Sie sind auf Seite 1von 116

SVEUILITE JOSIPA JURJA STROSSMAYERA

U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK

DIPLOMSKI RAD

Osijek, studeni 2016. Darija eke


SVEUILITE JOSIPA JURJA STROSSMAYERA
U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK

DIPLOMSKI RAD

TEMA: PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINE


KONSTRUKCIJE

Osijek, studeni 2016.


Darija eke
SVEUILITE JOSIPA JURJA STROSSMAJERA
U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK

ZNANSTVENO PODRUJE: TEHNIKE ZNANOSTI

ZNANSTVENO POLJE: GRAEVINARSTVO

ZNANSTVENA GRANA: NOSIVE KONSTRUKCIJE

TEMA: PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINE KONSTRUKCIJE

PRISTUPNIK: DARIJA EKE, diplomski sveuilini studij

Potrebno je proraunati prostornu reetkastu elinu konstrukciju tlocrtnih dimenzija 32x32 m koja se oslanja na 9 stupova
visine 4,25 m. Ukupna visina konstrukcije iznosi 6,0 m. Reetkasta konstrukcija je dvoslojna, a osnovni element (modul) je
tetraedar. Nosivi sustav reetkaste konstrukcije je pravokutni (ortogonalni) dvosmjerni. Za konstrukcijske elemente reetke i
stupova koristiti okrugle cijevne eline profile.
Proraun i kombinacije djelovanja, kao i dimenzioniranje konstrukcijskih elemenata, potrebno je provesti u skladu s vaeim
europskim normama HRN EN 1990, HRN EN 1991 i HRN EN 1993.
Konstrukcija je izraena od elika kvalitete S355.
Objekt se nalazi u Osijeku.

Diplomski rad treba sadravati sljedee:


1. Teorijski dio
2. Analizu optereenja i statiku analizu konstrukcije
3. Proraun glavnih elemenata konstrukcije
4. Proraun odabranih spojeva
5. Radioniku dokumentaciju

Osijek, 16. rujna 2016.

Mentor: Predsjednik Odbora za


diplomske ispite:

Doc.dr.sc. Ivan Radi Izv.prof.dr.sc. Mirjana Bonjak-Kleina


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Saetak

Cilj diplomskog rada je proraunati elemente prostornog reetkastog nosaa tlocrtnih dimenzija 32x32 m.
U prvom dijelu rada teorijski je opisana openita podjela prostornih konstrukcija, karakteristike prostornih
reetkastih nosaa te principi formiranja prostornih reetki. Drugi dio rada odnosi se na proraun
prostornog reetkastog nosaa. Reetkasta konstrukcija je dvoslojna, a osnovni element je tetraedar.
Nosivi sustav konstrukcije je dvosmjerni. Reetka je oslonjena preko osam stupova na krajevima te
jednog stupa u sredini tlocrta. Visina stupova je 4,25 m, dok ukupna visina reetke iznosi 6,0 m.
Dimenzioniranje elemenata prostorne reetke provedeno je prema Eurocode propisima, dok je statika
analiza provedena raunalnim programom Autodesk Robot Structural Analysis Professional 2015
Student Version. Za elemente reetke odabrani su okrugli cijevni profili, toplo predgotovljeni, a kvaliteta
elika je S 355.

Kljune rijei: prostorni reetkasti nosa, dimenzioniranje, analiza optereenja, okrugli cijevni profili

Abstract
The purpose of this thesis is to design elements of steel space truss with plan dimensions 30x30 m. In
the first part, it is theoretical described general divison of spatial structure, characteristics of spatial truss
and principles of formation space grids. The second part is practical, which refers to design of space truss.
The construction is double layer two way lattice grid and modular system is tetrahedra. The grid is
supported over eight columns at the ends and one column in the middle of plan. The height of columns is
4,25 m and total height of the grid is 6,0 m. Design of elements was conducted according to Eurocode
codes, while load analysis was performed by computer program Autodesk Robot Structural Analysis
Professional 2015 Student Version. The grid elements are hot prefabricated circular hollow sections
with quality of steel S 355.

Key words: space truss, design, load analysis, circular hollow sections

eke Darija 1
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

SADRAJ

1. Uvod .............................................................................................................................................. 10
2. Prostorne konstrukcije ................................................................................................................... 11
2.1. Tipovi prostornih konstrukcija ................................................................................................. 11
2.2. Prednosti i nedostatci prostornih konstrukcija ........................................................................ 13
2.3. Razliiti sustavi prostornih konstrukcija .................................................................................. 13
2.3.1. Dvosmjerne i trosmjerne mree ..................................................................................... 13
2.3.2. Cilindrine mree ........................................................................................................... 17
2.3.3. Kupole ............................................................................................................................ 18
3. Prostorne reetkaste konstrukcije ................................................................................................. 19
3.1. Prednosti i nedostatci prostornih reetkastih nosaa ............................................................. 21
3.2. Podjela prostornih reetkastih konstrukcija ............................................................................ 21
3.3. Principi formiranja prostornih reetki ...................................................................................... 22
3.4. vorovi prostornih reetkastih nosaa ................................................................................... 28
3.5. Izrada i montaa..................................................................................................................... 28
4. Dispozicija prostorne reetke ........................................................................................................ 29
5. Analiza djelovanja ......................................................................................................................... 30
5.1. Optereenje snijegom ............................................................................................................ 30
5.1.1. Snijeg na ravne krovove ................................................................................................. 31
5.1.2. Sile u vorovima ............................................................................................................. 32
5.2. Optereenje vjetrom ............................................................................................................... 33
5.3. Kombinacije djelovanja .......................................................................................................... 40
6. Dimenzioniranje reetke ................................................................................................................ 43
6.1. Dimenzioniranje donjeg pojasa reetke ................................................................................. 43
6.1.2. Klasifikacija poprenog presjeka .................................................................................... 45
6.1.3. Otpornost poprenog presjeka na tlak ........................................................................... 45
6.1.4. Otpornost poprenog presjeka na vlak ........................................................................... 47
6.2. Dimenzioniranje gornjeg pojasa reetke ................................................................................ 47
6.2.1. Klasifikacija poprenog presjeka .................................................................................... 48
6.2.2. Otpornost poprenog presjeka na tlak ........................................................................... 49
6.2.3. Otpornost poprenog presjeka na vlak ........................................................................... 50
6.3. Dimenzioniranje ispune reetke ............................................................................................. 51
6.3.1. Klasifikacija poprenog presjeka .................................................................................... 52
6.3.2. Otpornost poprenog presjeka na tlak ........................................................................... 52

eke Darija 2
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.3.3. Otpornost elementa na izvijanje ..................................................................................... 53


6.3.4. Otpornost poprenog presjeka na vlak ........................................................................... 54
6.4. Dimenzioniranje stupa ............................................................................................................ 54
6.4.1. Karakteristike poprenog presjeka ................................................................................. 59
6.4.2. Klasifikacija poprenog presjeka .................................................................................... 59
6.4.3. Dimenzioniranje stupa izloenog tlaku i savijanju (NEd,max) ............................................ 60
6.4.3.1. Otpornost poprenog presjeka na tlak ....................................................................... 60
6.4.3.2. Otpornost poprenog presjeka na savijanje oko osi y-y ............................................. 60
6.4.3.3. Posmina otpornost presjeka ..................................................................................... 60
6.4.3.4. Otpornost presjeka izloenog savijanju, poprenoj i uzdunoj sili .............................. 61
6.4.4. Otpornost elementa ........................................................................................................ 61
6.4.4.1. Otpornost elementa na izvijanje ................................................................................. 61
6.4.4.2. Otpornost elementa na bono torzijsko izvijanje ..................................................... 63
6.4.4.3. Otpornost elementa na istovremeno djelovanje tlane uzdune sile i momenta
savijanja oko osi y-y prema Metodi 2 ............................................................................................ 63
6.4.5. Dimenzioniranje stupa izloenog tlaku i savijanju (dvoosno savijanje) ........................... 65
6.4.5.1. Otpornost poprenog presjeka na tlak ....................................................................... 65
6.4.5.2. Otpornost poprenog presjeka na savijanje oko osi y-y ............................................. 65
6.4.5.3. Otpornost poprenog presjeka na savijanje oko osi z-z ............................................. 66
6.4.5.4. Posmina otpornost presjeka u smjeru osi y .............................................................. 66
6.4.5.5. Posmina otpornost presjeka u smjeru osi z .............................................................. 66
6.4.5.6. Otpornost presjeka izloenog savijanju, poprenoj i uzdunoj sili .............................. 67
6.4.6. Otpornost elementa ........................................................................................................ 68
6.4.6.1. Otpornost elementa na izvijanje ................................................................................. 68
6.4.6.2. Otpornost elementa na bono torzijsko izvijanje ..................................................... 69
6.4.6.3. Otpornost elementa na istovremeno djelovanje tlane uzdune sile i momenta
savijanja oko osi y-y prema Metodi 2 ............................................................................................ 69
6.5. Dimenzioniranje kosnika izmeu stupa i reetkaste konstrukcije ........................................... 72
6.5.1. Karakteristike poprenog presjeka ................................................................................. 73
6.5.2. Klasifikacija poprenog presjeka .................................................................................... 74
6.5.3. Otpornost poprenog presjeka na tlak ........................................................................... 74
6.5.4. Otpornost elementa na izvijanje ..................................................................................... 74
7. Granino stanje uporabljivosti ....................................................................................................... 75
7.1. Kombinacije djelovanja za granino stanje uporabljivosti ....................................................... 75
7.2. Provjera doputenih progiba .................................................................................................. 79

eke Darija 3
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

7.2.1. Vertikalni pomak reetke ................................................................................................ 79


7.2.2. Horizontalni pomak reetke ............................................................................................ 79
8. Proraun spoja .............................................................................................................................. 80
8.1. Mjerodavno optereenje i rezne sile....................................................................................... 80
8.2. Karakteristike spoja ................................................................................................................ 81
8.3. Proraun spoja stupa i temelja za Nmax .................................................................................. 83
8.3.1. Dio u vlaku ..................................................................................................................... 83
8.3.2. Otpornost na posmik ...................................................................................................... 84
8.3.3. Otpornost na pritisak po omotau rupe .......................................................................... 84
8.3.4. Proraun zavara ............................................................................................................. 85
8.4. Proraun detalja spoja stupa i kosnika ................................................................................... 87
8.4.1. Detalj spoja stupa i kosnika i pripadne sile za dimenzioniranje ...................................... 87
8.4.2. Proraun vijka ................................................................................................................ 89
8.4.3. Otpornost na posmik ...................................................................................................... 89
8.4.4. Otpornost na pritisak po omotau rupe .......................................................................... 90
8.4.5. Otpornost ploastog rebra .............................................................................................. 91
8.4.6. Proraun zavara ............................................................................................................. 92
8.5. Proraun detalja vora reetke............................................................................................... 94
8.5.1. Detalj vora reetke i pripradne sile za dimenzioniranje................................................. 94
8.5.2. Proraun zavara ............................................................................................................. 94
8.6. Proraun nastavka donjeg pojasa reetke ............................................................................. 96
8.6.1. Proraun vijaka .............................................................................................................. 97
8.6.2. Proraun elne ploe ..................................................................................................... 97
8.6.3. Proraun zavara ............................................................................................................. 98
8.7. Proraun nastavka gornjeg pojasa reetke ............................................................................ 99
8.7.1. Proraun vijaka ............................................................................................................ 100
8.7.2. Proraun elne ploe ................................................................................................... 100
8.7.3. Proraun zavara ........................................................................................................... 100
8.8. Proraun nastavaka ispune reetke ..................................................................................... 102
8.8.1. Proraun vijaka ............................................................................................................ 103
8.8.2. Proraun elne ploe ................................................................................................... 103
8.8.3. Proraun zavara ........................................................................................................... 103
9. Zakljuak ..................................................................................................................................... 106
10. Grafiki prilozi........................................................................................................................... 107

eke Darija 4
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

10.1. Radioniki nacrt okvira, MJ 1:20, 1:5 ............................................................................... 107


10.2. Detalj B .................................................................................................................................... 107
10.3. Detalj C ............................................................................................................................ 107
10.4. Detalj D .................................................................................................................................... 107
11. Literatura .................................................................................................................................. 108

eke Darija 5
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

POPIS SLIKA

Slika 2.1 Sinklastina ploha [2].............................................................................................................. 11


