Sie sind auf Seite 1von 79

10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

Tiªu chuÈn ngµnh 10 TCN 322-1998

Ph¬ng ph¸p kiÓm nghiÖm


h¹t gièng c©y trång n«ng nghiÖp

Tiªu chuÈn ph¬ng ph¸p kiÓm nghiÖm h¹t gièng c©y trång n«ng nghiÖp lµ
tµi hÖu híng dÉn ®Ó kiÓm tra chÊt lîng c¸c lo¹i h¹t gièng ®îc s¶n xuÊt,
nhËp néi trong c¶ níc.
Néi dung cña tiªu chuÈn nµy bao gåm c¸c ph¬ng ph¸p lÊy mÉu, chia mÉu,
göi mÉu vµ kiÓm tra c¸c chØ tiªu chÊt lîng cña h¹t gièng. Mçi ph¬ng ph¸p
bao gåm môc ®Ých vµ nguyªn t¾c cña phÐp thö vµ phÇn phô lôc (nÕu
cã) ®Ó híng dÉn thªm c¸c chi tiÕt cÇn thiÕt hoÆc qui ®Þnh sai sè cña
phÐp thö.
C¸c ph¬ng ph¸p qui ®Þnh trong tiªu chuÈn nµy ®îc ¸p dông thèng nhÊt ë
c¸c phßng kiÓm nghiÖm h¹t gièng ®Ó cã nh÷ng kÕt qu¶ phï hîp víi nhau
khi kiÓm tra chÊt lîng h¹t gièng.
Tuy nhiªn, tïy theo ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña mçi phßng kiÓm nghiÖm mµ cã
thÓ lùa chän mét trong c¸c ph¬ng ph¸p thö ®· qui ®Þnh, nhng tuyÖt ®èi
ph¶i tu©n thñ nh÷ng qui ®Þnh cña ph¬ng ph¸p ®ã ®Ó ®¶m b¶o ®é
chÝnh x¸c cña kÕt qu¶ kiÓm nghiÖm vµ phï hîp víi kÕt qu¶ cña c¸c phßng
kiÓm nghiÖm kh¸c.

1. LÊy mÉu vµ chia mÉu (Sampling)


1.1. Môc ®Ých
Môc ®Ých lÊy mÉu vµ chia mÉu lµ ®Ó lÊy ra mét mÉu nhá ®¹i diÖn
cho l« h¹t gièng vµ cã khèi lîng phï hîp ®Ó tiÕn hµnh c¸c phÐp thö
cÇn thiÕt.
1.2. §Þnh nghÜa:
1.2.1. L« h¹t gièng (seed lot)
Lµ mét lîng h¹t gièng cô thÓ, cã cïng nguån gèc, cïng møc chÊt lîng,
®îc s¶n xuÊt, chÕ biÕn, b¶o qu¶n cïng mét qui tr×nh vµ kh«ng vît
qu¸ khèi lîng qui ®Þnh.
1.2.2. MÉu ®iÓm (Primary sample) .
Lµ mét lîng h¹t gièng nhá ®îc lÊy ra tõ mét ®iÓm ë l« h¹t gièng.
1.2.3. MÉu hçn hîp (composite sample)
MÉu hçn hîp ®îc t¹o thµnh b»ng c¸ch trén tÊt c¶ c¸c mÉu ®iÓm ®îc
lÊy ra tõ l« h¹t gièng.
1.2.4. MÉu göi (submitted sample)
88
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

Lµ mÉu ®îc lÊy ra tõ mÉu hçn hîp ®Ó göi ®Õn c¸c phßng kiÓm
nghiÖm. MÉu göi ph¶i ®ñ sè lîng tèi thiÓu ®îc qui ®Þnh ë b¶ng 1.A
vµ cã thÓ bao gåm toµn bé hoÆc mét phÇn mÉu hçn hîp.
1.2.5. MÉu ph©n tÝch (working sample)
Lµ mét mÉu nhá ®îc lÊy ra tõ mÉu göi ®Ó thùc hiÖn mét phÐp thö
nµo ®ã.
1.2.6. MÉu lu (stored sample)
Lµ mét phÇn cña mÉu göi ®îc lu gi÷, b¶o qu¶n ë phßng kiÓm
nghiÖm vµ dïng ®Ó ph©n tÝch l¹i mét sè chØ tiªu chÊt lîng cña mÉu
göi trong nh÷ng trêng hîp cÇn thiÕt.
1.2.7. Niªm phong (sealed)
NghÜa lµ bao gièng hoÆc vËt ®ùng gièng ®ùng ®îc ®ãng kÝn b»ng
c¸ch nµo ®ã ®Ó nÕu chóng bÞ më ra th× dÊu niªm phong sÏ bÞ ph¸
hñy hoÆc bÞ háng.
Kh¸i niÖm nµy cã liªn quan ®Õn viÖc niªm phong l« h¹t gièng vµ
mÉu h¹t gièng.
1.3. Ph¬ng ph¸p lÊy mÉu l« h¹t gièng:
1.3.1. Dông cô lÊy mÉu:
- Xiªn lÊy mÉu thÝch hîp.
- C©n cã ®é chÝnh x¸c thÝch hîp.
- Dông cô chia mÉu.
- C¸c dông cô kh¸c: Tói, bao ®ùng mÉu, thÎ ghi chÐp, dông cô kÑp
ch×.
1.3.2. C¸ch tiÕn hµnh
1.3.2.1. Yªu cÇu chung:
- ViÖc lÊy mÉu ph¶i do nh÷ng ngêi ®· qua huÊn luyÖn vµ cã kinh
nghiÖm lÊy mÉu.
- Ngêi lÊy mÉu ph¶i tu©n thñ ®óng c¸c ®iÒu qui ®Þnh trong tiªu
chuÈn nµy vµ ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ sù phï hîp gi÷a mÉu vµ l«
h¹t gièng.
- Ngêi chñ cña l« h¹t gièng ph¶i cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin vÒ
l« h¹t gièng theo yªu cÇu cña ngêi lÊy mÉu. Khi cã b»ng chøng râ
rµng lµ l« h¹t gièng kh«ng ®ång ®Òu hoÆc sai kh¸c víi hå s¬ th×
viÖc lÊy mÉu ph¶i b·i bá.
1.3.2.2. Yªu cÇu ®èi víi l« h¹t gièng:
Tríc khi tiÕn hµnh lÊy mÉu, ph¶i xem xÐt l« h¹t gièng theo c¸c yªu
cÇu sau ®©y:
- Khèi lîng l« h¹t gièng kh«ng ®îc vît qu¸ 5% so víi qui ®Þnh ë b¶ng
1.A trong phÇn phô lôc. NÕu l« h¹t gièng cã khèi lîng vît qu¸ qui
89
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

®Þnh th× ph¶i chia nhá l« ®Ó cã khèi lîng thÊp h¬n qui ®Þnh.
- L« h¹t gièng ph¶i ®ång ®Òu. Trong trêng hîp nghi ngê l« h¹t gièng
lµ kh«ng ®ång ®Òu th× ph¶i tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ møc ®é kh«ng
®ång ®Òu cña l« h¹t gièng nh chØ dÉn ë phÇn phô lôc 1.A.1.
- L« h¹t gièng ph¶i ®îc ®ãng bao qui c¸ch hoÆc ®ùng trong vËt
chøa, ®îc niªm phong, g¾n nh·n hoÆc ®¸nh dÊu ®Ó ph©n biÖt
râ rµng víi c¸c l« h¹t gièng kh¸c vµ ®¶m b¶o nhËn ra ®óng l«
gièng ®· ®îc lÊy mÉu.
- L« h¹t gièng ph¶i ®îc s¾p xÕp thuËn lîi ®Ó cã thÓ ®i vµo lÊy
mÉu ë tÊt c¶ c¸c vÞ trÝ trong l«.
1.3.2.3. LÊy mÉu ®iÓm:
a) Sè lîng mÉu ®iÓm:
- §èi víi c¸c l« h¹t gièng chøa trong bao qui c¸ch, sè mÉu ®iÓm cÇn
lÊy ®îc qui ®Þnh nh sau:
Sè bao trong l« Sè mÉu ®iÓm cÇn lÊy
5 LÊy tÊt c¶ c¸c bao nhng ph¶i lÊy ®ñ 5
mÉu
6 - 30 Cø 3 bao lÊy 1 mÉu, Ýt nhÊt ph¶i ®ñ 5
mÉu
31 - 400 Cø 5 bao ph¶i lÊy 1 mÉu, Ýt nhÊt ph¶i ®ñ
10 mÉu
> 400 Cø 7 bao lÊy 1 mÉu, Ýt nhÊt ph¶i ®ñ 80
mÉu
- §èi víi c¸c l« h¹t gièng chøa trong bao nhá, tói nhá hoÆc hép nhá
th× mçi ®¬n vÞ l00kg h¹t gièng gåm c¸c bao nhá, tói nhá hoÆc
hép nhá cã khèi lîng t¬ng ®¬ng nhau sÏ ®îc coi lµ mét bao qui
c¸ch vµ sè mÉu ®iÓm cÇn lÊy ®îc ¸p dông nh ®èi víi l« h¹t gièng
®ãng bao qui c¸ch.
- §èi víi c¸c l« h¹t gièng cha ®ãng bao, sè mÉu ®iÓm cÇn lÊy ®îc
qui ®Þnh nh sau:

Khèi lîng cña l« Sè mÉu ®iÓm cÇn lÊy


 500 kg Ph¶i lÊy ®ñ 5 mÉu
501 - 3000 kg Cø 300 kg lÊy 1 mÉu, nhng kh«ng Ýt
h¬n 5 mÉu
3001 - 20000 kg Cø 500 kg lÊy 1 mÉu, nhng kh«ng Ýt
h¬n 10 mÉu
> 20000 kg Cø 700 kg lÊy 1 mÉu, nhng kh«ng Ýt
90
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

h¬n 40 mÉu
b) C¸ch lÊy mÉu ®iÓm:
C¸c mÉu ®iÓm ph¶i cã khèi lîng gÇn b»ng nhau vµ ®îc lÊy ngÉu
nhiªn ë c¸c bao hoÆc vËt chøa theo qui ®Þnh sau ®©y:
- Khi c¸c h¹t gièng cã chøa trong bao qui c¸ch th× c¸c mÉu ®iÓm sÏ
®îc chän ngÉu nhiªn ®Òu kh¾p c¶ l« vµ dïng xiªn ®Ó lÊy mÉu ë
c¸c bao (ë ®Ønh, ë gi÷a hoÆc ë ®¸y bao nhng mçi bao chØ cÇn
lÊy ë mét ®iÓm).
- Khi h¹t gièng ®îc chøa trong vËt chøa lín hoÆc cha ®ãng bao th×
c¸c mÉu ®iÓm sÏ ®îc lÊy ngÉu nhiªn ë c¸c vÞ trÝ vµ c¸c ®é s©u
kh¸c nhau trong l«, mçi mÉu lÊy t¹i mét ®iÓm b»ng lo¹i xiªn dµi
thÝch hîp.
- Khi h¹t gièng lµ lo¹i cã vá r¸p kh«ng thÓ dïng xiªn lÊy ra ®îc th×
c¸c mÉu ®iÓm cã thÓ lÊy b»ng tay.
- Khi h¹t gièng ®îc chøa trong c¸c hép nhá hoÆc bao chèng Èm
(bao ni-lon, hép s¾t t©y...) th× nªn lÊy mÉu tríc khi ®ãng bao,
hoÆc ph¶i më ra ®Ó lÊy mÉu, sau ®ã ®ãng kÝn l¹i vµ chuyÓn
sang bao gãi míi.
- Cã thÓ lÊy mÉu khi h¹t gièng ®ang ch¶y trong b¨ng chuyÒn ®ãng
gãi nhng ph¶i ®¶m b¶o lÊy mÉu ®Òu ®Æn ngang qua mÆt c¾t
cña dßng h¹t vµ kh«ng lµm r¬i v·i h¹t ra ngoµi.
1 3.2.4. LËp mÉu hçn hîp:
NÕu c¸c mÉu ®iÓm ®îc coi lµ ®ång ®Òu th× chóng sÏ ®îc trén l¹i
víi nhau ®Ó thµnh mÉu hçn hîp.
1.3.2.5. LËp mÉu göi:
(a) C¸ch lËp mÉu göi:
- Tõ mÉu hçn hîp lÊy ra mét lîng mÉu nhá h¬n, b»ng mét trong c¸c
ph¬ng ph¸p chia mÉu ®îc qui ®Þnh ë ®iÒu 1.4. NÕu kh«ng cã
®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn hµnh chia mÉu th× ph¶i ®a toµn bé mÉu hçn
hîp vÒ phßng kiÓm nghiÖm ®Ó chia thµnh c¸c mÉu nhá.
- Khèi lîng mÉu göi ph¶i ®¶m b¶o qui ®Þnh nh b¶ng 1.A
- NÕu mÉu hçn hîp cã khèi lîng t¬ng ®¬ng víi khèi lîng mÉu göi
th× cã thÓ coi toµn bé mÉu hçn hîp lµ mÉu göi.
(b) C¸ch göi mÉu:
- Tríc khi göi mÉu ph¶i ghi ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin vµ ký hiÖu cña l«
h¹t gièng ®· ®îc lÊy mÉu, nÕu l« h¹t gièng ®îc xö lý hãa chÊt th×
ph¶i ghi tªn cña hãa chÊt ®· dïng ®Ó xö lý.
- MÉu göi ph¶i ®ãng gãi cÈn thËn ®Ó tr¸nh bÞ h háng trong qu¸
tr×nh vËn chuyÓn vµ chØ ®ùng trong bao chèng Èm trong 2 tr-
êng hîp sau: (1) MÉu göi ®Ó riªng ®Ó lµm Èm ®é, (2) L« gièng cã
thñy phÇn thÊp vµ còng ®îc chøa trong bao chèng Èm. Trong c¸c
91
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

trêng hîp kh¸c th× mÉu göi nªn ®ùng vµo bao giÊy hoÆc bao v¶i.
- MÉu ph¶i ®îc göi ngay vÒ phßng kiÓm nghiÖm cµng sím cµng tèt
vµ kh«ng ®îc göi qua tay ngêi thø hai nÕu kh«ng ®îc ngêi lÊy
mÉu hoÆc phßng kiÓm nghiÖm ñy quyÒn.
(c) Xö lý khi trong mÉu cã t¹p chÊt lín:
NÕu trong mÉu hçn hîp cã t¹p chÊt lín khã ph©n ®Òu, ph¶i lo¹i bá
t¹p chÊt Êy ra khái mÉu vµ x¸c ®Þnh khèi lîng t¹p chÊt mµ phÇn mÉu
göi ph¶i g¸nh chÞu theo c«ng thøc:
T
t= m
M
Trong ®ã:
t- Lµ khèi lîng (g) t¹p chÊt mçi mÉu göi ph¶i g¸nh chÞu.
T- Lµ khèi lîng (g) t¹p chÊt lín ®îc t¸ch ra tõ mÉu hçn hîp.
M - Lµ khèi lîng (g) thùc tÕ cña mÉu hçn hîp ®· ®îc t¸ch t¹p chÊt lín.
m - Lµ khèi lîng (g) thùc tÕ cña mÉu göi.
§é chÝnh x¸c khi c©n nh qui ®Þnh ë ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®é s¹ch
(®iÒu 2.5.2).
1.4. C¸c ph¬ng ph¸p chia mÉu:
1.4.1. Chia mÉu b»ng thiÕt bÞ:
Ph¬ng ph¸p nµy thÝch hîp cho tÊt c¶ c¸c lo¹i h¹t gièng, trõ c¸c d¹ng
h¹t qu¸ nhÑ vµ r¸p kh«ng thÓ dïng c¸c thiÕt bÞ nµy chia mÉu ®îc.
- ThiÕt bÞ chia mÉu d¹ng h×nh nãn (conical divider):
§æ h¹t vµo phÔu cña thiÕt bÞ, më nhanh chèt ng¨n h¹t ®Ó h¹t tù
ch¶y xuèng díi hai hép ®ùng mÉu. TiÕp tôc chia nh vËy cho tíi khi
®ñ lîng mÉu cÇn lÊy ra.
- ThiÕt bÞ chia mÉu d¹ng hép (soil divider):
Rãt h¹t ®Òu ®Æn vµo m¸ng chia mÉu ®Ó h¹t tù ch¶y xuèng hai hép
®ùng mÉu. TiÕp tôc chia nh vËy cho tíi khi ®ñ lîng mÉu cÇn lÊy ra.
1.4.2. Chia mÉu b»ng tay:
Ph¬ng ph¸p nµy cã thÓ dïng ®èi víi c¸c lo¹i h¹t cã vá trÊu nh lóa, lóa
m×, m¹ch, cao l¬ng... hoÆc nh÷ng n¬i kh«ng cã thiÕt bÞ chia mÉu.
Dông cô: XÎng xóc h¹t, dao g¹t mÉu.
C¸ch lµm:
- §æ h¹t trªn bÒ mÆt nh½n, s¹ch.
- Trén thËt ®Òu ®èng h¹t b»ng xÎng xóc h¹t vµ dao g¹t mÉu.
- Dµn ®Òu ®èng h¹t thµnh mét líp máng h×nh vu«ng.
- Chia ®«i ®èng h¹t thµnh hai phÇn b»ng nhau theo hai ®êng

92
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

chÐo hoÆc ®êng trung b×nh, sau ®ã tiÕp tôc chia ®«i thµnh 4
phÇn b»ng nhau.
- Gép hai phÇn ®èi diÖn víi nhau thµnh mét mÉu nhá.
- Khi cÇn thªm hoÆc bít th× tiÕp tôc chia theo c¸ch nh vËy cho
®Õn khi ®ñ lîng mÉu cÇn lÊy ra.
1.4.3. Chia mÉu b»ng th×a:
Ph¬ng ph¸p nµy chØ ®îc dïng ®èi víi c¸c mÉu cã kÝch thíc h¹t qu¸
nhá hoÆc khi cÇn lÊy ra mét lîng mÉu rÊt nhá.
Dông cô: Khay, xÎng xóc h¹t vµ th×a cã mÐp th¼ng.
Sau khi trén mÉu, rãt ®Òu h¹t lªn khay, kh«ng l¾c khay khi rãt xong
h¹t. Víi mét tay cÇm th×a, tay kia cÇm xÎng vµ dïng c¶ hai ®Ó xóc
tõng lîng nhá h¹t, Ýt nhÊt ë n¨m vÞ trÝ ngÉu nhiªn trong khay. LÊy
nh thÕ cho tíi khi ®ñ lîng mÉu cÇn lÊy ra.
1.5. LËp mÉu ph©n tÝch:
Khèi lîng tèi thiÓu cña c¸c mÉu ph©n tÝch ph¶i phï hîp víi qui ®Þnh
ë tõng phÐp thö.
Khi lËp mÉu ph©n tÝch ph¶i tiÕn hµnh chia mÉu theo ®óng mét
trong c¸c ph¬ng ph¸p chia mÉu ®îc qui ®Þnh ë ®iÒu 1.4.
1.6. B¶o qu¶n mÉu:
- MÉu göi ph¶i ®îc tiÕn hµnh thö nghiÖm cµng sím cµng tèt ngay
sau khi tiÕp nhËn mÉu. Nh÷ng mÉu cha kÞp lµm trong ngµy sau
khi tiÕp nhËn. Nh÷ng mÉu cha kÞp lµm trong ngµy th× ph¶i b¶o
qu¶n n¬i cã nhiÖt ®é thÊp vµ tho¸ng m¸t ®Ó kh«ng lµm thay
®æi chÊt lîng cña mÉu.
- PhÇn mÉu lu ph¶i ®îc b¶o qu¶n trong ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é vµ Èm
®é thÊp ®Ó h¹n chÕ møc thÊp nhÊt nh÷ng thay ®æi vÒ chÊt lîng
cña mÉu. Thêi h¹n b¶o qu¶n mÉu lu thêng lµ 6 th¸ng ®Õn 1 n¨m,
tïy theo mïa vô, thêi gian thu ho¹ch vµ ®Æc tÝnh sinh häc cña loµi
c©y trång ®ã.
2. Ph©n tÝch ®é s¹ch (Purity analysis)
2.1. Môc ®Ých:
Môc ®Ých ph©n tÝch ®é s¹ch lµ ®Ó x¸c ®Þnh:
a) C¸c thµnh phÇn trong mÉu (tÝnh b»ng tû lÖ phÇn tr¨m khèi lîng),
tõ ®ã suy ra thµnh phÇn cña l« h¹t gièng.
b) Sè lîng h¹t cá d¹i vµ s©u mät sèng cã mÆt trong mÉu vµ trong l«
h¹t gièng.
2.2. §Þnh nghÜa
2.2.1. H¹t s¹ch (pure seed):
H¹t s¹ch lµ h¹t cña loµi c©y trång mµ ngêi göi mÉu yªu cÇu kiÓm tra
hoÆc chiÕm u thÕ trong mÉu ph©n tÝch, bao gåm tÊt c¶ c¸c gièng
93
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

cña loµi c©y trång ®ã.


