You are on page 1of 14

ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

Δέσπω Φαρκωνή-Ευθυμίου
Εκπαιδευτικός

Η λέξη τοπωνύμιο είναι σύνθετη από τα ουσιαστικά τόπος + όνομα. Τοπωνύμια είναι τα ονόματα
που έδωσαν οι άνθρωποι στους διάφορους τόπους για να τους ξεχωρίζουν.

Σύμφωνα με το γλωσσολόγο Αντώνιο Μηλιαράκη, τα τοπωνύμια αποτελούν γλωσσικό υλικό,
όπως οι επιγραφές, όμως είναι «επιγραφαί, γεγλυμμέναι επί του εδάφους».

Ο πρόεδρος της Έβδομης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Τυποποίηση των Γεωγραφικών
Ονομάτων είπε ότι τα τοπωνύμια είναι «το περιβάλλον μας και ο αέρας που αναπνέουμε».

Ονομάσθηκαν επίσης και «φωνές των προγόνων που μας άφησαν φεύγοντας, για να επικοινωνούμε
με αυτούς».

Τέλος κατά τον ορισμό του καθηγητή Στίλπωνα Κυριακίδη, όταν λέμε τοπωνύμια εννοούμε,
όχι μόνο τις ονομασίες των πόλεων, των χωριών και των συνοικισμών, αλλά γενικά όλα τα
ονόματα με τα οποία ο λαός ονομάζει κάθε πτυχή, κάθε κομμάτι του πατρίου εδάφους, κάμπους,
βουνά, πλαγιές, ποταμούς κτλ. Όπως δίνουμε ένα όνομα στο κάθε πρόσωπο για να το ξεχωρίζουμε
από τ΄ άλλα, έτσι και σε κάθε τόπο, για τον ίδιο λόγο, δίνουν οι άνθρωποι ένα ξεχωριστό όνομα.

Με τα τοπωνύμια τοποθετούμε τον εαυτό μας στο χώρο και γνωρίζουμε τη θέση μας. Είναι μέρος
της παράδοσης ενός τόπου. Πολλά τοπωνύμια μας δίνουν πληροφορίες περιβάλλοντος όπως
ποιότητα εδάφους, ποτάμια, πηγές, λάντες, υψώματα, βαθουλώματα, δρόμοι, καμίνια, χλωρίδα,
πανίδα, καλλιέργειες.

Τη μεγάλη σημασία που έχουν τα τοπωνύμια για ένα τόπο αναγνώρισαν τα Ηνωμένα Έθνη, γι αυτό
ανέλαβαν πρόγραμμα παγκόσμιας καταγραφής και τυποποίησης ονομάτων, συμπεριλαμβανομένων
και των τοπωνυμίων. Κάθε χώρα καταθέτει στο πρόγραμμα τα ονόματα και με τον τρόπο αυτό και
μέρος της παράδοσης της. Στο πρόγραμμα αυτό συμμετέχει και η Κύπρος.

Η Κυβέρνηση σύστησε Εθνική Επιτροπή Τυποποίησης Ονομάτων και ευτυχώς έγκαιρα κατέθεσε
στο διεθνές πρόγραμμα όλα τα ονόματα πόλεων και χωριών της Κύπρου, όπως ήταν πριν την
Τουρκική Εισβολή. Δεν είναι τυχαίο που οι Τούρκοι έχουν αλλάξει όλα τα ονόματα στην
κατεχόμενη περιοχή της χώρας μας. Θέλοντας να τουρκοποιήσουν τα Κατεχόμενα, προσπαθούν να
αποκόψουν κάθε τι που μας συνδέει με τις ρίζες και την παράδοσή μας.

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

1) Η πρώτη επίσημη καταγραφή των τοπωνυμίων του Παραλιμνιού έγινε, έμμεσα, την ίδια
περίοδο που έγινε η γενική καταγραφή των κτημάτων της Κύπρου. Επί Αγγλοκρατίας
λοιπόν και περί το 1920 το τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας άρχισε να καταγράφει τις
κτηματικές περιουσίες με βάση το νόμο «Ο περί εγγραφής και εκτιμήσεως της ακίνητης
περιουσίας Νόμος 1 9 0 7 κ α ι 1 9 0 9 ».

Υπάλληλοι του τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας έφθαναν σε μια κοινότητα και
βοηθούμενοι από τις τοπικές αρχές, όπως τον κοινοτάρχη (μουχτάρη) και τον