Slika 2.2. Antiklastina ploha [2]............................................................................................................ 12
Slika 2.3. Plohe s nultom Gaussovom zakrivljenou [2] ...................................................................... 12
Slika 2.4. Najei tipovi mrea [4]........................................................................................................ 14
Slika 2.5. Raspodjela optereenja za pravokutne mree [1] ................................................................. 14
Slika 2.6. Raspodjela optereenja za dijagonalne mree [1] ................................................................. 15
Slika 2.7. Prostorni sustav [4] ................................................................................................................ 15
Slika 2.8. Sustav sa dvije mree TIP A [4].......................................................................................... 16
Slika 2.9. Sustav sa dvije mree TIP B [4].......................................................................................... 16
Slika 2.10. Sustav sa dvije mree TIP C [4] ....................................................................................... 16
Slika 2.11. Cilindrini oblik mree [4]..................................................................................................... 17
Slika 2.12. Tipovi cilindrinih mrea [4] ................................................................................................. 17
Slika 2.13. Vrste kupola [4] ................................................................................................................... 18
Slika 3.1. Osnovni moduli prostornih reetkastih konstrukcija [3] .......................................................... 19
Slika 3.2. Uobiajeni stereometrijski elementi [3] .................................................................................. 20
Slika 3.3. Podjela prostornih reetkastih konstrukcija s obzirom na ravninu u kojoj lee pojasni tapovi:
a) jednoslojna prostorna reetka; b) probijanje vora kod jednoslojnih reetkastih nosaa u kritinoj
konfiguraciji; c) dvoslojna prostorna reetka [3] ..................................................................................... 22
Slika 3.4. Dvosmjerni sustavi prostornih reetkastih nosaa [3] ............................................................ 23
Slika 3.5. Trosmjerni sustavi prostornih reetkastih nosaa [3] ............................................................. 24
Slika 3.6. Sustav iz pravokutnih prizmi [4] ............................................................................................. 24
Slika 3.7. Prostorni moduli [4]................................................................................................................ 24
Slika 3.8. Sustav sa jednom dijagonalom na vertikalnim stranama prizmi [4] ....................................... 25
Slika 3.9. Sustav sa K ispunom na vertikalnim stranama prizmi [4] ...................................................... 25
Slika 3.10. Sustav sa krinim ojaanjima prostornih dijagonala [4] ....................................................... 25
Slika 3.11. Sustav iz trokutastih prizmi [4] ............................................................................................. 25
Slika 3.12. Prostorni moduli [4].............................................................................................................. 26
Slika 3.13. Sustav sa jednom dijagonalom na vertikalnim stranama prizmi [4] ..................................... 26
Slika 3.14. Sustav sa K ispunom na vertikalnim stranama prizmi [4] .................................................... 26
Slika 3.15. Sustav iz trokutastih prizmi [4] ............................................................................................. 26
Slika 3.16. Prostorni moduli [4].............................................................................................................. 27

eke Darija 6
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.17. Sustav sa jednom dijagonalom na vertikalnim stranama prizmi [4] ..................................... 27
Slika 3.18. Sustav sa K ispunom na vertikalnim stranama prizmi [4] .................................................... 27
Slika 3.19. Sustav iz tetraedra i polu-oktaedra [4] ................................................................................. 27
Slika 3.20. Sustav iz tetraedra i oktaedra [4] ......................................................................................... 28
Slika 5.1. Karta optereenja snijegom u Hrvatskoj [5] ........................................................................... 31
Slika 5.2. Raspored optereenja snijegom za jednostreni krov prema EN 1991-1-3:2003 .................. 32
Slika 5.3. Prikaz sila u vorovima reetke ............................................................................................. 33
Slika 5.4. Karta osnovne brzine vjetra za Republiku Hrvatsku .............................................................. 34
Slika 5.5. Grafiki prikaz koeficijenta izloenosti kao funkcija visine iznad terena z .............................. 36
Slika 5.6. Simulacija vjetra u smjeru X+ (=0, pritisak) ....................................................................... 36
Slika 5.7. Simulacija vjetra u smjeru X- (=0, odizanje) ...................................................................... 37
Slika 5.8. Simulacija vjetra u smjeru X+Y+ (pritisak) ............................................................................. 37
Slika 5.9. Simulacija vjetra u smjeru X+Y-............................................................................................. 38
Slika 5.10. Simulacija vjetra u smjeru Y+ (=90, pritisak) ................................................................... 38
Slika 5.11. Simulacija vjetra u smjeru Y- (=90, odizanje) .................................................................. 39
Slika 5.12. Simulacija vjetra u smjeru X-Y- (odizanje) ........................................................................... 39
Slika 5.13. Simulacija vjetra u smjeru X-Y+........................................................................................... 40
Slika 6.1. Model prostornog reetkastog nosaa................................................................................... 43
Slika 6.2. Donji pojas prostornog reetkastog nosaa ........................................................................... 43
Slika 6.3. Maksimalne uzdune sile donjeg pojasa reetke .................................................................. 44
Slika 6.4. Gornji pojas prostornog reetkastog nosaa ......................................................................... 47
Slika 6.4. Maksimalna uzdune sile gornjeg pojasa reetke ................................................................. 48
Slika 6.5. Ispuna prostornog reetkastog nosaa.................................................................................. 51
Slika 6.6. Maksimalne uzdune sile ispune reetke .............................................................................. 51
Slika 6.7. Stupovi prostornog reetkastog nosaa ................................................................................ 54
Slika 6.8. Maksimalna uzduna tlana sila u stupu ............................................................................... 55
Slika 6.9. Pripadajua poprena sila u stupu ........................................................................................ 55
Slika 6.10. Pripadajui moment savijanja u stupu ................................................................................. 56
Slika 6.11. Moment savijanja oko osi y ................................................................................................. 57
Slika 6.12. Moment savijanja oko osi z ................................................................................................. 57
Slika 6.13. Pripadajua uzduna tlana sila u stupu ............................................................................. 58
Slika 6.14. Pripadajua poprena sila u stupu oko osi y ....................................................................... 58
Slika 6.15. Pripadajua poprena sila u stupu oko osi z ....................................................................... 59

eke Darija 7
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.16. Kritine duljine izvijanja oko osi y-y i z-z .............................................................................. 62
Slika 6.17. Kritine duljine izvijanja oko osi y-y i z-z za sluaj dvoosnog savijanja................................ 68
Slika 6.18. Kosnici izmeu stupa i reetkastog nosaa ......................................................................... 72
Slika 6.19. Maksimalna tlana sila elementa kosnika izmeu stupa i reetke ....................................... 73
Slika 7.1. Prikaz rezultantnih pomaka konstrukcije za mjerodavnu kombinaciju djelovanja .................. 78
Slika 7.2. Prikaz rezultantnih pomaka za mjerodavnu kombinaciju djelovanja ...................................... 79
Slika 8.1. Maksimalna uzduna tlana sila u stupu ............................................................................... 80
Slika 8.2. Pripadajua poprena sila u stupu ........................................................................................ 81
Slika 8.3. Pripadajui moment savijanja u stupu ................................................................................... 81
Slika 8.4. Spoj stupa i temelja ............................................................................................................... 82
Slika 8.5. Prikaz spoja stupa i temelja sa sidrenjem .............................................................................. 82
Slika 8.6. Uzdune sile u spoju stupa i kosnika ..................................................................................... 87
Slika 8.7. Detalj spoja stupa i kosnika ................................................................................................... 88
Slika 8.8. Uzdune sile u voru reetke ................................................................................................ 94
Slika 8.9. Detalj vora reetke ............................................................................................................... 94
Slika 8.10. Nastavak donjeg pojasa reetke ......................................................................................... 96
Slika 8.11. Nastavak gornjeg pojasa reetke ........................................................................................ 99
Slika 8.12. Nastavak ispune reetke ................................................................................................... 102

eke Darija 8
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

POPIS TABLICA

Tablica 5.5.1. Karakteristine vrijednosti optereenja snijegom sk na razliitim nadmorskim visinama u


pojedinim zonama [5] ............................................................................................................................. 30
Tablica 5.2. Koeficijenti oblika za optereenje snijegom prema EN 1991-1-3:2003 ............................... 32
Tablica 6.1. Geometrijske karakteristike poprenog presjeka elementa donjeg pojasa reetke ............. 45
Tablica 6.2. Geometrijske karakteristike poprenog presjeka elementa gornjeg pojasa reetke ........... 48
Tablica 6.3. Geometrijske karakteristike poprenog presjeka elementa ispune reetke ........................ 52
Tablica 6.4. Geometrijske karakteristike stupa ....................................................................................... 59
Tablica 6.5. Geometrijske karakteristike spoja reetke i stupa ............................................................... 73
Tablica 8.1. Geometrijske karakteristike elemenata spoja ..................................................................... 83
Tablica 8.2. Mehanike karakteristike elemenata spoja ......................................................................... 83

eke Darija 9
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

1. Uvod

Objekt moe biti izloen raznim vanjskim djelovanjima, kao to su vlastita teina, snijeg, vjetar, seizmike
sile itd. Upravo radi tih djelovanja, konstrukcija objekta mora biti prostorno projektirana tako da moe
preuzeti ta djelovanja te ih predati u vrste toke na koje se oslanja konstrukcija objekta.
Veina konstrukcija kakve danas koristimo sastoje se od elemenata kao to su grede, stupovi, reetke i
okviri, koji su dvodimenzionalni sa stajalita analize optereenja. Meusobno povezivanje tih elemenata
u treu dimenziju (npr. Sljeme) je veinom sekundarnog karaktera, samo u svrhu prijenosa optereenja
[1]. Dakle, postoji niz konstrukcija kod kojih svi elementi ravnopravno sudjeluju u prijenosu vanjskih
djelovanja do vrstih toaka. Takve konstrukcije su prostorne konstrukcije te se prijenos sila vri
rasporedom u cjelini sustava. Osnovna prednost i ekonominost takvog konstrukcijskog sustava, kod
kojeg je jednolika raspodjela optereenja, je da svaki dio konstrukcije ima djelotvoran doprinos u
odrivosti cijele konstrukcije. U takvom sustavu niti jedan samostalan dio konstrukcije nije glavni, a
otkazivanje pojedinog dijela ne dovodi do ozbiljnih strukturalnig posljedica. Prostorne konstrukcije
trodimenzionalnom raspodjelom optereenja ukljuuju analizu i dizajn u tri, umjesto u dvije dimenzije.
Prostorne konstrukcije ne spadaju u novu vrstu konstrukcijskih sustava. Znaajniji razvoj u povijesti
dogodio se 1880. godine, kada je August Foppl napisao knjigu Teorija reetkastih sustava. Po uzoru na
njega nastala je i prva elina reetkasta konstrukcija, Eiffelov toranj, koji je i danas poznat kao simbol
Pariza. Drugi znaajniji dogaaj koji je obiljeio prijelaz s ravninskih na prostorne okvire bila je gradnja
kotskog mosta, most na rijeci Forth. Takve prostorne okvire prouavao je i Alexander Graham Bell
provodei eksperimente s montanim vieslojnim prostornim okvirima. Ricolais je prouavao skeletne
konfiguracije od prirodnih formi te je svojim prouavanjima stvorio put ka formiranju prostornih reetki od
tetraedara i oktaedara.
Materijali koji su se koristili su drvo, elik, aluminij, plastika i beton. Najee koriteni materijal je elik.
eline prostorne konstrukcije mogu biti izraene od hladno-valjanih dijelova, cijevi, T-profila. Zaobljenih
ili upljih dijelova koji mogu biti spojeni na razliite naine razliitim spajalima. Najprikladnije su cijevi i
uplji presjeci, zbog jednostavnijeg spajanja, pod bilo kojim kutom. U cjelini, ine konstrukcije manje
teine, ak i kada se sastoje od mnogo dijelova.
Glavna prepreka koritenja prostornih konstrukcija u prolosti bila je kompleksnost analize takvih sustava,
kao i teina povezivanja pojedinih konstrukcija u prostoru. Upotreba raunala omoguila je jednostavniju
analizu takvih konstrukcija, te njihovo koritenje pomae u boljem sveukupnom razumijevanju ponaanja
takvih sustava. Uz pomo raunalnih programa mogue je analizirati bilo koju vrstu prostorne konstrukcije
za bilo koje optereenje.

eke Darija 10
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

2. Prostorne konstrukcije

Prostorne konstrukcije su konstrukcijski sustavi u obliku trodimenzionalnog sklopa elemenata, koji nose
optereenja koja mogu djelovati u bilo kojem trenutku, pod bilo kojim kutom i djelovati u bilo kojem smjeru.
Pojedini elementi mogu biti izraeni valjanjem ili preanjem. Trodimenzionalnost podrazumijeva
djelovanje optereenja okomito djelovanje optereenja okomito na ravnu ili zakrivljenu cilindrinu povrinu
[1].
Prostorni okvirni sustav razlikuju se od prostornih reetkastih konstrukcija. Prostorne reetke su sustavi
kojima su elementi zglobno povetani, dok su elementi kod prostornih okvira kruto povezani. Meutim,
prema Makowski i IASS, prostorni okvirni sustavi su samo opi pojam kod kojega su prostorne reetkaste
konstrukcije samo podskupovi.