H¹t s¹ch gåm c¸c thµnh phÇn sau ®©y:
- C¸c h¹t gièng nguyªn vÑn (kÓ c¶ c¸c h¹t xanh non, bÐ nhá, teo
qu¾t, bÞ bÖnh hoÆc ®· n¶y mÇm nhng vÉn cã néi nhò vµ ®îc
x¸c ®Þnh ch¾c ch¾n lµ cña loµi ®ã nÕu chóng kh«ng bÞ chuyÓn
thµnh h¹ch nÊm, côc nÊm hoÆc nèt tuyÕn trïng) vµ c¸c d¹ng h¹t
gièng ®Æc biÖt nh b«ng chÐt, qu¶ bÕ, qu¶ nÎ, qu¶ dÜnh...®îc qui
®Þnh ®èi víi tõng chi (genus) hoÆc tõng loµi (species) ë phÇn c¸c
®Þnh nghÜa vÒ h¹t s¹ch trong phô lôc 2.B.1 vµ 2.B.2.
- C¸c mÉu vì cña h¹t gièng cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc
ban ®Çu cña chóng.
2.2.2. H¹t kh¸c loµi (other seeds):
H¹t kh¸c loµi lµ h¹t cña c¸c loµi c©y trång kh¸c víi loµi cña h¹t s¹ch.
2.2.3. T¹p chÊt (inert matter):
T¹p chÊt gåm c¸c d¹ng h¹t vµ c¸c d¹ng vËt chÊt kh¸c kh«ng ®îc coi lµ
h¹t s¹ch hoÆc h¹t kh¸c loµi.
Cô thÓ lµ:
- C¸c d¹ng qu¶ bÐ mµ bªn trong kh«ng cã h¹t gièng.
- C¸c mÉu vì hoÆc g·y cña h¹t gièng cã kÝch thíc b»ng hoÆc cã
kÝch thíc díi mét nöa kÝch thíc ban ®Çu.
- C¸c bé phËn kh¸c cña h¹t gièng kh«ng ®îc ®a vµo phÇn cña h¹t
s¹ch (®îc qui ®Þnh cô thÓ ë phÇn phô lôc 2.B.1 vµ 2.B.2) th×
ph¶i t¸ch ra ®a vµo phÇn t¹p chÊt.
- C¸c h¹t gièng thuéc hä ®Ëu ®ç (Leguminosea), hä thËp tù
(Cruciferea) bÞ mÊt vá hoµn toµn.
- C¸c h¹t gièng ë hä ®Ëu ®ç (Leguminosea) bÞ t¸ch ®«i còng ®îc
coi lµ t¹p chÊt, mÆc dï cã vá h¹t.
- C¸c h¹t rçng , vá trÊu, l«ng, r©u, cäng, l¸, c¸c thÓ nÊm vµ c«n
trïng, ®Êt, c¸t, ®¸ sái vµ c¸c d¹ng vËt chÊt kh¸c.
2.3. Nguyªn t¾c chung:
MÉu ph©n tÝch ®é s¹ch ®îc t¸ch ra 3 thµnh phÇn lµ: H¹t s¹ch, h¹t
kh¸c loµi vµ t¹p chÊt. Tû lÖ phÇn tr¨m cña mçi thµnh phÇn ®îc x¸c
®Þnh theo khèi lîng cña chóng ë trong mÉu.
2.4. ThiÕt bÞ vµ dông cô:
M¸y thæi h¹t hoÆc sµng, r©y thÝch hîp.
C©n cã ®é chÝnh x¸c thÝch hîp.
- KÝnh lóp.
- Hép petrie, panh g¾p h¹t ...

94
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

2.5. C¸ch tiÕn hµnh:


2.5.1. MÉu ph©n tÝch:
MÉu ph©n tÝch ®é s¹ch ®îc lÊy ra tõ mÉu göi b»ng mét trong c¸c
ph¬ng ph¸p chia mÉu qui ®Þnh ë ®iÒu 1.4. MÉu ph©n tÝch ®é s¹ch
cã thÓ lµ mét mÉu cã khèi lîng tèi thiÓu nh qui ®Þnh ë b¶ng 1.A,
hoÆc cã thÓ lµ 2 mÉu mçi mÉu cã khèi lîng tèi thiÓu b»ng mét nöa
khèi lîng qui ®Þnh ë b¶ng 1.A ®îc lÊy riªng rÏ tõ mÉu göi .
2.5.2 T¸ch c¸c thµnh phÇn trong mÉu:
- MÉu ph©n tÝch sau khi c©n sÏ ®îc t¸ch ra c¸c thµnh phÇn nh qui
®Þnh ë ®iÒu 2.2. Nãi chung c¸ch lµm lµ quan s¸t b»ng m¾t th-
êng hoÆc dïng kÝnh lóp vµ ¸nh s¸ng, kiÓm tra kü tõng h¹t vµ c¸c
thµnh phÇn kh¸c cã trong mÉu. Trong mét sè trêng hîp cã thÓ
dïng sµng, r©y hoÆc m¸y thæi ®Ó t¸ch s¬ bé c¸c thµnh phÇn
qu¸ nhÑ, qu¸ nhá hoÆc qu¸ nÆng ra khái mÉu.
- Khi ph©n tÝch ph¶i c¨n cø vµo c¸c ®Þnh nghÜa cô thÓ vÒ h¹t
s¹ch ®èi víi tõng loµi ®îc chØ dÉn ë phÇn phô lôc 2.B.1 vµ 2.B.2.
- Khi cÇn thiÕt cã thÓ dïng c¸c biÖn ph¸p c¬ häc nh Ên nhÑ tay lªn
h¹t ®Ó kiÓm tra h¹t gièng nhng kh«ng ®îc lµm ¶nh hëng tíi kh¶
n¨ng n¶y mÇm cña h¹t gièng sau nµy.
- Khi trong mÉu gÆp c¸c loµi khã ph©n biÖt hoÆc kh«ng thÓ ph©n
biÖt ®îc th× c¸ch lµm nh chØ dÉn ë phÇn phô lôc 2.A.l .
- Khi trong mÉu gÆp c¸c lo¹i cá d¹i thuéc hä Hßa th¶o (Gramineae)
th× ph¶i tÝnh sè h¹t cá d¹i nh qui ®Þnh ë ®iÒu 2.5.3.
- Khi trong mÉu gÆp c¸c d¹ng c«n trïng g©y h¹i cßn sèng th× ph¶i
tÝnh sè lîng s©u mät sèng nh quy ®Þnh ë ®iÒu 2.5.4.
- Sau khi t¸ch xong, tõng thµnh phÇn (h¹t s¹ch, h¹t kh¸c loµi vµ t¹p
chÊt) sÏ ®îc c©n khèi lîng (g) ®Ó tÝnh tû lÖ phÇn tr¨m. Tïy theo
khèi lîng cña mÉu ph©n tÝch, sè lÎ khi c©n ®îc qui ®Þnh nh sau:
Khèi lîng mÉu ph©n Sè lÎ cÇn lÊy
tÝch
< 1, 000 4
1,000 - 9,999 3
10,00 - 99,99 2
100,0 - 999,9 1
 1000 0
2.5.3. C¸ch tÝnh sè h¹t cá d¹i:
- Nguyªn t¾c chung lµ ®Õm tæng sè h¹t cá d¹i ®îc t¸ch ra trong
phÇn h¹t kh¸c loµi cña phÐp thö ph©n tÝch ®é s¹ch, sau ®ã tÝnh
to¸n sè lîng h¹t cá d¹i trong 1 kg mÉu ph©n tÝch.
- NÕu ngêi göi mÉu yªu cÇu x¸c ®Þnh tªn loµi cá d¹i th× ph¶i ghi
®Çy ®ñ tªn vµ sè lîng h¹t cña c¸c loµi cá d¹i ®îc yªu cÇu kiÓm

95
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

tra.
- KÕt qu¶ ®îc b¸o c¸o lµ sè h¹t/kg h¹t gièng vµ ®îc lµm trßn ®Õn
sè nguyªn.
Lu ý: NÕu ph¸t hiÖn trong mÉu cã h¹t cá d¹i thuéc ®èi tîng kiÓm dÞch
th× ph¶i ngõng c«ng viÖc ph©n tÝch, ®Ò nghÞ niªm phong ngay l« h¹t
gièng ®ã vµ th«ng b¸o ngay cho c¸c c¬ quan kiÓm dÞch thùc vËt xö lý.
2.5.4. C¸ch tÝnh sè lîrng s©u mät sèng:
- S©u mät sèng bao gåm tÊt c¶ c¸c d¹ng s©u mät cßn sèng cña c¸c
loµi c«n trïng g©y h¹i cã mÆt trong mÉu.

- Nguyªn t¾c chung còng gièng nh ®èi víi c¸c h¹t cá d¹i, c¸c d¹ng
c«n trïng cßn sèng ®îc t¸ch ra tõ phÇn mÉu ph©n tÝch ®é s¹ch,
sau ®ã ®Õm vµ dïng tay giÕt chÕt c«n trïng råi ®a vµo phÇn t¹p
chÊt ®Ó tÝnh to¸n khèi lîng cña t¹p chÊt.
- NÕu ngêi göi mÉu yªu cÇu x¸c ®Þnh tªn loµi c«n trïng th× ph¶i
ghi ®Çy ®ñ tªn vµ sè lîng cña nh÷ng loµi c«n trïng ®ã.
- KÕt qu¶ ®îc b¸o c¸o lµ sè con/kg h¹t gièng vµ ®îc lµm trßn ®Õn
sè nguyªn
Lu ý: NÕu ph¸t hiÖn trong mÉu cã s©u mät lµ ®èi tîng kiÓm dÞch
th× ph¶i ngõng ngay c«ng viÖc ph©n tÝch, ®Ò nghÞ niªm phong l«
h¹t gièng vµ th«ng b¸o cho c¸c c¬ quan kiÓm dÞch thùc vËt xö lý.
2.6. TÝnh to¸n kÕt qu¶:
2.6.1. Ph©n tÝch mét mÉu toµn bé:
- KiÓm tra l¹i sè liÖu b»ng c¸ch céng khèi lîng cña tÊt c¶ c¸c thµnh
phÇn ®· t¸ch ra tõ mÉu ph©n tÝch. NÕu tæng sè nµy chªnh lÖch
qu¸ 5% so víi khèi lîng ban ®Çu cña mÉu ph©n tÝch th× ph¶i lµm
l¹i phÐp thö, kÕt qu¶ cña lÇn thö nghiÖm sau sÏ ®îc dïng ®Ó tÝnh
to¸n.
- TÝnh tû lÖ phÇn tr¨m khèi lîng cña mçi thµnh phÇn, lÊy tíi mét sè
lÎ sau ®¬n vÞ. Tû lÖ nµy ph¶i dùa trªn tæng khèi lîng thùc tÕ cña
c¸c phÇn ®îc t¸ch ra, kh«ng dùa trªn khèi lîng ban ®Çu cña mÉu
ph©n tÝch.
- C¸ch lµm trßn sè:
NÕu tæng c¸c thµnh phÇn trong mÉu kh«ng ®óng b»ng 100%
(hoÆc 99,9% hoÆc 100,1 %) th× ph¶i céng thªm hoÆc bít ®i 0,1
% ë phÇn cã gi¸ trÞ lín nhÊt (thêng lµ phÇn h¹t s¹ch).
- Trêng hîp trªn mÉu göi cã ghi khèi lîng cña t¹p chÊt lín mµ mçi
mÉu göi ph¶i g¸nh chÞu th× khi tÝnh to¸n kÕt qu¶ ph¶i tÝnh c¶
phÇn t¹p chÊt nµy.

96
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

2.6.2. Ph©n tÝch hai nöa mÉu:


- KiÓm tra l¹i sè liÖu trong tõng mÉu b»ng c¸ch céng khèi lîng cña
c¸c thµnh phÇn ®· t¸ch ra ë nöa mÉu ®ã nh qui ®Þnh ®èi víi tr-
êng hîp ph©n tÝch c¶ mÉu.
- TÝnh tû lÖ phÇn tr¨m khèi lîng mçi thµnh phÇn cña nöa mÉu (dùa
trªn tæng khèi lîng cña c¸c thµnh phÇn ë nöa mÉu ®ã), lÊy tíi hai
sè lÎ sau ®¬n vÞ. Tõ c¸c kÕt qu¶ cña mçi thµnh phÇn trong tõng
nöa mÉu, tÝnh kÕt qu¶ trung b×nh cña thµnh phÇn ®ã ë c¶ hai
nöa mÉu, lÊy tíi hai sè lÎ sau ®¬n vÞ.
- Sai sè cho phÐp gi÷a c¸c kÕt qu¶ cña hai nöa mÉu:
KÕt qu¶ cña mçi thµnh phÇn ë 2 nöa mÉu kh«ng ®îc chªnh lÖch
qu¸ sè cho phÐp qui ®Þnh ë b¶ng 2.C.1. NÕu kÕt qu¶ cña mét
thµnh phÇn nµo ®ã ë 2 nöa mÉu chªnh lÖch qu¸ sai sè cho phÐp
th× ph¶i lµm nh sau:
Ph©n tÝch 2 nöa mÉu kh¸c (nhng kh«ng qu¸ 4 lÇn) cho ®Õn khi
cã mét lÇn cã kÕt qu¶ n»m trong sai sè cho phÐp.
Lo¹i bá bÊt kú cÆp nöa mÉu nµo cã kÕt qu¶ chªnh lÖch lín h¬n 2
lÇn sai sè cho phÐp.
KÕt qu¶ cuèi cïng cña c¸c thµnh phÇn sÏ ®îc tÝnh tõ sè liÖu cña c¸c
nöa mÉu cßn l¹i
- C¸ch lµm trßn sè.
KÕt qu¶ cuèi cïng cña mçi thµnh phÇn sÏ ®îc lÊy tíi mét sè lÎ sau
®¬n vÞ, c¸ch lµm trßn sè nh qui ®Þnh trong trêng hîp ph©n tÝch c¶
mÉu.
2.6.3. Ph©n tÝch 2 mÉu toµn bé:
Trong trêng hîp ph¶i lµm thªm phÐp thö thø 2 còng lµ mét phÇn mÉu
ph©n tÝch toµn bé th× thùc hiÖn nh sau:
- TiÕn hµnh ph©n tÝch c¸c thµnh phÇn cña mÉu nh qui ®Þnh ë
®iÒu 2.5.2 vµ tÝnh to¸n kÕt qu¶ nh qui ®Þnh ë ®iÒu 2.6.(a).
Sai sè cho phÐp:
NÕu kÕt qu¶ cña hai lÇn thö nghiÖm kh«ng vît qu¸ sai sè cho
phÐp®îc qui ®Þnh ë cét 5 hoÆc cét 6 trong b¶ng 2.C.1 th× kÕt
qu¶ ®îc b¸o c¸o sÏ dùa vµo c¸c sè liÖu ë lÇn thö nghiÖm ®Çu tiªn.
NÕu kÕt qu¶ cña 2 lÇn thö nghiÖm vît qu¸ sai sè cho phÐp th×
ph¶i tiÕn hµnh ph©n tÝch thªm mét mÉu thø 3. NÕu sè liÖu cao
nhÊt vµ thÊp nhÊt cña c¶ ba lÇn thö kh«ng chªnh lÖch qu¸ 2 lÇn
sai sè cho phÐp ë cét 5 hoÆc cét 6 trong b¶ng 2.C.1 th× kÕt qu¶
cuèi cïng sÏ lµ sè liÖu trung b×nh cña c¶ 3 lÇn thö, trõ khi cã 1
hoÆc vµi sè liÖu vît qu¸ hai lÇn sai sè cho phÐp th× ph¶i lo¹i bá
lÇn thö cã nh÷ng sè liÖu ®ã.
- C¸ch lµm trßn sè nh qui ®Þnh ë ®iÒu 2.6.(a).