είναι δε μέρος ή ταυτίζονται με κάποια από τα υπόλοιπα 275 και είναι μάλλον νεότερα της πρώτης καταγραφής τοπωνύμια. 2) Με τα τοπωνύμια γενικά ασχολήθηκαν διάφοροι μελετητές. Από τα καταγραμμένα στο Κτηματολόγιο. συλλόγους. υπάρχουν μόνο 67 τοπωνύμια. Towns and Villages of Cyprus and their toponyms». Κυπριακή Δημοκρατία. Συνήθως πήγαιναν σε μια περιοχή της κοινότητας όπου συναντούσαν και τους ιδιοκτήτες. όπως χωρομέτρες. σε ομαδικές συγκεντρώσεις όσων βοήθησαν στο πρώτο στάδιο. από τον ιδιοκτήτη του τεμαχίου. Κατάλογο τοπωνυμίων του Παραλιμνιού μπορεί να βρει κάποιος :  Στην έκδοση «Δελτίον της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών». που είχε άμεσο συμφέρον σε συνεργασία με τους τοπικούς παράγοντες. Κάθε άτομο υπέδειξε κατά μέσο όρο 120 τοπωνύμια. δηλαδή ξεχάστηκαν εντελώς. Από αυτά τα 50 δεν ήταν επίσημα καταγραμμένα στα αρχεία του Κτηματολογίου. Το σύνολο των τοπωνυμίων ανήλθε τελικά στα 325. Λευκωσία. O K. αγροφύλακες και άλλοι. Νοουμένου ότι η δήλωση του τοπωνυμίου γινόταν. που τα ξέχασαν προσωρινά. Κυπριακαί Σπουδαί. Με αυτή την έρευνα. τα περισσότερα όμοια με αυτά που υπέδειξαν οι Παραλιμνίτες. με το όνομα και τη θέση τους. 1 9 7 7. Από τα 185 τοπωνύμια μόνο 90 περίπου υποδείχθηκαν από όλους. τ όμ ο ς Μ Α " . για κάθε τεμάχιο. συνολικά 185 τοπωνύμια. τεμάχιο προς τεμάχιο. το καθένα χωριστά. Στη συνέχεια έγινε έρευνα στα βιβλία (Ν 108) του τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας. βρέθηκαν 275 τοπωνύμια.  Στην έκδοση «Α Complete Gazetteer of Cyprus. Τέλος. 3) Στη δική μας καταγραφή αρχικά προσεγγίσθηκαν άτομα. για έλεγχο από τους ε ν δι α φ ε ρ όμ ε ν ου ς κ α ι υ π ο β ο λ ή ε ν σ τ ά σ εω ν . ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ . Στις δηλώσεις αυτές σημείωναν για κάθε τεμάχιο τον αριθμό που του έδιναν (αριθμός τεμαχίου) και δίπλα πρώτα το τοπωνύμιο της περιοχής στην οποία βρισκόταν το κτήμα και στη συνέχεια το όνομα του ιδιοκτήτη και άλλα κτηματολογικά και χωρομετρικά στοιχεία. αγροφύλακα (τουρκόπουλλο) έκαναν την καταγραφή. τα μέλη των ομάδων θυμήθηκαν άλλα 50 περίπου. κτηματομεσίτες. 1987. Π η λ α β ά κ η ς κ α τ α χ ω ρ ε ί ε δώ γ ι α τ ο Π α ρ α λ ί μ ν ι 1 7 0 τοπωνύμια. A . Στην επί τόπου παρουσία των ιδιοκτητών συμπλήρωναν «Δηλώσεις δυνάμει του άρθρου 21(1) του νόμου 12 του 1907 και του άρθρου 2 του νόμου 8 του 1908». Πριν την επίσημη καταχώρηση των δηλώσεων σε τόμους σαν κτηματολογικά βιβλία. Λευκωσία Κ ύ π ρ ο υ . ενώ άλλα 50 περίπου δεν αναγνωρίστηκαν από κανένα τους. Τα άτομα αυτά με τη βοήθεια των Κτηματολογικών Σχεδίων υπέδειξαν. εκκλησίες.χ. ώστε να μην υπάρχουν ενστάσεις. μπορούμε να πούμε ότι το όνομα και η θέση του τοπωνυμίου ήταν γενικά αποδεκτά. καφενεία. γινόταν ανάρτησή τους σε δημόσιους χώρους π. Κατά την καταγραφή των κτημάτων το 1920 δηλώθηκαν κ αι καταγράφηκαν κάπου 275 τοπωνύμια. διαβάστηκαν τα 325 τοπωνύμια. τα οποία από τη φύση της ασχολίας τους θα μπορούσαν να γνωρίζουν πολλά τοπωνύμια.

