamentum,


dicuut,
illas

profuerunt

nihil

criticae

rei

textum receptum quern

id est

Idem dicendum

novas disseminaveruut.

bus Samuelis Thomae Bloomfieldii"^


in

America

eo temjDore

(a.

ex

a.

Theile,

Guiliel.

Knappii [haec posthac omissa


ed. ster. Lipsiae

Thomae

libris

hoc

1844;

1839), quibus

Ex

Gr.

T.

JV.

Hornii^

Hartwellii
(a.

et

rem criticam

sunt

Samuelis Davidsoni*

et

Godofr.

Car.

Anglia

in

in terris arte critica prorsus caruisse;

illis

18181846)
^

lectiones

de editioni-

est

quae,

documento

usitatissimae,

apparet

praeterea

quod

nisi

sunt] emendatkis edidit

recognitione
.

C. G. G. T.

adnotatione critica "exhibetur, missis

in

minntioribus, conspectus lectionum editionura Receptae, Griesbachii

Knappii, Scholzii, Lachmanui, Tischendorfii, Hahuii";

decimae

editionis
(a.

1854),

exemjjlaribus,

stereotyjiae

nova adornata

editio

est:

recognovit perpetuaque collatione


dorfiani ante

Ed.

de Gebhardt.
^

post inventum Sinaiticuvi

et

Bloomfield

2 vol. ed. 9, Loudinii

T.

Londinii

Londinii

a.

1855

in

1832;

a.

English notes

ed. 5, a.

annotations

Critical

praebet lectiones

codicibus Lambethanis et Musei Britannici hausit;

14 Lambetlianos a
locis

selectis contulit

on the

on the
JV. T.

multas quas ex
praeter codices

Scrivenero conlatos, adiit et

ut videtur

wm 229.230.231.232

Pra.^ 60.61

Lambethae

vel conlati vel i>erlustrati sunt):

aliis

In Museo Britaunico hos consuluit (uncis inclusi antea

62.63.64.

ab

v. cl.

etc.

1843; ed.

Additional annotations

hoc libro

Oscar

Lipsiae, 1875.

(ed. 1

1837).

1850.

1860:

a.

a.
a.

Tischen-

et

editi locupletavit

Testament with

The Greek

Americana, Bostoniae
iV^.

undecima.

ster.
,

Theilii

Gr. Theilii editionem

Tregellesiani

textus et

divenditis

obitum

post

T.

iV.

^w

(G 44.65.72.113.114.

115.116.117.201.202.438.439.446.478) 490.491.492.493.494.495.496.

497.498.499.500.501.502.503.504 (Scrivenerus negat hunc a Bloomfieldio conlatum esse, Intr. ed. 2


p. 219, sed Bl. saepe codicem
,

citat,

e.

g.

lo 7,21

8,7.9.12)

Act (22.25.26.27.28.59.91)

197.198

PauZ(31.32.33.34.62.75.104) [Harl 5540.5742?] 253.275 Apoc{7.8.9i.


97) ^rm(25.25''150.181.182) 187.188.189.190.191.192.193. Prao;
^

Home, An

Londinii
*

a.

1846

introduction

(ed. 1,

a.

to

1818);

in

the

holy scriptures, ed.

America

ter

typis

Davidson, Lectures on biblical criticism, Edenburgi

6.

9,

expressa.
a.

1839.

208

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

temporis

tunc

Auglia

in

quod ad hanc rem

America summa

et

auctoritas

attinet deferebatur.

Vir clarissimus lacobus Isaacus Doedesius/ de praemio


a societate Teyleriana Harlemensi proposito certans, librum

maximi

aestimandum

pro merito cognitus

qui

scripsit,

nou

liber

Tribus partibus fusius disserit

esse.

de textus historia, de auxiliis in textu con-

et acutissime

methodo

stituendo sive de testibus, de legibus sive de

cum eommentario

criticae

receptum"

ex

Graecis

codicibus

theologia

iunctas

libertate

floruisse

et scribi

et

In

temporis

a societate

in

liberales

quod

est

dicam gressus,

quod tamen ad codices nonnullos

flectentem vides:

minusculos

Doedes,

multa

non

sine

Verhandeling

over

de

attinet

Verbonds, Harlemi
historia,

p. 23

Reiche

i>ars

secunda, de testibus, p. 241

Codicum MSS. N.

Nieuwen

des

tekstkritiek

de methodo sive de legibus, p. 368

tertia,

suppeditavit.

fructu

1844 formae magnae: pars iDrima, de textus

a.

240;

1862),

1847

(a.

professoris Gottingensis, criticum oculos, ne

retro

liber hie

praemio ornari potuit.

ilia

lohanuis Georgii Reichii-

libris

2:)rimis

cum
Batavia magna cum

testimonio

praeclaro

in

variis

Artes

vetustissimis.

id

Alexaudrinum

e. g.

lectionibus

additis

esse

481.

367;

Evvli

recepto

(Actus

T.

Actll

deest)

duos non

(Paul 140). 114

Actl2

PaMn32. 134. 137. 139. 140.153,


p.

in

61

65;

quo

loca

recensentur
Scripsit

Apocbl,

textus,

et

Codicum
a

genere spectatus,

Crti/i

Commentarius

3 torn.

Griesbachio

quissimo, textui propior,

61;

difjiciliora

collatio,

dubiae

N.

T.

accurate

1853.1859.1862.
adu.:

recensioui

et

,,Meliorum

adnumeratorum,

purior est, et genuine,

quam Alexandrinorum

codicum

113.114.117.127,

a.

p. 14,

Apoc

(Paull58)

ciHticus in

lectionis

Gottingae

Const,

cum

(Paull39).12G

(Paull34).119

73.

explicantur,

Reichius,

in

65

graviora

et

monumentorum

p.

Paull37

(Paull6 Apoc4).131

p. 46

et

1847; codices hos adiit:

(Actll7

Lectiones varias invenies

descripsit.

nisi

a.

Apoc51).263

(Paull53).127 (Paiill54);
hos

Gottiugae

collatio,

Paull32

pars

Graecorum aliquot insignioruni

in bibliotheca regia Parisiensi asservMorum nova descriptio


textu vulgo

artis

Missum textum

in locos selectos.

vult et codicem veterem

fieri

expressum

typis

videtur

omnium

anti-

occideutalium."

DE EDITIOXIBUS.

2.

Novum

1831

(3.)

Testameiitum

1881:

Eduardo

ab

TEEGELLES.

de

Muralt^

269

editum

1848) parum valet nisi quod conlationes codicum


corum Petropolitanorum exhibet.
(a.

In Anglia praebuit meliora anno 1848

jDau-

v. cl. lo. Scottius

Porterus,- Griesbachii et Hugii discipulus; atque tractatus

de arte

critiea biblica

anno 1852 a

quo Germanorum

editus, in

cessus est, prorsus alius


et

Samuele Davidsono^

v. cl.

baud

studiis

tenuis locus con-

atque liber primus Davidsoni

fiiit

multo melior. In America multa pluris aestimanda, quae ad

rem criticam pertinent,


Andrews Nortonus"^ a. 1846.

historiam textus evangeliorum sive ad


et erudite et ingeniose tractavit

De Tischendorfio Lachmanni discipulo primo, postbac


dicam. Anno tertio post editionem TLschendorfianam primam,
,

cura Samuelis Prideaux Tregellesii (nat.

prodiit

mort.

,,

Tregelles.

,.

f^

1875).

a.

ncAV

Londinii

'

'^ ~

s>

English

anno 1844.

edited

Tum

and

various

foras dedit editionis totius

IV vel V,

codd. Alexandrinorum

examinatam,

XIXIII

et
s.

nunc j)rimam collatam


,

Hamburgi

a.

signa habent apud Tisehendorfium


^

1848

cum

III

no7i

Novi

saeculi,
s.

denuo

Slavonicorum

lexidio

grammatico

min. 1846).

(ed.
IP*^

vel

VI VIII

Graeco-Latinorum

XI codd. orientalmm IV A'T's. nee

adiecit E. de Iluralto

Muralti

2p^ etc.

Porter, Principles of textual criticism, unth their ap2)lication

Old and Neiv Testaments


^

1852;

Davidson,

treatise

vol. 2 spectat

sionem Anglicam
ed. 2,

etc.

readings,"

anno 1848 mense Augusto

integram varietatem aetatis apostolicae, versionis II

a.

Muialt, X. T. Gr., ad Jidem codicis principis Vaticani edidit,

to the

Ine book

from ancient authorities;

version,

Prospedum queni dicunt,

MSS

rp,

uQ/cacor avziyoacpav fAocy&Haa.

of Revelation in Greek,

with

'Imov Xoiatov

,,'y47roy.ci).v\Vi(y

1813,

a.

Londinii

ad N. T.

a.

Edidit etiam v.

Novi Test. Gr. Tischendorfii

Londinii

1848,

a.

on biblical criticism

1876, cum praefatione

tamen uou ubique Tischendorfii textum secutus

cum

13 tabulis.

2 vol. Edenbiii-gi

cl.

Davidsonus ver-

The

New

critiea;

Testament

per incuria

est.

Norton, Evidences of the genuineness of the gospels, ed. 2,


cv; inter alia tractantur
(a. 1846), p. 23
109, et add. not. p. iii
*

vol. 1
loci

Mcl6,9 20

Lc9,55.56 22,43.44 Io5,3.4 7,538,11

21,24.25.

270

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

Testamenti Graece

et

New

The Greek

Latine:

Testament

edited from ancient authorities, with the Latin version of

Jerome, from the codex Amiatinus." Publici


partes editionis huius

Act-Cath
Philem

a.

a.

Matt-Marc

a.

1865, Ro-2Th3,3

1870, Apoc

iuris factae

1857, Lc-Ioh

a.

sunt

1861,

1869, 2 Th 3,3 Heb-

a.

1872. Editor iam anno 1861 morbo

a.

quem apoplexim vocant

aftectus, et

de novo ab ininiico

illo

impugnatus anno 1870, quaesiverat in apocalypsim edendam


curas amicissimas

verunt prolegomena
prodierunt, vv.