97
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

2.7. B¸o c¸o kÕt qu¶:


- §é s¹ch ®îc b¸o c¸o lµ tû lÖ phÇn tr¨m cña h¹t s¹ch, lÊy tíi mét sè
lÎ sau ®¬n vÞ vµ t¹p chÊt ®îc b¸o c¸o lµ tû lÖ phÇn tr¨m cña t¹p
chÊt vµ phÇn h¹t kh¸c loµi gép l¹i.
- Sè h¹t cá d¹i sÏ ®îc b¸o c¸o lµ sè h¹t trong 1kg h¹t gièng, lÊy trßn
®Õn sè nguyªn.
- Sè lîng s©u mät sèng sÏ ®îc b¸o c¸o lµ sè con trong 1 kg h¹t
gièng, lÊy trßn ®Õn sè nguyªn.
- Khi kÕt qu¶ cña bÊt kú mét thµnh phÇn nµo ®ã mµ thÊp h¬n
0,05% th× sÏ ®îc ghi lµ " kh«ng ®¸ng kÓ " . NÕu kÕt qu¶ b»ng
kh«ng th× ghi lµ "-0.0-"
3. X¸c ®Þnh khèi lîng 1000 h¹t (Weight determination)
3.1. Môc ®Ých:
Môc ®Ých lµ ®Ó x¸c ®Þnh khèi lîng 1000 h¹t cña mÉu göi.
3.2. Nguyªn t¾c:
MÉu ph©n tÝch ®Ó x¸c ®Þnh khèi lîng 1000 h¹t ®îc lÊy ra tõ phÇn
h¹t s¹ch, ®Õm vµ c©n ®Ó tÝnh khèi lîng 1000 h¹t.
3.3. ThiÕt bÞ vµ dông cô:
- M¸y ®Õm h¹t hoÆc dông cô ®Õm h¹t thÝch hîp.
- C©n ph©n tÝch cã ®é chÝnh x¸c thÝch hîp.
- Dao g¹t mÉu.
- Hép ®ùng mÉu: Hép petrie, hép nhùa ...
3.4. C¸ch tiÕn hµnh:
3.4.1. MÉu ph©n tÝch:
MÉu ph©n tÝch ®Ó x¸c ®Þnh khèi lîng 1000 h¹t lµ toµn bé phÇn h¹t
s¹ch cña phÐp thö ph©n tÝch ®é s¹ch.
3.4.2. §Õm toµn bé mÉu ph©n tÝch:
Dïng m¸y ®Õm h¹t ®Õm toµn bé mÉu ph©n tÝch. Sau khi ®Õm,
tiÕn hµnh c©n toµn bé mÉu (g), lÊy sè lÎ khi c©n nh qui ®Þnh ë ph-
¬ng ph¸p ph©n tÝch ®é s¹ch (®iÒu 2.5.2).
3.4.3. §Õm c¸c lÇn nh¾c:
- Tõ mÉu ph©n tÝch lÊy ra ngÉu nhiªn 8 mÉu, mçi mÉu 100 h¹t
(b»ng tay hoÆc b»ng m¸y ®Õm h¹t).
- C©n tõng mÉu (g), lÊy sè lÎ nh ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®é s¹ch
(®iÒu 2.5.2).
- KiÓm tra sè liÖu:
TÝnh ®é lÖch chuÈn cña 8 lÇn nh¾c theo c«ng thøc:

98
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

N( X  )  ( X )
s
N(N  )

Trong ®ã:
X - lµ khèi lîng (g) cña tõng lÇn nh¾c.
N - lµ tæng sè lÇn nh¾c.
TÝnh hÖ sè biÕn thiªn:
s
V
X
Trong ®ã:
X - lµ khèi lîng trung b×nh (g) cña 100 h¹t tõ 8 lÇn nh¾c.
s - lµ ®é lÖch chuÈn cña c¸c lÇn nh¾c.
NÕu hÖ sè biÕn thiªn V 6 ®èi víi c¸c lo¹i h¹t cã vá trÊu vµ V  4 ®èi
víi c¸c lo¹i h¹t kh¸c th× kÕt qu¶ cña xÐt nghiÖm dïng ®Ó tÝnh to¸n.
NÕu hÖ sè biÕn thiªn V vît ra ngoµi giíi h¹n nµy kh«ng nhiÒu th×
ph¶i lµm tiÕp 8 mÉu kh¸c vµ tÝnh ®é lÖch chuÈn cho c¶ 16 mÉu.
X nh÷ng mÉu cã khèi lîng vît ra ngoµi
Lo¹i bá  2s. C¸c mÉu cßn l¹i
sÏ ®îc dïng ®Ó tÝnh to¸n kÕt qu¶.

3.5. TÝnh to¸n kÕt qu¶:


NÕu ®Õm c¶ mÉu ph©n tÝch th× khèi lîng cña 1000 h¹t sÏ ®îc tÝnh
to¸n tõ khèi lîng (g) cña c¶ mÉu, lÊy tíi mét sè lÎ sau ®¬n vÞ.
- NÕu ®Õm c¸c lÇn nh¾c th× khèi lîng cña 1000 h¹t sÏ ®îc tÝnh
theo c«ng thøc:
M = 10 . X
Trong ®ã:
X
- Lµ khèi lîng (g) trung b×nh cña c¸c lÇn nh¾c.
M - Lµ khèi lîng (g) cña 1000 h¹t, lÊy tíi mét sè lÎ sau ®¬n vÞ.

3.6. B¸o c¸o kÕt qu¶:


KÕt qu¶ khèi lîng 1000 h¹t sÏ ®îc b¸o c¸o nh tÝnh to¸n ë ®iÒu 3.5.
4. X¸c ®Þnh h¹t kh¸c gièng (Determination of other veriety seeds)
4.1. Môc ®Ých:
Môc ®Ých lµ ®Ó x¸c ®Þnh tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t kh¸c gièng trong
mÉu ph©n tÝch, tõ ®ã suy ra tû lÖ h¹t kh¸c gièng ë trong l« h¹t
gièng.
4.2. §Þnh nghÜa:
4.2.1. MÉu chuÈn (seed standard sample):
Lµ mÉu h¹t gièng cã ®Æc ®iÓm vÒ h×nh th¸i vµ sinh lý phï hîp víi

99
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

m« t¶ cña gièng, do chÝnh t¸c gi¶ cña gièng ®ã cung cÊp hoÆc ®îc
nh©n tõ gièng t¸c gi¶ vµ ®îc c¸c c¬ quan kh¶o nghiÖm gièng Quèc
gia c«ng nhËn.
4.2.2. H¹t kh¸c gièng (other variety seed):
Lµ h¹t cña gièng kh¸c, cã nh÷ng ®Æc ®iÓm ph©n biÖt râ rÖt víi
mÉu chuÈn cña gièng mµ ngêi göi mÉu yªu cÇu xÐt nghiÖm, ®îc
tÝnh b»ng tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t trong mÉu kiÓm tra.
4.3. Nguyªn t¾c chung:
- PhÐp thö h¹t kh¸c gièng ®îc tiÕn hµnh tõ phÇn h¹t s¹ch nh qui
®Þnh ë ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®é s¹ch (®iÒu 2.2.l).
- C¸c h¹t kh¸c gièng ®îc ®Õm vµ tÝnh tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t trong
mÉu ph©n tÝch.
- Ph¬ng ph¸p kiÓm tra h¹t kh¸c gièng trong tiªu chuÈn nµy chñ yÕu
lµ dùa vµo c¸c ®Æc ®iÓm sai kh¸c bªn ngoµi cña h¹t gièng vµ sù
quyÕt ®Þnh cña ngêi ph©n tÝch, do vËy ngêi lµm phÐp thö nµy
ph¶i cã kinh nghiÖm trong viÖc ph©n tÝch h¹t kh¸c gièng vµ ph¶i
cã s½n c¸c tiªu b¶n mÉu chuÈn ®Ó so s¸nh.
4.4. ThiÕt bÞ vµ dông cô:
- MÉu chuÈn cña gièng cÇn kiÓm tra.
- Bµn soi h¹t cã bµn vµ kÝnh lóp.
- C©n cã ®é chÝnh x¸c thÝch hîp.
- C¸c dông cô kh¸c: dao g¹t, panh, hép petrie, khay...
4.5. C¸ch tiÕn hµnh:
4.5.1. ChuÈn bÞ mÉu ph©n tÝch:
4.5.1.1. Ph©n tÝch mét mÉu toµn bé:
MÉu ph©n tÝch cã khèi lîng t¬ng ®¬ng 25.000 ®¬n vÞ h¹t gièng
hoÆc kh«ng Ýt h¬n khèi lîng qui ®Þnh ë b¶ng 1 .A.
4.5.1.2. Ph©n tÝch hai mÉu nhá:
Hai mÉu ph©n tÝch, mçi mÉu cã khèi lîng t¬ng ®¬ng 10.000 ®¬n
vÞ h¹t gièng (®èi víi cÊp nguyªn chñng) hoÆc 5000 ®¬n vÞ h¹t
gièng (®èi víi cÊp x¸c nhËn).
Trong c¶ hai trêng hîp (a) vµ (b), mÉu ph©n tÝch ph¶i ®îc lÊy ra tõ
phÇn h¹t s¹ch nh qui ®Þnh ë ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®é s¹ch.
4.5.2. KiÓm tra mÉu:
- MÉu ph©n tÝch ®îc kiÓm tra kü tõng h¹t nh ph©n tÝch ®é s¹ch.
Nãi chung c¸ch lµm lµ quan s¸t b»ng m¾t thêng hoÆc dïng ®Ìn
vµ kÝnh lóp hoÆc kÝnh hiÓn vi lËp thÓ (stereo-microscope) ®Ó
nhÆt nh÷ng h¹t nghi ngê lµ h¹t kh¸c gièng.
100
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

- KiÓm tra l¹i c¸c h¹t nghi ngê b»ng c¸ch so s¸nh l¹i víi mÉu chuÈn
cña gièng, hoÆc víi tµi liÖu, h×nh vÏ (nÕu cã), hoÆc tiÕn hµnh
nh híng dÉn ë phÇn phô lôc 4.A.1.
4.6. TÝnh to¸n kÕt qu¶:
KÕt qu¶ ph©n tÝch ®îc tÝnh to¸n b»ng tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t kh¸c
gièng trong tæng sè h¹t kiÓm tra, lÊy tíi 2 sè lÎ sau ®¬n vÞ.
NÕu phÐp thö ®îc tiÕn hµnh víi 2 mÉu ph©n tÝch th× kÕt qu¶ ®îc
tÝnh lµ tû lÖ phÇn tr¨m trung b×nh cña c¶ 2 mÉu, nÕu sè h¹t kh¸c
gièng cña 2 mÉu kh«ng chªnh lÖch qu¸ sai sè cho phÐp ë b¶ng 4.A.
NÕu kÕt qu¶ ph©n tÝch vît qu¸ sai sè cho phÐp th× ph¶i lµm l¹i 2
mÉu ph©n tÝch kh¸c vµ kÕt qu¶ sÏ ®îc tÝnh to¸n tõ 2 mÉu ph©n
tÝch lµm l¹i.
4.7. B¸o c¸o kÕt qu¶:
KÕt qu¶ cña xÐt nghiÖm h¹t kh¸c gièng sÏ ®îc b¸o c¸o lµ tû lÖ phÇn
tr¨m h¹t kh¸c gièng, lÊy tíi 2 sè lÎ sau ®¬n vÞ.
5. Thö nghiÖm n¶y mÇm (Germination test)
5.1. Môc ®Ých:
Môc ®Ých cña thö nghiÖm n¶y mÇm lµ x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng n¶y
mÇm tèi ®a cña l« h¹t gièng vµ cung cÊp kÕt qu¶ ®Ó so s¸nh chÊt l-
îng c¸c l« h¹t gièng kh¸c nhau hoÆc ®Ó tÝnh to¸n lîng h¹t gièng cÇn
®Ó gieo trång.
5.2. §Þnh nghÜa:
5.2.1. Sù n¶y mÇm (germination):
Sù n¶y mÇm cña h¹t gièng trong ®iÒu kiÖn phßng thÝ nghiÖm lµ sù
xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn cña c©y mÇm ë giai ®o¹n mµ c¸c bé phËn
chÝnh cña nã chøng tá lµ cã thÓ hoÆc kh«ng cã thÓ ph¸t triÓn tiÕp
thµnh c©y b×nh thêng dï gÆp ®iÒu kiÖn thuËn lîi ë ngoµi ®ång
ruéng.
5.2.2. Tû lÖ n¶y mÇm (percentage germination):
Lµ tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t mäc thµnh c©y mÇm b×nh thêng trong
c¸c ®iÒu kiÖn ®îc qui ®Þnh ë b¶ng 5.A.
5.2.3. C¸c bé phËn chÝnh cña c©y mÇm (essential seedling structures):
C¸c bé phËn chÝnh cña c©y mÇm bao gåm: rÔ mÇm, th©n mÇm, l¸
mÇm, chåi mÇm hoÆc bao l¸ mÇm (ë hä hßa th¶o-gramineae).
5.2.4. C©y mÇm b×nh thêng (normal seedling):
C©y mÇm b×nh thêng lµ nh÷ng c©y mÇm cã kh¶ n¨ng tiÕp tôc
ph¸t triÓn thµnh c©y b×nh thêng khi ®îc trång trong ®iÒu kiÖn
thÝch hîp vÒ ®Êt, ®é Èm, nhiÖt ®é vµ ¸nh s¸ng.

101
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

C¸c lo¹i c©y mÇm sau ®©y ®îc coi lµ mÇm b×nh thêng:
(l) C©y mÇm nguyªn vÑn (intact seedling): C¸c bé phËn chÝnh cña
c©y mÇm ph¸t triÓn tèt, ®Çy ®ñ, c©n ®èi vµ kháe m¹nh.
(2) C©y mÇm cã khuyÕt tËt nhÑ (seedling with slight defect): C©y
mÇm cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ ë nh÷ng bé phËn chÝnh nhng vÉn
chøng tá kh¶ n¨ng ph¸t triÓn b×nh thêng, c©n ®èi so víi c©y mÇm
kháe trong cïng mét mÉu thö nghiÖm.
(3) C©y mÇm bÞ nhiÔm bÖnh thø cÊp (seedlings with secondary
infection): C©y mÇm nguyªn vÑn, kháe m¹nh hoÆc cã khuyÕt tËt
nhÑ nh qui ®Þnh ë (1) vµ (2) nhng bÞ l©y bÖnh do nÊm hoÆc vi
khuÈn tõ c¸c nguån kh¸c ë bªn ngoµi h¹t gièng x©m nhËp vµo.
5.2.5. C©y mÇm kh«ng b×nh thêng (abnormal seedlings):
C©y mÇm kh«ng b×nh thêng lµ nh÷ng c©y mÇm kh«ng cã kh¶
n¨ng ph¸t triÓn thµnh c©y b×nh thêng dï ®îc trång trong ®iÒu kiÖn
thuËn lîi vÒ Èm ®é, nhiÖt ®é vµ ¸nh s¸ng. C¸c c©y mÇm sau ®©y
sÏ ®îc coi c©y mÇm kh«ng b×nh thêng:
(1) C©y mÇm bÞ háng (damage seedlings) : C©y mÇm cã bÊt kú
mét bé phËn chÝnh nµo ®ã bÞ mÊt, bÞ háng nÆng kh«ng thÓ phôc
håi ®Ó tiÕp tôc ph¸t triÓn c©n ®èi ®îc.
(2) C©y mÇm bÞ biÕn d¹ng hoÆc mÊt c©n ®èi (deformed or
unbalanced seedling):
C©y mÇm ph¸t triÓn yÕu ít, bÞ rèi lo¹n vÒ sinh lý hoÆc c¸c bé phËn
chÝnh bÞ biÕn d¹ng, mÊt c©n ®èi vÒ kÝch thíc.
(3) C©y mÇm bÞ thèi (decayed seedling): C©y mÇm cã mét bé phËn
chÝnh nµo ®ã bÞ bÖnh hoÆc bÞ thèi do nguån bÖnh s¬ cÊp (nguån
bÖnh cã tõ h¹t gièng) g©y c¶n trë ®Õn sù ph¸t triÓn b×nh thêng
cña c©y mÇm.
5.2.6. H¹t kh«ng n¶y mÇm (ungerminated seeds):
(1) H¹t cøng (hard seed): Lµ h¹t cßn cøng ë giai ®o¹n kÕt thóc xÐt
nghiÖm n¶y mÇm do kh«ng hót ®îc níc.
(2) H¹t t¬i (fresh seeds): Lµ h¹t kh«ng n¶y mÇm do ngñ nghØ sinh lý
nhng vÉn s¹ch, ch¾c vµ sÏ cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn thµnh c©y mÇm
b×nh thêng.
(3) H¹t chÕt (dead seeds): C¸c h¹t kh«ng cøng, kh«ng t¬i vµ kh«ng
cã bÊt kú bé phËn nµo cña c©y mÇm.
(4) C¸c h¹t kh¸c (other categories): H¹t rçng, h¹t kh«ng cã ph«i, h¹t
bÞ c«n trïng ph¸ háng ...
5.3. Nguyªn t¾c chung:
- MÉu thö n¶y mÇm ®îc lÊy tõ phÇn h¹t s¹ch trong phÐp thö ph©n
tÝch ®é s¹ch.
- Kh«ng xö lý h¹t gièng tríc khi n¶y mÇm, trõ nh÷ng trêng hîp ®îc
102
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

qui ®Þnh ë ®iÒu 5.6.3 (xö lý h¹t). Khi gÆp trêng hîp ph¶i xö lý
th× kÕt qu¶ vµ biÖn ph¸p xö lý ph¶i ®îc ghi râ vµo phiÕu kÕt qu¶
kiÓm nghiÖm.
- PhÐp thö n¶y mÇm ®îc bè trÝ 4 lÇn nh¾c l¹i vµ ®Æt n¶y mÇm
trong nh÷ng ®iÒu kiÖn qui ®Þnh cô thÓ ®èi víi tõng loµi nh ®·
qui ®Þnh trong b¶ng 5.A.
- Sau thêi gian ñ mÇm qui ®Þnh th× tiÕn hµnh kiÓm tra c¸c lÇn
nh¾c vµ ®Õm sè lîng c©y mÇm b×nh thêng, c©y mÇm kh«ng
b×nh thêng vµ c¸c h¹t kh«ng n¶y mÇm ®Ó tÝnh to¸n, b¸o c¸o kÕt
qu¶.
5.4. ThiÕt bÞ vµ dông cô:
- ThiÕt bÞ ®Õm h¹t: Bµn ®Õm h¹t, m¸y ®Õm h¹t ch©n kh«ng
hoÆc m¸y ®Õm h¹t ®iÖn tö
- ThiÕt bÞ ®Æt n¶y mÇm: Tñ Êm, tñ n¶y mÇm, thiÕt bÞ Jacopbsen,
phßng n¶y mÇm...
- C¸c dông cô kh¸c: Dao g¹t, panh g¾p, khay, hép petrie...
5.5. VËt liÖu n¶y mÇm:
- C¸c lo¹i vËt liÖu dïng ®Ó ®Æt n¶y mÇm cã thÓ lµ: GiÊy, c¸t, ®Êt,
níc ...
- C¸c vËt liÖu dïng ®Ó ®Æt n¶y mÇm ph¶i ®¸p øng c¸c yªu cÇu
nh qui ®Þnh ë phÇn phô lôc 5.A.1.1.
5.6. C¸ch tiÕn hµnh:
5.6.1. MÉu ph©n tÝch:
LÊy ngÉu nhiªn 400 h¹t cho 4 lÇn nh¾c l¹i, mçi lÇn 100 h¹t tõ phÇn
h¹t s¹ch cña phÐp thö ®é s¹ch. C¸c lÇn nh¾c cã thÓ ®îc chia nhá
thµnh 50 h¹t hoÆc 25 h¹t tïy theo kÝch thíc cña h¹t vµ kho¶ng c¸ch
cÇn thiÕt gi÷a c¸c h¹t víi nhau.
5.6.2. §Æt n¶y mÇm:
Ph¬ng ph¸p vµ ®iÒu kiÖn ®Æt n¶y mÇm ®èi víi tõng loµi c©y
trång ®îc qui ®Þnh cô thÓ ë b¶ng 5.A.1.2.
C¸c ph¬ng ph¸p n¶y mÇm ®îc híng dÉn ë phÇn phô lôc 5.A.2.
ViÖc lùa chän ph¬ng ph¸p vµ ®iÒu kiÖn n¶y mÇm lµ tïy thuéc vµo
ph¬ng tiÖn vµ kinh nghiÖm cña phßng kiÓm nghiÖm vµ xuÊt xø cña
mÉu. NÕu ph¬ng ph¸p ®· ®îc chän cha thËt thÝch hîp víi mÉu thö
th× cã thÓ lµm l¹i phÐp thö b»ng ph¬ng ph¸p kh¸c còng ®îc qui
®Þnh ë b¶ng 5.A.
5.6.3. Xö lý h¹t:
Khi kÕt thóc thö nghiÖm nÕu thÊy cã nhiÒu h¹t cøng hoÆc h¹t t¬i,
hoÆc nghi ngê h¹t ®ang ë thêi kú ngñ nghØ th× ph¶i tiÕn hµnh xö
lý b»ng mét trong c¸c biÖn ph¸p ®îc qui ®Þnh cô thÓ ®èi víi tõng
lo¹i c©y trång ë cét 7 cña b¶ng 5.A.
103
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