με διάφορα χρώματα. που χαρακτήριζε κάθε τεμάχιο. ανάλογα με το τοπωνύμιο.  Πολλά υπέστησαν τη φυσική παραφθορά που είναι αποτέλεσμα του χρόνου. του οποίου η ανορθογραφία ήταν φανερά κανόνας (π. Λυσιήνα ή Λιχίνα και Φορατάριες ή Φοραταρίες ή Φοραταριές). Αρχάγγελος – Αρκάντζιελος. Μετά τα τοπωνύμια γράφτηκαν στο κέντρο περίπου κάθε τοπωνυμικής περιοχής και αφαιρέθηκαν οι χρωματισμοί. τα σωζόμενα από τα προ του Μεγάλου Κωνσταντίνου χρόνια π. διοικητικές ή εκκλησιαστικές διαιρέσεις. .λ. όπως Μηλάς. που είναι και η πιο αρμόδια να το κάνει. που καθόρισε και τη θέση της. Η τυποποίηση έγινε από: . τα Αγοραστά παραφθάρηκαν σε Βραστά. τεμάχιο προς τεμάχιο.τη Μόνιμη Κυπριακή Επιτροπή Τυποποίησης Γεωγραφικών Ονομάτων. ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΩΝΥΜΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ Πρώτα χρωματίστηκαν.χ. τα μετά τον τέταρτο μ. σε βυζαντινούς κτήτορες. που τυποποίησε 6 ονόματα των δασικών περιοχών. τους δρόμους.το Τμήμα Δασών. γράφει Νύσια αντί Νησιά).  Νεότερα δηλ.  Είναι γνωστό ότι δεν μπορούμε πάντα να αποδώσουμε γραπτά την κυπριακή διάλεκτο.χ.χ. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Τα τοπωνύμια του Παραλιμνίου μπορούν να ομαδοποιηθούν στις πιο κάτω κατηγορίες: α) Ιστορικά ή χρονολογικά:  Αρχαία δηλ. Το τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας ετοίμασε το δικό του χάρτη με τα υψόμετρα. Τα περισσότερα τοπωνύμια ήταν γραμμένα με τουλάχιστο δύο διαφορετικούς τρόπους στα κτήματα της ίδιας περιοχής (π. π. έλεγαν να πάμε στους Ψηλούς αντί στο Ψηλό). λαογράφοι) και γνωρίζουν πολλές περιπτώσεις περιοχών που πήραν το ίδιο ή παρόμοιο όνομα που δόθηκε για τον ίδιο λόγο σε τοποθεσία κάπου αλλού.χ. Έλληνες. όπως Αφεντικά. φιλόλογοι.τ. όπως Φωκάς ή Φουκάς. τις εκκλησίες κ. σε αξιώματα ή επαγγέλματα. Χ. Οι κάτοικοι εδώ εκφράζουν συχνά το τοπωνύμιο στην αιτιατική κλίση του πληθυντικού αριθμού (π. .Λεύκολλα  Ρωμαϊκά ή Βυζαντινά που αναφέρονται: σε αγροτικές.το Τμήμα Αρχαιοτήτων για τη Λεύκολλα.χ. και τον συμπλήρωσε με τα τοπωνύμια από το δικό μας χάρτη.χ.  H τοπική διάλεκτος έχει έντονη τη σφραγίδα της π.Η σωστή γραφή ενός τοπωνυμίου είναι σημαντικό στοιχείο. αιώνα π. όλα τα κτηματολογικά φύλλα/σχέδια της περιοχής Παραλιμνίου. . Στη μελέτη είχαμε αρκετές δυσκολίες που πήγαζαν από τη μη σωστή έκφραση των τοπωνυμίων για τους εξής λ ό γ ο υ ς :  H πρ ώ τη επίσημ η καταγραφ ή τω ν τοπωνυμίων το 1920 έγινε από Τουρκοκύπριο υπάλληλο του Κτηματολογίου. Έτσι ο χάρτης αυτός αποτελεί επίσημο κυβερνητικό έγγραφο. σε στρατιωτική χρήση. όπως Πυργίν.χ. γιατί τα μέλη της έχουν ειδικές γνώσεις (γλωσσολόγοι. Στη συνέχεια έγινε σμίκρυνση και συνένωση των φύλλων.

στην πόλη της Αμμοχώστου. Ξεροπόταμος . Μανταλόλακκος. Πέ ν τε Κ αμ άρ ες κ λ π . τις πηγές και τη μεταφορά του. Πεύκος. γ) Φυτωνυμικά (είναι περίπου 45) : Τοπωνύμια που έχουν σχέση με φυτά. Αμπέλι του Κούμα.χ. από τους Ενετούς. . Παναγιά.  τα διάφορα λείψανα εποικισμού ή προσωρινής παρουσίας ή περάσματος ξένων λαών.χ.χ. Λ α γού μ ι α του Αυ λ α κιού . Τέρατσος και . Μερικά από αυτά είναι: Μά ν α του νε ρ ού . Εκφράζουν παρουσία πολλών φυτών ενός είδους π. Μι α Κ αμ άρ α. Από αυτά: . Κ αμ αρ ού δ ι της Λ αξ ι άς . Τζιηναράες ή ενός μόνο φυτού π. Δράκοι.χ.Δεκαπέντε τοπωνύμια αναφέρονται σε κάποιο ποταμό (χείμαρρο) π.οι αόρατοι π. Αόρατος του Σιτινή.τα αμπέλια π. π. Ζαβ ό Α υ λ άκ ι. Καμ α ρ ού δι του Άη Η λί α. Βρύση. έπαιρναν και το όνομα του ιδιοκτήτη τους.Ξεχωριστή ομάδα.χ.οι ελιές π. Πι νι ά. Ελιές του Πιερή. .χ. Αμπέλι. δ) Υδρώνυμα: (είναι περίπου 50) : Είναι τα τοπωνύμια που έχουν σχέση με το νερό. Στην περιοχή Παραλιμνίου φυτά που έδωσαν το όνομά τους σε πολλούς τόπους ήταν κυρίως: . Κ α νά . είναι όσα έχουν σχέση με τη μεταφορά του νερού της Παναγιάς. Η σημασία τους είναι μεγαλύτερη στην περίπτωση που τα φυτά έπαψαν να υπάρχουν εκεί π.χ. . π. Γεράμπελο.χ. Το Πυρκίν β) Αγιωνυμικά ή αγιώνυμα (είναι περίπου 14) : Είναι τα τοπωνύμια που έχουν σχέση με ονόματα Αγίων ή με την εκκλησία. Κόλυμπος. .χ. Λάκκος του Πιερέττη. όπως Φράγκος.χ.χ.Κάπου δέκα τοπωνύμια έχουν σαν χαρακτηριστικό κάποιο λάκκο νερού και για να ξεχωρίζουν. π.οι τερατσιές π.

