You are on page 1of 179

ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ

ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÔÇÓ ÍÅÁÓ ÅËËÁÄÁÓ

Barry Johnston
‘Ï Pitirim Sorokin
êáß ït êïéíùíéêïðïëéôéóìéêÝò
ôÜóåéò ô\ò Tðï÷\ò ìáò
Aðïêëåéóôéêüôçôá óôÜ UëëçíéêÜ
ìåôÜöñáóç: ×ñ\óôïò Óðýñïõ

Friedrich Nietzsche
Êåßìåíá ãéÜ ôïýò ´Åëëçíåò
ìåôÜöñáóç ôïˆ ÂáããÝëç ÄïõâáëÝñç
Aðü ôü ðñùôüôõðï

Ãé™ñãïò ÊáööÝò
’Åðéóêüðçóç ô™í Tñãáóé™í
ôïˆ 16ïõ Óõíåäñßïõ
ô\ò Ðáãêüóìéáò ‘Åôáéñåßáò
Ãáëëïöþíùí Êïéíùíéïëüãùí
(ÊåìðÝê Êáíáä@, 3-7/7/2000)

ÁÖ É Å Ñ Ù ÌÁ
Óðýñïò Êïõôñïýëçò
ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò
’ÉùÜííçò Óõêïõôñ\ò:
ÓôÜèçò Ãïõñãïõñ\ò • Öþôçò Èåïäùñßäçò • ìåôáîý ðëáôùíéêïˆ
Êùíóôáíôríïò ÊáâïõëÜêïò • ’ÁíäñÝáò Êáëýâáò •
Âáóßëçò Ëáìðñüðïõëïò • ÃéÜííçò ÌáèéïõäÜêçò •
säåáëéóìïˆ
Ãé™ñãïò Ïsêïíüìïõ • Êþóôáò Óïöéáíüò • êáß ðïëõèåÀáò ô™í Aîé™í
ÔÜêçò Öùôüðïõëïò

’Áíèñùðïëïãßá, öéëïóïößá, ðïëéôéêÞ:


Ðñïäçìïóßåõóç AíÝêäïôïõ óôÜ UëëçíéêÜ
êåéìÝíïõ ôïõ Ê. ÊáóôïñéÜäç.

ÖÈÉÍÏÐÙÑÏ 2000 • 13ïò ×ÑÏÍÏÓ • ´ ÐÅÑÉÏÄÏÓ • ÄÑ×. 2.000 • ÅÊÄÏÓÅÉÓ ÐÁÐÁÆÇÓÇ 31


ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ
ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÔÇÓ ÍÅÁÓ ÅËËÁÄÁÓ
´ ÐÅÑÉÏÄÏÓ 13ïò ×ÑÏÍÏÓ ÖÈÉÍÏÐÙÑÏ 2000
31
ÄÑ×. 2000
ÅÊÄÏÓÅÉÓ ÐÁÐÁÆÇÓÇ

ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ
Äñ. ÌåëÝôçò ’Ç. Ìåëåôüðïõëïò
Äñ. ’Çëßáò ÔåìðÝëçò
’Ïãäüç ‚äüò 3, 152 36 Ð. ÐåíôÝëç, ôçë.: 8040344
Ðåñéå÷üìåíá
fax: 8049083, e-mail: kaffesg @edu.sse.gr
ÁÑ×ÉÓÕÍÔÁÊÔÇÓ ’Áðü ôÞí Äéåýèõíóç............................................... 3
ÃéÜííçò ÌáèéïõäéÜêçò
ÊïñáÞ 28-30, 142 33 Í. ’Éùíßá, ôçë. 2777081 ÁÖÉÅÑÙÌÁ ÓÔÏÍ ÊÏÑÍÇËÉÏ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ
ÓÕÍÔÁÊÔÉÊÇ ÅÐÉÔÑÏÐÇ Óýíôïìï âéïãñáöéêü ôïˆ ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç ......... 12
’ÉÜêùâïò ’Áêôóüãëïõ, êïéíùíéïëüãïò, tóôïñéêüò • ×ñ\- Âéâëéïãñáößá ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç óôÜ UëëçíéêÜ ..... 13
óôïò Âñïýóôçò, íïìéêüò • ÍÝäá Êáíåëëïðïýëïõ, Tðßê.
êáèçãÞôñéá Ðáíôåßïõ Ðáíåðéóôçìßïõ • Ãåþñãéïò Êáö-
’Åñãáóßåò ãéÜ ôüí Ê. ÊáóôïñéÜäç............................ 16
öÝò, äñ. êïéíùíéïëïãßáò • ’ÁëÝîáíäñïò Êüíôïò, ãëùóóï- ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò: ’Áíèñùðïëïãßá, öéëïóïößá,
ëüãïò, íïìéêüò, öéëüëïãïò • Óðýñïò Êïõôñïýëçò, ïsêï-
íïìïëüãïò • ’Áèçí@ ËéÜðç, äñ. êïéíùíéïëïãßáò • Ãåþñ-
ðïëéôéêÞ. ÌåôÜöñáóç: Êùíóôáíôßíá ÊáñáêÜëïõ........ 17
ãéïò Ð. Ìáëïˆ÷ïò, ðïëéôéêüò TðéóôÞìùí • ×ñéóôßíá-Ðá- Ãé™ñãïò Í. Ïsêïíüìïõ: Äçìïêñáôßá, öéëïóïößá êáß ôñá-
íáãéþôá ÌáíùëÝá, öéëüëïãïò • Íßêïò Ìáñáíôæßäçò, äñ.
êïéíùíéïëïãßáò • ×ñ\óôïò Á. Ìðáëüãëïõ, äñ. ïsêïíï-
ãùäßá êáôÜ ôüí Ê. ÊáóôïñéÜäç .............................. 27
ìéê\ò tóôïñßáò • ×ñ\óôïò ÐáÀæçò, öéëüëïãïò • ÃéÜí- Êùíóôáíôríïò ÊáâïõëÜêïò: ‘Ç êñéôéêÞ ôïˆ ÊáóôïñéÜ-
íçò Ðáðáäüðïõëïò, äñ. ðïëéôéê™í Tðéóôçì™í, ôáêô. äç óôÞí ìáñîéóôéêÞ öéëïóïößá ô\ò tóôïñßáò................ 37
êáèçãçôÞò Ðáíåðéóôçìßïõ ËùæÜííçò • ’ÁëÝîáíäñïò Óéáð-
êáñ@ò, äñ. Aåñïíáõðçãéê\ò Ì.É.Ô., óýìâïõëïò ðñõôá- ÓôÜèçò ÃïõñãïõñÞò: Öéëïóïößá êáß ìåôïõóßùóç ........ 44
íåßáò Å.Ì.Ð. • Êþóôáò Óôáìáôüðïõëïò, tóôïñéêüò-óõã-
ãñáöÝáò, äñ. Ðáíåðéóôçìßïõ Óïñâüííçò • ÄçìÞôñçò Ôóá- ÔÜêçò Öùôüðïõëïò: ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáß _ äçìïêñá-
ôóïýëçò, äñ. óçìåéïëïãßáò • Ãé™ñãïò ÔóïìðÜíïãëïõ, ôéêÞ ðáñÜäïóç...................................................... 55
äñ. êïéíùíéïëïãßáò • Íéêüëáò ×ñçóôÜêçò, äñ. êïéíùíé-
ê\ò øõ÷ïëïãßáò, Tð. êáèçãçôÞò Ðáíôåßïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Öþôçò Èåïäùñßäçò: ÐÝñáí ôïˆ Aíáãùãéóôéêïˆ óêÝðôå-
ÂÉÂËÉÏÊÑÉÔÉÊÇ - ÂÉÂËÉÏÐÁÑÏÕÓÉÁÓÇ
óèáé-ðïéårí ........................................................... 61
Êþóôáò Óïöéáíüò Âáóßëçò Ëáìðñüðïõëïò: Äéêáéïóýíç êáß å‰íïìßá. Ìå-
×.-Ð. ÌáíùëÝá - Ì. Êáñäáìßôóçò ôÜöñáóç: ÌðÜìðçò Êïëþíéáò................................ 70
ÄÉÅÈÍÅÉÓ ÁÊÁÄÇÌÁÚÊÅÓ Ó×ÅÓÅÉÓ ’ÁíäñÝáò Êáëýâáò: Êáíïíéóôéêüôçôá êáß êñéôéêÞ óôÞí
Ãé™ñãïò ÔóïìðÜíïãëïõ
Zacharitsa 5 GR-11742 Athens èåùñßá ô\ò á‰ôïíïìßáò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç. ÌåôÜöñáóç:
e-mail: odysseas @hellasnet.gr - fax: 00301 9239113 Öþôçò ÔåñæÜêçò .................................................. 93
ÌÅÔÁÖÑÁÓÅÉÓ ÃéÜííçò Ì. ÌáèéïõäÜêçò: ‘Ç Añ÷áßá êáß _ íåþôåñç
’ÁëÝîáíäñïò Óéáðêáñ@ò - ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò äçìïêñáôßá óôü Vñãï ôïˆ ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç........ 111
ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÊÅÉÌÅÍÙÍ - ÄÉÏÑÈÙÓÅÉÓ Êþóôáò Óïöéáíüò: ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíù-
Âßêôùñ ’ÁèáíáóéÜäçò íßáò êáß ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò ....................... 119
ÊÁËËÉÔÅ×ÍÉÊÇ ÅÐÉÌÅËÅÉÁ
ʼnôÝñðç Ôñßìç Barry Johnston: ‘Ï Ðßôéñéì Óïñüêéí êáß ït êïéíùíéêï-
ðïëéôéóìéêÝò ôÜóåéò ô\ò Tðï÷\ò ìáò. ÌåôÜöñáóç: ×ñ\-
ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ
Ð@íïò Óêïðåëßôçò
óôïò Óðýñïõ......................................................... 139
ÓÔÏÉ×ÅÉÏÈÅÓÉÁ
Ãåþñãéïò ÊáööÝò: ’Åðéóêüðçóç ô™í Tñãáóé™í ôïˆ
’ÁããåëéêÞ Êïõôóïýêïõ 16ïõ Óõíåäñßïõ ô\ò Ðáãêüóìéáò ’Åôáéñåßáò Ãáëëïöþ-
Ìáõñïìé÷Üëç 57, 106 80 ’ÁèÞíá, ôçë. 3614847 íùí Êïéíùíéïëüãùí (ÊåìðÝê Êáíáä@, 3-7/7/2000) .... 151
ÍÏÌÉÊÏÓ ÓÕÌÂÏÕËÏÓ Friedrich Nietzsche: Êåßìåíá ãéÜ ôïýò ´Åëëçíåò. ÌåôÜ-
×ñ\óôïò Âñïýóôçò öñáóç: ÂáããÝëçò ÄïõâáëÝñçò ................................. 159
ÓÕÍÄÑÏÌÅÓ I
Êáëëéã@ 5, 152 37 ÖéëïèÝç, ’ÁèÞíá, ÂÉÂËÉÏÖÏÑÉÅÓ: ÃñÜöïõí ït Êþóôáò Óïöéáíüò,
ôçë. 6812723, fax: 6851391
Êþóôáò Ì. Óôáìáôüðïõëïò, ’Çëßáò ÔåìðÝëçò, Ãåþñ-
ÊÅÍÔÑÉÊÇ ÄÉÁÈÅÓÇ
’Åêäüóåéò ÐáðáæÞóç ÁÅÂÅ
ãéïò ÊáööÝò, ×ñéóôßíá-Ðáíáãéþôá ÌáíùëÝá, Ìé÷Üëçò
Íéêçôáñ@ 2 & ‘Åìì. ÌðåíÜêç, 106 78 ’ÁèÞíá Êáñäáìßôóçò ........................................................ 167
ôçë.: 3822496 - 3838020, fax: 3809150 ÁÑÄÇÍ Aðü ôüí Óðˆñï Êïõôñïýëç: É. Óõêïýôñçò: Ìå-
ISSN 1105-8099 ôáîý ðëáôùíéêïˆ säåáëéóìïˆ êáß ðïëõèåÀáò ô™í Aîé™í... 181
‘Ç ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá êõêëïöïñår êÜèå UîÜìçíï óôÜ âéâëéïðùëårá êáß óôÜ ðåñßðôåñá. ’ÁðïóôÝëëåôáé êáô' ïyêïí
óôïýò óõíäñïìçôÝò. ÔéìÞ ôåý÷ïõò: 2.000 äñ÷. ÔéìÞ TôÞóéáò óõíäñïì\ò (2 ôåý÷ç): 4.000 äñ÷. ÔéìÞ TôÞóéáò öïéôç-
ôéê\ò óõíäñïì\ò: 3.000 äñ÷. ‘Éäñýìáôá, ’Ïñãáíéóìïß, ÔñÜðåæåò êëð.: 10.000 äñ÷. ÐáëáéÜ ôåý÷ç äéáôßèåíôáé óôÜ
ãñáöårá ôïˆ ðåñéïäéêïˆ êáß óôüí Têäïôéêü ïyêï. ‘Ç ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá äÝ÷åôáé Cñèñá, Tñãáóßåò êëð. Ït äçìïóéåõü-
ìåíåò Aðüøåéò TêöñÜæïõí AðïêëåéóôéêÜ ôïýò óõããñáöårò ôïõò, ït ‚ðïrïé åyíáé Šðåýèõíïé ãé' á‰ôÝò. Äçìïóéåýåôáé êÜ-
èå å‰ðñåðÞò TðéóôïëÞ ðïý ëáìâÜíåé ôü ðåñéïäéêü. ×åéñüãñáöá äÝí TðéóôñÝöïíôáé. ’Áðáãïñåýåôáé _ Aíáäçìïóßåõóç
ô\ò ëçò a ìÝñïõò ôçò, êáèþò êáß êÜèå ãñáðôÞ, ñáäéïöùíéêÞ, ôçëåïðôéêÞ a Cëëç AíáðáñáãùãÞ ôçò, ÷ùñßò ôÞ
ãñáðôÞ Cäåéá ô\ò Äéåõèýíóåùò.

ÔÜ Aðïóôåëëüìåíá óôÞí ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá Cñèñá öåßëïõí íÜ åyíáé Aäçìïóßåõôá, ðñùôüôõðá, TðéóôçìïíéêÜ, å‰ðñå-
ð\ êáß óõíôåôáãìÝíá óÝ ñèÜ UëëçíéêÜ. ’Áðïêëåßïíôáé êåßìåíá ðïý ðïëéôéêïëïãïˆí Cìåóá a Vììåóá êáß ðñïóðáèïˆí
íÜ ðñïùèÞóïõí ìÝ ïtïíäÞðïôå ôñüðï óõãêåêñéìÝíá ðñïóùðéêÜ a ‚ìáäéêÜ óõìöÝñïíôá. Ït óô\ëåò ôïˆ ðåñéïäéêïˆ åy-
íáé AíïéêôÝò óÝ …ëá ôÜ ñåýìáôá ô™í säå™í. ‘Ï ðëïõñáëéóìüò åyíáé _ ìüíç «ãñáììÞ» ôïõ. Ôü ðåñéïäéêü á‰ôü Aðï-
ôåëår Tëåýèåñï â\ìá äéáëüãïõ êáß äÝí V÷åé TðéóôçìïíéêÝò, TðéóôçìïëïãéêÝò a Cëëåò ðñïêáôáëÞøåéò. Ït Tñãáóßåò A-
ðáñáéôÞôùò ðñÝðåé íÜ ŠðïâÜëëïíôáé äáêôõëïãñáöçìÝíåò óÝ äéðëü äéÜóôçìá ìÝ÷ñé 25 óåëßäåò ÷ùñßò ôÞí ðåñßëçøç,
ôßò ðáñáðïìðÝò êáß ôÞ âéâëéïãñáößá, óÝ ôñßá Aíôßôõðá. ÔÜ Cñèñá AðïóôÝëëïíôáé óôÞ Ãñáììáôåßá ô\ò ’Åðéóôçìï-
íéê\ò ’Åðéôñïð\ò.

ÄÏÌÇ ÔÇÓ ÅÑÃÁÓÉÁÓ:


‘Ç Tñãáóßá ðñÝðåé íÜ V÷åé:
1. Óåëßäá ôßôëïõ, ìÝ ôüí ôßôëï ô\ò Tñãáóßáò (ìÝ÷ñé 15 ëÝîåéò) êáß ôÜ íüìáôá ô™í óõããñáöÝùí, _ äéåýèõíóç êáß
ôü ôçëÝöùíü ôïõò. ÍÜ ŠðÜñ÷åé Xíá ðïëý óýíôïìï âéïãñáöéêü óçìåßùìá ôïˆ (ô™í) óõããñáöÝùò (-öÝùí).
2. Óåëßäá ðåñßëçøçò (abstract). ‘Ç ðåñßëçøç äÝí ðñÝðåé íÜ Šðåñâáßíåé ôßò 200 ëÝîåéò. ’Áíáêåöáëáéþíåé ôüí óôü-
÷ï ô\ò Tñãáóßáò, ôÞí ìÝèïäï, ôÜ AðïôåëÝóìáôá êáß ôÜ óõìðåñÜóìáôá.
3. Óåëßäá ðåñßëçøçò óôÜ AããëéêÜ a ãáëëéêÜ. ÌåôÜöñáóç ô\ò Uëëçíéê\ò ðåñßëçøçò óôÜ AããëéêÜ a ãáëëéêÜ.
4. Ôü êåßìåíï ô\ò Tñãáóßáò ìÝ êáôÜëëçëï ÷ùñéóìü óÝ äéÜöïñá êåöÜëáéá êáß Šðïôßôëïõò.
5. ÂéâëéïãñáöéêÝò ðáñáðïìðÝò êáß âéâëéïãñáößá ìÝ Xíá Aðïäåêôü óýóôçìá, ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí ôü óýóôçìá ASA.
‘Õðüäåéãìá ðáñáðïìð™í (ìÝóá óôü êåßìåíï):
(Robertson, 1988, p. 191).
‘Õðïäåßãìáôá âéâëéïãñáößáò:
Robertson, Ian. 1988. Sociology. New York: Worth Publishers.
Neushouser, Kevin. 1992. «Democratic Stability in Venezuela: Elite Consensus or Class Compromise».
American Sociological Review 57:117-135.
Kouvertaris, George. 1976. «The Greek American Family». In Ethnic Families in America.
Charles H. Midel and Robert W. Haberstein, eds. New York: Elsevier.
6. ‘Õðïóçìåéþóåéò óÝ AñéèìçôéêÞ óåéñÜ, ìÝ äéðëÜ äéáóôÞìáôá, óÝ îå÷ùñéóôü ôì\ìá (ìÝ ôßôëï «‘Õðïóçìåéþóåéò»).
7. Ðßíáêåò êáß ó÷Þìáôá óÝ îå÷ùñéóôÞ óåëßäá ôü êáèÝíá, ìÝ äéáäï÷éêÞ Añßèìçóç êáß óýíôïìç TðåîÞãçóç. Ó÷Þìá-
ôá ìÝ óéíéêÞ ìåëÜíç.

‘Ç ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá óõíåñãÜæåôáé ìÝ ôßò Uî\ò Vãêõñåò TðéóôçìïíéêÝò TðéèåùñÞóåéò (óÝ AëöáâçôéêÞ óåéñÜ):
1) American Sociological Association Review.
2) European Journal of Sociology.
3) International Sociological Association.
4) Revue Suisse de Sociologie.

ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÇ ÅÐÉÔÑÏÐÇ
ÔÜ Aðïóôåëëüìåíá Cñèñá êñßíïíôáé Aðü TðéóôçìïíéêÞ TðéôñïðÞ, óýìöùíá ìÝ ôü äéåèí™ò êáèéåñùìÝíï «blind system».
Ãñáììáôåßá ’Åðéóôçìïíéê\ò ’Åðéôñïð\ò:
Íéêüëáò ×ñçóôÜêçò, ÐÜíôåéï ÐáíåðéóôÞìéï, Ôì\ìá Øõ÷ïëïãßáò, Ëåùö. Óõããñïˆ 136, 176 71 ’ÁèÞíá.
ÁÐÏ ÔÇÍ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ

ÔÏ ÊÑÁÔÏÓ ÓÔÏÍ ÅÉÊÏÓÔÏ ÐÑÙÔÏ ÁÉÙÍÁ

Ô ü ôÝëïò ô\ò ÷éëéåôßáò TíÝðíåõóå ôÞí åsóâïëÞ ôïˆ ÷éëéáóìïˆ êáß óôÞí ðïëéôéêÞ óêÝ-
øç. ´Ïðùò …ìùò …ëïé ït ÷éëéáóìïß, Vôóé êáß á‰ôüò ô\ò ðïëéôéê\ò Aðïôåëår ðñïúüí
óõãêõñéáê\ò øý÷ùóçò êáß ƒ÷é ñåáëéóôéê\ò AíÜëõóçò. ÌåôÜ ôü «ÔÝëïò ôçò ‘Éóôï-
ñßáò» ôïõ ÖïõêïõãéÜìá, Aêïëïýèçóå Víôïíç äéåèíÞò óõæÞôçóç ãéÜ ôü «ÔÝëïò ôïˆ ÊñÜ-
ôïõò» (ƒ÷é …ìùò óÝ só÷õñÜ êñÜôç, …ðùò ït ÇÐÁ, _ Êßíá a _ Ãáëëßá).
‘ÕðÜñ÷ïõí ðñÜãìáôé óïâáñÝò Tíäåßîåéò TîáóèÝíéóçò ô™í êñáôéê™í èåóì™í óÝ ‚ñéóìÝ-
íåò ðåñéðôþóåéò êáß Aíôßóôïé÷çò TíäõíÜìùóçò Tîù-êñáôéê™í öïñÝùí, …ðùò ït ðïëõåèíé-
êÝò. ’ÅðåéäÞ …ìùò ôü ÊñÜôïò Aêüìá äÝí TîÝëéðå, åyíáé íùñßò ãéÜ íåêñïøßåò êáß íåêñï-
ëïãßåò. Ì@ëëïí åyíáé žñá íÜ TîåôÜóïõìå ôü äÝïí, ãéáôß ôü ãßãíåóèáé âñßóêåôáé óÝ ñåõ-
óôÞ êáôÜóôáóç, ìÝ Aðñïóäéüñéóôç êáß ðéèáí™ò Aðñïóäüêçôç TîÝëéîç. Ìðïñår, ðáñáäåßã-
ìáôïò ÷Üñéí, _ ôå÷íïëïãßá íÜ äþóåé óôÜ êñÜôç ôÞí ðéü ‚ëïêëçñùôéêÞ êáß Aðüëõôç s-
ó÷ý ðïý åy÷áí ðïôÝ.
ÐáñáöñÜæïíôáò ôüí Aåßìíçóôï Ðáíáãéþôç Êïíäýëç, èÜ ëÝãáìå …ôé ôü ÔÝëïò ôïˆ
ÊñÜôïõò ðñïïñßæåôáé TðéëåêôéêÜ ãéÜ ôïýò Aíßó÷õñïõò ëáïýò, ðïý Vôóé èÜ ãßíïõí å‰êïëü-
ôåñç ëåßá ô™í só÷õñïôÝñùí. ’ÁíôéèÝôùò, ôÜ ðñÜãìáôé só÷õñÜ êñÜôç êáèßóôáíôáé óÞìå-
ñá só÷õñüôåñá, ìÝóù ô\ò ðñïíïìéáê\ò ÷ñÞóçò TîåëéãìÝíçò ôå÷íïëïãßáò, äïñõöïñéê™í êáß
^ëåêôñïíéê™í óõóôçìÜôùí ðáñáêïëïýèçóçò êáß TëÝã÷ïõ ôïˆ äçìüóéïõ êáß säéùôéêïˆ âß-
ïõ, äéáìüñöùóçò ô\ò êïéí\ò ãíþìçò êáß Cëëùí TðéóôçìïíéêÜ ó÷åäéáóìÝíùí ìÝóùí. ÓôÞí
ï‰óßá, ôü ÊñÜôïò ìåôáâÜëëåôáé, Aðü èåóìüò á‰ôïïñãÜíùóçò ô™í êïéíùíé™í, óÝ ðñïíï-
ìéáêü Tñãáëårï, ìç÷áíéóìü ðïý èÜ äéáèÝôïõí ït só÷õñüôåñïé Víáíôé ô™í AóèåíÝóôåñùí.

×áñáêôçñéóôéêü —áuôéï êáß ásôéáôü— ôïˆ äõôéêïåõñùðáúêïˆ Ìåóáßùíá eôáí _ äéÜ-


ëõóç ôïˆ só÷õñïˆ êñáôéêïˆ ìç÷áíéóìïˆ ôïˆ Äõôéêïˆ Ñùìáúêïˆ ÊñÜôïõò êáß _ äçìéïõñ-
ãßá ìéêñ™í ðñïóùðïðáã™í êñáô™í, ôÜ …ñéá ô™í ‚ðïßùí ìåôáâÜëëïíôáí äéáñê™ò, êõ-
ñßùò ìÝ ðïëÝìïõò êáß ãÜìïõò. ’ÁíÜìåóá óôßò _ãåìïíßåò á‰ôÝò (äïõê@ôá, ðñéãêçð@ôá,
êïìçôåråò ê.ëð.), Aíáðôý÷èçêå Xíá ðïëýðëïêï äßêôõï ó÷Ýóåùí êõñéáñ÷ßáò/ ŠðïôÝëåéáò,
ìÝ AðïôÝëåóìá ït ìÝí _ãåìüíåò íÜ åyíáé ôáõôü÷ñïíá êýñéïé êáß Šðïôåëårò Cëëùí _ãåìü-
íùí, Tí™ ït Bðëïß Cíèñùðïé íÜ AíÞêïõí ôáõôü÷ñïíá óôÞí äéêáéïäïóßá ðïëë™í êõñßùí, óÝ
Xíá ðïëýðëïêï äßêôõï Tíäï-çãåìïíéê\ò êõñéáñ÷ßáò.
Ï ðïëéôåéáêüò á‰ôüò êáôáêåñìáôéóìüò ‚äÞãçóå óÝ ìßá êáôÜóôáóç Aíáñ÷ßáò, ðïëé-
ôéóìéê\ò êáß âéïôéê\ò ŠðïâÜèìéóçò ô\ò Äõôéê\ò ʼnñþðçò, Tí™ ôü ôÝëïò á‰ô\ò ô\ò ìá-
êñ@ò ðåñéüäïõ ŠðáíÜðôõîçò êáß _ Añ÷Þ ô\ò ’ÁíáãÝííçóçò óõìðßðôåé ÷áñáêôçñéóôéêÜ ìÝ
ôÞí TðáíåìöÜíéóç só÷õñ™í êñáô™í êáß ôÞí óõãêÝíôñùóç ô\ò Tîïõóßáò óÝ só÷õñïýò _-
ãåìüíåò.
Ìåñéêïß Šðïóôçñßæïõí …ôé, ôçñïõìÝíùí ô™í Aíáëïãé™í, á‰ôü ðåñßðïõ óõìâáßíåé óÞ-
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 3-7
4 ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ 31

ìåñá. Ït ðïëõåèíéêÝò Uôáéñåråò åsóâÜëëïõí óôïýò ÷þñïõò ðïý Xùò óÞìåñá aëåã÷å Aðï-
êëåéóôéêÜ ôü êñÜôïò. ’Áêüìç êáß ôïìårò êáô' Tîï÷Þí ðñïíïìéáêïß ô\ò êñáôéê\ò äñáóôç-
ñéüôçôáò, ãßíïíôáé óÞìåñá Aíôéêåßìåíá ô\ò äñÜóçò ìåãÜëùí ðïëõåèíéê™í Uôáéñåé™í (A-
óöÜëåéá, ðáéäåßá, TîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ). Ït uäéåò ït ðïëõåèíéêÝò ôåßíïõí íÜ ðñïóïìïéÜóïõí
ìÝ _ãåìïíßåò: Aíáðôýóóïõí ìÝ ôïýò ŠðáëëÞëïõò ôïõò ó÷Ýóåéò Aðïêëåéóôéêüôçôáò êáß A-
öïóßùóçò êáß V÷ïõí ôÞí ôÜóç íÜ Aðïññïöïˆí ôÞí säéùôéêÞ ôïõò æùÞ, äçìéïõñãþíôáò
êïíôÜ óôüí ôüðï Tñãáóßáò ôïõò ÷þñïõò Aíáøõ÷\ò, Uóôéáôüñéá, ðáéäéêïýò óôáèìïýò, äéïñ-
ãáíþíïíôáò ñãáíùìÝíá ôáîßäéá, ôåßíïíôáò Vôóé íÜ êáëýøïõí êáß ôüí Tëåýèåñï ÷ñüíï ô™í
TñãáæïìÝíùí óÝ á‰ôÝò. ’Áíáðôýóóïõí Tðßóçò Côõðïõò a êáß ôõðïðïéçìÝíïõò êþäéêåò
óõìðåñéöïñ@ò, Aêüìç êáß öïõò êáß Tíäõìáóßáò. ’Áðïóêïðþíôáò ìÝ …ëá á‰ôÜ íÜ äç-
ìéïõñãÞóïõí ìßá êïéíÞ óõíåßäçóç êáß Xíáí êïéíü «ðïëéôéóìü» AíÜìåóá óôïýò ŠðáëëÞ-
ëïõò ôïõò, ìÝ óêïðü öõóéêÜ ôÞí âÝëôéóôç AðüäïóÞ ôïõò.
Ðáñüìïéåò ó÷Ýóåéò Aíáðôýóóïõí êáß ìÝ ôïýò ðåëÜôåò ôïõò: åsäéêÜ ðñïíüìéá óÝ á‰-
ôïýò ðïý ðñïóöåýãïõí Tðß ìáêñüí óôßò Šðçñåóßåò ôïõò, ôáõôüôçôåò ìåë™í/ðåëáô™í, fan
clubs, åsäéêÜ ðåñéïäéêÜ. ’ÅðéðëÝïí, Aíáðôýóóïõí äéêÝò ôïõò TóùôåñéêÝò Šðçñåóßåò Aóöá-
ëåßáò, ó÷ïëÝò ãéÜ ôÜ óôåëÝ÷ç ôïõò, AóöÜëéóç, ÷ïñçãßåò ðïëéôéóôéê™í äñáóôçñéïôÞôùí
êáß —óÝ óõìâïëéêü Tðßðåäï— säéùôéêÜ óýìâïëá, óçìáråò, óÞìáôá êáß ëïéðÜ ôåëåôïõñ-
ãéêÜ óôïé÷årá, TóùôåñéêÞ, “tóôïñéêÞ ðáñÜäïóç”, …ðùò ôÞí tóôïñßá êáß ôïýò täñõôÝò ô\ò
Uôáéñåßáò ðïý ðñÝðåé íÜ ãíùñßæïõí …ëïé ït ŠðÜëëçëïé.
ÊáôáëÞãïõí Vôóé íÜ êáëýðôïõí Xíá å‰ñý öÜóìá ëåéôïõñãé™í êáß äñáóôçñéïôÞôùí,
êáß íÜ Tìöáíßæïõí Aíáëïãßåò ìÝ ôÜ êñÜôçÿ êáß ƒ÷é ðÜíôá óÝ ìéêñïãñáößá: ït ðñïûðïëï-
ãéóìïß ô™í ìåãÜëùí ðïëõåèíéê™í (Standard-Oil, Coca-Cola ê.ëð.) Šðåñâáßíïõí êáôÜ
ðïëý ôïýò ðñïûðïëïãéóìïýò ìéêñ™í a êáß ìåóáßùí êñáô™í. Ït Aíáëïãßåò …ìùò ìÝ ôüí
äõôéêïåõñùðáúêü Ìåóáßùíá óõíå÷ßæïíôáé: ït ðïëõåèíéêÝò, ït «íÝåò âáñùíåråò» ô\ò T-
ðï÷\ò ìáò, Aíáðôýóóïõí êáß ìåôáîý ôïõò ðïëýðëïêåò ó÷Ýóåéò TîÜñôçóçò, ìÝó¤ Tîá-
ãïñ™í, óõã÷ùíåýóåùí, Aíôáóöáëßóåùí, êïéí™í óõììåôï÷™í óôÜ äéïéêçôéêÜ óõìâïýëéá
ê.ëð.
ÌÝóá óÝ á‰ôü ôü óêçíéêü, ït ðïëßôåò —ðïý äéáôçñïˆí ó÷Ýóåéò íïìéìïöñïóýíçò, Aðï-
êëåéóôéêüôçôáò êáß Aíáöïñ@ò ìÝ ôü ÊñÜôïò êáß ôÜ óýìâïëÜ ôïõ— äéáôçñïˆí ôáõôü-
÷ñïíá ïsïíåß ðáñüìïéåò ó÷Ýóåéò ìÝ ôßò ðïéêrëåò ðïëõåèíéêÝò Uôáéñåråò óôßò ‚ðïråò TñãÜ-
æïíôáé a ô™í ‚ðïßùí åyíáé ðåëÜôåò, ó÷Ýóåéò ðïý èÜ ìðïñïˆóáí íÜ Aðïâïˆí Aíôáãùíéóôé-
êÝò ðñüò Têåríåò ôïˆ ÊñÜôïõò. Ôü Tñþôçìá ëïéðüí ðïý ôßèåôáé åyíáé TÜí ‚äçãïýìåèá Vôóé
óÝ ìßá ŠðïêáôÜóôáóç ô™í êñáô™í Aðü ôßò ðïëõåèíéêÝò Uôáéñåråò, åuôå óÝ Xíáí ãåíéêþ-
ôåñï êáôáêåñìáôéóìü ô\ò Tèíéê\ò êáß ëáúê\ò êõñéáñ÷ßáò.

‘ÕðÜñ÷ïõí ìïëáôáˆôá só÷õñÝò Tíäåßîåéò ðñüò ôÞí Aíôßèåôç êáôåýèõíóç: ôü áuóèçìá


ô\ò Tèíéê\ò ôáõôüôçôáò, èåìÝëéï ôïˆ óýã÷ñïíïõ Tèíéêïˆ êñÜôïõò, V÷åé Añ÷Ýãïíåò êáôá-
âïëÝò êáß åyíáé ðïëý só÷õñÜ ñéæùìÝíï óôÞí óõíåßäçóç êáß, êõñßùò, óôü Šðïóõíåßäçôï ô™í
Aíèñþðùí. ‘Ùò Tê ôïýôïõ, Aðïôåëår Tðéðïëáéüôçôá ‚ só÷õñéóìüò …ôé ìðïñår íÜ sóïðåäù-
èår êáß íÜ Šðïêáôáóôáèår Aðü ôüí «ðïëéôéóìü» ô™í McDonald's a ô\ò Nestlé. ‘Ç T-
èíéêÞ óõíåßäçóç, ðïý TêöñÜæåôáé óôüí êñáôéêü èåóìü, V÷åé TðéðëÝïí Xíá ÷áñáêôçñéóôé-
êü ìÞ Aíôáãùíßóéìï: ðñïóöÝñåé ìåôáöõóéêÞ äéÝîïäï óôÞí äéáñê\ Aíèñþðéíç AíáæÞôçóç,
äéüôé ðåñéÝ÷åé êáß ðáñáðÝìðåé óÝ èñçóêåõôéêÜ, óõíáéóèçìáôéêÜ êáß tóôïñéêÜ óôïé÷årá êáß
ÁÐÏ ÔÇÍ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ 5

Tðåêôåßíåôáé óôÞí AíïñèïëïãéêÞ óöárñá ôïˆ óõëëïãéêïˆ Šðïóõíåßäçôïõ. ’Åí™ ôÜ …ñéá


ìé@ò Uôáéñåßáò, Aðü ôÞí öýóç ôçò êåñäïóêïðéê\ò êáß Šëéóôéê\ò, ðåñéïñßæïíôáé óôÜ TöÞ-
ìåñá …ñéá ôïˆ Aíèñþðéíïõ âßïõ êáß ìÜëéóôá ìüíïí óôÞí ŠëéêÞ ôïõ äéÜóôáóç. ²Åôóé, êáß
ôü ìéêñüôåñï óÝ ìÝãåèïò êáß só÷ý êñÜôïò ìðïñår íÜ Aðïäåé÷èår ðïëý ðéü Aðïôåëåóìáôé-
êü ›ò ìç÷áíéóìüò óõíï÷\ò êáß êéíçôïðïßçóçò ìé@ò êïéíùíßáò Aðü …,ôé êáß _ ìåãáëýôå-
ñç êáß só÷õñüôåñç ðïëõåèíéêÞ Uôáéñåßá.
´Åíá Cëëï ðëåïíÝêôçìá ôïˆ ÊñÜôïõò Víáíôé ô™í ðïëõåèíéê™í åyíáé ôü ãåãïíüò …ôé
ôü êñÜôïò Aóêår æçìéïãüíåò äñáóôçñéüôçôåò, ðïý …ìùò Aðïäßäïõí ìáêñïðñüèåóìá óôÞí
Tîýøùóç ôïˆ ðïëéôéóôéêïˆ êáß âéïôéêïˆ TðéðÝäïõ ìé@ò êïéíùíßáò. Ït äñáóôçñéüôçôåò á‰-
ôÝò åyíáé AðïôÝëåóìá Tîù-ïsêïíïìéê™í Tðéññï™í èñçóêåõôéêïˆ, säåïëïãéêïˆ a ^èéêïˆ ðå-
ñéå÷ïìÝíïõ êáß óõíáñô™íôáé ìÝ ôü …ñáìá ìé@ò íÝáò êïéíùíßáòÿ …ñáìá Có÷åôï ìÝ ‚ðïéï-
äÞðïôå ó÷Ýäéï âåëôéïðïßçóçò êáß ìåãéóôïðïßçóçò ô\ò ðáñáãùã\ò êáß ôïˆ êÝñäïõò óÝ
ìéÜ ðïëõåèíéêÞ. Ôï ãåãïíüò …ôé ït ðïëõåèíéêÝò Uôáéñåråò ðñïóäéïñßæïíôáé Aðü ôÞí —ðïë-
ëáðë™ò, Vóôù, ðñïóåããßóéìç— Tðéäßùîç ôïˆ êÝñäïõò, Aðïôåëår ôÞí ìåãáëýôåñç Aäõíá-
ìßá ôïõò óôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôïõò íÜ TðçñåÜóïõí êáèïñéóôéêÜ ôÞí ðïëéôéêÞ äéáäéêáóßá.
´Åíá Cëëï êáèïñéóôéêü ìåéïíÝêôçìá ô™í ðïëõåèíéê™í Víáíôé ôïˆ ÊñÜôïõò åyíáé _ A-
ðïõóßá Täáöéê\ò êõñéáñ÷ßáò. ´Ïóï êáß Cí _ ôå÷íïëïãßá óÞìåñá V÷åé Šðåñâår óÝ ìåãÜëï
âáèìü ôïýò ðåñéïñéóìïýò ô\ò óôåíüôçôáò ôïˆ ÷þñïõ, åyíáé Tíôïýôïéò Aäýíáôïí íÜ ôïýò
êáôáñãÞóåé. ÊÜèå Aíèñþðéíç äñáóôçñéüôçôá Aíáðôýóóåôáé óÝ Xíáí ÷™ñï, Aêüìç êé Cí
á‰ôüò åyíáé ôü ÄéÜóôçìá. ÄñÜóç ÷ùñßò ÷™ñï äÝí íïårôáé, …ðùò äÝí íïårôáé äñÜóç ÷ùñßò
÷ñüíï. Ït ðïëõåèíéêÝò äÝí äéáèÝôïõí ÷™ñï, ìÝ ôÞí Vííïéá ô\ò Aðïêëåéóôéê\ò êõñéáñ÷ß-
áò, …ðùò ôÜ êñÜôç. ²Åôóé, óôü æÞôçìá ôïˆ ÷þñïõ Tîáñô™íôáé ðÜíôá Aðü ôÜ, Vóôù êáß
AðïäåêáôéóìÝíá, êñÜôç. ÔÜ ‚ðïrá èÜ äéáèÝôïõí ðÜíôïôå, …óï AðïäõíáìùìÝíá êáß Cí åy-
íáé, ôü ôåëéêü ìïíïðþëéï ôïˆ ÷þñïõ, Cñá êáß, Tí äõíÜìåé, ôüí Vëåã÷ï ô™í säéùôéê™í äñá-
óôçñéïôÞôùí. ‘Ç TíáëëáêôéêÞ ëýóç ãéÜ ôßò ðïëõåèíéêÝò èÜ eôáí íÜ AðïêôÞóïõí äéêÞ
ôïõò TäáöéêÞ êõñéáñ÷ßá. ’ÁëëÜ ôüôå èÜ ìåôáâÜëëïíôáí á‰ôïìÜôùò óÝ êñÜôïò êáß èÜ A-
íáãêÜæïíôáí íÜ AðïêôÞóïõí ÷áñáêôçñéóôéêÜ êñÜôïõò, Cñá íÜ õtïèåôÞóïõí Tîù-ïsêïíï-
ìéêÜ êñéôÞñéá.
’Åî á‰ôïˆ …ìùò óõíÜãåôáé …ôé ôü ìåræïí ðïý ìðïñår íÜ ðñïêýøåé åyíáé ìßá AðïäõíÜ-
ìùóç ôïˆ êñÜôïõò êáß Xíáò Vììåóïò Tðçñåáóìüò ô™í ëåéôïõñãé™í ôïõ, Tðçñåáóìüò äéá-
óôñåâëùôéêüò äéüôé åsóÜãåé Tîù-êïéíùíéêÜ êñéôÞñéá óôÞí äçìüóéá äéïßêçóç. ÊÜôé, Cëëù-
óôå, ðïý óõìâáßíåé Tä™ êáß ðïëëÜ ÷ñüíéá, Tìöáí™ò óôÜ êñÜôç-«ìðáíáíßåò» ô\ò Ëáôé-
íéê\ò ’Áìåñéê\ò, ðéü Vììåóá óôßò ìåãÜëåò âéïìç÷áíéêÝò ÷™ñåò, …ðùò _ ðïëéôéêÞ AíÜ-
ëõóç V÷åé TðéóôáìÝíùò äåßîåé — ôüóï _ ìáñîéóôéêÞ AíÜëõóç ãéÜ ôü êñÜôïò ›ò «Tñãá-
ëårï» ôïˆ ìåãÜëïõ êåöáëáßïõ, …óï êáß _ ðéü óýã÷ñïíç, ìÝ ôÞí èåùñßá ãéÜ ôßò ‚ìÜäåò
ðßåóçò (pression groups).

Åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêü …ôé, …ðùò …ëåò ït èåùñßåò-säåïëïãßåò, Vôóé êáß ‚ íåïöéëåëåõ-


èåñéóìüò ðáñÝìåéíå ðñüèåóç, ðñüó÷çìá êáß ðñróìá AíÜëõóçò êáß ÷ñçóßìåõóå ›ò ƒ÷çìá
ðïéêßëùí ðïëéôéê™í Tðéäéþîåùí. «ÊñÜôïò-íõêôïöýëáêáò» äÝí Šð\ñîå ðïôÝ, ï‹ôå êCí
ôÞí ðåñßïäï ô\ò AíÜðôõîçò ôïˆ êáðéôáëéóìïˆ óôÞí ’Áããëßá. ÓÝ ÷åéñüôåñåò ôñéôïêïóìé-
êÝò ðåñéðôþóåéò, ‚ íåïöéëåëåõèåñéóìüò ÷ñçóßìåõóå ›ò säåïëïãéêü-Tðéêïéíùíéáêü Tñãáëårï
óõãêÜëõøçò êáß Aíôéóôñïö\ò ìé@ò êñáôéêéóôéê\ò ðåëáôåéáê\ò ðïëéôéê\ò.
6 ÍÅÁ ÊÏÉÍÙÍÉÏËÏÃÉÁ 31

‘Ùóôüóï, _ óõæÞôçóç ãéÜ ôüí ñüëï ôïˆ êñÜôïõò ôÞí Tðï÷Þ ô™í íåïöéëåëåýèåñùí A-
íáæçôÞóåùí êáôÝëéðå Xíá óôï÷årï ðïý óÞìåñá óõãêåíôñþíåé óõíáßíåóç Šøçëïˆ âáèìïˆ:
ôÞí säÝá …ôé ït ðáñåìâÜóåéò ôïˆ êñÜôïõò óôÞí ïsêïíïìßá ðñÝðåé íÜ åyíáé TðéëåêôéêÝò,
äéïñèùôéêÝò êáß AíáäéáíåìçôéêÝò, ðáñáãùãéêÝò ìüíïí óôïýò ôïìårò ðïý äÝí óõìöÝñïõí
ôïýò säé™ôåò êáß ƒ÷é ŠðïêáôáóôáôéêÝò ô\ò säéùôéê\ò ðñùôïâïõëßáò ï‹ôå ðñüîåíïé äç-
ìéïõñãßáò Uíüò Šðåôñïöéêïˆ ðáñáóéôéêïˆ êáß Aíôéðáñáãùãéêïˆ êñáôéêïˆ ôïìÝá óôÞí ïs-
êïíïìßá. Á‰ôÞ Cëëùóôå _ säÝá Tíéó÷ýèçêå êáôáëõôéêÜ ìÝ ôÞí êáôÜññåõóç ôïˆ óïâéåôé-
êïˆ óõóôÞìáôïò.
Åyíáé …ìùò ðéÜ êáéñüò íÜ ðÜøåé _ TììïíÞ óôü æÞôçìá ôïˆ âáèìïˆ ðáñÝìâáóçò ôïˆ
êñÜôïõò óôÞí ïsêïíïìßá êáß íÜ óôï÷áóèïˆìå ôß ìðïñår êáß ôß ðñÝðåé íÜ óçìáßíåé ôü ÊñÜ-
ôïò óÝ ìßá óýã÷ñïíç êïéíùíßá. Ôüí …ñï «óýã÷ñïíç» ÷ñçóéìïðïéïˆìå ƒ÷é ìÝ ôÞí óõíÞèç
TîéäáíéêåõìÝíç Vííïéá, AëëÜ ìÝ ôÞí Vííïéá ô\ò ðëÞñïõò êáôáíïÞóåùò, ÷ùñßò ðáñáìïñ-
öùôéêïýò öáêïýò êáß äß÷ùò á‰ôáðÜôåò, ôïˆ óçìåñéíïˆ äéåèíïˆò ôïðßïõ, ôïðßïõ æïöåñü-
ôáôïõ êáß êáèüëïõ Aíôáðïêñéíüìåíïõ óôßò AðåëåõèåñùôéêÝò äõíáôüôçôåò ô\ò óýã÷ñïíçò
ôå÷íïëïãßáò. Ôü ÊñÜôïò V÷åé ëïéðüí êáß Cëëåò Bñìïäéüôçôåò, ãéÜ ôßò ‚ðïråò ëßãç óõæÞ-
ôçóç V÷åé ãßíåé. ÃéÜ ðáñÜäåéãìá, _ ðáéäåßá: ìç÷áíéóìüò ðáñáãùã\ò Aîé™í êáß óõíï÷\ò
ìé@ò êïéíùíßáò, óõíôåëåóôÞò Aíüäïõ ôïˆ âéïôéêïˆ TðéðÝäïõ êáß, AíÜëïãá ìÝ ôü ðåñéå÷ü-
ìåíü ôçò, ðáñáãùãüò Uíüò óõãêåêñéìÝíïõ ôýðïõ Aíèñþðïõ (ð.÷. ï‰ìáíéóôÞ a ôå÷íïêñÜ-
ôç), ðñÝðåé a íÜ ðáñÜãåôáé a íÜ TëÝã÷åôáé Aðï ôü êñÜôïò (óôÞí Vííïéá «êñÜôïò» óõì-
ðåñéëáìâÜíïõìå ôÞí ôïðéêÞ á‰ôïäéïßêçóç, ôÞí ’Åêêëçóßá êáß Cëëïõò èåóìïýò óõëëïãé-
êïˆ êïéíùíéêïˆ ÷áñáêô\ñá, ðïý óõììåôÝ÷ïõí óôÞí å‰ñýôåñç óöárñá ôïˆ ìïíïðùëßïõ ôïˆ
öõóéêïˆ a ^èéêïˆ êáôáíáãêáóìïˆ êáß íïìéìïðïßçóçò). ‘Ç äçìüóéá ôÜîç óõíáñô@ôáé ìÝ
ãåíéêþôåñá æçôÞìáôá Tèíéê\ò Aóöáëåßáò. ‘Ï ðïëëáðëáóéáóìüò, ëüãïõ ÷Üñç, ô™í Uôáé-
ñåé™í security óÞìåñá óôÞí ÷þñá ìáò åyíáé Víäåéîç ƒ÷é TðéêñÜôçóçò ìé@ò säåïëïãéê\ò
Aíôßëçøçò ðåñß «ìéêñüôåñïõ êñÜôïõò», …ðïõ ôüí Aóôõíïìéêü ñüëï ôïˆ êñÜôïõò Aíáëáì-
âÜíïõí säé™ôåò Víáíôé Aìïéâ\ò, AëëÜ Bðëïýóôáôá Aðïôõ÷ßáò ô\ò ðïëéôéê\ò _ãåóßáò ôïˆ
‘Õðïõñãåßïõ Äçìïóßáò ÔÜîåùò.
ÐñÜãìáôé, êáß óôßò ðéü öéëåëåýèåñåò ÷™ñåò, ït Aóôõíïìßåò ëåéôïõñãïˆí ìÝ Aðïôåëå-
óìáôéêüôáôï êáß äñáóôéêüôáôï ôñüðï, …ðùò ð.÷. óôßò ÇÐÁ a óôÞí ‘Åëâåôßá. ’Áíôßèå-
ôá, óÝ ìéêñüôåñåò ÷™ñåò ðáñïõóéÜæåôáé ìßá óõíïëéêÞ Aðïóýíèåóç ôïˆ êñáôéêïˆ ìç÷áíé-
óìïˆ. Óôßò ÷™ñåò ôïˆ ðñþçí êïììïõíéóôéêïˆ êüóìïõ, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, _ säéùôéêïðïßçóç
å‰ñýôáôùí ôïìÝùí ô\ò ïsêïíïìßáò TðÝöåñå ôáõôï÷ñüíùò äéÜëõóç ô\ò äçìüóéáò äéïßêçóçò,
ô™í Tíüðëùí äõíÜìåùí, ô\ò Aóôõíïìßáò. Äéüôé Têår _ óõíïëéêüôçôá ô\ò ðáñÝìâáóçò ôïˆ
êñÜôïõò óôÞí êïéíùíßá êáß ôÜ ‚ëïêëçñùôéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ á‰ô\ò ô\ò êñáôéê\ò ðá-
ñÝìâáóçò ðñïêÜëåóáí Xíá öáéíüìåíï íôüìéíï: _ êáôÜññåõóç ô\ò êñáôéê\ò ïsêïíïìßáò
óõìðáñÝóõñå êáß ôïýò Cëëïõò ìÞ ïsêïíïìéêïýò ôïìårò ô\ò êñáôéê\ò äñáóôçñéüôçôáò. Ôü
êåíü óõìðëÞñùóáí ìÝ «ìåãÜëç Tðéôõ÷ßá» ït ðïéêrëåò ìáößåò.

²Áò ðåñéïñéóèïˆìå óôÞí UëëçíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá. Ôü Uëëçíéêü êñÜôïò Aðïôåëår ÷á-


ñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá AðïäõíÜìùóçò ô™í êñáôéê™í èåóì™í êáß TíäõíÜìùóçò Tîù-
êñáôéê™í íôïôÞôùí, ðïý íïìÜóèçêáí ðñïóöõ™ò «äéáðëåêüìåíá». ’ÁëëÜ Cò ìÞí óõã-
÷Ýïõìå ôü áuôéï ìÝ ôü ásôéáôü: _ AðïäõíÜìùóç ôïˆ Uëëçíéêïˆ êñÜôïõò äÝí åyíáé AðïôÝ-
ëåóìá ô\ò TíäõíÜìùóçò ô™í ðïëõåèíéê™í a ô™í só÷õñ™í Tèíéê™í säéùôéê™í óõìöåñüí-
ÁÐÏ ÔÇÍ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ 7

ôùí, AëëÜ Aêñéâ™ò ôü Aíôßóôñïöï. ‘Ç ðïëéôéêÞ, ^èéêÞ, ásóèçôéêÞ, ðïëéôéóôéêÞ ŠðïâÜè-


ìéóç ô™í êñáôéê™í èåóì™í, öåéëüìåíç óÝ ìÞ ïsêïíïìéêïýò ðáñÜãïíôåò, äçìéïýñãçóå
êåíü Tîïõóßáò ðïý Vóðåõóáí íÜ êáëýøïõí ôÜ ìåãÜëá säéùôéêÜ óõìöÝñïíôá.
ÌáêñÜ óåéñÜ ôõ÷áßùí êáß ðñïðáíôüò ìÞ ôõ÷áßùí ãåãïíüôùí, Añ÷\ò ãåíïìÝíçò Aðü
ôüí ’Åìöýëéï, å‰èýíïíôáé ãéÜ ôÞí ðôùôéêÞ ðïñåßá ô\ò êñáôéê\ò só÷ýïò óôÞí ‘ÅëëÜäá.
Èåùñïˆìå ôüí ’Åìöýëéï êáèïñéóôéêü, ãéáôß Väùóå ôÞí å‰êáéñßá íÜ AíÝëèïõí óôÞí TðéöÜ-
íåéá ôÜ ðéü Aêñárá êáß Aíá÷ñïíéóôéêÜ ðïëéôéêÜ ó÷Þìáôá, Tí™ ðåñéèùñéïðïéÞèçêáí ït öù-
ôéóìÝíåò êáß ìåôñéïðáèårò ðñïóùðéêüôçôåò. ’ÁëëÜ êáß _ óõíÝ÷åéá äÝí Šð\ñîå êáëýôåñç:
ït óõíå÷årò ôáðåéíþóåéò ôïˆ Uëëçíéêïˆ êñÜôïõò Aðü ôÞí ôïõñêéêÞ TîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ
ìÝ ãåùìåôñéêÜ á‰îáíüìåíç óõ÷íüôçôá (1955, 1963, 1967, 1974, 1987, 1996, 1998,
1999), Aóöáë™ò Šðïíüìåõóáí ôÞí Aîéïðéóôßá, ôü êˆñïò, ôÞí á‰ôïðåðïßèçóç êáß ôÞí A-
ðïôåëåóìáôéêüôçôá ôïˆ êñÜôïõò êáß óôü Tóùôåñéêü ô\ò ÷þñáò.
‘Ç êÜèåôç ðôþóç ìÜëéóôá ô\ò ðïéüôçôáò ôïˆ óôåëå÷éáêïˆ —ðïëéôéêïˆ êáß äéïéêç-
ôéê äõíáìéêïˆ ôïˆ êñÜôïõò ôÞí ôåëåõôáßá åsêïóáåôßá, ït óõíå÷årò Aðïôõ÷çìÝíåò Tê-
ðáéäåõôéêÝò ìåôáññõèìßóåéò, _ å‰íïéïêñáôßá, _ ïsêïãåíåéïêñáôßá, _ Aíáîéïêñáôßá, ‚ ëáú-
êéóìüò êáß ðïëëÜ Cëëá, óõíÝôåéíáí óôü íÜ êáôáíôÞóåé _ UëëçíéêÞ êñáôéêÞ ìç÷áíÞ äéå-
öèáñìÝíç êáß AíáðïôåëåóìáôéêÞ. ÌåôÜ ôü 1989, _ Aäõíáìßá ôçò íÜ Aíôéìåôùðßóåé ôßò
íÝåò ðñïêëÞóåéò êáôÝóôç Aêüìç TìöáíÝóôåñç, óÝ Xíá äéåèíÝò ðåñéâÜëëïí ãåíéêåõìÝíçò
AóôÜèåéáò.
Öáßíåôáé ëïéðüí …ôé ôü Uëëçíéêü êñÜôïò ‚äåýåé ðñüò ôÞí êáôçãïñßá ô™í êñáô™í ðïý
èÜ AðùëÝóïõí ôÞí só÷ý ôïõò êáß èÜ äéáêïóìÞóïõí Xíá íÝï ìåóáéùíéêü ôïðßï ðïëéôåéá-
êïˆ êáôáêåñìáôéóìïˆ, …ðïõ èÜ óõíõðÜñ÷ïõí AðïäõíáìùìÝíá êñÜôç êáß só÷õñÝò ðïëõå-
èíéêÝò. ´Åíá ôïðßï …ìùò …ðïõ èÜ Tîáêïëïõèïˆí íÜ ŠðÜñ÷ïõí, êáß ìÜëéóôá êõñéáñ÷éêÜ,
ït só÷õñïß êñáôéêïß ìç÷áíéóìïß êÜðïéùí ÌåãÜëùí ÄõíÜìåùí (ÇÐÁ, Êßíáò, ’Éáðùíßáò,
ðéèáí™ò êáß Ñùóßáò), Aêñéâ™ò …ðùò äßðëá óôÞí êáôáêåñìáôéóìÝíç å‰ñùðáúêÞ Äýóç
Šð\ñ÷å, êáôÜ ôüí Ìåóáßùíá, ôü ðáíßó÷õñï Âõæáíôéíü êñÜôïò. Ôü âõæáíôéíü ðáñÜäåéã-
ìá ì@ò ðåßèåé, Aêñéâ™ò, …ôé åyíáé äõíáôüí, óÝ ðåñéüäïõò Aíáñ÷ßáò, óýã÷õóçò êáß êáôá-
êåñìáôéóìïˆ, Xíá êñÜôïò ƒ÷é ìüíïí íÜ Tðéâéþóåé, AëëÜ êáß íÜ äéáäñáìáôßóåé óçìáíôéêü
ðïëéôéêü êáß ðïëéôéóôéêü ñüëï. Ôü ÂõæÜíôéï Šð\ñîå èýëáêáò ðïëéôéóìïˆ, AíÜ÷ùìá óôÞí
âáñâáñüôçôá, ðáñÜãùí Têðïëéôéóìïˆ ô\ò ’Áíáôïëéê\ò ʼnñþðçò êáß ôïˆ ÊáõêÜóïõ.
Óôüí óçìåñéíü Aóôáè\ êüóìï, AíÜìåóá óÝ ðåñéï÷Ýò óõãêñïýóåùí, ïsêïëïãéê™í êá-
ôáóôñïö™í, ëïéì™í, ëéì™í, ìáæéê™í ìåôáêéíÞóåùí ðñïóöýãùí êáß ãåùðïëéôéê\ò AóôÜ-
èåéáò, AíÜìåóá óÝ äéåèíårò ìáößåò êáß êáñôÝë íáñêùôéê™í, èÜ Tðéâéþóïõí …óá êñÜôç
V÷ïõí óõíáßóèçóç ô\ò êáôáóôÜóåùò, ^èéêü óèÝíïò êáß ðñïâïˆí óôÜ Aíáãêárá ìÝôñá Tóù-
ôåñéê\ò AíáäéÜñèñùóçò êáß Aíáóõãêñüôçóçò.
ÁÖÉÅÑÙÌÁ ÓÔÏÍ
ÊÏÑÍÇËÉÏ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ
Ï ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò Šð\ñîå Aðü ôïýò êïñõöáßïõò óôï÷áóôÝò ôïˆ åsêïóôïˆ ásþíá. Ôü Vñãï
ôïõ ðåñéëáìâÜíåé ðïëëïýò ôïìårò ôïˆ Tðéóôçôïˆ, V÷åé AóõíÞèéóôï åñïò —öéëïóïößá, ðïëéôéêÞ,
øõ÷áíÜëõóç, êïéíùíéïëïãßá ê.ëð.— êáß ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü óõíèåôéêüôçôá óôÞí óêÝøç, äý-
íáìç óôÞí Tðé÷åéñçìáôïëïãßá, ôüëìç êáß ðñùôïôõðßá óôÞí óýëëçøç, å‰êñßíåéá êáß óáöÞíåéá óôÞí Tí-
íïéïëïãßá êáß óôÞí AíÜëõóç. ’Åí™ äéåèí™ò Aðïêô@ ðïëëïýò ìåëåôçôÝò, óôÞí âáëêáíéêÞ êáß ôñéôïêï-
óìéêÞ ðïëéôéóôéê™ò ‘ÅëëÜäá ït Tñãáóßåò ãéÜ ôü Vñãï ôïõ åyíáé ó÷åäüí Aíýðáñêôåò. ÐñÝðåé íÜ ãßíåé ìå-
ëÝôç, AíÜëõóç êáß êñéôéêÞ á‰ôïˆ ôïˆ óçìáíôéêïˆ Vñãïõ êáß _ AíÜäåéîç ô\ò óçìáóßáò ôïõ ãéÜ ôÜ êáè'
_ì@ò êáß ôÞí óçìåñéíÞ êáôÜóôáóç.
’Éäéáßôåñç óçìáóßá V÷åé _ ðïëéôéêÞ äéÜóôáóç ôïˆ Vñãïõ ôïõ, _ ‚ðïßá Aíôéðáñáôßèåôáé óÝ …ëåò ôßò
ŠðÜñ÷ïõóåò AíôéëÞøåéò, åuôå ðñüêåéôáé ãéÜ ôüí öéëåëåõèåñéóìü êáß ôÞí óïóéáëäçìïêñáôßá åuôå ãéÜ ôüí
êïììïõíéóìü êáß ôÞí ðáãêïóìéïðïßçóç. Á‰ôü Tî Cëëïõ åyíáé Xíá ÷áñáêôçñéóôéêü ôïˆ Vñãïõ ôïõ óõíï-
ëéê™ò: _ óõíå÷Þò AíôéðáñÜèåóç ìÝ ôßò UêÜóôïôå êõñßáñ÷åò ó÷ïëÝò óêÝøåùò, ôßò ðïëéôéóôéêÝò ìüäåò
êáß ôßò ñèïäïîßåò. ´Ïôáí óôÞí äåêáåôßá ôïˆ '50 …ëç ó÷åäüí _ ãáëëéêÞ síôåëëéãêÝíôóéá åy÷å ôïðïèå-
ôçèår ŠðÝñ ôïˆ Êïììïõíéóôéêïˆ Êüììáôïò êáß ô\ò Óïâéåôéê\ò ‘Åíþóåùò, á‰ôüò ƒ÷é ìüíï ôÜ AðÝññé-
ðôå êáß Aóêïˆóå äçìïóßùò êñéôéêÞ óôü ðåñéïäéêü Socialisme ou Barbarie, Aðü ôü 1949-1965, AëëÜ
Tðß ðëÝïí AðÝññéðôå ôüí ëåíéíéóìü êáß ôüí uäéï ôüí ìáñîéóìü. ²Ï÷é ìüíï äÝí ðñïóå÷þñçóå óÝ êáììéÜ
ðíåõìáôéêÞ ìüäá AëëÜ Aóêïˆóå êñéôéêÞ óÝ Aðüøåéò êáß ðñüóùðá: óôñïõêôïõñáëéóìü êáß ìåôáóôñïõ-
êôïõñáëéóìü, ëáêáíéóìü êáß ìåôáìïíôåñíéóìü, ÓÜñôñ, ’ÁëôïõóÝñ, ×Üéíôåãêåñ ê.C. ´Ïôáí ðïëëïß äéá-
íïïýìåíïé äéåêÞñõóóáí ôüí «èÜíáôï ôïˆ Aíèñþðïõ», á‰ôüò ðñïóðÜèçóå íÜ îáíáóêåöèår ôÞí Aíèñþðéíç
Šðïêåéìåíéêüôçôá, ôÞí öáíôáóßá êáß ôßò äõíáôüôçôåò ô\ò á‰ôïíïìßáò. ´Ïôáí ït ðåñéóóüôåñïé ðñïóå÷þ-
ñçóáí óôßò ðïéêéëþíõìåò Tîïõóßåò êáß ðáñáéôÞèçêáí Aðü ôÞí ñéæïóðáóôéêÞ ðïëéôéêÞ, á‰ôüò ðñïóðÜ-
èçóå íÜ Aíáäåßîåé ôü ðñáãìáôéêü íüçìá ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò äçìïêñáôßáò.
Ôü Vñãï ôïõ ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü ìéÜ ãéãáíôéáßá ðñïóðÜèåéá íÜ îáíáóêåöèår ôü óýíïëï ó÷åäüí ô\ò
‘Åëëçíï-äõôéê\ò ðáñÜäïóçò, ôÞí ‚ðïßá êáôçãïñår ãéÜ «ñèïëïãéóìü» êáß «êáèïñéóôéêüôçôá». ’Åðß-
ìïíïò óôüí ìïíá÷éêü ôïõ äñüìï, ìÝóá Aðü ôßò ñÞîåéò êáß ôßò Aðïññßøåéò äçìéïõñãår ôÞí äéêÞ ôïõ íôï-
ëïãßá êáß óçìáíôéêÞ: AíÜäåéîç ô\ò öáíôáóßáò êáß ôïˆ êïéíùíéêïˆ öáíôáóéáêïˆ, ô\ò öáíôáóéáê\ò èÝ-
óìéóçò ô\ò êïéíùíßáò êáß ô™í êïéíùíéê™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í, ô\ò tóôïñßáò ›ò äçìéïõñãßáò Tê ôïˆ
ìçäåíüò, ›ò ðïéÞóåùò êáß ãåíÝóåùò íôïëïãéê\ò ê.ëð.
’ÉäéáéôÝñùò óÞìåñá óôßò óýã÷ñïíåò êïéíùíßåò, ït ‚ðïråò ÷áñáêôçñßæïíôáé Aðü ãåíéêåõìÝíç AðÜèåéá êáß
Aäéáöïñßá ãéÜ ôÜ êïéíÜ êáß ôÞí ðïëéôéêÞ, Aðü Cíïäï ô\ò Aóçìáíôüôçôáò êáß ãåíéêåõìÝíï êïìöïñìéóìü,
Aðü Vëëåéøç ï‰óéáóôéê\ò ðïëéôéê\ò óõæçôÞóåùò êáß ðñáêôéê\ò, ÷ñåéÜæåôáé _ ìåëÝôç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ
ôÞí Tê íÝïõ äçìéïõñãßá ô\ò ðïëéôéê\ò ìÝ óôü÷ï ôÞí Tðßôåõîç ô\ò á‰ôïíïìßáò êáß ô\ò äçìïêñáôßáò.
ÔÜ TñùôÞìáôá ôÜ ‚ðïrá Vèåóå ‚ ÊáóôïñéÜäçò êáß á‰ôÜ óôÜ ‚ðïrá ðñïóðÜèçóå íÜ AðáíôÞóåé a A-
êüìç á‰ôÜ ôÜ ‚ðïrá Aíáäýïíôáé Aðü ôü Vñãï ôïõ V÷ïõí säéáßôåñç óçìáóßá êáß åyíáé Tîáéñåôéê™ò Tðßêáé-
ñá. ‘ÏñéóìÝíá Aðü á‰ôÜ óõæçôïˆíôáé óôÜ êåßìåíá ôïˆ Aöéåñþìáôïò. ’ÁðïìÝíïõí íÜ ãßíïõí ðïëëÜ.

Óõíôïíéóìüò Aöéåñþìáôïò, Tñãïâéïãñáößá êáß âéâëéïãñáößá: Ãé™ñãïò Í. Ïsêïíüìïõ

ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, ó. 11


Óýíôïìï âéïãñáöéêü
ôïˆ ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç

Ï ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò ãåííÞèçêå óôÞí


Êùíóôáíôéíïýðïëç ôü 1922 Aðü ´Åëëç-
íåò ãïíårò ðïý TãêáôáóôÜèçêáí óôÞí ’Á-
èÞíá, …ðïõ óðïýäáóå íïìéêÜ, ïsêïíïìéêÜ êáß öé-
ëïóïößá. Óôü ôÝëïò ôïˆ 1942 ðñïóå÷þñçóå óôÞí
ôñïôóêéóôéêÞ ‚ìÜäá ôïˆ Ó. Óôßíá, Aöïˆ ðñßí åy-
ôü 1973 Añ÷ßæåé íÜ TñãÜæåôáé ›ò øõ÷áíáëõôÞò.
Ôü 1975 äçìïóéåýåé ôü óçìáíôéêüôáôï Vñãï ôïõ
‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò, ðïý ôüí
êáèéåñþíåé ›ò Xíáí ìåãÜëï óôï÷áóôÞ. Ôü ðñ™-
ôï ìÝñïò ôïˆ âéâëßïõ åy÷å aäç äçìïóéåõèår óôÜ
ôåëåõôárá ôåý÷ç ôïˆ Socialisme ou Barbarie ôü
÷å Tíáíôéùèår ìáæß ìÝ Cëëïõò óôüí óùâéíéóôéêü 1964-1965.
ðñïóáíáôïëéóìü ôïˆ Ê.Ê.Å. ÔÜ ðñ™ôá ôïõ êåß- Äçìïóéåýåé êåßìåíá óÝ ðåñéïäéêÜ êáß Töçìå-
ìåíá ãéÜ ôßò êïéíùíéêÝò Tðéóô\ìåò êáß ôüí Max ñßäåò, äßíåé óõíåíôåýîåéò, ìåôáöñÜæåôáé óÝ ðïëëÝò
Weber äçìïóßåõóå ôü 1944 óôü ðåñéïäéêü ’Áñ- ãë™óóåò êáß, Aðü ôü 1980, äéäÜóêåé óôÞí École
÷årï Êïéíùíéïëïãßáò êáß ’Çèéê\ò. Óôü ôÝëïò ôïˆ des Hautes Études en Sciences Sociales. Ôü
1945 Vöõãå ãéÜ ôÞí Ãáëëßá ìáæß ìÝ Cëëïõò Š- 1978 äçìïóéåýåé ÔÜ óôáõñïäñüìéá ôïˆ ëáâõñßí-
ðïôñüöïõò ôïˆ Ãáëëéêïˆ ’Éíóôéôïýôïõ. Óôü Ðá- èïõ, óõëëïãÞ Aðü aäç äçìïóéåõìÝíá êåßìåíÜ ôïõ.
ñßóé ðñïóå÷þñçóå óôü Äéåèíéóôéêü Êïììïõíéóôé- Ôüí ãåíéêü á‰ôü ôßôëï êñÜôçóå êáß óôÜ Uðüìåíá
êü Êüììá (Ôñïôóêéóôéêü), Tíôüò ôïˆ ‚ðïßïõ óõã- ôÝóóåñá âéâëßá ôïõ ìÝ ôïýò Uî\ò «Šðïôßôëïõò»:
êñüôçóå ìáæß ìÝ ôüí Claude Lefort ìéÜ ôÜóç êáß ×™ñïé ôïˆ Aíèñþðïõ (1986), ‘Ï èñõììáôéóìÝ-
äéÝêïøáí ìÝ ôüí ôñïôóêéóìü óõóôÞíïíôáò á‰ôü- íïò êüóìïò (1990), Ç Cíïäïò ô\ò Aóçìáíôüôç-
íïìç ‚ìÜäá ôü 1948. Ôü 1949 Cñ÷éóáí ôÞí Vê- ôáò (1996), Fait et a Faire (1997).
äïóç ôïˆ ðïëéôéêïˆ ðåñéïäéêïˆ Socialisme ou Ôü 1981 äçìïóéåýåé ôü âéâëßï ÌðñïóôÜ óôüí
Barbarie, ðïý äéÞñêåóå ìÝ÷ñé ôü 1965. ÔÜ êåß- ðüëåìï êáß, ìáæß ìÝ ôüí Daniel Cohn-Bendit, ôü
ìåíá á‰ô\ò ô\ò ðåñéüäïõ Cñ÷éóáí íÜ Têäßäïíôáé âéâëßï ’Áðü ôÞí ïsêïëïãßá óôÞí á‰ôïíïìßá. ÔÜ
óÝ âéâëßá ôü 1973 ìÝ ôßôëïõò: ‘Ç ãñáöåéïêñá- ôåëåõôárá ÷ñüíéá åy÷å ðñïáíáããåßëåé ôÜ Vñãá ðÜ-
ôéêÞ êïéíùíßá (1973), ‘Ç ðåßñá ôïˆ Tñãáôéêïˆ íù óôÜ ‚ðïrá Tñãáæüôáí: ‘Ç Aíèñþðéíç äçìéïõñ-
êéíÞìáôïò (1974), Ôü ðåñéå÷üìåíï ôïˆ óïóéáëé- ãßá, Ôü öáíôáóéáêü óôïé÷årï, ×ñüíïò êáß Äç-
óìïˆ, Óýã÷ñïíïò êáðéôáëéóìüò êáß TðáíÜóôáóç, ìéïõñãßá... ÌåôÜ ôüí èÜíáôü ôïõ óôßò
‘Ç ãáëëéêÞ êïéíùíßá (1979). 26.12.1997 äçìïóéåýèçêáí ôÜ âéâëßá ôïõ Fi-
Ôü 1968 Têäßäåôáé Ôü ñ\ãìá, ðïý ðåñéëáì- gures du pensable êáß Sur le Politique de Pla-
âÜíåé êåßìåíá ãéÜ ôüí ÌÜç ôïˆ '68 ôïˆ Êáóôï- ton êáß ôÜ ôïìßäéá Post-scriptum sur l'Insignifi-
ñéÜäç, ôïˆ Claude Lefort êáß ôïˆ Edgar Morin. ance êáß Dialogue.
²Åêôïôå ãßíåôáé å‰ñýôåñá ãíùóôüò ìåôÜ êáß ôÞí
äÞëùóç ôïˆ Daniel Cohn-Bendit …ôé åy÷å Tðçñ- (´Ïëá ôÜ âéâëßá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç Têäßäïíôáé óôÜ
ñåáóèår Aðü ôÜ êåßìåíá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç. Ôü ‘ÅëëçíéêÜ Aðü ôßò Têäüóåéò «´Õøéëïí», Têôüò A-
1968 Tðßóçò äçìïóéåýåé ôü ðñ™ôï ôïõ êåßìåíï ðü äýï, ðïý ŠðÜñ÷ïõí óôßò Têäüóåéò «ÑÜððá»,
ãéÜ ôÞí øõ÷áíÜëõóç. Ôü 1970 ðáñáéôårôáé Aðü — ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò êáß
ôüí Ï.Ï.Ó.Á., …ðïõ Tñãáæüôáí Aðü ôü 1948, êáß ’Áðü ôÞí ïsêïëïãßá óôÞí á‰ôïíïìßá).

ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, ó. 12


Âéâëéïãñáößá ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç óôÜ UëëçíéêÜ
1944: «Êáôåõèýíóåéò ôïˆ ðåñéïäéêïˆ ’Áñ÷årï óôïöïñßäïõ / ÊáóôïñéÜäç-Â. Øéìïýëç), ’Áì-
Êïéíùíéïëïãßáò êáß ’Çèéê\ò», «ÅsóáãùãÞ öïñÝáò.
óôÞ èåùñßá ô™í êïéíùíéê™í Tðéóôçì™í», 1978â: «×ñüíïò êáß äçìéïõñãßá», ’Åðïðôåßá, ô.
«ÅsóáãùãÞ óôüí Max Weber», MåôÜöñáóç 18. (Ôþñá óôü ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò
ô\ò Åsóáãùã\ò ôïˆ Max Weber óôÞí Ïsêï- êïéíùíßáò).
íïìßá êáß Êïéíùíßá, ’Áñ÷årï Êïéíùíéïëïãßáò 1978ã: «Á‰ëáßá óôÞ ìåôáöõóéêÞ ô™í äéê™í»,
êáß ’Çèéê\ò, Íï 2. [’Åðáíáäçìïóßåõóç óôÞí ’Åðïðôåßá, ô. 27, ’Ïêôþâñéïò. (Ôþñá óôü ‘Ç
’Åðïðôåßá, ô. 11-12, ÌÜéïò-’Éïýíéïò 1977.] ãñáöåéïêñáôéêÞ êïéíùíßá 2)
(Ôþñá óôü Ðñ™ôåò äïêéìÝò). 1979á: ‘Ç ãñáöåéïêñáôéêÞ êïéíùíßá 2 (‘Ç Tðá-
1972: Ôü Tðáíáóôáôéêü êßíçìá óôüí óýã÷ñïíï íÜóôáóç êáôÜ ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò). (Ìôö.
êáðéôáëéóìü. (Ìôö. Á. Óôßíá), ÐñÜîç. (Ôþ- Ã. ÐáðáêõñéÜêçò), ’ÁìöïñÝáò.
ñá óôü Óýã÷ñïíïò Êáðéôáëéóìüò êáß ’Åðá- 1979â: ωããñéêÞ TðáíÜóôáóç 1956. (Ìôö. Ì.
íÜóôáóç). Ëáìðñßäçò), ´Õøéëïí. (Ôþñá óôü Ôü ðåñéå÷ü-
1973: Ôü ðåñéå÷üìåíï ôïˆ Óïóéáëéóìïˆ. (Ìôö. ìåíï ôïˆ óïóéáëéóìïˆ).
Ì. ’Áëåîßïõ), ÐñÜîç. (Ôþñá óôü Ðåñéå÷üìå- 1979ã: «Ôü êïéíùíéêü êáèåóôþò ô\ò Ñùóßáò»,
íï ôïˆ Óïóéáëéóìïˆ). ’Åðïðôåßá, ô. 30, ’ÉáíïõÜñéïò. (Ôþñá óôü
1974: Óïóéáëéóìüò a âáñâáñüôçôá. (Ìôö. Ì. יñïé ôïõ Aíèñþðïõ).
’Áëåîßïõ-Á. Óôßíáò), ÄéåèíÞò ÂéâëéïèÞêç 1980á: «ÊïéíùíéêÞ äçìéïõñãßá êáß ðïëéôéêÞ»,
(ìáæß ìÝ êåßìåíï ôïˆ C. Lefort). (Ôþñá óôü ’Åðïðôåßá, ô. 43, ÖåâñïõÜñéïò. (Ôþñá ìÝ
‘Ç ãñáöåéïêñáôéêÞ êïéíùíßá, 1). ôßôëï «Ìßá Tñþôçóç äß÷ùò ôÝëïò», óôü י-
1975: Ït ðáñáãùãéêÝò ó÷Ýóåéò óôÞ Ñùóóßá. ñïé ôïˆ Aíèñþðïõ).
(Ìôö. Á. Êùíóôáíôáñüðïõëïõ), ÍÝá Ðïñåßá 1980â: «Êïéíùíéêüò ìåôáó÷çìáôéóìüò êáß ðï-
(ìáæß ìÝ êåßìåíï ôïˆ P. Sweezy). (Ôþñá óôü ëéôéóìéêÞ äçìéïõñãßá», ’Åðïðôåßá, ô. 46, ’É-
‘Ç ãñáöåéïêñáôéêÞ êïéíùíßá 1). ïýíéïò. (Ôþñá óôü Ôü ðåñéå÷üìåíï ôïˆ óïóéá-
1976á: Ðñïäçìïóßåõóç Aðü Ôü Tðáíáóôáôéêü ëéóìïˆ).
ðñüâëçìá óÞìåñá, ’Áíôß, ô. 56, 16 ’Ïêôù- 1980ã: ÓõíÝíôåõîç óôü ÖáéáäÝñùí, ô. 3.
âñßïõ. 1980ä: ÓõíÝíôåõîç óôüí Ð. Ìáêñ\, ’Åëåõèåñï-
1976â: Ôü Tðáíáóôáôéêü ðñüâëçìá óÞìåñá, ôõðßá 16 Óåðôåìâñßïõ.
ÂÝñãïò. 1981á: ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò.
1977á: ‘Ç ðåßñá ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò 1 (Ìôö. Ê. ÓðáíôéäÜêçò - Ã. ÓðáíôéäÜêç -
(ð™ò í' Aãùíéóôïˆìå). (Ìôö. Ó. ×áëéêé@ò- Ó. ×áëéêéÜò), ÑÜððáò
Â. Øéìïýëç), ÂÝñãïò. 1981â: ’Áðü ôÞí ïsêïëïãßá óôÞí á‰ôïíïìßá (ìá-
1977â: ‘Ç ãñáöåéïêñáôéêÞ êïéíùíßá 1. (Ït ðá- æß ìÝ ôüí Daniel Cohn Bendit). (Ìôö. Á.
ñáãùãéêÝò ó÷Ýóåéò óôÞ Ñùóßá). (Ìôö. Å. Óôáýñïõ), ÑÜððáò.
Ðáðáäïðïýëïõ-Á. ×üðïãëïõ), ÂÝñãïò. 1981ã: «Ït êïéíùíéêÝò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò»,
1977ã: «Ït ŠðïêåéìåíéêÝò ñßæåò ôïˆ Tðáíáóôá- ’Åðïðôåßá, ô. 57, ÌÜéïò. (Ôþñá óôü ‘Ç öáí-
ôéêïˆ ðñïôÜãìáôïò». (Ôþñá óôü ‘Ç öáíôá- ôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò).
óéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò). 1982á: «‘Ç ’Åîïõóßá åyíáé ôÜ ôÜíêò». (ÌåôÜ-
1977ä: «Ï‰äÝðïôå íïår Cíåõ öáíôÜóìáôïò _ øõ- öñáóç Aðü ôüí Observateur), Tü Â\ìá 6 ’É-
÷Þ», ÔïìÝò, ô. 8, ’ÉáíïõÜñéïò. (Ôþñá óôü áíïõáñßïõ.
יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ,). 1982â: «ÈÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò êáß èñçóêåßá»,
1977å: ÓõíÝíôåõîç (ÌåôÜöñáóç Aðü ôÞí Töçìå- ’Åðïðôåßá, ô. 70, ’Éïýëéïò-Á‹ãïõóôïò. (Ôþ-
ñßäá Le Monde), Tü Â\ìá 18 Äåêåìâñßïõ êáß ñá óôü יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ).
20 Äåêåìâñßïõ. 1982ã: ÌðñïóôÜ óôüí ðüëåìï. (Ìôö. Æ. ×ñé-
1978á: ‘Ç ðåßñá ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò 2 óôïöïñßäïõ / ÊáóôïñéÜäç), Imago.
(ÐñïëåôáñéÜôï êáß ñãÜíùóç). (Ìôö. Æ. ×ñé- 1983á: «’ÅñùôÞìáôá óôÜ ìÝëç ôïˆ Ã.Ê.Ê.»,
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 13-15
14 ÃÉÙÑÃÏÓ Í. ÏÉÊÏÍÏÌÏÕ

ËáúêÝò TîåãÝñóåéò óôÞí ’ÁíáôïëéêÞ Å‰ñþðç 1991á: «Ásó÷ýëåéá Aíèñùðïãïíßá êáß óïöüêëåéá
(Êåßìåíá Aðü ôü Socialisme ou Barbarie, ìÝ á‰ôïäçìéïõñãßá ôïˆ Aíèñþðïõ», ’ÁöéÝñùìá
Cëëïõò óõããñáöårò). (Ìôö. Ì. Ëõêïýäçò), óôüí Êùí. Äåóðïôüðïõëï, ÐáðáæÞóçò. (Ôþ-
´Õøéëïí. ñá óôü ’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ öéëïóïößá)
1983â: «Ït óôñáôïêñÜôåò óôÞí Tîïõóßá». (Ìå- 1991â: ÔÜ óôáõñïäñüìéá ôïˆ ëáâõñßíèïõ. (Ìôö.
ôÜöñáóç Aðü ôÞí Rivista A), ’ÁñÝíá, ô. 1, Æ. Óáñßêáò), ´Õøéëïí
’Ïêôþâñéïò. 1991ã: «‘Ï ðüëåìïò ôïˆ êüëðïõ ÷ùñßò öôéáóß-
1984: ‘ÕðÜñ÷åé óïóéáëéóôéêü ìïíôÝëï AíÜðôõ- äéá». (ÌåôÜöñáóç Aðü ôÞí Töçìåñßäá Liber-
îçò; ÓêÝøåéò ðÜíù óôÞí «AíÜðôõîç» êáß ôÞí ation), KáèçìåñéíÞ 10 Öåâñïõáñßïõ. (’Åðá-
«ñèïëïãéêüôçôá» (ìáæß ìÝ Cëëïõò óõããñá- íáäçìïóßåõóç ÐñÜóéíç TíáëëáêôéêÞ êßíçóç).
öårò). (Ìôö. Ì. Ëõêïýäçò), ´Õøéëïí. (Ôþñá 1991ä: «ÄÝí ÷ñåéÜæåôáé êáììéÜ èåùñßá». (Ìå-
óôü יñïé ôïˆ ’Áíèñþðïõ). ôÜöñáóç Aðü ôÞí Unita), ÊõñéáêÜôéêç ’Å-
1985: ÓõæÞôçóç ìÝ ôïýò Ç. ʼnèõìéüðïõëï êáß ëåõèåñïôõðßá 13 ’Ïêôùâñßïõ.
Ë. Ëïõëïýäç óôÞí ÍÝá Ïsêïëïãßá, ô. 13, 1991å: «‘Ç AíáíÝùóç ô\ò äçìïêñáôßáò». (Ìå-
ÍïÝìâñéïò. ôÜöñáóç Aðü ôÞí Töçìåñßäá Le monde 10
1986á: ‘Ç Añ÷áßá UëëçíéêÞ äçìïêñáôßá êáß _ Decembre), Ôü Â\ìá 15 Äåêåìâñßïõ. (’Åðá-
óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞìåñá, ´Õøéëïí. íáäçìïóßåõóç ÔÜ ÍÝá 10 Á‰ãïýóôïõ 1993).
1986â: ‘Ç ãáëëéêÞ êïéíùíßá. (Ìôö. Ì. Ëõêïý- 1992á: ÓõíÝíôåõîç óôüí Ô. ×áôæüðïõëï (Ðáñá-
äçò), ´Õøéëïí. óêÞíéï ÅÔ 1, 15.11.91), ’ÅíôåõêôÞñéï, ôüì.
1986ã: Ôü ðåñéå÷üìåíï ôïˆ óïóéáëéóìïˆ. (Ìôö. 5, ô. 18, ÌÜñôéïò
Ã. ’Éùáííßäçò-Ì. Ëáìðñßäçò-Ì. Ðáðáíôù- 1992â: ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò. (Ìôö. Æ.
íßïõ / Öñáãêïýëç), ´Õøéëïí Óáñßêáò-Ê. ÓðáíôéäÜêçò), ´Õøéëïí.
1987á: Óýã÷ñïíïò êáðéôáëéóìüò êáß TðáíÜóôá- 1992ã: «‘Ç êáôÜññåõóç ô\ò Äýóçò», ËåâéÜèáí,
óç. (Ìôö. Ê. ÊïõñåìÝíïò-Á. Óôßíáò), ´Õøé- ô. 12. (Ôþñá óôü ‘Ç Cíïäïò ô\ò Aóçìáíôü-
ëïí. ôçôáò).
1987â: Êáéñüò (ôü á´ ìÝñïò Aðü ôü יñïé ôïˆ 1992ä: «‘Ç êñßóç ôïˆ ìáñîéóìïˆ êáß ô\ò ðïëé-
Aíèñþðïõ). (Ìôö. Ê. ÊïõñåìÝíïò), ´Õøéëïí ôéê\ò», Ôü Â\ìá, 2 Á‰ãïýóôïõ 1992 (’Å-
1987ã: ÓõíÝíôåõîç óôÞí ÔÝôá Ðáðáäïðïýëïõ, ðáíáäçìïóßåõóç Êïéíùíßá êáß öýóç, ô. 2).
’Áíôß, ô. 355, 11 Óåðôåìâñßïõ êáß ô. 356, 1992å: «Ït äéáíïïýìåíïé êáß _ tóôïñßá», Ôü Â\-
25 Óåðôåìâñßïõ. ìá, 6 Äåêåìâñßïõ. (Ôþñá óôü ‘Ï èñõììáôé-
1988: Ðñ™ôåò äïêéìÝò, ´Õøéëïí. óìÝíïò êüóìïò).
1989á: ÓõíÝíôåõîç, ’Åëåõèåñïôõðßá, 16 Öå- 1992óô: «²Éëéããïò ôïˆ ñáôóéóì, ÊõñéáêÜôé-
âñïõáñßïõ. êç ’Åëåõèåñïôõðßá, 6 Äåêåìâñßïõ. (Ôþñá óôü
1989â: ÃéÜ ôüí Óôßíá, ’Áíôß, ô. 395, 24 Öå- ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò).
âñïõáñßïõ. (’Åðáíáäçìïóßåõóç óôÜ ²Áíèç ôïˆ 1992æ: «‘Ç øõ÷áíÜëõóç êáß ôü ðñüôáãìá ô\ò
êáêïˆ, ô. 4, Öèéíüðùñï). (Ôþñá óôü ‘Ï á‰ôïíïìßáò», ²É÷íç, ’ÁöéÝñùìá: 50 ÷ñüíéá A-
ÈñõììáôéóìÝíïò êüóìïò). ðü ôüí èÜíáôï ôïˆ Öñüûíô, ÅÓÔÉÁ. (Ôþñá
1989ã: ÓõíÝíôåõîç óôÞí Íáõóéê@ ÐáðáíéêïëÜ- óôü Ït ‚ìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá).
ïõ, ÔÜ ÍÝá, 10 ’Éïõëßïõ, 11 ’Éïõëßïõ, 12 ’É- 1993á: ÓõíÝíôåõîç óôü ðåñéïäéêü ’Åíäï÷þñá, ô.
ïõëßïõ. 30, ÖåâñïõÜñéïò - ÌÜñôéïò.
1989ä: «Ôü Tðáíáóôáôéêü ðñüâëçìá óÞìåñá», 1993â: ’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ, öéëïóïößá (ÐÝí-
Ôü Â\ìá ô™í êïéíùíéê™í Tðéóôçì™í, ô. 1, ôå äéáëÝîåéò óôÞí Âüñåéï ‘ÅëëÜäá), ´Õøéëïí.
ÍïÝìâñéïò. 1993ã: ‘Ç UëëçíéêÞ «ðüëéò» êáß _ äçìéïõñãßá
1990á: Ït ‚ìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá, ´Õøéëïí. ô\ò äçìïêñáôßáò. ÃÃÍÃ. (Ôþñá óôü יñïé
1990â: «²Áôïìï, êïéíùíßá ñèïëïãéêüôçôá, t- ôïˆ Aíèñþðïõ).
óôïñßá», ËåâéÜèáí, ô. 7. (Ôþñá óôü ‘Ï èñõì- 1993ä: «‘Ç TðéóôñïöÞ ô\ò ^èéê\ò», ’Åëåõèåñï-
ìáôéóìÝíïò êüóìïò). ôõðßá, 8 Á‰ãïýóôïõ. (Ôþñá óôü ‘Ç Cíïäïò
1990ã: «‘Ç êáôÜññåõóç ôïˆ Ìáñîéóìïˆ-Ëåíéíé- ô\ò Aóçìáíôüôçôáò).
óì, ‘ÏñéïèåôÞóåéò, ô. 1. (Ôþñá óôü ‘Ç C- 1993å: «Ðáãêüóìéá Aíéóïññïðßá êáß ïsêïëïãßá»,
íïäïò ô\ò Aóçìáíôüôçôáò) ’Åëåõèåñïôõðßá, 14 Äåêåìâñßïõ. (’Åðáíáäç-
1990ä: ÓõíÝíôåõîç óôü ’Åêôüò Íüìïõ, Á‹ãïõ- ìïóßåõóç óôü Êïéíùíßá êáß Öýóç, ô. 5, Óå-
óôïò. ðôÝìâñéïò-ÄåêÝìâñéïò).
ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ ÊÏÑÍÇËÉÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ ÓÔÁ ÅËËÇÍÉÊÁ 15

1993óô: «Äåóì™ôåò ô\ò ôçëåèÝáóçò», Êõñéá- öñáóç Aðü ôüí Monde Diplomatique), Êõñéá-
êÜôéêç ’Åëåõèåñïôõðßá, 7 ’Ïêôùâñßïõ. (Ôþ- êÜôéêç ’Åëåõèåñïôõðßá, 15 Öåâñïõáñßïõ.
ñá óôü ’Áíèñùðïëïãßá ðïëéôéêÞ öéëïóïößá.) 1998ä: «Ït ëáïß èÜ âñïˆí ôÞí ëýóç» (ÓõíÝíôåõ-
1994á: «Ðüóï ’Áèçíárïé åuìáóôå», ÊõñéáêÜôé- îç), ÄéáâÜæù, ô. 385, ÌÜéïò. (’Åðáíáäçìï-
êç ’Åëåõèåñïôõðßá, 23 ’Éáíïõáñßïõ. (Ôþñá óßåõóç Aðü ôü Êüóìïò, Óßäíåû Á‰óôñáëßáò 23
óôü ‘Ç Cíïäïò ô\ò Aóçìáíôüôçôáò.) Á‰ãïýóôïõ 1991).
1994â: «Ìßá êïéíùíßá ðïý ðáñáðáßåé», ËåâéÜ- 1998å: ÓõíÝíôåõîç (ÌåôÜöñáóç Aðü ôÜ Ãáëëé-
èáí, ô. 14. êÜ), ’Åëåõèåñïôõðßá, 20 ’Éïõëßïõ.
1994ã: ÓõíÝíôåõîç óôÞí ÔÝôá Ðáðáäïðïýëïõ. 1998óô: «‘Ç ðáãêüóìéá ïsêïíïìßá», ’Åëåõèåñï-
ÊõñéáêÜôéêç ’Åëåõèåñïôõðßá, 20 Ìáñôßïõ ôõðßá, 13 Äåêåìâñßïõ. (Ôþñá óôü ‘Ç «ñèï-
êáß 27 Ìáñôßïõ. ëïãéêüôçôá» ôïˆ êáðéôáëéóìïˆ).
1994ä: «Ït ìˆèïé ô\ò ðáñÜäïóÞò ìáò», Êõñéá- 1998æ: ‘Ç «ñèïëïãéêüôçôá» ôïˆ êáðéôáëé-
êÜôéêç ’Åëåõèåñïôõðßá, 21 Á‰ãïýóôïõ. óìïˆ. (Ìôö. Ê. ÓðáíôéäÜêç, Æ. ×ñéóôïöï-
1995á: «’Éóüôçôá êáß ’Åëåõèåñßá», ÊõñéáêÜôé- ñßäïõ-ÊáóôïñéÜäç). ´Õøéëïí.
êç ’Åëåõèåñïôõðßá, 12 Noåìâñßïõ. (Ôþñá óôü 1998ç: «Á‰ôïíïìßá _ ^èéêÞ», ’Åê ô™í ŠóôÝ-
יñïé ôïˆ ’Áíèñþðïõ). ñùí, ô. 2, ÍïÝìâñéïò. ’Áðü ôü Fait et à faire
1995â: יñïé ôïˆ ’Áíèñþðïõ. (Ìôö. Æ. Óáñß- 1999á: «Ït ñßæåò ôïˆ ìßóïõò» (ÌåôÜöñáóç Aðü
êáò), ´Õøéëïí. ôÞí Töçìåñßäá Le Monde). Ôü Â\ìá, 24 ’É-
1995ã: «‘Ç äçìïêñáôßá ›ò äéáäéêáóßá êáß ›ò áíïõáñßïõ.
ðïëßôåõìá», ’Åëåõèåñïôõðßá 20 ’Éïõíßïõ êáß 1999â: «‘Ç ðïëéôéêÞ äéÜóôáóç ô\ò øõ÷áíÜëõ-
21 ’Éïõíßïõ. (’Åðáíáäçìïóßåõóç óôü Äçìï- óçò» (’Áðü ôü Figures du pensable), ’Åëåõ-
êñáôßá êáß öýóç, ô. 1, ÌÜñôéïò 1996). (Ôþ- èåñïôõðßá, 10 Äåêåìâñßïõ.
ñá óôü ‘Ç Cíïäïò ô\ò Aóçìáíôüôçôáò).
1996: ÓõíÝíôåõîç óôü Quantum, ô. 3, ôåˆ÷. 1,
’ÉáíïõÜñéïò-ÖåâñïõÜñéïò. ÓÇÌÅÉÙÓÇ
1997á: «ÃéÜ ôÞí á‰ôïíïìßá êáß ôÞí AðåëåõèÝ-
ñùóç ôïˆ Tãþ». (ÌåôÜöñáóç Aðü ôÞí Unita), ÓôÞ äåêåáôßá ôïˆ '80 Šð\ñîå êáß ìßá ðïëõãñáöçìÝíç
’Åëåõèåñïôõðßá, 12 Óåðôåìâñßïõ. Vêäïóç Aðïôåëïýìåíç Aðü 7 ôïìßäéá, Tê ô™í ‚ðïßùí ôÜ
ôÝóóåñá eôáí ôÜ Óôáõñïäñüìéá ôïˆ Ëáâõñßíèïõ êáß ôÜ Š-
1997â: «Ðáãêüóìéá äçìïêñáôéêÞ AíáãÝííçóç», ðüëïéðá ôñßá ðåñéår÷áí äéÜöïñåò ìåëÝôåò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç.
’Åëåõèåñïôõðßá, 30 Äåêåìâñßïõ. ÌåôÜöñáóç-²Åêäïóç: Â. ÔïìáíÜò, Èåóóáëïíßêç.
1998á: «Ôß AðÝãéíå ôü ðÜèïò ãéÜ ôÞí Tëåõèåñß-
á». (ÌåôÜöñáóç Aðü ôÞí Unita), ’Åëåõèåñï- ‘Ç ðñïóðÜèåéá á‰ôÞ êáôáãñáö\ò ôïˆ Vñãïõ ôïˆ Êá-
ôõðßá, 4 ’Éáíïõáñßïõ. óôïñéÜäç óôÜ ‘ÅëëçíéêÜ åyíáé AíïéêôÞ. ‘ÏðïéïóäÞðïôå
èÝëåé íÜ óõìðëçñþóåé a íÜ äéïñèþóåé êÜôé Cò Tðéêïéíù-
1998â: Ìíçìüóõíï ãéÜ ôüí ÊïñíÞëéï ÊáóôïñéÜäç íÞóåé ìÝ ôüí Ãé™ñãï Í. Ïsêïíüìïõ. Strat. Ioannou 4,
(Óáðöþ). (Ìôö. Æ. ËïñåíôæÜôïò), Ôü Ñïäáêéü. 11636 Mets, Athens, Greece. Tel. 0030-1-7562685. E-mail:
1998ã: «Ôü säéùôéêïðïéçìÝíï Côïìï». (ÌåôÜ- yorgosoikonomou@yahoo.com
’Åñãáóßåò ãéÜ ôüí Ê. ÊáóôïñéÜäç
1. Ë. Ðåôñßäç, «‘Ï ðýñáõëïò ÊáóôïñéÜäçò», Ðïëé- 24. Ã. Êáñýôóáò, «ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç êáß ôü ðåñéï-
ôéêÜ èÝìáôá, ô. 82, 7-13 Öåâñïõáñßïõ 1976. äéêü «Óïóéáëéóìüò a Âáñâáñüôçôá», Stephen
2. Æ. ËïñåíôæÜôïò, «‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò Hastings-Kings / Ã. Êáñýôóáò, ÃéÜ ôüí Êáóôï-
Êïéíùíßáò», ÔïìÝò ô. 8, ’ÉáíïõÜñéïò 1977. ñéÜäç êáß ôü ðåñéïäéêü «Óïóéáëéóìüò a Âáñâáñü-
3. Á. Óôßíáò, «‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ãÝííçìá êáß èñÝììá ôçôá» ô\ò ðåñéüäïõ 1952-1956, ²Áñäçí 1998.
ô\ò TðáíÜóôáóçò», ÔïìÝò, ô. 8, ’ÉáíïõÜñéïò 1977. 25. Ã.Í. Ïsêïíüìïõ, «‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáß _ Á‰ôïíï-
4. Ã. ÊáóéìÜôçò, «ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò», ÔïìÝò, ìßá», ÊáèçìåñéíÞ, 26 ÌáÀïõ 1998.
ô. 8, 1977. 26. Â. ÊáñÜëçò, «Ê. ÊáóôïñéÜäçò, Xíáò Aðïëïãéóìüò,
5. Ê. Äåóðïôüðïõëïò, «‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò ìéÜ Uñìçíåßá», ÄéáâÜæù, ô. 385, ÌÜéïò 1998.
êïéíùíßáò». ÔïìÝò, ô. 8, 1977. 27. Ó. ÑïæÜíçò, «Ôü ñïìáíôéêü Šðïêåßìåíï ìßá ðñïû-
6. ×. Ãéáííáñ@ò, «’ÁðÜíôçóç óÝ ìéÜ Vñåõíá», ÔïìÝò, ðüèåóç ôïˆ öáíôáóéáêïˆ óôü Vñãï ôïˆ ÊáóôïñéÜ-
ô. 8, ’ÉáíïõÜñéïò 1977. äç», Propaganda, ô. 2, 1998.
7. Ê. Óôáìáôßïõ, «Ôü Tðáíáóôáôéêü ðñüâëçìá óÞìå- 28. Ã. Êáñýôóáò, «’ÅðáíÜóôáóç êáß ‚ëïêëçñùôéóìüò
ñá» (ÂéâëéïêñéôéêÞ), ÔÜ ÍÝá, 15 ’Éáíïõáñßïõ 1977. óôÞ óêÝøç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç», Propaganda, ô. 2,
8. Ã. ÂÝëôóïò, «Èåóìïß êáß êñáôéêïß säåïëïãéêïß ìç- 1998.
÷áíéóìïß», Á‰ãÞ, 30 ’Éáíïõáñßïõ êáß 2 Öåâñïõáñß- 29. Á. Äåëçãéþñãç, «Ê. ÊáóôïñéÜäç Fait et a Faire»
ïõ 1977. [âéâëéïêñéôéêÞ], Äåõêáëßùí, ô. 16 / 1, ’Éïýíéïò 1998.
9. Ê. Ðáðáãéþñãçò «ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò, Xíáò 30. Ã. Äéæéêéñßêçò, «‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïé-
óïöéóôÞò», ÔïìÝò, ô. 64-65, ÓåðôÝìâñéïò-’Ïêôþ- íùíßáò êáß _ öáíôáóßá óôü Ðåñß Øõ÷\ò ôïˆ ’Áñé-
âñéïò 1980. óôïôÝëç», ωôïðßá, ô. 30, ÌÜéïò-’Éïýíéïò 1998.
10. Â. ÐáãêïõñÝëëçò, «‘Ï óçìåñéíüò ðïëéôéóìüò Aðï- 31. È. Ìáñéüëçò, «Ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí êñéôéêÞ ôïˆ Ê.
óõíôßèåôáé», Ôü Â\ìá, 5 Íïåìâñßïõ 1980 ÊáóôïñéÜäç óôüí ìáñîéêü íüìï ô\ò ðôùôéê\ò ôÜ-
11. Ã.Ó. Ìåôáî@ò, «ÔÜ ðñïãïíéêÜ öáíôÜóìáôá ôïˆ Ê. óçò ôïˆ ãåíéêïˆ ðïóïóôïˆ êÝñäïõò», ωôïðßá, ô.
ÊáóôïñéÜäç», ÃñÜììáôá êáß ÔÝ÷íåò, ÖåâñïõÜñéïò 30, ÌÜéïò-’Éïýíéïò 1998.
1983. 32. Ê. ÊÝç, «‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáß _ øõ÷áíÜëõóç»,
12. Ó. ÑÜìöïò, Ìáñôõñßá êáß ãñÜììá, ÊÝäñïò 1985. ωôïðßá, ô. 30, ÌÜéïò-’Éïýíéïò 1998.
13. Á. Äåëçãéþñãç, «‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïé- 33. Ì. Ìçôñïóýëç, «ÌåñéêÝò óêÝøåéò ãéÜ ôÞí ^èéêÞ
íùíßáò ôïˆ Ê. ÊáóôïñéÜäç êáß _ ÷åéñáöÝôçóç ô\ò óôü Vñãï ôïˆ ÊáóôïñéÜäç», ’Åê ô™í ŠóôÝñùí, ô.
ìáñîéóôéê\ò äéáëåêôéê\ò», ËåâéÜèáí, 4, 1989. 2, ÍïÝìâñéïò 1998.
14. Ð. ÌðáóÜêïò, «ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç», Ó÷ïëéá- 34. Ã. ÓôåöáíÜôïò, «’ÁíáöïñÜ óôüí Ê. ÊáóôïñéÜäç:
óôÞò, ô. 75, ’Áðñßëéïò 1989. øõ÷Þ, êïéíùíßá, á‰ôïíïìßá», ’Åê ô™í ŠóôÝñùí, ô.
15. Ã. ÂÝëôóïò, Ðñüò ôüí ÊïñíÞëéï ÊáóôïñéÜäç, ÐëÝ- 2, ÍïÝìâñéïò 1998.
èñïí, 1989. 35. Ã. ÓôåöáíÜôïò, «’Áðü ôÞí øõ÷éêÞ ìïíÜäá óôÞí á‰-
16. Á. Äåëçãéþñãç, ‘Ï äéáìåëéóìüò ôïˆ ëüãïõ êáß _ ôïíïìßá», ’Åëåõèåñïôõðßá, 11 Äåêåìâñßïõ 1998.
íåùôåñéêÞ óêÝøç (’Áðü ôüí Kant óôüí ÊáóôïñéÜ- 36. Ë. Ðñïãêßäçò, «‘Ï äéÜëïãïò åyíáé _ ìüíç ðçãÞ ôïˆ
äç), óåë. 247-289, ÂÜíéáò, Èåó/êç, 1991. ëüãïõ», ’Åëåõèåñïôõðßá, 11 Äåêåìâñßïõ 1998.
17. Ã. ÃåñÜóçò, «‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíù- 37. Ê. ÊáâïõëÜêïò, «Ê. ÊáóôïñéÜäçò (1922-
íßáò êáß _ íÝá äéáóðïñÜ», ‘Ç Cñèñùóç ô\ò Tðï÷\ò, 1997)», ’ÅðéóôÞìç êáß êïéíùíßá, ô. 1, 1998.
ÑïÝò 1991. 38. Ê. ÓðáíôéäÜêçò, «ÔÝôëáèé äZ êñáäßg», ÍÝá ‘Å-
18. È. Ôæïýëçò, «‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíù- óôßá, ô. 1708, ’ÉáíïõÜñéïò 1999.
íßáò», ÌåëåôÞìáôá ãéÜ ôÞí Øõ÷áíÜëõóç, Ìðáñ- 39. Ã. ×áâïõôó@ò, «ÄÝäõêå ìSí A óåëëÜíá», ÍÝá ‘Å-
ìðïõíÜêçò 1992. óôßá, ô. 1708, ’ÉáíïõÜñéïò 1999.
19. Ê. ÊáâïõëÜêïò, «×Üìðåñìáò êáß ÊáóôïñéÜäçò», 40. Ã.Í. Ïsêïíüìïõ, «‘Ç Vííïéá ô\ò ðïëéôéê\ò óôüí
Êïéíùíßá êáß Öýóç, ô. 6, 1995. ÊáóôïñéÜäç», ’Åëåõèåñïôõðßá, 7 Á‰ãïýóôïõ 1999.
20. È. Ôæïýëçò, «Ê. ÊáóôïñéÜäçò», ÍÝá ‘Åóôßá, ô. 41. Â. Äçñïâßíçò, «Í. Ðïõëáíôæ@ò êáß Ê. ÊáóôïñéÜ-
1633, 15 ’Éïõëßïõ 1995. äçò. ´Åíáò äéÜëïãïò ðïý äÝí Vãéíå», ’Áíôß, ô. 697,
21. È. Ðáðáäüðïõëïò, «Öéëïóïößá, ðïëéôéêÞ á‰ôïíï- 15 ’Ïêôùâñßïõ 1994.
ìßá» [âéâëéïêñéôéêÞ], Äçìïêñáôßá êáß Öýóç, ô. 1, 42. Ö. ÔåñæÜêçò, «ÔÜ óôáõñïäñüìéá ôïˆ ëáâõñßíèïõ»
ÌÜñôéïò 1996. (ÂéâëéïêñéôéêÞ) ’Åëåõèåñïôõðßá, 10 Äåêåìâñßïõ
22. Ä. Ìçôñüðïõëïò, «Ê. ÊáóôïñéÜäçò», Ôü Â\ìá, 1999.
16 ’Éïõíßïõ 1996. 43. Â. ÍéêïëáÀäïõ -Êõñéáêßäïõ, «Sur le Politique de
23. Ô. Öùôüðïõëïò, «‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáß _ äçìïêñáôé- Platon» (âéâëéïêñéôéêÞ), Ôü Â\ìá, 19 Äåêåìâñßïõ
êÞ ðáñÜäïóç», ’Åëåõèåñïôõðßá, 3 ’Éáíïõáñßïõ 1998. 1999.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, ó. 16
’Áíèñùðïëïãßá, öéëïóïößá, ðïëéôéêÞ *
ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò
ÌåôÜöñáóç: Êùíóôáíôßíá ÊáñáêÜëïõ

I ðéôñÝðåé Cñáãå íÜ Šðïóôçñßîïõìå …ôé ‚ Cíèñùðïò


‘Ï ãåíéêüò ôßôëïò á‰ô\ò ô\ò óåéñ@ò äéáëÝîå- ìðïñår íÜ ãíùñßæåé êÜôé Tí ãÝíåé, êáß êÜôé Aðü
ùí åyíáé «Ðñüò ìéÜ ãåíéêÞ TðéóôÞìç ôïˆ Aíèñþ- ôüí Uáõôü ôïõ åsäéêüôåñá;». Åyíáé ðñïöáíÞò _ A-
ðïõ». ’ÁíôéëáìâÜíïìáé …ôé ‚ ôßôëïò á‰ôüò Aðï- íáäßðëùóç ôïˆ TñùôÞìáôïò ðÜíù óôüí Uáõôü
âëÝðåé óÝ ìéÜ TðéóôÞìç ƒ÷é ìÝ ôÞí óýã÷ñïíç êáß ôïõ, ðñÜãìá ðïý èÜ ìðïñïˆóå íÜ öáíår óÝ êÜ-
êÜðùò ŠðïâáèìéóìÝíç Vííïéá ôïˆ …ñïõ —›ò Aë- ðïéïõò óÜí öáˆëïò êýêëïò, a ðÜíôùò ìéÜ êáôÜ-
ãïñéèìéêü Šðïëïãéóìü êáß ðåéñáìáôéêÞ ÷åéñáãþ- óôáóç Aðåëðéóßáò. ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, ‚ êý-
ãçóç—, ï‹ôå ðÜëé ìÝ ôÞí Vííïéá ìé@ò «èåôéê\ò» êëïò äÝí åyíáé öáˆëïòÿ åyíáé ‚ êýêëïò ôïˆ Aíá-
TðéóôÞìçò, Að' ôÞí ‚ðïßá èÜ åy÷å ðñïóåêôéêÜ A- êëáóôéêïˆ óôï÷áóìïˆ ðïý Aíáäéðëþíåôáé ðÜíù
ðáëåéöèår êÜèå u÷íïò óôï÷áóìïˆ, AëëÜ ìÝ ôÞí óôüí Uáõôü ôïõ, ó' á‰ôüí óôçñßæåôáé ãéÜ íÜ ôüí
ðáëéÜ ôïõ Vííïéá, ðïý AíáöÝñåôáé óôÞí ãíþóç èÝóåé Šðü Tñþôçóç —ðñüêåéôáé, äçëáäÞ, ãéÜ ôüí
ãýñù Aðü ôüí Cíèñùðï êáß ðåñéêëåßåé …ëá ôÜ ás- êýêëï ôïˆ Aëçèéíïˆ öéëïóïöéêïˆ óôï÷áóìïˆ.
íßãìáôá ôÜ ‚ðïrá _ Bðë\ á‰ôÞ ëÝîç, _ ãíþóç, ´Åíá Aêüìá óýíôïìï ó÷üëéï ãéÜ ôüí …ñï ãå-
êÜíåé íÜ Aíáäýïíôáé ìüëéò Añ÷ßóïõìå íÜ ô\ò èÝ- íéêÞ TðéóôÞìç ôïˆ Aíèñþðïõ. Åyìáé âÝâáéïò ðþò
ôïõìå TñùôÞìáôá. Ásíßãìáôá ðïý ðëçèáßíïõí ìÝ á‰ôüí ït åsóçãçôÝò á‰ô\ò ô\ò óåéñ@ò äéáëÝ-
ìüëéò Aíáëïãéóôïˆìå …ôé á‰ôÞ _ ãíþóç ôïˆ Aí- îåùí äÝí Aðïóêïðïˆóáí óÝ ìéÜí Bðë\ óõíåýñåóç
èñþðïõ (ãåíéêÞ AíôéêåéìåíéêÞ, _ ãíþóç ðåñß ôïˆ …ëùí ô™í äéÜóðáñôùí êëÜäùí ðïý V÷ïõí ãéÜ Aí-
Aíèñþðïõ) åyíáé Tðßóçò ìéÜ ãíþóç ôïˆ Aíèñþðïõ ôéêåßìåíü ôïõò ôüí Cíèñùðï —Aðü ôÞí öõóéêÞ
(ãåíéêÞ ŠðïêåéìåíéêÞ êáß êôçôéêÞ), …ôé, óõ- Aíèñùðïëïãßá žò ôÞí êïéíùíéïëïãßá, ðåñíþíôáò
íåð™ò, ‚ Cíèñùðïò åyíáé ôáõôü÷ñïíá Aíôéêåßìå- Aðü ôÞí øõ÷ïëïãßá, ôÞí ãëùóóïëïãßá êáß ôÞí t-
íï êáß Šðïêåßìåíï á‰ô\ò ô\ò ãíþóçò. óôïñßá—, äÝí óôü÷åõáí óÝ ìéÜ Tãêõêëïðáßäåéá
ÔÜ ðáñáðÜíù ì@ò ‚äçãïˆí AìÝóùò ó' Xíáí ô™í Tðéóôçì™í ôïˆ Aíèñþðïõ, AëëÜ óÝ ìéÜ ãíþ-
ðñ™ôï, ãíùóôü êáß êëáóóéêü ðñïóäéïñéóìü ôïˆ óç ðïý Aöïñ@ óôÞí Aíèñþðéíç äéáãåíéêüôçôá —
Aíèñþðïõ, Aöïˆ Að' …ëá ôÜ ãíùóôÜ ƒíôá á‰ôüò Aðïöåýãù óêïðßìùò ôüí …ñï êáèïëéêüôçôᗠóÝ
åyíáé ‚ ìüíïò ðïý óôï÷åýåé óÝ ìéÜ ãíþóç Tí ãÝ- …,ôé äçëáäÞ AíÞêåé óôü genus homo ›ò ôÝôïéï.
íåé êáß óÝ ìéÜ ãíþóç ôïˆ Uáõôïˆ ôïõ säéáéôÝñùò. ’Åä™ …ìùò óõíáíô@ìå ìéÜí Cëëç Aðïöáóéóôéê\ò
Ìðïñïˆìå ìÜëéóôá íÜ ðïˆìå …ôé Tä™ ôü åsäéêü óçìáóßáò säéáéôåñüôçôá, ãíùóôÞ Aëë' ƒ÷é Tðáñ-
ðñïçãårôáé ôïˆ ãåíéêïˆ. Äéüôé ôü Tñþôçìá «ð™ò ê™ò äéåñåõíçìÝíç: óôü Aíèñþðéíï ðåäßï äÝí V÷ïõ-
V÷ïõí ôÜ ðñÜãìáôá ìÝ ôÞí ãíþóç» Tí ãÝíåé äÝí ìå AíÜìåóá óôü ìïíáäéêü, óôü óõãêåêñéìÝíï
ìðïñår íÜ íïçèår ÷ùñßò íÜ V÷åé ðñïûðÜñîåé ôü T- äårãìá, êáß óôü êáèïëéêü a AöçñçìÝíï, ôÞí uäéá
ñþôçìá «ð™ò V÷ïõí ôÜ ðñÜãìáôá ìÝ ôÞí ãíþ- ó÷Ýóç, ôÞí uäéá äïìÞ ó÷Ýóçò, ðïý V÷ïõìå a ðïý
óç ôïˆ Aíèñþðïõ;» (Tä™ ãåíéêÞ, óõã÷ñüíùò, Aí- óõóôÞíïõìå óôïýò Cëëïõò ôïìårò. ÊÜèå Šëéêü a
ôéêåéìåíéêÞ êáß ŠðïêåéìåíéêÞ), Aöïˆ ‚ Cíèñùðïò êáß âéïëïãéêü Aíôéêåßìåíï åyíáé Bðë™ò Xíá äårã-
åyíáé Têåríïò ðïý ãíùñßæåé a äÝí ãíùñßæåé, êáß ôü ìá, ìéÜ TðéìÝñïõò ðåñßðôùóç ô™í êáèïëéê™í
ðñïûðÜñ÷ïí á‰ôü Tñþôçìá Aðïôåëår ìÝ ôÞ óåéñÜ ðñïóäéïñéóì™í ô\ò êëÜóóçò óôÞí ‚ðïßá AíÞêåéÿ
ôïõ ìÝñïò ôïˆ TñùôÞìáôïò «ôß ãíùñßæïõìå ãéÜ ït ìïíáäéêüôçôÝò ôïõ åyíáé óõã÷ñüíùò ôõ÷áråò
ôüí Cíèñùðï;» êáß «á‰ôü ðïý ãíùñßæïõìå ì@ò T- êáß óôáôéóôéêÝò. ’ÁíôéèÝôùò, óôü Aíèñþðéíï ðå-

* ÄéÜëåîç óôü ÐáíåðéóôÞìéï ô\ò ËùæÜííçò, 11.5.1989. [Ðñïäçìïóßåõóç óôÜ UëëçíéêÜ, Aðü ôü âéâëßï ‘Ç Cíïäïò ô\ò
Aóçìáíôüôçôáò, ðïý èÜ êõêëïöïñÞóåé ðñïóå÷™ò. Ôü ðåñéïäéêü TêöñÜæåé ôßò å‰÷áñéóôßåò ôïõ óôÞí ïsêïãÝíåéá ôïˆ Têëéðüí-
ôïò êáß óôßò Têäüóåéò ´Õøéëïí ãéÜ ôÞí å‰ãåí\ ðáñá÷þñçóç á‰ôïˆ ôïˆ êåéìÝíïõ.]

ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 17-26


18 ÊÏÑÍÇËÉÏÓ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ

äßï, ŠðÜñ÷åé Aóöáë™ò ôü ôõ÷árï êáß ôü óôáôé- ÈÜ ìðïñïˆóå, ðñÜãìáôé, íÜ ðår êÜðïéïò …ôé
óôéêü óÝ Šðåñèåôéêü âáèìü, AëëÜ _ ìïíáäéêüôç- ‚ ôÜäå Cíèñùðïò, _ äåríá êïéíùíßá, óôÞ ìïíáäé-
ôá äÝí åyíáé îÝíç ðñüò ôÞí ï‰óßá, ï‹ôå Tðéðñü- êüôçôÜ ôïõò —äéüôé Uâñáúêüò ëáüò, ñùìáúêÞ
óèåôç ó' á‰ôÞí. ‘Ç ìïíáäéêüôçôá åyíáé ï‰óéþ- êïéíùíßá Šð\ñîå ìüíï Xíáò, ƒ÷é äýï, êáß äÝí èÜ
äçò, Aðïôåëår êÜèå öïñÜ ìéÜí Cëëç ƒøç ôïˆ Åy- ŠðÜñîåé ðïôÝ ðéÜ Aëëïˆÿ á‰ôü ðïý åyíáé a ðïý
íáé ôïˆ Aíèñþðïõ, êáß Aíáäýåôáé, á‰ôïäçìéïõñ- Šð\ñîáí, äÝí èÜ ìðïñïýóáìå íÜ ôü êáôáóêåõÜ-
ãårôáé ìÝó' Aðü ôü óõãêåêñéìÝíï Côïìï a ôÞ óõã- óïõìå ìÝ óôïé÷årá ðïõ V÷ïõí ëçöèår äåîéÜ êáß A-
êåêñéìÝíç êïéíùíßá. ñéóôåñÜ, Aðü ôïýò ÍáìðéêâÜñá, ôïýò ÍåïûïñêÝ-
Йò í' Aíôéìåôùðßóïõìå á‰ôÞ ôÞí ðñùôü- æïõò a ôïýò ðñïêïëïìâéáíïýò ’ÉíäéÜíïõò—, ì@ò
ôõðç ó÷Ýóç, ìïíáäéêÞ óôü Aíèñþðéíï ðåäßï êáß ìáèáßíïõí Bðë™ò êÜðïéåò äõíáôüôçôåò ôïˆ Åyíáé
_ ‚ðïßá V÷åé ›ò AðïôÝëåóìá …ôé ‚ ôÜäå Cíèñù- - Cíèñùðïò, ðïý, ÷ùñßò á‰ôïýò, èÜ Vìåíáí Cãíù-
ðïò, _ äåríá êïéíùíßá, Tîáéôßáò ô\ò ìïíáäéêüôç- óôåò a äÝí èÜ åy÷áí ðñáãìáôïðïéçèår. Êáß Šðü
ôÜò ôïõò êáß ƒ÷é óÝ ðåróìá ôçò, ôñïðïðïéïˆí ôÞí ìßá Vííïéá Vôóé åyíáé. ²Áí ‚ ÓùêñÜôçò Šð\ñîå,
ï‰óßá ôïˆ Aíèñþðïõ a ô\ò êïéíùíßáò, ÷ùñßò Tí- á‰ôü äåß÷íåé …ôé _ äõíáôüôçôá ôïˆ «íÜ åyíáé Óù-
ôïýôïéò íÜ ðáýïõí í' AíÞêïõí ó' á‰ôÞí — äéá- êñÜôçò» AíÞêåé óôü Aíèñþðéíï ƒí. Êáß ôü …ôé
öïñåôéêÜ, äÝí èÜ ìðïñïýóáìå êCí íÜ ôïýò êáôï- Šð\ñîå ‚ ×Üéíôñé÷, ôü uäéï. ‘Ï ×Üéíôñé÷ åyíáé ìéÜ
íïìÜóïõìå Cíèñùðï a êïéíùíßá; ‘Ç ëýóç á‰ô\ò Aíèñþðéíç äõíáôüôçôá. Ôü …ôé ït ’ÁæôÝêïé ôå-
ô\ò öáéíïìåíéê\ò Aíôéíïìßáò èÜ äïèår, Tëðßæù, A- ëïˆóáí óõóôçìáôéêÜ Aíèñùðïèõóßåò ì@ò ëÝåé êÜ-
ðü ôÜ …óá Aêïëïõèïˆí. ÐñïçãïõìÝíùò …ìùò ôé ãéÜ ôü Åyíáé ô™í Aíèñùðßíùí êïéíùíé™íÿ êáß
ðñÝðåé íÜ ðáñáìåñßóïõìå ìéÜí AðÜíôçóç ðïý Vñ- ôü …ôé ŠðÜñ÷ïõí êïéíùíßåò ðïý Aíáêçñýóóïõí ôÞí
÷åôáé AìÝóùò êáôÜ íïˆí êáß _ ‚ðïßá ì@ò têáíï- sóüôçôá êáß ôÞí Tëåõèåñßá ›ò Aíèñþðéíá äéêáé-
ðïéår ìüíï êáôÜ ôü cìéóõ, Tí™ ô\ò äéáöåýãïõí ït þìáôá, Tðßóçò. ‘Ç säÝá á‰ôÞ åyíáé óçìáíôéêÞ
ðéü óçìáíôéêÝò ðëåõñÝò ôïˆ æçôÞìáôïò. êáß äÝí ðñÝðåé íÜ ôÞí Aðïññßøïõìå Vôóé BðëÜ:
ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ, ÐÏËÉÔÉÊÇ 19

ðñ™ôïí, äéüôé êëïíßæåé ôÞí ôÜóç ìáò íÜ ðåñéïñé- ‚ðïråò ðåñéÝ÷ïíôáé óôÞí ï‰óßá ôïˆ ôñéãþíïõ;
æüìáóôå óÝ …,ôé ì@ò V÷åé äïèår ›ò ìÝóïò êáß óõ- Ìðïñïˆìå Vóôù êáß ãéÜ ìéÜ óôéãìÞ íÜ óêåöôïˆ-
íÞèçò ôýðïò ôïˆ Aíèñþðïõ êáß ô\ò êïéíùíßáò, ìå ðþò ŠðÜñ÷åé Xíáò Aðåñéüñéóôïò êáôÜëïãïò,
êáß säßùò óôÞí äéêÞ ìáò êïéíùíßá êáß óôÜ Côï- ìéÜ Aôåëåßùôç óõëëïãÞ ðïý êñáô@ óÝ Töåäñåßá
ìá ðïý óõíáíô@ìå ìÝóá ó' á‰ôÞí. ´Åíá Aðü ôÜ …ëïõò á‰ôïýò ôïýò ôýðïõò Aôüìùí êáß êïéíùíé™í
ðáñÜäïîá ô\ò óýã÷ñïíçò Tðï÷\ò, Tðï÷\ò ô\ò — a uóùò Xíáò ãåíéêüò íüìïò ðïý êáèïñßæåé Tê
ôçëåüñáóçò êáß ôïˆ ðáãêüóìéïõ ôïõñéóìïˆ, åyíáé ô™í ðñïôÝñùí ôßò äõíáôüôçôåò ôïˆ Aíèñùðßíïõ
…ôé ó' á‰ôÞí Aêñéâ™ò ôÞí Tðï÷Þ ìðïñïˆí ït Cí- ƒíôïò, äõíáôüôçôåò ðïý óÝ ôÝôïéá ðåñßðôùóç èÜ
èñùðïé íÜ Aðïñïˆí óôüí øéóôï âáèìü: «ð™ò îåäéðëþíïíôáí ìÝóá óôÞí tóôïñßá åuôå ôõ÷árá åu-
ìðïñår íÜ åyíáé êáíåßò ÐÝñóçò;»1, äçëáäÞ ’Éñá- ôå óõóôçìáôéêÜ; ´Ïóï ðáñÜîåíï êé Cí öáßíåôáé,
íüò, íïìßæïíôáò ðþò ðñüêåéôáé ãéÜ ôñüðïõò ôïˆ äýï óçìáíôéêÝò ôÜóåéò ô\ò ìïíôÝñíáò å‰ñù-
ðñÜôôåéí êáß ôïˆ Åyíáé Tíôåë™ò ðáñÜëïãïõò, ðáúê\ò óêÝøçò ôü ŠðïóôÞñéîáí: ït óôñïõêôïõñá-
Tí™, …óï Tãêëçìáôéêïß êáß Cí åyíáé Tíäå÷ïìÝíùò ëéóôÝò êáß ït Uãåëéáíïß. ‘Ï ðáñáëïãéóìüò á‰ô\ò
óÝ ‚ñéóìÝíåò ôïõò Têäçëþóåéò, _ Aíèñþðéíç tóôï- ô\ò säÝáò å‹êïëá, íïìßæù, Aðïäåéêíýåôáé. ²Áí ït
ñßá Aðïôåëårôáé ›ò Tðß ôü ðëåróôïí Aðü ôÝôïéïõò óôñïõêôïõñáëéóôÝò åy÷áí äßêáéï, Cí, …ðùò åyðå ‚
ôñüðïõò ôïˆ åyíáé êáß ôïˆ ðñÜôôåéí: Aðü êïéíù- Claude Lévi-Strauss, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, óôü Öõ-
íßåò ðïõ êõñéáñ÷ïˆíôáé Aðü ôÞí èñçóêåßá êáß ôüí ëÞ êáß ‘Éóôïñßá, ït äéÜöïñåò Aíèñþðéíåò êïéíùíß-
èñçóêåõôéêü öáíáôéóìü. Èåùñïˆìå, äçëáäÞ, …ôé åò åyíáé Bðë™ò äéáöïñåôéêïß óõíäõáóìïß Uíüò ìé-
åyíáé á‰ôïíüçôï íÜ æår êáíåßò óÝ ìéÜ êïéíùíßá …- êñïˆ Añéèìïˆ AìåôÜâëçôùí óôïé÷åßùí, ôüôå èÜ
ðïõ ìðïñïˆìå íÜ èÝóïõìå ôÜ ðÜíôá Šðü Aìöé- Vðñåðå ït óôñïõêôïõñáëéóôÝò íÜ ìðïñïˆí íÜ ðá-
óâÞôçóç, Tí™ ðñüêåéôáé ãéÜ ôü ëéãüôåñï á‰ôïíü- ñáãÜãïõí Tðß ôüðïõ, Tä™ êáß ôþñá, …ëïõò ôïýò
çôï ðñÜãìá óôüí êüóìï. ‘Ç äõíáôüôçôá á‰ôÞ, äõíáôïýò ôýðïõò Aíèñþðéíçò êïéíùíßáò, …ðùò X-
UðïìÝíùò, êëïíßæåé ôßò êïéíüôïðåò êáß ëáíèáóìÝ- íáò ãåùìÝôñçò ðáñÜãåé ôÜ ðÝíôå êáíïíéêÜ ðï-
íåò ðñïäçëüôçôÝò ìáò. —Äåýôåñïí, _ säÝá åyíáé ëýåäñá êáß Aðïäåéêíýåé …ôé äÝí ìðïñïˆí íÜ ŠðÜñ-
óçìáíôéêÞ, äéüôé TêöñÜæåé á‰ôü ðïý Vëåãá ãéÜ îïõí Cëëá. Á‰ôü äÝí Vãéíå ðïôÝ, ï‹ôå ìðïñår íÜ
ôÞí íôïëïãéêÞ êáß óõã÷ñüíùò ãíùóéïëïãéêÞ s- ãßíåé. Êáß Cí åy÷áí äßêáéï ït Uãåëéáíïß, èÜ Vðñå-
äéïìïñößá ôïˆ æçôÞìáôïò ðåñß ôïˆ Aíèñþðïõ. ðå íÜ ìðïñïˆí êáß íÜ ðáñïõóéÜóïõí ôÞí á‰óôç-
Äéüôé Aðïêëåßåôáé íÜ ãåííçèår ìéÜ ìÝñá Xíá Cëï- ñÞ óõóôçìáôéêüôçôá ô\ò tóôïñéê\ò äéáäï÷\ò
ãï ðïý èÜ ì@ò AíáãêÜóåé íÜ AíáèåùñÞóïõìå ôÞí ô™í äéáöüñùí ôýðùí êïéíùíßáò, êáß íÜ ðñïåêôåß-
CðïøÞ ìáò ãéÜ ôÞí ï‰óßá ôïˆ Aëüãïõÿ Tí™, ãéÜ íïõí á‰ôÞí ôÞí óõóôçìáôéêÞ äéáäï÷Þ, žóôå íÜ
ðáñÜäåéãìá, _ TìöÜíéóç á‰ôïˆ ðïý íïìÜóèçêå êáëýøåé …ëï ôü íïçôü ìÝëëïí. Åyíáé ãíùóôü …ôé
‚ëïêëçñùôéóìüò Šðï÷ñÝùóå ôïýò Äõôéêïýò, ìå- ôü ðñ™ôï êáè\êïí ‚ ´Åãåëïò ôü Tðéôåëår êáô'
óïˆíôïò ôïˆ åsêïóôïˆ ás™íá êáß Tí™ Šìíïˆóáí ôÞ AíÜãêçí ðÜíù óÝ ìéÜ öñé÷ôÞ ðñïêñïýóôåéá êëß-
íßêç ô™í säå™í ôçò ðñïüäïõ, ô\ò Tëåõèåñßáò íç, …ðïõ ôìÞìáôá ‚ëüêëçñá ô\ò tóôïñßáò ô\ò
ê.ëð., íÜ AíáèåùñÞóïõí ìÝ ôñüðï TîáéñåôéêÜ T- Aíèñùðüôçôáò êüâïíôáé, Cëëá ôñáâéïˆíôáé êáß
ðþäõíï …óá íüìéæáí ðþò aîåñáí ãéÜ ôßò Aíèñþ- óõìðéÝæïíôáé, …ðïõ ôü ’ÉóëÜì ôïðïèåôårôáé
ðéíåò êïéíùíßåò, ãéÜ ôüí ñïˆ ô\ò tóôïñßáò êáß ôÞí «ðñßí» Aðü ôüí ÷ñéóôéáíéóìü, Tí™ á‰ôüò Añ÷ßæåé
äéêÞ ôïõò êïéíùíßá. «óô' AëÞèåéá» ìüíï ìÝ ôüí Têãåñìáíéóìü ôïõ —
‘Ùóôüóï, á‰ôÞ _ säÝá åyíáé ðñïâëçìáôéêÞ, ôüí ðñïôåóôáíôéóìü—, ê.ëð. ’Åêôüò Að' á‰ôü,
êáß óáö™ò AíåðáñêÞò. Ìðïñïˆìå óô' AëÞèåéá íÜ …ìùò, åyíáé ôåëåßùò Aäýíáôï íÜ AðïêôÞóåé ôü
ðïˆìå ðþò á‰ôü ôü öÜóìá ìïíáäéêïôÞôùí, ô™í ðáñáìéêñü íüçìá ôü äåýôåñï êáè\êïí, _ ëïãéêÞ
êïéíùíé™í êáß ô™í Aôüìùí, ðïý äéáäÝ÷ïíôáé êáß ðáñáãùãÞ ôïˆ ìÝëëïíôïò, _ ‚ðïßá ‚äçãår óôÞí
óõìðáñáôßèåíôáé _ ìéÜ äßðëá óôÞí Cëëç, Bðë™ò AíáãêáóôéêÞ êáß ðáñÜëïãç Aðüöáíóç ðåñß ôïˆ
ðñáãìáôþíåé «äõíáôüôçôåò ôïˆ Aíèñùðßíïõ ƒí- «ôÝëïõò ô\ò tóôïñßáò», ðïý V÷åé aäç óõíôåëå-
ôïò», ït ‚ðïråò èÜ eóáí, Šðïôßèåôáé, ðñïêáèïñé- óôår. Á‰ôü ôü «ôÝëïò ô\ò tóôïñßáò» äÝí Aðïôå-
óìÝíåò; ÈÜ ôïëìïýóáìå óô' AëÞèåéá íÜ ðïˆìå ëår ï‹ôå æÞôçìá øõ÷éê\ò äéÜèåóçò ï‹ôå ðñïóù-
ðþò ‚ ÓùêñÜôçò, ìéÜ êáß ôüí AíÝöåñá, a ‚ Ôñé- ðéêÞ ãíþìç ôïˆ ‘ÅãÝëïõ, AëëÜ ðñïûðüèåóç êáß
óôÜíïò êáß ’Éæüëäç, a ôü ²Áïõóâéôò, a ‘Ç êñéôé- óõíÜìá óõìðÝñáóìá …ëïõ ôïˆ óõóôÞìáôüò ôïõ.
êÞ ôïˆ ðñáêôéêïˆ Íïˆ, a ôü ÃêïõëÜãê, «ðñáã- ‘Ç ÷áñéóôéêÞ âïëÞ ó' á‰ôÞí ôÞí säÝá êáôáöÝñå-
ìáôïðïéïˆí äõíáôüôçôåò ôïˆ Aíèñùðßíïõ ƒíôïò», ôáé Aðü ìéÜ öñÜóç ôïˆ uäéïõ ôïˆ ‘ÅãÝëïõ (óôÜ
ìÝ ôÞí uäéá Vííïéá ðïý êÜèå ôñßãùíï ðïý ‚ñßæù ÌáèÞìáôá öéëïóïößáò ô\ò tóôïñßáò): ðñïöáí™ò,
óõãêåêñéìÝíá ðñáãìáôïðïéår ôßò äõíáôüôçôåò, ït ëÝåé, ìåôÜ ôü ôÝëïò ô\ò tóôïñßáò ìÝíåé Aêüìá íÜ
20 ÊÏÑÍÇËÉÏÓ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ

ãßíåé TìðåéñéêÞ äïõëåéÜ. Óõíåð™ò, _ tóôïñßá ôïˆ Äçìéïõñãßá äÝí óçìáßíåé Aðñïóäéïñéóôßá a A-
20ïˆ ás™íá, ãéÜ ðáñÜäåéãìá, äÝí Aðïôåëår ðéÜ êáèïñéóôßá. ‘Ç äçìéïõñãßá ðñïûðïèÝôåé, âÝâáéá,
ðáñÜ Aíôéêåßìåíï ìé@ò «Tìðåéñéê\ò äïõëåé@ò», ìéÜí ‚ñéóìÝíç Aðñïóäéïñéóôßá ôïˆ ƒíôïò, ìÝ ôÞí
ðïý ‚ðïéïóäÞðïôå ìáèçôÜêïò ôïˆ ‘ÅãÝëïõ èÜ Vííïéá …ôé ôü ŠðÜñ÷ïí äÝí åyíáé ðïôÝ ôÝôïéï ðïý
ìðïñïˆóå íÜ ôÞí öÝñåé åsò ðÝñáò, ÷ùñßò êáèüëïõ íÜ Aðïêëåßåé ôÞí AíÜäõóç íÝùí ìïñö™í, íÝùí êá-
äõó÷Ýñåéåò Añ÷\ò. èïñéóì™í. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ôü ŠðÜñ÷ïí äÝí åyíáé
ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, ‚ …ñïò äõíáôüôçôá ›ò êëåéóôü, …óïí Aöïñ@ ôÞí ðéü ï‰óéþäç ôïõ ðëåõ-
ôÝôïéïò äÝí ìðïñår ðáñÜ íÜ V÷åé Tä™ Xíá íüçìá ñÜÿ ôü ŠðÜñ÷ïí åyíáé Aíïé÷ôü, ôü ƒí åyíáé ðÜíôï-
êáèáñÜ Añíçôéêü: ðñÜãìáôé, ôßðïôá óôü óýìðáí, ôå ðáñÜëëçëá êáß Tóüìåíïí.
óôÞ äïìÞ ô™í íüìùí ôïˆ óýìðáíôïò, äÝí Vêáíå A- ’ÁëëÜ êáß ìÝ ìéÜí Cëëç Vííïéá _ äçìéïõñãßá
äýíáôç a äÝí Aðáãüñåõå ôÞí êáôáóêåõÞ ôïˆ êá- äÝí óçìáßíåé Aêáèïñéóôßá. Ôß èÜ åu÷áìå êáôáëÜ-
èåäñéêïˆ íáïˆ ô\ò ÑÝíò a ôü èåóìü ôïˆ ÃêïõëÜãê. âåé Aðü ôÞí ìïõóéêÞ a Aðü ôÞí ÃáëëéêÞ ’Åðá-
Ït ìïñöÝò …ìùò ô\ò êïéíùíßáò, ôÜ Vñãá, ït ôýðïé íÜóôáóç, Cí Añêïýìáóôáí íÜ ðïˆìå ðþò _ tóôï-
Aôüìùí ðïý Tìöáíßæïíôáé óôÞí tóôïñßá äÝí AíÞ- ñßá åyíáé ôü ðåäßï ôïˆ Aêáèüñéóôïõ; ‘Ç äçìéïõñ-
êïõí ó' Xíáí êáôÜëïãï, Vóôù êáß Cðåéñï, ôåèåéìÝ- ãßá ô\ò ìïõóéê\ò ›ò ôÝôïéáò, a Uíüò óõãêåêñé-
íùí êáß èåôéê™í äõíáôïôÞôùí. Åyíáé äçìéïõñãÞ- ìÝíïõ ìïõóéêïˆ Vñãïõ, a ô\ò Ãáëëéê\ò ’ÅðáíÜ-
ìáôá, ðïý ëåéôïõñãïˆí ›ò Aöåôçñßá ãéÜ ôÞí Tì- óôáóçò, åyíáé èÝóåéò íÝùí êáèïñéóì™í, åyíáé äç-
öÜíéóç íÝùí äõíáôïôÞôùí, ït ‚ðïråò äÝí Šð\ñ÷áí ìéïõñãßåò ìïñö™í. ÌïñöÞ, åyäïò, …ðùò èÜ Vëåãå
›ò ôüôå, äéüôé äÝí åy÷áí íüçìá. ‘Ç Vêöñáóç «äõ- ‚ ÐëÜôùí, óçìáßíåé óýíïëï êáèïñéóì™í, óýíïëï
íáôüôçôá» V÷åé íüçìá ìüíï ìÝóá ó' Xíá óýóôçìá äõíáôïôÞôùí êáß AäõíáôïôÞôùí, ðïý ‚ñßæïíôáé
ìÝ Tðáñê™ò äéáêñéâùìÝíïõò ðñïóäéïñéóìïýò. ‘Ç Aðü ôÞí óôéãìÞ ðïý ôßèåôáé _ ìïñöÞÿ èÝóç íÝ-
ÐÝìðôç Óõìöùíßá åyíáé äõíáôÞ ôÞí óôéãìÞ ô\ò ùí, êáß ìÜëéóôá Cëëùí êáèïñéóì™í, ðïý äÝí
ÌåãÜëçò ²Åêñçîçò; Åuôå ôü Tñþôçìá äÝí V÷åé íü- ìðïñïˆí íÜ Aíá÷èïˆí óÝ á‰ôü ðïý ðñïûð\ñ÷å ï‹-
çìá åuôå, TÜí V÷åé, _ ìïíáäéêÞ AðÜíôçóç åyíáé ðþò ôå íÜ ðñïêýøïõí ìÝ ëïãéêÞ AðáãùãÞ a ðáñáãù-
åyíáé Aäýíáôç. Äéüôé, _ äõíáôüôçôá ô\ò ÐÝìðôçò ãÞ Aðü á‰ôü. ‘Ï ÓùêñÜôçò äÝí åyíáé ÓùêñÜôçò
Óõìöùíßáò ôßèåôáé Aðü ôÞí óôéãìÞ ðïý ït Cíèñù- TðåéäÞ åyíáé Aêáèüñéóôïò, AëëÜ äéüôé êáèïñßæåé ìÝ
ðïé äçìéïõñãïˆí ôÞí ìïõóéêÞ. á‰ôÜ ðïý ëÝåé, ìÝ á‰ôÜ ðïý êÜíåé, ìÝ á‰ôü ðïý
²Å÷åé åsðùèår êáô' TðáíÜëçøéí, Tä™ êáß óá- åyíáé, ìÝ á‰ôü ðïý êÜíåé ôüí Uáõôü ôïõ íÜ åyíáé
ñÜíôá ÷ñüíéá, …ôé äÝí ŠðÜñ÷åé Aíèñþðéíç öýóç êáß ìÝ ôüí ôñüðï ðïý äÝ÷åôáé íÜ ðåèÜíåé, Xíáí
ï‹ôå ï‰óßá ôïˆ Aíèñþðïõ. ‘Ç AñíçôéêÞ á‰ôÞ äéá- ôýðï Aíèñþðïõ ôüí ‚ðïrïí Tíóáñêþíåé êáß ðïý
ðßóôùóç åyíáé Tíôåë™ò AíåðáñêÞò. ‘Ç öýóç a _ äÝí Šð\ñ÷å žò ôüôå. ‘Ç íôïëïãéêÞ âáñýôçôá
ï‰óßá ôïˆ Aíèñþðïõ åyíáé Aêñéâ™ò á‰ôÞí _ «t- á‰ô\ò ô\ò äéáðßóôùóçò åyíáé ôåñÜóôéá: ŠðÜñ÷åé
êáíüôçôá», á‰ôÞí _ «äõíáôüôçôá» ìÝ ôÞí Tíåñ- Xíáò ôïõëÜ÷éóôïí ôýðïò ƒíôïò ðïý äçìéïõñãår ôü
ãçôéêÞ, èåôéêÞ, ìÞ ðñïêáèïñéóìÝíç Vííïéá, íÜ Xôåñïí, ðïý åyíáé ðçãÞ Uôåñüôçôáò, êáß ðïý ãé'
êÜíåé íÜ åyíáé Cëëåò ìïñöÝò êïéíùíéê\ò êáß Aôï- á‰ôüí Aêñéâ™ò ôüí ëüãï Uôåñïéþíåôáé ‚ uäéïò.
ìéê\ò ðáñîçò, …ðùò ôü âëÝðïõìå Tí AöèïíßI, ‘ÅðïìÝíùò, ìéÜ ãåíéêÞ TðéóôÞìç ôïˆ Aíèñþ-
èåùñþíôáò ôÞí Uôåñüôçôá ô™í èåóì™í ô\ò êïé- ðïõ, ìéÜ Vñåõíá ãéÜ ôü genus homo åyíáé Aêñéâ™ò
íùíßáò, ô™í ãëùóó™í a ô™í Vñãùí. Á‰ôü ôß Cë- ôïˆôï: ìéÜ Vñåõíá ðåñß ôïˆ …ñïõ êáß ô™í ìïñö™í
ëï óçìáßíåé Aðü ôü …ôé âåâáßùò êáß ŠðÜñ÷åé öý- ô\ò Aíèñþðéíçò äçìéïõñãßáò. ²Åñåõíá _ ‚ðïßá äÝí
óç a ï‰óßá ôïˆ Aíèñþðïõ, ‚ñßæåôáé äÝ Aðü á‰ôÞí ìðïñår ðáñÜ íÜ åyíáé, ãéÜ ôïýò ëüãïõò ðïý AíÝ-
ôÞí êåíôñéêÞ säéïìïñößá-säéïôõðßá —ôÞí äçìéïõñ- öåñá, Xíá óõíå÷Ýò ðÞãáéíå-Vëá AíÜìåóá óôÜ Tðé-
ãßá, ‚ñßæåôáé êáôÜ ôüí ôñüðï ìÝ ôüí ‚ðïrï ‚ Cí- ìÝñïõò äçìéïõñãÞìáôá êáß óôü …,ôé ìðïñïˆìå íÜ
èñùðïò äçìéïõñãår êáß á‰ôïäçìéïõñãårôáé. Êáß _ ŠðïèÝóïõìå ãéÜ ôüí Cíèñùðïí êáèåáõôüí. ×ùñßò
äçìéïõñãßá á‰ôÞ äÝí V÷åé ôåëåéþóåé, Aðü êáìéÜí á‰ôÜ ôÜ TðéìÝñïõò äçìéïõñãÞìáôá, ÷ùñßò ôÞí êá-
Cðïøç — äéáðßóôùóç ôåôñéììÝíç, AëëÜ êñéóé- ôáíüçóÞ ôïõò, äÝí îÝñïõìå ôßðïôå ãéÜ ôüí Cíèñù-
ìüôáôç, ìÝ óõíÝðåéåò ðïý Aêüìá Aíáìåôñïˆìå. ðïÿ äéåéóäýïõìå ó' Xíá Cëëï äçìéïýñãçìá äÝí óç-
ìáßíåé …ôé ðñïóèÝôïõìå Xíá ÷éëéïóôü Cëïãï óôÜ
II 999 ðïý V÷ïõí aäç ìåëåôÞóåé ït æùïëüãïé, AëëÜ
’Áðü ôÜ ðáñáðÜíù ðñïêýðôïõí êÜðïéåò öé- …ôé Aðïêáëýðôïõìå ìéÜí Aêüìá ìïñöÞ äçìéïõñ-
ëïóïöéêÝò, êáß åsäéêüôåñá íôïëïãéêÝò óõíÝðåéåò ãçìÝíç Aðü ôü Aíèñþðéíï ƒí. Ðïéüò TîùãÞéíïò T-
ìåßæïíïò óçìáóßáò. ÈÜ Aó÷ïëçè™ óõíïðôéêÜ ìÝ èíïëüãïò, ðïý èÜ Tðéóêåðôüôáí ôÞí Ã\ ãýñù óôü
äýï Aðü á‰ôÝò. 5.000 ð.×., èÜ ìðïñïˆóå íÜ ðñïâëÝøåé a íÜ Š-
ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ, ÐÏËÉÔÉÊÇ 21