2.1. Tipovi prostornih konstrukcija

Klasificiranje prostornih reetki je vrlo sloeno zbog velike razliitosti njezinih moguih oblika. Mogu se
podijeliti u razliite kategorije:
1) Skeletne ili reetkaste prostorne konstrukcije
2) Prednapete konstrukcije
3) Visee konstrukcije
4) Pneumatske ili napuhane konstrukcije
5) Tensegrity structure
Od navedenih tipova, najpopularnije su reetkaste prostorne konstrukcije zbog mogunosti spajanja
takvih konstrukcija u jedinstvenu cjelinu te mogunosti formiranja unikatne graevine.
Veina ovakvih graevina, zbog korisnosti i ekonominosti, slijedi pravilne geometrijske oblike, te se
prema tome mogu karakterizirati kao konstrukcije koje imaju pozitivnu, negativnu ili nultu Gaussovu
zakrivljenost.
Pozitivnu Gaussovu zakrivljenost imaju sinklastine plohe kod kojih su centri zakrivljenosti s iste strane
tangentne plohe [2]. Ovako formirane ljuske ne mogu mijenjati oblik bez deformiranja srednje plohe te su
zbog toga vrlo krute. Primjeri ovakvih ploha su kuglaste kupole i eliptini paraboloidi.

Slika 2.1 Sinklastina ploha [2]

eke Darija 11
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Antiklastine plohe imaju negativnu Gaussovu zakrivljenost. To su plohe kod kojih glavni radijusi
zakrivljenosti lee na razliitim stranama tangentne plohe. Kod ovakvih ploha su zbog pravastih
generatora mogua savijanja bez uzdunih deformacija. Zbog toga nisu krute kao eliptine ljuske te su
potrebni rubni ukrutni elementi za stabilizacju njihova oblika. Primjer ovakvih ploha je hiperbolini
paraboloid.

Slika 2.2. Antiklastina ploha [2]

Nultu Gaussovu zakrivljenost imaju cilindrine i stoaste (konoidne) ljuske. Kod takvih ploha jedan od
glavnih radijusa zakrivljenosti neizmjerno je velik. Mogua su savijanja srednje plohe bez uzdunih
deformacija, a samo se savojna krutost suprotstavlja tom uinku. Takve ljuske moraju imati vezne diskove
kako bi zadrale svoj oblik [2].

Slika 2.3. Plohe s nultom Gaussovom zakrivljenou [2]

eke Darija 12
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

2.2. Prednosti i nedostatci prostornih konstrukcija

Prednosti:
1) Prostorne konstrukcije mogu biti sastavljene od jednostavnih montanih elemenata
standardnih oblika i veliina, koji se proizvode masovno u tvornicama, a sastavljaju lako i
brzo, na licu mjesta
2) Jednostavne su za koritenje, transport i postavljanje, s obzirom na malu veliinu
komponenata
3) Vrlo su male teine
4) Premouju velike raspone, te su prikladne za industrijske zgrade, sportske stadione,
bazene, izlobene dvorane, kazalita te dvorane za sastanke
5) Sloboda oblikovanja
6) Velike su krutosti i vrstoe te su sposobne preuzeti velika koncentrirana i nesimetrina
optereenja, za odreeni raspon
7) Zbog svoje krutosti omoguuju veu slobodu oblikovanja i pozicioniranja stupova. Pojedine
stupove mogue je ukloniti ili im promijeniti poloaj, bez remeenja konstrukcijske
cjelovitosti
8) Mogunost koritenja nekonstrukcijskih materijala poput aluminija i plastike
9) Ograniena je uporaba sloenih i skupih oplata u sluaju drvenih i metalnih konstrukcija
10) Zbog svojstvene krutosti prostornih konstrukcija, njihovo izvijanje je znatno manje
11) Demontane su, osobito ako su izraene od drveta ili elika

Nedostatci:
1) Jednostavnost, to dovodi do potrebe za izradom vie spojeva sa strane, nego to je
uobiajeno za jednostavnu konstrukciju, koja se protee u jednom smjeru
2) Cijena prikljuaka, odnosno cijena materijala koji se umee izmeu prikljuaka vea je nego
kod ravninskih konstrukcija
3) Cijena izrade
4) Primjena prikladnog nadvienja ili podeavanje predgotovljenih okvira za osiguranje dobre
drenae

2.3. Razliiti sustavi prostornih konstrukcija

Ovakvi prostorni sustavi koriste se za izvedbu krovita velikih raspona ija je nosivost u dva smjera te se
svrstavaju u tri skupine: dvodimenzionalne mree (engl. Two dimensional grids), cilindrine mree (engl.
Cilindrical vaults) i kupole (engl. Domes).

2.3.1. Dvosmjerne i trosmjerne mree

Konstrukcijski sustavi krovita mogu se izvesti kao [4]:

eke Darija 13
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Mree u jednoj ravnini


Mree u dvije ravnine
Kao to se moe vidjeti na slici 4, najee su u primjeni pravokutna mrea u dva smjera, dijagonalna
mrea u dva smjera i trosmjerna mrea.

Slika 2.4. Najei tipovi mrea [4]

Jednoslojni mreni sustavi prenose optereenje raspodjelom optereenja na sve lanove mree. Uz
kvadratne, primjenjuju se i krune mree. Omjer visine i raspona je esto 1:30 za pravokutne i 1:40 za
dijagonalne mree [1]. Optereenje kod mrea prenosi se savijanjem te je zbog toga najbitnija krutost na
savijanje. Posmina i torzijska krutost takoer utjeu na ponaanje mrea, ali u manjem broju sluajeva.
Pravokutne mree su mree kod kojih su presijecajue grede okomite jedna na drugu i na potporni zid. U
praksi su ove mree poduprte na sve etiri strane. Raspodjela optereenja puno je bolja kod dijagonalnih
mrea, to je prikazano na slikama 5 i 6.
Razlika izmeu dijagonalnih i pravokutnih mrea je to su kod dijagonalnih mrea grede razliite duljine,
L. Dakle, ako bi sve grede imale jednaku krutost na savijanje EI, relativna krutost (EI/L) bi varirala. Prema
tome, krae grede koje se nalaze u kutovima djeluju kao potpora drugim dijagonalnim gredama u sredini.

Slika 2.5. Raspodjela optereenja za pravokutne mree [1]

eke Darija 14
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 2.6. Raspodjela optereenja za dijagonalne mree [1]

Trosmjerne mree iznimno su krute, to dovodi do jednolike raspodjele optereenja. etverosmjerne


mree su kombinacija pravokutnih i dijagonalnih mrea.
Ravninski statiki sustavi nastaju ako primjenjujemo mree u jednoj ravnini, koje nose optereenje
okomito na ravninu prikazane mree, prenose torziju i savijanje, a nazivamo ih rotiljnim sustavima.
Njihovi rasponi ogranieni su na L10 m. Na osnovu ovih mrea nastaju prostorni sustavi, povezivanjem
gornje i donje mree u dvije ravnine, pomou dijagonalnih tapova, kao to je prikazano na slici 7.

Slika 2.7. Prostorni sustav [4]

Ako se formira sustav sa dvije mree, razlikujemo tri sluaja [4], prikazana na slikama 8, 9 i 10:
TIP A (lattice grids), jedna mrea je iznad druge
TIP B (offset grids), donja mrea je izmaknuta u odnosu na gornju, ali su iste
TIP C (differential grids), donja mrea je izmaknuta u odnosu na gornju, ali su mree razliite

eke Darija 15
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 2.8. Sustav sa dvije mree TIP A [4]

Slika 2.9. Sustav sa dvije mree TIP B [4]

Slika 2.10. Sustav sa dvije mree TIP C [4]

Karakteristike sustava s gornjim i donjim mreama povezanih dijagonalama:


Rasponi L su 100 m i vie
Za vee raspone primjenjuju se trosmjerne mree zbog smanjenja duine elemenata
Pri rasponima L = 30 40 m, prihvatljive duine elemenata su 1,5 3,0 m

eke Darija 16
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

2.3.2. Cilindrine mree

Prema [4] ovakvi oblici mrea pogodni su za izvedbu krovita hala, eljeznikih stanica, sportskih
dvorana teniskih hala itd. Maksimalna uinkovitost ovakvih mrea postie se pravokutnim tlocrtom
konstrukcije i omjerima koji su prikazani na slici 11.

Slika 2.11. Cilindrini oblik mree [4]

Slika 2.12. Tipovi cilindrinih mrea [4]

eke Darija 17
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

U praksi najveu prednost imaju tipovi trosmjernih mrea. Ako se formira statiki sustav s jednom
cilindrinom mreom, rasponi seu do 20 m, a ukoliko je sustav sa dvije cilindrine mree, rasponi doseu
i do 60 m.

2.3.3. Kupole

Kupole su konstrukcije koje za maksimalno zatvoreni volumen graevine daju minimalnu povrinu
krovne plohe [4], a najee se primjenjuju etiri tipa kupola:
Rebraste kupole (engl. Ribbed dome)
Schwedlerova kupola (schwedler dome)
Kupole sa trosmjernom mreom (engl. Three-way grid dome)
Paralelno lamelarna kupola (engl. Paralell lamella dome)

Slika 2.13. Vrste kupola [4]

Zahtijevaju sloenu (nelinearnu) analizu zbog izrazito nelinearnog ponaanja, koje ovisi o raznim
imbenicima, kao to su gustoa mree, odnos visine i raspona, krutost spojeva, geometrijske
nesavrenosti, nesimetrinost djelovanja, uvjeti oslanjanja, vitkost elementa itd.
Kupole s jednom mreom postiu raspone do 40 m, a rasponi za kupole s dvije mree iznose 100 m pa
sve do 200 m [4].

eke Darija 18
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

3. Prostorne reetkaste konstrukcije

Prostorni reetkasti nosai imaju prilino malu vlastitu teinu te se svrstavaju u lake metalne konstrukcije.
Kao to su ravninski reetkasti nosai dopuna punih linijskih nosaa, prostorni reetkasti nosai
predstavljaju dopunu masivnih povrinskih nosaa.
Ideja o prostornim reetkastim nosaima preuzeta je iz prirode, ondosno biljnog i ivotinjskog svijeta.
Paukova mrea i pelinje sae su primjeri prostornih konstrukcija koje sadre sve elemente moderne
konstrukcije: sigurnost, jednostavnost, brzu gradnju i malu teinu [3].
Prve teorijske osnove za formiranje prostornih reetkastih nosaa postavio je August Fppl, 1892. godine:
1) Najmanje geometrijsko tijelo, koje se moe koristiti kao osnovni element za formiranje prostorne
reetke, formira se od etiri trokutne povrine, povezanih sa etiri vora i est tapova
2) Svaki osnovni element sa etiri povrine je statiki stabilan
3) Najbolje je formiranje prostornih reetki od etveropovrinskih elemenata
Najjednostavnija prostorna reetka je trostrana piramida (slika 4a). Ako piramidu odvojimo od njegove
krute podloge, stabilnost se moe zadrati ako se dodaju tri nova tapa koja spajaju vorove u osloncima.
Na taj nain dobije se kruto geometrijsko tijelo, odnosno tetraedar (slika 4b). Tetraedar se moe proiriti
dodavanjem tri nova tapa koja se spajaju u novom voru (slika 4c) te se na taj nain moe oblikovati
prostorna reetkasta struktura, iji je osnovni element tetraedar.