Κάμινας μάνδρες όπως. Καμίνι του Κεντινέλλη. ανθρώπους ή και πράγματα π.χ.χ.τη γενικότερη μορφή του εδάφους. που είναι μέρος μεγαλύτερης.τις παρομοιώσεις με ζώα π. Μούττη της Σιήλλας. Μηλάς .ε) Ειδολογικά: (είναι περίπου 80) : 1) Τα σχετικά με το έδαφος : . Από αυτά.χ. Λάξης σπήλιο π. τον οποίο χρησιμοποιούσαν παλιά για να μεταφέρουν κυρίως ξυλεία με γκαμήλες.τα διάφορα κτίσματα. αλλά μια περιοχή που διασχίζεται ή εφάπτεται κάποιου δρόμου.χ.χ. (Από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα δίνουμε ονόματα στους δρόμους για να τους ξεχωρίζουμε. Μάντρες του Απισσώτου δρόμο ή στράτα όπως. Άσπρες. .χ. Πέντε Καμάρες .χ. Κόκκινες.χ. Βουνί βαθούλωμα π. Δρόμος Άη Ηλία. . καμίνια όπως. Παθκιά τ' 'Αη Γιωρκού . ΄Αμμιες.τη χρήση του εδάφους π.συχνάζοντα ζώα ή πουλιά π. Φρύδια του Άη Παντελεήμονα ή Πλακόροτσες στους Κιναράδες. η μικρή περιοχή ονομάζεται συχνά με πρώτο συνθετικό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της και δεύτερο συνθετικό το όνομα της ευρύτερης περιοχής. Καμηλόστρατα. .χ.χ. αρχαία ή νέα π. Προζύμι. Ατόπετρες . Έτσι το τοπωνύμιο Καμηλόστρατα δεν αφορά το δρόμο. Μαυρόσπηλιος . αλλά μια πολύ μικρή περιοχή που διασχίζει αυτός ο δρόμος). που αρχίζει από το Κάβο Γκρέκο και φτάνει μέχρι το Βαρόσι. Τούμπα της Λαξιάς. εκείνα που συναντούνται πολλές φορές είναι τα σχετικά με : ύψωμα π.χ. Βυζακιά. της οποίας είναι μέρος. Στα τοπωνύμια εδώ η λέξη δρόμος ή στράτα σαν πρόθεμα ή σαν μέρος του τοπωνυμίου δεν ονομάζει το δρόμο. 2) Τα σχετικά με: .το κατ' εξοχήν επάγγελμα των κατοίκων π.χ.χ. Λαξίδι του Κώστα. Οι πέντε καμάρες στ) Σύνθετα τοπωνύμια ( είναι περίπου 60) : Καθορίζουν μικρή περιοχή.τη σύσταση του εδάφους π.το χρώμα του εδάφους π. Τρουλιά. π. Για σκοπούς καλύτερου εντοπισμού της. Κοκκινόγια. Λαξιά. Σε λίγες περιπτώσεις το όνομα του δρόμου έχει σχέση με το πού οδηγεί.με επιτόπιους θρύλους και παραδόσεις π.

στη δε Αθήνα πολύ γνωστή είναι η περιοχή Γλυφάδα.Επειδή το ύψωμα της περιοχής φαινόταν πρώτο από αυτούς που πλησίαζαν από τη θάλασσα. . Βίκλες ονομάζονταν ψηλοί τόποι. μέχρι πρόσφατα ακόμα. Μοροβίκλι (Μοροΐκλι) Η περιοχή με αυτό το όνομα είναι το κοντινότερο ύψωμα με θέα την ακτή της θάλασσας από την Αγία Νάπα προς το Κάβο Γκρέκο.Τέλος αξίζει να σημειωθεί ότι είκοσι περίπου τοπωνύμια αντιπροσωπεύουν πολύ μικρές εκτάσεις. Μελισσώνας Κατά τον Σίμο Μενάρδο το τοπωνύμιο είναι αρχαιοπρεπές σύμφωνα με την κατάληξη –ων (Μελισσών). λόγω του περιορισμένου χρόνου.χ. όπως για παράδειγμα το Μαραθών. Κακοτρύς. εκεί που γλύφει το κύμα την ακτή. δηλ. για να ειδοποιούν κυρίως τους περίοικους σε περίπτωση κινδύνου. Τις πληροφορίες αυτές διασταυρώσαμε με ζωντανές αφηγήσεις και από άλλους παλιούς Παραλιμνίτες. Κατά τον Σίμο Μενάρδο το τοπωνύμιο έχει Βυζαντινή προέλευση σύμφωνα με την κατάληξη του σε –ας. επειδή οι λίγες γραπτές αναφορές που υπάρχουν δυσκολεύουν την επιστημονική τεκμηρίωση. Η παράθεση της ετυμολογίας των 325 τοπωνυμίων δε μπορεί να μας απασχολήσει τώρα. έχουν και στην Ακανθού. μεγέθους ενός μόνο τεμαχίου. Βέβαιο είναι ότι. Αξίζει όμως να γίνει ιδιαίτερη αναφορά εδώ για μερικά από αυτά.Επειδή οι κάτοικοι της περιοχής μπορούσαν να δουν τον ήλιο να ανατέλλει πρώτοι (πρώτα ορώ) από το ύψωμά του. Η ελληνική λέξη βίκλα προήλθε από τη λατινική vigillia που σημαίνει αγρύπνια. . Λαξίδι του Κώστα.χ. Γλυφάδες. ενώ άλλα είκοσι αντιπροσωπεύουν εκτάσεις μέχρι τεσσάρων τεμαχίων π. Πρωταράς. Αντίστοιχο τοπωνύμιο Μεροβίκλι (μέρος – βίκλα). Με βάση μεσαιωνικούς χάρτες στην περιοχή Παραλιμνίου υπήρχε οικισμός με το όνομα Μελισσών. π. η προέλευση) των τοπωνυμίων δεν είναι καθόλου εύκολο έργο. ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Η ετυμολογία (δηλ. Την εξήγηση των τοπωνυμίων διευκόλυ νε πολύ η σύγκρισή τους με συγγενικές ονομασίες διαφόρων μερών του ευρύτερου ελληνικού χώρου.χ. που φαίνεται να είναι ορθότερη γραφή. λόγω κυρίως του επαγγέλματος ή της θέσης τους. οι Παραλιμνίτες έπαιρναν από την περιοχή πελεκητές πέτρες πιθανού παλαιού οικισμού και τις χρησιμοποιούσαν για τα κτίσματά τους.φρουρά και από τη βίκλα η Κυπριακή λέξη δικλώ. Δεν αποκλείεται λοιπόν να ήταν εκεί η αρχαία Μελισσώνα. Λάκκος του Πιερέττη. που χρησίμευαν σαν παρατηρητήρια. που είχαν στενή σχέση με τις διάφορες τοποθεσίες και τις ονομασίες τους. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για το από πού πήρε το όνομα του όπως : . που είναι κυρίως λάκκοι π. Στη μελέτη βασιστήκαμε πιο πολύ στην προφορική παράδοση. άγνωστο πού ακριβώς. υπάρχει και στην Κρήτη. Η υπόθεση ενισχύεται από τα διπλανά τοπωνύμια Μοροβίκλι και Πυρκί. γιατί η εξήγηση πολλών ονομασιών χάνεται στα βάθη των αιώνων. όμως υπάρχει καταγραμμένη στο βιβλίο ¨Τοπωνύμια του Παραλιμνίου¨.