ðïðôåõèår …ôé á‰ôÜ ôÜ Aãñïrêá ƒíôá èÜ ìðïñïˆ- êÜ åyíáé žò Xíá âáèìü êïéíü óÝ …ëïõò ìáò, Töü-
óáí ìéÜ ìÝñá íÜ äçìéïõñãÞóïõí ôÞí äçìïêñáôßá óïí AíÞêïõìå óôü genus homo, AëëÜ êáß ðÜíôï-
êáß ôÞí öéëïóïößá; Êáß Cí ôü åy÷å óêåöôår a Š- ôå Aðïëýôùò ìïíáäéêü. Ôü uäéï só÷ýåé êáß ãé' á‰-
ðïðôåõèår, Cí åy÷å Vóôù Aíáñùôçèår êÜôé ôÝôïéï, ôü ðïý íïìÜæù êïéíùíéêü öáíôáóéáêü, èåóìßæïí
èÜ ôü åy÷å êÜíåé ìüíï TðåéäÞ á‰ôÝò ït ìïñöÝò a öáíôáóéáêü, êáß óôü ‚ðïrï èÜ TðáíÝëèù AìÝóùò.
êÜðïéåò ðïëý AíÜëïãåò èÜ åy÷áí aäç äçìéïõñãç- ²Áí …ìùò åyíáé Vôóé ôÜ ðñÜãìáôá, ôüôå, Aí-
èår óôüí ìõóôçñéþäç äéêü ôïõ ðëáíÞôç. ôßèåôá ìÝ ôÞí ðáëéÜ êïéíïôïðßá, Têåríï ðïý êÜ-
Äçìéïõñãßá: têáíüôçôá íÜ êÜíåéò íÜ îåðñï- íåé ôüí Cíèñùðï Cíèñùðï äÝí åyíáé ôü …ôé åyíáé
âÜëåé êÜôé ðïý äÝí åyíáé äïóìÝíï ï‹ôå ðáñáãþ- Vëëïãïò a ñèïëïãéêüò — êÜôé ðïý ðñïöáíÝóôá-
ãéìï, óõíäõáóôéêÜ a Aëëé™ò, ìÝó' Aðü ôü äåäï- ôá Aðïôåëår ðáñáëïãéóìü. ÄÝí ŠðÜñ÷åé ƒí ðéü
ìÝíï. ’ÁìÝóùò óêåöôüìáóôå ðþò á‰ôÞ Aêñéâ™ò ôñåëü Aðü ôüí Cíèñùðï, åuôå ôüí TîåôÜóïõìå óôÜ
_ têáíüôçôá åyíáé Têåßíç ðïý Aíôéóôïé÷år óôÞ âá- ôñßóâáèá ôïˆ øõ÷éóìïˆ ôïõ åuôå óôßò êáèçìåñé-
èéÜ Vííïéá ô™í …ñùí öáíôáóßá êáß öáíôáóéáêü, íÝò ôïõ Aó÷ïëßåò. ÔÜ ìõñìÞãêéá a ôÜ Cãñéá æ™á
ìüëéò ðÜøïõìå íÜ ôïýò ÷ñçóéìïðïéïˆìå Tðéöá- äéáèÝôïõí ìéÜ ëåéôïõñãéêÞ «ñèïëïãéêüôçôá»
íåéáêÜ. ‘Ç öáíôáóßá äÝí åyíáé Bðë™ò _ têáíüôç- êáôÜ ðïëý Aíþôåñç Aðü ôïˆ Aíèñþðïõ: äÝí óêïí-
ôá íÜ óõíäõÜæïõìå óôïé÷årá ðïý åyíáé aäç äåäï- ôÜöôïõí, ï‹ôå ôñ™íå äçëçôçñéþäç ìáíéôÜñéá. Ït
ìÝíá ãéÜ íÜ ðáñáãÜãïõìå ìéÜí Cëëç ðáñáëëáãÞ Cíèñùðïé ðñÝðåé íÜ ìÜèïõí ôß åyíáé ôñïöÞ êáß ôß
ìé@ò aäç äåäïìÝíçò ìïñö\òÿ _ öáíôáóßá åyíáé _ ƒ÷é. ²Áñá äÝí ìðïñïˆìå íÜ ÷áñáêôçñßóïõìå ôüí
têáíüôçôá ôïˆ èÝôåéí íÝåò ìïñöÝò. ÂÝâáéá, _ íÝá Cíèñùðï ìÝ âÜóç ôÞí «ñèïëïãéêüôçôá», ôÞ
á‰ôÞ ìïñöÞ ìåôá÷åéñßæåôáé óôïé÷årá ðïý aäç Š- «ëïãéêÞ» — Aöïˆ á‰ôÝò ÷áñáêôçñßæïõí …ëá Tí
ðÜñ÷ïõíÿ AëëÜ _ ìïñöÞ ›ò ôÝôïéá åyíáé êáéíïý- ãÝíåé ôÜ Vìâéá ƒíôá — ›ò ôåëåóôéêÞ ëïãéêÞ. ‘Ç
ñéá. ’Áêüìá ñéæéêüôåñá, …ðùò äéåräáí ‚ñéóìÝíïé têáíüôçôá ô\ò äçìéïõñãßáò ì@ò TðéôñÝðåé íÜ äïˆ-
öéëüóïöïé (‚ ’ÁñéóôïôÝëçò, ‚ ÊÜíô, ‚ Öß÷ôå), ãéÜ ìå ãéáôß _ ï‰óßá Aêñéâ™ò ôïˆ Aíèñþðïõ äÝí èÜ
íÜ êáëýøïõí ðÜëé AìÝóùò á‰ôü ðïý åyäáí, _ öáí- ìðïñïˆóå íÜ åyíáé _ ëïãéêÞ êáß _ ñèïëïãéêüôç-
ôáóßá åyíáé á‰ôü ðïý ì@ò TðéôñÝðåé íÜ äçìéïõñ- ôá. ÌÝ ôÞí ëïãéêÞ êáß ôÞí ñèïëïãéêüôçôá ìðï-
ãïˆìå ãéÜ ëïãáñéáóìü ìáò Xíáí êüóìï, äçëáäÞ ñïˆìå íÜ öôÜóïõìå žò ôü äõíÜìåé Cðåéñïí (ìåôÜ
íÜ ðáñïõóéÜæïõìå óôïýò Uáõôïýò ìáò êÜôé ãéÜ ôü ôÜ äýï äéóåêáôïììýñéá, ŠðÜñ÷ïõí Cëëá äýï äéóå-
‚ðïrï, ÷ùñßò ôÞí öáíôáóßá, äÝí èÜ îÝñáìå ôßðï- êáôïììýñéá óôÞí äéóåêáôïììõñéïóôÞ äýíáìç),
ôá, äÝí èÜ ìðïñïýóáìå íÜ ðïˆìå ôßðïôá. ‘Ç öáí- ìðïñïˆìå íÜ óõíáãÜãïõìå Tð' Cðåéñïí ôßò óõíÝ-
ôáóßá Añ÷ßæåé ìÝ ôÞí ásóèçôéêüôçôá, åyíáé Vêäç- ðåéåò ô™í aäç ôåèÝíôùí AîéùìÜôùíÿ ï‹ôå _ ëï-
ëç óôÜ ðëÝïí óôïé÷åéþäç äåäïìÝíá ô\ò ásóèçôé- ãéêÞ, …ìùò, ï‹ôå _ ñèïëïãéêüôçôá èÜ ì@ò Tðé-
êüôçôáò. Ìðïñïˆìå íÜ Tíôïðßóïõìå ìéÜ öõóéêï- ôñÝøïõí ðïôÝ íÜ öáíôáóôïˆìå Xíá íÝï Aîßùìá.
öõóéïëïãéêÞ Aíôéóôïé÷ßá AíÜìåóá óÝ ‚ñéóìÝíá ÔÜ ìáèçìáôéêÜ, _ Šøçëüôåñç ìïñöÞ ô\ò ëïãéê\ò
ìÞêç êýìáôïò êáß óôü Tñõèñü a óôü êõáíü ÷ñ™- ìáò, äÝí ìðïñïˆí íÜ AðïêôÞóïõí íÝá äõíáìéêÞ
ìáÿ äÝí ìðïñïˆìå …ìùò óÝ êáììéÜ ðåñßðôùóç íÜ ðáñÜ ìüíï ìÝó¤ ô\ò öáíôáóßáò êáß ô\ò Tðéíüç-
«TîçãÞóïõìå» ï‹ôå ìÝ …ñïõò öõóéê\ò ï‹ôå ìÝ …- óçò, êáß á‰ôü ït ìáèçìáôéêïß ôü îÝñïõí ðïëý êá-
ñïõò öõóéïëïãßáò ôÞí áuóèçóç ôïˆ Tñõèñïˆ a ôïˆ ëÜ, Vóôù êáß Cí äÝí ìðïñïˆí ðÜíôá íÜ ôü äéá-
êõáíïˆ óôÞí ðïéüôçôÜ ôïõ. ÈÜ ìðïñïýóáìå íÜ óáöÞóïõí. Ãíùñßæïõí ôüí êåíôñéêü ñüëï ô\ò öáí-
äïˆìå ôü Tñõèñü êõáíü, a ôü êõáíü Tñõèñü, a Cë- ôáóßáò, ƒ÷é ìüíï óôÞí Tðßëõóç ðñïâëçìÜôùí ðïý
ëá, AíÞêïõóôá ÷ñþìáôáÿ ãéÜ ôü quale êáß ôü V÷ïõí aäç ôåèår, AëëÜ êáß óôÞí èÝóç íÝùí ìá-
tale ôïˆ ÷ñþìáôïò, …ìùò, äÝí ŠðÜñ÷åé êáìéÜ «T- èçìáôéê™í êüóìùí, èÝóç ðïý äÝí ìðïñår íÜ A-
îÞãçóç». ‘Ç TíóùìáôùìÝíç óôÞí ásóèçôéêüôç- íá÷èår óÝ BðëÝò ëïãéêÝò ðñÜîåéò, äéüôé, Aëëé™ò,
ôÜ ìáò öáíôáóßá Vêáíå íÜ ŠðÜñîåé á‰ôÞ _ ìïñ- èÜ ìðïñïˆóå íÜ Aëãïñéèìéóèår êáß èÜ ìðïñïýóá-
öÞ ôïˆ ƒíôïò, ðïý äÝí ŠðÜñ÷åé óôÞí öýóç (óôÞí ìå íÜ ôÞí ðåñÜóïõìå óôÞí ìç÷áíÞ.
öýóç äÝí ŠðÜñ÷ïõí ÷ñþìáôá, ŠðÜñ÷ïõí ìüíï A- ÌÝ âÜóç, ëïéðüí, á‰ôÝò ôßò äéáðéóôþóåéò
êôéíïâïëßåò): ôü Tñõèñü, ôü êõáíü, ôü ÷ñ™ìá Tí ìðïñïˆìå íÜ èÝóïõìå ›ò ï‰óéþäç ÷áñáêôÞñá ôïˆ
ãÝíåé, ðïý ôü «Aíôéëáìâáíüìáóôå» —…ñïò A- Aíèñþðïõ ôÞí öáíôáóßá êáß ôü êïéíùíéêü öáíôá-
óöáë™ò êáôá÷ñçóôéêüò— êáß ðïý Cëëá æ™á, T- óéáêü. ‘Ï Cíèñùðïò åyíáé øõ÷Þ, øõ÷Þ âáèéÜ, A-
ðåéäÞ _ ásóèçôçñéáêÞ ôïõò öáíôáóßá åyíáé äéá- óõíåßäçôçÿ êáß ‚ Cíèñùðïò åyíáé êïéíùíßá, äÝí Š-
öïñåôéêÞ, ôü «AíôéëáìâÜíïíôáé» Aëëé™ò. Öáíôá- ðÜñ÷åé ðáñÜ Tíôüò êáß äéÜ ô\ò êïéíùíßáò, ô\ò èÝ-
óßá, imagination óôÜ ãáëëéêÜ, Åinbildung óôÜ óìéóÞò ôçò êáß ô™í êïéíùíéê™í öáíôáóéáê™í óç-
ãåñìáíéêÜ, óçìáßíåé åsêïíïèåóßá, êÜôé ðïý öõóé- ìáóé™í ðïý êáèéóôïˆí têáíÞ ôÞí øõ÷Þ ãéÜ æùÞ.
22 ÊÏÑÍÇËÉÏÓ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ

‘Ç êïéíùíßá åyíáé Tðßóçò ðÜíôïôå tóôïñßá: äÝí Š- Ôü êïéíùíéêü á‰ôü öáíôáóéáêü, ðïý äçìéïõñ-
ðÜñ÷åé ðïôÝ, Aêüìá êáß óÝ ìéÜ ðñùôüãïíç, Tðá- ãår ôÞ ãëþóóá, ðïý äçìéïõñãår ôïýò èåóìïýò,
íáëçðôéêÞ êïéíùíßá, AóÜëåõôï ðáñüíÿ AêñéâÝóôå- ðïý äçìéïõñãår ôÞí uäéá ôÞí ìïñöÞ ôïˆ èåóìïˆ
ñá, Aêüìá êáß óôÞí Añ÷áúêüôåñç êïéíùíßá ôü ðá- —‚ ‚ðïrïò äÝí V÷åé íüçìá säùìÝíïò Šðü ôü ðñß-
ñüí óõãêñïôårôáé ðÜíôïôå, Têôüò ô™í Cëëùí, A- óìá ô\ò ìåìïíùìÝíçò øõ÷\ò—, äÝí ìðïñïˆìå
ðü Xíá ðáñåëèüí ðïý êáôïéêår ìÝóá ôïõ êáß Aðü íÜ ôü óêåöèïˆìå ðáñÜ ìüíï ›ò ôÞ äçìéïõñãéêÞ
Xíá ìÝëëïí ðïý ôü ðñïúäåÜæåôáé. Åyíáé UðïìÝíùò têáíüôçôá ôïˆ Aíþíõìïõ óõëëïãéêïˆ, ôü ‚ðïrï
ðÜíôïôå Xíá tóôïñéêü ðáñüí. ÐÝñá Aðü ôÞí âéï- ðñáãìáôþíåôáé êÜèå öïñÜ ðïý Cíèñùðïé óõíá-
ëïãßá, ðïý óôüí Cíèñùðï, ÷ùñßò íÜ ðáýåé íÜ Š- èñïßæïíôáé êáß ôü ‚ðïrï äßíåé êÜèå öïñÜ óôüí U-
ðÜñ÷åé, åyíáé ›óôüóï AèåñÜðåõôá Aðïäéïñãáíù- áõôü ôïõ ìéÜ ìïíáäéêÞ, èåóìéóìÝíç ìïñöÞ, žóôå
ìÝíç, ‚ Cíèñùðïò åyíáé Xíá øõ÷éêü ƒí êé Xíá êïé- íÜ ŠðÜñîåé.
íùíéêïúóôïñéêü ƒí. Êáß óôÜ äýï á‰ôÜ Tðßðåäá âñß- ‘Ç ãíþóç êáß _ äñÜóç, UðïìÝíùò, ôïˆ Aí-
óêïõìå ôÞí têáíüôçôá äçìéïõñãßáò ðïý íüìáóá èñþðïõ åyíáé Aîå÷þñéóôá øõ÷éêÝò êáß êïéíùíéêïú-
öáíôáóßá êáß öáíôáóéáêü. ‘ÕðÜñ÷åé ñéæéêÞ öáí- óôïñéêÝò, äýï ðüëïé ðïý äÝí ìðïñïˆí íÜ ŠðÜñîïõí
ôáóßá ô\ò øõ÷\ò, äçëáäÞ äéáñêÝò AíÜâñõóìá ìé@ò ‚ Xíáò ÷ùñßò ôüí Cëëïí, ï‹ôå ‚ Xíáò íÜ Aíá÷èår
ñï\ò ðáñáóôÜóåùí, ásóèçìÜôùí êáß Tðéèõìé™í A- óôüí Cëëïí. ´Ï,ôé ôü êïéíùíéêü âñßóêïõìå ó' X-
îå÷þñéóôùí ìåôáîý ôïõò, êáß Cí äÝí ôü êáôáíï- íá Côïìï, AëëÜ êáß _ uäéá _ säÝá ôïˆ Aôüìïõ, êá-
ïˆìå á‰ôü äÝí êáôáíïïˆìå ôßðïôå Aðü ôüí Cíèñù- ôáóêåõÜæåôáé a äçìéïõñãårôáé êïéíùíéêÜ, óÝ Aí-
ðï. ‘Ç øõ÷Þ, …ìùò, …ðùò ôÞí Tííï™ Tä™, äÝí ôéóôïé÷ßá ìÝ ôïýò èåóìïýò ô\ò êïéíùíßáò. ÃéÜ íÜ
ìðïñår íÜ äçìéïõñãÞóåé èåóìïýòÿ ôüí íüìï, a A- âñïˆìå ìÝóá óôü Côïìï êÜôé ðïý íÜ ìÞí åyíáé óô'
êüìá êáß ôÞí säÝá ôïˆ íüìïõ, äÝí ôüí äçìéïõñãår AëÞèåéá êïéíùíéêü, Cí á‰ôü åyíáé äõíáôüí —êáß
ôü Aóõíåßäçôï ðáñÜ ôüí äÝ÷åôáé, êáß ôüí äÝ÷åôáé äÝí åyíáé, Aöïˆ …ðùò êáß íÜ 'íáé ðñÝðåé íÜ ðåñÜ-
›ò îÝíï, ›ò T÷èñü, ›ò êáôáðéåóôÞ. ÄÝí ìðïñår _ óåé ìÝó' Aðü ôÞí ãëþóóá—, èÜ 'ðñåðå íÜ ìðï-
øõ÷Þ íÜ äçìéïõñãÞóåé ôÞí ãëþóóáÿ ôÞí äÝ÷åôáé, ñïˆìå íÜ öôÜóïõìå óôüí Tóþôáôï ðõñÞíá ô\ò
öåßëåé íÜ ôÞí äå÷èår, êáß ìáæß ìÝ ôÞí ãëþóóá øõ÷\ò, Têår …ðïõ ëåéôïõñãïˆí ït ðéü ðñùôïãåíårò
äÝ÷åôáé ôü óýíïëï ô™í êïéíùíéê™í öáíôáóéáê™í Tðéèõìßåò, ït ðéü ÷áïôéêïß ôñüðïé ðáñÜóôáóçò, ôÜ
óçìáóé™í, ôßò ‚ðïråò öÝñåé êáß êáèéóô@ äõíáôÝò ðéü AêáôÝñãáóôá êáß Cãñéá ásóèÞìáôá. Á‰ôüí äÝ
_ ãëþóóá. Ãëþóóá, íüìïé: ôß íÜ ðïˆìå ãé' á‰- ôüí ðõñÞíá Bðë™ò êáß ìüíï íÜ ôüí Aíáóõãêñï-
ôïýò; ÍÜ öáíôáóôïˆìå Xíáí ðñùôüãïíï íïìïèÝ- ôÞóïõìå ìðïñïˆìå. Åuôå ðñüêåéôáé ãéÜ Tì@ò ôïýò
ôç, ðïý Aêüìá äÝí äéáèÝôåé ãëþóóá, AëëÜ åyíáé «öõóéïëïãéêïýò», åuôå ãéÜ ôü ƒíåéñï ðïý Aöçãår-
AñêåôÜ «Vîõðíïò» žóôå íÜ ôÞí TðéíïÞóåé ÷ùñßò ôáé Xíáò AóèåíÞò ôÞí žñá ô\ò AíÜëõóçò, åuôå ãéÜ
íÜ ôÞí V÷åé, êáß íÜ ðåßóåé ôïýò Cëëïõò Aíèñþ- ôü ðáñáëÞñçìá ðïý îåäéðëþíåé Xíáò øõ÷ùôéêüò,
ðïõò, ðïý äÝí ôÞí V÷ïõí Aêüìá, …ôé _ ‚ìéëßá åy- âñéóêüìáóôå ðÜíôá ìðñïóôÜ óÝ êïéíùíéêü Šëéêü:
íáé ÷ñÞóéìï ðñ@ãìá; Âëáêþäçò säÝá. ‘Ç ãëþó- äÝí ŠðÜñ÷åé ƒíåéñï ›ò Aíáëýóéìï Aíôéêåßìåíï, Cí
óá ì@ò äåß÷íåé ôü êïéíùíéêü öáíôáóéáêü Tðß ôü äÝí ôü Aöçãçèår á‰ôüò ðïý ôü åyäå (Vóôù êé Aðü
Vñãïí, ›ò èåóìßæïí öáíôáóéáêü, ðïý èÝôåé ôáõôü- ìÝíá ôüí uäéï óôüí Uáõôü ìïõ)ÿ êÜèå ƒíåéñï êá-
÷ñïíá ìéÜ äéÜóôáóç á‰óôçñÜ ëïãéêÞ, ðïý èÜ ôÞí ôïéêårôáé Aðü êïéíùíéêÜ Aíôéêåßìåíá. Óêçíïèåôår
íïìÜóù óõíïëïôáõôéóôéêÞ (êÜèå ãëþóóá ðñÝðåé êÜôé Aðü ôÞí ðñùôïãåí\ Tðéèõìßá ô\ò øõ÷\ò, ôü
íÜ ìðïñår íÜ ðår Xíá êé Xíá êÜíïõí äýï), êáß ìéÜ ‚ðïrï ðñÝðåé íÜ óêçíïèåôçèår êáß ìÜëéóôá Šð'
äéÜóôáóç êáèáõôü öáíôáóéáêÞ, Aöïˆ ìÝóá óôÞí á‰ôÞí ôÞí ìïñöÞ, äéüôé óõíáíô@ ôÞí Aíôßóôáóç
ãëþóóá êáß ÷Üñéò ó' á‰ôÞí äßíïíôáé ït êïéíùíé- ô™í êïéíùíéê™í èåóì™í, ït ‚ðïrïé Têðñïóùðïˆí-
êÝò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò ðïý óõíÝ÷ïõí ìéÜ êïé- ôáé óôÞí ðåñßðôùóç …ëùí ô™í Aôüìùí Aðü á‰-
íùíßá: ôáìðïý, ôïôÝì, Èåüò, ðüëéò, Vèíïò, ðëïˆ- ôü ðïý ‚ Öñüõíô íüìáæå Šðåñåãþ êáß ëïãïêñé-
ôïò, êüììá, sèáãÝíåéá, AñåôÞ, a ásþíéá æùÞ. ‘Ç óßáÿ ƒ÷é: «äÝí èÜ êÜíåéò á‰ôü ôü ðñÜãìá», «äÝí
ásþíéá æùÞ, Aêüìá êáß Cí «ŠðÜñ÷åé», åyíáé ðñï- èÜ êïéìçèårò ìÝ ôÞí ìçôÝñá óïõ», AëëÜ êÜôé ðï-
öáíÝóôáôá ìéÜ êïéíùíéêÞ öáíôáóéáêÞ óçìáóßá, ëý ðåñéóóüôåñï. ‘Ç ëïãïêñßíïõóá êáß Aðùèïˆóá
Aöïˆ êáíåßò äÝí Väåéîå a äÝí AðÝäåéîå ìáèçìáôé- Añ÷Þ åyíáé ôü uäéï ðáñÜëïãç, êáß ôü uäéï ëïãéêÞ,
êÜ ôÞí ðáñîç ìé@ò ásþíéáò æù\ò. ÍÜ ìéÜ êïé- …óï êáß ït ìåãÜëåò ìïíïèåúóôéêÝò èñçóêåråòÿ ƒ÷é:
íùíéêÞ öáíôáóéáêÞ óçìáóßá ðïý ñýèìéóå ãéÜ äå- «äÝí èÜ êïéìçèårò ìÝ ôÞí ìçôÝñá óïõ», AëëÜ:
êáåöôÜ ás™íåò æù\ò ôÞí æùÞ ô™í êïéíùíé™í, ït «äÝí èÜ TðéèõìÞóåéò íÜ êïéìçèårò ìÝ ôÞí ìçôÝ-
‚ðïråò èåùñïˆóáí ôïýò Uáõôïýò ôïõò ›ò ôßò ðéü ñá óïõ». Ôü Aóõíåßäçôï, ìüëéò ðåñÜóåé ôÞí ðñþ-
ðïëéôéóìÝíåò ô\ò ʼnñþðçò êáß ôïˆ êüóìïõ. ôç, ìïíÞñç öÜóç ôïõ, óôñÝöåé ôÞí Tðéèõìßá ôïõ
ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ, ÐÏËÉÔÉÊÇ 23

ðñüò êÜðïéïí ðïý ôõ÷áßíåé íÜ âñßóêåôáé Têår, ‚ ðïý ãé' á‰ôüí ôüí ëüãï ôü äçìéïõñãårÿ óÝ ðñþôç
‚ðïrïò óõíÞèùò åyíáé _ ìçôÝñá êáß ‚ ‚ðïrïò åy- …ìùò öÜóç, êáß ãéÜ ðÜñá ðïëýí êáéñü, äçìéïõñ-
íáé AðáãïñåõìÝíïò, êáß _ óýãêñïõóç á‰ôÞ, ðïý ãår ôü íüçìá ìÝóá óôÞí êëåéóôüôçôá2 êáß äç-
Tóùôåñéêåýåôáé Aðü ôü Côïìï, óõãêñïôår ôüí ëü- ìéïõñãår êáß ôÞí êëåéóôüôçôá ôïˆ íïÞìáôïò,
ãï ôïˆ åyíáé ôïˆ íåßñïõ ›ò ôÝôïéïõ êáß óõíÜìá óôÞí ‚ðïßá ôåßíåé ðÜíôïôå, Aêüìá êáß óÞìåñá, íÜ
ôüí ëüãï ŠðÜñîåùò ôïˆ ðåñéå÷ïìÝíïõ ôïõ êáß ôïˆ TðéóôñÝøåé. ‘Ç ñÞîç á‰ô\ò ô\ò êëåéóôüôçôáò Tã-
ôýðïõ Tðåîåñãáóßáò ôïõ. Ðáñ' …ëá á‰ôÜ, ìÝó' A- êáéíéÜæåôáé Aêñéâ™ò êáß óõóôïé÷år ìÝ ôÞí ãÝííç-
ðü ôÜ äéáäï÷éêÜ óôñþìáôá ôïˆ Têêïéíùíéóìïˆ óç êáß ôÞí AíáãÝííçóç, äõü öïñÝò, óôÞí [Añ÷áß-
ðïý Šößóôáôáé _ øõ÷Þ ôïˆ óõãêåêñéìÝíïõ Aíèñþ- á] ‘ÅëëÜäá êáß ôÞí äõôéêÞ Å‰ñþðç, ô\ò öéëï-
ðéíïõ ƒíôïò, êÜôé Aðü á‰ôÞí êáôïñèþíåé ðÜíôï- óïößáò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò. Äéüôé _ ðïëéôéêÞ êáß
ôå íÜ äéçèårôáé êáôÜ ôü ì@ëëïí a fôôïí ìÝ÷ñé _ öéëïóïößá åyíáé ñéæéêÝò AìöéóâçôÞóåéò ôüóï
ôÞí TðéöÜíåéá. Ôü êáèáõôü øõ÷éêü óôïé÷årï äÝí ô™í êáôåóôçìÝíùí öáíôáóéáê™í óçìáóé™í …óï
ìðïñår íÜ Aíá÷èår óôü êïéíùíéêïúóôïñéêü, êáß ôü êáß ô™í èåóì™í ðïý ôßò Tíóáñêþíïõí.
êïéíùíéêïúóôïñéêü, ðáñÜ ôßò Aðüðåéñåò ôïˆ ÐñÜãìáôé, _ öéëïóïößá îåêéí@ ìÝ ôü Tñþôç-
Öñüõíô êáß Cëëùí, äÝí ìðïñår íÜ Aíá÷èår óôü øõ- ìá: ôß ðñÝðåé íÜ óêÝðôïìáé; Ôü íÜ ‚ñßæïõìå ôÞ
÷éêü. Ìðïñïˆìå íÜ Uñìçíåýóïõìå ôÞí «øõ÷áíá- öéëïóïößá ìÝ âÜóç ôü «Tñþôçìá ðåñß ôïˆ Åyíáé»
ëõôéêÞ» óõíéóô™óá ôïˆ ôÜäå a ôïˆ äåríá TðéìÝ- åyíáé Aíôéìåôþðéóç AðïóðáóìáôéêÞ, äåõôåñåýïõ-
ñïõò èåóìïˆ, äåß÷íïíôáò …ôé Aíôéóôïé÷år êáß óÝ A- óá, óõíåð™ò ëáíèáóìÝíç. Ðñïôïˆ ŠðÜñîåé Tñþ-
óõíåßäçôá ó÷Þìáôá êáß …ôé têáíïðïéår Aóõíåßäç- ôçìá ðåñß ôïˆ Åyíáé, ðñÝðåé ôü Aíèñþðéíï ƒí íÜ
ôåò ôÜóåéò a Aíáãêáéüôçôåò — êáß á‰ôü Aëç- ìðïñår íÜ èÝóåé ôü Tñþôçìá: «ôß ðñÝðåé íÜ óêÝ-
èåýåé ðÜíôá. ‘Ï èåóìüò öåßëåé ðÜíôïôå íÜ Aí- ðôïìáé;». Á‰ôü óõíÞèùò äÝí ôü êÜíåé óôÞí tóôï-
ôáðïêñßíåôáé, Têôüò ô™í Cëëùí, óôÞí AíáæÞôç- ñßá. ÓêÝðôåôáé á‰ôü ðïý ôïˆ ëÝíå íÜ óêÝðôåôáé
óç íïÞìáôïò ðïý ÷áñáêôçñßæåé ôÞí øõ÷Þ. Ôü ãå- _ Âßâëïò, ôü ÊïñÜíé, ‚ ãåíéêüò ãñáììáôÝáò, ôü
ãïíüò …ìùò ôïˆ èåóìïˆ êáèáõôü åyíáé Tíôåë™ò êüììá, ‚ ìÜãïò ô\ò öõë\ò, ït ðñüãïíïé ê.ëð.
îÝíï ðñüò ôÞí øõ÷Þ. Ãé' á‰ôü åyíáé ôüóï ìáêñü- ÖõóéêÜ, ôü Tñþôçìá: «ôß ðñÝðåé íÜ óêÝðôïìáé;»
÷ñïíç êáß Tðþäõíç äéáäéêáóßá ‚ Têêïéíùíéóìüò Aíáëýåôáé AìÝóùò ó' Xíá ðë\èïò Cëëá: «ôß ðñÝ-
ôïˆ Aôüìïõÿ êáß ãé' á‰ôü Tðßóçò, ôü äß÷ùò Cë- ðåé íÜ óêÝðôïìáé ãéÜ ôü ƒí;», AëëÜ êáß: «ôß ðñÝ-
ëï, êëáríå ÷ùñßò ëüãï ôÜ ìùñÜ, Aêüìç êé …ôáí ðåé íÜ óêÝðôïìáé ãéÜ ôüí Uáõôü ìïõ;», «ôß ðñÝ-
åyíáé ÷ïñôÜôá. ðåé íÜ óêÝðôïìáé ãéÜ ôÞí uäéá ôÞí óêÝøç;» êé V-
ôóé óõíôåëårôáé _ á‰ôïóôï÷áóôéêüôçôá ôçò óêÝ-
III øçò. ËÝãïíôáò …ìùò: «ôß ðñÝðåé íÜ óêÝðôï-
Ôü Tñþôçìá UðïìÝíùò: «Ð™ò V÷ïõí ôÜ ìáé;», âÜæïõìå Tî á‰ôïˆ ôïýôïõ ôïˆ ãåãïíüôïò
ðñÜãìáôá ìÝ ôüí Cíèñùðï», Tñþôçìá ô\ò öéëï- Tñùôçìáôéêü óôßò èåóìéóìÝíåò êáß ðáñáäåäïìÝ-
óïöéê\ò Aíèñùðïëïãßáò, ãßíåôáé: «ð™ò V÷ïõí ôÜ íåò ðáñáóôÜóåéò ô\ò óõëëïãéêüôçôáò, ô\ò
ðñÜãìáôá ìÝ ôÞí Aíèñþðéíç øõ÷Þ, êáß ð™ò V- öõë\ò, êáß ôßò Aìöéóâçôïˆìå, Aíïßãïíôáò ôüí
÷ïõí ôÜ ðñÜãìáôá ìÝ ôÞí êïéíùíßá êáß ôÞí tóôï- äñüìï ðñüò ìéÜí AôÝñìïíç äéåñþôçóç. Ït ðáñá-
ñßá;». ÂëÝðïõìå AìÝóùò ðþò á‰ôÜ ôÜ TñùôÞìá- óôÜóåéò á‰ôÝò …ðùò êáß ãåíéêÜ ït èåóìïß ƒ÷é ìü-
ôá åyíáé öéëïóïöéêÜ, êáß ðñïçãïˆíôáé êÜèå Cë- íï Aðïôåëïˆí ìÝñïò ôïˆ óõãêåêñéìÝíïõ Åyíáé, ôïˆ
ëïõ TñùôÞìáôïò. Åsäéêüôåñá, ðñÝðåé íÜ óõíáãÜ- säéáßôåñïõ Åyíáé ô\ò Tîåôáæüìåíçò êïéíùíßáò, Aë-
ãïõìå …ëåò ôßò óõíÝðåéåò ôïˆ ãíùóôïˆ êáß Bðëïˆ ëÜ êáß ôü êáèïñßæïõí. ÌéÜ êïéíùíßá åyíáé á‰ôü
ãåãïíüôïò, óõíÝðåéåò ðïý Tä™ äÝí V÷ïõí Aêüìç ðïý åyíáé, åyíáé á‰ôü ôü êÜôé (ôü ôß) ðïý ôÞí îå-
óõíá÷èår, …ôé, Tðß ðáñáäåßãìáôé, _ öéëïóïößá ÷ùñßæåé Aðü ôßò Cëëåò, äéüôé äçìéïýñãçóå ôüí êü-
ãåíí@ôáé Tíôüò êáß äéÜ ô\ò êïéíùíßáò êáß ô\ò t- óìï ðïý äçìéïýñãçóå. ‘Ç UâñáúêÞ êïéíùíßá, …-
óôïñßáò. ’Áñêår íÜ TîåôÜóåé êáíåßò ôßò ãíùóôÝò ðùò ôÞí V÷ïõìå óôü ìõáëü ìáò ìÝ âÜóç ôÞí Ðá-
ìáò êïéíùíßåò êáß ôßò tóôïñéêÝò ðåñéüäïõò, ãéÜ íÜ ëáéÜ ÄéáèÞêç, åyíáé _ UâñáúêÞ êïéíùíßá êáß ƒ÷é
äår …ôé …ëåò ó÷åäüí ït êïéíùíßåò óÝ …ëåò ó÷åäüí êÜðïéá Cëëç, äéüôé äçìéïýñãçóå Xíáí êüóìï, ôüí
ôßò Tðï÷Ýò èåóìßóôçêáí ƒ÷é èÝôïíôáò TñùôÞìá- êüóìï ðïý ðåñéãñÜöåôáé óôÞí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç.
ôá, AëëÜ ðåñéöñÜóóïíôáò ôü íüçìá êáß ôÞí óç- ²Ïíôáò «ìõèéêÞ» êïéíùíßá, Aöçãårôáé ôüí Uáõôü
ìáóßá. Ãé' á‰ôÝò eôáí ðÜíôïôå Aëçèéíü, só÷ýïí ôçò óôüí Uáõôü ôçò ëÝãïíôáò tóôïñßåò, Aöçãår-
êáß íüìéìï …,ôé V÷åé aäç èåóìéóôår êáß ãßíåé Aðï- ôáé óôüí Uáõôü ôçò ôÞí tóôïñßá ôïˆ Èåïˆ, ôïˆ
äåêôü, …,ôé V÷åé êëçñïíïìçèår ›ò èåóìéóìÝíï. ‘Ï êüóìïõ êáß ô™í ‘Åâñáßùí — _ tóôïñßá …ìùò á‰-
Cíèñùðïò åyíáé Xíá ƒí ðïý Aíáæçôår ôü íüçìá êáß ôÞ îåôõëßãåé ôáõôü÷ñïíá ìéÜí ‚ëüêëçñç äïìÞ ôïˆ
24 ÊÏÑÍÇËÉÏÓ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ

êüóìïõ: ôüí Èåü ›ò êôßóôç, ôüí Cíèñùðï ›ò êý- ôü ðïý åyíáé «Aíôéëçðôü», ó÷åôéêÜ ìÝ ôüí Èåü,
ñéï êáß íïìÝá ô\ò öýóåùò (_ ÃÝíåóéò äÝí ðåñßìå- åyíáé ït äéÜöïñåò Cêñùò ðáñÜãùãåò óõíÝðåéÝò
íå ôüí ÊáñôÝóéï) êáß óõíÜìá ›ò ŠöéóôÜìåíï ôÞí ôïõ: Xíáò Íáüò óôÞí ’ÉåñïõóáëÞì a Aëëïˆ, ït t-
Tíï÷Þ ðñïôïˆ êCí ãåííçèår, ôüí Íüìï ê.ëð. Ït åñårò, ït ëõ÷íßåò ê.ô.ë.
‘Åâñárïé åyíáé ‘Åâñárïé ìïíÜ÷á Töüóïí ôÜ ðéóôåý- Á‰ôü ôü Aüñáôï TììåíÝò, ðïý äçìéïõñãårôáé
ïõí …ëá á‰ôÜ — …ðùò êáß ït óçìåñéíïß ÃÜëëïé, Aðü ôÞí êïéíùíßá, äÝí ŠðÜñ÷åé óÝ Cëëåò ðåñéï-
’Áìåñéêáíïß a ‘Åëâåôïß åyíáé á‰ôïß ðïý åyíáé T- ÷Ýò ôïˆ ƒíôïòÿ êáß ìáæß ìÝ á‰ôü ôü Aüñáôï Tì-
öüóïí Tíóáñêþíïõí ôßò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò ìåíÝò Tìöáíßæåôáé _ säåáôüôçôá. ’Éäåáôüôçôá
ô™í Aíôßóôïé÷ùí êïéíùíé™í ôïõò, Töüóïí, ìÝ ìéÜ óçìáßíåé …ôé _ óçìáóßá äÝí åyíáé á‰óôçñÜ óõíäå-
Vííïéá, ó÷åäüí «åyíáé» á‰ôÝò ït öáíôáóéáêÝò óç- äåìÝíç ì' Xíá óôÞñéãìá êáß …ôé Šðåñâáßíåé …ëá
ìáóßåò ðïý ðåñðáôïˆí, äïõëåýïõí, ðßíïõí ê.ëð. ôÜ TðéìÝñïõò óôçñßãìáôÜ ôçò — ÷ùñßò âÝâáéá
Óõíåð™ò, ôü íÜ èÝôåé êáíåßò Šðü AìöéóâÞ- íÜ ìðïñår ðïôÝ í' Aðáëëáãår ãåíéêÜ Aðü ôÞí A-
ôçóç á‰ôÝò ôßò ðáñáóôÜóåéò, á‰ôÝò ôßò óçìáóß- íÜãêç êÜðïéïõ óôçñßãìáôïò Tí ãÝíåé. ‘Ï êáèÝ-
åò êáß á‰ôïýò ôïýò èåóìïýò sóïäõíáìår ìÝ ôü íÜ íáò ìðïñår íÜ ìéëÞóåé ìÝ äéÜöïñïõò ôñüðïõò a
èÝôåé Šðü AìöéóâÞôçóç ôïýò uäéïõò ôïýò ðñïó- TêöñÜóåéò, ðáñáðÝìðïíôáò óÝ óçìårá a óÝ óýì-
äéïñéóìïýò, ôïýò íüìïõò ôïˆ uäéïõ ôïõ ôïˆ Åyíáé, âïëá, ãéÜ ôüí Èåü, ôÞí ásþíéá æùÞ, ôÞí Añ÷áßá
êáß ìÜëéóôá Aíáóôï÷áóôéêÜ êáß äéáâåâïõëåõìÝ- ðüëéí, ôü êüììá, ôü Tìðüñåõìá, ôü êåöÜëáéï êáß
íá. Á‰ôü Aêñéâ™ò óõìâáßíåé ìÝ ôÞí öéëïóïößá êáß ôüí ôüêï: …ëá á‰ôÜ åyíáé säåáôüôçôåò. ÄÝí åyíáé
ôÞí ðïëéôéêÞ. Êáß säïý ôþñá Xíá äåýôåñï ìåãÜ- öåôß÷. ´Åíáò êáëüò ‚ñéóìüò Uíüò ðñùôáñ÷éêïˆ
ëï íôïëïãéêü óõìðÝñáóìá ðïý ðñïêýðôåé Aðü öåôé÷éóìïˆ èÜ ìðïñïˆóå íÜ îåêéí@ ìÝ ôÞí ðáñá-
ôÞí öéëïóïöéêÞ Aíèñùðïëïãßá: ôü Åyíáé, ôü Åy- êÜôù ðáñáôÞñçóç: öåôß÷ åyíáé Xíá Aíôéêåßìåíï
íáé Tí ãÝíåé, åyíáé ôÝôïéï ðïý åyíáé äéüôé ðñïûðï- ðïý öÝñåé AíáãêáóôéêÜ ìéÜ óçìáóßá, _ ‚ðïßá äÝí
èÝôåé êáß óõíåðÜãåôáé …ôé ŠðÜñ÷ïõí ƒíôá ðïý á‰- ìðïñår í' Aðïóõíäåèår Aðü á‰ôü. Á‰ôü só÷ýåé ôü-
ôïáëëïéþíïíôáé êáß äçìéïõñãïˆí, ÷ùñßò íÜ ôü îÝ- óï ãéÜ ‚ñéóìÝíåò ðñùôüãïíåò äïîáóßåò …óï êáß,
ñïõí, ôïýò êáèïñéóìïýò ôïˆ säéáßôåñïõ Åyíáé ôïõò. Aðü ‚ñéóìÝíåò Aðüøåéò, ãéÜ Tì@ò ôïýò uäéïõò (A-
Á‰ôü só÷ýåé ãéÜ …ëåò ôßò êïéíùíßåò. ’ÁëëÜ êáß öÞíù êáôÜ ìÝñïò ôüí öåôé÷éóìü ›ò óåîïõáëéêÞ
êÜôé Cëëï: ôü Åyíáé åyíáé ôÝôïéï ðïý åyíáé äéüôé äéáóôñïöÞ, _ ‚ðïßá TîÜëëïõ Aíôáðïêñßíåôáé ðëÞ-
ðñïûðïèÝôåé êáß óõíåðÜãåôáé …ôé ŠðÜñ÷ïõí ƒíôá ñùò ó' á‰ôüí ôüí ‚ñéóìü: _ TñùôéêÞ óçìáóßá åy-
ðïý ìðïñïˆí íÜ äçìéïõñãÞóïõí ôüí Aíáêëáóôéêü íáé äåìÝíç Cêáìðôá ìÝ Xíá Aíôéêåßìåíï, ìÝ Xíá
óôï÷áóìü êáß ôÞí äéáâïýëåõóç (óôï÷áóôéêü äéÜ- åyäïò AíôéêåéìÝíïõ, ôü Aíôéêåßìåíï-öåôß÷).
ëïãï), Tíôüò êáß äéÜ ô™í ‚ðïßùí Aëëïéþíïõí ìÝ Ït óçìáóßåò á‰ôÝò êáôÝ÷ïõí êÜèå öïñÜ ìéÜ
ôñüðï á‰ôïóôï÷áóôéêü êáß äéáâåâïõëåõìÝíï ôïýò èåôéêÞ, de facto só÷ý ìÝóá óôÞí êïéíùíßá. Åyíáé
íüìïõò, ôïýò ðñïóäéïñéóìïýò ôïˆ Åyíáé ôïõò. ÊÜ- èåìéôÝò, íüìéìåò êáß AíáìöéóâÞôçôåò óôÜ ðëáß-
ôé ðïý, Að' …óï îÝñïõìå, äÝí ŠðÜñ÷åé óÝ êáììéÜí óéá ô\ò UêÜóôïôå êïéíùíßáò. Ôü æÞôçìá ô\ò íï-
Cëëç ðåñéï÷Þ ôïˆ ƒíôïò. ’ÁëëÜ ìðïñïˆìå íÜ T- ìéìüôçôüò ôïõò äÝí ôßèåôáé êÜí, êáß ‚ uäéïò á‰-
îåéäéêåýóïõìå Aêüìá ðåñéóóüôåñï. ôüò ‚ …ñïò tóôïñéêÜ ðñïôñÝ÷åé, …ôáí ôüí Töáñìü-
ÊÜèå êïéíùíßá ŠðÜñ÷åé äçìéïõñãþíôáò êïé- æïõìå óôßò ðåñéóóüôåñåò Aðü ôßò ðáñáäïóéáêÝò
íùíéêÝò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò —äçëáäÞ, Aüñá- êïéíùíßåò.
ôï TììåíÝò. ÐáñÜäåéãìá ‚ Uâñáúêüò, ‚ ÷ñéóôéá- ’Áðü ôÞí óôéãìÞ …ìùò ðïý Aíáäýïíôáé _ äé-
íéêüò èåüòÿ a ôü Tìðüñåõìá. ÄÝí ŠðÜñ÷åé Cíèñù- åñþôçóç êáß _ äñáóôçñéüôçôá ô\ò öéëïóïößáò
ðïò ðïý íÜ V÷åé äår ðïôÝ ôïõ Xíá Tìðüñåõìá: âëÝ- êáß ô\ò ðïëéôéê\ò, äçìéïõñãårôáé ìéÜ Cëëç äéÜ-
ðåé Xíá BìÜîé, Xíá êéëü ìðáíÜíåò, Xíá ìÝôñï - óôáóç: _ äéÜóôáóç ðïý ‚ñßæåôáé Aðü ôÞí säÝá, ôü
öáóìá. ’Åêåríï ðïý êÜíåé ôÜ Aíôéêåßìåíá á‰ôÜ áuôçìá, Aêüìá êáß ôÞí Tíåñãü ðñáãìáôéêüôçôá
íÜ ëåéôïõñãïˆí …ðùò ëåéôïõñãïˆí óÝ ìéÜ Tìðï- ìé@ò só÷ýïò ðïý äÝí èÜ åyíáé ðéÜ ìüíï de facto,
ñåõìáôéêÞ êïéíùíßá åyíáé _ êïéíùíéêÞ öáíôáóéá- èåôéêÞ, AëëÜ de iureÿ de iure ƒ÷é ìÝ ôÞ íïìéêÞ,
êÞ óçìáóßá «Tìðüñåõìá». ’Áüñáôï TììåíÝò, A- AëëÜ ôÞí öéëïóïöéêÞ Vííïéá. ’Éó÷ýò ëïéðüí de
öïˆ, ãéÜ Xíáí öéëüóïöï, ‚ Èåüò åyíáé öõóéêÜ Tì- iure êáß ƒ÷é Bðë™ò de facto. ÄÝí Aðïäå÷üìáóôå
ìåíÞò ›ò ðñüò ôÞí êïéíùíßá, _ ‚ðïßá ðéóôåýåé ìéÜ ðáñÜóôáóç, a ìéÜ säÝá, ãéÜ ôüí Bðëïýóôáôï
óôüí Èåü, Vóôù êáß Cí á‰ôÞ ôüí èÝôåé ›ò Šðåñ- ëüãï …ôé ôÞí ðáñáëÜâáìå êáß äÝí V÷ïõìå Šðï-
âáôéêüÿ åyíáé ðáñþí óÝ á‰ôÞí ðåñéóóüôåñï Aðü ÷ñÝùóç íÜ ôÞí Aðïäå÷èïˆìå. ’Áðáéôïˆìå íÜ
êÜèå ŠëéêÞ íôüôçôá, ƒíôáò óõíÜìá ìÞ Aíôéëç- ìðïñïˆìå íÜ äßíïõìå ëüãï êáß ëïãáñéáóìü, ëüãïí
ðôüò, ôïõëÜ÷éóôïí Šðü êáíïíéêÝò óõíè\êåò. Á‰- äéäüíáé (_ óõìöõÀá á‰ô\ò ô\ò säÝáò ìÝ ôüí äç-
ÁÍÈÑÙÐÏËÏÃÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ, ÐÏËÉÔÉÊÇ 25

ìüóéï ðïëéôéêü Vëåã÷ï óôÞí AãïñÜ êáß ôÞí Tê- âáóéáêü Šðïêåßìåíï a ìéÜ ŠðåñâáóéáêÞ óõíåßäçóç
êëçóßá ôïˆ äÞìïõ åyíáé ðñüäçëç). Êáß ôü uäéï s- èÜ ìðïñïˆóáí íÜ V÷ïõí á‰ôÞí ôÞí AóöáëÞ ãíþ-
ó÷ýåé ãéÜ ôïýò èåóìïýò ìáò. óç, ãéÜ ôÞí ‚ðïßá êÜíåé ëüãï ‚ ÊÜíô; ’Åãþ äÝí
Á‰ôü ëïéðüí ôü áuôçìá ô\ò de iure só÷ýïò åyìáé Xíá Šðåñâáóéáêü Šðïêåßìåíï, åyìáé Xíá ðñáã-
Aíáäýåôáé ìÝóá óôÞí êïéíùíéêïúóôïñéêÞ äéÜóôá- ìáôéêü Aíèñþðéíï ƒí. Ôü íÜ ìïˆ ëÝíå …ôé ôü Šðåñ-
óç êáß äçìéïõñãårôáé ÷Üñéò ó' á‰ôÞí. Äçìéïõñãßá âáóéáêü Šðïêåßìåíï åyíáé êáôáóêåõáóìÝíï Vôóé,
ðïý êáß ðÜëé åyíáé íôïëïãéê\ò Šö\ò, äçìéïõñãßá êáß …ôé Tî á‰ôïˆ ìðïñår íÜ öôÜóåé óÝ óõíèåôéêÝò
ìé@ò Aíåßäùôçò žò ôüôå ìïñö\ò: ôÝôïéåò åyíáé _ a priori êñßóåéò, äÝí ì' TíäéáöÝñåé. ÈÜ ì' TíäéÝöå-
Aðüäåéîç ô™í ìáèçìáôéê™í, _ ïtïíåß Aðüäåéîç ñå ìüíï Cí aìïõí êé Tãþ Xíá Šðåñâáóéáêü Šðïêåß-
ô\ò öõóéê\ò, ‚ öéëïóïöéêüò óõëëïãéóìüò, a êáß ìåíï. ’Åî ï êáß _ äéáñêÞò AìöéôáëÜíôåõóç ôïˆ
_ uäéá _ ðïëéôéêÞ èÝóìéóç, Aðü ôÞí óôéãìÞ ðïý ÊÜíô: Aðü ôÞí ìéÜ ‚ìéëår ãéÜ ôü ôß åyíáé ôü Šðï-
ôßèåôáé ›ò êÜôé ðïý öåßëåé ðÜíôá íÜ êõñþíåôáé êåßìåíï Aðü ŠðåñâáóéáêÞ óêïðéÜ, êáß Aðü ôÞí Cë-
êáôÜ ôñüðï Aíáóôï÷áóôéêü êáß TóêåììÝíï Aðü ëç AíáöÝñåôáé óôÞí «Tìðåéñßá ìáò», óôü «ðíåˆ-
ôÞí óõëëïãéêüôçôá ôÞí ‚ðïßá èåóìßæåé. ìá» ìáò (Gemüt), ó' «Tì@ò ôïýò Aíèñþðïõò» (wir
’ÁìÝóùò, …ìùò, ðñïêýðôåé Xíá Tñþôçìá ðïý Menschen). Ðñüêåéôáé ëïéðüí Gñáãå ãéÜ ôü «ðíåˆ-
äéáôñÝ÷åé …ëç ôÞí tóôïñßá ô\ò öéëïóïößáò êáß ðïý ìá ìáò» — a ãéÜ ôü «ðíåˆìá» säùìÝíï Aðü Š-
_ uäéá _ öéëïóïößá ôü V÷åé Aíôéìåôùðßóåé êáß ðñáã- ðåñâáóéáêÞ óêïðéÜ; ‘Ç AìöéôáëÜíôåõóç á‰ôÞ áu-
ìáôåõèår Có÷çìá êáß Aíåðáñê™ò. ²Áí _ de iure ñåôáé, AëëÜ ìÝ ôñüðï ôñáãéêü, óôÞí ðñáêôéêÞ öé-
só÷ýò, Cí _ Aðüöáíóç …ôé ìéÜ säÝá Aëçèåýåé, êáß ëïóïößá ôïˆ ÊÜíô, óýìöùíá ìÝ ôÞí ‚ðïßá, Tí ôÝ-
…ôé Aëçèåýåé óÞìåñá …óï êáß ÷èÝò, ðñßí Aðü äýï ëåé, äÝí ìðïñ™ ðïôÝ íÜ åyìáé óô' AëÞèåéá ^èéêüò,
Uêáôïììýñéá ÷ñüíéá …óï êáß ìåôÜ Aðü ôÝóóåñá U- äéüôé êéíïˆìáé êáô' AíÜãêçí ðÜíôïôå Aðü «Tìðåé-
êáôïììýñéá ÷ñüíéá — Cí á‰ôÞ _ só÷ýò Aíáäýåôáé ñéêïýò», äçëáäÞ ðñáãìáôéêïýò ðñïóäéïñéóìïýò.
Tíôüò êáß äéÜ ôïˆ êïéíùíéêïúóôïñéêïˆ, ìÝ ôÞí óõ- Ó' á‰ôüí ôüí ðÜóóáëï Vìåéíå äåìÝíç _ öéëïóïößá
íÝñãåéá, ôÞí óõíåñãáóßá ôïˆ øõ÷éóìïˆ, ôüôå ð™ò Aðü ôüí êáéñü aäç ôïˆ ÐëÜôùíïò, Aêñéâ™ò äéüôé
á‰ôü ðïý ðáñïõóéÜæåôáé ìÝ ôÝôïéåò Aîéþóåéò de äÝí êáôÜöåñå íÜ êïéôÜîåé êáôÜìáôá á‰ôü ôü Tñþ-
iure só÷ýïò åyíáé äõíáôüí íÜ ìÞí Šðüêåéôáé óôïýò ôçìá, ðïý åyíáé ôü ìüíï Aëçèéíü óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôü
øõ÷éêïýò êáß êïéíùíéêïúóôïñéêïýò êáèïñéóìïýò, æÞôçìÜ ìáò: ð™ò ìðïñår _ só÷ýò íÜ ãßíåé ðñáã-
ìÝóù ô™í ‚ðïßùí êÜíåé êÜèå öïñÜ ôÞí TìöÜíéóÞ ìáôéêüôçò, êáß _ ðñáãìáôéêüôçò só÷ýò; ÄÝí åyíáé
ôïõ; Йò ìðïñår íÜ ìÞí Šðüêåéôáé óôÞí êëåéóôü- äõíáôüí íÜ äþóù Tä™ ôÞí AðÜíôçóçÿ èÜ Tðéóç-
ôçôá ôïˆ êüóìïõ, ìÝóá óôüí ‚ðïrï äçìéïõñãÞèç- ìÜíù ìïíÜ÷á ‚ñéóìÝíá óçìårá ðïý äéåõêïëýíïõí
êå; ÌÝ Cëëá ëüãéá, êáß á‰ôü åyíáé ôü Tñþôçìá ôÞí êáôáíüçóÞ ôïõ.
ðïý ì@ò TíäéáöÝñåé êõñßùò (ãé' á‰ôü _ öéëïóïößá ²Áí èÝëïõìå íÜ ìéëÞóïõìå ãéÜ ôÞí AëÞèåéá,
öåßëåé ðÜíôïôå íÜ åyíáé êáß AíèñùðïëïãéêÞ), ð™ò äéáêñßíïíôÜò ôçí Aðü ôÞí Bðë\ ñèüôçôá (AëÞ-
ôü só÷ýïí ìðïñår íÜ åyíáé êáß Tíåñã™ò ðñáãìáôé- èåéá-ñèüôçò, Wahrheit-Richtigkeit), êáß Cí
êü, êáß ôü ðñáãìáôéêü íÜ åyíáé êáß só÷ýïí; ëÝìå Aðü ôÞ ìéÜ …ôé _ ðñüôáóç 2+2=4 åyíáé ñ-
ÃéÜ íÜ Šðïãñáììßóïõìå ôÞí óçìáóßá á‰ôïˆ èÞ, AëëÜ …ôé _ öéëïóïößá ôïˆ ’ÁñéóôïôÝëïõò a
ôïˆ ôñüðïõ Tñùôçìáôïèåóßáò, Cò èõìçèïˆìå ðá- ôïˆ ÊÜíô åyíáé AëçèÞò a …ôé V÷åé íÜ êÜíåé ìÝ
ñáäåßãìáôïò ÷Üñéí …ôé, óÝ ìéÜ öéëïóïößá ôüóï ìå- ôÞí AëÞèåéá, ôüôå èÜ ðñÝðåé íÜ îáíáåîåôÜóïõ-
ãÜëç, ôüóï óðïõäáßá êáß ðïý óçìÜäåøå ôüóï ðï- ìå êáß íÜ ôñïðïðïéÞóïõìå ôÞí óçìáóßá á‰ôïˆ
ëý ôÞí óõíÝ÷åéá ô\ò tóôïñßáò ô\ò öéëïóïößáò, …- ôïˆ …ñïõ. ÐñÝðåé íÜ AðïêáëÝóïõìå AëÞèåéá ƒ-
óï _ êáíôéáíÞ öéëïóïößá, ðñáãìáôéêüôçò êáß s- ÷é ìéÜ säéüôçôá ô™í ðñïôÜóåùí a Xíá ‚ðïéïäÞ-
ó÷ýò ÷ùñßæïíôáé Aðü ìéÜí Câõóóï, äÝí åyíáé íïç- ðïôå AðïôÝëåóìá, AëëÜ ôÞí uäéá ôÞí êßíçóç ðïý
ôÝò ìáæß, äÝí ìðïñïˆí íÜ AðïôåëÝóïõí Aíôéêåßìå- äéáññçãíýåé ôÞí UêÜóôïôå êáôåóôçìÝíç êëåé-
íï ôáõôü÷ñïíçò óýëëçøçò. ‘Ï ÊÜíô äéåñùô@ôáé: óôüôçôá êáß Aíáæçôår, ìÝóá óôÞí ðñïóðÜèåéá
ð™ò ìðïñïˆìå íÜ V÷ïõìå, de iure, Aíáãêáråò êáß ãéÜ ëïãéêÞ óõíï÷Þ êáß ãéÜ ëüãïí äéäüíáé, íÜ óõ-
Aëçèårò ãíþóåéò; êáß êáôáëÞãåé óôÞí êáôáóêåõÞ íáíôçèår ìÝ á‰ôü ðïý ŠðÜñ÷åé. ²Áí äþóïõìå á‰-
a ôÞí Šðüèåóç Uíüò Šðåñâáóéáêïˆ ŠðïêåéìÝíïõ (èÜ ôÞ ôÞí Vííïéá óôÞí AëÞèåéá, ôüôå èÜ ðñÝðåé íÜ
ìðïñïˆóå Tðßóçò íÜ ôü íïìÜóåé êáíåßò säåáôü Š- ðïˆìå …ôé ôüðïò ô\ò AëÞèåéáò åyíáé ôü êïéíùíé-
ðïêåßìåíï), ôü ‚ðïrï äéáèÝôåé ðñÜãìáôé, Aðü êá- êïúóôïñéêü, _ Aíèñùðïëïãßá ìÝ ôÞí AëçèéíÞ Ví-
ôáóêåõ\ò, ‚ñéóìÝíåò a priori ãíþóåéò — Aëçèårò, íïéá. Äéüôé ƒ÷é ìüíï _ ãëþóóá, _ óçìáóßá, _ s-
ìÞ ôåôñéììÝíåò êáß Aíáãêáråò. Ôß ì@ò ðñïóöÝñåé äåáôüôçôá, ôü áuôçìá ô\ò de iure só÷ýïò äç-
…ìùò Tì@ò á‰ôü, ôü ãåãïíüò äçëáäÞ …ôé Xíá Šðåñ- ìéïõñãïˆíôáé ìÝóá óôü êïéíùíéêïúóôïñéêü êáß
26 ÊÏÑÍÇËÉÏÓ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ

÷Üñéò ó' á‰ôü, AëëÜ êáß ìüíï ìÝóá óôü êïéíù- ’ÁëëÜ, âÝâáéá, Tðßóçò ‚ óôï÷áóìüò âñßóêåé
íéêïúóôïñéêü êáß ÷Üñéò ó' á‰ôü ìðïñïˆìå, óôü óôÞí ñéæéêÞ öáíôáóßá ô\ò Aôïìéê\ò øõ÷\ò ôÞ èå-
ìÝôñï ôïˆ äõíáôïˆ, íÜ Aíôáðïêñéèïˆìå ó' á‰ôü ôéêÞ ôïõ óõíèÞêç. Á‰ôÞ _ öáíôáóßá åyíáé Têåß-
ôü áuôçìá, êáß êõñßùò: ìüíï ìÝóá óôü êïéíùíé- íç ðïý TðéôñÝðåé ôÞ äçìéïõñãßá ôïˆ íÝïõ, äçëá-
êïúóôïñéêü êáß ÷Üñéò ó' á‰ôü ìðïñïˆí íÜ ŠðÜñ- äÞ ôÞí AíÜäõóç ðñùôüôõðùí ìïñö™í, åsêüíùí,
îïõí _ ñÞîç ô\ò êëåéóôüôçôáò êáß ôü êßíçìá ó÷çìÜôùí, ô\ò íüçóçò êáß ôïˆ íïçôïˆ. Êáß T-
ðïý Têäçëþíåé á‰ôÞí ôÞ ñÞîç. — Äß÷ùò á‰ôÞí ðßóçò, Aêñéâ™ò äéüôé ŠðÜñ÷åé ñéæéêÞ öáíôáóßá êáß
ôÞí säÝá ðåñß AëÞèåéáò, Bðë™ò èÜ äéáìåëéæüìá- ƒ÷é ìüíï AíáðáñáãùãÞ a Aíáóõíäõáóìüò ôïˆ îá-
óôáí AíÜìåóá óôßò «ðôéêÝò ãùíßåò», «Aëç- íáúäùìÝíïõ, öáíôáóßá ðïý äÝí ðáãéþíåôáé, äÝí
èårò» óôü Tóùôåñéêü ôïˆ êÜèå «ŠðïêåéìÝíïõ» êáèçëþíåôáé, äÝí ðåñéïñßæåôáé óôßò aäç ŠðáñêôÝò
êëåéóôüôçôïò êáß ãéÜ êÜèå ôÝôïéï «Šðïêåßìå- êáß ãíùóôÝò ìïñöÝò, Aêñéâ™ò ãé' á‰ôüí ôüí ëü-
íï», óõíåð™ò AíÜìåóá ó' Xíáí Aðüëõôï ó÷åôé- ãï ôü Aíèñþðéíï ƒí åyíáé têáíü íÜ ðñïóäÝ÷åôáé,
êéóìü, êáß óôÞí säÝá Uíüò ‚ñéóôéêÜ ‚ëïêëçñù- íÜ ŠðïäÝ÷åôáé êáß íÜ äÝ÷åôáé ôÞí ðñùôüôõðç
ìÝíïõ óõóôÞìáôïò ðïý èÜ eôáí _ êëåéóôüôçôá öáíôáóßá ô™í Cëëùí, ðïý Aëëé™ò èÜ ðáñÝìåíå
…ëùí ô™í êëåéóôïôÞôùí. ðñïóùðéêü ðáñáëÞñçìá a AôïìéêÞ äéáóêÝäáóç.
’Åðßóçò, êáß ìÝ âÜóç ôÞí äåýôåñç äçìéïõñ- Ôïˆôï só÷ýåé ôüóï ãéÜ ôÞí öéëïóïößá …óï êáß ãéÜ
ãßá ãéÜ ôÞí ‚ðïßá ìéëïˆóá ðñïçãïõìÝíùò, Tíôüò ôÞí ôÝ÷íç a ôßò Tðéóô\ìåò.
êáß äéÜ ôïˆ êïéíùíéêïúóôïñéêïˆ Tìöáíßæïíôáé _ A- Êáß óôßò äýï ðåñéðôþóåéò, ô\ò öáíôáóßáò
íáóôï÷áóôéêÞ Šðïêåéìåíéêüôçôá êáß ôü ðïëéôéêü ðïý äçìéïõñãår ôü ðñùôüôõðï êáß ô\ò öáíôáóß-
Šðïêåßìåíï, ðïý Aíôéðáñáôßèåíôáé óôÞí êÜèå åu- áò ðïý åyíáé têáíÞ íÜ ôü Aðïäå÷èår, TíÝ÷åôáé X-
äïõò «ðñïãåíÝóôåñç» Aíèñùðüôçôá, äçëáäÞ óÝ íáò ôýðïò Aôüìïõ: _ Aíáóôï÷áóôéêÞ êáß âïõëåõ-
Côïìá óõììïñöùìÝíá, êïéíùíéê™ò êáôáóêåõá- ôéêÞ Šðïêåéìåíéêüôçôá, ðïý åyíáé Aíïé÷ôÞ óôü
óìÝíá — …óï Cîéá óåâáóìïˆ, Têôßìçóçò êáß A- êáéíïýñãéï êáôÜ ôñüðï êñéôéêü êáß äéáõãáóìÝíï,
ãÜðçò êé Cí åyíáé óõ÷íÜ á‰ôÜ. ðïý äÝí Aðùèår ôÜ Vñãá ô\ò öáíôáóßáò —ô\ò
’Åðßóçò, ìüíï Tíôüò êáß äéÜ ôïˆ êïéíùíéêïú- äéê\ò ôçò a Têåßíçò ô™í Cëëùí—, AëëÜ åyíáé t-
óôïñéêïˆ äçìéïõñãïˆíôáé Xíáò äçìüóéïò ÷™ñïò êáíÞ íÜ ôÜ ðñïóäÝ÷åôáé êñéôéêÜ, íÜ ôÜ äÝ÷åôáé
êáß ÷ñüíïò Aíáêëáóôéêïˆ óôï÷áóìïˆ — ìéÜ óõã- a íÜ ôÜ Añíårôáé.
÷ñïíéêÞ êáß äéá÷ñïíéêÞ AãïñÜ ðïý Tìðïäßæåé ôÞí
êÜèå Šðïêåéìåíéêüôçôá íÜ öõëáêéóèår ìÝóá óôÞí IV
äéêÞ ôçò êëåéóôüôçôá. ÔÝëïò, Aêñéâ™ò TðåéäÞ ôü ´Åíá ôÝôïéï Côïìï åyíáé ôü uäéï ìßá êïéíùíé-
êïéíùíéêïúóôïñéêü åyíáé äçìéïõñãßá óõíå÷Þò êáß êïúóôïñéêÞ äçìéïõñãßá. Åyíáé ôáõôü÷ñïíá, ôü A-
ðõêíÞ, ôÜ UêÜóôïôå êåêôçìÝíá ôïˆ Aíáêëáóôé- ðïôÝëåóìá êáß _ óõíèÞêç ô\ò AìöéóâÞôçóçò
êïˆ óôï÷áóìïˆ ìðïñïˆí í' Aìöéóâçôçèïˆí êáß ô™í TãêáèéäñõìÝíùí èåóì™í. Åyíáé á‰ôü ôü ‚-
ðñÜãìáôé Aìöéóâçôïˆíôáé. Äß÷ùò ìéÜ ôÝôïéá äç- ðïrï ì@ò ‚äçãår, Tí êáôáêëåßäé, óôü Tñþôçìá ô\ò
ìéïõñãßá, _ öéëïóïößá, Eðáî êáß äçìéïõñãÞèçêå, ðïëéôéê\ò. [...].
èÜ êéíäýíåõå íÜ ðáãéùèår a íÜ ãßíåé ìéÜ BðëÞ ëï-
ãéêÞ äéåõèÝôçóç ôïˆ äåäïìÝíïõ êïéíùíéêïˆ êü-
óìïõ, êåêôçìÝíç Eðáî äéÜ ðáíôüò, …ðùò Šð\ñ- ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
îå ðñÜãìáôé _ ìïßñá ô\ò öéëïóïößáò óôÞí ’Éíäßá,
óôÞí Êßíá, óôü ÂõæÜíôéï a óôü ’ÉóëÜì, a, ôÝ- 1. (Ó.ô.Ì.) ’ÁíáöïñÜ ôïˆ óõããñáöÝá óôßò Lettres
ëïò, íÜ ìåßíåé Bðë™ò ìéÜ AðáñáóÜëåõôç Aðïñç- Persanes ôïˆ Montesquieu.
2. (Ó.ô.Ì.) ‘Ï óõããñáöÝáò äáíåßæåôáé ôüí …ñï Aðü ôÜ
ôéêÞ ìåôåþñéóç ô™í èåóìïèåôçìÝíùí âåâáéïôÞ- ìáèçìáôéêÜ: «´Åíá Aëãåâñéêü ó™ìá êáëårôáé êëåéóôü, …-
ôùí ðñüò ƒöåëïò Uíüò ìõóôéêéóìïˆ, …ðùò óôÜ ôáí …ëåò ït Tîéóþóåéò ðïý ãñÜöïíôáé ìÝ ôÜ óôïé÷årá ôïõ V-
ðåñéóóüôåñá âïõäéóôéêÜ ñåýìáôá. ÷ïõí ëýóåéò Tíôüò ôïõ».
Äçìïêñáôßá, öéëïóïößá êáß ôñáãùäßá
êáôÜ ôüí Ê. ÊáóôïñéÜäç
Ãé™ñãïò Í. Ïsêïíüìïõ
Åsò ìíÞìçí Óðýñïõ Óôßíá

Ô Ü êåßìåíá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç åyíáé äéÜóðáñ-


ôá ìÝ ðáñáðïìðÝò êáß Aíáëýóåéò ô™í Añ-
÷áßùí óõããñáöÝùí: ´Ïìçñïò, Ðñïóùêñá-
ôéêïß, Ôñáãéêïß, Èïõêõäßäçò, ÐëÜôùí, ’Áñéóôï-
ôÝëçò... ´Ïñïé, Vííïéåò, ðñüóùðá êáß ãåãïíüôá
ô\ò Añ÷áßáò ‘ÅëëÜäïò Aðïôåëïˆí TñÝèéóìá êáß
ãñáììÝò ðïý Aêïëïõèïˆí TîåôÜæïõí ôßò ó÷Ýóåéò
êáß óõíáñèñþóåéò ìåôáîý ô\ò äçìïêñáôßáò, ô\ò
öéëïóïößáò êáß ô\ò ôñáãùäßáò óôü Vñãï ôïˆ Êá-
óôïñéÜäç.

‘Ç äçìéïõñãßá ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò


AöïñìÞ ãéÜ ôÞí ÊáóôïñéáäéêÞ óêÝøç, ƒ÷é ›ò
ìïõóåéáêÜ, tóôïñéêÜ AíåíåñãÜ Aíôéêåßìåíá, AëëÜ äçìïêñáôßáò
›ò ãüíéìåò ì\ôñåò ãéÜ ôü óÞìåñá. Á‰ôü ðïý V- ´Ïëïé ït ãíùóôïß ðïëéôéóìïß (ásãõðôéáêüò,
÷åé säéáßôåñç óçìáóßá åyíáé _ AíÜäåéîç ô\ò Añ- âáâõëùíéáêüò, síäéêüò, êéíåæéêüò, ñùìáúêüò, A-
÷áßáò Cìåóçò äçìïêñáôßáò Aðü ôüí ÊáóôïñéÜäç ñáâéêüò...) Väùóáí óðïõäárá Tðéôåýãìáôá óÝ äéÜ-
êáß _ óýíäåóÞ ôçò ìÝ âáóéêÝò êáß èåìåëéþäåéò öïñïõò ôïìårò, …ðùò åyíáé _ ãëõðôéêÞ, _ Añ÷é-
Vííïéåò ô\ò óêÝøçò ôïõ, …ðùò åyíáé _ á‰ôïíïìßá, ôåêôïíéêÞ, ôÜ ôå÷íéêÜ Vñãá, _ Aóôñïíïìßá ê.C.
_ Tëåõèåñßá, ôü öáíôáóéáêü, _ öáíôáóéáêÞ èÝ- ´Ïìùò ‚ ‘Åëëçíéêüò ðïëéôéóìüò êïìßæåé êÜôé ôü
óìéóç ô\ò êïéíùíßáò, _ äçìéïõñãßá ê.C. ‘Ç Tíá- Tíôåë™ò äéáöïñåôéêü êáß ìïíáäéêü óôÞí Aíèñþ-
ó÷üëçóÞ ôïõ ìÝ ôÞí Cìåóç äçìïêñáôßá ÷ñïíïëï- ðéíç tóôïñßá, ôÞí äçìéïõñãßá ô\ò ðïëéôéê\ò. ‘Ç
ãårôáé Aðü ðáëéÜ, AëëÜ óÝ êåßìåíü ôïõ Tìöáíß- ðïëéôéêÞ Tä™ äÝí Tííïårôáé ìÝ ôÞí Vííïéá ô\ò äéá-
æåôáé óôü ôÝëïò ô\ò äåêáåôßáò ôïˆ '701. ²Åêôï- ÷åßñéóçò a ô\ò Cóêçóçò ô\ò Tîïõóßáò — á‰ôü
ôå _ Cìåóç äçìïêñáôßá ðáñÝìåéíå óôü êÝíôñï ô\ò Šð\ñ÷å AíÝêáèåí êáß èÜ ŠðÜñ÷åé uóùò Tò Aåß. Ðï-
óêÝøçò ôïõ êáß Aðïôåëår Aíáðüóðáóôï óôïé÷årï ëéôéêÞ, ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, åyíáé _ óõíïëéêÞ ñé-
ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ô\ò á‰ôïíïìßáò êáß ô\ò á‰ôü- æéêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò ðïý Aöïñ@ …ëç ôÞí
íïìçò êïéíùíßáò. ‘Ç äçìéïõñãßá, Aðü ôïýò ´Åë- êïéíùíßá êáß åyíáé Vñãï …ëïõ ôïˆ ðëçèõóìïˆ. ´Ï-
ëçíåò, ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò öéëïóïößáò åyíáé ëç _ êïéíüôçò Aó÷ïëårôáé ìÝ ôßò êïéíÝò ŠðïèÝ-
ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç _ ðñþôç tóôïñéêÞ AíÜäõóç óåéò êáß á‰ôïèåóìßæåôáé ñçô™ò êáß óõëëïãéê™ò.
ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ô\ò Aôïìéê\ò êáß ô\ò óõëëï- Á‰ôü óçìáßíåé …ôé ìðïñår íÜ AëëÜîåé ôïýò èå-
ãéê\ò á‰ôïíïìßáò2. óìïýò êáß ôïýò íüìïõò ôçò Tîßóïõ ñçô™ò êáß óõë-
Ït Tñãáóßåò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôÞí Añ÷áßá ëïãéê™ò. «‘Ç UëëçíéêÞ ðïëéôéêÞ, …ðùò êáß _
äçìïêñáôßá Aíáíåþíïõí ôü TíäéáöÝñïí ìáò ãé' ðïëéôéêÞ êáôÜ ôüí ñèüí ëüãïí, ìðïñïˆí íÜ ‚ñé-
á‰ôÞí, Aíáäåéêíýïõí ôÞí óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óèïˆí ›ò _ ñçôÞ óõëëïãéêÞ äñáóôçñéüôçôá ðïý
óÞìåñá êáß ôüí säéáßôåñï ÷áñáêôÞñá ôïˆ Añ÷áß- èÝëåé ôüí Uáõôü ôçò äéáõãáóìÝíï, äçëáäÞ Aíá-
ïõ Uëëçíéêïˆ ðïëéôéóìïˆ. ‘Ç säéáéôåñüôçôá á‰- êëáóôéêü, óôï÷áóôéêü êáß âïõëåõôéêü, êáß ðïý
ôÞ óõíßóôáôáé êõñßùò óôÞí äçìéïõñãßá ô\ò ðï- V÷åé ›ò Aíôéêåßìåíï ôÞí èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò
ëéôéê\ò êáß ô\ò äçìïêñáôßáò AëëÜ êáß óôÞí äç- ›ò ôÝôïéáò»3. ÌÝ á‰ôÞí ôÞí Vííïéá, _ ðïëéôéêÞ
ìéïõñãßá ô\ò öéëïóïößáò êáß ô\ò ôñáãùäßáò. Ït Aíáäýåôáé ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôßò ðüëåéò ô\ò Añ-

— ‘Ï Ãé™ñãïò Í. Ïsêïíüìïõ åyíáé êáèçãçôÞò óôü 1ï Ðåéñáìáôéêü Ëýêåéï ’Áèçí™í. Åyíáé êÜôï÷ïò
D.E.A. öéëïóïößáò ôïˆ Ðáíåðéóôçìßïõ ô\ò Óïñâüííçò. ²Å÷åé äçìïóéåýóåé êåßìåíá, öéëïóïöéêÜ êáß
ðïëéôéêÜ, óÝ äéÜöïñá ðåñéïäéêÜ êáß Töçìåñßäåò.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 27-36
28 ÃÉÙÑÃÏÓ Í. ÏÉÊÏÍÏÌÏÕ

÷áßáò ‘ÅëëÜäïò. Óôïýò Cëëïõò ëáïýò V÷ïõìå âá- ðñÝðåé íÜ Aóêårôáé Aðü …ëïõò ôïýò ðïëßôåò êáß
óéëårò êáß Šðïôåëårò, ôõñÜííïõò êáß Šðçêüïõò, ƒ÷é Aðü ôüí Xíáí a ôïýò ëßãïõò. ÖèÜíïõí Vôóé
á‰ëéêÝò ñáäéïõñãßåò êáß äïëïðëïêßåò, uíôñéãêåò óôÞí Tãêáèßäñõóç ìé@ò Cëëçò, êáéíïýñãéáò êïé-
êáß óõíùìïóßåò ãéÜ ôÞí äéåêäßêçóç êáß äéáôÞñç- íùíßáò, ô\ò äçìïêñáôßáò, ô\ò ‚ðïßáò ôÜ êýñéá
óç ô\ò Tîïõóßáò. ’Åí™ óôÞí ‘ÅëëÜäá V÷ïõìå ôÞí ÷áñáêôçñéóôéêÜ åyíáé, Tí óõíôïìßá, ôÜ Uî\ò: C-
äçìéïõñãßá ô\ò ðïëéôéê\ò ›ò Šðüèåóç …ëçò ô\ò ìåóç óõììåôï÷Þ …ëùí ô™í ðïëéô™í óôÞí äéáìüñ-
êïéíùíßáò, ôÞí AìöéóâÞôçóç ô\ò ðáñÜäïóçò êáß öùóç êáß ôÞí øÞöéóç ô™í AðïöÜóåùí ãéÜ …ëá
ô\ò ŠðÜñ÷ïõóáò èåóìéóìÝíçò êïéíùíßáò, ðïý ‚- ôÜ óçìáíôéêÜ æçôÞìáôá (ðüëåìï, åsñÞíç, óõì-
äçãår óÝ ìéÜ íÝá Aíôßëçøç êïéíùíéê\ò óõíýðáñ- ìá÷ßåò...), Cìåóç óõììåôï÷Þ óôÞí øÞöéóç ô™í
îçò, ôÞí äçìïêñáôßá: ït AðïöÜóåéò ãéÜ ôßò Šðï- íüìùí (’Åêêëçóßá, ÂïõëÞ ô™í ðåíôáêïóßùí), C-
èÝóåéò ô\ò ðüëåùò åyíáé Aíþôåñç Aó÷ïëßá êáß ìåóç óõììåôï÷Þ …ëçò ô\ò êïéíüôçôáò óôÞí C-
ðñÝðåé íÜ ëáìâÜíïíôáé Aðü …ëïõò, _ Uîïõóßá ðñÝ- óêçóç ô\ò Tîïõóßáò óÝ …ëåò ôßò ìïñöÝò ôçò, ÷ù-
ðåé íÜ Aóêårôáé Aðü …ëïõò, äçëáäÞ ðñÝðåé …ëïé ñßò Aíôéðñïóþðåõóç ìåóáæüíôùí êáß Tðáããåëìá-
íÜ åyíáé ðïëßôåò. ’Åîáéñïˆíôáé, ›ò ãíùóôüí, ït ôé™í. Á‰ôü Tðéôõã÷Üíåôáé äéÜ ô\ò êëçñþóåùò
ãõíárêåò êáß ït äïˆëïé4. ‘Ç êáéíïýñãéá á‰ôÞ èÝ- óôÞí äéêáóôéêÞ, íïìïèåôéêÞ êáß TêôåëåóôéêÞ T-
óìéóç êáß Aíôßëçøç ðñïûðïèÝôåé ôÞí Aðïúåñïðïß- îïõóßá. ‘Ç êëÞñùóéò óõíéóô@ ôÞí åsäïðïéü äéáöï-
çóç ô™í äçìïóßùí ŠðïèÝóåùí êáß ôÞí Aíôßëçøç ñÜ ô\ò äçìïêñáôßáò6. ‘ÏñéóìÝíá Aîéþìáôá, ãéÜ
…ôé _ Tîïõóßá äÝí ðñïÝñ÷åôáé Aðü ôïýò èåïýò a ôÜ ‚ðïrá ÷ñåéÜæïíôáé åsäéêÝò ãíþóåéò, têáíüôç-
ôüí Èåü, Aðü ôïýò ðñïãüíïõò a ôÞí Öýóéí. ÄÝí ôåò êáß ðårñá, åyíáé ásñåôÜ (óôñáôçãïß, ôáìßáé...).
Aíáãíùñßæåôáé êÜðïéá tåñÞ ôÜîç äïóìÝíç Tê ô™í ´Ïëá ôÜ Aîéþìáôá åyíáé ìéêñ\ò äéÜñêåéáò êáß A-
ðñïôÝñùí, ï‹ôå êÜðïéï tåñü äüãìá, êÜðïéïò ìç- íáêëçôÜ êáß Šößóôáíôáé Vëåã÷ï ï‰óéáóôéêü
÷áíéóìüò, êÜðïéï tåñáôårï ðïý íÜ TðéâÜëëåé êáß (å‰èˆíáé, ëüãïí äéäüíáé). ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò óõæçô@
íÜ äéêáéïëïãår êÜðïéïí ôýðï äéáêõâåñíÞóåùò, TêôåíÝóôåñá óôü êåßìåíï «‘Ç UëëçíéêÞ ðüëéò êáß
êÜðïéá _ãåóßá. ÄÝí Aíáãíùñßæåôáé êÜðïéá ðñï- _ äçìéïõñãßá ô\ò äçìïêñáôßáò» ôñßá èÝìáôá: ‘Ç
óöõãÞ óôÜ èårá ãéÜ íÜ íïìéìïðïéÞóåé êÜðïéåò ðï- êïéíüôçôá óÝ Aíôßèåóç ìÝ ôü êñÜôïò, ‘Ï ä\ìïò
ëéôéêÝò AðïöÜóåéò a Tîïõóßåò. Á‰ôÜ ôÜ ðñÜãìá- óÝ Aíôßèåóç ðñüò ôïýò åsäÞìïíåò, ‘Ï ä\ìïò óÝ
ôá åsóÜãïíôáé ìÝ ôïýò ’Éïõäáßïõò (ÐáëáéÜ Äéá- Aíôßèåóç ðñüò ôïýò «Aíôéðñïóþðïõò».
èÞêç) êáß TðéâÜëëïíôáé óôÞí Aíèñùðüôçôá ìÝ ‘Ç êáéíïýñãéá á‰ôÞ èÝóìéóç äçìéïõñãår íÝåò
ôüí ÷ñéóôéáíéóìü (ÊáéíÞ ÄéáèÞêç), ‚ ‚ðïrïò ãß- óçìáóßåò: Tëåõèåñßá, sóüôçò, äßêáéïí, sóïíïìßá,...
íåôáé _ säåïëïãéêÞ íïìéìïðïßçóç, êáè' …ëç ôÞí Á‰ôü ðïý êõñéáñ÷år åyíáé _ Tëåýèåñç äçìüóéá óõ-
äéÜñêåéá ôïˆ Ìåóáßùíá, êÜèå åuäïõò á‰èáéñåóß- æÞôçóç (sóçãïñßá, ðáññçóßá) êáß TíçìÝñùóç ãéÜ
áò, Aðïëõôáñ÷ßáò êáß ôõñáííßáò, óÝ ’ÁíáôïëÞ …ëá ôÜ èÝìáôá (ðñïäéäá÷è\íáé ëüã¤), _ Tðé÷åé-
êáß Äýóç, óÝ Êáèïëéêïýò êáß ’Ïñèïäüîïõò. ñçìáôïëïãßá êáß _ äéáìÜ÷ç ô™í äïî™í, ìÝ ôåëé-
‘Ç Aíôßèåóç öýóéò-íüìïò, _ ‚ðïßá Aðáó÷ïëår êÞ êáôÜëçîç ôÞí Aðüöáóç äéÜ ô\ò øçöïöïñßáò
êáß äé÷Üæåé ôïýò öéëïóüöïõò, ëáìâÜíåé AðÜíôçóç (Väïîå ôj âïõëj êáß ô¨ äÞì¤). ‘Ç öáíôáóéáêÞ
óôü ðåäßï ô\ò äçìïêñáôéê\ò ðïëéôéê\ò: ït èåóìïß óçìáóßá ðïý äéáôñÝ÷åé …ëá ôÜ Tðßðåäá ô\ò äçìï-
åyíáé íüì¤ êáß ƒ÷é öýóåé, åyíáé Aíèñþðéíåò äç- êñáôéê\ò ðüëåùò åyíáé ‚ ëüãïò: óôÞí ’ÁãïñÜ ìÝ
ìéïõñãßåò êáß ƒ÷é ä™ñá ô\ò Öýóåùò a ôïˆ Èåïˆ. ôßò ðïëéôéêÝò êáß öéëïóïöéêÝò óõæçôÞóåéò, óôÞí
²Åôóé êáß _ äçìïêñáôßá äÝí åyíáé AðïôÝëåóìá öõ- ‘Çëéáßá ìÝ ôïýò äéêáíéêïýò ëüãïõò, óôÞí ’Åê-
óéê™í a á‰èüñìçôùí ôÜóåùí ô\ò êïéíùíßáò, ï‹- êëçóßá ìÝ ôßò äçìçãïñßåò êáß ôïýò óõìâïõëåõôé-
ôå êÜðïéùí tóôïñéê™í a êïéíùíéê™í íüìùí. Åyíáé êïýò ëüãïõò ô™í ñçôüñùí (ôßò Aãïñåýåéí âïýëå-
äçìéïõñãßá Aíèñþðéíç, åyíáé AðïôÝëåóìá ôïˆ ðïé- ôáé;) êáß óôü ÈÝáôñï ìÝ ôÞí ôñáãùäßá êáß ôÞí
årí-ðñÜôôåéí ô™í Aíèñþðùí. ÔÞí uäéá AðÜíôçóç êùìùäßá. Ðáíôïˆ ŠðÜñ÷åé _ ãïçôåßá êáß _ _äï-
äßíåé êáß _ ôñáãùäßá äéÜ ôïˆ ÓïöïêëÝïõò (âë. ðéü íÞ ôïˆ ëüãïõ. Êõëéíäårôáé ìÝí ðáíôá÷ïˆ ð@ò ëü-
êÜôù). «²Áí ït ´Åëëçíåò ìðüñåóáí íÜ äçìéïõñ- ãïò, …ðùò èÜ Vëåãå ‚ ÐëÜôùí. ‘Ç äçìïêñáôßá
ãÞóïõí ôÞí ðïëéôéêÞ, ôÞí äçìïêñáôßá, ôÞí öéëï- åyíáé ‚ ðïëéôéóìüò ô\ò ðüëåùò êáß ôïˆ ëüãïõ. ‘Ç
óïößá, åyíáé Tðßóçò TðåéäÞ äÝí åy÷áí tåñÜ âéâëßá, Aíþôáôç AñåôÞ Tíôüò á‰ô\ò ô\ò êïéíùíßáò åyíáé
äÝí åy÷áí AëÞèåéá Tî Aðïêáëýøåùò êáß äÝí åy÷áí _ ðïëéôéêÞ AñåôÞ, _ ðïëéôéêÞ ôÝ÷íç. ÄÝí ŠðÜñ-
ðñïöÞôåò. Åy÷áí ðïéçôÝò, åy÷áí öéëïóüöïõò, åy- ÷åé Vôóé Aíôßèåóç ìåôáîý säéùôéê\ò êáß äçìüóéáò
÷áí íïìïèÝôåò êáß åy÷áí ðïëßôåò»5. óöáßñáò —ðáñ' …ôé åyíáé óáö™ò ÷ùñéóôÝò êáß
‘Ç Tîïõóßá ãéÜ ôïýò ´Åëëçíåò ðñïÝñ÷åôáé A- äéáêñéôÝò— ï‹ôå ìåôáîý ^èéê\ò êáß ðïëéôéê\ò.
ðü ôïýò uäéïõò ôïýò Aíèñþðïõò êáß, óõíåð™ò, èÜ ‘Ç ãåíéêÞ óõììåôï÷Þ óôÞí ðïëéôéêÞ óõíåðÜãå-
ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÔÑÁÃÙÄÉÁ ÊÁÔÁ ÔÏÍ Ê. ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 29

ôáé ôÞí äçìéïõñãßá, ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôÞí tóôï- ùí ‘ÅëëÞíùí, åyíáé óýã÷ñïíç ìÝ ôÞí ãÝííçóç ô\ò
ñßá, Uíüò äçìïóßïõ ÷þñïõ, _ AíÜäõóç ôïˆ ‚ðïßïõ äçìïêñáôßáò êáß ôáõôßæåôáé ìÝ ôÞí ñçôÞ êáß A-
óçìáßíåé …ôé V÷åé äçìéïõñãçèår Xíá äçìüóéï ðåäßï ðåñéüñéóôç Tñþôçóç êáß Tðåñþôçóç. «Á‰ôü ôü
«ðïý AíÞêåé óÝ …ëïõò» (ô? êïéíÜ). Ôü «äçìüóéï» ‚ðïrï ãßíåôáé èÝìá TñùôÞóåùò êáß TðåñùôÞóåùò
ðáýåé íÜ åyíáé «säéùôéêÞ» Šðüèåóç ôïˆ âáóéëÝùò, óôü êïéíùíéêü ðåäßï åyíáé: Åyíáé ït íüìïé ìáò êá-
ô™í tåñÝùí, ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò, ô™í ëßãùí ðï- ëïß êáß óùóôïß; Åyíáé äßêáéïé; Ðïéïýò íüìïõò èÜ
ëéôéê™í, ô™í ä\èåí åsäéê™í ê.ëð.7 Á‰ôü óõíéóô@ Vðñåðå íÜ êÜíïõìå; Êáß óôü Aôïìéêü ðåäßï: Á‰-
êáß Xíáí Cëëïí ‚ñéóìü ô\ò äçìïêñáôßáò, Tî uóïõ ôü ôü ‚ðïrï óêÝöôïìáé åyíáé Aëçèéíü; Ìðïñ™ íÜ
sóïäýíáìï ìÝ ôüí ðñïçãïýìåíï: ôü ðïëßôåõìá óôü îÝñù Cí á‰ôü ðïý óêÝöôïìáé åyíáé Aëçèéíü; Êáß
‚ðïrï ‚ äçìüóéïò ÷™ñïò ãßíåôáé ðñáãìáôéêÜ äç- ð™ò ìðïñ™ íÜ ôü îÝñù; Á‰ôÝò ït äõü TñùôÞóåéò
ìüóéïò, äçëáäÞ AíÞêåé óÝ …ëïõò, åyíáé ðñáãìáôé- ÷áñáêôçñßæïõí ôÞí ôáõôü÷ñïíç ãÝííçóç ô\ò äç-
êÜ Aíïé÷ôüò óôÞ óõììåôï÷Þ …ëùí8. ìïêñáôßáò êáß ô\ò öéëïóïößáò»10. ‘ Ï Êáóôï-
‘Ï äçìüóéïò á‰ôüò ÷™ñïò, _ ðïëéôéêÞ êáß _ ñéÜäçò Aóêår êñéôéêÞ óôüí ×Üéíôåãêåñ êáß ôïíß-
äçìïêñáôßá, êáèþò êáß _ á‰ôüíïìç ðüëéò, ðáý- æåé …ôé ‚ ðõñÞíáò ô\ò öéëïóïößáò äÝí åyíáé _ T-
ïõí íÜ ŠðÜñ÷ïõí ìåôÜ ôÞí óôñáôéùôéêÞ fôôá ô™í ñþôçóç «ôß åyíáé ôü Åyíáé» a «ôß åyíáé ôü íüç-
’Áèçíáßùí êáß ôÞí ðëÞñç êõñéáñ÷ßá ô\ò ìáêåäï- ìá ôïˆ Åyíáé» a «Ãéáôß åyíáé êÜôé êáß ƒ÷é ôßðï-
íéê\ò ìïíáñ÷ßáò êáß ôÞí Šðïäïýëùóç Aðü á‰ôÞí ôá». ´Ïëá á‰ôÜ åyíáé äåõôåñåýïíôá, …ëá á‰ôÜ T-
…ëùí ô™í Uëëçíéê™í ðüëåùí. Á‰ôü ðïý êõñéáñ- îáñô™íôáé Aðü ôÞí AíÜäõóç ìé@ò ðéü ñéæéê\ò T-
÷år Vêôïôå åyíáé _ èÝëçóç êáß _ Aðüëõôç Tîïõóßá ñþôçóçò, «Ôß ðñÝðåé íÜ óêÝðôïìáé;». Á‰ôÞ åy-
ôïˆ ìïíÜñ÷ç. ‘Ç ðïëéôéêÞ êáß _ Vííïéá ô\ò äç- íáé _ Añ÷éêÞ Tñþôçóç ô\ò öéëïóïößáò. Ôß ðñÝ-
ìïêñáôßáò Añ÷ßæïõí íÜ Aíáäýïíôáé îáíÜ óôßò sôá- ðåé íÜ óêÝðôïìáé ãéÜ ôü Åyíáé, ãéÜ ôÞí öýóç, ãéÜ
ëéêÝò ðüëåéò êáôÜ ôüí 14ï ás. ì.×., ìåôÜ Aðü ôÞí ðüëéí êáß ôÞí äéêáéïóýíç, ãéÜ ôÞí uäéá ìïõ
17 ás™íåò. ÌåôÜ ôÞí ’ÁíáãÝííçóç êáß ôßò Aóôé- ôÞí óêÝøç ê.ëð.11
êÝò TðáíáóôÜóåéò ôïˆ 18ïõ ásþíá óôÞí ÄõôéêÞ ‘Ç ãÝííçóç ô\ò öéëïóïößáò öåßëåôáé óôÞí
ʼnñþðç, V÷ïõìå ôÞí TðáíåìöÜíéóç ô\ò AìöéóâÞ- AìöéóâÞôçóç ô\ò êëçñïíïìçìÝíçò óêÝøçò êáß
ôçóçò ô\ò èåóìéóìÝíçò êïéíùíßáò êáß ôÞí äç- ðáñÜäïóçò, óôÞí AìöéóâÞôçóç ô\ò èåóìéóìÝíçò
ìéïõñãßá Uíüò äçìïêñáôéêïˆ êéíÞìáôïò. ‘Ç Aëëá- ðáñÜóôáóçò ô\ò êïéíùíßáò. Á‰ôü ðñïûðïèÝôåé
ãÞ á‰ôÞ ðñáãìáôïðïéårôáé ìÝ ôÞí ðÜëç êáôÜ ô\ò ôÞí êñéôéêÞ êáß ôüí ëüãï, ôÞí Aðáßôçóç ôïˆ ëü-
öåïõäáñ÷ßáò, ô\ò ìïíáñ÷ßáò êáß ô\ò ’Åêêëçóßáò. ãïí äéäüíáé, íÜ äïèår ëüãïò ãéÜ ôÜ ðÜíôá, ãéÜ ôüí
ÄÝí åyíáé, âÝâáéá, ôõ÷árï ðïý …ëï á‰ôü ôü êßíç- êüóìï, ãéÜ ôÞí êïéíùíßá, ãéÜ ôßò säÝåò, ãéÜ ôßò
ìá åy÷å ›ò óçìáßá ôïõ ôÞí Añ÷áéïåëëçíéêÞ ðá- ðñÜîåéò ìáò. ÐñïûðïèÝôåé ôÞí Aíôßëçøç …ôé äÝí
ñÜäïóç. ‘Ç Añ÷áéïëáôñßá êáß äÞ _ Uëëçíïëáôñßá ŠðÜñ÷åé êÜðïéïò Tîùáíèñþðéíïò êáß Tîùêïéíùíé-
AðïôÝëåóå …ðëï êáôÜ ôïˆ ðáñáäïóéáêïˆ ÷ñéóôéá- êüò ðáñÜãùí (èåüò, öýóéò,...) ‚ ‚ðïrïò íÜ äç-
íéóìïˆ, ‚ ‚ðïrïò êõñéÜñ÷çóå säåïëïãéê™ò êáß ðï- ìéïõñãår ôÞí tóôïñßá êáß ôÞí êïéíùíßá. ’Áìöéóâç-
ëéôéê™ò êáè' …ëïí ôüí Ìåóáßùíá. ´Ïëï á‰ôü ôü ôår, óõíåð™ò, ôÞí ðáñáäïóéáêÞ èñçóêåßá êáß ôÞí
êßíçìá ‚äÞãçóå óôÞí äçìéïõñãßá ìé@ò êáéíïýñãéáò ìõèïëïãéêÞ Aíôßëçøç, …ðùò öáßíåôáé aäç óôïýò
ðïëéôåéáê\ò ìïñö\ò, ôïˆ êïéíïâïõëåõôéóìïˆ, ðïý ðñþôïõò ðñïóùêñáôéêïýò óôï÷áóôÝò, ït ‚ðïrïé
TìðíÝåôáé Aðü ôÞí Añ÷áßá äçìïêñáôßá, Šðïëåßðå- äçìéïõñãïˆí êáéíïýñãéåò Vííïéåò, íÝïõò …ñïõò ðïý
ôáé …ìùò óÝ ðïëëÜ. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Aóêår äñé- Aíôéðáñáôßèåíôáé óôÞí ðáñÜäïóç: Ôü äùñ ôïˆ
ìýôáôç êñéôéêÞ êáß óôßò óýã÷ñïíåò «öéëåëåýèå- Èáëïˆ, ôü Cðåéñïí ôïˆ ’ÁíáîéìÜíäñïõ, ‚ ëüãïò
ñåò ëéãáñ÷ßåò», …ðùò Aðïêáëår ôÜ äõôéêÜ Aíôé- ôïˆ ‘Çñáêëåßôïõ, _ êñéôéêÞ ôïˆ ÎåíïöÜíïõò óôÞí
ðñïóùðåõôéêÜ ðïëéôåýìáôá, ôÜ ‚ðïrá á‰ôÜñåóêá Aíèñùðüìïñöç ðáñÜóôáóç ô™í èå™í, ït ðïëéôé-
êáß ìÝ á‰ôïúêáíïðïßçóç á‰ôïáðïêáëïˆíôáé «äç- êÝò Tëåãåråò ôïˆ Óüëùíïò ê.ëð. ÊáôÜ ôüí Bur-
ìïêñáôßåò», AëëÜ êáß ôÞí óýã÷ñïíç ðïëéôéêÞ net, _ sùíéêÞ öõóéêÞ óþæåé ôÞí ʼnñþðç Aðü ôÞí
óêÝøç, ìáñîéóôéêÞ êáß öéëåëåýèåñç, ›ò Aíßêáíåò èñçóêåõôéêÞ Aíôßëçøç ô\ò ’Áíáôïë\ò, åyíáé ‚
íÜ êáôáëÜâïõí ôü ðñáãìáôéêü íüçìá ô\ò äçìï- Ìáñáèþí ôïˆ ðíåõìáôéêïˆ âßïõ. ÃéÜ ðñþôç öï-
êñáôßáò êáß ô\ò á‰ôïíïìßáò9. ñÜ óôÞí Aíèñþðéíç óêÝøç ãßíåôáé ðñïóðÜèåéá íÜ
êáôáíïçèår ‚ êüóìïò äéÜ ôïˆ ëüãïõ.
‘Ç äçìéïõñãßá ô\ò öéëïóïößáò ÓôÞí sïõäáéï÷ñéóôéáíéêÞ ðáñÜäïóç åyíáé A-
äýíáôç _ äçìéïõñãßá ô\ò öéëïóïößáò (êáß ô\ò
ÃéÜ ôÞí ÊáóôïñéÜäç _ öéëïóïößá åyíáé ìéÜ äçìïêñáôßáò), äéüôé Aêñéâ™ò ëåßðåé _ AìöéóâÞ-
äéÜóôáóç ô\ò ðïëéôéê\ò äçìéïõñãßáò ô™í Añ÷áß- ôçóç êáß _ Tñþôçóç, ëåßðåé _ Aðáßôçóç ôïˆ ëü-
30 ÃÉÙÑÃÏÓ Í. ÏÉÊÏÍÏÌÏÕ

‘Ç öéëïóïößá, ëïéðüí, äçìéïõñãÞèçêå Aðü


ôÞí AìöéóâÞôçóç ô\ò óõëëïãéê\ò èåóìéóìÝíçò
ðáñÜóôáóçò ô\ò êïéíùíßáò, ôÞí AìöéóâÞôçóç
ôïˆ ìýèïõ êáß ô\ò ðáñáäïóéáê\ò ëáôñåßáò15. Öé-
ëïóïößá óçìáßíåé ôÞí Vîïäï Aðü ôüí êëåéóôü êü-
óìï ôïˆ tåñïˆ êáß ô\ò èñçóêåßáò êáß Cíïéãìá
óôüí ðñáãìáôéêü êüóìï ô\ò ðüëåùò êáß ô\ò
æù\ò. ‘Ç öéëïóïößá åyíáé äçìéïõñãßá ô\ò ðüëå-
ùò êáß ôïˆ äçìïêñáôéêïˆ êéíÞìáôïò. Åyíáé Aäéá-
íüçôç ‚ðïõäÞðïôå Aëëïˆ, äéüôé óõíäÝåôáé êáß ìÝ
ôü Tñþôçìá ðåñß ôïˆ íüìïõ. Ôß óçìáßíåé íüìïò;
Ðïéüò èÝôåé ôüí íüìï; Ãéáôß á‰ôüò ‚ íüìïò êáß
ƒ÷é êÜðïéïò Cëëïò; ÄÝí ðñüêåéôáé ìüíï ãéÜ ôü æÞ-
ôçìá TÜí á‰ôüò ‚ íüìïò åyíáé êáëüò a êáêüò, Aë-
ëÜ ôß óçìáßíåé ãéÜ Xíáí íüìï íÜ åyíáé êáëüò a êá-
êüò. ÌÝ Cëëá ëüãéá, ôß åyíáé äßêáéïí, ôß åyíáé äé-
êáéïóýíç16.
Á‰ôü óçìáßíåé …ôé ðñßí íÜ ŠðÜñîåé _ ôõðéêÞ
öéëïóïößá, äçëáäÞ _ öéëïóïößá …ðùò åyíáé ãíù-
óôÞ ìÝ ôüí Èáë\ êáß ôïýò Cëëïõò Ìéëçóßïõò
ôïýò Cëëïõò ðñïóùêñáôéêïýò êáß óõíå÷ßæåôáé
óôüí 4ï ás™íá ìÝ ôüí ÐëÜôùíá êáß ôüí ’Áñéóôï-
ôÝëç, ŠðÜñ÷åé aäç Tíôüò ô\ò ðüëåùò ìéÜ «Cë-
ëç» öéëïóïößá, ìéÜ Šðüññçôç êáß Šðïöþóêïõóá
«öéëïóïößá»: ŠðÜñ÷ïõí ôÜ ðñïçãïýìåíá TñùôÞ-
ìáôá ãéÜ ôüí íüìï, êáèþò êáß Cëëåò säÝåò ðïý
óõæçôïˆíôáé êáß Aíôéðáñáôßèåíôáé ìÝóá óôüí äç-
ìüóéï ÷™ñï ô\ò ðüëåùò. ‘ÕðÜñ÷åé _ èåóìéóôéêÞ
ÃáëëéêÞ Vêäïóç ôïˆ âéâëßïõ äñáóôçñéüôçôá ô™í Aíèñþðùí, _ ‚ðïßá âåâáßùò
‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò (1975). äÝí åyíáé ôõöëÞ êáß á‰ôüìáôç, AëëÜ ëåëïãéóìÝ-
íç êáß óõíåéäçôÞ. ÄçëáäÞ, _ êïéíüôçôá ðïý äñ@,
ãïí äéäüíáé. ‘Ç sïõäáúêÞ êáß _ ÷ñéóôéáíéêÞ êïé- _ èåóìßæïõóá êïéíùíßá, …ôáí èÝôåé ôÜ ðñïçãïý-
íùíßá åyíáé Uôåñüíïìåò êïéíùíßåò, äéüôé ðéóôåý- ìåíá TñùôÞìáôá êáß ðñïóðáèår íÜ ôÜ ëýóåé ìÝ
ïõí …ôé ït íüìïé Täüèçóáí óôïýò Aíèñþðïõò Aðü ôÞí äñáóôçñéüôçôÜ ôçò, ìÝ ôü ðïéårí-ðñÜôôåéí,
ôüí Ãéá÷âÝ-Èåü, ›ò Tê ôïýôïõ åyíáé tåñïß êáß A- èÝôïíôáò íüìïõò êáß ìåôÜ Cëëïõò íüìïõò ê.ï.ê,
ðáñáâßáóôïé êáß Aðáãïñåýåôáé ïtáäÞðïôå ðñï- êáôÜ êÜðïéïí ôñüðï, åyíáé «Vñ㤻 öéëüóïöïò.
óèÞêç êáß AëëáãÞ12. Tü ìüíï ðïý TðéôñÝðåôáé Óôßò Cëëåò êïéíùíßåò á‰ôÜ ôÜ TñùôÞìáôá äÝí Š-
åyíáé _ Uñìçíåßá. ’Áðáãïñåýåôáé êÜèå óêÝøç êáß ðÜñ÷ïõí: ït íüìïé a åyíáé êëçñïíïìéÜ ô™í ðñïãü-
ðïëéôéêÞ äñáóôçñéüôçôá. Ðáãéþíåôáé Vôóé ìéÜ íùí, ôïˆ Èåïˆ, ô™í Èå™í, a äÝí ŠðÜñ÷ïõí êá-
êáôÜóôáóç Eðáî äéÜ ðáíôüò, êõñéáñ÷år _ ðáñÜ- èüëïõ êáß óôÞ èÝóç ôïõò ŠðÜñ÷åé ‚ ìïíÜñ÷çò, ‚
äïóç, _ óôáôéêüôçò êáß _ óõíå÷Þò TðáíÜëçøç13. öýëáñ÷ïò, ôü tåñáôårï ê.ëð.
‘Ï sïõäáéï-÷ñéóôéáíéóìüò V÷åé ñáâßíïõò, èåïëü- ÃéÜ ðñþôç öïñÜ Tðßóçò ôßèåíôáé ôÜ TñùôÞ-
ãïõò, ìïíá÷ïýò, AóêçôÝò, ðñïö\ôåò, ðéóôïýò..., ìáôá: Ôß åyíáé êáëü êáß ôß êáêü; ÂÜóåé ðïé™í
äÝí V÷åé öéëïóüöïõò êáß ðïéçôÝò, äÝí V÷åé ðïëß- Añ÷™í ìðïñïˆìå íÜ Aðïöáóßóïõìå …ôé êÜôé åyíáé
ôåò ït ‚ðïrïé íÜ óõæçôïˆí êáß íÜ Aðïöáóßæïõí T- êáëü a êáêü; ÄçëáäÞ ôß óçìáßíåé TêëÝãù, ôß óç-
ëåõèÝñùò óôüí äçìüóéï êáß Aíïé÷ôü ÷™ñï ô\ò ìáßíåé êñßíù; Êáß á‰ôÜ ôÜ TñùôÞìáôá êáß ït Ví-
ðüëåùò. Á‰ôü ðïý ëåßðåé åyíáé _ Tëåõèåñßá, _ ‚- íïéåò äçìéïõñãÞèçêáí ìüíï Aðü ôïýò ´Åëëçíåò,
ðïßá Aðïôåëår ðñïûðüèåóç ãéÜ ôÞí öéëïóïößá, _ åyíáé Aäýíáôá êáß Aäéáíüçôá ãéÜ ôïýò ’Éíäïýò,
‚ðïßá ìÝ ôÞí óåéñÜ ôçò Aðïôåëår ìßá TêäÞëùóç ôïýò ‘Åâñáßïõò, ôïýò ÷ñéóôéáíïýò êáß ôïýò ìïõ-
ô\ò Tëåõèåñßáò. ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, öéëïóïö™ óïõëìÜíïõò. ´Åíáò ‘Åâñárïò äÝí V÷åé ôßðïôå íÜ
óçìáßíåé äïêéìÜæù íÜ åyìáé Tëåýèåñïò óôü ðåäßï TðéëÝîåé, äéüôé V÷åé äå÷èår ìéÜ ãéÜ ðÜíôá ôÞí ’Á-
ô\ò óêÝøçò14. ëÞèåéá êáß ôüí Íüìï Aðü ôüí Èåü êáß Cí Cñ÷éæå
ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÔÑÁÃÙÄÉÁ ÊÁÔÁ ÔÏÍ Ê. ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 31

íÜ TðéëÝãåé êáß íÜ êñßíåé ó÷åôéêÜ ìÝ á‰ôÜ, äÝí ð.×. Ït Aðüøåéò ôïˆ ÐëÜôùíïò êáôÜ ô\ò äçìï-
èÜ eôáí ‘Åâñárïò. ϋôå Tðßóçò Xíáò ãíÞóéïò ÷ñé- êñáôßáò, ãéÜ ôüí Aðüëõôï Aíáëëïßùôï êüóìï ô™í
óôéáíüò V÷åé íÜ êñßíåé a íÜ TðéëÝîåé, äéüôé åyíáé säå™í, ãéÜ ôÞí Aèáíáóßá ô\ò øõ÷\ò êáß ôÞí A-
ãñáììÝíï: ìZ êñßíåôå, wíá ìZ êñéè\ôå (Ìáôèár- íáãùãÞ ôïˆ Èåïˆ ›ò ìÝôñïõ …ëùí ô™í ðñáãìÜ-
ïò 7,1)17. Ït AðáíôÞóåéò ðïý Täüèçóáí Aðü ôïýò ôùí, ‚äÞãçóáí óôÞí Uíéáßá íôïëïãßá, …ðùò ôÞí
´Åëëçíåò åy÷áí íÜ êÜíïõí ìÝ ôÞí ðñáãìáôéêÞ Aðïêáëår ‚ ÊáóôïñéÜäçò. ‘Ç íôïëïãßá á‰ôÞ V-
æùÞ êáß ƒ÷é ìÝ Xôïéìá, êëçñïíïìçìÝíá ó÷Þìáôá ÷åé ›ò AðïôÝëåóìá ƒ÷é ìüíï íÜ Aðïêñýðôåé ôÞí
ï‹ôå ìÝ èåråò êáß Šðåñêüóìéåò äõíÜìåéò. ϋôå T- UëëçíéêÞ óýëëçøç ôïˆ êüóìïõ êáß íÜ ôÞí Aëëïé-
ðßóçò ït AðáíôÞóåéò eôáí ôåëåóßäéêåò êáß ôåëé- þíåé AëëÜ êáß ãéÜ ðïëëïýò ás™íåò íÜ AðïôåëÝóåé
êÝò. ÔÜ TñùôÞìáôá ðáñÝìåíáí Aíïé÷ôÜ ìÝ÷ñé ôÝ- ôÞí êõñßáñ÷ç, Cí ƒ÷é ôÞí ìïíáäéêÞ, åsêüíá ãéÜ
ëïõò, …ðùò êáß ït AíôéèÝóåéò ðïý äé÷Üæïõí Aðü ôÞí Añ÷áßá ‘ÅëëÜäá. ²Å÷åé Tðßóçò ›ò AðïôÝëå-
ôÞí Añ÷Þ ôïõò öéëïóüöïõò; öýóéò-íüìïò, AëÞ- óìá íÜ óõãêáëýðôåé ôü èåìåëé™äåò ãåãïíüò …ôé
èåéá-äüîá, åyíáé-öáßíåóèáé, ÷Üïò-êüóìïò. Ït Aí- _ tóôïñßá åyíáé ðïßçóéò, äçìéïõñãßá êáß …ôé _ êïé-
ôéèÝóåéò á‰ôÝò åyíáé, ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, ðïëé- íùíßá á‰ôïèåóìßæåôáé21. «‘Ç Uíéáßá íôïëïãßá, …-
ôéêÝò AíôéèÝóåéò. Åyíáé _ íôïëïãéêÞ Vêöñáóç ðïéï êáß Cí åyíáé ôü ðñïóùðårï ôçò, åyíáé ï‰óéá-
ô\ò ðïëéôéê\ò äéáìÜ÷çò ðïý óðáñÜóóåé ôÞí ðü- óôéêÜ óõíäåäåìÝíç ìÝ ôÞí Uôåñïíïìßá. Êáß óôÞí
ëéí18. ‘ÅëëÜäá, _ AíÜäõóç ô\ò á‰ôïíïìßáò êáèïñßóèç-
’Åî Cëëïõ, _ Aíôßèåóç ÷Üïò-êüóìïò ÷áñá- êå Aðü ìéÜ ìÞ Uíéáßá èÝá ôïˆ êüóìïõ, TêöñáóìÝ-
êôçñßæåé ìÝ Xíáí säéáßôåñï ôñüðï ôÞí Añ÷áéïåë- íç aäç Aðü ôÞí Añ÷Þ óôïýò Uëëçíéêïýò ìý-
ëçíéêÞ óêÝøç êáß öéëïóïößá — ôü ÷Üïò Tííïår- èïõò»22.
ôáé Tä™ êáß ìÝ ôÞí ðñùôáñ÷éêÞ êáß êõñéïëåêôé- ÌÝ ôüí ÐëÜôùíá Tðßóçò Añ÷ßæåé êáß _ Aðü-
êÞ Vííïéá: êåíü, ìçäÝí, Aðü ôü ñ\ìá ÷áßíù. ’Á- óõñóç ô™í öéëïóüöùí Aðü ôÞí ðñáãìáôéêÞ æù-
ðü ôü ðéü ðë\ñåò êåíü, Aðü ôü ÷Üïò, Aíáäýåôáé Þ ô\ò ðüëåùò, Tí™ ðñßí Aðü ôüí ÐëÜôùíá ït Aí-
‚ êüóìïò óôüí ‘Çóßïäï. ’ÁëëÜ ôü ÷Üïò V÷åé Tðß- ôéèÝóåéò êáß ôÜ ðñïâëÞìáôá Aíôéìåôùðßæïíôáí
óçò ôÞí Vííïéá ô\ò Aôáîßáò, êÜôé ðïý äÝí åyíáé Tíôüò ô\ò ðüëåùò äéÜ ô\ò óõæçôÞóåùò êáß ôïˆ
ôÝëåéá ôáêôïðïéçìÝíï, êÜôé ðïý äÝí Šðüêåéôáé óÝ äéáëüãïõ, óôÞí AãïñÜ êáß óôÞ ÂïõëÞ, óôÜ äéêá-
íüìïõò ìåóôïýò íïÞìáôïò19. Á‰ôÞ _ èÝá ñõèìß- óôÞñéá êáß óôÞí Têêëçóßá. ÄÝí Šð\ñ÷å, äçëáäÞ,
æåé, êáôÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, ôÞí äçìéïõñãßá ô\ò äéá÷ùñéóìüò ôïˆ ðïëßôç êáß ôïˆ öéëïóüöïõ (‚
öéëïóïößáò. ÃñÜöåé: «‘Ç öéëïóïößá, Vôóé …ðùò ÓùêñÜôçò åyíáé ‚ ôåëåõôárïò öéëüóïöïò ðïëß-
ôÞí äçìéïýñãçóáí êáß ôÞí TöÜñìïóáí ït ´Åëëç- ôçò), äÝí Šð\ñ÷å äéá÷ùñéóìüò ìåôáîý ðïëë™í
íåò, åyíáé äõíáôÞ TðåéäÞ ôü óýìðáí äÝí åyíáé Tí- êáß «åsäéê™í», ìåôáîý äÞìïõ êáß öéëïóüöùí,
ôåë™ò ôáêôïðïéçìÝíï. ²Áí eôáí ôÝôïéï, äÝí èÜ ðñÜîåùò êáß èåùñßáò23. ÌÝ ôüí ÐëÜôùíá, ëïé-
Šð\ñ÷å êáèüëïõ öéëïóïößá, AëëÜ ìüíïí Xíá ìï- ðüí, Añ÷ßæïõí á‰ôïß ït äéá÷ùñéóìïß êáß ït Aíáæç-
íáäéêü êáß ‚ñéóôéêü óýóôçìá åsäÝíáé. Êáß Cí ‚ ôÞóåéò èåùñçôéê™í êáôáóêåõ™í ›ò ëýóç ôïˆ
êüóìïò eôáí êáèáñÜ êáß îÜóôåñá ÷Üïò, äÝí èÜ ðñáãìáôéêïˆ ðïëéôéêïˆ ðñïâëÞìáôïò. ²Åôóé _
Šð\ñ÷å êáììéÜ äõíáôüôçôá ãéÜ óêÝðôåóèáé»20. Cñíçóç ôïˆ äÞìïõ êáß ô\ò äçìïêñáôßáò ‚äçãår
‘Ç UëëçíéêÞ óýëëçøç ôïˆ êüóìïõ, äçëáäÞ, óõ- óôüí «ðïëéôéêü ðåóóéìéóìü» ôïˆ ÐëÜôùíïò êáß
íßóôáôáé óôü Uî\ò: äÝí ŠðÜñ÷åé ìéÜ ‚ëéêÞ êáß óôÞí AíáæÞôçóç ëýóåùò êáôÜ ô\ò äçìïêñáôßáò:
«ñèïëïãéêÞ» ôÜîç ôïˆ êüóìïõ êáß, êáôÜ óõíÝ- óôÞí «ðïëéôåßá» ô™í âáóéëÝùí-öéëïóüöùí, äç-
ðåéá, äÝí ŠðÜñ÷åé ìéÜ ôÜîç ô™í Aíèñùðßíùí Š- ëáäÞ ô™í ëßãùí Tðáúüíôùí êáß êáôü÷ùí ô\ò
ðïèÝóåùí óõíäåäåìÝíç ìÝ á‰ôÞí ôÞí ôÜîç ôïˆ «ðïëéôéê\ò TðéóôÞìçò». Á‰ôü öáíåñþíåé ôÞí -
êüóìïõ. ÄÝí ŠðÜñ÷åé ï‰äåìßá Tããýçóç ãéÜ …óá ðáñîç ìéÜò élite _ ‚ðïßá Tðéèõìår ôÞí êáôÜñãç-
óõìâáßíïõí Tíôüò ô\ò êïéíùíßáò, åsìÞ ìüíïí ït u- óç ô\ò Tîïõóßáò ôïˆ äÞìïõ, ðñÜãìá ðïý Vãéíå ëß-
äéïé ït Cíèñùðïé. ÄÝí ŠðÜñ÷åé ï‰äåìßá ðñïóöõãÞ ãá ÷ñüíéá Añãüôåñá Aðü ôüí Tîùôåñéêü T÷èñü,
êáß Tëðßäá óÝ êÜðïéá ìåôáöõóéêÞ Añ÷Þ. ÄÝí Š- ôïýò Ìáêåäüíåò Ößëéððï êáß ’ÁëÝîáíäñï.
ðÜñ÷åé êáììßá Tó÷áôïëïãßá êáß ìåóóéáíéóìüò. ‘Ï ÌåôÜ ôÞí fôôá ô™í ’Áèçíáßùí êáß ôÞí êá-
Uëëçíéêüò êüóìïò êôßæåôáé TðÜíù óôÞí Tðßãíù- ôÜëõóç ô\ò äçìïêñáôßáò Aðü ôïýò Ìáêåäüíåò
óç …ôé äÝí ŠðÜñ÷åé öõãÞ Aðü ôüí êüóìï êáß ôüí êáß ôÞí Tãêáèßäñõóç ðáíôïˆ ’Ïëéãáñ÷é™í êáß
èÜíáôï, …ôé ‚ Cíèñùðïò åyíáé èíçôüò êáß äÝí Š- Ìïíáñ÷é™í, Tîáöáíßæåôáé êáß _ ðïëéôéêÞ êáß ôü
ðÜñ÷åé Cëëç æùÞ. TíäéáöÝñïí ãéÜ ôÞí ðïëéôéêÞ êáß, êáôÜ óõíÝðåéá,
‘Ç Aíôßëçøç á‰ôÞ Šößóôáôáé ñùãìÞ ìÝ ôÞí ‚ ðïëéôéêüò óôï÷áóìüò. Á‰ôü ðïý êõñéáñ÷år ðéÜ
ðëáôùíéêÞ (èåïëïãéêÞ) öéëïóïößá ôüí 4ï ásþíá óôïýò öéëïóüöïõò åyíáé _ Aíáäßðëùóç óôü Côï-
32 ÃÉÙÑÃÏÓ Í. ÏÉÊÏÍÏÌÏÕ

ìï, óôÞí A-ðïëéôéêÞ ^èéêÞ, óôÞí ËïãéêÞ, óôÞí ðïý ô\ò TðéöõëÜóóåé ‚ Heidegger, äçëáäÞ íÜ
ÌåôáöõóéêÞ... Ït ó÷ïëÝò ô™í Êõíéê™í, ’Åðé- âñår ôü íüçìá ôïˆ Åyíáé. Á‰ôü äÝí V÷åé íüçìá ãéÜ
êïõñåßùí, Óôùéê™í... êçñýóóïõí ôÞí öõãÞ Aðü ôüí ÊáóôïñéÜäç ðïý ôüí êáôçãïñår …ôé ï‹ôå ìéÜ
ôÞí ðüëéí, ôÞí Cñíçóç ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ôÞí öïñÜ äÝí èÝôåé ôÞí Tñþôçóç Cí ôü Åyíáé V÷åé a
ðåñéðëÜíçóç óÝ ðáñáìõèçôéêÝò ðáñáêáìðôçñß- ìðïñår íÜ V÷åé Xíá íüçìá24.
ïõò, Aíþäõíåò ãéÜ ôïýò só÷õñïýò ìïíÜñ÷åò êáß,
ðïëëÝò öïñÝò, êïëáêåõôéêÝò. Åyíáé ÷áñáêôçñé- ‘Ç äçìéïõñãßá ô\ò ôñáãùäßáò
óôéêü Tðßóçò …ôé ‚ öéëïóïöéêüò óôï÷áóìüò óôÞí
ëéãáñ÷éêÞ Ñþìç Añ÷ßæåé, Šðü ôÞí Tðßäñáóç ô\ò ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Tðéóçìáßíåé …ôé êáê™ò ãß-
Uëëçíéê\ò ðáéäåßáò êáß öéëïóïößáò, ìÝ Xíáí ðï- íåôáé ëüãïò ãéÜ UëëçíéêÞ ôñáãùäßá. ‘Ï óùóôüò
ëéôéêü, ôüí ÊéêÝñùíá. ‘Ç ëáôéíéêÞ ãëþóóá äß- …ñïò åyíáé ’ÁèçíáúêÞ Ôñáãùäßá, äéüôé ìüíï óôÞí
íåé Aêüìá äýï öéëïóüöïõò, ôüí ËïõêñÞôéï êáß ’ÁèÞíá äçìéïõñãårôáé, Tîåëßóóåôáé êáß âñßóêåé
ôüí ÓåíÝêá. Êáß ô™í ôñé™í ït Aðüøåéò óôçñß- ôÞí êïñýöùóÞ ôçò ìÝ ôïýò ôñårò ìåãÜëïõò ôñá-
æïíôáé óÝ èÝóåéò ô™í Ðëáôùíéê™í, ô™í ’Åðé- ãéêïýò25. ‘Ç ôñáãùäßá, äçëáäÞ, äÝí èÜ ìðïñïˆ-
êïõñåßùí, ô™í Óôùéê™í... ‘Ï ôÝôáñôïò êáß ôå- óå íÜ äçìéïõñãçèår ðáñÜ ìüíï óôÞí ðüëéí …ðïõ
ëåõôárïò öéëüóïöïò ô\ò Ñþìçò, ‚ á‰ôïêñÜôùñ _ äçìïêñáôßá, _ ñçôÞ, óõíå÷Þò êáß Aíïé÷ôÞ á‰-
ÌÜñêïò Á‰ñÞëéïò, ãñÜöåé óôÜ UëëçíéêÜ, ôüí 2ï ôïèÝóìéóç Vöèáóå óôü Aðüãåéü ôçò. ÐñÜãìáôé,
ásþíá ì.×. Åyíáé ÷áñáêôçñéóôéêü Tðßóçò …ôé ôü _ óõíå÷Þò êáß äéáñêÞò AìöéóâÞôçóç ô™í èåóì™í
á‰ôïêñáôïñéêü êáß èåïêñáôéêü ÂõæÜíôéï Aðïññß- êáß ôïˆ íüìïõ, _ Aðåñéüñéóôç Tëåõèåñßá ôïˆ äÞ-
ðôåé êáß êáôáäéþêåé ôÞí öéëïóïößá êáß ôïõò öé- ìïõ íÜ èåóìïèåôår êáß íÜ Aðïöáóßæåé ãéÜ …ëá ôÜ
ëïóüöïõò, öèÜíïíôáò óôü Vó÷áôï óçìårï âáñâá- óçìáíôéêÜ æçôÞìáôá ô\ò êïéíùíßáò èÝôåé ôü
ñüôçôáò íÜ êëåßóåé ôßò öéëïóïöéêÝò ó÷ïëÝò ô™í ðñüâëçìá ô™í ‚ñßùí. ’Áðü ôÞí óôéãìÞ, äçëáäÞ,
’Áèçí™í êáß íÜ Têäéþîåé ôïˆò öéëïóüöïõò, ôü ðïý ‚ ä\ìïò ìðïñår íÜ êÜíåé ‚,ôéäÞðïôå êáß V÷åé
529 ì.×., ìÝ äéÜôáãìá ôïˆ ’Éïõóôéíéáíïˆ. ‘Ç óõíåßäçóç á‰ôïˆ ôïˆ ðñÜãìáôïò, Aðü ôÞí óôéã-
Aíèñùðüôçôá V÷åé åsóÝëèåé óôüí Ìåóáßùíá. ‘Ï ìÞ á‰ôÞ öåßëåé íÜ óêåöèår ìÝ÷ñé ðïˆ ìðïñår íÜ
÷ñéóôéáíéóìüò ƒ÷é ìüíï äÝí V÷åé AíÜãêç ôÞí öé- öèÜóåé, íÜ óêåöèår ðïéÜ åyíáé ôÜ …ñéÜ ôïõ. Äç-
ëïóïößá, AëëÜ ôÞí èåùñår T÷èñéêÞ. ²Å÷åé âñår ëáäÞ íÜ Aðïäå÷èår …ôé äÝí ìðïñår íÜ êÜíåé ‚,ôé-
ôÞí Tî Aðïêáëýøåùò ìïíáäéêÞ êáß ásþíéá AëÞ- äÞðïôå êáß, óõíåð™ò, íÜ á‰ôïðåñéïñéóèår.
èåéá ôïõ êáß ÷ñåéÜæåôáé ìüíï ŠðïóôçñéêôÝò êáß ‘Ç äçìïêñáôßá ðñÝðåé íÜ V÷åé èåóìïýò á‰-
ðñïðáãáíäéóôÝò ôïˆ äüãìáôïò, ÷ñåéÜæåôáé ìüíï ôïðåñéïñéóìïˆ êáß ðñÜãìáôé V÷åé (ãñáöÞ ðáñá-
ðéóôïýò êáß èåïëüãïõò. íüìùí, AðÜôç ôïˆ äÞìïõ). ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò èå-
‘Ï ðïëéôéêüò óôï÷áóìüò êáß ç öéëïóïößá èÜ ùñår êáß ôÞí ôñáãùäßá ›ò Xíáí ôÝôïéï èåóìü á‰-
Tðáíåìöáíéóèïˆí óôÞí ÄõôéêÞ Å‰ñþðç ô™í ÍÝ- ôïðåñéïñéóìïˆ. ‘Ç ôñáãùäßá Šðåíèõìßæåé äéáñê™ò
ùí ×ñüíùí Aðü ôüí 16ï ásþíá êáß ìåôÜ êáß óõì- óôïýò ’Áèçíáßïõò ðïërôåò …ôé ŠðÜñ÷ïõí …ñéá
âáäßæïõí ðÜëé ìÝ ôÞí AíÜäõóç ôïˆ ásôÞìáôïò ãéÜ Cãíùóôá Tê ô™í ðñïôÝñùí óôü äñ™í Šðïêåßìå-
ìéÜí Cëëç êïéíùíßá, ãéÜ ìéÜí Cëëç ðïëéôéêÞ, íï, ôü ‚ðïrï Tíåñãår Šðåýèõíá AíáëáìâÜíïíôáò
óõìâáäßæïõí ìÝ ôÞí AíÜäõóç ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ôïýò êéíäýíïõò ô™í ðñÜîåùí ôïõ. Êáíåßò äÝí
ô\ò á‰ôïíïìßáò. ’Åí™ óÞìåñá, …ðùò ðáñáôçñår ìðïñår íÜ ôïˆ ôÜ Šðïäåßîåé Tê ô™í ðñïôÝñùí.
‚ ÊáóôïñéÜäçò, ït öéëüóïöïé V÷ïõí AðùëÝóåé ôÞí Ìüíïò ôïõ ðñÝðåé íÜ ôÜ êáôáëÜâåé a íÜ ôÜ äéáé-
êñéôéêÞ ôïõò äýíáìç êáß Tðéäßäïíôáé óÝ AôÝñìï- óèáíèår26. Á‰ôÞ _ Cãíïéá êáß _ Aäõíáìßá Aíá-
íïõò ó÷ïëéáóìïýò, Uñìçíåråò êáß Tðáíåñìçíåråò. ãíùñßóåùò ô™í ‚ñßùí ô™í ðñÜîåþí ìáò óõíéóô@
’Åðß ðëÝïí äÝ, äéáêçñýóóïõí ôü ôÝëïò ô\ò öéëï- êáß ôÞí Vííïéá ôïˆ ôñáãéêïˆ. ‘Ç ŠðÝñâáóç ô™í
óïößáò, …ðùò ‚ ×Üéíôåãêåñ, óôüí ‚ðïrï Aóêår ‚ñßùí óõíéóô@ ôÞí âñéí, _ ‚ðïßá ‚äçãår óôÞí êá-
êñéôéêÞ ‚ ÊáóôïñéÜäçò êáß äçëþíåé Aêñéâ™ò ôü ôáóôñïöÞ (Côç). ‘Ç âñéò ðñïûðïèÝôåé Aö' Uíüò
Aíôßèåôï, äçëáäÞ …ôé äÝí ŠðÜñ÷åé êáíÝíá ôÝëïò ìÝí ôÞí Tëåõèåñßá óêÝøåùí êáß ðñÜîåùí, Aö' U-
ô\ò öéëïóïößáò. ’ÁíôéèÝôùò, ðéóôåýåé óôÞí êñé- ôÝñïõ äÝ ôÞí Aðïõóßá ðñï-êáèïñéóìÝíùí «íïñ-
ôéêÞ ôçò äýíáìç êáß óôüí äçìéïõñãéêü ôçò ñüëï ì™í», ðïëý äÝ ðåñéóóüôåñï ôÞí Aðïõóßá êÜðïéáò
ðïý ðñÝðåé íÜ TðéôåëÝóåé óÞìåñá, äéáõãÜæïíôáò «íüñìáò ô™í íïñì™í», ôÞí Aðïõóßá Tó÷Üôùí íü-
ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò, Aôïìéê\ò êáß êïé- ìùí ãéÜ ôßò Aíèñþðéíåò ðñÜîåéò.
íùíéê\ò, êáß äåß÷íïíôáò ðüóï Tðéôáêôéêü êáß Óôßò êïéíùíßåò óôßò ‚ðïråò ‚ íüìïò åyíáé «äï-
êñßóéìï åyíáé ôü ðñüôáãìá á‰ôü óÞìåñá. Óõ- óìÝíïò» Aðü êÜðïéá Tîù-êïéíùíéêÞ Añ÷Þ (Èåü,
íåð™ò, ‚ ñüëïò ô\ò öéëïóïößáò äÝí åyíáé á‰ôüò Öýóéí, Íüìïõò ô\ò tóôïñßáò a ô\ò êïéíùíßáò...)
ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÔÑÁÃÙÄÉÁ ÊÁÔÁ ÔÏÍ Ê. ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 33

á‰ôÞ Aêñéâ™ò _ Añ÷Þ óõíéóô@ êáß ôÞí «íüñìá êôüò äéêáßïõ, ôü ëÝåé Tî Cëëïõ êáß ‚ ÷ïñüò (å
ô™í íïñì™í», ôüí Vó÷áôï íüìï, âÜóåé ôïˆ ‚ðïßïõ ã?ñ åuñçôáé äéðëj, óô. 725). ÐñÜãìáôé, êáììßá
êñßíåôáé Cí Xíáò íüìïò åyíáé äßêáéïò a Cäéêïò, êá- ðüëéò äÝí ìðïñår íÜ ŠðÜñîåé ÷ùñßò íüìïõò êáß
ëüò a êáêüò. Á‰ôü óõíéóô@ ôÞí Uôåñïíïìßá ô\ò ÷ùñßò ôÞí ôÞñçóç êáß ôÞí TöáñìïãÞ ôïõò. Êáì-
êïéíùíßáò (Uôåñüíïìç êïéíùíßá). ‘Ç âñéò äéáöÝ- ìßá ðüëéò äÝí èÜ TäÝ÷åôï íÜ ôÞí ðñïäþóåé êÜ-
ñåé ñéæéêÜ Aö' Uíüò ìÝí Aðü ôÞí íïìéêÞ Vííïéá ôïˆ ðïéïò ðïëßôçò ôçò êáß íÜ Tðéôåèår Tíáíôßïí ôçò
AäéêÞìáôïò, Aö' UôÝñïõ äÝ Aðü ôÞí èñçóêåõôéêÞ óõììá÷þíôáò ìÝ ôïýò T÷èñïýò ôçò, …ðùò Vêáíå
Vííïéá ô\ò Bìáñôßáò. ’Áäßêçìá åyíáé _ ðáñÜâá- ‚ Ðïëõíåßêçò. ‘Ï uäéïò ‚ ãéüò ôïˆ ÊñÝïíôïò äÝí
óç Uíüò êáèïñéóìÝíïõ Tê ô™í ðñïôÝñùí íüìïõ êáß ôïˆ âñßóêåé Cäéêï (óô. 685-686). Á‰ôü ðïý ôïˆ
Bìáñôßá åyíáé _ ðáñÜâáóç ìé@ò êáèïñéóìÝíçò Tê ðñïóÜðôåé åyíáé ôü öñïíårí ìüíïò äïêår, ôü íÜ íï-
ô™í ðñïôÝñùí èñçóêåõôéê\ò Tíôïë\ò, êáèïñé- ìßæåé …ôé ìüíï á‰ôüò V÷åé äßêéï (óô. 705-709).
óìÝíçò Aðü ôÞí ’Åêêëçóßá, ôü tåñáôårï a ôÜ t- ‘Ç êáôáóôñïöÞ TðÝñ÷åôáé ãé' á‰ôüí Aêñéâ™ò ôüí
åñÜ âéâëßá—Âßâëï, ÊïñÜíé. ëüãï. ‘Ç âñéò óõíßóôáôáé óôü …ôé äÝí Vãéíå äõ-
‘Ç Aíôßèåóç âñéò-äßêç ðïý ÷áñáêôçñßæåé íáôÞ _ óýæåõîç, _ óõíýöáíóç ô™í äýï ìåñ™í:
ôÞí ôñáãùäßá åyíáé ìåôÜèåóç óôü Aíèñþðéíï ðå- ô™í íüìùí ô\ò ðüëåùò êáß ô\ò äßêçò ô™í èå™í.
äßï ô\ò AíôéèÝóåùò ÷Üïò-êüóìïò. ÓõíäÝåé Vôóé ‚ (íüìïõò ðáñåßñùí ÷èïíüò êáq èå™í ô' Víïñêïí äß-
ÊáóôïñéÜäçò ôÞí ðïëéôéêÞ äéÜóôáóç ô\ò ôñáãù- êáí). Á‰ôü ðïý êáôáããÝëëåé, ëïéðüí, ‚ Óïöï-
äßáò ìÝ ôÞí íôïëïãéêÞ ôçò âÜóç: á‰ôü ðïý _ êë\ò åyíáé ôü ìüíïò öñïíårí äïêårÿ êáß _ êáôáã-
ôñáãùäßá äåß÷íåé óÝ …ëïõò, ƒ÷é äéÜ ôïˆ öéëïóïöé- ãåëßá á‰ôÞ Aðïôåëår ôü èåìåëé™äåò Aîßùìá ô\ò
êïˆ ëüãïõ AëëÜ ìÝ ôüí äéêü ôçò ôñüðï (äñþíôùí, äçìïêñáôéê\ò ðïëéôéê\ò29. Á‰ôü ðïý ëÝåé ‚ Óï-
ìÝ ôÞí äñÜóç ô\ò èåáôñéê\ò ðáñÜóôáóçò), åyíáé öïêë\ò óôïýò óýã÷ñïíïýò ôïõ ’Áèçíáßïõò, êáôÜ
…ôé ôü Åyíáé åyíáé ×Üïò. ×Üïò ìÝ ôÞí Vííïéá ô\ò ôüí ÊáóôïñéÜäç, åyíáé …ôé ‚ ÷™ñïò ô™í ðïëéôéê™í
Aðïõóßáò ôÜîåùò, ô\ò Vëëåéøçò èåôéê\ò Aíôé- ŠðïèÝóåùí åyíáé ãåìÜôïò Aâåâáéüôçôá êáß êÜèå
óôïé÷ßáò AíÜìåóá óôßò Aíèñþðéíåò ðñïèÝóåéò êáß ðïëéôéêÞ Aðüöáóç öåßëåé íÜ ëáìâÜíåé Šð' ƒøéí
TíÝñãåéåò êáß óôÜ AðïôåëÝóìáôÜ ôïõò. Ôü ×Üïò, ôçò …ëïõò ôïýò ðáñÜãïíôåò, Aêüìç êáß á‰ôïýò
ìÝ á‰ôÞí ôÞí Vííïéá, ðáñïíôïðïéårôáé Tíôüò ôïˆ ðïý äÝí åyíáé á‰óôçñ™ò ðïëéôéêïß. ‘Ç Aðüöáóç
Aíèñþðïõ ›ò âñéò ôïõ.27 ôïˆ ÊñÝïíôïò åyíáé ðïëéôéêÞ Aðüöáóç, óôçñéã-
ÔÞí ðïëéôéêÞ äéÜóôáóç ô\ò ôñáãùäßáò Aíá- ìÝíç óôïýò íüìïõò êáß óôü äßêáéïí ô\ò ðüëåùò.
äåéêíýåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, TîåôÜæïíôáò ‚ñéóìÝíá ´Ïìùò êáß ãéÜ ôßò ðéü ñèÝò AðïöÜóåéò äÝí ŠðÜñ-
óçìårá ô\ò ’Áíôéãüíçò ôïˆ ÓïöïêëÝïõò, ôÞí ‚- ÷åé Tããýçóç Cí åyíáé ìüíï ðïëéôéêÝò. ÄÝí ŠðÜñ-
ðïßá èåùñår ›ò ôÞí ðéü âáèéÜ ôñáãùäßá Šð' á‰- ÷åé Tããýçóç Tê ô™í ðñïôÝñùí, Aêüìç êáß Cí ït
ôÞí ôÞí Vííïéá. Ït Tðéêñáôïˆóåò Uñìçíåråò âëÝ- AðïöÜóåéò öáßíïíôáé ït ðéü óõìöÝñïõóåò, ït ðéü
ðïõí óÝ á‰ôÞí åuôå ôÞí äéáìÜ÷ç Aíèñùðßíïõ êáß ëïãéêÝò êáß ït ðéü ñèÝò. ‘Ç ëýóç, âåâáßùò, äÝí
èåßïõ íüìïõ —a, ðéü óõãêåêñéìÝíá, ôÞí óõíçãï- åyíáé ït ä\èåí åsäÞìïíåò êáß ït ä\èåí åsäéêïß, Aë-
ñßá ŠðÝñ ôïˆ èåßïõ íüìïõ êáß ôÞí êáôáããåëßá ôïˆ ëÜ _ öñüíçóéò, äçëáäÞ _ ðñáêôéêÞ óïößá, _ t-
Aíèñùðßíïõ— åuôå ôÞí äéáìÜ÷ç ôïˆ Aíßó÷õñïõ A- êáíüôçò ôïˆ êñßíåéí êáß ôïˆ TêëÝãåéí Têår …ðïõ
ôüìïõ êáß ôïˆ só÷õñïˆ ôõñÜííïõ ê.ëð. ‘Ï Êá- äÝí ŠðÜñ÷ïõí ìç÷áíéêïß êáíüíåò, Aíôéêåéìåíéêïß,
óôïñéÜäçò ðéóôåýåé …ôé á‰ôÝò ït Uñìçíåråò ðáñá- ãíùóôïß Tê ô™í ðñïôÝñùí ït ‚ðïrïé íÜ TðéôñÝðïõí
âëÝðïõí ôü óðïõäáéüôåñï. ÃñÜöåé: «Á‰ôü ðïý T- ôÞí ñèÞ êñßóç êáß ôÞí AðïöõãÞ óöáëìÜôùí30.
îõìíïˆí ït ôåëåõôárïé óôß÷ïé ôïˆ ÷ïñïˆ (1348- Ãé' á‰ôü èÜ ðñÝðåé íÜ ŠðÜñ÷åé óõíå÷Þò Tðáãñý-
1355) äÝí åyíáé ‚ èårïò íüìïò, AëëÜ ôü öñïíårí»28. ðíçóç êáß ƒ÷é Töçóõ÷áóìüò. ‘Ç äçìïêñáôßá åy-
Ôü ðåñéå÷üìåíï ôïˆ öñïíårí óõíÜãåôáé Aðü …ëç íáé Xíá ôñáãéêü êáèåóôþò, Xíá êáèåóôþò ôïˆ t-
ôÞí ðñïçãïýìåíç TîÝëéîç ô\ò ôñáãùäßáò. ‘Ç êá- óôïñéêïˆ ñßóêïõ — Cëëïò ôñüðïò ãéÜ íÜ ðïˆìå
ôáóôñïöÞ TðÝñ÷åôáé äéüôé ‚ ÊñÝùí, …ðùò êáß _ …ôé åyíáé ôü êáèåóôþò ô\ò Tëåõèåñßáò31.
’Áíôéãüíç, TðéìÝíïõí ðåéóìáôéêÜ ‚ êáèÝíáò ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, _ AèçíáúêÞ ôñáãùäßá
óôïýò ëüãïõò ôïõ, äß÷ùò íÜ ðñïóðáèïˆí íÜ êá- óõìðõêíþíåé êáß TêöñÜæåé TñùôÞìáôá êáß ðñï-
ôáëÜâïõí ôïýò ëüãïõò ôïˆ Cëëïõ. ‘Ï ìÝí ÊñÝ- âëÞìáôá ðïý Tãåßñïíôáé ƒ÷é ìüíï óôü ðåäßï ô\ò
ùí, Šðåñáóðßæïíôáò ôïýò íüìïõò ô\ò ðüëåùò, A- ðïëéôéê\ò AëëÜ êáß óôüí ÷™ñï ô\ò öéëïóïößáò.
ðáãïñåýåé ôÞí ôáöÞ ôïõ íåêñïˆ Ðïëõíåßêç, _ äÝ ÐñÜãìáôé, ôü Tñþôçìá ð.÷. «Ôß åyíáé ‚ Cíèñù-
’Áíôéãüíç, Šðåñáóðßæïíôáò ôüí Aäåëöü ôçò, ðïò» åyíáé ðÜíôïôå Vììåóá a Cììåóá ðáñüí, …-
ðñáãìáôïðïéår ôÞí ôáöÞ ôïõ. ðùò óôÞí ’Áíôéãüíç êáß óôüí ÐñïìçèÝá äåóìþ-
‘Ï êáèÝíáò Aðü ôÞí ðëåõñÜ ôïõ äÝí åyíáé T- ôç ôïˆ Ásó÷ýëïõ. Ït äýï á‰ôÝò ôñáãùäßåò äßíïõí
34 ÃÉÙÑÃÏÓ Í. ÏÉÊÏÍÏÌÏÕ