C¸c kü thuËt xö lý ®Ó kÝch thÝch h¹t n¶y mÇm ®îc híng dÉn ë phÇn
phô lôc 5.A.3 vµ 5.A.4.
Trong trêng hîp biÕt ch¾c ch¾n h¹t ®ang ngñ nghØ th× cã thÓ tiÕn
hµnh c¸c biÖn ph¸p xö lý tríc khi ®Æt n¶y mÇm mµ kh«ng cÇn ®îi
kÕt qu¶ thö nghiÖm nh qui ®Þnh ë trªn.
5.6.4. Thêi gian ñ mÇm:
Thêi gian ñ mÇm cho tõng lo¹i c©y trång ph¶i ®¶m b¶o nh qui ®Þnh
ë b¶ng 5.A.
Trong trêng hîp cÇn thiÕt cã thÓ kÐo dµi thêi gian ®Æt n¶y mÇm nh
qui ®Þnh ë phÇn híng dÉn kiÓm tra c©y mÇm ë phÇn phô lôc 5.A.6.
5.6.5 KiÓm tra c©y mÇm:
Sau khi ñ mÇm ®ñ thêi gian qui ®Þnh th× tiÕn hµnh kiÓm tra kü
tõng c©y mÇm vµ c¸c h¹t kh«ng n¶y mÇm dùa vµo híng dÉn cô thÓ
ë phô lôc 5.A.6. T¹i lÇn ®Õm thø nhÊt hay c¸c lÇn ®Õm trung gian,
nh÷ng c©y mÇm ®îc ®¸nh gi¸ lµ b×nh thêng hoÆc bÞ thèi th× ph¶i
lo¹i ra khái mÉu thö nghiÖm. C¸c c©y mÇm kh«ng b×nh thêng vµ
c¸c h¹t kh«ng n¶y mÇm th× ®Ó l¹i ®Õn lÇn ®Õm cuèi cïng. Cã thÓ
kÕt thóc thö nghiÖm tríc thêi gian qui ®Þnh (sau lÇn ®Õm thø nhÊt
hoÆc c¸c lÇn ®Õm trung gian) khi toµn bé mÉu thö ®· ®îc ®¸nh gi¸
mét c¸ch chÝnh x¸c.
Trong trêng hîp mÉu ®Æt n¶y mÇm trªn giÊy mµ thÊy khã gi¸m
®Þnh th× ph¶i lµm l¹i phÐp thö kh¸c b»ng c¸ch ®Æt trong c¸t hoÆc
trong ®Êt cïng víi nh÷ng ®iÒu kiÖn nh khi ®Æt trong giÊy.
5.6.6. Thö nghiÖm l¹i:
PhÐp thö n¶y mÇm ph¶i lµm l¹i trong nh÷ng trêng hîp sau:
(a) Khi nghi ngê h¹t ®ang ë tr¹ng th¸i ngñ nghØ.
(b) Khi c¸c kÕt qu¶ cña phÐp thö kh«ng ®¸ng tin cËy do bÞ nhiÔm
®éc hoÆc bÞ nhiÔm nÊm vµ vi khuÈn.
(c) Khi thÊy cã mét sè c©y mÇm khã ®¸nh gi¸.
(d) Khi cã sai sãt trong c¸c ®iÒu kiÖn ®Æt n¶y mÇm, trong khi gi¸m
®Þnh hoÆc ®Õm c©y mÇm.
(e) Khi c¸c kÕt qu¶ cña 4 lÇn nh¾c (mçi lÇn 100 h¹t) vît qu¸ sai sè
cho phÐp ë b¶ng 5.B.
C¸ch tiÕn hµnh thö nghiÖm l¹i vµ b¸o c¸o kÕt qu¶ cña c¸c lÇn thö
nghiÖm l¹i ®îc qui ®Þnh ë phÇn phô lôc 5.A.5.
5.6.7. TÝnh to¸n kÕt qu¶:
KÕt qu¶ cña thö nghiÖm n¶y mÇm lµ tû lÖ phÇn tr¨m trung b×nh
cña c©y mÇm b×nh thêng, c©y mÇm kh«ng b×nh thêng, h¹t cøng,
h¹t t¬i vµ h¹t chÕt cña 4 lÇn nh¾c (mçi lÇn 100 h¹t), ®îc lÊy trßn

104
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

®Õn sè nguyªn. Trong trêng hîp c¸c lÇn nh¾c lµ 50 h¹t hoÆc 25 h¹t
th× gép l¹i thµnh c¸c lÇn nh¾c 100 h¹t ®Ó tÝnh to¸n.
5.7. B¸o c¸o kÕt qu¶:
Khi b¸o c¸o kÕt qu¶ n¶y mÇm ph¶i b¸o c¸o ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin
sau ®©y:
- Sè ngµy ®Æt n¶y mÇm.
- Tû lÖ phÇn tr¨m c©y mÇm b×nh thêng, c©y mÇm kh«ng b×nh
thêng, h¹t cøng, h¹t t¬i vµ h¹t chÕt. NÕu cã mét trong c¸c sè liÖu
nµy b»ng kh«ng th× ph¶i ghi lµ “ -0-“
Nªn b¸o c¸o thªm c¸c th«ng tin sau ®©y:
- Ph¬ng ph¸p vµ nhiÖt ®é ®Æt n¶y mÇm.
- C¸c biÖn ph¸p xö lý ®Ó kÝch thÝch n¶y mÇm (nÕu cã).
- KÕt qu¶ n¶y mÇm khi thêi gian thö nghiÖm ph¶i kÐo dµi thªm.
- KÕt qu¶ cña lÇn thö nghiÖm thø 2 khi ph¶i tiÕn hµnh thö nghiÖm
l¹i.
NÕu ngêi göi mÉu cã yªu cÇu th× b¸o c¸o thªm c¸c th«ng tin sau
®©y:
- KÕt qu¶ cña thö nghiÖm bæ sung (nÕu cã).
- Kh¶ n¨ng sèng cña c¸c h¹t kh«ng n¶y mÇm vµ ph¬ng ph¸p x¸c
®Þnh.
- C¸c h¹t kh«ng n¶y mÇm kh¸c nh qui ®Þnh ë ®iÒu 5.2.6.(4).
6. X¸c ®Þnh Èm ®é (Determination of moisture content)
6.1. Môc ®Ých:
Môc ®Ých lµ ®Ó x¸c ®Þnh ®é Èm cña h¹t b»ng ph¬ng ph¸p sÊy
kh«.
6.2. §Þnh nghÜa:
§é Èm cña mÉu lµ tû lÖ phÇn tr¨m khèi lîng mÉu gi¶m ®i sau khi ®îc
sÊy kh« theo ph¬ng ph¸p qui ®Þnh so víi khèi lîng ban ®Çu cña
mÉu.
6.3. Nguyªn t¾c:
C¸c ph¬ng ph¸p ®îc tiÕn hµnh ®Ó x¸c ®Þnh ®é Èm ph¶i h¹n chÕ tíi
møc thÊp nhÊt sù oxy hãa, sù ph©n hñy hoÆc mÊt m¸t c¸c chÊt dÔ
bay h¬i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, nhng ph¶i ®¶m b¶o t¸ch ®îc
cµng nhiÒu níc trong mÉu sÊy cµng tèt.
6.4. ThiÕt bÞ vµ dông cô:
- M¸y xay mÉu thÝch hîp.
- Tñ sÊy nhiÖt ®é æn ®Þnh.
- C©n ph©n tÝch cã ®é chÝnh x¸c 0,001g.

105
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

- R©y hoÆc sµng cã lç nhá 0,5mm; 1,0mm vµ 4,0mm.


- Hép sÊy mÉu b»ng nh«m hoÆc thñy tinh (cã n¾p ®Ëy).
- B×nh hót Èm.
- KÐo g¾p hép sÊy mÉu.
6.5. C¸ch tiÕn hµnh:
6.5.1. ChuÈn bÞ mÉu ph©n tÝch:
- MÉu göi sÏ ®îc tiÕp nhËn ®Ó x¸c ®Þnh ®é Èm chØ khi mÉu cßn
nguyªn vÑn vµ ®îc ®ùng trong tói hoÆc bao chèng Èm, cµng Ýt
kh«ng khÝ cµng tèt. ViÖc xÐt nghiÖm ®é Èm cÇn tiÕn hµnh ngay
sau khi nhËn mÉu. Trong qu¸ tr×nh chuÈn bÞ mÉu ph©n tÝch ph¶i
h¹n chÕ tíi møc thÊp nhÊt thêi gian ®Ó hë mÉu ra ngoµi kh«ng
khÝ vµ ®èi víi nh÷ng loµi kh«ng ph¶i xay mÉu th× thêi gian nµy
kh«ng ®îc qu¸ 2 phót kÓ tõ khi mÉu ®îc lÊy ra khái bao chøa.
- Tríc khi lËp mÉu ph©n tÝch, mÉu göi ph¶i ®îc trén ®Òu b»ng mét
trong nh÷ng c¸ch sau ®©y:
(a) §¶o mÉu trong bao b»ng mét c¸i th×a.
(b) §Æt ®Çu hë cña mét bao ®ùng mÉu vµo ®Çu hë cña mét bao t-
¬ng tù vµ dèc h¹t qua l¹i gi÷a hai bao.
- Mçi lÇn thö sÏ ®îc tiÕn hµnh víi hai mÉu ph©n tÝch cã khèi lîng tïy
thuéc vµo ®êng kÝnh cña hép ®ùng mÉu theo qui ®Þnh nh sau:

§êng kÝnh hép ®ùng Khèi lîng mÉu ph©n


mÉu tÝch
< 8cm 4g - 5g
8cm l0g
- Khi c©n mÉu ph©n tÝch, kh«ng ®îc ®Ó hë mÉu ra ngoµi kh«ng
khÝ qu¸ 30 gi©y.
6.5.2. Xay mÉu:
- C¸c lo¹i h¹t lín ph¶i ®îc xay nhá tríc khi sÊy, trõ nh÷ng lo¹i h¹t cã
hµm lîng dÇu qu¸ cao, khã xay hoÆc cã thÓ lµm t¨ng khèi lîng khi
xay do bÞ oxy hãa.
- H¹t cña nh÷ng loµi b¾t buéc ph¶i xay hoÆc ph¶i nghiÒn ®îc qui
®Þnh ë phÇn phô lôc 6.A.1.
- Sau khi xay xong, tiÕn hµnh lËp mÉu ph©n tÝch cã khèi lîng nh
qui ®Þnh ë ®iÒu 6.5.1.
- C©n mÉu trªn c©n ph©n tÝch, lÊy 3 sè lÎ sau ®¬n vÞ (g).
6.5.3. SÊy mÉu:
6.5.3.1. SÊy s¬ bé:
NÕu lµ mét loµi ®îc qui ®Þnh ph¶i xay mÉu vµ cã ®é Èm ban ®Çu

106
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

qu¸ cao (ch¼ng h¹n: ®Ëu t¬ng > l0%; lóa > 13%; ng« > 25%; c¸c
loµi kh¸c > 17%) th× ph¶i tiÕn hµnh sÊy s¬ bé. C¸ch sÊy s¬ bé ®èi
víi tõng trêng hîp cô thÓ ®îc qui ®Þnh ë phÇn phô lôc 6.A.3.
6.5.3.2. SÊy chÝnh thøc:
(a) S©ý ë nhiÖt ®é thÊp æn ®Þnh:
- C¸c loµi ph¶i sÊy ë nhiÖt ®é thÊp æn ®Þnh ®îc chØ dÉn ë phÇn
phô lôc 6.A.4.
- NhiÖt ®é sÊy: l03 2 oC
- Thêi gian sÊy: 17  1 giê, tÝnh tõ lóc tñ sÊy ®¹t tíi nhiÖt ®é sÊy
qui ®Þnh
- §é Èm kh«ng khÝ trong phßng thÝ nghiÖm ph¶i thÊp h¬n 70%.
(b) SÊy ë nhiÖt ®é cao æn ®Þnh:
- C¸c loµi ®îc phÐp sÊy ë nhiÖt ®é cao æn ®Þnh ®îc chØ dÉnë
phÇn phô lôc 6.A.5
- NhiÖt ®é sÊy 130 - 133 oC
- Thêi gian sÊy:
Ng« 4 giê
Lóa, m×, m¹ch, cao l¬ng 2 giê
C¸c loµi kh¸c 1 giê
- Kh«ng yªu cÇu ®Æc biÖt vÒ ®é Èm kh«ng khÝ trong phßng thÝ
nghiÖm.
6.5.4. C©n mÉu sau khi sÊy:
Sau khi ®Ó mÉu trong b×nh hót Èm kho¶ng 30 - 45 phót, tiÕn hµnh
c©n l¹i mÉu cïng víi c¶ hép vµ n¾p ®Ëy (lÊy 3 sè lÎ sau ®¬n vÞ)
6.6. TÝnh to¸n kÕt qu¶:
- C«ng thøc tÝnh:
§é Èm lµ tû lÖ phÇn tr¨m khèi lîng mÉu gi¶m ®i sau khi sÊy, ®îc lÊy
tíi 1 sè lÎ, theo c«ng thøc:

S =(M  M  )x
M  M

Trong ®ã:
S - lµ ®é Èm cña mÉu (%)
M1 - lµ khèi lîng (g) cña hép chøa vµ n¾p
M2 - lµ khèi lîng (g) cña hép chøa, n¾p vµ mÉu tríc khi sÊy
M3 - lµ khèi lîng (g) cña hép chøa, n¾p vµ mÉu sau khi sÊy.
NÕu mÉu ph¶i sÊy s¬ bé th× ®é Èm sÏ ®îc tÝnh to¸n tõ c¸c kÕt qu¶
cña lÇn sÊy s¬ bé (S 1) vµ lÇn sÊy chÝnh thøc (S 2) theo c«ng thøc
sau:
107
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

SxS
S  S  S 

- Sai sè cho phÐp:
KÕt qu¶ cña 2 mÉu ph©n tÝch ®îc tiÕn hµnh tõ cïng mét mÉu göi sÏ
®îc chÊp nhËn nÕu kh«ng chªnh nhau qu¸ 0,2%. NÕu vît qu¸ 0,2%
th× ph¶i lµm l¹i 2 mÉu ph©n tÝch kh¸c.
6.7. B¸o c¸o kÕt qu¶:
KÕt qu¶ ®é Èm ®îc b¸o c¸o sÏ lµ kÕt qu¶ trung b×nh cña 2 mÉu
ph©n tÝch lÊy tíi mét sè lÎ sau ®¬n vÞ.

7. KiÓm tra gièng vµ ®é thuÇn gièng (Verification of cultivar and


varietal purity)

7.1. Môc ®Ých:


Môc ®Ých lµ ®Ó kiÓm tra tÝnh x¸c thùc vµ ®é thuÇn di truyÒn cña
l« h¹t gièng mµ khi dïng ph¬ng ph¸p kiÓm tra h¹t kh¸c gièng kh«ng
thÓ ®¸nh gi¸ ®îc.
7.2. §Þnh nghÜa:
7.2.1. TÝnh x¸c thùc cña h¹t gièng (trueness of seed):
Lµ mÉu h¹t gièng ®a kiÓm nghiÖm cã phï hîp víi lý lÞch hoÆc mÉu
chuÈn cña gièng ®ã kh«ng.
7.2.2. §é thuÇn gièng (varietal purity):
Lµ møc ®é ®ång nhÊt vÒ c¸c ®Æc tÝnh di truyÒn cña h¹t gièng
trong qu¸ tr×nh nh©n gièng, ®îc tÝnh b»ng tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t
cña chÝnh gièng ®ã trong tæng sè h¹t kiÓm tra.
7.2.3. C©y kh¸c d¹ng (off - type plants):
Lµ nh÷ng c©y cã mét hoÆc vµi tÝnh tr¹ng kh¸c biÖt víi m« t¶ cña
gièng hoÆc víi mÉu chuÈn cña gièng ®ã khi ®îc gieo trång trong
nh÷ng ®iÒu kiÖn hoµn toµn gièng nhau .
7.3. Nguyªn t¾c chung:
PhÐp thö kiÓm tra gièng vµ ®é thuÇn gièng cã thÓ ®îc tiÕn hµnh
trong phßng thÝ nghiÖm hoÆc ph¶i gieo trång ngoµi ®ång ruéng tïy
theo yªu cÇu vµ ®iÒu kiÖn thö nghiÖm.
Nguyªn t¾c chung lµ so s¸nh c¸c h¹t, c©y mÇm hoÆc toµn bé c©y
gi÷a mÉu kiÓm nghiÖm vµ mÉu chuÈn, dùa vµo c¸c tiªu chuÈn ®¸nh
gi¸ ®· ®îc c«ng bè cña gièng ®ã
7.4. ThiÕt bÞ vµ dông cô :
(a) Trong phßng thÝ nghiÖm:
- C¸c thiÕt bÞ vµ dông cô ®Ó kiÓm tra h×nh th¸i bªn ngoµi cña h¹t
108
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

nh qui ®Þnh ë ph¬ng ph¸p kiÓm tra h¹t kh¸c gièng.


- C¸c thiÕt bÞ kiÓm tra protein cña h¹t (nÕu cã) nh: thiÕt bÞ ®iÖn
di, quang phæ, ph©n tÝch DNA ...
(b) Trong nhµ kÝnh hoÆc phßng nu«i:
C¸c thiÕt bÞ vµ m«i trêng cÇn thiÕt ®Ó h¹t gièng ph¸t triÓn thµnh
c©y mÇm hoÆc c©y b×nh thêng .
(c) ë ngoµi ®ång ruéng:
Bè trÝ ruéng thÝch hîp vµ c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó ch¨m sãc,
b¶o vÖ c¸c « thÝ nghiÖm (chèng chuét, c«n trïng g©y h¹i vµ nguån
l©y nhiÔm bÖnh).
7.5. Khèi lîng cña mÉu göi:
- Khèi lîng cña mÉu göi ®Ó x¸c ®Þnh tÝnh x¸c thùc vµ ®é thuÇn
cña l« h¹t gièng, kh«ng ®îc Ýt h¬n quy ®Þnh sau ®©y:

Khèi lîng
Loµi c©y trång mÉu göi tèi
thiÓu
- C¸c loµi ®Ëu ®á (Pisum, Phaseolus, Vicia, 1000
Glycine...) ng« (Zea) vµ c¸c lo¹i h¹t gièng cã kÝch
thíc t¬ng tù
- C¸c loµi ngò cèc nh lóa, mú, m¹ch, cao l¬ng 500
(Oryza, Avena, Hordeum, Triticum, Secale ...) vµ
c¸c lo¹i h¹t gièng cã kÝch thíc t¬ng tù
- Cñ c¶i ®êng vµ c¸c lo¹i h¹t gièng cã kÝch thíc t¬ng 250

- C¸c loµi kh¸c 150
7. 6. KiÓm tra h¹t:
7.6.1. MÉu ph©n tÝch:
MÉu kiÓm tra kh«ng díi 400 h¹t ®îc lÊy ngÉu nhiªn tõ mÉu göi vµ ®-
îc chia thµnh 4 lÇn nh¾c, mçi lÇn 100 h¹t. Lîng mÉu ph©n tÝch vµ sè
lÇn nh¾c cßn phô thuéc vµo ph¬ng ph¸p kiÓm tra vµ møc ®é chÝnh
x¸c ®îc yªu cÇu.
7.6.2. Ph¬ng ph¸p kiÓm tra:
- Ph¬ng ph¸p kiÓm tra h×nh th¸i:
C¸ch tiÕn hµnh nh quy ®Þnh ë ph¬ng ph¸p kiÓm tra h¹t kh¸c gièng.
- Ph¬ng ph¸p kiÓm tra protein:
C¸ch tiÕn hµnh tuú theo thiÕt bÞ dïng ®Ó ph©n tÝch, dùa vµo quy

109
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

tr×nh híng dÉn cña thiÕt bÞ ®ã.