Slika 3.1. Osnovni moduli prostornih reetkastih konstrukcija [3]

Osnovni stereometrijski elementi (slika 5) koji se koriste za izvoenje prostornih reetkastih nosaa su:
Tetraedar, koji je kinematiki stabilan i statiki odreen
Kocka (kubus), koja se moe stabilizirati dodavanjem dijagonala
Oktaedar, kinematiki stabilan
Pentagon, ima dvanaest stranica u vidu peterokuta, a stabilizira se dodavanjem po dvije
dijagonale u svakom peterokutu

eke Darija 19
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.2. Uobiajeni stereometrijski elementi [3]

eke Darija 20
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

3.1. Prednosti i nedostatci prostornih reetkastih nosaa

Osnovne prednosti prostornih reetkastih konstrukcija su:


Velika iskoritenost poprenog presjeka pa samim time i mala teina konstrukcije
Mala visina konstrukcije u odnosu na raspon (h/L = 1/15 1/25)
Velika krutost i mala deformacija kod velikih raspona bez meuoslonaca
Prostorna raspodjela sila
Mogunost serijske i industrijske proizvodnje unificiranih elemenata
Velik oblikovni potencijal
Vea otpornost na poarno djelovanje u odnosu na klasine reetke
Laka i brza montaa
Nedostatci:
Velik utroak vremena za radioniku izradu elemenata
Antikorozivna zatita
Prostorno spajanje velikog broja tapova u vorovima
Dugotrajni statiki proraun klasinim metodama

3.2. Podjela prostornih reetkastih konstrukcija

Ovisno o povrinama u kojima lee pojasni tapovi prostorne reetkaste konstrukcije, ovi nosai mogu se
podijeliti na: jednoslojne, dvoslojne i vieslojne.
Jednoslojne prostorne reetkaste konstrukcije koriste se uglavnom za formiranje sfernih (konusnih)
kupola (slika 16a). Pri definiranju geometrije vorova i tapova treba voditi rauna da kutovi izmeu
tapova ne budu blizu 180, kako bi se pri deformaciji tapova izbjegla kritina konfiguracija [3]. Pri
kritinoj konfiguraciji (=180) dolazi do formiranja djelominog mehanizma koji dovodi do probijanja
vora (slika 16b). Ova pojava ne uzrokuje ruenje itave konstrukcije, jer se uspostavlja novo stabilno
ravnoteno stanje, uz preraspodjelu sila u tapovima.
Dvoslojni prostorni reetkasti nosai (slika 16c) sastoje se od dvije paralelne ravnine u kojima se nalaze
mree pojasnih tapova, koji su povezani mreom tapova ispune. Momente savijanja preuzimaju preko
mree pojasnih tapova, dok posminu silu preuzimaju tapovi ispune, dijagonale ili vertikale, ako postoje.
Vieslojni reetkasti nosai primjenjuju se u sluaju velikih raspona, ali i zbog funkcionalnih ili estetskih
razloga. Pri premoivanju velikih raspona postie se potrebna visina nosaa uz zadravanje relativno
kratkih tapova, to rezultira manjom ukupnom teinom konstrukcije od odgovarajueg dvopojasnog
nosaa.

eke Darija 21
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.3. Podjela prostornih reetkastih konstrukcija s obzirom na ravninu u kojoj lee pojasni tapovi:
a) jednoslojna prostorna reetka; b) probijanje vora kod jednoslojnih reetkastih nosaa u kritinoj
konfiguraciji; c) dvoslojna prostorna reetka [3]

3.3. Principi formiranja prostornih reetki

Prema obliku osnovnovnog elementa, odnosno modula i pravca prenoenja optereenja, prostorni
reetkasti nosai dijele se na: dvosmjerne, trosmjerne i etverosmjerne.
Dvosmjerni sustavi nose u dva ortogonalna pravca i koriste se za nosive konstrukcije s pravokutnom
osnovom. Najee se primjenjuju slijedei tipovi dvosmjernih reetkastih sustava:
Pravokutni (ortogonalni) dvosmjerni sustav (slika 17a) osnovni modul ine polu-oktaedar i
tetraedar, a kvadratne mree gornjeg i donjeg pojasa pomaknute su za polovinu duine stranice
Dijagonalni (kosi) dvosmjerni sustav (slika 17b) osnovni modul je polu-oktaedar i tetraedar, a
ortogonalne mree pojasnih tapova gornjeg i donjeg pojasa postavljaju se dijagonalno
Krini dvosmjerni sustav (slika 17c) ovaj sustav je prijelaz izmeu prethodna dva, mree
pojasnih tapova meusobno su nagnute za 45, tako da su tapovi mree gornjeg pojasa
paralelni s rubovima konture, a tapovi mree donjeg pojasa postavljeni su dijagonalno
Direktni dvosmjerni sustav sastoji se od ortogonalnog rotilja ravninskih reetkastih nosaa, a
osnovni element je kocka

eke Darija 22
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.4. Dvosmjerni sustavi prostornih reetkastih nosaa [3]

Trosmjerni sustavi koriste se za konstrukcije trokutne osnove, a razlikuju se dva tipa:


Inverzni trosmjerni sustavi (slika 18a) kod kojih osnovni modul ine oktaedar i tetraedar
Direktni trosmjerni sustavi (slika 18b) sastavljeni su od rotilja reetkastih nosaa koji su
postavljeni u tri glavna pravca, a donji i gornji pojas imaju istu geometriju

eke Darija 23
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.5. Trosmjerni sustavi prostornih reetkastih nosaa [3]

etverosmjerni sustavi sastavljeni su od rotilja vertikalnih reetkastih nosaa postavljenih u etiri glavna
pravca [3]. Velika gustoa pojasnih tapova i visina reetke rezultiraju relativno malim silama u tapovima.
Spajanje izuzetno velikog broja tapova u jednom voru prouzrokuje komplicirane veze, a trokovi
montae se poveavaju.

Formiranje prostornih reetkastih nosaa pomou slaganja prostornih modula prikazano je na sljedeim
slikama [4].

Slika 3.6. Sustav iz pravokutnih prizmi [4]

Slika 3.7. Prostorni moduli [4]

eke Darija 24
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.8. Sustav sa jednom dijagonalom na vertikalnim stranama prizmi [4]

Slika 3.9. Sustav sa K ispunom na vertikalnim stranama prizmi [4]

Slika 3.10. Sustav sa krinim ojaanjima prostornih dijagonala [4]

Slika 3.11. Sustav iz trokutastih prizmi [4]

eke Darija 25
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.12. Prostorni moduli [4]

Slika 3.13. Sustav sa jednom dijagonalom na vertikalnim stranama prizmi [4]

Slika 3.14. Sustav sa K ispunom na vertikalnim stranama prizmi [4]

Slika 3.15. Sustav iz trokutastih prizmi [4]

eke Darija 26
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.16. Prostorni moduli [4]

Slika 3.17. Sustav sa jednom dijagonalom na vertikalnim stranama prizmi [4]

Slika 3.18. Sustav sa K ispunom na vertikalnim stranama prizmi [4]

Slika 3.19. Sustav iz tetraedra i polu-oktaedra [4]


eke Darija 27
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 3.20. Sustav iz tetraedra i oktaedra [4]

3.4. vorovi prostornih reetkastih nosaa

Oblikovanje vorova, s obzirom na vezu velikog broja tapova s razliitim prostornim poloajima, kljuan
je detalj svakog sistema prostornih reetkastih nosaa [3]. Veze u vorovima trebaju osigurati prikljuak
velikog broja tapova na relativno malom prostoru. Takoer trebaju biti i univerzalne te kao takve
omoguiti to veu slobodu u izboru oblika i geometrije prostornih reetkastih nosaa. Na rjeenjima
ovih detalja zasnivaju se razliiti patentirani sustavi prostornih reetkastih nosaa.

3.5. Izrada i montaa

Konstrukcijski sustav prostornih reetkastih konstrukcija sastoji se od tri osnovna dijela:


Elementi mogu biti zatvoreni ili otvoreni popreni presjeci
vorovi
Spojevi odreuju kako mora izgledati zavretak elementa te kako mora biti obraen

Montaa prostornih reetki moe biti pomou razliitih metoda:


Spajanje pojedinih elemenata na predvienu konstrukciju u prostoru
Spajanje vie elemenata na tlu, zatim spajanje u prostoru
Spajanje na tlu te dizanje montirane konstrukcije

eke Darija 28
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

4. Dispozicija prostorne reetke

eke Darija 29
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

5. Analiza djelovanja

5.1.Optereenje snijegom

Snijeg je promjenjivo djelovanje koje djeluje vertikalno na tlocrtnu povrinu krova i za odreivanje
njegova optereenja prema EN 1991-1-3:2003 koristi se izraz:
=
gdje je: karakteristina vrijednost optereenja od snijega na tlo u kN/m2
koeficijent oblika optereenja od snijega
koeficijent izloenosti (preporua se uzeti vrijednost 1,0)
temperaturni koeficijent (preporua se uzeti vrijednost 1,0)

Karakteristina vrijednost optereenja od snijega na tlo oitana je iz tablice 1, te njezina vrijednost iznosi
= 1,10 /2 , a ovisi o lokaciji objekta i nadmorskoj visini lokacije. Objekt se nalazi u Osijeku, na
nadmorskoj visini od 90 m te pripada zoni I (slika 34).

Tablica 5.5.1. Karakteristine vrijednosti optereenja snijegom sk na razliitim nadmorskim visinama u


pojedinim zonama [5]

Nadmorska Sk [kN/m2]
visina do [m] Zona I Zona II Zona III Zona IV
100 1,10 1,10 0,45 0,35
200 1,30 1,40 0,80 0,50
300 1,55 1,75 1,20 0,70
400 1,80 2,20 1,65 0,90
500 2,05 2,65 2,15 1,15

eke Darija 30
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.1. Karta optereenja snijegom u Hrvatskoj [5]

5.1.1. Snijeg na ravne krovove

Za odreivanje optereenja snijegom na ravne krovove koristimo vrijednosti koeficijenta oblika 1 ,


koje su dane u tablici 2. Optereenje od snijega na krov jednoliko je rasporeeno po cijelom nosau
kako je prikazano na slici 35.

eke Darija 31
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.2. Raspored optereenja snijegom za jednostreni krov prema EN 1991-1-3:2003

Tablica 5.2. Koeficijenti oblika za optereenje snijegom prema EN 1991-1-3:2003

Kut nagiba krova 0 30 30 60 60


Koeficijent oblika 1 0,8 0,8 (60-) / 30 0,0

Za ravan krov vrijednost koeficijenta oblika optereenja snijegom iznosi 1 = 0,8.


= = 1,10 0,8 1,0 1,0 = 0,88 /2

5.1.2. Sile u vorovima

Sile u kutovima reetke su etiri puta manje od sila u unutarnjem voru:


2 2
1 = 1,10 0,8 = 0,88
2 2
Sile u rubnim vorovima duplo su manje u odnosu na unutarnje:
2 = 1,10 0,8 2 1 = 1,76
Sile u unutarnjim vorovima reetke:
3 = 1,10 0,8 2 2 = 3,52

eke Darija 32
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.3. Prikaz sila u vorovima reetke

5.2. Optereenje vjetrom

U proraunu se koristio pojednostavljeni postupak za graevine visine manje od 200m. To znai da se


djelovanje vjetra uzima kao zamjenjujue statiko optereenje. Sile vjetra proraunate su u svim
horizontalnim smjerovima pomou programa Robot Structural Analysis Professional 2015.
Postupak i redoslijed odreivanja optereenja od djelovanja vjetra:
1) Proraun osnovne brzine vjetra ()
= ,0
Gdje su:
faktor smjera vjetra ( = 1,0)
koeficijent godinjeg doba ( = 1,0)
,0 temeljna vrijednost osnovne brzine vjetra
Temeljna vrijednost osnovne brzine vjetra odreuje se iz Karte osnovne brzine vjetra (slika 37) koju izdaje
svaka zemlja na temelju prikupljenih i obraenih podataka o izmjerenim brzinama pojedinih regija.

eke Darija 33
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.4. Karta osnovne brzine vjetra za Republiku Hrvatsku

Na temelju karte djelovanja vjetra u Hrvatskoj, odreena je vrijednost osnovne brzine vjetra ,0 =
22 / za promatranu graevinu.
Osnovna brzina vjetra iznosi:
= ,0 = 1,0 1,0 22 = 22 /

2) Osnovni pritisak vjetra (2 )


2
=
2

eke Darija 34
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Gdje su:
gustoa zraka, s vrijednou od 1,25 kg/m3
osnovna brzina vjetra
Osnovni pritisak vjetra iznosi:
2 1,25 222
= = = 302,5 2 = 0,3025 /2
2 2

3) Odreivanje pritiska za brzinu vjetra kod udara ( ) (2 )

( ) = ()

Gdje su:
() koeficijent izloenosti vjetra u ovisnosti o visini z iznad zemljita, ovisno o
kategoriji zemljita
osnovni pritisak vjetra
Kategorija terena III
= = 6
= 0
(6) = 1,3 oitano sa slike 38
Pritisak za brzinu vjetra kod udara iznosi:
( ) = () = 1,3 0,3025 = 0,393 /2

eke Darija 35
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.5. Grafiki prikaz koeficijenta izloenosti kao funkcija visine iznad terena z

4) Odreivanje optereenja vjetrom (2 )


Tlakovi vjetra za promatranu konstrukciju proraunati su simulacijom vjetra pomou programskog paketa
Robot Structural Analysis Professional 2015 u svim horizontalnim smjerovima. Dobiveni sluajevi
optereenja koriteni su kao gotovi, kao i u kombinacijama optereenja.