AðÜíôçóç óôü Tñþôçìá á‰ôü, AðÜíôçóç …ìùò ñçôÞ áõôïäçìéïõñãßá ôïõ Aíèñþðïõ, _ ñçôÞ á‰-
Tíôåë™ò äéáöïñåôéêÞ. ÌÝóá óôÜ åuêïóé Vôç ðïý ôïèÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò, _ á‰ôïíïìßá, _ äçìï-
÷ùñßæïõí ôÞí ìéÜ ôñáãùäßá Aðü ôÞí Cëëç —460 êñáôßá. ‘Ç á‰ôïíïìßá, ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, äÝí
ð.×. ‚ Ðñïìçèåýò, 442 ð.×. _ ’Áíôéãüíç— Š- åyíáé á‰ôïóêïðüò êáß öïñìáëéóìüò. Åyíáé êáß ìÝ-
ðÜñ÷åé ìéÜ ôåñÜóôéá äéáöïñÜ êáß AëëáãÞ ðïý V- óïí ãéÜ íÜ ãßíïõí Cëëá ðñÜãìáôá. Ôü Tñþôçìá
ãéíå óôü ðïëéôéêü êáß êïéíùíéêü ðåñéâÜëëïí ô\ò åyíáé ðïéÜ åyíáé á‰ôÜ ôÜ Cëëá ðñÜãìáôá, ìÝ Cë-
’ÁèÞíáò, ìéÜ ôåñÜóôéá AíÜðôõîç ðíåõìáôéê\ò ëá ëüãéá ðïéÜ åyíáé ôÜ ðåñéå÷üìåíá êáß ït ï‰óéá-
äçìéïõñãßáò ìÝ ôÞí óõíå÷\ ŠðÝñâáóç ô™í ðáñá- óôéêÝò Aîßåò ô\ò á‰ôüíïìçò êïéíùíßáò; Ðïéü åy-
äïóéáê™í ðáñáóôÜóåùí, ðïý V÷åé ›ò AðïôÝëå- íáé ôü Aíôéêåßìåíï ô\ò äçìïêñáôéê\ò èÝóìéóçò;
óìá ôÞí TìâÜèõíóç ô\ò Aíèñþðéíçò á‰ôïãíùóß- ‘Ç AðÜíôçóç äéáôõðþíåôáé óôüí ’ÅðéôÜöéï ôïˆ
áò. ÔÞí TìâÜèõíóç á‰ôÞ, êáèþò êáß ôÞí äéáöï- ÐåñéêëÝïõò ìÝ AðáñÜìéëëï ôñüðï: Öéëïêáëïˆìåí
ñÜ ô™í äõü AíôéëÞøåùí, …ðùò TêöñÜæïíôáé óôßò ã?ñ ìåô' å‰ôåëåßáò êáq öéëïóïöïˆìåí Cíåõ ìáëá-
äýï á‰ôÝò ôñáãùäßåò, Aíáäåéêíýåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò êßáò (...) Ðåñq ôïéáýôçò ïí ðüëåùò ïyäå ôå ãåí-
óôü Tîáßñåôï êåßìåíü ôïõ «Ásó÷ýëåéá Aíèñùðï- íáßùò äéêáéïˆíôåò ìZ Aöáéñåè\íáé á‰ôZí ìá÷ü-
ãïíßá êáß Óïöüêëåéá á‰ôïäçìéïõñãßá ôïˆ Aíèñþ- ìåíïé Tôåëåýôçóáí, êáq ô™í ëåéðïìÝíùí ðÜíôá
ðïõ»32. ÌÝ ôÞí AíôéðáñáâïëÞ ô™í äýï ðïéçô™í ôéí? åsê€ò TèÝëåéí ŠðSñ á‰ô\ò êÜìíåéí34. Äçëá-
Aíáäåéêíýåé ôÞí ôåñÜóôéá íôïëïãéêÞ AíáôñïðÞ äÞ ôü Aíôéêåßìåíï ô\ò èÝóìéóçò, óôÞí äçìïêñá-
ðïý óõíåôåëÝóèç ìÝóá óÝ åuêïóé ÷ñüíéá. ôéêÞ ðüëéí, åyíáé _ äçìéïõñãßá Uíüò Aíèñùðßíïõ
‘Ï ìÝí Ásó÷ýëïò Aðáíô@ óôü Tñþôçìá ôü ƒíôïò, ôïˆ ’Áèçíáßïõ ðïëßôç, ‚ ‚ðïrïò ŠðÜñ÷åé
ó÷åôéêü ìÝ ôüí Cíèñùðï ìÝ ìéÜ ìõèéêÞ Aíèñù- êáß æår Tíôüò êáß äéÜ ô\ò Uíüôçôïò ôñé™í Aîé™í:
ðïãïíßá. ’ÁíáöÝñåé …ôé ôü ðÝñáóìá Aðü ôÞí ðñï- ô\ò AãÜðçò êáß ô\ò «ðñáêôéê\ò» ô\ò ìïñöé@ò,
áíèñþðéíç óôÞí Aíèñþðéíç êáôÜóôáóç ðñáãìá- ô\ò AãÜðçò êáß ô\ò «ðñáêôéê\ò» ô\ò óïößáò,
ôïðïéårôáé Aðü Xíá ŠðåñÜíèñùðï ƒí, ôüí ôéôÜíá ô\ò ìÝñéìíáò êáß ô\ò å‰èýíçò AðÝíáíôé óôü äç-
ÐñïìçèÝá, ‚ ‚ðïrïò ðñïóöÝñåé óôïýò Aíèñþðïõò ìüóéï êáëü, óôÞí ðüëéí. «Êáß äÝí èÜ eôáí äõíá-
…ëá …óá ÷áñáêôçñßæïõí ôüí Cíèñùðï ›ò êïéíù- ôüí», êáôáëÞãåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, «íÜ ãßíåé ÷ù-
íéêü, ðïëéôéêü êáß Vëëïãï ƒí: ðˆñ, Cóôñùí Aíá- ñéóìüò á‰ô™í ô™í ôñé™í óôïé÷åßùí: _ ìïñöéÜ
ôïë?ò êáß äýóåéò, îõëïõñãßá, Tðï÷?ò, Añéèìüí, êáß _ óïößá Vôóé …ðùò ôßò Aãáðïˆóáí êáß ôßò æïˆ-
ãñáììÜôùí óõíèÝóåéò, öÜñìáêá íüóùí ê.ëð. ’Åí óáí ït ’Áèçíárïé äÝí ìðïñïˆóáí íÜ ŠðÜñ÷ïõí ðá-
ëßãïéò, …ëåò ït ôÝ÷íåò Täüèçóáí óôïýò èíçôïýò ñÜ ìüíïí óôÞí ’ÁèÞíá. ‘Ï ’Áèçíárïò ðïëßôçò äÝí
Aðü ôüí ÐñïìçèÝá (ð@óáé ôÝ÷íáé âñïôïróéí Tê åyíáé “säéùôéêüò öéëüóïöïò” ï‹ôå “säéùôéêüò
ÐñïìçèÝùò). êáëëéôÝ÷íçò”: Åyíáé Xíáò ðïëßôçò ãéÜ ôüí ‚ðïrï
‘Ï äÝ Óïöïêë\ò TêèÝôåé ìéÜí Aíèñùðïëïãßá _ ôÝ÷íç êáß _ öéëïóïößá V÷ïõí ãßíåé ôñüðïé æù\ò.
÷ùñßò ìõèéêÝò AíáöïñÝò, …ðïõ ‚ Cíèñùðïò åyíáé ‚ Á‰ôÞ åyíáé _ AëçèéíÞ AðÜíôçóç, _ óõãêåêñéìÝ-
uäéïò äçìéïõñãüò ôïˆ Uáõôïˆ ôïõ êáß …ëùí ô™í ôå- íç AðÜíôçóç ô\ò Añ÷áßáò äçìïêñáôßáò óôü Tñþ-
÷í™í — äçëáäÞ ôñïðïðïéþíôáò ôüí óôß÷ï ôïˆ ôçìá ó÷åôéêÜ ìÝ ôü “Aíôéêåßìåíï” ô\ò ðïëéôéê\ò
Ásó÷ýëïõ, èÜ ëÝãáìå …ôé, êáôÜ ôüí Óïöïêë\, ð@- èÝóìéóçò».35
óáé ôÝ÷íáé âñïôïróéí Tî Aíèñþðïõ. Á‰ôü öáßíåôáé
óôü ðåñßöçìï óôÜóéìï ô\ò ’Áíôéãüíçò: ðïëë? ô?
äåéí? êï‰äSí Aíèñþðïõ äåéíüôåñïí ðÝëåé. Ôü äåé- ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
íüí ôïˆ Aíèñþðïõ óõíßóôáôáé óôü …ôé …ëá …óá Š- 1. ‘Ï Vidal-Naquet AíáöÝñåé …ôé, óÝ êýêëï óõæçôÞ-
ðÜñ÷ïõí óôÞí êïéíùíßá åyíáé äçìéïõñãßåò ôïˆ Aí- óåùí ôü 1963-64 óôü Ðáñßóé ðåñß ô\ò ’Áèçíáúê\ò Äçìï-
èñþðïõ: ãëþóóá, èåóìïß, ôÝ÷íåò, ê.ëð., ðñÜãìá êñáôßáò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò ŠðïóôÞñéæå …ôé á‰ôÞ ƒ÷é ìüíï äÝí
ôü ‚ðïrï óõíéóô@ êáß ôÞí ï‰óßá ôïˆ Aíèñþðïõ, _ eôáí «ôõðéêÞ» AëëÜ …ôé Aðïôåëïˆóå Bðôü ðáñÜäåéãìá ô\ò
‚ðïßá äÝí êáèïñßæåôáé ï‹ôå Tê öýóåùò ï‹ôå Aðü á‰ôüíïìçò êïéíùíßáò. (Ðñüëïãïò óôü âéâëßï ôïˆ Ê. Êá-
óôïñéÜäç Sur le Politque de Platon, Paris, Seuil, 1999,
êÜðïéïí èåü, AëëÜ åyíáé á‰ôïäçìéïõñãßá. óåë. 9). ´Ïðùò AíáöÝñåé ‚ uäéïò ‚ ÊáóôïñéÜäçò, ôßò êýñé-
‘Ï Óïöïêë\ò «èÝôåé BðëÜ, êáèáñÜ êáß ìÝ åò säÝåò ðåñß äçìïêñáôßáò ôßò AíÝðôõîå ôüí ’Ïêôþâñéï
Vìöáóç ôÞí Aíèñùðüôçôá ›ò á‰ôïäçìéïõñãßá. Ït 1979 óôü óåìéíÜñéï ôïˆ J. Habermas óôü Max-Plank
Cíèñùðïé äÝí ð\ñáí ôßðïôå Að' ôïýò èåïýò, êáß Institut ôïˆ Starnerg. Âë. «‘Ç UëëçíéêÞ ðüëéò êáß _ äç-
êáíÝíáò èåüò äÝí ôïýò Väùóå ôßðïôå. Á‰ôü åyíáé ìéïõñãßá ô\ò äçìïêñáôßáò» óôü יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ, ó.
159, ’Åêäüóåéò ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1995. ÄçëáäÞ, Aðü ôü
ôü ðíåˆìá ôïˆ 5ïõ ás™íïò, êé á‰ôÞ åyíáé _ ôñá- 1978 _ Cìåóç äçìïêñáôßá åy÷å åsóâÜëåé óôÞí óêÝøç ôïõ,
ãùäßá ðïý TâñÜâåõóáí ït ’Áèçíárïé»33. …ðùò ôü ‚ìïëïãår êáß ‚ uäéïò óôü Fait et a faire, óåë. 73,
Ôü ðíåˆìá ôïˆ 5ïõ ás™íïò åyíáé óõíåð™ò, _ Paris, 1997. Ôü ðáñüí êåßìåíï óôçñßæåôáé êõñßùò óôü Vñ-
ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ, ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÔÑÁÃÙÄÉÁ ÊÁÔÁ ÔÏÍ Ê. ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 35

ãï ôïˆ ÊáóôïñéÜäç «‘Ç ‘ÅëëçíéêÞ ðüëéò...» êáß, ëüãù Äåõôåñïíüìéïí 4.2,13.11: «ï‰ ðñïóèÞóåôå ðñ€ò ô€ ±\ìá
ô\ò óõíå÷ïˆò ðáñáðïìð\ò óÝ á‰ôü, èÜ AíáöÝñåôáé ÷Üñéí † T㘠TíôÝëëïìáé Šìrí, êáß ï‰ê Aöåëårôå Að' á‰ô. Óôüí
óõíôïìßáò ›ò ×.Á. ‘ÕðÜñ÷åé Tðßóçò ôü êåßìåíü ôïõ ‘Ç Añ- Uëëçíéêü êüóìï, Tî Cëëïõ, äÝí Aíáãíùñßæåôáé èåïäéêßá êáß
÷áßá UëëçíéêÞ äçìïêñáôßá êáß _ óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞ- èårïí äßêáéïí. ’Áêüìç êáß ït ìïíÜñ÷åò ô™í Uëëçíéóôéê™í
ìåñá, ’Åêäüóåéò ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1986. êñáô™í êáß ït Ñùìárïé á‰ôïêñÜôïñåò, ït ‚ðïrïé TðÝâáëëáí
2. Âë. Ã.Í. Ïsêïíüìïõ, «‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáß _ Á‰- óôïýò Šðçêüïõò ôïõò íÜ ôïýò ëáôñåýïõí ›ò èåïýò, äÝí ðá-
ôïíïìßá», ÊáèçìåñéíÞ, 26-5-1998. ñïõóßáóáí ðïôÝ êÜðïéï äéÜôáãìÜ ôïõò ›ò èÝëçóç ôïˆ Èå-
3. ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ïìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá, óåë. 62. ïˆ. Á‰ôÜ åyíáé äçìéïõñãÞìáôá ôïˆ ’Éïõäáéï÷ñéóôéáíéóìïˆ.
4. ÃéÜ ôü ðñüâëçìá ô\ò äïõëåßáò âë. ÊáóôïñéÜäç, Âë. Ì. Finley, L' Invention de la politique, Flammari-
«La Democratie athenienne: vraies et fausses questions», on, 1985, p. 190.
La Montée de l' insignifiance, óåë. 188-189. 13. ´Ïóïí Aöïñ@ ôÞí óêÝøç ðïý Šð\ñîå óôÞí Áuãõ-
5. KáóôïñéÜäçò, ‘Ïìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá, óåë. 60. ðôï, óôÞí ’Éíäßá êáß óôÞí Êßíá, _ êýñéá äéáöïñÜ ôïõò A-
’ÅíäåéêôéêÜ AíáöÝñïíôáé _ èåïêñáôéêÞ êïéíùíßá ô™í ’Éïõ- ðü ôÞí ‘ÅëëÜäá åyíáé …ôé, Tí™ óÝ á‰ôÝò _ óêÝøç eôáí êëåé-
äáßùí êáß ô™í Ásãõðôßùí, óôÞí uäéá ðåñßïäï ìÝ ôÞí ’Áèç- óôÞ Šðüèåóç ôïˆ tåñáôåßïõ, ô™í á‰ëéê™í êáß ô™í ìáíäá-
íáúêÞ Äçìïêñáôßá, _ èåïêñáôéêÞ ÷ñéóôéáíéêÞ ìïíáñ÷ßá ôïˆ ñßíùí, _ Añ÷áéïåëëçíéêÞ öéëïóïößá eôáí Aíïé÷ôÞ óôÞí êïé-
Âõæáíôéíïˆ ÊñÜôïõò Aðü ôüí 4ï Xùò ôüí 15ï ásþíá ì.×., íùíßá, eôáí öéëïóïößá ðïëéô™í ðïý óõæçôïˆí óôÞí ’Áãï-
ït Tëݤ èåïˆ äõôéêÝò ìïíáñ÷ßåò êáß Aðïëõôáñ÷ßåò, êáèþò ñÜ ìÝ Cëëïõò ðïëßôåò. (ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ç Añ÷áßá UëëçíéêÞ
êáß _ Aðïëõôáñ÷ßá ô\ò ðáðéê\ò ’Åêêëçóßáò Aðü ôüí 4ï äçìïêñáôßá êáß _ óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞìåñá. ó. 26).
Xùò ôüí 18ï ásþíá ì.×. ‘Ï …ñïò, Tî Cëëïõ, èåïêñáôßá óõ- ´Ïóïí Aöïñ@ ôü ðåñéå÷üìåíï, óôÞí ’Éíäßá, ï‰óéáóôéêÜ ðñü-
íáíô@ôáé ãéÜ ðñþôç öïñÜ(;) óôüí ’Éïõäárï tóôïñéêü ÖëÜâéï êåéôáé ãéÜ TìðåéñéêÞ ãíþóç ô\ò æù\ò êáß êáèïäÞãçóç ãéÜ
’Éþóçðï ôïˆ 1ïõ ás. ì.×. óôüí ëüãï ôïõ Êáô' ’Áðßùíïò ìéÜ êáëýôåñç æùÞ: Aðü ôÜ ðáëáéüôåñá êåßìåíá, ôßò ÂÝäåò
(Â,16.165), …ðïõ ãñÜöåé …ôé, Tí™ óÝ Cëëåò ÷™ñåò _ Tîïõ- a ôßò ωðáíéóÜäåò (ðïý åsóÜãïõí ôü âñÜ÷ìáí êáß ôÞí èå-
óßá AíÞêåé óôÞí ìïíáñ÷ßá a óôÞí ëéãáñ÷ßá a óôÜ ðëÞ- ùñßá ô\ò ìåôåíóÜñêùóçò) Ÿò ôÜ íåþôåñá óõóôÞìáôá ôïˆ
èç(!), óôïýò ’Éïõäáßïõò ôü ðïëßôåõìá åyíáé èåïêñáôßá: ùò síäïõúóìïˆ (ÂåäÜíôá, Ãéüãêá ê.ëð.) êáß ôïˆ âïõäéóìïˆ
ä' Cí ôéò åuðïé âéáóÜìåíïò ô€í ëüãïí èåïêñáôßáí AðÝäåéîå (ðïý äéäÜóêåé ôü íéñâÜíá, ôü óâÞóéìï, ôÞí Aôáñáîßá) (Èå-
ô€ ðïëßôåõìá, èå¨ ôZí Añ÷Zí êáq ô€ êñÜôïò Aíáèåßò. ²Áë- ïößëïõ êáß ×ñéóôßíáò ÂåÀêïõ, ‘Éóôïñßá ôïˆ öéëïóïöéêïˆ
ëïõ Tðßóçò ãñÜöåé …ôé ‚ íüìïò Täüèç óôïýò ’Éïõäáßïõò êáô? óôï÷áóìïˆ, óåë. 20-24). ‘Ç síäéêÞ óêÝøç óõìðïñåýåôáé
èåïˆ âïýëçóéí (…ð.ð., Â, 21.184) êáß ït tåñårò TôÜ÷èçóáí óÝ ìåãÜëç Vêôáóç ìÝ ôÞí èñçóêåßá. Âë. Ìõñôþ Äñáãþ-
íÜ åyíáé äéêáóôÝò êáß Tðüðôåò êÜèå äéáöïñ@ò, TðéâÜëëïí- íá - ÌïíÜ÷ïõ, «’Åêêïóìßêåõóç êáß ŠðÝñâáóç», Öéëïóï-
ôáò ôßò ôéìùñßåò (êáß ãÜñ Tðüðôáé ðÜíôùí êáq äéêáóôáß ößá êáß Ðáéäåßá, ô. 7, óåë. 7, ’ÉáíïõÜñéïò 1997 êáß Äçì.
ô™í AìöéóâçôïõìÝíùí êáq êïëáóôáq ô™í êáôåãíùóìÝíùí Âåëéóóáñïðïýëïõ, ‘Éóôïñßá ô\ò ’Éíäéê\ò öéëïóïößáò, Äù-
ït tåñårò TôÜ÷èçóáí. …ð.ð., Â, 21.187). ’Áñêår Tðßóçò íÜ äþíç 1981, óåë. 34. ÓôÞí Êßíá, ‚ Êïìöïýêéïò Aðïóêï-
óêåöèår êáíåßò ôÞí ôåñÜóôéá äéáöïñÜ AíÜìåóá óôÞí ñÞôñá ðïˆóå óôÞí äéáôÞñçóç ô\ò êïéíùíéê\ò óõíï÷\ò âÜóåé óõì-
ìÝ ôÞí ‚ðïßá Añ÷ßæïõí ôüóá TäÜöéá ô\ò Ðáëáé@ò ÄéáèÞ- âáôéê™í Añ÷™í êáß êáíüíùí, ðïý eôáí tåñïß êáß Aðáñáâß-
êçò «êáß åyðåí ‚ Èåüò», êáß óôÞí ñÞôñá ìÝ ôÞí ‚ðïßá Añ- áóôïé. ²Åôóé ðñüâáëëå ôÞí säÝá ìé@ò tåñ\ò ðáñÜäïóçò êáß
÷ßæïõí ït Aèçíáúêïß íüìïé «Väïîå ôj âïõëj êáß ô¨ äÞ줻 ôüí ôýðï ìé@ò êïéíùíßáò ðïý ëåéôïõñãår ðáôñéáñ÷éêÜ óÜí
(Ït ‘Ïìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá, ó. 62). ÓôÞí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ïsêïãÝíåéá. ÂÜóç eôáí _ å‰óÝâåéá, _ ŠðïôáãÞ ôïˆ íåüôå-
Tðßóçò ŠðÜñ÷åé _ ñÞóç ôïˆ Ðáýëïõ: ï‰ ãÜñ Vóôéí Tîïõóßá ñïõ óôüí Añ÷áéüôåñï (Aäåëöü, ðáôÝñá, _ãåìüíá) êáß _ ðé-
ås ìZ Šð€ èåïˆ (Ðñüò Ñùìáßïõò, 13,1). óôÞ ôÞñçóç ô™í Tèßìùí ãýñù Aðü ôïýò íåêñïýò. ²Åôóé êá-
6. Âë. Ã.Í. Ïsêïíüìïõ, «‘Ç Añ÷áßá Äçìïêñáôßá», ‘Ï èéåñþèçêå Xíáò Cêáìðôïò ^èéêüò êþäéêáò ðïý êáíüíéæå ôßò
Ðïëßôçò, ô. 121, ’ÉáíïõÜñéïò-ÌÜñôéïò 1993 óåë. 41. Aíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò (…ð. ð. ó. 28)
7. ÊáóôïñéÜäçò, ×. Á. óåë. 196. ‘Ç óêÝøç ôïˆ ËÜï-ÔóÝ V÷åé ›ò ðõñÞíá ôÞí säÝá ôïˆ
8. ÊáóôïñéÜäçò, La montée de l' insignifiance, Seuil, öõóéêïˆ íüìïõ (ÔÜï), ðïý äéÝðåé Aðü ìÝóá …ëá ôÜ ðñÜã-
Paris 1997, óåë. 229. ’Åî Cëëïõ, ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, ìáôá.. «ÐñÝðåé íÜ AöÞíåôáé êáíåßò óôü ÔÜï, íÜ êáôåõèý-
ôÜ óçìåñéíÜ ðïëéôåýìáôá ô\ò Äýóåùò åyíáé øåõäï-äçìï- íåôáé äçëáäÞ Aðü ôüí öõóéêü ñõèìü Aëëáã\ò êáß íÜ ìÞí
êñáôßåò a öéëåëåýèåñåò ëéãáñ÷ßåò, Aêñéâ™ò äéüôé V÷ïõí s- Tðåìâáßíåé óôÞí öõóéêÞ ÔÜîç (...) ‘Ç óêÝøç á‰ôÞ Tîõðç-
äéùôéêïðïéÞóåé êáôÜ ìåãÜëï ìÝñïò ôüí äçìüóéï ÷™ñï: ït ñåôïˆóå ôÞí ëåéôïõñãßá ìé@ò êïéíùíßáò ôïˆ íüìïõ êáß ô\ò
ðñáãìáôéêÜ óçìáíôéêÝò AðïöÜóåéò ëáìâÜíïíôáé ìõóôéêÜ ôÜîçò êáß Aðïóêïðïˆóå íÜ äéáìïñöþóåé êáíïíéêÝò êáß ‚-
êáß óôÜ ðáñáóêÞíéá ô™í êõâåñíÞóåùí, ô™í êïéíïâïõëßùí ìáëïðïéçìÝíåò ó÷Ýóåéò». Êáß óôü âéâëßï ôïõ ÔÜï-ôå Êßã-
a ô™í êïììáôéê™í ìç÷áíéóì™í. ê âáóéêÞ säÝá åyíáé Têåßíç ðïý åsóÜãåé óôüí êüóìï ìéÜí Añ-
9. ÃéÜ ôßò äéáöïñÝò ìåôáîý ô\ò Añ÷áßáò äçìïêñáôßáò ÷Þ ôÜîçò, åsñÞíçò, Bñìïíßáò êáß ëüãïõ (…ð.ð., óåë. 30).
êáß ô™í óçìåñéí™í Aíôéðñïóùðåõôéê™í äõôéê™í ðïëéôåõ- ÓôÞí Áuãõðôï _ êõñßáñ÷ç Aíôßëçøç åyíáé _ ìåôåìøý-
ìÜôùí âë. «Imaginaire politique Grec et modern», La ÷ùóç, _ ðßóôç óÝ ìéÜ ìåôÜ èÜíáôïí «æùÞ» êáß _ ðñïåôïé-
Montée de l' insignifiance, óåë. 159-182. (‘ÅëëçíéêÞ ìå- ìáóßá ãé' á‰ôÞí êáè' …ëç ôÞí äéÜñêåéá ô\ò Tðßãåéáò æù\ò,
ôÜöñáóç óôü óõëëïãéêü Ït ´Åëëçíåò, ït Ñùìárïé êáß T- ìÝ ôåëéêü óôÜäéï ôÞí ôáñß÷åõóç ô™í íåêñ™í. ’Åêåríï ëïé-
ìårò, Tðéì. Roger-Pol Droit, ’ÁëåîÜíäñåéá, óåë. 280-311). ðüí, ðïý êõñéáñ÷år óÝ á‰ôÝò ôßò óêÝøåéò åyíáé ‚ óåâáóìüò
Âë. Tðßóçò M. Finley, ’Áñ÷áßá êáß óýã÷ñïíç äçìïêñáôßá, ô\ò ðáñÜäïóçò êáß ô™í èå™í, ôïˆ tåñïˆ êáß ô™í êáôåóôç-
ʼnñýáëïò 1989. ìÝíùí Aîé™í. ωäåìßá AìöéóâÞôçóç ô\ò èåóìéóìÝíçò ðá-
10. ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ïìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá, óåë. 64. ñÜóôáóçò ô\ò êïéíùíßáò. ‘Ç óêÝøç åyíáé TãêëùâéóìÝíç óôÜ
11. ´Ïð. ð. óåë. 22. èåóìéóìÝíá ðáñáäïóéáêÜ ó÷Þìáôá, óôÜ óõóôÞìáôá Tãêëåé-
12. Åyíáé _ ãíùóôÞ ðáñï÷Þ ô™í íüìùí Aðü ôüí Èåü óìïˆ, …ðùò ôÜ Aðïêáëår ‚ ÊáóôïñéÜäçò. ‘Ç ðñþôç ñÞîç
á‰ôïðñïóþðùò óôüí Ìùûó\, óôü ƒñïò Óéí@. Âë. Tðßóçò ôïˆ Tãêëåéóìïˆ ãßíåôáé óôÞí ’Áñ÷áßá ‘ÅëëÜäá.
36 ÃÉÙÑÃÏÓ Í. ÏÉÊÏÍÏÌÏÕ

14. ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò, óåë. 78. 25. ×.Á. óåë. 202.
15. Âë. êáß Jean Pierre Vernant, «’Áðü ôüí ìýèï 26. ×.Á. óåë. 205.
óôüí ëüãï», Ìýèïò êáß ÓêÝøç óôÞí ’Áñ÷áßá ‘ÅëëÜäá, Íå- 27. ×.Á. óåë. 202.
öÝëç, óåë. 353 ê.Uî., êáß Ït Aðáñ÷Ýò ô\ò ‘Åëëçíéê\ò 28. ×.Á. óåë. 204.
ÓêÝøçò, Êáñäáìßôóá, 1992 êáß Wilhelm NESTLE, ’Á- 29. ×.Á. óåë. 206.
ðü ôüí ìýèï óôüí ëüãï, Ãíþóç 1999. 30. ÔÞí Vííïéá á‰ôÞ ô\ò öñïíÞóåùò êëçñïíïìår êáß A-
16. ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ç Añ÷. Uëë. äçì., óåë. 27, ×.Á., íáëýåé ðïëý ›ñárá ‚ ’ÁñéóôïôÝëçò, äéá÷ùñßæïíôÜò ôçí êáß
óåë. 184. Aðü ôÞí óïößá êáß Aðü ôÞí TðéóôÞìç, äéá÷ùñßæïíôáò ôáõ-
17. ÊáóôïñéÜäçò, ×.Á., óåë. 182-183. ôï÷ñüíùò êáß ôÞí èÝóç ôïõ Aðü ôüí ÐëÜôùíá.
18. ÊáóôïñéÜäçò, ÔÜ óôáõñïäñüìéá ôïˆ ëáâõñßíèïõ, 31. ×.Á. óåë. 199. Âåâáßùò, ìÝ ôÞí TîáöÜíéóç ô\ò
óåë. 329. äçìïêñáôßáò êáß, óõíåð™ò, ô\ò ôñáãùäßáò, Tîáöáíßæåôáé
19. ÔÞí uäéá Uñìçíåßá äßíåé êáß óôü Cðåéñïí ôïˆ ’Áíá- êáß á‰ôÞ _ Aíôßëçøç, äçëáäÞ _ ôñáãéêÞ äéÜóôáóç ô\ò
îéìÜíäñïõ, ôü ‚ðïrï åyíáé Añ÷Þ êáß óôïé÷årïí ô™í ƒíôùí. æù\ò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò, _ ‚ðïßá Aíáäåéêíýåôáé ãéÜ ðñþ-
²Áðåéñïí ƒ÷é ðïóïôéêü, AëëÜ ìÝ ôÞí Vííïéá ôïˆ Aêáèïñß- ôç öïñÜ óôÞí äçìïêñáôéêÞ ’ÁèÞíá. ²Åêôïôå ðáñáóéùð@-
óôïõ, ôïˆ Aðñïóäéïñßóôïõ. ÌÝ ôÞí Vííïéá á‰ôÞ, ôü Cðåé- ôáé a óõãêáëýðôåôáé êáß Šðïêáèßóôáôáé Aðü âåâáéüôçôåò,
ñïí åyíáé Xíáò Cëëïò ôñüðïò íÜ óêåöèår êáíåßò ôü ÷Üïò, Aðü Aðüëõôåò Añ÷Ýò êáß Aðü íüñìåò ðáñáìõèçôéêÝò. ‘Ç
×.Á. óåë. 185. Añ÷Þ ãßíåôáé ìÝ ôüí ÐëÜôùíá êáß óõíå÷ßæåôáé ãéÜ ðïëëïýò
20. ×.Á. óåë. 186. ás™íåò... Öéëïóïößåò, ^èéêÜ óõóôÞìáôá, säåïëïãßåò, èñç-
21. ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç _ êïéíùíéêÞ TîÝëéîç äÝí åyíáé óêåråò (ÊÜíô, ÷ñéóôéáíéóìüò, ìáñîéóìüò ê.ëð.,) èÝôïõí A-
êáèïñéóìÝíç (ðñïêáèïñéóìÝíç) Aðü ôüí Èåü a Aðü êÜ- ðüëõôåò AëÞèåéåò, ðáñïõóéÜæïõí ôÞí æùÞ ›ò Aðüëõôç, ðå-
ðïéïõò íüìïõò tóôïñéêïýò, ïsêïíïìéêïýò ê.ëð., AëëÜ öåß- ëáãïäñïìþíôáò óÝ øåõäáéóèÞóåéò, öåíáêéóìïýò êáß öáíôá-
ëåôáé óôÞí uäéá ôÞí êïéíùíßá, óôÞí èåóìßæïõóá êïéíùíßá, óéþóåéò.
ôÞí ‚ðïßá Aðïêáëår êáß êïéíùíéêü öáíôáóéáêü. ‘Ç ôñáãéêÞ áuóèçóç ô\ò æù\ò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò èÜ
22. ×.Á. óåë. 187. Tðáíåìöáíéóèår óôïýò ÍÝïõò ×ñüíïõò ìÝ ôü íÝï èÝáôñï êáß
23. ’Åä™, âåâáßùò, ŠðÜñ÷åé Xíá ðñüâëçìá ôü ‚ðïrï êõñßùò ìÝ ôüí Óáßîðçñ, óõìðßðôåé ìÝ ôÞí TðáíåìöÜíéóç
äÝí óõæçôår ‚ ÊáóôïñéÜäçò: _ äéÜóôáóç öéëïóüöùí êáß äÞ- ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò öéëïóïößáò, äçëáäÞ ôÞí TðáíåìöÜ-
ìïõ, _ ‚ðïßá Têäçëþíåôáé óôßò äßêåò Aóåâåßáò êáôÜ ôïˆ íéóç ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ô\ò á‰ôïíïìßáò.
’Áíáîáãüñá ôü 433 ð.×., ôïˆ Ðñùôáãüñá ôü 416 ð.×., 32. ÊáóôïñéÜäç, ’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ, öéëïóïößá,
ôïˆ Äéáãüñá Aðü ôÞí Ì\ëï ôü 414 ð.×., êáß, ôÝëïò, ôÞí ’ÁèÞíá, ´Õøéëïí 1993.
êáôáäßêç óÝ èÜíáôï ôïˆ ÓùêñÜôç ôü 399 ð.×. 33. ´Ïð.ð., óåë. 23.
24. ÊáóôïñéÜäçò, «Ôü ôÝëïò ô\ò öéëïóïößáò», Ït ‚- 34. Èïõêõäßäïõ ‘Éóôïñßá, Â. 40, 41.
ìéëßåò óôÞí ‘ÅëëÜäá, ´Õøéëïí, óåë. 39, 27. 35. ×.Á., óåë. 209.
‘Ç êñéôéêÞ ôïˆ ÊáóôïñéÜäç
óôÞí ìáñîéóôéêÞ öéëïóïößá ô\ò tóôïñßáò
Êùíóôáíôríïò ÊáâïõëÜêïò

Ç Šðïäï÷Þ ôïˆ êáóôïñéáäéêïˆ Vñãïõ Aðü


ìÝñïõò ô\ò Tðßóçìçò êïììïõíéóôéê\ò A-
ñéóôåñ@ò, ôüóï óôÞí ÷þñá ìáò …óï êáß
Aëëïˆ, ÷áñáêôçñßóôçêå êáôÜ êáíüíá ôïõëÜ÷é-
óôïí Aðü êá÷õðïøßá (ãéÜ íÜ ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå
ôÞí ðéü aðéá Vêöñáóç). ‘Ï ëüãïò eôáí, âÝâáéá,
’ÁëëÜ, Aðü ôÞ óêïðéÜ ôïˆ ôÝëïõò ô\ò äåêá-
åôßáò ôïˆ '90, ôÜ ðñÜãìáôá Tìöáíßæïíôáé êÜðùò
äéáöïñåôéêÜ. ‘Ç êñéôéêÞ ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óôÞí
ìáñîéóôéêÞ Aíôßëçøç ãéÜ ôÞí tóôïñßá Bðë™ò ðñï-
áíáããÝëëåé ìéÜ ãíþóç ðïý óÞìåñá V÷åé ãßíåé óôßò
ãåíéêÝò ôçò ãñáììÝò êïéíüò ôüðïò. Á‰ôü äÝí óç-
ôü ãåãïíüò …ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò êéíÞèçêå Aðü íù- ìáßíåé …ìùò …ôé äÝí Aîßæåé ðëÝïí íÜ óêýøïõìå ðÜ-
ñßò ìáêñéÜ Aðü êÜèå ñèïäïîßá, Añ÷éêÜ óôñáôåõ- íù Aðü ôÞí êáóôïñéáäéêÞ êñéôéêÞ ðñüò ôüí
üìåíïò óôßò ãñáììÝò ôïˆ ôñïôóêéóìïˆ (ôïˆ ìáý- ÌÜñî, säéáßôåñá ìÜëéóôá Töüóïí êïðôüìáóôå ãéÜ
ñïõ ðñïâÜôïõ ô\ò óôáëéíéê\ò Añéóôåñ@ò) êáß, óôÞ ôÞí êáëëéÝñãåéá ô\ò êñéôéê\ò èåùñßáò. Ãéáôß, _
óõíÝ÷åéá, ðñïóðáèþíôáò íÜ ÷áñÜîåé ôüí äéêü ôïõ êáóôïñéáäéêÞ êñéôéêÞ V÷åé ôü ðëåïíÝêôçìá …ôé,
äñüìï óôÞí TðáíáóôáôéêÞ óêÝøç êáß äñÜóç. Á‰- Tí™ Aìöéóâçôår ñéæéêÜ ôüí ìáñîéóôéêü tóôïñéêï-
ôÞ _ Aíéêáíüôçôá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç íÜ Šðïôá÷èår öéëïóïöéêü Aíôéêåéìåíéóìü, óÝ óõìöùíßá ìÝ ðï-
óÝ êïììáôéêÝò ãñáììÝò êáß äéáíïçôéêÝò á‰èåíôß- ëý äéáöïñåôéêÜ ìåôáîý ôïõò ñåýìáôá ô\ò óýã-
åò ð\ñå ðïëý ãñÞãïñá (óôÜ ôÝëç ô\ò äåêáåôßáò ÷ñïíçò êïéíùíéê\ò öéëïóïößáò (ð.÷. UñìçíåõôéêÞ
ôïˆ '50, AëëÜ êõñßùò óôÞí äåêáåôßá ôïˆ '60) öéëïóïößá, ìåôáìïíôåñíéóìü, TðéêïéíùíéáêÞ êñé-
ôÞí ìïñöÞ ìé@ò ñéæéê\ò êñéôéê\ò óôßò «säåáëéóôé- ôéêÞ èåùñßá ê.ëð.), äÝí Tíäßäåé ï‹ôå óôéãìÞ óôßò
êÝò, ñáóéïíáëéóôéêÝò êáß TðéóôçìïíéóôéêÝò ôÜ- ìçäåíéóôéêÝò êáß ó÷åôéêéóôéêÝò ìüäåò ôïˆ êáéñïˆ
óåéò» ðïý Tíõð\ñ÷áí aäç óôÜ tåñÜ êåßìåíá ô\ò ìáò, AëëÜ ï‹ôå êáß óôüí ðåéñáóìü ìé@ò ðéü ìå-
Añéóôåñ@ò, óôü Vñãï ôïˆ uäéïõ ôïˆ ÌÜñî. Á‰ôü ôñçìÝíçò êáß aðéáò êïéíùíéê\ò êñéôéê\ò êáß ìå-
óßãïõñá Vêáíå ôüí ÊáóôïñéÜäç íÜ öáßíåôáé óôÜ ôáññõèìéóôéê\ò ðñáêôéê\ò. ’ÁíôéèÝôùò, ‚ Êá-
ìÜôéá ðïëë™í óÜí tåñüóõëïò, óÜí èñáóýò ðáôñï- óôïñéÜäçò äéáôçñår ôüí ñéæïóðáóôéóìü ô\ò ìáñ-
êôüíïò, óÜí «ðñÜêôïñáò» ô™í êáðéôáëéóô™í (a îéê\ò óêÝøçò, ôüóï óÝ …,ôé Aöïñ@ ôü ðñüãñáììá
ô\ò CÉÁ) ê.ëð. Åsêüíá ðïý ðáñÝìåéíå ãé' á‰ôïýò ìé@ò ŠðÝñâáóçò ô\ò ðáñáäåäïìÝíçò öéëïóïößáò
ðåéóôéêÞ ôïõëÜ÷éóôïí ìÝ÷ñé ôÞí êáôÜññåõóç ô™í (êáß, Cñá, êáß ôïˆ uäéïõ ôïˆ ìáñîéóìïˆ,), …óï êáß
Aíáôïëéê™í êáèåóôþôùí êáß ôü óõíáêüëïõèï ôÝ- óÝ …,ôé Aöïñ@ ôü ðñüôáãìá ìé@ò ñéæéê\ò êïéíù-
ëïò ôïˆ øõ÷ñïˆ ðïëÝìïõ (êáß ðïý óßãïõñá Tîá- íéê\ò Aëëáã\ò ìÝóù ìé@ò Tðáíáóôáôéê\ò ðñÜ-
êïëïõèår Aêüìá íÜ åyíáé ðåéóôéêÞ ãéÜ ðïëëïýò A- îçò2. Á‰ôü ôü ãåãïíüò äßíåé óôüí ÊáóôïñéÜäç ìéÜ
ðü ôïýò Tíáðïìåßíáíôåò «AìåôáíïÞôïõò», ðëÞí TîÝ÷ïõóá èÝóç óôÞ óõæÞôçóç-Aðïëïãéóìü ô™í A-
…ìùò AðïãïçôåõìÝíïõò a êáß AðåëðéóìÝíïõò, ñéóôåñ™í êéíçìÜôùí ô™í ôåëåõôáßùí äéáêïóßùí
êïììïõíéóôÝò). Ôü AðïôÝëåóìá eôáí …ôé ðïëëïß ÷ñüíùí, óõæÞôçóç ðïý èÜ ðñÝðåé íÜ îáíáãßíåé
Vóðåõóáí íÜ êáôáäéêÜóïõí ôÞí ðñþéìç êñéôéêÞ ôþñá ðïý Aðáëëá÷èÞêáìå ðëÝïí Aðü ôßò ðáñù-
ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óôüí ìáñîéóìü ÷ùñßò êCí íÜ ôÞí ðßäåò êáß ôÜ øõ÷ñïðïëåìéêÜ Cëëïèé ôïˆ ðáñåë-
V÷ïõí ðñáãìáôéêÜ Šð' ƒøéí ôïõò1. èüíôïò. ÌéÜ ôÝôïéá Aíïé÷ôÞ óõæÞôçóç ãßíåôáé

— ‘Ï Êùíóôáíôríïò ÊáâïõëÜêïò óðïýäáóå êïéíùíéïëïãßá êáß êïéíùíéêÞ öéëïóïößá óôÞí ’ÁèÞíá. Äé-
äÜóêåé êïéíùíéêÞ êáß ðïëéôéêÞ öéëïóïößá óôü ÐáíåðéóôÞìéï ÊñÞôçò. Åyíáé óõããñáöÝáò ôïˆ âéâëßïõ
ôïˆ Ãéïˆñãêåí ×Üìðåñìáò: ÔÜ èåìÝëéá ôïˆ Ëüãïõ êáß ô\ò êñéôéê\ò êïéíùíéê\ò èåùñßáò (Ðüëéò, ’Á-
èÞíá 1996).
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 37-43
38 ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÓ ÊÁÂÏÕËÁÊÏÓ

ìÜëéóôá ôüóï ðéü Aíáãêáßá …óï Tðéôåßíïíôáé êáß óìü, öôÜóáìå óôÞ óçìårï …ðïõ Vðñåðå íÜ äéáëÝ-
óõóóùñåýïíôáé ôÜ ðñïâëÞìáôá ðïý ðñïêáëår _ îïõìå AíÜìåóá óôü íÜ ìåßíïõìå ìáñîéóôÝò Þ óôü
ôñïìáêôéêÞ säåïëïãéêÞ êáß êïéíùíéêÞ ðéóèï÷þ- íÜ ìåßíïõìå TðáíáóôÜôåòÿ AíÜìåóá óôÞí ðßóôç
ñçóç ô\ò Añéóôåñ@ò êáôÜ ôÜ ôåëåõôárá åuêïóé ó' Xíá äüãìá ðïý äÝí Tìøõ÷þíåé Tä™ êáß ðïëý
÷ñüíéá êáß _ êõñéáñ÷ßá ô™í íåïöéëåëåýèåñùí êáß êáéñü ï‹ôå ôü óôï÷áóìü ï‹ôå ôÞ äñÜóç êáß óôÞí
óïóéáëöéëåëåýèåñùí ìõèïëïãé™í ðåñß ô\ò ï‰óéá- ðßóôç ó' Xíá ðñüôáãìá ìé@ò ñéæéê\ò Aëëáã\ò ô\ò
óôéê\ò Aíõðáñîßáò Tíáëëáêôéê\ò ëýóçò AðÝíáí- êïéíùíßáò, ðïý Aðáéôår ðñ™ôá Að' …ëá íÜ êáôá-
ôé óôü êáðéôáëéóôéêü ïsêïíïìéêü óýóôçìá êáß ëÜâïõìå á‰ôü ðïý èÝëïõìå í' AëëÜîïõìå, êáß íÜ
óôÞ ìáæéêÞ êïéíïâïõëåõôéêÞ äçìïêñáôßá ðïý ôü Tíôïðßóïõìå ìÝóá óôÞí êïéíùíßá á‰ôü ðïý ôÞí
óõìðëçñþíåé3. Ìüíï _ AíÜðôõîç Uíüò íÝïõ Añé- Aìöéóâçôår ðñáãìáôéêÜ êáß ôÞí AíôéìÜ÷åôáé óôÞ
óôåñïˆ ëüãïõ èÜ ìðïñÝóåé íÜ Aíôéóôáèìßóåé ôßò óçìåñéíÞ ìïñöÞ ôçò»6. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò îåêéíÜ-
ðëáôéÜ äéáäåäïìÝíåò êïéíïôïðßåò ô™í äçìïóéï- åé Aðü ôÞí «êñßóç ôïˆ ìáñîéóì, AëëÜ äÝí Tã-
ãñÜöùí, ô™í «ñãáíéê™í äéáíïïõìÝíùí» ôïˆ óç- êáôáëåßðåé ôü ðñüôáãìá ô\ò Tðáíáóôáôéê\ò Aë-
ìåñéíïˆ status quo êáß ô™í ìåôáìïíôÝñíùí óõíï- ëáã\ò ô\ò êïéíùíßáò, ãåãïíüò ðïý èÝôåé á‰ôïìÜ-
äïéðüñùí ôïõò, ðïý Añ÷ßæïõí êáß ôåëåéþíïõí ôÞ ôùò ôü ÷ñÝïò ô\ò èåùñçôéê\ò TðåîÞãçóçò ô™í
óõæÞôçóç Tðéêáëïýìåíïé ôü «ãõìíü ãåãïíüò» …ñùí êáß ôïˆ íïÞìáôüò ôçò óôßò óýã÷ñïíåò tóôï-
ô\ò «êáôÜññåõóçò ôïˆ Šðáñêôïˆ óïóéáëéóì ñéêÝò ðåñéóôÜóåéò.
›ò ô\ò de facto Tðéâåâáßùóçò ô™í äõôéê™í êïé- Ôü ðñ™ôï Tñþôçìá ðïý Aíáêýðôåé åyíáé ôß
íùíé™í (Têôüò Aðü …óïõò óõìðëçñþíïõí ôÞí «A- óçìáßíåé _ «êñßóç ôïˆ ìáñîéóì. ‘Ï Êáóôï-
íÜëõóç» ìÝ ôÞí êáñáìÝëá ôïˆ «ôÝëïõò ô™í ìå- ñéÜäçò AðáíôÜåé ÷ùñßò ðåñéóôñïöÝò: «‚ ìáñîé-
ãÜëùí AöçãÞóåùí»). ÖõóéêÜ, ôïˆôï ôü Cñèñï óìüò Vãéíå ìéÜ “säåïëïãßá”, êáß ìÜëéóôá ìÝ ôü
óôï÷åýåé, ðñüò ôü ðáñüí, Bðë™ò óôÞí, êáôÜ ôü íüçìá ðïý ‚ ÌÜñî Väéíå óôüí …ñï: Xíá óýíïëï s-
äõíáôüí, ðéóôÞ AíáêáôáóêåõÞ ô\ò êáóôïñéá- äå™í ðïý AíáöÝñåôáé óÝ ìéÜ ðñáãìáôéêüôçôá ƒ-
äéê\ò êñéôéê\ò óôÞí ìáñîéêÞ öéëïóïößá ô\ò tóôï- ÷é ãéÜ íÜ ôÞí öùôßóåé êáß íÜ ôÞí AëëÜîåé, AëëÜ
ñßáò, êáèþò êáß óôÞí íçöÜëéá Têôßìçóç ô™í ãéÜ íÜ ôÞí óõãêáëýøåé êáß íÜ ôÞí äéêáéþóåé ìÝ-
ðñïèÝóåùí êáß ô™í ðñïïðôéê™í ôçò. óá óôü öáíôáóéáêü, êáß ôü ‚ðïrï TðéôñÝðåé óôïýò
Aíèñþðïõò íÜ ëÝíå êÜôé êáß íÜ êÜíïõí êÜôé Cë-
‘Ç ðñáêôéêÞ-ðïëéôéêÞ Aöåôçñßá ô\ò ëï, íÜ Tìöáíßæïíôáé Cëëïé Aðü á‰ôü ðïý åyíáé»7.
Á‰ôÞ _ êáôÜóôáóç îÝíùóçò ðáßñíåé äýï ìïñöÝò:
êáóôïñéáäéê\ò óêÝøçò ’Áðü ôÞ ìßá, ‚ ìáñîéóìüò V÷åé ãßíåé _ Tíåñãüò s-
´Ïôáí óôñåöüìáóôå óôü Vñãï ôïˆ Ê. Êáóôï- äåïëïãßá ô™í ‚ëïêëçñùôéê™í «óïóéáëéóôéê™í»
ñéÜäç, äÝí èÜ ðñÝðåé ï‹ôå óôéãìÞ íÜ îå÷íïˆìå …- êáèåóôþôùí, Aðü ôÞí Cëëç, óôÞ Äýóç, Vãéíå T-
ôé ôÜ êßíçôñÜ ôïõ åyíáé ðñùôßóôùò ðñáêôéêÜ-ðï- ðßóçò _ säåïëïãßá ðïëõÜñéèìùí óåêô™í, ït ‚ðïr-
ëéôéêÜ. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò äÝí eôáí Xíáò Aêáäç- åò AíÜãïõí êÜðïéá ðëåõñÜ ôïˆ ìáñîéóìïˆ óÝ A-
ìáúêüò óôï÷áóôÞò, Xíáò öéëüóïöïò êáñéÝñáò, Cë- ðüëõôç AëÞèåéá êáß Aðïêüâïíôáé Aðü ôüí êüóìï,
ëùóôå ðïôÝ äÝí Vãñáøå äéäáêôïñéêÞ äéáôñéâÞ, ðñïêåéìÝíïõ íÜ äéáöõëÜîïõí ôÞí «êáèáñüôçôÜ»
Tí™ óôü ðáíåðéóôÞìéï äßäáîå óÝ ìåãÜëç ðëÝïí _- ôïõò. ‘Ç «säåïëïãéêïðïßçóç» ôïˆ ìáñîéóìïˆ åy-
ëéêßá. ²Çäç Aðü ôÜ ÷ñüíéá ô\ò íåüôçôÜò ôïõ, _ íáé Aêñéâ™ò _ ásôßá ôïˆ ãéáôß V÷åé ðÜøåé ðëÝïí
âáóéêÞ Tìðåéñßá ðïý êáèüñéóå ôÞ óêÝøç ôïõ e- íÜ Aðïôåëår æùíôáíÞ èåùñßá ðïý Aíáíåþíåôáé êáß
ôáí «_ óõììåôï÷Þ óÝ ìéÜ êïéíüôçôá Tðáíá- ìåôáëëÜóóåôáé.
óôáô™í ðïý Tðé÷åéñår íÜ îåðåñÜóåé ôßò Aíôéêåé- Åyíáé ðñïöáíÝò …ôé ãéÜ êÜðïéïí ðïý îåêéíÜåé
ìåíïðïéçìÝíåò êáß îåíùìÝíåò ó÷Ýóåéò ô\ò êïéíù- Aðü ôüí ìáñîéêü ôñüðï óêÝøçò, ït Tîåëßîåéò á‰-
íßáò …ðïõ æïˆìå»4. ÄÝí åyíáé, ëïéðüí, ðåñßåñãï ôÝò óôü Tðßðåäï ô\ò èåùñßáò äÝí ìðïñïˆí ðáñÜ
ðïý …ëá îåêéíïˆí Aðü ôÞí AíáìÝôñçóç ìÝ ôüí íÜ Aðïôåëïˆí óõíÝðåéá êïéíùíéê™í äéåñãáóé™í
ìáñîéóìü, ôüí ‚ðïrï óõíáíôÜåé «Cìåóá êáß Aíá- óôü Tðßðåäï ô\ò ðñáãìáôéê\ò tóôïñßáò, óõíäÝïí-
ðüöåõêôá» «…ðïéïò ðñïâëçìáôßæåôáé ìÝ ôü æÞ- ôáé äçëáäÞ ìÝ ôÞí ìÝ÷ñé ôþñá ðïñåßá ôïˆ Tñãá-
ôçìá ô\ò êïéíùíßáò»5. ÐñÜãìáôé, ôü ðñ™ôï ìÝ- ôéêïˆ êéíÞìáôïò êáß ìÝ ôßò óçìåñéíÝò ðñïïðôé-
ñïò ô\ò Öáíôáóéáê\ò èÝóìéóçò ô\ò êïéíùíßáò A- êÝò ãéÜ ôÞí AíÜëçøç Tðáíáóôáôéê\ò äñÜóçò8.
ðïôåëår Xíá îåêáèÜñéóìá ëïãáñéáóì™í ìÝ ôüí ÌÝ äåäïìÝíï …ôé …ôáí ìéëïˆìå ãéÜ ôüí ìáñîéóìü
ìáñîéóìü, Xíáí Aðáñáßôçôï «ðñïóùñéíü Aðïëïãé- ìéëïˆìå ãéÜ ôÞí ðñáãìáôéêÞ ðåßñá Uíüò ásþíá T-
óìü», ðïý TðéâÜëëåôáé Aðü ôü ãåãïíüò …ôé «V- ðáíáóôáôéê™í êéíçìÜôùí êáß ãéÜ ôßò ðñïïðôéêÝò
÷ïíôáò îåêéíÞóåé Aðü ôüí Tðáíáóôáôéêü ìáñîé- ôïˆ ðáñüíôïò, äÝí ðñïóðáèïˆìå íÜ AíáãÜãïõìå
Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ ÓÔÇÍ ÌÁÑÎÉÓÔÉÊÇ ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÔÇÓ ÉÓÔÏÑÉÁÓ 39

ôÞí ìïßñá ô™í Tñãáôéê™í êéíçìÜôùí êáß ôÞí ìå- óõãêåêñéìÝíïõò …ñïõò, Šðü ôïýò ‚ðïßïõò ït Cí-
ôáôñïðÞ ôïˆ ìáñîéóìïˆ óÝ säåïëïãßá Aðïêëåéóôé- èñùðïé «öôéÜ÷íïõí» ôÞí tóôïñßá ôïõò, ÷ùñßò íÜ
êÜ óôÜ «ëÜèç» ô\ò èåùñßáò óêïðåýïíôáò óôÞí óôï÷åýåé óÝ ìéÜ ‚ëéêÞ èåùñßá ô\ò tóôïñßáò ìÝ âÜ-
AíôéêáôÜóôáóÞ ôçò Aðü ìéÜ «ñèÞ», á‰ôÞí ôÞí óç ìéÜ êëåéóôÞ êáß ‚ëïêëçñùìÝíç äéáëåêôéêÞ,
öïñÜ, Aíôßëçøç. ‘Ï ìåôáó÷çìáôéóìüò ôïˆ êü- á‰ôÞí ðïý êáôáíïår ôüí êïììïõíéóìü ›ò ðñüôáã-
óìïõ åyíáé ðÜíôá Xíá ðñùôßóôùò ðñáêôéêü æÞ- ìá êáß Vñãï ô™í uäéùí ô™í TñãáæïìÝíùí êáß ƒ÷é
ôçìá, óôçñßæåôáé …ìùò óÝ ìéÜ ðñÜîç ðïý V÷åé A- ›ò ìïßñá êáß Aíáãêárï ðñïúüí ô™í íüìùí ô\ò t-
íÜãêç ôÞí äéáýãåéá, «ðñÜãìá ðïý äÝí Aðïêëåß- óôïñéê\ò êßíçóçò11.
åé, Aëë' AíôéèÝôùò Aðáéôår ôÞí äéáýãåéá ô\ò äéáý- ‘Ùóôüóï, á‰ôü ôü Tðáíáóôáôéêü óôïé÷årï e-
ãåéáò óÝ …,ôé ôÞí Aöïñ@, äçëáäÞ ôÞí Aíáãíþñé- ôáí Tî Añ÷\ò —aäç óôÜ íåáíéêÜ êåßìåíá ôïˆ
óç Aðü ôÞí äéáýãåéá ô™í uäéùí ôçò ô™í ‚ñßùí»9. ÌÜñî— AíáìåìåéãìÝíï ìÝ óôïé÷årá Aíôßèåôçò
Á‰ôÞ _ öñÜóç, ðïý aäç ðåñéÝ÷åé ôÞí êñéôéêÞ Vìðíåõóçò ðïý óõóêüôéæáí ôÞ ó÷Ýóç èåùñßáò êáß
óôÞí ôÜóç ôïˆ ìáñîéóìïˆ íÜ ìåôáôñáðår óÝ êëåé- ðñÜîçò, öéëïóïößáò êáß Tðéóôçìïíéê\ò ãíþóçò,
óôü, íôåôåñìéíéóôéêü óýóôçìá áuþíéùí Aëçèåé™í TðéóôÞìçò êáß «ðñáêôéê\ò» ê.ëð., æçôÞìáôá
(Šðåñâáßíïíôáò Vôóé ôÜ …ñéá ðïý ôßèåíôáé óôÞ èå- ðïý âñßóêïíôáí óôÞí êáñäéÜ ô\ò ìáñîéê\ò Tðá-
ùñçôéêÞ äéáýãáóç ô\ò tóôïñßáò), äéáôõðþíåé ôü íáóôáôéê\ò Aíôßëçøçò. ²Çäç _ ôáýôéóç ô\ò öé-
áuôçìá ô\ò TîÝôáóçò, ìåôáîý ô™í Cëëùí, ô™í ëïóïößáò ìÝ ôÞí êáô' säÝáí ëýóç ô™í Aíèñþðé-
êáèåáõôü èåùñçôéê™í ðáñáãüíôùí ðïý êáèüñé- íùí ðñïâëçìÜôùí, _ Tî ‚ñéóìïˆ ôáýôéóÞ ôçò ìÝ
óáí ôÞí säåïëïãéêÞ Aðïëßèùóç ôïˆ ìáñîéóìïˆ. säåïëïãßá,12 êëåßíåé ôü äñüìï óÝ ìéÜ (á‰ôïäéêáß-
ùò öéëïóïöéêÞ) ðñáãìÜôåõóç ôÝôïéùí æçôçìÜ-
ÔÜ äýï AíôáãùíéóôéêÜ óôïé÷årá ôïˆ ôùí êáß êÜíåé ôÞ æõãáñéÜ íÜ êëßíåé ðñüò ìéÜ èå-
ìáñîéóìïˆ ôéêéóôéêÞ-TðéóôçìïíéóôéêÞ Aíôßëçøç ðåñß èåùñß-
áò êáß ãíþóçò, _ ‚ðïßá ôåßíåé …ëï êáß ðéü ðïëý
’Åìðíåüìåíïò Aðü ôÞí ðñáîåïëïãéêÞ Tðáíá- íÜ å‰èõãñáììéóôår ìÝ ôü ðñüôõðï ô™í öõóéê™í
óôáôéêÞ ðáñÜäïóç, ‚ ÊáóôïñéÜäçò äéáêñßíåé äýï Tðéóôçì™í, _ Aîéïðéóôßá ôïˆ ‚ðïßïõ eôáí Aêüìá
óôïé÷årá ðïý óõíõðÜñ÷ïõí óôüí ìáñîéóìü. ’Áðü Cèéêôç óôÞí Tðï÷Þ ôïˆ ÌÜñî13. ‘Ï ÊáóôïñéÜ-
ôÞ ìßá åyíáé ôü Tðáíáóôáôéêü óôïé÷årï ô™í íåá- äçò TîåôÜæåé ôßò âáóéêÝò Añ÷Ýò ô\ò «Šëéóôéê\ò
íéê™í êåéìÝíùí ôïˆ ÌÜñî, ðïý TðáíÝñ÷åôáé êáß Aíôßëçøçò ô\ò tóôïñßáò», …ðùò á‰ôÝò äéáôõðþ-
óÝ óçìårá ô™í êåéìÝíùí ô\ò ›ñéìüôçôáò, êÜðï- èçêáí Aðü ôüí uäéï ôüí ÌÜñî, ð.÷. óôüí ðñüëï-
ôå êáß óôü Vñãï ô™í ìåãÜëùí ìáñîéóô™í, AëëÜ ãï ô\ò Êñéôéê\ò ô\ò Ðïëéôéê\ò Ïsêïíïìßáò14 êáß
êõñßùò óôüí Georg Lukács ôïˆ ‘Éóôïñßá êáß ôá- êáèïñßæïõí ôüí óõíïëéêü ôñüðï óêÝøçò óôÜ êåß-
îéêÞ óõíåßäçóç10. Åyíáé _ ðáñÜäïóç ðïý èÝôåé ›ò ìåíá ô\ò ›ñéìüôçôÜò ôïõ. ‘Ç êñéôéêÞ ôïõ Tðé-
ðñ™ôï ôüí «ìåôáó÷çìáôéóìü» êáß ƒ÷é ôÞí «Uñ- êåíôñþíåôáé óÝ ôñßá êýñéá óçìårá:
ìçíåßá ôïˆ êüóìïõ», á‰ôÞí ðïý äéåñåõí@ ôïýò á) ‘Ç säÝá …ôé ït «ðáñáãùãéêÝò ó÷Ýóåéò» êáß
40 ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÓ ÊÁÂÏÕËÁÊÏÓ

ôü AíÜëïãï «íïìéêü êáß ðïëéôéêü Tðïéêïäüìçìá» ðáñÜãïíôáò ô\ò tóôïñßáò êáß Cí á‰ôüò äÝí ìðï-
«Aíôéóôïé÷ïˆí óÝ ìéÜ ‚ñéóìÝíç âáèìßäá AíÜðôõ- ñår íÜ äñÜóåé ðáñÜ ìüíï ìÝó¤ ôïˆ ðñÜôôåéí ô™í
îçò ô™í Šëéê™í ðáñáãùãéê™í äõíÜìåùí» AíÜãåé Aíèñþðùí, óõìðåñáßíïõìå …ôé á‰ôü ôü ðñÜôôåéí
ôÞí AíÜðôõîç ô\ò ôå÷íéê\ò óÝ «á‰ôüíïìï» ðá- èÜ ðñÝðåé ðÜíôá íÜ V÷åé ôÜ uäéá êßíçôñá: Óõã-
ñÜãïíôá ðïý êáèïñßæåé (Vóôù êáß «óÝ Vó÷áôï êåêñéìÝíá èÜ ðñÝðåé íÜ ŠðïèÝóïõìå …ôé «AíÝêá-
âáèìü») ôÞí êïéíùíéêÞ TîÝëéîç. ’ÁëëÜ _ TîÝëéîç èåí ït Aíèñþðéíåò êïéíùíßåò óêüðåõáí (óõíåéäç-
ô\ò ôå÷íéê\ò äÝí åyíáé AíåîÜñôçôç Aðü ôÞí êïé- ôÜ a Aóõíåßäçôá, ëßãï TíäéáöÝñåé), ðñùôáñ÷éêÜ
íùíéêÞ TîÝëéîç, žóôå íÜ ìðïñår íÜ Aðïìïíùèår êáß ðÜíù Að' …ëá, ôÞí á‹îçóç ô\ò ðáñáãùã\ò
›ò «AíåîÜñôçôç ìåôáâëçôÞ» ô\ò tóôïñßáò, ãå- êáß ô\ò êáôáíÜëùóÞò ôïõò»17. Á‰ôÞ …ìùò _ s-
ãïíüò ðïý êáôáäåéêíýåôáé Aðü ôÞí ôåñÜóôéá ðïé- äÝá åyíáé ëáíèáóìÝíç, ãéáôß ït Aíèñþðéíåò «AíÜã-
êéëßá Añ÷áúê™í AëëÜ êáß tóôïñéê™í êïéíùíé™í êåò» êáß ôÜ «êßíçôñá» åyíáé ðÜíôïôå êïéíùíéêÜ
ðïý óôçñß÷èçêáí óôÞí uäéá âÜóç «ðáñáãùãéê™í TðåîåñãáóìÝíá, Aðïôåëïˆí ðñïúüíôá êáß ðñïûðï-
äõíÜìåùí». ‘Ç ôå÷íéêÞ åyíáé ðÜíôïôå äåìÝíç ìÝ èÝóåéò ô\ò êïéíùíßáò êáß Šðüêåéíôáé óôÞí uäéá ìÝ
ôü óýíïëï ô\ò êïéíùíéê\ò æù\ò, äçëáäÞ ôüóï ìÝ á‰ôÞí äéáñêÞ Aëëïßùóç ìÝóá óôÞí tóôïñßá.
ôÞí ìáñîéêÞ «âÜóç» …óï êáß ìÝ ôÞí «Šðåñäï- ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, _ AíåðôõãìÝíç «Šëé-
ìÞ», _ ‚ðïßá äÝí åyíáé Cëëï Aðü «Xíáí tóôü êïé- óôéêÞ Aíôßëçøç ô\ò tóôïñßáò» äÝí åyíáé ðáñÜ X-
íùíéê™í ó÷Ýóåùí, ðïý äÝí åyíáé ï‹ôå ðåñéóóüôå- íáò ïsêïíïìéêüò íôåôåñìéíéóìüò, óôüí ‚ðïrï êõ-
ñï ï‹ôå ëéãüôåñï “ðñáãìáôéêÝò”, ï‹ôå ðåñéóóü- ñéáñ÷år ôü ñèïëïãéóôéêü-säåáëéóôéêü êáß Tðéóôç-
ôåñï ï‹ôå ëéãüôåñï “Aäñáíårò” Aðü ôßò Cëëåò — ìïíéóôéêü óôïé÷årï, ðïý Vêáíå aäç ôüí ÌÜñî
Tî uóïõ “ðñïóäéïñéóìÝíåò” Aðü ôÞí ŠðïäïìÞ …óï (ðñßí Aðü ôßò Tðåîåñãáóßåò ô\ò «äéáëåêôéê\ò ôçò
êáß Têåßíç Aðü á‰ôÝò, Cí ôü ñ\ìá “ðñïóäéïñßæù” öýóçò» Tê ìÝñïõò ôïˆ ²Åíãêåëò) íÜ óõãêñßíåé
ìðïñår íÜ ÷ñçóéìïðïéçèår ãéÜ íÜ äçëþóåé ôüí ôÞí êïéíùíéêÞ TîÝëéîç ìÝ ìéÜ öõóéêÞ äéáäéêáóß-
ôñüðï óõíýðáñîçò ô™í äéáöüñùí óôéãì™í a á18. ‘Ç TðéóôçìïíéóôéêÞ á‰ôïóõíåßäçóç ôïˆ t-
ðëåõñ™í ô™í êïéíùíéê™í äñáóôçñéïôÞôùí»15. óôïñéêïˆ Šëéóìïˆ TêöñÜæåôáé Aðåñßöñáóôá óôÞí
ÔåëéêÜ ‚ «tóôïñéêüò Šëéóìüò» TðéóôñÝöåé óôüí s- säÝá …ôé «_ tóôïñßá åyíáé ñèïëïãéêü óýóôçìá Š-
äåáëéóìü, óôüí âáèìü ðïý Tðé÷åéñår íÜ Tíôïðßóåé ðáãüìåíï óÝ äåäïìÝíïõò íüìïõò, ô™í ‚ðïßùí
Xíáí AöçñçìÝíï ðáñÜãïíôá ðïý êéíår ôÞí tóôï- ìðïñïˆìå Aðü ôþñá íÜ ‚ñßóïõìå ôïýò êõñéüôå-
ñßá, Xíáí ðáñÜãïíôá ìÜëéóôá ðïý åyíáé ô\ò ôÜ- ñïõò. ‘Ç ãíþóç ó÷çìáôßæåé óýóôçìá, ðïý aäç
îåùò ô\ò säÝáò (Töüóïí óôÞí âÜóç ô\ò Töáñìï- êáôÝ÷ïõìå, êáô' Añ÷Þí [...]. ’Áíôßóôïé÷á, ôü èå-
óìÝíçò ôå÷íéê\ò ìÝ ôÞí ŠëéêÞ Vííïéá âñßóêåôáé ùñçôéêü äéáôçñår ôÞí ðñïåîÜñ÷ïõóá èÝóç ôïõ,
ðÜíôá _ ôå÷íéêÞ ãíþóç, ït «ôå÷íéêÝò säÝåò»). ôüí ðñùôáñ÷éêü ôïõ ÷áñáêôÞñá, …ðïéåò êé Cí åy-
â) ÊáôÜ äåýôåñïí, ‚ tóôïñéêüò Šëéóìüò Töáñ- íáé ït TðéêëÞóåéò óôü “ðñÜóéíï äÝíôñï ô\ò
ìüæåé á‰èáßñåôá äéáêñßóåéò êáß êáôçãïñßåò, ðïý æù\ò”, ït ðáñáðïìðÝò óôÞí ðñáêôéêÞ óÜí ôåëé-
ðñïÝñ÷ïíôáé Aðü ôÞí AíÜëõóç ô\ò êáðéôáëéóôéê\ò êÞ TðáëÞèåõóç»19. ²Åôóé, ‚ tóôïñéêüò Šëéóìüò A-
êïéíùíßáò, óÝ Xíá tóôïñéêü Šëéêü ðïý Aíèßóôáôáé íáðáñÜãåé ôßò âáèýôåñåò ôÜóåéò ô\ò êáðéôáëé-
óÝ á‰ôÝò. ‘Ç óáöÞò äéÜêñéóç ìåôáîý óöáéñ™í, óôéê\ò êïõëôïýñáò, ô™í êõñßáñ÷ùí êïéíùíéê™í
ë.÷. ïsêïíïìßá, ðïëéôéêÞ, èñçóêåßá, ôÝ÷íç ê.ëð., óçìáóé™í êáß ôïˆ èåôéêéóìïˆ ôïˆ 19ïõ ásþíá,
÷áñáêôçñéóôéêÞ ãéÜ ôÞí óýã÷ñïíç êïéíùíßá, äÝí ðïý _ Añ÷éêÞ, ñéæïóðáóôéêÞ ôïõ óýëëçøç aèåëå
V÷åé íüçìá ãéÜ êïéíùíßåò ôïˆ ðáñåëèüíôïò (AëëÜ íÜ Šðåñâår.
êáß ãéÜ AñêåôÝò ôïˆ ðáñüíôïò), …ðïõ ôÝôïéåò äéá- ’Áðü óõãêåêñéìÝíç êñéôéêÞ ðåñéãñáöÞ ô\ò
êñßóåéò eôáí óõíÞèùò Aíýðáñêôåò a ìÞ ï‰óéáóôé- êáðéôáëéóôéê\ò ïsêïíïìßáò, _ ìáñîéóôéêÞ èåùñßá
êÝò. Óôüí ìáñîéóìü á‰ôÞ _ äéáíïçôéêÞ AíÜãêç Vãéíå ãñÞãïñá ðñïóðÜèåéá íÜ Tîçãçèår ôü óýíï-
(ô\ò ðñïâïë\ò ô™í «äéê™í ìáò» êáôçãïñé™í óôü ëï ô\ò tóôïñßáò ìÝ âÜóç ôÞ ëåéôïõñãßá ô™í «íü-
ðáñåëèüí) TíôÜóóåôáé Aôõ÷™ò óÝ ìéÜ «êëåéóôÞ ìùí ô\ò äéáëåêôéê\ò». ‘Ç äïìÞ êáß _ ëåéôïõñ-
äéáëåêôéêÞ» ô\ò tóôïñßáò, óÝ ìéÜ tóôïñéêÞ ásôéï- ãßá êÜèå êïéíùíßáò óõíáñô@ôáé ìÝ Xíá ‚ñéóìÝíï
êñáôßá ðïý äéêáéþíåé ôü ðáñüí ›ò Aíáãêárï êáß Tðßðåäï AíÜðôõîçò ô\ò ôå÷íéê\ò êáß _ ìåôÜâá-
(Vóôù êáß ðñïóùñéíÜ) Aíþôåñï Tðßðåäï ìé@ò ðñï- óç Aðü ôü Xíá óôÜäéï êïéíùíéê\ò TîÝëéîçò óôü
êáèïñéóìÝíçò AíÜðôõîçò16. Cëëï óõíäÝåôáé ìÝ ôÞí ðáñáðÝñá AíÜðôõîç á‰ô\ò
ã) ÔÝëïò, ‚ tóôïñéêüò Šëéóìüò óôçñßæåôáé ôå- ô\ò ôå÷íéê\ò. ‘Ï èåùñçôéêüò ðïý Aíáêáëýðôåé
ëéêÜ óÝ ìéÜ Aíôßëçøç ðåñß ìé@ò ï‰óéáóôéêÜ Aíáë- á‰ôüí ôüí ìç÷áíéóìü ô\ò tóôïñéê\ò TîÝëéîçò êá-
ëïßùôçò Aíèñþðéíçò öýóçò ìÝ êõñßáñ÷ï êßíçôñï ôÝ÷åé ðëÝïí ìéÜ ‚ëïêëçñùìÝíç ãíþóç …ëçò ô\ò
ôü ïsêïíïìéêü. ²Áí ŠðÜñ÷åé Xíáò êáèïñéóôéêüò ðáñåëèïýóáò tóôïñßáò, êáèþò êáß ô\ò tóôïñéê\ò
Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ ÓÔÇÍ ÌÁÑÎÉÓÔÉÊÇ ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÔÇÓ ÉÓÔÏÑÉÁÓ 41

Aíáãêáéüôçôáò ðïý Tããõ@ôáé ôÞí Vëåõóç ôïˆ ÷õäáßá ðïëéôéêÞ Vííïéá. ‘Ç säÝá ô\ò TðáëÞèåõ-
êïììïõíéóìïˆ, ‚ ‚ðïrïò èÜ êëåßóåé ôÞí «ðñïúóôï- óçò ìÝ ôüí “ðåéñáìáôéóìü a ôÞ âéïìç÷áíéêÞ
ñßá» ôïˆ Aíèñþðéíïõ åuäïõò. Ãé' á‰ôüí ôüí «Aí- ðñáêôéêޔ ðáßñíåé ôÞ èÝóç á‰ôïˆ ðïý _ säÝá ô\ò
ôéêåéìåíéóôéêü ñáóéïíáëéóìü», _ tóôïñßá ÷áñá- ðñÜîçò ðñïûðïèÝôåé, äçëáäÞ …ôé _ tóôïñéêÞ
êôçñßæåôáé Aðü ìéÜ Aðüëõôç ëïãéêÞ óõíï÷Þ, T- ðñáãìáôéêüôçôá, óÜí ðñáãìáôéêüôçôá ô\ò äñÜ-
öüóïí êÜèå ãåãïíüò âñßóêåé ôÞ èÝóç ôïõ óôü ôå- óçò ô™í Aíèñþðùí, åyíáé ‚ ìüíïò ôüðïò, …ðïõ ït
ëéêü ñèïëïãéêü ó÷Ýäéü ôçò. ‘Ç tóôïñßá ÷áñáêôç- säÝåò êáß ôÜ ðñïôÜãìáôá ìðïñïˆí í' AðïêôÞóïõí
ñßæåôáé Aðü ìéÜ TììåíÞ ñèïëïãéêüôçôá ƒ÷é ìü- ôÞí ðñáãìáôéêÞ ôïõò óçìáóßá. Ôü ðáëáéü ôÝñáò
íï ìÝ ôÞí Vííïéá …ôé êÜèå óôéãìÞ ôïˆ ðáñåëèüí- ìé@ò ñáóéïíáëéóôéê\ò-Šëéóôéê\ò öéëïóïößáò îá-
ôïò äéêáéþíåôáé ›ò óôéãìÞ ô\ò äéáëåêôéê\ò AíÝ- íáåìöáíßæåôáé êáß TðéâÜëëåôáé, äéáêçñýóóïíôáò
ëéîçò, AëëÜ êáß TðåéäÞ ðñïåôïéìÜæåé óôÜ ôõöëÜ ðþò …,ôé ŠðÜñ÷åé åyíáé “ëç” êáß …ôé á‰ôÞ _ -
ôÞí Vëåõóç Uíüò ñèïëïãéêïˆ ìÝëëïíôïò, Uíüò ëç åyíáé ôåëåßùò “ñèïëïãéêޔ, äéüôé äéÝðåôáé A-
ìÝëëïíôïò ðïý TðéôÝëïõò èÜ Aîßæåé, ãéáôß èÜ óç- ðü ôïýò “íüìïõò” ô\ò äéáëåêôéê\ò ðïý Cëëùóôå
ìÜíåé ôÞí ðñáãìÜôùóç ô\ò ï‰óßáò ôïˆ Aíèñþ- aäç êáôÝ÷ïõìå»21.
ðïõ, ôÞí Cñóç ô\ò Aëëïôñßùóçò, ôÞí TìöÜíéóç Á‰ôÞ _ ñèïëïãéóôéêÞ-ŠëéóôéêÞ Aíôßëçøç
êáß Têäßðëùóç ô\ò ðñáãìáôéê\ò Aíèñùðé@ò20. ô\ò tóôïñßáò Šð\ñîå Aðïëýôùò ðñüóöïñç ãéÜ ôÞí
ìåôáôñïðÞ ôçò óÝ säåïëïãßá ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò
ÊñéôéêÞ óôüí ìáñîéóôéêü tóôïñéêï- ðïý êõñéÜñ÷çóå óôßò ÷™ñåò ôïˆ Šðáñêôïˆ óïóéá-
ëéóìïˆ22. ‘Ç Aðüëõôç ãíþóç ô™í íüìùí ô\ò t-
öéëïóïöéêü Aíôéêåéìåíéóìü óôïñßáò, ðïý Tããõ™íôáé ôÞí Vëåõóç ô\ò êïììïõ-
Óõíïøßæïíôáò ôÞí ðôþóç ôïˆ ìáñîéóìïˆ íéóôéê\ò êïéíùíßáò, êÜíïõí ðåñéôôÞ a êáß Tðé-
óôüí ñèïëïãéóôéêü Aíôéêåéìåíéóìü êáß óôÞí ás- âëáâÞ ôÞí á‰ôüíïìç äñÜóç ô™í Aíèñþðùí. ‘Ç
ôéïêñáôßá, ‚ uäéïò ‚ ÊáóôïñéÜäçò óçìåéþíåé: «Ït uäéá _ ðïëéôéêÞ ìåôáôñÝðåôáé Aðåõèåßáò óÝ ôå-
Cíèñùðïé äÝí ðñáãìáôïðïéïˆí ëïéðüí ôÞí tóôïñßá ÷íéêü ðñÜôôåéí, äçëáäÞ óôÞí êáôÜ ôü äõíáôüí A-
ôïõò ðåñéóóüôåñï Að' …,ôé ït ðëáí\ôåò “ðñáãìá- ðïôåëåóìáôéêüôåñç TöáñìïãÞ ô™í íüìùí ô\ò
ôïðïéïˆí” ôßò ðåñéóôñïöÝò ôïõò, “ðñáãìáôï- êïéíùíéê\ò TîÝëéîçò ðÜíù óôü Šëéêü ô\ò êïéíù-
ðïéïˆíôáé” Að' á‰ôÞí a ì@ëëïí êáß ôÜ äõü ðñáã- íßáò Aðü ìÝñïõò Têåßíùí ðïý êáôÝ÷ïõí ôÞ ãíþ-
ìáôïðïéïˆíôáé Aðü êÜôé Cëëï — ìéÜ Äéáëåêôé- óç ôïõò. ²Åóôù êáß Cí _ ãñáöåéïêñáôéêïðïßçóç
êÞ ô\ò tóôïñßáò ðïý ðáñÜãåé ôßò ìïñöÝò ô\ò êïé- äÝí «öåßëåôáé» óôÜ ëÜèç ôïˆ ÌÜñî, ìÝ ôÞí Ví-
íùíßáò êáß ôü Aíáãêáóôéêü ôïõò îåðÝñáóìá, ðïý íïéá ìé@ò Cìåóçò ásôéáê\ò óýíäåóçò, ôüóï _
Tããõ@ôáé ôÞí AíïäéêÞ ðñïïäåõôéêÞ ôïõò êßíçóç ðñþôç …óï êáß ôÜ äåýôåñá Aðïôåëïˆí TêäÞëùóç
êáß ôü ôåëéêü ðÝñáóìá ô\ò Aíèñùðüôçôáò óôüí ô\ò Tðéâßùóçò ô\ò êáðéôáëéóôéê\ò êïõëôïýñáò
êïììïõíéóìü, ìÝóá Aðü ìéÜ ìáêñÜ îÝíùóç. Á‰- óôÞí êáñäéÜ ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò23.
ôüò ‚ êïììïõíéóìüò äÝí åyíáé ðéÜ “ôü ðñáãìáôé- Ôþñá …ìùò ìðïñïˆìå ðëÝïí íÜ êáôáíïÞóïõ-
êü êßíçìá ðïý êáôáñãår ôÞí ŠðÜñ÷ïõóá êáôÜ- ìå óÝ ôß óõíßóôáíôáé ôÜ «ëÜèç ôïˆ ÌÜñî», ðïý
óôáóç ðñáãìÜôùí”, äéá÷ùñßæåôáé óôÞí säÝá ìé@ò Aðïôåëïˆí ôü èåùñçôéêü óýóôïé÷ï ô\ò ðñáãìá-
ìåëëïíôéê\ò êïéíùíßáò ðïý èÜ äéáäå÷èår á‰ôÞí ôéê\ò äéáäéêáóßáò ãñáöåéïêñáôéêïðïßçóçò êáß
Tä™ êáß ó' Xíá ðñáãìáôéêü êßíçìá ðïý åyíáé B- Têöõëéóìïˆ ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò, ðïéü åyíáé,
ðëü ìÝóï a Tñãáëårï êáß ðïý äÝí V÷åé ðåñéóóüôå- óôÞ èåùñßá, ôü óôïé÷årï «ô\ò êáðéôáëéóôéê\ò
ñç TóùôåñéêÞ óõããÝíåéá, óôÞ äïìÞ êáß óôÞí êïõëôïýñáò» ðïý Tðéâßùóå ìÝóá óôßò äõíÜìåéò
ðñáãìáôéêÞ ôïõ æùÞ, ì' á‰ôü ôïˆ ‚ðïßïõ ôÞí ðïý ôÞí Añíïˆíôáí ìÝ ôüí ðéü ëõóóáëÝï ôñüðï.
ðñáãìáôïðïßçóç èÜ TîõðçñåôÞóåé, Að' …óï V÷ïõí ´Ïðùò óçìåéþíåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò: «‘Ç èåùñçôé-
ôü óöõñß a ôü Aìüíé ìÝ ôü ðñïúüí óôÞí êáôáóêåõ- êÞ ðñïÝëåõóç ô\ò Vêðôùóçò ôïˆ ìáñîéóìïˆ, ôü
Þ ôïˆ ‚ðïßïõ óõíôåëïˆí. ÄÝí ðñüêåéôáé ðëÝïí íÜ säåïëïãéêü sóïäýíáìï ôïˆ ãñáöåéïêñáôéêïˆ Têöõ-
ìåôáó÷çìáôßóïõìå ôüí êüóìï, Aíôß íÜ ôüí Uñìç- ëéóìïˆ ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò, ðñÝðåé íÜ Aíá-
íåýóïõìå. Ðñüêåéôáé íÜ ðñïùèÞóïõìå ôÞ ìüíç A- æçôçèår óôüí ôá÷ý ìåôáó÷çìáôéóìü ô\ò íÝáò Aí-
ëçèéíÞ Uñìçíåßá ôïˆ êüóìïõ ðïý äéáâåâáéþíåé …- ôßëçøçò óÝ ‚ëïêëçñùìÝíï êáß ðë\ñåò ›ò ðñüò
ôé á‰ôüò ðñÝðåé íÜ ìåôáó÷çìáôéóèår êáß èÜ ìå- ôÞí ðñüèåóÞ ôïõ èåùñçôéêü óýóôçìá, óôÞí Tðé-
ôáó÷çìáôéóèår ðñüò ôÞí êáôåýèõíóç ôÞí ‚ðïßá óôñïöÞ ôïˆ èåùñçóéáêïˆ (contemplatif) êáß ôïˆ
_ èåùñßá óõìðåñáßíåé. ÄÝí ðñüêåéôáé ðëÝïí ãéÜ êáôïðôñéóôéêïˆ (speculatif) ›ò êõñßáñ÷ïõ ôñü-
ðñÜîç, Aëë' Bðë™ò êáß ìüíï ãéÜ ðñáêôéêÞ ìÝ ôÞí ðïõ Tðßëõóçò ô™í ðñïâëçìÜôùí ðïý V÷ïõí ôåèår
ôñÝ÷ïõóá Vííïéá ôïˆ …ñïõ, ôÞ âéïìç÷áíéêÞ a ôÞ óôÞí Aíèñùðüôçôá»24. ‘Ç Vêðôùóç ôïˆ ìáñîé-
42 ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÓ ÊÁÂÏÕËÁÊÏÓ

óìïˆ óõíäÝåôáé ëïéðüí ìÝ ôÞí TðéóôñïöÞ óôüí öõóéê\ò óêÝøçò. Ôü Tã÷åßñçìÜ ôïõ ìðïñår íÜ èå-
ôñüðï óêÝøçò ô\ò säåáëéóôéê\ò öéëïóïößáò, ðïý ùñçèår Aêñéâ™ò ›ò ñéæïóðáóôéêïðïßçóç ôïˆ T-
âñÝèçêå óôü óôü÷áóôñï ô\ò êñéôéê\ò ôïˆ íåáñïˆ ðáíáóôáôéêïˆ óôïé÷åßïõ ôïˆ ìáñîéóìïˆ, ìÝ ôáõ-
ÌÜñî, äçëáäÞ, óôÞí Cñóç ô™í AíôéèÝóåùí, óôÞí ôü÷ñïíï Tìðëïõôéóìü ôïõ ìÝ ôßò ãíþóåéò ô\ò øõ-
Tðßëõóç ô™í ðñïâëçìÜôùí ìüíï óôÞ óêÝøç, óôÞ ÷áíÜëõóçò, ô\ò öáéíïìåíïëïãßáò êáß Uñìçíåõ-
ìåôáôñïðÞ ô\ò èåùñçôéê\ò äñáóôçñéüôçôáò óÝ ôéê\ò, ô\ò êïéíùíéê\ò Aíèñùðïëïãßáò ê.ëð. ôïˆ
êëåéóôü èåùñçôéêü óýóôçìá ðïý Aíôéêáôïðôñßæåé 20ïˆ ásþíá, ðñïêåéìÝíïõ ãéÜ ôÞí óõãêñüôçóç
ðáèçôéêÜ ìéÜ TîùôåñéêÞ ðñüò á‰ôü ðñáãìáôéêü- ìé@ò íÝáò äéáëåêôéê\ò èåùñçôéê\ò ðñïóÝããéóçò
ôçôá, ÷ùñßò íÜ óôï÷åýåé ðëÝïí óôÞí Tíåñãü ðá- ô\ò êïéíùíßáò êáß ô\ò tóôïñßáò, _ ‚ðïßá èÜ åyíáé
ñÝìâáóç óÝ á‰ôÞí. óÝ èÝóç íÜ äþóåé ðñïóáíáôïëéóìïýò óÝ ìéÜ íÝá
AðåëåõèåñùôéêÞ ðïëéôéêÞ ðñáêôéêÞ26. ‘Ùò ôÝ-
Ðñïóùñéíü óõìðÝñáóìá ôïéï èÜ ðñÝðåé íÜ êáôáãñáöår Aðü ôÞí tóôïñßá
êáß íÜ êñéèår.
Ôü TëÜôôùìá ôïˆ ìáñîéóôéêïˆ óõóôÞìáôïò
åyíáé, ëïéðüí, _ AîßùóÞ ôïõ íÜ AðïôåëÝóåé A-
êñéâ™ò êëåéóôü êáß ‚ëïêëçñùìÝíï óýóôçìá, ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
ðëÞñç ãíþóç ô\ò tóôïñßáò êáß ô\ò êïéíùíßáò. ‘Ç
Aîßùóç á‰ôÞ óõíåðÜãåôáé AìÝóùò ôÞí îÝíùóç 1. ‘Ç uäéá óôÜóç ï‰óéáóôéê\ò Aäéáöïñßáò V÷åé óÞìåñá
ô\ò èåùñßáò óôü èåùñçóéáêü óôïé÷årï, ôÞí ðé- ìéÜ ðïëý äéáöïñåôéêÞ ñßæá: ‘Ç å‹êïëç êáôáäßêç ôïˆ «‚-
ëïêëçñùôéóì, ðïý Aíôëår Aðü ôü ‚ðëïóôÜóéï Uíüò ^èé-
óèï÷þñçóÞ ôçò óÝ Xíáí íÝï säåáëéóìü. ‘Ç tóôï- êïëïãéêïˆ öéëåëåõèåñéóìïˆ, êáß _ Tðßêëçóç ôïˆ íåïäáñâé-
ñéêÞ ðïëëáðëüôçôá èÜ ðñÝðåé íÜ Aíá÷èår óÝ óôá- íéêïˆ Tðé÷åéñÞìáôïò ô\ò TðéêñÜôçóçò ô\ò «ïsêïíïìßáò ô\ò
èåñÝò ó÷Ýóåéò ìåôáîý óôáèåñ™í íôïôÞôùí, íÜ A- Aãïñ@ò» ìåôÜ ôÞí Aðïâßùóç ô\ò «ó÷åäéáóìÝíçò ïsêïíïìß-
íá÷èår äçëáäÞ óôü C÷ñïíï, óôü ôáõôü, óôÞí säå- áò» Aðïôåëïˆí ðëÝïí âáóéêü Tíäõìáôïëïãéêü TîÜñôçìá
áôÞ ôáõôüôçôá ô™í íüìùí ô\ò tóôïñßáò. «‘Ç A- ô™í äçìïóéïëïãïýíôùí äéáíïïõìÝíùí — säéáßôåñá ðïëë™í
«ìåôáíïçìÝíùí» êïììïõíéóô™í êáß óïóéáëöéëåëåõèÝñùí s-
íáãêáóôéêÜ äéðëÞ á‰ôáðÜôç ô\ò êëåéóô\ò èåù- äåïëüãùí. ‘Õðü á‰ôÝò ôßò óõíè\êåò, ãéáôß íÜ óêïôßæåôáé
ñßáò åyíáé …ôé ‚ êüóìïò V÷åé ãßíåé aäç Aðü ðÜí- êáíåßò ãéÜ êïéíùíéêÝò êáß tóôïñéêÝò Aíáëýóåéò a ãéÜ ôüí
ôá, êáß …ôé _ óêÝøç ìðïñår íÜ ôüí óõëëÜâåé. ‘Ç ï‰óéáóôéêü Aðïëïãéóìü ô™í säå™í;
êåíôñéêÞ …ìùò säÝá ô\ò TðáíÜóôáóçò åyíáé …ôé _ 2. Ôåëåéþíïíôáò ìéÜ Aðü ôßò ‚ìéëßåò ôïõ óôÞí ‘ÅëëÜ-
Aíèñùðüôçôá V÷åé ìðñïóôÜ ôçò Xíá ðñáãìáôéêü äá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò TðéóÞìáíå á‰ôü ðïý êáôÜ ôÞ ãíþìç
ôïõ åyíáé «‚ Aíïéêôüò ÷™ñïò óÞìåñá ô\ò äïõëåé@ò ô\ò öé-
ìÝëëïí, êáß …ôé á‰ôü ôü ìÝëëïí äÝí ðñÝðåé ìüíï ëïóïöéê\ò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò»: «ÖéëïóïöéêÜ V÷ïõìå íÜ îá-
íÜ ôü óêåöèïˆìå, AëëÜ êáß íÜ ôü öôéÜîïõìå»25. íáåñìçíåýóïõìå êáß íÜ îáíáåñåõíÞóïõìå êñéôéêÜ ‚ëüêëç-
‘Ç óêÝøç V÷åé íÜ TðéôåëÝóåé Xíáí óðïõäárï ñüëï ñç ôÞí öéëïóïöéêÞ ðáñÜäïóç, âëÝðïíôáò óôÞí tóôïñßá ô\ò
óÝ á‰ôÞí ôÞí Šðüèåóç, èÜ ðñÝðåé …ìùò ðñ™ôá öéëïóïößáò ìéÜ ï‰óéþäç äéÜóôáóç ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ô\ò
íÜ Aðáëëá÷èår ‚ñéóôéêÜ Aðü ôü âÜñïò ô\ò ðáñÜ- á‰ôïíïìßáò [...]. ÐñÝðåé íÜ AíáæùïãïíÞóïõìå ôÞí öéëïóï-
öéêÞ AëëÜ êáß ôÞí TðéóôçìïíéêÞ óêÝøç, Tñåõíþíôáò ôÜ
äïóçò ôïˆ Aíôéêåéìåíéóìïˆ êáß ô™í äéëçììÜôùí ôåñÜóôéá êáß âáñýôáôá ðñïâëÞìáôá ðïý äçìéïõñãïˆí ãéÜ
ðïý á‰ôüò óõíåðÜãåôáé. ‘Ç «äéáýãåéá ÷ñåéÜæåôáé ôÞí öéëïóïößá _ óçìåñéíÞ ÷áþäçò êáôÜóôáóç ô™í Tðé-
íÜ äéáõãáóèår». óôçì™í êáß ït Tðéðôþóåéò ôçò. ÐñÝðåé säéáéôÝñùò íÜ Šðï-
‘Ç êáóôïñéáäéêÞ óêÝøç èÝëåé íÜ óõìâÜëåé óÝ âÜëïõìå óÝ ðñáãìáôéêÞ öéëïóïöéêÞ Vñåõíá ôïýò êáéíïýñ-
á‰ôÞí ôÞí äéáýãáóç ðñï÷ùñþíôáò Xíá Aêüìá ãéïõò ÷þñïõò ðïý ì@ò Aíïßãåé ôüóï _ øõ÷áíÜëõóç …óï êáß
_ Aíáãíþñéóç ô\ò íôïëïãéê\ò säéïôõðßáò ôïˆ êïéíùíéêïˆ-
â\ìá óôÞí óýã÷ñïíç êñéôéêÞ ô\ò ìåôáöõóéê\ò, tóôïñéêïˆ [...]. ÐñÝðåé, ôÝëïò, íÜ äåßîïõìå …ôé _ AëçèéíÞ
Aìöéóâçôþíôáò ñéæéêÜ —ãéÜ Cëëç ìéÜ öïñܗ öéëïóïößá äÝí äåóìåýåé, AëëÜ Tëåõèåñþíåé ôÞí ðïëéôéêÞ
ôÞí säÝá ôïˆ êëåéóôïˆ óõóôÞìáôïò. ÊáôÜ ôÞí óêÝøç, Aêñéâ™ò TðåéäÞ åyíáé Aãþíáò Tíáíôßïí ôïˆ Tãêëåé-
ãíþìç ìïõ —êáß á‰ôÞ åyíáé _ ðñïïðôéêÞ, Šðü óìïˆ. Êáß ðïëéôéêÜ ðñÝðåé Aóöáë™ò íÜ äéáõãÜóïõìå ôü
ôÞí ‚ðïßá ðéóôåýù …ôé èÜ ðñÝðåé íÜ äéáâÜæåôáé ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò, Aôïìéê\ò êáß êïéíùíéê\ò, Aë-
ëÜ êáß íÜ äåßîïõìå ðüóï Tðéôáêôéêü êáß êñßóéìï ÷áñáêôÞ-
ôü Vñãï ôïˆ ÊáóôïñéÜäç— _ äéáýãáóç á‰ôÞ äÝí ñá ðáßñíåé ôü ðñüôáãìá á‰ôü óôÞí óçìåñéíÞ Tðï÷Þ êáß ìÝ
Aðïôåëår BðëÞ Cñíçóç ô\ò ìáñîéê\ò óêÝøçò, Aë- ôÞí óçìåñéíÞ êáôÜóôáóç ô\ò Aíèñùðüôçôáò. ´Ïðùò âëÝ-
ëÜ äéáëåêôéêÞ Cñóç ôçò, äçëáäÞ êñéôéêÞ ìÝ äéá- ðåôå, …ôáí êïéô@ìå ôÜ uäéá ôÜ ðñÜãìáôá, îçìåñþíåé êáß
ôÞñçóç ôïˆ Aëçèïˆò ðõñÞíá ôçò. ’Áðü á‰ôÞí äÝí âñáäéÜæåé. ÂñáäéÜæåé ìüíï ãéÜ êåßíïõò ðïý V÷ïõíå ït u-
ôÞí Cðïøç, ‚ ÊáóôïñéÜäçò Aðïôåëår Xíáí Aðü äéïé âñáäéÜóåé. ’ÁëëÜ ãéÜ …óïõò åyíáé æùíôáíïß, cëéïò íÝïò
Tö' _ìÝñç Tóôßí (Diels, 22, Â6)», Ê. ÊáóôïñéÜäçò, «Ôü
ôïýò ðéü TíäéáöÝñïíôåò êáß ñçîéêÝëåõèïõò óõíå- ôÝëïò ô\ò öéëïóïößáò;», óôü ô. säßïõ, Ït ‚ìéëßåò óôÞí ‘Åë-
÷éóôÝò ô\ò ðáñÜäïóçò ô\ò äéáëåêôéê\ò öéëïóï- ëÜäá, Têä. ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1990.
ößáò, óôßò óõíè\êåò ô\ò óýã÷ñïíçò ìåôá-ìåôá- 3. ‘Ç óõìâïëÞ óÝ á‰ôÞí ôÞí óõæÞôçóç Aí\êå ðÜíôá
Ç ÊÑÉÔÉÊÇ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ ÓÔÇÍ ÌÁÑÎÉÓÔÉÊÇ ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÔÇÓ ÉÓÔÏÑÉÁÓ 43

óôßò ðñïèÝóåéò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, ìÜëéóôá èÜ ìðïñïˆóå êá- 13. ²Çäç óôÜ ÏsêïíïìéêÜ êáß öéëïóïöéêÜ ÷åéñüãñáöá
íåßò íÜ äéáâÜóåé …ëï ôïõ ôü Vñãï Šðü á‰ôÞí ôÞí ðñïïðôé- ôïˆ 1844. «‘Ç tóôïñßá _ uäéá åyíáé Xíá ðñáãìáôéêü ìÝñïò
êÞ. Ìåôáîý ðïëë™í, âë. ôÜ êåßìåíá: «‘Ç TðáíÜóôáóç ô\ò öõóéê\ò tóôïñßáò êáß ô\ò öýóçò ðïý ãßíåôáé Cíèñùðïò.
ìðñïóôÜ óôïýò èåïëüãïõò», «‘Ç säÝá ô\ò TðáíáóôÜóåùò», ‘Ç öõóéêÞ TðéóôÞìç è' AíôéêáôáóôÞóåé ìÝ ôüí êáéñü ôÞí
«‘Ç Tðï÷Þ ôïˆ ãåíéêåõìÝíïõ êïíöïñìéóì, óôü: Ê. Êá- TðéóôÞìç ôïˆ Aíèñþðïõ, …ðùò _ TðéóôÞìç ôïˆ Aíèñþðïõ
óôïñéÜäçò, ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò, ìôö. Æ. Óáñßêá, è' AíôéêáôáóôÞóåé ôÞ öõóéêÞ TðéóôÞìç: èÜ ŠðÜñîåé ìéÜ ìü-
Ê. ÓðáíôéäÜêç, Têä. ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1992, âë. Tðßóçò íï TðéóôÞìç». K. Marx, ÏsêïíïìéêÜ êáß öéëïóïöéêÜ ÷åéñü-
ôü ðñüóöáôá äçìïóéåõìÝíï ‘Ç «ñèïëïãéêüôçôá» ôïˆ êá- ãñáöá, ìôö. Ìð. ÃñáììÝíïõ, ÃëÜñïò, ’ÁèÞíá 1975, óåë.
ðéôáëéóìïˆ, ìôö. Ê. ÓðáíôéäÜêç, Æ. ×ñéóôïöïñßäïõ-Êá- 136. ÂÝâáéá, …ðùò Cëëùóôå óçìåéþíåé êáß ‚ ÊáóôïñéÜ-
óôïñéÜäç, Têä. ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1998. äçò, óôÜ íåáíéêÜ Vñãá ôïˆ ÌÜñî _ Aíôßëçøç á‰ôÞ óõíäÝ-
4. Âë. ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝ- åôáé ìÝ ìéÜ «ŠðïêåéìåíéóôéêÞ» äéáëåêôéêÞ, ìÝ âÜóç ôÞí ‚-
óìéóç ô\ò êïéíùíßáò, ÑÜððá, ’ÁèÞíá 1985 (óôü Uî\ò: ðïßá _ ñèïëïãéêüôçôá ôïˆ êüóìïõ óôçñßæåôáé óôü ãåãïíüò
ÖÈÊ), óåë. 139. Óôßò óåëßäåò 136-141, ìéëþíôáò ãéÜ ôßò …ôé á‰ôüò åyíáé ðñïúüí ô\ò äñáóôçñéüôçôáò ôïˆ ŠðïêåéìÝ-
«ŠðïêåéìåíéêÝò ñßæåò ôïˆ Tðáíáóôáôéêïˆ ðñïôÜãìáôïò», ‚ íïõ. ’Áíôßèåôá, óôÜ Vñãá ô\ò ›ñéìüôçôáò êáß säéáßôåñá óôüí
ÊáóôïñéÜäçò äéáõãÜæåé ôü «ôß ìðïñår íÜ åyíáé _ Tðéèõìßá ²Åíãêåëò, _ äéáëåêôéêÞ ðáßñíåé ìéÜ «AíôéêåéìåíéóôéêÞ»
êáß ôÜ êßíçôñá Uíüò TðáíáóôÜôç» (óåë. 137), Aíáöåñüìå- ÷ñïéÜ, ‚ñßæïíôáò ôïýò «íüìïõò êßíçóçò» ô\ò tóôïñßáò (a/êáß
íïò ï‰óéáóôéêÜ óôü äéêü ôïõ âßùìá. ô\ò öýóçò — ²Åíãêåëò). Âë. ÖÈÊ, óåë. 82.
5. ÌÝ á‰ôÜ ôÜ ëüãéá Añ÷ßæåé _ ÖáíôáóéáêÞ èÝóìéóç 14. Âë. K. Marx, ÊñéôéêÞ ô\ò ðïëéôéê\ò ïsêïíïìßáò,
(ÖÈÊ, óåë. 19). Åyíáé ãíùóôÞ _ äéáäñïìÞ ôïˆ ÊáóôïñéÜ- ìôö. Ö. Öùôßïõ, ’ÁèÞíá 1978, óåë. 23-24.
äç Aðü ôÞí êïììïõíéóôéêÞ óôñÜôåõóç ô™í íåáíéê™í ôïõ 15. ÖÈÊ, óåë. 35.
÷ñüíùí óôüí ôñïôóêéóìü êáß óôÞí ‚ìÜäá «Óïóéáëéóìüò a 16. Âë. ÖÈÊ, óåë. 40.
Âáñâáñüôçôá». Óôü ôÝëïò á‰ô\ò ô\ò äéáäñïì\ò êáß óôÞí 17. ÖÈÊ, óåë. 41.
Añ÷Þ ìé@ò íÝáò ðïñåßáò óôÞ óêÝøç ôïõ âñßóêåôáé ôü êåß- 18. Ãíùóôüò êáß ðïëõóõæçôçìÝíïò åyíáé ‚ ÷áñáêôç-
ìåíï ðïý AðïôÝëåóå ôü ðñ™ôï ìÝñïò ô\ò Öáíôáóéáê\ò èÝ- ñéóìüò Aðü ôüí ÌÜñî ›ò «Tðéôõ÷çìÝíçò» ô\ò ðåñéãñáö\ò
óìéóçò, Xíá ìÝñïò ôïˆ ‚ðïßïõ äçìïóéåýôçêå óôÜ ôåëåõôárá ô\ò «ðñáãìáôéê\ò ôïõ ìåèüäïõ» Aðü ôüí êýñéï AñèñïãñÜ-
ôåý÷ç ôïˆ ðåñéïäéêïˆ Óïóéáëéóìüò a Âáñâáñüôçôá, ðñßí öï ôïˆ ðåñéïäéêïˆ ’Áããåëéïöüñïò ô\ò ʼnñþðçò ô\ò Ðå-
á‰ôü óôáìáôÞóåé íÜ Têäßäåôáé ôü 1965. ôñïýðïëçò (ÌÜçò 1872), …ðïõ ìåôáîý Cëëùí óçìåéùíü-
6. ÖÈÊ, óåë. 27. ôáí: «ÃéÜ ôüí ÌÜñî Xíá ðñÜãìá ìüíï V÷åé óçìáóßá: íÜ
7. ÖÈÊ, óåë. 22. Ôü Cí óÝ á‰ôÞí ôÞí êñéôéêÞ ‚ Êá- âñår ôü íüìï ô™í öáéíïìÝíùí ðïý Aó÷ïëårôáé ìÝ ôÞí Vñåõ-
óôïñéÜäçò ðñïçãÞèçêå ôïˆ Bëëïõ ìåãÜëïõ ´Åëëçíá èåùñç- íÜ ôïõò. Êáß ìÜëéóôá ãé' á‰ôüí äÝí V÷åé óçìáóßá ìüíï ‚
ôéêïˆ, ôïˆ Êþóôá ÐáðáúùÜííïõ, a TðçñåÜóôçêå Aðü á‰- íüìïò ðïý ôÜ äéÝðåé, …óï V÷ïõí ìéÜ ‚ñéóìÝíç ìïñöÞ êáß …-
ôüí åyíáé Xíá èÝìá ðïý èÜ Aðáó÷ïëÞóåé ðéèáí™ò ôïýò ó÷ï- óï âñßóêïíôáé óÝ ìéÜ Aëëçëïó÷Ýóç ðïý ðáñáôçñårôáé óÝ
ëéáóôÝò ô™í äýï óôï÷áóô™í. ÓÝ êÜèå ðåñßðôùóç, èÜ ðñÝ- ìéÜ äïóìÝíç ðåñßïäï. Ãé' á‰ôüí, ðÜíù Að' …ëá, V÷åé Aêü-
ðåé Tä™ íÜ TðéóçìÜíïõìå …ôé ït Aðüøåéò ôïõò Šð\ñîáí óÝ ìá ìåãáëýôåñç óçìáóßá ‚ íüìïò ô\ò Aëëáã\ò ôïõò, ô\ò
ðïëëÜ óçìårá ðáñÜëëçëåò, ðáñ' …ëï ðïý ôü Vñãï ôïˆ Ê. TîÝëéîÞò ôïõò, äçë. ôü ðÝñáóìá Aðü ôÞ ìéÜ ìïñöÞ óôÞí
ÐáðáúùÜííïõ ìüëéò óÞìåñá V÷åé Añ÷ßóåé íÜ óõæçôårôáé — Cëëç, Aðü ìéÜ êáôçãïñßá Aëëçëïó÷Ýóçò óÝ ìéÜ Cëëç. [...]
å‰ôõ÷™ò ôÜ êåßìåíÜ ôïõ óþèçêáí êáß Têäßäïíôáé óéãÜ-óéãÜ ‘Ï ÌÜñî TîåôÜæåé ôÞí êßíçóç ô\ò êïéíùíßáò óÜí öõóéêïú-
óôÜ UëëçíéêÜ, ÷Üñéò óôÞí ðñùôïâïõëßá êáß ìïíá÷éêÞ ðñï- óôïñéêü ðñïôóÝò ðïý ôü äéÝðïõí íüìïé, ðïý ƒ÷é ìüíï åyíáé
óðÜèåéá ô™í ’Åíáëëáêôéê™í ’Åêäüóåùí íÜ Aíáäåé÷èår ôü AíåîÜñôçôïé Aðü ôÞ èÝëçóç, ôÞ óõíåßäçóç êáß ôßò Tðéäéþ-
ìÝãåèïò ôïˆ ´Åëëçíá äéáíïçô\. Âë. Ê. ÐáðáúùÜííïõ, ‘Ï îåéò ôïˆ Aíèñþðïõ, ìÜ ðïý, Aíôßèåôá, ït uäéïé êáèïñßæïõí
ìáñîéóìüò óÜí säåïëïãßá, ’ÅíáëëáêôéêÝò ’Åêäüóåéò, ’ÁèÞíá ôÞ èÝëçóç, ôÞ óõíåßäçóç êáß ôßò Tðéäéþîåéò ôïõ...». K.
1988, êáß Tðßóçò: ô. säßïõ, ÊñÜôïò êáß öéëïóïößá, ’Åíáë- Marx, Ôü ÊåöÜëáéï, ôüì. É, ìôö. Ð. ÌáõñïììÜôç, ’Á-
ëáêôéêÝò ’Åêäüóåéò, ’ÁèÞíá 1990, ô. säßïõ, ‘Ç ãÝíåóç ôïˆ èÞíá 1978, Aðüóðáóìá Aðü ôüí «’Åðßëïãï óôÞ äåýôåñç
‚ëïêëçñùôéóìïˆ, ’ÅíáëëáêôéêÝò ’Åêäüóåéò, ’ÁèÞíá 1991. Vêäïóç» (1873), óåë. 23-24.
8. ‘Ç äéåñåýíçóç ô\ò tóôïñéê\ò ðïñåßáò, êáèþò êáß 19. ÖÈÊ, óåë. 86.
ô™í ðñïïðôéê™í ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò eôáí ôü êýñéï 20. Âë. ÖÈÊ, óåë. 64 ê.U.
Aíôéêåßìåíï ðïëë™í ðñþéìùí êåéìÝíùí ðïý ‚ ÊáóôïñéÜäçò 21. ÖÈÊ, óåë. 99.
äçìïóßåõóå óôü Socialisme ou Barbarie êáß ôÜ ‚ðïrá Aíá- 22. ÔÜ êïéíùíéêÜ áuôéá ô\ò «ãñáöåéïêñáôéê\ò êõñéáñ-
äçìïóéåýôçêáí óôïýò äýï ôüìïõò ìÝ ôßôëï ‘Ç ðårñá ôïˆ ÷ßáò» AðïôÝëåóáí Xíá Aðü ôÜ âáóéêÜ ðåäßá Vñåõíáò ôïˆ
Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò, ìôö. Ó. ×áëêé@, Â. Øéìïýëç, Æ. ÊáóôïñéÜäç. ÔÜ êåßìåíÜ ôïõ Aðü ôü Socialisme ou Bar-
×ñéóôïößäïõ, ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1984. barie Aíáäçìïóéåýôçêáí óÝ äýï ôüìïõò ìÝ ôüí ôßôëï ‘Ç
9. ÖÈÊ, óåë. 96. ãñáöåéïêñáôéêÞ êïéíùíßá, ìôö. Å. Ðáðáäïðïýëïõ, Á. ×ü-
10. G. Lukács, Geschichte und Klassenbewusstsein, ðïãëïõ, Ã. ÐáðáêõñéÜêç, ´Õøéëïí, ’ÁèÞíá 1985.
Darmstadt 1970. ʼnôõ÷™ò _ UëëçíéêÞ «ìåôÜöñáóç» á‰- 23. Âë. ÖÈÊ, 100-101.
ôïˆ ôïˆ èñõëéêïˆ âéâëßïõ ôïˆ äõôéêïˆ ìáñîéóìïˆ (‘Éóôïñßá 24. ÖÈÊ, óåë. 101.
êáß ôáîéêÞ óõíåßäçóç, ’ÏäõóóÝáò, ’ÁèÞíá 1975) V÷åé Tîáí- 25. ÖÈÊ, óåë. 104.
ôëçèår êáß Vôóé, ôïõëÜ÷éóôïí, äÝí ðñüêåéôáé íÜ ôáëáéðùñÞ- 26. Ït ãíùóéïèåùñçôéêÝò óõíÝðåéåò ô\ò êñéôéê\ò óôüí
óåé ôÞ íåþôåñç ãåíéÜ ô™í êñéôéêÜ óêåðôüìåíùí ‘ÅëëÞíùí. ìáñîéóôéêü Aíôéêåéìåíéóìü, êáèþò êáß ït âáóéêÝò ãñáììÝò
11. Âë. ÖÈÊ, óåë. 84-85. ìé@ò óõíåðáãüìåíçò èåùñßáò ôïõ «êïéíùíéêïˆ-tóôïñéê
12. ’ÉäÝá ðïý âåâáßùò êõñéáñ÷år óôÞí ãåñìáíéêÞ säå- Aðïôåëïˆí ôü èÝìá Uíüò Šðü äçìïóßåõóç Cñèñïõ ìïõ: «’Á-
ïëïãßá ôïˆ 1845-1846. (Ê. ÌÜñî, ‘Ç ãåñìáíéêÞ säåïëï- ëÞèåéá, tóôïñßá, êïéíùíßá óôÞ óêÝøç ôïˆ ÊïñíÞëéïõ Êá-
ãßá, 2 ôüì., ìôö. Ê. Öéëßíç, Gutenberg, ’ÁèÞíá 1989). óôïñéÜäç», ðñïóå÷™ò óôü ÍÝá ‘Åóôßá.
Öéëïóïößá êáß ìåôïõóßùóç 1

ÓôÜèçò ÃïõñãïõñÞò

Ç äéåñåýíçóç ô\ò ó÷Ýóçò ìåôáîý öéëïóïöß-


áò êáß ìåôïõóßùóçò [sublimation] ì@ò
ðáñáðÝìðåé óõãêåêñéìÝíá óôü Vñãï ôïˆ
ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç êáß ƒ÷é ìüíï óôÞí øõ÷á-
íáëõôéêÞ ðëåõñÜ ôïõ AëëÜ óôÞí uäéá ôÞí ëïãéêÞ
ôïˆ Vñãïõ óôü óýíïëü ôçò. Êé á‰ôü ãéáôß ‚ Êá-
óôéêÜ äçìéïõñãår ôü Väáöïò AôÝñìïíçò AíÜêñé-
óçò, ôü ‚ðïrï ôüóï _ öéëïóïößá …óï êáß _ øõ÷á-
íÜëõóç ðñÝðåé íÜ Tíóôåñíéóôïˆí ãéÜ íÜ ŠðÜñîïõí.
ÓÝ á‰ôü ôü óçìårï Cò Aíáëïãéóôïˆìå ôÞí êá-
ôÜ ÊáóôïñéÜäç ñçôÞ äéáöïñïðïßçóç ìåôáîý öé-
ëïóïößáò êáß øõ÷áíÜëõóçò. ²Áí êáß AäéáìöéóâÞ-
óôïñéÜäçò V÷åé óôçñßîåé Xíá ìåãÜëï ìÝñïò ô\ò ôçôá öéëïóïöéêÞ óôÞí «öýóç» ôçò (ìÝ ôÞí Ví-
êïóìïèåùñßáò ôïõ ›ò ðñüò ôÞí ãÝíåóç êáß öáí- íïéá …ôé ëåéôïõñãår êÜôù Aðü TðéôáêôéêÝò óõí-
ôáóéáêÞ äéáìüñöùóç ô\ò êïéíùíßáò ðÜíù óôÞí è\êåò íïÞìáôïò — æçôþíôáò ôü íüçìá, Aðáé-
óõëëïãéêÞ ëåéôïõñãßá ô\ò ìåôïõóßùóçò. ÈÜ ëÝ- ôþíôáò ôÞí äéáýãáóç ô\ò óçìáóßáò), _ øõ÷áíÜ-
ãáìå, ìÜëéóôá, …ôé ìüíï óôüí ÊáóôïñéÜäç óõ- ëõóç äÝí åyíáé öéëïóïößá ãéáôß äÝí ãßíåôáé íÜ äéá-
íáíô@ êáíåßò ìéÜ ‚ëïêëçñùìÝíç èåùñßá ô\ò ìå- æåõ÷èår Aðü ìéÜ Aðüëõôá óõãêåêñéìÝíç ðñáêôé-
ôïõóßùóçò, _ ‚ðïßá êáß ôïˆ Tîáóöáëßæåé á‰ôïìÜ- êï-ðïéçôéêÞ äñáóôçñéüôçôá, ôü Aíôéêåßìåíï ô\ò
ôùò ìéÜ îå÷ùñéóôÞ èÝóç óôÞí tóôïñßá ô\ò øõ÷á- ‚ðïßáò äÝí ìðïñår Tî ‚ñéóìïˆ íÜ Têêáèïëéêåõèår.
íÜëõóçò. ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, …ìùò, _ ìåôïõ- ‘Ç øõ÷áíÜëõóç ‚äçãår óÝ ìéÜ «AðïñçôéêÞ äéá-
óßùóç äÝí åyíáé Bðë™ò ìéÜ óõãêåêñéìÝíç øõ÷á- ëåêôéêÞ äéáýãáóç» [Epilegomena to a theory of
íáëõôéêÞ ëåéôïõñãßá, AëëÜ Vííïéá êáß ðñáêôéêÞ the soul which has been presented as a Science
_ ‚ðïßá Šðåñâáßíåé ôÜ óôåíÜ …ñéá ôïˆ ëüãïõ [dis- in Crossroads in the Labyrinth, CL, 34]. ’Áë-
course] ô\ò øõ÷áíÜëõóçò, AíÞêïíôáò ì@ëëïí ëÜ, _ øõ÷áíÜëõóç åsóÜãåé óõíÜìá ìéÜ âáèýôáôç
óôü å‰ñýôåñï óçìáóéïëïãéêü ðëáßóéï ô\ò ðïëé- öéëïóïöéêÞ êáéíïôïìßá êáôÜ ôü …ôé Aíáóôï÷Üæå-
ôéê\ò.2 ôáé ôÞí êëáóóéêÞ Aíôéíïìßá / óýãêëéóç ìåôáîý
’Åî ï êáß _ êáôÜ ìßá Vííïéá Tðéóôçìïëïãé- ôïˆ Tìðåéñéêïˆ êáß ôïˆ Šðåñâáôéêïˆ óôïé÷åßïõ óÝ
êÜ Aóýììåôñç óýæåõîç óôüí ôßôëï (Aíôß ô\ò ðéü âÜóç Aíáðüöåõêôá êïéíùíéêÞ (äåäïìÝíïõ …ôé êáß
Aíáãíùñßóéìçò óýæåõîçò «öéëïóïößá êáß øõ÷áíÜ- ‚ Öñüõíô ‚ uäéïò TðéóÞìáíå …ôé _ ðñáãìáôéêüôç-
ëõóç»). ‘Ç TîÞãçóç ãé' á‰ôÞí ôÞí TðéëïãÞ åyíáé ôá åyíáé _ êïéíùíßá)3, ãåãïíüò ôü ‚ðïrï Tìöáßíå-
äéôôÞ: Ðñ™ôïí, ôü ãåãïíüò …ôé _ èåùñßá ô\ò ìå- ôáé Aêñéâ™ò óôü …ôé á‰ôÞ _ Aíôéíïìßá óõãêáèï-
ôïõóßùóçò óôüí ÊáóôïñéÜäç åyíáé ðñÜãìáôé Tðá- ñßæåôáé ìÝ ôü øõ÷éêü óôïé÷årï (ãé' á‰ôü êáß äÝí
íáóôáôéêÞ ìÝóá óôÜ ðëáßóéá ô\ò öñïûäéê\ò èå- ìðïñår ðïôÝ ï‹ôå íÜ ôü Šðåñâår ï‹ôå íÜ óõíïøé-
ùñßáò Aðáéôår ôÞí äéåñåýíçóç ô\ò ìåôïõóßùóçò, óôår óÝ á‰ôü).
›ò øõ÷áíáëõôéê\ò óçìáóßáò, ðÝñá Aðü ôÜ ðëáß- ’Áêñéâ™ò TðåéäÞ ðñïôÜóóåé ôÞí êïéíùíßá ›ò
óéá ìé@ò óôåíÜ öñïûäéê\ò TîÞãçóçò. Äåýôåñïí, äïìéêü …ñéï ôïˆ øõ÷ùôéêïˆ Uáõôïˆ (ôü ‚ðïrï, óÝ
ðéü óõãêåêñéìÝíá, _ ìåôïõóßùóç åyíáé, á‰ôÞ êáè' Cëëç ãëþóóá, èÜ óÞìáéíå ôüí ‚ñéáêü ÷™ñï ìÝ-
UáõôÞí, âáóéêÞ ðñïûðüèåóç óôü ìåãÜëï öéëïóï- óù ôïˆ ‚ðïßïõ ‚ «Šðåñâáôéêüò» Uáõôüò Aíôéêñý-
öéêü ðñüôáãìá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç: ôÞí äéáýãáóç æåé ôÞí TìðåéñéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá), _ øõ÷áíÜ-
êáß Tðßôåõîç ô\ò á‰ôïíïìßáò. ÐñïôñÝ÷ïíôáò u- ëõóç óõììåôÝ÷åé óôü Tã÷åßñçìá ô\ò öéëïóïößáò.
óùò, èÜ ëÝãáìå …ôé _ ìåôïõóßùóç ãåöõñþíåé ôÞí ’Åðßóçò, …ìùò, Aêñéâ™ò ›ò ðñáêôéêï-ðïéçôéêü
öéëïóïößá ìÝ ôÞí øõ÷áíÜëõóç ›ò ðïëéôéêÜ ðñï- Tã÷åßñçìá ðïý óêïðåýåé óôÞí äçìéïõñãßá óõí-
ôÜãìáôá. ‘Ç ìåôïõóßùóç åyíáé á‰ôÞ ðïý ï‰óéá- èçê™í ìé@ò Vóùèåí ìåôáìüñöùóçò (ìé@ò á‰ôï-

— ‘Ï ÓôÜèçò ÃïõñãïõñÞò äéäÜóêåé óõãêñéôéêÞ ëïãïôå÷íßá óôü ÐáíåðéóôÞìéï ôïˆ Ðñßíóôïí. Åyíáé óõã-
ãñáöÝáò ôïˆ âéâëßïõ Dream Nation: Enlightenment, Colonization and the Institution of Modern
Greece (1996).
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 44-54
ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÌÅÔÏÕÓÉÙÓÇ 45

åôÝñùóçò) ìÝóù ôïˆ Aíáóôï÷áóìïˆ, ôü ðåäßï ô\ò êëåéóôéê™ò øõ÷éêÞ äéáäéêáóßá óõãêáôáëÝãïíôáé
øõ÷áíÜëõóçò —îå÷ùñéóôü êáß á‰ôüíïìï— óõì- …óïé óõíÝâáëáí óôÞí Aíáîéïðéóôßá ô\ò Vííïéáò ôÜ
ðßðôåé ðëÞñùò ìÝ ôü ðåäßï ô\ò öéëïóïößáò. Óêå- ôåëåõôárá ÷ñüíéá, óõíäÝïíôÜò ôçí ìÝ ìéÜ ä\èåí
ðôüìåíïé, âåâáßùò, ôïýò tóôïñéêïýò …ñïõò á‰ô\ò îåðåñáóìÝíç a Bðë™ò ÷õäáßá ëéâéäéêÞ èåùñßá —
ô\ò óýì-ðôùóçò, âëÝðïõìå ðþò _ øõ÷áíÜëõóç äçëáäÞ AðïíÝìïíôáò óôÞí ìåôïõóßùóç ôÞí Tíåñ-
AíÞêåé Tðßóçò óôü Tã÷åßñçìá ô\ò ðïëéôéê\ò4. ãåéáêÞ Aíýøùóç ô\ò øõ÷\ò Aðü ôÜ êáôþôåñá
ÌéÜ óôïé÷åéþäçò êáôáíüçóç ôïˆ Vñãïõ ôïˆ Êá- Aíèñþðéíá VíóôéêôÜ ôçò. ’Åííïårôáé …ôé ‚ uäéïò ‚
óôïñéÜäç Aðáéôår ôÞí èåþñçóç ô\ò ìåôïõóßùóçò öüâïò ô\ò ÷õäáéüôçôáò ‚äÞãçóå óÝ ÷õäáéüôáôá
›ò óôïé÷årï-êëåéäß ðïý êáèéóô@ äõíáôÞ á‰ôÞí óõìðåñÜóìáôá. ‘Ç ìåôïõóßùóç êáôÜíôçóå ó÷å-
ôÞí ðåñéðëïêÞ öéëïóïößáò, øõ÷áíÜëõóçò êáß ðï- äüí êáêÞ ëÝîç, óçìårï ìé@ò èåôéêÜ TðéâáñõìÝíçò
ëéôéê\ò. äéáäéêáóßáò óåîïõáëéê\ò Aðþèçóçò, ôßò ðåñéóóü-
’Åííïårôáé …ôé ôü …ëï Tðéóôçìïëïãéêü ðåäßï ôåñåò öïñÝò ìÝ «AñóåíéêÜ» ÷áñáêôçñéóôéêÜ (Tä™
åyíáé ôåñÜóôéï. ’Åä™ äÝí ìðïñïˆìå ðáñÜ íÜ ðå- óõíÝâáëáí êáß ôÜ Šðïäåßãìáôá ôïˆ wäéïõ ôïˆ
ñéïñéóôïˆìå óÝ ìåñéêÝò ãåíéêÝò ðáñáôçñÞóåéò, ït Öñüõíô — Ìùõó\ò, ËåïíÜñíôï ê.ëð.) Ðáñá-
‚ðïråò ÷ñåéÜæïíôáé ðåñáéôÝñù Tðåîåñãáóßá. Ôü ðëåýñùò, ìÝ óáö™ò ðéü Vãêõñï ôñüðï AëëÜ Tîß-
èÝìá åyíáé …ôé _ èåùñßá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôÞí óïõ ìïíïäéÜóôáôï, èÜ ôïðïèåôïýóáìå ôÞí êÜðï-
ìåôïõóßùóç Aîßæåé íÜ Aíáäåé÷èår óÝ …ëç ôçò ôÞí ôå èñõëéêÞ Vííïéá ôïˆ ×Ýñìðåñô Ìáñêïˆæå «êá-
TìâÝëåéá. ÄåäïìÝíïõ ôïˆ ãåãïíüôïò …ôé _ öéëï- ôáðéåóôéêÞ Aðïìåôïõóßùóç» [repressive desub-
óïößá êáèßóôáôáé ðëÝïí Tðéôáêôéêü Tã÷åßñçìá limation]. ²Áí êáß äéêáßùò êáôáããÝëëïíôáò ôÞí
óôïýò ðëÞñïõò óõã÷ýóåùò êáéñïýò ìáò, _ óôïé- AðÜôç ôïˆ óýã÷ñïíïõ êáðéôáëéóìïˆ ›ò ðñüò ôÞí
÷åéþäçò êáôáíüçóç ô\ò ó÷Ýóçò ôïˆ öéëïóïöéêïˆ ëåãüìåíç óåîïõáëéêÞ AðåëåõèÝñùóç, ‚ Ìáñêïˆ-
óôï÷áóìïˆ ìÝ ôßò øõ÷éêÝò äõíÜìåéò ô\ò Aíèñù- æå ðåñéïñßæåé ôÞí äéáäéêáóßá ôçò (Aðï)ìåôïõóßù-
ðüôçôáò —ìÝ ôüí ÷™ñï ôïˆ ñéæéêïˆ öáíôáóéá- óçò AðïêëåéóôéêÜ óôÜ êáðñßôóéá ô\ò êïéíùíßáò,
êïˆ, …ðùò ôüí íïìÜæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò— ãßíå- ëÝò êáß êáôÜöåñå TðéôÝëïõò _ êïéíùíßá, ìÝ êÜ-
ôáé Aðáñáßôçôç. ‘Ç èåùñßá ô\ò ìåôïõóßùóçò äÝí ðïéïí ìáãéêü ôñüðï, íÜ Tîáëåßøåé ôßò äõíÜìåéò
åyíáé ìüíï æÞôçìá Tìðëïõôéóìïˆ ôïˆ øõ÷áíáëõ- ô\ò øõ÷\ò Aðü ôïýò êüëðïõò ôçò [One-Dimen-
ôéêïˆ ðñïôÜãìáôïò, åyíáé æùôéêÞ ðñïûðüèåóç siolal Man, 56-83].
êÜèå èåùñßáò êïéíùíéê\ò ìåôáìüñöùóçò. ’ÁëëÜ _ ìåôïõóßùóç äÝí âñßóêåôáé ï‹ôå óôÞ
Ðáñ' …ëç ôÞí AíôéêåéìåíéêÜ TîÝ÷ïõóá óçìá- ìßá ï‹ôå óôÞí Cëëç ðëåõñÜ ô\ò Tîßóùóçò «êïé-
óßá ôçò, _ Tðåîåñãáóßá ô\ò Vííïéáò ô\ò ìåôïõ- íùíßá↔øõ÷Þ». Åyíáé _ äýíáìç ðïý äçìéïõñãår
óßùóçò Aðü ôüí Öñüõíô åyíáé ìÜëëïí ëåéøÞ êáé ôÞí uäéá ôÞí Tîßóùóç, ðïý TðéôñÝðåé ôÞí óõíý-
ðåñéóôáóéáêÞ. Ït Jean Laplanche êáß J.-B. Pon- ðáñîç êáß óõíåíï÷Þ ô™í äýï ðëåõñ™í, ãéáôß _
talis, óôü ðåñßöçìï Ëåîéëüãéï ô\ò Øõ÷áíÜëõóçò, ìéÜ ÷ùñßò ôÞí Cëëç èÜ eôáí êáß ït äýï A-íüç-
AíáöÝñïõí …ôé «_ Vëëåéøç ìé@ò óõíåðïˆò èåùñß- ôåò. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ôü ëÝåé å‰èÝùò: «Ìåôïõ-
áò ô\ò ìåôïõóßùóçò ðáñáìÝíåé Xíá Aðü ôÜ ìå- óßùóç äÝí óçìáßíåé ôßðïôå ëéãüôåñï Aðü ôÞí øõ-
ãÜëá êåíÜ ôïˆ øõ÷áíáëõôéêïˆ óôï÷áóì ÷ïãåíåôéêÞ a säéïãåíåôéêÞ ƒøç ôïˆ Têêïéíùíé-
[433]. Ãíùóôü åyíáé Tðßóçò ôü Tí ðáñüä¤ Šðü- óìïˆ a, ìÝ Cëëá ëüãéá, ôüí Têêïéíùíéóìü ô\ò
ìíçìá ôïˆ Öñüõíô …ôé êÜôé ðåñáéôÝñù ðñÝðåé íÜ øõ÷\ò äåäïìÝíç ›ò øõ÷éêÞ äéáäéêáóßá» (The
åsðùèår ãéÜ ôÞí ìåôïõóßùóç ›ò ðáñÜîåíç ìïrñá Imaginary Institution of Society, 331). ÄçëáäÞ,
ô™í øõ÷éê™í TíïñìÞóåùí (Triebe) ôÞí ‚ðïßá T- Tí™ ôü ñéæéêü öáíôáóéáêü ô\ò øõ÷\ò óôÞí ï‰óßá
ðéâÜëëåé ‚ ðïëéôéóìüò [«Civilization and its Dis- «ŠðÜñ÷åé» ðÝñá Aðü ôü ðåäßï ô\ò êïéíùíßáò, ›ò
contents», 97]. ´Åíá Aðü ôÜ Šðüññçôá TñùôÞ- ðáíôåë™ò á‰ôïÝãêëåéóôç, á‰ôéóôéêÞ íôüôçôá,
ìáôá ðïý Tãåßñåé á‰ôÞ _ AíïëïêëÞñùôç ðáñáôÞ- _ øõ÷Þ äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ ŠðÜñîåé ìÝ êÜðïéï íü-
ñçóç Aöïñ@ ôü Cí _ ìåôïõóßùóç åyíáé äéáäéêáóßá çìá ôïˆ Uáõôïˆ ôçò Cí äÝí Tîùôåñéêåõèår êáß äÝí
Vóùèåí a Vîùèåí ôïˆ øõ÷éêïˆ êüóìïõ, Cí åyíáé Tðåíäõèår óÝ Aíôéêåßìåíá ôÜ ‚ðïrá êáèïñßæïíôáé
TããåíÞò óôÞí Aíèñþðéíç øõ÷Þ a óõãêåêñéìÝíç ›ò Aíôéêåßìåíá Aðü ôÞí UêÜóôïôå èåóìéóìÝíç
äéÜóôáóç ô™í Aíèñùðßíùí êïéíùíéêï-tóôïñéê™í êïéíùíéêï-tóôïñéêÞ ‚ëüôçôá. ’Áðïôõ÷ßá ìé@ò ôÝ-
ðáñáìÝôñùí. Êáß ït äýï ðëåõñÝò ôïˆ TñùôÞìá- ôïéáò êáèÝîåùò óçìáßíåé, ðïëý BðëÜ, TðÝíäõóç,
ôïò, Aêïëïõèïýìåíåò ìÝ Aðïêëåéóôéêüôçôá, öáß- øý÷ùóç. ’Áðü ôÞí Cëëç ìåñéÜ, ôü ñéæéêü öáíôá-
íåôáé íÜ V÷ïõí ‚äçãÞóåé, óõíåéäçôÜ a ìÞ, óÝ T- óéáêü ô\ò øõ÷\ò åyíáé Aêñéâ™ò _ ðñùôáñ÷éêÞ
ñåõíçôéêÝò óôåíùðïýò. ÓÝ Têåßíïõò ðïý ŠðïóôÞ- ðçãÞ …ëùí Têåßíùí ô™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í
ñéîáí …ôé _ ìåôïõóßùóç åyíáé Tããåí™ò êáß Aðï- ðïý êáèéóôïˆí äõíáôÞ ôÞí äçìéïõñãßá ñéæéêÜ íÝ-
46 ÓÔÁÈÇÓ ÃÏÕÑÃÏÕÑÇÓ

ùí êïéíùíéê™í ìïñö™í. ‘Ç ìåôïõóßùóç, ëïéðüí, ìáóé™í. Á‰ôü ôü ðëÜóìá äÝí ìðïñår íÜ ŠðÜñîåé
åyíáé _ ëåéôïõñãßá ìÝ ôÞí ‚ðïßá TããñÜöåôáé _ èÝ- óôüí êïéíùíéêü êüóìï, Cí ìÞ ôé Cëëï ãéáôß ðñï-
óìéóç ô\ò êïéíùíßáò: ‚ ôñüðïò ìÝ ôüí ‚ðïrï _ öáíÝóôáôá äÝí êáôÝ÷åé êCí ôÞí Vííïéá ôïˆ ²Áë-
èåóìßæïõóá äýíáìç êáôïñèþíåé íÜ Šëïðïéçèår — ëïõ. ÄÝí êáôáíïår êõñéïëåêôéêÜ êáíÝíá Cëëïí, A-
íÜ èåóìéóôår— ìÝóá óôüí êüóìï. ’ÁíáöÝñù ãéÜ öïˆ ôÜ ðÜíôá óôüí êüóìï ôïõ ðñïÝñ÷ïíôáé êáß
ðáñÜäåéãìá Xíá Cëëï TêôåíÝóôåñï ÷ùñßï: êáôåõèýíïíôáé Aðü ôüí Uáõôü ôïõ. ’ÁëëÜ Aêüìç
êáß Cí ŠðïèÝóïõìå ôÞí ðáñÜëïãç êáß Aðßèáíç
’Áðü ôÞí óêïðéÜ ô\ò øõ÷\ò, _ äéáäéêáóßá ðåñßðôùóç Uíüò ãåííáéüäùñïõ êüóìïõ ðïý èÜ äå-
ìÝó¤ ô\ò ‚ðïßáò _ øõ÷Þ Tãêáôáëåßðåé (Cí êáß ÷üôáí óôßò AãêÜëåò ôïõ Xíá ðëÜóìá ðïý äÝí A-
ðïôÝ Tíôåë™ò) ôïýò ðñùôáñ÷éêïýò ôçò ôñü- íáãíùñßæåé êáíÝíá Cëëïí, èÜ óõíåéäçôïðïéïýóáìå
ðïõò êáß Aíôéêåßìåíá êáß Tðåíäýåé óÝ ôñüðïõò AìÝóùò …ôé ôÝôïéï ðëÜóìá äÝí èÜ ìðïñïˆóå êCí
óõìðåñéöïñ@ò, êßíçôñá êáß Aíôéêåßìåíá ìÝ íÜ Tðéâéþóåé, ›ò Tíåñãü êïéíùíéêü ìÝëïò, ãéáôß
êïéíùíéêü íüçìá ëÝãåôáé ìåôïõóßùóç. ’Áðü èÜ AíáêÜëõðôå AìÝóùò ôÞí AíéêáíüôçôÜ ôïõ íÜ
ôÞí óêïðéÜ ô\ò êïéíùíßáò, _ uäéá äéáäéêáóßá AóêÞóåé ôÞí ðáíôïäõíáìßá ôïõ. ‘Ç ëïãéêÞ Aíôß-
Aöïñ@ ôÞí êïéíùíéêÞ êáôáóêåõÞ (AíáôñïöÞ) öáóç èÜ eôáí Tíôåë™ò ðñáãìáôéêÞ. Ôü ðåäßï ô\ò
ôïˆ Aôüìïõ. ²Åôóé, äçìéïõñãårôáé Xíá íÝï åy- ðëçñüôçôÜò ôïõ èÜ ðáñáâéáæüôáí Aíåðáíüñèù-
äïò (äéáöïñåôéêü óÝ êÜèå êïéíùíßá): ôü êïéíù- ôá, _ êõñéáñ÷ßá ôïõ Tðß ô™í óçìáóé™í èÜ ôý÷áé-
íéêü Côïìï (Tóårò, Tãþ êáß ït Cëëïé) [«The íå ðëÞñïõò AìöéóâçôÞóåùò, _ Tðéèõìßá ôïõ èÜ
Social Historical: Mode of Being, Problems ðÞãáéíå ÷áìÝíç, ôü uäéï ôü ðëáßóéï ô\ò æù\ò ôïõ
of Knowledge», in Philosophy, 42]. èÜ ãéíüôáí á‰ôïìÜôùò ÷ßëéá êïììÜôéá. ’ÁëëÜ ‚
uäéïò ‚ ðáñáëïãéóìüò á‰ôïˆ ôïˆ óåíáñßïõ Aðïäåé-
‘Ç ìåôïõóßùóç, äçëáäÞ, äÝí åyíáé ìÝóï Tê- êíýåé ôü ãåãïíüò …ôé _ øõ÷éêÞ ìïíÜäá äÝí åyíáé
êïéíùíéóìïˆ, ìéÜ øõ÷éêÞ êáôÜóôáóç ðïý ðáñá- êïéíùíéêü ðëÜóìá, …ôé AöçìÝíï óôßò äéêÝò ôïõ
ðÝìðåé óÝ äéáäéêáóßá ‚ìáëïðïßçóçò — a, Aêü- äéáóôÜóåéò ƒ÷é ìüíï äÝí èÜ êáôüñèùíå íÜ Aíá-
ìç ÷åéñüôåñá, …ðùò V÷åé èåùñçèår êáôÜ êáéñïýò, ðôõ÷èår óôü ðñüóùðï × AëëÜ ìÝ êÜèå âåâáéü-
ìéÜ ðåñßðôùóç Têôñï÷éáóìïˆ ô\ò Tñùôéê\ò Tðé- ôçôá èÜ Aöáíéæüôáí — èÜ ðÝèáéíå êõñéïëåêôéêÜ
èõìßáò ôÞí ‚ðïßá TðéâÜëëåé _ êïéíùíßá ðñüò ƒ- ô\ò ðåßíáò.
öåëïò êÜðïéïõ êïéíùíéêïˆ a ásóèçôéêïˆ êáôïñ- ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò V÷åé Šðïóôçñßîåé Tðáíåéëçì-
èþìáôïò. ‘Ç ìåôïõóßùóç åyíáé Têêïéíùíéóìüò a, ìÝíùò …ôé ït óõíå÷årò ðñïóðÜèåéåò ôïˆ Öñüõíô íÜ
AêñéâÝóôåñá, åyíáé ôü ä™ñï ô\ò êïéíùíßáò óôÞí TîçãÞóåé ôÞí ãÝíåóç ô\ò êïéíùíßáò —ôÞí èÝóìé-
øõ÷Þ, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Aðïìáêñõíèår _ øõ÷Þ Aðü óç ô\ò êïéíùíßáò— âÜóåé ô™í øõ÷éê™í äõíÜìå-
ôÞí öõóéêÞ ôçò TììïíÞ óôÞí ðáíôïäõíáìßá. Åy- ùí (ô™í TíïñìÞóåùí) eôáí êáôáäéêáóìÝíåò óÝ A-
íáé ä™ñï óÝ êÜðïéïí ðïý ôü Aðïæçô@ Aðåãíù- ðïôõ÷ßá, Cí ìÞ ôé Cëëï ãéáôß ðñÝðåé íÜ ŠðÜñ÷åé
óìÝíá, ãéáôß, …ðùò óõíå÷™ò TðáíáëáìâÜíåé ‚ êïéíùíßá ãéÜ íÜ ŠðÜñ÷ïõí Aíèñþðéíá ƒíôá. Ðñï-
ÊáóôïñéÜäçò, _ øõ÷Þ äÝí ìðïñår íÜ óõíå÷ßóåé íÜ öáí™ò, _ Vííïéá «Cíèñùðïò» Tä™ äÝí V÷åé ó÷Ý-
ŠðÜñ÷åé ìÝóá óôüí ‚ëïêëçñùôéêü óïëéøéóìü ôçò óç ìÝ ôÞí âéïëïãßá. ÌÜëéóôá, á‰ôü Aêñéâ™ò åy-
— V÷åé AíÜãêç íïÞìáôïò. (Ôü ãåãïíüò …ôé _ A- íáé êáß ôü æÞôçìá: _ âéïëïãéêïˆ ŠðïâÜèñïõ øõ-
íÜãêç ãéÜ ôÞí Aíåýñåóç íïÞìáôïò äéáñê™ò óáì- ÷éêÞ ìïíÜäá («Xíá ìéêñü ôÝñáò ðïý ï‰ñëéÜæåé»,
ðïôÜñåôáé Aðü ìéÜ áuóèçóç Aäõíáìßáò têáíïðïß- ëÝåé êÜðïõ ‚ ÊáóôïñéÜäçò) ãßíåôáé Cíèñùðïò.
çóçò ôïˆ ðñùôáñ÷éêïˆ á‰ôéóôéêïˆ «íïÞìáôïò» ÓôÞí èåùñßá ôïˆ Öñüõíô ãéÜ ôü ’Áóõíåßäçôï âëÝ-
èÜ ì@ò Aðáó÷ïëÞóåé ðáñáêÜôù). ðïõìå aäç …ôé _ Aíèñþðéíç øõ÷Þ êõñéáñ÷årôáé A-
Åyíáé ì@ëëïí å‰ôåëÝò íÜ ðïˆìå …ôé _ øý÷ù- ðü ìéÜ äéáñêÞ ñïÞ TíïñìÞóåùí êáß, …óïí Aöïñ@
óç Aðïôåëår êáôÜóôáóç ðïý Aðïêô@ íüçìá ìü- ôÞí Aíèñþðéíç óåîïõáëéêüôçôá, ïtáäÞðïôå Vííïéá
íï ìÝóá óÝ êÜðïéï êïéíùíéêü ðëáßóéï. Êáíåßò äÝí Tããåíïˆò Aíôéóôïé÷ßáò ìåôáîý óåîïõáëéê™í ðá-
ìðïñår íÜ AðïêáëÝóåé øõ÷ùôéêÞ êáôÜóôáóç ôüí ñáóôÜóåùí (êáß Aðïëáýóåùí) êáß âéïëïãéê™í A-
á‰ôéóìü ôïˆ ìïíáäéáßïõ ðõñÞíá ô\ò øõ÷\ò …ðùò íáãê™í âñßóêåôáé Vîù Aðü êÜèå ëïãéêÞ. ‘Ï Êá-
óõíáíô@ôáé óôü íåïãÝííçôï. ‘Ç øõ÷éêÞ ìïíÜäá, óôïñéÜäçò TðéìÝíåé …ôé _ Aíèñþðéíç øõ÷Þ ÷áñá-
…ðùò ôÞí AíôéëáìâÜíåôáé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, ŠðÜñ- êôçñßæåôáé Aðü «ìéÜ ôåñÜóôéá êáß ôåñáôþäç íå-
÷åé óÝ êáôÜóôáóç ôÝëåéáò êáß Aêáôáíßêçôçò ïðëáóßá, Xíá êáñêßíùìá ô\ò Aíèñþðéíçò øõ÷\ò
ðëçñüôçôáò, ìé@ò öáíôáóìáôéê\ò ðáíôïäõíáìß- ðïý åyíáé _ ñéæéêÞ öáíôáóßá. Ôü íïìÜæù êáñêß-
áò _ ‚ðïßá âéþíåé ôüí Uáõôü ôçò —êáß åyíáé— íùìá äéüôé _ AíÜðôõîÞ ôïõ åyíáé AíåîÝëåãêôç êáß
ðçãÞ ôïˆ ðáíôüò, ‚ ðëÞñçò êõñßáñ÷ïò ô™í óç- äéüôé äÝí Aíôéóôïé÷år óÝ êáìéÜ âéïëïãéêÞ ëåéôïõñ-
ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÌÅÔÏÕÓÉÙÓÇ 47

ãßá êáß, AíôéèÝôùò, Cí èåùñçèår Aðü ìüíï ôïõ Ôïýôç _ äéáäéêáóßá ôïˆ Têêïéíùíéóìïˆ / T-
âéïëïãéêü åyíáé ì@ëëïí êáôáóôñïöéêü, …óá êáß Cí îáíèñùðéóìïˆ êñßíåôáé Aðáñáßôçôç êáß ìÜëéóôá
åyíáé ôÜ èåôéêÜ AðïôåëÝóìáôÜ ôïõ Aðü Cëëåò A- äÝí Tðéôõã÷Üíåôáé ÷ùñßò Xíáí óçìáíôéêü âáèìü
ðüøåéò» [«‘Ç ÓõìâïëÞ ô\ò Øõ÷áíÜëõóçò óôÞí øõ÷éê\ò âßáò. ÓôÞí ï‰óßá óçìáßíåé ìéÜ äéáäéêá-
êáôáíüçóç ô\ò ãÝíåóçò ô\ò Êïéíùíßáò», óôü óßá Aíáãêáßáò UôÝñùóçò a, ðéü óùóôÜ, Xíá åyäïò
’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ, öéëïóïößá, ’ÁèÞíá ´Õ- êïéíùíéê™ò Tíïñ÷çóôñùìÝíçò á‰ôï-åôÝñùóçò,
øéëïí, 45]. ìÝ êýñéï ðáñÜãïíôá ôÞí ïsêïãÝíåéá êáß âáóéêÞ
Á‰ôüò ‚ AôÝñìùí êáß AäçöÜãïò øõ÷éêüò ðõ- ðñïûðüèåóç ôÞí ðáñï÷Þ AíôéêåéìÝíùí ìÝ êïéíù-
ñÞíáò ðïý ëÝãåôáé ñéæéêÞ öáíôáóßá Aðáéôår Aðü íéêÞ óçìáóßá ðñüò TðÝíäõóç, ìÝóá óÝ ìéÜ äéáäé-
ôÞí êïéíùíßá íÜ ôïˆ äþóåé íüçìá êáß åyíáé A- êáóßá TðÝíäõóçò ôÞí ‚ðïßá, ï‹ôå ëßãï ï‹ôå ðï-
êñéâ™ò á‰ôÞ _ ÷ïñÞãçóç íïÞìáôïò —íïÞìáôïò ëý, TðéâÜëëåé. ²Åôóé êáôáíïår ‚ ÊáóôïñéÜäçò ôü
ðïý åyíáé ðÜíôïôå êïéíùíéêü-tóôïñéêü, Aäéáßñåôá Aëçèéíü íüçìá ô\ò ïsäéðüäåéáò Tìðåéñßáò, ãåãï-
äéáöïñåôéêü Aðü ðëáßóéï óÝ ðëáßóéï—, _ ‚ðïßá íüò ôü ‚ðïrï Aíáãíùñßæåé ›ò âáóéêÞ Aíôßëçøç
èåóìßæåé ôüí Cíèñùðï ›ò Côïìï êáß äÞ Côïìï ìÝ ôïˆ Öñüõíô, äïìçìÝíç åsò âÜèïò, ðáñ' …ëç ôÞí
êïéíùíéêï-tóôïñéêÞ âïýëçóç. ÌÝ á‰ôÞí ôÞí Ví- ìåôÝðåéôá öëõáñßá ðïëë™í öñïûäéê™í ãýñù Aðü
íïéá, Têêïéíùíéóìüò óçìáßíåé ôáõôï÷ñüíùò Tîáí- ôü èÝìá [âë. The Imaginary Institution of Soci-
èñùðéóìüò. Äéüôé, Cí êáß êáíÝíá Aíèñþðéíï ðëÜ- ety, 300-311].
óìá äÝí äýíáôáé íÜ ŠðÜñîåé ÷ùñßò á‰ôüí ôüí ôå- ‘Ç ìåôïõóßùóç, äçëáäÞ, V÷åé ìéÜ íôïëïãé-
ñáôþäç ñéæéêü öáíôáóéáêü ðõñÞíá, êáíÝíá Aí- êÞ óçìáóßá, ãéáôß á‰ôü Aêñéâ™ò óõíåðÜãåôáé ìéÜ
èñþðéíï ðëÜóìá Tðßóçò äÝí ãßíåôáé Cíèñùðïò, Cí säéïãåíåôéêÞ äéáäéêáóßá: ôÞí äçìéïõñãßá Uíüò U-
á‰ôü ôü ñéæéêü öáíôáóéáêü ðáñáìåßíåé ãéÜ ðÜíôá áõôïˆ ‚ ‚ðïrïò åyíáé ðÜíôïôå Xíá åyäïò, ìéÜ ìïñ-
êëåéäùìÝíï óôüí Uáõôü ôïõ.5 öÞ ìÝ uäéïí Åyíáé — óôÞ ðñïêåéìÝíç ðåñßðôù-

Ït ðñ™ôåò Têäüóåéò Vñãùí ôïˆ ÊáóôïñéÜäç (1972) óôÜ UëëçíéêÜ.