B. W. Newtoni.

v. cl.

ell.

banc editionem.

jiraeparavit Tregellesius

Ter annis

Streanius.

omnia

in

18451846, 1849 1850,

dicunt, petiit, anni

Graecos,

vmciales

codices

W.

F. J. A. Hortius atque A.

1862 continentem, quam


niam,

editore cura-

addenda, quae anno denique 1879

et

maxima

Industria

Mortuo

nonnullos

1853 Hiberminusculos,

codicem Vulgatae Latinum Amiatinum conferens Romae,


Florentiae, Mutinae, Venetiis, Monaci, Basileae, Parisiis,

Dresdae, Lipsiae, Hamburgi, Dublinii; in evangeliis contulit

EGin^MEUXzrA

1.33.69 syr cu, in actibus

Conlationes eius plus


dorfio

dflm 17.37.47, in apocalypsi 1.14.


semel cum conlationibus a Tischen-

Scrivenerus, qui

Act 31

j)ost

Apoc 14

Paul 37

utraeque

ut

contulit,

factis

cl.

tamen

facultas

vidit,

perfectiores

fierent.

Tregellesium codicem

Evv69

Romae anno 1845 codicem b

conferendi

Anno 1861 codicem Zacynthium


Londinii

Scripsit

edidit.

etiam

Testament,

with

Londinii

1854,

Testament,

Londinii

a.

1856

concessa

est.

fragmentum 0)
oj^timos de Novi

(et

libros

Haec

breviter de Tre-

quatenus ad Novi Testamenti textum spectant.

Tregelles,

a.

non

ei

Testamenti textu annis 1854.1856.^


gellesii studiis

Tregellesium

testatur

contulit,

exactissime omnia curasse.

Neiv

13.31.

epistulis Paulinis

61; in

V.

hl

An

account of the p7'mted

remarks on

revision

Introduction

et

in

its

libro,

Home's

et ed. 11, a.

to

the

text of the

upon

1863, append, p.

Mew

critical principles,

textual

Introdxiction

Greek

criticism

of the

vol. 4,

ed. 10,

etc.

751774.775784.

DE EDITIOXIBUS.

2.

cum

turn eius amplissime lectionibus

Eclitio
et

18311881: TREGELLES.

(3.)

plerumque

Syriacis

ab

editore

ipso

Aegyptiacis, Aethiopicis (adiuvante v.


niacis (adiuvante v.

cl.

cl.

271

Graecis

conlectis,

turn

Arme-

Prevosto),

Rieu), denique ex patribus usque

ad Eusebium, Graecis praesertim Origene atque Eusebio,


Latiuis Tertulliauo, Cypriauo, Hilario, Lucifero Calaritano,

Primasio, ornata

est.^

Textum praebet quern

statuere potuit

vetustissimum, et hoc proposito pariter atque testibus latius


petitis ratio eius

que

a Lachmanniana

eadem ab utroque

locis

differt;

nihilominus pleris-

Evangelia

editore leguntur.

edita

sunt antequam codex Sinaiticus publici iuris factus

esset

et

ante

Vaticanum

studia

Tischendorfio

codicem b

Tiscbendorfii

haec

Si

spectantia.

cum

saepius

recentioria

eum non

defecissent,

In

consensisset.

apocalypsi

variat textus Tregellesii novus, teste Scriveuero, locis

ab editione anni 1844.

totum

attinet,

l^aucis

locis

infra

non

fecit

Quod ad textum Tregellesianum


conlatione videbit lector quam

Tischendorfio

octava edenda j^artem


iuris

in

229

unamquamque

priusquam

In

differat.

hac

editione

Tischendorfius 23ublici

Tregellesii

fasciculus

eosdeni

libros continens editus esset.

Cum
laus

tamen

lares suos

Bentleii

vero editio Tregellesii maximi aestimanda ipsa

magis celebranda

viri illustrissimi

est

sit,

quod popu-

a textus recepti adoratione revocavit eosque ad

principia

ratus

laboravit,

inter

alios

Diu

reduxit.

sed

sub

vitae

solus

finem

fere

gavisus

multos viri etiam spectatissimi

turn "Westcottius Hortiusque

atque vitupe-

cum

est,

quod

Alfordius

viam eandem textus ex

veteri-

bus testibus quaerendi ingressi sunt.

sunt.

Nomina Tregellesii atque Tiscbendorfii intime coniuncta


Tempore fere eodem nati, mortui eodem fere tempore

sunt

eodem morbo, utriusque

dum

absoluta.
^

scriptis.

editione

Novi Testamenti' non-

Praecelluit Tischendorfius

In addendis addidit

v. cl.

operum numero

Hortius multas lectiones ex patrum

272

et

YJ.

magnitudine

DE TEXTUS HISTORIA.

honorum

et

quam publicoruin

privatorum

tarn

splendore; Tregellesius corpore fragili reque angusta domi

praestabat

impeditus

princii)iorum

criticorum

firmitate

Duces

hi iisdem

eorumque usu ad textum definiendum.

studiis dediti amicitia diuturna inter se coniimcti sunt, ita

cum

ut studiorum fructus alter


et

quadam

dissensione

altero saepe

paulisper

concordiaiu

in

facta

mortem

multis anuis ante utriusque

communicaret

reversi sunt.

1861

Henricus Alfordus edidit Londinii annis 1849


In evangeliis anno 1849 noluit

N. T. Graece.

nisi

textum

ad tempus constitutum edere, quod tamen propositum iam


anno 1852

in

non solum antiquis sed etiam

codicibus

Ad manus

non liabeo

quintam

Graecum,

a.

aetatis.

a.

1871,

Praebet

1875.

quintam

tertii

a.

praeter

liber

1871,

textum

critico-exegeticum,

prolegomena

historico-

Hausit editor apparatum plerumque ex aliorum

critica.

sed ipse codicem b

Vaticanum

atque lectiones novas ex w*^ a


praebet;

in

editione

jDrimi

ex codice T pro Lc 22, 20

H. Alfordo

B.

eius

inferioris

lectiones varias selectas, adnotationes marginales,

commentarium

libris

quaerit ex

editionem primi tomi septimam

nisi

anni 1874, alterius sextam


quarti

Textum

tome secundo mutavit.

selectis contulit

locis

v. cl. P.

E. Puseio conlectas

tomi quarta primus lectiones

23,20

conlato,

Tregellesii textui propior esse

exhibuit, loco a fratre

Videtur

quam

textus

plerumque

Tischendorfiano.

Tregellesio ducente j^lerique Angli ad Bentleii principia


redierunt,

non tamen desunt

viri docti

quibus haec novitas vix

placeat. Inter hos eminet vel saltern eminebat v.

cl.

Fridericus

Henricus Ambrosius Scrivenerus, hodie vicarius Hendonensis


atque

prebendarius Exoniensis, qui textum Stephanicum

iterum iterumque edidit, additis lectionibus Elzevirianis,


Bezanis

Lachmannianis

Tischendorfianis

Tregellesianis,

novissime etiam anno 1881 N, T. Gr. textum a translatoribus

1611 adhibitum additis non nisi lectionibus eorum qui nuper versionem Anglicam recensuerunt.

versionis Auglicae a.

2.

DE EDITIONIBUS.

Praeter hos libros

18311881: SCEIVENERUS. 273

(3.)

public! iuris fecit Scrivenerus

iitilissiinos

indefessa libros niultos et codices et conlatioiies

iudustria

quorum

et tractationes

passim laudantur.

ponuntur^

tituli infi-a

Ipse Scrivenerus

recentibus

in

codices antiquissimos pluris

quam

Non possum Scrivenerum

adducere,

argumeuta

et

libris

antea videtur aestimare.


nisi

v.

lohanue

cl.

commemorato,

Guil. Burgouio amico auxiliarique Scriveneri

qui non solum dissertationem- doctam de Marci evangelii


fine scripsit, sed itineribus longis codices

in

Gallia

Dolendum

ex

separatim distinguit);

Scrivener,

New

vol.

a.

ivhich

to

i,

plain introduction
a.

1874;

An

1853;

Cantabr.

a.

1864,
a

with

Cantabr.

A, D. 1550.

a.

to

N.

T.

critical

to

in

Accedunt variae

(etiam

which

the

Burgon, The

S.Mark, Oxon.
^

Vide

et

is

a.

infra, cap. Vlll,

TiscHENDORF, N.

T. ed.

8.

1,

edi-

aliis

annis);

T. Cantabr. a. 1861,

Cantahrigiensis

annotations,

the

text

of the

T. in the original

authorised

1871;

1859;

the

prefixed a critical introduction,

twelve verses

last

Lond.

a.

lectiones

fortasse

X.

1867; Bezae codex

The N.

manu-

fifty

Cantabr. et Lond.

version

and
K.

facsimiles,
T. Cantabr.

Greek according

together

variations adopted in the revised version, Cantabr.


'^

exact

Tischendorfii, Tregellesii, Cantabr.

introduction,

vidi);

followed

and

full

of the codex Sinaiticus ivith

collation

1864; Six lectures on

text

exact transcript of the codex

the criticism of the

ed. 2, a.

1875 (hunc non


the

catalogo

lioc in

added a full collation of

is

Lachmanni,

full

received text of the

to

1859

et

Londinii, 1845;

1860.1862.1867.1872.1873.1875.1877

a.

septuaginta

(ipse

authorised English version

the

to

with a critical introduction

T. textus Stephanici

edited

sua.

Greek manuscripts of the holy gospels,

twenty

tionuni Bezae, Elzeinri,

ed. 2,

unum

quinquaginta

supplement

Cantabrigiae et Londinii

Augiensis

Introduction e

in

anuorum 1853

lil)ri

Testament,

of about

collation

JV.

in

nisi

Aug. signifieantur

Coll. et

scripts

non

fructus

quod partem uuamquamque Evv Act-Cath Paul Apoc

enumerat,

of the

contulit.-^

quod ad qiiattuor codices spectat

(sive

codices

edidit)

praebet

iis

Coutulit Scrivenerus

conlationem

selectis

dictis reposuisse difficillimis aditu, sed

multa

Scrivenerus

locisque

eum horum laborum

est

Guardian

actis TJie

inspexit

Italia

et

multos minusculos

a.

with

the

1881.

of the gospel according to

frustra hos versus defendit.