Slika 5.6. Simulacija vjetra u smjeru X+ (=0, pritisak)

eke Darija 36
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.7. Simulacija vjetra u smjeru X- (=0, odizanje)

Slika 5.8. Simulacija vjetra u smjeru X+Y+ (pritisak)

eke Darija 37
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.9. Simulacija vjetra u smjeru X+Y-

Slika 5.10. Simulacija vjetra u smjeru Y+ (=90, pritisak)

eke Darija 38
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.11. Simulacija vjetra u smjeru Y- (=90, odizanje)

Slika 5.12. Simulacija vjetra u smjeru X-Y- (odizanje)

eke Darija 39
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 5.13. Simulacija vjetra u smjeru X-Y+

5.3. Kombinacije djelovanja

= 1,35 parcijalni koeficijent sigurnosti za stalno djelovanje


= 1,50 parcijalni koeficijent sigurnosti za promjenjivo djelovanje

0 = 0,60 faktor kombinacije za vjetar


0 = 0,50 faktor kombinacije za snijeg

1) Stalno + snijeg
= 1,35 + 1,5

2) Stalno + vjetar X+ (pritisak)


= 1,35 + 1,5 +
3) Stalno + vjetar X- (odizanje)
= 1,35 + 1,5
4) Stalno + vjetar Y+ (pritisak)
+
= 1,35 + 1,5
5) Stalno + vjetar Y- (odizanje)

= 1,35 + 1,5

eke Darija 40
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6) Stalno + vjetar X+Y+


++
= 1,35 + 1,5
7) Stalno + vjetar X+Y-
+
= 1,35 + 1,5
8) Stalno + vjetar X-Y-

= 1,35 + 1,5
9) Stalno + vjetar X-Y+
+
= 1,35 + 1,5
10) Stalno + snijeg + vjetar X+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2 +

11) Stalno + snijeg + vjetar X-


= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

12) Stalno + snijeg + vjetar Y+


+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

13) Stalno + snijeg + vjetar Y-



= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

14) Stalno + snijeg + vjetar X+Y+


++
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

15) Stalno + snijeg + vjetar X+Y-


+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

16) Stalno + snijeg + vjetar X-Y-



= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

17) Stalno + snijeg + vjetar X-Y+


+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

18) Stalno + vjetar X+ + snijeg


= 1,35 + 1,5 + + 1,5 0,2

eke Darija 41
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

19) Stalno + vjetar X- + snijeg


= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

20) Stalno + vjetar Y+ + snijeg


+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

21) Stalno + vjetar Y- + snijeg



= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

22) Stalno + vjetar X+Y+ + snijeg


++
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

23) Stalno + vjetar X+Y- + snijeg


+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

24) Stalno + vjetar X-Y- + snijeg



= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

25) Stalno + vjetar X-Y+ + snijeg


+
= 1,35 + 1,5 + 1,5 0,2

eke Darija 42
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6. Dimenzioniranje reetke

Slika 6.1. Model prostornog reetkastog nosaa

Provedena je analiza optereenja raunalnim programom Autodesk Robot Structural Analysis


Professional 2015 te su dobivene unutarnje sile elemenata reetke te njihove mjerodavne kombinacije
kojima se vri daljnji proraun. Za elemente reetke mjerodavna je pritisna kombinacija
+ + 0,2 + .

6.1. Dimenzioniranje donjeg pojasa reetke

Slika 6.2. Donji pojas prostornog reetkastog nosaa

eke Darija 43
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Mjerodavna kombinacija djelovanja je stalno + snijeg + vjetar(X+).


Maksimalna tlana sila za element donjeg pojasa reetke:
= 153,45
Maksimalna vlana sila za element donjeg pojasa reetke:
= 128,44

Slika 6.3. Maksimalne uzdune sile donjeg pojasa reetke

Podatci o poprenom presjeku elementa donjeg pojasa reetke:


- Okrugli cijevni profil, toplo predgotovljeni 76,1 x 4 mm

eke Darija 44
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Tablica 6.1. Geometrijske karakteristike poprenog presjeka elementa donjeg pojasa reetke

Visina presjeka = 76,1


Debljina pojasnice = 4
Povrina presjeka = 9,06 2
Moment inercije oko osi y-y = = 59,1 4
Moment inercije oko osi x-x = 118,2 4
Plastini moment otpora = 20,8 3
Elastini moment otpora = 15,5 3

6.1.2. Klasifikacija poprenog presjeka

76,1
= = 19,025
4
355 = 0,81
2 = 0,66

Uvjet za klasu 1:

50 2

19,025 < 50 0,66 = 33 1!

6.1.3. Otpornost poprenog presjeka na tlak

9,06 35,5
, = , = = = 321,63
0 1,0

Uvjet nosivosti:

1,0
,
153,45
= 0,48 < 1,0
321,63

eke Darija 45
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.1.3.1. Otpornost elementa na izvijanje

Duljine izvijanja: , = 200

, = 200
Eulerove kritine sile izvijanja:
2 3,142 21000 59,1
, = , = = = 306,23
2 2002
Bezdimenzionalne vitkosti:

9,06 35,5
=
= = = 1,025
306,23

Odabir mjerodavne linije izvijanja:


= 0,21

Proraun faktora redukcije :

= = 0,5 [1 + ( 0,2) + 2 ] = 0,5 [1 + 0,21 (1,025 0,2) + 1,0252 ]


= 1,112
1 1
= = = = 0,648
+ 2 2 1,112 + 1,1122 1,025

Odabir mjerodavnog faktora redukcije:

= ( , ) = 0,648 < 1

Proraunska otpornost na izvijanje:


9,06 35,5
, = = 0,648 = 189,53
1 1,1

Uvjet nosivosti:

1,0
,
153,45
= 0,81 < 1,0
189,53

eke Darija 46
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.1.4. Otpornost poprenog presjeka na vlak

9,06 35,5
, = , = = = 321,63
0 1,0
Uvjet nosivosti:

1,0
,
153,45
= 0,40 < 1,0
321,63

6.2.Dimenzioniranje gornjeg pojasa reetke

Slika 6.4. Gornji pojas prostornog reetkastog nosaa

Mjerodavna kombinacija djelovanja je stalno + snijeg + vjetar(X+).


Maksimalna tlana sila za element gornjeg pojasa reetke:
= 188,79
Maksimalna vlana sila za element gornjeg pojasa reetke:
= 131,28

eke Darija 47
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.4. Maksimalna uzdune sile gornjeg pojasa reetke

Podatci o poprenom presjeku elementa gornjeg pojasa reetke:


- Okrugli cijevni profil, toplo predgotovljeni 88,9 x 3,0 mm

Tablica 6.2. Geometrijske karakteristike poprenog presjeka elementa gornjeg pojasa reetke

Visina presjeka = 88,9


Debljina pojasnice = 3,0
Povrina presjeka = 8,10 2
Moment inercije oko osi y-y = = 74,8 4
Moment inercije oko osi x-x = 149,6 4
Plastini moment otpora = 22,1 3
Elastini moment otpora = 16,8 3

6.2.1. Klasifikacija poprenog presjeka

8,89
= = 29,63
3
355 = 0,81
2 = 0,66

eke Darija 48
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Uvjet za klasu 1:

50 2

29,63 < 50 0,66 = 33 1!

6.2.2. Otpornost poprenog presjeka na tlak

8,10 35,5
, = , = = = 287,55
0 1,0

Uvjet nosivosti:

1,0
,
188,79
= 0,66 < 1,0
287,55

6.2.2.1. Otpornost elementa na izvijanje

Duljine izvijanja: , = 200

, = 200
Eulerove kritine sile izvijanja:
2 3,142 21000 74,8
, = , = = = 387,58
2 2002
Bezdimenzionalne vitkosti:

8,10 35,5
=
= = = 0,86
387,58

Odabir mjerodavne linije izvijanja:


= 0,21

Proraun faktora redukcije :

= = 0,5 [1 + ( 0,2) + 2 ] = 0,5 [1 + 0,21 (0,86 0,2) + 0,862 ] = 0,94

eke Darija 49
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

1 1
= = = = 0,76
+ 2 2 0,97 + 0,942 0,86

Odabir mjerodavnog faktora redukcije:

= ( , ) = 0,76 < 1

Proraunska otpornost na izvijanje:


6,79 35,5
, = = 0,76 = 198,37
1 1,1

Uvjet nosivosti:

1,0
,
188,79
= 0,95 < 1,0
198,37

6.2.3. Otpornost poprenog presjeka na vlak

6,79 35,5
, = , = = = 287,55
0 1,0
Uvjet nosivosti:

1,0
,
135,28
= 0,46 < 1,0
287,55

eke Darija 50
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.3.Dimenzioniranje ispune reetke

Slika 6.5. Ispuna prostornog reetkastog nosaa

Mjerodavna kombinacija djelovanja je stalno + snijeg + vjetar(X+).


Maksimalna tlana sila za element ispune reetke:
= 234,75
Maksimalna vlana sila za element ispune reetke:
= 88,83

Slika 6.6. Maksimalne uzdune sile ispune reetke

eke Darija 51
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Podatci o poprenom presjeku elementa ispune reetke:


- Okrugli cijevni profil, toplo predgotovljeni 57 x 12,5 mm

Tablica 6.3. Geometrijske karakteristike poprenog presjeka elementa ispune reetke

Visina presjeka = 57
Debljina pojasnice = 12,5
Povrina presjeka = 17,5 2
Moment inercije oko osi y-y = = 46,74
Moment inercije oko osi x-x = 93,4 4
Plastini moment otpora = 25,4 3
Elastini moment otpora = 16,4 3

6.3.1. Klasifikacija poprenog presjeka

57
= = 4,56
12,5
355 = 0,81
2 = 0,66

Uvjet za klasu 1:

50 2

4,56 < 50 0,66 = 33 1!

6.3.2. Otpornost poprenog presjeka na tlak

17,5 35,5
, = , = = = 621,25
0 1,0

Uvjet nosivosti:


1,0
,
234,75
= 0,38 < 1,0
621,25

eke Darija 52
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.3.3. Otpornost elementa na izvijanje

Duljine izvijanja: , = 173

, = 173
Eulerove kritine sile izvijanja:
2 3,142 21000 46,7
, = , = = = 323,40
, 2 1732

Bezdimenzionalne vitkosti:

17,5 35,5
=
= = = 1,387
, 323,40

Odabir mjerodavne linije izvijanja:


= 0,21

Proraun faktora redukcije :

2 ] = 0,5 [1 + 0,21 (1,387 0,2) + 1,3872 ]


0,2) +
= = 0,5 [1 + (
= 1,585
1 1
= = = = 0,424
2
2 1,586 + 1,5862 1,3872
+

Odabir mjerodavnog faktora redukcije:

= ( , ) = 0,424 < 1

Proraunska otpornost na izvijanje:


17,5 35,5
, = = 0,74 = 239,72
1 1,1

Uvjet nosivosti:

1,0
,
eke Darija 53
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

234,75
= 0,98 < 1,0
239,72

6.3.4. Otpornost poprenog presjeka na vlak

17,5 35,5
, = , = = = 621,25
0 1,0
Uvjet nosivosti:

1,0
,
88,83
= 0,14 < 1,0
621,25

6.4. Dimenzioniranje stupa

Slika 6.7. Stupovi prostornog reetkastog nosaa

Mjerodavna kombinacija djelovanja je:


1. Kombinacija (stalno + snijeg + vjetar X+)
Unutarnje sile u stupu:
, = 924,80

= 5,35
= 1,35

eke Darija 54
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.8. Maksimalna uzduna tlana sila u stupu

Slika 6.9. Pripadajua poprena sila u stupu

eke Darija 55
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.10. Pripadajui moment savijanja u stupu

2. Kombinacija (stalno + snijeg + vjetar X+Y+)


Unutarnje sile u stupu:
= 923,64
, = 3,98

, = 3,65

, = 1,11

, = 1,03

eke Darija 56
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.11. Moment savijanja oko osi y

Slika 6.12. Moment savijanja oko osi z

eke Darija 57
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.13. Pripadajua uzduna tlana sila u stupu

Slika 6.14. Pripadajua poprena sila u stupu oko osi y

eke Darija 58
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.15. Pripadajua poprena sila u stupu oko osi z

6.4.1. Karakteristike poprenog presjeka

Podatci o poprenom presjeku elementa stupa reetke:


- Okrugli cijevni profil, toplo predgotovljeni 177,8 x 10 mm

Tablica 6.4. Geometrijske karakteristike stupa

Visina presjeka = 177,8


Debljina pojasnice = 10
Povrina presjeka = 52,7 2
Moment inercije oko osi y-y = = 1862 4
Moment inercije oko osi x-x = 3724 4
Plastini moment otpora = 282 3
Elastini moment otpora = 209 3

6.4.2. Klasifikacija poprenog presjeka

177,8
= = 17,78
10
355 = 0,81
2 = 0,66

eke Darija 59
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Uvjet za klasu 1:

50 2

17,78 < 50 0,66 = 33 1!