7.7. KiÓm tra c©y mÇm (hoÆc c©y) trong nhµ kÝnh hoÆc phßng
nu«i:
7.7.1. MÉu ph©n tÝch:
MÉu ph©n tÝch ®Ó kiÓm tra c©y mÇm kh«ng Ýt h¬n 400 h¹t, hoÆc
chØ cÇn 200 h¹t nÕu c¸c h¹t n¶y mÇm tèt, ®îc lÊy ngÉu nhiªn tõ
mÉu göi theo ®óng 1 trong c¸c ph¬ng ph¸p chia mÉu ®îc quy ®Þnh
ë phÇn 1.4. cña tiªu chuÈn nµy.
MÉu ph©n tÝch ®Ó kiÓm tra c©y trong nhµ kÝnh hoÆc phßng nu«i
®ñ ®Ó cã kh«ng qu¸ 100 c©y, ®îc lÊy ngÉu nhiªn tõ mÉu göi theo
®óng 1 trong c¸c ph¬ng ph¸p chia mÉu ®îc quy ®Þnh ë phÇn 1.4.
cña tiªu chuÈn nµy.
7.7.2. §Æt n¶y mÇm:
C¸c h¹t sÏ ®îc ®Æt n¶y mÇm thµnh c¸c lÇn nh¾c, mçi lÇn kh«ng qu¸
100 h¹t (hoÆc Ýt h¬n). Cã thÓ gieo trong ®Êt cho n¶y mÇm ngoµi tù
nhiªn hoÆc gieo vµo trong khay vµ c¸c dông cô n¶y mÇm thÝch hîp
råi ®a vµo tñ n¶y mÇm, buång n¶y mÇm hoÆc phßng nu«i ...
Khi ®Æt n¶y mÇm nªn bè trÝ c¶ hai ®iÒu kiÖn m«i trêng nh sau:
(1) §iÒu kiÖn m«i trêng thuËn lîi vÒ ®é Èm, nhiÖt ®é vµ ¸nh s¸ng ®-
îc quy ®Þnh ë b¶ng 5.A nh ®èi víi ph¬ng ph¸p kiÓm tra n¶y mÇm
(®iÒu 5.6.2) ®Ó c¸c c©y mÇm ph¸t triÓn tèt.
(2) §iÒu kiÖn m«i trêng kh¾c nghiÖt nh nhiÖt ®é vµ ®é Èm thÊp,
¸nh s¸ng thiÕu... ®Ó dÔ ph¸t hiÖn c¸c c©y kh¸c d¹ng, dùa vµo sù
biÓu hiÖn kh¸c nhau cña h¹t gièng ®èi víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh
kh¾c nghiÖt.
7.7.3. KiÓm tra c©y mÇm (hoÆc c©y):
Khi c©y mÇm (hoÆc c©y) ®· ®¹t tíi giai ®o¹n sinh trëng thÝch hîp
th× tiÕn hµnh kiÓm tra kü tõng c©y mÇm (hoÆc c©y), dùa vµo c¸c
biÓu hiÖn vÒ mµu s¾c, h×nh d¹ng cña c¸c bé phËn cña c©y mÇm
(hoÆc c©y) nh : bao l¸ mÇm, th©n mÇm, rÔ mÇm hoÆc toµn bé
c©y ®Ó ph©n biÖt c¸c c©y mÇm (hoÆc c©y) kh¸c d¹ng.
§èi víi mét sè gièng c©y trång cô thÓ ®îc híng dÉn thªm ë phÇn phô
lôc 7.A.1.
7.8. Ph¬ng ph¸p kiÓm tra c©y ë ngoµi ®ång (field plot test):
Ph¬ng ph¸p kiÓm tra c©y ë ngoµi ®ång lµ ph¬ng ph¸p ®¸ng tin
cËy, ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c khi cÇn kiÓm tra tÝnh x¸c thùc vµ ®é
thuÇn cña l« h¹t gièng trong nh÷ng trêng hîp cÇn thiÕt.
7.8.1. MÉu ph©n tÝch:
MÉu ph©n tÝch cã thÓ lµ toµn bé hoÆc 1 phÇn cña mÉu göi tïy theo
yªu cÇu vÒ ®é chÝnh x¸c cña phÐp thö, kh¶ n¨ng n¶y mÇm cña
110
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

mÉu thö vµ ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai ®Ó bè trÝ « thö nghiÖm.


7.8.2. Bè trÝ gieo h¹t:
- MÉu ph¶i ®îc gieo cµng sím cµng tèt ngay sau khi tiÕp nhËn, nh-
ng ph¶i ®¶m b¶o phï hîp vÒ mïa vô, khÝ hËu, ®Êt ®ai, ph©n bãn
vµ quy tr×nh kü thuËt ®èi víi gièng ®ã.
- Ruéng ®îc chän ®Ó gieo h¹t ph¶i ®¶m b¶o s¹ch cá, tríc ®ã 1 vô
kh«ng trång cïng loµi c©y trång ®ã.
- Mçi mÉu sÏ ®îc gieo Ýt nhÊt trong 2 « nhá, mçi « ®îc bè trÝ ë 2
ruéng kh¸c nhau hoÆc 2 n¬i kh¸c nhau trong cïng ruéng ®Ó tr¸nh
nh÷ng rñi ro cã thÓ lµm háng thÝ nghiÖm.
- KÝch thíc cña mçi « tïy thuéc vµo lîng h¹t gièng cÇn gieo, kh¶ n¨ng
n¶y mÇm cña h¹t gièng vµ kho¶ng c¸ch cÇn thiÕt gi÷a c¸c c©y
nhng ph¶i ®¶m b¶o cung cÊp ®ñ sè lîng c©y cÇn gi¸m ®Þnh.
- NÕu h¹t gièng gieo t¹i chç th× ph¶i gieo thµnh hµng, kho¶ng c¸ch
gi÷a c¸c hµng vµ gi÷a c¸c c©y ph¶i phï hîp ®Ó c©y cã thÓ ph¸t
triÓn b×nh thêng. ViÖc cÊy l¹i hoÆc tØa tha cÇn hÕt søc h¹n chÕ
v× dÔ g©y ra nh÷ng sai lÖch khi ®¸nh gi¸ nªn mËt ®é gieo ph¶i
tÝnh to¸n ®Ó cã ®ñ sè lîng c©y nh nhau trong c¸c « kiÓm tra vµ
« ®èi chøng. Khi thËt cÇn thiÕt th× míi ®îc phÐp cÊy thªm hoÆc
tØa bít c¸c c©y con ë trong c¸c «.
7.8.3. KiÓm tra c©y:
7.8.3.1. Sè c©y cÇn kiÓm tra:
Sè lîng c©y cÇn kiÓm tra trong mçi « lµ phô thuéc vµo møc ®é
chÝnh x¸c ®îc yªu cÇu trong phÐp thö. §é chÝnh x¸c nµy lµ c¨n cø
vµo tiªu chuÈn chÊt lîng qui ®Þnh vÒ ®é thuÇn cña gièng c©y trång
®ã.
§Ó tÝnh to¸n sè c©y cÇn kiÓm tra cã thÓ dùa vµo c«ng thøc:
(n  )
S(%)
n

Trong ®ã:
S (%) - lµ tiªu chuÈn qui ®Þnh vÒ ®é thuÇn cña h¹t gièng.
n - lµ hÖ sè dïng ®Ó tÝnh to¸n .
Sè c©y cÇn ph¶i kiÓm tra b»ng 4n lµ thÝch hîp.
(a) C¸ch kiÓm tra:
ViÖc kiÓm tra sÏ ®îc tiÕn hµnh thêng xuyªn trong suèt thêi gian sinh
trëng vµ ph¸t triÓn cña c©y, nhng ®Æc biÖt lµ vµo thêi kú trç b«ng
(hßa th¶o), hoÆc b¾t ®Çu ra hoa (c¸c c©y trång kh¸c) cho ®Õn khi
thu ho¹ch.
111
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

Khi kiÓm tra, nÕu ph¸t hiÖn nh÷ng c©y kh¸c d¹ng so víi ®èi chøng
th× ph¶i ®¸nh dÊu hoÆc nhæ bá (nÕu ph¸t hiÖn chÝnh x¸c lµ kh¸c
d¹ng so víi ®èi chøng) vµ ph¶i ghi chÐp l¹i ®Ó theo dâi .
KÕt qu¶ kiÓm tra bao gåm sè c©y kh¸c d¹ng, c©y kh¸c loµi vµ tæng
sè c©y kiÓm tra.
§èi víi mét sè c©y trång chÝnh ®îc híng dÉn thªm ë phÇn phô lôc
7.A.2.
7.9. TÝnh to¸n kÕt qu¶:
§é thuÇn cña l« h¹t gièng sÏ ®îc tÝnh to¸n theo c«ng thøc sau:
Tæng
sè c©y kiÓmtra - Sè c©y kh¸c d¹ ng
P (%)= x 
Tængsè c© y kiÓmtra

7.10. B¸o c¸o kÕt qu¶:


KÕt qu¶ kiÓm tra ®é thuÇn cña l« h¹t gièng ®îc thÓ hiÖn lµ tû lÖ
phÇn tr¨m sè c©y ®óng gièng trong mÉu kiÓm tra, lÊy tíi 1 sè lÎ sau
®¬n vÞ.
§Ó quyÕt ®Þnh chÊp nhËn hay lo¹i bá l« gièng, ph¶i c¨n cø vµo sè lîng
c©y kh¸c d¹ng cho phÐp ®îc qui ®Þnh ë c¸c b¶ng 7.A, 7.B hoÆc 7.C.l,
7.C.2 vµ 7.C.3 trong phÇn phô lôc.

Phô lôc
1. Phô lôc ch¬ng 1
LÊy mÉu vµ chia mÉu
1. A.l. Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ møc ®é kh«ng ®ång ®Òu cña l« h¹t gièng:
Môc ®Ých cña ph¬ng ph¸p nµy lµ ®Ó x¸c ®Þnh møc ®é kh«ng
®ång ®Òu cã thÓ chÊp nhËn hoÆc kh«ng thÓ chÊp nhËn cña l« h¹t
112
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

gièng ®ãng bao qui c¸ch. Dùa vµo gi¸ trÞ H vµ gi¸ trÞ R ®îc tÝnh
to¸n tõ c¸c kÕt qu¶ thö nghiÖm thùc tÕ cña l« gièng.
Trong ®ã:
Gi¸ trÞ H dïng ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é kh«ng ®ång ®Òu cña l« h¹t
gièng lµ ®îc chÊp nhËn hay kh«ng ®îc chÊp nhËn .
Gi¸ trÞ R dïng ®Ó ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c møc ®é chÊp nhËn l« h¹t
gièng.
C¸ch tiÕn hµnh:
LÊy mÉu l« h¹t gièng:
Sè lîng bao ®îc lÊy mÉu kh«ng thÊp h¬n møc qui ®Þnh sau ®©y:

Sè bao trong l« Sè bao lÊy mÉu


5 - 10 TÊt c¶ c¸c bao
11 - 15 11
16 - 25 15
26 - 35 17
36 - 49 18
 50 20
C¸c bao lÊy mÉu ph¶i ®îc chän thËt ngÉu nhiªn. Mçi mÉu ph¶i lÊy
mÉu ë c¶ 3 vÞ trÝ trong bao: ë ®Ønh, ë gi÷a vµ ë ®¸y bao. Khèi lîng
cña mçi mÉu kh«ng Ýt h¬n 1/2 khèi lîng cña mÉu göi ®îc qui ®Þnh ë
b¶ng 1 A.
- TiÕn hµnh xÐt nghiÖm:
Trong phßng thÝ nghiÖm cã thÓ chän mét trong nh÷ng phÐp thö sau
®©y:
(a) §é s¹ch:
Mçi mÉu ph©n tÝch cã khèi lîng kh«ng Ýt h¬n 1000 h¹t ®îc lÊy ra tõ
mét mÉu thö nghiÖm. Mçi mÉu ph©n tÝch sÏ ®îc t¸ch thµnh 2 phÇn:
phÇn h¹t s¹ch vµ phÇn cßn l¹i. C©n khèi lîng ®Ó tÝnh tû lÖ phÇn
tr¨m cña tõng thµnh phÇn nh qui ®Þnh ë ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®é
s¹ch.
( b) NÈy mÇm:
Mçi mÉu ph©n tÝch gåm 100 h¹t ®îc lÊy ra tõ 1 mÉu thö nghiÖm.
§Æt n¶y mÇm nh qui ®Þnh ë b¶ng 5A. §Õm sè c©y mÇm b×nh th-
êng, c©y mÇm kh«ng b×nh thêng vµ c¸c h¹t kh«ng n¶y mÇm nh qui
®Þnh ë ph¬ng ph¸p thö nghiÖm n¶y mÇm.
(c) H¹t kh¸c gièng :
Mçi mÉu ph©n tÝch cã khèi lîng t¬ng ®¬ng 10.000 h¹t ®îc lÊy ra tõ
mét mÉu thö nghiÖm. §Õm sè lîng h¹t kh¸c gièng nh qui ®Þnh ë ph¬ng

113
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

ph¸p x¸c ®Þnh h¹t kh¸c gièng.


TÝnh to¸n gi¸ trÞ H theo c«ng thøc:
V
H 
W

N X    X

V 
N  N 
X (  X )
W
n
Trong ®ã:
§èi víi phÐp thö ®é s¹ch vµ n¶y mÇm :
X : Lµ tû lÖ phÇn tr¨m (%) khèi lîng cña phÇn h¹t s¹ch (lÊy 2 sè lÎ sau
®¬n vÞ) hoÆc (%) sè h¹t cña bÊt kú thµnh phÇn nµo trong phÐp thö
n¶y mÇm ë tõng mÉu thö nghiÖm.
N: Sè lîng mÉu thö nghiÖm.
n: Sè lîng h¹t trong tõng mÉu thö nghiÖm ( l000 h¹t ®èi víi thö
nghiÖm ®é s¹ch hoÆc 100 h¹t ®èi víi thö nghiÖm n¶y mÇm).
X : Lµ gi¸ trÞ trung b×nh cña c¸c mÉu thö nghiÖm (lÊy tíi 2 sè lÎ
nÕu N < 10 vµ 3 sè lÎ nÕu N  10 ).
- §èi víi phÐp thö h¹t kh¸c gièng:
X : Sè h¹t kh¸c gièng trong tõng mÉu thö nghiÖm.
W: X (lÊy tíi 1 sè lÎ nÕu N < 10 vµ 2 sè lÎ nÕu N  10 ) .
- TÝnh to¸n gi¸ trÞ R theo c«ng thøc:
R = Xmax - Xmin
Trong ®ã:
Xmax- lµ kÕt qu¶ cao nhÊt cña c¸c mÉu thö nghiÖm
Xmin- lµ kÕt qu¶ thÊp nhÊt cña c¸c mÉu thö nghiÖm
- B¸o c¸o kÕt qu¶:
NÕu X cao h¬n gi¸ trÞ sau ®©y th× kh«ng cÇn ph¶i tÝnh H vµ R :
§é s¹ch: Cao h¬n 99,8%
N¶y mÇm: Cao h¬n 99%
H¹t kh¸c gièng: ThÊp h¬n 0,02%
NÕu X thÊp h¬n gi¸ trÞ trªn th× ph¶i so s¸nh gi¸ trÞ H vµ gi¸ trÞ R ®-
îc tÝnh to¸n tõ c¸c mÉu thö nghiÖm víi gi¸ trÞ H ë b¶ng 1.B vµ gi¸ trÞ
R ë b¶ng 1.C.1, 1.C.2 hoÆc 1.C.3 ®Ó kÕt luËn møc ®é kh«ng ®ång
®Òu cña l« h¹t gièng lµ ®îc chÊp nhËn hoÆc kh«ng ®îc chÊp nhËn.
Khi mét trong hai gi¸ trÞ H hoÆc R vît qu¸ giíi h¹n cho phÐp th× l«
h¹t gièng sÏ ®îc b¸o c¸o lµ kh«ng ®ång ®Òu.
Khi c¶ hai gi¸ trÞ H vµ R ®Òu kh«ng vît qu¸ giíi h¹n cho phÐp th× l«

114
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

h¹t gièng sÏ ®îc b¸o c¸o lµ møc ®é kh«ng ®ång ®Òu cã thÓ chÊp
nhËn ®îc.

B¶ng 1A- Khèi lîng l« gièng vµ mÉu göi quy ®Þnh cho mét sè loµi c©y trång n«ng nghiÖp.