Evv597.
^^C

274

1.

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

2.

h:
j:

DE EDITIONIBUS.

Apoc 96
Aug.
Apoc 97 =: Aug.

(3.)

18311881: SCETVENEEUS.

p. Ixxiii,

1:

m: Apoc

Aug.
n:

p.

(Act 25 Paul 31)

p. Ixxvi,

87 (Act 178 Paul 242)

Ixxv,

Apoc 28

Aug.

[N. T.]

k: Apoc 98

Apoc

p. Ixxiv,

275

Aug.

p. Ixxvi,

276

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

1860

Kelleio^ anno

Apocalypsis

Graeci

textus

editiones

Anglice yersi a

v.

publici iuris facta, et

v.

I
Guilelmo

cl.

Novi Testamenti

lohanne Brownio McClellano'^ ex

cl.

textu novo Graeco.

V.

Ezra Abbotus, professor Cantabrigiae

cl.

Ame-

in

inde ab anno 1856^ textui Novi Testamenti operam

rica,

dedit et, etsi textum publici iuris non fecit, multa quae ad

N. T. textum attinent
cana

libri Smithii,

nonnulla ad N.

1881

1872

In editione Ameri-

et scripsit et edidit.*

Dictionary of the Bible, annis

1866

textum spectantia addidit,

T.

multus erat in recensioue

minime

Ipse

Novi Testa-

ilia

possum partem

Anglici.

illam

laborum Abboti, quae ad aliorum scripta

praeterire

and a statement of

readings, Londinii

a
Y.

and
^

The N.

T.

revised Greek text

dissertations.

Vol.

Abbot,

,,

0n

Abbot,

etc.

John

A
a.

of

the reading

(et.

controversy

Bostoniae

V. 7,

critical

1870

the

translation

harmony

new

vario^is

872; editio

1875.

a.

libri

1856,

a.

the

p.

Nortoni

432

^482.

i.

18,"

libri [Gnilelnii Ormii],

heavenly

three

ivitnesses

editio libri C. F. Hudsonii,

et post;

Greek and English concordance of

1871.1875.1877.1881);

from

gospels,

only-begotten God,' in John

respecting

1866

a.

four

of the

pessimos esse codices.

Bostouiae

ed. 2,

Bibliotheca Sacra, 1861, p. 840

Memoir

.a new

Various readings etc." in appendice

statement of reasons
*

and

the chief authorities

The four gospels, Londinii,

1.

McClellauus ceuset s et

cl.

omni modo per multos

1860.

a.

McClellan,

critically

^lotes

attinet;

Kelly, The Revelation of John, edited in Gh-eek, with a

English version,

'^

annis

et

menti

iudicio, eruditione, accuratione, amicitia,

1870

0n

N.

the

Bostoniae

T.

the comparative antiquity of

the Sinaitic and Vatican manuscripts of the Greek Bible," Journal


of the
p.

American Oriental

602; The

mense martio
560

vol.10 [1872],

late professor Tischendorf,"


^i.

217

236;
John

or ,God only-begotten'
iunio, p.

Society,

571;

Bibliotheca Sacra,

a.

0n

0n
i.

200

Unitarian Review,

a.

et

1875,

a.

1875, mense

GotZ',

Actxx. 28",

18," Unitarian Revietv

the reading

revision,

189

the reading, ,An only-begotten God'

1876, p. 313

Anglo-American Bible

p.

Church of

352;

The N.

Kovi Eboraci

a.

T. text," in libro

1879,

p.

86

98.

DE EDITIONIBUS.

2.

annos multis

18311881: lYESTC.-HOET,

(3.)

et in primis iuvenibus textus saeri studiosis

corrigens, suggerens, restringens, incitans.^

!ubvenit,

Per aliquot annos


publieatum

est,

Testament

de N. T. textu

fere nihil in Gallia

commemoranda tamen

de Xivrey, Memoire sur

Bergeri

277

et sur I'etablissement

est dissertatio v.

du

du Nouveau

style

le

cl.

texte"^.

Viri clarissimi Brookius Fossius Westcottus et Fento-

lohannes

^^^1^

Westcott

Autonius

Hortius,

hodie professor Cantabrigiae in Anglia, uter-

et

Hort.

qiiQ critico

uterque

iam

spectatus

Novi Testaraenti studio praestans,

et

diu

cognitus jaropter libros

dissertationes eruditas,^ publici iuris feeerunt

Hoc

commemorandus est
Guilelmi Hayes Ward, Examination
^

Tim.

lion

loco

16, Bibliotheca Sacra,

iii.

Our Lord's
et

duae a

dissertationes

v.

Sacra

a.

1871, p. 323

altera Tyleri

lCol2,27

333

dissertatione

13,13

various

of the

Andoverae

a.

1865,

readings

jjp. 1

A. Welliugtouio Tylero

cl.

A new

et a.

N. T. Graece

tractatus egregius viri docti

sacerdotal prayer [lohxvii].

Paul's panegyric of love.

et

Laboribus iam ante annos

omnibus numeris absolutum.

uterque

new

of

50, nee
script!

critical text etc."

critical text etc.", Bibliotheca

1873,

128143.482

p.

520.

In

editorum priornm apparatus criticus ad

sunima cura correctus

et

valde auctus est,

testi-

moniis patrum praesertim mirabili diligentia conlectis.


^

Memoires de Vinstitut imperial de France, academic des

inscriptions

Separatim

belles-lettres,

et

Parisiis,

Etude sur

impressa,

le

23

vol.

texte

et

le

[1858],

duction
a.

1881;

study of the Gospels, Cantabr. et Lond.

F.

and

a.

1855, ed.5, 1881;


critical

Cook, N. T., vol.

et tractatus alios

An

intro-

1851, ed.

ii.

On

notes,

in

St.

G,

John's Gospel. Introduction,

The Holy Bible

Lond. 1880;

New

etc.

by

edited

Testament", Vulgate"

multos in libro Smithii, Dictionary of the Bible;

Hort, Two dissertations


tradition II

a.

general survey of the history of the canon of the N. T.

Cantabr. et Lond.

commentary

144.

pp. (4), 164.

8".

Westcott, The Bible in the church, Lond. 1864;


to the

du Nouveaic

style

Testament par J. Berger de Xivrey, Paris, 1856,

p.

the

On MONOPENHS EOS

,,Constantinopolitan"

creed

in scripture

and

and

other eastern

creeds of the fourth century, Cantabr. et Lond. 1876, ,,Bardaisan,"

Basilides" et tractatus alios multos in libro Smithii, Dictionary of

Christian biography.

278

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

multos susceptis, textum Graecum ad tempus constitutum

cum

nonnuUis

viris

annis 1871

uberrima

1876,

de

attinet,
iis

198

supra, p.

duobus

201,

tomis

dictum

quod ad textus familias

ell.

ex quibus apparebit quae methodus textus recensendi

Volunt editores

Ubique

possunt.

constitui

unamquamque

testium

Novi Testament!

verba

ex testibus hodie

quatenus

exhibere

accurate

originalia

verunt

virorum

laboribus

probetur.

cognitis

ornatum opus

lam

anno 1881 ediderunt.


est

editores

turn iterum recognitum introductione

appendice

atque

comraunicaverunt

doctis

considera-

diligenter

classem,

atque ea

pariter

quae experientia rerum criticarum multifaria per saecula

duo

proxima

Judicium

docet.

de

textu

constituerunt

auctoritate testium, et in auctoritate unicuique testi pariter

atque testium

classi

attribuenda fundamentum necessarium

habuerunt historiam atque genealogiam testium."


latione infra posita videbit lector
cotti et Hortii

sentiat

futuram
buisset.

neque

cum

con-

saepe textus West-

Tischendorfii ut et Tregellesii cou-

illo

lectores

quam

Ex

latebit

consensum multo maiorem

fuisse, si Tischendorfius lectiones

marginales prae-

Editionis pretium praeterea iude maius est quod

ubique lectiones quae textui auctoritate fere aequales sunt


in

margine

posita

nonnulla Occidentalia
faciunt,

propter

neque missa fecerunt editores

sunt;

quae,

textus

tamen

etsi

minime textus partem

historiam

virorum Novi

Testamenti studiosorum interesse possunt; haec signis H


inclusa margini adsociantur.

Editores docti praeterea emen-

dationes ex coniectura prorsus


editione populari

bus codicibus
fere

testis

quam

nititur:

servasse

reicere nolunt, etsi ipsi in

fecerunt nihil dant quod non


loci

I-

testi-

quibus lectionem veram nullus

videtur signo f in margine notantur,

ut qui coniecturae auxilio egeant.

V.

cl.

Bernhardus Weissius, professor Berolinensis, con-

didit in adnotationibus librorum, quos supra (p. 127, adn.

commemoravimus multa maximi aestimanda de


,

4)

leptiouibus

DE EDITIONIBUS.

2.

praesertim

veris

tissimorum

in

279

studiorum accura-

indefessorum.

et

quam Americani

Novi Testamenti Anglicam

iara annis

quaniquam textum

tameu multos

locos

TISCHENDORFII,

fructus

evangeliis,

Viri docti tam Angli

verunt,

(4.)

1870

Graecum non

qui versionem

1881

cura-

constituerunt,

Quae

diligentissime tractaverunt.

eis

placuerunt haurienda sunt ex N. T. Gr. editionibus Scriveneri (cf supra, p. 272, et p.

De

adn. 1) et E. Palraeri.^

emendationibus textus Novi Testamenti ex coniecdisseruerunt viri clarissimi

tura haustis

Van

273

Sande

de

Bakhuysen,-^

qui

Van Manen^

incautius

et

coniecturas

liberrime adhiberi volunt.

DE TISCHENDORFII EDITIONIBUS: 18411872.

(4.)

Anno 1840 mense

octobri ineunte ad finem perduxit

raentum Graece" Lipsiae

Prolegomenorum
prima pagg,

Novum

suam primam:

editionem

Tischendorfius

a.