48 ÓÔÁÈÇÓ ÃÏÕÑÃÏÕÑÇÓ

óç, ôü ëåãüìåíï ðñüóùðï [person], ôü êïéíùíé- îå÷ùñéóôü êáß ìïíáäéêü ìÝóá óôÞí AôÝñìïíç
êü Côïìï. ÂÝâáéá, _ íôïëïãßá á‰ôÞ äéáêñßíåôáé ðïëëáðëüôçôá ô™í èÝóåùí ôïõ. ‘Ç ìåôïõóßùóç
óôüí ÷™ñï ôïˆ êïéíùíéêï-éóôïñéêïˆ, …ðùò Cëëù- åyíáé Aíáãêárï êáß âßáéï ãåãïíüò, ôü ðëáßóéï ôïˆ
óôå êÜèå íôïëïãßá, óÝ ôåëåõôáßá AíÜëõóç. Ôü ‚ðïßïõ V÷åé aäç äéáìïñöùèår ìÝ …ñïõò ô\ò øõ÷\ò.
êÜèå Åyíáé Aðïêô@ Aðþôåñï íüçìá ìüíï óôÞí Ôïˆôï ï‰äüëùò óçìáßíåé êÜðïéï ðñïâëÝøéìï Aðï-
ðïñåßá ô\ò êïéíùíéê\ò öáíôáóéáê\ò èÝóìéóçò, T- ôÝëåóìá íôåôåñìéíéóôéêïˆ ôýðïõ. Óçìáßíåé B-
êôüò TÜí ìéëïˆìå ãéÜ TîùãÞéíïõò. ðëïýóôáôá …ôé ôü «ðåñéå÷üìåíï» ô\ò ìåôïõóßù-
Ôü æÞôçìá, …ìùò, ðïý ì@ò Aöïñ@ êáôÜ êý- óçò äéáöÝñåé óÝ êÜèå ðåñßðôùóç AíÜëïãá ìÝ ôü
ñéï ëüãï äÝí åyíáé ôüóï _ äåäïìÝíç íôïëïãéêÞ êïéíùíéêü öáíôáóéáêü ðïý ôÞí êáèéóô@ äõíáôÞ
äéÜóôáóç ô\ò ìåôïõóßùóçò AëëÜ ôü ð™ò Aêñéâ™ò êáß ôÞí TðéâÜëëåé. Ãé' á‰ôü ‚ Ìðåñíßíé Tðåíäýåé
ëåéôïõñãår á‰ôÞ _ íôïãåíåôéêÞ äéáäéêáóßá. ‘Ï ôÞí êáëëéôå÷íéêÞ ôïõ öáíôáóßá (AäéáìöéóâÞôç-
ÊáóôïñéÜäçò Tðéóçìáßíåé ôÝóóåñá èåìåëéáêÜ ÷á- ôá TñùôéêÞ) óôÞí åsêüíá [figure] ô\ò ‘Áãßáò Ôå-
ñáêôçñéóôéêÜ óôÞí Aíèñþðéíç øõ÷Þ — èåìåëéá- ñÝæáò íÜ ôñõðéÝôáé Aðü ôÜ âÝëç ôïˆ Èåïˆ êáß ƒ-
êÜ ›ò ðñüò ôü ôß êÜíåé ôÞí øõ÷Þ Aíèñþðéíç: ôÞí ÷é óÝ Xíá Cãáëìá ãõíáßêáò ðïý óõóð@ôáé Aðü
AðïäÝóìåõóç ô™í øõ÷éê™í äéáäéêáóé™í Aðü ôÞí ñãáóìü, …ðùò êÜíåé ‚ ËáêÜí (Séminaire XX).
âéïëïãéêÞ ëåéôïõñãßá, ôÞí êõñéáñ÷ßá ô\ò ðáñá- ’Åä™ èÜ Vðñåðå íÜ Šðïãñáììßóïõìå êÜôé èå-
óôáóéáê\ò (Aðåéêïíéóôéê\ò) _äïí\ò Víáíôé ô\ò _- ìåëé™äåò, ôü ‚ðïrï åyíáé ôüóï ðñïöáíÝò žóôå íÜ
äïí\ò ô™í ñãÜíùí, ôÞí á‰ôïíüìçóç ô\ò öáíôá- îåãëéóôñ@ å‹êïëá Aðü ôüí ðôéêü ìáò ‚ñßæïíôá.
óßáò, ôÞí á‰ôïíüìçóç ôïˆ óõíáéóèÞìáôïò6. ‘Ç ‘Ç ìåôïõóßùóç Aíáêýðôåé ôÞí óôéãìÞ ðïý _ B-
ï‰óßá åyíáé …ôé ôÜ Aíèñþðéíá ƒíôá öáßíåôáé íÜ Xë- ðëÞ Aðüëáõóç ô™í ñãÜíùí ðáñáêÜìðôåôáé ãéÜ
êïíôáé Aðü ôÞí _äïíÞ ô™í öáíôáóéáê™í ôïõò ðá- ìéÜ Cëëç Aðüëáõóç, ôÞí Aðüëáõóç ô™í ðáñá-
ñáóôÜóåùí, ït ‚ðïråò, âåâáßùò, åyíáé Aðåñéüñé- óôÜóåùí, _ ‚ðïßá AíÞêåé ðÜíôïôå óÝ Xíá êïéíù-
óôåò êáß AôÝñìïíåò êáß ÷ùñßò ôßò ‚ðïråò _ óå- íéêü ðåäßï. Á‰ôÞ _ óôéãìÞ óõìðåñéëáìâÜíåé ôÞí
îïõáëéêüôçôá ôïˆ Aíèñþðïõ äÝí èÜ eôáí Aíèñþ- ðéü ÷áñáêôçñéóôéêÞ ðñÜîç ôïˆ Aíèñþðéíïõ åu-
ðéíç. Åyíáé ðñïöáíÝò …ôé _ ðïëýìïñöç öýóç ô\ò äïõò: ôÞí ãëþóóá. «‘Ç ‚ìéëßá åyíáé aäç ìåôïõ-
Aíèñþðéíçò óåîïõáëéêüôçôáò, ìïíáäéêü öáéíüìå- óßùóç», ëÝåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò. «Ôü “Šðïêåßìåíï”
íï óôüí öõóéêü êüóìï, äÝí óõíäÝåôáé êáèüëïõ ìÝ ô\ò ãëþóóáò äÝí åyíáé “Šðïêåßìåíï” TíïñìÞóå-
ôÞí âéïëïãéêÞ óýóôáóç ô\ò Aíèñùðüôçôáò. Âá- ùí [sujet pulsionnel]» [«The state of the Sub-
óßæåôáé êáß Aðåõèýíåôáé Tî ‚ëïêëÞñïõ óôÞí ðá- ject Today», in World in Fragments, 161]. ÌÝ
ñáóôáóéáêÞ ñïÞ ðïý äéáìïñöþíåé ôü ’Áóõíåßäç- ôÞí Vííïéá á‰ôÞ, _ ìåôïõóßùóç TìðëÝêåôáé óÝ …-
ôï, ðïëëÝò öïñÝò, ìÜëéóôá, Tíáíôßïí ôïˆ âéïëï- ëåò ôßò êïéíùíéêÝò ðñáêôéêÝò ô\ò Aíèñùðüôç-
ãéêïˆ ñãáíéóìïˆ (Aêñéâ™ò …ðùò ìéÜ íåïðëáóßá, ôáò, óõìðåñéëáìâáíïìÝíçò ô\ò Tñãáóßáò êáß ôïˆ
Xíá êáñêßíùìá). ðáé÷íéäéïˆ, ô\ò ôÝ÷íçò êáß ô\ò TðéóôÞìçò, ô\ò
‘Ç AðïäåóìåõìÝíç êáß á‰ôïíïìçìÝíç Aðü äçìéïõñãßáò êáß ô\ò êáôáóôñïö\ò. ÄÝí ðñÝðåé íÜ
ôÞí âéïëïãéêÞ ëåéôïõñãßá Tðéèõìßá óõíßóôáôáé îå÷íïˆìå …ôé AðïôÝëåóìá ìåôïõóßùóçò eôáí Tî
óôÞí á‰ôïíüìçóç ô\ò öáíôáóßáò êáß ôïˆ óõíáé- uóïõ _ AíÝãåñóç ôïˆ Ðáñèåíþíá êáß _ óöáãÞ ô™í
óèÞìáôïò. ’ÁëëÜ _ _äïíÞ ô™í ðáñáóôÜóåùí Ìçëßùí, _ ÄéáêÞñõîç ô™í äéêáéùìÜôùí ôïˆ Aí-
(…,ôé ‚ Öñüõíô äéÝêñéíå óÝ Aôïìéêü Tðßðåäï ›ò A- èñþðïõ êáß ôïˆ ðïëßôç êáß _ Ôñïìïêñáôßá ôïˆ
ðüëáõóç ôïˆ öáíôÜóìáôïò) Aêïëïõèår ìïíáäéêü ÑïâåóðéÝññïõ, ôü Êáë™ò óõãêåñáóìÝíï êëåéäï-
äñüìï óôÞí ðïñåßá ô\ò ìåôïõóßùóçò. Ït Tðåíäå- êýìâáëï êáß ôÜ óôñáôüðåäá óõãêåíôñþóåùò.
äõìÝíåò ðáñáóôÜóåéò óôÞí ìåôïõóßùóç äÝí åyíáé «‘Ç ìåôïõóßùóç Tðåíäýåé óÝ êïéíùíéê™ò äç-
ðëÝïí «säéùôéêÜ Aíôéêåßìåíá» AëëÜ Aíôéêåßìåíá ìéïõñãçìÝíá êáß êáôáîéùìÝíá Aíôéêåßìåíá, Aêü-
ô™í ‚ðïßùí ôü íüçìá êáß _ Aîßá åyíáé ðëÞñùò ìç êáß Cí á‰ôÜ åyíáé TãêëçìáôéêÜ» [«Psycho-
«êáèïñéóìÝíá» Aðü ôÞí êïéíùíßá. (’ÅðéëÝãù ôÞí analysis and Politics», World in Fragments,
÷ñÞóç åsóáãùãéê™í, ãéáôß _ Aîßá êáß ôü íüçìá 189]. Måôïõóßùóç ï‰óéáóôéêÜ óçìáßíåé Têêïéíù-
á‰ô™í ô™í AíôéêåéìÝíùí äÝí V÷ïõí ðïôÝ ‚ñáôÜ íéóìüò êáô' AíÜãêçí (Tðß ðïéíj øõ÷þóåùò), A-
óôïé÷årá). Ìåôïõóßùóç, óßãïõñá, äÝí óçìáßíåé êüìç êáß …ôáí óÝ ‚ñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò ôÜ Tê-
óõíåéäçôÞ TðÝíäõóç, äÝí ðñüêåéôáé ðïôÝ ãéÜ óõ- êïéíùíçìÝíá Côïìá ìðïñår íÜ ðñïâïˆí óõëëïãé-
íåéäçôÞ TðéëïãÞ. ’ÅÜí ìéëÞóïõìå ìÝ Aðüëõôç êÜ óÝ ôåñáôþäåéò ðñÜîåéò7.
êõñéïëåîßá, óôÞí ìåôïõóßùóç äÝí ŠðÜñ÷åé _ ðá- ’Åí ëßãïéò, «Têêïéíùíéóìüò ô\ò øõ÷\ò åy-
ñáìéêñÞ TðéëïãÞ, ðáñ' …ëï ðïý, ìÝó¤ ô\ò ìå- íáé _ Tóùôåñßêåõóç ô™í êïéíùíéê™í öáíôá-
ôïõóßùóçò, äçìéïõñãårôáé ôü êïéíùíéêü Côïìï, óéáê™í óçìáóéáê™í óçìáóé™í» [«The Con-
ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÌÅÔÏÕÓÉÙÓÇ 49

struction of the World in Psychosis», World in ôÜóåéò, ït ‚ðïråò ðñÝðåé íÜ ãßíïõí AíôéëçðôÝò
Fragments, 205] — äçëáäÞ, tóôïñéêÞ Šðüèåóç ðëÞñùò óõíõöáóìÝíåò:
ìÝ ôÞí ðéü ï‰óéþäç óçìáóßá ôïˆ …ñïõ. Á‰ôü ðïý 1) «Ôü öéëïóïöårí óçìáßíåé ðÜíù Aðü …ëá íÜ
ì@ò TíäéáöÝñåé, …ìùò, äÝí åyíáé ôüóï _ êáô' A- äéåñùô@óáé óõíå÷™ò: Ôß óçìáßíåé ôü öéëïóïöårí
íÜãêçí äéáöïñïðïßçóç, _ ‚ðïßá ðáñÜãåôáé óÝ êÜ- êáß ôß åuäïõò öéëïóïößá èÝëåé êáíåßò íÜ AóêÞóåé;»
èå ðåñßóôáóç ôïˆ êïéíùíéêï-tóôïñéêïˆ, …óï _ ðéü [«Psychoanalysis and philosophy», in The Cas-
Aðïöáóéóôéê\ò óçìáóßáò äéáöïñÜ ìåôáîý ô\ò ìå- toriadis Reader, 349],
ôïõóßùóçò óÝ ìéÜ Uôåñüíïìç êïéíùíéêÞ èÝóìéóç 2) «‘Ç öéëïóïößá ðñ™ôá Aðü …ëá èÝôåé Šðü
êáß ô\ò ìåôïõóßùóçò óÝ Têåßíçí ôÞí èÝóìéóç ðïý Tñþôçóéí ôÞí èåóìéóìÝíç Aðåéêüíçóç ôïˆ êü-
TðéôñÝðåé ôÞí äõíáôüôçôá ôïˆ Aíáóôï÷áóìïˆ, óìïõ, ôÜ åuäùëá ô\ò öõë\ò, ìÝóá óôüí ‚ñßæïíôá
ôÞí èÝóìéóç ðïý TðéôñÝðåé íÜ V÷åé êáíåßò «ôÞí ìé@ò Aðåñéüñéóôçò AíÜêñéóçò» [«The Nature and
äýíáìç íÜ èÝóåé ôÜ èåóìéóìÝíá [äçë. ìåôïõóéù- Value of Equality», Philosophy, Politics, Auton-
ìÝíá] Aíôéêåßìåíá Šðü AìöéóâÞôçóç» [«The omy, 124-5],
state of the Subject Today», World in Frag- 3) «Ôü öéëïóïöårí a ôü óôï÷Üæåóèáé, ìÝ ôÞí
ments, 165] ðéü só÷õñÞ Vííïéá ô\ò ëÝîçò, Aðïôåëår Xíá ŠðÝñ-
‘Ç äåýôåñç ðåñßðôùóç Aöïñ@ ìéÜ óõãêåêñé- ôáôá ðáñÜäïîï Tã÷åßñçìá, ôü ‚ðïrï óõíßóôáôáé
ìÝíç ìåôïõóßùóç _ ‚ðïßá Tíóôåñíßæåôáé Xíá óõã- óôÞí äçìéïõñãßá ìïñö™í óêÝøçò, žóôå íÜ ãßíåé
êåêñéìÝíï êïéíùíéêü öáíôáóéáêü: ôü êïéíùíéêü Aíôéêåßìåíï óôï÷áóìïˆ …,ôé âñßóêåôáé ðÝñá Aðü
öáíôáóéáêü ðïý èåóìßæåé êáß èåóìßæåôáé Aðü ôü ôÞí óêÝøç, …,ôé Bðë™ò åyíáé. ÓêÝðôåóáé óçìáß-
ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò. ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, íåé óêïðåýåéò óôü Cëëï ô\ò óêÝøçò, ãíùñßæïíôáò
á‰ôü ôü öáíôáóéáêü ðñüôáãìá V÷åé ìéÜ AêñéâÞ ðïëý êáëÜ …ôé á‰ôü ôü Cëëï äÝí ìðïñår íÜ ãßíåé
tóôïñéêÞ Añ÷Þ: ôÞí Añ÷áßá ðüëç. ÄÝí åyíáé Tä™ êCí Aíôéëçðôü ðáñÜ ìüíï Tí ìÝó¤ êáß äéÜ ìÝóïõ
_ êáôÜëëçëç ðåñßóôáóç ãéÜ íÜ Tðåêôáèïˆìå ðÜ- ô\ò óêÝøçò, ãíùñßæïíôáò äÝ Tðßóçò …ôé ôü Tñþ-
íù óÝ á‰ôü ôü èÝìá. ÖôÜíåé ìüíï íÜ óõíåéäçôï- ôçìá “Ôß, ìÝóá óÝ á‰ôü ðïý åyíáé óêÝøç, ðñï-
ðïéÞóïõìå …ôé _ êïéíùíéêÞ öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç Ýñ÷åôáé Aðü Têåríïí ðïý óêÝðôåôáé êáß ôß ðñïÝñ-
ô\ò Añ÷áßáò ðüëåùò V÷åé Tðéâéþóåé ô\ò AöÜíéóçò ÷åôáé Aðü Têåríï ðïý åyíáé aäç óêÝøç” èÜ ðá-
ô\ò ðüëçò ›ò êïéíùíéê\ò íôüôçôáò êáß ðáñá- ñáìåßíåé ãéÜ ðÜíôá AíáðÜíôçôï ›ò Vó÷áôï Tñþ-
ìÝíåé ›ò Aíôßðáëï ñåˆìá óôïýò óýã÷ñïíïõò èå- ôçìá» [….ð. 126-127]8.
óìïýò, ðáñ' …ëï ôü íåöÝëùìá ôïˆ ìïíïèåúóôéêïˆ ÐñïöáíÝóôáôá, á‰ôÝò ït ðñïôÜóåéò V÷ïõí
öáíôáóéáêïˆ ðïý êõñéáñ÷år óôüí ‚ñßæïíôá ôïˆ ëå- êïéíÝò äýï Vííïéåò: Ðñ™ôïí, ð@óá öéëïóïöéêÞ V-
ãüìåíïõ Äõôéêïˆ ðïëéôéóìïˆ Tä™ êáß äõü ÷éëéå- ñåõíá êáß AíÜêñéóç åyíáé Tî ‚ñéóìïˆ Cíåõ ‚ñßùí
ôßåò êáß ðïý ‚ëïöÜíåñá ðáßæåé Aêüìá óçìáíôéêü êáß ôÝëïõò. Äåýôåñïí, …ðùò Víôïíá Aíáðôýóóå-
ñüëï óôÞí öáíôáóéáêÞ óýóôáóç ôïˆ óýã÷ñïíïõ ôáé säéáßôåñá óôÞí ôñßôç ðñüôáóç, ìéÜ ôÝôïéá V-
êñÜôïõò. ’Áðïäåßîåéò (Cëëïôå ñçôÝò, Cëëïôå Š- ñåõíá êáß AíÜêñéóç ðñÝðåé íÜ ‚äçãår óôÞ äéåñþ-
ðüññçôåò) ô\ò tóôïñßáò á‰ôïˆ ôïˆ Aíôáãùíéóìïˆ ôçóç ô\ò uäéáò ô\ò Añ÷\ò, ô\ò ðñÜîçò êáß ôïˆ
äÝí âñßóêïíôáé ìüíï óôÜ äéÜöïñá ãåãïíüôá ô\ò t- AíôéêåéìÝíïõ ô\ò AíÜêñéóçò. ´Ïðåñ óçìáßíåé …ôé
óôïñßáò ðïý óçìáôïäïôïˆí ôÞí ñéæéêÞ AíÜêñéóç _ Añ÷Þ, _ ðñÜîç êáß Aíôéêåßìåíï ðñÝðåé íÜ äéå-
[interrogation] ô™í èåóìéóìÝíùí ìïñö™í (äçëá- ñåõíçèïˆí ðÝñá Aðü êÜèå ìïñöÞ ðïý ôÜ êáèïñß-
äÞ ôßò äéÜöïñåò TðáíáóôáôéêÝò óôéãìÝò ðïý êá- æåé, ðÝñá Aðü ôÞí uäéá ôïõò ôÞí èÝóìéóç: óôÞí
ëýðôïõí ôÞí Aðüóôáóç Aðü ôÞí ’ÁíáãÝííçóç ìÝ- ï‰óßá, ‚ êÜèå óôï÷áóìüò ðñÝðåé íÜ ôåèår Šðü A-
÷ñé óÞìåñá), AëëÜ óôÞí uäéá ôÞí TíÝñãåéá ô\ò íÜêñéóç Aðü ôÞí èÝóç ôïõ Aóôï÷Üóôïõ. Ðéü óõã-
ðñÜîçò, _ ‚ðïßá êáèéóô@ ôÞí Aíèñþðéíç ðáñîç, êåêñéìÝíá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò âëÝðåé ôÞí öéëïóïößá
ôÞí æùÞ á‰ôÞí êáè' UáõôÞí, óêïðü ìé@ò ôÝôïéáò ›ò Tã÷åßñçìá á‰ôï-åôÝñùóçò, ›ò äéáäéêáóßá
AíÜêñéóçò. ‘Ç ðñáêôéêÞ ô\ò öéëïóïößáò, êáèþò äéáñêïˆò êáß Aíåìðüäéóôçò á‰ôï-ðñïåñ÷üìåíçò
êáß ôÜ ðñùôáñ÷éêÜ AëëÜ êáß Tðßãïíá óôïé÷årá UôÝñùóçò: á‰ôï-ðñïåñ÷üìåíçò, ãéáôß êáíåßò Cë-
ôçò, óõì-ðßðôïõí (‚ ÊáóôïñéÜäçò èÜ Vëåãå åyíáé ëïò äÝí äéáôÜóóåé ôÞí AíÜêñéóçÿ êáß UôÝñùóçò,
‚ìïïýóéá) ìÝ ôü êïéíùíéêü öáíôáóéáêü ô\ò á‰- ðáñÜ ôáˆôá, ãéáôß _ AíÜêñéóç óÝ TìðëÝêåé óôÞí
ôïíïìßáò. Aö' Uáõô\ò ñéæéêÞ äçìéïõñãßá Cëëùí ìïñö™í.
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ðñïóöÝñåé ðëçèþñá óôï÷á- ÌÝ Bðëïýóôåñá ëüãéá, _ äéôôÞ á‰ôÞ äéáäé-
óì™í ðÜíù óôü èÝìá ô\ò öéëïóïößáò, ït ‚ðïrïé êáóßá ðåñéãñÜöåé ìéÜ óõãêåêñéìÝíç êïéíùíéêï-é-
Tðßóçò äÝí åyíáé äõíáôüí íÜ Têôéìçèïˆí óôÜ ðëáß- óôïñéêÞ Vêöñáóç ìåôïõóßùóçò, _ ‚ðïßá …ìùò Tì-
óéá á‰ôïˆ êåéìÝíïõ. ÐáñáèÝôù ìüíï ôñårò ðñï- ðåñéÝ÷åé Xíá óôïé÷årï ðïý ôÞí îå÷ùñßæåé Aðü Cë-
50 ÓÔÁÈÇÓ ÃÏÕÑÃÏÕÑÇÓ

ëåò ôÝôïéåò êïéíùíéêï-éóôïñéêÝò TêöñÜóåéò. ’Åì- uäéùí ô™í ‚ñßùí ô\ò íôüôçôÜò ôçò. Ðñüêåéôáé
ðåñéÝ÷åé ôÞí ñçôÞ äõíáôüôçôá íÜ èÝóåé ôÞí äéêÞ ãéÜ êÜôé AíõðÝñâëçôá ðáñÜäïîï. Ôü íÜ ëÝìå …ôé
ôçò êïéíùíéêï-éóôïñéêÞ óôéãìÞ (÷ùñßò ôÞí ‚ðïßá, _ ñéæéêÞ öáíôáóßá åyíáé Aðåñéüñéóôç êáß Aíõðï-
Tííïårôáé, äÝí èÜ Šð\ñ÷å êCí) Šðü Tñþôçóéí êáß ëüãéóôç óçìáßíåé Aðïäï÷Þ ô\ò äõíáôüôçôÜò ôçò
óõíåð™ò íÜ Tíïñáìáôéóôår ôÞí TîáóöÜëéóç (ðÜí- íÜ AëëÜîåé êáèåôß ðïý ôáõôßæåôáé ìáæß ôçò —
ôïôå ðáñÜäïîç êáß Tí ôÝëåé Aðßèáíç) ô\ò Aíåîáñ- óôÞí ï‰óßá ôü ãåãïíüò …ôé _ ñéæéêÞ öáíôáóßá T-
ôçóßáò ôçò. ‘ÕðÜñ÷åé, äçëáäÞ, ìéÜ øõ÷éêÞ TðÝí- íÝ÷åé óôüí âáèýôåñï ðõñÞíá ôïˆ ‘Åáõôïˆ ôçò ôÞí
äõóç óôü …ñáìá ñéæéêÜ íÝùí ìïñö™í, …ñáìá ðïý ðëÞñç äõíáìéêÞ ôçò UôÝñùóçò. ’Åí ôïýôïéò, ìÝ-
Tî ‚ñéóìïˆ ðáñáðÝìðåé AìÝóùò óôÞí èåóìßæïõóá óá óÝ á‰ôü ôü ðáñÜäïîï ó÷\ìá, óôÞí äýíáìç ôïˆ
óôéãìÞ ôïõ, _ ‚ðïßá, ›ò âáôÞñáò êáôÜäõóçò óôü ’ÁóõíåéäÞôïõ ãéÜ á‰ôï-åôÝñùóç, Vãêåéôáé êáß _
Cãíùóôï, êáôáãñÜöåé ôÞí Aíáðüöåõêôç tóôïñé- äõíáôüôçôá ô\ò á‰ôïíïìßáò.
êüôçôá ôïˆ êáèåíüò. Ãé' á‰ôü _ á‰ôïíïìßá êáß ‘Ï Öñüõíô åy÷å êáôáíïÞóåé Tî Añ÷\ò …ôé ôü
_ á‰ôï-åôÝñùóç âñßóêïíôáé óÝ ðëÞñç óýì-ðôù- êáè\êïí ô\ò øõ÷áíÜëõóçò åyíáé íÜ ðñáãìáôåõ-
óç, ãåãïíüò ðïý Aðü ìüíï ôïõ ðñÝðåé íÜ èÝóåé óÝ èår ôü ’Áóõíåßäçôï. Á‰ôü åyíáé êáß ôü ðñïöáíÝò
ôÝñìá êÜèå óýã÷õóç ãýñù Aðü ôÞí ðéèáíÞ óýã- íüçìá ô\ò ðåñßöçìçò ñÞóçò ôïõ: Wo Es war,
êëéóç ìåôáîý ÊáóôïñéÜäç êáß ÊÜíô. soll Ich werden («’Åêår ðïý eôáí Á‰ôü, ðñÝðåé
’ÁëëÜ _ ìåôïõóßùóç óôÜ ðëáßóéá ôïˆ öéëï- íÜ ãßíù ’Åãþ»). ÄçëáäÞ, óôüí ÷™ñï …ðïõ äéá-
óïöéêïˆ Aíáêñéôéêïˆ óôï÷áóìïˆ ëåéôïõñãår Tðß- äñáìáôßæïíôáí ït ëåéôïõñãßåò ôïˆ ’ÁóõíåéäÞôïõ
óçò ðÝñá Aðü ôÞí óõãêåêñéìÝíç ôçò êïéíùíéêï- —óôüí ÷™ñï …ðïõ ‚ ²Áëëïò (Tíôüò ìïõ) ìéëïˆ-
éóôïñéêÞ óôéãìÞ. ²Å÷ïõìå aäç äår ðþò _ ôåñá- óå êáß Tíåñãïˆóå— èÜ ŠðÜñîù Tãþ: èÜ äéáìïñ-
ôþäçò øõ÷éêÞ ìïíÜäá ðñÝðåé íÜ ‚äçãçèår ìáêñéÜ öþóù ôüí Uáõôü ìïõ (êáß ›ò Tê ôïýôïõ èÜ êõ-
Aðü ôÞí á‰ôéóôéêÞ ôçò Aðüëáõóç êáß íÜ óôñá- ñéáñ÷Þóù). ‘ÏëïöÜíåñá, ðñüêåéôáé ãéÜ ðñïôñïðÞ
öår ðñüò ôÞí Aðüëáõóç ô\ò êáèÝîåùò óÝ Aíôé- ðñüò óõíåßäçóç Uáõôïˆ, ìéÜ ðñïôñïðÞ ðïý èÜ ìïˆ
êåßìåíá / ðáñáóôÜóåéò ðïý ŠðÜñ÷ïõí ìüíï Tí TðéôñÝøåé íÜ ãßíù êõñßáñ÷ïò ô™í ðñÜîåþí ìïõ A-
ìÝó¤ êáß äéÜ ìÝóïõ ôïˆ UêÜóôïôå êõñßáñ÷ïõ êïé- ðïêôþíôáò óõíåßäçóç ô\ò öýóçò ô™í Aóõíåßäç-
íùíéêïˆ öáíôáóéáêïˆ. Á‰ôÞ _ óôñïöÞ ãßíåôáé ôùí ðáñïñìÞóåùí ðïý Šðåñêáèïñßæïõí êÜèå ìïõ
ó÷åäüí «ñãáíéêÜ», ìÝ ôÞí Vííïéá …ôé êáíÝíá Aí- ðñÜîç. ²Çäç óÝ ôïýôç ôÞí äéáôýðùóç Šðïíïår-
èñþðéíï ƒí Aðü ôÞí Tðï÷Þ ô™í óðçëáßùí äÝí V- ôáé _ óêÝøç …ôé ôü ’Áóõíåßäçôü ìïõ ìéëÜåé, …-
÷åé TðéæÞóåé ÷ùñßò íÜ Aðïäå÷èår ôïýò öáíôáóéá- ðùò ‚ ËáêÜí AðÝäåéîå Añãüôåñá, ôüí «ëüãï ôïˆ
êïýò …ñïõò ô\ò êïéíùíßáò êáß ƒ÷é Bðë™ò íÜ ôïýò ²Áëëïõ». Óõíåð™ò, ðñïôñïðÞ ôïˆ Öñüõíô óçìáß-
Aðïäå÷èår, AëëÜ êáß íÜ ôïýò Aíáêáëýøåé ›ò äé- íåé ðñïôñïðÞ ðïëÝìïõ êáôÜ ô\ò AðïîÝíùóçò U-
êïýò ôïõ, ›ò äéêÞ ôïõ ðçãÞ Aðüëáõóçò. Ôïˆôï, áõôïˆ Aö' Uáõô¨ (self-alienation) — _ ‚ðïßá,
…ìùò, óßãïõñá äÝí óçìáßíåé …ôé _ óôñïöÞ åyíáé ‚- Cò èõìçèïˆìå, ðÝñáí ôïˆ …ôé ðñüêåéôáé Tî Añ÷\ò
ëïêëçñùôéêÞ êáß …ôé ‚ êüóìïò ô\ò øõ÷éê\ò ìï- ãéÜ ôÞí ðñïôñïðÞ ô\ò uäéáò ô\ò öéëïóïößáò, e-
íÜäáò êáôáñãårôáé. ÊÜôé ôÝôïéï èÜ eôáí Aäýíá- ôáí Tðßóçò ôü ñçôü êáè\êïí ô\ò øõ÷áíÜëõóçò
ôï, ãéáôß èÜ óÞìáéíå ôüí èÜíáôï ô\ò uäéáò ô\ò Aðü ôÞí óôéãìÞ ô\ò èÝóìéóÞò ôçò (tóôïñéêÜ, ït
Aíèñùðüôçôáò. ‘Ç uäéá, ìÜëéóôá, ìïíáäéêÞ äý- øõ÷áíáëõôÝò óõíå÷ßæïõí ôü Vñãï ô™í åsäéê™í
íáìç ô\ò ìåôïõóßùóçò ôñïöïäïôår ôÞí Tî uóïõ öñåíïëüãùí ðïý ôÞí Tðï÷Þ Têåßíç íïìáæüôáí
ìïíáäéêÞ Aíôßóôáóç ô\ò AäÜìáóôçò øõ÷\ò ðïý alienits).
Añíårôáé íÜ Aðïðïéçèår ôÞí ðñùôáñ÷éêÞ ôçò Tðé- ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Aíáãíùñßæåé óôÞ ñÞóç ôïˆ
èõìßá ãéÜ ðáíôïäõíáìßá. ’Áêñéâ™ò Tä™, óÝ á‰- Öñüõíô ôÜ ðñ™ôá âÞìáôá ðñüò ìéÜ ðñáêôéêÞ
ôüí ôüí AäÜìáóôï ðõñÞíá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò Tíôï- óýëëçøç ô\ò á‰ôïíïìßáò: ôÞí ÷åéñáãþãçóç ôïˆ
ðßæåé ôÞí äýíáìç ôïˆ Aíèñþðïõ íÜ öáíôÜæåôáé ñé- íüìïõ ôïˆ ²Áëëïõ Tíôüò ôïˆ Uáõôïˆ. ‘Ùóôüóï,
æéêÜ, íÜ öáíôÜæåôáé ôü AöÜíôáóôï, ìéÜ øõ÷éêÞ óõíåéäçôïðïßçóå AìÝóùò ƒ÷é ìüíï ôÞí ôåëéêÞ ôçò
äýíáìç ñéæùìÝíç óôü âÜèïò ‚ëïêëÞñùóçò ô\ò Aäõíáôüôçôá AëëÜ Tðßóçò, óôÞí Aðüëõôç ìïñöÞ
óùìáôéê\ò ôïõò íôüôçôáò9. ôçò, ôüí Tîïëïèñåõôéêü ôçò ÷áñáêôÞñá. Ãéáôß äÝí
Á‰ôÞ _ öáíôáóßá åyíáé A÷áëßíùôç. ϋôå Š- ŠðÜñ÷åé ôñüðïò íÜ Tîáëåéöèår ôü ’Áóõíåßäçôü ìáò
ðáêïýåé ï‹ôå Aêïëïõèår êáíüíåò ëåéôïõñãßáò. ‘Õ- —íÜ Aðïóôñáããéóôår …ðùò _ ëßìíç Zuyder Zee
ðåñÝ÷åé ïtùíäÞðïôå Aíôéëçðô™í êáß Šðïëïãéæü- ãéÜ íÜ Tðåêôáèår ‚ ÷™ñïò (ãéÜ íÜ ÷ñçóéìïðïéÞ-
ìåíùí ‚ñßùí, äçëáäÞ ƒ÷é ìüíï ô™í Tîùôåñéê™í óïõìå ôü ðáñÜäåéãìá ôïˆ uäéïõ ôïõ Öñüõíô)— A-
‚ñßùí ô\ò Aðïôßìçóçò êáß Tðßôåõîçò ô\ò ãíþ- öïˆ á‰ôü èÜ ŠðïäÞëùíå Xíáí Tíôåë™ò äéáöáíÞ U-
óçò (ðåñß Uáõô\ò êáß …ëùí ô™í Cëëùí), AëëÜ ô™í áõôü (êáß êïéíùíßá, êáô' TðÝêôáóéí). ’Åííïårôáé
ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÌÅÔÏÕÓÉÙÓÇ 51

…ôé, Aêüìç êáß Cí ŠðïèÝóïõìå …ôé ôÝôïéá äéáöÜ- Uáõôü ôïõ TðåéäÞ ôßèåôáé ›ò Aíôéêåßìåíï êé ƒ-
íåéá èÜ eôáí Aíèñþðéíç, èÜ óÞìáéíå ôü ôÝëïò êÜ- ÷é Tê öýóåùò, êáèßóôáôáé ‚ Cëëïò äõíáôüò ìÝ
èå Aíèñþðéíçò äõíáôüôçôáò, Xíáí á‰ôïåãêëåéóìü ôÞí AëçèéíÞ Vííïéá ô\ò ëÝîçò... ‘Ï Aíáóôï÷á-
êáß ôåñìáôéóìü óôåñçìÝíï Aðü êÜèå öáíôáóßá óìüò Šðïíïår ôÞí äõíáôüôçôá ôïˆ ó÷ßóìáôïò
ðïý èÜ èýìéæå êÜôé Aðü Têåríåò ôßò TöéáëôéêÝò êáß ô\ò Tóùôåñéê\ò AíôéðáñÜèåóçò — ‚ ÐëÜ-
ï‰ôïðßåò ôïˆ ’Áðüëõôïõ Ëüãïõ. ôùí aäç ìéëïˆóå ãéÜ ôüí äéÜëïãï ô\ò øõ÷\ò
Ãé' á‰ôü ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïôåßíåé íÜ óõì- ìÝ ôüí Uáõôü ôçò: ‚ äéÜëïãïò ðñïûðïèÝôåé äýï
ðëçñùèår _ ñÞóç ôïˆ Öñüõíô ìÝ ôü Aíôßóôñïöï: ôïõëÜ÷éóôïí ðôéêÝò ãùíßåò, óõíåð™ò ôÞí äõ-
Wo Ich bin, soll Es auftauchen («’Åêår ðïý åy- íáôüôçôá íÜ èÝóåé êáíåßò ôüí Uáõôü ôïõ Šðü
ìáé ’Åãþ, ðñÝðåé Á‰ôü íÜ Aíáäõèår»)10. Äçëá- Tñþôçóéí («The state of the Subject Today»,
äÞ, Aíôß _ á‰ôïíïìßá íÜ óçìáßíåé ïsêåéïðïßçóç World in Fragments, 158).
ôïˆ «ëüãïõ ôïˆ ²Áëëïõ» —ðïý ï‰óéáóôéêÜ, èÜ
óÞìáéíå …ôé ‚ ²Áëëïò äÝí èÜ ãéíüôáí ãíùóôüò ›ò Á‰ôÞ Aêñéâ™ò _ TóùôåñéêÞ äéáëåêôéêÞ óõíé-
²Áëëïò êáß, óõíåð™ò, _ Uôåñüíïìç êáôÜóôáóç èÜ óô@ ôüí ðõñÞíá ôïˆ øõ÷áíáëõôéêïˆ ðñïôÜãìá-
ðáñÝìåíå Aóýëëçðôç— á‰ôïíïìßá öôÜíåé íÜ óç- ôïò, ôü ôÝëïò ôïõ êáß ìÝ ôßò äýï Vííïéåò ô\ò ëÝ-
ìáßíåé ìéÜ Aëëïßùóç ô\ò ó÷Ýóçò ìïõ ìÝ ôüí «ëü- îçò. ‘Ç øõ÷áíÜëõóç Aðïóêïðår êáß ôåëåéþíåé ìÝ
ãï ôïˆ ²Áëëïõ». Óçìáßíåé ìéÜí AëëïéùìÝíç ó÷Ý- ôÞí äõíáôüôçôá ôïˆ AíáëõïìÝíïõ ãéÜ á‰ôï-áíÜ-
óç (ìéÜ Cëëç ó÷Ýóç) ìÝ ôü ’Áóõíåßäçôü ìïõ, _ ëõóç. Á‰ôü-áíÜëõóç äÝí óçìáßíåé ôßðïôå Cëëï A-
‚ðïßá èÜ TîáóöÜëéæå ôÞí AíÜäõóç ô™í Aðåñéüñé- ðü ìéÜ äéáõãÝóôåñç têáíüôçôá íÜ AöÞóåé êáíåßò
óôùí äõíÜìåùí ô\ò øõ÷\ò, ô\ò ñéæéê\ò öáíôá- ôü ’Áóõíåßäçôü ôïõ íÜ Aíáäõèår ìÝ ðéü äçìéïõñ-
óßáò, ìÝóá Aðü ôü Väáöïò ôïˆ ’Åãþ, Uíüò ’Åãþ ãéêïýò ôñüðïõò. Óçìáßíåé êáëëéÝñãåéá ìé@ò ðñá-
ðïý ãíùñßæåé …ôé _ äýíáìç íÜ AëëÜîåé ôüí Uáõôü êôéêïðïéçôéê\ò têáíüôçôáò, Aöïˆ …,ôé åyíáé äç-
ôïõ (êáß, óõíåð™ò, ôüí êüóìï ôïõ) Aíáâëýæåé ìéïõñãéêü (AëëÜ êáß …,ôé åyíáé êáôáóôñïöéêü) âá-
ðñÜãìáôé Aðü ôÞí Aóôåßñåõôç á‰ôÞ ðçãÞ. Á‰ôÞ ñýíåé Cìåóá ôÞí ðñáãìáôéêÞ æùÞ êÜèå Aíèñþ-
åyíáé _ äéåñãáóßá ôïˆ á‰ôï-óôï÷áóìïˆ, ìéÜ äéá- ðïõ. Åyíáé ðñïöáíÝò …ôé á‰ôÞ _ Cìåóá só÷ýïõóá
äéêáóßá ðïý èÝôåé ôüí uäéï ôüí Uáõôü Šðü Tñþôç- Vêöñáóç Uíüò ðñïóùðéêïˆ ðïéårí-ðñÜôôåéí ðñïû-
óéí êáß ðïý åyíáé, óõíåð™ò, ‚ Aêñïãùíéárïò ëßèïò ðïèÝôåé ìåôïõóßùóç ìÝ ôÞí ðñùôáñ÷éêÞ Vííïéá.
ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ô\ò á‰ôïíïìßáò. Á‰ôïíïìßá äÝí ’ÁëëÜ ðñÝðåé íÜ Šðïãñáììßóïõìå …ôé ðñïûðïèÝ-
óçìáßíåé AðÜëåéøç ôïˆ ²Áëëïõ. Óçìáßíåé Aëëá- ôåé Tðßóçò Xíá óõãêåêñéìÝíï åyäïò ìåôïõóßùóçò:
ãÞ ô\ò ó÷Ýóçò ìïõ ìÝ ôüí ²Áëëïí, Vôóé žóôå ‚ ôÞí TðÝíäõóç (êÜèåîç) ôïˆ öáíôáóéáêïˆ ôïˆ êá-
íüìïò ôïˆ ²Áëëïõ (‚ «íüìïò» ô™í Aóõíåßäçôùí èåíüò óÝ Aíôéêåßìåíá / èåóìïýò ôÜ ‚ðïrá Tðåêôåß-
Tíóôßêôùí, ‚ íüìïò ôïˆ Èåïˆ a ôïˆ ÊñÜôïõò, ït íïõí ôüí ÷™ñï ôïˆ á‰ôï-óôï÷áóìïˆ (ô\ò á‰ôï-
«íüìïé ô\ò tóôïñßáò», ït «íüìïé ô\ò öýóçò», ït áíÜëõóçò) ôüóï óôÞí AôïìéêÞ …óï êáß (ðïý óç-
«íüìïé ô\ò Tëåýèåñçò Aãïñ@ò» ê.ëð.) ðáýåé íÜ ìáßíåé ï‰óéáóôéêÜ ôü uäéï ðñÜãìá) óôÞí êïéíùíé-
âáóéëåýåé ›ò tåñüò êáß èñéáìâåõôÞò. êÞ óöáßñá.
Á‰ôÞ _ AëëáãÞ ƒ÷é ìüíï äÝí óçìáßíåé AðÜ- ’Áðü ôÞí Cðïøç á‰ôÞ, ôü ðñüôáãìá ô\ò øõ-
ëåéøç ôïˆ ²Áëëïõ, AëëÜ êéíçôïðïéår óôüí ìÝãé- ÷áíÜëõóçò ìÝ ôÞí ôõðéêÞ ôïõ Vííïéá, êáèþò ôü
óôï âáèìü ôÞí uäéá ôÞí ‘Åôåñüôçôá Tí ‘Åáõô¨. uäéï Aðïôåëår Xíá óõãêåêñéìÝíï åyäïò ìåôïõóßù-
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Aíáãíùñßæåé …ôé ‚ á‰ôï-óôï÷á- óçò —ƒ÷é Bðë™ò ›ò ðñùôáñ÷éêÞ èÝóìéóç ô\ò
óìüò âáóßæåôáé óÝ Xíá Tóùôåñéêü ó÷ßóìá, ìéÜ á‰- äçìéïõñãéê\ò öáíôáóßáò ôïˆ säßïõ ôïˆ Öñüõíô,
ôï-ãåííþìåíç Uôåñüôçôá ìÝóá óôü ðëÝãìá ôïˆ AëëÜ ›ò ðñáêôéêï-ðïéçôéêÞ äñáóôçñéüôçôá ðïý
Uáõôïˆ. ÐáñáèÝôù Têôåí™ò (_ ŠðïãñÜììéóç ôïˆ Aíïßãåé ôÞí æùÞ Uíüò Aíèñþðïõ óÝ å‰ñýôåñï êáß
ÊáóôïñéÜäç): äéáõãÝóôåñï á‰ôï-óôï÷áóìü— åyíáé ‚ìïïýóéï ìÝ
ôü ðñüôáãìá ô\ò öéëïóïößáò ìÝ ôÞí Añ÷áßá ôïõ
ÓôÞí Aíáóôï÷áóôéêüôçôá âñßóêïõìå... ôÞí Vííïéá (êáß ƒ÷é ìÝ ôÞí ôñÝ÷ïõóá, ôïˆ Tðáããåë-
äýíáìç íÜ ãßíåôáé «Aíôéêåßìåíï» _ …ðïéá äñá- ìáôßá «åsäéê). Êáß ôÜ äýï ðñïôÜãìáôá óõíå-
óôçñéüôçôá ðñïóéäéÜæåé óôü «Šðïêåßìåíï», ðÜãïíôáé ôÞí ðñáêôéêÞ ô\ò á‰ôï-áíÜêñéóçò ìÝ-
êáèüôé ‚ Uáõôüò ðñïôåßíåôáé ñçôÜ ›ò ìÞ Aí- óá óôÜ ðëáßóéá ô\ò ðñáãìáôéê\ò ìáò æù\ò, ãå-
ôéêåéìåíéêü Aíôéêåßìåíï a ›ò Aíôéêåßìåíï ðïý ãïíüò ðïý äÝí óçìáßíåé ôßðïôå Cëëï ðáñÜ íÜ èÝ-
åyíáé Aíôéêåßìåíï Bðë™ò TðåéäÞ V÷åé ôåèår ›ò ôåé êáíåßò Šðü AíÜêñéóéí ôÞí ó÷Ýóç ìåôáîý ôïˆ
ôÝôïéï êé ƒ÷é Tê öýóåùò. Êáß Aêñéâ™ò óôü Åyíáé (ðÜíôïôå êïéíùíéêï-éóôïñéêïˆ óôïí ðõñÞíá
âáèìü ðïý ìðïñår íÜ åyíáé Aíôéêåßìåíï ãéÜ ôüí ôïõ) êáß ôïˆ êüóìïõ11.
52 ÓÔÁÈÇÓ ÃÏÕÑÃÏÕÑÇÓ

ðáñÜäïîï ô\ò ðñïóðÜèåéáò íÜ óêåöèïˆìå ðÝñáí


ô\ò óêÝøåùò, íÜ óôï÷áóôïˆìå ôü Cëëï ôïˆ óôï-
÷áóìïˆ ãíùñßæïíôáò ðáíôåë™ò ôüí ìÞ Aðïöáóß-
óéìï ÷áñáêôÞñá ô\ò óýóôáóÞò ôïõ. Ôü íÜ âñå-
èïˆìå AíôéìÝôùðïé ìÝ ôü Aóôü÷áóôï Aðáéôår ôÞí
ðëÞñç êéíçôïðïßçóç ô\ò äçìéïõñãéê\ò ìáò öáí-
ôáóßáò: óôÞí ï‰óßá, ôÞí ôüëìç íÜ äçìéïõñãÞóïõ-
ìå ôüí óôï÷áóìü êáß ìÜëéóôá íÜ äçìéïõñãÞóïõ-
ìå ôüí óôï÷áóìü ðïý Tíåñãïðïéår ðåñáéôÝñù ôÞí
uäéá ìáò ôÞí ‘Åôåñüôçôá — ðñÜãìá ðïý óçìáß-
íåé …ôé äéåõñýíåé ôÞí têáíüôçôá …ëùí ìáò íÜ A-
íáóôï÷áóôïˆìå ôïýò Uáõôïýò ìáò ìÝ ìåãáëýôå-
ñç Tëåõèåñßá12.
Ôïýôç _ ôüëìç, ìÝ ëßãá ëüãéá, óçìáßíåé íÜ
óôï÷Üæåôáé êáíåßò Aðü ôÞí óêïðéÜ ôïˆ ðåðåñá-
óìÝíïõ. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò V÷åé Šðïäåßîåé Tðáíåé-
ëçììÝíùò …ôé Têåríï ðïý êáèéóô@ ìéÜ óõãêåêñé-
ìÝíç AíÜëõóç Aôåëåßùôç (Têåríï ðïý AíáâÜëëåé
ôÞí á‰ôï-áíÜëõóç Tð' Aüñéóôïí) åyíáé _ Aíéêáíü-
ôçôá ôüóï ôïˆ Aíáëõô\ …óï êáß ôïˆ AíáëõïìÝ-
íïõ íÜ Aíôéìåôùðßóïõí ôüí Aíáãêárï èÜíáôï ðïý
óõíåðÜãåôáé _ ìåôáìüñöùóç ô\ò ó÷Ýóçò ìáò ìÝ
ôü ’Áóõíåßäçôü ìáò —AëëÜ Tí ôÝëåé êÜèå Aëç-
èéíÞ ìåôáìüñöùóç— ðßóù Aðü ôÞí ‚ðïßá Aíá-
ðüöåõêôá êõñéáñ÷år ‚ ìåãÜëïò ôñüìïò Tíþðéïí
ôïˆ Tí ãÝíåé öáíôÜóìáôïò ôïˆ ÈáíÜôïõ. ÐñÝðåé
êáíåßò íÜ AíáëÜâåé ðëÞñùò ôÞí áuóèçóç …ôé ôÜ
ðñÜãìáôá ôåëåéþíïõí, ôåñìáôßæïíôáé —ìÝóá
óôüí uäéï ôüí óùìáôéêü ðõñÞíá ô\ò øõ÷éê\ò ôïõ
Ôü ðåñéïäéêü ðïý TîÝäéäå óôü Ðáñßóé (1949-1965) ðáñîçò— ðñïêåéìÝíïõ íÜ Tðéôåõ÷èår _ ðñüóâá-
‚ Ê. ÊáóôïñéÜäçò ìáæß ìÝ Cëëïõò. óç óôü AôÝñìïíï ðñüôáãìá ôïˆ á‰ôï-óôï÷áóìïˆ,
ô\ò äçìéïõñãéê\ò öáíôáóßáò: «‘Ç AíÜëõóç, a _
Á‰ôÞ _ óýì-ðôùóç øõ÷áíÜëõóçò êáß öéëï- ›ñéìüôçôá, äÝí Tðéôõã÷Üíåôáé ðáñÜ ìüíï êáß A-
óïößáò Tíþðéïí ô\ò ðñáãìáôéê\ò ìáò æù\ò ì@ò öüôïõ ôü Côïìï V÷åé êáôïñèþóåé íÜ æår óôü ÷år-
ðñïêáëår íÜ Aíôéìåôùðßóïõìå ôÞí óçìáóßá ôïˆ ëïò ô\ò Aâýóóïõ, ìÝóá óôÞí Vó÷áôç äéðëÞ äÝ-
’ÁóõíåéäÞôïõ óôÞí öéëïóïößá êáß åsäéêÜ ìÝ ôïýò óìåõóç: íÜ æårò ›ò èíçôüò êáß íÜ æårò óÜí íÜ åy-
…ñïõò ðïý Aðáéôår ‚ ÊáóôïñéÜäçò: ôÞí ñçôÞ ìå- óáé AèÜíáôïò («Psychoanalysis and Politics»,
ôáìüñöùóç ô\ò ó÷Ýóçò ìáò ìÝ ôü ’Áóõíåßäçôï. 136).
ÓÝ ôåëåõôáßá AíÜëõóç, á‰ôÞ _ óçìáóßá èÜ Aíá- ‘Ç øõ÷éêÞ ìïíÜäá ðïôÝ äÝí AíôéëáìâÜíåôáé
äõèår ìÝóá Aðü ôü ôüëìçìá íÜ Aíôéìåôùðßóïõìå ôü Tíäå÷üìåíï ôïˆ uäéïõ ôçò ôïˆ èáíÜôïõ — ðáí-
ôü Aóôü÷áóôï óôÞí uäéá ôÞí äéáäéêáóßá ôïˆ á‰- ôïäõíáìßá óçìáßíåé Aèáíáóßá. ÌÝ ôÞí Vííïéá á‰-
ôïóôï÷áóìïˆ. ’Åííïårôáé …ôé _ öéëïóïößá åyíáé Tî ôÞ, ìåôïõóßùóç óçìáßíåé aäç ôÞí ðñüóâáóç óÝ
‚ñéóìïˆ Tãêüóìéá äñáóôçñéüôçôá. ’Áðïôåßíåôáé Xíáí êüóìï …ðïõ ôÜ ðñÜãìáôá ðåèáßíïõí, óÝ X-
óôü Åyíáé êáß óôÞí ‘Åôåñüôçôá ôïˆ Åyíáé, êá- íá Cíïéãìá ô\ò øõ÷\ò ðñüò ôü AðáñÜäåêôï (A-
èþò á‰ôÜ Aöïñïˆí ôÞí æùÞ — ìéÜ äéáäéêáóßá ðü ôÞí óêïðéÜ ô\ò øõ÷\ò) Tñþôçìá ô\ò èíçôü-
ðïý äÝí V÷åé êáììßá ó÷Ýóç ìÝ ôÞí èåïëïãßá a ìÝ ôçôáò. ’Åííïårôáé …ôé ìéëïˆìå ôáõôï÷ñüíùò ãéÜ
TñùôÞìáôá ìé@ò Uôåñüíïìçò ìåôáöõóéê\ò, ï‹ôå ôü Cíïéãìá ô\ò øõ÷\ò ðñüò ôÞí tóôïñßá. ’ÁëëÜ
êCí ìÝ ôÞí ŠðåñâáôéêÞ öáíôáóßá ôïˆ ÊÜíô, _ ‚- ôü óýíçèåò óôÞí tóôïñßá åyíáé …ôé Côïìá êáß êïé-
ðïßá äÝí ìðïñår íÜ ðáñáêÜìøåé ôÞí äéðëïôõðßá íùíßåò ìåôïõóéþíïíôáé óÝ Aíôéêåßìåíá êáß Aðåé-
ô\ò Ìïñö\ò. ’ÁíôéèÝôùò, óõãêëßíåé ìÝ ôÞí ôñß- êïíÞóåéò ôÜ ‚ðïrá ôïýò Tîáðáôïˆí, êÜíïíôÜò
ôç äéáôýðùóç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôÞí öéëïóï- ôïõò íÜ ðéóôåýïõí …ôé _ èíçôüôçôá åyíáé Tí ôÝ-
ößá (…ðùò ôÞí ðáñÝèåóá AíùôÝñù): äçëáäÞ, ôü ëåé ðñïóðåëÜóéìç ìÝ ôüí Xíáí a ôüí Cëëï ôñüðï
ÖÉËÏÓÏÖÉÁ ÊÁÉ ÌÅÔÏÕÓÉÙÓÇ 53

(ðáñÜäåéóïò, ìåôåíóÜñêùóç, äüîá, UFO, ê.ëð.) 5. Âë. ìéÜ Aðü ôßò ôåëåõôáråò óçìåéþóåéò ôïˆ Öñüõíô:
Á‰ôÞ _ á‰ôï-áðüêñõøç (self-occultation) åyíáé ‚ «Ôü Côïìï êáôáëýåôáé Aðü ôßò TóùôåñéêÝò ôïõ óõãêñïýóåéò,
ôü [Aíèñþðéíï] åyäïò óôüí Aãþíá ôïõ Tíáíôßïí Uíüò Tîùôå-
ìåãáëýôåñïò T÷èñüò ô\ò á‰ôïíïìßáò. Ôü íÜ äéäÜ- ñéêïˆ êüóìïõ óôüí ‚ðïrï äÝí ìðïñår íÜ ðñïóáñìïóôår. —
óêåéò ôüí Uáõôü óïõ íÜ Aíôéìåôùðßæåé ôü Aóôü- Á‰ôü Aîßæåé íÜ óõìðåñéëçöèår óôüí Ìùõó\» [«Findings,
÷áóôï, íÜ æårò ôÞí æùÞ ðïéçôéêÜ (äçëáäÞ íÜ Tì- Ideas, Problems», 299]. ÄÝí ÷ñåéÜæåôáé, íïìßæù, íÜ ðñï-
ðëÝêåóáé ìÝóá óôüí êüóìï ìÝ Xíá áuóèçìá èáõ- óèÝóù …ôé _ óðïõäáßá ìåëÝôç ôïˆ Öñüõíô ‘Ï Ìùõó\ò êáß
ìáóìïˆ êáß Aðïñßáò), óçìáßíåé íÜ Tíôñõöårò óôÞí ‚ ìïíïèåúóìüò åyíáé ìåëÝôç ô\ò ìåôïõóßùóçò óÝ ìåãÜëç ðï-
ëéôéóìéêÞ êëßìáêá. ’Åêåríï ðïý ÷ñåéÜæåôáé Tðåîåñãáóßá åy-
Aðüëáõóç ôïˆ ðåñáôïˆ. íáé ôü ôß óçìáßíåé ãéÜ ìéÜ êïéíùíßá íÜ V÷åé èåóìßóåé ôÞí ìï-
íïèåúóôéêÞ ôçò Tðéèõìßá ›ò íüìï ô\ò ìåôïõóßùóÞò ôçò.
6. ÔÜ äýï ôåëåõôárá óôïé÷årá äÝí åyíáé Aêñéâ™ò sóüôé-
ìçò ôÜîåùò ìÝ ôÜ äýï ðñ™ôá, AëëÜ á‰ôÞ _ ëåðôïìÝñåéá
ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ äÝí åyíáé Tðß ôïˆ ðáñüíôïò. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò V÷åé Aíáöåñ-
1. Ôü ðáñüí êåßìåíï ðñùôïäçìïóéåýèçêå óôÜ AããëéêÜ èår TðáíåéëçììÝíùò óôßò êáôçãïñßåò á‰ôïíüìçóçò ôïˆ øõ-
ìÝ ôüí ôßôëï «Philosophy and Sublimation» óÝ åsäéêü A- ÷éêïˆ Aðü ôü âéïëïãéêü óôïé÷årï, AëëÜ _ ðéü Tìðåñéóôá-
öéÝñùìá ôïˆ ðåñéïäéêïˆ Thesis Eleven óôü Vñãï ôïˆ Êïñ- ôùìÝíç AíÜëõóç âñßóêåôáé óôü êåßìåíü ôïõ «L' État du
íÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç (ô. 49, ÌÜéïò 1997, óåë. 31-43). ‘Ç subject aujourd' hui» (1986).
Aðüäïóç óôÜ UëëçíéêÜ, ìáæß ìÝ êÜðïéåò ôñïðïðïéÞóåéò, V- 7. ’Åê ô™í ŠóôÝñùí, èÜ ìðïñïýóáìå íÜ ðïˆìå …ôé ôü
ãéíå Aðü ôüí uäéï ôüí óõããñáöÝá. Óçìåéþíù Tä™ …ôé ‚ …- ‘Ïëïêáýôùìá eôáí AðïôÝëåóìá ìé@ò Aíáðüöåõêôçò ìå-
ñïò sublimation óôÜ ãáëëéêÜ êáß óôÜ AããëéêÜ (óôÜ ãåñ- ôïõóßùóçò ô\ò íáæéóôéê\ò êïóìïåéêüíáò.
ìáíéêÜ: Sublisierung) TìðåñéÝ÷åé ôÞí Vííïéá ô\ò Aíýøù- 8. Óçìåéþíù, Tí ðáñåíèÝóåé, …ôé _ ìÞ Aðïöáóôéêüôç-
óçò, ìéÜ Vííïéá ôÞí ‚ðïßá äÝí ðñÝðåé íÜ îå÷íïˆìå, ƒ÷é ôü- ôá [undecidability] êéíår (êáß óõíÜìá «ëýíåôáé» Aðü) ôÞí
óï ãéÜ ôÞí êëéíéêÞ ôçò óçìáóßá …óï ãéÜ ôÞí ôåñÜóôéá ðá- ôáõôü÷ñïíç äéôôÞ äçìéïõñãßá, _ ‚ðïßá TíÝ÷åôáé óôÞ ÷ñÞ-
ñÜäïóç ôïˆ Ñïìáíôéêïˆ ëüãïõ ðïý Aêïëïõèår ôÜ ÷íÜñéá ôïˆ óç ô\ò ìÝóçò öùí\ò Aðü ôüí Óïöïêë\ óôü ñ\ìá äéäÜóêï-
Ëïããßíïõ êáß ôïˆ Ðåñq øïõò óôÞí ôÝ÷íç êáß ðïý, ›ò Tê ìáé: «êáq öèÝãìá êáq Aíåìüåí öñüíçìá êáq Aóôõíüìïõò ñ-
ôïýôïõ, TðçñåÜæåé ôÞí TðéëïãÞ ôïˆ …ñïõ Aðü ôüí Öñüõíô. ãÜò TäéäÜîáôï» (’Áíôéãüíç, 354). ´Ïðùò Tðåîçãår ‚ Êá-
«Ìåôïõóßùóç» åyíáé _ äüêéìç ìåôÜöñáóç óôÞí UëëçíéêÞ óôïñéÜäçò: «´Ïôáí äéäÜóêïìáé (ìÝóç öùíÞ) äßíù óôüí U-
øõ÷áíáëõôéêÞ ‚ñïëïãßá. ’Åä™, …ìùò, ðñÝðåé íÜ îå÷Üóïõ- áõôü ìïõ êÜôé ðïý ‚ Uáõôüò ìïõ äÝí V÷åé (Aëëé™ò, ãéáôß íÜ
ìå ôÞí Cëëç, èåïëïãéêÞ, ÷ñÞóç ôïˆ ƒñïõ, _ ‚ðïßá óôÜ ãáë- ôïˆ ôü äþóù;) êáß ðïý V÷åé (Aëëé™ò ðïéüò ôü äßíåé;). ‘Ï
ëéêÜ êáß AããëéêÜ äéáôõðþíåôáé êõñéïëåêôéêÜ ›ò trans- öáéíïìåíéêüò ðáñáëïãéóìüò áuñåôáé Eìá êáôáëÜâïõìå …ôé
substantiation. _ á‰ôïåíÝñãåéá ôïˆ á‰ôïäéäáóêüìåíïõ Aíèñþðïõ äçìéïõñ-
2. ‘Ç AíÜäåéîç ô\ò óõìâïë\ò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óôÞí ãår (öÝñíåé óÝ ðáñîç) êáß ôü “ðåñéå÷üìåíï” êáß ôü “Šðï-
øõ÷áíáëõôéêÞ èåùñßá åsäéêÜ ì@ëëïí ðÜó÷åé óÝ ó÷Ýóç ìÝ A- êåßìåíü” ôçò, ðïý Aëëçëïðñïóäéïñßæïíôáé êáß Aëëçëï-õ-
íáöïñÝò êáß TðåîçãÞóåéò Cëëùí ðôõ÷™í ôïˆ Vñãïõ ôïõ. Öá- ðÜñ÷ïõí», ’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ, öéëïóïößá, óåë. 28.
åéíÞ Tîáßñåóç Aðïôåëår ‚ ’Áìåñéêáíüò öéëüóïöïò êáß øõ÷á- 9. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ìéë@ ãéÜ «óùìáôéêÞ öáíôáóßá»,
íáëõôÞò Joel Whitebook, ôïˆ ‚ðïßïõ ôü âéâëßï Perversion èåùñår ôü ó™ìá aäç öáíôáóéáêÞ ðçãÞ, ìÝóù «Uíüò åuäïõò
and Utopia (1995) ðñïóöÝñåé ìéÜ óõãêëßíïõóá ðôéêÞ ìÝ ïsêïõìåíéêüôçôáò ôïˆ Aíèñùðßíïõ ƒíôïò, ôü ‚ðïrï ŠðÜñ÷åé
á‰ôÞí ôïˆ ðáñüíôïò êåéìÝíïõ, säéáßôåñá êáèüôé ðñïóðáèår ðÜíôá øõ÷j ôå êáß óþìáôé, …ðïõ ôü ó™ìá åyíáé ðÜíôïôå,
íÜ Aðïêñéèår óôÞí óýæåõîç Öñüõíô êáß Tðáíáóôáôéê\ò èå- êáôÜ ìßá Vííïéá, øõ÷éêü åyäïò êáß _ øõ÷Þ, Aðü ‚ñéóìÝíåò
ùñßáò, …ðùò á‰ôÞ ðñùôïôïëìÞèçêå, ðñßí Aðü ôüí Êáóôï- Aðüøåéò, óùìáôéêü åyäïò» [«From the Monad to Autono-
ñéÜäç, Aðü ôÞí ëåãüìåíç Ó÷ïëÞ ô\ò Öñáãêöïýñôçò. my», World in Fragments, 180]. ÐáñÜ ôáˆôá, ‚ AäÜìá-
3. ’ÁíáöÝñïìáé óôÞí ðáñÜãñáöï ðïý êëåßíåé ôü äåýôå- óôïò ðõñÞíáò ôïˆ ƒíôïò äÝí óõíåðÜãåôáé êÜðïéá ïsêïõìå-
ñï êåöÜëáéï ôïˆ ÔïôÝì êáß ôáìðïý: «‘Ç ìÞ êïéíùíéêÞ öý- íéêÞ Añ÷Þ ô\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò. Ôü ñéæéêü öáíôáóéáêü
óç ô™í íåõñþóåùí V÷åé ôÞí ãåíåôéêÞ ôçò êáôáãùãÞ óôüí ðïý êáèéóô@ äõíáôÞ ôÞí èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò åyíáé A-íü-
ðéü èåìåëéþäç óêïðü ôïõò, ‚ ‚ðïrïò åyíáé _ äéáöõãÞ Aðü çôï Vîù Aðü ôü ãåãïíüò …ôé êáß á‰ôü ôáõôï÷ñüíùò èåóìß-
ìéÜ ðñáãìáôéêüôçôá ðïý óÝ AöÞíåé Aíéêáíïðïßçôï ðñüò X- æåôáé Aðü ôÞí êïéíùíßá — …,ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò íïìÜæåé
íáí ðéü Aðïëáõóôéêü êüóìï öáíôáóéþóåùí. ‘Ï ðñáãìáôé- êÜðïõ «ðñùôáñ÷éêü êýêëï ô\ò äçìéïõñãßáò».
êüò êüóìïò, ôüí ‚ðïrï Aðïöåýãïõí ït íåùñùôéêïß, êõñéáñ- 10. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò TðéìÝíåé óôÞí TðáíÜëçøç á‰ô\ò
÷årôáé Aðü ôÞí Aíèñþðéíç êïéíùíßá êáß ôïýò óõëëïãéêÜ ô\ò óêÝøçò óÝ äéÜöïñá êåßìåíá Aðü ôüôå ðïý ôÞí ðñùôï-
äéáìïñöùìÝíïõò Aðü á‰ôÞí èåóìïýò. Ôü íÜ óôñáöårò ìá- äéáôýðùóå óôÜ ôåëåõôárá ôåý÷ç ôïˆ ðåñéïäéêïˆ Socialisme
êñéÜ Aðü ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá óçìáßíåé ôáõôï÷ñüíùò íÜ ou Barbarie (1964-65). ’Åä™ ÷ñçóéìïðïé™ á‰ôÞí ôÞí
Aðïìáêñõíèårò Aðü ôÞí Aíèñþðéíç êïéíüôçôá» (Ôïtem and ðñþôç äéáôýðùóç ›ò óçìårï Aíáöïñ@ò (âë. The Imagi-
Taboo, 131). nary Institution of Society, 101-107).
4. ´Ïðùò ôüí V÷ù ÷ñçóéìïðïéÞóåé óôü âéâëßï ìïõ 11. Âë. ôü «Psychoanalysis and Philosophy», óôü
Dream Nation (1996), ‚ …ñïò «óýì-ðôùóç» ðñïóðáèår íÜ The Castoriadis Reader.
óõëëÜâåé ôü ðáñÜäïîï ó÷\ìá ô\ò ôáõôü÷ñïíçò ðñùôáñ÷é- 12. A‰ôü ï‰óéáóôéêÜ Aðáéôår ôÞí TðáíáöïñÜ ô\ò ðïß-
êüôçôáò êÜðïéùí Tííïé™í a ãåãïíüôùí ìÝóá óÝ êÜðïéï çóçò ìÝóá óôü ðñüôáãìá ô\ò öéëïóïößáò, Aðáßôçóç ðïý
óõãêåêñéìÝíï tóôïñéêü ðëáßóéï Aíáöïñ@ò. ‘Ç óýì-ðôùóç _ ðáñáäïóéáêÞ öéëïóïößá äéáñê™ò Aðùèår. ’Áíáðôýóóù äé-
ðñïûðïèÝôåé ôÞí êáôÜñãçóç ô\ò ãñáììéê\ò Vííïéáò ôïˆ åîïäéêüôåñá á‰ôÞ ôÞí èÝóç óÝ äýï ìÝ÷ñé óôéãì\ò AíÝêäï-
÷ñüíïõ Tí íüìáôé ìé@ò ÷ñïíïëïãéê\ò Aíôßëçøçò ðïý Aðáé- ôá êåßìåíá: «‘Ç AíÜãêç ô\ò öéëïóïößáò ãéÜ ôÞí ’Áíôéãü-
ôår ›ò Añ÷Þ Xíá ìÜãìá óçìáóé™í. íç» êáß «‘Ç Ðïßçóç Tíþðéïí ôïˆ Íüìïõ».
54 ÓÔÁÈÇÓ ÃÏÕÑÃÏÕÑÇÓ

Âéâëéïãñáößá íÜëõóçò óôÞí êáôáíüçóç ô\ò ãÝíåóçò ô\ò êïéíùíß-


áò», óôü ’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ, öéëïóïößá, ’ÁèÞ-
Castoriadis, Cornelius (1964-5 [1987]) «Marxism and íá, ´Õøéëïí.
Revolutionary Theory», in Kathleen Blamey (trans.) Castoriadis, Cornelius (1993â [1997á]) «The Construc-
The Imaginary Institution of Society, Part One. tion of the World in Psychosis», in World in Frag-
Cambridge, MA: MIT Press and Oxford, UK: Poli- ments. Stanford, CA: Stanford Uninersity Press.
ty. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò (1993ã) «Ásó÷ýëåéá Aíèñùðïãï-
Castoriadis, Cornelius (1968 [1984]) «Epilegomena to a íßá êáé Óïöüêëåéá á‰ôïäçìéïõñãßá ôïˆ Aíèñþðïõ»,
Theory of the Soul Which Has Been Presented as a óôü ’Áíèñùðïëïãßá, ðïëéôéêÞ, öéëïóïößá, ’ÁèÞíá, ´Õ-
Science», in Martin H. Ryle and Kate Soper (trans.) øéëïí.
Crossroards in the Labyrinth. Cambridge, MA: MIT Castoriadis, Cornelius (1996 [1997â] «Psychoanalysis
Press and Brighton, UK: Harvester. and Philosophy», in David Ames Curtis (trans., ed.)
Castoriadis, Cornelius (1975 [1987]) «The Imaginary The Castoriadis Reader. Oxford, UK and Cam-
and the Instution», in Kathleen Blamey (trans.) The bridge, MA: Blackwell.
Imaginary Institution of Society, Part Two. Cam- Freud, Sigmund (1913 [1985]) Totem and Taboo, trans.
bridge, MA: MIT Press and Oxford, UK: Polity. James Strachey. The Pelican Freud Library, Vol.
Castoriadis, Cornelius (1982 [1991á]) «The Nature and 13. Harmosdsworth: Penguin.
Value of Equality», in David Ames Curtis (trans., Freud, Sigmund (1930 [1964]) «Civilization and its Dis-
ed.) Philosophy, Politics, Autonomy. New York and contents», in James Strachey (trans.) Standard Edi-
Oxford, UK: Oxford University Press. tion, Vol. 21. London: The Hogarth Press.
Castoriadis, Cornelius (1986 [1997á]) «The State of the Freud, Sigmund (1938 [1995]) «Findings, Ideas, Prob-
Subject Today», in David Ames Curtis (trans., ed.) lems», in James Strachey (trans.) Standard Edition,
World In Fragments. Stanford, CA: Stanford, Uni- Vol. 23, London: The Hogarth Press.
versity Press. Howard, Dick (1977 [1988]) The Marxian Legacy. Min-
Castoriadis, Cornelius (1987 [1991á]) «The Social-His- neapolis: University of Minnesota Press.
torical: Mode of Being, Problems of Knowledge», Laplanche, Jean and Pontalis, J.-B. (1967 [1973]) The
Philosophy, Politics, Autonomy. New York and Language of Psychoanalysis, trans. Donald Nichol-
Oxford, UK: Oxford University Press. son-Smith. New York: Norton.
Castoriadis, Cornelius (1989 [1997á]) «Psychoanalysis Marcuse, Herbert (1964) One-Dimensional Man. Boston,
and Politics», in World in Fragments, Stanford, CA: MA: Beacon Press.
Stanford University Press. Whitebook, Joel (1989) «Intersubjectivity and the
Castoriadis, Cornelius (1991â [1997á]) «From the Monadic Core of the Psyche», Revue Européenne
Monad to Autonomy» in World in Fragments. Stan- des Sciences Sociales 86: 225-44.
ford University Press. Whitebook, Joel (1995) Perversion and Utopia. Cam-
ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò (1993á) «‘Ç óõìâïëÞ ô\ò øõ÷á- bridge, MA: MIT Press.
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáß _ äçìïêñáôéêÞ ðáñÜäïóç
ÔÜêçò Öùôüðïõëïò

Ï èÜíáôïò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç Väùóå AöïñìÞ


íÜ Têöñáóôïˆí ðïéêßëá ó÷üëéá ãéÜ Xíá
óçìáíôéêü …óï êáß Aìöéëåãüìåíï Vñãï.
²Åôóé, Aðü ôÞí ìéÜ ìåñéÜ, ôü ðíåõìáôéêü êáôå-
óôçìÝíï, säéáßôåñá óôÞí Ãáëëßá, TîÝöñáóå Aâá-
óÜíéóôá ôüí èáõìáóìü ôïõ ãéÜ ôü Vñãï ôïõ, ÷ù-
ôü Vñãï ôïõ Aðü ãíùóôÞ äçìïóéïãñÜöï, ðïý Š-
ðïôßèåôáé …ôé âñßóêåôáé säåïëïãéêÜ êïíôÜ óôüí T-
êëéðüíôá,3 Vëáìðå äéÜ ô\ò Aðïõóßáò ôçò _ Aðï-
ôßìçóç ô\ò ðïëéôéê\ò äéÜóôáóçò ôïˆ Vñãïõ ôïõ
êáß ô\ò óçìåñéí\ò TðéêáéñüôçôÜò ôçò. Ôü ãåãï-
íüò äÝí åyíáé Têðëçêôéêü, …ôáí êýñéïò óýìâïõëïò
ñßò êáììßá âáèýôåñç êáôáíüçóç ôïˆ Aíôé-êáèå- ô\ò äçìïóéïãñÜöïõ ðïý ôü TðéìåëÞèçêå åyíáé
óôùôéêïˆ ôïõ íïÞìáôïò, óõíÞèùò ìÝ âÜóç ôÜ Aí- ãíùóôüò ... óïóéáëäçìïêñÜôçò, ôÞí óôéãìÞ ðïý
ôé-ìáñîéóôéêÜ1 êáß Aíôé-óïâéåôéêÜ óôïé÷årá ôïˆ ‚ uäéïò ‚ ÊáóôïñéÜäçò ôßðïôá äÝí Aðå÷èáíüôáí
Vñãïõ ôïõ. ’Áðü ôÞí Cëëç ìåñéÜ, ôì\ìá ô\ò ìáñ- ðåñéóóüôåñï Aðü ôÞí óïóéáëäçìïêñáôßá! ²Åôóé,
îéóôéê\ò ’Áñéóôåñ@ò, säéáßôåñá ô\ò ôñïôóêé- TêëÞèçóáí íÜ AðïôéìÞóïõí ôü Vñãï ôïõ Cíèñù-
óôéê\ò, åuôå AðÝññéøå ôü Vñãï ôïõ ‚ëïêëçñùôé- ðïé ðïý äÝí V÷ïõí êáììßá ó÷Ýóç ìÝ ôÞí ðïëéôé-
êÜ, ìÝ âÜóç ôßò óõíôçñçôéêÝò ðïëéôéêÝò êáß säå- êÞ óêÝøç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, ãåíéêÜ, êáß ìÝ ôü
ïëïãéêÝò èÝóåéò ðïý âñßóêïõí óÝ á‰ôü åuôå Aíôé- ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò åsäéêüôåñá (ït ðåñéó-
ðáñÝâáëå ôüí óôåñï «Aíèñùðéóôéêü» ÷áñáêôÞ- óüôåñïé Aðü ôïýò êëçèÝíôåò åyíáé T÷èñéêïß ðñüò
ñá ôïˆ Vñãïõ ôïõ ìÝ ôÞí ðáëáéüôåñç Tðáíáóôá- á‰ôü), Bðë™ò êáß ìüíï äéüôé Šð\ñîáí ößëïé ôïõ!
ôéêÞ óêÝøç ôïõ2. ÐáñÜäåéãìá ‚ èëéâåñüò ôÝùò TîåãåñìÝíïò êáß íˆí
Ðáñüìïéåò ôÜóåéò ðáñïõóéÜóôçêáí êáß óôÞ ðïëéôéêÜíôçò Êüí-Ìðåíôßô, ðáñÜ ôü ãåãïíüò …-
ãåíÝôåéñÜ ôïõ. ²Åôóé, Aðü ôÞ ìéÜ ìåñéÜ, ðñþçí ôé V÷åé ‚ñéóôéêÜ Tíôá÷èår óôü å‰ñùðáúêü ðïëéôé-
Añéóôåñïß äéáíïïýìåíïé, ït ‚ðïrïé óÞìåñá V÷ïõí êü êáôåóôçìÝíï (ðïý Tðßóçò Aðå÷èáíüôáí ‚ Êá-
êáôáóêåõÜóåé Xíá åyäïò säåïëïãéê\ò «óïýðáò» óôïñéÜäçò) êáß, ôåëåõôárá, eôáí Tíèïõóéþäçò ‚-
ðïý Aíáìéãíýåé ÷ñéóôéáíéóìü êáß ^èéêÞ ìÝ ôüí T- ðáäüò ô™í ÍÁÔÏúê™í âïìâáñäéóì™í. ²Ç, Aíôß-
èíéêéóìü, äÝí Vêñõâáí ôÞí ñãÞ ôïõò Tíáíôßïí U- óôïé÷á, ‚ ²Áíôáì Ìß÷íéê, ôïˆ ‚ðïßïõ ït óïóéáë-
íüò óôï÷áóô\ ‚ ‚ðïrïò Väåéîå ìÝ Aðïôåëåóìáôé- äçìïêñáôéêÝò ðïëéôéêÝò èÝóåéò äÝí V÷ïõí ôßðïôá
êü ôñüðï (óÝ Aíôßèåóç ìÝ ìåñéêïýò óýã÷ñïíïõò íÜ êÜíïõí ìÝ ôÞí ñéæïóðáóôéêÞ ðïëéôéêÞ óêÝøç
Aíáñ÷éêïýò ôïˆ Aããëïóáîïíéêïˆ êüóìïõ) ôÞí èå- ôïˆ Têëéðüíôïò. ²Ç, ôÝëïò, ‚ äéåõèõíôÞò ðåñéï-
ìåëéáêÞ Aóõìâáôüôçôá ìåôáîý óðéñéôïõáëéóìïˆ äéêïˆ (Šðïôßèåôáé óÜí... Aíôßëïãïò óôüí Êáóôï-
ãåíéê™ò, èñçóêåßáò êáß Tèíéêéóìïˆ, Aðü ôÞí ìéÜ ñéÜäç), ‚ ‚ðïrïò ðñïóðÜèçóå íÜ Šðïóôçñßîåé ôÞ
ðëåõñÜ, êáß á‰ôïíïìßáò, ðñáãìáôéê\ò äçìïêñá- èÝóç …ôé _ êáóôïñéáäéêÞ á‰ôïíïìßá äÝí åyíáé ðï-
ôßáò êáß Aðåëåõèåñùôéêïˆ ðñïôÜãìáôïò Aðü ôÞí ëéôéêü ðñüãñáììá, …ôáí ‚ uäéïò ‚ ÊáóôïñéÜäçò
Cëëç. ’Åî Cëëïõ, óôÜ ðÜìðïëëá Aöéåñþìáôá ãéÜ äáðÜíçóå ‚ëüêëçñç ôÞ æùÞ ôïõ óôü ðñüôáãìá
ôüí óõããñáöÝá, êáôÜ êáíüíá, Aðïóéùð@ôáé ‚ Aí- ô\ò á‰ôïíïìßáò (ôïˆ ‚ðïßïõ ôü ðñüãñáììá, êá-
ôéêáèåóôùôéêüò ÷áñáêôÞñáò ô\ò ðïëéôéê\ò óêÝ- ôÜ ôüí uäéï, äÝí åyíáé ðáñÜ ìéÜ AðïóðáóìáôéêÞ
øçò ôïõ. Ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, óÝ AöéÝñùìá ãéÜ êáß ðñïóùñéíÞ ìïñöÞ ôïˆ ðñïôÜãìáôïò).4

— ‘Ï ÔÜêçò Öùôüðïõëïò äéåõèýíåé ôü ðåñéïäéêü Democracy and Nature — The International Jour-
nal of Inclusive Democracy (ôü ‚ðïrï êõêëïöïñïˆóå êáß UëëçíéêÜ Añ÷éêÜ ìÝ ôßôëï Êïéíùíßá êáß
Öýóç êáß ìåôÜ ›ò Äçìïêñáôßá êáß Öýóç). ’Áðü ôü 1969 Xùò ôü 1989 eôáí êáèçãçôÞò ïsêïíï-
ìéê™í óôü ÐáíåðéóôÞìéï Â. Ëïíäßíïõ. Åyíáé óõããñáöÝáò âéâëßùí êáß Cñèñùí óôÜ ’ÁããëéêÜ, Ãáë-
ëéêÜ, ‘ÅëëçíéêÜ, ÃåñìáíéêÜ, ‘ÏëëáíäéêÜ, ÍïñâçãéêÜ. Ôåëåõôárï âéâëßï ôïõ Towards an Inclusine
Democracy (Cassell 1997), ôü ‚ðïrï êõêëïöïñår êáß óôÜ ‘ÅëëçíéêÜ ìÝ ôßôëï ÐåñéåêôéêÞ Äçìïêñá-
ôßá, Aðü ôßò Têäüóåéò Êáóôáíéþôç. Åyíáé ôáêôéêüò óõíåñãÜôçò ô\ò «’Åëåõèåñïôõðßáò».
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 55-60
56 ÔÁÊÇÓ ÖÙÔÏÐÏÕËÏÓ

´Ïðùò óõìâáßíåé óõíÞèùò ìÝ ôïýò ìåãÜëïõò óçìåñéíÞ ìïñöÞ Aíôéðñïóùðåõôéê\ò «äçìïêñá-


óôï÷áóôÝò, íïìßæù …ôé ôü ðñþéìï Vñãï ôïˆ Êá- ôßáò» (ôÞí ‚ðïßá ‚ ÊáóôïñéÜäçò Aðïêáëår «öé-
óôïñéÜäç ðñÝðåé íÜ äéá÷ùñéóôår Aðü ôü óôåñï ëåëåýèåñç ëéãáñ÷ßá») _ ‚ðïßá ðáñéóôÜíåé ôÞí
Vñãï ôïõ. Ôü ðñþéìï Vñãï ôïõ óôü÷åõå óôÞí Tì- äçìïêñáôßá. ‘Ç äåýôåñç óõíåðáãùãÞ AíáöÝñåôáé
âÜèõíóç ôïˆ óïóéáëéóìïˆ (TñãáôéêÞ á‰ôïäéåýèõí- óôü ãåãïíüò …ôé ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò, t-
óç ê.ëð.) êáß óôÞí ðáñÜëëçëç êñéôéêÞ á‰ôïˆ ðïý óôïñéêÜ, Aíáäýåôáé óôÞí êëáóóéêÞ ‘ÅëëÜäá, äéü-
‚ uäéïò èåùñïˆóå «ðáñáäïóéáêü» a ìÞ Tðáíáóôá- ôé Têår ït Cíèñùðïé, ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôÞí tóôï-
ôéêü óôïé÷årï óôÞ ìáñîéóôéêÞ óêÝøç (tóôïñéêïß ñßá, äçìéïýñãçóáí ôïýò èåóìïýò, êõñßùò ôÞí C-
«íüìïé» ô\ò êïéíùíéê\ò AíÜðôõîçò ê.ëð.)5. ’Áí- ìåóç äçìïêñáôßá êáß ôÞí öéëïóïößá, ðïý Vêáíáí
ôßèåôá, óôü óôåñï Vñãï ôïõ, Šðåñâáßíïíôáò ƒ÷é äõíáôÞ ôÞí AìöéóâÞôçóç ô\ò èåóìéóìÝíçò ðá-
Bðë™ò ôüí ìáñîéóìü AëëÜ ìÝ ìéÜ Vííïéá ôü uäéï ñÜäïóçò. Êáß á‰ôü, äéüôé èåìåëéþäçò ðñïûðüèå-
ôü óïóéáëéóôéêü ðñüôáãìá6, óôü÷åõå óÝ ìéÜ Uñ- óç ô\ò á‰ôïíïìßáò åyíáé _ äõíáôüôçôá AìöéóâÞ-
ìçíåßá ô\ò öéëïóïößáò êáß ô\ò äçìïêñáôßáò ìÝ ôçóçò ô\ò èåóìéóìÝíçò ðáñÜäïóçò, êÜôé ðïý A-
âÜóç ôÞí êåíôñéêÞ Vííïéá ô\ò Aôïìéê\ò êáß óõë- ðïêëåßåé Tî ‚ñéóìïˆ …ëåò ôßò êïéíùíßåò ït ‚ðïråò
ëïãéê\ò á‰ôïíïìßáò. ÊïéíùíéêÞ á‰ôïíïìßá, ãéÜ åyíáé èåìåëéùìÝíåò óÝ «tåñÝò AëÞèåéåò» (ð.÷. _
ôüí ÊáóôïñéÜäç, óçìáßíåé …ôé _ êïéíùíßá ƒ÷é ìü- âõæáíôéíÞ êáß _ öåïõäáñ÷éêÞ èåïêñáôßá óôÞí ’Á-
íï èÝôåé ôïýò äéêïýò ôçò íüìïõò, AëëÜ êáß Aíá- íáôïëéêÞ êáß ÄõôéêÞ Å‰ñþðç, Aíôßóôïé÷á, ôÜ
ãíùñßæåé á‰ôÞí ›ò ðçãÞ ô™í íüìùí ôçò. Ðáñü- óçìåñéíÜ öïíôáìåíôáëéóôéêÜ êáèåóô™ôá ê.ëð.)
ìïéá, AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá óçìáßíåé …ôé ôü Côïìï a, Aêüìá, êáß ‚ðïéïäÞðïôå åyäïò êëåéóôïˆ èåù-
èÝôåé ôïýò äéêïýò ôïõ íüìïõò, Tí ðëÞñåé óõíåéäÞ- ñçôéêïˆ óõóôÞìáôïò (ð.÷. óôáëéíéêÜ êáèåóô™-
óåé êáß V÷ïíôáò Tðßãíùóç ô™í Tðéèõìé™í êáß A- ôá). Ìüíï óôü ôÝëïò ôïˆ Ìåóáßùíá, ìåôÜ Aðü
ëçèéí™í Aíáãê™í ôïõ. ÌÝ á‰ôÞí ôÞí Vííïéá, á‰- ìéÜ Vêëåéøç ðïý äéÞñêåóå ðïëëïýò ás™íåò, Tðá-
ôïíïìßá óçìáßíåé ôÞí Aðåñéüñéóôç AìöéóâÞôçóç íåìöáíßæåôáé ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò óôÞí
ôïˆ íüìïõ êáß ô™í èåìåëßùí ôïõ, êáèþò êáß ôÞí ÄõôéêÞ Å‰ñþðç, …ôáí ït Aíáäõüìåíåò íÝåò ðü-
têáíüôçôá ôïˆ ðñÜôôåéí, ôïˆ ðïéårí êáß ôïˆ èå- ëåéò ðáßñíïõí ôÞí ìïñöÞ ðïëéôéê™í êïéíïôÞôùí,
óìßæåéí. Á‰ôÞ _ Aíôßëçøç ô\ò á‰ôïíïìßáò Aíôé- öéëïäïîþíôáò ôÞí á‰ôïäéåýèõíóç — êÜôé ðïëý
ðáñáôßèåôáé ðñüò ôÞí êáíôéáíÞ Aíôßëçøç ô\ò êïíôÜ óôÞí UëëçíéêÞ ðüëéí.
á‰ôïíïìßáò ›ò «ìé@ò ðëáóìáôéêÜ á‰ôÜñêïõò Åyíáé UðïìÝíùò TìöáíÝò …ôé ôü êáóôïñéáäé-
ðñïóáñìïã\ò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ óôüí “Íüìï ôïˆ êü êñéôÞñéï äéÜêñéóçò ìåôáîý á‰ôüíïìùí êáß U-
Ëüãïõ”» — ìéÜ Aíôßëçøç ðïý, …ðùò óçìåéþíåé ôåñüíïìùí êïéíùíé™í äÝí âáóßæåôáé óôü TÜí ït u-
‚ ÊáóôïñéÜäçò, óõíåðÜãåôáé «ðëÞñç ðáñáãíþ- äéåò ït êïéíùíßåò äçìéïõñãïˆí ôïýò èåóìïýò ôïõò.
ñéóç ô™í êïéíùíéêï-éóôïñéê™í ðñïûðïèÝóåùí êáß ÊÜèå êïéíùíßá åyíáé á‰ôïèåóìéæüìåíç, äçëáäÞ _
ô\ò êïéíùíéêï-éóôïñéê\ò äéÜóôáóçò ôïˆ ðñïôÜã- äçìéïõñãéêÞ têáíüôçôá ô\ò êïéíùíßáò (á‰ôü ðïý
ìáôïò ô\ò á‰ôïíïìßáò»7. ‚ ÊáóôïñéÜäçò íïìÜæåé êïéíùíéêü öáíôáóéáêü),
‘Ç ðñþôç óõíåðáãùãÞ ðïý ìðïñår êáíåßò íÜ äçìéïõñãår ôßò êïéíùíéêÝò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò
êÜíåé Aðü ôüí êáóôïñéáäéêü ‚ñéóìü ô\ò á‰ôïíï- ït ‚ðïråò êáèïñßæïõí ôßò êïéíùíéêÝò Aîßåò êáß, óõ-
ìßáò åyíáé …ôé _ AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá åyíáé Aäýíá- íáêüëïõèá, ôïýò èåóìïýò ðïý ôßò Tíóùìáôþíïõí:
ôç ÷ùñßò ôÞí êïéíùíéêÞ á‰ôïíïìßá êáß Aíôßóôñï- säåïëïãßá, èñçóêåßá, Tñãáëårá, ó÷Ýóåéò êáß äïìÝò
öá. ’Åðß ðëÝïí, _ AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá åyíáé äõíá- Tîïõóßáò, ãëþóóá. ’ÁíôéèÝôùò, ôü êñéôÞñéï äéÜ-
ôÞ ìüíï TÜí ôÜ êïéíùíéêÜ Côïìá óõììåôÝ÷ïõí C- êñéóçò âáóßæåôáé óôü TÜí _ êïéíùíßá ðéóôåýåé a
ìåóá óôÞ äéáìüñöùóç êáß TöáñìïãÞ ô™í êïéíù- ƒ÷é …ôé ït èåóìïß ôçò åyíáé Aíèñþðéíá äçìéïõñãÞ-
íéê™í íüìùí ït ‚ðïrïé êáèïñßæïõí ôÞ äñáóôçñéü- ìáôá, äçëáäÞ äçìéïõñãÞìáôá ôÜ ‚ðïrá äÝí Xë-
ôçôá ôïõò: êïõí ôÞí êáôáãùãÞ ôïõò Aðü ôÞí èåßá èÝëçóç
a, TíáëëáêôéêÜ, Aðü ôÞí ðñáãìáôïðïßçóç ô™í
‘Ç AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá V÷åé ›ò ðåñéå÷üìåíï Têäéðëïýìåíùí Aíèñþðéíùí äõíáôïôÞôùí, …ðùò
ôÞí uóç óõììåôï÷Þ …ëùí óôÞí Tîïõóßá, ÷ùñßò ôßò ‚ñßæïõí óõãêåêñéìÝíåò Uñìçíåråò ô\ò öõóéê\ò
ôÞí ‚ðïßá äÝí ŠðÜñ÷åé ðñïöáí™ò Tëåõèåñßá, …- a êïéíùíéê\ò tóôïñßáò (öõóéêïß a êïéíùíéêïß «íü-
ðùò Tðßóçò äÝí ŠðÜñ÷åé sóüôçôá ÷ùñßò Tëåõ- ìïé»). Ït tóôïñéêÝò êïéíùíßåò, Têôüò Aðü ìåñéêÝò
èåñßá8. TîáéñÝóåéò, êáôÝöåõãáí ðÜíôïôå óÝ ôÝôïéåò «äï-
óìÝíåò» AëÞèåéåò, ãéÜ íÜ ðñïöõëÜîïõí ôïýò èå-
Á‰ôü ðñïûðïèÝôåé …ôé _ êïéíùíéêÞ ñãÜíùóç óìïýò ôïõò êáß íÜ ôïýò êÜíïõí óåâáóôïýò. ²Å-
âáóßæåôáé óôÞí Cìåóç äçìïêñáôßá êáß ƒ÷é óôÞí ôóé, Cëëùóôå, ðñïÝêõøå êáß _ AíÜãêç ãéÜ ìéÜ
Ï ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ ÊÁÉ Ç ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÊÇ ÐÁÑÁÄÏÓÇ 57

«AíôéêåéìåíéêÞ» ^èéêÞ. Åyíáé, UðïìÝíùò, öáíåñü êüôçôáò êáß ‚ ìåôáìïíôåñíéóìüò Aðïôåëår ôü ôõ-
…ôé ŠðÜñ÷åé ìéÜ èåìåëéþäçò Aóõìâáôüôçôá ìå- ðéêü óýìðôùìá á‰ô\ò ô\ò ðáñáêì\ò — öáéíü-
ôáîý, Aðü ôÞí ìéÜ ìåñéÜ, ô\ò äçìïêñáôéê\ò ðá- ìåíï ðïý ‚ ÊáóôïñéÜäçò Aðïêáëår «Šðï÷þñçóç
ñÜäïóçò, _ ‚ðïßá âáóßæåôáé óôÞí äéáñêÞ Aìöé- óôüí ãåíéêåõìÝíï êïìöïñìéóìü»11. ´Ïðùò å‹óôï-
óâÞôçóç êÜèå äïóìÝíçò AëÞèåéáò êáß, Aðü ôÞí ÷á ðáñáôçñår,
Cëëç, ô™í èñçóêåõôéê™í êáß óðéñéôïõáëéóôéê™í
ðáñáäüóåùí, ït ‚ðïråò èåùñïˆí ›ò äåäïìÝíåò ‚- _ Aèëéüôçôá ôïˆ (ìåôáìïíôåñíéóìïˆ) åyíáé …ôé
ñéóìÝíåò «AëÞèåéåò» a êëåéóôÜ óõóôÞìáôá s- ôßðïôá Cëëï äÝí êÜíåé Aðü ôü íÜ ðáñÝ÷åé Xíá
äå™í. ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, ìéÜ êïéíùíßá åyíáé Bðëü Tîïñèïëïãéóìü, ðßóù Aðü ìéÜ Aðïëïãç-
á‰ôüíïìç …ôáí V÷åé ðëÞñç óõíåßäçóç ôïˆ ãåãï- ôéêÞ ðïý èÝëåé íÜ åyíáé ô\ò ôåëåõôáßáò ëÝîå-
íüôïò …ôé äÝí ŠðÜñ÷åé êáììßá TîùãåíÞò a Šðåñ- ùò êáß _ ‚ðïßá äÝí åyíáé ôßðïôá Cëëï Aðü ôÞí
âáôéêÞ ðçãÞ ô™í èåóì™í êáß ô™í íüìùí ôçò Vêöñáóç ôïˆ êïìöïñìéóìïˆ êáß ô\ò êïéíïôõ-
êáß, öõóéêÜ, êáììßá ìåôáèáíÜôéá Tðéâßùóç. ðßáò.
ÓôÞí ðñïâëçìáôéêÞ ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, _ t-
óôïñßá åyíáé ìéÜ öáíôáóéáêÞ äçìéïõñãßá, _ ðåñéï- ÄÝí åyíáé ëïéðüí ðåñßåñãï, óõíå÷ßæåé ‚ Êá-
÷Þ óôÞí ‚ðïßá Têäéðëþíåôáé _ Aíèñþðéíç äç- óôïñéÜäçò, …ôé ït ìåôáìïíôÝñíïé «äéáíïïýìåíïé»
ìéïõñãßá, Tí™ _ uäéá _ äçìïêñáôßá, êáß öõóéêÜ _ (Cí ‚ …ñïò V÷åé TöáñìïãÞ óÝ á‰ôïýò) «Tãêáôá-
öéëïóïößá, äÝí åyíáé ðñïúüíôá êÜðïéáò tóôïñéê\ò ëåßðïõí ôÞí êñéôéêÞ ôïõò ëåéôïõñãßá êáß ðñïó÷ù-
Tîåëéêôéê\ò äéáäéêáóßáò, AëëÜ, Aíôßèåôá, åyíáé ñïˆí Tíèïõóéùä™ò ó' á‰ôü ðïý ŠðÜñ÷åé, Bðë™ò
äçìéïõñãßåò, ït ‚ðïråò Aíôéðñïóùðåýïõí ìéÜ ñÞ- ãéáôß ŠðÜñ÷åé»12.
îç ìÝ ôÞí èåóìéóìÝíç ðáñÜäïóç. ´Ïìùò, _ êá- Ìïëïíüôé, …ìùò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò äÝí Aìöé-
óôïñéáäéêÞ Aðüññéøç êÜèå «äïóìÝíçò» AëÞèåéáò óâçôår ôü ãåãïíüò …ôé ït öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò
êáß «êëåéóô säåïëïãéêïˆ óõóôÞìáôïò äÝí A- äÝí äçìéïõñãïˆíôáé Tê ôïˆ ìçäåíüò («_ èåóìßæïõ-
ðïññÝåé Aðü ôÞí ìåôáìïíôÝñíá ðñïâëçìáôéêÞ (…- óá êïéíùíßá, AíåîÜñôçôá Aðü ôü ðüóï ñéæïóðá-
ðùò ŠðïèÝôïõí ìåñéêïß), _ ‚ðïßá óÞìåñá åyíáé êõ- óôéêÞ ìðïñår íÜ åyíáé _ äçìéïõñãßá ôçò, ðÜíôï-
ñßáñ÷ç óôïýò äõôéêïýò Aêáäçìáúêïýò êýêëïõò. ôå ëåéôïõñãår ìÝ Aöåôçñßá ôü aäç èåóìéóìÝíïí
ÓÝ Aíôßèåóç ìÝ ôüí ôÝùò óõíåñãÜôç ôïõ óôü ðå- êáß óôÞí âÜóç ôïˆ aäç ŠðÜñ÷ïíôïò»13), Tðéêñß-
ñéïäéêü Socialisme ou Barbarie, ôüí J-F. íåé ôüí ÌÜñî, äéüôé ‚ ôåëåõôárïò Vâëåðå ôüí ñü-
Lyotard, ‚ ÊáóôïñéÜäçò ƒ÷é ìüíï äÝí Aêïëïýèç- ëï ôïˆ öáíôáóéáêïˆ ðåñéïñéóìÝíï, óôÞí äéÜñêåéá
óå ôü êõñßáñ÷ï ñåˆìá, AëëÜ êáß Väåéîå ôÞí Aëç- ‚ëüêëçñçò ô\ò ðåñéüäïõ ô\ò óðÜíåùò Aðü ôÞí
èéíÞ êïéíùíéêÞ óçìáóßá ôïõ. ²Åôóé, ìïëïíüôé A- ðñïúóôïñßá ìÝ÷ñé ôüí êïììïõíéóìü, óõãêåêñéìÝ-
íáãíþñéóå ôÞí ðáñîç ìåñéê™í âÜóéìùí óôïé÷åß- íá, óÜí ëåéôïõñãéêü, óÜí Xíáí «ìÞ ïsêïíïìéêü»
ùí óôüí ìåôáìïíôåñíéóìü (ð.÷. ôÞí Aðüññéøç ô\ò êñßêï ô\ò «ïsêïíïìéê\ò» Aëõóßäáò.14.
Aíôßëçøçò ô\ò tóôïñßáò ›ò ìé@ò ãñáììéê\ò a ´Ïìùò, TÜí ‚ ÌÜñî ðåñéüñéæå ôÞí óçìáóßá
äéáëåêôéê\ò ðñïïäåõôéê\ò äéáäéêáóßáò), êáôáäß- ôïˆ öáíôáóéáêïˆ, èÜ ìðïñïˆóå êáíåßò, Aíôßóôïé-
êáóå ôüí ðëÞñç ó÷åôéêéóìü ô™í ìåôáìïíôÝñíùí, ÷á, íÜ Uñìçíåýóåé ìåñéêÝò, TðéöáíåéáêÜ AíåîÞãç-
‚ ‚ðïrïò AðÝäéäå óÝ ‚ðïéïíäÞðïôå ôñüðï óêÝøçò, ôåò êáß êÜèå Cëëï ðáñÜ ñéæïóðáóôéêÝò, èåùñç-
óÝ êÜèå ðáñÜäïóç ƒ÷é ìüíï uóá äéêáéþìáôá Aë- ôéêÝò a ðïëéôéêÝò èÝóåéò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ìÝ âÜ-
ëÜ êáß uóç Aîßá9 (ðñÜãìá ðïý äÝí äÝ÷åôáé ï‹ôå ‚ óç ôÞí Aðü ìÝñïõò ôïõ Šðåñôßìçóç ôïˆ öáíôá-
ŠðïóôçñéêôÞò ôïˆ ó÷åôéêéóìïˆ, ‚ P. Feyer- óéáêïˆ óôïé÷åßïõ óôÞí tóôïñßá êáß ôÞí óõíáêü-
abend10). ’Åðéðñüóèåôá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò èåþñç- ëïõèç Šðïôßìçóç ô™í «óõóôçìéê™í» óôïé÷åßùí.
óå ôüí ìåôáìïíôåñíéóìü óôÞí ðñáãìáôéêÞ ôïõ t- Ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, ðñüóöáôá ŠðïóôÞñéîå ôÞí
óôïñéêÞ ðñïïðôéêÞ, ›ò Aíáðüóðáóôï ôì\ìá ô\ò èÝóç …ôé ‚ êáðéôáëéóìüò óÞìåñá óôñÝöåôáé Tíáí-
ðéóèïäñïìéê\ò ìåôáðïëåìéê\ò ðåñéüäïõ, _ ‚- ôßïí ô\ò uäéáò ôïõ ô\ò «ëïãéê\ò», …ôáí, Aðåëåõ-
ðïßá, säéáßôåñá ìåôÜ ôüí ÌÜç ôïˆ 1968, ÷áñá- èåñþíïíôáò êáß Aðïññõèìßæïíôáò ôßò AãïñÝò, ìå-
êôçñßæåôáé Aðü ôÞí ‚ëéêÞ Vêëåéøç ôïˆ ðñïôÜã- ôáôñÝðåé ôÞí ðáãêüóìéá ïsêïíïìßá óÝ Xíá «ðëá-
ìáôïò ô\ò á‰ôïíïìßáò óôÞ Äýóç. ÊáôÜ ôÞí ðå- íçôéêü êáæßíï». ²Åôóé, îåêéíþíôáò Aðü ôÞí Šðü-
ñßïäï á‰ôÞ, öáéíüìåíá …ðùò åyíáé _ Aðïðïëéôéêï- èåóç …ôé óÞìåñá êáíÝíáò äÝí TëÝã÷åé ôÞí ïsêï-
ðïßçóç êáß _ säéþôåõóç ôïˆ Aôüìïõ, êáèþò êáß íïìßá, TîÜãåé ôü óõìðÝñáóìá (ðïý èåùñ™ Tóöáë-
_ «Aôïìéêïðïßçóç» ô\ò êïéíùíßáò ãåíéêüôåñá, V- ìÝíï) …ôé «êáíÝíáò äÝí ìðïñår íÜ ðår óÞìåñá …-
÷ïõí ãßíåé êõñßáñ÷á. Óôü ðëáßóéï á‰ôü, ŠðÜñ÷åé ôé _ ëåéôïõñãßá ô\ò ïsêïíïìßáò TêöñÜæåé óáö™ò
ìéÜ ãåíéêÞ ðáñáêìÞ ô\ò äéáíïçôéê\ò äçìéïõñãé- êáèïñéóìÝíá óõìöÝñïíôá, Cí ƒ÷é óõãêåêñéìÝíùí
58 ÔÁÊÇÓ ÖÙÔÏÐÏÕËÏÓ

ôåëïˆóå ðÜíôïôå ðñïûðüèåóç ô\ò êáðéôáëé-


óôéê\ò Aðïôåëåóìáôéêüôçôáò êáß, UðïìÝíùò,
âáóéêü óôü÷ï ô™í Añ÷ïõó™í ïsêïíïìéê™í Tëßô.
Ðáñüìïéá, ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, ôü âáóéêü
Tìðüäéï óôÞí TîÜðëùóç ô\ò ïsêïíïìéê\ò AíÜ-
ðôõîçò óôüí Íüôï (êáß, êáôÜ óõíÝðåéá, óôÞí ìÞ
«AíÜðôõîç» ôïõ), ôü ‚ðïrï ‚äÞãçóå óôÞí óçìå-
ñéíÞ äéåýñõíóç ôïˆ Aíïßãìáôïò ìåôáîý Âïññ@ êáß
Íüôïõ, eôáí ôü ãåãïíüò …ôé:

_ TîÜðëùóç _ êáôáðëçêôéêÞ ô\ò Äýóçò óõ-


íÜíôçóå ìðñïóôÜ ôçò êïéíùíßåò ït ‚ðïråò åy-
÷áí ôåëåßùò Cëëïõ åuäïõò öáíôáóéáêÝò èåóìß-
óåéò êáß åy÷áí äçìéïõñãÞóåé, êáôÜ óõíÝðåéá,
ôåëåßùò Cëëïõ åuäïõò Aíèñùðïëïãéêïýò ôýðïõò
êáß êáèüëïõ ôüí ôýðï ôïˆ Äõôéêïˆ ðïëßôç, …-
ðùò ôüí ðåñéãñÜöåé _ ÄéáêÞñõîç ô™í äéêáéù-
ìÜôùí ôïˆ Aíèñþðïõ êáß ôïˆ ðïëßôïõ, a ôïˆ
âéïìç÷áíéêïˆ TñãÜôç a ôïˆ âéïìç÷áíéêïˆ Tðé-
÷åéñçìáôßá17.

Åyíáé, …ìùò, öáíåñü …ôé ìéÜ ôÝôïéá ðñïóÝã-


ãéóç Aãíïår ôßò êáôáóôñïöéêÝò Tðéðôþóåéò ô\ò
TîÜðëùóçò ô\ò ïsêïíïìßáò ô\ò Aãïñ@ò êáß, óõ-
íáêüëïõèá, ô\ò ïsêïíïìßáò AíÜðôõîçò óôßò á‰-
ôïäýíáìåò êïéíüôçôåò ôïˆ Íüôïõ êáß V÷åé ›ò A-
êáðéôáëéóô™í, ô\ò êáðéôáëéóôéê\ò ôÜîçò, ãåíé- ðïôÝëåóìá …ôé AðáëëÜóóåé Aðü ôÞí ó÷åôéêÞ å‰-
êÜ, Töüóïí á‰ôü ðïý óõìâáßíåé ôÞí óôéãìÞ á‰- èýíç ôü uäéï ôü óýóôçìá ô\ò ïsêïíïìßáò ô\ò A-
ôÞ, ìÝ ôü ÷Üïò ðïý Tðéêñáôår óôÞí ðáãêüóìéá ãïñ@ò, ìåôáèÝôïíôáò ôÞí å‰èýíç óôßò «öáíôá-
ïsêïíïìßá..., äÝí åyíáé ðñüò ôü óõìöÝñïí ô\ò êá- óéáêÝò óçìáóßåò» ðïý Aíáðôý÷èçêáí óôüí Íü-
ðéôáëéóôéê\ò ôÜîçò AëëÜ Bðë™ò TêöñÜæåé ôÞí A- ôï! ÄÝí åyíáé, ëïéðüí, ðåñßåñãï …ôé, óÝ á‰ôÞí ôÞí
íéêáíüôçôÜ ôçò óôü íÜ äéåõèýíåé ôü uäéï ôçò ôü ðñïâëçìáôéêÞ, _ äéÝîïäïò Aðü ôÞí óçìåñéíÞ
óýóôçìá»15. ´Ïìùò, èÜ ìðïñïˆóå êáíÝíáò íÜ Aí- ðáãêüóìéá êñßóç ìðïñår íÜ Aíáäõèår ìüíï óôÞí
ôéôÜîåé ôÞí èÝóç …ôé ôü óçìåñéíü «÷Üïò» ô\ò Äýóç18:
ðáãêüóìéáò ïsêïíïìßáò åyíáé óôÞí ðñáãìáôéêü-
ôçôá Aíáðüöåõêôï AðïôÝëåóìá ô\ò AðåëåõèÝñù- Íïìßæù …ôé ìüíï ìéÜ íÝá AíÜðôõîç ôïˆ Aðå-
óçò ô™í Aãïñ™í êáß säéáßôåñá ô™í Aãïñ™í êåöá- ëåõèåñùôéêïˆ êéíÞìáôïò óôÞí Äýóç èÜ ìðï-
ëáßïõ, _ ‚ðïßá ƒ÷é ìüíï äÝí åyíáé Aíåðéèýìçôç, ñïˆóå í' AëëÜîåé ôÜ äåäïìÝíá ôïˆ ðñïâëÞìá-
AëëÜ têáíïðïéår ðëÞñùò ôßò AíÜãêåò ô\ò óçìå- ôïò, äçëáäÞ íÜ äéåõêïëýíåé êáôÜ êÜðïéï ôñü-
ñéí\ò äéåèíïðïéçìÝíçò ïsêïíïìßáò ô\ò Aãïñ@ò16. ðï ôÞí äéÜâñùóç, ôïõëÜ÷éóôïí žò ôü óçìårï
Ãåãïíüò ðïý Tðéâåâáéþíïõí ðëÞñùò ït óçìåñéíÝò ðïý ÷ñåéÜæåôáé, ô™í ðáñáäïóéáê™í èåóìßóåùí
ôÜóåéò óôÞí êáðéôáëéóôéêÞ êåñäïöïñßá, _ ‚ðïßá êáß ô™í ðáñáäïóéáê™í èñçóêåõôéê™í öáíôá-
á‰îÜíåôáé ôá÷ýôáôá, óÝ Aíáëïãßá ìÝ ôÞí TîÜ- óéáê™í óçìáóé™í ðïý Tðéêñáôïˆí óôßò ðåñéó-
ðëùóç ô\ò AðåëåõèÝñùóçò ô™í Aãïñ™í. Åyíáé óüôåñåò Aðü ôßò ÷™ñåò ôïˆ Ôñßôïõ Êüóìïõ.
öáíåñü, ëïéðüí, …ôé óôÞí ðåñßðôùóç á‰ôÞ ‚ Êá-
óôïñéÜäçò, ƒ÷é ãéÜ ðñþôç öïñÜ, Šðåñåêôéì@ ôü ’ÁíÜëïãá, èÜ ìðïñïˆóå êáíåßò íÜ Tðéêñßíåé
öáíôáóéáêü óôïé÷årï åsò âÜñïò ôïˆ «óõóôçìéê ôÞí èÝóç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôÞí ŠðïôéèÝìåíç
ãåãïíüôïò …ôé _ Aãïñáéïðïßçóç ô\ò ïsêïíïìßáò á‰ôïíïìßá ô\ò óçìåñéí\ò ôå÷íï-åðéóôÞìçò19.
(äçëáäÞ _ Tëá÷éóôïðïßçóç ô™í êïéíùíéê™í TëÝã- ’Åî uóïõ Aìöéëåãüìåíåò åyíáé ït ðïëéôéêÝò èÝ-
÷ùí —Têôüò Aðü ôïýò êáèáñÜ ñõèìéóôéêïýò— óåéò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÜ Äåêåìâñéá-
ðÜíù óôßò AãïñÝò) ƒ÷é ìüíï äÝí åyíáé Aóýìâáôç íÜ, ðïý óçìáôïäüôçóáí ôÞí Añ÷Þ ôïˆ Tìöõëßïõ
ìÝ ôÞí êáðéôáëéóôéêÞ «ëïãéêÞ», AëëÜ êáß Aðï- ðïëÝìïõ êáß ôÜ ‚ðïrá åy÷å ÷áñáêôçñßóåé ›ò A-
Ï ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇÓ ÊÁÉ Ç ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÊÇ ÐÁÑÁÄÏÓÇ 59

ðüðåéñá ðñáîéêïðÞìáôïò Aðü ôü ÊÊÅ, a, Aíôß- êñÜôïò ðñüíïéáò, ôü ‚ðïrï ëåéôïõñãïˆóå ›ò Šëé-
óôïé÷á, óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôÞí ÓïâéåôéêÞ ´Åíùóç, ôÞí êÞ âÜóç ãéÜ ôÞí AíÜðôõîç ôïˆ ðñïôÜãìáôïò ô\ò
‚ðïßá åy÷å ÷áñáêôçñßóåé ›ò ôÞí ìüíç ‘Õðåñ-äý- á‰ôïíïìßáò, Tí™ óõã÷ñüíùò Šðïíïìåýåé ìÝ Tðé-
íáìç, ðïý «äéåîÜãåé, êáß V÷åé ôÞí äõíáôüôçôá íÜ ôõ÷ßá ôÜ tóôïñéêÜ óðÝñìáôá á‰ôïíïìßáò (Tñãá-
äéåîÜãåé á‰ôÞí ôÞí óôéãìÞ ìéÜ TðéèåôéêÞ ðïëéôé- ôéêÜ äéêáéþìáôá, óõíè\êåò Tñãáóßáò, AôïìéêÝò
êÞ»20. ÌéÜ ‘Õðåñ-äýíáìç, _ ‚ðïßá Šðïôßèåôáé …- Tëåõèåñßåò ê.ëð.).
ôé ìåôáðïëåìéêÜ AíÝôñåøå ôÞí «sóïññïðßá» ôïˆ ÔÝëïò, ôïõëÜ÷éóôïí Aìöéëåãüìåíç åyíáé, _
óõó÷åôéóìïˆ äõíÜìåùí êáß äçìéïýñãçóå ìéÜ ìá- êáóôïñéáäéêÞ èÝóç óÝ ó÷Ýóç ìÝ ôüí ðüëåìï óôüí
æéêÞ Aíéóïññïðßá ŠðÝñ á‰ô\ò óÝ ìéÜ êáôÜóôáóç Ðåñóéêü Êüëðï23, …ôáí, óÝ Aíôßèåóç ìÝ Cëëïõò
«ðïý åyíáé ðñáêôéêÜ Aäýíáôï íÜ Tðáíïñèùèår ãéÜ ñéæïóðÜóôåò óôï÷áóôÝò …ðùò åyíáé ‚ Íüáì
ôïýò ’Áìåñéêáíïýò»21. Åyíáé öáíåñü …ôé _ èÝóç Ôóüìóêé, óõìðáôáñÜ÷èçêå ìÝ ôïýò äõôéêïýò óï-
á‰ôÞ, ðïõ äéáôõðùíüôáí óôßò Añ÷Ýò ô\ò äåêáå- óéáëäçìïêñÜôåò êáß õtïèÝôçóå ôÞí AìåñéêáíéêÞ
ôßáò ôïˆ 1980, äÝí åy÷å ó÷åäüí êáììßá ó÷Ýóç ìÝ ðñïðáãÜíäá ãéÜ ìéÜ ŠðïôéèÝìåíç Têóôñáôåßá T-
ôÞ ðñáãìáôéêüôçôá (ìïëïíüôé, âÝâáéá, Vãéíå Aí- íáíôßïí Uíüò ‚ëïêëçñùôéêïˆ êáèåóô™ôïò, Aãíï-
ôéêåßìåíï TêìåôÜëëåõóçò Aðü ôÜ äõôéêÜ êáôå- þíôáò ôßò ðñáãìáôéêÝò ásôßåò ô\ò êáôåõèõíüìå-
óôçìÝíá —ãéÜ ðñïöáíårò ëüãïõò— óôÞí øõ÷ñï- íçò Aðü ôßò ÇÐÁ êáôáóôñïö\ò ôïˆ ’ÉñÜê, ãéÜ
ðïëåìéêÞ ñçôïñéêÞ ôïõò). ’Éäéáßôåñá, ìÜëéóôá, T- ôÞí ‚ðïßá ‚ sñáêéíüò ëáüò Aêüìç ðëçñþíåé ðá-
Üí ðÜñåé êáíåßò Šð' ƒøéí …ôé ôÞí uäéá Aêñéâ™ò íÜêñéâï ôßìçìá.
óôéãìÞ _ AìåñéêáíéêÞ Cñ÷ïõóá Tëßô óôñáããÜëé- ÓõìðåñáóìáôéêÜ, ðáñÜ ôßò ‚ðïéåóäÞðïôå
æå êõñéïëåêôéêÜ ôÞí Aíôßóôïé÷ç óïâéåôéêÞ Tëßô Aìöéëåãüìåíåò èÝóåéò, ôü êáóôïñéáäéêü Vñãï óõ-
ìÝóù ôïˆ Aíôáãùíéóìïˆ ô™í Tîïðëéóì™í — U- íéóô@ —…ðùò aäç Väåéîå, ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí,
íüò Aíôáãùíéóìïˆ ðïý óõíÝâáëå AðïöáóéóôéêÜ ôü ðåñéïäéêü Äçìïêñáôßá êáß Öýóç (ô. Êïéíùíßá
óôÞí êáôÜññåõóç ôïˆ «Šðáñêô óïóéáëéóìïˆ. êáß Öýóç) ìÝ ôÞí AíÜðôõîç ôïˆ ðñïôÜãìáôïò
’Åðßóçò, ìïëïíüôé _ êñéôéêÞ ô\ò ‚ëïêëçñù- ô\ò Ðåñéåêôéê\ò Äçìïêñáôßáò— âáóéêü óôïé-
ôéê\ò ãñáöåéïêñáôßáò óôßò ÷™ñåò ôïˆ «Šðáñ- ÷årï ãéÜ ôÞí AíÜðôõîç Uíüò íÝïõ Aðåëåõèåñùôé-
êô óïóéáëéóìïˆ åyíáé âáóéêÜ ñèÞ, èÜ ìðï- êïˆ ðñïôÜãìáôïò. Óßãïõñá, …ìùò, ôü Vñãï á‰ôü
ñïˆóå êáíåßò íÜ äéáöùíÞóåé ìÝ ôÞí óôÜóç ôïˆ äÝí ðñïóöÝñåôáé ãéÜ ôÞí äéáôýðùóç Uíüò íÝïõ
ÊáóôïñéÜäç, ðïý Aãíïïˆóå Tíôåë™ò ôü ãåãïíüò äüãìáôïò, ðñÜãìá ðïý Tî ‚ñéóìïˆ Aðïêëåßåé _
…ôé ït ÷™ñåò á‰ôÝò åy÷áí Tðéôý÷åé (Vóôù óÝ ðï- êáóôïñéáäéêÞ Aíôßëçøç ô\ò á‰ôïíïìßáò êáß _ óõ-
ëý ÷áìçëü Tðßðåäï) ôÞí êÜëõøç ô™í âáóéê™í A- íáêüëïõèç Aíôßëçøç ô\ò äçìïêñáôßáò. ‘Ç óõì-
íáãê™í ô™í ðïëéô™í ôïõò (Aðáó÷üëçóç, Šãåßá, âïëÞ ôïõ óôÞí á‰ôüíïìç-äçìïêñáôéêÞ ðáñÜäïóç
Têðáßäåõóç, óôÝãáóç, Tðéóéôéóìüò). ÐñÜãìá ðïý Šð\ñîå AðïöáóéóôéêÞ êáß _ êñéôéêÞ ðïý Cóêçóå
Vêáíå ôñáãéêÜ öáíåñü _ óçìåñéíÞ êáôáóôñïöéêÞ óôÞí ÷áìðåñìáóéáíÞ Aíôßëçøç ô\ò äçìïêñáôßáò
ðéóèïäñüìçóç óôÞí êÜëõøç ô™í Aíáãê™í (säéáßôåñá ôïˆ óõñìïˆ óÞìåñá óôÞí «’ÁñéóôåñÜ»)
á‰ô™í, ›ò AðïôÝëåóìá ô\ò TíóùìÜôùóçò ô\ò ›ò óõíüëïõ äéáäéêáóé™í êáß ƒ÷é ›ò ðïëéôåýìá-
’Áíáôïëéê\ò ʼnñþðçò óôÞí äéåèíïðïéçìÝíç ïs- ôïò24 eôáí óáñùôéêÞ.
êïíïìßá ô\ò Aãïñ@ò22. ÄÝí åyíáé Cëëùóôå ôõ÷árï
…ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, óôÞí Tñþôçóç TÜí ït äõôéêÝò
«öéëåëåýèåñåò ëéãáñ÷ßåò» eôáí ðñïôéìçôÝåò óÝ ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ
ó÷Ýóç ìÝ ôßò ‚ëïêëçñùôéêÝò ãñáöåéïêñáôßåò 1. ‘Ç Töçìåñßäá Le Monde AíÞããåéëå óôÞí ðñþôç óå-
óôÞí ’ÁíáôïëÞ ›ò âÜóåéò óôüí äñüìï ãéÜ ìéÜ á‰- ëßäá ôçò ôüí èÜíáôï ôïˆ «TðáíáóôÜôç Aíôé-ìáñîéóô\»,
ôüíïìç êïéíùíßá, ðÜíôá TîÝöñáæå ôÞí Aíåðéöý- Tí™ _ sôáëéêÞ Repubblica AíÞããåéëå ôüí èÜíáôü ôïõ ìÝ
ëáêôç ðñïôßìçóç ôïõ ãéÜ ôßò ðñ™ôåò. ÔÞí ðñï- ôüí ôßôëï «‘Ï öéëüóïöïò ðïý AøÞöçóå ôü Êñåìëßíï». ’Áí-
ôßìçóç á‰ôÞ ôÞí óôÞñéæå óôü (ñèü) Tðé÷åßñçìá ôßóôïé÷á, óôÞí ‘ÅëëÜäá, …ðïõ ‚ ÊáóôïñéÜäçò Tèåùñårôï
êÜôé óÜí «Tèíéêü êåöÜëáéï», ðïëéôéêïß êáß äéáíïïýìåíïé,
…ôé ôÜ äõôéêÜ êáèåóô™ôá Tìðåñéår÷áí «óðÝñìá- Aðü ôÞí óõíôçñçôéêÞ ÄåîéÜ ìÝ÷ñé ôÞí óïóéáëöéëåëåýèåñç
ôá á‰ôïíïìßáò», ôÜ ‚ðïrá åy÷áí äçìéïõñãçèår ìÝ- ’ÁñéóôåñÜ», Uíþèçêáí óÝ ‚ìáäéêü Tãêþìéï ôïˆ Vñãïõ ôïõ.
óá Aðü ôïýò ìáêñü÷ñïíïõò êïéíùíéêïýò Aã™íåò 2. Âë. ð.÷. ôÞí íåêñïëïãßá ôïˆ Douglas Johnson óôÞí
ðïý Aíáðôý÷èçêáí óôÞí ìåôÜ-ìåóáéùíéêÞ ðåñß- Guardian, Šðü ôüí ôßôëï «‚ ÔñïôóêéóôÞò ðïý Tãêïëðþ-
ïäï. ´Ïìùò, ôü Tñþôçìá ðïý Aíáêýðôåé Tä™ åy- èçêå ôü Côïìï», Ôhe Guardian, 31/12/97.
3. Âë. ÔÝôá Ðáðáäïðïýëïõ, ’Åëåõèåñïôõðßá,
íáé êáôÜ ðüóïí ôü óõìðÝñáóìá á‰ôü åyíáé Aêü- 11/12/98.
ìç âÜóéìï óÞìåñá, …ôáí _ íåïöéëåëåýèåñç óõíáß- 4. Ðåñéôôü íÜ óçìåéùèår …ôé óôü AöéÝñùìá á‰ôü äÝí
íåóç óôÞí Äýóç, óôÞí ï‰óßá, Aðïäéáñèñþíåé ôü êëÞèçêå ôü ìïíáäéêü äéåèíÝò ðåñéïäéêü ðïý âñßóêåôáé ðëç-
60 ÔÁÊÇÓ ÖÙÔÏÐÏÕËÏÓ

óéÝóôåñá óôßò Aðüøåéò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç (÷ñçóéìïðïéþíôáò, 8. Ibid., óåë. 137.


âÝâáéá, ôüí ðñïâëçìáôéóìü ôïõ ›ò óðÝñìá êáß ƒ÷é ›ò Aí- 9. Ê.ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò, ´Õøé-
ôßãñáöï, …ðùò ‚ uäéïò ðÜíôá ôüíéæå) Aðü ‚ðïéïäÞðïôå Cë- ëïí, 1992, óåë. 23.
ëï ðåñéïäéêü: ôü ðåñéïäéêü Democracy & Nature, The 10. Âë. Ô.Öùôüðïõëïò, ÐåñéåêôéêÞ Äçìïêñáôßá, Êá-
International Journal of Inclusive Democracy (óôÞí ‘Åë- óôáíéþôçò, 1999, êåö. 8.
ëÜäá åy÷å êõêëïöïñÞóåé óôü ðáñåëèüí ›ò Äçìïêñáôßá êáß 11. Ê.ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò, óåë.
Öýóç, ô. Êïéíùíßá êáß Öýóç), ðïý óÞìåñá êõêëïöïñår 20.
ðáãêïóìßùò Aðü ôüí Têäïôéêü ïyêï Carfax / Routledge. 12. Ibid., óåë. 24.
Åyíáé äÝ ðñÜãìáôé Têðëçêôéêü …ôé ôü ðåñéïäéêü (óôü ‚ðïrï 13. C.Castoriadis, Philosophy, Politics, Autonomy,
åy÷å TðáíåéëçììÝíá öéëïîåíçèår ‚ ÊáóôïñéÜäçò) AãíïÞèç- óåë. 150.
êå, ôÞí óôéãìÞ ðïý åyíáé ôü ìüíï ðïý V÷åé ðñïóðáèÞóåé A- 14. Ê.ÊáóôïñéÜäçò, ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïé-
ðü ÷ñüíéá íÜ äþóåé èåùñçôéêÞ AðÜíôçóç óôü Tñþôçìá ôü íùíßáò, ÑÜððáò, 1981, óåë. 197.
‚ðïrï èÝôåé ‚ Joel Whitebook óôü AöéÝñùìá, äçë. «ð™ò åy- 15. ÓõíÝíôåõîç ÊáóôïñéÜäç óôÞí ÅÑÔ3 (1993).
íáé äõíáôüí íÜ óõíå÷ßæïõìå íÜ ðéóôåýïõìå êáß íÜ ðñïóðá- 16. Ô.Öùôüðïõëïò, ÐåñéåêôéêÞ Äçìïêñáôßá, êåö. 1.
èïˆìå íÜ ðñáãìáôïðïéÞóïõìå ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìß- 17. Ê.ÊáóôïñéÜäçò, «‘Ç Äýóç êáß ‚ Ôñßôïò Êü-
áò, …ôáí ‚ ìˆèïò ô\ò TðáíÜóôáóçò V÷åé ðåèÜíåé». ÃéÜ ìéÜ óìïò», ‘Ï èñõììáôéóìÝíïò êüóìïò, óåë. 91.
AíôáëëáãÞ ó÷åôéêÜ ìÝ ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò óÝ 18. Ébid. óåë. 96.
ó÷Ýóç ìÝ ôü ðñüôáãìá ô\ò ðåñéåêôéê\ò äçìïêñáôßáò âë. 19. Âë. C.Castoriadis, Philosophy, Politics, Autono-
David Ames Curtis Versus Takis Fotopoulos, Democracy my, êåö. 10ÿ êáß ãéÜ êñéôéêÞ ô\ò èÝóçò á‰ô\ò Ô. Öùôü-
& Nature, ôüì. 5, Añ. 1 (ÌÜñôéïò 1999). ðïõëïò, «ÃéÜ ìéÜ äçìïêñáôéêÞ Aíôßëçøç ô\ò TðéóôÞìçò
5. Âë. C. Castoriadis, Political and Social Writings, êáß ô\ò ôå÷íïëïãßáò», Äçìïêñáôßá êáß Öýóç, Añ. 3, ’É-
ôüì 1-3, University of Minessota Press. ïýíéïò 1997.
6. Mïëïíüôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò óÝ Xíá äïêßìéü ôïõ ôü 20. Ê.ÊáóôïñéÜäçò, ÌðñïóôÜ óôüí ðüëåìï, ´Õøéëïí,
1979 Väéíå ôÞí Tíôýðùóç …ôé _ Aðü ìÝñïõò ôïõ TãêáôÜ- 1986, óåë. 19.
ëåéøç ôïˆ …ñïõ «óïóéáëéóôéêÞ êïéíùíßá» êáß _ õtïèÝôçóç 21. Ébid, óåë. 37.
ôïˆ …ñïõ «á‰ôüíïìç êïéíùíßá» Aðïôåëïˆóå Bðë™ò Aëëá- 22. Âë. Ô.Fotopoulos, «The catastrophe of marketi-
ãÞ ‚ñïëïãßáò (âë. ôüì. 3 ô™í Political and Social Writ- zation», Democracy & Nature, ôüì. 5 Añ. 2 (’Éïýëéïò
ings, óåë. 317), íïìßæù …ôé ôü óôåñï Vñãï ôïõ (…ðïõ Tí- 1999).
óùìÜôùóå ôÞí êëáóóéêÞ UëëçíéêÞ öéëïóïößá êáß ôÞ öñï- 23. Ô.Öùôüðïõëïò, ‘Ï ðüëåìïò óôüí êüëðï: _ ðñþ-
ûäéêÞ øõ÷áíÜëõóç óôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò) Vêáíå ôç ìÜ÷ç óôÞ óýãêñïõóç Âïññ@-Íüôïõ (’ÁèÞíá, ‘ÅîÜíôáò,
óáöÝò …ôé Tðñüêåéôï ãéÜ êÜôé ðïëý ðåñéóóüôåñï Aðü Aëëá- 1991), óåë. 6.
ãÞ ‚ñïëïãßáò. 24. Ê.ÊáóôïñéÜäçò, «‘Ç äçìïêñáôßá ›ò äéáäéêáóßá
7. C.Castoriadis, Philosophy, Politics, Autonomy, êáß ›ò ðïëßôåõìá», Äçìïêñáôßá êáß Öýóç, Añ. 1, ÌÜñ-
Oxford University Press, 1991, óåë. 75. ôéïò 1996.
ÐÝñáí ôïˆ Aíáãùãéóôéêïˆ óêÝðôåóèáé-ðïéårí
Öþôçò Èåïäùñßäçò

Ï äéÜëïãïò ãéÜ ôü ìïíôÝñíï êáß ôü ìåôá-


ìïíôÝñíï Aöïñ@ óôßò ðáñáóôÜóåéò ôïˆ äõ-
ôéêïˆ ðïëéôéóìïˆ ãéÜ ôüí êüóìï. ´Ïðùò
êÜèå ðïëéôéóìüò, Vôóé êáß ‚ äõôéêüò TðÝíäõóå ôßò
ðáñáóôÜóåéò ôïõ ìÝ Xíá ‚ëüêëçñï óýìðáí óõíáé-
óèçìÜôùí êáß ðñïèÝóåùí, ðïý äßíïõí íüçìá, Tì-
ô\ò ìïíôåñíéêüôçôáò ìðïñår íÜ Uñìçíåõèår ›ò
ìéÜ säéáßôåñç Vêöñáóç á‰ô\ò ô\ò ðñïâëçìáôï-
ðïßçóçò êáß AìöéóâÞôçóçò. ´Ïôáí …ìùò _ Aðï-
óõãêñüôçóç (Aðïäüìçóç) ãßíåôáé Aðüññéøç êÜèå
óõãêñïôçôéêïˆ (Tðïéêïäïìçôéêïˆ), êÜèå èåôéê\ò
ðáñÜóôáóçò ›ò ôÝôïéáò, …ôáí _ Aðüññéøç ô\ò
ðíÝïõí êáß ðñïóáíáôïëßæïõí ôÜ Côïìá ðïý êïé- èåôéêüôçôáò ãßíåôáé «èåôéêüôçôá», á‰ôÞ êáè' U-
íùíéêïðïéïˆíôáé óÝ á‰ôüí. ´Åíáò ‚ëüêëçñïò êü- áõôÞí, ôüôå êáôáëÞãïõìå óôüí íé÷éëéóìü, ìÝ …-
óìïò, Aíôéêåéìåíéêüò-êïéíùíéêüò êáß Šðïêåéìåíé- ëåò ôßò ôñïìáêôéêÝò, ^èéêÝò êáß ðïëéôéêÝò ôïõ
êüò, V÷åé äçìéïõñãçèår ãýñù Aðü á‰ôÝò ôßò ðá- óõíåðáãùãÝò. ‘Ç ôåëåõôáßá á‰ôÞ ôÜóç åyíáé T-
ñáóôÜóåéò. Êáß Xíáò ‚ëüêëçñïò êüóìïò êéíäõíåý- êåßíç ðïý V÷åé óõíäåèår ìÝ ôüí …ñï «ìåôáìïíôåñ-
åé íÜ êáôáññåýóåé, êÜèå öïñÜ ðïý á‰ôÝò Aìöé- íéóìüò» êáß ôïˆ ðñïóÝäùóå, ƒ÷é ÷ùñßò ëüãï, ìéÜ
óâçôïˆíôáé óôÜ óïâáñÜ. ÄÝí åyíáé ðåñßåñãï ôü …- AñíçôéêÞ ÷ñïéÜ.
ôé ‚ äéÜëïãïò ðñïêáëår óõíáéóèÞìáôá. ÐáñÜ ôáˆôá, êáß ôü ìïíôÝñíï êáß ôü ìåôá-
ÊÜèå ðåñéïäïðïßçóç åyíáé ðñïâëçìáôéêÞ, ìïíôÝñíï ðåñéóôñÝöïíôáé ãýñù Aðü Xíáí êáß ôüí
AëëÜ, ðÜñá ôáˆôá, Cò ‚ñßóïõìå ôü ìïíôÝñíï ›ò á‰ôü ëïãéêü-íôïëïãéêü ðõñÞíá: ôßò ŠðïèÝóåéò
ôÞí Tðï÷Þ ðïý Añ÷ßæåé ìÝ ôÞí Tãêáèßäñõóç ô™í ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß ô\ò Uíüôçôáò-ôáõôü-
ðáñáóôÜóåùí ôïˆ êüóìïõ ðïý eôáí êõñßáñ÷åò ôçôáò ôïˆ êüóìïõ. ‘Ç Šðüèåóç ô\ò êáèïñéóôé-
óôÞ Äýóç ôïýò ôåëåõôáßïõò ás™íåò êáß äéáñêår êüôçôáò Aðáéôår êáèåôß ðïý ŠðÜñ÷åé (êÜèå ôýðï
ôüóï …óï á‰ôÝò åyíáé AðïäåêôÝò a Aðïôåëïˆí èå- ôïˆ Åyíáé —ôÞ öýóç, ôü Vìâéï, ôÞí øõ÷Þ, ôÞí
ôéêÝò ðçãÝò íïÞìáôïò ãéÜ Xíáí Tðáñê™ò ìåãÜëï êïéíùíßᗠêáß êÜèå ðñÜãìá a óôïé÷årï ðïý A-
Añéèìü Aôüìùí êáß ‚ìÜäùí. Ôü ìåôáìïíôÝñíï èÜ íÞêåé óÝ á‰ôïýò ôïýò ôýðïõò) íÜ ìðïñår íÜ ðñïó-
ìðïñïˆóå ôüôå íÜ ‚ñéóôår ›ò _ Añ÷Þ ô\ò Aðï- äéïñéóôår, ›ò ðñüò ôßò säéüôçôåò êáß ó÷Ýóåéò ôïõ,
óýíèåóçò á‰ô™í ô™í ðáñáóôÜóåùí, ›ò _ Tðï÷Þ ìÝ äéáêñéôïýò êáß ‚ñéóôéêïýò …ñïõò êáß, ›ò ðñüò
…ðïõ á‰ôÝò ðñïâëçìáôïðïéïˆíôáé êáß Aìöéóâç- ôÞí ðñïÝëåõóÞ ôïõ, ìÝ …ñïõò äéáêñéô™í êáß ‚ñé-
ôïˆíôáé Aðü …ëï êáß ðåñéóóüôåñá Côïìá êáß ‚- óôéê™í ásôéáê™í ó÷Ýóåùí. ‘Ç êáèïñéóôéêüôçôá
ìÜäåò a Bðë™ò, ðáýïõí íÜ V÷ïõí íüçìá, íÜ Tì- ðñïûðïèÝôåé êáß ôáõôü÷ñïíá óõíåðÜãåôáé, ëïãé-
ðíÝïõí êáß íÜ ðñïóáíáôïëßæïõí óôÞí êáèçìåñéíÞ êÜ êáß íôïëïãéêÜ, ôÞí Šðüèåóç ô\ò Uíüôçôáò a
æùÞ. ²Åôóé, ôü ìåôáìïíôÝñíï äÝí ÷ñåéÜæåôáé A- ô\ò ôáõôüôçôáò ôïˆ êüóìïõ: äçëáäÞ ôÞí ðáñ-
íáãêárá íÜ åyíáé öïñÝáò íÝùí, èåôéê™í ðáñáóôÜ- îç ìé@ò êáèïëéê\ò ï‰óßáò (Uíüò ðñþôïõ óôïé÷åß-
óåùí, ôïõëÜ÷éóôïí ƒ÷é ñçôÜ, AëëÜ Tìöáíßæåôáé ïõ ðïý åyíáé Tðßóçò öïñÝáò ìé@ò ðñþôçò êéíçôÞ-
›ò ðñáãìáôéêÞ, ìÝóá óôÞí êïéíùíéêÞ æùÞ, êá- ñéáò äýíáìçò) Tê ô\ò ‚ðïßáò ìðïñïˆìå íÜ ðáñá-
ôÜðôùóç ôïˆ ìïíôÝñíïõ, Aðü ôÞí ìéÜ ðëåõñÜ, ãÜãïõìå ásôéáêÜ a íÜ AðáãÜãïõìå ëïãéêÜ ‚ëü-
êáß ›ò äéáëïãéêÞ ðñïâëçìáôïðïßçóç êáß Aìöé- êëçñç ôÞí ðïëëáðëüôçôá ô™í ôýðùí ôïˆ Åyíáé
óâÞôçóÞ ôïõ, Aðü ôÞí Cëëç. êáß ô™í óôïé÷åßùí ôïõò ðïý Aðïôåëïˆí ôüí êü-
‘Ç ðñïóðÜèåéá ‚ñéóìÝíùí ÃÜëëùí äéáíïïõ- óìï. ‘Ç êáèïëéêÞ á‰ôÞ ï‰óßá èÜ Aðïôåëïˆóå ôü-
ìÝíùí íÜ AðïóõãêñïôÞóïõí (AðïäïìÞóïõí) äéá- ôå ôÞí Uíüôçôá ô\ò ðïëëáðëüôçôáò ôïˆ êüóìïõ
ëïãéêÜ ôßò èåôéêÝò (óõãêñïôçôéêÝò) ðáñáóôÜóåéò a, êÜôé ðïý åyíáé ôü uäéï, ôÞí ôáõôüôçôá ô™í äéá-

— ‘Ï Öþôçò Èåïäùñßäçò æår óôÞí Óïõçäßá Aðü ôü 1976 êáß óÞìåñá äéäÜóêåé óôßò Aíþôåñåò ó÷ïëÝò
ôïˆ Gievle êáß ôïˆ Sødertøn (Íüôéá Óôïê÷üëìç). Ôåëåßùóå ôÞí äéäáêôïñéêÞ ôïõ äéáôñéâÞ óôü Ðá-
íåðéóôÞìéï ô\ò Uppsala, …ðïõ êáß äßäáîå êáôÜ ôü äéÜóôçìá 1988-1994.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 61-69
62 ÖÙÔÇÓ ÈÅÏÄÙÑÉÄÇÓ

öïñïðïéÞóåþí ôïõ. ²Åôóé, _ ðïëëáðëüôçôá ôïˆ äõôéêïˆ ðïëéôéóìïˆ, ðáñáóôÜóåùí ðïý ÷áñáêôç-
êüóìïõ èÜ eôáí AðïôÝëåóìá ô\ò êáèïñéóìÝíçò ñßæïõí ôÞí Tðï÷Þ ôÞí ‚ðïßá Aðïêáëïˆìå «ìïí-
äéáöïñïðïßçóçò ô\ò ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáò ôïˆ ôåñíéêüôçôá». ²Åôóé, âñßóêåôáé óôÞí âÜóç ô™í
êüóìïõ — ôïˆ êáèïñéóìÝíïõ, ìÝóá óôüí ÷™ñï ðáñáóôÜóåùí ãéÜ ôüí êüóìï ›ò TîÝëéîç, ›ò óõ-
êáß óôüí ÷ñüíï, îåäéðëþìáôïò ô\ò ï‰óßáò ôïõ. íå÷Þò (ãñáììéêÞ a äéáëåêôéêÞ) AíÜðôõîç Aðü B-
Ït ŠðïèÝóåéò ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß ô\ò ðëÝò óÝ ðéü óýíèåôåò ìïñöÝò, ãéÜ ôÞí ãíþóç ›ò
Uíüôçôáò-ôáõôüôçôáò ôïˆ êüóìïõ ìïñöþíïõí óõóóùñåõôéêÞ äéáäéêáóßá (Aóýìðôùôçò) ðñïóÝã-
ìáæß ôü äüãìá ôïˆ Aíáãùãéóìïˆ. ‘Ç AíáãùãÞ åy- ãéóçò ô\ò AëÞèåéáò, êáß ãéÜ ôü êïéíùíéêïúóôïñé-
íáé _ äéáäéêáóßá TîÞãçóçò Uíüò öáéíïìÝíïõ Aðü êü ›ò ðñüïäïò. Âñßóêåôáé Tðßóçò óôÞí âÜóç ô\ò
Xíá Cëëï ðéü ãåíéêü (ðñïãåíÝóôåñï, ðñùôáñ÷éêü) säåïôõðéê\ò êáôáóêåõ\ò ô™í Tðéóôçìïíéê™í ëü-
öáéíüìåíï, äéÜ ìÝóïõ ô\ò Tîáãùã\ò ôïõ Aðü á‰- ãùí: ô™í ëüãùí ô™í öõóéê™í Tðéóôçì™í, …ðïõ
ôü, ìÝóá Aðü Aíáãêáråò ëïãéêÝò ó÷Ýóåéò, a ô\ò Šøçëüôåñïé ôýðïé ôïˆ Åyíáé èÜ ìðïñïˆóáí säåï-
ðáñáãùã\ò ôïõ Aðü á‰ôü, ìÝóá Aðü Aíáãêáråò ôõðéêÜ íÜ Aíá÷èïˆí óÝ ÷áìçëüôåñïõò ôýðïõò (A-
ásôéáêÝò ó÷Ýóåéò (ð.÷. _ ðåñéóôñïöÞ ô\ò Ã\ò ãý- ðü ôÞí êïéíùíßá, äéÜ ìÝóïõ ô\ò øõ÷\ò êáß ôïˆ
ñù Aðü ôüí ´Çëéï Tîçãårôáé Aðü —AíÜãåôáé Tìâßïõ ìÝ÷ñé ôü öõóéêü)ÿ êáß ô™í êïéíùíéê™í ëü-
óݗ ôüí íüìï ô\ò âáñýôçôáò). ²Áí ìåôÜ ðñï- ãùí ðïý äéåêäéêïˆí ôüí ôßôëï ô\ò Tðéóôçìïíéêü-
óðáèÞóïõìå íÜ TîçãÞóïõìå á‰ôü ôü ðéü ãåíéêü ôçôáò, …ðïõ …ëá ôÜ êïéíùíéêïúóôïñéêÜ öáéíüìå-
öáéíüìåíï (ð.÷. ôüí íüìï ô\ò âáñýôçôáò) êáß V- íá èÜ ìðïñïˆóáí säåïôõðéêÜ íÜ Aíá÷èïˆí óÝ Š-
ðåéôá ôü Aêüìá ðéü ãåíéêü ðïý ôü Tîçãår, ‚äç- ðïèÝóåéò ãéÜ ôÞí öýóç ôïˆ Aíèñþðïõ a / êáß ô\ò
ãïýìáóôå AíáãêáóôéêÜ óôü ðñüâëçìá ô\ò åsò C- êïéíùíßáò. ÔÝëïò, âñßóêåôáé óôÞí âÜóç ô™í äýï
ðåéñïí Aíáãùã\ò (Cí _ âáñýôçôá Tîçãårôáé Aðü êåíôñéê™í säåïëïãéê™í-ðïëéôéê™í ðñïôáãìÜôùí
—AíÜãåôáé óݗ ôÞí êýñôùóç ôïˆ ÷ùñï÷ñüíïõ ô\ò ìïíôåñíéêüôçôáò, ôïˆ öéëåëåõèåñéóìïˆ êáß
ðïý TðéöÝñåé êÜèå ó™ìá a Aðü ôÞí AíôáëëáãÞ ôïˆ óïóéáëéóìïˆ, Aöïˆ êáß ôÜ äýï AíÜãïõí ôü
âáñõôïíßùí ìåôáîý ô™í óùìÜôùí, ôß Tîçãår á‰- ìåëëïíôéêü ôïõò …ñáìá óÝ ìéÜ ŠðïôéèÝìåíç öýóç
ôÞ ôÞí êýñôùóç êáß ôß åyíáé ôü âáñõôüíéï; Êáß ôïˆ Aíèñþðïõ a ô\ò êïéíùíßáò, äéáìïñöþíïíôÜò
ôß Tîçãår á‰ôü ðïý Tîçãår ôÞí êýñôùóç a ôü âá- ôï óÝ Aíôéóôïé÷ßá ìÝ á‰ôÞí. ‘Ç «ìåôáìïíôåñíé-
ñõôüíéï;). ‘Ç åsò Cðåéñïí AíáãùãÞ ìðïñår íÜ äéá- êüôçôá», Aðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, ÷áñáêôçñßæåé
êïðår ìüíïí á‰èáßñåôá, ìÝ ôÞí Šðüèåóç ìé@ò êá- ôÞí Tðï÷Þ êáôÜ ôÞí ‚ðïßá ït ðáñáðÜíù ðáñá-
èïëéê\ò ï‰óßáò, _ ‚ðïßá ôßèåôáé ›ò Añ÷Þ ôïˆ óôÜóåéò êáß ït ŠðïèÝóåéò ðÜíù óôßò ‚ðïråò á‰ôÝò
ðáíôüò, ›ò ðçãÞ êáèïñéóôéêüôçôáò êáß Uíüôç- óôçñßæïíôáé Vðáõóáí Tí ìÝñåé íÜ TìðíÝïõí ôü
ôáò-ôáõôüôçôáò ôïˆ êüóìïõ. ‘Ï Aíáãùãéóìüò, óêÝðôåóèáé-ðïéårí ô\ò êïéíùíßáò, Tí™ ôáõôü÷ñï-
Aðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, åyíáé ôü äüãìá ðïý äéá- íá AìöéóâçôÞèçêáí ñçôÜ êáß «AðïóõãêñïôÞèç-
ôåßíåôáé …ôé êáèåôß ðïý ŠðÜñ÷åé (a ìðïñår íÜ Š- êáí» Aðü ‚ñéóìÝíïõò ëüãïõò ôçò.
ðÜñîåé) ìðïñår íÜ Tîçãçèår äéÜ ô\ò Aíáãùã\ò — ‘Ï Aíáãùãéóìüò, êáèþò êáß ït ŠðïèÝóåéò ô\ò
äüãìá ðïý ì@ò ‚äçãår ìÝ ëïãéêÞ Aíáãêáéüôçôá êáèïñéóôéêüôçôáò êáß ô\ò ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáò
a óôÞí åsò Cðåéñïí AíáãùãÞ a óôÞí (ðÜíôïôå á‰- óôßò ‚ðïråò óôçñßæåôáé eôáí Aíôéêåßìåíá ðñïâëç-
èáßñåôç) säÝá ô\ò êáèïëéê\ò ï‰óßáò êáß óôßò Š- ìáôïðïßçóçò êáß AìöéóâÞôçóçò Aðü ðáëéÜ (âá-
ðïèÝóåéò ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß Uíüôçôáò- óéêÜ, …ðùò èÜ äïˆìå, aäç Aðü ôÞí Añ÷Þ, Aðü
ôáõôüôçôáò ôïˆ êüóìïõ. Êáß …,ôé ìðïñår íÜ T- ôÞí Tðï÷Þ ô\ò ñçô\ò ôïõò äéáôýðùóçò óôÞí Añ-
îçãçèår ìÝó¤ ô\ò Aíáãùã\ò ìðïñår Tðßóçò íÜ ÷áßá ‘ÅëëÜäá). Ãé' á‰ôü Aêñéâ™ò _ Vêöñáóç
ðáñá÷èår, ìÝ ôÞí ôå÷íïëïãéêÞ ìåôáôñïðÞ ô™í «ìåôáìïíôÝñíï» åyíáé ðñïâëçìáôéêÞ ›ò ðåñéïäï-
ó÷Ýóåùí ásôßïõ-AðïôåëÝóìáôïò, óÝ ó÷Ýóåéò ìÝ- ðïßçóç. ÓÞìåñá, …ìùò, ‚ Aíáãùãéóìüò ƒ÷é ìü-
óùí- óêïð™í. ²Åôóé, ‚ Aíáãùãéóìüò êáß ït Šðï- íïí Aìöéóâçôårôáé AëëÜ åyíáé êõñéïëåêôéêÜ èñõì-
èÝóåéò ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß ô\ò Uíüôçôáò- ìáôéóìÝíïòÿ êáß á‰ôü ƒ÷é êõñßùò Tî ásôßáò ô\ò
ôáõôüôçôáò, ðïý ôüí Šðïôåßíïõí, ìïñöþíïõí ìá- Aðïóõãêñüôçóçò ô™í ìåôáìïíôåñíéóô™í, AëëÜ
æß Xíáí ôñüðï óêÝðôåóèáé-ðïéårí ô\ò êïéíùíßáò, Aðü ôÞí TîÝëéîç ìÝóá óôÜ uäéá ôïõ ôÜ ðåäßá.
ôüí Aíáãùãéóôéêü ôñüðï, ‚ ‚ðïrïò Aðïôåëår ôÞí ’Áðü ôÞí ìéÜ ðëåõñÜ, Aðü ôÞí AíÜðôõîç ô™í
êõñßáñ÷ç ôÜóç ô\ò Uëëçíïäõôéê\ò öéëïóïöéê\ò öõóéê™í Tðéóôçì™í. ÊÜèå ðñïóðÜèåéá íÜ êôé-
êáß ðïëéôéê\ò ðáñÜäïóçò Aðü ôüí ÐëÜôùíá ìÝ- óèår Xíá ôõðéêü ìáèçìáôéêü óýóôçìá, ôïˆ ‚ðïß-
÷ñé ôßò _ìÝñåò ìáò. ïõ ït Aëçèårò ðñïôÜóåéò èÜ eôáí äõíáôüí íÜ A-
Ôü Aíáãùãéóôéêü óêÝðôåóèáé-ðïéårí âñßóêå- íá÷èïˆí óÝ Xíá ðë\ñåò êáß ÷ùñßò AíôéöÜóåéò óý-
ôáé óôÞí âÜóç ô™í êõñßáñ÷ùí ðáñáóôÜóåùí ôïˆ íïëï AîéùìÜôùí, V÷åé Aðïôý÷åé Tíôåë™ò (ðáñá-
ÐÅÑÁÍ ÔÏÕ ÁÍÁÃÙÃÉÓÔÉÊÏÕ ÓÊÅÐÔÅÓÈÁÉ-ÐÏÉÅÉÍ 63