είναι το αποτύπωμα του ποδιού του αλόγου του Αγίου Γεωργίου. όταν αυτός πέρασε από την περιοχή κυνηγώντας τους Σαρακηνούς. Η πα(θ)κιά του Άη Γιωρκού Αξίζει επίσης η αναφορά πιθανών εκδοχών ετυμολόγησης μερικών τοπωνυμίων. Στη φωτογραφία φαίνονται σπήλιοι στην περιοχή Πα(θ)κιά του Άη Γιωρκού Στην περιοχή αυτή φαίνεται σε βράχο μικρό βαθούλωμα. Στα λατινικά η λέξη scutarium σημαίνει ασπίδα ή πολεμιστής. . το οποίο. μετά από μεταγενέστερη μελέτη των αεροφωτογραφιών του Παραλιμνίου : α) Η Μούττη της Σκύλλας πιθανόν να οφείλεται στο σχήμα της υπερυψωμένης περιοχής που μοιάζει με μύτη σκύλλου συγκεκριμένης ράτσας γνωστής ευρέως την παλιά εποχή. σύμφωνα με την παράδοση.Σκουταρόσπηλιοι ή Σκούταροι Στον κόλπο της θάλασσας της περιοχής υπάρχουν αρκετοί σπήλιοι. Λέγεται ότι οι σπήλιοι αυτοί ήσαν παλιά καταφύγιο – κρυψώνας πολεμιστών ή κουρσάρων.

με κατά καιρούς τροποποιήσεις. Τα τελευταία χρόνια ορίστηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων σαν πιθανή θέση της Λεύκολλας στη . έτσι που η ίδια να αποτελεί εσοχή σαν σακούλα.Η Μούττη της Σκύλλας Δίπορτο (η κόκκινη γραμμή δική μας) (η κόκκινη γραμμή δική μας) β) Το Δίπορτο. δ) Σάκκος. σήμερα χάθηκαν. όπως η Λεύκολλα και η Μελιζόνα. Στα νότιά του το ύψωμα έχει τρεις προεξοχές . μερικά από τα οποία πολύ σημαντικά για την ιστορία του τόπου μας.μύτες. Το δάσος Αγίου Αντωνίου είναι σχεδόν επίπεδο ύψωμα που δεσπόζει της περιοχής. Πράγματι η περιοχή έχει στις δύο πλευρές υπερύψωμα με δύο χαμηλές στενωπούς. Πιθανός λόγος του ονόματος να είναι η ύπαρξη πολλών και πυκνών ραβδωτών (ρίγες . ή προσθήκες και αφαιρέσεις από λησμονιά. Η περιοχή της μεσαίας προεξοχής έχει το όνομα Μέσα Μούττη. Ραγιές ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ . ενώ ήταν γνωστά κατά διάφορες ιστορικές περιόδους και υπήρχαν σε αρκετούς παλιούς χάρτες και γραπτές αναφορές. Η περιοχή περιβάλλεται στις τρεις πλευρές με υψώματα.έξοδος (δύο πόρτες) της περιοχής.ράγες) προεξοχών του εδάφους στην περιοχή. γ) Μέσα Μούττη.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1) Η ονομασία των τόπων δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση αλλά δυναμική. α) Κάποια τοπωνύμια. Δεν υπάρχουν πουθενά σαν τοπωνύμια και δεν ξέρει κανένας που βρίσκονταν. ε) Ραγιές. πιθανόν να οφείλεται στη διαμόρφωση του εδάφους της περιοχής. οι οποίες να χρησιμεύουν σαν είσοδος .