1841

ftieruut

Testa-

vide supra, p. 8.

partes

quarum

quattuor,

commentationem exhibuit de

recensioni-

bus quas dicunt textus Novi Testamenti, ratione potissimum


habita

exeunte
in

mense

illo

octobri publice

academia Lipsiensi

altera

the

quam eomn^entationem

Seholzii,"

tractavit

docendi

Tischendorfius

defendens theologiam

veniam impetravit;

de editionis ornandae consilio

pars

et ratione,

Palmer, The Greek Testament with the readings adopted by

revisers

Ednardus

of the

authorised

G. Mitchelliis,

version,

professor

Oxonii

ecclesiae

a.

V.

1881.

Baptistae

tabulas codiciim, versionum, patrum optime edidit in libro:

handbook, Londinii

et

Andoverae

a.

1880,

p.

65 143;

cl.

Parisiensis,

Critical

Les sources

du Nouveau Testament, Parisiis a. 1882.


W. C. Van Manen, Conjecturaal-kritiek toegepast op den
tekst van de schriften des Nieuwen Testaments, Harlemi a. 1880.
^ W. H. Van de
Sande Bakhuysen, Over de toepassing van
de conjecturaal-kritiek op den tekst des Nieuwen Testainents, Harlemi
a. 1880.
Cf. V. cl. Oscarum de Gebhardt, Theologische Literatur'^

zeitung, Lipsiae

a.

1881,

col.

540

543.

280

VI.

de editionibus

tertia

subsidiis

cum

textu edito conlatis, quarta de

Fautor huius

criticis.

David Schulzius^

exstitit

et

DE TEXTUS HISTORIA.

favoreque locupletavit

qui

amore

laborantem

diligenter

professor Vratislaviensis,

Tischendorfiura

posthac

praeter ceteros

editionis

neque elapsi suut anni multi

antequam exemplaria omnia venierunt quamquam Lach-

manuo,

an discipulum non cognoscenti vel famae

nescio

rivalem iam providenti, editio tota peccatum"^

cum

Reussio consensit Tischendorfius hac in editione

non

recepto

locis

praebet 35.

locis Reussianis

novas in

textu

280 ex mille Reussianis, cum


569, cum Lachmanno locis 735. Lectiones

nisi

Griesbachio locis

Teste

ftiit.

Post biennium fere publici iuris factae sunt editiones

duae

Parisiis:

altera,

a.

T."

C.

Fr. Petro

Parisiis,

Ambr.

Firm.

Guilelmo Guizotio dedicata.

recensuit,

testes

Elzeviriorum Stephani

variantes

lectionesque

notavit

N. T. Gr. ad antiquos

Griesbachii

Didot.

a.

1842,

Textus nonnullis

praesertim in evangeliis mutatis plerumque accommodatus


est

ad editionem Lipsiensem anni 1841 (Reussius enumerat


suos locos

inter

Lipsiensi

differt,

quinquaginta quibus editio Parisiensis a


atque lectiones novas duodecim), cui editioni

iterum lectiones editionis Parisiensis Neapoli Lipsiam missas

1843 addidit Tischendorfius. Praeterea continet


haec Parisiensis non Catholica paginas viginti duas

aestate anni
editio

prolegomenorum novis
aginta

unam

editor

quod

utrum
b.

studiis

ornatorum,

paginas non-

et

lectionum variantium in appendice.


liber pessime typis expressus est,

Dolebat

neque sciebat

correctiones postea Parisios raissae adhibitae essent.


altera,

N. T. Gr.

et

Lat.

In

antiquis

testibus

textum versionis Vulgatae Latinae indagavit, lectionesque


^

censuram uberrimam in

Schiilzhis scripsit

alhjemeine

Litteratur - Zeituny

etiam Doedes {ut supra,


^

Lachmannus, N.

p.

no.

actis,

145.146.147.

268, adn. 1), p.

JVeue Jenaische

Conferendus

est

212 222.

T. Gr, et Lat. Berolini a.

1842, vol.

1,

p.xxiii.

DE EDITIONIBUS,

2.

variantes Stephani

et

TISCHENDORFII.

(4.)

Griesbachii

viro

notavit,

281

vene-

s.

Jager in congilium adhibito, C. T." Parisiis, Ambr.

rabilj

Firm. Didot.

a.

1842, archiepiscopo Parisiensi Dionysio

Augusto Aifreio dedicata. Editio haec Parisiensis Catholica


comparata

ita

et

Jagerus,

cousentiret.

posset

Graecus cum testibus antiquis

cum Latino Vulgatae

primis

in

fieri

est ut textus

versionis textu

quoad

consilium libri ita

qui

edendi Tischendorfio dederat, rapuit posthac laboris honorem


et

nomen suum

C. Tischendorf

quam

Jagero

Peto
supra

p.

legat

quo

dorfius

Haec

dignior fuit editio rap tore tali

fallor,

theologo Lipsiensi.

ex lectore ut catalogum operum Tischendorfii

10

inde ab anno

1842 usque ad annum 1848

intelligat

facilius

quantis

hoc

prodiit

novam parandam.

Ad

N. T. Gr.

titulo,

Tischen-

laboribus

praeparaverit ad editionem

se

recensuit,

nomen sub finem

delevitque Tischendorfii

'

Nisi

dedicationis.

tanquam auctor una cum

in titulo posuit

antiquos testes

apparatum criticum multis modis auctum,et

cor-

rectum apposuit, commentationem isagogicam praemisit C. T.


Editio Lipsiensis secunda"

nonaginta sex
sed hie

mox

ftisius

quam

non bene

illic

1849. Prolegomena paginarum


ante

rem criticam

ordinem redacta

in

lam anno

dicam.

a.

ineunte

tractaverunt,

De

sunt.

textu

1856 venierunt exemplaria

ultima huius editionis.

Commemorandae

sunt hoc loco editiones Novi Testa-

menti vel evangeliorum nonnullae, quae magis in usum

communem

vel

academicum quam

in

usum

rei

criticae

studiosorum elaboravit Tischendorfius:

prodiit

Haec editio stereotypa, quam dicunt;


anno 1850 apud Bernhardum Tauchnitium, non

tantum

sola,

a.

Taiichnitiana.

sed etiam

cum Vetere Testamento

G. Guilelmo Theilio anno 1849

edito.

a Carolo

Exhibuit, non

nisi

paucis recognitis, textum editionis anni 1849, lectione Elzeest

anno 1862

sed no^^s prolegomenis et anno

1873 cum

viriana sub textu notata.

eodem

textu

Iterum repetita

282

DE TEXTUS HISTOEIA.

VI.

textu editionis octavae, lectionibus codicis Sinaitici additis.

Hanc ultimam

editionem

recognovit

Gebhardt paulatim per aunos hos;

nomen

anno 1880,

gomenorum

Anno 1851

Meudelssohnium

et)

quattuor

evangeliis

commentario
nonnullis

itidem

emendate;

anni

1871

(Avenarium
est

triglottis

separatim

argumentis

ad

est

editio

norniam

ex

brevi

anno 1854.

est

octavae

editionis

anno 1878.

Magna plerumque

(Gr. Lat. Germ.)

anno 1855

et locis

evangelica

est adhibito codice Sinai tico,-

Mendelssohnium

et)

apud (Avenarium

Novum Testamentum

Acadeniica.
in

prole-

testes reeensita", textu

repetita

haec repetita

reeensita;

primum

in

editioni

Syuopsis

ad antiques

synopsis haec in Britannia


c.

est

ordine ehronologico concinnata

1864 emendata

editio

criticae

de

absoluta recognitione

edita est

Lipsiae,

illustrata,

locis

Editio anni

Oscarus

cl.

epilogo.^

Synopsis.

b.

additum

eius

v.

Videtur

in usu esse.

quod

Graeee

anni

1854 apud

Lipsiae prodiit, editum

nomine

editionis

academicae,

Ammonii
quem dicunt

parallelis notatis, sectionibus

Eusebiique canonibus additis, lectionibus textus

receptum in margine commemoratis. Postquam mille exem-

anno 1857; anno 1858

plaria venierunt, repetita est editio

Eepetiit Gebhardtus textum Tischendorfiannm

Gr.

iV. T.

num

Germanice, Lipsiae

textui Graeco

additis

textui

et

a.

1881,

in libris,

bis

et iV. T. Gr. Lipsiae a.

1881,

lectionibus Tregellesii et Westcotti Hortiique,

Germauico lectionibus

editionis

versionis Lutheri praecipuarum.

Erasmianae secundae
Praebet etiam

et editio-

JV. T.

Qr. sub

finem nonnulla ex codicibus melioribus praesertim novas aliquas

lectio-

nes ex codice Rossanensi (S) a Gebhardto atque Harnackio reperto.


'^

Synopsis editio anni 1864 inde nisi fallor memorabilior

primum

quia turn
in textu

adhibuit Tischendorfius codicem

constituendo.

V.

geliorum synopsim sub

titulo:

according
receptus,

to

and

Andoverae

a.

cl.

novum

est

Sinaiticum

Fridericus Gardinerus edidit evan-

A harmony

of the four gospels in Greek,

the text of Tischendorf; with a collation of the textus

of the texts of Gi'iesbach,

1871;

ed. rejietita,

criticae artis, a. 1876.

Lachmann, and

Tregelles,

addita dissertatione de principiis

DE EDITIONIBUS.

2.

prodiit in

Eadem
a.

(4.)

TISCIIENDORFII.

Novo Testamento Graece

Latine ex

et

283

triglottis.

(ad textum denique editionis octavae recognita

editio

1873), repetita

est

annis

1861.1864.1867.1870.1873.

1875.1878.1880.1881.1883.
Editio Novi Testamenti

Brockhattsiana.

d.

quae ultima

manibus Tischendorfii

Graece,

N. T. Gr. ad

prodiit,

editionem suam VIII criticam maiorem conformavit lectio,

nibusque Sinaiticis

et Vaticanis

item Elzevirianis instruxit

Lipsiae F. A. Brockhaus

C. de T."

mense ianuario anni 1873, quo anno

morbus

ille

1873, data

a.

est

5 mensis maii

die

lethalis editorem cepit.