äåßãìáôïò ÷Üñéí, ôü ðáñÜäïîï ôïˆ Russell êáß ït ’Áêüìá ëéãüôåñï, äÝí ìðïñïˆìå íÜ AíáãÜãïõìå
ìÞ ðëÞñåéò ðñïôÜóåéò ôïˆ Gödel). Ìüíïí á‰ôü, âéïëïãéêÝò Vííïéåò êáß êáôçãïñßåò óôßò öõóéêÝò
_ Aäõíáìßá äçëáäÞ ôïˆ Aíáãùãéóìïˆ óôü ëïãéêü (ãéÜ íÜ ìÞ ìéëÞóïõìå ãéÜ ôßò øõ÷ïëïãéêÝò êáß
Tðßðåäï, èÜ Vðñåðå âáóéêÜ íÜ Añêïˆóå ›ò èáíá- ôßò êïéíùíéêïúóôïñéêÝò Vííïéåò êáß êáôçãïñßåò).
ôçöüñï ÷ôýðçìá ôïˆ Aíáãùãéóìïˆ óôü íôïëï- ‘Ç èåùñßá ô™í «Tðéóôçìïíéê™í ðáñáäåéãìÜ-
ãéêü Tðßðåäï. ’ÁëëÜ ‚ Aíáãùãéóìüò äÝí ìðïñår ôùí» ôïˆ Kuhn, _ ‚ðïßá ôïíßæåé ôßò ìåôáöõóéêÝò
Tðßóçò íÜ óôáèår ìÝóá óôÞí «óêëçñüôåñç» Aðü êáß êïéíùíéêïøõ÷ïëïãéêÝò ðëåõñÝò ô\ò Tðéóôç-
…ëåò ôßò Tðéóô\ìåò, óôÞí öõóéêÞ: ôü Tðßðåäï ô\ò ìïíéê\ò AíÜðôõîçò, êáß ‚ «ìåèïäïëïãéêüò ðëïõ-
êëáóóéê\ò öõóéê\ò, ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, äÝí ñáëéóìüò» ôïˆ Feyerabend, …ðïõ só÷ýåé ‚ Aíáñ-
ìðïñår íÜ Aíá÷èår óôü Tðßðåäï ô\ò êâáíôïìç÷á- ÷éêüò («ìåôáìïíôåñíéóôéêüò») êáíüíáò ôïˆ
íéê\ò, êÜôé ðïý óçìáßíåé …ôé ‚ ìáêñüêïóìïò äÝí «anything goes», Aðïôåëïˆí ôÜ äýï Aíôßèåôá A-
ìðïñår íÜ Tîçãçèår ìÝ ôüí ìéêñüêïóìïÿ êáß _ èåñ- ðïêïñõöþìáôá á‰ô\ò ô\ò AíÜðôõîçò. Êáß óôü
ìïäõíáìéêÞ äÝí ìðïñår íÜ Aíá÷èår óôÞí ìç÷áíé- öüíôï ôïõò Vñ÷åôáé ‚ «êñéôéêüò ñèïëïãéóìüò»
êÞ ô™í ìïñßùí (a íÜ Tîçãçèår Aðü á‰ôÞí). ÄÝí ôïˆ Popper, ‚ ‚ðïrïò ðñïôåßíåé óôßò TìðåéñéêÝò T-
ìðïñår Tðßóçò íÜ óôáèår ìÝóá óôÞí âéïëïãßá: _ ðéóô\ìåò íÜ óõíå÷ßóïõí (äéÜ ìÝóïõ «åsêáóé™í êáß
âéïëïãéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá äÝí ìðïñår íÜ Aíá÷èår Aðïññßøåùí») ôÞí óõóóùñåõôéêÞ ôïõò ðñüïäï,
óôÞí öõóéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá êáß _ AíÜäõóç íÝ- ðáñÜ ôÜ Tëëéð\ ëïãéêÜ Tñãáëårá ôïõò êáß ðáñÜ
ùí ìïñö™í æù\ò äÝí ìðïñår íÜ Aíá÷èår óÝ êáèï- ôÜ äéáñêÞ TðéêñåìÜìåíá ìåôáöõóéêÜ TñùôÞìá-
ñéóìÝíåò ó÷Ýóåéò ásôßïõ-AðïôåëÝóìáôïò, AëëÜ ãß- ôá.
íåôáé AíôéëçðôÞ ›ò AðïôÝëåóìá «ìåôÜëëáîçò» ÔÝëïò, ìÝóá óôüí êïéíùíéêïúóôïñéêü ÷™ñï, ‚
(äçëáäÞ ›ò êÜôé ãéÜ ôü ‚ðïrï äÝí îÝñïõìå Aðï- Aíáãùãéóìüò äÝí V÷åé ðëÝïí êáììßá èÝóç: äÝí
ëýôùò ôßðïôá). Êáß, ìÝóá óôÜ ðëáßóéá ôïˆ Aíá- ìðïñïˆìå íÜ TîçãÞóïõìå ôÞí ôåñÜóôéá ðïëëá-
ãùãéóôéêïˆ óêÝðôåóèáé, ôß ìðïñïˆìå óôÜ AëÞ- ðëüôçôá ô™í ðïëéôéóì™í ›ò Têäçëþóåéò ìé@ò
èåéá íÜ ðïˆìå ãéÜ ôÞí AíÜäõóç ô\ò øõ÷\ò êáß ðñïïäåõôéê\ò TîÝëéîçò, êáèïñéóìÝíçò Aðü ìéÜ
ãéÜ ôüí öáíôáóéáêü êüóìï ô\ò Aíèñþðéíçò êïéíÞ öýóç. Ãßíåôáé …ëï êáß ðåñéóóüôåñï öáíåñü
øõ÷\ò; …ôé êÜèå ðïëéôéóìüò óõãêñïôår ôüí Uáõôü ôïõ
’Áðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, ‚ Aíáãùãéóìüò Aì- óôÞí âÜóç ô™í èåóìéóìÝíùí ðáñáóôÜóåþí ôïõ
öéóâçôårôáé Aðü ôÞí AíÜðôõîç ô\ò öéëïóïöéê\ò ãéÜ ôüí êüóìï, êáèþò á‰ôÝò Añèñþíïíôáé-Tñãá-
ðáñÜäïóçò êáß ô\ò èåùñßáò ô\ò TðéóôÞìçò, ït ‚- ëåéïðïéïˆíôáé óÝ äéÜöïñïõò êïéíùíéêïýò ëüãïõò,
ðïråò Tñåýíçóáí ôÞí ëïãéêÞ äïìÞ ô™í Tðéóôçì™í Aíôéêåéìåíéêïðïéïˆíôáé-óõãêñïôïˆíôáé óÝ äéÜöï-
ô\ò öýóçò ìÝ óêïðü íÜ äéáìïñöþóïõí ìéÜ Uíéáßá ñá ðåäßá ãíþóçò êáß ðñáêôéê\ò êáß êùäéêï-
ìåèïäïëïãßá. Ôß Vãéíå ðñÜãìáôé ìÝ ôÞí Aíáëõôé- ðïéïˆíôáé-Aðïêñõóôáëëþíïíôáé óÝ äéÜöïñåò êïé-
êÞ öéëïóïößá êáß ôüí ëïãéêü èåôéêéóìü; ²Åðáõ- íùíéêÜ êõñùìÝíåò íüñìåò óõìðåñéöïñ@ò — êáß
óáí íÜ ŠðÜñ÷ïõí ›ò æùíôáíÝò ðáñáäüóåéò, Aöïˆ êáèþò á‰ôïß ït ëüãïé, á‰ôÜ ôÜ ðåäßá êáß á‰ôÝò
AðÝôõ÷áí óôüí Añ÷éêü ôïõò óêïðü, AëëÜ Aöïˆ ït íüñìåò óõíõöáßíïíôáé ìÝ ó÷Ýóåéò êáß óôñáôç-
ðñ™ôá ì@ò ðñïóÝöåñáí ìéÜ óåéñÜ Aðü Aíåêôßìç- ãéêÝò Tîïõóßáò. Ït ðáñáóôÜóåéò á‰ôÝò åyíáé ìï-
ôåò Tðéãíþóåéò: äÝí ŠðÜñ÷åé ìéÜ ëïãéêÜ ìïíïóÞ- íáäéêÝò ãéÜ êÜèå ðïëéôéóìü, äçëáäÞ ìÞ Aíáãþ-
ìáíôç (äçëáäÞ êáèïñéóìÝíç êáé UíïðïéçìÝíç) èå- ãéìåò óÝ êÜðïéá êáèïëéêÞ ï‰óßá, êÜôé ðïý Tðß-
ùñçôéêÞ ãëþóóáÿ äÝí ìðïñïˆìå íÜ êÜíïõìå äéÜ- óçò óçìáßíåé …ôé èÜ ðñÝðåé ðÜíôá íÜ îåêéí@ìå A-
êñéóç ìÝ ìïíïóÞìáíôï ôñüðï ìåôáîý ìé@ò èåù- ðü á‰ôÝò ãéÜ íÜ êáôáëÜâïõìå ôÞí êïéíùíßá ðïý
ñçôéê\ò (Aíáëõôéê\ò) êáß ìé@ò Tìðåéñéê\ò (óõí- TîåôÜæïõìå. Ït êïéíùíéêïß ëüãïé ô\ò Äýóçò ðïý
èåôéê\ò) ãëþóóáòÿ äÝí ŠðÜñ÷ïõí ëïãéêÜ ìïíïóÞ- Aêüìá äéåêäéêïˆí Tðéóôçìïíéêüôçôá (ð.÷. _ íå-
ìáíôá êñéôÞñéá âÜóåé ô™í ‚ðïßùí ìðïñïˆìå íÜ ïêëáóéêÞ ïsêïíïìéêÞ èåùñßá) Têêéíïˆí óôÞí
Tðáëçèåýóïõìå a íÜ äéáøåýóïõìå ôßò èåùñçôéêÝò ðñáãìáôéêüôçôá, ›ò ðñüò ôÜ AîéþìáôÜ ôïõò a
(AíáëõôéêÝò) ðñïôÜóåéò ìÝ âÜóç ôßò TìðåéñéêÝò ôïýò ìåßæïíåò …ñïõò ô™í óõëëïãéóì™í ôïõò, Aðü
(óõíèåôéêÝò)ÿ êáß, êõñßùò, äÝí ìðïñïˆìå íÜ óõã- ôßò èåóìéóìÝíåò ðáñáóôÜóåéò ô\ò Äýóçò (ïsêïíï-
êñßíïõìå ìÝ ëïãéêÜ ìïíïóÞìáíôï ôñüðï Xíá èå- ìéêüò Cíèñùðïò, Tëåýèåñç AãïñÜ) êáß óõììåôÝ-
ùñçôéêü óýóôçìá (ð.÷. ôÞí ìç÷áíéêÞ öõóéêÞ) ìÝ ÷ïõí ðñáãìáôéêÜ óôßò äéáëïãéêÝò êáß ðñáêôéêÝò
Xíá Cëëï (ôÞ èåùñßá ô\ò ó÷åôéêüôçôáò a ôÞí äéáäéêáóßåò (êáß óôßò ó÷Ýóåéò êáß óôñáôçãéêÝò T-
êâáíôïìç÷áíéêÞ), êÜôé ðïý óçìáßíåé …ôé äÝí ìðï- îïõóßáò) äéÜ ìÝóïõ ô™í ‚ðïßùí Aíôéêåéìåíéêïðïé-
ñïˆìå íÜ TîáãÜãïõìå ëïãéêÜ ôü Xíá óýóôçìá A- årôáé-óõãêñïôårôáé êáß êùäéêïðïéårôáé-Aðïêñõ-
ðü ôü Cëëï a íÜ AíáãÜãïõìå ôü Xíá óôü Cëëï. óôáëëþíåôáé _ êïéíùíéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá (ïs-
64 ÖÙÔÇÓ ÈÅÏÄÙÑÉÄÇÓ

êïíïìéêÜ ðåäßá, íüñìåò ëåéôïõñãßåò ôïõò), ôÞí ‚- Á‰ôü ôü Tñþôçìá äÝí ôßèåôáé ï‹ôå Aðü ôïýò
ðïßá Vðåéôá ðéóôåýïõí …ôé Aíôáíáêëïˆí «Tðéóôç- ìïíôåñíéóôÝò ï‹ôå Aðü ôïýò ìåôáìïíôåñíéóôÝò,
ìïíéêÜ». äéüôé ì@ò öÝñåé óÝ AíôéðáñÜèåóç ìÝ Xíá ðñáãìá-
Âñéóêüìáóôå AíôéìÝôùðïé ìÝ äýï Aíôéöáôé- ôéêü ðáñÜäïîï ôü ‚ðïrï äÝí ìðïñïˆìå íÜ ÷åéñé-
êÜ äåäïìÝíá: Aðü ôÞí ìéÜ ðëåõñÜ, ‚ Aíáãùãé- óôïˆìå ìÝóá óôÜ ðëáßóéá ôïˆ Aíáãùãéóôéêïˆ
óìüò, êáèþò êáß ït ŠðïèÝóåéò ô\ò êáèïñéóôéêü- óêÝðôåóèáé: ‚ Aíáãùãéóìüò åyíáé ìéÜ ëïãéêÞ óõ-
ôçôáò êáß ô\ò ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáò óôßò ‚ðïr- íÝðåéá ô™í ŠðïèÝóåùí ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß
åò óôçñßæåôáé, äÝí âñßóêïõí èÝóç ðïõèåíÜ, ï‹ôå ô\ò ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáòÿ êáèïñéóôéêüôçôá êáß
óôßò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ô™í äéáöüñùí ôýðùí ôïˆ Åy- ôáõôüôçôá-Uíüôçôá ðáñïõóéÜæïíôáé «ðõêíÜ»
íáé (öýóç, ôü Vìâéï, _ øõ÷Þ, _ êïéíùíßá), ï‹ôå ðáíôïˆ óÝ Cðåéñåò óôéâÜäåò ìÝóá óÝ …ëïõò ôïýò
ìÝóá óôüí êáèÝíáí Aðü á‰ôïýò ôïýò ôýðïõòÿ A- ôýðïõò ôïˆ Åyíáéÿ AëëÜ á‰ôÝò ït óôéâÜäåò êáß á‰-
ðü ôÞí Cëëç, ït ðñïãåíÝóôåñïé ôýðïé óõãêñïôïˆí ôïß ït ôýðïé äÝí åyíáé Aíáãþãéìïé ‚ Xíáò óôüí Cë-
ôïýò (Aíáãêáßïõò AëëÜ ƒ÷é Tðáñêårò) …ñïõò äõ- ëï, äÝí Aðïôåëïˆí ìáæß ìéÜ êáèïñéóìÝíç Uíüôç-
íáôüôçôáò ô™í ìåôáãåíåóôÝñùí, Tí™ ôáõôü÷ñï- ôá, äÝí óõãêñïôïˆí Xíá óýóôçìá a óýóôçìá óõ-
íá ŠðÜñ÷åé óôüí êáèÝíáí Aðü á‰ôïýò ôïýò ôý- óôçìÜôùí. ‘Ç AíáãùãÞ åyíáé äõíáôÞ ðáíôïˆ,
ðïõò Xíáò Cðåéñïò Añéèìüò óôéâÜäùí ït ‚ðïråò åy- AëëÜ äÝí óôçñßæåé ôüí Aíáãùãéóìü, äçëáäÞ ôü
íáé, _ êáèåìéÜ, ôïõëÜ÷éóôïí Tí ìÝñåé, êáèïñéóìÝ- äüãìá …ôé …ëá åyíáé äõíáôüí íÜ Aíá÷èïˆí óÝ ìéÜ
íç êáß, óõíåð™ò, Aíáãþãéìç óÝ ìéÜ ôáõôüôçôá- êáèïëéêÞ ï‰óßá (íÜ ðáñá÷èïˆí ásôéáêÜ a íÜ Tîá-
Uíüôçôá. ’Áðü ôÞí ìéÜ, ëïéðüí, Xíáò êüóìïò A- ÷èïˆí ëïãéêÜ Aðü á‰ôÞí). Á‰ôü Aêñéâ™ò åyíáé ôü
êáèïñéóôßáò êáß Uôåñüôçôáòÿ Aðü ôÞí Cëëç, óõ- ðñáãìáôéêü ðáñÜäïîï ðïý Aðïôåëår ôüí ðõñÞíá
íáíôïˆìå «ðõêíÜ» ðáíôïˆ óôüí êüóìï á‰ôüí ôÞí ãýñù Aðü ôüí ‚ðïrï ðåñéóôñÝöïíôáé êáß ït ìïí-
êáèïñéóôéêüôçôá êáß ôÞí ôáõôüôçôá-Uíüôçôá. ôåñíéóôÝò êáß ït ìåôáìïíôåñíéóôÝò, Cí êáß óÝ Aí-
ÔÜ äýï á‰ôÜ äåäïìÝíá ôÜ óõíáíôïˆìå êáß óôÜ A- ôßèåôåò ôñï÷éÝò.
ðïôåëÝóìáôá ô\ò TðéóôÞìçò: Aðü ôÞ ìéÜ, _ A- ÓÝ ëïãéêü-íôïëïãéêü (Tðéóôçìïíéêü) Tðßðå-
ðßóôåõôç óõóóþñåõóç êáß ðñáãìáôéêÞ TìâÜèõí- äï, ‚ ìåôáìïíôåñíéóôÞò Tîéóþíåé ôÞí AíáãùãÞ
óç ô\ò ãíþóçò ãýñù Aðü Aíáñßèìçôåò óôéâÜäåò (êáß ôßò ŠðïèÝóåéò ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß ô\ò
ìÝóá óÝ …ëïõò ôïýò ôýðïõò ôïˆ Åyíáéÿ Aðü ôÞí ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáò) ìÝ ôüí Aíáãùãéóìü êáß A-
Cëëç, _ ‚ëïöÜíåñç Aäõíáôüôçôá íÜ ‚ëïêëçñùèår ðïññßðôåé ôÞí AíáãùãÞ ìáæß ìÝ ôüí Aíáãùãéóìü
á‰ôÞ _ ãíþóç óÝ ìéÜ Uíüôçôá, ï‹ôå êÜí ìÝóá a AíôéëáìâÜíåôáé ôÞí AíáãùãÞ (ôÞí êáèïñéóôé-
óôÜ ðëáßóéá ôïˆ Uíüò êáß ôïˆ á‰ôïˆ ôýðïõ ôïˆ êüôçôá êáß ôÞí ôáõôüôçôá-Uíüôçôá) ›ò Aðï-
Åyíáé. Âñéóêüìáóôå ìðñïóôÜ óÝ Xíá êåíôñéêü ëï- êëåéóôéêÜ äéáëïãéêÝò êáôáóêåõÝò. ²Åôóé, åyíáé
ãéêü-íôïëïãéêü Tñþôçìá: ð™ò åyíáé ‚ êüóìïò ôõöëüò ìðñïóôÜ óôßò AìÝôñçôåò óôéâÜäåò ôïˆ
öôéáãìÝíïò, TÜí åyíáé ìéÜ ðïëëáðëüôçôá Aðü Tí Åyíáé, ït ‚ðïråò åyíáé êáèïñéóìÝíåò êáè' UáõôÝò
ìÝñåé êáèïñéóìÝíåò óôéâÜäåò, ït ‚ðïråò …ìùò äÝí êáß êáèïñßóéìåò Aðü Tì@ò, êáß ìðñïóôÜ óôÞí A-
ìðïñår íÜ Aíá÷èïˆí óÝ ìéÜ êïéíÞ ôáõôüôçôá; ðßóôåõôç óõóóþñåõóç ô\ò ãíþóçò ãéÜ á‰ôÝò ôßò
óôéâÜäåò. ‘ÅðïìÝíùò, _ Añ÷Þ ôïˆ ìåôáìïíôåñíé-
óô\ åyíáé: Aöïˆ äÝí ŠðÜñ÷åé Xíá êáèïëéêü èåìÝ-
ëéï ãéÜ íÜ AíáãÜãïõìå ôÞí ‚ëéêÞ ðïëëáðëüôçôá
ôïˆ êüóìïõ, äÝí ŠðÜñ÷åé ôßðïôá. ‘Ï ìïíôåñíé-
óôÞò, Aðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, Tîéóþíåé Tðßóçò ôÞí
AíáãùãÞ ìÝ ôüí Aíáãùãéóìü, AëëÜ TðéäÝ÷åôáé
ôüí Aíáãùãéóìü ìðñïóôÜ óôÞí ðáñïõóßá ô\ò äõ-
íáôüôçôáò ô\ò Aíáãùã\ò. Åyíáé …ìùò Šðï÷ñåù-
ìÝíïò íÜ AíáâÜëåé ôÞí AíáêÜëõøç ôïˆ êáèïëé-
êïˆ èåìåëßïõ ôïˆ êïóìéêïˆ …ëïõ ãéÜ Xíá Aêáèü-
ñéóôï ìÝëëïí a íÜ Aíôéëçöèår á‰ôü ôü èåìÝëéï ›ò
AëÞèåéá ôÞí ‚ðïßá _ óõóóùñåõôéêÞ AíÜðôõîç ô\ò
ãíþóçò ðñïóåããßæåé óôáäéáêÜ, ÷ùñßò ðïôÝ íÜ
ìðïñår íÜ ôÞí öôÜóåé. ²Åôóé, åyíáé ôõöëüò ìðñï-
óôÜ óôßò Aâýóóïõò êáß óôÜ ÷Üóìáôá ìÝ ôÜ ‚-
ðïrá óõãêñïýåôáé _ TðéóôÞìç, êÜèå öïñÜ ðïý
ðñïóðáèår íÜ ‚ëïêëçñþóåé ôÞí óõóóùñåõìÝíç
ÐÅÑÁÍ ÔÏÕ ÁÍÁÃÙÃÉÓÔÉÊÏÕ ÓÊÅÐÔÅÓÈÁÉ-ÐÏÉÅÉÍ 65

ãíþóç óÝ Xíá …ëïí. ‘Ç Añ÷Þ ôïˆ ìïíôåñíéóô\ åy-


íáé: Cí êÜðïõ ŠðÜñ÷åé êáèïñéóôéêüôçôá êáß ôáõ-
ôüôçôá-Uíüôçôá, ðñÝðåé Tðßóçò íÜ ŠðÜñ÷åé Xíá
êáèïëéêü èåìÝëéï óôü ‚ðïrï ìðïñïˆìå íÜ AíáãÜ-
ãïõìå ôÞí ‚ëéêÞ ðïëëáðëüôçôá ôïˆ êüóìïõ.
ÓÝ ðñáêôéêü-ðïëéôéêü (êïéíùíéêïúóôïñéêü) T-
ðßðåäï, ‚ ìåôáìïíôåñíéóôÞò óôéãìáôßæåé, êáß äé-
êáßùò, ôü ãåãïíüò …ôé …ëåò ït ‚ëïêëçñùôéêÝò s-
äåïëïãßåò êáß …ëá ôÜ ‚ëïêëçñùôéêÜ êáèåóô™ôá
êôßóôçêáí ðÜíù óôüí Aíáãùãéóìü êáß AóêÞèç-
êáí ›ò öïñårò ô\ò Aðüëõôçò AëÞèåéáò. Ìðïñår
ðåñÞöáíá íÜ äéáêçñýîåé …ôé ‚ èÜíáôïò ôïˆ Aíá-
ãùãéóìïˆ óÞìáíå ôüí èÜíáôï ô\ò tåñáñ÷ßáò êáß
ô\ò á‰èåíôßáò. ’ÁëëÜ äõóêïëåýåôáé íÜ TîçãÞóåé
ãéáôß åyíáé ŠðÝñ ô\ò Tëåõèåñßáò êáß ô\ò äçìïêñá-
ôßáò êáß Tíáíôßïí ôïˆ ²Áïõóâéôò êáß, ð.÷., ô\ò
êëåéôïñéäïåêôïì\ò a ô\ò Aðïêïð\ò ô™í Cêñùí ‘ÅëëçíïãÜëëïò öéëüóïöïò ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜ-
ô™í Tãêëçìáôé™í (êáß ãéáôß, AëÞèåéá, åyíáé Tíáí- äçò Aöïóéþèçêå ñçôÜ óôÞí ðñïóðÜèåéá íÜ Aíá-
ôßïí ô\ò tåñáñ÷ßáò êáß ô\ò á‰èåíôßáò;). ’Áöïˆ äÝí ðôýîåé ìéÜ Cëëç ëïãéêÞ-íôïëïãßá êáß íÜ äéáõ-
ŠðÜñ÷åé Xíá Añ÷éìÞäåéï óçìårï ãéÜ íÜ êñáôçèïˆ- ãÜóåé ôßò öéëïóïöéêÝò, ôßò TðéóôçìïíéêÝò-èåùñç-
ìå, …ëåò ït ðïëéôéóôéêÝò íüñìåò åyíáé Tî uóïõ A- ôéêÝò êáß ôßò ðïëéôéêÝò óõíåðáãùãÝò ôçò. ’Åí
ðïäåêôÝò, äéüôé ôßðïôá äÝí åyíáé êáëýôåñï Aðü óõíôïìßI, ìðïñ™ Tä™ íÜ Aíáðôýîù ìüíïí äýï A-
êÜôé Cëëï: «anything goes». ‘Ï ìïíôåñíéóôÞò, ðü ôßò êåíôñéêÝò ôïõ säÝåò.
Aðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, êáß ‚ öéëåëåýèåñïò êáß ‚ ‘Ç ðñþôç säÝá Aöïñ@ á‰ôü-ðïý-åyíáé êáß
óïóéáëéóôÞò, êáôáôñý÷ïíôáé Aðü ìéÜ TóùôåñéêÞ óôüí ôñüðï ôïˆ Åyíáé ôïõ, äçëáäÞ óôÞí öýóç ôïˆ
êáß AèåñÜðåõôç Aíçóõ÷ßá: Cí äÝí ŠðÜñ÷åé Xíá Añ- êüóìïõ. ‘Ç ðïëëáðëüôçôá ôïˆ Åyíáé äÝí åyíáé
÷éìÞäåéï óçìårï ãéÜ íÜ êñáôçèårò ôüôå ð™ò èÜ ìüíïí AðïôÝëåóìá ô\ò êáèïñéóìÝíçò äéáöïñïðïß-
ìðïñïˆóå êáíåßò íÜ AëëÜîåé ôüí êüóìï; ’ÅÜí _ çóçò ô\ò ôáõôüôçôáò, AëëÜ Tðßóçò AðïôÝëåóìá
öéëåëåýèåñç äçìïêñáôßá äÝí åyíáé óÝ óõìöùíßá ìÝ ô\ò AíÜäõóçò ô\ò Uôåñüôçôáò, ô\ò äçìéïõñãßáò
ôÞí öýóç ôïˆ Aíèñþðïõ, ãéáôß èÜ Vðñåðå êáíåßò íÝùí, ìÞ Aíáãþãéìùí ìïñö™í, êáß ô\ò Aëëáã\ò
íÜ ôÞí Šðåñáóðéóôår; Êáß TÜí ‚ óïóéáëéóìüò äÝí êáß Aëëïßùóçò á‰ô™í ô™í ìïñö™í. Á‰ôÞ _ êåí-
åyíáé Aíáðüöåõêôï êáß Aíáãêárï AðïôÝëåóìá ô™í ôñéêÞ säÝá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôü Åyíáé (AëëÜ
êïéíùíéêïúóôïñéê™í íüìùí, ôüôå ãéáôß íÜ Aãùíé- êáß ãéÜ ôÞí tóôïñßá a ôüí ÷ñüíï) ›ò äçìéïõñãßá
óôår êáíåßò ãéÜ á‰ôüí; ‘Ï ìïíôåñíéóôÞò ðñÝðåé íÜ êáß Aëëïßùóç ìïñö™í, ›ò AíÜäõóç ô\ò Uôåñüôç-
Aíõøþóåé ôßò äéêÝò ôïõ (ôßò äõôéêÝò) ðïëéôéóôé- ôáò, V÷åé äýï âáóéêÝò óõíåðáãùãÝò.
êÝò íüñìåò óÝ êáèïëéêÝò AëÞèåéåò ãéÜ ôÞí öýóç ’Áðü ôÞ ìéÜ ðëåõñÜ, _ äçìéïõñãßá óõíåðÜ-
ôïˆ Aíèñþðïõ êáß ô\ò êïéíùíßáò êáß, ›ò Aíþôå- ãåôáé ôÞ ìÞ êáèïñéóôéêüôçôá ô™í ìïñö™í, äéü-
ñïò öïñÝáò á‰ô™í ô™í Aëçèåé™í, ðéóôåýåé …ôé ôé _ uäéá _ AíÜäõóç ìé@ò ìïñö\ò (äçëáäÞ Uíüò
ìðïñår íÜ TðéêïéíùíÞóåé ìÝ …ëïõò ôïýò Cëëïõò óõíüëïõ êåíôñéê™í säéïôÞôùí-ó÷Ýóåùí êáß ôñü-
ðïëéôéóìïýò (a íÜ ôïýò ŠðïôÜîåé óôü ƒíïìá ô\ò ðùí ñãÜíùóçò) åyíáé Aêáèüñéóôç. ÊÜèå íÝá
ðñïüäïõ). ìïñöÞ (ôü Vìâéï, _ øõ÷Þ, _ êïéíùíßá) âñßóêåé A-
ÌÝóá óôü óýìðáí ôïˆ Aíáãùãéóôéêïˆ óêÝ- óöáë™ò Xíá «Vñåéóìá», ôïýò …ñïõò äõíáôüôçôÜò
ðôåóèáé äÝí ìðïñïˆìå íÜ ð@ìå ðáñáðÝñá Aðü ôçò, óÝ ðñïçãïýìåíåò ìïñöÝò, AëëÜ äÝí ìðïñår
Tä™. ÊÜèå ðñïóðÜèåéá íÜ AðáíôÞóïõìå óôü ðá- íÜ Aíá÷èår óÝ á‰ôÝò: ït ìïñöÝò äÝí åyíáé ðñïúüí-
ñáðÜíù Tñþôçìá ãéÜ ôÞí óõãêñüôçóç ôïˆ êü- ôá ásôéáê™í ó÷Ýóåùí, AëëÜ Aíáäýïíôáé Tê ôïˆ
óìïõ Aðïäå÷üìåíïé ôïýò äýï …ñïõò ôïõ (…ôé ‚ êü- ìçäåíüò (ex nihilo) - ƒ÷é …ìùò ìÝóá óôü ìçäÝí
óìïò Aðïôåëårôáé Aðü Tí ìÝñåé êáèïñéóìÝíåò óôé- (in nihilo) êáß ìÝ ôü ìçäÝí (cum nihilo) AëëÜ ìÝ-
âÜäåò, ÷ùñßò ðïôÝ íÜ ìðïñår íÜ Aíá÷èår óÝ ìéÜ óá óÝ êÜôé êáß ìÝ êÜôé. ÄÝí ìðïñïˆìå, ðáñá-
êáèïëéêÞ ï‰óßá) ì@ò ‚äçãår Aíáãêárá ðÝñáí ôïˆ äåßãìáôïò ÷Üñéí, íÜ ðáñáãÜãïõìå ásôéáêÜ a íÜ
Aíáãùãéóôéêïˆ óêÝðôåóèáé, óÝ ìéÜ Cëëç ëïãéêÞ- AðáãÜãïõìå ëïãéêÜ ôü Vìâéï Aðü ôü ìÞ Vìâéï,
íôïëïãßá, óÝ Cëëåò ðáñáóôÜóåéò ãéÜ ôüí êüóìï. ðáñÜ ôü …ôé _ AíÜäõóç ôïˆ Tìâßïõ èÜ eôáí Aäý-
’Áðü …,ôé îÝñù, ìüíïí ‚ ðñüóöáôá Aðïèáíþí íáôç ÷ùñßò ôÞí Aíüñãáíç êáß ñãáíéêÞ ëç. ÌéÜ
66 ÖÙÔÇÓ ÈÅÏÄÙÑÉÄÇÓ

íÝá ìïñöÞ äÝí åyíáé ðñïúüí ô\ò äéáöïñïðïßçóçò. Aíáãùãéóôéêü ôñüðï óêÝðôåóèáé-ðïéårí ô\ò êïé-
²Åôóé, ›ò ðñüò ôÞí ðïëëáðëüôçôá ô™í ìïñö™í íùíßáò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò AíôéðáñáèÝôåé ôÞí ìáã-
ôïˆ Åyíáé, ‚ ÊáóôïñéÜäçò AíôéðáñáèÝôåé a, ðéü ìáôéêÞ ëïãéêÞ-íôïëïãßá, _ ‚ðïßá êôßæåôáé ðÜ-
óùóôÜ, ŠðåñèÝôåé ôÞí AíÜäõóç ô\ò Uôåñüôçôáò íù óôßò ŠðïèÝóåéò ô\ò äçìéïõñãßáò êáß ô\ò Uôå-
óôÞí äéáöïñïðïßçóç ô\ò ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáò ñüôçôáò êáß äéáìïñöþíåé ôüí äéáõãáóôéêü ôñüðï
êáß ôÞ äçìéïõñãßá óôÞí êáèïñéóôéêüôçôá. óêÝðôåóèáé-ðïéårí ô\ò êïéíùíßáò. ²Ç, ðéü óù-
’Áðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, _ äçìéïõñãßá óõíå- óôÜ, ŠðåñèÝôåé ôÞí ìáãìáôéêÞ ëïãéêÞ-íôïëï-
ðÜãåôáé ôÞí AíÜäõóç ìé@ò íÝáò êáèïñéóôéêüôç- ãßá óôÞí óõíïëéóôéêÞ-ôáõôéóôéêÞ, Aöïˆ êÜèå
ôáò, äéüôé _ AíÜäõóç ìé@ò íÝáò ìïñö\ò óçìáßíåé óôéâÜäá ôïˆ Åyíáé TìðåñéÝ÷åé ìéÜ óõíïëéóôéêÞ-
ôÞí äçìéïõñãßá íÝùí säéïôÞôùí-ó÷Ýóåùí êáß íÝ- ôáõôéóôéêÞ-äéÜóôáóç — ÷ùñßò …ìùò íÜ åyíáé
ùí ôñüðùí ñãÜíùóçòÿ UðïìÝíùò, ìé@ò íÝáò äõíáôüí íÜ êáèïñéóôår ðëÞñùò a íÜ Tîáíôëçèår
ðçã\ò êáèïñéóìïˆ, ìé@ò íÝáò «Uíüôçôáò-ôáõôü- Aðü á‰ôÞí.
ôçôáò» ðïý ìðïñår íÜ äéáöïñïðïéçèår a, Cí èÝ- ‘Ç äåýôåñç säÝá Aöïñ@ óôü êïéíùíéêïúóôïñé-
ëåôå, ìé@ò íÝáò «ï‰óßáò» ðïý ìðïñår íÜ Aíáðôõ- êü. ’ÅÜí ôü Åyíáé, ãåíéêÜ, åyíáé äçìéïõñãßá êáß
÷èår êáß íÜ ðïëëáðëáóéáóôår. ÌÝ Cëëá ëüãéá, _ Aëëïßùóç ìïñö™í, ôü êïéíùíéêïúóôïñéêü Åyíáé åy-
AíÜäõóç ìé@ò ìïñö\ò óõíåðÜãåôáé ôÞí AíÜäõóç íáé äçìéïõñãßá êáß Aëëïßùóç êïéíùíéê™í ìïñö™í:
ìé@ò íÝáò óôéâÜäáò ôïˆ Åyíáé, _ ‚ðïßá äçìéïõñ- äçëáäÞ, êïéíùíéê™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í êáß
ãårôáé (óõãêñïôårôáé, êáôáóêåõÜæåôáé, ñãáíþ- èåóì™í ðïý öÝñïõí êáß Tíóùìáôþíïõí á‰ôÝò ôßò
íåôáé) Aðü á‰ôÞí ôÞí ìïñöÞ (Aðü ôßò säéüôçôåò- óçìáóßåò. Óõíáíôïˆìå Tä™ ôÞí säÝá ôïˆ Êáóôï-
ó÷Ýóåéò êáß ôïýò ôñüðïõò ñãÜíùóçò ðïý ô\ò ñéÜäç ãéÜ ôü öáíôáóéáêü ›ò óõãêñïôçôéêü êáß
ðñïóéäéÜæïõí) ›ò Tí ìÝñåé a Aüñéóôá êáèïñéóìÝ- ô\ò øõ÷éê\ò êáß ô\ò êïéíùíéêïúóôïñéê\ò ðñáã-
íç. ‘Ç êáèïñéóôéêüôçôá ìé@ò óôéâÜäáò åyíáé Aü- ìáôéêüôçôáò. ÊÜèå êïéíùíßá a ðïëéôéóìüò óõã-
ñéóôç, äéüôé _ ìïñöÞ ðïý ôÞí ñãáíþíåé åyíáé, A- êñïôår ôüí Uáõôü ôïõ äçìéïõñãþíôáò, èÝôïíôáò
ðü ôÞí ìéÜ, ìÞ Aíáãþãéìç êáß ðñÝðåé, UðïìÝ- êáß èåóìßæïíôáò Xíá ìÜãìá Aðü êåíôñéêÝò êïé-
íùò, ðÜíôïôå íÜ TêëáìâÜíåôáé ›ò äïóìÝíç êáß, íùíéêÝò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò (èåüò, êñÜôïò äé-
Aðü ôÞí Cëëç, AíåîÜíôëçôç, äéüôé äßíåé ôü Víáõ- êáßïõ, Tëåõèåñßá, sóüôçôá, äéêáéïóýíç, ñèïëïãé-
óìá óôÞí äçìéïõñãßá Uíüò Aüñéóôïõ Añéèìïˆ íÝ- êüôçôá, ðñüïäïò). Ït óçìáóßåò åyíáé öáíôáóéá-
ùí, Tî uóïõ ìÞ Aíáãþãéìùí Šðïìïñö™í êáß Uðï- êÝò, äéüôé äÝí V÷ïõí ðñáãìáôéêÞ (a ñèïëïãéêÞ)
ìÝíùò íÝùí, Tî' uóïõ Aüñéóôá êáèïñéóìÝíùí Šðï- AíáöïñÜÿ åyíáé êïéíùíéêÝò, äéüôé åyíáé èåóìéóìÝ-
óôéâÜäùí (ð.÷. ôïˆ Tìâßïõ, ô\ò ðïëëáðëüôçôáò íåòÿ åyíáé êåíôñéêÝò, äéüôé äéáðïôßæïõí ìÝ ôü íü-
ô™í ìÞ Aíáãþãéìùí ìïñö™í æù\ò ðïý á‰ôü äç- çìÜ ôïõò …ëåò ôßò Cëëåò óçìáóßåò ô\ò ãëþóóáòÿ
ìéïõñãår, êáèþò êáß ô\ò ðïëëáðëüôçôáò ô™í Š- êáß, ôÝëïò, Aðïôåëïˆí Xíá ìÜãìá, äéüôé ôü íüç-
ðïìïñö™í Aðü ôßò ‚ðïråò Aðïôåëårôáé êÜèå Vì- ìá ìé@ò óçìáóßáò åyíáé Aüñéóôá (äçëáäÞ ìÞ Aíá-
âéï — ìåôáâïëéóìüò, AíáðáñáãùãÞ, äéáßñåóç ãþãéìá êáß AíåîÜíôëçôá) êáèïñßóéìï, ÷ùñßò …-
öýëïõ, ê.ëð.). ìùò íÜ åyíáé êáèïñéóìÝíï: ìðïñïˆìå ðÜíôïôå íÜ
‘Ùò óõíÝðåéá ô\ò äçìéïõñãßáò (êáß ôáõôü- ðñïóäéïñßóïõìå ôü íüçìá ô\ò óçìáóßáò, ð.÷.,
÷ñïíá ›ò ðñïûðüèåóÞ ôçò), ôü Åyíáé äÝí åyíáé «èåüò» a «Tëåõèåñßá», ÷ùñßò …ìùò íÜ ìðïñïˆìå
ñãáíùìÝíï ›ò Xíá óõíïëéóôéêü-ôáõôéóôéêü óý- ðïôÝ íÜ ôü AíáãÜãïõìå óÝ êÜðïéï êáèïëéêü èå-
óôçìá a óýóôçìá óõóôçìÜôùí, AëëÜ ›ò Xíá ìÝëéï a íÜ ôü TîáíôëÞóïõìå. ÊÜèå êïéíùíßá êá-
ìÜãìá: ìéÜ êáôáêåñìáôéóìÝíç êáß óôñùìáôï- èïñßæåé Tí ìÝñåé ôü íüçìá ô™í öáíôáóéáê™í óç-
ðïéçìÝíç Uíüôçôá Aüñéóôá (äçëáäÞ ìÞ Aíáãþãé- ìáóé™í ôçò ìÝó¤ ìé@ò äéáäéêáóßáò Tãêëåéóìïˆ,
ìá êáß AíåîÜíôëçôá) êáèïñéóìÝíùí óôéâÜäùí — êáèþò ôßò Añèñþíåé-Tñãáëåéïðïéår óÝ äéáëïãéêÝò
óôéâÜäùí ðïý ðåñéÝ÷ïõí ìéÜ óõíïëéóôéêÞ-ôáõôé- ðåñéï÷Ýò, ôßò Aíôéêåéìåíéêïðïéår-óõãêñïôår óÝ
óôéêÞ äéÜóôáóç, äçëáäÞ, ìéÜ äéÜóôáóç êáèïñé- ðåäßá ãíþóçò êáß ðñáêôéê\ò, êáß ôßò êùäéêïðïé-
óôéêüôçôáò Cñá êáß Aíáãùãéêüôçôáò AëëÜ ðïý år-Aðïêñõóôáëëþíåé óÝ êïéíùíéêÜ êõñùìÝíåò
åyíáé ìÞ Aíáãþãéìåò êáß AíåîÜíôëçôåò ›ò ðñüò íüñìåò óõìðåñéöïñ@ò — óÝ ðåñéï÷Ýò, ðåäßá êáß
ôßò ìïñöÝò ðïý ôßò ñãáíþíïõí êáß ›ò ðñüò ôßò íüñìåò ðïý óõãêñïôïˆí ìáæß ôïõò «äåõôÝñáò ôÜ-
ŠðïìïñöÝò êáß ŠðïóôéâÜäåò ðïý åyíáé äõíáôüí íÜ îåùò» èåóìïýò ô\ò êïéíùíßáò. Ït äéáäéêáóßåò á‰-
Aíáäõèïˆí ìÝóá óÝ á‰ôÝò. ÓôÞí óõíïëéóôéêÞ- ôÝò åyíáé äéáäéêáóßåò óçìáóéïëïãéêïˆ êáß èåóìé-
ôáõôéóôéêÞ ëïãéêÞ-íôïëïãßá, _ ‚ðïßá êôßæåôáé êïˆ Tãêëåéóìïˆ (Cñá êáß äéáëïãéêïˆ, ãíùóôéêïˆ-
ðÜíù óôßò ŠðïèÝóåéò ô\ò êáèïñéóôéêüôçôáò êáß ðñáêôéêïˆ êáß êáíïíéóôéêïˆ Tãêëåéóìïˆ), êáèþò
ô\ò ôáõôüôçôáò-Uíüôçôáò êáß äéáìïñöþíåé ôüí êáß äéáäéêáóßåò ñãáíùôéêïˆ Tãêëåéóìïˆ, Aöïˆ
ÐÅÑÁÍ ÔÏÕ ÁÍÁÃÙÃÉÓÔÉÊÏÕ ÓÊÅÐÔÅÓÈÁÉ-ÐÏÉÅÉÍ 67

óõíõöáßíïíôáé ðÜíôïôå ìÝ ó÷Ýóåéò êáß óôñáôçãé- ôüí Cëëïí, a íÜ ôüí êñáôÞóåéò ìáêñéÜ, AëëÜ íÜ
êÝò Tîïõóßáò. ÷ñåéÜæåôáé íÜ ôüí Tîïíôþóåéò.
²Åôóé, êÜèå êïéíùíßá ŠðÜñ÷åé ìÝóá êáß äéÜ ’Åêåríï ðïý åyíáé ìïíáäéêü ìÝ ôüí äõôéêü ðï-
ìÝóïõ Uíüò óçìáóéïëïãéêïˆ, èåóìéêïˆ êáß ñãá- ëéôéóìü åyíáé …ôé á‰ôüò Aíáäýèçêå ìÝóá Aðü êáß
íùôéêïˆ Tãêëåéóìïˆ ‚ ‚ðïrïò Aíôéóôïé÷år, óôü T- äéÜ ìÝóïõ Uíüò ñÞãìáôïò ìÝ ôüí Tãêëåéóìü êáß
ðßðåäï ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ, óÝ Xíáí ðáñáóôáóéáêü, ôÞí Uôåñïíïìßá: óôü óõëëïãéêü (óçìáóéïëïãéêü
óõíáéóèçìáôéêü êáß ðñïèåóéáêü Tãêëåéóìü (êÜôé êáß èåóìéêü) Tðßðåäï, ìÝ ôÞí äçìéïõñãßá ô\ò äç-
ðïý óõãêñïôår ôÞí óõíåéäçôÞ êáß Aóõíåßäçôç äéÜ- ìïêñáôßáòÿ óôü Aôïìéêü (ðáñáóôáóéáêü, óõíáé-
óôáóç ô\ò Aôïìéê\ò øõ÷\ò). ’ÁëëÜ _ êïéíùíßá óèçìáôéêü êáß ðñïèåóéáêü) Tðßðåäï, ìÝ ôÞ äç-
ŠðÜñ÷åé Tðßóçò ìÝóá êáß äéÜ ìÝóïõ ìé@ò êáôÜ- ìéïõñãßá ôïˆ Tëåýèåñïõ Aôüìïõ êáß ôïˆ ðïëßôç.
óôáóçò Uôåñïíïìßáò, óôüí âáèìü ðïý AíôéëáìâÜ- Á‰ôü ôü ñ\ãìá åyíáé ìéÜ ìÞ Aíáãþãéìç tóôïñéêÞ
íåôáé ôßò óçìáóßåò ôçò êáß ôïýò èåóìïýò ôçò ƒ- äçìéïõñãßá, ðïý Tìöáíßæåôáé ãéÜ ðñþôç öïñÜ
÷é ›ò äéêÜ ôçò äçìéïõñãÞìáôá, AëëÜ ›ò êáôá- óôÞí Añ÷áßá ‘ÅëëÜäá, ›ò óõíÝðåéá ô\ò AìöéóâÞ-
ãüìåíá Aðü êÜðïõ Aëëïˆ, Aðü ìéÜ Tîù-éóôïñéêÞ ôçóçò ô™í ðáñáäïóéáê™í èåóì™í êáß óçìáóé™í
êáß Tîù-êïéíùíéêÞ ðçãÞ óçìáóé™í êáß èÝóìéóçò ô\ò êïéíùíßáò. ÌÝóá êáß äéÜ ìÝóïõ á‰ô\ò ô\ò
(ôïôÝì, èåüò, âéïëïãéêïß a êïéíùíéêïúóôïñéêïß íü- AìöéóâÞôçóçò Aíáäýåôáé _ öéëïóïößá (›ò ðñü-
ìïé, öýóç ôïˆ Aíèñþðïõ êáß ô\ò êïéíùíßáò). ôáãìá AÝíáçò Tðåñþôçóçò ôïˆ êüóìïõ) êáß _
ÊÜèå ðïëéôéóìüò åyíáé, UðïìÝíùò, ìïíáäéêüò. ðïëéôéêÞ (›ò ðñüôáãìá ñçô\ò èÝóìéóçò êáß A-
‘ÕðÜñ÷ïõí, Aóöáë™ò, ðëåõñÝò ðïý åyíáé êáèïëé- íáèÝóìéóçò ô\ò êïéíùíßáò), êáèþò êáß ôü ëåãü-
êÝò, ð.÷., ‚ Tãêëåéóìüò êáß _ Uôåñïíïìßá. ÊÜèå ìåíï ðñ™ôï öéëïóïöéêü Tñþôçìá ðïý óõíäÝåé ôÞ
êïéíùíßá ðñÝðåé Tðßóçò íÜ äçìéïõñãÞóåé ìéÜ óõ- öéëïóïößá ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ: ‚ Cíèñùðïò êáß _
íïëéóôéêÞ-ôáõôéóôéêÞ äéÜóôáóç ëåéôïõñãéê™í- êïéíùíßá åyíáé öýóåé (êáèïñéóìÝíïé Aðü ìéÜ ï‰óß-
Tñãáëåéáê™í ó÷Ýóåùí ìÝ ôü öõóéêü ôçò ðåñéâÜë- á) a íüì¤ (êáèïñéóìÝíïé Aðü èåóðéóìÝíïõò íü-
ëïí, ãéÜ íÜ Tîáóöáëßóåé ôÞí âéïëïãéêÞ Aíáðáñá- ìïõò); ²Áí ‚ Cíèñùðïò êáß _ êïéíùíßá åyíáé öý-
ãùãÞ ô™í ìåë™í ôçò. ÓÝ á‰ôÞí ôÞí äéÜóôáóç óåé, ôü ðñüôáãìá ô\ò öéëïóïößáò åyíáé ôüôå íÜ
åyíáé äõíáôÞ êÜðïéïõ åuäïõò Tðéêïéíùíßá ìåôáîý Aíáêáëýøåé á‰ôÞí ôÞí öýóçÿ êáß ôü ðñüôáãìá
äéáöïñåôéê™í ðïëéôéóì™í. (Êáß ìüíïí Tä™ ìðï- ô\ò ðïëéôéê\ò íÜ èåóìßóåé ôÞí êïéíùíßá óÝ óõì-
ñïˆìå íÜ ìéëïˆìå ãéÜ êÜðïéïõ åuäïõò óýãêñéóç öùíßá ìÝ á‰ôÞí, êÜôé ðïý èÜ óÞìáéíå ôüí èÜíá-
ìåôáîý ô™í ðïëéôéóì™í, ìÝ ôïýò …ñïõò ô\ò «A- ôï ô\ò öéëïóïößáò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò, êáèþò êáß
íÜðôõîçò» a «TîÝëéîçò»). ’ÁëëÜ ‚ Cíèñùðïò êáß ôü «ôÝëïò ô\ò tóôïñßáò». Ìðïñïˆìå Tä™ íÜ äéá-
_ êïéíùíßá äÝí ŠðÜñ÷ïõí ìüíïí a êõñßùò ìÝóá êñßíïõìå ôßò âÜóåéò ôïˆ ‚ëïêëçñùôéóìïˆ. Ðïéü
êáß äéÜ ìÝóïõ ìé@ò ëåéôïõñãéê\ò-Tñãáëåéáê\ò …ìùò åyíáé ôü ðñüôáãìá ô\ò öéëïóïößáò êáß ô\ò
äéÜóôáóçò (_ ‚ðïßá åyíáé _ êýñéá äéÜóôáóç ôïˆ ðïëéôéê\ò TÜí ‚ Cíèñùðïò êáß _ êïéíùíßá åyíáé
êüóìïõ ô™í æþùí), AëëÜ êáß äéÜ ìÝóïõ ìé@ò öáí- íüì¤;
ôáóéáê\ò äéÜóôáóçò, _ ‚ðïßá, ›ò ðñüò ôü ìÜã- ‘Ç äçìïêñáôßá Aíáäýèçêå óôÞí Añ÷áßá ‘Åë-
ìá ô™í óçìáóé™í êáß ô™í èåóì™í ðïý ôÞí óõã- ëÜäá êõñßùò óôÞí âÜóç ô\ò ðáñÜóôáóçò …ôé ‚
êñïôïˆí, åyíáé ìïíáäéêÞ ãéÜ êÜèå ðïëéôéóìü. ÓÝ Cíèñùðïò êáß _ êïéíùíßá åyíáé íüì¤: Aöïˆ äÝí Š-
á‰ôÞí ôÞí äéÜóôáóç äÝí ìðïñïˆìå íÜ ìéëïˆìå ãéÜ ðÜñ÷åé ìéÜ «öýóç» ãéÜ íÜ óôçñé÷èïˆìå, _ ìüíç
óýãêñéóç (ðáñÜ ðñïâÜëëïíôáò —êáß TðéâÜëëïí- íüìéìç ðçãÞ ô\ò êïéíùíéê\ò èÝóìéóçò åyíáé _ T-
ôáò— ôßò óçìáóßåò êáß ôïýò èåóìïýò Uíüò ðïëé- ëåýèåñç, AôïìéêÞ êáß óõëëïãéêÞ èÝëçóç ô™í ðï-
ôéóìïˆ óÝ Xíáí Cëëï). ’Åðß ðëÝïí, ›ò óõíÝðåéá ëéô™í, Vôóé …ðùò á‰ôÞ êÜèå öïñÜ äéáìïñöþíåôáé
ôïˆ Tãêëåéóìïˆ êáß ô\ò Uôåñïíïìßáò, êÜèå Tðé- êáß AëëÜæåé ìÝóá Aðü ôüí Aíáêëáóôéêü ôïõò óôï-
êïéíùíßá ìåôáîý ô™í ðïëéôéóì™í óÝ á‰ôÞí ôÞí ÷áóìü êáß ôÞí äéáâïõëåõôéêÞ ôïõò äñáóôçñéüôç-
äéÜóôáóç åyíáé ƒ÷é Aäýíáôç, AëëÜ TîáéñåôéêÜ ðå- ôá. ‘Ç äçìïêñáôßá Aíáäýèçêå, UðïìÝíùò, ›ò X-
ñéïñéóìÝíç êáß ðñïâëçìáôéêÞ. Ãé' á‰ôü, ‚ «Cë- íá ðñüôáãìá Aôïìéê\ò êáß óõëëïãéê\ò á‰ôïíï-
ëïò» ãßíåôáé ðÜíôá Aíôéëçðôüò ›ò AðåéëÞ, ›ò ìßáò: ôü èåìÝëéï ô™í èåóì™í (íüìùí) äÝí åyíáé _
T÷èñüò (Aíþôåñïò, êáôþôåñïò a sóÜîéïò) ðïý TðéóôÞìç ô™í öéëïóüöùí-âáóéëÝùí (…ðùò ôü a-
ðñÝðåé íÜ êñáôçèår ìáêñéÜ, íÜ ìåôáóôñáöår (ðñï- èåëå ‚ ÐëÜôùí) AëëÜ _ äüîá ô™í ðïëéô™í (_
óçëõôéóèår, Aöïìïéùèår) a íÜ Tîïíôùèår. ‘Ï ñá- ãíþìç ôïõò, _ CðïøÞ ôïõò, á‰ôü ðïý ôïýò öáß-
ôóéóìüò Tìöáíßæåôáé ìÝóá Aðü á‰ôü ôü Aêñárï áu- íåôáé íÜ åyíáé êáëü). ‘Ç äçìïêñáôßá óÞìáíå ôÞ
óèçìá Aðåéë\ò ô\ò Aôïìéê\ò êáß óõëëïãéê\ò äçìéïõñãßá Uíüò äçìüóéïõ ÷þñïõ …ðïõ ït ðïëßôåò
ôáõôüôçôáò, žóôå íÜ ìÞí Añêår íÜ ìåôáóôñÝøåéò ŠðïôÜóóïíôáé óôü áuôçìá ôïˆ ëüãïí äéäüíáé, äç-
68 ÖÙÔÇÓ ÈÅÏÄÙÑÉÄÇÓ

ëáäÞ íÜ äßíïõí ëüãï êáß ëïãáñéáóìü ãéÜ ôÞ äüîá íÜðôõîç ôïˆ êñÜôïõò, ô\ò ãñáöåéïêñáôßáò êáß,
ôïõò, íÜ ôÞí ásôéïëïãïˆí ìÝ ñèïëïãéêïýò, äçëá- Añãüôåñá, ôïˆ êáðéôáëéóìïˆ, ôÞí âéïìç÷áíéêÞ
äÞ, ëïãéêÜ óõíåðårò êáß óõíåêôéêïýò …ñïõò. ÓÞ- êáß TðéóôçìïíéêÞ TðáíÜóôáóç, êáèþò êáß ôÞí
ìáíå Tðßóçò ôÞí äçìéïõñãßá Uíüò äçìüóéïõ ÷ñü- ðëáíçôéêÞ ôïõò TîÜðëùóç — AíÜðôõîç êáß T-
íïõ, êáôÜ ôüí ‚ðïrï ït ðïëßôåò AíôéëáìâÜíïíôáé îÜðëùóç ðïý êáèïäçãïˆíôáé Aðü ôÞí óçìáóßá
ñçôÜ ôü ðáñüí ôïõò ›ò Tí ìÝñåé äéáìïñöùìÝíï A- ô\ò Aðåñéüñéóôçò TðÝêôáóçò ô\ò ñèïëïãéê\ò
ðü ôßò AôïìéêÝò êáß óõëëïãéêÝò ôïõò TðéëïãÝò êõñéáñ÷ßáò, _ ‚ðïßá öÝñåôáé Aðü ôßò óçìáóßåò
ôïˆ ðáñåëèüíôïòÿ êáß ôü ìÝëëïí ôïõò, ›ò Tí ìÝ- ô\ò Aðåñéüñéóôçò ïsêïíïìéê\ò AíÜðôõîçò êáß ô\ò
ñåé äéáìïñöþóéìï Aðü ôßò ôùñéíÝò ôïõò TðéëïãÝò. Tî uóïõ Aðåñéüñéóôçò Tðéóôçìïíéê\ò êáß ôå÷íïëï-
‘Ç «ìïíôÝñíá» Äýóç îáíáäçìéïõñãår ôü ðñü- ãéê\ò AíÜðôõîçò. Êáß, ôÝëïò, _ óõíÜíôçóç ìå-
ôáãìá ô\ò äçìïêñáôßáò (ìáæß ìÝ ôÞí AìöéóâÞ- ôáîý ô™í äýï á‰ô™í êåíôñéê™í öáíôáóéáê™í óç-
ôçóç, ôÞí öéëïóïößá êáß ôÞí ðïëéôéêÞ), AëëÜ ìáóé™í: …ôáí _ Aðåñéüñéóôç TðéóôçìïíéêÞ-ôå÷íï-
ðñïóðáèår ôáõôü÷ñïíá íÜ ôü èåìåëéþóåé ðÜíù ëïãéêÞ êáß ïsêïíïìéêÞ AíÜðôõîç ôßèåôáé ›ò ðñï-
óôÞí ðáñÜóôáóç …ôé ‚ Cíèñùðïò êáß _ êïéíùíßá ûðüèåóç (óïóéáëéóôÝò) a ›ò óõíÝðåéá (öéëåëåýèå-
åyíáé öýóåé, êÜôé ðïý Aðïôåëår ìéÜ öáíåñÞ Aíôß- ñïé) ô\ò Tëåõèåñßáò êáß ô\ò äçìïêñáôßáò — óõ-
öáóç. ÌÝóá óÝ á‰ôÞí ôÞí AíôéöáôéêÞ Tðáíáäç- íÜíôçóç äéÜ ìÝóïõ ô\ò ‚ðïßáò _ Aðåñéüñéóôç T-
ìéïõñãßá âñßóêïõìå ôßò tóôïñéêÝò ñßæåò êáß óõíå- ðÝêôáóç Tðåíäýåôáé ìÝ èåôéêÝò Aîßåò êáß ãßíåôáé
ðáãùãÝò ôïˆ «ìïíôÝñíïõ» Aíáãùãéóìïˆ: _ ñ- AíôéëçðôÞ ›ò «ðñüïäïò».
èïëïãéêüôçôá, ðïý âñßóêåôáé óôÞí âÜóç ôïˆ ëü-
ãïí äéäüíáé, ìåôáôñÝðåôáé óôü äüãìá ôïˆ ñèï- ²Áí êÜôé ÷áñáêôçñßæåé ôÞí Tðï÷Þ ìáò, á‰-
ëïãéóìïˆÿ _ äüîá ô™í ðïëéô™í Aíôéêáèßóôáôáé A- ôü åyíáé _ á‰îáíüìåíç TðéêñÜôçóç ô\ò ìé@ò A-
ðü ôÞí TðéóôÞìç ô™í åsäéê™íÿ ‚ äçìüóéïò ÷™ñïò ðü ôßò äýï êåíôñéêÝò êïéíùíéêÝò öáíôáóéáêÝò
ìåôáôñÝðåôáé óÝ êïéíÞ AíáæÞôçóç ô\ò «Aëç- óçìáóßåò ô\ò Äýóçò, á‰ôÞ ô\ò Aðåñéüñéóôçò T-
èéí\ò» öýóçò ôïˆ Aíèñþðïõ a ô\ò êïéíùíßáòÿ êáß ðÝêôáóçò ô\ò øåõäï-ïñèïëïãéê\ò êõñéáñ÷ßáò, _
‚ äçìüóéïò ÷ñüíïò óÝ óõíåéäçôÞ ðñïóáñìïãÞ ðñüò ‚ðïßá, Tðß ðëÝïí, ôåßíåé íÜ ãßíåé ìéÜ êåíôñéêÞ
á‰ôÞí ôÞí öýóç. ðëáíçôéêÞ öáíôáóéáêÞ óçìáóßá, êáß _ Aíôßóôïé-
‘Ïëüêëçñç _ ìåôáìåóáéùíéêÞ tóôïñßá ô\ò ÷ç Šðï÷þñçóç —«Aëëïßùó绗 ô\ò Cëëçò óç-
Äýóçò —_ Tðï÷Þ ôçò «ìïíôåñíéêüôçôáò»— ìáóßáò ôçò, á‰ôÞ ô\ò Aôïìéê\ò êáß óõëëïãéê\ò
ìðïñår íÜ öùôéóèår ìÝ âÜóç á‰ôÞí ôÞí Aíôßöá- á‰ôïíïìßáò. Óõíáíôïˆìå Tä™ ôßò óõíÝðåéåò ô\ò
óç, ðïý âñßóêåôáé óôÞí âÜóç Têåßíïõ ðïý ‚ Êá- èåóìéóìÝíçò Aíôßöáóçò ô\ò «ìïíôåñíéêüôçôáò»
óôïñéÜäçò ðñïóäéïñßæåé ›ò ôßò äýï êåíôñéêÝò êïé- ðïý ì@ò êáôáôñý÷åé. Ït êïéíùíéêÝò óçìáóßåò A-
íùíéêÝò öáíôáóéáêÝò óçìáóßåò (a, Cí Vôóé ðñï- ðïóõíôßèåíôáé êáß Aëëïéþíïíôáé: ôß óçìáßíåé «A-
ôéì@ôå, êéíçôÞñéåò êïéíùíéêÝò äõíÜìåéò) ôïˆ äõ- íÜðôõîç» êáß «ðñüïäïò» ãéÜ ì@ò óÞìåñá, êáß ôß
ôéêïˆ êüóìïõ: Aðü ôÞí ìßá ðëåõñÜ, _ óçìáóßá óçìáßíåé Tëåõèåñßá, sóüôçôá, äéêáéïóýíç; ’ÁëëÜ
ô\ò á‰ôïíïìßáò ›ò Aôïìéêü êáß êïéíùíéêü ðñü- êáß ït AôïìéêÝò ôáõôüôçôåò Tðßóçò Aðïóõíôßèåí-
ôáãìáÿ Aðü ôÞí Cëëç, _ óçìáóßá ô\ò Aðåñéüñé- ôáé êáß Aëëïéþíïíôáé: ‚ Tðé÷åéñçìáôßáò Aíôéêá-
óôçò TðÝêôáóçò ô\ò «ñèïëïãéê\ò» êõñéáñ÷ßáò èßóôáôáé Aðü ôüí êåñäïóêüðïÿ ‚ ðïëßôçò Aðü ôüí
ðÜíù óôüí êüóìï (ôÞí öýóç, ôüí Cíèñùðï, ôÞí ìéêñïêïìðéíáäüñïÿ ‚ ðéóôüò óôü êáè\êïí ôïõ
êïéíùíßá). Ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò Aíáäýå- äçìüóéïò ëåéôïõñãüò Aðü ôüí ñïõóöåôïëüãï. Ôß
ôáé, óýìöùíá ìÝ ôüí ÊáóôïñéÜäç, aäç êáôÜ ôüí óçìáßíåé ôþñá ðëÝïí ôü íÜ åyíáé êáíåßò äÜóêá-
11ï êáß 12ï ásþíá, óÝ ‚ñéóìÝíåò å‰ñùðáúêÝò ðü- ëïò, íïóïêüìá, TñåõíçôÞò; Ôß óçìáßíåé íÜ åyíáé
ëåéò ìÝ ôÞí Tðéäßùîç ô™í Aóô™í (äçëáäÞ êáôïß- íÝïò, íÜ ðçãáßíåé óôü ó÷ïëårï; Ôß åuäïõò ðáñá-
êùí ô™í ðüëåùí) ãéÜ á‰ôïäéïßêçóç, äéáìïñöþ- óôÜóåéò, óõíáéóèÞìáôá êáß ðñïèÝóåéò V÷åé êá-
íåôáé óôáäéáêÜ óÝ Aãþíá ãéÜ ôÞí Tëåõèåñßá êáß íåßò ôüôå; ÐïéÜ åyíáé ôÜ ƒíåéñÜ ôïõ; ‘Ï ðïëßôçò
ôÞí äçìïêñáôßá äéÜ ìÝóïõ ô\ò ’ÁíáãÝííçóçò, êëåßíåôáé óÝ ìéÜ säéùôéêÞ óöáßñá. Ôáõôü÷ñïíá,
ô™í èñçóêåõôéê™í ìåôáññõèìßóåùí êáß ôïˆ Äéá- ‚ äçìüóéïò ÷™ñïò AöÞíåôáé óôïýò ãñáöåéïêñÜ-
öùôéóìïˆ, äéÜ ìÝóïõ ô™í öéëåëåýèåñùí Tðáíá- ôåò (Tðáããåëìáôßåò ðïëéôéêïýò, ôå÷íïêñÜôåò,
óôÜóåùí ôïˆ 18ïõ êáß 19ïõ ásþíá êáß, ôÝëïò, äéåõèõíôÝò), ït ‚ðïrïé ôüí êáôáëáìâÜíïõí ìÝ X-
äéÜ ìÝóïõ ôïˆ Tñãáôéêïˆ êéíÞìáôïò êáß ô™í ðñü- íá ëüãïí äéäüíáé ðïý óôåñårôáé öáíôáóßáò êáß åy-
óöáôùí ÷åéñáöåôéê™í êéíçìÜôùí ô™í ìåéïíïôÞ- íáé ôåôñéììÝíïò Tä™ êáß äåêáåôßåò. ²Ç V÷åé ìå-
ôùí, ô™í ãõíáéê™í êáß ô\ò íåïëáßáò. ÊáôÜ ôÞí ôáôñáðår óÝ Xíá show business, …ðïõ êÜèå åu-
äéÜñêåéá ô\ò uäéáò ðåñéüäïõ, óõíáíôïˆìå ôÞí A- äïõò «ãíùìïäüôåò» ô™í äåêáðÝíôå äåõôåñïëÝ-
ÐÅÑÁÍ ÔÏÕ ÁÍÁÃÙÃÉÓÔÉÊÏÕ ÓÊÅÐÔÅÓÈÁÉ-ÐÏÉÅÉÍ 69

ðôùí ì@ò ãåìßæïõí ìÝ ðëÞîç, Cí äÝí ì@ò Tîïñ- íïé ìÝóá óôüí Aíáãùãéóôéêü ôñüðï ôïˆ óêÝðôå-
ãßæïõí ìÝ ôÞí Aíïçóßá ôïõò. Êáß, ôÝëïò, ‚ äç- óèáé-ðïéårí — ‚ Uíáò TðéâåâáéþíïíôÜò ôïí, ‚ Cë-
ìüóéïò ÷ñüíïò ãßíåôáé …ëï êáß ðåñéóóüôåñï Aíôé- ëïò AðïññßðôïíôÜò ôïí. ÃéÜ ôüí ìåôáìïíôåñíé-
ëçðôüò óÜí íÜ eôáí êáèïñéóìÝíïò Aðü ôÞí ìïß- óôÞ, ‚ èÜíáôïò ôïˆ èåïˆ (ôïˆ Aíáãùãéóìïˆ) óÞ-
ñá, ›ò ìéÜ Aíáãêáßá êáß Aíáðüöåõêôç AíÜðôõ- ìáíå ôüí èÜíáôï ô\ò Tëðßäáò. ‘Ï ìïíôåñíéóôÞò,
îç êáèïñéóìÝíç Aðü ôßò «öõóéêÝò» AíÜãêåò ô\ò Aðü ôÞí Cëëç, êáß ‚ öéëåëåýèåñïò êáß ‚ óïóéáëé-
«Aãïñ@ò», ðáñÜ Aðü ôÞí äüîá ô™í ðïëéô™í. óôÞò, êñáôïˆí ìÝ ðåróìá ôÞí ðßóôç ôïõò óôüí
Ãéáôß ÷ñåéáæüìáóôå ôÞí äçìïêñáôßá, óô' AëÞ- èåü, ãéÜ íÜ TîáêïëïõèÞóïõí íÜ Tëðßæïõí. ÐñÝðåé
èåéá; Йò èÜ ìðïñÝóïõìå íÜ êïéíùíéêïðïéÞóïõ- íÜ ðïˆìå óôüí ìåôáìïíôåñíéóôÞ: èÝëïõìå ôÞí T-
ìå ôßò íÝåò ãåíåÝò óôÜ säáíéêÜ ô\ò Tëåõèåñßáò ëåõèåñßá (ôÞí sóüôçôá) êáß ôÞí äçìïêñáôßá, äéü-
êáß ô\ò äçìïêñáôßáò; ôé æïˆìå óÝ Xíáí ðïëéôéóìü ðïý ôßò äçìéïýñãçóå
Ôü AíåêðëÞñùôï ðïëéôéêü ðñüôáãìá ô\ò Äý- (ex nihilo) êáß ôßò ðñïóöÝñåé ›ò äõíáôüôçôá T-
óçò (ô\ò «ìïíôåñíéêüôçôáò») åyíáé ôü ðñüôáãìá ðéëïã\ò êáß äéüôé ôßò TðéëÝãïõìå. Óôüí ìïíôåñ-
ô\ò á‰ôïíïìßáò. ’ÅÜí ôü ðñüôáãìá á‰ôü èÜ T- íéóôÞ ðñÝðåé íÜ ðïˆìå: TðéëÝãïõìå ôÞí Tëåõèå-
îáêïëïõèÞóåé íÜ Tðéâéþíåé, ÷ñåéáæüìáóôå Xíáí ñßá (ôÞí sóüôçôá) êáß ôÞí äçìïêñáôßá ƒ÷é Tðåé-
Cëëï ôñüðï Aôïìéêïˆ êáß óõëëïãéêïˆ óêÝðôå- äÞ åyíáé äõíáôüí íÜ èåìåëéùèïˆí óÝ êÜðïéá öý-
óèáé-ðïéårí, ðÝñáí ôïˆ Aíáãùãéóôéêïˆ. ÈÜ Vðñå- óç, AëëÜ TðåéäÞ Bðë™ò ôßò èÝëïõìå — Aêüìá
ðå uóùò íÜ ìéëïˆìå ãéÜ ôÞí ìåôá-áíáãùãéóôéêÞ êáß TíÜíôéá óÝ êÜèå ðéèáíÞ öýóç ðïý èÜ ìðï-
Tðï÷Þ, ƒ÷é ›ò ôÞí Tðï÷Þ ìÝóá óôÞí ‚ðïßá æïˆ- ñïˆóå íÜ ôßò AíôéðáëÝøåé. Êáß Tëðßæïõìå …ôé …-
ìå, Tä™ êáß ôþñá, AëëÜ ›ò á‰ôÞí ðïý èÜ Vðñå- ôáí ït Cíèñùðïé Cëëùí ðïëéôéóì™í èÜ V÷ïõí ôÞí
ðå íÜ Tðéäéþîïõìå, ›ò á‰ôÞí ðïý ðñÝðåé íÜ äç- äõíáôüôçôá íÜ TðéëÝîïõí, èÜ TðéëÝîïõí êáß á‰ôïß
ìéïõñãÞóïõìå. ÐÜñá ôáˆôá, êáß ït «ìïíôåñíé- ôÞí Tëåõèåñßá (ôÞí sóüôçôá) êáß ôÞí äçìïêñáôßá,
óôÝò» êáß ït «ìåôáìïíôåñíéóôÝò» åyíáé êëåéóìÝ- ãéáôß èÜ ôßò èÝëïõí.
Äéêáéïóýíç êáß å‰íïìßá*
Âáóßëçò Ëáìðñüðïõëïò
ÌåôÜöñáóç: ÌðÜìðçò Êïëþíéáò

Ê Üèå «íåùôåñéêüôçôá», êÜèå êñéôéêÞ Aíá-


ìÝôñçóç ìÝ ìéÜ TãêáèéäñõìÝíç ðáñÜäïóç
ðñÝðåé íÜ Aíáìåôñçèår ìÝ ôÞí êõñßáñ÷ç,
ôÞí «êëáóóéêÞ» êëçñïíïìéÜ ôçò. Êáß êÜèå äõ-
ôéêÞ íåùôåñéêüôçôá, åuôå ôïðïèåôårôáé ãåùãñá-
öéêÜ óôÞí «äýóç» åuôå ƒ÷é, ðñÝðåé íÜ Vëèåé óÝ
ïsêïäüìçóå ôÞí èåùñßá ôïõ ô\ò á‰ôïíïìßáò, ìå-
ëåôþíôáò ôÞí «öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíù-
íßáò» óôÞí Añ÷áßá ‘ÅëëÜäá, êáß åsäéêÜ óôÞí äç-
ìïêñáôéêÞ ’ÁèÞíá, êáß ôßò öéëïóïößåò ôçò. ‘Ï
ÊáóôïñéÜäçò AðïêÜëåóå ôÞí äçìïêñáôßá «ôñá-
ãéêü ðïëßôåõìá», äéüôé, …ðùò TîÞãçóå, äÝí V÷åé
óõíäéáëëáãÞ ìÝ ôïýò äõôéêïýò êëáóóéêïýò, äç- Tîùôåñéêïýò êáíüíåò (êáß, UðïìÝíùò, ðñÝðåé íÜ
ëáäÞ ìÝ ôïýò ´Åëëçíåò êáß ôïýò Ñùìáßïõò. Á‰- èÝóåé äéêïýò ôçò), äéüôé äÝí V÷åé óáö\ …ñéá (êáß,
ôÞ _ AíáìÝôñçóç ðÜíôá èÜ ðåñéëáìâÜíåé êáß A- UðïìÝíùò, ðñÝðåé íÜ äçëþóåé ôüí áõôï-ðåñéïñé-
ðïäï÷Ýò êáß Aðïññßøåéò ôïˆ êëáóóéêïˆ, êáèþò óìü ôçò) êáß äéüôé Šðüêåéôáé óÝ âñéí (êáß, Uðï-
êáß ôÜ äýï á‰ôÜ óõíéóôïˆí ðëåõñÝò ô\ò íÝáò íå- ìÝíùò, åyíáé Aíïé÷ôÞ óÝ tóôïñéêü êßíäõíï):
ùôåñéêüôçôáò.
‘Ç ìïßñá ô\ò «Uëëçíéê\ò êëçñïíïìé@ò» ôÜ ‘Ç á‰ôïíïìßá åyíáé äõíáôÞ ìüíï TÜí _ êïé-
ôåëåõôárá 20 ÷ñüíéá eôáí ôü uäéï ðáñÜäïîç, äå- íùíßá á‰ôïáíáãíùñßæåôáé ›ò _ ðçãÞ ô™í êá-
äïìÝíïõ …ôé TíÝðíåõóå AíôéèåôéêÝò AíôéäñÜóåéò. íüíùí ôçò. ²Åôóé, _ êïéíùíßá äÝí ìðïñår íÜ A-
’Áðü ôÞ ìßá ðëåõñÜ ðïëéôéóôéêÝò óðïõäÝò (…ðùò, ðïöýãåé ôü Tñþôçìá: ãéáôß á‰ôüò ‚ êáíüíáò
ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, åyíáé _ Aðïäüìçóç, _ ëï- êáß ƒ÷é ‚ Cëëïò; Ì' Cëëá ëüãéá, äÝí ìðïñår
ãïôå÷íéêÞ êñéôéêÞ, ‚ öåìéíéóìüò, ‚ Aöñéêáíïêåí- íÜ Aðïöýãåé ôü Tñþôçìá ô\ò äéêáéïóýíçò, A-
ôñéóìüò êáß _ ìåôá-áðïéêéïêñáôßá) ôÞí AñíÞèç- ðáíôþíôáò, ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, …ôé äéêáéï-
êáí ‚ëïêëçñùôéêÜ, ãéÜ ôßò å‰ñùêåíôñéêÝò, ëïãï- óýíç åyíáé _ âïýëçóç ôïˆ Èåïˆ a _ âïýëçóç
êåíôñéêÝò êáß öáëëïêåíôñéêÝò ðñïêáôáëÞøåéò ôïˆ ÔóÜñïõ a _ AíôáíÜêëáóç ô™í ó÷Ýóåùí
ôçò. ’Áðü ôÞí Cëëç, ðïëéôéêïß èåùñçôéêïß äéá- ðáñáãùã\ò. ϋôå ìðïñår íÜ Aðïöýãåé ôü T-
öüñùí åsäéêïôÞôùí (^èéê\ò, tóôïñßáò, ðïëéôéê™í ñþôçìá ô™í ‚ñßùí ô™í ðñÜîåþí ôçò. ÓÝ ìéÜ
Tðéóôçì™í, óõãêñéôéê\ò ëïãïôå÷íßáò êáß êëá- äçìïêñáôßá, ït Cíèñùðïé ìðïñïˆí íÜ êÜíïõí
óéê™í óðïõä™í) ôÞí TðáíáíáêÜëõøáí, ãéÜ ôÜ ‚,ôéäÞðïôå, êáß ðñÝðåé íÜ îÝñïõí ðþò äÝí èC-
ðåéñÜìáôÜ ôçò ðÜíù óôÞí ñéæïóðáóôéêÞ äçìï- ðñåðå íÜ êÜíïõí Bðë™ò êáß ìüíï ‚,ôéäÞðïôå.
êñáôßá. ’Åêår …ðïõ _ ðñþôç ôÜóç TêèÝôåé ìéÜ t- ‘Ç äçìïêñáôßá åyíáé ôü ðïëßôåõìá ôïˆ áõôï-
óôïñßá êáôáðßåóçò, _ Cëëç TãêùìéÜæåé ôßò äõíá- ðåñéïñéóìïˆÿ UðïìÝíùò, åyíáé Tðßóçò êáß ôü
ôüôçôåò á‰ôï-êõâÝñíçóçò. ðïëßôåõìá ôïˆ tóôïñéêïˆ êéíäýíïõ —Xíáò Cë-
‘Ï ÊïñíÞëéïò ÊáóôïñéÜäçò eôáí, Aðü ôÞí ëïò ôñüðïò ãéÜ íÜ ðïˆìå …ôé åyíáé ôü ðïëßôåõ-
äåêáåôßá ôïˆ '70, Xíáò Aðü ôïýò TîÝ÷ïíôåò Tê- ìá ô\ò Tëåõèåñßáò— êáß Xíá ôñáãéêü ðïëßôåõ-
ðñïóþðïõò ô\ò äåýôåñçò ôÜóçò. ÓÝ ìéÜ ìáêñÜ ìá... Ôü Tñþôçìá ô™í ‚ñßùí ô\ò á‰ôïèåóìé-
êáß AäéÜóðáóôç óåéñÜ äéáëÝîåùí êáß Cñèñùí (êáß æüìåíçò äñáóôçñéüôçôáò ìé@ò êïéíùíßáò îåäé-
ìÝ êáôçãïñßåò ðïý Vöåñáí UëëçíéêÜ íüìáôá, …- ðëþíåôáé óÝ äýï óôéãìÝò. ‘ÕðÜñ÷åé TããåíÝò
ðùò ðüëéò, êïéíùíßá, êáéñüò, øõ÷Þ êáß ëüãïò), êñéôÞñéï ôïˆ íüìïõ êáß ãéÜ ôüí íüìï; Ìðïñår

* Ôü Cñèñï á‰ôü äçìïóéåýèçêå ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôü ðåñéïäéêü Thesis Eleven, No 49, ÌÜéïò 1997.
— ‘Ï Âáóßëçò Ëáìðñüðïõëïò åyíáé êáèçãçôÞò êëáóéê™í óðïõä™í êáß óõãêñéôéê\ò ëïãïôå÷íßáò óôü
ðáíåðéóôÞìéï ôïˆ Michigan, …ðïõ êáôÝ÷åé ôÞí Xäñá íåïåëëçíéê™í óðïõä™í. Åyíáé óõããñáöÝáò ô™í
âéâëßùí: Literature as National Institution (1988) êáß The Rise of Eurocentrism (1993). ’Åðßóçò åy-
íáé óõíåêäüôçò ô™í The Text and its Margins (1985) êáß Twentieth-Century Literary Theory (1987).
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 70-92
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 71

íÜ ŠðÜñîåé AðïôåëåóìáôéêÞ Tããýçóç …ôé á‰ôü ëïˆìå äéêáóôéêÞ Tîïõóßá êáß êõâåñíçôéêÞ Tîïõ-
ôü êñéôÞñéï, …ðùò êáß íÜ V÷åé ‚ñéóôår, äÝí èÜ óßá. (ÊáóôïñéÜäçò, 1995 [1997ã]: 1).
ðáñáâéáóôår; Ðñï÷ùñþíôáò ðñüò ôÜ èåìåëéþ-
äç, _ AðÜíôçóç êáß óôÜ äõü TñùôÞìáôá åyíáé ’Åí™ ðïëéôéêü åyíáé …,ôé Aöïñ@ ôßò säéáßôåñåò
Xíá Aðüëõôï “ƒ÷é”. ÄÝí ŠðÜñ÷åé êáíüíáò ô™í ñõèìßóåéò êáß ëåéôïõñãßåò ìé@ò ñçô\ò Tîïõóßáò
êáíüíùí ðïý íÜ ìÞí åyíáé êé á‰ôüò tóôïñéêü (êÜèå åuäïõò), _ ðïëéôéêÞ åyíáé «_ äñáóôçñéüôç-
äçìéïýñãçìá. (ÊáóôïñéÜäçò, 1983â [1991]: ôá ðïý AðïâëÝðåé óôüí ìåôáó÷çìáôéóìü ô™í èå-
114-5). óì™í ô\ò êïéíùíßáò, Vôóé žóôå á‰ôïß íÜ ãßíïõí
óýìöùíïé ìÝ ôüí êáíüíá ô\ò á‰ôïíïìßáò ô\ò êïé-
²Åôóé, åyíáé ‚ Tóþôåñïò ÷áñáêôÞñáò ôïˆ ðïëé- íüôçôáò (äçëáäÞ, Vôóé žóôå íÜ TðéôñÝðïõí ôÞí
ôåýìáôïò, _ Aðüëõóç Tìðéóôïóýíç ôïõò óôÞí Tã- ñçôÞ, óôï÷áóôéêÞ êáß Tìðñüèåôç á‰ôï-èÝóìéóç
ãåíÞ äéêáßùóç êáß íïìéìïðïßçóç, ðïý ôü êÜíïõí, êáß á‰ôï-êõâÝñíçóç á‰ô\ò ô\ò êïéíüôçôáò)»
Aðü á‰ôÞí ôÞí Cðïøç, «ôñáãéêü». Ôü ôñáãéêü (ÊáóôïñéÜäçò, 1988â [1991]: 76). ²Áí, …ìùò,
ðïëßôåõìá åyíáé ôü á‰ôüíïìï ðïëßôåõìá óôü ‚- _ äñáóôçñéüôçôá ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ‚ ìåôáó÷ç-
ðïrï _ êïéíùíßá Aðïññßðôåé ôÞí säÝá ìé@ò Tîùôå- ìáôéóìüò ô™í èåóì™í ðåñéïñéóèïˆí óôÞí óôéãìÞ
ñéê\ò a a priori èåìåëßùóçò (Uíüò êáíüíá ô™í ô\ò TêðëÞñùóÞò ôïõò, óôÞí Tðßôåõîç ô\ò äçìï-
êáíüíùí ðñïåñ÷üìåíïõ Aðü ìéÜ tåñÞ a Cëëç A- êñáôßáò, ôü ðñüôáãìá ãéÜ á‰ôïíïìßá Aíáðüöåõ-
äéáìöéóâÞôçóç ðáñÜäïóç) êáß AðïäÝ÷åôáé ôüí U- êôá Aäñáíïðïéårôáé, _ êßíçóÞ ôïõ ðåñéïñßæåôáé óÝ
áõôü ôçò ›ò ôÞí tóôïñéêÞ ðçãÞ ô™í êáíüíùí Xíá åsäéêü ìÝñïò, óÝ Xíáí åsäéêü ÷ñüíï êáß óÝ X-
ôçò. ‘ÅðïìÝíùò, ôü ôñáãéêü, ôü äçìïêñáôéêü êáß íá åsäéêü ðëáßóéï ñõèìßóåùí. ²Áí äçìïêñáôßá êáß
ôü á‰ôüíïìï ðïëßôåõìá, …ëá AíáöÝñïíôáé óÝ ìßá ðïëéôéêÞ åyíáé Xíá êáß ôü á‰ôü, ôüôå _ á‰ôï-èÝ-
êáß ôÞí á‰ôÞ äçìéïõñãßá: óôÞí èÝóìéóç ô\ò êïé- óìéóç äÝí åyíáé ìéÜ tóôïñéêÞ äéáäéêáóßá AëëÜ X-
íùíßáò óýìöùíá ìÝ ôßò Añ÷Ýò ôïˆ ñçôïˆ á‰ôï- íá ìïíáäéêü èáˆìá — á‰ôü ðïý îÝñïõìå Aðü ôüí
óôï÷áóìïˆ êáß ô\ò á‰ôï-äéáêõâÝñíçóçò. ïŠìáíéóìü ôïˆ 19ïõ ásþíá, ‚ ‚ðïrïò ðåñéüñéóå ôüí
’Áöïˆ á‰ôÞ _ äõíáìéêÞ óýëëçøç äßíåé Vìöá- ‘Åëëçíéóìü óôÞí ’ÁèÞíá êáß ôÞí äõôéêÞ tóôïñßá
óç óôÞí tóôïñéêüôçôá, ôÞí äçìéïõñãéêüôçôá, ôÞí óôüí 5ï ásþíá ð.×.
êïéíùíéêÞ äéáäéêáóßá êáß ôÞí êñéôéêÞ óêÝøç, äÝí ‘Ï uäéïò ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïåéäïðïßçóå …ôé _
äéêáéþíåé ôÞí «ôñáãéêÞ äéÜóôáóç ô\ò Aíèñþðé- «á‰ôï-èÝóìéóç åyíáé ìéÜ êßíçóç ðïý äÝí óôáìáô@,
íçò ðáñîçò êáß ô\ò Aíèñþðéíçò äñÜóçò» (Êá- ðïý äÝí AðïâëÝðåé óÝ ìéÜ “ôÝëåéá êïéíùíßᔠ(Vê-
óôïñéÜäçò, 1993 [1997â]: 114) a ôÞí öýóç ô\ò öñáóç ðïý äÝí V÷åé Aðïëýôùò êáíÝíá íüçìá), Aë-
á‰ôïíïìßáò ›ò Xíá Šðü TîÝëéîç ðñüôáãìá ãéÜ ðå- ëÜ, ì@ëëïí, óÝ ìéÜ êïéíùíßá ðïý åyíáé …óï ãßíå-
ñéïñéóìü ô™í óõíèçê™í ôïˆ «ôñáãéêïˆ ðïëéôåý- ôáé Tëåýèåñç êáß äßêáéç. Á‰ôÞ _ êßíçóç åyíáé ðïý
ìáôïò» óôÞí äçìïêñáôßá. ‘Ç ðçãÞ ìé@ò ôÝôïéáò íïìÜæù ðñüôáãìá ô\ò á‰ôüíïìçò êïéíùíßáò êáß
ðåñéïñéóôéê\ò ðôéê\ò åyíáé ìéÜ êáôÜ ðåñßðôùóç ðïý, Cí åyíáé íÜ ðåôý÷åé, ðñÝðåé íÜ Tãêáèéäñýóåé
óõã÷þíåõóç ô\ò äçìïêñáôßáò ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ. ìéÜ äçìïêñáôéêÞ êïéíùíßá» (ÊáóôïñéÜäçò, 1995
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êÜíåé óáöÞ äéÜêñéóç AíÜìåóá [1997ã]: 4-5). ‘ÅðïìÝíùò, ÷ñåéáæüìáóôå ìéÜ èå-
óôÜ óõíÞèç ðïëéôéêÜ óõìâÜíôá êáß ôßò ìïíáäé- þñçóç ô\ò ðïëéôéê\ò ðïý äÝí ôÞí ðåñéïñßæåé óôÞí
êÝò Têäçëþóåéò ô\ò ðïëéôéê\ò: ôåëåéüôçôÜ ôçò, ôáõôßæïíôÜò ôçí ìüíï ìÝ ôÞí äç-
ìïêñáôéêÞ èÝóìéóç, AëëÜ ôÞí AíôéëáìâÜíåôáé ›ò
‘Ç ðïëéôéêÞ äÝí ŠðÜñ÷åé ðáíôïˆ êáß ðÜíôáÿ _ ìéÜ ìáêñÜ, ðåñéðåôåéþäç, Tðßðïíç, TñåõíçôéêÞ T-
AëçèéíÞ ðïëéôéêÞ åyíáé AðïôÝëåóìá ìé@ò óðÜ- îÝëéîç — Aêñéâ™ò ôü ðñüôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáòÿ
íéáò êáß å‹èñáõóôçò êïéíùíéêï-éóôïñéê\ò äç- ìéÜ èåþñçóç ô\ò ðïëéôéê\ò ðïý ìðïñår íÜ óõì-
ìéïõñãßáò. Á‰ôü ðïý AíáãêáóôéêÜ ŠðÜñ÷åé óÝ âéâÜæåé ôÞí Cðïøç, ôÞí ðïëëáðëüôçôá, ôüí ðåé-
êÜèå êïéíùíßá åyíáé _ ðïëéôéêÞ óöáßñá ìÝ ìéÜ ñáìáôéóìü, ôÞí óýãêñïõóç, Aêüìá êáß ôÞí Aðï-
ãåíéêÞ êáß ï‰äÝôåñç Vííïéá, “…,ôé V÷åé ó÷Ýóç ìÝ ôõ÷ßáÿ ìéÜ èåþñçóç ðïý ìðïñår íÜ TîçãÞóåé ôïýò
ôÞí ðïëéôéêޔ, _ ñçôÞ, Šðïíïïýìåíç, êáìéÜ ðïëéôéêïýò ðåéñáìáôéóìïýò êáß ôßò ðïëéôéêÝò äï-
öïñÜ, ó÷åäüí Aóýëëçðôç äéÜóôáóç ðïý V÷åé íÜ êéìáóßåò (êõñßùò ôÞí ôñïìåñÞ ðïéêéëßá èåóì™í)
êÜíåé ìÝ ôÞí Tîïõóßá, äçëáäÞ _ èåóìéóìÝíç äéÜ- ô™í Cëëùí ðüëåùí óôüí Uëëçíéêü êüóìï. Âñß-
óôáóç (a äéáóôÜóåéò) ðïý åyíáé óÝ èÝóç íÜ Tê- óêïõìå ìéÜ ôÝôïéá å‰ñýôåñç èåþñçóç óÝ ìéÜ Cë-
äßäåé (a íÜ Têäßäïõí) äéáôÜãìáôá TðéöÝñïíôá êõ- ëç óýãêñéóç ô\ò ðïëéôéê\ò ìÝ ôÞí öéëïóïößá, ðïý
ñþóåéò êáß ðïý ðñÝðåé ðÜíôá, êáß ñçô™ò, íÜ äÝí ôÞí ôáõôßæåé (åuôå ÷ñïíïëïãéêÜ åuôå èåóìéêÜ)
ðåñéëáìâÜíïõí ôïõëÜ÷éóôïí á‰ôü ðïý Aðïêá- ìÝ ôÞí äçìïêñáôßá.
72 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

Ôü êñßíåéí êáß ôü TðéëÝãåéí, ìÝ ìéÜ ñéæïóðáóôé- ðåéäÞ ‚ óõëëïãéêüò äéáëïãéóìüò ãéÜ ôÞí èÝóìéóç
êÞ Vííïéá, äçìéïõñãÞèçêáí óôÞí ‘ÅëëÜäá, êáß ô\ò êïéíùíßáò êáß _ ñçôÞ AìöéóöÞôçóç ô\ò èå-
á‰ôü åyíáé ìßá Aðü ôßò Vííïéåò ô\ò Uëëçíéê\ò óìéóìÝíçò AíáðáñÜóôáóçò ôïˆ êüóìïõ Šðïóôç-
äçìéïõñãßáò ô\ò ðïëéôéê\ò êáß ô\ò öéëïóïöß- ñßæïíôáé Aìïéâárá. ‘ÅðïìÝíùò, _ TìöÜíéóç ô\ò
áò. ÌÝ ôÞ ëÝîç ðïëéôéêÞ... Tííï™... ìéÜ óõë- öéëïóïößáò äÝí ðñÝðåé íÜ ÷ñïíïëïãårôáé, …ðùò ãß-
ëïãéêÞ äñáóôçñéüôçôá, ðïý Aíôéêåßìåíü ôçò åy- íåôáé óõ÷íÜ, Aðü ôÞí äçìéïõñãßá ô\ò äçìïêñá-
íáé _ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò ›ò ôÝôïéáò. ÓôÞí ôßáò, AëëÜ ðïëý íùñßôåñá, Aðü ôßò ðñ™ôåò ñç-
‘ÅëëÜäá V÷ïõìå ôü ðñ™ôï ðáñÜäåéãìá ìé@ò ôÝò óêÝøåéò ãéÜ êñßóç êáß TðéëïãÞ ô\ò óùóô\ò
êïéíüôçôáò ðïý óôï÷Üæåôáé ñçôÜ ãéÜ ôïýò íü- èÝóìéóçò ô\ò êïéíùíßáò.
ìïõò ôçò êáß AëëÜæåé á‰ôïýò ôïýò íüìïõò... ’Áêüìç ðáñáðÝñá, êáß ðÜíôá ìÝ ôü uäéï
´Ïðùò óôÞí UëëçíéêÞ ðïëéôéêÞ äñáóôçñéüôç- ðíåˆìá, _ säÝá ôïˆ ôñáãéêïˆ ðïëéôåýìáôïò êáß
ôá _ ŠðÜñ÷ïõóá èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò ôßèå- á‰ôÞ äÝí èCðñåðå íÜ ôáõôßæåôáé óôåíÜ ìÝ ôÞí ñç-
ôáé óÝ AìöéóâÞôçóç êáß AëëÜæåé ãéÜ ðñþôç ôÞ CñèñùóÞ ôçò êáß ôÞí óõíåéäçôÞ èÝóìéóÞ ôçò
öïñÜ, …ìïéá _ ‘ÅëëÜäá åyíáé _ ðñþôç êïéíù- óôü èÝáôñï, AëëÜ ìÝ ôü …ëï ðïëéôéêü ðñüôáãìá
íßá …ðïõ âñßóêïõìå ôÞí ñçôÞ AìöéóâÞôçóç ô\ò ô\ò á‰ôüíïìçò êïéíùíßáò. ²Åôóé, Cí êáß åyíáé A-
èåóìéóìÝíçò óõëëïãéê\ò ðáñÜóôáóçò ôïˆ êü- êñéâÝò êáôÜ ôÜ ãåãïíüôá íÜ óõíäÝïõìå óôåíÜ êáß
óìïõ — …ðïõ, äçëáäÞ, âñßóêïõìå ôÞí öéëïóï- AðïêëåéóôéêÜ ôü ôñáãéêü åyäïò ìÝ ôÞí AèçíáúêÞ
ößá. (ÊáóôïñéÜäçò, 1983â [1991]: 101-2) äçìïêñáôßá, _ säÝá ôïˆ ôñáãéêïˆ èCðñåðå íÜ äé-
åõñõíèår ðÝñá Aðü ôü äçìïêñáôéêü ðïëßôåõìá,
²Áí _ ðïëéôéêÞ äÝí ðåñéïñßæåôáé óÝ Xíá åsäé- ãéÜ íÜ êáëýøåé ôü óýóôçìá ô\ò ðüëåùò á‰ô\ò
êü ðïëßôåõìá, á‰ôü ô\ò äçìïêñáôßáò (ðïý ‚ Êá- êáè' Uáõô\ò.
óôïñéÜäçò ðÜíôá ôÞí Aðïêáëår «êáèåóôþò»), ‘Ç ðüëéò åyíáé ðïëý óçìáíôéêüôåñç Aðü ôÞ
AëëÜ ðåñéëáìâÜíåé ôü …ëï ðñüôáãìá ô\ò ðïëé- äçìïêñáôßá êáß êÜðïõ ôÝóóåñåéò ás™íåò ðáëáéü-
ôéê\ò á‰ôïíïìßáò, ìÝ …ëåò ôßò äüîåò ôïõ êáß ôßò ôåñç. ÂÝâáéá, _ ðüëéò ðÝñáóå Aðü äéÜöïñá ðïëý
AèëéüôçôÝò ôïõ, Xðåôáé …ôé _ ðïëéôéêÞ èCðñåðå äéáöïñåôéêÜ ðïëéôåýìáôá, …ðùò åyíáé _ Añéóôï-
íÜ Aðïäïèår óôÞí …ëç tóôïñßá ôïˆ ðïëéôåýìáôïò êñáôßá, _ ëéãáñ÷ßá êáß _ ôõñáííßá. ‘Ç á‰ôïíï-
ô\ò ðüëçò, Aðü ôü îåêßíçìÜ ôïõ ôüí 9ï ásþíá ìßá äÝí Tðéôåý÷èçêå, äÝí äéáôçñÞèçêå a äÝí
ð.×. (Raaflaub, 1993: 77) ìÝ÷ñé ôüí èÜíáôü ôïõ Šð\ñîå ðÜíôïôå Aíôéêåßìåíï ŠðåñÜóðéóçò. ‘Ç
óôÞí ðñùôï÷ñéóôéáíéêÞ ðåñßïäï (Hansen, 1993: äçìïêñáôßá äÝí êõñéÜñ÷çóå ðáíôïˆ ï‹ôå TðÝôõ-
77) — ìéÜ óõíå÷Þ tóôïñßá óõëëïãéê\ò á‰ôï-å- ÷å ðÜíôá Aíüèåõôåò ìïñöÝò. ’Áêïëïõèþíôáò ôüí
îÝôáóçò êáß á‰ôï-èÝóìéóçò ãéÜ ðåñéóóüôåñïõò A- Pierre Vidal-Naquet, ‚ ÊáóôïñéÜäçò óùóôÜ äé-
ðü 12 ás™íåò. Ýêñéíå äýï tóôïñéêÜ óçìårá êáìð\ò, «äýï äç-
’ÁíÜëïãç êáß Tî uóïõ óçìáíôéêÞ ðáñáôÞñç- ìéïõñãßåò. ‘ÕðÜñ÷åé _ äçìéïõñãßá ô\ò ðüëåùò ›ò
óç ðñÝðåé íÜ ãßíåé êáß ãéÜ ôÞí ãåíåáëïãßá ô\ò ðüëåùò, ðïý, óôÞ óõíÝ÷åéá, ìðïñïˆóå íÜ Aðïäåé-
á‰ôüíïìçò óêÝøçò. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ŠðïóôÞñéîå ÷èår ëéãáñ÷éêÞ a ôõñáííéêÞ, êáß, Añãüôåñá, êõ-
…ôé _ óôéãìÞ ô\ò ãÝííçóçò ô\ò ðïëéôéê\ò ñßùò óôÞí ’ÁèÞíá (ãéÜ íÜ ìÞ ìðïˆìå óôÞí óõ-
æÞôçóç ãéÜ ôÞí ×ßï), ŠðÜñ÷åé _ äçìéïõñãßá ô\ò
äÝí åyíáé _ âáóéëåßá ôïˆ íüìïõ a ôïˆ äéêáßïõ, äçìïêñáôßáò êáôÜ êõñéïëåîßá» (ÊáóôïñéÜäçò,
ï‹ôå _ âáóéëåßá ô™í «äéêáéùìÜôùí ôïˆ Aí- 1992 [1996]: 121). ²Åôóé, Šð\ñ÷áí äýï Tðáíá-
èñþðïõ», ï‹ôå êCí _ sóüôçôá ô™í ðïëéô™í ›ò óôÜóåéò, ðñ™ôá _ TìöÜíéóç ô\ò ðïëéôéê\ò êáß
ôÝôïéùí, AëëÜ ì@ëëïí _ TìöÜíéóç ô\ò Aìöé- Añãüôåñá _ äçìéïõñãßá ô\ò äçìïêñáôßáò. Ôü ðñü-
óâÞôéóçò ôïˆ íüìïõ óôÞí —êáß ìÝóá Aðü ôáãìá ô\ò á‰ôïíïìßáò (_ AíáæÞôçóç á‰ôï-èÝ-
ôÞí— TíåñãÞ äñáóôçñéüôçôá ô\ò êïéíüôçôáò. óìéóçò, _ AìöéóâÞôçóç ô\ò ðáñÜäïóçò, _ Aðüñ-
Ðïéïýò íüìïõò ðñÝðåé íÜ êÜíïõìå; ’Åêåßíç ôÞ ñéøç ôïˆ Vîùèåí, _ Aðáßôçóç ãéÜ äçìüóéï Aðï-
óôéãìÞ ãåííéÝôáé _ ðïëéôéêÞÿ äçëáäÞ, ãåííéÝ- ëïãéóìü, _ ^èéêÞ TîÝôáóç ô\ò äéáêõâÝñíçóçò)
ôáé _ Tëåõèåñßá ›ò Tëåõèåñßá êïéíùíéêï-éóôï- äÝí ðáãéþèçêå ìÝ êáíÝíá säéáßôåñï ðïëßôåõìá,
ñéêÜ ðñáãìáôéêÞ. Káß á‰ôÞ _ ãÝííçóç åyíáé ï‹ôå êCí ìÝ ôÞí äçìïêñáôßá, AëëÜ Tîáêïëïýèç-
Aäéá÷þñéóôç Aðü ôÞí ãÝííçóç ô\ò öéëïóïöß- óå íÜ Aíáðôýóóåôáé, èÝôïíôáò ôü ðñüâëçìá ôïˆ
áò» (ÊáóôïñéÜäçò, 1998á [1991]: 164). á‰ôï-ðåñéïñéóìïˆ (ìÝôñïí) êáß Aíáæçôþíôáò íï-
ìéìüôçôá ÷ùñßò TîùôåñéêÝò TããõÞóåéò. Á‰ôü A-
ÄÝí ìðïñïˆìå íÜ ÷ùñßóïõìå ôÞí ãÝííçóç ô\ò êñéâ™ò åyíáé ðïý Vêáíå ôÞí ðüëéí á‰ôÞí êáè' U-
ðïëéôéê\ò Aðü ôÞí ãÝííçóç ô\ò öéëïóïößáò, T- áõôÞí ôñáãéêü êáèåóôþò.
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 73

Ït TðáíåéëçììÝíåò AíáöïñÝò ôïˆ ÊáóôïñéÜ- ñßæåé êáß äßíåé èåóìéêÞ Vêöñáóç óôÞí ôñáãéêÞ öý-
äç óÝ Xíá «ôñáãéêü ðïëßôåõìá», êáèþò êáß _ á‰- óç ô\ò ðïëéôéê\ò. ’ÁëëÜ ôü êáèáõôü ôñáãéêü äÝí
óôçñüôçôá ìÝ ôÞí ‚ðïßá Aðïññßðôåé ôÞ «ìåëï- ðåñéïñßæåôáé óôü Vñãï ô™í äñáìáôïõñã™í: åyíáé
äñáìáôéêÞ ðëåõñÜ [ô\ò Aíèñþðéíçò ðáñîçò], Xíá Aíáðüöåõêôï ÷áñáêôçñéóôéêü êÜèå ðïëé-
ôÞí øåýôéêç ôñáãùäßá — Têåßíç óôÞí ‚ðïßá _ ôéê\ò êïéíùíßáòÿ åsäéêÜ, ‚ ôñüðïò ìÝ ôüí ‚ðïrïí
êáôáóôñïöÞ Vñ÷åôáé ÷ùñßò Aíáãêáéüôçôá» (Êá- ŠðÜñ÷åé _ Tëåõèåñßá óÝ á‰ôÞí ôÞí êïéíùíßá. Á‰-
óôïñéÜäçò, 1964-5 [1987]: 94), ì@ò TðéôñÝðïõí ôü ðïý åyíáé ôñáãéêü äÝí åyíáé _ óýãêñïõóç äýï
íÜ ðñïóôáôåýóïõìå ôÞí säÝá ôïˆ ôñáãéêïˆ Aðü Aîé™í uóçò, Cí êáß äéáöïñåôéê\ò, ôÜîçò, AëëÜ ‚
ôßò ŠðáñîéáêÝò säéïðïéÞóåéò ôçò, ìÝ ôüí só÷õñü Aãþíáò äéôô™í, Aíôéèåôéê™í, ëüãùí ãéÜ ôÞí Ví-
èñçóêåõôéêü ðñïóáíáôïëéóìü ôïõò, óÝ Tñãáóßåò íïéá ô\ò äéêáéïóýíçò êáß, UðïìÝíùò, ãéÜ ôü åy-
…ðùò åyíáé «‘Ç ìåôáöõóéêÞ ô\ò ôñáãùäßáò» äïò äéêáßïõ ðïý èÜ Vðñåðå íÜ êõñéáñ÷år óôÞí êïé-
(The Metaphysics of Tragedy) ôïˆ Lukáacs íùíßá ô™í ðïëéô™í. Ôü ôñáãéêü åyíáé Aäéáíüçôï
(1911), «‘Ç ôñáãéêÞ Vííïéá ô\ò æù\ò» (The ÷ùñßò äéáöïñÜ êáß Aãþíá — ÷ùñßò ôüí äéáöïñé-
Tragic Sense of Life) ôïˆ Unamuno (1912), êü ÷áñáêôÞñá ôïˆ êïéíïˆ êáëïˆ. Á‰ôü ðïý êÜ-
«Ðåñß ôïˆ öáéíïìÝíïõ ôïˆ ôñáãéê (On the íåé Xíáí Aãþíá ôñáãéêü åyíáé …ôé ðñÝðåé íÜ ìåß-
Phenomenon of the Tragic) ôïˆ Scheler (1915), íåé Cëõôïò, ‚ ðïëåìéêüò ÷áñáêôÞñáò ôïõ AíõðÝñ-
«‘Ç óýã÷ñïíç øõ÷ïóýíèåóç» (The Modern âëçôïò, _ TñéóôéêÞ ôïõ äéÜóôáóç Aóõìöéëßùôç.
Temper) ôïˆ Krutch (1929), «ÅsóáãùãÞ óôÞ Á‰ôü ðïý ëÝåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò ãéÜ ôÞí äçìïêñá-
ìåôáöõóéêÞ» (Indroduction to Metaphysics) ôïˆ ôßá só÷ýåé ãéÜ êÜèå ðïëéôéêÞ:
Heidegger (1935), «Ôü ÈÝáôñï êáß ôü åuäùëü
ôïõ» (The Theater and its Double) ôïˆ Artaud ‘Ç äçìïêñáôßá, …ôáí åyíáé AëçèéíÞ äçìïêñá-
(1938), «Ðåñß ôïˆ ôñáãéê (On the Tragic) ôßá, åyíáé ôü êáèåóôþò ðïý ñçôÜ Aðïêçñýóóåé
ôïˆ Jaspers (1947), «‘Ï êñõììÝíïò èåüò» (The êÜèå Vó÷áôç “Tããýçóç” êáß äÝí ãíùñßæåé ðå-
Hidden God) ôïˆ Goldmann (1955), «Äïêßìéï ñéïñéóìïýò Cëëïõò Aðü ôüí á‰ôï-ðåñéïñéóìü
ðåñß ôïˆ ôñáãéê (Essay on the Tragic) ôïˆ ôïõ. ’Áóöáë™ò ìðïñår íÜ ðáñáâår Xíáí ôÝôïéï
Szondi (1961) êáß «‘Ç âßá êáß ôü tåñü» (Vio- á‰ôï-ðåñéïñéóìü, …ðùò Vãéíå óÝ ôüóåò ðåñé-
lence and the Sacred) ôïˆ Girard (1972). ‘Ç ðôþóåéò óôÞí tóôïñßáÿ ìðïñår Vôóé íÜ ðåñÜóåé
ôñáãéêÞ óêÝøç åyíáé tóôïñéê\ò öýóçò (ìïëïíüôé óôÞí ëÞèç a íÜ ìåôáôñáðår óôü Aíôßèåôü ôçò.
ôü Šëéêü ô\ò ôñáãùäßáò äÝí åyíáé _ tóôïñßá, Aë- Á‰ôü óçìáßíåé …ôé _ äçìïêñáôßá åyíáé ôü ìü-
ëÜ ‚ ìˆèïò) êáß, óõíåð™ò, óõìðôùìáôéêÞ êáß íï ôñáãéêü ðïëéôéêü óýóôçìá — åyíáé ôü ìï-
óêåðôéêéóôéêÞ, ƒ÷é Aðüëõôç a èåùñçôéêÞ. Ôßðï- íáäéêü óýóôçìá ðïý äéáêéíäõíåýåé, ðïý Aíôé-
ôá äÝí åyíáé ôñáãéêü Aðü ìüíï ôïõ. Ìüíï ìéÜ ðï- ìåôùðßæåé Aíïé÷ôÜ ôÞí äõíáôüôçôá ô\ò á‰ôï-
ëéôéêÞ êáôÜóôáóç êáß _ ^èéêÞ óõìðåñéöïñÜ ðïý êáôáóôñïö\ò ôïõ... ‘Ç äçìïêñáôßá æår ðÜíôá
á‰ôÞ ðñïêáëår ìðïñår íÜ åyíáé ôñáãéêÝò. ‘Ç ôñá- ìÝóá óôü ðñüâëçìá ôïˆ á‰ôï-ðåñéïñéóìïˆ
ãéêÞ êáôÜóôáóç äÝí åyíáé ìéÜ ^èéêÞ óýãêñïõóç ôçò, êáß ôßðïôá äÝí ìðïñår íÜ “Tðéëýóåé” á‰-
ðïý ðñïêýðôåé Aðü äéôôÞ Šðï÷ñÝùóç (êáëü Víáí- ôü ôü ðñüâëçìá Tê ô™í ðñïôÝñùí (ÊáóôïñéÜ-
ôé êáëïˆ, óùóôü Víáíôé óùóôïˆ). Óõíßóôáôáé äçò, 1983á [1997á]: 316).
óôÞí AãùíéóôéêÞ AíôéðáñÜèåóç AíÜìåóá óôüí íü-
ìï êáß óôÞí äéáêõâÝñíçóçÿ êáß óôßò AðïññÝïõóåò ÍÜ ðñïóðáèÞóïõìå íÜ ŠðåñíéêÞóïõìå ôÞí
AíôáãùíéóôéêÝò íïìéìïöñïóýíåò êáß ôßò å‰èˆíåò óýãêñïõóç á‰ôÞ, íÜ öéëïäïîÞóïõìå íÜ ôÞí äéá-
AðÝíáíôé óôü ŠðÝñôáôï êñéôÞñéï ô\ò äéêáéïóýíçò. ëýóïõìå óçìáßíåé íÜ äéáðñÜîïõìå ôü Vó÷áôï ëÜ-
ÔÝôïéåò íïìéìïöñïóýíåò êáß å‰èýíåò Aíáðôýóóïí- èïò, ôÞí á‰èÜäåéá ô\ò Uíüôçôáò êáß óõìöùíßáò
ôáé Cìåóá Aðü ôÞí óýìöõôç Víôáóç AíÜìåóá ôïˆ Uíüò, ‚ìïãåíïˆò, ðïëéôïãñáöçìÝíïõ, êõñßáñ-
óôüí ðüëåìï êáß óôÞí ðüëç, óôÞí Vñéäá êáß óôÞí ÷ïõ ëüãïõ, ðïý AãêáëéÜæåé ôÜ ðÜíôá — ôÞí -
äßêç, óôüí Aãþíá êáß óôÞí AãïñÜ, óôü íårêïò êáß âñéí ô\ò ëïãéê\ò.
óôÞí öéëßá, óôÞí äýíáìç êáß óôü ìÝôñï, óôÞí äü- Ôü ôñáãéêü åyíáé _ AíáæÞôçóç Aíèñþðéíïõ
îá êáß óôÞí êñßóç, óôÞí Tëåõèåñßá êáß óôÞí ôÜ- ìÝôñïõ, ðïý ìÝíåé ðéóôÞ óôÞí óõãêñïõóéáêÞ öý-
îç, óôÞí sóüôçôá êáß óôÞí Aíáëïãßá. óç ô\ò AëÞèåéáò, ãéáôß äÝí ìðïñår íÜ ðñïóöýãåé
Ôü åyäïò ô\ò ôñáãùäßáò Tîåñåõí@ ôÞí Aíôé- óÝ êÜðïéá TîùôåñéêÞ Aíþôåñç á‰èåíôßá — _ A-
ðáñÜèåóç ìåôáîý íüìïõ êáß äéáêõâÝñíçóçò óôü íáæÞôçóç ðïý AðïäÝ÷åôáé ðþò äÝí ŠðÜñ÷åé Cë-
Tóùôåñéêü ôïˆ säéáßôåñïõ êáèåóô™ôïò ô\ò äçìï- ëï ìÝôñï Aðü ôü Aíèñþðéíï ìÝôñï. Ãé' á‰ôü åy-
êñáôßáò, ôü ðïëßôåõìá ôü ‚ðïrï Aíïé÷ôÜ Aíáãíù- íáé äéáðïôéóìÝíç ìÝ Aðïñßá, TñùôÞìáôá, ñéæéêÞ
74 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

Aìöéâïëßá, êßíçóç, äñÜóç, ðÜëç êáß TêñÞîåéò A- ìáò Šðü ôßò ôñáãéêÝò óõíè\êåò ït ‚ðïråò ÷á-
ðåëåõèÝñùóçò. Ôü ôñáãéêü åyíáé êïóìéêü, åyíáé V- ñáêôçñßæïõí á‰ôÞí ôÞí æùÞ, ãéáôß äÝí îÝñïõ-
ñéò êáß Vñùò á‰ôïˆ ôïˆ êüóìïõ, á‰ô\ò ô\ò êï- ìå ðÜíôá ðïˆ Vãêåéôáé ôü êáëü êáß ôü êáêü,
óìéê\ò ôÜîçò. Åyíáé _ AíôéðáñÜèåóç ô\ò äéêáé- åuôå óôü Aôïìéêü Tðßðåäï åuôå óôü óõëëïãéêü
ïóýíçò ôïˆ íüìïõ (äßêáéïí) êáß ô\ò íïìéìüôçôáò Tðßðåäï. (ÊáóôïñéÜäçò, 1993, [1997â]: 121-
ô\ò äéáêõâÝñíçóçò (só÷ýò) óôÞí ðüëé …ôáí _ ðï- 2).
ëéôéêÞ åyíáé AðïäåêôÞ ›ò _ å‰ãåíÝóôåñç Aíèñþ-
ðéíç ðñáãìáôéêüôçôá. ‘Ç ôñáãéêÞ óêÝøç åyíáé A‰ôÞ åyíáé _ ôñáãéêÞ ðïëéôéêÞ ôÞí ‚ðïßá ‚
_ Tîïíõ÷éóôéêÞ äéåñåýíçóç ôïˆ ôß åyíáé äßêáéï (äß- ÊáóôïñéÜäçò êáß ôÞí Aíáãíùñßæåé êáß ôÞí Šðå-
êç), Aöïˆ V÷åé ãßíåé ðñ™ôá Aðïäåêôü …ôé á‰ôÞ _ ñáóðßæåôáé. Åyíáé Tðßóçò ôü ðíåõìáôéêü ðåñéâÜë-
äéåñåýíçóç ìðïñår íÜ åyíáé ìüíï ðïëéôéêü Tñþôç- ëïí ôü ‚ðïrï ãÝííçóå ôÞí öéëïóïößá ›ò óõóôç-
ìá — …ôé ït ëüãïé Aíôéðáñáôßèåíôáé Aêñéâ™ò T- ìáôéêü óôï÷áóìü ô\ò ðüëçò ðÜíù óôüí ôñáãéêü
ðåéäÞ åyíáé äéôôïß êáß åyíáé äéôôïß ãéáôß åyíáé ÷áñáêôÞñá ô\ò á‰ôüíïìçò öýóçò ôçò êáß ô\ò
öôéáãìÝíïé Aðü ãí™ìåò. ’Áñ÷ßæåé ìÝ ôÞí óõíåé- ðïëéôéê\ò ãåíéêÜ. ‘Ï öéëïóïöéêüò óôï÷áóìüò äÝí
äçôÞ, ^èéêÞ, Šðåýèõíç Aíáãíþñéóç ôïˆ ðïëéôé- Cñ÷éóå ìÝ ôÞí äçìïêñáôßá óôßò Añ÷Ýò ôïˆ 5ïõ ás-
êïˆ (…,ôé V÷åé ó÷Ýóç ìÝ ìéÜ èåóìéóìÝíç ñçôÞ T- þíá, AëëÜ êáôÜ ôüí 7ï ásþíá, …ôáí ït Añ÷árïé
îïõóßá) êáß öôÜíåé óÝ êÜðïéá Aíþôåñç äéêáéïóý- íïìïèÝôåò Vèåóáí ãéÜ ðñþôç öïñÜ ñçôÜ ôü æÞ-
íç, ðïý Tîçãår ãéáôß _ äéáìÜ÷ç êáß ôü äßêáéï åy- ôçìá ƒ÷é ôïˆ íüìïõ (ðïý eôáí Aêüìç ðáëáéüôå-
íáé Aìïéâárá óõóôáôéêÜ ôü Xíá ôïˆ Cëëïõ. ñï) ï‹ôå ô\ò äéêáéïóýíçò, AëëÜ ô\ò èÝóìéóçò. ‘Ç
ÃéÜ íÜ äéåõñýíïõìå Xíá ó÷üëéï ôïˆ ×Ýãêåë, ðñþéìç (ãíùóôÞ óõíÞèùò ›ò «ÐñïóùêñáôéêÞ»)
_ ^èéêÞ äñÜóç ìðïñår íÜ ‚ñéóôår êáß íÜ ðñáãìá- öéëïóïößá åyíáé êáß á‰ôÞ ôñáãéêÞ, …ðùò êáß ôü
ôùèår ìüíï ìÝó¤ ô\ò ôñáãéê\ò óýãêñïõóçò. ÌéÜ óýóôçìá ô\ò ðïëéôéê\ò êïéíùíßáò _ ‚ðïßá ôÞí
èåìåëéþäçò ðñïûðüèåóç ô\ò ôñáãéê\ò êáôÜóôá- ðáñÞãáãå êáß ôÞ ãáëïý÷çóå. Ðïëý ðñßí Aðü ôÞí
óçò åyíáé _ Tëåõèåñßá êñßóçò êáß Tðéëïã\ò, äç- TìöÜíéóç ôïˆ äñÜìáôïò ›ò èåóìéê\ò êáß äçìï-
ëáäÞ _ ^èéêÞ äõíáôüôçôá íÜ Aíôáðïêñéèår êá- êñáôéê\ò Vêöñáóçò ô\ò ôñáãéê\ò óêÝøçò, ôü
íåßò óôÞí Tðßêëçóç ôïˆ êáèÞêïíôïò Uíüò ðïëßôç ôñáãéêü âñ\êå ôÞí ðñþéìç äéáôýðùóç êáß Aðï-
TêöñÜæïíôáò ìéÜ ãíþìç / äüîá êáß ðáßñíïíôáò óáöÞíéóÞ ôïõ óôÞí ðñþôç öéëïóïößá, ôÞí öéëï-
èÝóç óôÜ äçìüóéá ðñÜãìáôá. ‘Ç Tëåõèåñßá óÝ ìéÜ óïößá ôïˆ íÜ åyíáé êáíåßò ðïëßôçò. Ìðïñïˆìå íÜ
ðïëéôéêÞ êïéíùíßá åyíáé Tî ‚ñéóìïˆ ôñáãéêÞ ãéÜ êáôáëÜâïõìå êáëýôåñá ôüí ÷áñáêôÞñá ôçò êáß
äýï ëüãïõò: ðñ™ôïí, äéüôé óõíåðÜãåôáé äñÜóç ƒ- ôü TíäéáöÝñïí ôçò ãéÜ ôÞí á‰ôïíïìßá, Cí êïéôÜ-
÷é êáô' TíôïëÞ a Šðï÷ñÝùóç AëëÜ Aðü Šðåõèõ- îïõìå Xíá Aðü ôÜ ðéü ðñþéìá äåßãìáôÜ ôçò, óõã-
íüôçôá / ásäþ êáß, äåýôåñïí, äéüôé ðñïûðïèÝôåé êåêñéìÝíá, ôÞí óêÝøç ôïˆ Óüëùíá, …ðùò á‰ôÞ
ôåëåéüôçôá ìÜëëïí ðáñÜ ðüíï. ’Åðß ðëÝïí, óÝ - ðåñéÝ÷åôáé óôÞí äéÜóçìç Tëåãåßá ôïõ óôÞí å‰íï-
îåßá Aíôßèåóç ìÝ ôßò Šðïó÷Ýóåéò ãéÜ ëýôñùóç a ìßá.
óùôçñßá, ôßò ‚ðïråò Tããõ@ôáé _ èåïäéêßá, _ Tëåõ- Óôïýò íåþôåñïõò ÷ñüíïõò äÝí eôáí Añåóôü a
èåñßá äÝí åyíáé ðáñÜ-äïîç AëëÜ äïîï-ëïãéêÞ, åy- å‹êïëï íÜ óõæçôår êáíåßò ãéÜ ôüí Óüëùíá (ðåñß-
íáé, äçëáäÞ, _ uäéá _ ìüíç ôçò Tããýçóç êáß A- ðïõ 640-ðåñßðïõ 559 ð.×.), Cí êáß óôÞí Añ÷áé-
íáãíþñéóç. ²Åôóé, ôÞí Tðßêëçóç ôïˆ ÊáóôïñéÜ- üôçôá ôüí èáýìáæå …ëïò ‚ êüóìïò. ÄÝí eôáí A-
äç ãéÜ á‰ôïíïìßá ìðïñïˆìå íÜ ôÞí äéáâÜóïõìå ìÝ ñåóôü, ãéáôß ït ðåñéóóüôåñïé tóôïñéêïß êáß ðïëé-
…ëç ôÞí TðéôáêôéêüôçôÜ ôçò: ôéêïß óõããñáöårò, Aðü ôüí Machiavelli žò ôüí
Malby êáß Aðü ôüí John Adams žò ôüí Mifford
ÐñÝðåé íÜ êáôáíéêÞóïõìå ôÞí ^èéêÞ ô\ò Uôå- (Roberts, 1994), âñ\êáí …ôé ït ìåôáññõèìßóåéò
ñïíïìßáò. Êáß ãéÜ íÜ ôü êÜíïõìå á‰ôü, ðñÝ- ôïõ eôáí AîéïèñÞíçôá Aíåðáñêårò. ÓðÜíéåò åyíáé
ðåé ðñ™ôá íÜ êáôáíéêÞóïõìå ôÞí ðïëéôéêÞ ït èåôéêÝò AîéïëïãÞóåéò, …ðùò ôïˆ Schiller óôü
ô\ò Uôåñïíïìßáò. ×ñåéáæüìáóôå ìéÜ ^èéêÞ ô\ò «‘Ç íïìïèåóßá ôïˆ Ëõêïýñãïõ êáß ôïˆ Óüëùíá»
á‰ôïíïìßáò, _ ‚ðïßá ìðïñår íÜ óõíáñèñùèår (The Legislation of Lycurgus and Solon —
ìüíï ìÝ ìéÜ ðïëéôéêÞ ô\ò á‰ôïíïìßáò... Åuôå 1790), ôïˆ Hegel óôÞí «Öéëïóïößá ô\ò ‘Éóôï-
Aóêårôáé óôü Aôïìéêü åuôå óôü óõëëïãéêü Tðß- ñßáò» (Philosophy of History) êáß ôïˆ Jaspers
ðåäï, ìéÜ ôÝôïéá á‰ôïíïìßá ðñïöáí™ò äÝí ðñï- óôü äïêßìéü ôïõ «Solon» (1948). ÄÝí eôáí å‹-
óöÝñåé á‰ôüìáôç AðÜíôçóç óÝ …ëá ôÜ TñùôÞ- êïëï, ãéáôß öáßíåôáé Aäýíáôï íÜ ôüí ôïðïèåôÞóåé
ìáôá ðïý èÝôåé _ Aíèñþðéíç ðáñîç. ÈÜ ðñÝ- êáíåßò óÝ Xíáí êáß ìüíï, ïsêårï ñüëï. ’ÁíèïëïãÞ-
ðåé íÜ óõíå÷ßóïõìå ðÜíôá íÜ æïˆìå ôÞí æùÞ èçêå ›ò ðïéçôÞò, óõæçôÞèçêå ›ò íïìïèÝôçò êáß
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 75

AãíïÞèçêå ›ò öéëüóïöïò (ìïëïíüôé óôüí Âßï ôïõ ôÜ. ‘Ùò AðïôÝëåóìá …ëùí á‰ô™í ô™í äõóêïëé™í,
Aðïêáëårôáé öéëüóïöïò). Ït óõíèÝóåéò ôïõ, ìÝ ðáñáëåßðåôáé Aðü ôßò ðåñéóóüôåñåò tóôïñßåò. ‘Ç
ôÞí ìåãÜëç Vìöáóç ðïý äßíïõí óôüí ðïëéôéêü tóôïñßá ô\ò ðïßçóçò TíäéáöÝñåôáé ðåñéóóüôåñï
óôï÷áóìü, äÝí ôáéñéÜæïõí ìÝ ôü êõñßáñ÷ï ìïíôÝ- ãéÜ ôßò ðñïóùðéêÝò öùíÝò ô\ò ðñþéìçò Aôïìé-
ëï Añ÷áúê\ò ëõñéê\ò ðïßçóçò. ‘Ï H. Diels äÝí êüôçôáò a ãéÜ ôü êýñïò ìåôáãåíÝóôåñùí ìïñö™í,
ôüí ðåñéÝëáâå óôÜ ’ÁðïóðÜóìáôá ô™í Ðñïóù- …ðùò åyíáé ‚ ÈÝïãíéò (ðïý eôáí ìéÜ ãåíéÜ íåþ-
êñáôéê™í ôïõ, Vñãï ðïý Cöçóå Tðï÷Þ, ï‹ôå, A- ôåñïò Aðü ôüí Óüëùíá) êáß ‚ Ðßíäáñïò. ‘Ç tóôï-
ðü …óï ìðïñ™ íÜ îÝñù, êáíÝíáò Aðü ôïýò ìåôá- ñßá ô\ò ðïëéôéê\ò îïäåýåé ôüí óåâáóìü ôçò óôüí
ãåíÝóôåñïõò åsäéêïýò á‰ô\ò ô\ò öéëïóïöéê\ò ðå- ÊëåéóèÝíç ãéÜ ôßò ìåôáññõèìßóåéò ôïõ ôü 508,
ñéüäïõ ðñïóðÜèçóå íÜ ôüí ðñïóèÝóåé óôü corpus. Cí êáß äÝí V÷ïõìå ï‹ôå ìéÜ ëÝîç äéêÞ ôïõ. ´Ïóï
ÐåñéãñÜöåôáé ›ò ðïëéôéêüò, AëëÜ ôüôå ôü ðïëé- ãéÜ ôÞ öéëïóïößá, ôïõëÜ÷éóôïí ìåôÜ ôüí íåáñü
ôéêü ôïõ ðñüãñáììá, …ðùò óõíïøßæåôáé óôÜ äéêÜ Íßôóå (êáß ìÝó¤ ôïˆ ×Üéíôåãêåñ, ô\ò ²Áñåíô,
ôïõ ëüãéá, êñßíåôáé AóáöÝò. Óôßò ‘ÇíùìÝíåò Ðï- ôïˆ ÍôåñéíôÜ êáß ôïˆ uäéïõ ôïˆ ÊáóôïñéÜäç), á‰-
ëéôåråò, …ðïõ ðüëåéò V÷ïõí ðÜñåé ôü ƒíïìÜ ôïõ ôÞ Cêïõãå ðÜíôá ôü ðñ™ôï Cããåëìá ô\ò Vëåõ-
êáß ït ãåñïõóéáóôÝò Aðïêáëïˆíôáé óõ÷íÜ «Óüëù- óÞò ôçò óôü óêïôåéíü Aðüóðáóìá ôïˆ ’Áíáîßìáí-
íåò», Vãéíå Aíôéêåßìåíï ìé@ò Cêñéôçò ãïçôåßáò äñïõ, ðïý eôáí êÜðïõ 30 ÷ñüíéá íåþôåñïò Aðü
óôÞí ëáúêÞ ðïëéôéêÞ öáíôáóßá ›ò ‚ Añ÷åôõðéêüò ôüí Óüëùíá (êáß ôïˆ ‚ðïßïõ _ óýíôïìç äÞëùóç
íïìïèÝôçò. Ðïˆ AíÞêåé; ’Áöïˆ á‰ôü åyíáé Aêüìç Aðç÷år ëÝîåéò êáß säÝåò ôïˆ Óüëùíá). ²Åôóé, ôÜ
äýóêïëï íÜ ðñïóäéïñéóôår, ðáñáìÝíåé ìéÜ Aêáèü- 40 êáß ðëÝïí AðïóðÜóìáôá ôïˆ Óüëùíá, ìåñéêÜ
ñéóôç, ŠâñéäéêÞ öéãïýñá. Ït êáôçãïñßåò ìáò äÝí Aðü á‰ôÜ Têôåí\, Vñãï ìéóïˆ ásþíá, Tîáêïëïõ-
åyíáé êáôÜëëçëåò ãé' á‰ôÞí ôÞí äïõëåéÜ. Óýã÷ñï- èïˆí íÜ ðáñáìåëïˆíôáé Cäéêá, Cí êáß ì@ò âïç-
íïò ôïˆ Èáë\, Væçóå óÝ ìéÜ ðåñßïäï êáôÜ ôÞí ‚- èïˆí íÜ AíáóõóôÞóïõìå ôÞí êáëýôåñá ôåêìçñé-
ðïßá _ ëåéôïõñãßá ôïˆ äéáíïïõìÝíïõ äÝí åy÷å äéá- ùìÝíç UëëçíéêÞ ìïñöÞ äéáíïïõìÝíïõ ðñßí Aðü ôüí
öïñïðïéçèår Aêüìç óÝ AðïêëåéóôéêÜ Vñãá êáß ås- ÓùêñÜôç. «‘Ï Óüëùí —Aêüìç êáß ìÝ ôÝôïéïõò
äéêÝò èÝóåéò. Ðïëéôéêüò, ñÞôïñáò, ðïéçôÞò, ^èï- ðñïãüíïõò, …ðùò åyíáé ‚ ‘Çóßïäïò êáß ‚ ’Áñ÷ßëï-
ðïéüò, íïìïèÝôçò, êïéíùíéêüò ìåôáññõèìéóôÞò, ÷ïò— åyíáé ‚ ðñ™ôïò ´Åëëçíáò ðïý åyíáé ðñáã-
óôñáôéùôéêüò _ãÝôçò, ôáîéäéþôçò ôïˆ êüóìïõ, ìáôéêÜ êáôáíïçôüò óÝ ì@ò êáß ›ò ðñüò ôÞí t-
öéëüóïöïò — ‚ Óüëùí öáßíåôáé …ôé eôáí …ëá á‰- óôïñéêÞ ôïõ èÝóç êáß ›ò ðñüò ôÞí AôïìéêüôçôÜ
76 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

ôïõ» (Ehrenberg, 1946: 82). Á‰ôü ðïý ôüí êÜ- óõíáèñïßóåéò, a óÝ …ëç ôÞí ðüëç— åuôå óÝ Côï-
íåé Tíôåë™ò Aðñüóéôï åyíáé _ Aäõíáìßá ìáò íÜ ôï- ìá-ìÝëç Uíüò ôÝôïéïõ êýêëïõ, ðñüò ôÜ ‚ðïrá
ðïèåôÞóïõìå ôÞí ðáñïõóßá ôïõ óôü êáôÜëëçëï óôñÝöåôáé ‚ ‚ìéëçôÞò ëü㤠ôïˆ Tóþôåñïõ äåóìïˆ
ðïëéôéêü (ì@ëëïí, ðáñÜ tóôïñéêü) ðëáßóéï. ÌéÜ ôïõ ìÝ á‰ôÞí ôÞí êïéíüôçôá, Aêüìç êáß Têår ðïý
AíÜëõóç ô\ò Tëåãåßáò ôïõ óôÞí å‰íïìßá ìÝ …ñïõò äñ@ ðëÞñùò ›ò Côïìï (Jaeger, 1966: 81). ‘Ï
ô\ò ðïëéôéê\ò èåùñßáò ìðïñår íÜ ì@ò âïçèÞóåé Óüëùí Aðåõèýíåôáé ìüíéìá óÝ Xíá êïéíü óôÞí A-
íÜ êáôáëÜâïõìå ôüí Aäéáöïñïðïßçôï, Aðáñáâßá- ãïñÜ êáß óôïýò äñüìïõò — óÝ üëïõò ôïýò êý-
óôï, óõìðáãÞ ñüëï ôïõ ›ò äéáíïïýìåíïõ ðïëéôé- êëïõò êáß ôßò óõíáèñïßóåéò …ðïõ äéáìïñöþíåôáé
êïˆ óôÞí á‰ãÞ ô\ò äõôéê\ò öéëïóïößáò. ãíþìç êáß ðáßñíïíôáé AðïöÜóåéò. ’ÁðÞããåëëå
‘Ç ìáêñÜ ðáñÜäïóç ô\ò Tëåãåßáò, ôïˆ ðïé- ôÞí ðïßçóÞ ôïõ äçìïóßùò, èÝôïíôáò èÝìáôá óôï-
çôéêïˆ åuäïõò ðïý ÷ñçóéìïðïßçóå ‚ Óüëùí, åyíáé ÷áóôéêïˆ a äéáâïõëåõôéêïˆ TíäéáöÝñïíôïò, ðïý V-
ðÜñá ðïëý TíäéáöÝñïõóá. ’ÅîÝëéîç ôïˆ Tðéêïˆ U- ðñåðå íÜ Aíôéìåôùðéóôïˆí óõëëïãéê™ò êáß Tã-
îáìÝôñïõ, ðïý Tìöáíßóôçêå óôÞí ’Éùíßá ôüí 8ï ãåí™ò.
ásþíá ð.×., AðÝêôçóå êáéíïýñãéá óçìáóßá …ôáí ’Éäïý ôü ðë\ñåò óùæüìåíï êåßìåíï ô\ò Tëå-
÷ñçóéìïðïéÞèçêå óôïýò ðïëÝìïõò ôïˆ 7ïõ ásþíá ãåßáò:
ð.×. ãéÜ íÜ TìðíÝåé ôïýò ðïëåìéóôÝò ƒ÷é ìüíï ìÝ
ôÞí Tëðßäá ô\ò íßêçò AëëÜ êáß ìÝ ôÞí AãÜðç ô\ò ‘Ç ðüëéò ìáò ðïôÝ äÝí èÜ êáôáóôñáöår Aðü
ðüëåþò ôïõò. ²Åôóé, ôü åyäïò á‰ôü TîÝöñáæå ôüí ôÞí èÝëçóç (áyóáí) ôïˆ Äßá / a Aðü ôßò Tðé-
óõíäõáóìÝíï ðïëåìéêü êáß ðïëéôéêü (Ëáìðñüðïõ- èõìßåò ô™í ìáêÜñùí AèáíÜôùí èå™í / äéüôé _
ëïò, 1995: 3-5) ÷áñáêôÞñá ô\ò Añ÷áßáò ðüëçò. ìåãáëüêáñäç (ìåãÜèõìïò) öýëáî (Tðßóêïðïò),
«‘Ï Êáëëßíïò êáß ‚ Ôõñôárïò óçìáäåýïõí ôÞí êüñç äõíáôïˆ ðáôÝñá, / _ ÐáëëÜò ’Áèçí@,
äçìéïõñãßá á‰ô\ò ô\ò ðïëéôéê\ò Tëåãåßáò, ðïý V- ôÞí ðñïóôáôåýåé. / ’ÁëëÜ ït ðïëßôåò (Aóôïß)
ìåëëå íÜ Aêïýãåôáé ãéÜ …óï _ UëëçíéêÞ ðüëéò åy- èÝëïõí íÜ êáôáóôñÝøïõí ôÞí ìåãÜëç (ðüëéí) /
÷å äéêÞ ôçò æùÞ êáß …óï ôüí ðïéçôÞ äÝí ôüí åy- ìÝ ôÞí Aöñïóýíç ôïõò (Aöñáäßçóéí), ðáñáóõ-
÷å AíôéêáôáóôÞóåé ‚ ñÞôïñáò» (Lesky, 1966: ñüìåíïé Aðü ôÜ ÷ñÞìáôá (÷ñÞìáóé) / êáß ït _-
120). ‘Ç Uðüìåíç öÜóç ô\ò Tëåãåßáò eëèå óôü ãÝôåò ôïˆ äÞìïõ V÷ïõí Cäéêåò óêÝøåéò / êáß
ôÝëïò ô\ò Añ÷áúê\ò Tðï÷\ò, …ôáí äýï ðïéçôÝò V- óßãïõñá ðïëëÜ äåéíÜ èÜ Tíóêýøïõí Tî ásôßáò
äùóáí ìåãÜëç ðñïôåñáéüôçôá óôÞí ðïëéôéêÞ A- ô\ò ìåãÜëçò Aëáæïíåßáò (âñéïò) / äéüôé äÝí îÝ-
ñåôÞ, óôü óèÝíïò ôïˆ ðïëßôç. ’Åä™, «Aíôß ãéÜ X- ñïõí (Tðßóôáíôáé) íÜ óõãêñáôïˆí ôÞí Aðëç-
íáí ðïëåìï÷áñÞ æ\ëï, êïíôÜ Aêüìç óôü Tðéêü óôßá (êüñïí)/, ï‹ôå íÜ V÷ïõí ìÝôñï êáß å‰ðñÝ-
ìïíôÝëï, V÷ïõìå óôüí Óüëùíá êáß óôüí ÈÝïãíé ðåéá (êïóìårí) óôßò ðáñïˆóåò Aðïëáýóåéò /
ôÞí ìáñôõñßá äýï Aíäñ™í ðïõ óõììåôår÷áí óôßò ô™í óõìðïóßùí (äáéôüò)./
ðïëéôéêÝò óõãêñïýóåéò ôïõ êáéñïˆ ôïõò êáß óôï- ............................................................
÷Üóôçêáí ðÜíù ó' á‰ôÝò» (de Romilly, 1985: êáß Aðïêôïˆí ðëïˆôï Aêïëïõèþíôáò Cäéêåò
30). ’Åí™ ðñïçãïõìÝíùò _ Tëåãåßá Väéíå ìéÜ ðñÜîåéò (Vñãìáóé).
ìÜëëïí ðïëåìï÷áñÞ Vêöñáóç óôÞí ðïëåìéêïðï- ............................................................
ëéôéêÞ ôáõôüôçôá ô\ò ðïëéôåßáò ô™í ðïëéô™í, ï‹ôå Šðïëïãßæïõí Cí ôÜ êôÞìáôá åyíáé tåñÜ a
ôþñá ðáßñíïõí ðñïôåñáéüôçôá ^èéêï-ðïëéôéêÜ Tí- äçìüóéá êáß êëÝâïõí / BñðÜæïíôáò ‚ Xíáò A-
äéáöÝñïíôá. ‘Ç äéáöïñÜ åyíáé ðñïöáíÞò óôÜ Vñ- ðü ä™ êé ‚ Cëëïò Aðü êår, / ï‹ôå óÝâïíôáé ôÜ
ãá ôïˆ uäéïõ ôïˆ Óüëùíá. ’Åí™ ìéÜ ðñþéìç Tëå- óåìíÜ èåìÝëéá (èÝìåèëá) ô\ò äéêáéïóýíçò (Äß-
ãåßá (AðïóðÜóìáôá 1-3) ðñïÝôñåðå ôïýò ’Áèç- êçò), / _ ‚ðïßá Cí êáß óéùðçëÞ, ãíùñßæåé êá-
íáßïõò íÜ ðïëåìÞóïõí ìÝ ôÜ ÌÝãáñá ãéÜ ôÞí êá- ëÜ ôÜ ãéãíüìåíá êáß ôÜ ðáñåëèüíôá (Tüíôá) /
ôï÷Þ ô\ò íÞóïõ Óáëáìßíáò, _ Tëåãåßá ô\ò å‰íï- êáß Vñ÷åôáé ðÜíôá (ðÜíôùò) óôÞí ðïñåßá ôïˆ
ìßáò Tîåñåõí@ ôÜ Tããåí\ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\ò ÷ñüíïõ ãéÜ íÜ ôéìùñÞóåé (AðïôåéóïìÝíç). / Á‰-
êáë™ò ñãáíùìÝíçò ðïëéôåßáò. Á‰ôü ôü ðïéçôé- ôÜ öÝñíïõí óÝ …ëç ôÞí ðüëéí Aíáðüöåõêôç
êü åyäïò eôáí ðïëý êáôÜëëçëï ãéÜ ôÞí äéáðáé- óõìöïñÜ (Xëêïò) / êáß ðïëý ãñÞãïñá êáêÞ
äáãþãçóç ô™í ðïëéô™í, äåäïìÝíïõ ôïˆ óáö™ò äïõëåßá (äïõëïóýíç), / _ ‚ðïßá ðñïêáëår Tì-
äçìüóéïõ ÷áñáêôÞñá ôïõ. ‘Ç Añ÷áßá Tëåãåßá e- öýëéá äéáìÜ÷ç (óôÜóéí) êáé îõðí@ ôüí êïéìþ-
ôáí Aðü ôÞí öýóç ôçò äéäáêôéêÞ, óõìâïõëåõôé- ìåíï ðüëåìï / ‚ ‚ðïrïò êáôáóôñÝöåé ôÞí ƒìïñ-
êÞ, ðáéäáãùãéêÞ. ’Áðåõèýíåôáé ðÜíôá åuôå óÝ öç íåüôçôá ðïëë™í. / ’Åî ásôßáò ô™í T÷èñï-
ìéÜ êïéíüôçôá —óÝ Xíáí êýêëï ößëùí, óõìðïëå- ôÞôùí ô™í ðïëéôéê™í óõíôå÷íé™í ðïý åyíáé A-
ìéóô™í, ðïëéôéê™í óõíôñüöùí a óÝ êïéíùíéêÝò ãáðçôÝò (ößëáéò) / óôïýò Aäéêïˆíôåò (Aäéêïˆ-
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 77