6.4.3. Dimenzioniranje stupa izloenog tlaku i savijanju (NEd,max)

6.4.3.1. Otpornost poprenog presjeka na tlak

52,7 35,5
, = , = = = 1870,85
0 1,0

Uvjet nosivosti:


1,0
,
924,80
= 0,49 < 1,0
1870,85

6.4.3.2. Otpornost poprenog presjeka na savijanje oko osi y-y

, 282 35,5
,, = = = 10011 = 100,11
0 1,0

Uvjet nosivosti:

1,0
,,
5,35
= 0,053 < 1,0
100,11

6.4.3.3. Posmina otpornost presjeka

Djelotvorna posmina povrina poprenog presjeka

eke Darija 60
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

2 2 52,7
,, = = = 33,55 2

Otpornost poprenog presjeka na posmik u smjeru osi y:
35,5
, ( ) 33,55 ( )
3 3
,, = = = 687,64
0 1,0

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,,
1,35
= 0,0020 < 1,0
687,64

6.4.3.4. Otpornost presjeka izloenog savijanju, poprenoj i uzdunoj sili

1) Razina poprene sile


, 0,5 ,,

1,35 0,5 687,64 = 343,82


,
0
924,80 535
, = + = + = 18,83 2 < 35,5 2
52,70 418,89

6.4.4. Otpornost elementa

6.4.4.1. Otpornost elementa na izvijanje

Duljine izvijanja:

eke Darija 61
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 6.16. Kritine duljine izvijanja oko osi y-y i z-z

, = 515

, = 515

Eulerove kritine sile izvijanja:

2 3,142 21000 1862


, = , = = = 1455,07
2 5152

Bezdimenzionalne vitkosti:

52,7 35,5
=
= = = 1,134
1455,07

Odabir mjerodavne linije izvijanja:


= 0,21

Proraun faktora redukcije :

eke Darija 62
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

= = 0,5 [1 + ( 0,2) + 2 ] = 0,5 [1 + 0,21 (1,134 0,2) + 1,1342 ]


= 1,241

1 1
= = = = 0,573
+ 2 2 1,241 + 1,2412 1,1342

Odabir mjerodavnog faktora redukcije:

= ( , ) = 0,573 < 1

Proraunska otpornost na izvijanje:


52,7 35,5
, = = 0,58 = 974,61
1 1,1

Uvjet nosivosti:

1,0
,
924,80
= 0,95 < 1,0
974,61

6.4.4.2. Otpornost elementa na bono torzijsko izvijanje

Budui da se u proraunu koriste cijevni profili koji imaju veliku torzijsku krutost, nee doi do bonog
izvijanja te nije potrebno dokazivati otpornost elementa na bono torzijsko izvijanje!

6.4.4.3. Otpornost elementa na istovremeno djelovanje tlane uzdune sile


i momenta savijanja oko osi y-y prema Metodi 2

,
+ 1
,

1 1

,
+ 1
,

1 1

eke Darija 63
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Odreivanje interakcijskih faktora kij prema Metodi 2


- Faktor jednolikog ekvivalentnog momenta Cmy i CmLT za dijagram momenta savijanja oko
osi y-y
MY (k Nm)
-6.00
-5.00
-4.00
-3.00
-2.00
-1.00 Length (m)
-0.00
0.00 1.00 2.00 3.00 4.00 5.00

0
= =0
5,35
4,57
= = 0,85
5,35
= = 0,2 + 0,8 = 0,2 + 0,8 0,51 = 0,88 > 0,4

1 1

= (1 + 0,6 ) (1 + 0,6 )

924,80 1,10 924,80 1,10
= 0,88 (1 + 0,6 1,134 ) 0,88 (1 + 0,6 )
0,573 1870,85 0,573 1870,85
1,448 > 1,381 = 1,381


0,05 1 0,05 1
= (1 ) (1 )
0,25 0,25
0,05 1,134 924,80 1,10 0,05 924,80 1,10
= (1 ) (1 )
0,88 0,25 0,573 1870,85 0,88 0,25 0,573 1870,85
0,915 < 0,925 = 0,925

Uvjet nosivosti:
1. Uvjet:
,
+ 1
,

1 1

eke Darija 64
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

924,80 535
+ 1,381 = 1,029 1
52,7 35,5 282 35,5
0,573 1,10 1 1,10

2. Uvjet:
,
+ 1
,

1 1

924,80 535
+ 0,925 = 1,016 1
52,7 35,5 282 35,5
0,573 1,10 1 1,10

6.4.5. Dimenzioniranje stupa izloenog tlaku i savijanju (dvoosno savijanje)

6.4.5.1. Otpornost poprenog presjeka na tlak

52,7 35,5
, = , = = = 1870,85
0 1,0

Uvjet nosivosti:


1,0
,
923,64
= 0,47 < 1,0
1870,85

6.4.5.2. Otpornost poprenog presjeka na savijanje oko osi y-y

, 282 35,5
,, = = = 10011 = 100,11
0 1,0

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,,

eke Darija 65
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

3,98
= 0,040 < 1,0
100,11

6.4.5.3. Otpornost poprenog presjeka na savijanje oko osi z-z

282 35,5
,, = = = 10011 = 100,11
0 1,0

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,,
3,65
= 0,037 < 1,0
100,11

6.4.5.4. Posmina otpornost presjeka u smjeru osi y

Djelotvorna posmina povrina poprenog presjeka


2 2 52,7
, = = = 33,55 2

Otpornost poprenog presjeka na posmik u smjeru osi y:
35,5
, ( ) 33,55 ( )
3 3
,, = = = 727,61
0 1,0

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,,
1,11
= 0,0015 < 1,0
727,61

6.4.5.5. Posmina otpornost presjeka u smjeru osi z

Djelotvorna posmina povrina poprenog presjeka

eke Darija 66
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

2 2 52,7
, = = = 33,55 2

Otpornost poprenog presjeka na posmik u smjeru osi y:
35,5
, ( ) 33,55 ( )
3 = 3 = 727,61
,, =
0 1,0

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,,
1,03
= 0,0014 < 1,0
727,61

6.4.5.6. Otpornost presjeka izloenog savijanju, poprenoj i uzdunoj sili

1) Razina poprene sile


, 0,5 ,,

1,11 0,5 727,61 = 181,9


, ,
[ ] +[ ] 1,0
,, ,,

=2
=2

3,98 2 3,65 2
[ ] +[ ] = 0,0029 1,0
100,11 100,11

eke Darija 67
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.4.6. Otpornost elementa

6.4.6.1. Otpornost elementa na izvijanje

Duljine izvijanja:

Slika 6.17. Kritine duljine izvijanja oko osi y-y i z-z za sluaj dvoosnog savijanja

, = 515

, = 515

Eulerove kritine sile izvijanja:


2 3,142 21000 1862
, = , = = = 1455,07
2 5152

Bezdimenzionalne vitkosti:

eke Darija 68
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

52,7 35,5
=
= = = 1,13
1455,07

Odabir mjerodavne linije izvijanja:


= 0,21

Proraun faktora redukcije :

= = 0,5 [1 + ( 0,2) + 2 ] = 0,5 [1 + 0,21 (1,13 0,2) + 1,132 ] = 1,24

1 1
= = = = 0,58
+ 2 2 1,24 + 1,242 1,132

Odabir mjerodavnog faktora redukcije:

= ( , ) = 0,58 < 1

Proraunska otpornost na izvijanje:


52,7 35,5
, = = 0,58 = 979,61
1 1,1

Uvjet nosivosti:

1,0
,
923,64
= 0,95 < 1,0
979,61

6.4.6.2. Otpornost elementa na bono torzijsko izvijanje

Budui da se u proraunu koriste cijevni profili koji imaju veliku torzijsku krutost, nee doi do bonog
izvijanja te nije potrebno dokazivati otpornost elementa na bono torzijsko izvijanje!

6.4.6.3. Otpornost elementa na istovremeno djelovanje tlane uzdune sile


i momenta savijanja oko osi y-y prema Metodi 2

eke Darija 69
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

, ,
+ + 1
, ,

1 1 1
, ,
+ + 1
, ,

1 1 1

Odreivanje interakcijskih faktora kij prema Metodi 2

- Faktor jednolikog ekvivalentnog momenta Cmy i CmLT za dijagram momenta savijanja oko
osi y-y

MY (k Nm)
-4.00

-3.00

-2.00

-1.00
Length (m)
-0.00
0.00 1.00 2.00 3.00 4.00 5.00

0
= =0
3,98
1,81
= = 0,45
3,98
= = 0,2 + 0,8 = 0,2 + 0,8 0,45 = 0,564 > 0,4

1 1

= (1 + 0,6 ) (1 + 0,6 )

923,64 1,10 923,64 1,10
= 0,564 (1 + 0,6 1,13 ) 0,564 (1 + 0,6 )
0,58 1870,85 0,58 1870,85
0,922 > 0,0,881 = 0,881


0,05 1 0,05 1
= (1 ) (1 )
0,25 0,25
0,05 1,13 923,64 1,10 0,05 923,64 1,10
= (1 ) (1 )
0,564 0,25 0,58 1870,85 0,564 0,25 0,58 1870,85

eke Darija 70
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

0,821 < 0,851 = 0,851

- Faktor jednolikog ekvivalentnog momenta Cmy i CmLT za dijagram momenta savijanja oko
osi z-z

0
= =0
3,65
1,65
= = 0,452
3,65
= = 0,2 + 0,8 = 0,2 + 0,8 0,452 = 0,562 > 0,4

1 1

= (1 + 0,6 ) (1 + 0,6 )

923,64 1,10 923,64 1,10
= 0,562 (1 + 0,6 1,13 ) 0,562 (1 + 0,6 )
0,58 1870,85 0,58 1870,85
0,919 > 0,878 = 0,878


0,05 1 0,05 1
= (1 ) (1 )
0,25 0,25
0,05 1,13 923,64 1,10 0,05 923,64 1,10
= (1 ) (1 )
0,562 0,25 0,58 1870,85 0,562 0,25 0,58 1870,85
0,983 > 0,851 = 0,983

Uvjet nosivosti:

eke Darija 71
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

1. Uvjet:
, ,
+ + 1
, ,

1 1 1

923,64 398 365


+ 0,881 + 0,983 = 1,014 1
52,7 35,5 282 35,5 282 35,5
0,58 1
1,1 1,1 1,1

2. Uvjet:
, ,
+ + 1
, ,

1 1 1

923,64 398 365


+ 0,851 + 0,878 = 1,008 1
52,7 35,5 282 35,5 282 35,5
0,58 1
1,1 1,1 1,1

6.5. Dimenzioniranje kosnika izmeu stupa i reetkaste konstrukcije

Slika 6.18. Kosnici izmeu stupa i reetkastog nosaa

eke Darija 72
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Mjerodavna kombinacija djelovanja je stalno + snijeg + vjetar(X+).


Maksimalna tlana sila za element kosnika izmeu stupa i reetkastog nosaa:
= 491,85

Slika 6.19. Maksimalna tlana sila elementa kosnika izmeu stupa i reetke

6.5.2. Karakteristike poprenog presjeka

Podatci o poprenom presjeku elementa kosnika izmeu stupa i reetke:


- Okrugli cijevni profil, toplo predgotovljeni 101,6 x 6 mm

Tablica 6.5. Geometrijske karakteristike spoja reetke i stupa

Visina presjeka = 101,6


Debljina pojasnice = 6
Povrina presjeka = 18 2
Moment inercije oko osi y-y = = 207 4
Moment inercije oko osi x-x = 414 4
Plastini moment otpora = 54,9 3
Elastini moment otpora = 40,7 3

eke Darija 73
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

6.5.3. Klasifikacija poprenog presjeka

101,6
= = 16,93
6
355 = 0,81
2 = 0,66

Uvjet za klasu 1:

50 2

16,93 < 50 0,66 = 33 1!