Redeo ad annum 1859.


logum, supra

p.

11

Iterum lectorem ad cata-

15, ablego, ut praeparationes

editionis

huius anni percurrat, quod ante tempus emiserat Tiscliendorfius

plus

vulgus

in

Novi Testamenti.

Post I Lipsiensem anni 1841, II

Parisienses anni 1842,

quindecim exemplarium milibus

IV

Lipsiensem secundam anni 1849,

Lipsiensem -Tauchnitianam anni 1850,

triglotto-academicam
est editio

et III

annorum 1854

Lipsiensem-

1858

numerata

Typis exscripta sunt forma

anni 1859 septima.

duplici, maiore et minore,

VI

exemplarium

tria milia et quin-

Forma maior duobus voluminibus exhibuit apparatum

genta.

criticum usque tunc uberrimum, quo uberiorem editio nulla


nisi

Prolegomena

haec Tischendorfii ipsius octava exhibet.

quamquam

partim ex editione anni 1849 exscripta, locu-

pletissima, paginas

278 impleverunt;

quod eo tempore molitus


auctoris exacta sunt.

modo

hie

est,

fortasse propter iter,

illic

minus ad mentem

Forma minor ex maiore

excerpta est eo

ut testimonia fusiora minoraque omitterentur, praebuit

tamen ipsa apparatum criticum pleniorem

iis,

qui in editio-

nibus AVetstenii, Griesbachii, Scholzii, Lachmanni infuerunt.


Editio octava haec etiam forma duplici exscripta

Formae maioris volumina


1869

et

dorfius

1872, sed morbo

est.

prior et altera prodierunt annis


et

morte impeditus

quominus prolegomena

pararet.

est Tischen-

284

DE TEXTUS HISTOEL\.

VI.

addenda de textus recensionibus

nonnulla

Restant

Tischendorfianis

id

testatur

de

est,

annorum 1849

tribus

18691873.

1859

1S49

editionibus

1869

1859

principibus

eius

1872.

textum anni 1849 cum Elzeviriano

Reussius

cum

352,

locis

cum Lachmanniano locis 655 consentire, et ex his Tischendorfium et Lachmannum locis 212
inter se consentientes a ceteris discrepare; locis 853 ex
Griesbachiano locis 622,

lectionem iam ab

servare Tischendorfium

mille

Textus

pressam.

commendans, Lachmannianas respuens,

Muralto receptas,
Macianas;

deserit editionem

plures

lectiones

nonnullas Complutenses, Harwoodianas,

et

ex novis lectionibus decem

affert.

Textus anni 1859, quod ad evangelia

ad textum receptum accedit, unde

viso

in

quam anno 1849.

plane

novam

observavit

textus

recepti

defensor,

dorfius

iterum

Lachmannus a

quaerit

quas dicunt.

anno Tischendorfius

invenit

TischenIta

longius

Tischendorfius

turn per aliquot annos

stria tractavit terque edidit,

manum

ab editione

editio

his

sunt nisi

inde

quam

Editione tamen anni 1859 vix absoluta

festinans

praestantissimum

ad

nihil

textu recepto discessit, i^aulatim ad textum

receptum redibat.
orientem

receptas

lectiones

671 cum

Scrivenerus,

nullam.

1296 (430

595 ex

(ex eius

cousentit; lectionem

quibus haec

locis

differt;

ab anno 1841, quo

in

locos

395

Elzeviriano,

Reussius

enumerat,

orthographica)

1849

cum

recedit

recepto

textu

662 cum Lachmanniano

Griesbachiano,

anni

hodie in primis viris

Reussius invenit locos

quibus Tischendorfius

mille)

longius

epistulis

et

attinet, propius

errore attamen huius me-

textui recepto deditis probatur;

thodi

1842
primum a

183, Parisiensem anni

Invenit Reussius

201.

locis

locis

ex-

receptas et Griesbachianas

ita lectiones

Lipsiensem anni 1841

illis

habuit,

quem

codicem

eum omni

unde amore textus

veteris,

indu-

quem

ipse comparaverat, inflammatus

DE

2.

statim

EDITIOXIBU.S.

TISCHENDORFII.

(4.)

ad textum novum constituendum

profecit

285

queni

textiim hac in editione octava habes.

Doleudum

mum

est

quod Tischendorfius textum suum

lam supra

defenders nou potest.

ipse

praesertim

anteponentes ipsum

probabilitate
placuit

legibus.

maiorem nullum habent,

mum

in

thesauro

tanto

non

fieri

critica

Qua

randum censeremus.
ita

multitudini

Postquam vero Deo providenti

exercenda

re

1873^

simul certis de cuiusvis scripturae

Christianas

litteras

et

eius

textum ad testium fidem non confor-

adhi])itis

nisi

1870

magnae reliquorum

Graecos

codices

mavimus

68,

In autiquis testibus antiquissimos

doctus scripsit:

paueos

46

52.53 verba Tischendorfii de legibus

p.

legimus, quibus addi possunt ea quae annis


editor

p.

uovissi-

augere,

quo

potuit quin, quid potissi-

prodesset,

denuo

delibe-

ex deliberatione illam rationem

mutandam censuimus

textum ederemus qui totus

ut

ab antiquissimis auctoritatibus penderet, posthabito opinionis


de lectionum probabilitate

pensanda quam proclive

bilitate

enim

potest exemplis; paene

Hac enim

arbitrio.
sit

errare, innumeris doceri

certum inde prodiit

nihil tarn

ut excludat quod contra dici queat.


ut

quit,
^

ab

ipsis

Tischendorf, Synopsis evangelica, ed.

ed. 2, Lipsiae

zum Zwecke

a.

1873,

p.

18:

,,Bei

und apostolischen Biicher, bin

3,

Lipsiae

der Evangclisten

Schrifttext

der Herstellung des

Illud certe

nachsten

ich

auch

Carl

1871, p.

gliickliche Sicherstellung

liii

und Apostelf

Textes unserer evangelischen

nach langerem mir

offers zuni

gelangt, die sich aui

Laehmanns vom Jahre 1831

Grundsatze, deren erfolgreiche

Anwendung

vom

beriihren:

allerdiugs erst durch die

und wesentliche Vermehnmg des maassSie gehen darauf


ist.

gebenden Apparats ermoglicht worden


hinaus,

a.

mit denen des englischen Kritikers Richard Bentlev

1720,

ue-

der Verarbeitung des Materials

iiltesten

Vorwurf gemachten Schwanken zu Grundsatzen


Jahre

fieri

ad probabilitatis normam

peritissimis

Haben wir den dchten

in proba-

vom hergebrachten

Texte,

dem

seit

Erasmus unbedingt

be-

vorzugten byzantinischeu Texte, ganzlich abzusehen und dafiir den

dokumentlich

beglaubigten

Text des zweiten Jahrhunderts unter

moglichster Verzichtleistung auf das elgene Gutdunkea herzustellen."

286

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
quae plerisque

talis

editio conficiatur

versu

ipsi scripturae apostolicae

litteris

qui

maxime

Christianis

ubique

satisfaciat et quovis

proxima videatur. Propterea

consulitur

probatissimasque

antiquissimas

edendo

textu

tali

auctoritates

sequatur."

Hoc modo textum

saeculi secundi quaerens constituit

textum longe a textu

Tiscliendorfius

quem

longius a textu

Euumeravi

octavam.

secutus

sit

V.

dicunt recepto discedentem.

3369

Scrivenerus notat variationes^


et

septimae ct

editionis

septimam

inter editiones

variationes 3572^.

cl.

Quam

stricte

codicem x Sinaiticum inde apparet a

editor

numero locorum 120 quibus

solis

ex

multis codicem

illis

Sinaiticum deserit; plerumque pertinent hae variationes ad

vocum

formam

Codicis
oblitus

B Vatican! lectionem respuit


sis, Apoc hie non iucliLsam

codicis

in

ut

TteiXatoa

solum accepit editor

(n

nisi

evangeliorum

1832

loci

yXei'aa

( i^li'aa).

956

editor locis

(ne

Testimonium

esse).

145 (ex quibus 39


locis 14 (Apoc excepta).

locis

Apoc), codicis vero B non


Si

ml.)

excutiuntur

accuratius

iuveniuntur loci 581 quibus codicis B lectio neglegitur, 76

quibus codicis n
solo, 7

cum B

lectio.

Contra leguntur

68 cum

loci

Si quaeritur de locis quibus editor

solo.

codicum paucorum fidem habet, exstant

loci

130 quibus

codicum KB testimonium probatur, 8 AC, 110 nd, 32 kl,

22 KBC, 52 NBD, 79 NBL, 16 NBCL, 48 KBDL, 61 NBL +


De evangeliis singulis haec:
T vel X vel A vel S.
praeferuntur in
in

Mc

kbla,

k,

Mt

nb,

nbl, nd, nb, nbcl,

nbdl, nd, nbd, nble,


N,

kbd, nd, kbl,

et saepe coetus

x,

sbc, kbdl,

Lc nbl,

kb,

in

xbdls,

in lo nd,

NB, NBL.
*

Lectiones variae hae variis modis enumerari possunt; lectio

una praebere potest voces plures quae iterum inter


interdum exstant lectiones duae intra vocem unam.

se

variant;

Cf Abboti catalogum apud Hudsonium, A critical Greek


and English concordan^^e of the N. T. Bostoniae a. 1877, p. 489 508.
^

DE EDITIONIBUS.

2.

Ex
solo

in

KB 93, NA 63, KAB 107.

7,

Praeferuntur in

Act KAB, KB, KABD, KABC, NABE, KA, KAE,


Cath KB, KA, KAB, KABC,

in

KA, KAC,

287

Act Cath Paul, sunt 375 quibus


29 quibus K. Leguntur cum solo 39, cum

1455

locis

B respuitur,
B

CONLATIO T TR WH.

(5.)

in

KBD,

Paul KB, KAB, KABC,

KABP, KD, KBC, KAI\

K,

Mutati sunt
feruntur K,

K,

K,

loci

KB'^P'"',

285

in

Apoc, 15 contra

NAP, KACP, KA,

Prae-

k.

KCP.