óé), ðïëý ãñÞãïñá öèåßñåôáé _ ðïëõáãáðçìÝ- èÜ Aöáíéóôår Aðü ôÞí âïýëçóç ôïˆ Äßá, AëëÜ A-
íç (ðüëéò). / Á‰ôÜ ôÜ êáêÜ óõìâáßíïõí óôüí ðü ôÜ AóôéêÜ Tëáôôþìáôá ô™í ðïëéô™í ôçò /
ä\ìï, ðïëëïß äÝ öôù÷ïß öåýãïõí óÝ îÝíåò ÷™- (Aóôïß). ÔÜ …óá Xðïíôáé åyíáé _ «ðáëáéüôåñç ðï-
ñåò / ðïõëçìÝíïé ›ò äïˆëïé êáß äåìÝíïé ìÝ A- ëéôéêÞ ásôéïëïãßá» (Jaeger, 1966:94). Äýï ‚ìÜ-
íÜñìïóôá äåóìÜ./ äåò å‰èýíïíôáé ãéÜ ôÞí ôñÝ÷ïõóá êñßóç: ït êïéíïß
........................................... Cíèñùðïé êáß ït _ãÝôåò ôïõò. ’ÁëëÜ _ å‰èýíç äÝí
²Åôóé Vñ÷åôáé ôü äçìüóéï êáêü óôü óðßôé ôïˆ ìïéñÜæåôáé Tî uóïõ. Ìüíï 2 óôß÷ïé Aöéåñþíïíôáé
êáèåíüò, ït äÝ èýñåò ô\ò á‰ë\ò / äÝí ìðïñïˆí óôßò Aðïôõ÷ßåò ô™í ðïëéô™í, AëëÜ 23 óôß÷ïé
íÜ ôü óõãêñáôÞóïõí êáß ðçä@ ðÜíù Aðü ôüí óôßò Aðïôõ÷ßåò ô™í _ãåô™í ôïõò. Ôü óöÜëìá
Šøçëü ôïr÷ï êáß âñßóêåé / Aêüìç êé Têåríïí ðïý ô™í êïéí™í Aíèñþðùí (ä\ìïò) åyíáé …ôé ôü êõíÞ-
V÷åé êáôáöýãåé óôÞí ðéü êñõöÞ ãùíßá ôïˆ óðé- ãé ôïˆ ðëïýôïõ ìðïñår íÜ ôïýò ‚äçãÞóåé óôÞí
ôéïˆ. / Á‰ôÜ ìÝ äéáôÜóóåé _ êáñäéÜ ìïõ (èˆ- ôñÝëëá. Ðáñáôçñïˆìå Tä™ ôÞí äéåõñõìÝíç óçìá-
ìïò) íÜ äéäÜîù (äéäÜîáé) óôïýò ’Áèçíáßïõò, / …- óßá ôïˆ äÞìïõ, ðïý eëèå ìÝ ôÞí êáéíïýñãéá ðï-
ôé äçëáäÞ _ Äõóíïìßá ðñïêáëår ðëåróôá êáêÜ ëéôéêÞ Tðßãíùóç. Êáèþò ït ðïëßôåò Vãéíáí Xíá
óôÞí ðüëéí, / Tí™ _ ʼníïìßá âÜæåé ôÜ ðÜíôá …ëï êáß ðéü óõíåéäçôü êáß Tíåñãü óôïé÷årï óôÞí
óÝ ôÜîç (å‹êïóìá) êáß Bñìïíßá (Cñôéá) / êáß ðïëéôéêÞ äéáäéêáóßá, ôü ðáëáéüôåñï, Aäéáöïñï-
èÝôåé óõ÷íÜ äåóìÜ óôïýò Aäßêïõò. / Ðñáàíåé ðïßçôï íüçìá ôïˆ äÞìïõ (= ðüëéò) êáôÝëçîå íÜ
ôÞí ôñá÷ýôçôá, ðáýåé ôÞí Aðëçóôßá, Tîáëåß- V÷åé ìðïëéÜóåé ôü ðáëáéüôåñï íüçìá ìÝ Xíá åsäé-
öåé ôÞí Aëáæïíåßá (âñéí), / îçñáßíåé ôÜ Aíáöõ- êüôåñï êïéíùíéêï-ðïëéôéêü íüçìá. ÃéÜ ôüí Óü-
üìåíá Cíèç ô\ò óõìöïñ@ò (Côçò), / äéïñèþíåé ëùíá ä\ìïò «äÝí óÞìáéíå ï‹ôå ôÞí …ëç êïéíüôç-
(å‰èýíåé) ôßò Aäéêßåò (äßêáò óêïëéÜò), ðñáàíåé ôá (ðüëéí) ï‹ôå “ôïýò êïéíïýò Aíèñþðïõò” a “ôßò
ôïýò / Šðåñüðôåò (ŠðåñÞöáíá), ðáýåé ôÜ Vñãá ìÜæåò”, óçìáóßá ìÝ ôÞí ‚ðïßá ÷ñçóéìïðïéÞèçêå
ô\ò äé÷üíïéáò (äé÷ïóôáóßáò) / êáß ôÞí ñãÞ (÷ü- Añãüôåñá á‰ôüò ‚ …ñïò, AëëÜ AðïêëåéóôéêÜ êáß
ëïí) ô\ò äõíçñ\ò äéáìÜ÷çò (Vñéäïò), …ëá äÝ ôÜ ìüíï ôïýò ðïëßôåò ô\ò ìåéïøçößáò _ ‚ðïßá eôáí
ðñÜãìáôá / ô™í Aíèñþðùí ìÝ á‰ôÞí åyíáé Bñ- óÝ èÝóç só÷ýïò êáß TëÝã÷ïõ» (Donlan,
ìïíéêÜ (Cñôéá) êáß óõíåôÜ (ðéíõôÜ)./ 1970:391).
Ït Aðïôõ÷ßåò ô\ò êõâåñíþóáò ôÜîçò, ô™í
‘Ç Añ÷Þ êéüëáò ôïˆ ðïéÞìáôïò ðñïûðïèÝôåé å‰ãåí™í, åyíáé ðïëý ðåñéóóüôåñåò êáß ðïëý óïâá-
êáß Tðáíáâåâáéþíåé ìéÜ ^èéêï-ðïëéôéêÞ á‰ôï-êá- ñüôåñåò. ÖôÜíïõí óÝ ìéÜ Aðüëõôç Aäéáöïñßá ãéÜ
ôáíüçóç ô\ò êïéíùíßáò: «‘Ç ðïëéôåßá ìáò ô™í ôÞí äéêáéïóýíç. «‘Ï êáôÜëïãïò ô™í óöáëìÜôùí
ðïëéô™í / ðüëéò...». «Á‰ôü ðïý, óôÞí Añ÷áéüôç- ô\ò Añéóôïêñáôßáò åyíáé Tíôõðùóéáêüò: Aðëç-
ôá, TðéêñÝìáôáé ðÜíù Að' …ëá åyíáé _ säÝá …ôé ‚ óôßá, Aäéêßá, âßá, ŠðåñâïëÞ, Vñùôáò ãéÜ ÷ëéäÞ,
íüìïò åuìáóôå Tìårò, …ôé _ ðüëéò åuìáóôå Tìårò» öáôñéáóìüò, Šðåñïøßá. Ït óõìöïñÝò ðïý ðáñÜãåé
(ÊáóôïñéÜäçò, 1990 [1997â]: 94-5). Á‰ôü åy- á‰ôÞ äçëþíïíôáé óÝ óõíÜñôçóç ìÝ ôÞ æçìéÜ ðïý
íáé êáß ôü èÝìá êáß ôÜ óõìöñáæüìåíá êáß ôü êåí- êÜíïõí óÝ ‚ëüêëçñç ôÞí êïéíüôçôá. ‘Ï Óüëùí
ôñéêü óçìårï êáß ôü AêñïáôÞñéï ô\ò Tëåãåßáò: _ óôÜ ðïéÞìáôÜ ôïõ Aíôáíáêë@ ðéóôÜ ôÜ êõñéüôå-
ðïëéôåßá ô™í ðïëéô™í, _ ðïëéôåßá ›ò äéêáßùìá ñá óôïé÷årá ô\ò ðôéê\ò ôïˆ êïéíïˆ Aíèñþðïõ ãéÜ
ô™í ðïëéô™í, _ äõíáôüôçôá êáß ôü ìÝëëïí ìé@ò ôÞí Añéóôïêñáôßá» (Donlan, 1980:72). Ït ðñÜ-
ðïëéôåßáò, ðïý óõíßóôáôáé ƒ÷é óôü ðÜôñéïí Väá- îåéò ô™í _ãåô™í V÷ïõí ëÝèñéåò óõíÝðåéåò ãéÜ ‚-
öïò, óôÞí Tèíüôçôá ôïˆ áwìáôïò, óÝ âáóéëéêÞ ëüêëçñï ôüí ðëçèõóìü. ÓôÞí ðáôñßäá, _ ðïëé-
äéáôáãÞ, óÝ èåßá TíôïëÞ, óÝ ðñïãïíéêÞ ðáñÜäï- ôåßá ãíùñßæåé ðïëéôéêÞ äé÷üíïéá, ðüëåìï, èÜíáôï
óç a óÝ ‚ðïéáäÞðïôå Cëëç ðñïçãïýìåíç äéêáßù- ô\ò íåïëáßáò ôçò. Óôü Tîùôåñéêü, ðïëëïß öôù-
óç, AëëÜ óôü …ôé óÝ á‰ôÞí AíÞêïõí …ëïé ìáæß ït ÷ïß ðùëïˆíôáé óÝ îÝíá ÷Ýñéá êáß Šößóôáíôáé ôßò
ðïëßôåò ôçò. ‘Ïëüêëçñï ôü ðïßçìá åyíáé Xíáò ôáðåéíþóåéò ô\ò äïõëåßáò. ÄÝí ŠðÜñ÷åé ôñüðïò
óôï÷áóìüò ðÜíù óôÞí ôÜîç, ôÞí Tëåõèåñßá êáß íÜ îåöýãåé êáíåßò Aðü á‰ôÝò ôßò óõìöïñÝò, ãéá-
óôÞí å‰èýíç á‰ôïˆ ôïˆ «AíÞêåéí». ôß ït óõíÝðåéÝò ôïõò Aããßæïõí …ëïõò, Aêüìç êáß
Ôü ðñ™ôï êáß ìåãáëýôåñï ìÝñïò (óôß÷ïé 1- …ôáí êñýâïíôáé óðßôé ôïõò.
30) åyíáé äéáãíùóôéêü. ‘Ç ðïëéôåßá åyíáé óÝ óï- ²Áí êáß ìÝìöåôáé êáß ôßò äýï ‚ìÜäåò, ‚ Óü-
âáñü êßíäõíï êáß Aíôéìåôùðßæåé êáôáóôñïöÞ. Ït ëùí ðáßñíåé êáèáñÜ ôü ìÝñïò ôïˆ äÞìïõ êáß ðá-
ásôßåò åyíáé êáß ðÜëé ƒ÷é TîùôåñéêÝò (_ ñãÞ ô™í ñïõóéÜæåé ôÞí ðáñïˆóá êáôÜóôáóç ›ò ìéÜ êñßóç
èå™í) AëëÜ TóùôåñéêÝò (ït Aðïôõ÷ßåò ô™í êáôïß- ô\ò äéáêõâÝñíçóçò. ‘Ç êõâåñí™óá ôÜîç äéá-
êùí). ‘Ç «ìåãÜëç» êáß «ƒìïñöç» ðïëéôåßá äÝí ðñÜôôåé âñéí, ãåíí@ äé÷áóìü (óôÜóéò) êáß V÷åé
78 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

›ò Tê ôïýôïõ ôÞí ðñùôáñ÷éêÞ å‰èýíç. ÔÜ ôùñé- ‘Ç Añ÷Þ ô\ò êõâåñíþóáò Aìïéâáéüôçôáò ôïˆ
íÜ âÜóáíá (óôÜ ‚ðïrá ðåñéëáìâÜíåôáé êáß _ A- Óüëùíá ðñïûðïèÝôåé ôÞí èåÜ Äßêç / Äßêáéïí ôïˆ
ðåéëÞ Tìöýëéïõ ðïëÝìïõ, ôõñáííßáò êáß äïõëåßáò) ‘Çóéüäïõ. ÓôÞí Èåïãïíßá (901), ït êüñåò ôïˆ
V÷ïõí ðïëéôéêÞ ðñïÝëåõóç. ÓôÞí êñéôéêÞ ôïõ ãéÜ Äéüò êáß ô\ò ÈÝìéäïò (²Åèéìï-Íüìïò) åyíáé ït ½Ù-
ôÞí ëéãáñ÷éêÞ äéïßêçóç, ‚ Óüëùí ðñïóöÝñåé ôÞí ñåò/’Åðï÷Ýò (ït äõíÜìåéò ô\ò ôÜîçò óôÞí öýóç),
ðñþôç ðáèïëïãßá ôïˆ ðïëéôéêïˆ óþìáôïò. ‘Ç _ ʼníïìßá / ÊáëÞ ÄéáêõâÝñíçóç, _ Äßêç / Äß-
íïìéìüôçôá êáß _ äéá÷åßñéóç ô\ò äéïßêçóçò äéá- êáéïí, _ ÅsñÞíç (_ äýíáìç ô\ò ôÜîçò óôÞí êïé-
êõâåýïíôáé. Ôü Tñþôçìá, UðïìÝíùò, åyíáé ð™ò èÜ íùíßá) êáß ït ôñårò Ìïrñåò / Ìïrñáé. ’Áðïôåëþí-
Vðñåðå íÜ êõâåñí@ôáé «_ ðïëéôåßá ìáò ô™í ðï- ôáò TîÝëéîç ô™í Tííïé™í «Aôñáðüò», «…ñéï», «V-
ëéô™í». ‘Ç AðÜíôçóç, …ðùò èÜ äïˆìå, åyíáé «ÌÝ èéìï», «Têäßêçóç» a «ôéìùñßá», êáß «êñßóç»,
ôñüðï ðïý íÜ Aíôáíáêë@ êáëýôåñá ôü …ôé (_ ðï- _ äßêç ðñïóùðïðïéårôáé Tä™ ãéÜ ðñþôç öïñÜ ›ò
ëéôåßá) åyíáé “äéêÞ ìáò”». èåÜ ôïˆ äéêáßïõ ðñßí íÜ ãßíåé _ AöçñçìÝíç säÝá
²Áò äïˆìå Aðü ðéü êïíôÜ ôÜ ðñïâëÞìáôá ô\ò ô\ò äéêáéïóýíçò óôüí Óüëùíá (Thomson, 1977:
Añéóôïêñáôéê\ò äéïßêçóçò. Ôß êáêü V÷åé ‚ äéêüò 232). ‘Ç äéêáéïóýíç äÝí åyíáé ðéÜ ìüíï ìéÜ äéá-
ôçò ôñüðïò äéáêõâÝñíçóçò; Ãéáôß Vöåñå ôÞí ðï- äéêáóßá êáß _ Tôõìçãïñßá ôçò, ìéÜ Têäßêáóç êáß
ëéôåßá óôü ÷årëïò ô\ò êáôáóôñïö\ò; ‘Ç ásôéïëï- _ êáôÜëçîÞ ôçò ðïý Vñ÷åôáé Aðü ôÞí êáèçìåñé-
ãßá åyíáé îåêÜèáñç: ït å‰ãåíårò V÷ïõí öáˆëï ìõ- íÞ ðñáãìáôéêüôçôá. ‘Ï ‘Çóßïäïò Tðéíïår ìéÜ ås-
áëü, Šðïêýðôïõí óôüí êïñåóìü (êüñïí), Tðéäéþ- äéêÞ ãõíáéêåßá èåüôçôá, ôÞ Äßêç, ìÝ äéêÞ ôçò T-
êïõí öáˆëåò ðñÜîåéò, äéáðñÜôôïõí âñéí êáß ‚äç- îïõóßá, _ ‚ðïßá «AíôéêáôÝóôçóå ôÞí ôéìÞ ›ò
ãïˆí ôÞí êõâÝñíçóç óÝ óýã÷õóç (Côçí). «Êü- êåíôñéêÞ AñåôÞ ãéÜ ôÞí êïéíüôçôá êáß ôïýò _ãÝ-
ñïò-âñéò-Côç: êïñåóìüò êáß ŠðåñâïëÞ Tí Aöèï- ôåò ôçò...» (Murray, 1993: 61). ’ÅðåéäÞ Aöï-
íßI TêôñÝöïõí ðáñáíïìßá ðïý TðéöÝñåé êáôÜññåõ- ñïˆóå ôü êïéíü êáëü (›ò AíôéôéèÝìåíï óôßò Aôï-
óç. Ôü …ôé á‰ôÞ åyíáé _ öõóéêÞ ðïñåßá ô™í ãå- ìéêÝò AðáéôÞóåéò), _ äéêáéïóýíç ìåôáêüìéóå Aðü
ãïíüôùí Vãéíå Añãüôåñá óôÞí UëëçíéêÞ ëïãïôå- ôü äéêáóôÞñéï óôÞí AãïñÜ êáß ìð\êå óôüí ðïëé-
÷íßá êïéíüò ôüðïò, AëëÜ ‚ Óüëùí eôáí Têåríïò ôéêü ëüãï. ’Åîåëß÷èçêå óÝ èåÜ ôïˆ Äéêáßïõ, ðïý
ðïý ðñ™ôïò TîÞãçóå ãéáôß á‰ôÞ _ Aëëçëïõ÷ßá ‚ ñüëïò ôçò ìðïñår íÜ ãßíåé Aíôéêåßìåíï ŠðåñÜ-
åyíáé Aíáëëïßùôç» (Versényi, 1974: 94). Ït å‰- óðéóçò êáß AìöéóâÞôçóçò. Ït êïéíïß Cíèñùðïé
ãåíårò äÝí êáôáëáâáßíïõí …ôé _ ásó÷ñÞ óõìðåñé- ãíùñßæïõí ôÞí êáëïðñïáßñåôç ðáñïõóßá ôçò, ït
öïñÜ ôïõò ðÝöôåé Cìåóá TðÜíù óÝ ‚ëüêëçñç ôÞí äéïéêïˆíôåò ôÞí TêäßêçóÞ ôçò, ðïý ðñïêáëår äÝ-
ðïëéôåßá, …ôé ôü äçìüóéï êáêü, Aíáðüöåõêôá, ïò. «Ït èåïß ôïˆ ‘ÏìÞñïõ ëçóìïíïˆí êáìéÜ öï-
ðëçãþíåé …ëïõò. Ðñïêáëïˆí ðïëéôéêÞ äé÷üíïéá ñÜ ôü êáëü êáß ôü êáêü, Cí êáß Tðéâñáâåýïõí a
äéüôé, Aíôß íÜ äñïˆí ›ò ößëïé ô\ò ðïëéôåßáò, óõì- ôéìùñïˆí êáôÜ ðåñßðôùóç èíçôïýò ãéÜ ëüãïõò ^-
ðåñéöÝñïíôáé ›ò ößëïé ‚ Xíáò ôïˆ Cëëïõ êáß T- èéê\òÿ AëëÜ ït èåïß ôïˆ ‘Çóéüäïõ åyíáé ðñùôáñ-
÷èñïß ô\ò ðïëéôåßáò. Êáß á‰ôü öåßëåôáé óôü …- ÷éêÜ ðñïóôÜôåò ô\ò äéêáéïóýíçò TíÜíôéá óôÞí
ôé äÝí óÝâïíôáé ôÜ èåìÝëéá ô\ò äéêáéïóýíçò (äß- êáôÜ÷ñçóÞ ôçò Aðü äéïéêïˆíôåò ðïý êáëëéåñãïˆí
êçò), äÝí Aíáãíùñßæïõí ôÞí Aìïéâáéüôçôá ðïý ôÞí âñéí (ìéÜ á‰èÜäç ðåñéöñüíçóç á‰ôïˆ ðïý åy-
ñõèìßæåé ôßò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ô™í ðïëéô™í, äÝí A- íáé äßêáéï) êïéôÜæïíôáò ìüíï …,ôé ôïýò å‰íïår»
ðïäÝ÷ïíôáé …ôé ït ðïëßôåò åyíáé Šðåýèõíïé ãéÜ ôÞí (Gagarin êáß Woodruff, 1995: XXVI). Ït èåïß
å‰çìåñßá ô\ò ðïëéôéê\ò êïéíüôçôáò êáß ƒ÷é ìüíï ôïˆ ‘Çóéüäïõ êáôÝâçêáí Aðü ôüí ï‰ñáíü ãéÜ íÜ
ãéÜ ôÞí å‰çìåñßá ô™í óõììÜ÷ùí ôïõò (ößëïé). ²Å- êáôïéêÞóïõí óôÞí ðïëéôåßá êáß íÜ ðñïóôáôåý-
ôóé, Tí™ Tðéäßäïíôáé óôÞí Aðåßèáñ÷ç, Cäéêç, A- óïõí ôïýò èåóìïýò ôçò. ‘Ç Äéêáéïóýíç ôïõ AíÞ-
ðïëéôéêÞ óõìðåñéöïñÜ ôïõò, äÝí äßíïõí óçìáóßá êåé óôÞí ðïëéôåßá, _ ‚ðïßá šöåëårôáé …ôáí ôÞí
óôüí øéóôï êáíüíá, ôüí êáíüíá ô\ò äéêáéïóý- óÝâåôáé êáß âëÜðôåôáé …ôáí ôÞí ðñïäßäåé.
íçò, _ ‚ðïßá ìðïñår Tðß ôïˆ ðáñüíôïò íÜ óéùð@, ÃéÜ íÜ äþóåé Tðéôáêôéêüôçôá óÝ á‰ôü ôü ìÞ-
AëëÜ îÝñåé êáëÜ ôß ãßíåôáé êáß ôß Vãéíå ðñßí êáß íõìá, ‚ ‘Çóßïäïò óõãêñïôår ìéÜ êáéíïýñãéá Aíôß-
ðÜíôá Vñ÷åôáé ôÞí êáôÜëëçëç óôéãìÞ ãéÜ íÜ äé- èåóç, ðïý äÝí âñßóêåôáé óôüí ´Ïìçñï, AíÜìåóá
åêäéêÞóåé …,ôé ô\ò öåßëåôáé: ôÞí ðëçñùìÞ ãéÜ óôÞí äßêç êáß óôÞí âñéí. ‘Ç ñßæá äåéê- ôïˆ óõì-
ôÞí Aäéêßá êáß ôÞí ôéìùñßá ãéÜ ôÞí âñé, ðïý ðáñÜãùãïõ ñÞìáôïò äåßêíõìé äÝí óçìáßíåé ìüíï
óõììåôÝ÷ïõí aäç óôÞí Añ÷éêÞ Aìïéâáéüôçôá ô\ò «äåß÷íù, äçëþíù» AëëÜ êáß «êáôåõèýíù». ÌÝ
ðïëéôéê\ò Xíùóçò, ôïˆ á‰ôüíïìïõ êáíüíá, ô\ò á‰ôÞí ôÞí Vííïéá, _ äßêç åyíáé êáß _ êáôåýèõíóç
óõíåéäçô\ò êáß Aíôáíáêëáóôéê\ò èÝóìéóçò ô\ò ðñüò ôÞí ðïëéôåßá. Åyíáé _ ðïñåßá / ‚äüò ðïý A-
êïéíùíßáò. êïëïõèïˆí ït ðïëßôåò ãéÜ íÜ öôÜóïõí óôÞí ðïëé-
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 79

ôåßá ôïõò, íÜ ôÞí täñýóïõí êáß íÜ ôÞí äéáöõëÜ- äéêáéïóýíçò. Åyíáé ðñïöáíÝò ðþò, êáôÜ ôïýò
îïõí. ËáèåìÝíç êñßóç / äßêç ‚äçãår êáôåõèåßáí Aã™íåò ìé@ò ôÜîçò ðïý eôáí ðÜíôá Šðï÷ñå-
óÝ Aðïññýèìéóç / Côç. ‘Ç á‰èÜäåéá / âñéò óðåý- ùìÝíç íÜ äÝ÷åôáé ôÞí äéêáéïóýíç ›ò èÝìéäá
äåé íÜ ðñïëÜâåé ôÞí äéêáéïóýíç óôüí äñüìï ðñüò —äçëáäÞ ›ò ìéÜ Aíáðüöåõêôç Tîïõóßá ðïý
ôÞí ðïëéôåßá, AëëÜ ðÜíôïôå ÷Üíåéÿ êáß Têåríïé ït ô\ò Tðéâáëëüôáí Cíùèåí— _ ëÝîç äßêç Vãéíå
êáêïß Cíèñùðïé ðïý ðñïóðÜèçóáí íÜ âãÜëïõí sá÷Þ ðïëÝìïõ. Óôü ðÝñáóìá …ëùí á‰ô™í ô™í
ôÞí äéêáéïóýíç Vîù Aðü á‰ôüí ôüí Aãþíá äñüìïõ ásþíùí Aêïˆìå ôÞí êñáõãÞ ãéÜ äßêç íÜ ãßíå-
ôéìùñïˆíôáé. Õtïèåôþíôáò Xíá ðáñÜëëçëï ó÷\- ôáé …ëï êáß å‰ñýôåñá äéáäåäïìÝíç, ðéü öëïãå-
ìá, ‚ ‘Çóßïäïò AíôéðáñáèÝôåé, óôü Cëëï Vðïò ôïõ ñÞ, êáß ðéü TðéôáêôéêÞ (Jaeger, 1945: 103).
(²Åñãá êáß _ìÝñáé, 225-27), äýï Tíôåë™ò äéáöï-
ñåôéêÝò ðïëéôåråò. ÓôÞí ðñþôç, óùóôÝò êñßóåéò Åyíáé óôÞí öýóç ô\ò äéêáéïóýíçò íÜ ìÞí A-
Aðïäßäïíôáé óÝ …ëïõò, Tî uóïõ îÝíïõò êáß ðïëßôåò, ðïäßäåôáé Bðë™ò (›ò Aðüöáóç) AëëÜ íÜ Aðïäåé-
êáß _ êïéíùíßá AðïëáìâÜíåé åsñÞíç, å‰çìåñßá êáß êíýåôáé (›ò standard). «’ÉäáíéêÜ, ôüôå, óôüí ‘Ç-
…ëá ôÜ êáëÜ ô\ò ã\ò. ÓôÞí äåýôåñç ðïëéôåßá, óßïäï …ðùò êáß óôüí ´Ïìçñï, ìéÜ äßêç åyíáé ƒí-
âáóéëåýåé _ á‰èÜäåéá êáß ‚ Äßáò TðéâÜëëåé ôéìù- ôùò Aðüäåéîç ôïˆ “ð™ò ãßíïíôáé ôÜ ðñÜãìáôá”,
ñßá óôïýò êáôïßêïõò ôçò ãéÜ ôßò êáêÝò ðñÜîåéò _ ‚ðïßá AðïññÝåé Aðü Víôéìç, Vîõðíç TöáñìïãÞ,
ôïõò, ìÝ ëéìü, ëïéìü, èÜíáôï, óôåéñüôçôá êáß fô- ðÜíù óôÜ äåäïìÝíá ô\ò Šðüèåóçò, ìé@ò èÝìéäïò,
ôá óôüí ðüëåìï. _ ‚ðïßá AëçèéíÜ äéáêñßèçêå êáß óùóôÜ TðéëÝ÷èç-
‘Ç Äßêç äéáöïñïðïéårôáé Tðßóçò Víôïíá Aðü êå (AíÜìåóá óÝ Cëëåò èÝìéäåò)» (Myers, 1927:
ôÞí ÈÝìéäá, Vèéìï-íüìï ô\ò ðñþéìçò Añ÷áúê\ò 181). ’Åðéðñüóèåôá, ôü äßêáéï ðïý äéåêäéêår ‚ A-
ðåñéüäïõ. äýíáìïò êáß ‚ êáôáðéåóìÝíïò ãßíåôáé æÞôçìá
óõëëïãéêïˆ TíäéáöÝñïíôïò, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Aðïöý-
Óôüí Tðéêü êüóìï ô\ò Añéóôïêñáôßáò, _ ÈÝ- ãåé _ ðïëéôåßá ôïýò êéíäýíïõò ô\ò âßáò êáß ô\ò
ìéò åyíáé ðïý äéïéêår, _ ÈÝìéò ‚ íüìïò ðïý èåú- á‰èÜäåéáò. ÌÝ ôüí ‘Çóßïäï, _ ðïëéôåßá ô™í ðï-
êÜ ‚ñßóèçêå íÜ ñõèìßæåé ôÞí óõìðåñéöïñÜ ô™í ëéô™í Aíáãíùñßæåé …ôé äéïéêårôáé ìÝ ôÞí Añ÷Þ ô\ò
Aíèñþðùí, âñßóêïíôáò TêðëÞñùóç óôßò Aðï- äéêáéïóýíçò: «ÓÝ AíôéäéáóôïëÞ ìÝ ôÞí äýíáìç
öÜóåéò ôïˆ äßêáéïõ âáóéëéÜ. ‘Ç Äßêç, ðïý Tê- (âßáí) êáß ôÞí êáêïâïõëßá (âñéí), åyíáé _ Vêöñá-
èåéÜæåé ‚ ‘Çóßïäïò, Vñ÷åôáé Aðü äéáöïñåôéêü óç ôïˆ ðíåýìáôïò ô\ò ðüëåùò, ìé@ò êïéíüôçôáò
êïéíùíéêü ðåñéâÜëëïí. Ó' á‰ôÞí, ôÜ êáôáðéå- ðïý _ TóùôåñéêÞ óõíï÷Þ ôçò ãéíüôáí óõíå÷™ò …-
óìÝíá èýìáôá ô\ò âñåùò êñáýãáæáí ãéÜ äé- ëï êáß ðéü só÷õñÞ» (Ehrenberg, 1946: 71).
êáéïóýíç ìÝ ìéÜ öùíÞ ðïý äÝí èÜ Vðáõå ðïôÝ ÃéÜ íÜ só÷õñïðïéÞóåé _ ðïëéôåßá ôÞí óõíï÷Þ
ðéÜ íÜ Aêïýãåôáé óôüí Uëëçíéêü êüóìï (Lesky, ôçò, ôü Äßêáéïí ðñÝðåé íÜ óõíäåèår óôåíÜ ìÝ «ìéÜ
1966: 124). säåïëïãßá âáóéêÞ ãéÜ ôÞí ðüëé, óõãêåêñéìÝíá,
ôÞí Vííïéá ô\ò êïéíüôçôáò ìÝó¤ ô\ò óõììåôï÷\ò
Á‰ôïß ðïý Víéùèáí …ôé åy÷áí Šðïóôår Aäéêßá êïéíùíéêÜ …ìïéùí (uóùí)» (Nagy, 1990: 269).
ìðïñïˆóáí ôþñá íÜ Tðéêáëåóèïˆí ìéÜ Aíþôåñç ‘Ç Äßêç Vêáíå äõíáôÞ á‰ôÞí ôÞí óýíäåóç êáß
ôÜîç, ôÞí ðñáãìáôéêÞ ôÜîç ðñáãìÜôùí, êáß íÜ ô\ò Väùóå íüçìá, …ôáí Aíáäýèçêå ›ò êáíüíáò
AðáéôÞóïõí íÜ ôçñçèår êáß íÜ ãßíåé óåâáóôÞ á‰- äéêáéïóýíçò AëëÜ êáß ›ò äçìüóéï standard.
ôÞ _ ôÜîç. ’Áíôß íÜ æçôïˆí ðñïóùðéêÞ Têäßêç-
óç a ôéìùñßá, ìðïñïˆóáí íÜ æçôÞóïõí ôü öåé- ‘Ç ëÝîç äßêç ðåñéår÷å êáß Xíá Cëëï íüçìá, ðïý
ëüìåíï ìåñßäéü ôïõò óôÜ äéêáéþìáôá ôïˆ ðïëßôç. Vìåëëå íÜ ôÞí êÜíåé Aêüìç ðéü ÷ñÞóéìç óÝ T-
êåßíïõò ôïýò Aã™íåò — ôü íüçìá ô\ò sóüôç-
Äßêç óçìáßíåé ôü öåéëüìåíï ìåñßäéï ðïý ‚ êá- ôáò. Á‰ôü ôü íüçìá ðñÝðåé íÜ eôáí Vìöõôï
èÝíáò V÷åé äéêáßùìá íÜ äéåêäéêÞóåé êáß, Vðåé- óôÞí ëÝîç... ÓÝ …ëç ôÞí UëëçíéêÞ óêÝøç, A-
ôá, ôÞí Añ÷Þ ðïý Tããõ@ôáé á‰ôÞí ôÞí äéåêäß- ðü Cêñç ó' Cêñç, _ ëÝîç äéáôÞñçóå á‰ôÞí ôÞí
êçóç, ôÞí Añ÷Þ óôÞí ‚ðïßá ìðïñår íÜ âáóßæå- Añ÷éêÞ óçìáóßá. ’Áêüìç êáß ït ðïëéôéêïß öé-
ôáé êÜðïéïò …ôáí ðñïóâÜëëåôáé Aðü ôÞí âñéí ëüóïöïé ô™í óôåñùí ásþíùí âáóßæïíôáé óÝ
— _ ‚ðïßá Añ÷éêÜ óÞìáéíå Cíïìç ðñÜîç. Ôü á‰ôü, êáß øÜ÷íïõí ìüíï íÜ Tðáíáðñïóäéïñßóïõí
íüçìá ô\ò èÝìéäïò ðåñéïñßæåôáé ìÜëëïí óôÞí ôÞí Vííïéá ô\ò sóüôçôáò... ‘Ç ðñþéìç ‘ÅëëÜ-
äéêáéïäïóßá ô\ò äéêáéïóýíçò, óôÞí Tãêáèéäñõ- äá ðÜó÷éæå, ðÜíù Aðü ‚,ôéäÞðïôå Cëëï, ãéÜ s-
ìÝíç èÝóç ôçò êáß óôÞí TãêõñüôçôÜ ôçò, Tí™ óüôéìç äéêáéïóýíç... ’Åêåríï ðïý ÷ñåéáæüôáí
äßêç óçìáßíåé ôÞ íüìéìç äõíáôüôçôá Tðéâïë\ò eôáí Xíáò óùóôüò êáíüíáò ðïý íÜ ìåôñÜåé ôÜ
80 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

íüìéìá äéêáéþìáôáÿ êáß á‰ôüò ‚ êáíüíáò âñÝ- ÌÝ ôüí uäéï ôñüðï, _ Aäéêßá äÝí åyíáé ðéÜ öõ-
èçêå óôÞí Vííïéá ô\ò sóüôçôáò ðïý eôáí Tíå- óéêÞ (…ðùò óôüí ‘Çóßïäï) a èñçóêåõôéêÞ ìüëõí-
÷üìåíç óôÞí säÝá ô\ò äßêçò (Jaeger, 1945: óç (…ðùò óôüí ÄñÜêïíôá), AëëÜ ìéÜ Aññþóôéá
103-4). ôïˆ ñãáíéóìïˆ ô\ò ðïëéôåßáò.
‘Ï êáíüíáò äÝí Têðïñåõüôáí Aðü ôü èÝëçìá ²Áí êáß ‚ Óüëùí äÝí ÷ñçóéìïðïéår Aêüìç ñç-
ôïˆ Èåïˆ, AëëÜ eôáí Xíá êáéíïýñãéï Aóôéêü säá- ôÜ ôÞí só÷õñÞ ìåôáöïñÜ Uíüò «ðïëéôéêïˆ óþ-
íéêü, âáóéæüìåíï óôÞí Añ÷Þ …ôé …ëïé ït ðïëßôåò, ìáôïò», á‰ôÞ _ Aíôßëçøç âñßóêåôáé ðßóù A-
AíåîÜñôçôá Cí åyíáé Aíþôåñçò a êáôþôåñçò êá- ðü ôüí ôñüðï ðïý âëÝðåé ôÞí ðïëéôåßá ›ò X-
ôáãùã\ò, åyíáé uóïé. «²Åôóé, ‚ ‘Çóßïäïò Tííïéï- íáí êïéíùíéêü ñãáíéóìü êáß ôÞí Aäéêßá ›ò X-
ëïãår ôÞí ðüëé ›ò ìßá êïéíüôçôá äéêáéïóýíçò êáß íá åyäïò ìüëõíóçò êáß Aññþóôéáò ‚ëüêëçñçò
Tíôéìüôçôáò, óôÞí ‚ðïßá ôü êïéíü êáëü åyíáé ìéÜ ô\ò êïéíùíßáò. ‘Ï ´Ïìçñïò êáß ‚ ‘Çóßïäïò a-
å‰èýíç ðïý ôÞí ìïéñÜæïíôáé …ëïé, Aíþôåñïé êáß îåñáí ìüíï ãéÜ öõóéêÞ ìüëõíóç, ‚ Óüëùí T-
êáôþôåñïé» (Raaflaub, 1993: 63). Ôü äéêáßùìá ðåêôåßíåé ôÞí säÝá óôÞí ^èéêï-ðïëéôéêÞ Tðé-
ôïˆ ðïëßôç (ôü íÜ åyóáé ðïëßôçò) ãßíåôáé _ Cñ- êñÜôåéá. (93).
èñùóç ðïý ðåñéëáìâÜíåé ôÜ ðÜíôá êáß _ âáóéêÞ
Cóêçóç ôïˆ Äéêáßïõ. Äßíåé ìéÜ ðáèïëïãßá ô\ò ðïëéôåßáò âáóéóìÝ-
‘Ï Óüëùí õtïèåôår ôÞí ðïëéêüôçôá äßêç-- íç óôÞí äéÜãíùóç ô\ò ^èéêï-ðïëéôéê\ò Tðéäçìß-
âñéò ôïˆ ‘Çóéüäïõ, AëëÜ êÜíåé ôÞí äßêç ôïõ ëé- áò ô\ò Aäéêßáò. Á‰ôü äåß÷íåé ðþò «ôü æÞôçìá
ãüôåñï èåïëïãéêÞ êáß ðåñéóóüôåñï ðïëéôéêÞ, ëé- ô\ò äéêáéïóýíçò ãßíåôáé æÞôçìá ô\ò ðïëéôéê\ò
ãüôåñï ìõèïëïãéêÞ êáß ðåñéóóüôåñï öõóéïêñáôé- ìüëéò _ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò Vðáøå íÜ åyíáé t-
êÞ. «Êáß Tí™ ‚ ‘Çóßïäïò Vðñåðå íÜ óôçñßæåôáé åñÞ a íÜ âáóßæåôáé óôÞí ðáñÜäïóç» (ÊáóôïñéÜ-
óôÞí ðßóôç ôïõ óôÞí äéêáéïóýíç ôïˆ Äßá (²Åñãá äçò, 1995 [1997ã]: 11). ²Áí äÝí ŠðÜñ÷åé Aðü-
êáß _ìÝñáé, 273), ‚ Óüëùí Aîéþíåé âåâáéüôçôá ëõôïò êáíüíáò ðïý íÜ ðñïÝñ÷åôáé Aðü èåúêü íü-
(ðáíôüò), ãéáôß ït íüìïé ô\ò ðïëéôéê\ò åyíáé ôü- ìï, TèíïôéêÞ ðáñÜäïóç, öýóç a ìáãåßá, ðïéü åy-
óï ðñïâëÝøéìïé …óï êáß Têåríïé ô\ò öýóçò» íáé ôü êñéôÞñéï ôïˆ äßêáéïõ èåóìïˆ, Uíüò á‰ôï-é-
(Raaflaub, 1993: 72). ‘Ç äßêç ðÜíôá Vñ÷åôáé äñõüìåíïõ èåóìïˆ ðïý Tíèáññýíåé êáß ôáõôü÷ñï-
óôÞí ðïñåßá ôïˆ ÷ñüíïõ íÜ Aîéþóåé ðëçñùìÞ. ´Ï- íá óõãêñáôår ôüí Aãùíéóôéêü äõíáìéóìü; «‘Ç ëý-
ëá ãßíïíôáé “óôÞí êñßóç / óôü äéêáóôÞñéï ôïˆ óç Aðáéôår Aðü ì@ò íÜ êïéôÜîïõìå, ðÝñá Aðü ôü
÷ñüíïõ” (Tí äßêg ÷ñüíïõ), …ðùò só÷õñßæåôáé óôü äßëçììá, ðñüò ìéÜ ôñßôç TðéëïãÞ. ²Ï÷é ðñüò ôßò
Aðüóðáóìá 36, ìéÜ Añ÷Þ ðïý ôÞí ðñïóÜñìïóå ‚ ðáñáäüóåéò Uíüò tåñáñ÷éêïˆ êüóìïõ ï‹ôå ðñüò ôÞí
’Áíáîßìáíäñïò óôü äéêü ôïõ Aðüóðáóìá ›ò “êá- äõíáìéêÞ ìé@ò á‰ôïíïìïèåôïýóáò (á‰ôüíïìçò)
ôÜ ôÞí ôïˆ ÷ñüíïõ ôÜîéí”. ´Ïôáí Vëèåé ‚ ÷ñüíïò, êïéíùíßáò, AëëÜ ðñüò Têåríï ðïý âñßóêåôáé AíÜ-
_ Aìïéâáéüôçôá (_ Aìåñüëçðôç sóïññïðßá uóùí ìåóÜ ôïõò: ôÞí êñïýóç ô\ò sóïññïðßáò ô™í Aí-
äõíÜìåùí) Aðïêáèßóôáôáé. ‘Ç Aìïéâáéüôçôá êõ- ôéèÝôùí» (Murphy, 1993: 57).
âåñí@ êáß Tðéêñáôår Aäõóþðçôá, ìÝ ôüí ÷ñüíï ›ò ÃéÜ íÜ Aðïöåýãåôáé _ Aíïìßá êáß íÜ Tðéäåé-
óýììá÷ü ôçò. Á‰ôÞ åyíáé _ TããåíÞò ëïãéêÞ ô\ò êíýåôáé óåâáóìüò ðñüò ôÞí ðïëéôéêÞ ôÜîç ô\ò
ðïëéôéê\ò êïéíùíßáò. êõâåñíþóáò Aìïéâáéüôçôáò, ðñÝðåé íÜ ôçñårôáé
AíÜ ð@óá óôéãìÞ ìéÜ ìåóïëáâçôéêÞ Añ÷Þ, _ Añ-
ÓõëëáìâÜíåé ôÞí äéêáéïóýíç ›ò Xíá åyäïò öõ- ÷Þ ôïˆ ñèïˆ ìÝôñïõ (ìÝôñïí). ²Åôóé «_ äßêç åy-
óéê\ò êáß Aíôéêåéìåíéê\ò ôÜîçò ðïý TíõðÜñ÷åé íáé ‚ öýëáêáò ô\ò êáéíïýñãéáò ôÜîçò, …ðùò ït
óôßò ŠðïèÝóåéò ô™í Aíèñþðùí... ‘Ï Óüëùí äÝí ’Åñéíýåò eôáí öýëáêåò ô\ò ðáëáé@ò. ´Ïðùò ït
AíôéðáñáèÝôåé á‰ôÞí ôÞí öõóéêÞ ôÜîç ðñáã- ’Åñéíýåò ôéìùñïˆóáí ôÞí ðáñáâßáóç ô\ò Ìïßñáò,
ìÜôùí óÝ êÜðïéá ŠðåñöõóéêÞ ôÜîç, Aöïˆ ãé' Vôóé êáß _ Äßêç ôéìùñår ôÞí ðáñáâßáóç ôïˆ ÌÝ-
á‰ôüí, …ðùò aäç êáß ãéÜ ôüí ‘Çóßïäï, êÜèå ôñïõ» (Thomson, 1977: 232). ‘Ç Ìïßñá eôáí
ôÜîç åyíáé Uíéáßá, öõóéêÞ êáß èåúêÞ ôáõôü÷ñï- ôü ðåðñùìÝíï óôÞí æùÞ, Xíáò êë\ñïò ðïý äÝí e-
íá. ‘Ùóôüóï, ðñïóÝ÷åé ðïëý íÜ Tîáëåßøåé êÜ- ôáí äõíáôüí íÜ ìðår óÝ äéáðñáãìÜôåõóç. «Ôü
èå èåúêÞ á‰èáéñåóßá Aðü ôÞí TöáñìïãÞ ôçò... ÌÝôñïí åyíáé _ Ìïßñá óÝ êáéíïýñãéá ìïñöÞ, ìÝ
‘Ç ‚ìçñéêÞ Côç, ï‰ñáíüóôáëôç ôýöëùóç êáß ôÞí Vìöáóç íÜ ãÝñíåé ðñüò ôÞí AñíçôéêÞ ðëåõ-
êáôÜññåõóç, Aíôéêáèßóôáôáé Tä™ Aðü Bðë\ ñÜ ôçò: “ìçäSí Cãáí”, …ðùò Vëåãå ôü ñçôü...
Aíèñþðéíç Cãíïéá ðïý Aêïëïõèårôáé Aðü êá- ²Åôóé, Tí™ _ Ìïßñá äÞëùíå ôü uóï «ìåñßäéï» ðïý
ôÜññåõóç (Versényi, 1974:92). óõíéóôïˆóå ôü Tê ãåíåô\ò äéêáßùìá êÜèå Aíèñþ-
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 81

ðïõ, ôü ÌÝôñïí óçìáßíåé …ôé ‚ Cíèñùðïò äéêáé- ôïˆ êïñåóìïˆ ðáñáâéÜæåé ôü ìÝôñïí, …ôáí ït Aí-
ïˆôáé Xíá ðåñéïñéóìÝíï “ìÝôñï”, ôü ‚ðïrï äÝí ôéìÝôùðïé ìðáßíïõí ‚ Xíáò óôÜ ÷ùñÜöéá ôïˆ Cë-
ðñÝðåé íÜ Šðåñâår. Á‰ôÞ eôáí _ AñéóôïêñáôéêÞ ëïõ êáß ìéÜ ìüíç äýíáìç ôåßíåé íÜ êõñéáñ÷Þóåé,
Aíôßëçøç. ‘Ï Óüëùí ôü TðáíåñìÞíåõóå, Vôóé ž- ôüôå Šøþíåôáé äé÷üíïéá, äéáðñÜôôåôáé âñéò êáß
óôå íÜ AðïêáôáóôÞóåé êÜôé Aðü ôÞí èåôéêÞ Vñ÷åôáé _ ôéìùñßá ìÝ ôÞí ìïñöÞ Aðïññýèìéóçò
ðëåõñÜ ôïõ... ÃåíéêÜ, ðßóôåõå …ôé ìÝ ôÞí Töáñ- êáß êáôÜññåõóçò, ìÝ÷ñéò …ôïõ Aðïêáôáóôáèår _
ìïãÞ á‰ô\ò ô\ò Añ÷\ò _ óýãêñïõóç ô™í Aíôé- sóïññïðßá ô™í Aíôáãùíéæüìåíùí äõíÜìåùí. Á‰-
èÝôùí èÜ ìðïñïˆóå ƒ÷é ðñáãìáôéêÜ íÜ Tîáëåé- ôÞ åyíáé _ ôÜîç ô\ò êõâåñíþóáò Aìïéâáéüôçôáò
öèår, AëëÜ íÜ êñáôçèår Šðü Vëåã÷ï» (233). Ôü ðïý êÜíåé ôÞí ðïëéôåßá á‰ôü ðïý ‚ ÊáóôïñéÜäçò
ðñüâëçìá ô\ò óýãêñïõóçò Aíôßèåôùí AëëÜ uóùí å‰öõ™ò AðïêÜëåóå «ôñáãéêü óýóôçìá» êáß ôü ‚-
äõíÜìåùí ãßíåôáé, ìÝ ôüí Óüëùíá, ðñïóéôü óÝ äç- ðïrï, Xíáí ásþíá Añãüôåñá, âñ\êå ôÞí ðëçñÝóôå-
ìüóéá äéáðñáãìÜôåõóç êáß äéáéôçóßá. ²Áí _ A- ñç CñèñùóÞ ôïõ óôüí äçìïêñáôéêü èåóìü ôïˆ èå-
óõãêñÜôçóç óýãêñïõóç êáôáëÞãåé óÝ êáôáóôñï- Üôñïõ. «´Ïôáí âëÝðïõìå ôÞí ´Õâñé, ôÞí Äßêç êáß
öÞ, _ ëýóç äÝí åyíáé íÜ ôÞí TëÝãîåéò êÜôù Aðü ôÞí ²Áôç ›ò ðïéçôéêÜ áuôéá, …ôáí âëÝðïõìå ìéÜ
óôáèåñÝò êáôçãïñßåò äéêáéùìÜôùí, AëëÜ íÜ ôÞí Tìðéóôïóýíç óôÞí ^èéêÞ êõâÝñíçóç ôïˆ êüóìïõ
óõãêñáôÞóåéò Töáñìüæïíôáò ôÞí êïéíÞ Añ÷Þ ôïˆ AíôÜìá ìÝ èëßøç ãéÜ ôÞí êáôÜóôáóç ôïˆ Aíèñþ-
ìÝôñïõ, _ ‚ðïßá, äéáôçñþíôáò ôÞí äçìéïõñãéêÞ ðïõ ›ò Aðüêëçñïõ, íéþèïõìå aäç …ôé åuìáóôå óôü
VíôáóÞ ôïõò, Aðïäßäåé äéêáéïóýíç óÝ …ëåò ôßò äéáíïçôéêü êëßìá ô\ò ðñþéìçò ôñáãùäßáòÿ êáß
óõìâáëëüìåíåò äõíÜìåéò. «‘Ç säÝá óôÞí ñßæá jus, óôüí Óüëùíá, ‚ ‚ðïrïò åyíáé Aðü ðïëëÝò Aðüøåéò
ôïˆ justus êáß ôïˆ justitia, åyíáé ìéÜ Xíùóç a X- êëçñïíüìïò ôïˆ ‘Çóéüäïõ, âëÝðïõìå ôüí ðíåõìá-
íá óõíôáßñéáóìá —Xíá jungere— ô™í AíôéðÜ- ôéêü ðñüãïíï ôïˆ Ásó÷ýëïõ (Lesky, 1966: 125).
ëùí, ô™í Aíôé-óõìâáëëïìÝíùí ðïý óõãêñïýïí- ’ÅðåéäÞ _ ðüëéò äÝí ìðïñår íÜ Tðéêáëåóèår Tîù-
ôáé, ðïëåìïˆí, êáõãáäßæïõí» (Murphy, 1995: ôåñéêïýò êáíüíåò êáß UðïìÝíùò, äÝí V÷åé ÷áñáã-
44). ‘Õðåñáóðéæüìåíïò ôÞí íïìïèåóßá ôïõ, óôü ìÝíá ^èéêÜ …ñéá, ðñÝðåé íÜ Aðïäå÷èår ôÞí öõóé-
Aðüóðáóìá 36, ‚ Óüëùí ëÝåé …ôé ôáßñéáîå (Bñ- êÞ êáß AíôéêåéìåíéêÞ ôÜîç ô\ò äéêáéïóýíçò, _ ‚-
ìüóáò) óôüí êáèÝíá ôÞí äéêáéïóýíç ôïõ (äßêçí), ðïßá åyíáé óýìöõôç ìÝ ôÜ ðïëéôéêÜ ðñÜãìáôá.
äçëáäÞ AðÝäùóå óôüí êáèÝíá ôü ìåñßäéï ðïý T- ´Ïôáí ït íüìïé ôçò êáß _ êõâÝñíçóÞ ôçò óÝâïí-
äéêáéïˆôï. ‘Ç Äéêáéïóýíç TêäéêÜæåé ôÞí óýã- ôáé ôÜ èåìÝëéá êáß ôçñïˆí ôÜ ðñüôõðá ô\ò äéá-
êñïõóç óõíôáéñéÜæïíôáò AíôéðÜëïõò óôÞí Aìïé- êáéïóýíçò, _ ðïëéôåßá åyíáé ŠãéÞò, å‰çìåñår êáß
âáéüôçôá ô\ò Aìåñüëçðôçò Aíáëïãßáò. «‘Ç Aíá- ëåéôïõñãår BñìïíéêÜ. ´Ïôáí ït íüìïé ðåñéöñïíïˆí
öïñÜ ô\ò äßêçò åyíáé óÝ ìéÜ äéáäéêáóßá äéáêáíï- ôü óùóôü ìÝôñï êáß _ êõâÝñíçóç ðáñáâéÜæåé ôüí
íéóìïˆ, äéáðñáãìÜôåõóçò. Á‰ôü åyíáé Aðáñáßôç- êáíüíá ôïˆ íüìïõ, …ôáí åuôå ‚ íüìïò åuôå _ äé-
ôï ãéáôß ït ìåôñÞóåéò ðïý ãßíïíôáé åyíáé Aíáëïãé- êáéïóýíç äéåêäéêïˆí AðïêëåéóôéêÞ äéêáéïäïóßá
êÝò, åyíáé ó÷åôéêÝò ìÝ ôÞí Tðéêñáôïˆóá êáôÜ- óôüí ôïìÝá ô\ò äéêáéïóýíçò, _ ðïëéôåßá ðáñá-
óôáóç êáß ôßò ðåñéóôÜóåéò, ðñÝðåé íÜ “ôáéñéÜ- âáßíåé ôÜ …ñéá, äéáðñÜôôåé âñéí êáß Šößóôáôáé ôé-
æïõí” AôïìéêÜ. Ôü æÞôçìá Tä™ åyíáé æÞôçìá s- ìùñßá. ‘Ï ðïëéôéêüò Aãþíáò ô™í AíôéôéèÝìåíùí
óïäõíáìßáò, ƒ÷é sóüôçôáò» (Habelock, 1978: ëüãùí ôïˆ íüìïõ êáß ô\ò äéáêõâÝñíçóçò ðÜíù
253-4). óôü íüçìá ô\ò êõâåñíþóáò Aìïéâáéüôçôáò (ôü Š-
Ìðïñïˆìå íÜ äïˆìå ôþñá …ëï ôü åñïò ô\ò ðÝñôáôï êñéôÞñéï ô\ò äéêáéïóýíçò) ðñÝðåé íÜ äé-
ásôéïëïãßáò ôïˆ Óüëùíá ãéÜ ôÞí ðïëéôåéáêÞ êñß- åîÜãåôáé ìÝ …ëïí ôüí ðñïóÞêïíôá óåâáóìü ãéÜ ôü
óç, ìáæß ìÝ ôßò Añ÷Ýò ô\ò ðïëéôéê\ò èåùñßáò ôïõ, ìÝôñïí — ãéÜ ôÞí íïìéìüôçôá êáß ôÜ …ñéá. Ït
ðïý êÜíåé ñçôü ôüí ôñáãéêü ÷áñáêôÞñá ô\ò ðü- ðáñáâéÜóåéò ô\ò êõâåñíþóáò Aìïéâáéüôçôáò,
ëåùò. ‘Ç ðïëéôåßá ô™í ðïëéô™í êõâåñí@ôáé Aðü ðñïöáí™ò, âëÜðôïõí ‚ëüêëçñç ôÞí ðïëéôåßá.
ôÞí Aìïéâáéüôçôá ô\ò óýãêñïõóçò ô™í AíôéèÝ- «Á‰ôü äÝí åyíáé ðñïöçôéêü …ñáìá, åyíáé _ äéÜ-
ôùí. «Á‰ôü óõíåðáãüôáí íÜ âëÝðïõí ôÞí êïéíù- ãíùóç Uíüò ðïëéôéêïˆ Aíäñüò ãéÜ ôÜ ãåãïíüôá.
íßá ƒ÷é ìÝ …ñïõò tåñáñ÷ßáò, AëëÜ ìÝ …ñïõò ìé@ò Åyíáé _ ðñþôç AíôéêåéìåíéêÞ äÞëùóç ô\ò ïsêïõ-
êïéíùíéê\ò Aíôáëëáã\ò» (Murphy, 1993: 54). ìåíéê\ò AëÞèåéáò …ôé _ ðáñáâßáóç ô\ò äéêáéïóý-
´Ïôáí Aðïäßäåôáé óôïýò AíôéôéèåìÝíïõò ôü öåé- íçò óçìáßíåé ôÞí AðïäéïñãÜíùóç ô\ò æù\ò ô\ò
ëüìåíï ìåñßäéü ôïõò, ðïý ôïýò TðéôñÝðåé íÜ Aí- êïéíüôçôáò» (Jaeger, 1945: 141). ’Áöïˆ á‰ôü
ôáãùíßæïíôáé ÷ùñßò íÜ ðñïêáëïˆí æçìéÜ, ôü ìÝ- åyíáé å‰èýíç ô™í Aíèñþðùí, ƒ÷é ô™í èå™í, ‚ ƒ-
ôñïí ôçñårôáé, _ óýãêñïõóç âñßóêåôáé Šðü Vëåã- ëåèñïò ðñïÝñ÷åôáé ãéÜ ðñþôç öïñÜ ìÝóá Aðü ôÞí
÷ï êáß …ëïé å‰çìåñïˆí. ´Ïôáí, …ìùò, ôü êõíÞãé ðïëéôåßá. ’Áíôßóôñïöá, Cí _ Aäéêßá æçìéþíåé …-
82 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

ëïõò, _ äéáôÞñçóç ô\ò äéêáéïóýíçò ãßíåôáé Vñãï êô\ìá ô\ò ðüëåùò, ãéáôß êáèüñéæå ôÞí êïéíÞ
…ëùí. ´Ïðùò ëÝåé óôüí «ìýèï» ôïõ ‚ Ðñùôáãü- åsñÞíç êáß ôÞí êïéíÞ Tëåõèåñßá …ëùí (Âëá-
ñáò (‚ óïöéóôÞò ðïý eôáí êáß íïìïèÝôçò), óôüí óôüò, 1946: 83).
ðëáôùíéêü äéÜëïãï ðïý öÝñåé ôü ƒíïìÜ ôïõ, _ -
ðáñîç ìé@ò êïéíùíßáò Tîáñô@ôáé Aðü ôÞí äßêç êáß ‘Ï Óüëùí ÷ñçóéìïðïéår ìéÜ ðïëý TíäéáöÝñïõ-
Aðü ôÞí ^èéêÞ å‰èýíç (ásäþò). Ït ðïëßôåò öåß- óá ìåôáöïñÜ ãéÜ íÜ ðåñéãñÜøåé ôÞí äéêáéïóýíç
ëïõí íÜ Aíáãíùñßæïõí ôÞí AëëçëåîÜñôçóÞ ôïõò, ›ò êïéíü êô\ìá …ëùí ô™í ðïëéô™í. Ìåìöüìåíïò
íÜ AðïäÝ÷ïíôáé êïéíïôéêÝò å‰èýíåò, íÜ Tãêáèé- ôïýò _ãÝôåò ãéÜ ôüí êïñåóìü ôïõò, ëÝåé …ôé äÝí
äñýïõí êïéíÜ …ñéá êáß íÜ Töáñìüæïõí ñèü ìÝôñï. îÝñïõí «ð™ò íÜ ñõèìßæïõí (êïóìårí) (= íÜ äéá÷åé-
‘Ï Óüëùí ìéëÜåé añåìá êáß TìðéóôåõôéêÜ ãéÜ ñßæïíôáé Aîéïðñåð™ò / íÜ êõâåñíïˆí) ôßò ðáñïˆ-
ôÜ äçìüóéá ðñÜãìáôá, ìÝ ìéÜ öùíÞ ðïý Tðéêá- óåò Aðïëáýóåéò / UïñôáóôéêÝò Têäçëþóåéò ôïˆ
ëårôáé ôÞí AóôéêÞ ëïãéêÞ. «ÄÝí åyíáé Xíáò ðñï- ãëåíôéïˆ ôïõò (äáéôüò) cñåìá (_óõ÷ßç). ÓÝ á‰ôÞí
öÞôçò, Vìðëåùò só÷ýïò Aðü ìéÜ BðëÞ ðßóôç, ðïý ôÞí ðáñÜãñáöï, _ ðïëéôéêÞ Aôáîßá óçìåéþíåôáé
äéáêçñýóóåé …ôé åyíáé Vìðíåõóç èåïˆÿ åyíáé Xíáò ìÝ ôÞí Aðïõóßá êüóìïõ óÝ Xíá ãëÝíôé. Ôü ï‰óéá-
óõíåôüò ðïëéôéêüò äÜóêáëïò, ðïý äéäÜóêåé íçöÜ- óôéêü êüóìïò, ðïý ðáñÜãåôáé Aðü ôü ñ\ìá êï-
ëéá ôüí ëáü ôïõ íÜ êáôáëÜâåé ôïýò ïsêïõìåíéêïýò óìårí, óçìáßíåé «ôÜîç äéáêõâÝñíçóçò». «‘Ç ðü-
íüìïõò ðïý êõâåñíïˆí ôÞí æ™óá ó÷Ýóç ô™í Aí- ëç ó÷çìÜôéæå Xíá ñãáíùìÝíï …ëïí, Xíáí êüóìï,
èñþðùí óôÞí ðüëç ôïõò, êÜíïíôÜò ôïõò íÜ Aíá- ‚ ‚ðïrïò eôáí Bñìïíéêüò TÜí ôü êáèÝíá Aðü ôÜ
ãíùñßóïõí ôÞí âáóéêÞ óýíäåóç AíÜìåóá óôÞí óõóôáôéêÜ ôïõ eôáí óôÞí èÝóç ôïõ êáß åy÷å ôü
êïéíùíéêÞ óõìðåñéöïñÜ ô™í ðïëéô™í êáß ôÞí å‰- ìåñßäéï Tîïõóßáò ðïý ôïˆ öåéëüôáí, ëü㤠ô\ò
çìåñßá ô\ò ðüëçò...» (Jaeger, 1966: 90). Ìå- äéê\ò ôïõ ðïéüôçôáò» (Vernant, 1982: 92). ‘Ç
ôÜ ôüí Óüëùíá, äÝí ŠðÜñ÷åé ôßðïôá ìáãéêü a ìõ- Aðïõóßá êüóìïõ, _ Aðïõóßá äßêáéçò êõâåñíþóáò
óôçñé™äåò ãýñù Aðü ôÞí äéêáéïóýíç: _ TíõðÜñ- ôÜîçò êáß ìåôñçìÝíçò äéáíïì\ò Tîïõóßáò ðáñÜ-
÷ïõóá, å‰ñåßá, á‰ôï-ñõèìéæüìåíç ôÜîç ô\ò Aí- ãåé ÷Üïò, ƒ÷é êåíü AëëÜ Xíá «÷Üóìá» óÝ á‰ôü
èñþðéíçò ðïëéôåßáò, _ ñèïëïãéêÞ êáß äõíáìéêÞ ôü …ëïí êáß, UðïìÝíùò, ðïëéôéêÞ Aôáîßá. Á‰ôÞí
Añ÷Þ ô\ò êõâåñíþóáò Aìïéâáéüôçôáò åyíáé Têåß- ôÞí ðïëéêüôçôá ÷Üïò-êüóìïò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò
íç _ ‚ðïßá TðéâëÝðåé êáß óõãêñáôår ôÞ óýãêñïõ- (1983â [1991]: 104) åy÷å ôÞí îõäÝñêåéá íÜ ôÞí
óç ô™í ðïëéôéê™í äõíÜìåùí. ‘Ùò ôÝôïéá, åyíáé óõãêñßíåé ìÝ ôÞí ðïëéêüôçôá âñéò-äßêç. ´Ïôáí
ðñïóéôÞ óÝ êÜèå Tíäéáöåñüìåíï, Šðåýèõíï êáß ôß- _ á‰èÜäåéá êáß _ Aôáîßá Aíôéðáñáôßèåíôáé óôÞí
ìéï ðïëßôç. Aìïéâáéüôçôá êáß óôÞí ôÜîç, êáôáëáâáßíïõìå …-
ôé ‚ êüóìïò êáß _ äßêç óõíäÝïíôáé óôåíÜ êáß …-
Ït å‰ãåíårò äéåêäéêïˆóáí ôÞí AðïíïìÞ äéêáéï- ôé ŠðÝñôáôç Añ÷Þ ô\ò ôÜîçò åyíáé _ äéêáéïóýíç.
óýíçò ›ò Aðïêëåéóôéêü ôïõò ðñïíüìéï. ´Ïóï _ ²Çäç óôü Vðïò, _ Aìïéâáéüôçôá ô\ò äéêáéï-
äéêáéïóýíç ðáñÝìåíå ôõëéãìÝíç ìÝ ìõóôÞñéï óýíçò ðáñïõóéÜæåôáé ›ò AíáëïãéêÞ êáôáíïìÞ
êáß ìáãåßá, _ äéåêäßêçóÞ ôïõò eôáí Aäéáìöé- êñÝáôïò óÝ Xíá ãëÝíôé, Xíá ãåˆìá ðïý ôü ìïéñÜ-
óâÞôçôçÿ ãéáôß á‰ôïß ït uäéïé eôáí ït Tîïõóéï- æïíôáé äåüíôùò Cíèñùðïé ðïý åyíáé êïíôÜ êáß A-
äïôçìÝíïé Aíôéðñüóùðïé ô™í ÷ñçóì™í. Á‰ôïß ãáðçôïß ‚ Xíáò óôüí Cëëïí (ößëïé). ‘Ç íïìáóßá
“åy÷áí ãíþóç ô™í èåúê™í ðñáãìÜôùí... êáß ôïˆ ãåýìáôïò, äáßò, ðïý óçìáßíåé êáß «ãëÝíôé»
eôáí UñìçíåõôÝò [Tîçãçôáß] ô™í tåñ™í êáß ‚- êáß «ìåñßäá», ðñïÝñ÷åôáé Aðü ôü ñ\ìá äáßïìáé =
óßùí ðñáãìÜôùí” [Ðëïýôáñ÷ïò, Èçóåýò «÷ùñßæù», «êáôáíÝìù», «äéáìïéñÜæù». Äáßò åy-
25.2]... [‘Ï Óüëùí] TëåõèÝñùóå ìéÜ å‰ñåßá íáé ôü ãëÝíôé …ðïõ óõììåôÝ÷ïõí …ëïé. «²Åôóé, _
ðåñéï÷Þ óôÞí ‚ðïßá äéêáéïóýíç eôáí “_ Tíõ- ìáñôõñßá ðïý ðñïóöÝñåé _ TëåãåéáêÞ ðïßçóç, …-
ðÜñ÷ïõóá ÷ñçóôüôçôá ô™í ãåãïíüôùí” ðùò óõìðëçñþíåôáé Aðü ôÞí ìáñôõñßá ðïý ðñï-
[Jaeger], êáß ›ò ôÝôïéá eôáí æÞôçìá óöÝñåé _ TðéêÞ ðïßçóç, Šðïíïår ìéÜ óõíåêôéêÞ ås-
«êïéí\ò» a «äçìüóéáò» AëÞèåéáò. Á‰ôü äÝí èÜ êüíá ô\ò äßêçò (äéêáéïóýíçò) óôÞí âÜóç ìé@ò
ìðïñïˆóå ðïôÝ íÜ äéåêäéêçèår ›ò UðôáóöñÜ- ðåéèáñ÷çìÝíçò êáôáíïì\ò ôïˆ êñÝáôïò óÝ Xíá
ãéóôï ìõóôéêü ìé@ò êëåéóô\ò óõíôå÷íßáò. ·Ç- ãëÝíôé, ðïý Tðéêåíôñþíåôáé óÝ ìéÜ óùóôÜ Têôå-
ôáí Aíïéêôü óÝ …ëïõò …óïé êáôáëÜâáéíáí êáß ëåóìÝíç èõóßáÿ Aíôßóôñïöá, _ âñéò (ðñïóâïëÞ)
ìðïñïˆóáí íÜ AêïëïõèÞóïõí ôÞí Aëëçëïõ÷ßá ðáñéóôÜíåôáé ›ò äéÜëõóç êáß AíáôñïðÞ á‰ô\ò
ô™í ãåãïíüôùí êáß íÜ ôÞ “äéäÜîïõí” óÝ Cë- ô\ò äéáäéêáóßáò» (Nagy, 1990: 272). Ït å‰ãå-
ëïõò. ²Åôóé _ ãåíéêïðïßçóç ô\ò äéêáéïóýíçò íårò äÝí îÝñïõí ð™ò íÜ êáôáíåßìïõí êñÝáò óÝ X-
óÞìáíå ôÞí êïéíùíéêïðïßçóÞ ôçò: Vãéíå êïéíü íá ãëÝíôé, äçëáäÞ, ðþò íÜ êõâåñíïˆí AðïíÝìïí-
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 83

ôáò äéêáéïóýíç. ´Ïôáí ôÜ ìåñßäéá äÝí äéáìïéñÜ- ôÞñéï, TêôÝëåóç, êõêëïöïñßá ê.ëð.) _ ðïßçóç
æïíôáé óùóôÜ, ôü ãåˆìá ãßíåôáé Côáêôïÿ …ôáí _ ìðïñår íÜ óõíäåèår Cìåóá ìÝ ôßò ðñáêôéêÝò êáß
äéêáéïóýíç íïèåýåôáé, ÷Üïò ðåñéìÝíåé ôÞí êïéíü- ôßò ôåëåôïõñãßåò ôïˆ óõìðïóéáêïˆ ãåãïíüôïò.
ôçôá ôïˆ ãëåíôéïˆ. Ôá äýï èåìåëéþäç ãíùñßóìá- ´Ïðùò ðåñéãñÜöåôáé óÝ á‰ôÞí ôÞí Tëåãåßá,
ôá ô\ò Aìïéâáéüôçôáò (äßêçò), _ äéêáéïóýíç êáß ôü óõìðüóéï äÝí äéÝðåôáé ðéÜ Aðü ôÜ säáíéêÜ ô\ò
_ Aíáëïãéêüôçôá, só÷ýïõí ôü uäéï êáß óôü ãëÝí- sóïäõíáìßáò a ô\ò Šðåñï÷\ò, AëëÜ ôïˆ êïñåóìïˆ
ôé (äárôá). Á‰ôïß ðïý óõììåôÝ÷ïõí óÝ Xíá ãëÝí- êáß ô\ò á‰èÜäåéáò. ÊáôÜ ôÜ ôÝëç ôïˆ 7ïõ ásþ-
ôé, ôü êÜíïõí Šðü …ñïõò sóïäõíáìßáò. ‘Ï Óüëùí, íá ð.×., «_ Añéóôïêñáôßá Aðïóýñåôáé êáß ãßíå-
êáß ãåíéêÜ ôü Tëåãåéáêü åyäïò, ÷ñçóéìïðïéïˆí ôßò ôáé ìéÜ Añãüó÷ïëç Añéóôïêñáôßá. Ôü uäéï óõìâáß-
åsêüíåò ôïˆ Añéóôïêñáôéêïˆ ãëåíôéïˆ, äçëáäÞ ôïˆ íåé êáß ìÝ ôü óõìðüóéï: ‚ Añéóôïêñáôéêüò ôñüðïò
óõìðïóßïõ, ãéÜ íÜ TðåîçãÞóïõí ôßò Añ÷Ýò ô\ò æù\ò êëåßóôçêå óôüí Uáõôü ôïõ, äÝí åy÷å ðéÜ
ðïëéôéê\ò ôÜîçò óôÞí ðïëéôåßá ô™í ðïëéô™í. ó÷Ýóç ìÝ å‰ñýôåñåò êïéíùíéêÝò ëåéôïõñãßåòÿ ôü
«‘Ç ëåéôïõñãßá ôïˆ óõìðïóéÜæåóèáé åyíáé Têåríï óõìðüóéï Vãéíå ðéÜ ìéÜ öõãÞ Aðü ôüí ðñáãìáôé-
ðïý äéáêñßíåé ôüí Añéóôïêñáôéêü ïyêï. Á‰ôïß ðïý êü êüóìï, ìéÜ êáôáöõãÞ óôÞí äéáóêÝäáóç êáß
ãëåíôïˆí ìáæß ôü êÜíïõí Tðß uóïéò …ñïéò... ’ÁëëÜ óôÞí ÷ëéäÞ ›ò á‰ôïóêïðü» (Murray, 1983:
á‰ôÞ _ sóüôçôá êáß Aìïéâáéüôçôá ôïˆ óõìðïóéÜ- 198). Á‰ôÞ _ á‰ôï-áðïññïöçìÝíç äéáóêÝäáóç,
æåóèáé ÷ñçóéìåýåé ìüíï ãéÜ íÜ äçìéïõñãår ìéÜ Aí- óõ÷íÜ, TêôñÝöåé ŠðåñâïëÞ êáß ðáñÜãåé ìÝèç êáß
ôáãùíéóôéêÞ êïéíùíßá, …ðïõ êÜèå å‰ãåíÞò ðáó÷ß- Aðåßèáñ÷ç äçìüóéá óõìðåñéöïñÜ, ôÞí ‚ðïßá ït
æåé, ìÝóù “óõìðïóßùí Aîéïóýíçò” íÜ AðïêôÞóåé Añ÷árïé óõããñáöårò êáôáäßêáóáí óõ÷íÜ ›ò «-
Aêüìç ðåñéóóüôåñç ôéìÞ êáß TðéññïÞ» (Murray, âñéí». ‘Ï Óüëùí, ìÝ ôü óõìðüóéï ›ò ìïíôÝëï ô\ò
1983: 197). Añéóôïêñáôéê\ò ðïëéôéê\ò ñãÜíùóçò, Tðéêñßíåé
‘Ç têáíüôçôá íÜ Tðéäåéêíýåéò Aîéïóýíç êáß íÜ ôÞí Aðïôõ÷ßá á‰ô\ò ô\ò ñãÜíùóçò íÜ Tðéôý÷åé
êåñäßæåéò ôéìÞ ðñïûðïèÝôåé, ìÝ ôÞí óåéñÜ ôçò, ôÞí êïéíùíéêÞ Bñìïíßá. ÐáñÜëëçëá, Tðéêñßíåé
ôÞí «Aìåñüëçðôç äéáíïìÞ ô\ò äçìüóéáò ðåñéïõ- Vììåóá ôÞí Aðïôõ÷ßá ô\ò ðïßçóçò ô™í óõìðï-
óßáò ìåôáîý uóùí» (Nagy, 1990: 270). ’Áðü ‚- óßùí íÜ ðáßîåé Xíáí óùóôü äçìüóéï ñüëï. ´Ïôáí
ñéóìÝíåò ðçãÝò óõíÜãåôáé …ôé «ôü Añ÷áéïåëëçíé- só÷õñßæåôáé, óôü ìÝóïí ôïˆ ðïéÞìáôüò ôïõ, …ôé
êü Vèéìï ôïˆ Aíôáãùíéóìïˆ ãéÜ âñáâårá óÝ Aã™- á‰ôÞ _ Tëåãåßá åyíáé Têåríï ðïý ôïˆ ëÝåé ôü ðíåˆ-
íåò ðñïûðïèÝôåé …ôé V÷åé ãßíåé äçìüóéï êô\ìá _ ìá ôïõ íÜ «äéäÜîåé ôïýò ’Áèçíáßïõò», AíáããÝë-
ðåñéïõóßá ðïý ðñüêåéôáé íÜ ÷ùñéóôår óÝ ìåñßäéá ëåé óõã÷ñüíùò …ôé _ ðïëéôåßá ÷ñåéÜæåôáé ìéÜ äç-
êáß íÜ äéáíåìçèår ìÝ ôñüðï ðïý säåïëïãéêÜ Aðï- ìïóßùò Têôåëïýìåíç ôÝ÷íç ôïˆ ëüãïõ, ðïý íÜ
äÝ÷åôáé ôÞí sóïôéìßá …ëùí — AëëÜ ÷ùñßò íÜ A- ìðïñår íÜ ðáßæåé äéäáêôéêü ñüëï êáß íÜ öôÜíåé C-
ðïêëåßåé ôÞí TðéëïãÞ ô\ò Aíáãíþñéóçò ‚ñéóìÝ- ìåóá óÝ …ëïõò ôïýò ðïëßôåò, ƒ÷é ìüíï óôïýò ðñï-
íùí ðñïíïìßùí» (269). Ìðïñår ‚ Aãþíáò ìåôá- íïìéïý÷ïõò óõíäáéôçìüíåò Uíüò å‰ãåíïˆò.
îý Aíáëïãéêüôçôáò êáß óõíáãùíéóìïˆ, ìåôáîý -
öåéëüìåíïõ ìåñéäßïõ êáß Aîßáò, ìåôáîý sóüôçôáò ‘Ï Óüëùí Aíáãíùñßæåé …ôé ôü ìïíôÝëï Aðïôõã-
êáß Šðåñï÷\ò, íÜ Aíá÷áéôéóèår ÷ùñßò íÜ Aêõñþ- ÷Üíåé íÜ TîçãÞóåé ôü ãåãïíüò …ôé, óôÞí ðüëé,
óåé ôÞí VíôáóÞ ôïõò; Ìðïñår _ óýãêñïõóç ìå- èÜ åyíáé ðáñüíôá Aíáãêáóôéê™ò ìÝëç êÜèå T-
ôáîý ôÜîçò (Añ÷Þ ô\ò äéáêõâÝñíçóçò) êáß äéêáé- ðéðÝäïõ, ƒ÷é ìüíï ït AñéóôïêñÜôåò. Ãé' á‰ôü,
ïóýíçò (Añ÷Þ ôïˆ íüìïõ) íÜ Aíá÷áéôéóèår Šðü …- _ êñéôéêÞ ðïý êÜíåé óôïýò _ãåìüíåò ôïˆ äÞ-
ñïõò Aìïéâáéüôçôáò; ²Åôóé, óôÞí Tëåãåßá ô\ò å‰- ìïõ, «óôïýò _ãÝôåò ôïˆ ëá, ãéÜ ôÞí Aíé-
íïìßáò, ôü óõìðüóéï, _ Añ÷áúêÞ ó÷çìáôïðïßçóç êáíüôçôÜ ôïõò íÜ TëÝãîïõí ôüí êüñï ôïõò a
ôïˆ óõíôñþãåéí êáß óõìðßíåéí, ÷ñçóéìåýåé ›ò ìå- íÜ ñõèìßóïõí óùóôÜ ôüí ôñüðï ðïý ãëåíôïˆí,
ôáöïñÜ ôüóï ô\ò Añéóôïêñáôéê\ò äéïßêçóçò …óï åyíáé ôüóï êñéôéêÞ ô\ò Aðïôõ÷ßáò ô\ò Añéóôï-
êáß ô\ò ðüëåùò ›ò …ëïõ. ÐáñÝ÷åé ìéÜ ìéêñïóêï- êñáôéê\ò ðïëéôéê\ò ñãÜíùóçò íÜ Tðéôý÷åé
ðéêÞ (Tí ìéêñïãñáößI) êáôÜóôáóç, …ðïõ èÝìáôá êïéíùíéêÞ Bñìïíßá óôÞí ðüëé …óï êáß êñéôéêÞ
ô\ò ðïëéôéê\ò êïéíüôçôáò åyíáé äõíáôüí íÜ Tîå- ô\ò Aðïêëåéóôéêüôçôáò ô\ò ðïßçóçò Tðáßíïõ-
ôáóôïˆí óÝ óôïé÷åéþäåéò ìïñöÝò. ÐáñÜëëçëá, ìïìö\ò ô™í óõìðïóßùí (Anhalt, 1993: 93).
á‰ôÞ _ ìåôáöïñÜ TðéôñÝðåé óôÞí Tëåãåßá ãåíéêÜ,
êáß óÝ ìåãÜëï ìÝñïò ô\ò Añ÷áúê\ò ðïßçóçò, íÜ ÌéÜ AðïêëåéóôéêÞ Aíôßëçøç ô\ò êïéíùíßáò
óôï÷áóôår ðÜíù óôÞí äéêÞ ôçò Aîßá óÝ ìéÜ ðï- ðáñÜãåé ìéÜ Tëéôßóôéêç ôÝ÷íç, _ ‚ðïßá äÝí ìðï-
ëéôéêÞ êïéíùíßá, Aöïˆ Aðü ðïëëÝò Aðüøåéò (ìïñ- ñår íÜ ÷ñçóéìåýóåé óôÞí Uíïðïßçóç ô\ò êïéíùíß-
öÞ ›ò ãÝíïò, èåìáôïëïãßá, Tðéäéùêüìåíï Aêñïá- áò ‚ñßæïíôáò ìéÜ êïéíÞ AóôéêÞ ôáõôüôçôá ðñï-
84 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

óéôÞ óÝ …ëïõò. «‘Ç ðáñáäïóéáêÞ ðïßçóç Vãéíå, ðïéçìÝíç, êáß êáëï-ñõèìéóìÝíç ìïñöÞ Uïñôá-
óÝ ãåíéêÝò ãñáììÝò, ãéÜ íÜ Tîõðçñåôår ôßò AíÜã- óôéê\ò TêäÞëùóçò (å‰öñïóýíç) èCðñåðå íÜ Aíïß-
êåò ìéêñ™í, óõíåêôéê™í (êáß ðñïóéô™í óÝ ëßãïõò) îåé ôü Añéóôïêñáôéêü óõìðüóéï óÝ êÜèå ðïëßôç
‚ìÜäùí ößëùíÿ ‚ Óüëùí ðñïóðáèår íÜ äçìéïõñ- êáß, Tðßóçò, íÜ äéåõêïëýíåé Xíá êáéíïýñãéï ðïéç-
ãÞóåé ðïßçóç ðïý èÜ Tîõðçñåôår ôßò AíÜãêåò ô\ò ôéêü ìÝóïí íÜ TêöñÜóåé ôü ðíåˆìá ôïõ. ÔÜ ãëÝí-
ðüëåùò ›ò …ëïõ» (7). ‘Ç ðïëéôéêÞ êáß _ ðïßç- ôéá ô\ò ðüëçò ÷ñåéÜæïíôáé Aóôéêü-öñïíá ðïßçóç,
óç Aðåõèýíïíôáé Tä™ óÝ ‚ëüêëçñç ôÞí êïéíüôç- ðïý èÜ äéäÜóêåé ôïýò ðïëßôåò ð™ò èÜ åyíáé ‚ X-
ôá ô™í ðïëéô™í. ‘Ùò ðïéçôÞò, ‚äçãüò êáß ðáé- íáò óýììá÷ïò (ößëïò) ôïˆ Cëëïõ. Á‰ôÞ åyíáé _
äáãùãüò ô\ò êïéíüôçôáò, ‚ Óüëùí ðñïôåéíüìåíç êáéíïýñãéá ôáõôüôçôÜ ôïõò, ìéÜ
ôáõôüôçôá ðïý äßíåé Vìöáóç óôÞí óõëëïãéêÞ A-
óôñÜöçêå ðñüò ôÜ Vîù, ðñüò ôÞí êïéíùíéêÞ ìïéâáéüôçôá ìÜëëïí ðáñÜ óôßò Šðï÷ñåþóåéò ðñüò
êáß ðïëéôéêÞ äñÜóç... ìßëçóå ãéÜ ôü äçìüóéï ôÞí ðïëéôåßá. ‘Ï Óüëùí ðáßñíåé ôÞí Añéóôïêñá-
óõìöÝñïí êáß AðÝâëåðå óôü äçìüóéï óõìöÝ- ôéêÞ êïéíùíéêÞ ó÷Ýóç ô\ò Aëëçëåããýçò (öéëßá)
ñïí... Šøþèçêå ðÜíù Aðü ôÞí säéáßôåñç ðåñß- êáß ôÞí ìåôáôñÝðåé óÝ AóôéêÞ ó÷Ýóç — óôÞí
ðôùóç êáß åyäå ôÜ ãåãïíüôá óÝ ìéÜ ìáêñïðñü- ó÷Ýóç ô\ò Aëëçëåããýçò AíÜìåóá óôïýò ðïëßôåò,
èåóìç ðôéêÞ... ’Áêüìç êáß ›ò ëõñéêüò ðïé- óÝ ìéÜ ðïëéôåßá ô™í ðïëéô™í, _ ‚ðïßá ôþñá íï-
çôÞò, äÝí õtïèÝôçóå Bðë™ò ôßò öüñìåò ðïý åy- årôáé ›ò Xíá êïéíïôéêü ãåˆìá, ìéÜ UïñôáóôéêÞ Tê-
÷áí Aíáðôýîåé ït ðñüãïíïß ôïõ, ôßò ðñïóÜñìï- äÞëùóç Aíïé÷ôÞ óÝ …ëïõò. ‘Ç AñéóôïêñáôéêÞ êá-
óå óôïýò äéêïýò ôïõ óêïðïýò, ìåôáìïñöþíïí- ôçãïñßá äÝí Tîáöáíßóôçêå, AëëÜ äéåõñýíèçêå ñé-
ôáò ôü ëõñéêü ôñáãïýäé ôïˆ Aíßó÷õñïõ èñÞíïõ, æéêÜ. ‘Ç ðïëéôåßá óõíßóôáôáé ƒ÷é Aðü ôïýò èå-
ô\ò Aðïëáõóôéê\ò-Aîéïëýðçôçò á‰ôï-Ýêèåóçò óìïýò ôçò a Aðü ôüí ëáü ôçò, AëëÜ Aðü ôßò á‰-
êáß ô\ò ðñïóùðéê\ò ðñïóâïë\ò óÝ Xíá Aðï- ôïèåóìéæüìåíåò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ô™í ðïëéô™í ôçò,
ôåëåóìáôéêü ðáéäáãùãéêü Tñãáëårï ãéÜ ôÞí …ôáí ‚ ëáüò äñ@ ›ò Aëëçëïåîáñôþìåíïé óýììá-
êïéíùíéêÞ êáß ðïëéôéêÞ ìåôáññýèìéóç (Ver- ÷ïé, …ôáí Aíáðôýóóïõí ìéÜ ðïëéôéêÞ Aëëçëåããý-
sényi, 1974: 89). ç AíÜìåóÜ ôïõò, ãéÜ íÜ äïõëÝøïõí ìáæß, êõíç-
ãþíôáò ôÜ óõëëïãéêÜ ôïõò óõìöÝñïíôá. ’Áöïˆ ït
‘Ï Óüëùí ãñÜöåé óôÞí AñéóôïêñáôéêÞ ’Áô- ðïëßôåò V÷ïõí ðëÞñç å‰èýíç ãéÜ ôÞí êáôÜóôáóç
ôéêÞ ôïˆ 7ïõ ásþíá ð.×., ôüí êáéñü äéÜëõóçò ô\ò ô\ò êïéíüôçôÜò ôïõò, ŠðÜñ÷åé Cìåóç óýíäåóç A-
êïéíùíéê\ò ‚ìïéïãÝíåéáò êáß ô\ò ðïëéôéê\ò Bñ- íÜìåóá óôÞí óõìðåñéöïñÜ ôïõò êáß óôÞí å‰çìå-
ìïíßáò êáß ô\ò óõíáêüëïõèçò êñßóçò, ôÞí ‚ðïßá ñßá ôïõò.
âëÝðåé ›ò êñßóç äéáêõâÝñíçóçò ðïý âÜæåé óÝ óï- ’Åêåríï ðïý ìéÜ ðüëéò ôïˆ 7ïõ ásþíá óÜí ôÞí
âáñü êßíäõíï ‚ëüêëçñç ôÞí êïéíùíßá. ‘Ç êõâåñ- ’ÁèÞíá ðåñßìåíå, …ôáí, ðÜíù óÝ ìéÜ êñßóç, Tîïõ-
íþóá (êïéíùíéêÞ) ôÜîç V÷åé Cäéêï ìõáëü, Xíá ìõ- óéïäïôïˆóå Xíáí íïìïèÝôç íÜ ìåôáññõèìßóåé ôÞí
áëü ðïý Aãíïår ôÞí êõâåñí™óá ôÜ äçìüóéá ðñÜã- ðïëéôéêÞ ôçò óõãêñüôçóç, eôáí
ìáôá Aìïéâáéüôçôá, åyíáé Aíßêáíç íÜ äéá÷åéñéóôår
ôü êïéíïôéêü ãëÝíôé (äéáôçñþíôáò ôü óùóôü ìÝ- …ôé á‰ôüò èÜ óõãêÝíôñùíå ðñ™ôá …ëåò ôßò
ôñï ô\ò öýóçò ôïõ) êáß êõíçãÜåé, Aíôßèåôá, ôßò ðëçñïöïñßåò ãéÜ ôÜ äåäïìÝíá ô\ò ðåñßðôùóçò,
äéêÝò ôçò Cðëçóôåò _äïíÝò. ‘Ç êáôÜóôáóç Tðé- ôßò äéáäéêáóßåò ðïý Aêïëïõèïˆíôáí ôþñá êáß
ôñÝðåé ôÞí óýãêñïõóç íÜ Tîåëé÷èår óÝ Tìöýëéï êáß ðïý ‚äçãïˆóáí óôÜ ôñÝ÷ïíôá ðñïâëÞìáôá, …-
Tîùôåñéêü ðüëåìï. ‘Ï ìüíïò ôñüðïò ìÝ ôüí ‚ðïrï ðùò ðåñéìÝíåé êáíåßò Aðü Xíáí ãéáôñü íÜ Añ-
åyíáé äõíáôüí íÜ Aíá÷áéôéóôår á‰ôÞ _ óýãêñïõóç ÷ßóåé ìÝ ôÞí äéÜãíùóç ô\ò Aññþóôéáò âÜóåé
åyíáé «ìÝó¤ ô\ò óöõñçëÜôçóçò ìé@ò ãíÞóéá ðï- ô™í óõìðôùìÜôùí ôçò êáß, Vðåéôá, âáóéæü-
ëéôéê\ò Aëëçëåããýçò. ‘Ï Óüëùí, ‚ ìåóïëáâçôÞò ìåíïò óÝ á‰ôÞí ôÞí ãíþóç êáß óôÞí Cëëç Tì-
ðïý åyíáé TîïõóéïäïôçìÝíïò Aðü ôïýò ’Áèçíáßïõò ðåéñßá ôïõ Aðü ôÝôïéá æçôÞìáôá, íÜ äéáôõðþ-
íÜ èÝóåé ôÝëïò óôÞí êñßóç, Väùóå ó÷\ìá óôÞí s- óåé êáéíïýñãéïõò íüìïõò a íÜ AíáèåùñÞóåé êáß
äÝá ô\ò ðüëåùò Aðïññïöþíôáò ôÞí ðáñáäïóéáêÞ íÜ Aíáäéáôõðþóåé ðáëáéïýò, ìÝ ôÝôïéïí ôñüðï
Añéóôïêñáôßá óÝ Xíáí ‚ñéóìü ô\ò säéüôçôáò ôïˆ žóôå íÜ ôïýò êÜíåé íÜ óõìöùíïˆí ìÝ ôÞí êáé-
ðïëßôç ðïý ìåôáâßâáæå ðïëéôéêÞ ëåéôïõñãßá óÝ íïýñãéá TêôßìçóÞ ôïõ ãéÜ ôü ôß ðñáãìáôéêÜ
êÜèå Tëåýèåñï êÜôïéêï ô\ò ’Áôôéê\ò. Ït ’Áèç- óõìâáßíåéÿ êáß …ëá á‰ôÜ åyíáé äõíáôüí íÜ ãß-
íárïé äÝí eôáí óêëÜâïé AëëÜ ðïëßôåò» (Farrar, íïõí êáß èÜ ãßíïõí, Tí ƒøåé á‰ô\ò ô\ò öÜóçò
1988: 21) — a, ãéÜ íÜ ôü èÝóïõìå ðéü äñáìá- ô\ò Uëëçíéê\ò óêÝøçò, ìÝ ôÞí ñèïëïãéêÞ T-
ôéêÜ, eôáí …ëïé å‰ãåíårò. ÌéÜ êáéíïýñãéá, ôáêôï- îÝôáóç ô™í äåäïìÝíùí êáß ôÞí ñèïëïãéêÞ Uñ-
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 85

ìçíåßá ôïõò óôÞí ó÷Ýóç ðïý ôþñá V÷åé ôü X- ìïõò ô\ò Aóôéê\ò Šãåßáò êáß å‰çìåñßáò. Á‰ôïß ït
íá ìÝ ôü Cëëï (Myers, 1927: 276-7). íüìïé åyíáé êáôáíïçôïß ƒ÷é óôü ðëáßóéï ìé@ò èå-
ïëïãßáò a íôïëïãßáò, AëëÜ óôü ðëáßóéï Uíüò ëü-
Ðñßí Aêüìç äéïñéóôår Añ÷éäéêáóôÞò (Cñ÷ùí) ãïõ ãéÜ ôÞí ðïëéôåßá (politology). ’Áðïôåëïˆí
ôü 594 ð.×. ãéÜ íÜ Têäþóåé êáéíïýñãéï íïìéêü ôÞí ðáíôá÷ïˆ ðáñïˆóá ôÜîç ô™í Aíèñþðéíùí
êþäéêá, ‚ Óüëùí, óôÞí Tëåãåßá ôïõ ô\ò å‰íïìß- ðñáãìÜôùí, ôïˆ ^èéêï-ðïëéôéêïˆ óýìðáíôïò ðïý
áò, TîÞãçóå ôÞí ðáèïëïãßá ô\ò ðïëéôåßáò, ðåñé- ìïéñÜæïíôáé ït ðïëßôåò. Ôïýò êáôáëáâáßíïõìå
Ýãñáøå ôüí ôñáãéêü ÷áñáêôÞñá ô\ò ðïëéôéê\ò êïéôÜæïíôáò ôÜ Vñãá ô\ò ðïëéôåßáò ô™í ðïëéô™í,
êáß …ñéóå ôÞí ìïñöÞ äéêáéïóýíçò ðïý ô\ò ôáßñéá- ðïý åyíáé ‚ Aëçèéíüò Aíèñþðéíïò êüóìïò, ‚ êü-
æå. Åyíáé ëÜèïò, …ìùò, íÜ ŠðïèÝóïõìå …ôé «‚ Óü- óìïò ô™í Tëåýèåñùí, uóùí, Šðåýèõíùí Aíèñþðùí
ëùí Tíäéáöåñüôáí ï‰óéáóôéêÜ ãéÜ ìéÜ åsäéêÞ êñß- ðïý óõíåíþíïíôáé Uêïýóéá êáß óêüðéìá. ‘Ï ŠðÝñ-
óç óÝ ìßá êáß ìüíï ðüëéí» êáß …ôé, ›ò Tê ôïý- ôáôïò íüìïò á‰ôïˆ ôïˆ êüóìïõ ô\ò ðïëéôåßáò
ôïõ, óôï÷áóìüò ãéÜ ôÞí ðüëé «ìÝ êáôåýèõíóç (ô\ò ðïëéôåßáò-êüóìïõ) åyíáé _ êõâåñí™óá ôßò
ðÝñá Aðü ôßò säéáßôåñåò ðïëéôéêÝò äéáìÜ÷åò, ðñù- ó÷Ýóåéò ìåôáîý ô™í ðïëéô™í Aìïéâáéüôçôá. Á‰-
ôïåìöáíßæåôáé ›ò äéáêñéôüò ôñüðïò äéáíïçôéê\ò ôÞ _ Aìïéâáéüôçôá AíÞêåé óÝ …ëïõò ôïõò êáß óõ-
äñáóôçñéüôçôáò, ôÞí ðåñßïäï AíÜìåóá óôïýò íéóô@ ôü ìåñßäéü ôïõò óôÞí ðïëéôåßá êáß ôÞí å‰-
ðåñóéêïýò êáß óôïýò ðåëïðïííçóéáêïýò ðïëÝ- èýíç ôïõò AðÝíáíôé óÝ á‰ôÞí. ´Ïôáí ôÞí êáëëé-
ìïõò» (Finley, 1981: 37). Á‰ôÞ _ ðôéêÞ êÜ- åñãïˆí, êÜíïõí êáëïýò íüìïõò êáß æïˆí êÜôù A-
íåé ôïýò óïöéóôÝò êáß ôüí ÓùêñÜôç «ôïýò ðñþ- ðü ìéÜ äßêáéç êõâÝñíçóç. ´Ïôáí ôÞí Aãíïïˆí, ït
ôïõò ãíÞóéïõò èåùñçôéêïýò ô\ò ðüëåùò» (38). íüìïé ðáñáâéÜæïíôáé, _ ôÜîç ðáñáâéÜæåôáé êáß …-
‘Ç ðïëéôéêÞ èåùñßá, ›óôüóï, eôáí ðñïóéôÞ ëïé ŠðïöÝñïõí. Ãé' á‰ôü ‚ ÊáóôïñéÜäçò ŠðïóôÞ-
óôïýò ðïëßôåò ðïëý ðñßí ãßíåé åsäéêüôçôá ô™í èå- ñéîå …ôé, óÝ Xíáí êüóìï …ðïõ _ ôÞñçóç ô\ò Aìïé-
ùñçôéê™í, Aöïˆ «_ ðïëéôéêÞ äñáóôçñéüôçôá âáéüôçôáò Tèåùñårôï øéóôç AñåôÞ, «äÝí Šð\ñ-
óôÞí ‘ÅëëÜäá ‚äçãår óôü Tñþôçìá ƒ÷é ìüíï Cí ÷å êáììéÜ Aíôßèåóç Añ÷\ò AíÜìåóá óôÞí säéùôé-
á‰ôüò ‚ säéáßôåñïò íüìïò åyíáé óùóôüò a Tóöáë- êÞ êáß ôÞí äçìüóéá óöáßñá (ðáñüëï ðïý äéáêñß-
ìÝíïò, äßêáéïò a Cäéêïò, AëëÜ ôïˆ ôß åyíáé ãåíé- íïíôáí óáö™ò), ï‹ôå Šð\ñ÷å êáìéÜ Aíôßèåóç A-
êÜ äéêáéïóýíç...» (ÊáóôïñéÜäçò, 1983â [1991]: íÜìåóá óôÞí ^èéêÞ êáß ôÞí ðïëéôéêÞ... Ït øé-
102). Ït öéëïóïöéêïß óôï÷áóìïß ôïˆ Óüëùíá äß- óôåò AñåôÝò ôïˆ Aíèñþðïõ eôáí ït AóôéêÝò a ðï-
íïõí ôü êáëýôåñï ðáñÜäåéãìá. Ôü íÜ «Šøþíåôáé ëéôéêÝò AñåôÝò» (ÊáóôïñéÜäçò, 1993 [1997â]:
ðÜíù Aðü ôÞí ðåñßðôùóç êáß íÜ V÷åé ìéÜ ìáêñï- 117).
óêïðéêÞ ðôéêÞ ô™í Aíèñþðéíùí óõìâÜíôùí
óõìâáäßæåé ìÝ ôÞí äÞëùóÞ ôïõ ãéÜ ôüí êáíüíá Óôü äåýôåñï ìÝñïò ô\ò Tëåãåßáò, V÷ïíôáò ‚-
ôïˆ íüìïõ êáß ìÝ ôÞí ðßóôç ôïõ óôÞí äýíáìç ô\ò ëïêëçñþóåé ôÞ äéÜãíùóÞ ôïõ, ‚ Óüëùí ðñïôåß-
Aíèñþðéíçò äéÜíïéáò» (Versényi, 1974: 90). ‘Õ- íåé ôÞ èåñáðåßá ôïõ, ôÞ ëýóç ôïõ óôÜ ðñïâëÞ-
ðÝñôáôï TíäéáöÝñïí ôïõ äÝí eôáí _ AèçíáúêÞ êñß- ìáôá ô\ò ðïëéôåßáò, ìåôáöñÜæïíôáò ôÞí ^èéêï-
óç AëëÜ _ ^èéêÞ têáíüôçôá ô™í ðïëéô™í íÜ èå- ðïëéôéêÞ Añ÷Þ ô\ò äßêáéçò Aìïéâáéüôçôáò óÝ …-
óìïèåôïˆí êáß íÜ ðåñéöñïõñïˆí ôÞí êáëÞ äéáêõ- ñïõò ô\ò óõãêñïôçìÝíçò ðïëéôåßáò. ’ÅêöñÜóåéò
âÝñíçóç. Ãé' á‰ôü «eôáí óáö™ò ðñüèåóç ôïˆ …ðùò ðïëéôåßáí êáôÝóôçóåí (= Tãêáèßäñõóå ðï-
Óüëùíá, Tðéêïéíùíþíôáò ìÝó¤ ô\ò ðïßçóçò, íÜ ëéôåßá), ðïý ÷ñçóéìïðïéïˆíôáé óôüí Âßï ôïõ (‘Åë-
TíôÜóóåé ôÜ ðñïâëÞìáôá ô\ò ’ÁèÞíáò óôÜ ásþ- ëçíéêÞ Tëåãåßá, 1982: 104), äåß÷íïõí …ôé êýñéï
íéá TñùôÞìáôá ô\ò äéêáéïóýíçò êáß ôïˆ êáëïˆ TíäéáöÝñïí ôïõ eôáí _ ðïëéôåßá, _ èåóìéêÞ äïìÞ
ô\ò êïéíüôçôáòÿ åsäéêÜ ðïëéôéêÜ èÝìáôá êáß ðá- ô\ò äéáêõâÝñíçóçò. ÆçôÞìáôá ðïëéôåýìáôïò, s-
ñÜðïíá TêöñÜæïíôáé ìÝ …ñïõò ô™í ^èéê™í èåìÜ- äéáßôåñïõ åuäïõò ô\ò ðïëéôåßáò, åsäéê\ò ñãÜíù-
ôùí ðïý èÝôïõí» (Murray, 1993: 183). ’Áí- óçò ðïý íÜ ôáéñéÜæåé êáëýôåñá óôÞí ðüëç, äÝí
ôëþíôáò Aðü ôÞí êïéíÞ êïéíùíéêï-ðïëéôéêÞ Tì- ôßèåíôáé Tä™. ‘Ï Óüëùí êéíårôáé Aêüìç óôÞí å‰-
ðåéñßá, óõãêåêñéìÝíá Aðü ôßò êáôáóôñïöÝò ðïý ñýôåñç TðéêñÜôåéá ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ô\ò êáè' U-
óõíïäåýïõí ôÞí ðôþóç êáß ôÞí ðáñáêìÞ ôïˆ A- áõôÞí, óôï÷áæüìåíïò ðÜíù óôïýò …ñïõò ô\ò á‰-
ñéóôïêñáôéêïˆ óõóôÞìáôïò, Vêáíå ìéÜ Aðïöáóé- ôï-äéáêõâÝñíçóçò êáß èÝôïíôáò ôü èåìåëéáêü èÝ-
óôéêÞ ðñïóðÜèåéá íÜ ðáñïõóéÜóåé ôüí Aíèñþðéíï ìá ô\ò öéëïóïößáò á‰ô\ò êáè' UáõôÞí, ôïˆ Vñ-
êüóìï ›ò êÜôé ðïý V÷åé íüçìá á‰ôü êáè' Uáõôü, ãïõ ôïˆ óêÝðôåóèáé óÝ ìéÜ á‰ôüíïìç êïéíùíßá,
TãêáéíéÜæïíôáò ìéÜ óõóôçìáôéêÞ äéÜãíùóç ô\ò ðïý ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïóäéüñéóå ôüóï TìöáíôéêÜ
Aññþóôéáò êáß Vðåéôá äéáôõðþíïíôáò ôïýò íü- óôÞí êñéôéêÞ ôïõ ãéÜ ôüí ×Üéíôåãêåñ:
86 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

‘Ç öéëïóïößá äÝí Aöïñ@ ôü Tñþôçìá: ôß åyíáé ‘Ï Óüëùí äéáêçñýóóåé êáß Aóêår ôü Aíïé÷ôü
ôü Åyíáé a ðïéü åyíáé ôü íüçìá ôïˆ Åyíáé a á‰ôï-åñùô@óèáé ô\ò á‰ôüíïìçò ðïëéôåßáò ó÷åôé-
ãéáôß ŠðÜñ÷åé êÜôé ðáñÜ ôßðïôá, ê.ëð. ´Ïëá êÜ ìÝ ôßò èåìåëéþóåéò ôçò Tðß ô\ò êõâåñíþóáò
á‰ôÜ ôÜ TñùôÞìáôá åyíáé äåõôåñåýïíôá, ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ Aìïéâáéüôçôá. Á‰ôÞ åyíáé _ óôéã-
ôÞí Vííïéá …ôé …ëá êáèïñßæïíôáé Aðü ôÞí AíÜ- ìÞ ô\ò ãÝííçóçò ô\ò öéëïóïößáò. ’Áðåñéüñéóôç
äõóç Uíüò ðéü ñéæéêïˆ TñùôÞìáôïò (ñéæéêÜ A- Tñùôçìáôïèåóßá TêñÞãíõôáé óôÞí óêçíÞ ô\ò ðï-
äýíáôïõ óÝ ìéÜ Uôåñüíïìç êïéíùíßá): Ôß èÜ V- ëéôåßáò ô™í ðïëéô™í. ‘Ç ñçôÞ á‰ôïóôï÷áóôéêü-
ðñåðå íÜ óêÝðôïìáé (ãéÜ ôü Åyíáé, ãéÜ ôÞ öý- ôçôá ãýñù Aðü ôü ðñÜôôåéí êáß ôü èåóìïèåôårí
óç, ãéÜ ôÞí ðüëé, ãéÜ ôÞ äéêáéïóýíç, ê.ëð. — ãßíåôáé äçìïóßùò ðñïóéôÞ. ‘Ï Óüëùí Tñùô@ ôïýò
êáß ãéÜ ôü ãåãïíüò …ôé óêÝðôïìáé); (Êáóôï- óõìðïëßôåò ôïõ: Ôß èÜ Vðñåðå íÜ óêåðôüìáóôå;
ñéÜäçò, 1988ã, [1991]: 21). ‘Ç AðÜíôçóÞ ôïõ åyíáé: å‰íïìßá. ²Å÷ïíôáò ìéëÞ-
óåé TêôåôáìÝíá ãéÜ ôÜ êáêÜ ô\ò äõóíïìßáò, óõ-
’ÅðáíåéëçììÝíá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò V÷åé Tðé- íå÷ßæåé äßíïíôáò óÝ êôþ ðõêíïýò óôß÷ïõò ìéÜ Š-
ìåßíåé …ôé ôÜ ðñùôáñ÷éêÜ TñùôÞìáôá ô\ò öéëï- ðåñÜóðéóç ôïˆ AíôéèÝôïõ ôçò. ‘ÏñéóìÝíïé ó÷ï-
óïößáò äÝí åyíáé êÜðïéá TðéìÝñïõò èÝìáôá, AëëÜ ëéáóôÝò V÷ïõí AíáæçôÞóåé óÝ á‰ôÞí ôÞí ðáñÜ-
_ êáôåýèõíóç óôÞí ‚ðïßá óêÝðôåôáé / öôéÜ÷íåé ãñáöï Xíá ðïëéôéêü ðñüãñáììá, êáß åsäéêüôåñá,
/ êÜíåé ìüíç ôçò «ôÜ TñùôÞìáôá: Ôß ðñÝðåé íÜ ðëçñïöïñßåò ãéÜ ôßò íïìïèåôéêÝò ðñïèÝóåéò ôïˆ
óêåöèïˆìå; Ôß ðñÝðåé íÜ êÜíïõìå;» (25). ÃéÜ íÜ Óüëùíá, AëëÜ Aðïãïçôåýèçêáí, ãéáôß äÝí ðåñé-
ãßíïõí á‰ôÜ ôÜ TñùôÞìáôá ðñïóéôÜ êáß íÜ ðá- Ý÷åé ó÷åäüí ôßðïôá ôÝôïéï. Á‰ôÞ _ Tëåãåßá äÝí
ñáìåßíïõí Aíïé÷ôÜ ãéÜ íÜ ìÞ ÷áèïˆí óÝ TðéìÝ- åyíáé ó÷Ýäéï äñÜóçò Uíüò íïìïèÝôç — åyíáé öéëï-
ñïõò èÝìáôá ðéü ðåñéïñéóìÝíïõ TíäéáöÝñïíôïò (…- óïößá Uíüò ðïëéôéêïˆ Aíäñüò. ²Áò ðáñáôçñÞóïõ-
ðùò åyíáé ôü Åyíáé a _ öýóéò), Aðáéôårôáé _ ôñá- ìå, ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, …ôé, Tí™ _ ðåñéãñáöÞ
ãéêÞ ðïëéôéêÞ ô\ò á‰ôïíïìßáò, ìé@ò á‰ôï-åîåôá- ô\ò äõóíïìßáò äßíåôáé âÜóåé ô™í ðñÜîåùí ôïˆ ëá-
æüìåíçò êáß á‰ôï-ðåñéïñéæüìåíçò ðïëéôéê\ò êïé- ïˆ êáß ô™í óõíåðåé™í ôïõò ãéÜ ôÞí ðïëéôåßá, óôü
íùíßáò. Tãêþìéï ô\ò å‰íïìßáò ït Aíèñþðéíïé öïñårò Aðïõ-
óéÜæïõí Tíôåë™ò. ‘Ç ìüíç _ñùßäá óÝ á‰ôü ôü óç-
ÓÜí Yíáò óðüñïò, _ á‰ôïíïìßá Aíáäýåôáé …ôáí ìårï åyíáé _ uäéá _ å‰íïìßá. ’Åðß ðëÝïí, äÝí ðñïó-
TêñÞãíõôáé Tðß óêçí\ò ñçô™ò ìéÜ Aðåñéüñéóôç äéïñßæåôáé âÜóåé ô™í ÷áñáêôçñéóôéê™í ôçò, Aë-
Tñùôçìáôïèåóßá... ÌéëÜù óêüðéìá ãéÜ óðü- ëÜ âÜóåé ô™í ðñÜîåþí ôçò. ÄÝí ìáèáßíïõìå ãéÜ
ñï, ãéáôß _ á‰ôïíïìßá, ôüóï _ êïéíùíéêÞ …óï ôÜ ãíùñßóìáôÜ ôçò, AëëÜ ãéÜ ôÞ äýíáìÞ ôçò, ôßò
êáß _ AôïìéêÞ, åyíáé Xíá ðñüôáãìá. ‘Ç Vãåñ- äñáóôçñéüôçôÝò ôçò êáß ôÜ AðïôåëÝóìáôÜ ôïõò.
óç Aðåñéüñéóôçò Tñùôçìáôïèåóßáò äçìéïõñãår ‘Ï Óüëùí Tðéóçìáßíåé ôß êÜíåé, ƒ÷é ðïéÜ åyíáé.
Xíá êáéíïýñãéï êïéíùíéêï-éóôïñéêü åyäïò, óôï- ‘ÅðïìÝíùò, á‰ôü åyíáé ìéÜ âáèýôáôá öéëïóïöéêÞ
÷áóôéêüôçôá ìÝ ôÞí ðëÞñç Vííïéá, a á‰ôïóôï- AðÜíôçóç óôü Tñþôçìá ãéÜ ôÞí óùóôÞ ðïñåßá
÷áóôéêüôçôá, êáèþò êáß ôü Côïìï êáß ôïýò ô\ò ôñáãéê\ò óêÝøçò.
èåóìïýò ðïý ôÞí Tíóáñêþíïõí. ÔÜ TñùôÞìá- ÐïéÜ åyíáé _ äïõëåéÜ ô\ò å‰íïìßáò; ÌÝ Añ-
ôá ðïý Tãåßñïíôáé åyíáé, óôü êïéíùíéêü Tðßðå- íçôéêïýò …ñïõò, Aíá÷áéôßæåé ôÞí Tããåí\ óýãêñïõ-
äï: Åyíáé êáëïß ït íüìïé ìáò; Åyíáé äßêáéïé; Ôß óç ô™í äõíÜìåùí, žóôå íÜ ìÞí Aíáðôýóóåôáé ‚
íüìïõò èÜ Vðñåðå íÜ êÜíïõìå; Êáß, óôü Aôï- ëÝèñéïò êýêëïò êüñïõ, âñåùò êáß Côçò. Äåý-
ìéêü Tðßðåäï: Á‰ôü ðïý óêÝðôïìáé åyíáé AëÞ- ôåñïí, TðéóêåõÜæåé ôßò æçìéÝò êáß Aðïêáèéóô@ ôÞ
èåéá; Ìðïñ™ íÜ îÝñù Cí åyíáé AëÞèåéá — êáß, ëïãéêÞ: _ óêëçñüôçôá êáß _ Šðåñïøßá Aðáëýíïí-
Cí ìðïñ™, ð™ò; ‘Ç óôéãìÞ ô\ò ãÝííçóçò ô\ò ôáéÿ óôñáâÝò êñßóåéò å‰èõãñáììßæïíôáéÿ _ äé÷ü-
öéëïóïößáò äÝí åyíáé _ TìöÜíéóç ôïˆ TñùôÞìá- íïéá êáß ‚ Aíôáãùíéóìüò óôáìáôïˆí. Ôñßôïí, ôé-
ôïò ôïˆ Åyíáé AëëÜ ì@ëëïí _ AíÜäõóç ôïˆ T- ìùñår ôÞí Aäéêßá äéÜ íüìïõ. ÌÝ èåôéêïýò …ñïõò,
ñùôÞìáôïò: Ôß åyíáé á‰ôü ðïý èÜ Vðñåðå íÜ äéáêçñýóóåé (Aðïöáßíåé) …ëåò ôßò ŠðïèÝóåéò ô™í
óêÝðôïìáé;... [‘Ç á‰ôïíïìßá] åyíáé ôü Aðåñéü- Aíèñþðùí ôáêôïðïéçìÝíåò, ôáéñéáóôÝò êáß óôÝ-
ñéóôï á‰ôï-åñùô@óèáé ó÷åôéêÜ ìÝ ôüí íüìï êáß ñååò.
ôÞí èåìåëßùóÞ ôïõ, êáèþò êáß _ têáíüôçôá,
óôü ö™ò á‰ô\ò ô\ò Tñùôçìáôïèåóßáò, íÜ äç- ‘Ç å‰íïìßá ôïˆ Óüëùíá åyíáé, UðïìÝíùò, Aðï-
ìéïõñãïˆìå, íÜ êÜíïõìå êáß íÜ èåóìßæïõìå (U- ôÝëåóìá äýï Aíôéèåôéê™í ôÜóåùí. ‘Ç ìßá Aðü
ðïìÝíùò êáß íÜ ëÝìå) (ÊáóôïñéÜäçò, 1988á á‰ôÝò... åyíáé _ “AñíçôéêÞ Añ÷Þ ô\ò ïsêïõìå-
[1991]: 163-4). íéê\ò ìåôñéïðÜèåéáò”, ô\ò ‚ðïßáò Aîßùìá åy-
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 87

íáé ôü “íÜ ìÞí ìðáßíåé ‚ Xíáò óôÜ ÷ùñÜöéá ‘Ç å‰íïìßá äÝí öÝñíåé TîùôåñéêÝò å‰ëïãßåò
ôïˆ Cëëïõ” êáß ô\ò ‚ðïßáò óêïðüò åyíáé ƒ÷é _ AëëÜ êïéíùíéêÞ Bñìïíßá êáß åsñÞíç. ´Ïëï ôü ëå-
ìåôáññýèìéóç AëëÜ _ óõãêñÜôçóç. ’Áðü á‰- îéëüãéï ô\ò ðïëéôéê\ò èåùñßáò ðåñéÝ÷åôáé óÝ á‰-
ôÞ ôÞí Cðïøç, _ óïëþíåéá ðüëéò ìïéÜæåé óÜí ôü ôü óýíôïìï êáôáëçêôÞñéï ìÝñïò ô\ò Tëåãåß-
ìéÜ öïâåñÞ ðáñÜôáîç sóïññïðçìÝíùí AñíÞóå- áò, ðïý V÷åé ›ò ðñüôõðï ôü ðñïïßìéï ôïˆ ‘Çóéü-
ùí, TðáíåéëçììÝíùí TëÝã÷ùí, …ðïõ ‚ êáèÝíáò äïõ óôü ²Åñãá êáß _ìÝñáé — ôü Tãêþìéï ðñüò
åyíáé óÝ Uôïéìüôçôá ìÞ ìðår êÜðïéïò Cëëïò ôüí Äßá, ðñïóôÜôç ô\ò Äßêçò (96-7): ðïëéôåßá
óôÜ ÷ùñÜöéá ôïõ. ’ÁëëÜ ŠðÜñ÷åé Xíá âáóéêü êáß Aíèñþðéíåò ŠðïèÝóåéòÿ êüñïò, á‰èÜäåéá, êáß
TëáôÞñéï, ðïý êÜíåé á‰ôü ôü óýóôçìá íÜ ëåé- ìùñßáÿ êñßóç êáß ðñÜîçÿ äé÷üíïéá êáß Aíôáãùíé-
ôïõñãår, êáß á‰ôü åyíáé _ ðñùôïâïõëßá êÜèå óìüòÿ Vãêëçìá êáß ôéìùñßáÿ äéêáéïóýíç êáß Aäé-
ìÝëïõò ô\ò ðüëåùò ãéÜ ôü óõìöÝñïí ô\ò êßáÿ íüìïò êáß Aíïìßá. ´Ïëá á‰ôÜ ôïðïèåôïˆíôáé
êïéí\ò å‰çìåñßáò. ’Åä™ âñßóêåôáé ìéÜ èåôéêÞ ðåñéåêôéêÜ óôÞí TðéêñÜôåéá ô\ò Aíèñþðéíçò å‰-
äçìéïõñãéêÞ Añ÷Þ, Aêüìç êé …ôáí óõëëáìâÜ- èýíçò êáß ô™í Aíèñþðéíùí Šðï÷ñåþóåùí, óôÞí
íåôáé Šðü ôü ðñróìá ô\ò _óõ÷ßáòÿ ãéáôß åyíáé TðéêñÜôåéá ô\ò Tíåñãïˆ æù\ò, ôïˆ êïéíïˆ êáëïˆ,
‚ íüìïò, ƒ÷é ô\ò ìç÷áíéê\ò óôáèåñüôçôáò, ô\ò Aìïéâáéüôçôáò ðïý äéÝðåé ôßò ðïëéôéêÝò êïé-
AëëÜ ô\ò ñãáíéê\ò Šãåßáòÿ äÝí åyíáé ÷áëéíüò íüôçôåò, ÷ùñßò êáììßá AíáöïñÜ óÝ ðáñáäïóéá-
ô\ò AíÜðôõîçò êáß ô\ò TîÝëéîçò, AëëÜ ôü Aí- êÝò a Vîùèåí Tîïõóßåò, ÷ùñßò TðéêëÞóåéò Tîùôå-
ôßóôñïöï. (Âëáóôüò, 1946: 82). ñéê™í Aðåéë™í, ÷ùñßò íïóôáëãßá ëáìðñïˆ ðáñåë-
èüíôïò, ÷ùñßò Tðáããåëßá ëýôñùóçò. ÄÝí ŠðÜñ÷åé
‘Ç å‰íïìßá ëåéôïõñãår ôüóï ›ò …ñéï (Añíçôé- Cëëç íïìéìüôçôá Aðü ôÞí TóùôåñéêÞ óõíï÷Þ, äÝí
êÜ) …óï êáß ›ò ìÝóïí (èåôéêÜ): «‘Ç éäÝá ôïˆ ìÝ- ŠðÜñ÷åé Cëëç äéêáßùóç Aðü ôÞí êïéíÞ å‰çìåñßá.
óïõ êáß ô™í ‚ñßùí —ìéÜ säÝá èåìåëéþäïõò óç- ÌéÜ á‰ôï-åêðëçñïýìåíç Tóùôåñéêüôçôá êáß Tðß-
ìáóßáò óôÞí UëëçíéêÞ ^èéêޗ Šðïäåéêíýåé ôü ãíùóç äéá÷Ýåôáé Að' Cêñïõ åsò Cêñïí á‰ôïˆ ôïˆ
ðñüâëçìá ðïý eôáí êåíôñéêïˆ TíäéáöÝñïíôïò ãéÜ ÷ùñßïõ. ‘Ç êáôÜóôáóç ô\ò å‰íïìßáò öÝñíåé óôü
ôüí Óüëùíá êáß ôïýò óõãêáéñéíïýò ôïõ: ð™ò íÜ ö™ò, êÜíåé ‚ñáôÝò êáß êïéíÝò, ôÞí ôÜîç êáß ôÞí
êåñäçèår Xíáò êáéíïýñãéïò êáíüíáò æù\ò ìÝ ôÞ Bñìïíßá, ìÝ ôü óõíôáßñéáóìá ô™í ðñáãìÜôùí, ìÝ
äýíáìç ô\ò Tóþôåñçò êáôáíüçóçò» (Jaeger, ôÞí äéáññýèìéóç ôïˆ Aóôéêïˆ êüóìïõ êáôÜ ôñü-
1945: 148). ðïí åsñçíéêü êáß ðëÞñç íïÞìáôïò. ʼníïìßá åyíáé
’Áêïëïõèþíôáò ôüí ‘Çóßïäï óôü ðáñÜäåéãìá _ äçìüóéá ôÜîç ôïˆ aèïõò óÝ ìéÜ ðïëéôåßá ô™í
ô\ò Aíôßèåóçò AíÜìåóá óôßò Cäéêåò êáß óôßò äß- ðïëéô™í, ƒ÷é Aêüìç ‚ ëüãïò ô\ò äßêçò ›ò êï-
êáéåò ðüëåéò, ‚ Óüëùí óõíäõÜæåé óÝ á‰ôü ôü ðïß- óìéê\ò äéêáéïóýíçò, óýìöùíá ìÝ ôüí ‘ÇñÜêëåé-
çìá ìéÜ ðñïåéäïðïßçóç ãéÜ Tðéêåßìåíá êáêÜ ìÝ ôï, Xíáí ásþíá Añãüôåñá.
Xíáí ìíï óôÜ ä™ñá ô\ò äéêáéïóýíçò. ’ÁëëÜ, Tí™
‚ ‘Çóßïäïò ðåñéãñÜöåé ôÞí èåßá ôéìùñßá ôïˆ Aäß- ÓÝ Têåßíç ôÞí Aíôßëçøç ô\ò ðïëéôéê\ò A-
êïõ ›ò ëéìü, ëïéìü êáß ðüëåìï, ‚ Óüëùí Aíôé- ñåô\ò, ôü eèïò eôáí Aêüìç êáôÜ ðïëý óçìáí-
ëáìâÜíåôáé ôßò óõíÝðåéåò ô\ò Aäéêßáò ›ò êïéíù- ôéêüôåñï Aðü ôüí ëüãï... ‘Ç ðñþéìç ðüëç-
íéêÝò Aññþóôéåò óýìöõôåò ìÝ ôÞí äéáöèïñÜ ô\ò êñÜôïò eôáí, óôÜ ìÜôéá ô™í ðïëéô™í ôçò, _
ðïëéôåßáò. Tããýçóç …ëùí ô™í säáíéê™í, ðïý Vêáíáí ôÞí
æùÞ Cîéá íÜ ôÞí æår êáíåßò. Ðïëéôåýåóèáé óç-
‘Ç uäéá óçìáíôéêÞ äéáöïñÜ Tìöáíßæåôáé ðÜëé ìáßíåé “íÜ ðáßñíåéò ìÝñïò óôÞí êïéíïôéêÞ
óôÞí _óéüäåéá åsêüíá ô\ò “Äßêáéçò ðüëçò” êáß æùޔÿ AëëÜ, Têôüò Aðü á‰ôü, óçìáßíåé Bðë™ò
óôÞí ðáñÜëëçëç ðåñéãñáöÞ Aðü ôüí Óüëùíá “íÜ æårò” — ãéáôß ït äýï óçìáóßåò eôáí ìßá
ô™í äþñùí ðïý ÷áñßæåé _ å‰íïìßá. Óôüí ðñ™- êáß _ á‰ôÞ. ÊáìéÜ Cëëç óôéãìÞ äÝí eôáí ôü
ôï, ït óõãêåêñéìÝíåò ï‰ñÜíéåò AíôáìïéâÝò åyíáé êñÜôïò óôåíüôåñá ôáõôéóìÝíï ìÝ …ëåò ôßò Aí-
å‰ëïãçìÝíåò óïäåéÝò êáß ðáéäéÜ, ãéïñôÝò åsñÞ- èñþðéíåò Aîßåò» (Jaeger, 1945: 113).
íçò êáß äüîáò, ðëïýóéá êïðÜäéá êáß ìåëßóóéáÿ
óôüí äåýôåñï, _ Tðáããåëëüìåíç Aíôáðüäïóç ÌÝ÷ñé ôü ôÝëïò ôïˆ 6ïõ ásþíá, _ å‰íïìßá V-
ðåñéëáìâÜíåé äçìüóéá Bñìïíßá, å‰çìåñßá ãéÜ ÷åé ëßãç a êáß êáìßá ó÷Ýóç ìÝ ôÞí ðïëéôéêÞ êáß
ôïýò ðïëßôåò, AðåëåõèÝñùóç ô™í Aôüìùí Aðü íïìéêÞ Vííïéá ôïˆ íüìïõ: èåóìïèåôçìÝíç íïìï-
ôÞí Šðåñïøßá, ôÞí Aðëçóôßá, ôüí Tãùéóìü êáß èåóßá. ÐåñéãñÜöåé ìÝ å‰ñýôåñç Vííïéá ìéÜ ðïëé-
ôÞí ŠðåñâïëÞ, ìÝ ëßãá ëüãéá ôÞí Šãåßá ôïˆ êïé- ôéêÞ óõíèÞêç óôÞí ‚ðïßá íüìïò óçìáßíåé «Vííï-
íùíéêïˆ ñãáíéóìïˆ (Jaeger, 1966: 92). ìç ôÜîç».
88 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

Ðñßí Aðü ôü 464/3 ð.×., ôü êïéíü èÝìá ô™í óùóôÜ Aðïêáëår Tä™ ôÞí ʼníïìßá “ìßá Aðü
ëÝîåùí å‰íïìßá, äõóíïìßá, Aíïìßá êáß ô™í óõ- ôßò öñïõñïýò ôçò êïéíùíéê\ò ôÜîçò, ðïý ðñï-
íáö™í ìÝ á‰ôÝò, äÝí Aíôáíáêë@ ôÞí ðïëéôéêÞ öõëÜóóåé ôÞí ðüëç Aðü ôÞ âßá êáß ôÞí Aíï-
a íïìéêÞ Vííïéá ôïˆ íüìïõ, [AëëÜ] Aíôáíáêë@ ìßá”ÿ AëëÜ äÝí äéáôçñår ôÞí ôÜîç ìüíï óôÞí
ôüí íüìï ›ò (á) ôüí êáíüíá ô\ò óùóô\ò óõì- ðüëç. ‘Ç êáôáãùãÞ ôçò ôÞí TíôÜóóåé óÝ ìéÜ
ðåñéöïñ@ò êáß (â) ôÞí óõíèÞêç ôïˆ íüìïõ êáß å‰ñýôåñç ôÜîç ðïý Šðåñâáßíåé ôÞí ðüëç, ìéÜ
ô\ò ôÜîçò, óõìðáñáäçëþóåéò ðïý V÷ïõí ì@ë- ïsêïõìåíéêÞ ôÜîç TãêáèéäñõìÝíç Aðü ôüí Äßá
ëïí ^èéêÝò ðáñÜ ðïëéôéêÝò Aðï÷ñþóåéò. Ôü Aí- (Ostwald, 1969: 63).
ôßèåôï ô\ò å‰íïìßáò ìÝ ôÞí ðñþôç Vííïéá (á)
åyíáé _ Aíïìßá, ðïý Aðáíô@ êáôÜ ôÞí ðñþéìç Öáßíåôáé, Tðßóçò, …ôé ʼníïìßá eôáí ‚ ôßôëïò
ðåñßïäï ìüíï óôÞí ìïñöÞ ôïˆ TðéèÝôïõ Cíïìïò, Uíüò ðïéÞìáôïò ôïˆ Ôõñôáßïõ, ðïý Aíáöåñüôáí
ðïý óçìáßíåé óõìðåñéöïñÜ _ ‚ðïßá äÝí ëïãá- óôÞí ðïëéôéêÞ óõãêñüôçóç ô\ò ÓðÜñôçò (’Áðï-
ñéÜæåé ôüí íüìï êáß ôÞí ôÜîç, Tí™ ôü Aíôßèå- óðÜóìáôá 1-4).
ôü ôçò ìÝ ôÞí äåýôåñç Vííïéá (â) åyíáé _ äõó- ‘Ï Óüëùí Aêïëïõèår ôüí ´Ïìçñï óôÞí Aíôé-
íïìßá, ðïý ðåñéãñÜöåé ìéÜ êáôÜóôáóç óôÞí ðáñÜèåóç ô\ò å‰íïìßáò ðñüò ôÞí âñé, êáß ôüí
ðïëéôåßá, sóïäýíáìç ó÷åäüí ìÝ Aíáñ÷ßá (Ost- ‘Çóßïäï óôÞí ðáñïõóßáóÞ ôçò ›ò êïóìéê\ò äý-
wald, 1969: 94). íáìçò. ’ÁëëÜ _ Tîïõóßá ôçò äÝí åyíáé ðéÜ öõóé-
êÞ a ìõèéêÞ. ϋôå åyíáé ìéÜ ìåôáöõóéêÞ Vííïéá
‘Ï íüìïò ðïý ðåñéÝ÷åôáé óÝ á‰ôÝò ôßò ëÝîåéò ðñïåñ÷üìåíç Aðü ìéÜ èåùñßá ô\ò æù\ò Tí ãÝíåé.
eôáí ìéÜ ãåíéêÞ Vêöñáóç ô\ò êáë\ò a êáê\ò ôÜ-
îçò ô™í ðïëéôåéáê™í ðñáãìÜôùí. ‘Ç ëÝîç Aíï- ‘Ç ʼníïìßá ôïˆ Óüëùíá äÝí íïårôáé ›ò Xíá Š-
ìßá (ðïý äÝí Tìöáíßæåôáé óôüí Óüëùíá) åyíáé ôü ðåñâáôéêü êáß Aðüëõôï säáíéêü ïsêïõìåíéê\ò s-
Aíôßèåôï ô\ò å‰íïìßáò ›ò ìé@ò ðïéüôçôáò ô\ò A- ó÷ýïò ðñüò ôü ‚ðïrï aëðéæå íÜ Tíáñìïíßóåé
îéïðñåðïˆò Aíèñþðéíçò óõìðåñéöïñ@ò, Tí™ _ ôïýò óõìðáôñé™ôåò ôïõ. Êáß ìüíï _ Añíçôé-
äõóíïìßá åyíáé ôü Aíôßèåôï ô\ò, ›ò ìé@ò óõíèÞ- êÞ Aðü÷ñùóç ôïˆ ‚ñéóìïˆ ôçò Añêår ãéÜ íÜ A-
êçò, ðåéèáñ÷çìÝíçò êáß äßêáéçò äéáêõâÝñíçóçò ðïññßøïõìå ìéÜ säåáëéóôéêÞ Uñìçíåßá. ‘Ç ʼn-
(70). íïìßá ãéÜ ôüí Óüëùíá åyíáé Bðë™ò á‰ôÞ _ óõí-
Ðñßí Aðü ôüí Óüëùíá, _ ëÝîç å‰íïìßá åy÷å èÞêç ôïˆ íüìïõ êáß ô\ò ôÜîçò ìÝ ôÞí ‚ðïßá
÷ñçóéìïðïéçèår Aðü ôüí ´Ïìçñï, ‚ ‚ðïrïò ôÞí Aí- _ ðáñïýóá äõóíïìßá èÜ Tîáëåéöèår a ôïõëÜ÷é-
ôéðáñÝèåôå óôÞí âñéí, óôÞí ’Ïäýóóåéá 17.486, óôïí èÜ êáôáóôáëår, Vôóé žóôå íÜ Tðáíåãêá-
êáß Aðü ôüí ‘Çóßïäï, ‚ ‚ðïrïò ôÞí AíôéðáñÝèåôå èéäñõèår _ Uíüôçôá êáß _ Bñìïíßá ô\ò ðüëçò...
óôÞ äõóíïìßá, «Aðüãïíï ô\ò ²Åñéäïò êáß ô\ò (68-9).
Íõêôüò, äçëáäÞ,... ìÝñïò ô\ò ðáëáé@ò ôÜîçò, _
‚ðïßá V÷åé Têëåßøåé ìÝ ôÞí ôÜîç ôïˆ Äßá» (67). Åyíáé ìéÜ Añ÷Þ ðïëéôéê\ò ^èéê\ò á‰ôü ðïý
Óôüí ôåëåõôárï [_ å‰íïìßá] åyíáé ìÝñïò ô\ò íÝáò êáèïäçãår ôÞ äçìüóéá óõìðåñéöïñÜ. ’ÅðéêñÜôåéÜ
ôÜîçò ô\ò äéêáéïóýíçò êáß ôïˆ öùôüò. ôçò åyíáé …ëï ôü åñïò ô\ò ðïëéôéê\ò äñÜóçò.
’Åðß ðëÝïí, ›ò ðïëéôéêÞ Cñèñùóç ôïˆ êáíüíá
ÌÝ ôüí ‘Çóßïäï Añ÷ßæåé íÜ ðáßñíåé êïéíùíéêÞ ô\ò Aìïéâáéüôçôáò ìåôáîý ô™í ðïëéô™í, _ å‰-
óçìáóßá, ðïý äÝí ôÞí Tãêáôáëåßðåé Tíôåë™ò íïìßá åyíáé Xíá säáíéêü ðëáßóéï ô™í ðïëéôåéáê™í
óÝ …ëç ôÞí Šðüëïéðç tóôïñßá ôçò. ‘Ï ‘Çóßï- ŠðïèÝóåùí, ðïý äÝí ðåñéïñßæåôáé óôÞí äéáêõâÝñ-
äïò eôáí Tðßóçò ‚ ðñ™ôïò ðïý Vêáíå ôÞí ʼn- íçóç åuôå óÝ Xíá óýíïëï íïìïèåôçìÜôùí. «ÄÝí
íïìßá ìéÜ ðñïóùðéêÞ êïóìéêÞ äýíáìç êáß ô\ò åyíáé ìéÜ ‚ñéóôéêÞ óõãêñüôçóç, ï‹ôå åyíáé ìéÜ
Väùóå ìéÜ èÝóç óôÞí èåúêÞ ãåíåáëïãßá. Åyíáé Ðïëéôåßá ìÝ êáëïýò íüìïõò. Åyíáé ìéÜ Aíèñþðé-
êüñç ôïˆ Äßá, ðïý ôÞí óõíÝëáâå ìÝ ôÞí ÈÝ- íç êïéíüôçôá ðïý äéïéêårôáé ìÝ ìåôñéïðÜèåéá, U-
ìéäá, ôÞí Añ÷Ýãïíç èåÜ ô\ò ôÜîçò, …ôáí åy÷å íüôçôá êáß ôÜîç» (Ehrenberg, 1946: 84-5).
Uäñáéþóåé ôÞí Tîïõóßá ôïõ ðÜíù óôÞí ïsêïõ- Óçìáßíåé óõëëïãéêü, Uêïýóéï êáß öåéëüìåíï óå-
ìÝíç, êáß AäåëöÝò ôçò åyíáé ït ½Ùñåò [(’Åðï- âáóìü óôÜ ôñáãéêÜ …ñéá, óôïýò á‰ôï-åðéâáëëü-
÷Ýò)], ït äõíÜìåéò ô\ò ôÜîçò óôÞí öýóç, _ Äß- ìåíïõò ðåñéïñéóìïýò óôÞí AãùíéóôéêÞ óýãêñïõ-
êç êáß _ ÅsñÞíç, ït äõíÜìåéò ô\ò ôÜîçò óôÞí óç ô™í äõíÜìåùí ìÝóá óôÞí ðïëéôåßá. ÌéÜ êïé-
Aíèñþðéíç êïéíùíßá, êáß ït ôñårò Ìïrñåò, ït íùíßá ðïý êõâåñí@ôáé ìÝ å‰íïìßá åyíáé êïéíùíßá
äõíÜìåéò ðïý Aíôéðñïóùðåýïõí ôüí ñõèìü ô\ò ðïý îÝñåé ð™ò íÜ ôçñår êáëÜ ôü ìÝôñï ô\ò á‰-
æù\ò ôïõ Aôüìïõ (Èåïã. 901-6). ‘Ï Andrewes ôïíïìßáò ôçò.
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 89

Óßãïõñá, å‰íïìßá óçìáßíåé íïìéìïöñïóýíç, ôçôá ôÞí ‚ðïßá Aöïñ@ óÝ êÜèå åsäéêÞ ðåñßðôù-
ðïëéôéêÞ ôÜîç, êáß Bñìïíßá, ôü ðñþôéóôï ÷á- óç» (ÊáóôïñéÜäçò, 1995 [1997ã]: 16).
ñáêôçñéóôéêü ô\ò äßêáéçò ðïëéôåßáò. ’ÁëëÜ, ’ÁëëÜ ôÜ Tðéôåýãìáôá ô\ò äçìïêñáôßáò äÝí
íïìïèåô™ êáß ðñÜôôù äßêáéá, óçìáßíåé ôçñ™ èCðñåðå íÜ Aðïóðïˆí ôÞí ðñïóï÷Þ Aðü ôÜ ðñù-
ôü ðñÝðïí ìÝôñï, Tíáñìïíßæù ôßò äéåêäéêÞóåéò, ôåýïíôá Vñãá ô\ò ðïëéôéê\ò, …ðïõ ‚ êáíüíáò ô\ò
äÝí ìåéþíù a TðáõîÜíù ôü ìåñßäéï êáíåíüò, Aìïéâáéüôçôáò (ôü áuôçìá ãéÜ sóüôéìï ìåñßäéï)
äÝí AöÞíù êáíÝíáí íÜ âÜëåé ÷Ýñé óôÜ ìåñßäéá ìåôáîý TëåõèÝñùí ðïëéô™í ðñùôïáíáäýåôáé ›ò
ô™í Cëëùí, äÝí ðáñáâéÜæù ôÜ …ñéá èÝëïíôáò _ ðñùôáñ÷éêÞ Añ÷Þ ô\ò äéêáéïóýíçò, ìáæß ìÝ
a äßíïíôáò ðåñéóóüôåñá Aðü …,ôé åyíáé Bñìü- ôÞí AíáæÞôçóç óýìöõôùí êáíüíùí êáß ‚ñßùí (ôü
æïí, óùóôü, êáôÜëëçëï. ‘ÅðïìÝíùò, _ å‰íï- áuôçìá ô\ò sóïññïðßáò). ‘Ç óôï÷áóôéêÞ Aíá-
ìßá, åuôå ìåôáöñÜæåôáé ›ò íïìéìïöñïóýíç a ãíþñéóç ôïˆ ðïëåìéêïˆ ÷áñáêôÞñá ô\ò ðüëåùò
ìïßñáóìá êáôÜ ôÜ äÝïíôá íïìéêï-ðïëéôéêÞ äé- åyíáé ðïý êÜíåé ôÞí ðïëéôéêÞ äõíáôÞ ›ò Aíá÷áß-
êáéïóýíç åuôå ›ò äéêáéïóýíç óôÞí êáôáíïìÞ, ôçóç ô\ò ðïëéôéê\ò óýãêñïõóçò êáß Bñìïíßá
êáôáëÞãåé óôü uäéï: Aíáëïãßá êáß óùóôÞ sóïñ- ô™í TíôÜóåùí. ‘Ç Tëåãåßá ô\ò å‰íïìßáò Aíáãíù-
ñïðßá ìåôáîý ô™í Aíèñþðùí, óôÜ AãáèÜ, ñßæåé …ôé
óôÞí Tëåõèåñßá êáß óôÞí Tîïõóßá (Verényi,
1974: 98). _ Bñìïíßá åyíáé ðéèáíÞ ìÝóá óôÞí ðüëéí, Aë-
ëÜ äÝí åyíáé ï‹ôå _ ‚ìçñéêÞ Bñìïíßá, óôÞí ‚-
’Áíáëïãßá êáß sóïññïðßá ì@ëëïí, ðáñÜ äéêáé- ðïßá ôü èåúêü êáß ôü Aíèñþðéíï èÜ äñïˆí ìá-
þìáôá êáß sóüôçôá, åyíáé óôü êÝíôñï ôïˆ ôñüðïõ æß êáß _ óýãêñïõóç ìðïñår íÜ ëõèår óôü ôÝ-
ìÝ ôüí ‚ðïrï âëÝðåé ‚ Óüëùí ôÞí å‰íïìßá. ‘Ç ëïò, ï‹ôå ìéÜ AñéóôïêñáôéêÞ, ï‰ôïðéêÞ Tíüñá-
ðïëéôåßá ôïõ äÝí åyíáé Aêüìç äïìçìÝíç ›ò äçìï- óç óôÞí ‚ðïßá óýãêñïõóç äÝí Tãåßñåôáé ðïôÝ.
êñáôßá. ’ÁëëÜ ït Añ÷Ýò ôïõ åyíáé ðéü èåìåëéþäåéò ‘Ç ëýóç ôïˆ Óüëùíá ï‹ôå èÜ AðÝêëåéå ôÜ
Aðü ôßò äçìïêñáôéêÝò Añ÷Ýò, äåäïìÝíïõ …ôé äéåõ- ðñïâëÞìáôá ï‹ôå èÜ ôÜ Vëõíå ðïôÝ ðëÞñùò.
êïëýíïõí ôÞí êõêëïöïñßá ô\ò uäéáò ô\ò ðïëé- ÌÜëëïí öáíôÜæåôáé ìéÜ êïéíüôçôá óôÞí ‚ðïßá
ôéê\ò. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Vêáíå ìéÜ ëåðôÞ äéÜêñé- _ ʼníïìßá åyíáé ìéÜ äõíáìéêÞ äýíáìç ðïý äç-
óç, ‚ñßæïíôáò «ôÞí ðïëéôéêÞ ›ò ñçôÞ êáß óáö\ ìéïõñãår sóïññïðßá êáß ôÜîç AåíÜùò. ÄÝí åyíáé
äñáóôçñéüôçôá ðïý Aöïñ@ ôÞí Tãêáèßäñõóç Tðé- èåúêü ðïéçôéêü áuôéï, AëëÜ ìéÜ êïéíïôéêÞ äÝ-
èõìçô™í èåóì™í êáß ôÞí äçìïêñáôßá ›ò ôü ðï- óìåõóç óôÞí êáëÞ ôÜîç (Anhalt, 1993: 114).
ëßôåõìá ô\ò ñçô\ò êáß óáöïˆò á‰ôï-èÝóìéóçò, …-
óï á‰ôü åyíáé äõíáôüí, ›ò ôü ðïëßôåõìá ô™í êïé- ‘Ï Óüëùí äçëþíåé …ôé _ AîéïðñåðÞò TðéêñÜ-
íùíéê™í èåóì™í ðïý Tîáñô™íôáé Aðü ôÞí ñçôÞ ôåéá ô\ò èíçô\ò æù\ò åyíáé ôü eèïò ô\ò säéüôç-
óõëëïãéêÞ äñáóôçñéüôçôá» (ÊáóôïñéÜäçò, 1995 ôáò ôïˆ ðïëßôç óÝ ìéÜ ðïëéôéêÞ ðïëéôåßá. ÊáôÜ
[1997ã]: 4). ‘Ç ðïëéôéêÞ, ôü êáèáñü ðïëßôåõìá óõíÝðåéá, á‰ôü ôü êáèåóôþò ðïý âáóßæåôáé óÝ
ôïˆ ôñáãéêïˆ AíáöÝñåôáé óôÞí Tíïßêçóç ô\ò ðï- TããåíÞ äéêáßùóç ðñÝðåé íÜ íïçèår ìÝ ^èéêï-ðï-
ëéôéê\ò Tãêáèßäñõóçò, óôÞí á‰ôïíïìßá ô\ò ðïëé- ëéôéêïýò …ñïõò. Óýìöõôïò íüìïò ôïõ åyíáé ‚ êá-
ôåéáê\ò óõãêñüôçóçò, ðïý èåùñår äåäïìÝíï …ôé _ íüíáò ô\ò äéêáéïóýíçò — _ Aìïéâáéüôçôá ô\ò s-
äéêáéïóýíç åyíáé êïéíüí êô\ìá êáß _ êáëÞ äéáêõ- óüôéìçò Aíáëïãéêüôçôáò ðïý äéÝðåé ôßò ó÷Ýóåéò
âÝñíçóç âáóßæåôáé óôÞí sóüôçôá. ‘Ç äçìïêñá- ìåôáîý ô™í ðïëéô™í. Åyíáé å‰èýíç á‰ô™í ô™í
ôßá, ôü ðïëßôåõìá ðïý ÷áñáêôçñßæåôáé Aðü «(ðï- ðïëéô™í ôü íÜ äéáöõëÜôôïõí ôÞí êõâåñí™óá A-
ëéôéêÞ) á‰ôïóôï÷áóôéêüôçôá» (ÊáóôïñéÜäçò ìïéâáéüôçôáÿ êáß, …ôáí ôü Aìåëïˆí, …ëç _ ðïëé-
1988ã [1991]: 20-1), Vñ÷åôáé Añãüôåñá, …ôáí ‚ ôåßá Šößóôáôáé ôßò ëÝèñéåò óõíÝðåéåò ô\ò âñå-
ðïëéôéêüò óôï÷áóìüò V÷åé èåóìïèåôçèår (ðáñá- ùò. ‘Ç ðïëéôéêÞ ôÜîç ðïý ôçñår êáëýôåñá êáß
äåßãìáôïò ÷Üñéí, óôÞí ìïñöÞ ôïˆ èåÜôñïõ) êáß …- ðñïùèår ôüí êáíüíá ô\ò äéêáéïóýíçò åyíáé _ êá-
ôáí _ Tíïßêçóç á‰ôÞ êáè' UáõôÞí ìÜëëïí ðáñÜ ëÞ äéáêõâÝñíçóç, ‚ ‚ðïßá ëåéôïõñãår ôüóï ›ò á‰-
‚ äçìüóéïò ÷™ñïò ôçò) Aìöéóâçôårôáé ìÝ ôñüðï ôï-ðåñéïñéóìüò …óï êáß ›ò Tîéóïññïðçôéêü ìÝôñï
ðïý êÜíåé ôüí ä\ìï êïéíü êô\ìá êáß âáóßæåé ôÞí ìÝ ôü íÜ ñõèìßæåé ôüí Aíôáãùíéóìü ô™í ðïëé-
êáëÞ äéáêõâÝñíçóç óôÞí sóüôçôá. ‘ÅðïìÝíùò, ôéê™í äõíÜìåùí óÝ ìéÜ ôáéñéáóôÞ Bñìïíßá. ²Åñ-
äçìïêñáôßá åyíáé ôü ðïëßôåõìá «ðïý ðñïóðáèår ãï ô\ò ðïßçóçò åyíáé íÜ Aíáðôýîåé ìéÜ ^èéêÞ ðïé-
íÜ ðåôý÷åé, …óï ô\ò åyíáé äõíáôü, ôüóï ôÞí Aôï- çôéêÞ ðïý óõìâÜëëåé óôÞí óõëëïãéêÞ èÝóìéóç
ìéêÞ êáß óõëëïãéêÞ á‰ôïíïìßá, …óï êáß ôü êïéíü ô\ò êáë\ò äéáêõâÝñíçóçò äéáðáéäáãùãüíôáò
êáëü, …ðùò á‰ôü ôü óõëëáìâÜíåé _ óõëëïãéêü- ôïýò ðïëßôåò óôßò ðïëéôéêÝò å‰èˆíåò ôïõò.
90 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