Khèi Khèi lîng mÉu göi tèi thiÓu


lîng (g)
Loµi l«
TT c©y Tªn khoa häc gièng MÉu MÉu MÉu
trång tèi MÉu TN TN h¹t TN
®a lu ®é kh¸c ®é
(kg) s¹ch gièng Èm
1 Hµnh Allium cepa L. 10.00 80 8 80 50
t©y 0
2 Hµnh ta A.fistulosum L. 10.00 50 5 50 50
0
3 Hµnh A.porrum L. 10.00 70 7 70 50
t¨m 0
4 Hµnh A.schoenoprasum L. 10.00 30 3 30 50
th¬m 0
5 HÑ A.tuberosum L. 10.00 100 10 100 50
0
6 Rau Amaranthus tricolor L. 5.000 10 2 10 50
dÒn
7 Rau Apium graveolens L. 10.00 25 1 10 50
cÇn 0
8 L¹c Arachis hypogea L. 20.00 100 1000 1000 100
0 0
9 YÕn Avena sativa L. 25.00 100 120 1000 100
m¹ch 0 0
10 BÝ ®ao Benincasa cerifera 10.00 200 100 200 100
Savi. 0
11 Cñ c¶i Beta vulgaris L. 20.00 500 50 500 50
®êng 0
12 C¶i bÑ Brassica campestris L. 10.00 70 7 70 50
0
13 C¶i Brassica chinensis L 10.00 40 4 40 50
th×a 0

115
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

14 C¶i B.cernua Farb.et Hem 10.00 40 4 40 50


xanh 0
15 C¶i dÇu B.napus var. oleifera 10.00 100 10 100 50
L. 0
16 C¶i B.oleracea var 10.00 100 10 100 50
b¾p capitata L. 0
17 Su hµo B.oleracea var. 10.00 100 10 100 50
caulorapa L. 0
18 Su-l¬ B.oleracea var. 10.00 100 10 100 50
botrytis L. 0
19 §Ëu Cajanus cajan (L.) 20.00 100 300 1000 100
chiÒu Millsp. 0 0
20 §Ëu Canavania gladiata 20.00 100 1000 1000 100
kiÕm (J.) DC. 0 0
21 ít Capsicum sp. 10.00 150 15 150 50
0
22 C¶i cóc Chrysanthemum 5.000 30 8 30 50
coronaria L.
23 Da hÊu Citrullus vulgaris Sch. 20.00 150 250 1000 100
0
24 §ay Corchorus spp. 10.00 400 15 150 100
0
25 Rau mïi Coriandrum sativum 10.00 150 40 400 50
L. 0
26 Da Cucumis melo L. 10.00 150 70 150 50
gang 0
27 Da C.sativus L. 10.00 150 70 150 50
chuét 0
28 BÝ rî Cucurbita maxima 20.00 100 50 1000 100
Duch. 0 0
29 BÝ ng« Cucurbita pepo L. 20.00 100 700 1000 100
0 0
30 Cµ rèt Daucus carota L. 10.00 30 3 30 50
0
31 §Ëu v¸n Dolichos lablab L. 20.00 100 600 1000 100
0 0
32 Kª Eleusine coracana 25.00 100 500 1000 100
(L.)G. 0 0

116
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

33 §Ëu t- Glyxcin max (L.) Merr. 10.00 60 6 60 50


¬ng 0
34 B«ng Gossypium spp. 25.00 100 350 1000 100
0 0
35 Híng d- Helianthus annuus L. 25.00 100 200 1000 100
¬ng 0 0
36 Míp t©y Hibiscus esculentus L. 20.00 100 140 1000 100
0 0
37 §¹i m¹ch Hordeum vulgaris L. 25.00 100 120 1000 100
0 0
38 Rau Ipomoea aquatica 20.00 100 100 1000 100
muèng Fors. 0 0
39 Xµ-l¸ch Lactuca sativa L. 10.00 30 3 30 50
0
40 BÇu Lagenaria vulgaris L. 20.00 100 500 1000 100
0 0
41 Míp h- Luffa acutangula L. 20.00 100 400 1000 100
¬ng 0 0
42 Míp ta Luffa acutangula L. 20.00 100 250 1000 100
0 0
43 Cµ Lycopersicum 10.00 15 7 15 50
chua esculentum M. 0
44 Da bë Melo sinensis L. 10.00 150 70 150 50
0
45 Míp Momordica charatia L. 20.00 100 450 1000 100
®¾ng 0 0
46 C¶i Nasturtium afficinale 10.00 25 0,5 25 50
xoong R.Br. 0
47 Thuèc Nicotinana tabacum L. 10.00 25 0,5 25 50
l¸ 0
48 Lóa Oryza sativa L. 25.00 400 40 400 100
0
49 §Ëu ngù Phasaeolus lutanus L. 20.00 100 1000 1000 100
0 0
50 §Ëu t©y Phasaeolus vulgaris L. 25.00 100 700 1000 100
0 0
51 §Ëu hµ Pisum sativum L. 25.00 100 900 1000 100
lan 0 0

117
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

52 §Ëu Psophocarpus 20.00 100 1000 1000 100


rång tetragonolobus 0 0
(L).D.C.
53 C¶i cñ Raphanus sativus L. 10.00 300 30 300 50
0
54 ThÇu Ricinus communis L. 20.00 100 500 1000 100
dÇu 0 0
55 Lóa m× Cecale ceraele L. 25.00 100 120 1000 100
®en 0 0
56 Su-su Sechium edule (J.) 20.00 100 1000 1000 50
Swartz 0 0
57 Võng Sesamum indicum L. 10.00 70 7 70 50
0
58 §iÒn Sesbania anabia 10.00 90 9 90 50
thanh (R.)Per 0
59 Cµ Solanum melongena 10.00 150 15 150 50
L. 0
60 Cao l- Sorghum bicolor (L.) 10.00 900 90 900 100
¬ng Moe. 0
61 Lóa m× Triticum eastivum L. 25.00 100 120 1000 100
0 0
62 §Ëu Vicia faba L. 25.00 100 1000 1000 100
r¨ng 0 0
ngùa
63 §Ëu ®á Vigna angularis 20.00 100 250 1000 100
ohw.ex ha 0 0
64 §Ëu V.aurea (R.) N.D.Khoi 20.00 100 120 1000 100
xanh 0 0
65 §Ëu V.cylindrica L. 20.00 100 400 1000 100
®en 0 0
66 §Ëu V.sinensis (L.) Savi & 20.00 100 400 1000 100
®òa Hass 0 0
67 §Ëu nho V.umbellata Ohw.ex 20.00 100 250 1000 100
nhe Oha. 0 0
68 Ng« Zea mayz L. 40.00 100 900 1000 100
0 0

B¶ng 1B- Gi¸ trÞ H ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é kh«ng ®ång ®Òu cña l« h¹t
gièng (møc ý nghÜa 1%)
118
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

Sè lîng bao lÊy mÉu (N) Gi¸ trÞ H


5 2.58
6 2.02
7 1.80
8 1.64
9 1.51
10 1.41
11 1.32
15 1.08
17 1.00
18 0.97
20 0.90

B¶ng 1.C.1- Gi¸ trÞ R ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é kh«ng ®ång ®Òu vÒ ®é s¹ch
(møc ý nghÜa 1%)

KÕt qu¶ Gi¸ trÞ R/sè lîng KÕt qu¶ Gi¸ trÞ R/sè lîng
trung mÉu TN (N) trung b×nh mÉu TN (N)
b×nh cña cña c¸c mÉu
c¸c mÉu 10-
5-9 20 5-9 10-19 20
(X) 19 (X)
99.9 0.1 0.4 0.4 0.5 88.0 12.0 4.0 4.6 5.1
99.8 0.2 0.5 0.6 0.7 87.0 13.0 4.1 4.8 5.3
99.7 0.3 0.7 0.8 0.9 86.0 14.0 4.2 4.9 5.3
99.6 0.4 0.8 0.9 1.0 85.0 15.0 4.4 5.0 5.7
99.5 0.5 0.9 1.0 1.1 84.0 16.0 4.5 5.2 5.3
99.4 0.6 0.9 1.1 1.2 83.0 17.0 4.6 5.3 6.0
99.3 0.7 1.0 1.2 1.3 82.0 18.0 4.7 5.4 6.1
92.2 0.8 1.1 1.3 1.4 81.0 19.0 4.8 5.5 6.2
99.1 0.9 1.2 1.3 1.5 80.0 20.0 4.9 5.7 6.3
99.0 1.0 1.2 1.4 1.6 78.0 22.0 5.1 5.9 6.6
98.5 1.5 1.5 1.7 1.9 76.0 24.0 5.2 6.0 6.3
98.0 2.0 1.7 2.0 2.2 74.0 26.0 5.4 6.2 6.9
119
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

97.5 2.5 1.9 2.2 2.5 72.0 28.0 5.5 6.3 7.1
97.0 3.0 2.1 2.4 2.7 70.0 30.0 5.6 6.5 7.3
96.5 3.5 2.2 2.6 2.9 68.0 32.0 5.7 6.6 7.4
96.0 4.0 2.4 2.8 3.1 66.0 34.0 5.8 6.7 7.5
95.5 4.5 2.5 2.9 3.3 64.0 36.0 5.9 6.8 7.6
95.0 5.0 2.7 3.1 3.5 62.0 38.0 5.9 6.9 7.7
94.0 6.0 2.9 3.4 3.8 60.0 40.0 6.0 6.9 7.3
93.0 7.0 3.1 3.6 4.0 58.0 42.0 6.0 7.0 7.8
92.0 8.0 3.3 3.3 4.3 56.0 44.0 6.1 7.0 7.9
91.0 9.0 3.5 4.0 4.5 54.0 46.0 6.1 7.0 7.9
90.0 10.0 3.7 4.2 4.8 52.0 48.0 6.1 7.1 7.9
89.0 11.0 3.8 4.4 5.0 50.0 50.0 6.1 7.1 7.9

B¶ng 1.C.2- Gi¸ trÞ R ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é ®ång ®Òu vÒ tû lÖ n¶y mÇm
(møc ý nghÜa 1%)

KÕt qu¶ Gi¸ trÞ R/sè lîng Gi¸ trÞ R/sè lîng mÉu
KÕt qu¶ trung
trung mÉu TN (N) TN (N)
b×nh cña c¸c
b×nh cña
10- mÉu
c¸c mÉu 5-9 20 5-9 10-19 20
19 (X)
(X)
99 1 5 6 6 74 26 21 23 25
98 2 7 8 8 73 27 21 23 26
97 3 8 9 10 72 28 21 24 26
96 4 10 11 12 71 29 21 24 26
95 5 11 12 13 70 30 22 24 26
94 6 11 13 14 69 31 22 24 27
93 7 12 14 15 68 32 22 25 27
92 8 13 14 16 67 33 22 25 27
91 9 14 15 17 66 34 23 25 27

120
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

90 10 14 16 17 65 35 23 25 27
89 11 15 17 18 64 36 23 25 28
88 12 15 17 19 63 37 23 25 28
87 13 16 18 20 62 38 23 26 28
86 14 16 18 20 61 39 23 26 28
85 15 17 19 21 60 40 23 26 28
84 16 17 19 21 59 41 23 26 28
83 17 18 20 22 58 42 23 26 28
82 18 18 20 22 57 43 23 26 28
81 19 19 21 23 56 44 23 26 29
80 20 19 21 23 55 45 23 26 29
79 21 19 22 24 54 46 23 26 29
78 22 20 22 24 53 47 23 26 29
77 23 20 22 24 52 48 23 26 29
76 24 20 23 25 51 49 23 26 29
75 25 20 23 25 50 50 24 26 29

B¶ng 1.C.3- Gi¸ trÞ R ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é ®ång ®Òu vÒ tû lÖ h¹t kh¸c
gièng
(møc ý nghÜa 1%)

KÕt Gi¸ trÞ /sè lîng Gi¸ trÞ /sè lîng Gi¸ trÞ /sè lîng mÉu
KÕt KÕt
qu¶ mÉu TN (N) mÉu TN (N) TN (N)
qu¶ qu¶
trung
trung trung
b×nh
b×nh b×nh
cña 5- 10- 10- 10-
20 cña c¸c 5-9 20 cña c¸c 5-9 20
c¸c 9 19 19 19
mÉu mÉu
mÉu
(X) (X)
(X)
1 5 6 6 47 32 36 39 93 45 50 55
2 7 8 8 48 32 36 40 94 45 51 55
3 8 8 10 49 33 37 40 95 45 51 56
4 10 11 12 50 33 37 40 96 46 51 56

121
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

5 11 12 13 51 33 37 41 97 46 51 56
6 12 13 14 52 34 38 41 98 46 52 56
7 13 14 15 53 34 38 42 99 46 52 57
8 14 15 16 54 34 38 42 100 47 52 57
9 14 16 17 55 35 39 42 101 47 52 57
10 15 17 18 56 35 39 43 102 47 53 58
11 16 18 19 57 35 39 43 103 47 53 58
12 16 18 20 58 36 40 44 104 47 53 58
13 17 19 21 59 36 40 44 105 48 53 58
14 18 20 22 60 36 40 44 106 48 54 59
15 18 20 22 61 36 41 45 107 48 54 59
16 19 21 23 62 37 41 45 108 48 54 59
17 19 22 24 63 37 41 45 109 49 54 59
18 20 22 24 64 37 42 46 110 49 55 60
19 21 23 25 65 38 42 46 111 49 55 60
20 21 24 26 66 38 42 46 112 49 55 60
21 22 24 26 67 38 43 47 113 49 55 61
22 22 25 27 68 38 43 47 114 50 56 61
23 23 25 28 69 39 43 47 115 50 56 61
24 23 26 28 70 39 44 48 116 50 56 61
25 24 26 29 71 39 44 48 117 50 56 62
26 24 27 29 72 40 44 48 118 50 57 62
27 24 27 30 73 40 45 49 119 51 57 62
28 25 28 30 74 40 45 49 120 51 57 62
29 25 28 31 75 40 45 49 121 51 57 63
30 26 29 31 76 41 45 50 122 51 57 63
31 26 29 32 77 41 46 50 123 51 58 63
32 27 30 32 78 41 46 50 124 52 58 63
33 27 30 33 79 41 46 51 125 52 58 64
34 27 31 33 80 42 47 51 126 52 58 64
35 28 31 34 81 42 47 51 127 52 59 64
36 28 31 34 82 42 47 52 128 52 59 64
37 28 32 35 83 42 48 52 129 53 59 65
38 29 32 35 84 43 48 52 130 53 59 65
39 29 33 36 85 43 48 53 131 53 60 65
122
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

40 30 33 36 86 43 48 53 132 53 60 65
41 30 34 37 87 43 49 53 133 53 60 66
42 30 34 37 88 44 49 54 134 54 60 66
43 31 34 38 89 44 49 54 135 54 60 66
44 31 35 38 90 44 49 54 136 54 61 66
45 31 35 38 91 44 50 54 137 54 61 67
46 32 35 39 92 45 50 55 138 55 61 67

2. Phô lôc ch¬ng 2

Ph©n tÝch ®é s¹ch


2.A.1. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch c¸c loµi khã ph©n biÖt:
Khi trong mÉu gÆp nh÷ng loµi khã ph©n biÖt hoÆc kh«ng thÓ
ph©n biÖt ®îc th× lµm nh sau:
a) ChØ b¸o c¸o tªn chi (genus) cña c©y trång vµ tÊt c¶ c¸c h¹t cña
chi nµy ®îc coi lµ h¹t s¹ch vµ tiÕn hµnh tÝnh to¸n kÕt qu¶ nh trªn.
b) C¸c h¹t gièng nhau ®îc t¸ch ra vµ c©n cïng víi nhau. Tõ phÇn h¹t
nµy lÊy ra 400-1000 h¹t (thÝch hîp nhÊt lµ l000) vµ gi¸m ®Þnh
cÈn thËn tõng h¹t ®Ó t¸ch chóng ra.
C©n khèi lîng cña tõng loµi vµ tÝnh tû lÖ phÇn tr¨m cña chóng trong
c¶ mÉu theo c«ng thøc :
Khèi l îng c¸c h¹ t cñaloµi A
A (%) = x P
Tængkhèil îng   h¹ t
-

Trong ®ã:
P1- Lµ tû lÖ phÇn tr¨m c¸c h¹t gièng nhau ®îc t¸ch ra so víi c¶ mÉu.

2.B.1. M· sè ®Þnh nghÜa h¹t s¹ch theo chi (genus) vµ hä (family)

TT Chi (genus) Hä (family) M· sè tra


cøu
1 Allium Liliaceae 2
2 Amaranthus Amaranthacea 2
3 Apium Umbellifeae 6
4 Arachis Leguminosae 3

123
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

5 Avena Gramineae 9
6 Benincasa cucurbitaceae 2
7 Beta Chenopodiaceae 11
8 Brassica Cruciferae 3
9 Cajanus Leguminosae 3
10 Canavalia Legiminosae 3
11 Capsicum Solanaceae 2
12 Chrysanthemum Compositae 1
13 Citrulus Cucurbitaceae 2
14 Corchorus Tiliaceae 2
15 Coriandrum Umbelliferae 6
16 Cucumis Cucurbitaceae 2
17 Cucurbita Cucurbitaceae 2
18 Daucus Umbelliferae 6
19 Eleusine Gramineae 12
20 Glycine Leguminosae 3
21 Gossipium Malvaceae 4
22 Helianthus Compositae 1
23 Hibiscus Malvaceae 2
24 Hordeum Gramineae 13
25 Ipomoea Convolvulaceae 2
26 Lactuca Compositae 1
27 Lagenaria Cucurbitaceae 2
28 Luffa Cucurbitaceae 2
29 Lycopersicum Solanaceae 2
30 Melo Cucurbitaceae 2
31 Momordica Cucurbitaceae 2
32 Nasturtium Cruciferae 3
33 Nicotiana Solanaceae 2
34 Oryza Gramineae 7
35 Phasaeolus Leguminosae 3
36 Pisum Leguminosae 3
37 Psophocarpus Leguminosae 3
38 Raphanus Cruciferae 3
39 Ricinus Euforbiaceae 5
40 Secale Gramineae 8
124
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

41 Sechum Cucurbitaceae 2
42 Sesamum Pedaliaceae 2
43 Sesbania Leguminosae 3
44 Solanum Solanaceae 2
45 Sorghum Gramineae 10
46 Triticum Gramineae 8
47 Vicia Leguminosae 3
48 Vigna Leguminosae 3
49 Zea Gramineae 8

2.B.2 C¸c ®Þnh nghÜa vÒ h¹t s¹ch theo m· sè:


1. Qu¶ bÕ, cã hoÆc kh«ng cã má, cã hoÆc kh«ng cã l«ng, nÕu thÊy cã
h¹t gièng. MÈu vì cña qu¶ bÕ cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc,
nÕu thÊy cã h¹t gièng.
H¹t gièng bÞ mÊt mét phÇn hoÆc mÊt hoµn toµn vá qu¶/vá h¹t.
MÈu vì cña h¹t gièng cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban
®Çu, bÞ mÊt mét phÇn hoÆc mÊt hoµn toµn vá qu¶/vá h¹t.
2. H¹t cã vá hoÆc kh«ng cã vá
MÉu vì cña h¹t cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu cã vá
hoÆc kh«ng cã vá.
3. H¹t ph¶i cã mét phÇn vá.
MÉu vì cña h¹t cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu vµ
ph¶i cã mét phÇn vá.
4. H¹t cã vá hoÆc kh«ng cã vá, vá cã hoÆc kh«ng cã l«ng.
MÈu vì cña h¹t lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu, cã vá hoÆc
kh«ng cã vá.
5. H¹t cã vá hoÆc kh«ng cã vá, cã hoÆc kh«ng cã nóm.
MÈu vì cña h¹t lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu, cã hoÆc kh«ng
cã vá
6. Toµn bé qu¶ nÎ hoÆc mói cña qu¶ nÎ, cã hoÆc kh«ng cã cuèng nÕu
thÊy cã h¹t gièng.
MÈu vì cña mói qu¶ cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu
nÕu thÊy cã h¹t gièng.
H¹t cã mét phÇn vá hoÆc hoµn toµn kh«ng cã vá. .
MÈu vì cña h¹t cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu, cã
hoÆc kh«ng cã vá.
7. H¹t thãc cã chøa néi nhò, cã hoÆc kh«ng cã cuèng, cã hoÆc kh«ng
cã mµy, ph¶i lo¹i bá r©u nÕu chiÒu dµi cña r©u lín h¬n chiÒu dµi
cña h¹t.
H¹t g¹o.
125
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