NB^P^'^P,

CRITICA TEXTUUM NOVI TESTAMENTI


(5.) CONLATIO
A TPvEGELLESIO ET A WESTCOTTO HORTIOQUE EDITORUM CUM TISCHENDORFII EDITIONE OCTAYA.
add: addit etc;

nihil

si

T: Tischendorf

dicitiir

spectat ad versus finem

Tr: Tregelles (cf supra,

enc: enclitica

etiam

tr et

ox

oxytonon

rTr1\

pon

ponunt

b-"-

etc

sine

sec:

secundum

sec.

temporibus inter-

h signis H h inclusa

cur.

>

(cf

secundis curis
sine diaeresis punctis

s.

i.

s.

p.: sine puncto

s.

u.: sine uncis

ht

sine iota subscripto

ut

adamat fun pro

margine eaudem
lectionem praebent

lectio

tVTi

yfyoanTKi

Ti

in textu habentur, sed

ijriiuitiva

atque

non exstat

videtur coniectura antiqua

H++:

Ln

in

et

Tregellesius

quae modo indicato a Tr

et

d.

bunt

primis

Tr^

commate

s.

s.

inclusa

supra, p. 278)

comra.

p.

^ Tr

sine

H margo
et H uncis

et

polata

praem: praemittit

s.

Tr

[[H]]:

etc

ss.)

primum

pr:

s.

rm

paroxytonon

2C9

Westcott-Hort (cf supra, p. 277)

et.

parox

p.

bona

Scri-

et scribit -(>o--

etc;

Jon

esse

Tr

Jot(.

yfyQccnrni,

Xonnulla vel saepius adhibita vel minoris aestiraanda in hoc loco

H /?/3, u)J.r]).ovia
cwor,
d. p., yaioG
d. p., Tr H yoXyoOa, H ti/S],
TjocpSrja etc, Tr &}.hpia H y.ai'u Tr XQf/jfi, Tr H fiowarja
d. p., H
H tv/ixoo Tr H
ari'loa (et. Tr Apoc 10,1). Tr toojico

navToa
Tr tai' ntQ,
(jyaarrti,
item Tr aoa yf, Tr H Jtw
nwa, Tr fiTia (H Mc8,34), TrH
TrH tX yf, Tr a" ni(), Tr H
De

pono.

cf supra, p. 107.108.

s.

Scribunt

tj;!',

s.

s.

s.

i.

s.

J"/f< r/',

*/"

h'cc

Ti,

Tiwa,

y.ai

Tr jLiT]

yt
Ti,

Tr xat

mo,

xccOoia

Tif-o,

at] y(,

TrH

urj ttots,

[ir\

H oVt, Tr tout^otiv, item H ((ndOicc (non He 4,6.11),

288

DE TEXTIJS HISTORIA.

VI.

MT

1,3

6,15
H tiSoiXolnTQia,

Tr

ikttadjitT, ^itqvt^a (Act 22,6 -(({-), ^QiOicc, (Qurjrta,

Sovlficc,

in Mt),

Tr

13,5),

Tr tiXiXQivutt,

Tr y.aiauQfta, hcodixtm,

-QeiTia,

GuyccQfiTrja

GrfVQia

et liQoG.,

etc),

/itt{^o6fi'a,

aafxd-

(luji^i,

rd/twr,

(t\>^)j5j

3,15

niadiia, Tr Titfrr (non Io4,7.9.10), niluToa,

ofia, Tr

Tr

h()ovaah]u

Lc 1,13.60.63

(non

ftocirrrja

Act4,4

Tr hot/w,

{)QrjOxn'(i,

Tr

(non

i(oca')}(J

Tr

})).ii(a,

fatmijUTdi

Tr

idt}.od-(iriaxn'a,

(iitQ/jaxia,

Tr ifiluStkiftui Apocl,ll 3,7. Tregellesius, ut videtur ex incuria,


nonniillis locis minus constanter scribit accentus, diaeresis puncta,
particnlarum coninnctionem.

Ubi lectiones varias

notavi, levabit nisi fallor Tiscliendorfii

commentarius dnbium.

iota subscriptixm

brevius

nonnnlla

Signa

v.

Gebhardto

cl.

supra,

(cf

282,

p.

adn. 1)

mutuatus sum.

RATA MAeeAION.
*Tr tvuyyt).ior xara fia&d^aioi'

Ij

bis

iG()0)iu

ic/aa bis 9.10

Tr (iooG

bis 18

liltxi.

9H

bis

Tr [H] om

iioaijdfi,

h yQiaroi'

u'

io)a0^c(i.i

19

ir

[H

laO^Qn

20 H^ fxuQiav 24 Tr o mGriq H [o] iw. 25 ov [H]


2, 5 Tr tmov
13 Tr xuT ovun q an', h x. or. fqxo'rj 14 H 7inoi).((f>6 16 Tr nuoiv

T quoque

sed

21

22 Tr

7i((Qt}.ji

liyiov

Tr ()a

lianc lectionem videtur in-obare 18

iovS. 23

t.

[fTr/]

]u<ofr

tr rj&elijafr
|

Tr ^anr. [iwtov'] 12 Tr h anoOrjx)])' ccutov 14 Tr

Tr

6ttx(iil.

TTpofT /<f

15

tr

H^ tm. uvto)

Tr

3,

oitw 16

[;?<]

[fWfO'j'^jff]

t]i'io)X.
\

Tr h ta'Tw
ayciTirjToa

3H
et

of
f

(inov

j'

Tr

Tr

i}'C(

zf

5,1 i'T(o
T.

enc

fffTf

H om
T

Tr

Af<ffbis

[xai] fo/.

[o]

ta 2

li

17

Tr

oxotuc 17

^/oc, o

rixTua reaa.

om

/ufTco'OfiTf

24

(tni])M. tr

fff]

tr [xaC\

on

sec. cur.

oi ntv. x.

f(.

t.

)..

oi ttqh.

ju.

[ito/] vioi 10 Tr hOTir enc

cur. -'iovOiv

sec.

Tr

23 Tr nfQujy. [o
xt

[H] 3 Tr iariv enc 4.5

Stw'i(aai,v

16TrH

h ut T sed H h 9 Tr

X.

11 Tr

4,1

tkd'ti

fj'

Tr

SKif.1.

tov ih

tvdoxi]C)a

18.19 Tr ;.fff bis

;!'

i^jjAtj**!'

X.

nnvua

Tr to

tr

13 Tr

[\l'tvdo^itvoi]

zf(jfK

hvtov pr Tr^ add

[ffz>]]

14 Tr trnf enc 18

a'f.a

av

sec

Tr

[H] 20 Tr
(}axa

t7Tiih'[ii]G(a
f)'

off

39

enc

77.
tr

6ai'(iGc(G!ka

[H]
6

Tr

Tr

23

xra

tr

Hvrrir
;'/<

dixitioaurr]

r}

46

t.

[i'r;j']

77.

tni

kito

Tr

yuitt^auG

37

Tr

oiTo;a

4 Tr

uoi/caai [H]

tOTtii

li

28 Tr

7tc(()(((^oj]
.

pr Tr

Goi<

5'(>

niu^ujiTiof^tciTa

Tr

[o

fffTAj'

42 Tr

[ffor]

ff.

J*

fi,

fffro;

Gov

otkdg

[i(iTTo).o)'r]Gr}Tf

lOTr^ tX&iTto 15 Tr (irdQO)noiG ra

og

,x(it

Tr h

[a

x()iti]G

32

Giayova

ovQCd'oiG

ToiG

TdfAifiov

25 Tr o

fZ6t
f7r.

tr

(>aniGft

vfiioy 22

om

[tr]

fX(r)fjoGvr)]
i>fOff]

c(ito)}'

tt.

(oDq.

DE EDITIONIBUS.

2.

[t.

18 h

fU'.]

77.

Tr

21 xai [H]

uv&-q.

tuv ovv

289

1-2,27

6,18

Toia

vi]aTtv(i)V

oifd^akfioa [aoi]

CONLATIO T TR WH.

(5.)

MT

22

tariv o

tr

Tr o oipS^aX/noa aov anXova

tj
|

H axoTtvov Tr nooov; 25 Tr (fuyr^Tt zt nirjTt H


ri TT.] H fort 28 Tr xoniovaiv 33 Tr r. ^aadeuev tov
^fov 34 H /xeQiiuvt]Oii uvTrja
7, 4 Tr H o(fdaX/j(o gov; 8 Tr5 h
nvXt] H
avoiyfTKt 9 fartv Tr H om 12 Tr av 13Trh nXaTtia

(fWTivov 23

rj

[tj

(f.

rj

ut

om

cur.

21 h

n. 15 Tr [J*] 7ro

t]

oi'(5oj'otcr

voiv

24 Tr

Afyft

rt

Tr

otsvt]

Tr ivSv^iaaiv T

o/noiwooj

r]X&av 29 h avT(ov H xt

oi,

(fUQiaawt.

[roi'Toi/cr]

8 tr xt

rat h 13 Tr

vnays

/Aoio 22 Tr

A. TO)

12 Tr o Jf

Tr

[<>;ffoi'(j]

xktk-

Tr

[xt]

txarovTaQyoa

Tr

tjXi^av

7r^ ovStvv
f^fAfi'O'o*'-

oyXov h

tr

GcoGov [rj^aa'] 32 Tr

25

H
Tr H

Tr

Tr

tx^Xrj&rjGovTac h H

TrH om

nouiv

H
H

Tr

exaTOVTetQ^oo
[

8,

xoA. [itw]

tr

H rw
9,
Tr H^ tyeiQf

nuQCiX.)

(roTf

ttoI. o/X. tr

ia 23 ro

rff

UTir]Xav 34 toi Tr

li^ov

18

[xui]

Tr

|-

anoxgi-iffia

Tr

lOQ. fi'^oi' 1 2

T.

ixuxt^aQiad-t]

[rttoao^fvoo] 10

f |oi'(rtj'

TOG. niGT, tv

Tr

tTjaoia]

[o

ai'Tftj

Tr

sec

sec.