εστιατορίων κ. Τουλάχιστον όταν ανοίγονται νέοι δρόμοι να τους δίνεται το όνομα του τοπωνυμίου από το οποίο ξεκινά ή περνά από μεγάλο τμήμα του.χ. π. είναι νεότερο και χαρακτηρίζει για κάποια περίοδο την παραλία.H περιοχή με τοπωνύμιο Λούμα είναι πια γνωστή σαν το Λιμανάκι ή Αλιευτικό καταφύγιο. που είναι στην αρχή της Ακροπόλεως και φανερώνει από πού πήγαιναν τα παλιά χρόνια στο Βαρόσι. γ) Έγινε επανατροφοδότηση των τοπωνυμίων σε μια προσπάθεια να μη χαθούν. Πολλά από αυτά υπάρχουν π. που γλύτωσαν από τις μπουλτόζες της οικοδομικής ανάπτυξης. Γι αυτό είναι επείγουσα η ανάγκη να διασωθούν και να αναδειχθούν τόσο τα τοπωνύμια όσο και τμήματα του αυλακιού. Κανά.Το τοπωνύμιο Τίτσιρος. κάποια άλλα τείνουν να ξεχαστούν. 2) Εντοπίστηκαν λάθη του τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας. από τους Ενετούς. το Καμαρούδιν του Άη Ηλία. στην οποία γυρόφερνε ένας άγνωστος γυμνός άνδρας. μετά τη δημιουργία εκεί του λιμανιού. β) Καταγράφονται για πρώτη φορά 50 νέα τοπωνύμια.λ.  Της προσπάθειας καλύτερου εντοπισμού μιας θέσης. μέρος της περιοχής Αρμυροπήγανο. οι Πέντε Καμάρες. Π. όμως άλλα τείνουν να χαθούν π. . την περιοχή Ψηλό σαν Ψύλλοι. γι αυτό πρέπει να συνεχιστεί η προσπάθεια που άρχισε ο Δήμος Παραλιμνίου να ονομάζει κάποιους δρόμους και πλατείες με το τοπωνύμιό τους. περίπου 50 τοπωνύμια.χ. Ας μη ξεχνούμε ότι τα τελευταία 30 χρόνια.π.  Στις κτηματολογικές σειρές χαρτών μερικά τοπωνύμια είναι γραμμένα σε λάθος θέση όπως: η Αναφωτία σημειώνεται στη θέση Προζύμι η Φανερωμένη σημειώνεται στη θέση Λισιήνα της Λίμνης ο Σταυρός σημειώνεται στη θέση Ψηλό ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ 1) Υπάρχουν τοπωνύμια που είναι πολύ σημαντικά για την Ιστορία του τόπου μας. Τα τοπωνύμια αυτά δεν εκφράζουν νέες περιοχές αλλά είναι νεότερες εκφράσεις τοπωνυμίων της καταγραφής του 1920.: . το τοπωνύμιο δρόμος Βαροσίων.χ. ενώ μόλις πριν 3 χρόνια χτίστηκε εκεί η εκκλησία. H αλλαγή ήταν αποτέλεσμα:  Νεότερων στοιχείων τα οποία είναι περισσότερο γνωστά π. ενώ δεν αναγνώρισαν καθόλου. π. .χ.  Σε τίτλους εγγραφής κτημάτων γράφουν π. Μπορούν ίσως να γίνουν διορθώσεις σε ονόματα ή τμήματα δρόμων που διασχίζουν περιοχές με τοπωνύμια που τείνουν να χαθούν.χ..χ. ενώ μερικά τοπωνύμια έγιναν τίτλοι ξενοδοχείων (όπως για παράδειγμα το «Περνέρα» ή «το Βρυσιάνα»). η Μια Καμάρα.χ. η Ανεφανή θεωρείται μεγάλη και χωρίζεται αργότερα σε Κάτω Ανεφανή και Πάνω Ανεφανή. Επίσης πολλοί άρχισαν να την ονομάζουν Λιμανάκι του Αγίου Νικολάου. Βλέπουμε λοιπόν από τις συνεντεύξεις. 2) Μια πολύ σημαντική ομάδα τοπωνυμίων είναι εκείνα που έχουν σχέση με το αυλάκι μεταφοράς του νερού της Παναγιάς στην Αμμόχωστο. Ξισταρκά. ήδη ξεχάστηκε. ότι οι καλύτερα γνωρίζοντες θυμήθηκαν από μόνοι τους μόνο τα μισά περίπου τοπωνύμια.

3) Είναι καλά να ζητηθεί από το κτηματολόγιο να διορθώσει όσα ονόματα έχουν λάθη στους νέους τίτλους ιδιοκτησίας (κοτσάνια) που θα εκδίδει. Πολλά τοπωνύμια του Παραλιμνίου φανερώνουν τη βαθιά θρησκευτική πίστη και την ελληνική καταγωγή των Παραλιμνιτών από τα αρχαία χρόνια. στον Παγκόσμιο Τοπωνυμικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Γι αυτό έχουμε χρέος να διατηρήσουμε τα τοπωνύμια του τόπου μας. με τα τυποποιημένα πλέον τοπωνύμια και τη σωστή ορθογραφία τους. από τα πρώτα παγκύπρια. όπου πια είναι διασφαλισμένα. Έτσι ενισχύουμε την εθνική μας ταυτότητα και συμβάλλουμε στη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ο Τοπωνυμικός χάρτης του Παραλιμνίου ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Όπως τυποποιήθηκαν . Για το Παραλίμνι έχει πολύ μεγάλη σημασία το γεγονός ότι. ο κατάλογος των τοπωνυμίων και ο τοπωνυμικός χάρτης Παραλιμνίου. από τη Μόνιμη Εθνική Επιτροπή Τυποποίησης Γεωγραφικών Ονομάτων. Απεικονίζουν τη γνήσια κυπριακή ψυχή τους και αποτελούν τον συνδετικό κρίκο του παρελθόντος με το παρόν και το μέλλον. από το 1998. καταχωρήθηκαν επίσημα. μετά την έρευνα που κάναμε με το σύζυγό μου και την έκδοση του βιβλίου μας.