6.5.4. Otpornost poprenog presjeka na tlak

18 35,5
, = , = = = 639
0 1,0

Uvjet nosivosti:

1,0
,
491,85
= 0,77 < 1,0
639

6.5.5. Otpornost elementa na izvijanje

Duljine izvijanja: , = 160

, = 160
Eulerove kritine sile izvijanja:
2 3,142 21000 207
, = , = = = 1675,91
2 2002

eke Darija 74
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Bezdimenzionalne vitkosti:

18 35,5
=
= = = 0,617
1675,91

Odabir mjerodavne linije izvijanja:


= 0,21

Proraun faktora redukcije :

= = 0,5 [1 + ( 0,2) + 2 ] = 0,5 [1 + 0,21 (0,617 0,2) + 0,6172 ]


= 0,734
1 1
= = = = 0,883
+ 2 2 0,734 + 0,7342 0,6172

Odabir mjerodavnog faktora redukcije:

= ( , ) = 0,883 < 1

Proraunska otpornost na izvijanje:


18 35,5
, = = 0,883 = 513,09
1 1,1

Uvjet nosivosti:

1,0
,
491,85
= 0,96 < 1,0
513,09

7. Granino stanje uporabljivosti

7.1. Kombinacije djelovanja za granino stanje uporabljivosti

= 1,0 parcijalni koeficijent sigurnosti za stalno djelovanje


= 1,0 parcijalni koeficijent sigurnosti za promjenjivo djelovanje

0 = 0,60 faktor kombinacije za vjetar

eke Darija 75
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

0 = 0,70 faktor kombinacije za snijeg

1) Stalno + snijeg
= 1,0 + 1,0

2) Stalno + vjetar X+ (pritisak)


= 1,0 + 10 +
3) Stalno + vjetar X- (odizanje)
= 1,0 + 1,0
4) Stalno + vjetar Y+ (pritisak)
+
= 1,0 + 1,0
5) Stalno + vjetar Y- (odizanje)

= 1,0 + 1,0
6) Stalno + vjetar X+Y+
++
= 1,0 + 1,0
7) Stalno + vjetar X+Y-
+
= 1,0 + 1,0
8) Stalno + vjetar X-Y-

= 1,0 + 1,0
9) Stalno + vjetar X-Y+
+
= 1,0 + 1,0
10) Stalno + snijeg + vjetar X+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2 +

11) Stalno + snijeg + vjetar X-


= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

12) Stalno + snijeg + vjetar Y+


+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

13) Stalno + snijeg + vjetar Y-



= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

eke Darija 76
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

14) Stalno + snijeg + vjetar X+Y+


++
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

15) Stalno + snijeg + vjetar X+Y-


+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

16) Stalno + snijeg + vjetar X-Y-



= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

17) Stalno + snijeg + vjetar X-Y+


+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

18) Stalno + vjetar X+ + snijeg


= 1,0 + 1,0 + + 1,0 0,2

19) Stalno + vjetar X- + snijeg


= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

20) Stalno + vjetar Y+ + snijeg


+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

21) Stalno + vjetar Y- + snijeg



= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

22) Stalno + vjetar X+Y+ + snijeg


++
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

23) Stalno + vjetar X+Y- + snijeg


+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

24) Stalno + vjetar X-Y- + snijeg



= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

25) Stalno + vjetar X-Y+ + snijeg


+
= 1,0 + 1,0 + 1,0 0,2

eke Darija 77
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Mjerodavna kombinacija djelovanja koja daje najvei vertikalni pomak je kombinacija 20 (Stalno + vjetar
(Y+) + snijeg)
Maksimalni vertikalni i pripadajui horizontalni pomak iznose:
, = 39

= 10

Slika 7.1. Prikaz rezultantnih pomaka konstrukcije za mjerodavnu kombinaciju djelovanja

Mjerodavna kombinacija djelovanja koja daje najvei horizontalni pomak je kombinacija 22 (Stalno +
vjetar (X+Y+) + snijeg)
Maksimalni horizontalni i pripadajui vertikalni pomak iznose:
, = 19

= 39

eke Darija 78
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 7.2. Prikaz rezultantnih pomaka za mjerodavnu kombinaciju djelovanja

7.2. Provjera doputenih progiba

7.2.1. Vertikalni pomak reetke




200
14000
39 < = 70
200

7.2.2. Horizontalni pomak reetke




150
6000
19 < = 40
150

eke Darija 79
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8. Proraun spoja

8.1. Mjerodavno optereenje i rezne sile

Mjerodavna kombinacija djelovanja je:


Stalno + snijeg + vjetar X+
Unutarnje sile u stupu:
, = 924,80

= 5,35
= 1,35

Slika 8.1. Maksimalna uzduna tlana sila u stupu

eke Darija 80
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 8.2. Pripadajua poprena sila u stupu

Slika 8.3. Pripadajui moment savijanja u stupu

8.2. Karakteristike spoja

eke Darija 81
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 8.4. Spoj stupa i temelja

Slika 8.5. Prikaz spoja stupa i temelja sa sidrenjem

eke Darija 82
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Tablica 8.1. Geometrijske karakteristike elemenata spoja

Element Geometrijske karakteristike


= = 177,8
= 8
Stup 177 x 8 mm
= 42,7 2
= 1541 4
= 300
elna ploa = 300
= 30
= 20
Sidreni vijci M20 0 = 22
= 245 2
= 600
Temeljna stopa
= 600

Tablica 8.2. Mehanike karakteristike elemenata spoja

Element Mehanike karakteristike


Stup 177 x 8 mm = 355 /2
S 355 = 510 /2
elna ploa = 355 /2
S 355 = 510 /2
Sidreni vijci M20 = 900 /2
Klasa 10,9 = 1000 /2
Temeljna stopa
= 20 /2
Beton C20/25

8.3. Proraun spoja stupa i temelja za Nmax

8.3.1. Dio u vlaku

Vlana otpornost dva sidrena vijka


0,9 1000 245 0,9
2, = 2 , = 2 = 2 = 352800 = 352,80
2 1,25
Debljina ploe

6 352,8 3,11 6
= = = 2,49
35,5 30

eke Darija 83
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Odabrana debljina ploe: t=30 mm

Otpornost temeljne ploe na savijanje optereena vlanom silom iz sidrenih vijaka


2 300 302 355
, = = = = 513665,59 = 513,66
0 6 0 6 31,1 1

8.3.2. Otpornost na posmik

Posmina otpornost jednog vijka



,1 =
2

Vrijednost koeficijenta za klasu 10.9


= 0,5
Posmina otpornost za etiri vijka
0,5 1000 245
, = 4 = 392000 = 392
1,25

Djelujua sila:
, = , = 1,35

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,
1,35
= 0,0034 < 1,0
392

8.3.3. Otpornost na pritisak po omotau rupe

1
, =
2

eke Darija 84
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Koeficijent uzima se kao minimanlna vrijednost od:


1 1
1 24
= 3,64
= 3 0 = 3 2,2 = 0,45
100
{ , { 51 = 1,96

Koeficijent uzima se kao minimanlna vrijednost od:


2 3
2,8
1,7 2,8 1,7 = 2,12
0 2,2
= 2 = min 24 = 2,12
1,4 1,7 1,4 1,7 = 13,57
0 2,2
{ 2,5 { 2,5

Otpornost na pritisak po omotau rupe


1 2,12 0,45 51 2 3
, = = = 233,54
2 1,25

Djelujua sila:
, = , = 1,35

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,
1,35
= 0,0058 < 1,0
233,54

Zbog velike uzdune tlane sile u stupu, svi vijci su izloeni tlaku!

8.3.4. Proraun zavara

Duljine zavara
1 = = 558,87

Debljine zavara

eke Darija 85
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

, = 3,0

, = 5,0

Povrina zavara
= = 55,89 0,5 = 27,95 2

Normalno naprezanje
924,80
= = = 33,09 /2
27,95

Posmino naprezanje
, 1,35
= = = 0,076 /2
2 14,23

Ekvivalentno naprezanje

, = 2 + 3 2 = 33,092 + 3 0,0762 = 33,09 /2

Proraunska otpornost zavara


51
, = = = 45,33 /2
2 0,9 1,25
0,9 0,9 51
= = 36,72 /2
2 1,25

Uvjet nosivosti
,
1,0
,
33,09
= 0,73 < 1,0
45,33

eke Darija 86
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije


1,0
0,9
2
33,09
= 0,90 < 1,0
36,72

8.4. Proraun detalja spoja stupa i kosnika

8.4.1. Detalj spoja stupa i kosnika i pripadne sile za dimenzioniranje

Slika 8.6. Uzdune sile u spoju stupa i kosnika

eke Darija 87
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Slika 8.7. Detalj spoja stupa i kosnika

eke Darija 88
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8.4.2. Proraun vijka

Kvaliteta elika: S 355


Vijak: M36, k.v. 10.9

Popreni presjek: 101,6x6 mm

Odabrana debljina ploe: t=15 mm

8.4.3. Otpornost na posmik

Posmina otpornost jednog vijka



,1 = 4
2

Vrijednost koeficijenta za klasu 10.9


= 0,5

0,5 1000 817


, = 4 = 1307200 = 1307,2
1,25

Djelujua sila:
, = , = 492,42

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,
492,42
= 0,38 < 1,0
1307,2

eke Darija 89
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8.4.4. Otpornost na pritisak po omotau rupe

1
, =
2

Koeficijent uzima se kao minimanlna vrijednost od:


1 1
1 5,8
= 0,49
= 3 0 = 3 3,9 = 0,49
100
{ , { 51 = 1,96

= min 1,20 = 4,68

Koeficijent uzima se kao minimanlna vrijednost od:


2 8,98
2,8 1,7 2,8 1,7 = 5,28
= { 0 = min { 3,9 = 2,5
2,5 2,5

Otpornost na pritisak po omotau rupe


1 0,49 2,5 51 3,6 2 1,5
, = = = 539,78
2 1,25

Djelujua sila:
, = , = 492,42

Uvjet nosivosti:
,
1,0
,
492
= 0,91 < 1,0
539,78

Zbog velike uzdune tlane sile u stupu, vijak je izloen tlaku!

eke Darija 90
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8.4.5. Otpornost ploastog rebra

Mjerodavna sila
2 = 492,42
, = 2 = 492,42 sin 45 = 348,19

, = 2 = 492,42 cos 45 = 348,19

Rezne sile u mjestu zavara


= , = 492,42 6,4 = 3151,488 = 31,51

= , = 348,19

= , = 348,19

Dokazi otpornosti
1) Otpornost na savijanje

=
0
2 202 1,5
= = = 100 3
6 6
100 35,5
= = 3550 = 35,5 > 31,51
1,0
31,51
= = 0,89 < 1,0
35,5

- Otpornost na savijanje za dva rebra


= 2 3550 = 7100 > 71
31,51
= = 0,44 < 1,0
71

2) Otpornost na tlak

=
0
17,78 1,5 35,5
= = 946,78 > 348,19
1,0
eke Darija 91
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

348,19
= = 0,37 < 1,0
946,78

- Otpornost na tlak za dva rebra


= 2 946,78 = 1893,56 > 348,19
348,19
= = 0,18 < 1,0
1893,56

3) Otpornost na posmik

=
3 0
17,78 1,5 35,5
= = 546,63 > 348,19
3 1,0
348,19
= = 0,67 < 1,0
546,63

- Otpornost na posmik za dva rebra


= 2 546,63 = 1093,26 > 348,19
348,19
= = 0,32 < 1,0
1093,26

8.4.6. Proraun zavara

Duljine zavara
1 = 200

Debljine zavara
, = 3,0

, = 5

Povrina zavara
= 2 = 2 0,5 20 = 20 2
eke Darija 92
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Moment otpora zavara

2 0,5 202
= 2 =2 = 66,67 3
6 6

Normalno naprezanje
, 348,19 348,19
= + = + = 11,32 /2
2 20 2 66,67

Posmino naprezanje
, 348,19
= = = 8,70 /2
2 20

Ekvivalentno naprezanje

, = 2 + 3 2 = 11,322 + 3 8,72 = 16,72 /2

Proraunska otpornost zavara


51
, = = = 45,33 /2
2 0,9 1,25
0,9 0,9 51
= = 36,72 /2
2 1,25

Uvjet nosivosti
,
1,0
,
16,72
= 0,34 < 1,0
45,33


1,0
0,9
2
16,72
= 0,46 < 1,0
36,72
eke Darija 93
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8.5. Proraun detalja vora reetke

8.5.1. Detalj vora reetke i pripradne sile za dimenzioniranje

Slika 8.8. Uzdune sile u voru reetke

Slika 8.9. Detalj vora reetke

8.5.2. Proraun zavara

Mjerodavna sila
2 = 234,75

eke Darija 94
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Duljine zavara
1 = 179,07

Debljine zavara
, = 3,0

, = 11

Povrina zavara
= = 1,1 17,91 = 19,7 2

Moment otpora zavara


3 5, 72
= = = 18,18 3
32 32

Normalno naprezanje
234,75
= = = 12,91 /2
18,18

Posmino naprezanje
234,75
= = = 18,72 /2
2 12,54

Ekvivalentno naprezanje

, = 2 + 3 2 = 12,912 + 3 18,722 = 34,89 /2

Proraunska otpornost zavara


51
, = = = 45,33 /2
2 0,9 1,25

eke Darija 95
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

0,9 0,9 51
= = 36,72 /2
2 1,25

Uvjet nosivosti
,
1,0
,
34,89
= 0,77 < 1,0
45,33


1,0
0,9
2
34,89
= 0,97 < 1,0
36,06

8.6. Proraun nastavka donjeg pojasa reetke

Slika 8.10. Nastavak donjeg pojasa reetke

Mjerodavna sila:
= 153,45 (tlak)
= 128,44 (vlak)

eke Darija 96
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Kvaliteta elika: S 355