Ëßãï ìåôÜ ôÞí óýíèåóç êáß ôÞí äçìüóéá A- eôáí, óÝ ìéÜ ìåãÜëç Añ÷éêÞ ðåñßïäï, ôüóï ðïëß-
ðáããåëßá ô\ò Tëåãåßáò ôïõ ãéÜ ôÞí å‰íïìßá, ‚ ôçò …óï êáß öéëüóïöïò. Åyíáé êáß ãé' á‰ôüí ôüí
Óüëùí ‚ñßóôçêå Cñ÷ùí êáß êëÞèçêå íÜ åsóçãç- ëüãï ðïý ôüí êáëïˆóáí ìåñéêÝò öïñÝò íÜ “äþóåé
èår åsäéêÜ ìÝôñá ãéÜ íÜ AðáëëÜîåé Aðü ôÞí êñß- íüìïõò”, åuôå óôÞí ðüëç åuôå óÝ êÜðïéïí Cëëïí»
óç ôÞí ðüëç ôïõ. ’Áíôáðïêñéíüìåíïò óôü áuôç- (ÊáóôïñéÜäçò, 1987 [1991]: 6). Ôü öéëïóïöéêü
ìá á‰ôü, Tãêáèßäñõóå Xíáí íïìéêü êþäéêá ðïý TíäéáöÝñïí ôïˆ Óüëùíá ãéÜ ôÞí säéüôçôá ôïˆ ðï-
êÜëõðôå …ëïõò ôïýò ôïìårò ôïˆ íüìïõ: Tãêëçìá- ëßôç êáß ôÞí äéêáéïóýíç, ôÞí ôÜîç êáß ôÞí óýã-
ôïëïãßá, ðïëéôéêÞ, äçìüóéá aèç, ïsêïãåíåéáêü äß- êñïõóç, ôÞí ^èéêÞ êáß ôÜ ðïëéôéêÜ ðñÜãìáôá,
êáéï, íüìïõò ãéÜ ôÞ ã\, AäéêÞìáôá, ìáñôõñéêÝò Aðïäåéêíýåé …ôé «ôü Tííïéïëïãéêü ó÷\ìá ðïý T-
êáôáèÝóåéò, TìðïñéêÞ íïìïèåóßá êáß èñçóêåõôé- öÜñìïóáí ït Ðñïóùêñáôéêïß ôü åy÷áí äáíåéóôår
êÞ íïìïèåóßá (Murray, 1993: 197-8). ²Åðåéôá, óÝ ìåãÜëï ìÝñïò Aðü ôÞí ðïëéôéêÞ óöáßñá»
Añíïýìåíïò íÜ Têìåôáëëåõèår ôÞí ôñïìáêôéêÞ T- (Rahe, 1992: 194). ‘Ï íïìïèÝôçò, ðïëéôéêüò êáß
îïõóßá ôïõ êáß íÜ ãßíåé ôýñáííïò, Vêáíå ôü Cíåõ ðïéçôÞò Óüëùí óõíéóô@ ôÞí ìåôÜâáóç Aðü ôÞí
ðñïçãïõìÝíïõ äéÜâçìá íÜ öýãåé Aðü ôÞí ’ÁèÞíá êïóìïãïíßá ôïˆ ‘Çóéüäïõ óôÞí êïóìïëïãßá ôïˆ
Tðß ìéÜ äåêáåôßá, ãéÜ íÜ AöÞóåé ôïýò íüìïõò ôïõ ‘Çñáêëåßôïõ êáß ôïˆ Ásó÷ýëïõ. «ÐáñÝ÷åé ôüí
íÜ óôáèïˆí ìüíïé ôïõò, AíåîÜñôçôá Aðü ôüí äç- óýíäåóìï AíÜìåóá óôÞí ^èéêÞ óêÝøç ô\ò Añ-
ìéïõñãü ôïõò. ÃéÜ ðïëëïýò óýíèåôïõò ëüãïõò, ït ÷áúê\ò Tðï÷\ò êáß óôüí Aãþíá ãéÜ äçìïêñáôßá
ìåôáññõèìßóåéò ôïõ äÝí êñÜôçóáí ðïëý êáß _ ôõ- (de Romilly, 1985: 31).
ñáííßá ô™í Ðåéóéóôñáôéä™í TðéêñÜôçóå óôÞí ðü- Á‰ôü äÝí åyíáé ìüíï Xíá Tðé÷åßñçìá ãéÜ ôÞí
ëç. ’ÁëëÜ êÜðïéïé Aðü ôïýò íüìïõò ôïõ ðáñÝìåé- ÷ñïíïëïãéêÞ ðñïôåñáéüôçôá ôïˆ Óüëùíá óÝ ó÷Ý-
íáí óÝ ìåãÜëï âáèìü óôÞí èÝóç ôïõò êáß ôü óç ìÝ ôÞí å‰ñåßá Aíáãíþñéóç ô™í Ðñïóùêñá-
ðíåˆìá ôïõò äÝí ÷Üèçêå ðïôÝ. «ÃéÜ ás™íåò, …- ôéê™í, ãéÜ ôÞí óùóôÞ èÝóç ôïõ óôüí Añ÷áúêü
óï Šð\ñ÷å AèçíáúêÞ ðïëéôåßá ìÝ äéêÞ ôçò Tëåý- ðïëéôéóìü a ãéÜ ôüí óùóôü ñüëï ôïõ óôÞí Aèç-
èåñç ðíåõìáôéêÞ æùÞ, ‚ Óüëùí eôáí óåâáóôüò íáúêÞ tóôïñßá. ϋôå åyíáé ìüíï ìéÜ ðñïóðÜèåéá
›ò èåìÝëéïò ëßèïò ôïˆ ðïëéôéóìïˆ ôçò» (Jaeger, íÜ êáôáëÜâïõìå a íÜ ìåôáöñÜóïõìå êáëýôåñá
1945: 136). ’Áêüìç ðåñéóóüôåñï, …óï Šð\ñ÷å ôïýò ´Åëëçíåò, ôïýò «êëáóóéêïýò» ô\ò íåùôå-
TíäéáöÝñïí ãéÜ ôÞí säéüôçôá ôïˆ ðïëéôéêïˆ Aíäñüò ñéêüôçôÜò ìáò. Åyíáé, ðÜíù Aðü …ëá, ìéÜ ðñï-
ìÝóá óôïýò ás™íåò, óôÞí Äýóç, ðáñÝìåíå ìåræïí óðÜèåéá íÜ óõìâéâáóôïˆìå ìÝ ôü ëçóìïíçìÝíï
óçìårï Aíáöïñ@ò êáß äéáìÜ÷çò. ãåãïíüò …ôé «ðñþôç öéëïóïößá» åyíáé ‚ ôñáãé-
‘Ï äéêáéïëïãçìÝíïò èáõìáóìüò ìáò ãéÜ ôÞí êüò óôï÷áóìüò ôïˆ ðñþôïõ aèïõò ô\ò óêÝøçò,
äçìïêñáôßá äÝí ì@ò Cöçíå, ãéÜ ðïëý ìåãÜëï äéÜ- ôïˆ ðïëéôéêïˆ aèïõò, óôü ðñ™ôï ìÝñïò ðïý óôÝ-
óôçìá, íÜ äïˆìå ôü ðåñéðåôåé™äåò êáß èõåëë™- ãáóå ôÞí óêÝøç, óôüí äçìüóéï ÷™ñï ô\ò säéüôç-
äåò ðïëéôéêï-öéëïóïöéêü ðåßñáìá, ðïý eôáí _ Uë- ôáò ôïˆ ðïëßôç. ‘Ç ðñþôç öéëïóïößá V÷åé íÜ êÜ-
ëçíéêÞ ðïëéôåßá ô™í ðïëéô™í. ÃïçôåõìÝíïé Aðü íåé ƒ÷é ìÝ ôü íÜ Aêïˆò ôß ëÝåé _ óõíåßäçóç, ôü
ôßò ìåôáññõèìßóåéò ôïˆ ÊëåéóèÝíç êáß Aðü ôßò Åyíáé, _ ãëþóóá a ôü êåßìåíï, AëëÜ ìÝ ôü íÜ
ôñáãùäßåò ôïˆ Ásó÷ýëïõ, îå÷Üóáìå …ôé ‚ Óüëùí Aêïˆò ôß ëÝåé _ èïñõâþäçò AíôáëëáãÞ êáß ‚ Aí-
eôáí ‚ ðñ™ôïò ’Áèçíárïò, …ôé ðñßí Aðü á‰ôüí äÝí ôáãùíéóìüò AäÝóìåõôùí Aðüøåùí óôÞí AãïñÜ.
Šð\ñ÷å ðïßçóç óôÞí ’ÁèÞíá (Bowra, 1960: 73), ´Ïðùò äåß÷íåé _ säéáßôåñç ðåñßðôùóç ôïˆ Óüëù-
ï‹ôå AèçíáúêÞ óõìâïëÞ óôßò UëëçíéêÝò äéáíïçôé- íá óôÞí åsäéêÞ èÝóç ô\ò ’ÁèÞíáò, _ ðïëéôéêÞ, _
êÝò æõìþóåéò, êáß …ôé ôßðïôá äÝí V÷åé ìåßíåé Aðü öéëïóïößá êáß _ ðïßçóç ãåííéïˆíôáé …ëåò ìáæß,
ôÞí ’ÁèÞíá ôïˆ 6ïõ ásþíá Têôüò Aðü ôÜ äéêÜ ôïõ Aíôéìåôùðßæïõí ôßò uäéåò ðñïêëÞóåéò êáß èÝôïõí
AðïóðÜóìáôá. ’ÅðéðñïóèÝôùò, ðñïóðáèþíôáò ôÜ uäéá ôñáãéêÜ TñùôÞìáôá, Cí êáß óÝ äéáöïñå-
Tä™ êáß Xíáí ásþíá íÜ Uñìçíåýóïõìå ôüí ’Áíá- ôéêÜ Tðßðåäá êáß ìÝ äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò. Êáß
îßìáíäñï, ðáñáâëÝøáìå ôÞí Vêôáóç óôÞí ‚ðïßá ït ôñårò Aðïôåëïˆí ìåßæïíá êïììÜôéá «íïìïóêï-
_ öéëïóïößá ôïõ ãéÜ ôÞí êïóìéêÞ Aìïéâáéüôçôá ðéê\ò AíÜëõóçò» (Ëáìðñüðïõëïò, 1993: xiÿ
ðñïûðïèÝôåé ôÞ óïëþíåéá ðôéêÞ ôïˆ êüóìïõ êáß 1996), ô\ò óõëëïãéê\ò, óõíåô\ò Tîïíõ÷éóôéê\ò
õtïèåôår ôü ëåîéëüãéü ôçò. Åyíáé êáéñüò íÜ Aðï- TîÝôáóçò ô\ò óõììåôï÷éê\ò á‰ôïèÝóìéóçò. ´Ï-
êáôáóôÞóïõìå ôüí Óüëùíá óôÞí èÝóç ðïý äéêáé- ôáí óõíåñãÜæïíôáé óôåíÜ, ƒ÷é ìüíï äçìéïõñãïˆí
ïˆôáé óôÞí öéëïóïößá, óôÞí ðïëéôéêÞ, óôÞí íï- ìåãáëårï óôïýò ôïìårò ôïõò (ðïý åyíáé ðñÜãìá-
ìïèåóßá êáß óôÞí ðïßçóç, AíáãíùñßæïíôÜò ôïí ›ò ôé äýóêïëï íÜ ôïýò îå÷ùñßóïõìå óÝ á‰ôü ôü T-
ìéÜ ìåßæïíá ðñþéìç öõóéïãíùìßá. «ÓôÞí ‘ÅëëÜ- êñçêôéêÜ âëáóôáríïí óçìårï), AëëÜ äçìéïõñãïˆí
äá», ì@ò èõìßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, «‚ öéëüóïöïò Tðßóçò ôÞí äçìïêñáôßá. ´Ïôáí äÝí ôü êÜíïõí —
ÄÉÊÁÉÏÓÕÍÇ ÊÁÉ ÅÕÍÏÌÉÁ 91

…ôáí _ ^èéêÞ Aðáñíårôáé ôÞí ðïëéôéêÞ, _ ðïëé- ed.) Philosophy, Politics, Autonomy. New York and
ôéêÞ Aãíïår ôÞí ðïßçóç êáß _ ðïßçóç Aðïññßðôåé Oxford, UK: Oxford University Press.
Castoriadis, Cornelius (1983á [1997á]) «The Logic of
ôÞí ^èéêޗ _ óôï÷áóôéêÞ á‰ôï-äéáêõâÝñíçóç Magmas and the Question of Autonomy», in David
ìðïñår íÜ V÷åé êÜðïéåò ôïðéêÝò, TðéìÝñïõò Tðé- Ames Curtis (trans., ed.) The Castoriadis Reader.
ôõ÷ßåò, AëëÜ äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ Tðéôý÷åé ôÞí Oxford, UK and Cambridge, MA: Blackwell.
ðëÞñç äéÜñèñùóç ìÝó¤ èåóì™í Aãùíéóôéê\ò Castoriadis, Cornelius (1983â [1991]) «The Greek Polis
äéáâïýëåõóçò. Ìüíïí …ôáí _ ðïëéôéêÞ, _ öéëï- and the Creation of Denocracy», in David Ames Cur-
óïößá êáß _ ðïßçóç Uíþíïõí ôßò äõíÜìåéò ôïõò, tis (trans., ed.) Philosophy, Politics, Autonomy. New
York and Oxford, UK: Oxford University Press.
Tíéó÷ýïíôáò _ ìßá ôßò Aðüøåéò êáß ôßò öùíÝò ô™í Castoriadis, Cornelius (1987 [1991]) «Intellectuals and
Cëëùí óÝ äéáìÜ÷åò ãýñù Aðü ôÞí Šðåõèõíüôç- History», in David Ames Curtis (trans., ed.) Phi-
ôá ô\ò ðïëéôåßáò ô™í ðïëéô™í AðÝíáíôé óôÞí äé- losophy, Politics, Autonomy. New York and Oxford,
êáéïóýíç, ìðïñïˆí íÜ äçìéïõñãÞóïõí ìéÜ á‰ôü- UK: Oxford University Press.
íïìç êïéíùíßá, ìéÜ êïéíùíßá Castoriadis, Cornelius (1988á [1991]) «Power, Politics,
Autonomy», in David Ames Curtis (trans., ed.) Phi-
losophy, Politics, Autonomy. Nev York ahd Oxford,
têáíÞ ãéÜ ôÞí ñçôÞ á‰ôïèÝóìéóÞ ôçò, têáíÞ UK: Oxford University Press.
UðïìÝíùò íÜ èÝôåé óÝ AìöéóâÞôçóç ôïýò aäç Castoriadis, Cornelius (1988â [1991] «Individual, Soci-
äïóìÝíïõò èåóìïýò ôçò, ôÞí aäç TãêáèéäñõìÝ- ety, Rationality, History», in David Ames Curtis
íç Aðü ôÞí uäéá ðáñÜóôáóç ôïˆ êüóìïõ. Á‰- (trans., ed.) Philosophy, Politics, Autonomy New
York and Oxford, UK: Oxford University Press.
ôÞí ôÞí êïéíùíßá ìðïñïˆìå Tðßóçò íÜ ôÞí ðå- Castoriadis, Cornelius (1988ã [[1991]) «The “End of
ñéãñÜøïõìå ›ò ìéÜ êïéíùíßá _ ‚ðïßá, æþíôáò Philosophy”?», in David Ames Curtis (trans., ed.)
ðëÞñùò ìÝ íüìïõò êáß îÝñïíôáò ðþò äÝí ìðï- Philosophy, Politics, Autonomy. New York and
ñår íÜ æÞóåé ÷ùñßò íüìï, äÝí Šðïäïõëþíåôáé Oxford, UK: Oxford University Press.
óôïýò uäéïõò ôïýò íüìïõò ôçò, ìéÜ êïéíùíßá U- Castoriadis, Cornelius (1990 [1997â]) «The Greek and
the Modern Political Imaginary», in David Ames
ðïìÝíùò óôÞí ‚ðïßá ôü Tñþôçìá “Ôß åyíáé äß- Curtis (trans., ed.) World in Fragments. Stanford,
êáéïò íüìïò;” ìÝíåé ðÜíôá ðñáãìáôéêÜ Aíïé- CA: Stanford Universtity Press.
êôü (ÊáóôïñéÜäçò, 1982 [1991]: 136). Castoriadis, Cornelius (1992 [1996]) «The Athenian
Democracy: False and True Questions», in Pierre
Lévêque and Pierre Vidal-Naquet, Cleisthenes the
Athenian: An Essay on the Representation of Space
ÓÇÌÅÉÙÓÇ and Time in Greek Political Thought from the End
of the Sixth Century to the Death of Plato [1964],
ʼn÷áñéóô™ ôïýò Ãñçãüñç ÔæïõóäÜíç, Peter Murphy, David Ames Curtis (trans., ed.). Atlantic Highlands,
David Ames Curtis ãéÜ ôÞí óçìáíôéêÞ âïÞèåéÜ ôïõò. Ôü NJ: Humanities Press.
êåßìåíï Aöéåñþíåôáé óôÞí ‚ìÜäá ôïˆ ðåñéïäéêïˆ Óçìåéþ- Castoriadis, Cornelius (1993 [1997â]) «The Ethicists
óåéò ãéÜ ôÞí ðáéäåßá ðïý ìïˆ ðñïóÝöåñáí ôÜ ÷ñüíéá 1975- New Clothes», in David Ames Curtis (trans., ed)
79. Ôïýò öåßëù ƒ÷é ìüíï ôÞí åsóáãùãÞ ìïõ óôü Vñãï ôïˆ World in Fragments. Stanford, CA: Stanford Uni-
ÊáóôïñéÜäç êáß ôïýò ðñþôïõò ðñïâëçìáôéóìïýò ðåñß äé- versity Press.
êáßïõ êáß Tîïõóßáò, AëëÜ êáß Xíá ðïëý ìåãÜëï ìÝñïò ô\ò Castoriadis, Cornelius (1995 [1997ã]) «Democracy as
ðíåõìáôéê\ò êáß ðñïóùðéê\ò ìïõ êáëëéÝñãåéáò. Åuêïóé Procedure and Democraxy as Regime», in David
÷ñüíéá Añãüôåñá, Tëðßæù ðþò äÝí V÷ù ëçóìïíÞóåé ôÜ ìá- Ames Curtis (trans.) Constellations 4:1 (April
èÞìáôÜ ôïõò, êáß ôïýò ÷áéñåôßæù ìÝ ôü Añ÷áúêü íüçìá ô\ò 1997): 1-18.
ëÝîçò ößëïò. de Romilly, Jacqueline (1985 [1980]) A Short History of
Greek Literature, trans. Lillian Doherty. Chicago:
University of Chicago Press.
ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ Donlan, Walter (1970) «Changes and Shifts in the
Meaning of Demos in the Literature of the Archaic
Anhalt, Emily Katz (1993) Solon the Singer: Politics and Period», La Parola del Passato 135: 381-95.
Poetics. Lanham, MD: Rovman & Littlefield. Donlan, Walter (1980) The Aristrocratic Ideal in Ancient
Bowra, C. M. (1960) «Solon», in Early Greek Elegists. Greece: Attitudes of Superiority from Homer to the
New York: Barnes & Noble. End of the Fifth Century B.C. Lawrence, KS: Coro-
Castoriadis, Cornelius (1964-5 [1987]) «Marxism and nado Press.
Revolutionary Theory». Part One of Kathleen Ehrenberg, Victor (1946 [1930]) «Eunomia», in Aspects
Blamey (trans.) The Imaginary Institution of Soci- of the Ancient World: Essays and Reviews. New
ety. Cambridge, MA; MIT Press and Oxford, UK: York: William Salloch.
Polity. Farrar, Cynthia (1988) The Origins of Democratic
Castoriadis, Cornelius (1982 [1991]) «The Nature and Thinking: The Invention of Politics in Classical
Value of Equality», in David Ames Curtis (trans., Athens. Cambridge University Press.
92 ÂÁÓÉËÇÓ ËÁÌÐÑÏÐÏÕËÏÓ

Finley, M.I. (1981) «Politics and Political Theory», in Murphy, Peter (1995) «The Birth of Humanism», The-
M. I. Finley (ed.) The Legacy of Greece: A New sis Eleven 40: 44-67.
Appraisal. Oxford: Oxford University Press. Murray, Oswyn (1983) «The Symposion as Social Orga-
Cagarin, Michael and Woodruff, Paul (eds.) (1995) Early nization», in Robin Hägg (ed.) The Greek Renais-
Greek Political Thought from Homer to the Sophists. sance of the Eighth Century B.C.: Tradition and
Cambridge: Cambridge University Press. Innovation. Stockholm: Svenska Institutet i Athen.
Greek Elegy and lambus, Volume I (1982 [1931]) trans. Myrray, Oswyn (1993 [1978]) Early Greece. Cambridge,
J. M. Edmonds. Cambridge, MA: Harvard Univer- MA: Harvard University Press.
sity Press. Myres, John L. (1927) The Political Ideas of the Greeks.
Hansen, Mogens Herman (1993) «Introduction: The New York: The Abingdon Press.
Polis as a Citizen-State», in Mogens Herman Nagy, Gregory (1990 [1985]) «Poetry and the Ideology
Hansen (ed.) The Ancient Greek City-State. Copen- of the Polis: The Symbolism of Apportioning Meat»,
hagen: The Royal Danish Academy of Sciences and in Greek Mythology and Poetics. Ithaca, NY: Cor-
Letters. nell University Press.
Havelock, Eric A. (1978) The Greek Concept of Justice: Ostwald, Martin (1969) Nomos and the Beginnings of the
From Its Shadow in Homer to Its Substance in Plato. Athenian Democracy. Oxford: Clarendon Press.
Cambridge, MA: Harvard University Press. Raaflaub, Kurt A. (1993) «Homer to Solon: The Rise of
Jeager, Werner (1945 [1933]) Paideia: The Ideals of the Polis. The Written Sources», in Mogens Herman
Greek Culture, Vol. 1, Book I: Archaic Greece. Book Hansen (ed.) The Ancient Greek City-State. Copen-
II: The Mind of Athens, trans. Gilbert Highet, New hagen: The Royal Danish Academy of Sciences and
York: Oxford University Press. Letters.
Jaeger, Werner (1966 [1926]) «Solon's Eunomia», in Rahe, Paul A. (1992) Republics Ancient and Modern.
Five Essays, trans. Adele M. Fiske. Montreal: Mario Volume I: The Ancient Regime in Classical Greece.
Casalini. Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
Jaspers, Karl (1948) «Solon», in Edgar Salin (ed.) Syn- Roberts, Jennifer Tolbert (1994) Athens on Trial: The
opsis: Festgabe für Alfred Weber. Heidelberg: Ver- Antidemocratic Tradition in Western Thought.
lag Lambert Schneider. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Lambropoulos, Vassilis (1993) The Rise of Eurocentrism: Thomson, George (1977 [1955]) Studies in Ancient
Anatomy of Interpetation. Princeton, NJ: Princeton Greek Society: The First Philosophers, London:
University Press. Lawrence & Wishart.
Lambropoulos, Vassilis (1995)«The Rule of Justice», Vernant, Jean-Pierre (1982 [1962]) The Origins of
Thesis Eleven 40: 1-24. Greek Thought, Ithaca, NY: Cornell University
Lambropoulos, Vassilis (1996)«Nomoscopic Analysis», Press.
South Atlantic Quarterly 95(4): 855-79. Vecsényi, Laszlo (1974) “Solon”, in Man's Measure: A
Lesky, Albin (1966 [1958[) A History of Greek Litera- study of the Greek Image of Man from Homer to
ture, trans. James Willis and Cornelis de Heer. Lon- Sophocles. Albany: State University of New York
don: Methuen. Press.
Murphy, Peter (1993) «Romantic Modernism and the Vlastos, Gregory (1946) «Solonian Justice», Classical
Greek Polis», Thesis Eleven 43: 42-66. Philology XLI (2): 65-83.
Êáíïíéóôéêüôçôá êáß êñéôéêÞ
óôÞí èåùñßá ô\ò á‰ôïíïìßáò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç*
’ÁíäñÝáò Êáëýâáò
ÌåôÜöñáóç: Öþôçò ÔåñæÜêçò

Ç Vííïéá ô\ò á‰ôïíïìßáò V÷åé ŠðÜñîåé êåí-


ôñéêÞ êáíïíéóôéêÞ Vííïéá óôÞí óýã÷ñïíç
ðïëéôéêÞ óêÝøç êáß óõóôáôéêü ãíþñéóìá
ô\ò äçìïêñáôéê\ò ðïëéôéê\ò. ÓÞìåñá, ›óôüóï,
åuôå V÷åé Aðïññïöçèår, êáß ›ò Tê ôïýôïõ Tîïõäå-
ôåñùèår, ìÝóá óôü Aôïìéêéóôéêü êáß ôõðéêü öé-
ôáéãéóôéêÞ êñéôéêÞ, _ ‚ðïßá êïñõöþèçêå ìÝ ôÞí
‚ëéêÞ TãêáôÜëåéøç ôïˆ á‰ôï-êáèïñéóìïˆ ›ò ìå-
óô\ò íïÞìáôïò ðïëéôéê\ò êáôçãïñßáò. Á‰ôÞ _
ñéæéêÞ Aðüññéøç óôÝñçóå ôÞí êïéíùíéêÞ êñéôéêÞ
êáß ôÞí ñéæïóðáóôéêÞ ðïëéôéêÞ Aðü ôü êáíïíé-
óôéêü ôïõò ðåñéå÷üìåíï. ´Ïóï ðåñéóóüôåñï _ ðñï-
ëåëåýèåñï säå™äåò ô\ò «^èéê\ò á‰ôïíïìßáò», åu- óöõãÞ óÝ êïéíùíéêïýò êáíüíåò êáß ãåíéêÝò Añ÷Ýò
ôå V÷åé äå÷èår óêëçñÝò TðéèÝóåéò Aðü Uôåñüêëç- Tìðíåüìåíåò Aðü ôü säå™äåò ôïˆ á‰ôïêáèïñéóìïˆ
ôåò öéëïóïöéêÝò êáß ðïëéôéêÝò èÝóåéò — ‚ñéóìÝ- ôáõôéæüôáí ìÝ êáëõììÝíåò ìïñöÝò êõñéáñ÷ßáò, ‚-
íåò Têäï÷Ýò öåìéíéóìïˆ1, ôüí ìåôáóôñïõêôïõñá- ìïéïãÝíåéáò êáß säéïêôçóéáêïˆ Aôïìéêéóìïˆ, ôüóï
ëéóìü2 êáß ôüí êïéíïôéóìü3. ÐáñÜ ôßò ðïëëÝò äéá- ðéü äýóêïëï ãéíüôáí íÜ íïìéìïðïéçèïˆí ït äçìï-
öïñÝò ôïõò, á‰ôÝò óõìöùíïˆí óôü …ôé _ á‰ôïíï- êñáôéêïß èåóìïß êáß ït ðñáêôéêÝò óõììåôï÷\ò,
ìßá, Xíá Aíá÷ñïíéóôéêü êáôÜëïéðï ô\ò íåùôåñé- êáß ôüóï ëéãüôåñï AðïôåëåóìáôéêÞ ãéíüôáí _
êüôçôáò, V÷åé êëåßóåé ôüí tóôïñéêü ôçò êýêëï. êñéôéêÞ ô™í äïì™í êõñéáñ÷ßáò ôïˆ êáðéôáëéóôé-
ÔÜ èåìåëéùôéêÜ Aîéþìáôá ô\ò á‰ôïíïìßáò, óýì- êïˆ êñÜôïõò.
öùíá ìÝ ôßò êñéôéêÝò á‰ôÝò, ñãáíùìÝíá ãýñù ÄåäïìÝíçò ô\ò êñßóçò ôÞí ‚ðïßá ðñïêÜëåóå
Aðü ôßò ìõèéêÝò èÝóåéò Uíüò äéáöáíïˆò ‘Õðïêåé- óôÞí êñéôéêÞ óêÝøç ‚ ŠðïôéèÝìåíïò «èÜíáôïò
ìÝíïõ, Uíüò ïsêïõìåíéêïˆ Ëüãïõ êáß ìé@ò Aññå- ô\ò á‰ôïíïìßáò», ôü ðñüãñáììá ôïˆ ÊáóôïñéÜ-
íùð\ò Âïýëçóçò, V÷ïõí AìåôÜêëçôá öèáñår. ’Á- äç íÜ Tðáíáóêåöèår ôÞí Vííïéá á‰ôÞ, ðïý îåêß-
ðïêáëýðôïíôáò ôü å‹èñáõóôï ô™í Vó÷áôùí èå- íçóå ðñßí Aðü ôÝóóåñåéò äåêáåôßåò, Aðïêô@ óÞ-
ìåëßùí, äéáôåßíïíôáé …ôé V÷ïõí TêèÝóåé ôÞí êáíï- ìåñá ìéÜ Tíôåë™ò íÝá óçìáóßá: Aíôéðñïóùðåýåé
íéóôéêÞ ãõìíüôçôá ô\ò Vííïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò. ìßá Aðü ôßò ðéü óõãêñïôçìÝíåò êáß öéëüäïîåò
Ït TðéèÝóåéò á‰ôÝò V÷ïõí Aíáìößâïëá Aðïêá- ðñïóðÜèåéåò íÜ ôåèår êáß ðÜëé ôü æÞôçìá ô\ò á‰-
ëýøåé ôÜ Tããåí\ …ñéá êáß ôïýò êéíäýíïõò …ëùí ôïíïìßáò êáß íÜ Aíáâéþóåé ôü äçìïêñáôéêü ðñü-
ô™í ðáñáäïóéáê™í Tðåîåñãáóé™í ô\ò Aôïìéê\ò ôáãìá. ‘Ç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íÜ TðáíáôïðïèåôÞóåé
êáß ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò. ’Åí™ _ ðñþôç, ìéÜ T- ôÞí êáôçãïñßá ô\ò á‰ôïíïìßáò —AôïìéêÞ êáß
îéäáíßêåõóç ôïˆ TîáûëùìÝíïõ, Añóåíéêïˆ säéùôé- ðïëéôéêޗ óôü Tðßêåíôñï ìé@ò ìåôá-ìåôáöõ-
êïˆ Tðé÷åéñçìáôßá, Šëïðïßçóå ôÞí ñèïëïãéêÞ, óéê\ò ðïëéôéê\ò èåùñßáò ìÝ ÷åéñáöåôéêü ðåñéå-
ìïíïëïãéêÞ êõñéÜñ÷çóç ôïˆ «Cëëïõ ôïˆ ëüãïõ» ÷üìåíï ì@ò äåß÷íåé ðþò ìðïñïˆìå íÜ Šðåñâïˆìå
êáß ôÞí Aðþèçóç ô\ò Tóþôåñçò öýóçò, _ äåý- ôßò óçìåñéíÝò TãêëùâéóìÝíåò êáß ó÷çìáôïðïéç-
ôåñç TðÝôñåøå ôÞí Têñßæùóç ôïˆ ðëïõñáëéóìïˆ ìÝíåò äéáìÜ÷åò êáß ôÜ äéëÞììáôá. ‘Ùóôüóï, _
êáß ô\ò äéáöïñ@ò ÷Üñéí ìé@ò ‚ìïãåíïˆò êõñßáñ- ðïëëÜ Šðïó÷üìåíç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ ðáñÝìåéíå Tí-
÷çò óõëëïãéêüôçôáò. Á‰ôÝò ït Añ÷éêÝò TíïñÜ- ôõðùóéáêÜ AðáñáôÞñçôç ìÝóá óôü óýã÷ñïíï ðï-
óåéò, ›óôüóï, ìåôáóôñÜöçêáí óôáäéáêÜ óÝ êá- ëéôéêï-öéëïóïöéêü ôïðßï, ƒíôáò ðåñéèùñéáêÞ êáß

* Ôü êåßìåíï äçìïóéåýèçêå ãéÜ ðñþôç öïñÜ óôÜ ’ÁããëéêÜ óôü ðåñéïäéêü Constellations, Vol. 5, N. 2, 1998.
— ‘Ï ’ÁíäñÝáò Êáëýâáò åyíáé ìåôáðôõ÷éáêüò öïéôçôÞò óôü Columbia University êáß ‚ëïêëçñþíåé ôÞí
äéáôñéâÞ ôïõ TðÜíù óôÞí ðïëéôéêÞ óêÝøç ôïˆ Max Weber, Karl Schmitt, Hannah Arendt êáß Êïñ-
íÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç.
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 93-110
94 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

ðåñéöåñåéáêÞ ðñüò ôßò êýñéåò óõæçôÞóåéò ðïý äé- ô\ò ñéæéê\ò äçìïêñáôßáò åyíáé Aêüìá äõíáôÞ. ÈÜ
åîÜãïíôáé óôüí Aããëüöùíï êüóìï4. Ôü êåßìåíï ôü êÜíù ðñïôåßíïíôáò ìéÜ óôñáôçãéêÞ Tðé÷åéñç-
á‰ôü óêïðåýåé Aêñéâ™ò íÜ TðåíåããñÜøåé ôüí Êá- ìáôïëïãßáò âáóéóìÝíç óôßò TííïéïëïãéêÝò ðçãÝò
óôïñéÜäç ›ò êáíïíéóôéêü óôï÷áóôÞ ìÝ ìéÜ á‰- ït ‚ðïråò âñßóêïíôáé óôÜ äýï êýñéá èåìáôéêÜ ðå-
èåíôéêÞ óõìâïëÞ óôÞ äéáìüñöùóç ô™í íÝùí ðñï- äßá ôïˆ Vñãïõ ôïõ: (1) óôü ðåäßï ôïˆ ŠðïêåéìÝ-
óáíáôïëéóì™í ô\ò óýã÷ñïíçò ðïëéôéê\ò óêÝøçò. íïõ, êáß (2) óôü ðåäßï ô\ò äéáëåêôéê\ò ó÷Ýóçò
ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, ïsêïäïìþíôáò ðÜíù óôßò ìåôáîý èåóìßæïõóáò êáß èåóìéóìÝíçò Tîïõóßáò.
TííïéïëïãéêÝò êáéíïôïìßåò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, Tëðß- Óôü ðñ™ôï ìÝñïò á‰ô\ò ô\ò ìåëÝôçò, ðñïóðáè™
æù íÜ äåßîù ðþò _ óõìâïëÞ ôïõ TðáíáèÝôåé ôü íÜ öùôßóù ôÞí ðñïÝëåõóç êáß ôßò ìåôáìïñöþ-
èåìåëé™äåò Tñþôçìá ô\ò á‰ôïíïìßáò êáß ô\ò äç- óåéò ô\ò Vííïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò êáß ðáñïõóéÜæù
ìïêñáôßáò. Ôü Vñãï ôïõ Aíôéðñïóùðåýåé Xíá U- ôÞí Víôáóç ìÝóá óôü ðñüãñáììá ôïˆ ÊáóôïñéÜ-
óôéáêü óçìårï ãýñù Aðü ôü ‚ðïrï ðïéêßëïé ôñü- äç. Óôü äåýôåñï ìÝñïò Uñìçíåýù ôÞí êáéíïôüìï
ðïé ðïëéôéê\ò äéåñåýíçóçò, TîáíôëçìÝíïé ìÝ ôüí ôïõ èåùñßá ô\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò ›ò Aöåôçñéá-
ìåôáóôñïõêôïõñáëéóìü êáß äõóáñåóôçìÝíïé Aðü êü óçìårï ãéÜ Xíáí íÝï Tíáëëáêôéêü ‚ñéóìü êáß
ôÞí ðáñïˆóá êáôÜóôáóç ô\ò êñéôéê\ò êïéíù- ŠðïóôÞñéîçò ô\ò Aôïìéê\ò á‰ôïíïìßáò êáß ô™í
íéê\ò èåùñßáò, ìðïñïˆí íÜ óõãêëßíïõí óôÞí Cñ- «Añíçôéê™í Tëåõèåñé™í» ðïý äéá÷ùñßæåôáé Aðï-
èñùóç Uíüò íÝïõ äçìïêñáôéêïˆ ðñïôÜãìáôïò ôü öáóéóôéêÜ Aðü ôÞ öéëåëåýèåñç ðáñÜäïóç. Óôü
‚ðïrï èÜ êáôáëÜâåé ôüí Cäåéï ÷™ñï ô\ò ñéæïóðá- ôñßôï ìÝñïò, TîåôÜæù ôÞí Tê ìÝñïõò ôïõ äéáôý-
óôéê\ò ðïëéôéê\ò ðïý äçìéïýñãçóå _ êñßóç ôïˆ ðùóç ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò ›ò ñçô\ò êáß
ìáñîéóìïˆ. äéáõãïˆò á‰ôï-èÝóìéóçò ô\ò êïéíùíßáò, Tíôïðé-
‘Ùóôüóï, _ ðñüèåóç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç íÜ A- æüìåíçò óôÜ äéÜêåíá ô\ò èåóìßæïõóáò êáß ô\ò èå-
íáæùïãïíÞóåé ôÞ ÷åéñáöåôéêÞ äéÜóôáóç ô\ò ðï- óìéóìÝíçò Tîïõóßáò ô\ò êïéíùíßáò.
ëéôéê\ò èåùñßáò ìÝ Xíá êáíïíéóôéêü ðåñéå÷üìåíï,
íÜ äéáõãÜóåé ìéÜ ìåôá-öõóéêÞ ìïñöÞ á‰ôüíïìçò ‘Ç á‰ôïíïìßá ìåôáîý ãåãïíüôïò
äñÜóçò _ ‚ðïßá ìðïñår íÜ íïìéìïðïéçèår ÷ùñßò êáß Aîßáò
ðñïóöõãÞ óÝ Vó÷áôá èåìÝëéá, AðÝ÷åé ðïëý Aðü
íÜ åyíáé ÷ùñßò ðñïâëÞìáôá. Åyíáé Xíá Vñãï ðïý ‘Ç ðñïóðÜèåéá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç íÜ Tðáíá-
äÝí V÷åé ðëÞñùò öùôßóåé ôßò uäéåò ôïõ ôßò èåù- óêåöèår ôÞí Vííïéá ô\ò á‰ôïíïìßáò åyíáé ìéÜ óôá-
ñçôéêÝò êáß êáíïíéóôéêÝò ðñïûðïèÝóåéò. Ðáñ' …- äéáêÞ TìâÜèõíóç êáß óôáèåñÞ Tðáíåðåîåñãáóßá
ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïóðáèår íÜ äåßîåé …ôé ŠðÜñ- ìé@ò êáôçãïñßáò _ ‚ðïßá Tìöáíßæåôáé óôÜ ðïëý
÷ïõí Añêåôïß óïâáñïß ëüãïé íÜ ðñïôéìÞóïõìå ›ò ðñþéìá ãñáðôÜ ôïõ. ‘Ç ðñþôç ôïõ Tðåîåñãáóßá
Aîßá ôÞí á‰ôïíïìßá, Aêüìç êáß Cí äÝí ìðïñïˆìå ô\ò á‰ôïíïìßáò óçìáäåýåôáé Víôïíá Aðü ôÞí ñé-
íÜ äþóïõìå Aðüëõôç äéêáéïëüãçóç ãé' á‰ôü5, äÝí æïóðáóôéêÞ ðáñÜäïóç ô\ò èåùñçôéê\ò á‰ôïäéá-
ðáñÝ÷åé ìéÜ ðåñéåêôéêÞ êáß óõóôçìáôéêÞ ŠðåñÜ- ÷åßñéóçò. ‘Ç á‰ôïíïìßá, Šðïóôçñßæåé ‚ Êáóôï-
óðéóç. ÔÜ Tðé÷åéñÞìáôÜ ôïõ åyíáé óðïñáäéêÜ êáß ñéÜäçò, åyíáé _ ðñáêôéêÞ ô™í Tñãáôéê™í óõìâïõ-
ôÜ óõìðåñÜóìáôÜ ôïõ AíïëïêëÞñùôá. ²Åãéíå V- ëßùí, ðïý ñãáíùìÝíá óÝ êåíôñéêÞ óõíÝëåõóç Tê-
ôóé ‚ ðáñÜäïîïò óôü÷ïò, Aðü ôÞí ìßá ðëåõñÜ, öñÜæïõí ôÞí Tîïõóßá ô\ò êïéíùíßáò ›ò ‚ëüôç-
ô™í öéëåëåýèåñùí êñéôéê™í, ït ‚ðïrïé ôïíßæïõí ôáò8. ’Áðü ôÞí óôéãìÞ ðïý ‚ ÊáóôïñéÜäçò Tã-
ôÞí ŠðïôéèÝìåíç Vëëåéøç êáíïíéóôéê™í èåìåëßùí êáôÝëåéøå ôüí ìáñîéóìü êáß ôÜ ìåôáöõóéêÜ êáß
êáß ôßò AðïññÝïõóåò ó÷åôéêéóôéêÝò óõíÝðåéåò6, íôåôåñìéíéóôéêÜ ôïõ Aîéþìáôá, AðïóôáóéïðïéÞ-
êáß, Aðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ ôïˆ ìåôáóôñïõêôïõ- èçêå Aðü á‰ôÞí ôÞí ðñþéìÞ ôïõ äéáôýðùóç ô\ò
ñáëéóìïˆ, ‚ ‚ðïrïò Aíé÷íåýåé ìÝóá óôÜ êåßìåíÜ á‰ôïíïìßáò. ’ÁñíÞèçêå ôÜ äüãìáôá ìé@ò tóôïñé-
ôïõ ôßò ôÜóåéò ôïˆ «å‰ñùêåíôñéóì, ôïˆ «ëï- êÜ ðñïíïìéïý÷ïõ Tñãáôéê\ò ôÜîçò, ìé@ò Tììåíïˆò
ãïêåíôñéóì êáß ôïˆ «öáëëïêåíôñéóì ðïý êßíçóçò ô\ò tóôïñßáò ðñüò ôÞí ðñáãìÜôùóç ôïˆ
÷áñáêôçñßæïõí ôÞí ñèïëïãéêÞ ðáñüñìçóç ô\ò óïóéáëéóìïˆ, êáß ô\ò Šðïôáã\ò ô\ò ðïëéôéê\ò
íåùôåñéêüôçôáò ãéÜ êõñéáñ÷ßá êáß ðáíôïäõíáìß- óôÞí ïsêïíïìßá êáß óôü ðáñÜäåéãìá ô\ò ðáñá-
á 7. ãùã\ò.
×ñçóéìïðïéþíôáò ôüí èåùñçôéêü óêåëåôü Ðßóù Aðü á‰ôïýò ôïýò èåùñçôéêïýò ìåôá-
êáß ôÜ TííïéïëïãéêÜ Tñãáëårá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, ó÷çìáôéóìïýò âñßóêåôáé ìéÜ êñéôéêÞ êáß äç-
Tëðßæù íÜ äåßîù, TíÜíôéá óôßò ðáñáðÜíù TðéèÝ- ìéïõñãéêÞ TìðëïêÞ ìÝ ôßò AíôéíïìéêÝò èåùñßåò
óåéò, …ôé ìéÜ Aíáóýóôáóç ôïˆ êáíïíéóôéêïˆ ðõ- ôïˆ ÌÜñî êáß ôïˆ Öñüõíô. ’Áðü ôüí ÌÜñî, ‚ Êá-
ñÞíá ô\ò á‰ôïíïìßáò óõíáñìüóéìç ìÝ ìéÜ èåùñßá óôïñéÜäçò äéáôÞñçóå ôü ÷åéñáöåôéêü ðñüôáãìá
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 95

ôïˆ Tðáíáóôáôéêïˆ ìåôáó÷çìáôéóìïˆ ô\ò êïé- ÊáóôïñéÜäçò Aðïêåíôñïðïéår ôÞí á‰ôïíïìßá, A-


íùíßáò êáß ôÞ ñéæéêÞ Tíüñáóç …ôé _ tóôïñßá åyíáé ðïöåýãïíôáò íÜ ðñïûðïèÝóåé Xíáí «êáèïëéêü Cí-
Aíïé÷ôÞ êáß Aêáèüñéóôç, Šðïêåßìåíç óôüí Aãþ- èñùðï», Xíá «Aðüëõôï Šðïêåßìåíï» ðßóù Aðü
íá êáß óôÞí äçìéïõñãéêÞ äñÜóç á‰ôï-ïñãáíïýìå- ôÞí ðñÜîç ô\ò á‰ôï-íïìïèÝôçóçò13. Á‰ôÞ _ êñé-
íùí óõëëïãéê™í ŠðïêåéìÝíùí9. ’Áðü ôüí Öñüõí- ôéêÞ êáß ðñïêëçôéêÞ óýíèåóç ðáßñíåé ôÞí säéüôõ-
ô, säéïðïéÞèçêå ôÞí AíáêÜëõøç ôïˆ AóõíåéäÞôïõ, ðç ìïñöÞ ìé@ò ñçô\ò ìåôáìüñöùóçò ô\ò ó÷Ý-
ôÞí ‚ðïßá AíÝðôõîå óôÞí èåùñßá ô\ò ñéæéê\ò öáí- óçò ðñüò ôü Aóõíåßäçôï, ôüí «ëüãï ôïˆ ²Áëëïõ»,
ôáóßáò ›ò ðçã\ò ô\ò á‰èåíôéê\ò tóôïñéê\ò äç- ìÝóá Aðü ôÞí á‰ôïóõíåßäçôç ðñüôáîç íÝùí ìïñ-
ìéïõñãßáò, AðïêáèáßñïíôÜò ôçí Vôóé Aðü ôßò A- ö™í, Aîé™í êáß íïçìÜôùí.
íáãùãéóôéêÝò êáß èåôéêéóôéêÝò ôÜóåéò ðïý óõíáí- Ðáñ' …ëï ðïý _ Vííïéá ô\ò ìÞ êáôáðéå-
ôïˆìå óôÞí ðáñáäïóéáêÞ øõ÷áíÜëõóç.10 ÕtïèÝ- óôéê\ò, ï‰óéþäïõò á‰ôïíïìßáò V÷åé Vôóé êåñäßóåé
ôçóå Tðßóçò ôÞí säÝá …ôé ôü «Cëëï ôïˆ ëüãïõ» âÜèïò êáß ðïëõðëïêüôçôá, V÷åé óôåñÞóåé ôüí
äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ Tîáëåéöèår, íÜ äéáõãáóèår ‚- ÊáóôïñéÜäç Aðü ôßò ðáñáäïóéáêÝò ôçò âÜóåéò.
ëïêëçñùôéêÜ a íÜ êõñéáñ÷çèår Aðü ôüí ëüãï a Ðïëý íùñßò ƒöåéëå íÜ Añíçèår ôßò «èåìåëéùôéóôé-
Aðü ôü óõíåéäçôü: ðÜíôá èÜ ðáñáìÝíåé ìéÜ Šðü- êÝò á‰ôáðÜôåò» ô\ò äõôéê\ò ìåôáöõóéê\ò14, ôï-
ãåéá ðåñéï÷Þ Aêáèüñéóôçò tóôïñéê\ò Uôåñüôçôáò íßæïíôáò …ôé «äÝí ŠðÜñ÷åé êáß äÝí ìðïñår íÜ Š-
êáß äéáöïñ@ò. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò åsóÞãáãå ôßò äýï ðÜñîåé êáíÝíá á‰óôçñü êáß Vó÷áôï èåìÝëéï ôïˆ
á‰ôÝò TíïñÜóåéò óôÞí ^èéêÞ öéëïóïößá ôïˆ ÊÜí- ‚ôéäÞðïôå»15 ìÝ ôÞí ìïñöÞ Uíüò Šðåñâáôéêïˆ ‘Õ-
ô, _ ‚ðïßá ôïˆ ðñïóÝöåñå ìéÜ Vííïéá ô\ò á‰ôï- ðïêåéìÝíïõ, Uíüò ïsêïõìåíéêïˆ Ëüãïõ a Uíüò ôå-
íïìßáò ›ò ðñÜîçò á‰ôï-íïìïèÝôçóçò, ìÝó¤ ô\ò ëåïëïãéêïˆ ‚ñÜìáôïò ô\ò ‘Éóôïñßáò16. ÔÞí uäéá
‚ðïßáò ôÜ äñ™íôá õðïêåßìåíá ìåôáâéâÜæïõí T- óôéãìÞ, ›óôüóï, óÝ á‰óôçñÞ Aíôßèåóç ìÝ ‚ñéóìÝ-
ëåýèåñá ôßò ãåíéêÝò Añ÷Ýò óôüí Uáõôü ôïõò11. íá ìçäåíéóôéêÜ ñåýìáôá ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíù-
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò, ›óôüóï, åyíáé óöüäñá Tðé- íéê\ò óêÝøçò, äéåräå ôßò Tðéêßíäõíåò óõíÝðåéåò
êñéôéêüò AðÝíáíôé óôÞí êáíôéáíÞ èåùñßá ô\ò á‰- ôïˆ ó÷åôéêéóìïˆ ðïý Aðåëåõèåñþíåôáé Aðü ôÞí
ôïíïìßáò êáß äéá÷ùñßæåé ôüí Uáõôü ôïõ Aðü á‰- êáôÜññåõóç ô™í Aðüëõôùí èåìåëßùí17. ²Áí äÝí
ôÞí êáôÜ ôñårò óçìáíôéêïýò ôñüðïõò. Ôçí Aðï- ìðïñår íÜ ŠðÜñîåé ðñïóöõãÞ óÝ êÜôé Aíþôåñï A-
ûðåñâáôïðïéår Tîáëåßöïíôáò ôÞí ñèïëïãéêÞ êõ- ðü ôÜ ðñáãìáôéêÜ êáß óõãêåêñéìÝíá Côïìá ï‹-
ñéáñ÷ßá ðÜíù óôÞí Tóþôåñç öýóç, óôü Aóõíåßäç- ôå êáììßá AíôéêåéìåíéêÞ, TîùêïéíùíéêÞ ðôéêÞ
ôï, êáß ôÞí Aðþèçóç ô™í Uôåñüíïìùí Tðéèõìé™í. ãùíßá ï‹ôå êáììßá ðñüôåñç ŠðåñâáôéêÞ ^èéêÞ
‘Ç á‰ôïíïìßá, Šðïóôçñßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, äÝí ôÜîç, äåäïìÝíùí ô™í TðéìÝñïõò óõìöåñüíôùí êáß
Tðéôõã÷Üíåôáé ìÝó¤ âßáò êáß ðåñéïñéóì™í ôÜ ‚- ô™í Šðïêåéìåíéê™í ìáò ðñïôéìÞóåùí, ãéáôß êáß
ðïrá èÜ AóêÞóåé ôü óõíåéäçôü ðÜíù óôü Aóõíåß- ð™ò ìðïñår _ á‰ôïíïìßá íÜ Aîéþóåé ôÞí èÝóç U-
äçôï. ’Áíôßèåôá, óõíßóôáôáé óÝ «ìéÜ äéáöïñåôé- íüò êñéôéêïˆ êáíüíá18; ÌÞðùò _ Vëëåéøç Uíüò A-
êÞ ó÷Ýóç... ìéÜ äéáöïñåôéêÞ óôÜóç ôïˆ Šðïêåé- ðïëýôïõ óõññéêíþíåé ôüí äõíÜìåé êñéôéêü ñüëï
ìÝíïõ Tí ó÷Ýóåé ðñüò ôüí Uáõôü ôïõ... ’Åðéèõìß- ô\ò Vííïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò óÝ ìßá Aêüìç ìïñöÞ
åò, ‚ñìÝò... åyíáé Tðßóçò Tãþ, êáß á‰ôÜ ðñÝðåé íÜ ðáé÷íéäéïˆ só÷ýïò; Åyíáé _ á‰ôïíïìßá ìßá Aðü T-
Vñèïõí ƒ÷é Bðë™ò óôÞí óõíåßäçóç AëëÜ óôÞí Vê- êåríåò ôßò AîéïëïãéêÝò äåóìåýóåéò ït ‚ðïråò, …ðùò
öñáóç êáß óôÞí ðáñîç»12. ’ÅðéðñïóèÝôùò, T- ŠðïóôÞñéîå ‚ MacIntyre, …ðùò «…ëåò ït ðßóôåéò
íÜíôéá óôüí êåíü öïñìáëéóìü ô\ò êáíôéáí\ò säÝ- êáß …ëåò ït Aîéïëïãßåò åyíáé Tî uóïõ Aíïñèïëïãé-
áò ô\ò á‰ôïíïìßáò ›ò á‰ôïêáèïñéóìïˆ, ‚ Êá- êÞÿ åyíáé …ëåò ŠðïêåéìåíéêÝò êáôåõèýíóåéò ït ‚-
óôïñéÜäçò Šðïóôçñßæåé ìéÜ ï‰óéþäç Tðáíåñìçíåßá ðïråò ðáñÝ÷ïíôáé Aðü ôü óõíáßóèçìá êáß ôßò øõ-
ô\ò á‰ôïíïìßáò ›ò á‰ôïðñáãìÜôùóçò. ’Åðáíåí- ÷éêÝò äéáèÝóåéò;»19
óùìáôþíåé Têåríï ðïý Tê ðñïèÝóåùò AðÝêëåéóå ÓôÞí ðåñßðôùóç ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò,
‚ ÊÜíô, äçëáäÞ ôÞí TìðåéñéêÞ ðáñîç. ÌéÜ T- ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, _ íïìéìïðïßçóç ìé@ò á‰-
ðáñêÞò, ðåñéóóüôåñï å‹êáìðôç, ëéãüôåñï ôõðé- ôüíïìçò äçìïêñáôéê\ò êïéíùíßáò äÝí ìðïñår íÜ
êÞ Vííïéá ô\ò á‰ôïíïìßáò èÜ Vðñåðå íÜ äéêáéþ- óõíá÷èår Aðü ìéÜ TììåíÞ AíÜëõóç ôïˆ «ŠðïôéèÝ-
óåé óçìáóßåò êáß óêïðïýò ôÜ ‚ðïrá ðñïçãïõìÝ- ìåíïõ» ãåãïíüôïò …ôé ït êáðéôáëéóôéêÝò êïéíùíß-
íùò êáôáäéêÜæïíôáí ›ò TñãáëåéáêÜ a šöåëéìé- åò ‚äçãïˆíôáé óÝ êñßóç ï‹ôå Aðü ìéÜ íôïëïãéêÞ
óôéêÜ. Á‰ôüíïìá Côïìá åyíáé Têåríá ôÜ ‚ðïrá èåùñßá ô\ò Tñãáóßáòÿ ðáñïìïßùò, _ AôïìéêÞ á‰-
ìðïñïˆí íÜ Aðïóáöçíßæïõí ôßò AíÜãêåò ôïõò êáß ôïíïìßá äÝí ìðïñår íÜ ðñïêýøåé Aðü ìéÜ ï‰óéï-
íÜ Tíóùìáôþíïõí ôü ^èéêü [ethical] óÝ ìéÜ äéåõ- êñáôéêÞ èåùñßá ô\ò Aíèñþðéíçò öýóçò a Aðü ôüí
ñõìÝíç Vííïéá ^èéêüôçôáò [morality]. ÔÝëïò, ‚ êáèáñü ëüãï. Êáß äÝí åyíáé ìüíï …ôé á‰ôÝò ït Š-
96 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

ðïèÝóåéò —á‰ôÜ ôÜ AíôéêåéìåíéêÜ «ãåãïíü- íïíéóôéêü ðåñéå÷üìåíï ô\ò á‰ôïíïìßáò ìðïñår íÜ


ôỗ V÷ïõí Aðïäåé÷èår á‰ôáðÜôåòÿ Aêüìç êáß óõíá÷èår AðïêëåéóôéêÜ Aðü ôßò Tðéèõìßåò êáß ôßò
Cí eôáí AëçèéíÜ, äÝí èÜ ãåííïˆóáí êáíïíéóôéêÜ âïõëÞóåéò ô™í Aôüìùí. ²Áí eôáí Vôóé, _ á‰ôï-
êñéôÞñéá. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Tðé÷åéñçìáôïëïãår s- íïìßá äÝí èÜ ìðïñïˆóå íÜ ðáßîåé ôüí ñüëï Uíüò
ó÷õñÜ …ôé «á‰ôü ôü Bðëü “ðñáãìáôéêü” äåäïìÝ- êñéôéêïˆ, Aìåñüëçðôïõ êáíüíá. ´Ïðùò V÷åé Šðï-
íï [äçëáäÞ, _ ðñáãìáôéêÞ ðáñîç ô\ò á‰ôïíï- óôçñßîåé ‚ Habermas, ôü Tðé÷åßñçìá ðïý ðñïâÜë-
ìßáò] äÝí Añêår, äÝí èÜ ìðïñïˆóå ›ò ôÝôïéï íÜ T- ëåôáé óôÞ ÖáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò äÝí
ðéâëçèår óôÞ óêÝøç ìáò. ÄÝí Aðïäå÷üìáóôå ‚- Tðéëýåé ðñáãìáôéêÜ ôü ðñüâëçìá ô\ò Aîßáò. ÄÝí
ôéäÞðïôå _ óýã÷ñïíç tóôïñßá ì@ò ðñïóöÝñåé B- AöÞíåé ÷™ñï «óôüí ‚ðïrï ôÜ êïéíùíéêïðïéçìÝíá
ðë™ò TðåéäÞ á‰ôü “ŠðÜñ÷åé” a TðåéäÞ “ôåßíåé íÜ Côïìá íÜ åyíáé Šðüëïãá»23, ðñÜãìá ðïý êÜíåé
ŠðÜñîå锻20. Ðáñ' …ëï ðïý á‰ôÞ _ ìåôáôüðéóç ôüí Hugo Poltier íÜ ñùôÞóåé: «Ð™ò ìðïñïˆìå
Aðü ôÞí ðåñéãñáöéêÞ âßá ô™í ãåãïíüôùí V÷åé T- íÜ äéáêñßíïõìå óÝ á‰ôÞí ôÞí ðåñßðôùóç; Ìðï-
ëåõèåñþóåé ôßò äçìéïõñãéêÝò äõíáôüôçôåò ô\ò ñïˆìå íÜ äþóïõìå Tðáñêårò ëüãïõò ãéÜ ôü …ôé
äñÜóçò êáß V÷åé Aíïßîåé ÷™ñï ãéÜ ôÞí Aêáèüñéóôç ðñïôéìïˆìå ìéÜ êïéíùíéêÞ óçìáóßá Aðü ìéÜí Cë-
Aíèñþðéíç ðáñÝìâáóç, V÷åé êáôáóôñÝøåé ôÞí ëç;»28ÿ êáß ôüí Axel Honneth íÜ óõìðåñÜíåé ñç-
óõìâáôéêÞ êáß ðáñáäïóéáêÞ êáíïíéóôéêÞ âÜóç ôïñéêÜ …ôé «_ íôïëïãßá ô\ò öýóçò [ôïˆ Êáóôï-
ô\ò ñéæïóðáóôéê\ò-äçìïêñáôéê\ò ðïëéôéê\ò: ñéÜäç]..., Tãêáôáëåßðïíôáò ôüí uäéï ôçò ôüí ñéæï-
óðáóôéóìü, ‚äçãår ôåëéêÜ óÝ ìéÜ ìåôáöõóéêÞ êï-
’Áðü ôÞí óôéãìÞ ðïý _ Tããýçóç ô™í «Aíôé- óìïëïãßá _ ‚ðïßá óÞìåñá TëÜ÷éóôá ìðïñår íÜ óõ-
êåéìåíéê™í äéáäéêáóé™í» V÷åé Tîáëåéöèår, ôß A- æçôçèår ìÝ ñèïëïãéêÜ Tðé÷åéñÞìáôá»29.
ðïìÝíåé; Ãéáôß èÝëïõìå ôÞí TðáíÜóôáóç —êáß ’Åêåríï ðïý äéáöåýãåé Aðü á‰ôÝò ôßò êñéôé-
ãéáôß èÜ ìðïñïˆóáí íÜ ôÞí èÝëïõí êáß Cë- êÝò, ›óôüóï, åyíáé _ ñçôÞ êáß TìöáôéêÞ êáôá-
ëïé;— Ôß Aêñéâ™ò óçìáßíåé á‰ôïíïìßá êáß óÝ íüçóç ô\ò Vííïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò Tê ìÝñïõò ôïˆ
ðïéü âáèìü ìðïñår íÜ ðñáãìáôïðïéçèår; ÌÞ- ÊáóôïñéÜäç ›ò êáíïíéóôéêïˆ êñéôçñßïõ ìÝ ôü ‚-
ðùò êõíçã@ìå ôÞí á‰ôáðÜôç ô\ò Aðüëõôçò ðïrï êÜðïéïò êñßíåé, Aóêår êñéôéêÞ êáß äéáëÝãåé
êáéíïôïìßáò; Âñßóêåôáé Gñáãå ðßóù Að' …ëï AíÜìåóá óÝ äéáöïñåôéêÝò èåóìéêÝò äïìÝò êáß
á‰ôü ìßá Aêüìç öéëïóïößá ô\ò tóôïñßáò;21 ðñáêôéêÝò. ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, Têìåôáëëåý-
åôáé ôÞí å‰êáéñßá ãéÜ íÜ TîåñåõíÞóåé êáéíïýñãéïõò
’Áðü ôÞ óôéãìÞ ðïý ôü ìáñîéóôéêü ðëáßóéï äñüìïõò. ‘Ç Vííïéá ô\ò á‰ôïíïìßáò Aíáäýåôáé A-
ôü ‚ðïrï ðáñår÷å óôüí ÊáóôïñéÜäç ôßò «Tììå- êñéâ™ò ›ò ìéÜ âéþóéìç AðÜíôçóç óôßò Aðïñßåò
íårò» êáíïíéóôéêÝò êáß tóôïñéêÝò ðçãÝò V÷åé Tã- ô\ò êñéôéê\ò óêÝøçò. ÌÝ ôÞí AíÜðôõîç ô\ò Ví-
êáôáëåéöèår, _ èÝóç ôïõ ìïéÜæåé á‰èáßñåôç, Tã- íïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðáñåìâáß-
ãßæïíôáò ôüí ó÷åôéêéóìü êáß ôüí ^èéêü íôåóéæéï- íåé Cìåóá óôÞí óõæÞôçóç ãýñù Aðü ôÞí äõíáôü-
íéóìü. Ìðïñår _ á‰ôïíïìßá íÜ íïìéìïðïéçèår, …- ôçôá íÜ Tíóùìáôùèår Tê íÝïõ _ säÝá ô\ò êñé-
ðùò ìåñéêÝò öïñÝò Šðïóôçñßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, ôéê\ò óÝ Xíá êáíïíéóôéêü ðïëéôéêü ðñüãñáììá,
Aðü ìéÜ ñéæéêÞ TêëïãÞ ðïý Tìårò ›ò Côïìá «T- äåäïìÝíçò ô\ò TîÜíôëçóçò ô™í ðáñáäïóéáê™í,
ðéäéþêïõìå TðåéäÞ ôÞí èÝëïõìå»22; ’Åä™, Aêï- èåìåëéùôéóôéê™í ôñüðùí óêÝøçò êáß ôïˆ Aäéåîü-
ëïõèþíôáò ôüí Weber23, ‚ ÊáóôïñéÜäçò öáßíå- äïõ ô™í ëüãùí ôïˆ ìåôáóôñïõêôïõñáëéóìïˆ. ‘Ç
ôáé íÜ só÷õñßæåôáé …ôé …ëåò ït êáíïíéóôéêÝò Añ- á‰ôïíïìßá Aðïôåëår ìéÜ êáíïíéóôéêÞ óêïðéÜ ãéÜ
÷Ýò, ðåñéëáìâáíïìÝíçò êáß á‰ô\ò ô\ò á‰ôïíïìß- ôÞí «êñéôéêÞ ô™í Šðáñ÷ïõó™í èåóìéóìÝíùí
áò, åyíáé Tî uóïõ AíïñèïëïãéêÝò, êáß AðïññÝïõí A- ðñáãìáôéêïôÞôùí»30, äçìéïõñãþíôáò Vôóé Têåß-
ðïêëåéóôéêÜ Aðü ôÞí èÝëçóç êáß ôÞí Tðéèõìßá íç ôÞí «Aðüóôáóç Aðü ôü ðñÜãìá»31 Aðü ôÞí
ìáò íÜ ôßò âåâáéþóïõìå êáß íÜ ðïëåìÞóïõìå ãé' ‚ðïßá åyíáé Aêüìá äõíáôüí íÜ êñßíïõìå êáß íÜ äéá-
á‰ôÝò24. ’Áðü ìéÜ ôÝôïéá ðñïïðôéêÞ, ôåëéêÜ, ëÝãïõìå AíÜìåóá óÝ äéáöïñåôéêÝò Aîßåò, èåóìïýò
«äÝí åuìáóôå óÝ èÝóç íÜ íïìéìïðïéÞóïõìå á‰ôÞí êáß êáíüíåò32.
ôÞí Tðéèõìßá... ñèïëïãéêÜ, Aöïˆ ìéÜ ôÝôïéá ñ- ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò äéá÷ùñßæåé óáö™ò ôÞí èåù-
èïëïãéêÞ íïìéìïðïßçóç èÜ ðñïûðÝèåôå» Têåríï ñçôéêÞ ôïõ èÝóç Aðü ôüí ó÷åôéêéóìü. ‘ÕðÜñ÷åé
ðïý èÝëïõìå íÜ íïìéìïðïéÞóïõìå25. ÔÞ óôéãìÞ ìéÜ ñèïëïãéêÞ óõíéóôþóá óôÞí íïìéìïðïßçóç
ðïý ôåëåéþíïõìå ôü magnum opus ôïõ, ôÞ Öáí- ô™í êáíüíùí. ÄÝí ôïýò AíÜãåé óôßò ôõöëÝò óõã-
ôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò, åuìáóôå ðåðåé- êéíçóéáêÝò äéáèÝóåéò, óôßò BðëÝò ðñïôéìÞóåéò a
óìÝíïé …ôé ôü Tñþôçìá ô\ò Aîßáò äÝí V÷åé ëÜâåé óôßò èÝóåéò só÷ýïò. ‘Ç ðïëéôéêÞ, Šðïóôçñßæåé ‚
AðÜíôçóç. Åyíáé äýóêïëï íÜ äïˆìå ð™ò ôü êá- ÊáóôïñéÜäçò, åyíáé _ óõíåéäçôÞ êáß óêüðéìç
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 97

äñáóôçñéüôçôá ðïý AðïâëÝðåé, ìÝó¤ ô\ò äçìü-


óéáò Cóêçóçò ìé@ò AôÝñìïíçò Tðåñþôçóçò ô\ò
èåóðéóìÝíçò ðñáãìáôéêüôçôáò, óôÞí äçìéïõñãßá
êáß óôÞí ñãÜíùóç ìé@ò êïéíùíéê\ò êáß ðïëé-
ôéê\ò ôÜîçò _ ‚ðïßá èÜ åyíáé óÝ óõìöùíßá ìÝ
«ôüí êáíüíá ô\ò á‰ôïíïìßáò ô\ò óõëëïãéêüôç-
ôáò»33. ’Áóðáæüìåíïò ôÞí ðáñÜäïóç ôïˆ «ñéæé-
êïˆ êñéôéêéóì34, ‚ ÊáóôïñéÜäçò õtïèåôår ôßò
äýï âáóéêÝò ôïõ ðñïûðïèÝóåéò: ðñ™ôïí, …ôé ‚ êá-
íüíáò ô\ò á‰ôïíïìßáò ðñÝðåé íÜ TêöñÜæåé êÜôé
ðåñéóóüôåñï Aðü ŠðïêåéìåíéêÝò ðñïôéìÞóåéò, Tðé-
èõìßåò a TðéìÝñïõò óõìöÝñïíôá êáß, äåýôåñïí, …-
ôé ðñÝðåé íÜ Šðåñâáßíåé ôßò ðáñáìïñöþóåéò ô\ò
êáèçìåñéí\ò æù\ò, äçìéïõñãþíôáò ìéÜí Aðüóôá-
óç Aðü ôü äåäïìÝíï, Xíá «Têôüò» ôïˆ ðñáãìá-
ôéêïˆ.
Á‰ôÞ _ äÝóìåõóç óôÞí êñéôéêÞ ðáñÜäïóç, ›-
óôüóï, äÝí åyíáé ÷ùñßò óõíÝðåéåò. Óõíïäåýåôáé A-
ðü äéëÞììáôá êáß TíôÜóåéò. ’Áðü ôÞí Cëëç ðëåõ-
ñÜ, «ôü íÜ ôßèåíôáé Šðü Tñþôçóéí ôÜ ðñÜãìáôá,
ôü íÜ ôïýò Aóêårôáé êñéôéêÞ, ôü íÜ æçôårôáé Xíá
ëüãïí äéäüíáé» Aðáéôår Aðü ìéÜ êñéôéêÞ óõæÞôç-
óç «íÜ äéáèÝôåé êáíüíåò»35. ÊáôÜ óõíÝðåéá, ôü
æÞôçìá ô\ò Tãêõñüôçôáò ô™í ^èéê™í Aîéþóåùí,
ôü Tñþôçìá ôïˆ «ð™ò ìðïñïˆìå íÜ êñßíïõìå êáß
íÜ TðéëÝãïõìå... ðþò ìðïñïˆìå íÜ Aíôéìåôùðß-
æïõìå ëïãéêÜ, Cí ƒ÷é “ñèïëïãéêܔ, ôü æÞôçìá
ô\ò êñßóçò êáß ô\ò Tðéëïã\ò AíÜìåóá óÝ äéáöï- ÓôÜ ìåôáãåíÝóôåñá ãñáðôÜ ôïõ, ‚ Êáóôï-
ñåôéêïýò èåóìïýò ô\ò êïéíùíßáò» åyíáé ôü «êáô' ñéÜäçò ðñïóðáèår íÜ Tðéëýóåé á‰ôÞí ôÞí Víôáóç
Tîï÷Þí ðïëéôéêü Tñþôçìá», Xíá «ìÞ á‰ôïíüçôï ìÝóá óôÞí èåùñßá ôïõ ô\ò á‰ôïíïìßáò ìÝ ìéÜ A-
Tñþôçìá»36. Ìüíï Aíôéìåôùðßæïíôáò á‰ôÞí ôÞí ðüðåéñá íÜ ðëåýóåé AíÜìåóá óôüí êáíïíéóôéêü èå-
ðñüêëçóç ìðïñïˆìå íÜ Tëðßæïõìå …ôé èÜ Aðïíï- ìåëéùôéóìü êáß óôüí ^èéêü ó÷åôéêéóìü. ÃéÜ íÜ A-
ìéìïðïéÞóïõìå ôü ŠðÜñ÷ïí êáß èÜ Aðïêáëýøïõ- ðïóáöçíßóåé ôü ìåãÜëï ôïõ öéëïóïöéêü ðñüãñáì-
ìå ôßò êñõììÝíåò «šìÝò êáß êôçíþäåéò ó÷Ýóåéò ìá, ôÞí äéáýãáóç ô\ò ðñáêôéê\ò, ô\ò á‰ôïíïìß-
só÷ýïò»37 ðïý êõñéáñ÷ïˆí óôßò öéëåëåýèåñåò êïé- áò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò åyíáé Šðï÷ñåùìÝíïò íÜ Tðéëý-
íùíßåò. ’Áðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, äÝí åyíáé ï‹ôå äõ- óåé ôüí ásíéãìáôéêü êáß Tíï÷ëçôéêü äåóìü ìåôá-
íáôüí ï‹ôå Tðéèõìçôü íÜ æçôïˆìå êáôáöõãÞ óÝ îý ãåãïíüôïò [factum] êáß èåóðßóìáôïò [jus], ìå-
ìéÜ Aðüëõôç ðçãÞ á‰èåíôßáò _ ‚ðïßá èÜ èåìåëß- ôáîý ãåãïíüôïò êáß Aîßáò. ÓôÞí êñéôéêÞ ôïõ ðñüò
ùíå, ìéÜ ãéÜ ðÜíôá, êáíïíéóôéêÝò Añ÷Ýò, ìåôá- ôüí Habermas, ‚ ÊáóôïñéÜäçò äçëþíåé ñçôÜ …-
öÝñïíôáò ôÞí ðïëéôéêÞ Aðü ôÞ óöáßñá ô™í êïé- ôé «ðïôÝ äÝí ìðïñår êáíåßò íÜ ðåñÜóåé íïìßìùò
íùíéê™í Aãþíùí óôÞí ðåñéï÷Þ ôïˆ AöçñçìÝíïõ Aðü ôÜ ãåãïíüôá óôïýò íüìïõò» êáß …ôé «_ ðñï-
óôï÷áóìïˆ, èÝôïíôáò Vôóé ôÝñìá óôßò ðïëéôéêÝò óðÜèåéá ôïˆ Habermas íÜ TîáãÜãåé “ñèïëïãé-
äéáöùíßåò, óôßò AíôéèÝóåéò êáß óôßò óõãêñïýóåéò. êܔ, Tê íÝïõ óÞìåñá, äßêáéï Aðü ôü ãåãïíüò...
’Áöïˆ _ «^èéêÞ a ŠðåñâáôéêÞ êáèáñïëïãßá» V- ìïˆ öáßíåôáé ôüóï AâÜóéìç …óï êáß …ëåò ït ðá-
÷åé Aðïäåé÷èår «Tí ôÝëåé AóõíåðÞò» êáß «èåìå- ñüìïéïõ åuäïõò ðñïóðÜèåéåò ðïý V÷ïõí ãßíåé óôü
ëßùóç óÝ ôßðïôá ôü ðñáãìáôéêü»38, ðñÝðåé êá- ðáñåëèüí, ôßò ‚ðïråò êáß TðáíáëáìâÜíåé»40. ‘Ï-
íåßò íÜ äå÷èår, ðñïåéäïðïéår ‚ ÊáóôïñéÜäçò, …ôé ìïßùò, êáôÜ ôÞí óõæÞôçóç ôïˆ ìåôáìïíôåñíé-
«åyíáé ìÜôáéï íÜ ðñïóðåñíïˆìå ôÞí uäéá ìáò ôÞ óìïˆ, Šðïóôçñßæåé ðþò êÜèå êñéôéêü ðñüãñáììá
âïýëçóç êáß ôÞí Šðåõèõíüôçôá». Ït ðïëéôéêÝò ðñÝðåé íÜ Aðïäå÷èår ìéÜ «êÜèåôç äéÜêñéóç ìåôá-
AðïöÜóåéò äÝí ìðïñår ðáñÜ íÜ «âáóßæïíôáé îý factum êáß jus»41. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Tä™ õtï-
óôÞí... ðïëéôéêÞ ìáò âïýëçóç êáß óôÞí ðïëéôé- èåôår ôÞí Aêñáßá AíôéñåáëéóôéêÞ èÝóç …ôé «_
êÞ Šðåõèõíüôçôá»39. ðñáãìáôéêüôçôá äÝí êáôÝ÷åé êáíÝíá ðñïíüìéï,
98 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

ï‹ôå öéëïóïöéêü ï‹ôå êáíïíéóôéêü»42. ÌÝ ôÞí Cñ- ïˆóå ôü Åyíáé ›ò Åyíáé êáèïñéóìÝíï Aðü êÜôé T-
íçóÞ ôïõ íÜ óôï÷áóôår ð™ò ôü êáíïíéóôéêü ðå- îùôåñéêü ðñüò ôü uäéï. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò èÝëåé íÜ
ñéå÷üìåíï ô\ò á‰ôïíïìßáò óõíäÝåôáé ìÝ ôÞí Aðïöýãåé ôÞí ðéóèïäñüìçóç óÝ ìßá Añ÷Þ, óÝ X-
ðñáãìáôéêüôçôá, óôåñår ôüí Uáõôü ôïõ Aðü ôïýò íá öõóéêü èåìÝëéï ðïý èÜ äéáêýâåõå ôüí ôõ÷árï
Aíáãêáßïõò ðüñïõò, Aðïôõã÷Üíïíôáò Vôóé íÜ T- êáß Aíïé÷ôü ÷áñáêôÞñá ôïˆ êïéíùíéêïˆ êáß èÜ A-
îçãÞóåé ôÞí ìåóïëÜâçóç AíÜìåóá óÝ «de facto ðåéëïˆóå Tí ôÝëåé ôÞ ñéæéêÞ äçìéïõñãéêüôçôá ô\ò
só÷ý» êáß «de jure só÷ý»43. Aíèñþðéíçò äñÜóçò. ‘Ç AöåôçñéáêÞ Šðüèåóç äï-
ÓÝ äéáöïñåôéêÜ óõìöñáæüìåíá, ›óôüóï, ‚ ìéê™í êáèïñéóì™í, ðåñéóóüôåñï êáß Aðü öõãÞ A-
ÊáóôïñéÜäçò õtïèåôår Xíá TíôõðùóéáêÜ Aíôßèåôï ðü ôÞ óõãêñïõóéáêÞ óöáßñá ô\ò ðïëéôéê\ò êáß
Tðé÷åßñçìá ÷Üñéí ìé@ò æõãéóìÝíçò ó÷Ýóçò ìåôá- ô\ò tóôïñßáò, èÜ óÞìáéíå ôü óôñÜããéóìá ô\ò ðï-
îý factum êáß jus. «’ÅÜí äÝí ìðïñïˆìå íÜ óêå- ëéôéê\ò öáíôáóßáò, ô\ò Uôåñüôçôáò êáß ô\ò äéá-
öèïˆìå ôÞ äõíáôüôçôá êáß ôÞí ðñáãìáôéêüôçôá öïñ@ò.
ìé@ò óýæåõîçò ìåôáîý jus êáß factum», Šðïóôç- ’Áðü ôÞí Cëëç ðëåõñÜ, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Tîç-
ñßæåé, «Bðë™ò äÝí ìðïñïˆìå íÜ óêåöèïˆìå ðëÝ- ãçèår _ äõíáôüôçôá ô\ò êïéíùíéê\ò êñéôéê\ò êáß
ïí»44. ÈÜ öôÜóåé Xùò ôü óçìårï íÜ Aíáñùôçèår, ô\ò ðïëéôéê\ò Aíôßóôáóçò, ðñÝðåé íÜ ðáñáó÷å-
«Ð™ò ìðïñår _ Aîßá íÜ ãßíåé Tíåñãüò ðñáãìáôé- èår ìéÜ óôáèåñüôåñç, å‰ñýôåñç êáß AíôéêåéìåíéêÞ
êüôçôá êáß _ Tíåñãüò ðñáãìáôéêüôçôá Aîßá;»45. ðñïïðôéêÞ. ²Åôóé, Cí ìéÜ êñéôéêÞ ôïˆ öéëåëåýèå-
‘Ùóôüóï, äÝí Aíáðôýóóåé ðëÞñùò á‰ôÞí ôÞí T- ñïõ êñÜôïõò êáß ô™í êáðéôáëéóôéê™í äïì™í êõ-
íáëëáêôéêÞ ãñáììÞ Tðé÷åéñçìáôïëïãßáò. ÐÝñá ñéáñ÷ßáò ðñÝðåé íÜ åyíáé êÜôé ðåñéóóüôåñï Aðü ìßá
Aðü ôÞí ŠðáéíéêôéêÞ, AëëÜ TîáéñåôéêÜ Aüñéóôç ìåôáîý ðïëë™í êáß Aóýììåôñùí, êïéí™í Tðéèõ-
äÞëùóÞ ôïõ …ôé «åyíáé _ Tëåýèåñç êáß tóôïñéêÞ ìé™í êáß TðéìÝñïõò óõìöåñüíôùí ô™í ðïëéôéê™í
ìáò Aíáãíþñéóç ô\ò Aîßáò á‰ôïˆ ôïˆ ðñïôÜãìá- ŠðïêåéìÝíùí, åyíáé Aíáãêárï íÜ Šðïôåèår ìéÜ
ôïò, êáß _ ðñáãìáôéêüôçôá ô\ò ìåñéê\ò ôïõ «óêïðéÜ ðÝñáí ôïˆ äåäïìÝíïõ»48. Ìüíï ìÝó¤
ðñáãìÜôùóçò Xùò ôÜ óÞìåñá, ðïý ì@ò ðñïóäÝ- ìé@ò Tìöáôéê\ò ŠðåñÜóðéóçò ôïˆ êáíïíéóôéêïˆ
íåé óÝ ôÝôïéåò Aîéþóåéò»46, ðïõèåíÜ äÝí ìðïñïˆ- ðåñéå÷ïìÝíïõ ô\ò á‰ôïíïìßáò ìðïñår _ ðïëéôéêÞ
ìå íÜ âñïˆìå ìéÜ ðåñéåêôéêÞ êáß óõóôçìáôéêÞ T- èåùñßá íÜ Tíóùìáôþóåé ôÞ ÷åéñáöåôéêÞ ðñüèåóç
ðåîåñãáóßá ô\ò ìåóïëÜâçóçò ìåôáîý ãåãïíüôùí ô\ò ñèïëïãéê\ò Tðåîåñãáóßáò ìé@ò ðéü äßêáéçò
êáß êáíüíùí. Ãéáôß; Йò ìðïñïˆìå íÜ TîçãÞ- ìïñö\ò ðïëéôéê\ò ôÜîçò. ÌéÜ ó÷Ýóç ìåóïëÜâç-
óïõìå á‰ôÞí ôÞí AìöéôáëÜíôåõóç ôïˆ ÊáóôïñéÜ- óçò ìåôáîý ãåãïíüôïò êáß äéêáßïõ èÜ Šðåñðçäïˆ-
äç; Ôü Tðé÷åßñçìÜ ôïõ ãéÜ ìéÜ êÜèåôç äéÜêñéóç óå ôÜ AäéÝîïäá ôïˆ ñéæéêïˆ óêåðôéêéóìïˆ êáß ôïˆ
ìåôáîý factum êáß jus äÝí V÷åé ìüíï Xíáí ðïëå- ìåôáìïíôÝñíïõ êõíéóìïˆ, Aðü ôïýò ‚ðïßïõò Aðïñ-
ìéêü, óôñáôçãéêü ÷áñáêôÞñá, ðñïêåéìÝíïõ íÜ T- ñÝåé _ Uëêõóôéêüôçôá êáß _ Aíùôåñüôçôá ô™í
íéó÷ýóåé ôÞí êñéôéêÞ ôïõ ðñüò ôüí Habermas. óýã÷ñïíùí äçìïêñáôéê™í êéíçìÜôùí, AëëÜ óôå-
ϋôå ôü Tíáëëáêôéêü ôïõ ó÷\ìá åsóÜãåôáé Aðï- ñïˆí Aðü ôüí Uáõôü ôïõò ôïýò èåùñçôéêïýò êáß
êëåéóôéêÜ ãéÜ íÜ ôïíßóåé ôßò äéáöùíßåò ôïõ ìÝ ôüí êáíïíéóôéêïýò ðüñïõò, Aíáãêáßïõò ãéÜ íÜ ìåôá-
ñéæéêü ó÷åôéêéóìü ôïˆ Aðïäïìéóìïˆ. Ôü ðñüâëç- ìïñöþóïõí á‰ôÜ ôÜ óôïé÷årá óÝ óõíåêôéêü ðñü-
ìá, ìÝ ðéü ãåíéêïýò …ñïõò äéáôõðùìÝíï, åyíáé ôü ãñáììá.
Aêüëïõèï: ÓôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íÜ óõæåýîåé ôü ãåãïíüò
’Áðü ôÞí ìßá ðëåõñÜ, ðñïêåéìÝíïõ íÜ Aðï- ìÝ ôÞí Aîßá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò Aðïññßðôåé, êáß ‚-
öåõ÷èår ‚ðïéáäÞðïôå ðéóèïäñüìçóç óôÞí íôå- ðùóäÞðïôå ñèÜ, ìéÜ íôïëïãéêÞ óôñáôçãéêÞ T-
ôåñìéíéóôéêÞ êáß AíáãùãéóôéêÞ èçëåéÜ ô\ò «óõ- ðé÷åéñçìáôïëïãßáò. ÄÝí ìåôáó÷çìáôßæåé ôü ãå-
íïëéóôéê\ò-ôáõôéóôéê\ò» íôïëïãßáò, êÜôé ðïý ‚ ãïíüò ô™í äçìéïõñãéê™í ðáñïñìÞóåùí ôïˆ Aóõ-
ÌÜñî, ‚ Öñüûíô AëëÜ Aêüìç êáß ‚ Habermas äÝí íåéäÞôïõ óÝ êáíüíá. ’Áíôßèåôá Aðü ôÞí Cóôï÷ç
AðÝöõãáí, ït ðçãÝò ô\ò öáíôáóßáò Aðïêüðôïí- êñéôéêÞ ô\ò Agnes Heller …ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò «A-
ôáé Aðü ôü ðñáãìáôéêü êáß êáèßóôáíôáé AíåîÜñ- íáäéðëáóéÜæåé ôÞí øõ÷Þ óÝ Xíá íôïëïãéêü êáß X-
ôçôåò êáß ÷ùñéóôÝò Aðü ôü tóôïñéêü ôïõò ðëáß- íá êáíïíéóôéêü óôïé÷årï [äçëáäÞ ôÞí øõ÷Þ ›ò
óéï, ìÝ êßíäõíï íÜ ÷Üóïõí êÜèå Aãêõñïâüëéï óôü öýóéí êáß íüìïí]... ðåñíÜåé ëáèñárá Xíá êáíïíé-
êáíïíéóôéêü ðëÝãìá ô\ò óýã÷ñïíçò êïéíùíßáò47. óôéêü óôïé÷årï ìÝóá óôÞí öýóç, êáß äéáêñßíåé A-
Á‰ôÞ _ èÝóç åyíáé Aðïëýôùò óõíåðÞò ìÝ ôßò í- íÜìåóá óÝ êïéíùíßåò ÷ñçóéìïðïéþíôáò Aêñéâ™ò
ôïëïãéêÝò ðñïûðïèÝóåéò ô\ò èåùñßáò ôïˆ Êáóôï- á‰ôü ôü êáíïíéóôéêü óôïé÷årï ›ò êñéôÞñéï óýã-
ñéÜäç êáß ìÝ ôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íÜ Aðïöýãåé ìéÜ êñéóçò»49, Têåríïò äéáöåýãåé Tðéôõ÷™ò ôÞí íôï-
AíôéêåéìåíéóôéêÞ ðñïóÝããéóç _ ‚ðïßá èÜ êáôáíï- ëïãéêïðïßçóç ô\ò øõ÷\ò ›ò ìåôáêáíüíá êáß Añ-
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 99

íårôáé íÜ óõíáãÜãåé ôü «öåßëåéí» (á‰ôïíïìßá) A- ìåôáöõóéêÞ säÝá Uíüò ëüãïõ ‚ ‚ðïrïò êõñéáñ÷år
ðü ôü «Åyíáé» (ñéæéêÞ öáíôáóßá). Äåß÷íåé AìÝ- êáß Aðùèår ôßò Uôåñüíïìåò Tðéèõìßåò êáß ôÞí T-
óùò …ôé «äÝí ŠðÜñ÷åé ðÝñáóìá Aðü ôÞí íôïëï- óþôåñç öýóç åuôå óÝ ìéÜ öéëåëåýèåñç êáôáóêåõ-
ãßá óôÞí ðïëéôéêÞ... ÄÝí åyíáé äõíáôüí íÜ óõíá- Þ Uíüò TîáûëùìÝíïõ Uáõôïˆ, ðñïóôáôåõìÝíïõ A-
ãÜãïõìå ìéÜ ðïëéôéêÞ Aðü ôÞí öéëïóïößá»50. ‘Ï ðü ôÜ öõóéêÜ, ðñï-ðïëéôéêÜ äéêáéþìáôá ô\ò säé-
ÊáóôïñéÜäçò äÝí ìåôáó÷çìáôßæåé ôü äçìéïõñãé- ùôéê\ò óöáßñáò. Äéáôõðþíåé ìéÜ ðñùôüôõðç èå-
êü äõíáìéêü ô\ò øõ÷\ò óÝ êáíïíéóôéêü, Vó÷áôï ùñßá ìé@ò AðïêåíôñïðïéçìÝíçò êáß êïéíùíéêïú-
èåìÝëéï51. ’Áíôßèåôá, _ ðñïóðÜèåéá íÜ ìåôáó÷ç- óôïñéêÜ TíôïðéóìÝíçò Šðïêåéìåíéêüôçôáò, Tîï-
ìáôéóôår _ øõ÷Þ óÝ Aðüëõôï óôÞñéãìá, ìÝó¤ ðëéóìÝíçò ìÝ ôÞí öáíôáóéáêÞ têáíüôçôá íÜ A-
ìé@ò Tðéóôçìïíéê\ò-øõ÷áíáëõôéê\ò íïìéìïðïßç- ðïóôáóéïðïéårôáé Aðü ôÞí êïéíùíéêÞ ôÜîç êáß
óçò ô\ò á‰ôïíïìßáò, äÝí åyíáé ìüíï Tðéóôçìïëï- ðñïéêéóìÝíçò ìÝ ôÞí ŠðïìïíåõôéêÞ äýíáìç íÜ äé-
ãéêÜ Aíáêüëïõèç —Aöïˆ _ TðéóôÞìç äÝí ìðïñår åñùô@ ôßò uäéåò ôçò ôßò ðñïûðïèÝóåéò, íÜ Tðáíåñ-
íÜ ðáñáãÜãåé ^èéêïýò êáíüíåò— AëëÜ Tðßóçò T- ìçíåýåé ôÞí óõíáéóèçìáôéêÞ ôçò äïìÞ êáß íÜ Añ-
ðéêßíäõíç. ÔÜ ðñïúüíôá ô\ò øõ÷\ò, ït åsêüíåò èñþíåé íÝá ðñïôÜãìáôá.
ìé@ò äéáöïñåôéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò, ðñÝðåé ôÜ ²Áí ‚ ÊáóôïñéÜäçò ãíùñßæåé ðïëý êáëÜ …ôé
uäéá íÜ Tîåôáóôïˆí Aðü ìéÜ TîùôåñéêÞ óêïðéÜ, ‚ðïéáäÞðïôå Aíáóõãêñüôçóç ô\ò Vííïéáò ô\ò A-
ðñïêåéìÝíïõ íÜ ‚ñéóôår ðïéÝò åyíáé íïìéìïðïéÞóé- ôïìéê\ò á‰ôïíïìßáò äÝí ìðïñår íÜ ðñïóðåñÜóåé
ìåò êáß TðéèõìçôÝò åsêüíåò êáß ðïéÝò ƒ÷é. Êáß ôÞí êáôçãïñßá ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ —äéüôé «÷ùñßò
á‰ôü Aðáéôår ìéÜí Añ÷Þ Cëëç Aðü ôÞí ñéæéêÞ öáí- ìéÜ ôÝôïéá Šðïêåéìåíéêüôçôá... ƒ÷é ìüíï êÜèå T-
ôáóßá. ÄÝí ìðïñïˆìå íÜ ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôÞí ðéäßùîç AëÞèåéáò êáß ãíþóçò êáôáññÝåé, AëëÜ
AíáôñåðôéêÞ äýíáìç ô\ò øõ÷\ò ›ò êáíïíéóôéêÞ êáß êÜèå ^èéêÞ Tðéäßùîç Tîáöáíßæåôáé Aöïˆ ÷Ü-
Añ÷Þ, Šðïóôçñßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, äéüôé «ït A- íåôáé êÜèå Šðåõèõíüôçôá»54—, äÝí ðñïóõðïãñÜ-
ðáéôÞóåéò ôïˆ ðñùôáñ÷éêïˆ öõóéêïˆ ðõñÞíá, ô\ò öåé ôßò BðëïúêÝò êáß «èïñõâþäåéò äéáêçñýîåéò ðå-
öõóéê\ò ìïíÜäáò ôÞí ‚ðïßá êïõâáë@ìå ìáæß ìáò ñß ô\ò Tðéóôñïö\ò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ, êáèþò êáß
êáß _ ‚ðïßá ðÜíôïôå íåéñåýåôáé, óÝ ‚ðïéáäÞðï- ôüí ä\èåí “Aôïìéêéóìü” ðïý ôßò óõíïäåýåé»55. Ït
ôå _ëéêßá ìáò, …ôé åyíáé ðáíôïäýíáìç êáß óôü äéáêçñýîåéò á‰ôÝò âáóßæïíôáé óôÞí «öáíôáóôéêÞ
êÝíôñï ôïˆ êüóìïõ..., Aíôáðïêñßíïíôáé ðïëý ðéü êáôáóêåõÞ Uíüò “Aôüìïõ” ðïý Vñ÷åôáé óôüí êü-
“öõóéêܔ... [óÝ] ìéÜ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò _ ‚- óìï ðëÞñùò TîïðëéóìÝíï êáß êáèïñéóìÝíï ›ò
ðïßá èåóìïðïéår ôÞí Aíéóüôçôá... óôÞí ìïñöÞ ô\ò ðñüò ôÜ ï‰óéþäç ãíùñßóìáôÜ ôïõ êáß ôü ‚ðïrï
êïéíùíéê\ò tåñáñ÷ßáò»52. ²Åôóé, _ ñéæéêÞ öáíôá- Šðïôßèåôáé …ôé äéáöèåßñåôáé, êáôáðéÝæåôáé êáß Š-
óßá äÝí ìðïñår íÜ óôçñßîåé êáíïíéóôéêÜ ôü ñéæéêü, ðïäïõëþíåôáé Aðü ôÞí êïéíùíßá — ôÞí êïéíùíé-
êïéíùíéêü öáíôáóéáêü. êüôçôá ›ò ôÝôïéá»56. ²Áí _ á‰ôïíïìßá ìðïñår êáß
Йò ìðïñïˆìå íÜ Šðåñáóðéóôïˆìå ôÞí êá- ðñÝðåé íÜ V÷åé êÜðïéï íüçìá, ðñïûðïèÝôåé ìéÜ
íïíéóôéêÞ Aíùôåñüôçôá ìé@ò á‰ôüíïìçò êïéíùíß- êáôçãïñßá ô\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò óôÞí ‚ðïßá ôü
áò êáß ð™ò ìðïñår _ á‰ôïíïìßá íÜ Têðëçñþóåé Šðïêåßìåíï êáôáíïårôáé êáô' TëÜ÷éóôïí ›ò äç-
ôÞ ëåéôïõñãßá ìé@ò ÷åéñáöåôéê\ò êñéôéê\ò ô\ò ìéïõñãüò ô™í íüìùí ït ‚ðïrïé ôü êõâåñíïˆí êáß
èåóìéóìÝíçò êáðéôáëéóôéê\ò ðñáãìáôéêüôçôáò, ›ò ðñïéêéóìÝíï ìÝ ôÞí têáíüôçôá íÜ ìïñöïðïé-
Aðü ôÞí óôéãìÞ ðïý V÷åé êëåéóôår á‰ôüò ‚ äñü- år, íÜ âåâáéþíåé, íÜ TêöñÜæåé êáß íÜ Tðáíåñìç-
ìïò; Óôü Tñþôçìá ìðïñår íÜ äïèår AðÜíôçóç ìü- íåýåé ôßò AíÜãêåò ôïõ êáß ôÞí ôáõôüôçôÜ ôïõ.
íï TÜí Tðáíïñßóïõìå ôü óçìårï óõíÜíôçóçò ìå- Á‰ôÞ _ Vííïéá ôïˆ TëÝã÷ïõ êÜðïéïõ ðÜíù
ôáîý êáíüíá êáß ãåãïíüôïò. Á‰ôü Aêñéâ™ò èÜ óôÞí uäéá ôïõ ôÞí ôáõôüôçôá äÝí óõíåðÜãåôáé ìéÜ
ðñïóðáèÞóù íÜ êÜíù TîåôÜæïíôáò Aðü êïíôÜ AôïìéóôéêÞ êáß ñèïëïãéóôéêÞ èåùñßá ô\ò Tîáôï-
ôïýò ‚ñéóìïýò ô\ò Aôïìéê\ò êáß ðïëéôéê\ò á‰ôï- ìßêåõóçòÿ ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç ôü Šðïêåßìåíï åy-
íïìßáò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç53. íáé ñéæùìÝíï …óï êáß AðïóðáóìÝíï, êïéíùíéïðïé-
çìÝíï …óï êáß Aíáðñåðôéêü, èåóìéóìÝíï …óï êáß
’ÁôïìéêÞ á‰ôïíïìßá èåóìßæïí. ’Åí AíôéèÝóåé ðñüò ôßò Aêñáråò, Šðåñá-
ðëïðïéçìÝíåò åsêüíåò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ ›ò Uíüò
ÓôÞí ðåñßðôùóç ô\ò Aôïìéê\ò á‰ôïíïìßáò, ðáèçôéêïˆ ðñïúüíôïò Aíþôåñùí äõíÜìåùí ït ‚-
ôü ðñüãñáììá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç Tîáñô@ôáé Cìåóá ðïråò Tíåñãïˆí ðßóù Aðü ôÞí ðëÜôç ôïõ, ‚ Êá-
Aðü ôüí Aãþíá ôïõ íÜ äéáóþóåé ôÞí êáôçãïñßá óôïñéÜäçò TðåîåñãÜæåôáé ìéÜ ðëïýóéá Vííïéá óõã-
ô\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò Aðü ôÞí ðñïóâïëÞ ôïˆ A- êñïôïýìåíç Aðü ôñårò ðåñéï÷Ýò ðáñîçò ôïˆ «U-
ðïäïìéóìïˆ, äß÷ùò íÜ ðéóèïäñïìÞóåé åuôå óôÞí áõô a ôïˆ «äé' Uáõôüí»: ô\ò øõ÷\ò, ôïˆ êïé-
100 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

íùíéêïˆ Aôüìïõ êáß ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ57. ÃéÜ ôÞí íåò— Tðéèõìår AðåãíùóìÝíá ìéÜí Aðüëõôç Šðï-
ðáñïýóá óõæÞôçóç, èÜ Uóôéáóô™ óôßò äýï ôåëåõ- ôáãÞ ô\ò ñéæéê\ò öáíôáóßáò —ôïˆ ìïíáäéáßïõ
ôáråò ðåñéï÷Ýò. Ôü Côïìï åyíáé ìéÜ êïéíùíéêÞ êá- ðõñÞíá ô\ò øõ÷\ò—, Vñ÷åôáé ðÜíôïôå AíôéìÝ-
ôáóêåõÞ, ôü ðñïúüí ô\ò êïéíùíéêïðïßçóçò. ÌÝ ôùðç ìÝ ôÞí Aíôßóôáóç ôïˆ ôåëåõôáßïõ, ‚ ‚ðïr-
á‰ôÞí ôÞí Vííïéá ô\ò êïéíùíéê\ò èÝóìéóçò ôïˆ ïò æçôÜåé íÜ TðéóôñÝøåé óôü Añ÷éêü ôïõ êëåßóé-
Aôüìïõ, ô\ò «Tîýöáíóçò ôïˆ Aôüìïõ ›ò êïéíù- ìï êáß óôÞí Añ÷éêÞ ôïõ á‰ôÜñêåéá. Ðñïåéäïðïé-
íéêïˆ Aôüìïõ» 58, ‚ ÊáóôïñéÜäçò TíôÜóóåôáé år, ñèÜ, Víáíôé ô\ò Aöåëïˆò ðßóôçò óôÞí Aðï-
óôÞí êïíóôñïõêôéâéóôéêÞ êáß êïéíïôéóôéêÞ «Tðé- ôåëåóìáôéêüôçôá ô™í äïìéê™í êáèïñéóì™í íÜ
óôçìïëïãßá», óýìöùíá ìÝ ôÞí ‚ðïßá ôü Côïìï ðáñÜãïõí ðåéèÞíéá êáß ðëÞñùò TíóùìáôùìÝíá
åyíáé êïéíùíéêÜ óõãêñïôçìÝíï, ìéÜ öáíôáóéáêÞ êïéíùíéêÜ Côïìá. ‘Ç ðßóôç á‰ôÞ äïîïëïãår Cíåõ
êïéíùíéêÞ óçìáóßá, Xíá ðñïúüí ëüãùí, êáíüíùí …ñùí ôü ŠðÜñ÷ïí. ‘Ç Aðïôõ÷ßá ôïˆ êïéíùíéêïˆ-
ðñáêôéê™í êáß äéõðïêåéìåíéêÜ êáèïñéóìÝíùí ñü- tóôïñéêïˆ íÜ AðïññïöÞóåé ôüí øõ÷éêü ðõñÞíá, íÜ
ëùí. ‘Ùò äçìéïýñãçìá ô\ò ñéæéê\ò èåìåëéùôéê\ò Aðáëåßøåé ôÞí äéáöïñÜ ôïõ êáß íÜ Tîáëåßøåé ôü
äýíáìçò ô\ò èåóìßæïõóáò êïéíùíßáò, _ ôáõôüôç- «Cëëï ôïˆ ëüãïõ» ìðïñår íÜ Uñìçíåõèår óÜí X-
ôá ôïˆ Aôüìïõ ñéæþíåé óÝ ðñïçãïýìåíåò ó÷Ýóåéò, íáò Aíôéêåéìåíéêüò ðåñéïñéóìüò ô\ò èåóìéóìÝíçò
Tãêõóôþíåôáé óÝ ðïëéôéóìéêÝò, óõìâïëéêÝò êáß ôáõôüôçôáò íÜ Aöïìïéþíåé ôÞ èåóìßæïõóá ôáõ-
ãëùóóéêÝò äïìÝò. ’Áðü ôÞí êïíóôñïõêôéâéóôéêÞ ôüôçôá. ‘Ç AíÜðôõîç ô\ò Vííïéáò ôïˆ ŠðïêåéìÝ-
á‰ôÞ óêïðéÜ, ‚ ÊáóôïñéÜäçò åyíáé óÝ èÝóç íÜ T- íïõ Aðïóêïðår Aêñéâ™ò óôÞí á‰óôçñÞ Tííïéïðïß-
ðéôåèår ôüóï óôüí öéëåëåýèåñï Aôïìéêéóìü …óï êáß çóç á‰ô™í ô™í ìç÷áíéóì™í Aíôßóôáóçò, öáíôá-
óôÞí ðáñÜäïóç ô\ò öéëïóïößáò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ, óßáò êáß äçìéïõñãéêüôçôáò.
ðïõ óõãêëßíïõí óôÞí Tê ìÝñïõò ôïõò Aíôßëçøç Ôþñá, _ Vííïéá ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ åyíáé ìéÜ
ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ ›ò Uíüò êáèáñïˆ, AöçñçìÝíïõ, ðïéïôéêÞ äéåýñõíóç ô\ò Vííïéáò ôïˆ êïéíùíéêïˆ A-
TîáûëùìÝíïõ ñèïëïãéêïˆ ðáñÜãïíôá. ôüìïõ. ‘Ç íåùôåñéêüôçôá V÷åé ðáñáãÜãåé ôÞí äé-
ÓÝ á‰ôü ôü óçìårï, ›óôüóï, ‚ ÊáóôïñéÜäçò êÞ ôçò äéáêñéôÞ êïéíùíéêÞ öáíôáóéáêÞ óçìáóßá
äéá÷ùñßæåôáé êáß Aðü ôßò Aêñüôçôåò ôïˆ êïí- ôïˆ Aôüìïõ. ’Åí™ _ ðñïçãïýìåíç tóôïñßá, ëÝåé ‚
óôñïõêôéâéóìïˆ. ÈÝëåé íÜ TîçãÞóåé ôÞ äçìéïõñ- ÊáóôïñéÜäçò, ì@ò åy÷å óõíçèßóåé óÝ óõëëïãéêü-
ãéêüôçôá, ôÞí Šðåõèõíüôçôá, ôÞ äéáöïñÜ, AëëÜ, ôçôåò ït ‚ðïråò ãßíïíôáí AíôéëçðôÝò ìÝ ñãáíé-
ðÜíù Að' …ëá, ôÞí á‰ôïíïìßá. Åyíáé îýôáôá T- êïýò …ñïõò …ðïõ ôü Côïìï eôáí âõèéóìÝíï óôßò
ðéêñéôéêüò AðÝíáíôé óôßò ðïéêßëåò ðñïóåããßóåéò êáèïëéêÜ ðåñéåêôéêÝò êïéíùíéêÝò ðñáêôéêÝò ït ‚-
ðïý êáôáíïïˆí ôü Côïìï óÜí ìéÜ ëåõêÞ ðëÜêá ðïråò AíÝóôåëëáí ôÞí Aðïóôáóéïðïßçóç, ôüí A-
ðÜíù óôÞí ‚ðïßá ÷áñÜæïíôáé ït êþäéêåò ôïˆ ðï- íáóôï÷áóìü êáß ôÞí êñéôéêÞ ðñüèåóç59, _ óýã-
ëéôéóìïˆ, ït äïìÝò ô\ò ãëþóóáò a ït TðåíÝñãåé- ÷ñïíç Tðï÷Þ —êáß Tä™ Aíáðôýóóåé ôÞí èåùñßá
åò ô™í ó÷Ýóåùí Tîïõóßáò. ’Åêôüò Aðü ôüí ìïíé- ôïõ ô\ò íåùôåñéêüôçôáò60— V÷åé TðéöÝñåé ìéÜí
óôéêü ôïõò Aíáãùãéóìü, á‰ôÝò ït ðñïóåããßóåéò ‚- Aðïêåíôñïðïßçóç ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ. ÄÝí åyíáé _
äçãïˆí óôÞí TîáöÜíéóç ô\ò Uôåñüôçôáò, ôïˆ Š- óôéãìÞ Tä™ íÜ TîåôÜóïõìå äéåîïäéêÜ á‰ôÞí ôÞí
ðïêåéìÝíïõ êáß ô\ò á‰ôïíïìßáò. Ôü êïéíùíéêü C- tóôïñéêÞ AöÞãçóç. ’Áñêår íÜ ðïˆìå …ôé ‚ Êá-
ôïìï Tìöáíßæåôáé óÜí íÜ ìÞí V÷åé «Tîùôåñéêü». óôïñéÜäçò åsóÜãåé Xíá tóôïñéêü Tðé÷åßñçìá.
ÄÝí åyíáé ðáñÜ Xíá ðáèçôéêü ðñïúüí ô™í Aðñü- ‘Ç Šðïêåéìåíéêüôçôá ‚ñßæåôáé Aðü ôÞí Aíá-
óùðùí äïì™í êáß êáèïñéóì™í ðïý Tíåñãïˆí ðß- óôï÷áóôéêüôçôÜ ôçò êáß ôÞí Tìðñüèåôç äñáóôç-
óù Aðü ôÞí ðëÜôç ôïõ. ÄÝí ìðïñår ðëÝïí íÜ êõ- ñéüôçôá, ôÞí têáíüôçôÜ ôçò íÜ õtïèåôår ìéÜ óôÜ-
ñéáñ÷Þóåé êáß íÜ äçìéïõñãÞóåé á‰ôÞí ôÞí Aðü- óç AðïäÝóìåõóçò AðÝíáíôé óôüí uäéï ôüí Uáõôü
óôáóç, ôü äéÜóôçìá AðÝíáíôé óôüí Uáõôü ôïõ êáß ôçò, íÜ AíáðáñéóôÜíåé ôüí Uáõôü ôçò ›ò êÜôé Cë-
ôüí êïéíùíéêü êüóìï ðïý åyíáé Aðáñáßôçôï ãéÜ ëï Aðü á‰ôü ðïý åyíáé, «íÜ âëÝðåé ôüí Uáõôü ôçò
ôÞí äéáìüñöùóç ìé@ò Aðáñáìåßùôçò ìïíáäéêüôç- ›ò Cëëïí». Ôü íÜ óôï÷áæüìáóôå óçìáßíåé íÜ V-
ôáò êáß Uíüò Aíáóôï÷áóôéêïˆ êáß Tìðñüèåôïõ á‰- ÷ïõìå ðñïóðÝëáóç óôüí Uáõôü ìáò, íÜ Aíé÷íåý-
ôüíïìïõ ŠðïêåéìÝíïõ. ‘Ï êïìöïñìéóìüò êáß _ ‚- ïõìå ôÜ óõíáéóèÞìáôá êáß ôßò Tðéèõìßåò ìáò, íÜ
ìïéïãÝíåéá AðïññÝïõí á‰ôïìÜôùò Aðü á‰ôÞí ôÞí äéåñùôïˆìå ôÞí uäéá ìáò ôÞ óõãêñüôçóç, íÜ Uñ-
ìåôáìïíôÝñíá êáñéêáôïýñá. ìçíåýïõìå ôßò AíÜãêåò ìáò êáß íÜ ðñïôÜóóïõìå
‘Ç Tîýöáíóç ôïˆ êïéíùíéêïˆ Aôüìïõ, Šðï- íÝåò åsêüíåò, íÝá íïÞìáôá êáß íÝåò ìïñöÝò. ‘Ç
óôçñßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, ðïôÝ äÝí ìðïñår íÜ åy- Aíáóôï÷áóôéêüôçôá ðåñéêëåßíåé ôßò óôéãìÝò ô\ò
íáé ‚ëéêÞ. ’Áêüìç êáß Cí _ èåóìéóìÝíç êïéíùíßá Tíäïóêüðçóçò, ô\ò Aðïóôáóéïðïßçóçò êáß ô\ò
—ðáñÜäïóç, ãëùóóéêÝò äïìÝò, êïéíùíéêïß êáíü- á‰ôï-äçìéïõñãßáò. ‘Ç Tíäïóêüðçóç åyíáé ìéÜ
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 101

óôñïöÞ ðñüò ôÜ ìÝóá, ìéÜ Tðßãíùóç ô\ò uäéáò ðñüãñáììá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç íÜ AíáóõãêñïôÞóåé
ìáò ô\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò êáß ô™í äéáäéêáóé™í ôü êáíïíéóôéêü ðåñéå÷üìåíï ô\ò Aôïìéê\ò á‰ôï-
êáß ô™í ìç÷áíéóì™í ðïý ôÞ äéáìïñöþíïõí. Á‰- íïìßáò. ‘Ïñßæåé ôÞí á‰ôïíïìßá ›ò
ôÞ _ Aðüóõñóç óôüí Uáõôü ìáò Tîáóöáëßæåé ìéÜí
TëÜ÷éóôç äåäïìÝíç ìïñöÞ á‰ôïãíùóßáò êáß ìéÜí êáôÜóôáóç óôÞí ‚ðïßá “êÜðïéïò”... åyíáé ñç-
áuóèçóç óõíï÷\ò êáß Uíüôçôáò, ôü íÜ V÷ïõìå óõ- ôÜ êáß, …óï á‰ôü ãßíåôáé, ìÝ äéáýãåéá (ƒ÷é “ôõ-
íåßäçóç ô\ò AôïìéêüôçôÜò ìáò. Ôü Šðïêåßìåíï, öëܔ) äçìéïõñãüò ô™í uäéùí ôïõ ô™í íüìùí.
óôñÝöïíôáò ôÞí ìáôéÜ óôüí Uáõôü ôïõ, åyíáé óÝ Ôïˆôï Šðïíïår …ôé á‰ôüò ‚ “êÜðïéïò” Tãêáèé-
èÝóç íÜ óôáìáôÞóåé íÜ æår ðáèçôéêÜ ìÝ ôßò ðá- äñýåé ìéÜ íÝá ó÷Ýóç ìÝ ôïýò “íüìïõò ôïõ”, _
ñáäüóåéò ôïõ, ôßò óõíÞèåéåò êáß ôïýò êáíüíåò. ‚ðïßá äçëþíåé, ìåôáîý Cëëùí, …ôé á‰ôüò ‚ ìå-
Ìðïñår íÜ äéåñùôÞóåé ôÞ èåóìéóìÝíç êïéíùíßá, ìïíùìÝíïò... “êÜðïéïò” ìðïñår íÜ ôñïðïðïéår
íÜ AìöéóâçôÞóåé ôßò _ãåìïíéêÝò Uñìçíåråò ô™í á‰ôïýò ôïýò íüìïõò, ãíùñßæïíôáò …ôé êÜíåé
óõëëïãéê™í ôáõôïôÞôùí êáß íÜ ìåôáôïðßóåé, íÜ êÜôé ôÝôïéï64.
ó÷åôéêïðïéÞóåé êáß íÜ Šðïíïìåýóåé ôßò äéáäéêáóß-
åò ôïˆ ó÷çìáôéóìïˆ ôïõ. Óôü Šðïêåßìåíï, Šðï- Á‰ôÞ _ «Cëëç ó÷Ýóç» ìÝ ôüí Uáõôü ìáò äÝí
óôçñßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, TíõðÜñ÷åé _ «ðÜíôá åyíáé Xíá AöçñçìÝíï ^èéêü säå™äåòÿ åyíáé Xíá ðï-
ðáñïˆóá äõíáôüôçôá íÜ Aíáêáôåõèýíåé ôü âëÝì- ëéôéêü ðñüãñáììá óôü ‚ðïrï ôü êñéôéêü äõíáìéêü
ìá, íÜ Aðïóðáóôår Aðü ‚ðïéïäÞðïôå åsäéêü ðåñé- äçìéïõñãår ìéÜ TíáëëáêôéêÞ íïìéìïðïßçóç ìé@ò
å÷üìåíï, íÜ èÝóåé ôü êÜèå ôß óÝ ðáñÝíèåóç — _ êáíïíéóôéê\ò èåùñßáò ô™í Aôïìéê™í äéêáéùìÜ-
ãõìíÞ äõíáôüôçôá íÜ Tðéêáëåóôår êÜôé, íÜ ôü èÝ- ôùí AðÝíáíôé óÝ Têåßíçí ðïý ðáñÝ÷ïõí ït öéëå-
óåé óÝ Aðüóôáóç, Xíáò óðéíèÞñáò Vîù Aðü ôüí ëåýèåñïé ëüãïé. ÔÜ AôïìéêÜ äéêáéþìáôá ãßíïíôáé
÷ñüíï»61. ðñïûðüèåóç ô\ò äõíáôüôçôáò ãéÜ ôÞí ðëÞñç A-
‘Ç Aðïóôáóéïðïßçóç óõíåðÜãåôáé ôÞí äç- íÜðôõîç ô\ò ôáõôüôçôáò êÜðïéïõ êáß ãéÜ ôÞ óý-
ìéïõñãßá Uíüò «säéùôéê, Tóùôåñéêïˆ ðåäßïõ. óôáóç ô\ò ŠðïêåéìåíéíéêüôçôÜò ôïõ. ‘Ç óõãêñü-
’ÅìðåñéÝ÷ïíôáò Xíá Tóùôåñéêü ðåäßï Tíôüò ôïˆ ôçóç ôïˆ óýã÷ñïíïõ ŠðïêåéìÝíïõ Tîáñô@ôáé, óÝ
‚ðïßïõ ìðïñår íÜ «äéåñùôÞóåé ôüí uäéï ôüí Uáõôü Aðïöáóéóôéêü âáèìü, Aðü ôÞí êáëëéÝñãåéá êáß
ôïõ»62, ôü Šðïêåßìåíï åyíáé óÝ èÝóç íÜ ðáñåì- ôÞí ðåñéöñïýñçóç ìé@ò ðñáãìáôéê\ò êáß óõìâï-
âáßíåé TíåñãÜ óôÞí äéáìüñöùóç ô\ò ôáõôüôçôÜò ëéê\ò óöáßñáò _ ‚ðïßá èÜ ðñïóôáôåýóåé ôÞí äéá-
ôïõ, íÜ äéáðñáãìáôåýåôáé êáß íÜ Tðéâåâáéþíåé äéêáóßá AíÜðôõîçò ôïˆ ’Åãþ, ôÞ äçìéïõñãßá ô\ò
ôÞí ìïíáäéêüôçôÜ ôïõ. ‘Ç AíÜðôõîç êáß äéáôÞ- óõíåêôéê\ò êáß äéáêñéô\ò ôáõôüôçôáò êÜðïéïõ.
ñçóç ìé@ò ìåóô\ò íïÞìáôïò êáß äéáñêïˆò ó÷Ýóçò ÔÜ AôïìéêÜ äéêáéþìáôá Aíôéóôïé÷ïˆí óÝ Têåríåò
ìÝ ôüí Uáõôü ôïõ, Cìåóá TîáñôçìÝíç Aðü ôÞí t- ôßò êáôáóôáôéêÝò TëÜ÷éóôåò èåóìéêÝò ðñïûðïèÝ-
êáíüôçôÜ ôïõ ãéÜ á‰ôï-ðáñïõóßáóç, Aðáéôår ìéÜ óåéò ït ‚ðïråò óÝâïíôáé ôüí ôüðï ãéÜ ôÞí AíÜðôõ-
Täáöéêüôçôá _ ‚ðïßá íÜ ìðïñår íÜ öéëïîåíÞóåé îç ô\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò Uíüò Aíèñþðïõ êáß
ôüí á‰ôï-ðåéñáìáôéóìü, ìÞ TêôéèÝìåíç óÝ Tîù- äéáóöáëßæïõí ôÞí ðñïóôáóßá ô\ò äéáöïñ@ò êáß
ôåñéêÜ âëÝììáôá. ÓÝ á‰ôü Aêñéâ™ò ôü «Tóùôå- ô\ò ìïíáäéêüôçôÜò ôïõ.
ñéêü» Åyíáé ðïý ìðïñår êÜðïéïò íÜ Aðïóõñèår, ‘Ç AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá åyíáé _ Aíáóôï÷áóôé-
ìÝó¤ ìé@ò ðñÜîçò Tóùôåñéê\ò Tîïñßáò, ðñïêåé- êÞ êáß äéáõãÞò têáíüôçôá êÜðïéïõ íÜ ìïñöþíåé,
ìÝíïõ íÜ ìïñöþóåé êáß íÜ TðáíåðéíïÞóåé ôÞí uäéá íÜ äéáôçñår êáß íÜ Aíáèåùñår ìéÜ óõíåêôéêÞ ôáõ-
ôïõ ôÞí ôáõôüôçôá êáß íÜ óõìâÜëåé äçìéïõñãéêÜ ôüôçôá. ‘Ùò Tê ôïýôïõ, _ ðñïóôáóßá á‰ô™í ô™í
óôÞí á‰ôïäéáìïñöùôéêÞ ôïõ äéáäéêáóßá. ‘Ç á‰- «têáí™í óõíèçê™í ãéÜ ôÞ äñáóôçñéüôçôá ôïˆ Š-
ôïðñáãìÜôùóç, êÜèå Cëëï ðáñÜ Šðïíïþíôáò ôÞí ðïêåéìÝíïõ» äåß÷íåé ðñüò ìéÜ íÝá íïìéìïðïßçóç
Tîùôåñßêåõóç ìé@ò ï‰óßáò, Šðïäçëþíåé ôÞí äñá- ô™í «Añíçôéê™í Tëåõèåñé™í», ÷åéñáöåôçìÝíç A-
óôçñéüôçôá ô\ò ìïñöïðïßçóçò êáß ô\ò ðñüôáîçò ðü AôïìéêéóôéêÝò êáß säéïêôçóéáêÜ ðñïóáíáôïëé-
Aîé™í. Åyíáé _ ðñáêôéêÞ ô\ò Tíóõíåßäçôçò säéï- óìÝíåò öéëåëåýèåñåò äéáôõðþóåéò. ‘Ç êáíïíéóôé-
ðïßçóçò ô™í äçìéïõñãéê™í äõíáôïôÞôùí ô\ò êÞ Vííïéá ô\ò Aôïìéê\ò á‰ôïíïìßáò ôïˆ Êáóôï-
øõ÷\ò íÜ «Tðáíïñãáíþíåé óôáèåñÜ ôü ðåñéå÷ü- ñéÜäç ðáñÝ÷åé ìéÜ íïìéìïðïßçóç Têåßíùí ô™í A-
ìåíü ôçò... ôü ‚ðïrï ðáñÜãåé ìÝó¤ Uíüò Šëéêïˆ ôïìéê™í äéêáéùìÜôùí ðïý åyíáé Aíáãêárá ãéÜ ôÞí
êáß óÝ ó÷Ýóç ìÝ AíÜãêåò êáß säÝåò»63. ðñïóôáóßá ô\ò öáíôáóßáò, ô\ò äçìéïõñãéêüôçôáò
Á‰ôÞ _ Vìöáóç óÝ Xíáí Tóùôåñéêü ÷™ñï ‚ ‚- êáß ô\ò Uôåñüôçôáò. Äéáóöáëßæåé ôßò ðñïûðïèÝ-
ðïrïò Aðïôåëår Xíá «Tîùôåñéêü» ãéÜ ôÞí èåóìé- óåéò —ìéÜ áuóèçóç TëÝã÷ïõ ô\ò uäéáò ô\ò ôáõ-
óìÝíç êïéíùíßá åyíáé êåíôñéê\ò óçìáóßáò ãéÜ ôü ôüôçôáò, ôïˆ ðåéñáìáôéóìïˆ, ô\ò á‰ôïðåðïßèç-
102 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

óçò, ô\ò äýíáìçò ãéÜ äçìéïõñãßá Aîé™í, ô\ò óù- íåôáé ìÝóá óôÞí tóôïñßá êáß ðïý èõìßæåé ôÞí èå-
ìáôéê\ò Aêåñáéüôçôáò, ô\ò á‰ôïðåðïßèçóçò, ùñßá ôïˆ ðíåýìáôïò [Geist] ôïˆ ×Ýãêåë, ôüí âé-
ô\ò äýíáìçò ãéÜ äçìéïõñãßá ôïˆ Aðáñáâßáóôïõ ôáëéóìü ôïˆ Bergson70, a Aêüìç êáß ôÞí ÷áúí-
ô\ò ðñïóùðéêüôçôáò êÜðïéïõ—, ðñïêåéìÝíïõ X- ôåãêåñéáíÞ èåùñßá ôïˆ Åyíáé ôü ‚ðïrï öáíåñþíå-
íá Côïìï íÜ Tíåñãår ›ò Šðïêåßìåíï, ðïý óçìáß- ôáé / Aíáäýåôáé ìÝóá óôÞí ñïÞ ô\ò tóôïñßáò71.
íåé Xíá Šðåýèõíï, ^èéêü Šðïêåßìåíï, têáíü íÜ äé- Ðßóù Aðü ôÝôïéåò Tðéêñßóåéò êñýâåôáé _ Šðüèå-
åñùô@ ôÞí èåóìßæïõóá ðñáãìáôéêüôçôá, íÜ Tíåñ- óç …ôé ŠðÜñ÷åé Xíá êáôÜëïéðï èåìåëéùôéóìïˆ
ãår Tðß ôj âÜóåé ëüãùí ›ò äçìéïõñãüò ô™í ðï- óôÞí èåùñßá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç.
ëéôéê™í êáß ^èéê™í íüìùí óôïýò ‚ðïßïõò Šðüêåé- ‘Ç Heller, ðáñáäåßãìáôïò ÷Üñéí, âëÝðåé ôÞí
ôáé êáß íÜ óõììåôÝ÷åé óôÞí èåóìßæïõóá Tîïõóßá øõ÷Þ ›ò êÜôé ôü «C÷ñïíï... ôü ‚ðïrï îåóðÜåé óÜí
ô\ò êïéíùíßáò66. ‘Ç ðñïóôáóßá ô\ò ñéæéê\ò öáí- Xíá ásþíéï _öáßóôåéï îåñíþíôáò ðñùôáñ÷éêÞ
ôáóßáò Aðü êáôáðáôÞóåéò êáß åsóâïëÝò ô\ò èå- öáíôáóßá, ðïý ñéæþíåé a äÝí ñéæþíåé óôüí êüóìï,
óìéóìÝíçò, ñçô\ò Tîïõóßáò, åuôå óôÞí ìïñöÞ ôïˆ ðïý äéáìïñöþíåé a äÝí ìðïñår íÜ äéáìïñöþóåé èå-
êïéíùíéêïˆ êïìöïñìéóìïˆ åuôå óôÞí ìïñöÞ ô\ò óìïýò Aðü ôÞ öáíôáóßá. ²Áí Xíá óýíïëï ôÝôïéùí
êñáôéê\ò ðáñÝìâáóçò, AðïññÝåé Aðü ôÞí Vííïéá êáéíïýñãéùí èåóì™í äéáìïñöùèår, ôüôå, óÝ ìéÜ U-
ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ ôïˆ ÊáóôïñéÜäç. Ït êïéíùíéêïß ãåëéáíÞ ãëþóóá, Tãêáèéäñýåôáé ìéÜ íÝá Tðï÷Þ
èåóìïß, ït ðñáêôéêÝò êáß ït êáíüíåò —êáß, ›ò óôÞí æùÞ ôïˆ ðíåýìáôïò. ’Åä™ _ Øõ÷Þ åyíáé ôü
Tê ôïýôïõ, _ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò ›ò ‚ëüôç- ëåéôïõñãéêü AíÜëïãï ôïˆ Åyíáé ôïˆ Heideg-
ôáò— ðñÝðåé íÜ äéáãñÜöïõí ìéÜ ðñáãìáôéêÞ êáß ger»72. ÓÝ ðáñüìïéï öïò, ‚ Çonneth só÷õñßæå-
óõìâïëéêÞ TðéêñÜôåéáÿ ðñÝðåé ôáé Šøçëüöùíá …ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò «ðñáãìáôï-
ðïßçóå ìéÜí “Šðïóôáóéïðïßçóç” ô™í äçìéïõñ-
íÜ TðéôñÝðïõí —a äÝí ìðïñïˆí íÜ ìÞí Tðé- ãéê™í TðéôåõãìÜôùí»73 _ ‚ðïßá ìåôáó÷çìáôßæåé
ôñÝðïõí— óôü Côïìï ôÞí äõíáôüôçôá íÜ âñår ôÞí ñéæéêÞ öáíôáóßá óÝ ðñáãìáôéêüôçôá. ’ÁëëÜ
êáß íÜ öÝñåé óÝ ðáñîç ãéÜ ëïãáñéáóìü ôïõ X- ôüóï _ Heller …óï êáß ‚ Honneth óöÜëëïõí. ‘Ç
íá íüçìá ãéÜ ôÞ èåóìéóìÝíç êïéíùíéêÞ óçìá- øõ÷Þ äÝí ðåñéÝ÷åé êáíÝíá Aðüëõôï íüçìá ôü ‚-
óßá. ’ÁëëÜ ðñÝðåé Tðßóçò íÜ ôïˆ TðéôñÝðïõí ðïrï âáèìéárá Tîùôåñéêåýåôáé êáß ðñáãìáôþíå-
—êáß ‚,ôéäÞðïôå êÜíïõí èÜ åyíáé Aíáðüöåõ- ôáé óôÞí ìïñöÞ ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõÿ äÝí óõíéóô@ X-
êôï íÜ ôïˆ TðéôñÝðïõí— Xíáí säéùôéêü êüóìï, íá a priori ðïý åyíáé ôáõôü÷ñïíá ëïãéêü êáß í-
ƒ÷é ìüíï óÜí Xíáí TëÜ÷éóôï ÷™ñï Cóêçóçò ô\ò ôïëïãéêü, C÷ñïíï êáß ïsêïõìåíéêü, ðÜíôïôå …-
«á‰ôüíïìçò» äñáóôçñéüôçôáò AëëÜ êáß óÜí X- ìïéï, ðïý äéáðåñí@ êÜèå Aíèñþðéíç äçìéïõñãßá.
íá êüóìï AíáðáñáóôÜóåùí (êáß óõíáéóèçìÜ- ‘Ç ñéæéêÞ öáíôáóßá äÝí åyíáé êÜôé ôïðïèåôçìÝíï
ôùí êáß ðñïèÝóåùí) ìÝóá óôüí ‚ðïrï ôü Côï- êÜôù a ðßóù Aðü ôü Šðïêåßìåíï ›ò ÷ùñéóôÞ êáß
ìï èÜ åyíáé ðÜíôá ôü uäéï ôïõ ôü êÝíôñï67. AíåîÜñôçôç íôüôçôá. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò äéáöåý-
ãåé ôÞí ðáãßäá íÜ íôïëïãéêïðïéÞóåé ôÞí øõ÷Þ
Äýï ðïëý óçìáíôéêÝò äéáêñßóåéò ðñÝðåé íÜ ›ò ôñÝëá, ›ò ôü Tðéèõìçôü ²Áëëï ôïˆ Ëüãïõ a
ãßíïõí Tä™68. Ðñ™ôïí, _ Vííïéá ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ ›ò ìéÜ á‰èåíôéêÞ, Cóðéëç Tóþôåñç öýóç. Ðñï-
ôïˆ ÊáóôïñéÜäç äÝí åyíáé ìéÜ íåêñáíÜóôáóç ôïˆ óÝ÷åé AñêåôÜ žóôå íÜ ìÞí Šðïóôçñßîåé …ôé êÜôù
’Åãþ ô\ò Šðåñâáôéê\ò öéëïóïößáò. ÔÜ ãíùñß- Aðü ôÜ äéÜöïñá óôÜäéá ô\ò êïéíùíéïðïßçóçò âñß-
óìáôá êáß ït äõíáôüôçôåò ôïˆ óýã÷ñïíïõ Šðïêåé- óêåôáé êÜôé ôü á‰èåíôéêü ôïˆ ‚ðïßïõ Añêår ìüíï
ìÝíïõ åyíáé tóôïñéêÝò äçìéïõñãßåò, âáèéÜ ñéæùìÝ- íÜ Aíïé÷èår ôü óöñáãéóìÝíï óôüìá74.
íåò óôü öáíôáóéáêü ô\ò íåùôåñéêüôçôáò. ÄÝí A- ÊáôÜ óõíÝðåéá, _ íïìéìïðïßçóç ô™í Aôï-
íáöÝñïíôáé óÝ ìéÜ öõóéêÞ ðñïïäåõôéêÞ êßíçóç ìéê™í äéêáéùìÜôùí äÝí åyíáé ŠðåñâåâáñõìÝíç ìÝ
ðñüò ôÞí ôåëåïëïãéêÞ ðñáãìÜôùóç êÜðïéáò ï‰- Xíá åsäéêü ï‰óé™äåò ôÝëïò, äÝí óôçñßæåôáé ï‹ôå óÝ
óßáò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ. Õtïèåôþíôáò ìéÜí tóôïñé- êÜðïéá åsäéêÞ Vííïéá ôïˆ Aëçèéíïˆ Uáõôïˆ ï‹ôå óÝ
êéóôéêÞ óôÜóç, ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïóåããßæåé ôü Š- ìßá êáß ìïíáäéêÞ säÝá ô\ò Aãáè\ò æù\ò. ‘Ï Êá-
ðïêåßìåíï ƒ÷é ›ò ìéÜ AíôéêåéìåíéêÞ öýóç, AëëÜ óôïñéÜäçò ôïíßæåé ôÞí öáíôáóßá êáß ôÞí äçìéïõñ-
›ò Xíá tóôïñéêü-ðïëéôéóìéêü «ðñüôáãìá»69. Á‰- ãéêüôçôá, AëëÜ ìüíï ›ò ðñïûðïèÝóåéò ãéÜ ôüí
ôÞ _ ðëåõñÜ ôïˆ Tðé÷åéñÞìáôüò ôïõ V÷åé ›óôü- ó÷çìáôéóìü Uíüò Aíáóôï÷áóôéêïˆ êáß óõíåêôéêïˆ
óï ðáñåñìçíåõèår. ²Å÷åé äå÷èår Tðéêñßóåéò …ôé ås- Uáõôïˆ, ‚ ‚ðïrïò Tí óõíå÷åßI ìðïñår íÜ äéáëÝîåé
óÜãåé ìéÜ ŠðåñâáôïëïãéêÞ èåìåëßùóç, Aðü ôÞí ‚ðïéáäÞðïôå ôáõôüôçôá, äÝóìåõóç a säÝá ðåñß
ðßóù ðüñôá, óôÞí ìïñöÞ ìé@ò ðáñáäïóéáê\ò ôå- ôïˆ Aãáèïˆ èÝëåé. ‘Ç AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá Šðü ôÞí
ëåïëïãéê\ò èåùñßáò ô\ò ï‰óßáò _ ‚ðïßá Têäéðëþ- ìïñöÞ ô™í «Añíçôéê™í Tëåõèåñé™í», Tíóùìáôù-
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 103

ìÝíç óôïýò íïìéêïýò êáß äçìüóéïõò èåóìïýò ô\ò óõëëïãéê\ò äñÜóçò ìðïñår _ êïéíùíßá íÜ äår ôüí
êïéíùíßáò, TðéôñÝðåé ôÞí óõíýðáñîç ðïëë™í äéá- Uáõôü ôçò ›ò á‰ôü ðïý åyíáé, á‰ôïèåóìéæüìåíç,
öïñåôéê™í ìïñö™í æù\ò êáß ìéÜ ðïëëáðëüôçôá ãíùñßæïõóá êáß êáôáöÜóêïõóá ôÞí äýíáìÞ ôçò
Tííïé™í ôïˆ ðñïóþðïõ _ ‚ðïßá äÝí ðñïêñßíåé ðï- ›ò ðáñáãùãéê\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò. ‘Ç äçìï-
ôÝ ìßá êáß ìüíç Aîßá. ÓÝ á‰ôÜ ôÜ óõìöñáæüìå- êñáôßá åyíáé Têåríï Aêñéâ™ò ôü êáèåóôþò ôü ‚-
íá, _ öáíôáóßá åyíáé, ãéÜ êÜèå Šðïêåßìåíï, _ Tì- ðïrï ðñïéêßæåé ìéÜ äéåõñõíüìåíç óõëëïãéêüôçôá
ðåéñßá ôïˆ íÜ äçìéïõñãår íüçìá ãéÜ ôüí Uáõôü ôïõ ìÝ á‹îïõóá äçìéïõñãéêÞ äýíáìç. Á‰ôü Aêñéâ™ò
a íÜ äßíåé ìïñöÞ. Óõíéóô@ ôÞí Aíáãêáßá ðñïûðü- ôü äçìéïõñãéêü êáß âïëïíôáñéóôéêü óôïé÷årï óôÞí
èåóç ãéÜ ôÞí äéáäéêáóßá ó÷çìáôéóìïˆ ôïˆ Šðï- èåùñßá ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò ôïˆ ÊáóôïñéÜ-
êåéìÝíïõ êáß ãéÜ ôÞí äéáõãÞ êáß Aíáóôï÷áóôéêÞ äç åyíáé Têåríï ðïý åwëêõóå ôßò ðéü Cãñõðíåò T-
óõììåôï÷Þ óôÞí èåóìßæïõóá èåìåëéùôéêÞ äýíá- ðéèÝóåéò. ÄÝí îáíáæùíôáíåýåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò ìéÜ
ìç ô\ò êïéíùíßáò. ñïõóóùéêÞ-sáêùâßíéêç èåùñßá ô\ò ëáúê\ò êõ-
ñéáñ÷ßáò, _ ‚ðïßá ðñïûðïèÝôåé ï‰óéþäç ‚ìïéïãÝ-
ÐïëéôéêÞ á‰ôïíïìßá íåéá êáß só÷õñïýò ôáõôéóìïýò; ÌÞðùò Šðïíïår …-
ôé ìüíï …ôáí Xíá ðïëéôéêü ó™ìá ìåôáìïñöþíåôáé
ÓôÜ ðïëëÜ äïêßìéÜ ôïõ ðïý Aêïëïýèçóáí ôÞ óÝ Xíá ôÝëåéá ìïíáäéêü ðñüóùðï, á‰ôï-äéáöáíÝò
ÖáíôáóéáêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò, Xíá Aðü ôÜ êáß ðáíôïäýíáìï, ìðïñår _, Cëëùò, äéáóêïñðé-
ìåßæïíá TíäéáöÝñïíôá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç eôáí íÜ A- óìÝíç èåóìßæïõóá Tîïõóßá íÜ óõãêåíôñùèår êáß
íáðôýîåé ôßò ðïëéôéêÝò óõíåðáãùãÝò ô™í íôï- íÜ ôåèår Šðü ôüí Vëåã÷ï ô\ò êïéíüôçôáò; ²Å÷åé
ëïãéê™í ôïõ äéåñåõíÞóåùí êáß íÜ äéáõãÜóåé ôü Cñáãå äßêéï ‚ Habermas …ôáí Šðïóôçñßæåé …ôé ‚
êáíïíéóôéêü ðåñéå÷üìåíï ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíï- ÊáóôïñéÜäçò «åyíáé Šðï÷ñåùìÝíïò íÜ óôçñßîåé
ìßáò. ´Ïðùò ôü âëÝðù, _ Tðéôõ÷ßá á‰ô\ò ô\ò ôÞí Aðïêáëýðôïõóá ôüí êüóìï ðáñáãùãéêüôçôá
ðñïóðÜèåéáò Tîáñô@ôáé AðïêëåéóôéêÜ Aðü ôÞí t- ô\ò ãëþóóáò óÝ Xíá Aðüëõôï ’Åãþ êáß íÜ Tðé-
êáíüôçôÜ ôïõ íÜ Aíáðôýîåé ìéÜ ï‰óéáóôéêÞ èåù- óôñÝøåé êáô' ï‰óßáí óôÞí èåùñçóéáêÞ öéëïóïößá
ñßá ô\ò äçìïêñáôßáò TíÜíôéá óôïýò öéëåëåõèÝ- ô\ò óõíåßäçóçò»; ´Ïôé «á‰ôü ôáéñéÜæåé ìÝ ôÞí
ñïõò êáß äéáäéêáóôéêïýò óöåôåñéóìïýò ðïý _ãå- ðñïóùðïðïßçóç ô\ò êïéíùíßáò ›ò Uíüò ðïéçôé-
ìïíåýïõí óÞìåñá óôÞí äçìïêñáôéêÞ èåùñßá, äß- êïˆ äçìéïõñãïˆ ‚ ‚ðïrïò Tëåõèåñþíåé Aðü ìÝóá
÷ùò íÜ ðéóèïäñïìår åuôå óôÞí Aíá÷ñïíéóôéêÞ ôïõ äéáñê™ò íÝåò ìïñöÝò êüóìïõ»;75
öáíôáóôéêÞ êáôáóêåõÞ ô\ò ëáúê\ò êõñéáñ÷ßáò, ’Áðü ôÞí êñéôéêÞ á‰ôÞ äéáöåýãåé Tíôåë™ò _
Uíüò ‚ìïãåíïˆò, äéáöáíïˆò óôüí Uáõôü ôïõ óõë- êïéíùíéêÞ êáß tóôïñéêÞ äéÜóôáóç ô\ò ðïëéôéê\ò
ëïãéêïˆ ŠðïêåéìÝíïõ, T÷èñéêïˆ AðÝíáíôé óôüí á‰ôïíïìßáò. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò äÝí ðñïûðïèÝôåé X-
ðëïõñáëéóìü, ðéóôïˆ óôü ðíåˆìá ôïˆ êïéíïôé- íá öõóéêÜ äïóìÝíï óõëëïãéêü Šðïêåßìåíï a, A-
óìïˆ, åuôå óôßò íôåóéæéïíéóôéêÝò ŠðåñâïëÝò ìé@ò êüìá ëéãüôåñï, ôÞí säÝá ô\ò ëáúê\ò êõñéáñ÷ßáò,
á‰èáßñåôçò, AäÝóìåõôçò ðïëéôéê\ò âïýëçóçò, _ _ ‚ðïßá ðïôÝ äÝí Tìöáíßæåôáé óôÜ ãñáðôÜ ôïõ.
‚ðïßá äÝí ãíùñßæåé …ñéá. ÐñïêåéìÝíïõ íÜ ðñáã- ’Áíôßèåôá, ït á‰ôüíïìåò ðïëéôéêÝò äñáóôçñéüôç-
ìáôïðïéÞóåé á‰ôü ôü öéëüäïîï ðñüãñáììá, ‚ Êá- ôåò Aðïóêïðïˆí, ðñ™ôá Aðü …ëá, óôÞ äçìéïõñ-
óôïñéÜäçò êÜíåé äéÜêñéóç AíÜìåóá óÝ èåóìßæïõ- ãßá íÝùí ðïëéôéê™í ôáõôïôÞôùí ìÝó¤ äéáäï-
óá êïéíùíßá êáß èåóìéóìÝíç êïéíùíßá. ÓôÜ äéÜ- ÷éê™í ìåôáôïðßóåùí êáß Aíáäéáñèñþóåùí ìåôá-
êåíÜ ôïõò, Añèñþíåé ìéÜ êáéíïôüìï èåùñßá ô\ò îý säéáßôåñùí íôïôÞôùí76. Ðñùôáñ÷éêüò óêïðüò
ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò. Uíüò ðñïãñÜììáôïò á‰ôïíïìßáò åyíáé _ ïsêïäüìç-
‘Ç á‰ôüíïìç êïéíùíßá åyíáé Têåßíç ðïý óõ- óç ìé@ò óõëëïãéê\ò, äçìïêñáôéê\ò âïýëçóçò.
íåéäçôÜ säéïðïéårôáé Xíá ìÝñïò ô\ò èåóìßæïõóáò ÃéÜ íÜ äéáóöáëßóåé ôÞí ðáñîç ðïëëáðë™í Aîé™í
äýíáìçò ô\ò ñéæéê\ò öáíôáóßáò ãéÜ íÜ äçìéïõñ- êáß óõìöåñüíôùí, ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïâÜëëåé
ãÞóåé ôïýò uäéïõò ôçò ôïýò èåóìïýò êáß ôßò óç- «ôÞí äçìéïõñãßá ìé@ò äçìüóéáò óöáßñáò... ìé@ò
ìáóßåò ôçò êáß íÜ Tãêáèéäñýóåé ôïýò êáôÜëëç- ðïëéôéê\ò TðéêñÜôåéáò... _ ‚ðïßá AíÞêåé óÝ …-
ëïõò íüìïõò êáß ôßò êáôÜëëçëåò ðñáêôéêÝò. ‘Ç ëïõò»77. ÖÝñíïíôáò óÝ TðáöÞ ðÜíù óÝ êïéíü V-
ðéèáíüôçôá ìé@ò á‰ôüíïìçò, á‰ôïèåóìéæüìåíçò äáöïò ìéÜ ðïëëáðëüôçôá Šðïêåßìåíùí èÝóåùí,
êïéíùíßáò, ðïý óõãêåíôñþíåé óçìáíôéêÝò ðïóü- ôü ðñüãñáììá ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò Aíôé-
ôçôåò èåóìßæïõóáò äýíáìçò êáß, ›ò Tê ôïýôïõ, ðñïóùðåýåé Xíáí Aãþíá ãéÜ ôüí ó÷çìáôéóìü ìé@ò
Tðéâåâáéþíåé ôßò äõíáôüôçôåò ô\ò äçìéïõñãßáò A- óõëëïãéê\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò, têáí\ò íÜ óõë-
îé™í óõíäÝåôáé Tããåí™ò ìÝ ôÞí têáíüôçôá ô\ò ëáìâÜíåé äçìïêñáôéêÜ êáß íÜ ðñïôÜóóåé êïéíïýò
êïéíùíßáò íÜ äñ@ óõëëïãéêÜ. Ìüíï ìÝó¤ ô\ò óêïðïýò …óïí Aöïñ@ ôßò êåíôñéêÝò êïéíùíéêÝò
104 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

óçìáóßåò ô\ò êïéíùíßáò. Á‰ôü ôü êïéíùíéêü Šðï- êéíçôÞ, ñåõóôÞ êáß ó÷åôéêÞÿ äñáðåôåýåé Aðü …-
êåßìåíï äÝí åyíáé Aðáñáßôçôï íÜ åyíáé ï‰óéïëïãé- ëåò ôßò Aðüðåéñåò íÜ ðåñéãñáöårÿ ðïôÝ äÝí ìðï-
êÜ AñèñùìÝíï. ÔÜ äéáöïñåôéêÜ ôïõ óôïé÷årá ðñÝ- ñår íÜ AðïññïöÞóåé ôÞí ðïëëáðëüôçôá ô™í öáí-
ðåé Bðë™ò íÜ TìðåñéÝ÷ïõí Xíá «êïéíü Väáöïò», ôáóéáê™í óçìáóé™í óÝ ìéÜ êëåéóôÞ, ñãáíéêÞ U-
ñãáíùìÝíï ãýñù Aðü êåíôñéêÝò óõìâïëéêÝò A- íüôçôá. ‘Ç ðïëéôéêÞ á‰ôïíïìßá, ›ò Tê ôïýôïõ,
íáðáñáóôÜóåéò êáß íïÞìáôá. Á‰ôÞ _ óõëëïãéêÞ äÝí ìðïñår íÜ ôáõôéóôår ìÝ Xíá Šðïêåßìåíï ðïý
Šðïêåéìåíéêüôçôá «åyíáé Têåßíç ðïý Vêáíå ôüí U- èÜ ‚ñéæüôáí ñçôÜ, ðñïêåéìÝíïõ íÜ ôÞí Tíóáñêþ-
áõôü ôçò têáíü íÜ Aíáãíùñßæåé êáß íÜ AðïäÝ÷å- óåé,
ôáé á‰ôÞí ôÞí uäéá ôÞí ðïëëáðëüôçôá ô™í Aí-
èñþðéíùí êüóìùí, óðÜæïíôáò Vôóé óôüí Aðþôá- åuôå á‰ôü íïìáóôår «‚ìáäéêÞ óõíåßäçóç»,
ôï äõíáôü âáèìü ôü êëåßóéìï ôïˆ uäéïõ ôïˆ êü- «óõëëïãéêü Aóõíåßäçôï» åuôå ‚,ôéäÞðïôå Cë-
óìïõ ôçò»78. ëï. Ït …ñïé á‰ôïß åyíáé ÷áëêåõìÝíïé êáß á‰ôÝò
‘Ç êïéíùíéêÞ èÝóìéóç ìé@ò äçìïêñáôéê\ò ït øåõäï-ïíôüôçôåò äçìéïõñãÞèçêáí ìÝó¤ ô\ò
ôáõôüôçôáò, äïìçìÝíçò ãýñù Aðü óõììåñéæüìå- AèÝìéôçò ìåôáöïñ@ò ôïõò Aðü Cëëåò óöárñåò,
íåò ðïëéôéêÝò Aîßåò, åyíáé Têåßíç ðïý óõíéóô@ ôÞí a óôÜ u÷íç Cëëùí íôïôÞôùí, Tîáéôßáò ô\ò A-
ðñþôç Šëïðïßçóç ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò. äõíáìßáò ìáò íÜ ðñáãìáôåõèïˆìå ôüí ôñüðï
ÓôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, ôü ðñüãñáììá ô\ò á‰ôï- ôïˆ åyíáé ðïý säéÜæåé óôßò óçìáóßåò81.
íïìßáò ðñïûðïèÝôåé ôÞí óýóôáóç ìé@ò óõëëï-
ãéê\ò Šðïêåéìåíéêüôçôáò, têáí\ò íÜ ãåöõñþíåé ’Åðß ðëÝïí, ‚ ÊáóôïñéÜäçò Šðáéíßóóåôáé X-
ôßò äéáöïñÝò ìåôáîý ðëçèõíôéê™í öáíôáóéáê™í íá óõãêñïõóéáêü ìïíôÝëï ô\ò ðïëéôéê\ò, óýìöù-
óçìáóé™í, TíóùìáôùìÝíçò óÝ Aðïêëßíïíôá óõë- íá ìÝ ôü ‚ðïrï ït êåíôñéêÝò êïéíùíéêÝò öáíôá-
ëïãéêÜ Šðïêåßìåíá êáß TíóáñêùìÝíçò óÝ äéáöï- óéáêÝò óçìáóßåò ðïý êáèéäñýïõí ôü åyäïò ìé@ò
ñåôéêÜ ðïëéôéêÜ ðñïãñÜììáôá. ’Åðß ðëÝïí, á‰- óõãêåêñéìÝíçò êïéíùíßáò äÝí AðïññÝïõí Aðü ìéÜ
ôÞ _ ðñïóðÜèåéá íÜ èåóìéóèår Xíá äçìïêñáôéêü óìéôôéáíÞ (Schmitthean) ìåìïíùìÝíç ðñÜîç —
ó™ìá Aðáéôår ôÞí äéÜôñçóç ô\ò säåïëïãéê\ò ìõ- ìéÜ Aðüëõôç, ôåëéêÞ Aðüöáóç. ’ÁíôéèÝôùò, Aí-
óôéêïðïßçóçò êáß ôïˆ êïéíùíéêïˆ êáôáêåñìáôé- ôéìåôùðßæïíôáé ›ò tóôïñéêü ðñïúüí ðïëéôéê™í
óìïˆ ðïý TðéâÜëëåôáé Aðü ôÞí êõñéáñ÷ßá ôïˆ êå- óõãêñïýóåùí êáß êïéíùíéê™í Aãþíùí. ’Áíôß íÜ
öáëáßïõ. ‘Ç Tîýöáíóç ìé@ò óõëëïãéê\ò Šðïêåé- «êáôáíïïˆíôáé óôÞí âÜóç ìé@ò ŠðïôéèÝìåíçò
ìåíéêüôçôáò åyíáé ìßá Aðü ôßò èåóìßóåéò Têåríåò ó÷Ýóçò ìÝ Xíá “Šðïêåßìåíï” ôü ‚ðïrï èÜ ôßò “V-
ìÝó¤ ô™í ‚ðïßùí êáß óôÞí âÜóç ô™í ‚ðïßùí ït öåñå” a èÜ ôßò “óêïðïˆóå”82, ôÝôïéåò êïéíùíé-
äéÜóðáñôåò ôáõôüôçôåò ìåôáôïðßæïíôáé êáß Aíá- êÝò-tóôïñéêÝò äçìéïõñãßåò, …ðùò _ äçìïêñáôéêÞ
äéáñèñþíïíôáé ãéÜ íÜ ó÷çìáôßóïõí Xíá êïéíùíéêü ôáõôüôçôá, åyíáé ôÜ Aðñïó÷åäßáóôá êáß AèÝëçôá
Šðïêåßìåíï «têáíü íÜ óõììåôÝ÷åé óôü êïéíùíéêü ðñïúüíôá ìé@ò ðïëëáðëüôçôáò ðñáêôéê™í, óôñá-
ðñÜôôåéí êáß AíáðáñéóôÜíåéí / ëÝãåéí, êáß têáíü ôçãéê™í, óõììá÷é™í êáß ìïñöïðïéçôéê™í óõëëï-
íÜ AíáðáñéóôÜíåé, íÜ Tíåñãår êáß íÜ óêÝðôåôáé ãéê™í äñáóôçñéïôÞôùí ït ‚ðïråò óõìöýñïíôáé óÝ
êáôÜ Xíáí óýìöùíï, óõíåðÞ, óõãêëßíïíôá ôñü- Xíá Víóêïðï êáß å‰êñéíÝò ó÷Ýäéï. Á‰ôü åyíáé ôü
ðï»79. Ìüíï ìéÜ ôÝôïéá «ôå÷íçôÞ» óõëëïãéêÞ Š- ðñüãñáììá ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò. ÄÝí åyíáé
ðïêåéìåíéêüôçôá ìðïñår íÜ óõììåôÝ÷åé Cìåóá ìéÜ óôáôéêÞ äéáêÞñõîç ô\ò âïýëçóçò Uíüò ðáí-
óôÞí èåìåëéùôéêÞ äýíáìç ôïˆ êïéíùíéêïˆ öáíôá- ôïäýíáìïõ êáß ðáíôá÷ïˆ ðáñüíôïò ëáïˆ, AëëÜ
óéáêïˆ. «Xíáò Aãþíáò ãýñù Aðü ôïýò èåóìïýò, Xíáò A-
’Áêüìá êáß Vôóé, ›óôüóï, ôü óõëëïãéêü äç- ãþíáò ðïý Aðïóêïðår óôÞ ìåôáâïëÞ á‰ô™í ô™í
ìïêñáôéêü Šðïêåßìåíï ðïôÝ äÝí ìðïñår íÜ Tðéôý- èåóì™í..., Aãþíáò ‚ ‚ðïrïò TðéöÝñåé ìéÜ AóõíÞ-
÷åé ìéÜ ðëÞñç ôáõôüôçôá. ÄÝí ìðïñår íÜ Tîáí- èéóôç ìåôáâïëÞ óôïýò èåóìïýò»83.
ôëÞóåé a íÜ Aíáëþóåé ôÞí èåóìßæïõóá äýíáìç. ‘Ç ‘Ç ïsêïäüìçóç Uíüò äçìïêñáôéêïˆ óõíáóðé-
óôéãìÞ ìé@ò Aðüëõôçò óýìðôùóçò äÝí ðñáãìá- óìïˆ äÝí åyíáé, ›óôüóï, AðïêëåéóôéêÜ ôõ÷áßá óõ-
ôïðïéårôáé ðïôÝ. ‘Ç èåóìßæïõóá Tîïõóßá äÝí ìðï- íÝðåéá ô™í óõãêñïõóéáê™í ó÷Ýóåùí AíÜìåóá óÝ
ñår íÜ Tíôïðéóôår óÝ ìßá ðåñéï÷Þ ôïˆ êïéíùíéêïˆ AíôáãùíéóôéêÝò âïõëÞóåéò ðïý ìÜ÷ïíôáé ãéÜ ôÞí
a íÜ Tíóáñêùèår óÝ ìéÜ ŠðåñâáôéêÞ Šðïêåéìåíé- säéïðïßçóç …óï ìåãáëýôåñïõ ìÝñïõò ìðïñïˆí ô\ò
êüôçôáÿ åyíáé Aíþíõìç êáß á‰èüñìçôçÿ «Tíåñãår èåóìßæïõóáò Tîïõóßáò. ’Áðáéôår Tðßóçò ðñáêôé-
Šðüññçôá, äÝí óêïðåýåôáé ›ò ôÝôïéá Aðü êáíÝ- êÝò äçìüóéáò óõæÞôçóçò AíÜìåóá óôïýò ðïëßôåò
íáí, ðñáãìáôþíåôáé ìÝó¤ ô\ò Tðéäßùîçò Uíüò A- ó÷åôéêÜ ìÝ ôïýò êáôÜëëçëïõò èåóìïýò êáß íü-
ðñïóäéüñéóôïõ Añéèìïˆ åsäéê™í óêïð™í»80 åyíáé ìïõò ô\ò êïéíüôçôÜò ôïõò, ït ‚ðïråò ìåôáâÜë-
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 105