17

-at

sec. cur.

avrov 25 Tr

tr

nvlt]

t]

^aailnai' riov ovpu-

fTfAfi'fffr( tta tt]v

oi'toct

o^u.

\-

^avToa Jf avTov

14 ort Tr

tz.

?j

h noiii y.aXovo 18 treyxftv pr Tr noifiv

oi'TOJ

27

om

cur.

sec.

f67rx'

[TroAAofff] o-

H^ hSwg

4 Tr

TrH

rjxoXov&rjGtv 10

H
Tr

xai

AA 14 Tr h vrjaTtvo/utv noXXu

15

h H vvfKf'iov h Tr fortv enc 18 nGiXd-wv Tr ftff


Xeycjv on 19 h rjxoXovd-rjGsv
H5 [f/or] 7r(50(rfA5-wj' Tr

vvf.nf(DV0G

iX&coi'

22 Tr B. o 6e ca 26

H
H

TiQOGriXd-av

om

34

tr

h tovto

[ot

cJ'^

om

Tr

Af/?^.

ifsvyiTa

I'fictG,

HG

Tr}v

vtt 28

Tr

mo
h H Xt^^aioG

d-ai^^ctioG

23 h

t7iavaGXT]GtTui,

rjvewx^rjGav 32 av&Q. [Tr]

om

13 n^oG H^ fy 14 tx Tr H^

16 h o ocftG 21 h
i^cbJxwGtv

36 Tr

(Trauovftt]

om

xfa see Tr

10,2

4 o sec Tr

Tr

Svva/J.at 30

om

27 kitw [Tr] H

air/jff

tnquv

aXX7])'Y-

-\

xav fx tuvtijG

om

tov pr Tr [H]

\-

15 Tr yof^OQoaa

Tr

tcoa

uv 25 h

28 (fo^tiG&t pr

32 Tr

(fo^t]&T]Tt
ot'p.

11,4

H
u.
H iwuvn
s.

avd^Qconov (T

42 Tr

uv

sec. cur.

xuTu^r^GT]

av&.

tr

u.

s.

an.

r.

jU.

h H

TiscHENDOBP, N.

oixiuxoiG

roto'

(fo^ftG&f

sec

Tr

TrH

Tr

Tr

[rotff]

uttoXt^tki. o fiLGd-oG

Tr ^aGtXtwv ataiy

26 Tr f/n'fro fi'd'oxta

?^^'(5'.

uvtw

td\)

33 J av Tr H df

Tfxvwv 21 Tr ^rjOGuiSa

H OiQamvuv
H
18 Tr H' w

7iQ0Gi]vtyxav

^tt'Ce^ovX

\-

idnv;

Tr^ t^rjXd-KTf

Tr ovtog [ywp] 11 Tr sgtiv enc 15 Tr [wzoyetv]

Tr

ilfart

TioXXoi

5 xtu pr [Tr] (h nihil nisi,) 6

axoviroj 19 iQycjv

oi'p.

UTioxTfivovrMV

(fo^rjd-TjTal'H.

[Tot(T]

idiiv; nQO(fT]TT)v; 10

23 Tr

oixodiGnorrj

roj

11

T. ed.

8.

12,4

tarat Tr [H]

fi'rfozjjo-fv

SiiifioviCofiivov

^r]0^Gai3av

Tr

om

s.

d. p.

ttf.ayiv 10

15

20 Tr Anoj' 22

Tr
tr

TV(fXov xui xa}(fov


19

[o;|fAot]

H^ tore
24.27

290

DE TEXTUS HISTORIA.

YI.

MT 12,29 17,21

^ftCt^ovl bis 29 6iuQ. Tr

32 ovx a(ft&. h ov

46

XaXovVToG Sf avrov

add Tr [H] avrov

13,1

tr

Xec()ci

Tr

(k&ovTct

[y^biv]

iSav Tr

29 Tr

da (frjGiv 30 ua/Qi Tr

H
h

ftuff

49

[aTTo']

13TrH

Gv/unviytt 23 o Tr o ter 27 Tr (GnaiQaG 28 dovXoi


/leyoi'aty

sen

om

Tr H^ amnvi^ap

avjoiG

17 Tr H' a^iriv yaq

sec

u.

s.

[tr]

H om

xat tert

llTrh tmev

axoi'trw

[xo(;ftj']

16 Tr

4 Tr h tjA^ov

iGTrjxtt,

Tr H^ om

om

xat sec Tr [H]

laTTjxtiGav 47 Tr h
ex

toig

affad^rjGtTtti vfxiv

om 44

35 ra Tr H5

aifi&^T]

fxr]

diaonaaet. 31

GvriovGiv
22 Tr

tii^KV

om TrH atrw
j

ct^Qi vel f^ia/Qi


j

TrH [fta]
TrH om h

post Jtw 36

>;a.

40 Tr

(fTjGov

Tr H^ Gvrayara 33

O'f 0,u(7

Tr

XKiarai. 43

ttvd^Qtonw

H^ om 48

H5 om

14,1

TrH

Tr TfTQaQXr]G

[fAaA. L'Totff] 35 ijoaiov

n()oat}l&uv

i^iaGa-

navra H om 45

52 ftTTfv h Ayft 57 trfm Tr

lavTTjv']

Tr aSriGav avTov

ifQaaor Tr^

axovaTco 44

[ftxoi'ftv]

tr ava^tfi.

Tr fv

(fvk.

rri

TrH

[(^tAtTi/rof]

13 Tr

H^

u. 4

s.

15 Tr

nai^T)

Tr H

27 Tr

fi.

Tr

iU;;t.

Tr o av

[fi'5-.]

xtu Xajiwv

ot ^aOrjrai.

aiT. o fa

xm

ot

tt]G

J"* jUCb^. tJ.

aXaX. [o ta] renr. 28

Afy.

fi'fr.

rild-av

Tr

Tr H^ koyov 12 Tr

vojj.ov

ta])

Tr^ h aXOaiv 30 Tr avaju. ig/vqov

[iA^.] Tip. 34

tr

[rttrcuj']

;f.

H om

[o

(tr

TjX&-av

\to nkoiov

rjv.

H^ GTadiovG tioXXovg ano

^. riv Tr^

r.

x.

Tr xai idovjaa avrov

T(T

afra

naQt^kd^av anolvGov

tjJ;;

avd^auG rjvayx.

33 Tr ald^ovraa nqoaaxvv.
15,2

TrH^

o iwavv. 7

narQ. atnav avrto 29

av. [tr]

7iQ0GTjkx)^av

x.

Tr H^ om to 24 ^aG.

Ki'TOi'

Tr avTOi

o Jf to 18 tr [ojda] 19 h axaXevaav

Tova OX- 16
Tr rjvkoyrjaav 22 Tr
yrjG anai/av 26

H o tw.

36

[faror]

antav 5(6)

t/j?'

tj

nvrov

fxai^.

tr /n.

14 Tr H5 rvqXot acatv odrjyoi tr h [tit/iAwj'] H om 22 Tr


H5 fx^af fv h Dtf Sctv. 25 tr nQoGaxvvrjGav 26 J^'fartv TrH fara'
[av.']

H [>'()] 30 H

xaXoy 27

zuAA. rvtp.

;ftu/l.

ridi]

[H]

amav

[kitoi] 34

Tr

38 h rjOav

[avrov]

Tr H5

[H]

36 zat sec

wG Tr H^

anrjQbjrrjaccr 2.3

yvv.

Tr

x.

u^rovG

Twv a^rwy

[twv

17 Tr ^ap jwva
TtfxrjGay 21

antri/uiov

Tr

23

8 aXapara

[o]

at

^.]

TrH
*0

H
T

13

naiS. 39 Tr aya^rj

u.

s.

XujSaiy

[[oi^/taa

rwv

f^frt 12
sec.

cur.

*5 /^tffroo 22

a/nov tr juoi' ft

Tov luxwpov 3 Tr (TiHaA.

24

tr fxar

?j(;|.

[o]

(^.

16,1

dvraG,'Ja.J]

Tr

ffJJ. pr

rtva

\_^a'\

Tr avbis 20H5

fTif-

at;, i.

f.

x.

xaiGUQiaG

19 Tr xt dwao)

[rotff]

T sec. cur. V7]GriG 33 Tr jUa^.


Tr om tr aSwxav Tr fictx)^t]raio

vrjoraia

5h

[tr]

iaGav 32

Of

hf Tr aQQiipav 31 Tr h
H^ om Tr H^ ado-

xco(ff.

o^XovG AA. h axovovraa xvXX. vy.

Toi'fT

tr

h Xayai avroj

om

28 ort Tr

17,1

avrov GvXX. 4 Tr^ noirjGw/xav


\

h GxrjvaG rgaiG
ft//.

8 TOV

17 .

(Tf

H5

ai'Tov 9

(fcorirrj
ayaQx}-rj

Tr rjvSoxrjGa

h avaarrj 12

h [roTf] anoxQi&aiG 19

Tr

TrH

x.

>ji//to

i'.

AAa 15Tr H^

atnar 21 Tr [toito

(Tf

xat
fjfft

ro yavoG

DE EDITIONIBUS.

2.

ovx txnoQfvSTKi,

(c

23

aTQt(fOfievoiV

Jf

ix(t)')]

tr )'-

nXfi ra

25

rf.

tivwv h tivoo 27 Tr H^ axavSuhaco/xiv

tjubok 5 Tr av

tr

(;j(;

22

tr oni

y.ui vijaTtia]

h avaGTrjafTcu 24 Tr

(yf(>(h.

291

21,29

17,22

tr jiooGivyi]

fxt]

ftatldovra Tr H^ tXHovrcc
18,1

CONXATIO T TR WH.

(5.)

MT

7 f artr

Tr

[fr tco oiortj'w] 12

Tr

Tr rotovTov

om

Tr

/(d'/.ov

(c(frjati-

(cuKQT.

iia

Gf

tr

u6r aov 17 Tr

sec. cur.

TrH

[f/ff

tt.

[m.]

24 Tr

7TQoarj/&r]

TrH

7h

xTiOKG

fx-irn

uno)..

fTi

21

6ta 25

Tr

27

efA.a

19 Tr

[itw] pr 22

T AA

yir. t;roi'

r.