MÈu vì cña h¹t g¹o cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu.
8. H¹t trÇn.
MÈu vì cña h¹t cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu.
9. B«ng chÐt cã vá trÊu chøa h¹t, cã hoÆc kh«ng cã r©u kÓ c¶ hoa bÊt
thô nÕu ®Ýnh ë b«ng chÐt.
10. B«ng chÐt cã chøa h¹t cã hoÆc kh«ng cã vá trÊu, cuèng b«ng, cuèng
hoa, r©u vµ c¸c hoa con h÷u thô hoÆc bÊt thô ®Ýnh ë b«ng. Ph¶i
lo¹i bá cuèng b«ng nÕu chiÒu dµi cña cuèng b«ng vît qu¸ chiÒu dµi
cña b«ng chÐt.
Qu¶ dÜnh cã chøa h¹t, cã hoÆc kh«ng cã r©u.
H¹t trÇn.
MÈu vì cña h¹t cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu.
11. C¶ chïm h¹t gièng hoÆc mét phÇn cña chïm, kÓ c¶ cã hoÆc kh«ng
cã h¹t gièng bªn trong vµ c¸c cuèng nhá nÕu chóng kh«ng dµi qu¸
chiÒu réng cña chïm.
§èi víi c¸c gièng ®¬n mÇm:
C¶ chïm hoÆc mét phÇn cña chïm, kÓ c¶ c¸c cuèng nhá nÕu chóng
kh«ng dµi qu¸ chiÒu réng cña chïm, trõ khi kh«ng thÊy cã h¹t gièng.
H¹t gièng cã mét phÇn hoÆc hoµn toµn kh«ng cã vá qu¶/vá h¹t
12. Hoa con (qu¶ dÜnh), cã vá trÊu chøa h¹t.
H¹t cã hoÆc kh«ng cã vá.
MÈu vì cña h¹t cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu, cã
hoÆc kh«ng cã vá h¹t.
13. Qu¶ dÜnh cã chøa h¹t, ph¶i lo¹i bá r©u nÕu chiÒu dµi cña r©u lín
h¬n chiÒu dµi cña qu¶.
MÈu vì cña qu¶ cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu.
H¹t trÇn.
MÈu vì cña qu¶ cã kÝch thíc lín h¬n mét nöa kÝch thíc ban ®Çu.
2.B.3. Gi¶i thÝch c¸c thuËt ng÷:
- Qu¶ bÕ (achene):
Qu¶ kh«, kh«ng më, cã 1 h¹t, ®îc h×nh thµnh tõ 1 l¸ no·n, víi vá h¹t
t¸ch khái vá qu¶; ®«i khi chøa nhiÒu l¸ no·n (nh ë hä Compositea).
- R©u (awn):
Cã d¹ng thon dµi th¼ng hoÆc èng cøng. ë hä hßa th¶o: Thêng lµ
phÇn tiÕp tôc cña g©n gi÷a cña vá trÊu ngoµi (lemma) vµ mµy
(glume).
- Má h¹t (beak):
PhÇn kÐo dµi cña vá qu¶, thêng cã h×nh d¹ng nhän.
- Nóm h¹t (caruncle):
PhÇn phô nhá mäc ra tõ vïng lç no·n.
126
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

- H¹t trÇn (cariopsis):


Qu¶ trÇn (kh«ng cã vá trÊu) ë hä hßa th¶o (lóa, ng«, m×, m¹ch, cao
l¬ng ...), trong ®ã vá h¹t dÝnh liÒn víi vá qu¶.
- Qu¶ dÜnh, hoa con (floret):
Hoa h÷u thô cã vá trÊu ngoµi (lemma) vµ vá trÊu trong (palea) chøa
nhôy c¸i vµ nhÞ ®ùc ë hä hßa th¶o. Trong tiªu chuÈn nµy thuËt ng÷ "
qu¶ dÜnh " lµ chØ c¸c hoa h÷u thô, cã hoÆc kh«ng cã c¸c mµy díi
bÊt thô.
- Mµy h¹t (glumes):
Mét trong hai l¸ b¾c thêng bÊt thô, ®Ýnh ë gèc cña b«ng chÐt hoÆc
qu¶ dÜnh trong hä hßa th¶o.
- L«ng (hair):
PhÇn ngoµi cña biÓu b×, gåm mét hoÆc nhiÒu tÕ bµo.
- Vá trÊu ngoµi (lemma):
L¸ b¾c phÝa ngoµi (phÝa díi) ë hoa cña hä hßa th¶o, che ë ngoµi h¹t
g¹o (phÇn lng).
- Mói qu¶ (mericarp):
Mét phÇn cña qu¶ nÎ t¸ch ra.
- Vá trÊu trong (palea):
L¸ b¾c phÝa trong (phÝa trªn) ë hoa cña hä hßa th¶o, che ë ngoµi h¹t
g¹o (phÇn bông).
- Vµnh l«ng (pappus):
Vßng l«ng nhá (®«i khi mÞn nh l«ng chim) hoÆc v¶y ë xung quanh
qu¶ bÕ.
- Cuèng hoa (pedicel):
Cuèng cña mçi hoa ®¬n ë trong hoa tù.
- Vá qu¶ (pericarp):
Thµnh cña no·n chÝn hoÆc cña qu¶.
- Cuèng hoa tù (rachis):
Tôc chÝnh cña hoa tù.
- Qu¶ nÎ (schizocarp):
Qu¶ kh« thêng nøt ra thµnh 2 hoÆc nhiÒu mói khi chÝn.
- B«ng chÐt (spikelet):
§¬n vÞ cña hoa tù ë hä hßa th¶o, gåm mét hoÆc vµi hoa con, mang
mét hoÆc hai mµy bÊt thô. Trong tiªu chuÈn nµy, thuËt ng÷ "b«ng
chÐt" gåm mét hoa h÷u thô kÌm theo mét hoÆc hai hoa con h÷u thô
hoÆc bÊt thô, cã mµy hoÆc kh«ng cã mµy.
- Cuèng th©n (stalk):
Mét phÇn cña th©n c©y.
- Vá h¹t (testa):

127
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

PhÇn vá ë ngoµi h¹t.

2.C.1. Sai sè cho phÐp gi÷a c¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch ®é s¹ch cña cïng mét
mÉu göi, ®îc tiÕn hµnh ë cïng mét phßng kiÓm nghiÖm (møc ý
nghÜa 5%)

Sai sè cho phÐp tèi ®a (%)


MÉu PT mét nöa MÉu PT toµn bé
KÕt qu¶ trung b×nh
cña 2 mÉu ph©n tÝch H¹t kh«ng H¹t cã vá H¹t kh«ng H¹t cã vá
cã vá trÊu cã vá trÊu trÊu
trÊu
99.95- 0.00-0.4 0,20 0,23 0,1 0,2
100.00
99.90- 0.05-0.09 0,33 0,34 0,2 0,2
99.94
99.85- 0.10-0.14 0,40 0,42 0,3 0,3
99.89
99.80- 0.15-0.19 0,47 0,49 0,3 0,4
99.84
99.75- 0.20-0.24 0,51 0,55 0,4 0,4
99.79
99.70- 0.25-0.29 0,55 0,59 0,4 0,4
99.74
99.65- 0.30-0.34 0,61 0,65 0,4 0.5
99.69
99.60- 0.35-0.39 0,65 0,69 0,5 0.5
99.64
99.55- 0.40-0.44 0,68 0,74 0,5 0.5
99.59
99.50- 0.45-0.49 0,72 0,76 0,5 0.5
99.54
99.40- 0.50-0.59 0,76 0,82 0,5 0.6
128
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

99.49
99.30- 0.60-0.69 0,83 0,89 0,6 0.6
99.39
99.20- 0.70-0.79 0,89 0,95 0,6 0.7
99.29
99.10- 0.80-0.89 0,95 1,00 0,7 0.7
99.19
99.00- 0.90-0.99 1,00 1,06 0,7 0.8
99.09
98.75- 1.00-1.24 1,07 1,15 0,8 0.8
98.99
98.50- 1.25-1.49 1,19 1,26 0,8 0.9
98.74
98.25- 1.50-1.74 1,29 1,37 0,9 1.0
98.49
98.00- 1.75-1.99 1,37 1,47 1,0 1.0
98.24
97.75- 2.00-2.24 1,44 1,54 1,0 1.1
97.99
97.50- 2.25-2.49 1,53 1,63 1,1 1.2
97.74
97.25- 2.50-2.74 1,60 1,70 1,1 1.2
97.49
97.00- 2.75-2.99 1,67 1,78 1,2 1.3
97.24
96.50-96- 4.00-4.49 1,77 1,88 1,3 1.3
99
96.00- 3.50-3.99 1,88 1,99 1,3 1.4
96.49
95.50- 3.00-3.49 1,99 2,12 1,4 1.5
95.99
95.00- 4.50-4.99 2,09 2,22 1,5 1.6
95.49
94.00- 5.00-5.99 2,25 2,38 1,6 1.7
94.99
93.00- 6.00-6.99 2,43 2,56 1,7 1.8
93.99
92.00- 7.00-7.99 2,59 2,73 1,8 1.9
92.99
91.00- 8.00-8.99 2,74 2,90 1,9 2.1
129
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

91.99
90.00- 9.00-9.99 2,88 3,04 2,0 2.2
90.99
88.00- 10.00- 3,08 3,25 2,2 2.3
89.99 11.99
86.00- 12.00- 3,31 3,49 2,3 2.5
87.99 13.99
84.00- 14.00- 3,52 3,71 2,5 2.6
85.99 15.99
82.00- 16.00- 3,69 3,90 2,6 2.8
83.99 17.99
80.00- 18.00- 3,86 4,07 2,7 2.9
81.99 19.99
78.00- 20.00- 4,00 4,23 2,8 3.0
79.99 21.99
76.00- 22.00- 4,14 4,37 2,9 3.1
77.99 23.99
74.00- 25.00- 4,26 4,50 3,0 3.2
75.99 25.99
72.00- 26.00- 4,37 4,61 3,1 3.3
73.99 27.99
70.00- 28.00- 4,47 4,71 3,2 3.3
71.99 29.99
65.00- 30.00- 4,61 4,86 3,3 3.4
69.99 34.99
60.00- 35.00- 4,77 5,02 3,4 3.6
64.99 39.99
50.00- 40.00- 4,89 5,16 3,5 3.7
59.99 49.99

2.C.2. Sai sè cho phÐp gi÷a c¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch ®é s¹ch cña hai mÉu göi,
®îc lÊy tõ cïng mét l« gièng vµ ®îc tiÕn hµnh cïng hoÆc kh¸c phßng
kiÓm nghiÖm (møc ý nghÜa 1%)

KÕt qu¶ trung b×nh cña 2 Sai sè cho phÐp tèi ®a (%)
mÉu
ph©n tÝch (%) H¹t kh«ng cã vá trÊu H¹t cã vá trÊu
1 2 3 4
99.95-100.00 0.00-0.4 0.18 0.21
99.90-99.94 0.05-0.09 0.28 0.32
130
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

99.85-99.89 0.10-0.14 0.34 0.40


99.80-99.84 0.15-0.19 0.40 0.47
99.75-99.79 0.20-0.24 0.44 0.53
99.70-99.74 0.25-0.29 0.49 0.57
99.65-99.69 0.30-0.34 0.53 0.62
99.60-99.64 0.35-0.39 0.57 0.66
99.55-99.59 0.40-0.44 0.60 0.70
99.50-99.54 0.45-0.49 0.63 0.73
99.40-99.49 0.50-0.59 0.68 0.79
99.30-99.39 0.60-0.69 0.73 0.85
99.20-99.29 0.70-0.79 0.78 0,91
99.10-99.19 0.80-0.89 0.83 0,96
99.00-99.09 0.90-0.99 0.87 1.01
98.75-98.99 1.00-1.24 0.94 1.10
98.50-98.74 1.25-1.49 1.04 1.21
98.25-98.49 1.50-1.74 1.12 1.31
98.00-98.24 1.75-1.99 1.20 1.40
97.75-97.99 2.00-2.24 1.26 1.47
97.50-97.74 2.25-2.49 1.33 1.55
97.25-97.49 2.50-2.74 1.39 1.63
97.00-97.24 2.75-2.99 1.46 1.70
96.50-96.99 3.00-3.49 154 1.80
96.00-96.49 3.50-3.99 1.64 1.92
95.50-95.99 4.00-4.49 1.74 2.04
95.00-95.49 4.50-4.99 1.83 2.15
94.00-94.99 5.00-5.99 1.95 2.29
93.00-93.99 6.00-6.99 2.10 2.46
92.00-92.99 7.00-7.99 2.23 2.62
91.00-91.99 8.00-8.99 2.36 2.76
90.00-90.99 9.00-9.99 2.48 2.92
88.00-89.99 10.00-11.99 2.65 3.11
86.00-87.99 12.00-13.99 2.85 3.35
84.00-85.99 14.00-15.99 3.02 3.55
82.00-83.99 16.00-17.99 3.18 3.74
80.00-81.99 18.00-19.99 3.32 3.90

131
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

78.00-79.99 20.00-21.99 3.45 4.05


76.00-77.99 22.00-23.99 3.56 4.19
74.00-75.99 24.00-25.99 3.67 4.31
72.00-73.99 26.00-27.99 3.76 4.42
70.00-71.99 28.00-29.99 3.84 4.51
65.00-69.99 30.00-34.99 3.97 4.66
60.00-64.99 35.00-39.99 4.10 4.82
50.00-59.99 40.00-49.99 4.21 4.95

4. Phô lôc ch¬ng 4


X¸c ®Þnh h¹t kh¸c gièng
4.A.1. Mét sè híng dÉn riªng:
(a) Ph¬ng ph¸p kiÓm tra h×nh th¸i:
- §èi víi lóa m×, m¹ch, cao l¬ng:
C¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i sau ®©y thêng ®îc sö dông ®Ó ph©n
biÖt h¹t kh¸c gièng:
Mµu s¾c vá trÊu, h×nh d¹ng h¹t, møc ®é to nhá, tû lÖ dµi/réng, ®Çu
h¹t (má h¹t), l«ng ë vá trÊu vµ cuèng h¹t (dµi hay ng¾n, dµy hay th-
a), tû lÖ vÕt tÝch cöa vßi nhôy c¸i ë vá trÊu (nÕu cã), mµu s¾c cña
h¹t g¹o ...
- §èi víi ®Ëu t¬ng:
H×nh d¹ng h¹t, ®é to nhá cña h¹t, mµu s¾c cña vá h¹t, ®é bãng
nh½n, t×nh tr¹ng phÊn ë vá h¹t, h×nh d¹ng vµ mµu s¾c cña rèn h¹t
...
- §èi víi c¸c gièng hµnh tái:
H×nh d¹ng h¹t, ®é to nhá, mµu s¾c, cÊu t¹o bÒ mÆt cña vá h¹t,
h×nh d¹ng vµ mµu s¾c cña rèn h¹t ...
(b) Ph¬ng ph¸p kiÓm tra b»ng hãa chÊt:
- §èi víi lóa, m×, m¹ch, cao l¬ng:
Ng©m h¹t trong níc s¹ch 6 giê hoÆc qua ®ªm, sau ®ã g¹n hÕt níc
råi nhá mét vµi giät dung dÞch phenol 1%, ®Ó ë nhiÖt ®é trong
phßng sau 12 giê, röa s¹ch, ®Æt h¹t lªn giÊy läc 24 giê råi quan s¸t
mµu s¾c cña h¹t thãc vµ h¹t g¹o. So s¸nh víi ®èi chøng (h¹t cña mÉu
chuÈn) ®Ó cã kÕt luËn chÝnh x¸c.
- §èi víi ®Ëu t¬ng:
Bãc vá h¹t vµ bá riªng tõng h¹t vµo èng nghiÖm, nhá thªm 1 ml níc
cÊt, ®un s«i trong 1 giê råi nhá 10 giät dung dÞch 0,5% H 2O2 sau 10
phót l¹i nhá thªm 1 giät dung dÞch 0,1 H 2O2, sau 1 phót quan s¸t
mµu s¾c cña tõng h¹t trong èng nghiÖm vµ so s¸nh víi mÉu ®èi
132
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

chøng.
B¶ng 4.A- Sai sè cho phÐp gi÷a 2 kÕt qu¶ x¸c ®Þnh h¹t kh¸c gièng cña cïng mét mÉu göi vµ ® îc tiÕn hµnh ë cïng
mét phßng kiÓm nghiÖm (møc ý nghÜa 5%).

Sè h¹t Sai sè Sè h¹t Sai sè Sè h¹t Sai sè cho


kh¸c cho kh¸c cho phÐp kh¸c phÐp tèi ®a (2)
gièng phÐp tèi gièng tèi ®a gièng
trung ®a trung (2) trung
b×nh (1) (2) b×nh (1) b×nh (1)
3 5 76-81 25 253-264 45
4 6 82-88 26 265-276 46
5-6 7 89-95 27 277-288 47
7-8 8 96-102 28 289-300 48
9-10 9 103-110 29 301-313 49
11-13 10 111-117 30 314-326 50
14-15 11 118-125 31 327-339 51
16-18 12 126-133 32 340-353 52
19-22 13 134-142 33 354-366 53
23-25 14 143-151 34 367-380 54
26-29 15 152-160 35 381-394 55
30-33 16 161-169 36 395-409 56
34-37 17 170-178 37 410-424 57
38-42 18 179-188 38 425-439 58
43-47 19 189-198 39 440-454 59
48-52 20 199-209 40 455-469 60
53-57 21 210-219 41 470-485 61
58-63 22 220-230 42 486-501 62
64-69 23 231-241 43 502-518 63
70-75 24 242-252 44 519-534 64
B¶ng 4.A- Sai sè cho phÐp gi÷a 2 kÕt qu¶ x¸c ®Þnh h¹t kh¸c gièng cña 2
mÉu göi ®îc lÊy tõ cïng mét l« gièng vµ ®îc tiÕn hµnh ë cïng hoÆc kh¸c
phßng kiÓm nghiÖm khi mÉu thø 2 thÊp h¬n (møc ý nghÜa 5%)

Sai Sai
Sè h¹t Sè h¹t Sè h¹t Sè h¹t
Sai sè sè sè
kh¸c kh¸c kh¸c kh¸c Sai sè
cho cho cho
gièng gièng gièng gièng cho phÐp
phÐp phÐp phÐp
trung trung trung trung tèi ®a
tèi ®a tèi tèi
b×nh b×nh b×nh b×nh (2)
(2) ®a ®a
(1) (1) (1) (1)
(2) (2)
3-4 5 66-72 20 211-223 35 439-456 50
4-6 6 73-79 21 224-235 36 457-447 51
7-8 7 80-87 22 236-249 37 475-495 52

133
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

9-11 8 88-95 23 250-262 38 494-513 53


12-14 9 96- 24 263-276 39 514-532 54
104
15-17 10 105- 25 277-290 40 533-552 55
113
18-21 11 114- 26 291-305 41
122
22-25 12 123- 27 306-320 42
131
26-30 13 132- 28 321-336 43
141
31-34 14 142- 29 337-351 44
152
35-40 15 153- 30 352-367 45
162
41-45 16 163- 31 368-386 46
173
46-52 17 174- 32 387-403 47
186
53-58 18 187- 33 404-420 48
198
59-65 19 199- 34 421-438 49
210