Vijci: M8, k.v. 10.9

Popreni presjek: 76,1x4 mm

8.6.1. Proraun vijaka

n=8 vijaka
Otpornost vijaka na vlak
128,44
= = = 16,05
8 8

8.6.2. Proraun elne ploe

Bezdimenzionalni koeficijent
= 45,55
= 33,87
33,87
= = = 0,74
45,55

Radijalni moment
128,44
= [0,175(1 2 ) 1,5 ] = [0,175(1 0,742 ) 1,5 0,74]
2 2
= 5,63

Debljina ploe

128,44
= = 0,18 = 0,81 = 8,1 = 10
35,5

10 30

eke Darija 97
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8.6.3. Proraun zavara

Duljine zavara
1 = = 239,07

Debljine zavara
, = 3,0

, = 8

Povrina zavara
= = 23,91 0,8 = 19,13 2

Normalno naprezanje
128,44
= = = 6,71 /2
19,13

Posmino naprezanje
188,79
= = = 15,5 /2
2 12,17

Ekvivalentno naprezanje

, = 2 + 3 2 = 10,752 + 3 15,52 = 28,92 /2

Proraunska otpornost zavara


51
, = = = 45,33 /2
2 0,9 1,25
0,9 0,9 51
= = 36,72 /2
2 1,25

Uvjet nosivosti

eke Darija 98
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

,
1,0
,
28,92
= 0,64 < 1,0
45,33


1,0
0,9
2
28,92
= 0,79 < 1,0
36,72

8.7. Proraun nastavka gornjeg pojasa reetke

Slika 8.11. Nastavak gornjeg pojasa reetke

Mjerodavna sila:
= 131,28 (tlak)
= 188,79 (vlak)

Kvaliteta elika: S 355


Vijci: M8, k.v. 10.9

Popreni presjek: 88,9x3 mm

eke Darija 99
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

8.7.1. Proraun vijaka

n=6 vijaka
Otpornost vijaka na vlak
188,79
= = = 23,60
8 8

8.7.2. Proraun elne ploe

Bezdimenzionalni koeficijent
= 51,95
= 44,45
44,45
= = = 0,86
51,95

Radijalni moment
188,79
= [0,175(1 2 ) 1,5 ] = [0,175(1 0,862 ) 1,5 0,86]
2 2
= 4,32

Debljina ploe

188,79
= = 0,21 = 1,17 = 11,7 = 12
35,5

10 30

8.7.3. Proraun zavara

Duljine zavara
1 = = 279,29

Debljine zavara

eke Darija 100


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

, = 3,0

, = 6

Povrina zavara
= = 27,93 0,6 = 16,76 2

Normalno naprezanje
188,79
= = = 11,26 /2
16,76

Posmino naprezanje
188,79
= = = 17,79 /2
2 10,61

Ekvivalentno naprezanje

, = 2 + 3 2 = 11,262 + 3 17,792 = 32,81 /2

Proraunska otpornost zavara


51
, = = = 45,33 /2
2 0,9 1,25
0,9 0,9 51
= = 36,72 /2
2 1,25

Uvjet nosivosti
,
1,0
,
32,81
= 0,72 < 1,0
45,33

eke Darija 101


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije


1,0
0,9
2
32,81
= 0,89 < 1,0
36,72

8.8. Proraun nastavaka ispune reetke

Slika 8.12. Nastavak ispune reetke

Mjerodavna sila:
= 234,75 (tlak)
= 188,79 (vlak)

Kvaliteta elika: S 355


Vijci: M8, k.v. 10.9
eke Darija 102
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

Popreni presjek: 88,9x3 mm

8.8.1. Proraun vijaka

n=8 vijaka
Otpornost vijaka na vlak
234,75
= = = 29,34
8 8

8.8.2. Proraun elne ploe

Bezdimenzionalni koeficijent
= 36
= 28,5
28
= = = 0,79
36

Radijalni moment
234,75
= [0,175(1 2 ) 1,5 ] = [0,175(1 0,792 ) 1,5 0,79]
2 2
= 8,19

Debljina ploe

234,75
= = 0,34 = 1,50 = 15 = 15
35,5

10 30

8.8.3. Proraun zavara

Duljine zavara

eke Darija 103


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

1 = = 179

Debljine zavara
, = 3,0

, = 11

Povrina zavara
= = 17,9 1,1 = 19,69 2

Normalno naprezanje
234,75
= = = 11,92 /2
19,69

Posmino naprezanje
234,75
= = = 18,73 /2
2 7,59

Ekvivalentno naprezanje

, = 2 + 3 2 = 13,142 + 3 18,732 = 34,99 /2

Proraunska otpornost zavara


51
, = = = 45,33 /2
2 0,9 1,25
0,9 0,9 51
= = 36,72 /2
2 1,25

Uvjet nosivosti
,
1,0
,
34,99
= 0,77 < 1,0
45,33
eke Darija 104
Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije


1,0
0,9
2
34,99
= 0,95 < 1,0
36,72

eke Darija 105


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

9. Zakljuak

U ovom radu bilo je potrebno dimenzionirati elemente prostorne reetkaste konstrukcije prema Eurocode
propisima. Prema zadanim tlocrtnim dimenzijama izraena je dispozicija konstrukcije pa je reetkasti
nosa podijeljen na petnaest polja. Za elemente i stupove konstrukcije koriteni su toplopredgotovljeni
okrugli cijevni profili. Nakon provedene statike analize djelovanja na konstrukciju te prorauna
kombinacija optereenja, dobivene su mjerodavne rezne sile za dimenzioniranje elemenata konstrukcije.
Najvee rezne sile dobivene su za pritisne kombinacije, dok su vrijednosti reznih sila na odiue
kombinacije zanemarive. Svi elementi proraunati su tako da njihova iskoritenost prelazi minimalnu
vrijednost od 80%. Proraunom se moe zakljuiti da su cijevni profili dobro konstrukcijsko rjeenje,
budui da imaju veliku torzijsku krutost. Takoer je izvren i proraun detalja u voru reetkastog nosaa
te spoj stupa s temeljem. Spoj stupa s temeljem izveden je sidrenjem sidrenih vijaka u betonski temelj
preko temeljne eline ploe, dok su spojevi pojaseva i tapova ispune u vorovima izvedeni
zavarivanjem. Analiza optereenja provedena je raunalnim programom Autodesk Robot Structural
Analysis Professional 2015 Student Version dok su nacrti konstrukcije izraeni u Autodesk Autocad
2010 software-u.

eke Darija 106


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

10. Grafiki prilozi

10.1. Radioniki nacrt okvira, MJ 1:20, 1:5

10.2. Detalj B

10.3. Detalj C

10.4. Detalj D

eke Darija 107


Posebna poglavlja elinih konstrukcija

Proraun prostorne reetkaste eline konstrukcije

11. Literatura

[1] Dr. Subramanian N.; Principles of space structures, Second Edition, 1999. godina
[2] https://www.grad.unizg.hr/_download/repository/04_SIG__ljuske.pdf
[3] Buevac, Markovi, Bogavac, Toi; Metalne konstrukcije osnove prorauna i konstruisanja,
Beograd
[4] Dujmovi; Sustavi prostornih konstrukcija, Zagreb
[5] Kneevi, Mikolin, Markulak; Proraun prikljuaka u reetkastim elinim nosaima prema Eurokod
normama, Broj 1, godina 2010
[6] EN 1991-1-3:2003; Eurocode 1: Actions on structure Part 1 3: General actions Snow load
[7] EN 1991-1-4:2005; Eurocode 1: Actions on structure Part 1 4: General actions Wind actions
[8] EN 1993-1-1:2005; Eurocode 3: design of steel structures Part 1 1: General rules and rules for
buildings
[9] EN 1991-1-8:2005; Eurocode 3: Design of steel structures Part 1 8: Design of joints

eke Darija 108


DISPOZICIJA PROSTORNE REETKASTE KONSTRUKCIJE, MJ 1:20


1000

1000





5000

5000
1000

1000

32000
1000 5000 1000
16000 16000
1000 5000 1000

16000

32000
16000

SVEUILITE J.J. STROSSMAYERA U OSIJEKU


GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK



PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINE KONSTRUKCIJE
2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000 2000
Prilog: DISPOZICIJA PROSTORNE Izraeno: 11.11.2016.
REETKASTE KONSTRUKCIJE Primljeno: 14.11.2016.
MJ: Broj priloga: Mentor:
1:20 4.1.
Doc.dr.sc. Ivan Radi,
Pristupnik: dipl.ing.gra.
Darija eke
RADIONIKI NACRT OKVIRA, MJ
1:20, 1:5
DETALJ C 2000 2000 2000 2000 2000 2000
MONTANI
DETALJ D
NASTAVAK
a 6
aw11
aw11 aw11
12
a 6
12
aw11 88,9 aw11 aw11 aw11
GORNJI POJAS
MONTANI ISPUNA 88.9x3 mm
NASTAVAK 57x12.5 mm
a 8
a 8
10 10
MONTANI
NASTAVAK DONJI POJAS
PRSTENASTO
UKRUENJE 76,1
176.1X4 mm
ELNA PLOA ELNA PLOA
VIJAK M36 KOSNICI
VIJAK M36
PRSTENASTO
UKRUENJE 101.6X6 mm
DETALJ B BETONSKI TEMELJ
300
177,8
61,1 177,8 61,1
TEMELJNA ELINA PLOA
SIDRENI SIDRENI
VIJAK M20 VIJAK M20
61,1 177,8 61,1
61,1 10 157,8 10 61,1
STUP SIDRENI SIDRENI
177.8X10 mm VIJAK M20 VIJAK M20
30 31,1 177,8 31,1 30
20 20 220 20 20
300
150 300 150
600
DETALJ A
61,1 177,8 61,1
30,55 30,55 177,8 30,55 30,55
SIDRENI VIJAK M20
MATICA
TEMELJNA
ELINA PLOA
BETONSKI TEMELJ
SVEUILITE J.J. STROSSMAYERA U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK
120 220 120 PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINE KONSTRUKCIJE
Prilog: Izraeno: 11.11.2016.
RADIONIKI NACRT OKVIRA Primljeno: 14.11.2016.
MJ: Broj priloga: Mentor:
1:20, 1:5 10.1.
Doc.dr.sc. Ivan Radi,
Pristupnik: dipl.ing.gra.
Darija eke
DETALJ B, MJ 1:5
KOSNIK KOSNIK 6
1,
10 ,6 1 0
,6 89 1,
6
130 130 89

6
1,
8

10
9,6
8 9,6
10 PRSTENASTO
1 ,6 UKRUENJE 15 15
15 64,24 15
15 15 PRSTENASTO
44,8

ELNA PLOA ELNA PLOA UKRUENJE


15
200

5,
aw 5 aw 5

8
VIJAK M36 44,8
VIJAK M36
15
98
15
PRSTENASTO
15

8,
UKRUENJE 177,8
STUP
,6
177.8x10mm 8 9 1 ,6
10
89
PRSTENASTO 10 ,6
UKRUENJE PRSTENASTO 1,6
UKRUENJE
15 15
a w8 aw8 aw8
15 157,8

15
SVEUILITE J.J. STROSSMAYERA U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK
177,8 177,8 177,8
PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINEKONSTRUKCIJE
307,4 238
Prilog: Izraeno: 11.11.2016.
DETALJ B Primljeno:
14.11.2016.
MJ: Broj priloga: Mentor:
1:5 10.2.
Doc.dr.sc. Ivan Radi,
Pristupnik: dipl.ing.gra.
Darija eke
DETALJ C, MJ 1:5
GORNJI POJAS
GORNJI POJAS
88,9
88,9
83,9

83,9
aw11
ISPUNA
ISPUNA 32 7
5
31

88,9
83,9
57 ,96
GORNJI POJAS
SVEUILITE J.J. STROSSMAYERA U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK
PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINEKONSTRUKCIJE
Prilog: Izraeno: 11.11.2016.
DETALJ C Primljeno: 14.11.2016.
MJ: Broj priloga: Mentor:
1:5 10.3.
Doc.dr.sc. Ivan Radi,
Pristupnik: dipl.ing.gra.
Darija eke
GORNJI POJAS
DETALJ D, MJ 1:5
32 57
57
32
ISPUNA
88,9
ISPUNA
83,9
GORNJI POJAS GORNJI POJAS

88,9

88,9
83,9

83,9
GORNJI POJAS
88,9
83,9
ISPUNA ISPUNA
aw11 83,9
88,9
ISPUNA ISPUNA
32
5 57
32 7
32
5 57
32 7
GORNJI POJAS
SVEUILITE J.J. STROSSMAYERA U OSIJEKU
GRAEVINSKI FAKULTET OSIJEK
PRORAUN PROSTORNE REETKASTE ELINEKONSTRUKCIJE
Prilog: Izraeno: 11.11.2016.
DETALJ D Primljeno:
14.11.2016.
MJ: Broj priloga: Mentor:
1:5 10.4.
Doc.dr.sc. Ivan Radi,
Pristupnik: dipl.ing.gra.
Darija eke