*<;ffy

H [txen'ov'] H rfKj'fov
H [oi] (arw TrH om
\

Tr h om

ot<

tT.

r]

f^tar. av&Qionu) 4 noirjocca

ccvrrji'

f.

bis

tr

34

ytvo/nivcc

om Tr

h en

H
H

vfAwy 15 Tr

7r.

Tr fv [rw] ou^.

(^rja.

Tr

Tr

01

aov

Tr itw
j

7Tooat]}.x^c(v

r.

H avut/wrtjacoan'

'

29 Tr tn tut 31 yirofi.
19,3

xov nu. fiou h


16 Tr

fff]

TrH om
TrH

26 axtivoa

(Xit-

ovqavoLa h

18 Tr av

ttTTf

nuktv uuy]v

ij'

noQtv. 14 Tr

x((t

xvD.ov 10

tj

^m?;

noov.

f.

x.

y.

/..

h nccQixToa koyov noQVtiHG

II.

noiei uvrrjv ixot,)^tvdr]vca

add [Tr] h
10 Tr

f^t]

civTov 11

utty)^.

Tr

anoXelvjuevr]y yafj.r]Gaa

xat,

/WQOvat,

Tr

H^ oixiKG

om H^

Tr H^

[ftfff/^ftj']

7]

xai

Tr

TQi^fxaroG

tr

u.

s.

[t.])

ot

fA.'^.

nXtiov

tr

5 tr

[rff]

f^"fyl,9-.

ikd-ovTtG St oi 10

tka^ov xac avToi

tr

/.oj'.

Tr

Tr

navjn
29

i^uffff

tr

roi*

o>o. /uov

KTrot?.

[ruTom] h

Tr

Ja Tr

fA'>.

TrH

H^

tvtxev

rov

t'Tot tr

Tr

j'.

t^ttk&siv

^t(/i.

5foi' 26

roi'

/S(T.

tr

xad-i^GtG&a

ante cc^fXifovG pon

20.4 Tr ;fxfa'OKT
9

ov()avoiG 22 Tr vtaviGxoa tov koyov


or<

28 Tr naXiyyav.

d\'VccTK

17 Tr5

,uf

24

nlovaior

Tta

om
smtv

14 uvtoig Tr H^

[roi-'Tot']

u.

fxoi^x^Tca

H rTyrjft 18 Tr H5 Ae;/f<. avru) noiaG


20 Tr H5 ti;t navra 21 f(^// tr h keyst Tr H rom (H

Trpoo

TiTU}/.

s.

H om

TOVTOV

ya^wv)

(tr

xai

t'/.'foy-

uva 12 Tr h

[to']

t]uif

Tr ^(cGTaGaGir 13 Tr h ftTiiv *J'( avr. tr Gvvt(f(orr]Ga aoi


14:
St h. [tyo)'] 15
pr Tr H om 16 Tr add [noklot yao tiaty
x/.tjTui, okiyoi St txkfXTot] h-"- 17 x. j'/3. o tff tr H^ fxtllcuy
ttVTOvG

r;

St uyci^cuvtiy Id

SvjS.

Lu/>;jt(t]

raroi' Tr^

7r(;j

H^ an uvtov 21

axova. 26 Tr
vLi.

tiycu

bis

32

OooG

H
T.

h.

oS(o tr ty

r.

tytQr)-y]G. tr

Aff.

i'.

oSo

c(}uGTi]atT(ci

tmty Tr

St

rj

t.

Jf-

tr h
tolto Tr H^ om 24 axoiG. St Tr^ H xai
ovtwg tariv Tr H off v h u^y. ii' i/uv 27 ty
tivtu I'/uior 30 Tr H xv()it, tktrjGov 30.31 Tr^ H5 I'toff

GOV 23 zt

i'/wj'

tv

xiti

18 tiG ^ccvKToy Tr [H] O^araTco 19

xnt,

20

/J

[o]

Tr o

a.

Tr

21,1

tff

iff

^ri<y<fayfi

Tr tv^tcDG

ro

Tiooff

tr

oj^joff
j

ayay. Tr h nytjf 6 Tr

H
H

oiytTK^tv
12 Tr
Tr5

[tr]

om

1 tr

taT.

H h""- om

22 Tr

[kitwj']

rot'

tny 23

.'/foi-

tGTQOja.

18

tr

nowiuG

TiQOGrikdav

27 Tr tmoi' 28 h Jt'o Tfxvce Tr h


|

;<<

24

sec
\

Tr

tGTOwyyvov

Tr^ h f/ravaycov 19 ov
[(Tf]

Tiooatk^.

25

7r(>

Tr H '

h a/xntk. uov 29
19*

ol'

292

DE TEXTUS HISTORIA.

VI.

MT
^. V.

an.

y..

SsvTfpw iyw

or<

xai ovx an.

X.

Tr

fj'w xvq. xui

44 Tr

oni

ov

t(f

axovaar. 6t Tr^ H^ xai axov.

oGovo fVQOv (non


16

fjaa.
(cvTO)

Tr am&av.

27

6ivTfna 6f

tov Xt,dov tovxov Gvr-

comm.) XtxurjOfi avrov 45

22,7
j

arquTtvua 10 Tr

to

tr

u.

s.

timv

om

Tr liyovaiv

2\

Tr tiGiv enc 32 Tr

pr

r/;

23,1

om

H avro. 37
H kliVt; h avT^

34

v.

ofiotoio

enc

fcrrtv

duG^aajaxTa']

^.

[o]

30 d-eov Tr

[xai]

av.

ofx.

xvntov 45 Tr
19 h

tm

s.

Xiyovrea 17 1t^ unt 20 o to Tr H^

tr

&foa rsxQOJV

ov6i 33 Tr f|fJoro 43

vv/jcfcov Tr^ yafxoG 13 tr

cur.)

sec.

32 ov Tr

ov d av mar], (H

nQwroa

an. 31

S-ikco- vox. utrafi.

[H] xai o ntaoiv

[tr]

Tr vOTfoov 6t 30 tTfQW Tr

oix an.

va. lij

vaT(Qoa\}i.fy. o

'h).aai)riatTai-

21,3026,53

H om

43 Tr

39 Tr

avTov

H^^

Tr av 4 ^UQfa Tr add [x(

[o] 3

H nXaxvvovGt et /nty-Gi 6 11 qcXoiGt


H TTKfft 21 Tr h xaroixtjGarTt 23 Tr H
H om H J^atC. u. 25 Tr [fi] 26 H h't. Tr
5

ucjQoi xai TV(floi 20

rrTf< Jf

24

fcy.

U'Toff ita vult

o/.

Tr

s.

'

noTrjQtov Tr [H] add

;<* rrya

naqoxpi^oG 27 Tr^ h

30TrH

ojuomC.

37TrH
ou pr
xai]

Tr

[i;r>2a]

Toi'

tr

Oq.

30TrH

Twv axqwv

YL

H
38 Tr H

OTi ov

^inov

16TrH5

f^r}

tr

[i']

tni eO-voG

24,2

tr

eiG ra OQr] 21

Ikoifxoi

ovx tyev.

nXavaGdai h nXarr]Gai 29 Tr

31Trh

32 Tr txqvrj 33

a.

[t.]

t.

Tr

om

38 iQt]fioG H^

[avTrjG']

rort xorpoi'Tai

x.

yaQ

EX.

24 Tr

ov yiyovev
oi'(p.

nreQvyaG
t.

15 Tr (o ai'ay. voti.)

kijiioi

[tr]

h nXrjQWGeTt 36 Tr^ h navra lavxa

avT. xoiviov. 32

tr

ravra navra 36 oiJf o

GaXn.

ktto

Tr twG

f/-t(jj'j0
j

34TrH

navra ravra
vioo Tr om 37

(Tf

Tr

t. tjm. [fxftj'trr] r.
|

TrH om 40Tr 6vo

iGovrai 48Tr

Tr txya/uiL.

39 xai

tr [f;{]j'^it.

H (^oil/too txuvoG

tr

xvqiog

tert

[fA,9-6tj']

h add H xai rrjG vvuiprjG h 3 Tr


XttfxnadaG i'rwr H X. [k.] 4 Tr avrwv 6 Tr anavri]Gir avrov
9 oi'x Tr H5 on ^tj 11 Tr [xaC] 15 Tr aniSi]uriGtv iv{Ho)G 16 Tr
Tr

25,1

noQivd^fiG

fttvjav

vvfX(fiov

Tr 6i()y0TO

[Jf]

TrH

fTrotTjfffv

fxtQ^rjGtv

raXav.

sec

Tr

om

wGanoia

17 Tr h

xai

wo.

tr

[;f.]

[raXavra] 22 Tr nQOGiX&. 6i xai 23 h niGroa

Qiov

narriQ /uov
9

Tr

|-

42

[ot]

10 Tr

20 Tr [H]

36 Tr

om

yf&Grji:ia}'fi\ tr jua&tjr.

[f^ov]

naXiv

r.

av 50

naXiv

to

rjroifx.

^ladrjrojv

27 Tr

30

i^jU.

uvtov

h H

nifa/j-fv

u.

42 Xtyoiv [H] 44

sec

Tr

om

tr

a^ri post Swa/xai

45 ro [Tr]

r.

H ^aqvria^yvQ.

sec

EX. 35

tr [fx Tptroi;]

om h
|

28 Tr
ft7iv
\

Tr

h tmwv.

idov yaQ 48 Tr

Tr Xfytwvaa

rjroifxaGev o

H xwyw
H [xta]

0(a

38

ov [H] 39 H^ nQOiXdwv

s.

nuQti. 53

26,7 noXvrifxov Tr^

HQyaaaro 15 Tr

xaivr]G duu't^TjXTjG 29 tr xt)'. /xf^^

nazfQ

x.

[xt] iSiiljrjGa x.

?;tfi'VTO

-{GrarrjQaGy-

tr

27 Tr to aQyv-

rjG

Tr rqantCiraiG 32 aifOQiGH Tr a(fOQi(i 37 Tr

ndajxtv 41 Tr ot xarrjQau.

^uov

20 Tr aXXa ntvrt

Xtyiwv