οι Άμμηδες. οι Αμπέλια της Αναφωτίδας. οι Άγιος Κορνήλιος. το Δίπορτο. τα Δάσος Άγιοι Σαράντα. το Άγιος Ιωάννης. ο Γερόσπηλιοι. το Ζαβό Αυλάκι. η Αγία Μαρίνα. ο . η Δρόμος του Αγίου Αντωνίου. ο Ασπρόλιθος. ο Γεράμπελο. ο Χερόμυλους και Αργάκια. ο Δρόμος του Γερόσπηλιου Ασπρόχωμα. το Δρόμος του Αδρεμιού Αρχάγγελος. το Αλώνια. η προς Κουλαφούδι Ανεφανή της Λαξιάς. ο Δάσος Μάνα του Νερού. οι Ελιές του Τσαγγάρη. ο Γλυφάδες. οι Δρόμος της Αγίας Μαρίνας. οι Βουνί. το Αθασιές.Αγία Βαρβάρα. ο Γερόντι. οι Αγριοπετάλλινων. τα Δρόμος του Αγίου Θωμά. η Κακοτρύς. ο Αφανιού. η Δρόμος του Αδρεμιού Αρμυροπήγαδο. το Ζάρβενη. ο Αργακούδια. ο Δρόμος του Αγίου Ηλία στους Απίσσωτος. το Αλύσσοι. ο Βρυσούδια. ο Αναθεματούρι. η Ελιές του Χατζουλή. το Δάσος Μανίκι `Β'. τα Δοξαμενούδια. το Δρόμος του Αγίου Παντελεήμονος Αναφωτίδα. το στα Κοκκινόγια. τα Δάσος Άγιος Ιωάννης. ο Αργαστερή. ο Δάσος Αργακούδια. το Ακέφαλο. το Βουνό του Πρωταρά. οι Αμπέλι. ο στη Μια Καμάρα. η Δρόμος του Αφανιού. ο Ασπρογή. τα Άγιος Ανδρόνικος. η Άγιος Ηλίας. ο Δαμνί. οι Δρόμος του Αρμυροπήγαδου. το 'Ελληνες. η Βουρνιά. οι Βαθύ Λαξίδι. ο Αόρατος της Κόκκινης. τα Αμπέλια του Ακέφαλου. ο Δρόμος του Αγίου Ηλία. ο Βυζακιά. τα Δράκοι. η Δρόμος του Βαροσιού. ο Αόρατος του Σιτινή. οι Δήμμα του Σκάρου. τα Διμιτάδες. ο Αόρατος του Καμπούρη. οι Αφεντικό. το Ελιές του Πιερή. τα την Πατιά του Αη Γιωργιού. οι Αχερονόμιες. οι Άγιος Παντελεήμων. το Αγοραστά. ο Δρόμος του Αγίου Ηλία. το Αμπέλι του Κούμα. ο Αρμυρίδι. οι Δάσος Μανίκι `Α'. η Βούρνα. το Δίτρυποι. η Άγιος Αντώνιος. το Άγιος Θωμάς. ο Βρύση του Γιωργή. ο Άσπρες. το Δρόμος των Κιδιάδων και Ατόπετρες. το Ελιές του Κεμιτζή. το Αδρεμιός ποταμός. το Αγριοπετάλλινα. ο Ασπρόβρυση. οι Βαθιά Στράτα. το Αδρεμιός. τα Άγιος Δημητριανός.

ο Κάμινας. το Κάτσουνας. η Κατώλιες της Ανεφανής. ο Κρεμμάδια. ο Κανά. οι Κούζουλος. η Λαξίδι του Τόφα. τα Λεύκολλα. η Λαζάροι. οι Καμηλόστρατα του Λάκκος του Αλωνιού. η Κόλπος του Κόννου. το Κάτω Ανεφανή. η Κοκκινοπυρόγια της Λαξιάς. το Κιδιάδες. η Λάκκος του Παπάγιωργη. οι Μάνδρες του Λάξη. οι Λούκκος του Σκάρου. το Μανιτάρι. ο Λαξίδι του Μότη. η Καμαρούδι του Αη Ηλία. η Κοκκωνού. το Κατάλιθοι. οι Λαξίδια των Κιδιάδων. τα Λυσσιάρης. η Καμίνια της Λαξιάς. οι Μάνδρες του Απίσσωτου. ο Καμίνι του Κεντινέλλη. ο Λάξης. οι Λουμπαρδί. οι Κόλυμπος. οι Λαξίδι του Κουτσοπιερή. ro Κουτσοβελόνι. η Καψαλερά στους Κιδιάδες. τα Κάτω Προζύμι. η Μάνα του Νερού. τα Λιβάδια Ποταμού. οι Καυκαλίτικα. ο Λούμα. το Κωλαριά του Αη Γιάννη. η Κάππαρης. η Λαξίδι του Βιολάρη. οι Λαξίδια του Γιαλέλη. τα Κοκκινόγια. τα Κάτω Μάνδρες Απισσώτου. το Λαός. ο Κατώλιες. οι Κορυπάδες. ο Μανίκι. τα Μαζερή του Μαυρόσπηλιου. τα Καψαλιές. η Λαξίδι του Πάνω Λάκκου. τα Μαυρόσπηλιος. ο Κοκκινόκρεμμος. το Λαγούμια του Αυλακιού. η Λαξίδι του Πασχαλή. η Κρεμμάδια του Αη Γιάννη. ο . ο Μάνδρες στις Κόκκινες. ο Λάκκος του Πιερέττη. ο Κεντινέλλης. οι Λαξίδι της Μιας Καμάρας. οι Λειχήνα της Λίμνης. ο Μαζερή του Κόννου. ο (δες Λαξίδι του Βιολάρη) Κατίνα. οι Λειχήνες του Αγίου Παντελεήμονα. η Κέλλες. ο Μάνδρες. ο Αρμυροπήγαδου. η Λαξίδι του Κώστα. το Λακκούδι του Γιωργή του Παυλή. τα Λάντα του Σάκκου. ο (δες Καμίνι του Φράγκου) Λάκκος των Κρεμμαδιών. το Μαντάλι. το Λάντα του Πρωταρά. το Κιναράδες. ο Καμίνι του Αριστοτέλη. το Κάτω Μάνδρες. η Καππέλλες. οι Λίμνη. το Καταρράκτης. το Κραμπερή. οι Λυκιοβούνια. η Κάμπος. το Καμίνι του Φράγκου. το Λαξιά. το Κουλαφούδι. οι Λουτρό. τα Καμηλόστρατα. οι Κοπρήδες. το Κάτω Λαξία. το Κάτω Αγία Βαρβάρα. η Μανταλόλακκος. τα Καμαρούδι της Λαξιάς. το Κόκκινες. ο Λαξιά του Καλλή.Καλολαξιά. το Καρταπίννα. το Λάκκος των Κιδιάδων.