ëïõí ôïýò èåóìéóìÝíïõò êáíüíåò êáß ôßò Aîßåò êáß ÷ôÜ Xíá äéáöïñåôéêü óýíïëï äéáäéêáóéáê™í ñõè-
ðñïôÜóóïõí íÝåò, óýìöùíá ìÝ ôïýò êïéíïýò óêï- ìßóåùí, êáôÜëëçëï ãéÜ ôÞí Uäñáßùóç ìé@ò äç-
ðïýò ôïýò ‚ðïßïõò êÜèå öïñÜ _ êïéíüôçôá èÝôåé ìïêñáôéê\ò ôáõôüôçôáò ìÝó¤ ô\ò Aðïôåëåóìá-
ãéÜ ëïãáñéáóìü ôçò. ‘Ç ñçôÞ á‰ôïèÝóìéóç ô\ò ôéê\ò óõììåôï÷\ò ô™í ðïëéô™í óôÞí èÝóìéóç
êïéíùíßáò ðñïûðïèÝôåé ôÞí óôéãìÞ ôïˆ ñèïëïãé- ô\ò êïéíùíßáò.
êïˆ, äéáëïãéêïˆ ó÷çìáôéóìïˆ ô\ò âïýëçóçò ãéÜ Óýìöùíá ìÝ á‰ôÞí ôÞí Uñìçíåßá ô\ò äçìï-
ôÞí óõãêñüôçóç ìé@ò äçìïêñáôéê\ò ôáõôüôç- êñáôßáò, êáèþò _ êïéíùíßá ðñï÷ùñår íÜ Añèñþ-
ôáò. ‘Ï ëüãïò ðñïçãårôáé ô\ò ðñÜîçò ô\ò á‰ôï- óåé êáß íÜ óõóôÞóåé ôüí Uáõôü ôçò óÜí ìéÜ äé-
èÝóìéóçò ô\ò êïéíùíßáò êáß Aðáéôår Xíá óýíïëï åõñõìÝíç Šðïêåéìåíéêüôçôá ñãáíùìÝíç ãýñù
äéáäéêáóé™í êáß ìç÷áíéóì™í, ñéæùìÝíùí óôÞí Aðü êåíôñéêÝò êïéíùíéêÝò óçìáóßåò, ôü ðñüôáã-
äçìüóéá óöáßñá, …ðïõ ëüãïé äßíïíôáé êáß óõã- ìá ô\ò ðïëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò Aðïêô@ óôáäéáêÜ
êñïýïíôáé 84, Tðéêñßíïíôáé êáß Aìöéóâçôïˆíôáé Xíá ï‰óéáóôéêü ðåñéå÷üìåíï, ôÞí Vêöñáóç ô\ò
óýìöùíá ìÝ ôÞí «äõíáôüôçôá —êáß ôÞí ðñáã- á‰îáíüìåíçò äýíáìçò ìé@ò äåõñõíüìåíçò äçìï-
ìáôéêüôçôᗠôïˆ Tëåýèåñïõ ëüãïõ, ô\ò Tëåýèå- êñáôéê\ò ôáõôüôçôáò. ÌéÜ êïéíùíßá _ ‚ðïßá V-
ñçò óêÝøçò, ô\ò Tëåýèåñçò TîÝôáóçò êáß ô\ò äé- ÷åé äçìïêñáôéêÜ óõãêñïôÞóåé ìéÜ óõëëïãéêÞ
åñþôçóçò ÷ùñßò ðåñéïñéóìü»85. ‘Ï äçìïêñáôéêüò âïýëçóç åyíáé óÝ èÝóç íÜ êéíçèår ðñüò ôÞí Tðå-
ó÷çìáôéóìüò ô\ò âïýëçóçò äÝí ìðïñår ðáñÜ íÜ îåñãáóßá Uíüò ñéæéêïˆ, ÷åéñáöåôçóéáêïˆ ðñï-
ãåíéêåõèår óÝ Xíáí èåóìïðïéçìÝíï äçìüóéï ÷™ñï, ãñÜììáôïò Tìðíåüìåíïõ Aðü ôÞí Aêüëïõèç ðï-
…ðïõ «ìéÜ óõíå÷Þò, Aíïé÷ôÞ êáß äçìüóéá óõæÞ- ëéôéêÞ ðñïóôáãÞ:
ôçóç êáß êñéôéêÞ»86 «Aöïñ@ ôü êÜèå ôß ìÝóá
óôÞí êïéíùíßá ðïý åyíáé êïéíü êáß óõììåñßóéìï»87 Äçìéïõñãåróôå Têåßíïõò ôïýò èåóìïýò ït ‚ðïr-
êáß óõíåðÜãåôáé ôÞí äñáóôéêÞ óõììåôï÷Þ …ëùí ïé, Tóùôåñéêåõüìåíïé Aðü ôÜ Côïìá, äéåõêïëý-
ô™í Aôüìùí óôßò ŠðÜñ÷ïõóåò ìïñöÝò ñçô\ò T- íïõí óôüí ìåãáëýôåñï âáèìü ôÞí ðñüóâáóÞ
îïõóßáò. ‘Ç ðïëéôéêÞ óõììåôï÷Þ Aðïóêïðår óôÞí ôïõò óôÞí AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá êáß óôÞí Aðï-
óõãêñüôçóç Uíüò óõíüëïõ Vëëïãùí, å‰ñÝùò óõì- ôåëåóìáôéêÞ ôïõò óõììåôï÷Þ óÝ …ëåò ôßò ìïñ-
ìåñéæüìåíùí óêïð™í, ðïý åyíáé êïéíùíéêÜ-tóôï- öÝò ñçô\ò Tîïõóßáò ðïý ŠðÜñ÷ïõí óôÞí êïé-
ñéêÜ ðñïúüíôá êáß ït uäéïé êáß ït ‚ðïrïé èÜ êáôá- íùíßá90.
óôÞóïõí AðïôåëåóìáôéêÞ ôÞí Cóêçóç ô\ò óõë-
ëïãéê\ò äñÜóçò êáß, ìÝ á‰ôüí ôüí ôñüðï, ôÞí s- Ðáñ' …ôé á‰ôüò ‚ Tðáíáðñïóäéïñéóìüò ô\ò ðï-
äéïðïßçóç ìåãáëýôåñùí ôìçìÜôùí ô\ò èåóìßæïõ- ëéôéê\ò á‰ôïíïìßáò AöÞíåé êáôÜ ìÝñïò ôüí ìýèï
óáò Tîïõóßáò ôïˆ ñéæéêïˆ öáíôáóéáêïˆ88. ô\ò ëáúê\ò êõñéáñ÷ßáò, öáßíåôáé, …ðùò ‚ Haber-
ÓÝ á‰ôü ôü óçìårï, ›óôüóï, ‚ ÊáóôïñéÜäçò mas óðåýäåé íÜ êáôáäåßîåé, «íÜ Aðïôéì@ôáé ìÝ …-
Aóêår êñéôéêÞ óôïýò êáèáñÜ äéáäéêáóéáêïýò ‚ñé- ñïõò á‰èåíôéêüôçôáò ô\ò á‰ôï-äéáöÜíåéáò ìé@ò
óìïýò ô\ò äçìïêñáôßáò. Ït äéáäéêáóßåò ðïôÝ äÝí êïéíùíßáò _ ‚ðïßá äÝí êñýâåé ôßò öáíôáóéáêÝò ôçò
ìðïñår íÜ åyíáé ï‰äÝôåñåò. ÓõíäÝïíôáé Tããåí™ò ðçãÝò êÜôù Aðü TîùêïéíùíéêÝò ðñïâïëÝò êáß
ìÝ ôïýò óêïðïýò êáß ìÝ ôÜ ðñïôÜãìáôá ìé@ò ðï- ãíùñßæåé ñçôÜ ôüí Uáõôü ôçò ›ò ìéÜ á‰ôïèåóìé-
ëéôéê\ò êïéíüôçôáò. ’Áðïôåëïˆí ìÝñïò ô™í êåí- æüìåíç êïéíùíßá»91. ’ÁëëÜ êáß ðÜëé ‚ Habermas
ôñéê™í ôçò êïéíùíéê™í óçìáóé™í. ‘Ï Êáóôï- Aóôï÷år. ‘Ç säÝá Uíüò äéáöáíïˆò óôüí Uáõôü ôïõ
ñéÜäçò äÝí Aðïññßðôåé ôßò äéáäéêáóßåò Tí ãÝíåé. êïéíùíéêïˆ ŠðïêåéìÝíïõ äÝí ìðïñår íÜ Šðïóôçñé-
’Áñíårôáé ôüí óöåôåñéóìü ôïõò Aðü ôßò öéëåëåý- ÷èår. Ôü øõ÷áíáëõôéêü ðåñéå÷üìåíï ô\ò èåùñßáò
èåñåò èåùñßåò, ït ‚ðïråò ðñïóðáèïˆí íÜ óõãêá- ôïˆ ÊáóôïñéÜäç äéáðïôßæåé êáß äéáìïñöþíåé ôÞí
ëýøïõí ôïýò óêïðïýò ôïõò êÜôù Aðü Xíá ðÝðëï Tê ìÝñïõò ôïõ êáôáíüçóç ô\ò óõëëïãéê\ò Šðï-
ï‰äåôåñüôçôáò êáß íïìéìüôçôáò. ÓôÜ öéëåëåýèå- êåéìåíéêüôçôáò. ‘Ç äéáñêÞò ðáñïõóßá ô\ò ñéæéê\ò
ñá êñÜôç, ït äéáäéêáóßåò åyíáé ó÷åäéáóìÝíåò êáß öáíôáóßáò äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ Têñéæùèår a íÜ êõ-
AíåðôõãìÝíåò Vôóé žóôå íÜ ðñïóôáôåýïõí, íÜ ñéáñ÷çèår ðëÞñùò. Á‰ôÞí ôÞí öïñÜ Tíáíôßïí ôïˆ
ðåñé÷áñáêþíïõí êáß íÜ AíáðáñÜãïõí åsäéêÝò äï- «øõ÷áíáëõôéêïˆ ëçèÜñãïõ ô™í êïéíùíéïëü-
ìÝò êõñéáñ÷ßáò. ’Áíôß íÜ Aìöéóâçôïˆí ôßò Aóõì- ãùí»92, ‚ ÊáóôïñéÜäçò óõìðåñéëáìâÜíåé óôü
ìåôñéêÝò ó÷Ýóåéò só÷ýïò, ôßò ôåëåéïðïéïˆí êáèé- ó÷Ýäéü ôïõ ôÜ AíôéêåéìåíéêÜ …ñéá ðïý ôßèåíôáé A-
óôþíôÜò ôéò Tðáñêårò ãéÜ ôßò AíÜãêåò ô\ò óõó- ðü ôÞí ìÞ èåìáôïðïéçìÝíç êáß Aíáðüöåõêôç ðá-
óþñåõóçò ôïˆ êåöáëáßïõ êáß ôïˆ Aôïìéêïˆ êÝñ- ñïõóßá Uíüò «Tîùôåñéê ôü ‚ðïrï Šðåíèõìßæåé óÝ
äïõò89. ’Áíôßèåôá, ìéÜ äçìïêñáôéêÞ, á‰ôüíïìç êÜèå êïéíùíéêü Šðïêåßìåíï ôÞí ðåñéïñéóìÝíç, A-
êïéíùíßá åyíáé Têåßíç _ ‚ðïßá èÜ ðñïôåßíåé Aíïé- äéáöáíÞ AíïëïêëÞñùôç ôáõôüôçôÜ ôïõ.
106 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

Á‰ôÞ _ Aíáãíþñéóç ô\ò AäéáöÜíåéáò ôïˆ êïé- ‘Ùò Tê ôïýôïõ, óõìðåñáßíåé ‚ Habermas, _
íùíéêïˆ —‚ öáíôáóéáêüò ÷áñáêôÞñáò ô™í óõë- èåùñßá ô\ò èåóìßæïõóáò Tîïõóßáò ìé@ò äçìïêñá-
ëïãéê™í AíáðáñáóôÜóåùí— Tãêáèéóô@ Xíá äéáñ- ôéê\ò óõëëïãéêüôçôáò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç åyíáé Të-
êÝò ÷Üóìá AíÜìåóá óôü óçìáríïí êáß óôü óç- ëåéììáôéêÞ. Ôü ìüíï ðïý AðïìÝíåé åyíáé ït tóôï-
ìáéíüìåíï. ÊáíÝíá óõëëïãéêü Šðïêåßìåíï «äÝí V- ñéêÜ ìåôáâáëëüìåíåò äïìÝò ô™í êáèïëéêÜ Aíå-
÷åé AíÜãêç íÜ “AíáðáñáóôÞóåé óôüí Uáõôü ôïõ” îÜñôçôùí, AäÝóìåõôùí êïéíùíéê™í óçìáóé™í ït
ôÞí ‚ëüôçôá ô\ò êïéíùíéê\ò èÝóìéóçò a ô™í óç- ‚ðïråò Têäéðëþíïíôáé óÝ ìéÜ ðáãêüóìéá tóôïñßá
ìáóé™í ðïý á‰ôÞ ìåôáöÝñåé, êáß ï‹ôå óôÞí ðñáã- ðïý åyíáé ‚ ôüðïò ô\ò Tîùôåñßêåõóçò êáß ô\ò Aí-
ìáôéêüôçôá èÜ ôü ìðïñïˆóå»93. ÃéÜ íÜ ôü ðïˆ- ôéêåéìåíïðïßçóÞò ôïõò. ´Ïðùò óõíÝâáéíå êáß ìÝ
ìå ìÝ ðéü AöçñçìÝíïõò …ñïõò, _ èåóìßæïõóá êïé- ôÞí ðñïçãïýìåíç êñéôéêÞ ôïõ, êáß á‰ôÞ Tðßóçò
íùíßá äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ Aíá÷èår ... a íÜ ôáõ- ÷Üíåé ôüí óôü÷ï ôçò. Åyíáé AëÞèåéá ðñïâëçìá-
ôéóôår ‚ëïêëçñùôéêÜ ìÝ ôÞí èåóìéóìÝíç êïéíù- ôéêü ôü ð™ò êáß ôü ðïˆ ‚ Habermas äéáêñßíåé
íßá. ‘Ç ôåëåõôáßá äÝí ìðïñår íÜ AðïññïöÞóåé a ôÞí ðáñïõóßá Aíôéêåéìåíéê™í äïì™í óôÞí Vííïéá
íÜ Tíóùìáôþóåé ôåëåéùôéêÜ ôÞí ðñþôç. ÌéÜ ô™í êïéíùíéê™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í. Á‰ôÞ _
äéáöáíÞò óôüí Uáõôü ôçò, á‰ôüíïìç êïéíùíßá, êñéôéêÞ èÜ åy÷å Vííïéá Cí äéáôõðùíüôáí Aðü X-
ðïý óçìáßíåé ôÞí ‚ëéêÞ säéïðïßçóç ô\ò èåóìßæïõ- íáí Têðñüóùðï ô\ò öéëïóïößáò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ
óáò Tîïõóßáò Aðü ôÞí èåóìéóìÝíç Tîïõóßá, èÜ óÞ- ‚ ‚ðïrïò íéþèåé Aðåéëïýìåíïò Aðü ôÞí TìöÜíéóç
ìáéíå ôü ôÝëïò ô\ò tóôïñßáò. Åyíáé ìéÜ êáèáñÞ ìé@ò Tíï÷ëçôéê\ò «Aðïõóßáò» ðïý Šðïíïìåýåé ôßò
Aäõíáôüôçôá. ’Åí AíôéèÝóåé ðñüò ôüí só÷õñéóìü Aîéþóåéò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ ãéÜ Uíüôçôá, óõíåßäç-
ôïˆ Habermas, ‚ ÊáóôïñéÜäçò äçëþíåé óáö™ò óç êáß ðëÞñùò äéáöáíÞ ôáõôüôçôá. ÓôÞí ðåñß-
…ôé «_ êïéíùíßá ðïôÝ äÝí ìðïñår íÜ îåöýãåé Aðü ðôùóç ôïˆ Habermas, ›óôüóï, _ Aíôßññçóç åy-
ôüí Uáõôü ôçò. ‘Ç èåóìéóìÝíç êïéíùíßá Šðüêåé- íáé ìÜëëïí ñçôïñéêÞ êáß êáèáñ™ò ðïëåìéêÞ. ‘Ï
ôáé ðÜíôïôå óôßò Šðüãåéåò ðéÝóåéò ô\ò èåóìßæïõ- uäéïò V÷åé ìéÜ ðáñüìïéá èåùñßá: á‰ôÞí ôïˆ âéïêü-
óáò êïéíùíßáò. ÊÜôù Aðü ôü UäñáéùìÝíï êïéíù- óìïõ. Ôß Cëëï åyíáé _ Vííïéá ô™í êïéíùíéê™í öáí-
íéêü öáíôáóéáêü, _ ñïÞ ôïˆ ñéæéêïˆ öáíôáóéáêïˆ ôáóéáê™í óçìáóé™í ôïˆ ÊáóôïñéÜäç Aðü ìéÜ
êï÷ëÜæåé AêáôÜðáõóôá»94. Á‰ôÞ _ íôïëïãéêÞ äéáöïñåôéêÞ Cñèñùóç ôïˆ ‚ñßæïíôá ô™í ìÞ èåìá-
ðáñïõóßá Añíårôáé ôÞí Cìåóç, AäéáìåóïëÜâçôç, ôïðïéçìÝíùí, Tíïñáôéê™í, äéõðïêåéìåíéê™í íïç-
êáèïëéêÞ ðñüóâáóç óôßò èåóìßæïõóåò ðçãÝò ô\ò ìÜôùí êáß óõìâüëùí ôÜ ‚ðïrá êáèéóôïˆí ìéÜ êïé-
êïéíùíßáò. íùíßá êáôáíïçôÞ êáß óçìáßíïõóá, TðéôñÝðïíôáò
Á‰ôÞ _ ãñáììÞ Tðé÷åéñçìáôïëïãßáò äÝí äéá- ›ò Tê ôïýôïõ ôÞí Tðéêïéíùíßá êáß ôüí óõíôïíé-
öåýãåé ôïˆ Habermas. ’Áíôßèåôá, ôïˆ äßíåé ôÞí óìü ô\ò äñÜóçò ìåôáîý êïéíùíéê™í Aôüìùí; ‘Ï
å‰êáéñßá, Aðü ôÞ óôéãìÞ ðïý ÷Üíåé ôüí ðñ™ôï Habermas ðñïóðåñíÜåé óêïðßìùò ôÞí óõìâïõëÞ
ôïõ óôü÷ï, íÜ AíôéóôñÝøåé ôÞí êñéôéêÞ ôïõ, Šðï- ôïˆ ÊáóôïñéÜäç íÜ äéáâáóôår ôü êïéíùíéêü öáí-
óôçñßæïíôáò ôþñá …ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, Aðáëëáã- ôáóéáêü ƒ÷é ›ò «ìéÜ ï‰óßá, ï‹ôå ìéÜ ðïéüôçôá,
ìÝíïò Aðü ôÞí êáôçãïñßá ôïˆ óõëëïãéêïˆ âïëïí- ìéÜ ðñÜîç a Xíá ðÜèïò»97, AëëÜ «›ò Aüñáôïò
ôáñéóìïˆ, åyíáé ðÜíôùò Víï÷ïò ìé@ò ìïñö\ò öá- ôïìÝáò ðïý óõãêñáôår á‰ôÞí ôÞí Aôåëåßùôç óõë-
ôáëéóìïˆ ðïý êáôáóôñÝöåé ôÞ äõíáôüôçôá ô\ò ëïãÞ Aðü ðñáãìáôéêÝò, ñèïëïãéêÝò êáß óõìâï-
á‰ôüíïìçò, äçìéïõñãéê\ò äñÜóçò. Óýìöùíá ìÝ ëéêÝò AíáìåôñÞóåéò êáß óêïðïýò ôÜ ‚ðïrá óõã-
ôüí Habermas, _ äéáñêÞò ðáñïõóßá ô\ò Tîïõóß- êñïôïˆí êÜèå êïéíùíßá, êáß ›ò Añ÷Þ _ ‚ðïßá T-
áò ôïˆ Ï‹ôéäïò, ôïˆ êáíåíüò95, AíáãêÜæåé ôüí ðéëÝãåé êáß ìïñöïðïéår ôÜ êïììÜôéá êáß ôÜ èñý-
ÊáóôïñéÜäç øáëëá ðïý èÜ ãßíïõí AðïäåêôÜ T䙻98. ÓÝ ôüíï
ðïëý ðáñüìïéï ìÝ Têåríïí ôïˆ Çabermas …ôáí
íÜ AíáêáëÝóåé ôÜ Šðïêåßìåíá, …ðùò êÜíåé ‚ óõæçôÜåé ôüí âéüêïóìï, ‚ ÊáóôïñéÜäçò Šðïóôç-
Heiddeger, Aðü ôÞí Tíäïêüóìéá Aðþëåéá ô\ò ñßæåé ñèÜ …ôé
Šðïêåéìåíéê\ò ôïõò ðáñáöñïóýíçò óôÞí óöáß-
ñá ôïˆ ìÞ ÷åéñáãùãÞóéìïõ êáß, ›ò Tê ôïýôïõ, …ðùò Aêñéâ™ò Xíá Côïìï äÝí ìðïñår íÜ óõë-
óÝ ìéÜ TêóôáóéáêÞ á‰ôïíïìßá Tí ƒøåé ôïˆ ðñù- ëÜâåé a íÜ äþóåé óôüí Uáõôü ôïõ ôßðïôå A-
ôáñ÷éêïˆ óõìâÜíôïò ìé@ò á‰ôïèåóìéæüìåíçò ðïëýôùò —ï‹ôå ôüí êüóìï ï‹ôå ôüí Uáõôü
êïéíùíßáò — êáß á‰ôü èÜ óõíåðïóïˆôï ìüíï ôïõ— Vîù Aðü ôÞí óõìâïëéêÞ äéÜóôáóç,
óÝ ìéÜ åsñùíéêÞ êáôáâýèéóç ô\ò öéëïóïößáò êáììßá êïéíùíßá äÝí ìðïñår íÜ äþóåé óôüí U-
ô\ò ðñÜîçò óÝ ìßá Aêüìá Têäï÷Þ ìåôáóôñïõ- áõôü ôçò ôßðïôá Vîù Aðü á‰ôüí ôüí äåõôÝ-
êôïõñáëéóìïˆ96. ñáò ôÜîåùò óõìâïëéóìü... Êáß …ðùò Aêñéâ™ò
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 107

Tãþ äÝí ìðïñ™ íÜ AðïêáëÝóù ôÞí ó÷Ýóç ìïõ 1954-1955, ôüì. ÉÉ (ÍÝá ‘Õüñêç: W.W. Norton, 1988)ÿ
ìÝ ôÞí ãëþóóá ìéÜ ìïñöÞ îÝíùóçò... ìÝ ôüí M. Foucault, The Order of Things: An Archeology of the
Human Sciences (ÍÝá ‘Õüñêç: Vintage Books, 1973)ÿ
uäéï ôñüðï äÝí ŠðÜñ÷åé ëüãïò íÜ Aðïêáë™ ôÞí Discipline and Punish: The Birth of the Prison (ÍÝá ‘Õ-
ó÷Ýóç AíÜìåóá óôÞí êïéíùíßá êáß óôü êïé- üñêç: Vintage Books, 1973)ÿ êáß J. Derrida «Structure,
íùíéêï-éóôïñéêü öáíôáóéáêü îÝíùóç. ‘Ç îÝ- Sign, and Play», The Structuralist Controversy: The
íùóç Tìöáíßæåôáé ìÝóá óÝ á‰ôÞí ôÞ ó÷Ýóç, Languages of Criticism and the Sciences of Man, Tðéì.
AëëÜ äÝí åyíáé á‰ôÞ _ ó÷Ýóç — …ðùò A- R. Macksey êáß Å. Donato (Âáëôéìüñç: Johns Hopkins
University Press, 1972).
êñéâ™ò ôü óöÜëìá êáß ôü ðáñáëÞñçìá åyíáé 3. M. Sandel, Liberalism and the Limits of Justice
äõíáôÜ ìüíï ìÝóá óôÞí ãë™óóá AëëÜ äÝí åy- (ÍÝá ‘Õüñêç: Cambridge University Press, 1982)ÿ «The
íáé _ ãëþóóá99. Procedural Republic and the Unencumbered Self», Polit-
ical Theory, 12 (1984)ÿ A. Macintyre, After Virtue: A
‘Ç êáéíïôïìßá ô\ò Têäï÷\ò ô\ò á‰ôïíïìßáò Study in Moral Theory (Notre Dame: University of Notre
Dame, 1984)ÿ Taylor, Sources of the Self: The Making
ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, …ðùò ðñïóðÜèçóá íÜ äåßîù, of Modern Identity (Káßìðñéôæ ÌÁ: Harvard University
óõíßóôáôáé óôÞí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íÜ Šðåñâår ôü- Press, 1989).
óï ôßò öéëåëåýèåñåò èåùñßåò ôïˆ Aôïìéêïˆ, ^èé- 4. ‘ÕðÜñ÷ïõí ìåñéêÝò TîáéñÝóåéò. Âë. ãéÜ ðáñÜäåéãìá
êïˆ êáèïñéóìïˆ …óï êáß ôïýò ìåôáìïíôÝñíïõò ëü- D. Howard, «Introduction to Castoriadis», Telos 23 (²Á-
ãïõò ðåñß ôïˆ «èáíÜôïõ ô\ò á‰ôïíïìßáò». ’Áðï- íïéîç 1975)ÿ B. Singer, «The Early Castoriadis: Social-
öåýãïíôáò ìÝ Tðéôõ÷ßá ðëáóôÝò AíôéðáñáèÝóåéò, ism, Barbarism and the Bureaucratic Thread» êáß «The
Late Castoriadis: Institution under Interrogation», Cana-
‚ ÊáóôïñéÜäçò ðñïóðÜèçóå íÜ ðåñéóþóåé ôü ÷åé- dian Journal of Political and Social Theory 3.3 (Öèéíüðù-
ñáöåôéêü ðåñéå÷üìåíï ô\ò íåùôåñéêüôçôáò, Aíá- ñï 1979) êáß 4.1 (×åéìþíáò 1980)ÿ J. Thompson, «Ide-
íåþíïíôáò ôü TíäéáöÝñïí ãéÜ ìéÜ ìåôá-ìåôáöõóé- ology and he Social Imaginary: An Appraisal of Castori-
êÞ, AðïêåíôñïðïéçìÝíç Vííïéá ô\ò óõëëïãéê\ò adis and Lefort», Theory and Society 2.5 (ÓåðôÝìâñéïò
á‰ôïèÝóìéóçò ›ò ðõñÞíá ô\ò äçìïêñáôéê\ò ðï- 1982)ÿ êáß H. Joas, «Instritutionalization as a Creative
Process: The Sociological Importance of Cornelius Casto-
ëéôéê\ò. Óôü ö™ò á‰ô™í ô™í ðáñáôçñÞóåùí, Të- riadis's Political Philosophy», American Journal of Soci-
ðßæù íÜ êáôüñèùóá íÜ Aíáäåßîù ôÞí ìïíáäéêÞ ology 95.5 (1989). ´Ïëåò áõôÝò ït ðñïóðÜèåéåò íÜ åsóá÷èår
óçìáóßá ô\ò ðïëéôéê\ò óêÝøçò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óôü Aìåñéêáíéêü êïéíü ôü Vñãï ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óõììåñßæïí-
ãéÜ ôÞí ŠðÝñâáóç ô™í ó÷çìáôïðïéçìÝíùí äéëçì- ôáé ôÞí uäéá UñìçíåõôéêÞ ðñïóÝããéóç: UóôéÜæïíôáé óôÞí óç-
ìÜôùí, êáß ôüí Tìðëïõôéóìü ›ò Tê ôïýôïõ ô™í ìáóßá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ìéÜ ìåôáìáñîéóôéêÞ êïéíùíéêÞ
èåùñßá. ÐñïóöÜôùò, ôü Thesis Eleven 49 (ÌÜéïò 1997)
Aíïé÷ô™í óõæçôÞóåùí êáß äéáìá÷™í ìÝóá óôÞí V÷åé Aöéåñþóåé Xíá ‚ëüêëçñï ôåˆ÷ïò óôü Vñãï ôïˆ Êáóôï-
óýã÷ñïíç ðïëéôéêÞ èåùñßá. ñéÜäç ìÝ AöïñìÞ ôÜ 75 ÷ñüíéá Aðü ôÞí ãÝííçóÞ ôïõ.
5. Castoriadis, The Imaginary Institution of Society
(1975), ìåô. Kathleen Blamey (Êáßìðñéôæ ÌÁ: ÌÉÔ
ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ Press 1987 [1975]), 99-101.
6. J. Habermas, «Excurses on Cornelius Castoriadis:
Åyìáé âáèéÜ å‰ãíþìùí óôÞí Jean Cohen ãéÜ ôÞí ðïëýôé- The Imaginary Institution», The Philosophical Discourse
ìç óõæÞôçóç, êñéôéêÞ êáß TíèÜññõíóç. ÈÜ aèåëá Tðßóçò of Modernity. Twelve Lectures, ìåô. Frederick Lawrence
íÜ å‰÷áñéóôÞóù ôüí David Ames Curtis ãéÜ ôÞí óôáèåñÞ (’Ïîöüñäç: Polity Press, 1987)ÿ A. Heller, «With Casto-
ôïõ âïÞèåéá óôÞí äéÜñêåéá ô\ò ðñïåôïéìáóßáò ôïˆ ÷åéñï- riadis to Aristotle; From Aristotle to Kant; From Kant to
ãñÜöïõ. ’Áöéåñþíù á‰ôü ôü êåßìåíï óôÞí ìíÞìç ôïˆ Êïñ- Us», Autonomie et Autotransformation. La Philosophie
íÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç. Militante de Cornelius Castoriadis (Ãåíåýç: Librairie
Droz, 1989)ÿ A. Honneth, «Rescuing the Revolution with
1. J.M. Murphy êáß C. Gilligan, «Moral Development an Ontology: On Cornelius Castoriadis' Theory of Soci-
in Late Adolescence and Adulthood: A Critique and ety», The Fragmented World of the Social: Essays in
Reconstruction of Kohlberg's Theory», Human Develop- Social and Political Philosophy, Tðéì. Charles Wright
ment 23 (1980)ÿ C. Gilligan, In a Different Voice: Psy- (NÝá ‘Õüñêç: SUNY Press, 1995)ÿ êáß H. Poltier, «De
chological Theory and Women's Development (Êáßìðñé- la praxis a l' institution et de retour», Autonomie et Auto-
ôæ ÌÁ: Harvard University Press, 1982)ÿ C. Cilligan, transformation. La Philosophie Militante de Cornelius
«Moral Orientation and Moral Development», Women Castoriadis (Ãåíåýç: Librairie Droz, 1989).
and Moral Theory, Tðéì. E.F. Kittay êáß T.D. Meyers 7. R. Rorty, «Comments on Castoriadis's The End of
(Totowa NJ: Rowman and Littlefield, 1987)ÿ êáß J. Ben- Philosophy», Salmagundi 82-83 (1989): 24-30 êáß V.E.
jamin, Bonds of Love: Psychoanalysis, Feninism, and the Wolfstein, «Review Essay: Psychoanalysis in Political
Problem of Domination (NÝá ‘Õüñêç: Pantheon, 1988). Theory», Political Theory 24.4 (1996): 71-26.
2. J. Lacan «Some Reflections on the Ego», The 8. Castoriadis «On the Content of Socialism II»
International Journal of Psycho-Analysis 34 (1953)ÿ J. (1957), óôü Cornelius Castoriadis: Political and Social
Lacan, The Seminar of Jacques Lacan: The Ego in Writings, ôüì. 2, Tðéì. D.A. Curtis (ÌéííåÜðïëéò: Uni-
Freud's Theory and in the Technique of Psychoanalysis, versity of Minnesota Press, 1988), 95-8.
108 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

9. Castoriadis, The Imaginary Institution, 56-68. 20. Castoriadis, The Imaginary Institution, 100.
10. Âë. ôÜ äýï «ðñïãñáììáôéêÜ» äïêßìéá ôïˆ Êáóôï- 21. ´Ï. ð. 79.
ñéÜäç: «Epilegomena to a Theory of the Soul which has 22. ´Ï. ð. 373.
been Presented as a Science», êáß «Psyhoanalysis: Pro- 23. Ì. Weber, Political Writings, Tðéì. P. Lassman
ject and Elucidation», óôü Crossroads in the Labyrinth êáß R. Speirs (ÍÝá ‘Õüñêç: Cambridge University Press,
(Êáßìðñéôæ ÌÁ: ÌÉÔ Press and Brighton 1984 [1978]). 1994).
‘Ç ‚ñéóôéêÞ Tðåîåñãáóßá ðáñïõóéÜæåôáé óôü The Imagi- 24. Castoriadis, «The “End of Philosophy”?»
nary Institution, 281-289. (1988), Philosophy, 32.
11. Castoriadis, The Imaginary Institution, 93. A‰- 25. Castoriadis, «The Nature and Value of Equali-
ôïíïìßá, AíáäéáôõðùìÝíç óÝ êáíôéáíÞ ‚ñïëïãßá, åyíáé _ A- ty», 125.
ðüöáóç íÜ «èÝëù ôüí Íüìï ƒ÷é Bðë™ò ›ò êÜôé ôü äåäï- 26. Habermas, The Philosophical Discourse, 330.
ìÝíï, AëëÜ ›ò êÜôé ôü ‚ðïrï ôÞí uäéá óôéãìÞ Tãþ äßíù óôüí 27. ´Ï. ð., 321.
Uáõôü ìïõ». ‘Ç Vííïéá ô\ò âïýëçóçò, _ ‚ðïßá ðáßæåé êåí- 28. H. Poltier, «De la praxis à l' institution et
ôñéêü ñüëï óÝ á‰ôüí ôüí ‚ñéóìü, ðñÝðåé íÜ äéáêñéèår Aðü retour», 434-5.
ôÞí ñèïëïãéóôéêÞ ðáñÜäïóç ô\ò äõôéê\ò öéëïóïößáò. ÄÝí 29. A. Honneth, «Rescuing the Revolution with
Aöïñ@ ôüí á‰ôï-Ýëåã÷ï ›ò êõñéáñ÷ßá ôïˆ Aíþôåñïõ ìÝñïõò Ontology», 183.
ðÜíù óôü êáôþôåñï êáß ôÞ óôáäéáêÞ TîÜëåéøç ôïˆ ôåëåõ- 30. Castoriadis, «The Retreal from Autonomy. Post-
ôáßïõ. ÄÝí Šðïíïår Xíáí Vëåã÷ï ô™í ðáè™í Aðü ôüí ëüãï, Modernism as Generalized Confornism» (1990), Thesis
‚ ‚ðïrïò óôáäéáêÜ ðåñéïñßæåé, äéá÷åéñßæåôáé êáß Tðïðôåýåé Eleven 31 (1992): 22.
Tðéèõìßåò, ásóèÞìáôá êáß óõãêéíÞóåéò. ‘Ç Víóêïðç ðñÜîç 31. ´Ï. ð., 17.
åyíáé ìéÜ ëåðôÞ ó÷Ýóç, ìéÜ TêëåðôõóìÝíç ðñïóÞëùóç óôÞí 32. ‘Ç Uñìçíåßá ô\ò Vííïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò ›ò êñé-
AíáðáñáóôáôéêÞ ñïÞ ôïˆ ñéæéêïˆ öáíôáóéáêïˆ. ²Ï÷é Vëåã- ôéêïˆ êáíüíá ðåñéïñßæåé ôÞ ÷ñÞóç ôçò óôÞí Uñìçíåßá ìé@ò
÷ïò a êõñéáñ÷ßá, TîÜëåéøç a êáôáóôïëÞ, AëëÜ å‰áßóèçôç Añ÷\ò ãéÜ ôüí Vëåã÷ï ô\ò Tãêõñüôçôáò ô™í êáíüíùí, ô™í
óêüðéìç Aíáêáôåýèõíóç, ìéÜ óôï÷áóôéêÞ ÷åéñïíïìßá ñýè- íüìùí êáß ô™í èåóì™í ô™í Šðáñ÷ïõó™í öéëåëåõèÝñùí, êá-
ìéóçò êáß ìïñöïðïßçóçò. Ôü Šðïêåßìåíï ìðïñår íÜ Tðáíå- ðéôáëéóôéê™í äçìïêñáôé™í. Á‰ôÞ åyíáé ìéÜ ðåñéïñéóìÝíç
îåôÜæåé êáß íÜ Tðáíáäéáðñáãìáôåýåôáé ôÞí ôáõôüôçôÜ ôïõ. êáß ìåñéêÞ Uñìçíåßá ô\ò Vííïéáò ô\ò á‰ôïíïìßáò. ‘Ç á‰-
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ‚ñßæåé ôÞí Víóêïðç äñÜóç a âïýëçóç «... ôïíïìßá äÝí åyíáé êÜôé ðïý Bðë™ò ì@ò ðñïóöÝñåé ìéÜ ðôé-
›ò _ äõíáôüôçôá Uíüò Aíèñþðéíïõ ðëÜóìáôïò íÜ ‚äçãår êÞ ãùíßá, êÜðïéá Aðüóôáóç Aðü ôÞí ‚ðïßá ãßíåôáé äõíá-
ôÜ AðïôåëÝóìáôá ô\ò óôï÷áóôéê\ò Tðåîåñãáóßáò ôïõ / ôçò ôÞ ìéÜ êñéôéêÞ ô™í óýã÷ñïíùí èåóìéóìÝíùí êïéíùíé™í. ‘Ç
žò ôßò Töåäñåråò ït ‚ðïråò êáèïñßæïõí ôßò ðñÜîåéò ôïõ / ôçò. Vííïéá ô\ò á‰ôïíïìßáò äÝí ìðïñår íÜ Aíá÷èår Bðë™ò óÝ êñé-
ÌÝ Cëëá ëüãéá, âïýëçóç a Víóêïðç äñÜóç åyíáé _ óôï÷á- ôéêü êáíüíá. Åyíáé Tðßóçò Xíá ðñáêôéêü ðïëéôéêü ðñüãñáì-
óôéêÞ äéÜóôáóç á‰ôïˆ ôü ‚ðïrï åuìáóôå ›ò ðñïéêéóìÝíá ìÝ ìá, Xíá ìïíôÝëï äçìïêñáôéê\ò ñãÜíùóçò: ôü ìïíôÝëï
öáíôáóßá (äçëáäÞ äçìéïõñãéêÜ) ƒíôá, a ðÜëé: _ óôï÷áóôé- ìé@ò ñéæéê\ò äçìïêñáôéê\ò êïéíùíßáò _ ‚ðïßá Šëïðïéår èå-
êÞ êáß ðñáêôéêÞ äéÜóôáóç ô\ò öáíôáóßáò ìáò ›ò ðçã\ò óìéêÜ êáß óõìâïëéêÜ ôÞí Aîßá ô\ò á‰ôïíïìßáò.
äçìéïõñãßáò». Castoriadis, «The State of the Subject 33. Castoriadis, «Individual, Society, Rationality,
Today», Thesis Eleven 24 (1984): 28. History», (1988), Philosophy, 76.
12. Castoriadis, The Imaginary Institution, 104. 34. Castoriadis, «Intellectuals and History» (1990),
13. Castoriadis, The Imaginary Institution, 79ÿ «The Philosophy, 76.
Greek Polis and the Creation of Democracy, Philosophy, 35. ´Ï. ð.
Politics, Autonomy: Essays Philosophy (Oxford Universi- 36. Castoriadis, «Ôhe Greek Polis», 87, 101.
ty Press, 1991 [1983]), 121. Ôü óçìårï á‰ôü èÜ Tîåôá- 37. Castoriadis, «The Nature and Value of Equali-
óèår ëåðôïìåñ™ò óôü Uðüìåíï ìÝñïò. ty», 141.
14. Castoriadis, «Ôhe Greek Polis», 87 êáß The 38. Castoriadis, «Epilegomena to a Theory of the
Imaginary Institution, 196, 267, 332. Soul», 37.
15. Castoriadis, «The Greek Polis», 87. 39. Castoriadis, «The Nature and Value of Equali-
16. Castoriadis, «The Nature and Value of Equali- ty», 140, 142.
ty» (1982), Philosophy, 125-8. 40. Castoriadis, «Individual, Society, Rationality,
17. Castoriadis, «Preface», Crossroads in the History», 79ÿ êáß «The Nature and Value of Equality»,
Labyrinth, xiii, xxiiiÿ êáß The Imaginary Institution, 100. 125.
18. «Ðïéü ìðïñår íÜ åyíáé ôü ìÝôñï Cí äÝí ŠðÜñ÷åé X- 41. Castoriadis, «The Retreat from Autonomy», 19.
íá Tîù-êïéíùíéêü êñéôÞñéï, ôß ìðïñår êáß ðñÝðåé íÜ åyíáé ‚ 42. Castoriadis, «Intellectuals and History», 10.
íüìïò Cí êáíÝíáò Tîùôåñéêüò êáíüíáò äÝí ìðïñår íÜ ÷ñç- 43. Castoriadis, «Done and To Be Done» (1989),
óéìåýåé ›ò …ñïò óýãêñéóçò, ôß ìðïñår íÜ åyíáé æùÞ ðÜíù The Castoriadis Reader, Tðéì. David Ames Curtis (Lon-
Aðü ôÞí ²Áâõóóï Aðü ôÞí óôéãìÞ ðïý êáôáíïårôáé …ôé åy- don: Blackwell, 1997), 388.
íáé ðáñÜëïãï íÜ äßíåôáé óôÞí ²Áâõóóï ìéÜ AêñéâÞò ìïñöÞ, 44. Castoriadis, «The “End of Philosophy”?», 31.
a á‰ôÞ åyíáé säÝá, a Aîßá, a Xíá íüçìá êáèïñéóìÝíï ìéÜ ãéÜ 45. Castoriadis, «Anthropology, Philosophy, Poli-
ðÜíôá;», Castoriadis, «Institution of Society and Reli- tics», (1990) Thesis Eleven 49 (1997): 110 êáß «Done
gion» (1982), World in Fragments: Writtings on Politics and To Be Done», 395, 404.
Society, Psychoanalysis, and the Imagination, Tðéì. 46. Castoriadis, «The “End of Philosophy”?», 32.
David Ames Curtis (ÓôÜíöïñíô: Stanford University 47. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Tðé÷åßñçóå íÜ Tðáíáðñïóäéïñßóåé
Press, 1997), 329. ôïýò …ñïõò ô\ò ó÷Ýóçò ìåôáîý ôïˆ ñéæéêïˆ öáíôáóéáêïˆ
19. A. Macintyre, After Virtue, 26. êáß ôïˆ êïéíùíéêïˆ öáíôáóéáêïˆ ìÝ ôÞí êñßóéìç äéÜêñéóç
ÊÁÍÏÍÉÓÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÊÑÉÔÉÊÇ ÓÔÇÍ ÈÅÙÑÉÁ ÔÇÓ ÁÕÔÏÍÏÌÉÁÓ ÔÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 109

ex nihilo êáß ƒ÷é cum nihilo. ‘Ç äñÜóç TðÝíäõóçò ìïñö™í ôéêÜ äéêáéþìáôá. Âë. ôü Cñèñï ôçò «Democracy, Differ-
Tê ìÝñïõò ôïˆ êïéíùíéêïˆ ŠðïêåéìÝíïõ «ëáìâÜíåé ÷þñá», ence, and the Right of Privacy», Democracy and Differ-
Šðïóôçñßæåé ‚ ÊáóôïñéÜäçò, «ðÜíù, ìÝóá êáß äéÜ ìÝóïõ ence: Contesting the Boundaries of the Political, Tðéì.
ôïˆ aäç èåóìéóìÝíïõ. Á‰ôü ôü ñõèìßæåé êáß ôü ðåñéïñßæåé, Seyla Benhabib (Ðñßíóôïí: Princeton University Press,
AëëÜ äÝí ôü êáèïñßæåé. ÔÜ ðïëéôéêÜ Šðïêåßìåíá Aãùíßæïí- 1996).
ôáé êáß äñïˆí ðÜíôïôå ìÝóá óôïýò ‚ñßæïíôåò ôïˆ êïéíïˆ êïé- 67 Castoriadis, The Imaginary Institution, 320.
íùíéêïˆ-tóôïñéêïˆ êüóìïõÿ á‰ôüò ðáñáìÝíåé ôü ŠðÝäáöïò 68. ’Åðß ðëÝïí, èÜ ìðïñïˆóå êáíåßò íÜ Šðïóôçñßîåé …-
ô™í óõììåôå÷üíôùí ›ò ìßá äéáéóèçôéêÜ ãíùóôÞ, ìÞ ðñï- ôé _ Aíáóôï÷áóôéêüôçôá äÝí åyíáé ìéÜ ñèïëïãéóôéêÞ, Tñ-
âëçìáôéêÞ Vã÷ñïíç ðñáãìáôéêüôçôá. ‘Ïñßæåé Xíá ðëáßóéï ãáëåéáêÞ têáíüôçôáÿ åyíáé êÜôé ðåñéóóüôåñï. Åyíáé _ têá-
êáß äéáãñÜöåé ôü äéáèÝóéìï ðåäßï ãéÜ ôßò á‰ôüíïìåò äñá- íüôçôá öáíôáóéáêïˆ êÜðïéïõ íÜ äßíåé Šðüóôáóç óÝ åsêüíåò
óôçñéüôçôåò». Castoriadis, «Individual, Society, Ratio- Têåßíïõ ðïý äÝí ŠðÜñ÷åé. ‘Ï óôï÷áóìüò âáóßæåôáé êáß ðñï-
nality, History», 64. ûðïèÝôåé ôü ñéæéêü öáíôáóéáêü ô\ò øõ÷\ò. ÄÝí åyíáé _ êõ-
48. Castoriadis, «The Retreat from Autonomy», 22. ñéáñ÷ßá êáß _ êáèõðüôáîç ôïˆ AóõíåéäÞôïõ, AëëÜ ìÜëëïí
49. A. Heller, «With Castoriadis to Aristotle», 166. _ têáíüôçôá íÜ «äçìéïõñãår ìïíïðÜôéá», íÜ êéíçôïðïéår,
50. Castoriadis, «The Nature and Value of Equali- íÜ Aíáêáôåõèýíåé êáß íÜ äéï÷åôåýåé ôÞí ðáñáóôáóôáôéêÞ
ty», 125. ñïÞ, ôßò íÝåò åsêüíåò êáß ôÜ ðëÜóìáôá ô\ò öáíôáóßáò, á‰-
51. ’Åä™ ‚ ÊáóôïñéÜäçò Aðïóôáóéïðïéårôáé Tìöáí™ò ôÞ ðïý «‚ñßæåé ôü Åyíáé ôïˆ Aíèñþðïõ ›ò öáíôáóßá». ‘Ç
Aðü ôÞí óôñáôçãéêÞ ôïˆ Habermas íÜ TîáãÜãåé ôü êáíï- öáíôáóéáêÞ têáíüôçôá íÜ óôï÷Üæåôáé êÜôé ôü ‚ðïrï ðñï-
íéóôéêü ðåñéå÷üìåíï ôïˆ Tðéêïéíùíéáêïˆ ëüãïõ Aðü ìéÜ A- çãïõìÝíùò eôáí Aðüí âïçè@ óôÞ ñÞîç ìÝ ôü ðáñÜäåéãìá
íáóýóôáóç ô™í Aíáðüäñáóôùí ðñáãìáôïëïãéê™í ðñïûðï- ôïˆ Tñãáëåéáêïˆ ëüãïõ êáß ôïˆ Šðïëïãéóôéêïˆ óêÝðôåóèáé,
èÝóåùí ô\ò ãëùóóéê\ò äïì\ò ô\ò ‚ìéëßáò. ðñïéêßæïíôáò ôü Šðïêåßìåíï ìÝ ìéÜ ðñáêôéêÞ-ðïéçôéêÞ t-
52. Castoriadis, «The Nature and Value of Equali- êáíüôçôá ìé@ò «Cëëçò ó÷Ýóçò» ìÝ ôÞí TóùôåñéêÞ ôïõ öý-
ty», 134-35. óç. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò, óÝ ìßá Aðü ôßò ðéü ëáìðñÝò Aíáëý-
53. ÈÜ ðñÝðåé íÜ èõìïýìáóôå …ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò V÷åé óåéò ôïõ ô\ò Vííïéáò ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ, Šðïóôçñßæåé …ôé «_
Šðïóôçñßîåé ôÞí «‚ìïïõóéüôçôá» ô\ò Aôïìéê\ò êáß ðïëé- Aðüëõôç óõíèÞêç ãéÜ ôÞ äõíáôüôçôá ôïˆ óôï÷áóìïˆ åyíáé
ôéê\ò á‰ôïíïìßáò. ’Áíôß íÜ Aðïôåëïˆí äýï îå÷ùñéóôÝò, a _ öáíôáóßá. ’ÅðåéäÞ _ Aíèñþðéíç ðáñîç åyíáé öáíôáóßá
ðéèáí™ò êáß AíôáãùíéóôéêÝò Aîßåò, a íÜ ôïðïèåôïˆíôáé óÝ (ìÞ ëåéôïõñãéêÞ öáíôáóßá), ìðïñår íÜ äþóåé “Šðüóôáóç”
ìßá tåñáñ÷éêÞ ó÷Ýóç, AëëçëïäéáðëÝêïíôáé. ‘Ç ìßá ðñïû- óÝ êÜôé ôü ‚ðïrï Aö' Uáõôïˆ ôïõ äÝí V÷åé: óôÞí uäéá ôÞ äéá-
ðïèÝôåé ôÞí Cëëç — a, êáëýôåñá, äÝí ìðïñår _ ìßá íÜ äéêáóßá ô\ò óêÝøçò ôçò. Óôï÷Üæåôáé TðåéäÞ _ öáíôáóßá
ðñáãìáôïðïéçèår ÷ùñßò ôÞí ðëÞñç ðñáãìáôïðïßçóç ô\ò ôïõ åyíáé Aðåñßóôáëôçÿ äéáöïñåôéêÜ èÜ ðåñéïñéæüôáí óôüí
Cëëçò. ‘Ç äéÜêñéóÞ ôïõò óôÞí ðáñïˆóá ðñáãìÜôùóç V÷åé Šðïëïãéóìü, óôÞí “ásôéïëüãçóç”. ‘Ï óôï÷áóìüò ðñïûðï-
AðïêëåéóôéêÜ Aíáëõôéêü ÷áñáêôÞñá, ãéÜ ëüãïõò êáß ìüíï èÝôåé …ôé åyíáé äõíáôüí ãéÜ ôÞí öáíôáóßá íÜ èÝôåé ›ò Š-
Tííïéïëïãéê\ò óáöÞíåéáò. ðÜñ÷ïí Têåríï ôü ‚ðïrï äÝí ŠðÜñ÷åé... íÜ âëÝðåé äéðëÜ, íÜ
54. Castoriadis, «The State of the Subject Today», 37. âëÝðåé êÜôé ›ò äéðëü, íÜ êáôáíïår ôüí Uáõôü ôçò ›ò Cë-
55. ´Ï. ð., 5. ëïí. ’Áíáðáñéóô™ ôüí Uáõôü ìïõ, êáß Aíáðáñéóô™ ôüí U-
56. Castoriadis, «Socialism and Autonomous Soci- áõôü ìïõ ›ò AíáðáñáóôáôéêÞ äñáóôçñéüôçôá, a Tíåñã™
ety», (1979), Cornelius Castoriadis: Political and Social ðÜíù óôüí Uáõôü ìïõ ›ò Tíåñãü äñáóôçñéüôçôá», Casto-
Writings, ôüì. 3, Tðéì. D.A Curtis (ÌéííåÜðïëéò: Uni- riadis, «The State of the Subject Today», 35, 27.
versity of Minnesota Press, (1993) 315. 69. ´Åíá Aðü ôÜ ðëåïíåêôÞìáôá á‰ô\ò ô\ò ðñïóÝããé-
57. Castoriadis, The Imaginary Institution, 103-7 óçò åyíáé …ôé ìÝ ôÞí TîáãùãÞ ôïˆ êáíïíéóôéêïˆ ðåñéå÷ïìÝ-
êáß «The State of the Subject Today». íïõ ô\ò á‰ôïíïìßáò Aðü ôÞí äïìÞ ôïˆ ìïíôÝñíïõ ŠðïêåéìÝ-
58. Castoriadis, «The Imaginary Institution, 308. íïõ —êáß ƒ÷é Aðü ôÞí øõ÷ޗ äÝí ìåóïëáâår ìüíï ìåôá-
59. Castoriadis, «Socialism and Autonomous Soci- îý ô™í Cêñùí ôïˆ factum (ôü Šðïêåßìåíï åyíáé ìéÜ êïéíù-
ety», 316. íéêÞ-tóôïñéêÞ öáíôáóéáêÞ óçìáóßá êáß èÝóìéóç) êáß ôïˆ jus
60. ÃéÜ ôÞí Vííïéá ô\ò íåùôåñéêüôçôáò óôüí Êáóôï- (AôïìéêÞ á‰ôïíïìßá ›ò êáíïíéóôéêÞ Añ÷Þ), AëëÜ Tðßóçò A-
ñéÜäç, âë. J. Rundell, «From the Shores of Reason to the ðïöåýãåé ìéÜ ðáëéíäñüìéóç óÝ êÜðïéïõ åuäïõò Aðüëõôç èå-
Horizon of Meaning: Some Remarks on Habermas and ìåëßùóç, óÝ ìéÜ ðñüôåñç ^èéêÞ ôÜîç a óÝ ìéÜ ï‰óéïëïãéêÞ
Castoriadis Theories of Culture», Thesis Eleven 22 èåùñßá ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ. Á‰ôÞ _ tóôïñéêéóôéêÞ íïìéìïðïß-
(1989)ÿ J.P. Arnason, «Culture and Imaginary Signifi- çóç ô\ò Aôïìéê\ò á‰ôïíïìßáò ›ò êñéôéêïˆ êáíüíá ðáñáìÝ-
cations», Thesis Eleven 22 (1989)ÿ êáß D. Roberts, «Epi- íåé ôõ÷áßá êáß Aíïé÷ôÞ, ìÝ ôÞí Vííïéá …ôé ìðïñår Vëëïãá íÜ
logue. Sublime Theories: Reason and Imagination in Aíáèåùñçèår Šðü ôü ö™ò ìåôáãåíÝóôåñùí Aëëáã™í óôÞí
Modernity», Rethinking imagination: Culture and Cre- äïìÞ ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ a ëü㤠ô\ò TìöÜíéóçò íÝùí êïéíù-
ativity, Tðéì. G. Robinson êáß J. Rundell (Ëïíäßíï êáß ÍÝá íéêï-éóôïñéê™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í.
‘Õüñêç: Routledge, 1994). 70. A. Honneth, «Rescuing the Revolution with an
61. Castoriadis, The Imaginary Institution, 105. Ontology», 168-183.
62. Castoriadis, «The State of the Subject Today», 26. 71. A. Heller, A Theory of History in Fragments
63. Castoriadis, «The Logic of Magmas and the (London: Blackwell, 1993).
Question of Autonomy», (1983), Philosophy and Social 72. ´Ï. ð. 195.
Criticism, 20.1/2 (1994): 143. 73. A. Honnth, «Rescuing the Revolution with an
65. Castoriadis, The Imaginary Institution, 105. Ontology», 183.
66. Á‰ôÞ _ ãñáììÞ íïìéìïðïßçóçò óôçñßæåôáé, óÝ ìå- 74. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ðñïóðåñí@ ìÝ Aîéïóçìåßùôç Tðé-
ãÜëï âáèìü, óôü Tðé÷åßñçìá ô\ò Jean Cohen ãéÜ ôÜ säéù- äåîéüôçôá ôüí ðåéñáóìü ìé@ò íáôïõñáëéóôéê\ò ìåôáöõ-
110 ÁÍÄÑÅÁÓ ÊÁËÕÂÁÓ

óéê\ò, _ ‚ðïßá èÜ öåôé÷ïðïéïˆóå ôÞí Aîßá ô™í ðñï-ëïãéê™í 84. Castoriadis, «Éntellectuals and History», 4. ÔÜ
AíáöåñïìÝíùí. ÄÝí ŠðÜñ÷åé ôßðïôá Šðü ôÞí ìïñöÞ ìé@ò óôïé÷årá ôïˆ Vëëïãïõ ó÷åäéáóìïˆ êáß ô\ò Aíôáëëáã\ò T-
á‰èåíôéê\ò ðñùôïãåíïˆò ï‰óßáò ôÞí ‚ðïßá èÜ ìðïñïˆóå íÜ ðé÷åéñçìÜôùí ìðïñïˆí íÜ âñåèïˆí óôÜ ðñþéìá, ìáñîéóôé-
Tðáíáíáêáëýøïõìå óôÜ âÜèç ôïˆ ŠðïêåéìÝíïõ. ‘Ç øõ÷Þ êÜ ãñáðôÜ ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, …ðïõ ‚ óõããñáöÝáò ðñáãìá-
åyíáé ìéÜ øõ÷áíáëõôéêÞ êáôçãïñßá ìÝ íôïëïãéêÝò ðñïå- ôåýåôáé ôïýò äéáäéêáóôéêïýò ìç÷áíéóìïýò ëÞøçò AðïöÜ-
êôÜóåéò, ƒ÷é ìéÜ êáôçãïñßá ìåôáöõóéêÞ-ŠðåñâáôéêÞ. ‘Ç óåùí ô™í Tñãáôéê™í óõìâïõëßùí. ÔÜ óõìâïýëéá åyíáé ãå-
èåùñßá ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôÞí óõãêñüôçóç ôïˆ êïéíùíé- íéêÝò óõíåëåýóåéò ït ‚ðïråò TðéôñÝðïõí ìéÜ AíôéðáñÜèåóç
êïˆ Aôüìïõ äÝí åyíáé ìéÜ AíáðáñáãùãÞ ôïˆ ðáñáäïóéáêïˆ ô™í Aðüøåùí êáß ìéÜ Tðåîåñãáóßá ô™í TíÞìåñùí ðïëéôéê™í
ó÷Þìáôïò êÜðïéáò äõíáôüôçôáò _ ‚ðïßá ãßíåôáé ðñáãìá- ãíùì™í... […ðïõ] ‚ ðñïêáôáñêôéêüò Vëåã÷ïò, _ AðïóáöÞ-
ôéêüôçôá. ‘Ç øõ÷Þ äÝí ìðïñår íÜ äçìéïõñãÞóåé ôü ðñáã- íéóç êáß _ Tðåîåñãáóßá ô™í äåäïìÝíùí åyíáé, ó÷åäüí ðÜí-
ìáôéêüÿ äÝí ìðïñår êCí íÜ ðáñáãÜãåé èåóìïýò. ‘Ï Êáóôï- ôïôå, Aðáñáßôçôá ðñßí Aðü êÜèå óçìáíôéêÞ Aðüöáóç ðïý
ñéÜäçò êáôáããÝëëåé Tðßìïíá ôÞí ðáñáãùãÞ ô\ò êïéíù- ðñüêåéôáé íÜ ëçöèår. Ôü íÜ æçô@ò Aðü Xíáí ëáü ›ò …ëïí
íéê\ò Aðü ôÞí öõóéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá. ’Åíáíôßïí ôïˆ íÜ TêöñÜóåé ôßò Aðüøåéò ôïõò äß÷ùò ìéÜ ôÝôïéá ðñïðáñá-
«êïéíùíéïëïãéêïˆ ëçèÜñãïõ ô\ò øõ÷áíÜëõóçò» (Castori- óêåõÞ åyíáé óõ÷íÜ ìéÜ ìõóôéêïðïßçóç êáß ìéÜ Cñíçóç ô\ò
adis, «Done and To Be Done», 379), âåâáéþíåé ôü ìÞ A- äçìïêñáôßáò. ÐñÝðåé íÜ ŠðÜñîåé Xíá ðëáßóéï ãéÜ ôÞí óõ-
íáãþãéìï ô™í äýï AíåîÜñôçôùí ðåñéï÷™í: ôïˆ êïéíùíéêïˆ æÞôçóç ô™í ðñïâëçìÜôùí êáß ãéÜ ôÞí ŠðïâïëÞ ôïõò óôÞí
öáíôáóéáêïˆ êáß ôïˆ ñéæéêïˆ öáíôáóéáêïˆ. ‘Ï ìïíáäéárïò ëáúêÞ Aðüöáóç». Castoriadis, «On the Content of Social-
ðõñÞíáò, Cí ìÝíåé Vãêëåéóôïò óôüí Uáõôü ôïõ, äÝí Tîçãår ism II» (1957), Political and Social Writings. Vol. II:
ôßðïôá ðÝñá Aðü ôßò ðñïóùðéêÝò ôïõ öáíôáóéþóåéò (Cas- From Workers Struggle Against Bureaucracy to Revolu-
toriadis, «Anthropology, Philosophy, Politcs», 105-106). tion in the Age of Modern Capitalism,Tðéì. David Ames
Ìüíï ìÝó¤ ô\ò ðáñÝìâáóçò ô\ò êïéíùíéê\ò èÝóìéóçò Curtis (ÌéííåÜðïëéò: University of Minnessota Press,
äéáññçãíýåôáé _ Uíüôçôá ô\ò øõ÷\ò êáß _ Aíáðáñáóôáôé- 1988), 40-141.
êÞ ñïÞ Aðåëåõèåñþíåôáé Aðü ôïýò ðåñéïñéóìïýò ôçò. ×ù- 85. Castoriadis, «The Greek Polis», 113.
ñßò èñõììáôéóìü ô\ò øõ÷éê\ò ìïíÜäáò, äÝí ìðïñår íÜ Š- 86. Castoriadis, «The ‘End of Philosophy’», 22.
ðÜñîåé ï‹ôå tóôïñßá ï‹ôå TîÝëéîç ï‹ôå ìåôáâïëÞ. ‘Ç øõ÷Þ 87. Castoriadis, «Power, Politics, Autonomy» (1988),
äÝí ìðïñår ðïôÝ íÜ äçìéïõñãÞóåé Aðü ìüíç ôçò ôü Cíïéã- Philosophy, 169.
ìÜ ôçò, ãéáôß «ìÝ êáíÝíá ôñüðï äÝí åyíáé ðñïïñéóìÝíç ãéÜ 88. Castoriadis, «Democracy as Procedure and
êÜôé ôÝôïéï Aðü ôÞí öýóç». Castoriadis, Ôhe Imaginary Democracy as Regime» (1991), Constellations 4.1 (’Á-
Institution, 300. ðñßëéïò 1997): 14-16.
75. Habermas, The Philosophical Discourse, 333. 89. ´Ï. ð.
76. Castoriadis, The Imaginary Institution, 366-367. 90. Castoriadis, «Power, Politics, Autonomy», 153.
77. Castoriadis, «The Greek Polis», 112. 91. Habermas, The Philosophical Discourse, 318.
78. Castoriadis, «Radical Imagination and the Social 92. Castoriadis, «Done and To Be Done», 378.
Instituting Imaginary», 142. 93. Castoriadis, The Imaginary Institution, 366.
79. Castoriadis, The Imaginary Institution, 366. 94. Castoriadis, «Power, Politics, Autonomy», 153.
80. ´Ï. ð. 363. 95. ´Ï. ð. 150.
81. ´Ï. ð. 366. 96. Habermas, The Philosophical Discourse, 333.
82. ´Ï. ð. 364. 97. Castoriadis, The Imaginary Institution, 369.
83. Castoriadis, «The Crisis of Culture and the 98. ´Ï. ð. 143.
State», (1987), Philosophy, 222. 99. ´Ï. ð. 114.
‘Ç Añ÷áßá êáß _ íåþôåñç äçìïêñáôßá
óôü Vñãï ôïˆ ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç
ÃéÜííçò Ì. ÌáèéïõäÜêçò

Ç ’Áñ÷áßá ‘ÅëëÜäá eôáí Xíá Aðü ôÜ óç-


ìáíôéêüôåñá óçìårá Aíáöïñ@ò óôÞí óêÝ-
øç ôïˆ ÊïñíÞëéïõ ÊáóôïñéÜäç1. Á‰ôü
äÝí öåßëåôáé ìüíï óôü ãåãïíüò …ôé óôÞí Uëëçíé-
êÞ óêÝøç âñßóêïíôáé ït ñßæåò ôïˆ íåüôåñïõ öéëï-
óïöéêïˆ êáß Tðéóôçìïíéêïˆ ðíåýìáôïò. ’Åî uóïõ
äçìïêñáôßáò ìÝ ôÞí óýã÷ñïíç ìïñöÞ ôçò, êáèþò
êáß ôÞí óçìáóßá ôçò ãéÜ ôÞí Tðï÷Þ ìáò.

‘Ç ðñïóÝããéóç ô\ò tóôïñßáò êáß


_ ñÞîç ìÝ ôßò ásôéáêÝò TîçãÞóåéò
óçìáíôéêÞ ãé' á‰ôüí óôÜèçêå _ AíáêÜëõøç (a, ´Ïóï êáß Cí èåùñår ôßò Uñìçíåråò ó÷åôéêÜ ìÝ
êáëýôåñá, _ äçìéïõñãßá) ô\ò ìïñö\ò á‰ô\ò ðï- ôÞí ãÝííçóç ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò äçìïêñáôß-
ëéôåýìáôïò ðïý Vìåëëå íÜ AðïôåëÝóåé Xíáí Aðü áò ÷ñÞóéìåò êáß äéáöùôéóôéêÝò, ‚ ÊáóôïñéÜäçò
ôïýò âáóéêïýò ðõñ\íåò ôïˆ Vñãïõ ôïõ: ô\ò äç- ì@ò äßíåé ôÞí äéêÞ ôïõ, äéáöïñåôéêÞ Cðïøç. ÓôÞí
ìïêñáôßáò. Ãé' á‰ôü ôÜ êåßìåíÜ ôïõ âñßèïõí ƒ÷é ðñïóðÜèåéÜ ôïõ á‰ôÞ, óõãêñïýåôáé ìáæß ôïõò êáß
ìüíï ðáñáðïìð™í Aðü ôïýò ’Áñ÷áßïõò, AëëÜ êáß Tðé÷åéñår íÜ ôßò AíáóêåõÜóåé. ’Áîßæåé, ëïéðüí, íÜ
Aíáöïñ™í óÝ ðïëéôéêïýò èåóìïýò êáß ðñáêôéêÝò óôáèïˆìå óôÞí TîÝôáóç ôñé™í ðáñáäåéãìáôéê™í
ô\ò ’Áñ÷áéüôçôáò. ‘Ç AíÜëõóÞ ôïõ, ëïéðüí, äÝí (êáß AñêåôÜ äéáäåäïìÝíùí) TîçãÞóåùí2.
ðåñéïñßæåôáé óôÞí UëëçíéêÞ ðíåõìáôéêÞ ðáñáêá- Óýìöùíá ìÝ ôÞí ðñþôç, êáèïñéóôéêüò ðá-
ôáèÞêç, ðáñÜ ðñï÷ùñår êáß AíáôÝìíåé ôÞí êïé- ñÜãïíôáò ðïý ‚äÞãçóå óôÞí ãÝííçóç ô\ò Añ÷áß-
íùíéêÞ êáß ðïëéôéêÞ ñãÜíùóç ô\ò Tðï÷\ò. Öõ- áò Uëëçíéê\ò äçìïêñáôßáò åyíáé ‚ ãåùãñáöéêüò.
óéêÜ, á‰ôü äÝí åyíáé ôõ÷árï. ‘Ç ôáõôü÷ñïíç TîÝ- ²Åôóé, _ êáôÜôìçóç ôïˆ Uëëçíéêïˆ ÷þñïõ óÝ ìé-
ôáóç ô\ò Uëëçíéê\ò èåùñçôéê\ò óêÝøçò êáß ô\ò êñÝò êáß AðïìïíùìÝíåò, êáôÜ ôü ì@ëëïí a fô-
Aíôßóôïé÷çò êïéíùíéêï-ðïëéôéê\ò ðñáêôéê\ò äé- ôïí ðåñéï÷Ýò åy÷å ›ò AðïôÝëåóìá ôÞí Aäõíáìßá
êáéïëïãårôáé Aðüëõôá, êáèþò äçìïêñáôßá êáß öé- Tãêáèßäñõóçò ìé@ò ìåãÜëçò á‰ôïêñáôïñßáò êáôÜ
ëïóïößá, ãéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, åyíáé óõìöõårò, Tì- ôÜ ðñüôõðá ô\ò Tðï÷\ò êáß ôÞí äçìéïõñãßá ô™í
öáíßæïíôáé êáß Aíáðôýóóïíôáé óõã÷ñüíùò ›ò A- ðüëåùí. Ït ðüëåéò-êñÜôç, ›ò säéáßôåñïò êïéíù-
ðüññïéá ôïˆ Uëëçíéêïˆ öáíôáóéáêïˆ. íéêï-ðïëéôéêüò ó÷çìáôéóìüò, eôáí ït èýëáêåò …-
‘Ï ÊáóôïñéÜäçò êáôïñèþíåé íÜ öùôßóåé óêï- ðïõ ìðüñåóå íÜ Aíáðôõ÷èår ôü äçìïêñáôéêü
ôåéíÝò ðëåõñÝò êáß íÜ öÝñåé óôÞí TðéöÜíåéá ìõ- ðíåˆìá êáß íÜ Tìöáíéóôår _ äçìïêñáôßá.
óôéêÝò ó÷Ýóåéò AíÜìåóá óôïýò ðáñÜãïíôåò ðïý ‘Ç Aíôßññçóç ôïˆ ÊáóôïñéÜäç óõíßóôáôáé,
óõíèÝôïõí ôüí Añ÷árï Uëëçíéêü ðïëéôéóìü. ’Å- êáô' Añ÷Þí, óôü …ôé ‚ ãåùãñáöéêüò ðáñÜãïíôáò
êôüò, …ìùò, Aðü ôÞí âáèýôåñç ãíþóç ôïˆ ðá- äÝí Tðáñêår ãéÜ íÜ Tîçãçèår _ ãÝííçóç ô\ò äç-
ñåëèüíôïò, ït Tñãáóßåò ôïõ åyíáé óçìáíôéêÝò êáß ìïêñáôßáò óôÞí äåäïìÝíç tóôïñéêÞ óôéãìÞ. Ãéá-
ãéÜ ôÞí Tðï÷Þ ìáò. Ôü ðáñüí TîÝñ÷åôáé Aðü ôÞí ôß, Aöïˆ ôü ãåùãñáöéêü ðåñéâÜëëïí eôáí ôü uäéï,
VñåõíÜ ôïõ Tî uóïõ äéáõãáóìÝíï, …ðùò êáß ôü ðá- _ äçìïêñáôßá äÝí Tìöáíßóôçêå êáôÜ ôÞí Ìõêç-
ñåëèüí, êáß ‚ ìåëåôçôÞò êåñäßæåé ƒ÷é ìüíï ôÞí t- íáúêÞ ’Åðï÷Þ, ôü 1200 ð.×., êáß ãéáôß Tîáöá-
óôïñéêÞ êáôáíüçóç AëëÜ êáß ôÞí á‰ôïãíùóßá. íßóôçêå Añãüôåñá; Êáß, Tðß ðëÝïí, ãéáôß óÝ Cë-
ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, _ óçìáóßá ô\ò Añ÷áßáò Uë- ëåò ðåñéðôþóåéò, …ðùò óôÞí Ãåñìáíßá ôïˆ 1870,
ëçíéê\ò äçìïêñáôßáò åyíáé ìåãÜëç, Cí êáß óðåñ- Tí™ ôü ãåùãñáöéêü ðåñéâÜëëïí å‰íïïˆóå ôÞí
ìáôéêÞ. óõãêñüôçóç Uíéáßïõ êñÜôïõò, ‚ ðïëéôéêüò ó÷ç-
Óôü êåßìåíï ðïý Aêïëïõèår TîåôÜæïíôáé ït A- ìáôéóìüò ðïý TðéêñÜôçóå eôáí Têåríïò ô™í ìé-
ðüøåéò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç ãéÜ ôÞí ãÝííçóç ô\ò äç- êñ™í êñáôéäßùí; ’Áêüìç êáß ôü ðáñÜäåéãìá ô™í
ìïêñáôßáò, ôÞí óýãêñéóç ô\ò Añ÷áßáò, Cìåóçò öïéíéêéê™í ðüëåùí, ðïý Vìåéíáí ëéãáñ÷ßåò a ìï-
ÍÝá Êïéíùíéïëïãßá, ôåˆ÷ïò 31, Öèéíüðùñï 2000, óó. 111-118
112 ÃÉÁÍÍÇÓ Ì. ÌÁÈÉÏÕÄÁÊÇÓ

íáñ÷ßåò, óçìáßíåé …ôé _ ðáñîç ìéêñ™í ðïëéôéê™í äçìéïõñãßá óçìáßíåé AíÜäõóç ìïñö™í íÝùí,
êïéíïôÞôùí äÝí ‚äçãår AíáãêáóôéêÜ óôÞí ãÝííç- åsä™í, ìÝ ôÞí ðëÞñç óçìáóßá ôïˆ …ñïõ, íÝùí èå-
óç ô\ò äçìïêñáôßáò. ϋôå, ëïéðüí, ‚ ãåùãñáöé- óì™í êáß íüìùí. ‘Ç tóôïñßá åyíáé _ Aóôåßñåõôç
êüò ÷™ñïò TðéöÝñåé êáô' AíÜãêçí ôÞí äçìéïõñ- ðçãÞ, Aðü …ðïõ ït íÝåò ìïñöÝò Aíáäýïíôáé Aêá-
ãßá óõãêåêñéìÝíùí ðïëéôéê™í ó÷çìÜôùí ï‹ôå ït ôÜðáõóôá äçìéïõñãþíôáò ôïìÝò óôüí óõíå÷Þ ñïˆ
ìéêñÝò ðïëéôéêÝò êïéíüôçôåò Tîåëßóóïíôáé ðÜíôï- ôçò. Á‰ôü, âÝâáéá, äÝí óçìáßíåé …ôé ït ìïñöÝò á‰-
ôå óÝ äçìïêñáôßåò. ôÝò äÝí ñéæþíïõí óôü êïéíùíéêü-tóôïñéêü ðåñéâÜë-
‘Ç äåýôåñç èåùñßá, ðïý óõìðëÝåé ìÝ ôÞí ëïí ôïõò. Óßãïõñá, …ìùò, ôü Šðåñâáßíïõí êáß êÜ-
ìáñîéóôéêÞ Cðïøç, Tìöáíßæåé ôÞí äçìïêñáôßá, ôü íïõí Aäýíáôç ìéÜ ‚ëéêÞ AíáãùãÞ ôïˆ êáéíïýñ-
ðïëéôéêü Tðïéêïäüìçìá ô\ò Tðï÷\ò, ›ò Aðüññïéá ãéïõ óôü ðáëéü. Ãéáôß äÝí ŠðÜñ÷åé êáíÝíáò èåüò,
ôïˆ äïõëïêôçôéêïˆ óõóôÞìáôïò ðáñáãùã\ò, ôü êáíÝíá Aðüëõôï Tãåëéáíü Ðíåˆìá êáß êáíÝíáò t-
‚ðïrï óõíÝâáëå óôÞí äçìéïõñãßá ìé@ò ðñïíïìéïý- óôïñéêüò íüìïò ðïý íÜ êõñéáñ÷ïˆí óôü tóôïñéêü
÷ïõ êïéíùíéê\ò ‚ìÜäáò ðïëéô™í, ðïý êáôår÷å ãßãíåóèáé. Êáß uóùò á‰ôÞ _ ðôéêÞ íÜ åyíáé _
ôÞí «ðïëõôÝëåéá» êáß ôÞí äõíáôüôçôá ô\ò Tíá- ìüíç ðïý Aðåëåõèåñþíåé ôÞí tóôïñßá êáß êáèéóô@
ó÷üëçóçò ìÝ ôÜ êïéíÜ. ôüí Cíèñùðï ðñáãìáôéêü Šðïêåßìåíü ôçò, ðïý
ÂÝâáéá, ït AíôéññÞóåéò ðïý Tãåßñïíôáé Tä™ åy- äÝí Šðüêåéôáé óÝ êáììßá TðéâåâëçìÝíç Aíáãêáé-
íáé ðñïöáíårò. ‘Ï èåóìüò ô\ò äïõëåßáò Šð\ñ÷å üôçôá.
êáß óôÞí ’Áóßá, _ ‚ðïßá ðïôÝ äÝí êáôüñèùóå íÜ Óôü âÜèïò ôçò, ëïéðüí, _ TîÞãçóç ô\ò tóôï-
îåðåñÜóåé ôÞí äåóðïôåßá. Óõíáíô@ôáé Tðßóçò óÝ ñéê\ò äçìéïõñãßáò ðáñáìÝíåé Aóýëëçðôç. Ôü ìü-
…ëç ôÞí ‘ÅëëÜäáÿ äÝí åyíáé, …ìùò, …ëåò ït Uëëç- íï ðïý ìðïñår íÜ Tðéôý÷åé _ èåùñçôéêÞ óêÝøç åy-
íéêÝò ðüëåéò-êñÜôç äçìïêñáôéêÝò. ’ÁëëÜ êáß ‚ íáé _ êáôáíüçóÞ ôçò, Aöïˆ _ äçìéïõñãßá á‰ôÞ
uäéïò ‚ ÌÜñî ŠðïóôÞñéæå …ôé _ ðñáãìáôéêÞ âÜ- V÷åé óõíôåëåóôår4. ’Åðß ðëÝïí, åyíáé äõíáôÞ _ T-
óç ô™í Añ÷áßùí äçìïêñáôé™í eôáí ït AíåîÜñôç- ðéóÞìáíóç êÜðïéùí ðñáãìáôéê™í ðáñáãüíôùí
ôïé ìéêñïðáñáãùãïß êáß ƒ÷é ït äïˆëïé. ðïý äéåõêïëýíïõí á‰ôÞí ôÞí êáôáíüçóç. ‘Ç ás-
Ëéãüôåñï só÷õñÞ ðáñïõóéÜæåôáé _ Cðïøç ðïý ôéáêÞ, …ìùò, TîÞãçóç ô\ò tóôïñßáò, _ åñåóç
èåùñår ôÞí äçìïêñáôßá ðïëéôéêÞ ðñïÝêôáóç ô\ò ô™í têáí™í êáß Aíáãêáßùí óõíèçê™í ðïý ‚äç-
‚ðëéôéê\ò öÜëáããáò, êáôÜ ôÞí ‚ðïßá _ ìÜ÷ç äÝí ãïˆí óôÞí AíÜäõóç ìé@ò íÝáò tóôïñéê\ò ìïñö\ò,
Aðïôåëår «óåéñÜ ìïíïìá÷é™í», …ðùò óôÜ ‚ìçñé- åyíáé ðÝñá Aðü ôüí ‚ñßæïíôÜ ìáò. Ðáñ' …ëá á‰-
êÜ ÷ñüíéá, AëëÜ óýãêñïõóç äýï ñãáíùìÝíùí ôÜ, ìðïñïˆìå, ëéãüôåñï a ðåñéóóüôåñï, íÜ óõë-
óôñáôéùôéê™í ôìçìÜôùí. Äéüôé _ öÜëáããá ðñï- ëÜâïõìå ôßò êåíôñéêÝò êïéíùíéêÝò öáíôáóéáêÝò
ûðïèÝôåé ìéÜ äçìïêñáôéêÞ êïéíùíéêÞ ñãÜíùóç, óçìáóßåò ðïý äéáðåñíïˆí êáß êáèïñßæïõí ôßò íüñ-
…ðïõ åyíáé äõíáôÞ _ Vííïéá ô\ò ‚ìÜäáò ô™í ‚- ìåò, ôïýò èåóìïýò, ôßò ðñáêôéêÝò êÜèå êïéíùíß-
ðëéô™í, ô™í sóüôéìùí êáß Aëëçëïåîáñôþìåíùí áò.
ðïëåìéóô™í. Á‰ôÜ ôÜ äýï Aíáäýïíôáé ôáõôü÷ñï- Óýìöùíá ìÝ ôßò Aðüøåéò ôïˆ ÊáóôïñéÜäç, _
íá êáß ìðïñår íÜ åyíáé ìüíï AðïêõÞìáôá ôïˆ êïé- êÜèå ìïñöÞ êïéíùíßáò ðïý Tìöáíßæåôáé óôÞí t-
íùíéêïˆ öáíôáóéáêïˆ ô\ò Añ÷áßáò ‘ÅëëÜäáò. óôïñßá Aðïôåëår ðñùôüôõðç êáß AíåðáíÜëçðôç
«ÄÝí ŠðÜñ÷åé öÜëáããá ÷ùñßò ‚ðërôåò, ï‹ôå ‚- óýëëçøç êáß Vêöñáóç ôïˆ êïéíùíéêïˆ öáíôáóéá-
ðërôåò ÷ùñßò öÜëáããá»3. êïˆ. Ôü êïéíùíéêü öáíôáóéáêü, ›ò TêäÞëùóç ôïˆ
Ðáñ' …ëï ðïý Aíôéêñïýåé ôÞí êáèåìéÜ Aðü ôßò öáíôáóéáêïˆ óôïé÷åßïõ óôü ðåäßï ôïˆ êïéíùíéêï-
ôñårò ðáñáðÜíù èåùñßåò ìÝ äéáöïñåôéêÜ Tðé÷åé- éóôïñéêïˆ, åyíáé êÜôé ðïý äÝí åyíáé äõíáôüí íÜ
ñÞìáôá, ‚ ÊáóôïñéÜäçò Tðéäéþêåé íÜ ì@ò äåßîåé óõëëçöèår ‚ëïêëçñùôéêÜ. Ãéáôß Aðïôåëår ôÞí èå-
…ôé Aðïôõã÷Üíïõí óôüí óêïðü ôïõò, äéüôé ôßò óõí- óìßæïõóá äýíáìç ðïý ãåíí@ ôßò óçìáóßåò ït ‚ðïr-
äÝåé Xíá âáóéêü ëÜèïò. Êáß ït ôñårò ðñïóðáèïˆí åò äéáðåñíïˆí ‚ëüêëçñç ôÞí æùÞ ô\ò êïéíùíßáò
íÜ TîçãÞóïõí ásôéáêÜ ôÞí tóôïñßá. ÌÜëéóôá, ôü êáß Tíóùìáôþíïíôáé óôïýò êïéíùíéêïýò èåóìïýò.
ëÜèïò á‰ôü TíõðÜñ÷åé óôÞí ðëåéïíüôçôá ô™í èå- ÌÝ Cëëá ëüãéá, TêöñÜæåôáé ìÝóá Aðü ôü ì@ãìá
ùñé™í ãéÜ ôÞí Añ÷áßá UëëçíéêÞ äçìïêñáôßá, ãé' ô™í êïéíùíéê™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í ðïý ‚-
á‰ôü ‚ ÊáóôïñéÜäçò ðáñïõóéÜæåé ôßò ôñårò Tîå- ñßæåé êáß êáèïñßæåé ôÞí ìïñöÞ ô\ò êïéíùíßáò. Êáß
ôáæüìåíåò èåùñßåò ìüíï ›ò ðáñáäåßãìáôá ôïˆ ìðïñïˆìå íÜ ôü íïÞóïõìå ìüíï ›ò óõëëïãéêü,
óõãêåêñéìÝíïõ ôñüðïõ óêÝøçò. ðïý äñ@ êÜèå öïñÜ ðßóù Aðü ôÜ ìÝëç ìé@ò êïé-
ÓôÞí èÝóç á‰ôïˆ ôïˆ ásôéïêñáôéêïˆ ìïíôÝ- íùíßáò. ÓÝ ôåëéêÞ AíÜëõóç, «V÷ïõìå íÜ êÜíïõ-
ëïõ AíÜëõóçò, ‚ uäéïò ðñïâÜëëåé ôÞí Vííïéá ô\ò ìå ìÝ ôÞí uäéá ôÞí äýíáìç ôïˆ êïéíùíéêï-éóôïñé-
tóôïñßáò ›ò äçìéïõñãßáò. ÃéÜ ôüí ÊáóôïñéÜäç, êïˆ ðåäßïõ, ôÞí äýíáìç ôïˆ “ï ôéíïò”, ôïˆ êá-
Ç ÁÑ×ÁÉÁ ÊÁÉ Ç ÍÅÏÔÅÑÇ ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ ÓÔÏ ÅÑÃÏ ÔÏÕ ÊÏÑÍÇËÉÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 113

íåíüò»5. ´Ïðùò åyíáé öõóéêü, êáíÝíá «Šðïêåßìå- äÝí ŠðÜñ÷åé «êÜðïéá èåìåëéþäçò Aíôéóôïé÷ßá,
íï» äÝí ìðïñår íÜ óõëëÜâåé ôÞí äýíáìç á‰ôÞ, A- êÜðïéá óõíÞ÷çóç, êÜðïéá adequatio AíÜìåóá
öïˆ Aðïôåëår ðñïûðüèåóç ãéÜ ôÞí uäéá ôÞí óý- óôßò Tðéèõìßåò ìáò a óôßò AðïöÜóåéò ìáò êáß
óôáóç êÜèå ŠðïêåéìÝíïõ, ôü ‚ðïrï ðÜíôïôå âñß- óôüí êüóìï, óôÞí öýóç ôïˆ Åyíáé»6. Êáß á‰ôü s-
óêåôáé aäç TíôáãìÝíï óÝ ìéÜ êïéíùíéêï-éóôïñéêÞ ó÷ýåé ƒ÷é ìüíï ãéÜ ôÞí ðñßí Aðü ôüí èÜíáôï æù-
ðñáãìáôéêüôçôá, ðñßí Aêüìç ôÞí ‚ñßóåé ›ò «Aí- Þ, AëëÜ êáß ãéÜ ôÞí ìåôáèáíÜôéá. ‘Ç ìåôÜ èÜ-
ôéêåßìåíï» ôïˆ èåùñçôéêïˆ óôï÷áóìïˆ. Ìðïñår, íáôïí æùÞ, Cí ŠðÜñ÷åé, åyíáé ðïëý ÷åéñüôåñç A-
…ìùò, íÜ öùôßóåé ôü AðïôÝëåóìÜ ôçò, ôÞí Vê- ðü ôÞí Tðßãåéá, …ðùò öáßíåôáé aäç óôÞí ’Ïäýó-
öñáóÞ ôçò, ôü ðëÝãìá ô™í êïéíùíéê™í öáíôá- óåéá, Aðü ôÞí óõíÜíôçóç ôïˆ ’Á÷éëëÝá ìÝ ôüí
óéáê™í óçìáóé™í ðïý äéáðåñíïˆí ôïýò èåóìïýò ’ÏäõóóÝá óôüí ²Áäç, …ðïõ ‚ ðñ™ôïò äåß÷íåé íÜ
ô\ò óõãêåêñéìÝíçò êïéíùíßáò. ‘ÅðïìÝíùò, …,ôé Têôéì@ ðåñéóóüôåñï ôÞí æùÞ ôïˆ öôù÷ïˆ äïõ-
èÜ ðñÝðåé íÜ TîåôÜóïõìå ó÷åôéêÜ ìÝ ôü èÝìá ìáò ëåõô\ óôÞí Šðçñåóßá Uíüò Cñ÷ïíôá ðáñÜ ôÞí âá-
åyíáé ‚ êüóìïò ô™í öáíôáóéáê™í óçìáóé™í ô™í óéëåßá êáß ôßò ôéìÝò óôÞí ÷þñá ô™í íåêñ™í (’Ï-
’Áñ÷áßùí ‘ÅëëÞíùí. äýóóåéá, ë, 488-491). Ôü AðïôÝëåóìá Aðü á‰-
ôÝò ôßò säÝåò ô\ò Têêïóìßêåõóçò êáß ô\ò Vëëåé-
Ôü Uëëçíéêü öáíôáóéáêü êáß øçò íïÞìáôïò åyíáé _ Tëåõèåñßá, êáèþò ‚ Cíèñù-
ðïò ìðïñår íÜ äñÜóåé Tëåýèåñá êáß íÜ äþóåé ‚ u-
_ äçìéïõñãßá ô\ò ðïëéôéê\ò äéïò Xíá íüçìá óôÞí æùÞ ôïõ. Êáß ìÜëéóôá, á‰-
Óôü êÝíôñï ô\ò Añ÷áéïåëëçíéê\ò óýëëçøçò ôü åyíáé AíáãêáóìÝíïò íÜ ôü ðñÜîåé óÝ á‰ôüí Tä™
ôïˆ êüóìïõ âñßóêïíôáé äýï Aíôßèåôåò AëëÜ êáß ôüí êüóìï, ôüí ìïíáäéêü ðïý ŠðÜñ÷åé a, ôïõëÜ-
Aëëçëïóõìðëçñïýìåíåò säÝåò. ’Áðü ôÞí ìßá, Š- ÷éóôïí, ðïý Aîßæåé.
ðÜñ÷åé _ säÝá ôïˆ ×Üïõò, ðïý AíáöÝñåôáé aäç ‘Ç Tëåõèåñßá á‰ôÞ óêÝøçò êáß äñÜóçò ãåí-
óôÞí Èåïãïíßá ôïˆ ‘Çóéüäïõ. ’Åêår, _ Vííïéá ôïˆ í@ ôÞí AìöéóâÞôçóç ô\ò ðáíôïäõíáìßáò êáß ô\ò
×Üïõò óçìáßíåé ôü êåíü, ôü ìçäÝí. ²Çäç …ìùò ìïíáäéêüôçôáò ô\ò êáôåóôçìÝíçò êïéíùíéê\ò
Aðü ôüí ‘Çóßïäï ôü «÷Üïò» Aðç÷år ôÞí ìåôáãå- ðñáãìáôéêüôçôáò, ðïý TðéöÝñåé ôÞí ðñþôç tóôï-
íÝóôåñç óçìáóßá ô\ò Aôáîßáò, ô\ò Vëëåéøçò íï- ñéêÜ ñÞîç ôïˆ Tãêëåéóìïˆ ðïý ðåñé÷áñáêþíåé ôßò
Þìáôïò (Èåïãïíßá, óôß÷. 717-720, 722-723 ðåñéóóüôåñåò êïéíùíéêÝò ìïñöÝò. Êáß Tí™ ït Cë-
ê.ëð.). ’Áðü ôÞí Cëëç, Aðü ôü ×Üïò Aíáäýåôáé ëïé ðïëéôéóìïß ô\ò Tðï÷\ò íïìéìïðïéïˆíôáé Aðü
‚ êüóìïò, _ ôÜîç êáß _ Bñìïíßá. Óôßò «ñßæåò» …- ìéÜ ìõèéêÞ a èñçóêåõôéêÞ âÜóç, _ ‚ðïßá Aíáäåé-
ìùò ôïˆ óýìðáíôïò, äÝí ðáýåé íÜ âñßóêåôáé óÜí êíýåé ôÞí aäç èåóìéóìÝíç êïéíùíßá óÝ ðáñÜãïí-
ŠðáñêôÞ AðåéëÞ ôü ×Üïò, ìÝóá óôü ‚ðïrï êéí- ôá êáôáðßåóçò ðïý êáôåõèýíåé ôÞí èåóìßæïõóá
äõíåýåé íÜ âõèéóôår ‚ êüóìïò. ‘Ç ðáñîç ô\ò ôÜ- äýíáìç ôïˆ êïéíùíéêïˆ óõíüëïõ êáß Aðïêëåßåé ôÞí
îçò óôü óýìðáí, ëïéðüí, _ Bñìïíßá êáß ôü ìÝôñï AìöéóâÞôçóç, ït ´Åëëçíåò, ðñ™ôïé, óõíåéäçôï-
äÝí åyíáé äåäïìÝíá AëëÜ ðñïâëÞìáôá êáß æçôïý- ðïéïˆí êáß öÝñïõí óôÞí TðéöÜíåéá ôÞí ðñáãìáôé-
ìåíá. ‘Ï íüìïò ô\ò ãÝíåóçò êáß ô\ò öèïñ@ò A- êÞ äéáäéêáóßá äçìéïõñãßáò ô™í èåóì™í. Ðñüêåé-
ðåéëår êÜèå ìïñöÞ ìÝ TîáöÜíéóç êáß TðéóôñïöÞ ôáé ãéÜ ìéÜ äéáäéêáóßá á‰ôïèÝóìéóçò, êáôÜ ôÞí
óôÞí Añ÷éêÞ ÷áïôéêÞ êáôÜóôáóç. ‚ðïßá _ èåóìßæïõóá êïéíùíßá AíôéëáìâÜíåôáé ôÞí
²Åôóé, óýìöùíá ìÝ ôÞí UëëçíéêÞ êïóìïèåù- ëåéôïõñãßá ôçò ›ò ôÝôïéá êáß Aíáãíùñßæåé ôÞí èÝ-
ñßá, ôü óýìðáí äÝí åyíáé Aðüëõôá ÷Üïò, ãéáôß êÜ- óìéóç ›ò äéêü ôçò Vñãï, ÷ùñßò TîùôåñéêÜ …ñéá,
ôé ôÝôïéï èÜ AðÝêëåéå ôÞí äõíáôüôçôá ô\ò äç- ðïý ôßèåíôáé Aðü ôÞí êõñéáñ÷ßá ô\ò ðáñÜäïóçò.
ìéïõñãßáò, ô\ò AíÜäõóçò ô\ò ôÜîçò êáß ô™í íÝ- ÃéÜ ôïýò ´Åëëçíåò, _ êïéíùíßá äÝí TðéâÜëëåôáé
ùí ìïñö™í. ’Áðü ôÞí Cëëç, äÝí åyíáé êáß ôåëåß- íÜ åyíáé êÜðïéïõ óõãêåêñéìÝíïõ åuäïõò ëü㤠ìé@ò
ùò ôáêôïðïéçìÝíï, ðñÜãìá ðïý èÜ ‚äçãïˆóå óôü Tîùôåñéê\ò ðçã\ò èÝóìéóçò. ’Áöïˆ ôü óýìðáí
óõìðÝñáóìá …ôé Šðüêåéôáé óÝ êÜðïéïõò ásþíéïõò äÝí V÷åé ìéÜ óõãêåêñéìÝíç ôÜîç, _ ìïñöÞ ô\ò
êáß AìåôÜâëçôïõò íüìïõò êáß èÜ êáèéóôïˆóå êÜ- êïéíùíßáò Tîáñô@ôáé Aðü ôÞí uäéá ôçò ôÞí Aíá-
èå Tëåõèåñßá Aäýíáôç. êëáóôéêÞ äñáóôçñéüôçôá. ²Åôóé, _ èåóìßæïõóá
ÌÝóá óÝ á‰ôü ôü óýìðáí åyíáé TìöáíÞò _ Vë- êïéíùíßá Tíôïðßæåé ôü ÷Üóìá ðïý ôÞí Aðåëåõèå-
ëåéøç êÜèå óçìáóßáò, êÜèå íïÞìáôïò. ÃéÜ ôïýò ñþíåé Aðü ôÞí ðñùôáñ÷éêÞ äýíáìç ô\ò èåóìé-
’Áñ÷áßïõò ´Åëëçíåò, äÝí ŠðÜñ÷åé êáììßá ðñü- óìÝíçò êïéíùíßáò êáß Aíôéìåôùðßæåé ôïýò èå-
íïéá, êáììßá öýóéò, êáíÝíá ôÝëïò ðïý íÜ êáôåõ- óìïýò ›ò Aíèñþðéíá äçìéïõñãÞìáôá.
èýíåé êáß íÜ êáèïñßæåé ôÞí tóôïñßá. Ãé' á‰ôü ‚ Cí- ‘Ç óýãêñïõóç á‰ôÞ Aíôéêáôïðôñßæåôáé óôÞ
èñùðïò äÝí ìðïñår íÜ Tëðßæåé óÝ ôßðïôá. Ãéáôß äéáìÜ÷ç ó÷åôéêÜ ìÝ ôü Cí ït èåóìïß åyíáé íüì¤
114 ÃÉÁÍÍÇÓ Ì. ÌÁÈÉÏÕÄÁÊÇÓ

a öýóåé. ‘Ç AðÜíôçóç óôü Tñþôçìá åyíáé Tìöá- _ äçìïêñáôßá. ‘Ç ìïñöÞ ðïëéôåýìáôïò ðïý Aíá-
íÞò Aðü ôÜ ðñïçãïýìåíá. Ït èåóìïß äÝí ì@ò äß- ðôýóóåôáé êáß ›ñéìÜæåé óôÞí Añ÷áßá ’ÁèÞíá, _
äïíôáé Aðü ôÞí öýóçÿ ôßèåíôáé Aðü ôïýò Aíèñþ- TîÝôáóç ô\ò ‚ðïßáò Aðáó÷ïëår êáôÜ êýñéï ëüãï
ðïõò êáß, UðïìÝíùò, åyíáé äõíáôüí íÜ ìåôáâëç- ôüí ÊáóôïñéÜäç.
èïˆí. ‘Ç êïéíùíßá, ëïéðüí, á‰ôïíïìårôáé: äç-
ìéïõñãår _ uäéá ôïýò íüìïõò óôïýò ‚ðïßïõò Šðá- ÔÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ô\ò Añ÷áßáò
êïýåé, ãíùñßæïíôáò …ôé ôü êÜíåé á‰ôü. ²Åôóé, _
á‰ôïíïìßá óçìáßíåé îåðÝñáóìá ô\ò Aíôßèåôçò êá- Uëëçíéê\ò äçìïêñáôßáò
ôÜóôáóçò ô\ò Uôåñïíïìßáò, êáôÜ ôÞí ‚ðïßá _ «Êýñéï ÷áñáêôçñéóôéêü ô\ò äçìïêñáôéê\ò
êïéíùíßá äÝí Aíáãíùñßæåé ôïýò íüìïõò ôçò ›ò äé- äéáäéêáóßáò åyíáé ôü ãåãïíüò …ôé ‚ ä\ìïò âÜæåé
êÜ ôçò äçìéïõñãÞìáôá, AëëÜ ›ò TðéôáãÝò ðñï- ôüí Uáõôü ôïõ óôü êÝíôñï ô™í ðÜíôùí»14. ‘Ï ä\-
åñ÷üìåíåò Aðü êÜðïéá TîùêïéíùíéêÞ ðçãÞ. ’Á- ìïò Aðïôåëår ôü óõëëïãéêü «Šðïêåßìåíï» ô\ò êß-
ðïôåëår Aêýñùóç ô\ò îÝíùóçò ô\ò êïéíùíßáò A- íçóçò á‰ôïèÝóìéóçò ô\ò Añ÷áßáò Aèçíáúê\ò äç-
ðü ôüí Uáõôü ôçò êáß äéáýãáóç ô\ò ðñáãìáôé- ìïêñáôßáò. ‘Ç ðïëéôéêÞ äñáóôçñéüôçôá Añ÷ßæåé
êüôçôÜò ôçò. Åyíáé öáíåñü …ôé _ á‰ôïíïìßá åyíáé êáß êáôáëÞãåé ó' á‰ôüí.
ìéÜ äéáäéêáóßá êïéíùíéêÞ: «‚ ëüãïò ìïõ ðñÝðåé Ðñ™ôá Aðü …ëá, ëïéðüí, ðñÝðåé íÜ ðñïóäéï-
íÜ ðÜñåé ôÞí èÝóç ôïˆ ëüãïõ ôïˆ ²Áëëïõ, Uíüò ñßóïõìå ðïéüò åyíáé ‚ ä\ìïò. ÓôÞí Añ÷áßá ’ÁèÞ-
ëüãïõ îÝíïõ ðïý âñßóêåôáé ìÝóá ìïõ êáß ìÝ êõ- íá, ‚ ä\ìïò Aðïôåëårôáé Aðü ôü óýíïëï ô™í TíÞ-
ñéáñ÷år: ‚ìéëår äé' Tìïˆ. Á‰ôÞ _ äéáýãáóç Šðï- ëéêùí Tëåýèåñùí ’Áèçíáßùí Aíäñ™í. ÓÝ á‰ôü ôü
äåéêíýåé AìÝóùò ôÞí êïéíùíéêÞ äéÜóôáóç ôïˆ óçìårï, uóùò åyíáé Aíáãêárï íÜ ôïíßóïõìå …ôé êÜ-
ðñïâëÞìáôïò»7. ‘Ç ðñáãìáôïðïßçóÞ ôçò åyíáé èå êñéôéêÞ ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí óýíèåóç á‰ôïˆ ôïˆ
äõíáôÞ ìüíï óÝ óõëëïãéêü Tðßðåäï, Cí êáß óôï- êõñßáñ÷ïõ ðïëéôéêïˆ óþìáôïò êéíäõíåýåé íÜ êá-
÷åýåé, ôáõôü÷ñïíá, óôü Côïìï êáß óôÞí êïéíù- ôáóôår Côïðç êáß Tðéðüëáéç. ÂÝâáéá, ‚ Aðïêëåé-
íßá. ‘Ç á‰ôïíïìßá «åyíáé _ AíáêëáóôéêÞ äñáóôç- óìüò ô™í äïýëùí, ô™í ãõíáéê™í êáß ô™í ìåôïß-
ñéüôçôá Uíüò ëüãïõ ðïý äçìéïõñãår ôüí Uáõôü ôïõ êùí Aðü ôÞí ðïëéôéêÞ åyíáé ãåãïíüò êáß Aðïôå-
óÝ ìéÜ AôÝñìïíç êßíçóç, óõã÷ñüíùò ›ò Aôïìé- ëår Xíá Aðü ôÜ óçìáíôéêüôåñá ìåéïíåêôÞìáôá
êüò êáß êïéíùíéêüò ëüãïò»8. Êáß åyíáé ôü ðïëé- ô\ò Aèçíáúê\ò äçìïêñáôßáò. ’ÁëëÜ, Têôüò ôïˆ
ôéêü ðñüôáãìá, …ðïõ _ Vííïéá ôïˆ ðñïôÜãìáôïò …ôé _ óýóôáóç ôïˆ êõñßáñ÷ïõ óþìáôïò TíÝ÷åé
óçìáßíåé ôÞí «ðñüèåóç Uíüò ìåôáó÷çìáôéóìïˆ ðÜíôïôå Xíá óôïé÷årï á‰èáéñåóßáò, åyíáé Cäéêï íÜ
ôïˆ ðñáãìáôéêïˆ ðïý êáèïäçãårôáé Aðü ìéÜ ðá- êñßíïõìå á‰óôçñÜ ôïýò ’Áèçíáßïõò Aðü ôü ðñï-
ñÜóôáóç ôïˆ íïÞìáôïò á‰ôïˆ ôïˆ ìåôáó÷çìáôé- íïìéáêü óçìårï ô\ò tóôïñéê\ò ìáò óôéãì\ò êáß
óìïˆ, ëáìâÜíïíôáò Šðüøç ôßò ðñáãìáôéêÝò óõí- ìÝ âÜóç ôÞí óáö™ò ìåãáëýôåñç tóôïñéêÞ ìáò
è\êåò êáß Tìøõ÷þíïíôáò ìéÜ äñáóôçñéüôçôá»9. ðåßñá, ôÞí óôéãìÞ ìÜëéóôá ðïý óôÞí Tðï÷Þ ìáò
ÌÝóá óÝ á‰ôü ôü ðåñéâÜëëïí ãåííéÝôáé êáß _ _ äïõëåßá êáôáñãÞèçêå ìüëéò óôÜ ìÝóá ôïˆ 19ïõ
ðïëéôéêÞ — Vííïéá ðïý ‚ ÊáóôïñéÜäçò äéáêñßíåé ásþíá êáß ït ãõíárêåò, óÝ ðïëëÝò äçìïêñáôéêÝò
Aðü ôü ðïëéôéêü10. Ôü ðïëéôéêü Tîéóþíåôáé, èÜ ÷™ñåò, AðÝêôçóáí äéêáßùìá øÞöïõ ìåôÜ ôüí ´
ëÝãáìå, ìÝ ôÞí Cóêçóç Tîïõóßáò, säßùò äÝ ô\ò Ðáãêüóìéï Ðüëåìï.
äéêáóôéê\ò êáß ô\ò êõâåñíçôéê\ò. ’Áíôßèåôá, _ Ôü óçìáíôéêüôåñï, ëïéðüí, óÝ á‰ôÞí ôÞí
ðïëéôéêÞ «óõíßóôáôáé óôü TêðåöñáóìÝíï Tñþôç- ìïñöÞ ðïëéôåýìáôïò äÝí åyíáé ït ðåñéïñéóìïß ôïõ
ìá ó÷åôéêÜ ìÝ ôïýò só÷ýïíôåò êïéíùíéêïýò èå- (ðïý óßãïõñá ŠðÜñ÷ïõí êáß ðñÝðåé íÜ ëçöèïˆí Šð'
óìïýò»11. ‘Ï …ñïò «ðïëéôéêÞ»12 óçìáßíåé ôÞí ñç- ƒøéí), AëëÜ ït Aðåñéüñéóôåò äõíáôüôçôÝò ôïõ. ‘Ç
ôÞ óõëëïãéêÞ äñáóôçñéüôçôá, êáôÜ ôÞí ‚ðïßá _ Tîïõóßá, ðëÝïí, äÝí óõãêåíôñþíåôáé óôÜ ÷Ýñéá
êïéíüôçôá èÝôåé ›ò Aíôéêåßìåíï TîÝôáóçò ôÞí óõ- êÜðïéùí Aôüìùí a ‚ìÜäùí, AëëÜ äéá÷Ýåôáé óôüí
íïëéêÞ èÝóìéóç ô\ò êïéíùíßáò êáß ôÞí ìåôáâÜë- ä\ìï, óôÞí êïéíüôçôá ô™í ðïëéô™í. Êáß ‚ ä\-
ëåé êáôÜ ôüí ôñüðï ðïý _ uäéá êñßíåé Aðáñáßôç- ìïò Aóêår ôÞí Tîïõóßá Cìåóá, ÷ùñßò Aíôéðñïóþ-
ôï. ‘Ç ðïëéôéêÞ, ëïéðüí, «äçìéïõñãårôáé» Aðü ðïõò. ÊáôÜ ôÞí Vêöñáóç ôïˆ Èïõêõäßäç, ‚ ä\-
ôïýò ´Åëëçíåò, ôÞí óôéãìÞ ðïý Aìöéóâçôïˆí ôÞí ìïò åyíáé «á‰ôüíïìïò, á‰ôüäéêïò êáß á‰ôïôå-
ðáñáäïóéáêÞ ìïñöÞ ô\ò êïéíùíßáò êáß ôÞí Aíôé- ëÞò». ‘Ùò á‰ôüíïìïò, äßäåé ‚ uäéïò ôïýò íüìïõò
ìåôùðßæïõí ›ò êÜôé ðïý TðéäÝ÷åôáé AëëáãÝò13. óôüí Uáõôü ôïõ. ÐñÜãìáôé, ôÜ øçößóìáôá ô\ò
Êáß …ôáí AíôéëáìâÜíïíôáé …ôé ‚ uäéïò ‚ ä\ìïò ’Åêêëçóßáò ôïˆ ÄÞìïõ Aðïôåëïˆí ôÞí âÜóç ô\ò
ìðïñår íÜ ëåéôïõñãÞóåé ›ò Šðïêåßìåíï á‰ô\ò ô\ò íïìïèåóßáò óôÞí ’Áñ÷áßá ’ÁèÞíá. ‘Ùò á‰ôüäéêïò,
äéáäéêáóßáò ô\ò á‰ôïèÝóìéóçò, ôüôå ãåííéÝôáé êáß V÷åé ôÞí äéêáóôéêÞ Tîïõóßá óôÜ ÷Ýñéá ôïõ. ÔÜ
Ç ÁÑ×ÁÉÁ ÊÁÉ Ç ÍÅÏÔÅÑÇ ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ ÓÔÏ ÅÑÃÏ ÔÏÕ ÊÏÑÍÇËÉÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 115

êëçñùôÜ äéêáóôÞñéá ðïý Aðáñôßæïíôáé Aðü ðï- ãéê™í, …ôáí, ð.÷., ðåñéãñÜöåé ôÞí Têóôñáôåßá
ëßôåò, …ðùò eôáí _ ‘Çëéáßá, Têäßêáæáí ôÞí óôÞ Óéêåëßá, ðïý óôçñß÷èçêå óÝ ìéÜ ëáíèáóìÝ-
ðëåéïíüôçôá ô™í ðåñéðôþóåùí êáß TöÜñìïæáí, íç Aðüöáóç, âáóéóìÝíç óôÞí Aëáæïíåßá êáß óôÞí
ìÝ á‰ôüí ôüí ôñüðï, ôïýò íüìïõò ðïý ït uäéïé ït êáêÞ, ìïíüðëåõñç Têôßìçóç ô\ò êáôÜóôáóçò —
äéêáóôÝò øÞöéóáí, ›ò ìÝëç ô\ò ’Åêêëçóßáò ôïˆ óôÞí Vëëåéøç ôïˆ ëüãïõ.
ÄÞìïõ. ÔÝëïò, ›ò á‰ôïôåëÞò, ‚ ä\ìïò êáôÝ÷åé ÂÝâáéá, ôü …ôé äÝí ŠðÜñ÷ïõí ásþíéåò êáß A-
ôÞí Tîïõóßá íÜ á‰ôïêõâåñí@ôáé, äçëáäÞ íÜ Aðï- ìåôÜâëçôåò óôáèåñÝò, ðïý íÜ ÷ñçóéìåýïõí ›ò A-
öáóßæåé ãéÜ åsñÞíç êáß ãéÜ ðüëåìï, ãéÜ ôÜ äçìü- êñïãùíéárïé ëßèïé ô™í AðïöÜóåþí ôïõ, äÝí óç-
óéá Vñãá ê.ëð. ÌÜëéóôá, …ðùò AíáöÝñåé ‚ Êá- ìáßíåé …ôé ‚ ä\ìïò äÝí äßíåé êÜðïéá AðÜíôçóç
óôïñéÜäçò, _ ðëåéïíüôçôá ô™í AðïöÜóåþí ôïõ A- ó÷åôéêÜ ìÝ ôü Aíôéêåßìåíï ô\ò á‰ôüíïìçò äñá-
ðïäåß÷èçêáí óùóôÝò, Cí êáß Šð\ñ÷áí, âÝâáéá, óôçñéüôçôÜò ôïõ. Ôü Aíôéêåßìåíï ô\ò èÝóìéóçò
êáß ëáíèáóìÝíåò AðïöÜóåéò, …ðùò eôáí Têåßíç äßíåôáé Aðü ôÞ öñÜóç ôïˆ Ðåñéêë\ óôüí ’ÅðéôÜ-
ãéÜ ôÞí Têóôñáôåßá óôÞí Óéêåëßá. öéï: «Öéëïêáëïˆìåí ã?ñ ìåô' å‰ôåëåßáò êáq öé-
ÓôÞí âÜóç ô\ò óýóôáóçò ôïˆ äÞìïõ âñßóêå- ëïóïöïˆìåí Cíåõ ìáëáêßáò» (ÉÉ, 40). Ôü æçôïý-
ôáé _ ðïëéôéêÞ sóüôçôá ô™í Tëåýèåñùí Aíèñþ- ìåíï åyíáé, ëïéðüí, ìéÜ êáôÜóôáóç …ðïõ …ëïé ït
ðùí êáß ôü äéêáßùìá Tíåñã\ò óõììåôï÷\ò ô™í ðïëßôåò èÜ æïˆí ìÝóá óôÞí ìïñöéÜ êáß óôÞ ãíþ-
ðïëéô™í óôßò äçìüóéåò ŠðïèÝóåéò, ìÝ ôüí ëüãï óç, UíùìÝíïé óÝ ìéÜ óõëëïãéêüôçôá ðïý èÜ öñïí-
êáß ôÞí ø\öï ôïõò. Ó÷çìáôßæåôáé Vôóé, ìðïñïˆ- ôßæåé ãéÜ ôü äçìüóéï êáëü, ôÞ äéáôÞñçóç êáß ôÞí
ìå íÜ ðïˆìå, Xíáò «êáôáóôáôéêüò ÷Üñôçò» ãéÜ AíÜðôõîç ôïˆ êÜëëïõò êáß ô\ò óïößáò.
ôÜ äéêáéþìáôá êáß ôßò Šðï÷ñåþóåéò ôïˆ ðïëßôç.
Ó÷çìáôßæåôáé Tðßóçò êáß Xíáò äçìüóéïò ÷™ñïò, ‘Ç Añ÷áßá äçìïêñáôßá êáß _ íåþôåñç
ðïý ðåñéëáìâÜíåé ôÜ ðñïâëÞìáôá ô\ò ðïëéôåßáò Aíôßëçøç
(ôÜ êïéíÜ). ‘Ç óõììåôï÷Þ ô™í ðïëéô™í, ëïéðüí,
äÝí Tîáíôëårôáé ìüíï óôÞí ëÞøç AðïöÜóåùí, Aë- ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò Tðé÷åéñår ìéÜ óýãêñéóç AíÜ-
ëÜ Aöïñ@ êáß ôÞí äéåîáãùãÞ Uíüò ðñáãìáôéêïˆ ìåóá óôÞí Añ÷áßá UëëçíéêÞ äçìïêñáôßá êáß óôßò
äéáëüãïõ ìÝóá óôÞí ’Åêêëçóßá ôïˆ ÄÞìïõ, äçìïêñáôßåò ô\ò Tðï÷\ò ìáò20. ’Áðü á‰ôÞí ôÞí
ðñ@ãìá ðïý «Tãêáèéäñýåé ôüí ëüãïí ›ò êõêëï- ðáñÜëëçëç TîÝôáóç, êáôáëÞãåé óôü óõìðÝñáóìá
öïñßá ô\ò ‚ìéëßáò êáß ô\ò óêÝøçò ìÝóá óôïýò …ôé ŠðÜñ÷ïõí ‚ñéóìÝíåò óçìáíôéêÝò äéáöïñÝò, A-
êüëðïõò ô\ò óõëëïãéêüôçôáò»16. íÜìåóÜ ôïõò, žóôå íÜ Aëëïéþíåôáé _ äçìïêñáôé-
ÓÝ Xíáí êüóìï, …ìùò, …ðïõ äÝí ŠðÜñ÷åé óôá- êÞ ï‰óßá ô™í íåüôåñùí ðïëéôåõìÜôùí, ðïý Aðï-
èåñü óçìårï Aíáöïñ@ò, ‚ ëüãïò äÝí ìðïñår ðáñÜ êáëïˆíôáé Aðü ôüí uäéï «öéëåëåýèåñåò ëéãáñ-
íÜ ðáñáðÝìðåé óôÞí äüîá. ÐïôÝ ‚ ä\ìïò äÝí ìðï- ÷ßåò».
ñår íÜ åyíáé óßãïõñïò ãéÜ ôßò AðïöÜóåéò ôïõÿ õtï- ÂáóéêÞ äéáöïñÜ Aðïôåëår ‚ èåóìüò ô\ò Aí-
èåôår Bðë™ò Têåríåò ðïý ôïˆ öáßíïíôáé ðéü óù- ôéðñïóþðåõóçò. ´Ïðùò AíáöÝñåé, «Aðü ôÞí
óôÝò, ìÝóù ô\ò äéáäéêáóßáò ôïˆ ëüãïí äéäüíáé êáß óôéãìÞ êáôÜ ôÞí ‚ðïßá, AìåôÜêëçôá êáß ãéÜ ‚-
ô\ò ðïëýðëåõñçò êáß …óï ôü äõíáôüí Aíôéêåéìå- ñéóìÝíï ÷ñïíéêü äéÜóôçìá (ð.÷. ðÝíôå ÷ñüíéá), A-
íéê\ò17 TîÝôáóçò ô™í ðñïâëçìÜôùí. ²Åôóé, ‚ ä\- íáèÝôåé êáíåßò ôÞí Tîïõóßá óÝ ‚ñéóìÝíïõò Aíèñþ-
ìïò êáôáíïår …ôé, óÝ ìéÜ äçìïêñáôßá, ðñÝðåé ‚ u- ðïõò, V÷åé ìüíïò ôïõ Aëëïôñéùèår ðïëéôéêÜ»21.
äéïò, ìÝóá Aðü ôüí ëüãï, íÜ «Töåýñåé» ôÜ êñé- ÓÝ á‰ôü ôü óçìårï, ðñÜãìá ðïý êáß ‚ uäéïò Tðé-
ôÞñéá êáß íÜ èÝóåé ôÜ …ñéá, Tíôüò ô™í ‚ðïßùí - óçìáßíåé22, _ êñéôéêÞ ôïõ äéáóôáõñþíåôáé ìÝ ôÞí
öåßëåé íÜ Aðïöáóßæåé êáß íÜ ðñÜôôåé. Êáß âñéò êñéôéêÞ ôïˆ Ñïõóóþ, ‚ ‚ðïrïò óôü Êïéíùíéêü
óçìáßíåé Aêñéâ™ò ôÞí ŠðÝñâáóç ô™í ‚ñßùí ðïý óõìâüëáéï ãñÜöåé ÷áñáêôçñéóôéêÜ …ôé ‚ ëáüò ô\ò
äÝí ôßèåíôáé Aðü êÜðïéïí Tîùôåñéêü íüìï, AëëÜ ’Áããëßáò, êáôÜ ôÞí TêëïãÞ ô™í ìåë™í ôïˆ Êïé-
Aðü Tì@ò ôïýò uäéïõò18. ÌÝóá Aðü á‰ôü ôü ðñß- íïâïõëßïõ, ðéóôåýåé …ôé åyíáé Tëåýèåñïò, AëëÜ,
óìá, ìðïñïˆìå íÜ êáôáíïÞóïõìå êáëýôåñá ôÞ óôÞí ðñáãìáôéêüôçôá, «ôÞ óôéãìÞ ðïý ãßíåôáé
ëåéôïõñãßá ôïˆ èåóìïˆ ô\ò ôñáãùäßáò óôü Aèç- _ TêëïãÞ, ‚ ëáüò ÷Üíåé ôÞí Tëåõèåñßá ôïõ»23.
íáúêü ðïëßôåõìá19, êáèþò êáß ôüí ôñáãéêü ÷áñá- ÔÞí uäéá êñéôéêÞ óôÜóç äéáôçñår ‚ Êáóôï-
êôÞñá ô\ò äçìïêñáôßáò. ‘Ç uäéá _ tóôïñßá ô\ò ñéÜäçò ãéÜ ôüí èåóìü ô™í Têëïã™í. ÓôÞí ’Áñ-
’ÁèÞíáò êáß _ êáôáóôñïöÞ ôçò êáôÜ ôüí Ðåëï- ÷áßá ’ÁèÞíá, êáôÜ ôÞí TîÝëéîç ô\ò äçìïêñáôß-
ðïííçóéáêü Ðüëåìï ìðïñår íÜ AðïôåëÝóïõí ôÞí áò, âáóéêüò ôñüðïò Tðéëïã\ò Aîéùìáôïý÷ùí A-
Aðüäåéîç ôïˆ ÷áñáêôÞñá á‰ôïˆ. Êáß ‚ Èïõêõäß- íáäåß÷èçêå _ êëÞñùóç. Ït ’Áèçíárïé ðïëßôåò äÝí
äçò ì@ò äßíåé óåëßäåò AíôÜîéåò ô™í ìåãÜëùí ôñá- ðßóôåõáí …ôé ŠðÜñ÷ïõí åsäÞìïíåò ô\ò ðïëéôéê\òÿ
116 ÃÉÁÍÍÇÓ Ì. ÌÁÈÉÏÕÄÁÊÇÓ

Aíôßèåôá, _ ðïëéôéêÞ öñüíçóç åyíáé ìéÜ AñåôÞ óôéêÞ Tîïõóßá, ìÝ ôÞí óôåíÞ Vííïéá ô\ò TêôÝëå-
ðïý AíÞêåé ìüíï óôü óýíïëï ô\ò êïéíüôçôáò24. óçò ô™í AðïöÜóåùí, ôÞí Aóêïˆóå Xíáò ôå÷íéêï-
‘Ï ’ÁñéóôïôÝëçò, Cëëùóôå, óõãêáôáëÝãåé ôÞí T- äéïéêçôéêüò ìç÷áíéóìüò, ‚ ïðïrïò, óôÞí ðñáãìá-
êëïãéêÞ äéáäéêáóßá AíÜìåóá óôïýò Añéóôïêñáôé- ôéêüôçôá, äÝí êáôår÷å ó÷åäüí êáììßá Tîïõóßá.
êïýò èåóìïýò, êáèþò _ äéáäéêáóßá á‰ôÞ óçìáß- ’Áíôßèåôá, _ êõâåñíçôéêÞ Tîïõóßá (ðïý, ãéÜ ôüí
íåé ôÞí TêëïãÞ ô™í Añßóôùí. Êáß ‚ uäéïò ‚ Êá- ÊáóôïñéÜäç, äéáêñßíåôáé óáö™ò Aðü ôÜ …ðïéá
óôïñéÜäçò só÷õñßæåôáé …ôé «_ êõñßáñ÷ç säÝá …ôé êáèÞêïíôá TêôÝëåóçò) âñéóêüôáí óôÜ ÷Ýñéá ô\ò
ŠðÜñ÷ïõí «åsäÞìïíåò» óôÞí ðïëéôéêÞ, äçëáäÞ ås- ’Åêêëçóßáò ôïˆ ÄÞìïõ. ÓôÜ ðëáßóéá á‰ôïˆ ôïˆ
äéêïß ôïˆ êáèïëéêïˆ êáß ôå÷íéêïß ô\ò ‚ëüôçôáò, äéá÷ùñéóìïˆ, _ Aóôõíüìåõóç, _ äéáôÞñçóç ô™í
÷ëåõÜæåé ôÞí uäéá ôÞí säÝá ô\ò äçìïêñáôßáò»25. äçìüóéùí Añ÷åßùí ê.ëð. åyíáé êõñßùò Vñãï ô™í
‘Ç AíÜäåéîç Aîéùìáôïý÷ùí ìÝó¤ Têëïã™í äïýëùíÿ ït AðïöÜóåéò, …ìùò, ït ó÷åôéêÝò ìÝ óõí-
äéêáéïëïãïˆíôáí, ãéÜ ôïýò ’Áèçíáßïõò, ìüíï ãéÜ è\êåò, ðüëåìï êáß åsñÞíç, äçìüóéá Vñãá ê.ëð.
‚ñéóìÝíåò èÝóåéò ðïý Aðáéôïˆóáí åsäéêÝò ãíþóåéò ëáìâÜíïíôáé Aðü ôü óýíïëï ô™í ðïëéô™í.
(…ðùò, ð.÷., ãéÜ êÜðïéá óôñáôéùôéêÜ Aîéþìáôá). Óôü óçìårï á‰ôü, ó÷åôéêÞ uóùò åyíáé êáß _
Ôßèåôáé, ëïéðüí, ôü Tñþôçìá ó÷åôéêÜ ìÝ ôÞí T- êñéôéêÞ ãéÜ ôüí ìåôáó÷çìáôéóìü ôïˆ äçìüóéïõ
ðéëïãÞ á‰ô™í ô™í åsäéê™í. ÊáôÜ ôüí Ðñùôáãü- ÷þñïõ ðïý óõíôåëårôáé óôÞí íåüôåñç Tðï÷Þ. ²Áí
ñá ôïˆ ÐëÜôùíá26, Bñìüäéïé íÜ TðéëÝîïõí Xíáí ‚ äçìüóéïò ÷™ñïò äçìéïõñãårôáé ãéÜ ðñþôç öïñÜ
ôå÷íßôç äÝí åyíáé ït Cëëïé ôå÷íßôåò, AëëÜ …óïé óôÞí Añ÷áßá UëëçíéêÞ äçìïêñáôßá, ›ò ðåñéï÷Þ
÷ñçóéìïðïéïˆí ôü ðñïúüí ô\ò Tñãáóßáò ôïõ. ´Ï- …ðïõ óõíôåëårôáé ÷þñá ìéÜ ðñáãìáôéêÞ êáß ï‰-
ðùò, ëïéðüí, Têåríïò ðïý ðñÝðåé íÜ TðéëÝîåé ôüí óéáóôéêÞ óõëëïãéêÞ äéáäéêáóßá ëÞøçò AðïöÜóå-
óáìáñïðïéü åyíáé ‚ AíáâÜôçò êáß ƒ÷é Xíáò óõíÜ- ùí ãéÜ ôÜ êïéíÜ, ‚ ÷™ñïò á‰ôüò, êáôÜ ôüí
äåëöïò ôïˆ ôå÷íßôç, Vôóé êáß _ ðüëç ðñÝðåé íÜ Habermas30, Tðáíåìöáíßæåôáé êáôÜ ôüí 18ï êáß
TðéëÝãåé _ uäéá ôïýò åsäéêïýò Têåßíïõò ðïý ÷ñç- 19ï ásþíá óôÞ ÄõôéêÞ Å‰ñþðç ìÝ ôÞí ìïñöÞ U-
óéìïðïéår ôßò têáíüôçôÝò ôïõò. íüò êïéíïˆ, ðïý ìÝóá Aðü ôÞí äçìüóéá óõæÞôç-
‘Ç AíÜëõóç ô™í èåóì™í ô\ò Aíôéðñïóþðåõ- óç ðñïùèår êïéíùíéêÜ ásôÞìáôá ðñüò ôÞí ðïëé-
óçò êáß ô™í Têëïã™í, êáèþò êáß _ AíôéðáñÜèå- ôéêÞ Tîïõóßá31. ÓôáäéáêÜ, …ìùò, ìåôáó÷çìáôß-
óç ô™í åsäçìüíùí ìÝ ôüí ëáü óôü ðåäßï ô\ò ðï- æåôáé Aðü ôïýò «åsäÞìïíåò» ô\ò ðïëéôéê\ò êáß
ëéôéê\ò, ì@ò ‚äçãïˆí Að' å‰èåßáò óôü Uðüìåíï Aðü ôÜ ìÝóá ìáæéê\ò TíçìÝñùóçò óÝ Xíá ðåäßï
óçìårï ô\ò êñéôéê\ò ôïõ, óôÞí TìöÜíéóç ôïˆ ÷åéñáãþãçóçò Aðü ôÞí Tîïõóßá.
êñÜôïõò ›ò ìç÷áíéóìïˆ îå÷ùñéóôïˆ Aðü ôü êïé- Åyíáé öáíåñü, ëïéðüí, …ôé ‚ ÊáóôïñéÜäçò äÝí
íùíéêü ó™ìá. ‘Ç äéÜêñéóç ìåôáîý Aóôéê\ò êïé- óõóôñáôåýåôáé ìÝ ôïýò ŠðåñáóðéóôÝò ô\ò íåüôå-
íùíßáò (civil society) êáß êñÜôïõò (state) åyíáé X- ñçò äçìïêñáôßáò. ÓõãêñéôéêÜ ìÝ ôÞí Añ÷áßá äç-
íá èÝìá ðïý V÷åé Aðáó÷ïëÞóåé säéáßôåñá ôïýò íå- ìïêñáôßá, âñßóêåé ôÞí íåüôåñç ìïñöÞ ôçò ðïëý
üôåñïõò (ðïëéôéêïýò êáß ƒ÷é) óôï÷áóôÝò. ²Åôóé, TëëåéììáôéêÞ. Ðéóôåýåé, …ìùò, …ôé _ AèçíáúêÞ
‚ Hegel27 Šðïóôçñßæåé …ôé ôü êñÜôïò Aðïôåëår ôü äçìïêñáôßá ìðïñår íÜ ÷ñçóéìåýóåé, ƒ÷é âÝâáéá ›ò
ðåäßï …ðïõ åyíáé äõíáôüí íÜ óõìöéëéùèïˆí ït Tã- ðñüôõðï, AëëÜ ›ò ãïíéìïðïéü óðÝñìá ãéÜ ôüí
ãåíårò AíôéèÝóåéò ô\ò Aóôéê\ò êïéíùíßáò. ’Áíôß- ðñáãìáôéêü Têäçìïêñáôéóìü ô™í óýã÷ñïíùí
èåôá, ‚ Marx28 âëÝðåé óÝ á‰ôüí ôüí äéá÷ùñéóìü «öéëåëåýèåñùí ëéãáñ÷é™í»32. ‘Ç Añ÷áßá ’ÁèÞ-
ôÞí ìåôáôñïðÞ ôïˆ êïéíùíéêïˆ Aôüìïõ óÝ ðïëß- íá, ›ò ìÞôñá ô\ò äçìïêñáôßáò, ô™í äçìïêñá-
ôç êáß ôÞí TìöÜíéóç ô\ò Vííïéáò ô\ò ðïëéôéê\ò ôéê™í èåóì™í êáß AíôéëÞøåùí, ðñÝðåé íÜ Aðïôå-
sóüôçôáò, ðïý Šðïêñýðôåé ôÞí ðñáãìáôéêÞ êïé- ëÝóåé êßíçôñï ðñïâëçìáôéóìïˆ êáß ðçãÞ Vìðíåõ-
íùíéêÞ Aíéóüôçôá. ’ÅðéðñïóèÝôùò, ãéÜ ôüí Êá- óçò ãéÜ …ðïéïí ðéóôåýåé ðñáãìáôéêÜ óôÜ äçìï-
óôïñéÜäç, _ äéÜêñéóç êñÜôïõò-êïéíùíßáò ƒ÷é ìü- êñáôéêÜ säåþäç.
íï äÝí äéïñèþíåé ôÞí êïéíùíéêÞ Aäéêßá, AëëÜ óôå- ÖõóéêÜ, ôÜ ðñÜãìáôá åyíáé Tíôåë™ò äéáöï-
ñår êáß ôÞí êïéíùíßá Aðü ôÞí ìïíáäéêÞ äýíáìç ñåôéêÜ óôÞí Tðï÷Þ ìáò Aðü ….ôé eôáí óôÞí Añ-
ðïý èÜ ìðïñïˆóå íÜ ìåôáâÜëåé ôÞí ðáñïˆóá êïé- ÷áéüôçôá. Âáóéêüò Añíçôéêüò ðáñÜãïíôáò, Aðï-
íùíéêÞ êáôÜóôáóç: ôÞí ðïëéôéêÞ óôÞí ðñáãìá- ôñåðôéêüò ãéÜ ôÞí TöáñìïãÞ ô\ò Cìåóçò äçìï-
ôéêÞ ôçò äéÜóôáóç. ‘Ç äéÜêñéóç á‰ôÞ Aöáéñår A- êñáôßáò, åyíáé uóùò _ ìåãÜëç äéáöïñÜ êëßìáêáò
ðü ôÞí êïéíüôçôá ôÞí ðñáãìáôéêÞ ðïëéôéêÞ T- êáß _ TìöÜíéóç ô\ò êïéíùíßáò ô™í ìáæ™í. Ôü
îïõóßá. ÓÝ Aíôßèåóç ìÝ ôÞ íåüôåñç Tðï÷Þ, óôÞí ðñüâëçìá åyíáé Šðáñêôü êáß ‚ ÊáóôïñéÜäçò äß-
Añ÷áßá ’ÁèÞíá äÝí Šð\ñ÷å «êñÜôïò», AëëÜ «ðï- íåé ôÞí Uî\ò AðÜíôçóç:
ëéôåßá»29. ÌÝóá óôÞí «ðïëéôåßá», ôÞí Têôåëå- «Ôß óçìáßíåé, ó' á‰ôÞí ôÞí êëßìáêá —ô™í
Ç ÁÑ×ÁÉÁ ÊÁÉ Ç ÍÅÏÔÅÑÇ ÄÇÌÏÊÑÁÔÉÁ ÓÔÏ ÅÑÃÏ ÔÏÕ ÊÏÑÍÇËÉÏÕ ÊÁÓÔÏÑÉÁÄÇ 117

ðïëý ìåãÜëùí ðïëéôéê™í êïéíïôÞôùí— Cìåóç 8. Castoriadis Cornelius, ibid, ó. 164.


äçìïêñáôßá; Óçìáßíåé …ôé Aðïññßðôïõìå ôßò ëý- 9. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, ‘Ç öáíôáóéáêÞ èÝóìéóç
ô\ò êïéíùíßáò, …ð.ðáñ., óåë. 117.
óåéò ðïý, äõíÜìåé, ‚äçãïˆí óÝ AëëïôñéùôéêÝò ðï- 10. ÃéÜ ôÞ äéÜêñéóç ôïˆ ðïëéôéêïˆ êáß ô\ò ðïëéôéê\ò
ëéôéêÝò äïìÝò, êé …ôé Tðéæçôïˆìå ôßò ëýóåéò ðïý Aðü ôüí ÊáóôïñéÜäç, âë. Castoriadis Cornelius, ibid, ó.
äßíïõí ôÞí ìåãáëýôåñç äõíáôÞ Tîïõóßá óÝ êïéíü- 156-162.
ôçôåò ô™í ‚ðïßùí ït äéáóôÜóåéò TðéôñÝðïõí ôÞí 11. Castoriadis Cornelius, ibid, p. 159.
Cìåóç á‰ôïêõâÝñíçóç a ôßò ëýóåéò ðïý ìåãéóôï- 12. ÃéÜ ôÞí äçìéïõñãßá ô\ò ðïëéôéê\ò, êáèþò êáß ô\ò
ðïéïˆí ôÞí óõììåôï÷Þ ô™í ðïëéô™í óôßò AðïöÜ- öéëïóïößáò óôÞí ‘ÅëëÜäá, âë. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò,
יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ, …ð.ðáñ. óó. 183 ê.U.
óåéò êáß ôüí Vëåã÷ü ôïõò ðÜíù óÝ …óá ãßíïíôáé 13. Êáô' Aíáëïãßá, _ öéëïóïößá ðñïÝñ÷åôáé Aðü ôÞí
óôßò Uíüôçôåò, ô™í ‚ðïßùí _ äéÜóôáóç (a óôÜ AìöéóâÞôçóç ô\ò èåóìéóìÝíçò óõëëïãéê\ò ðáñÜóôáóçò
èÝìáôá, ô™í ‚ðïßùí _ öýóç) äÝí TðéôñÝðïõí ôÞí ô\ò ðñáãìáôéêüôçôáò. Âë. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, י-
Cìåóç á‰ôïêõâÝñíçóç»33. ñïé ôïˆ Aíèñþðïõ, …ð. ðáñ., ó.ó. 183-184.
‘Ç ñéæéêÞ Tíßó÷õóç ô™í äçìïêñáôéê™í äéá- 14. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, ‘Ç áñ÷áßá UëëçíéêÞ äç-
ìïêñáôßá êáß _ óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞìåñá, …ð. ðáñ., ó.
äéêáóé™í åyíáé, ëïéðüí, _ AðÜíôçóç óôßò Aðüøåéò 29.
ðïý Šðïóôçñßæïõí ôÞí Aäõíáìßá Töáñìïã\ò ô\ò 15. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ,
Cìåóçò äçìïêñáôßáò êáß ‚ äñüìïò ðñüò ôÞí äç- …ð. ðáñ., ó. 196.
ìéïõñãßá ìé@ò ðñáãìáôéêÜ äçìïêñáôéê\ò êáß á‰- 16. ´Ïð. ðáñ., ó. 197.
ôüíïìçò óýã÷ñïíçò äçìïêñáôßáò. Êáß ‚ óôü÷ïò 17. ‘Ç «AíôéêåéìåíéêÞ» TîÝôáóç óçìáßíåé ôÞí, êáôÜ
ôü äõíáôüí, AðïìÜêñõíóç ô™í óõìöåñüíôùí Aôüìùí a ‚-
ìé@ò ôÝôïéáò, íÝáò, êïéíùíßáò èÜ ðñÝðåé íÜ Tì- ìÜäùí Aðü ôÞí ëÞøç AðïöÜóåùí. ×áñáêôçñéóôéêÜ ‚ Êá-
ðíÝåôáé Aðü ôÜ säáíéêÜ ô\ò Añ÷áßáò Uëëçíéê\ò óôïñéÜäçò AíáöÝñåé ìéÜ AèçíáúêÞ äéÜôáîç, óýìöùíá ìÝ ôÞí
äçìïêñáôßáò, ÷ùñßò, âÝâáéá, íÜ ôáõôßæåôáé ìÝ ‚ðïßá, …ôáí ëáìâáíüôáí Aðü ôüí ä\ìï Aðüöáóç äéåîá-
á‰ôÜ. ´Ïðùò ëÝåé ‚ uäéïò: ãùã\ò ðïëÝìïõ ìÝ ìéÜ ãåéôïíéêÞ ðüëç, ït ðïëßôåò ðïý êá-
«Ðïéüò èÜ eôáí ‚ óôü÷ïò ìé@ò ðñáãìáôéêÜ ôïéêïˆóáí óôÜ óýíïñá äÝí åy÷áí äéêáßùìá óõììåôï÷\ò
óôÞí øçöïöïñßá (…ð. ðáñ., ó.ó. 194-195).
íÝáò —ìé@ò á‰ôüíïìçò— êïéíùíßáò; ‘Ç Tëåõèå- 18. ´Ïðùò AíáöÝñåé ‚ uäéïò: «‘Ç ðáñáâßáóç ôïˆ íü-
ñßá êáß _ äéêáéïóýíç ãéÜ …ëïõòÿ ƒ÷é …ìùò êáß _ ìïõ äÝí åyíáé âñéò, åyíáé Xíá ‚ñéóìÝíï êáß ðåñéïñéóìÝíï ðá-
å‰ôõ÷ßá, äåäïìÝíïõ …ôé _ å‰ôõ÷ßá åyíáé ðñïóùðé- ñÜðôùìá. ‘Ç âñéò ŠðÜñ÷åé …ôáí ‚ á‰ôïðåñéïñéóìüò åyíáé
êÞ êáß ƒ÷é ðïëéôéêÞ Šðüèåóç. ÌéÜ á‰ôüíïìç êïé- _ ìüíç íüñìá, …ôáí ðáñáâéÜæïíôáé …ñéá ðïý äÝí eôáí ðïõ-
íùíßá èÜ Vðñåðå íÜ èÝóåé ›ò óôü÷ï ôçò íÜ âïç- èåíÜ ‚ñéóìÝíá» (…ð. ðáñ., ó. 199).
19. ÃéÜ ôßò Aðüøåéò ôïõ ãéÜ ôÞí ôñáãùäßá, âë. …ð.
èÞóåé ôïýò Aíèñþðïõò íÜ Tîåëßîïõí ôßò têáíüôç- ðáñ., óó. 202-206.
ôÝò ôïõò, íÜ ìÜèïõí íÜ óÝâïíôáé ôïýò Cëëïõò êáß 20. Âë. …ð. ðáñ., óó. 189 ê.U., …ðùò Tðßóçò âë. Êá-
ôÞ öýóçÿ êáß, ôåëéêÜ, íÜ ãßíïõí …óï ôü äõíáôüí óôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, ‘Ç Añ÷áßá äçìïêñáôßá êáß _ óçìá-
ðéü á‰ôüíïìïé êáß ðéü äçìéïõñãéêïß»34. óßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞìåñá, …ð. ðáñ., óó. 34-40.
21. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, ‘Ç áñ÷áßá UëëçíéêÞ äç-
ìïêñáôßá êáß _ óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞìåñá, …ð. ðáñ., ó.
34.
ÓÇÌÅÉÙÓÅÉÓ 22. Âë. …ð. ðáñ., óåë. 34-35, …ðïõ ìÜëéóôá ‚ Êá-
1. ‘Ï ÊáóôïñéÜäçò ðáñïõóéÜæåé ãéÜ ðñþôç öïñÜ ôßò óôïñéÜäçò äéáôõðþíåé ôÞí Cðïøç …ôé ‚ Ñïõóóþ åyíáé ì@ë-
ó÷åôéêÝò säÝåò ôïõ ôü 1979, êáôÜ ôÞ äéÜñêåéá Uíüò óåìé- ëïí Tíäïôéêüò, TðåéäÞ ‚ ëáüò ô\ò ’Áããëßáò äÝí åyíáé Tëåý-
íáñßïõ ôïˆ Max Planck Institut óôü Starnberg. ’Áðü ôü- èåñïò ï‹ôå êáôÜ ôÞí TêëïãÞ ôïˆ Êïéíïâïõëßïõ. ‘Ç Aðü-
ôå, TðåîåñãÜæåôáé óõíå÷™ò ôßò èÝóåéò ôïõ óôÜ ðëáßóéá óå- öáóÞ ôïõ V÷åé êáèïñéóôår aäç Aðü ðïëëïýò ðáñÜãïíôåò ðïý
ìéíáñßùí êáß äéáëÝîåþí ôïõ. âñßóêïíôáé, ëßãï ðïëý, Vîù Aðü ôüí Vëåã÷ü ôïõ (Têëïãéêüò
2. Âë. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, ‘Ç Añ÷áßá UëëçíéêÞ íüìïò, êïììáôéêüò ìç÷áíéóìüò ê.ëð.). Âë. Tðßóçò, Êá-
äçìïêñáôßá êáß _ óçìáóßá ôçò ãéÜ ì@ò óÞìåñá, ´Õøéëïí, óôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ, …ð. ðáñ., ó.
’ÁèÞíá 1986, óåë. 15-19. 190.
3. Castoriadis Cornelius, Philosophy, politics, auton- 23. Rousseau J.J., The social contract and the dis-
omy, Oxford University Press, New York 1991, ó. 167. couses, Transl. by G.D.H. Cole, Everyman's library, Lon-
4. ÌÝ ôÞí Cðïøç á‰ôÞ öáßíåôáé íÜ óõìöùíår êáß ‚ don 1973.
Hegel, …ôáí ëÝåé …ôé: «‘Ç êïõêïõâÜãéá ô\ò ’Áèçí@ò B- 24. ÌÝ ôÞí ðñïûðüèåóç, âÝâáéá, …ôé _ êïéíüôçôá A-
ðëþíåé ôÜ öôåñÜ ôçò ìüíï …ôáí Vñ÷åôáé ôü óïýñïõðï» ðïôåëårôáé Aðü žñéìïõò ðïëßôåò. Ãé' á‰ôü ‚ ÊáóôïñéÜäçò
(Hegel G.W.F., Philosophy of right, Transl. by T.M. äÝí ðáñáëåßðåé íÜ ôïíßóåé ôÞí Aîßá ‚ñéóìÝíùí Añåô™í (…-
Knox, Oxford, University Press, New York 1967, ó. 13). ðùò åyíáé _ Šðåõèõíüôçôá, ôü èÜññïò, _ ásäþò), êáèþò êáß
5. Castoriadis Cornelius, ibid, ó. 150. ôÞ èåìåëéþäç óçìáóßá ô\ò ðáéäåßáò ãéÜ ôÞ äçìïêñáôßá.
6. ÊáóôïñéÜäçò ÊïñíÞëéïò, יñïé ôïˆ Aíèñþðïõ, ´Õ- Ðñâ. …ð. ðáñ., ó. 197.
øéëïí, ’ÁèÞíá 1995, ó. 184. 25. ´Ïð. ðáñ., ó. 192.