η Πυρόγια της Λαξιάς. ο Ποταμούδια της Μούττης Μουράτης. ο Παναγιά. η Πίσσηδες. το Παραργάστερη. οι Παλλούρα του Πλακωτού η Σάκκος. η Σκλοινικερά. οι Σπήλιος της Πιννιάς. ο Μια Καμάρα. το Πριόλοι. η Πάνω Αγία Βαρβάρα. η Πλακόροτσες. η Πλακόροτσες στους Κιναράδες. οι Νερό Γλυκύ. οι Στράτα του Απίσσωτου. ο Ξηλειμμένα. το Ξισταριά. ο Μελισσότρυπα. τα Ποταμός των Μερικών. τα Σιαχί. ο Ποταμός του Καταρράκτη. τα Παππούρενα. η Πορτολάγουμο. η Συκιά του Παζαβιού. τα Στράτα του Αγίου Ηλία Πιννιά. η Ποταμός του Στεγγέ. οι Σπήλιος του Λιασή. ο Ποταμός της Λαξιάς. το Σωροί του Αγίου Ιωάννη. οι Πατιά του Αη Γιωργιού.ο Πνιγούρα. η Πυρόγια. οι Πλακωτό. ο) προς Κόκκινες. ο της Σκύλλας. οι Σταυρός. τα Παρλάττος. ο Πατιές του Σκύλλου. ο Μοσφίλι. τα Οκκά του Νερού. ο Μουχέττι. το Πάνω Ανεφανή. το Στρογγυλόλακκος. το Πάνω Αλώνια. η Σκαλιά του δρόμου της Αγίας Πάνω Λάκκος. ο Σκουταρόσπηλιοι. ο Μελισσιώνας. η Πιθάρια.Μεζερίδα. η Ποταμός του Βουνιού. η Σούγλα. ο Μηνάς. ο Μικρονάκι. ο Πέτρα Ήμερη. οι . η Ποταμός της Περνέρας. το Ποταμούδια. ο Ποταμός του Λουμπαρδιού. το Ραγίες. τα Μούττη της Σκύλλας. το Περνέρες. ο Μηλάς. το Νησσιά. ο Μαρίνας. τα Σκλοινικάκι. το Ποταμός των Χάσιων. ο Μούττη του Φανού. οι Σπήλιος του Καταράκτη. η Πεύκος. η Πατιές της Λαξιάς. η Πούμπουρος. η Στράτα του Αγίου Παντελεήμονος (δες Ασπρόλιθος. η Σαψυχιά. ο Συκιά του Πρωταρά. τα Μουλάρης. η Πούντος του Μανόλη.ο Πρωταράς. τα Πυργί. ο Στράτα της Βρύσης του Γιωργή. τα Σπήλιος του Φισέντζου. ο Πέντε Καμάρες. η Ποταμός. ο Περιβόλια. ο Ξεροπόταμος. τα Προσωπάς. τα 'Ορος. το Προζύμι. ο Μοροβίκλι. ο Περνέρα. η Ποξαμάς. ο Μέσα Μούττη. η Σημάδι του Αη Ηλία. η Σταυρί. οι Στράτα του Ακέφαλου. η στη Βούρνα και στο Δαμνί.

οι Φανερωμένη. η Χαβούζα. τα Τρουλλί του Πάνω Λάκκου.Τερατσιά του Κατσιάρη. η Τούρκισσα. ο Χαβάρες. η Χερόμυλος. τα Φρύδια του Κάμπου. το Χρυσομηλιές. η Χάσιες. η Χοντρόσπηλιοι. το Τρύπα του Αττακή. το Τούμπα του Καταράκτη. η Φουρνί της Παναγιάς. η Χαμηλό. οι Τρουλλίκια. η Ψύλλοι. η Χαλαστάρης. ο Τερατσιά του Ταμπουκκάρη. η Φουρδουλλίκια. η Φανός. η Χαλκομουγί. τα Ψηλό. τα Τερατσιά του Φλούρου. η Φοραδάρηδες. η Χάλατρα. το Τερατσιές του Ψηλού. ο Φρύδια του Αη Παντελεήμονα. οι Φούρνοι. τα Τίτσιρος. το Χολέτρα. οι Τούμπα τουΤαρταλή. οι Τέρατσος. οι Τούμπα της Ανίας Μαρίνας. ο Τούμπα της Λαξιάς. ο Φουκάς. τα Τούμπα του Αμπελιού. η Τούμπα της Ανεφανής. τα Τικίδια. το Τούμπα του Καστρικανού. οι Τρουλιά. ο Τουμπάρι Αδάμο. ο . ο Φράγκος.