5. Phô lôc ch¬ng 5


Thö nghiÖm n¶y mÇm

5.A.1. Yªu cÇu ®èi víi vËt liÖu vµ m«i trêng n¶y mÇm:
5.A.1.1. Yªu cÇu ®èi víi vËt liÖu:
(1) GiÊy:
GiÊy ®Æt n¶y mÇm ph¶i ®ñ møc ®é xèp vµ dai; cã kh¶ n¨ng thÊm
níc tèt vµ gi÷ níc cho ®Õn khi kÕt thóc thö nghiÖm; s¹ch nÊm, vi
khuÈn vµ c¸c chÊt ®éc h¹i cã ¶nh hëng ®Õn sù n¶y mÇm cña h¹t
gièng vµ sù ph¸t triÓn cña c©y mÇm; pH = 6.0 - 7.5.
Cã thÓ dïng c¸c lo¹i giÊy nh: giÊy läc, giÊy thÊm, giÊy lau ... nhng
ph¶i ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu trªn.
(2) C¸t:
134
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

C¸t ph¶i cã kÝch thíc ®ång ®Òu, ®êng kÝnh n»m trong kho¶ng
0.05-0.8 mm; kh«ng lÉn c¸c h¹t gièng; cã kh¶ n¨ng gi÷ ®ñ níc vµ
kh«ng khÝ cho ®Õn khi kÕt thóc thö nghiÖm; s¹ch nÊm, vi khuÈn vµ
c¸c chÊt ®éc h¹i cã ¶nh hëng ®Õn sù n¶y mÇm cña h¹t gièng vµ sù
ph¸t triÓn cña c©y mÇm; pH = 6.0 - 7.5.
C¸t sau khi dïng cã röa s¹ch, sÊy kh« hoÆc khö trïng ®Ó dïng l¹i.
(3) §Êt:
§Êt ph¶i cã chÊt lîng tèt, kh«ng vãn côc, kh«ng cã nh÷ng hßn to qu¸;
kh«ng lÉn c¸c h¹t gièng; s¹ch nÊm, vi khuÈn, tuyÕn trïng vµ c¸c chÊt
®éc h¹i cã ¶nh hëng ®Õn sù n¶y mÇm cña h¹t gièng vµ sù ph¸t
triÓn cña c©y mÇm; pH = 6.0 - 7.5.
§Êt chØ nªn dïng mét lÇn vµ kh«ng nªn dïng l¹i.
(4) Níc:
Níc ®îc dïng ®Ó lµm m«i trêng ph¶i s¹ch c¸c t¹p chÊt h÷u c¬ vµ v«
c¬;
pH = 6.0-7.5.
Cã thÓ dïng níc m¸y, níc cÊt hoÆc níc ®· khö ion.
5.A.1.2 Yªu cÇu ®èi víi m«i trêng:
(1) Èm ®é vµ kh«ng khÝ:
- M«i trêng ph¶i lu«n lu«n gi÷ ®ñ Èm ®Ó ®¸p øng nhu cÇu vÒ níc
cho h¹t n¶y mÇm. Tuy nhiªn lîng Èm kh«ng nªn qu¸ møc cÇn thiÕt
lµm h¹n chÕ sù th«ng khÝ. Lîng níc ban ®Çu cÇn ®Ó gi÷ Èm lµ
phô thuéc vµo lo¹i vËt liÖu dïng ®Ó ®Æt n¶y mÇm, kÝch thíc cña
h¹t gièng vµ yªu cÇu vÒ níc cña loµi c©y trång. CÇn tr¸nh ph¶i
cho thªm níc vÒ sau v× sÏ lµm t¨ng sù kh¸c nhau gi÷a c¸c lÇn
nh¾c l¹i, nhng ph¶i chó ý ®Ó m«i trêng kh«ng bÞ kh« vµ ®ñ níc
liªn tôc trong thêi gian thö nghiÖm.
- Khi dïng ph¬ng ph¸p ®Æt n¶y mÇm gi÷a giÊy hoÆc ®Æt trong
c¸t, trong ®Êt ph¶i chó ý kh«ng nÐn c¸t, kh«ng cuén giÊy hoÆc
buéc chÆt qu¸ ®Ó ®¶m b¶o ®ñ kh«ng khÝ cho h¹t n¶y mÇm.
(2) NhiÖt ®é:
§iÒu kiÖn nhiÖt ®é khi ®Æt n¶y mÇm ®èi víi tõng loµi cô thÓ ®îc
qui ®Þnh ë b¶ng 5.A vµ ph¶i ®îc ®o t¹i n¬i ®Æt h¹t. NhiÖt ®é nµy
ph¶i ®ång ®Òu ë trong tñ n¶y mÇm, buång n¶y mÇm hoÆc phßng
n¶y mÇm. NÕu kh«ng cã ®iÒu kiÖn trang bÞ c¸c thiÕt bÞ ®Ó ®Æt
n¶y mÇm nh qui ®Þnh th× cã thÓ dïng nguån nhiÖt tõ ¸nh s¸ng
mÆt trêi hoÆc ¸nh s¸ng nh©n t¹o nhng ph¶i ®¶m b¶o møc nhiÖt
®é nh qui ®Þnh.
Tïy theo ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña mÉu thö mµ cã thÓ lùa chän mét
trong c¸c møc nhiÖt ®é qui ®Þnh ë b¶ng 5.A.
135
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

NÕu mÉu ®îc ®Æt ë ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é thay ®æi liªn tôc th× møc
nhiÖt ®é thÊp cÇn gi÷ trong 16 giê, møc nhiÖt ®é cao trong 8 giê.
(3) ¸nh s¸ng:
¸nh s¸ng nãi chung lµ cÇn thiÕt ®Ó c©y mÇm ph¸t triÓn tèt vµ dÔ
gi¸m ®Þnh. V× vËy nªn ®Æt n¶y mÇm ë ®iÒu kiÖn ¸nh s¸ng tù
nhiªn hoÆc ph¶i chiÕu s¸ng b»ng nguån nh©n t¹o. C¸c c©y mÇm
mäc trong tèi thêng cã mµu vµng vµ tr¾ng, dÔ bÞ nhiÔm bÖnh.
Ngoµi ra, mét sè khuyÕt tËt nh thiÕu diÖp lôc tè thêng kh«ng ph¸t
triÓn ®îc.
Tuy nhiªn, ®èi víi nh÷ng loµi thêng thÝch øng n¶y mÇm trong bãng
tèi th× khi tiÕn hµnh thö nghiÖm kh«ng cÇn ®iÒu kiÖn ¸nh s¸ng.
5.A.2. C¸c ph¬ng ph¸p ®Æt n¶y mÇm:
(1) Ph¬ng ph¸p dïng giÊy:
- Ph¬ng ph¸p ®Æt trªn bÒ mÆt giÊy (top of paper):
H¹t ®îc ®Æt trªn bÒ mÆt cña mét hoÆc cña vµi líp giÊy ®· thÊm
®ñ níc ...Sau ®ã ®Æt vµo thiÕt bÞ ñ mÇm Jacobsen, hoÆc ®Æt vµo
®Üa petrie cã n¾p ®Ëy hoÆc cho vµo tói ni-lon ®Ó tr¸nh bèc h¬i n-
íc, råi ®a vµo tñ n¶y mÇm hoÆc buång n¶y mÇm .
- Ph¬ng ph¸p ®Æt gi÷a giÊy (between paper):
H¹t ®îc ®Æt n¶y mÇm gi÷a 2 líp giÊy ®· thÊm ®ñ níc, ®Ó ph¼ng
hoÆc ph¶i gÊp mÐp, hoÆc ph¶i cuén l¹i råi cho vµo tói ni-lon vµ
®Æt vµo tñ n¶y mÇm hoÆc buång n¶y mÇm, gi÷ ë vÞ trÝ th¼ng
®øng. .
- Ph¬ng ph¸p ®Æt trong giÊy gÊp (pleated paper):
H¹t ®îc ®Æt trong c¸c ng¨n cña mét d¶i giÊy gÊp nÕp nh kiÓu ®µn
accordeon, ®Æt vµo trong khay, råi ®a vµo tñ n¶y mÇm hoÆc
buång n¶y mÇm.
(2) Ph¬ng ph¸p dïng c¸t:
- Ph¬ng ph¸p ®Æt trªn c¸t (top of sand)
H¹t ®îc ®Æt ®Òu vµ Ên nhÑ vµo trong bÒ mÆt c¸t .
- Ph¬ng ph¸p ®Æt trong c¸t (in sand):
H¹t ®îc ®Æt trong mét líp c¸t dµy, ®ñ Èm vµ ®îc phñ b»ng 1 líp c¸t
kh¸c, ®ñ Èm vµ dµy kho¶ng 10-20 mm tïy theo kÝch thíc cña h¹t. §Ó
®¶m b¶o sù th«ng khÝ ®îc tèt, tríc khi ®Æt h¹t nªn cµo líp c¸t ë ®¸y
cho thËt xèp.
C¸t cã thÓ dïng thay cho giÊy khi cÇn gi¸m ®Þnh c¸c mÉu bÞ nhiÔm
bÖnh nÆng hoÆc ®Ó kiÓm tra l¹i kÕt qu¶ trong nh÷ng trêng hîp
nghi ngê. Tuy nhiªn, ®èi víi nh÷ng trêng hîp nh vËy th× dïng ®Êt
vÉn lµ m«i trêng thÝch hîp nhÊt.
136
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

(3) Ph¬ng ph¸p dïng ®Êt:


§Êt thêng ®îc dïng lµm m«i trêng n¶y mÇm trong c¸c trêng hîp nh:
Khi c¸c c©y mÇm cã triÖu chøng nhiÔm ®éc hoÆc khi viÖc gi¸m
®Þnh c¸c c©y mÇm trong m«i trêng giÊy hoÆc c¸t vÉn cßn nghi
ngê.
5.A.3. C¸c biÖn ph¸p xö lý ph¸ ngñ:
- B¶o qu¶n kh«:
§èi víi nh÷ng loµi cã tr¹ng th¸i ngñ nghØ ng¾n th× chØ cÇn b¶o
qu¶n mÉu ë n¬i kh« r¸o trong mét thêi gian ng¾n.
- Lµm l¹nh: C¸c mÉu nh¾c l¹i ®îc ®Æt tiÕp xóc víi gi¸ thÓ Èm vµ
gi÷ ë nhiÖt ®é thÊp tríc khi ®Æt ë ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é nh qui
®Þnh ë b¶ng 5A.
C¸c h¹t c©y trång n«ng nghiÖp thêng ®îc ®Ó ë nhiÖt ®é 5 - l0 oC
trong 7 ngµy .
- SÊy kh«: C¸c mÉu nh¾c l¹i ®îc sÊy kh« ë nhiÖt ®é 30 - 35 oC
trong thêi gian tèi ®a lµ 7 ngµy tríc khi ®Æt ë nhiÖt ®é n¶y mÇm
qui ®Þnh.
§èi víi mét sè loµi nhiÖt ®íi, nhiÖt ®é sÊy cã thÓ lµ 40 - 45 oC
(ch¼ng h¹n nh : l¹c  40 oC, lóa  50 oC).
- ChiÕu s¸ng: MÉu ®îc chiÕu s¸ng 8/24 giê t¬ng øng víi thêi gian
cña nhiÖt ®é cao khi h¹t ®îc ®Æt n¶y mÇm theo chÕ ®é nhiÖt
®é thay ®æi.
- KNO3 (0,2%): Dïng dung dÞch KNO3 0,2 % ®Ó lµm Èm gi¸ thÓ thay
cho níc.
- Axit giberelic (GA3): Dung dÞch GA3 (0,05%) ®îc dïng ®Ó lµm Èm
gi¸ thÓ thay cho níc. Khi h¹t ngñ nghØ Ýt th× cã thÓ dïng nång
®é 0,02%; khi h¹t ngñ nghØ nhiÒu th× dïng nång ®é cao h¬n nh-
ng kh«ng ®îc qu¸ 0,1 % .
5.A.4. C¸c biÖn ph¸p xö lý h¹t cøng:
- Ng©m níc: Ng©m h¹t trong níc 24 - 48 giê, sau ®ã ®Æt n¶y
mÇm nh qui ®Þnh.
- Xö lý b»ng c¬ häc: Dïng c¸c dông cô thÝch hîp ®Ó chäc thñng vá
h¹t hoÆc c¾t, mµi vá h¹t ë phÇn kh«ng cã ph«i ®Ó kÝch thÝch
cho h¹t n¶y mÇm.
- Xö lý b»ng Axit: Ng©m h¹t trong dung dÞch Axit H 2SO4 hoÆc HNO3
cã nång ®é 0,2% trong mét thêi gian thÝch hîp, sau ®ã röa s¹ch
h¹t tríc khi ®Æt n¶y mÇm.
§èi víi lóa, sau khi sÊy kh« ë nhiÖt ®é 45 - 50 oC cã thÓ ng©m h¹t
b»ng dung dÞch HNO3 cã nång ®é 0,2% trong 24 giê.

137
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

5.A.5. Thö nghiÖm l¹i:


(a) Khi nghi ngê h¹t ®ang ë tr¹ng th¸i ngñ nghØ th× ph¶i tiÕn hµnh
biÖn ph¸p xö lý ph¸ ngñ nh qui ®Þnh ë b¶ng 5.A. Sau khi thö
nghiÖm l¹i th× kÕt qu¶ nµo tèt nhÊt sÏ ®îc dïng ®Ó tÝnh to¸n vµ b¸o
c¸o.
(b) Khi c¸c kÕt qu¶ cña phÐp thö kh«ng ®¸ng tin cËy do bÞ nhiÔm
®éc hoÆc do nÊm vµ vi khuÈn tÊn c«ng th× ph¶i lµm l¹i thö nghiÖm
b»ng c¸ch dïng c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c ®îc qui ®Þnh ë b¶ng 5.A hoÆc
cã thÓ ®Æt trong c¸t, trong ®Êt. KÕt qu¶ nµo tèt nhÊt sÏ ®îc dïng
®Ó tÝnh to¸n vµ b¸o c¸o.
(c) Khi thÊy cã mét sè c©y mÇm khã ®¸nh gi¸ th× cã thÓ lµm l¹i
b»ng c¸ch dïng ph¬ng ph¸p kh¸c ®îc qui ®Þnh ë b¶ng 5A, hoÆc
®Æt l¹i trong c¸t, trong ®Êt. KÕt qu¶ nµo tèt nhÊt sÏ ®îc dïng ®Ó
tÝnh to¸n vµ b¸o c¸o.
(d) Khi cã sai sãt trong c¸c ®iÒu kiÖn ®Æt n¶y mÇm, trong khi gi¸m
®Þnh hoÆc ®Õm c©y mÇm th× tiÕn hµnh l¹i phÐp thö nh lÇn tríc
vµ kÕt qu¶ cña lÇn thö sau sÏ ®îc dïng ®Ó tÝnh to¸n vµ b¸o c¸o.
(e) Khi c¸c kÕt qu¶ cña 4 lÇn nh¾c (mçi lÇn 100 h¹t) vît qu¸ sai sè
cho phÐp ë b¶ng 5.B th× ph¶i lµm l¹i thö nghiÖm kh¸c. NÕu kÕt qu¶
cña lÇn thö nghiÖm l¹i vµ lÇn thö nghiÖm tríc kh«ng vît qu¸ sai sè
cho phÐp ë b¶ng 5.C th× sè liÖu trung b×nh cña c¶ 2 lÇn thö sÏ ®îc
dïng ®Ó tÝnh to¸n vµ b¸o c¸o.
NÕu kÕt qu¶ cña lÇn thö nghiÖm sau vµ lÇn thö nghiÖm tríc vît qu¸
sai sè cho phÐp ë b¶ng 5.C th× ph¶i lµm thªm mét lÇn thö nghiÖm
n÷a b»ng c¸ch lÆp l¹i nh c¸c lÇn thö nghiÖm tríc. Chän nh÷ng lÇn
thö nghiÖm cã c¸c kÕt qu¶ phï hîp víi sai sè cho phÐp ®Ó tÝnh to¸n
vµ b¸o c¸o.
5.A.6. Híng dÉn kiÓm tra c©y mÇm:

5.A.6.1 M· sè híng dÉn kiÓm tra c©y mÇm theo c¸c chi (genus):

C¸c chi C¸c chi


TT M· sè TT M· sè
(genus) (genus)
1 Allium A.1.1.1.1 26 Lactuca A.2.1.1.1
2 Amaranth A.2.1.1.1 27 Lagenaria A.2.1.1.2
us
3 Apium A.2.1.1.1 28 Luffa A.2.1.1.2
4 Arachis A.2.1.2.2 29 Lycopersicum A.2.1.1.1
5 Avena A.1.2.3.3 30 Melo A.2.1.1.2

138
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

6 Benincas A.2.1.1.2 31 Momordica A.2.1.1.2


a
7 Beta A.2.1.1.1 32 Nasturtium A.2.1.1.1
8 Brassica A.2.1.1.1 33 Nicotiana A.2.1.1.1
9 Cajanus A.2.2.2.2 34 Oryza A.1.2.3.2
10 Canavalia A.2.2.2.2 35 Phasaeolus A.2.1.2.2
11 Capsicum A.2.1.1.1 36 Pisum A.2.2.2.2
12 Chrysant A.2.1.1.1 37 Psophocarpus A.2.1.2.2
hemum
13 Citrulus A.2.1.1.2 38 Raphanus A.2.1.1.1
14 Corchoru A.2.1.1.1 39 Ricinus A.2.1.1.1
s
15 Coriandru A.2.1.1.1 40 Secale A.1.2.3.3
m
16 Cucumtis A.2.1.1.2 41 Sechium A.2.1.1.2
17 Cucurbita A.2.1.1.2 42 Sesamum A.2.1.1.1
18 Daucus A.2.1.1.1 43 Sesbania A.2.1.2.2
19 Eleusine A.1.2.3.1 44 Solanum A.2.1.1.1
20 Glycine A.2.1.2.2 45 . Sorghum A.1.2.3.2
21 Gossypiu A.2.1.1.2 46 Triticum A.1.1.3.2
m
22 Helianthu A.2.1.1.1 47 Vicia A.2.2.2.2
s
23 Hibiscus A.2.1.1.2 48 Vigna A.2.1.2.2
24 Hordeum A.1.2.3.3 49 Zea A.1.2.3.2
25 Ipomoea A.2.1.1.1
5.A.6.2. Híng dÉn ®¸nh gi¸ c©y mÇm theo m· sè:
*Nhãm A.1.1.1:
Thùc vËt 1 l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm trªn mÆt ®Êt.
§¹i diÖn: Allium
§Æc ®iÓm n¶y mÇm cña nhãm nµy lµ:
HÖ chåi gåm phÇn th©n díi l¸ mÇm rÊt khã nhËn thÊy vµ chåi ®Ønh
®îc bao kÝn trong bao l¸ mÇm h×nh èng kÐo dµi vµ cã mµu xanh l¸
c©y.
PhÇn th©n trªn l¸ mÇm kh«ng kÐo dµi. PhÇn ®Ønh cña l¸ mÇm n»m
ë trong vá h¹t.
HÖ rÔ gåm rÔ s¬ cÊp, thêng cã l«ng rÔ vµ rÔ s¬ cÊp ph¶i ph¸t triÓn
b×nh thêng.
RÔ thø cÊp kh«ng dïng ®Ó ®¸nh gi¸ c©y mÇm.
139
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

a) C©y mÇm b×nh thêng:


 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh: - Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mÇu nhng rÊt nhá.
 HÖ chåi: L¸ mÇm nguyªn vÑn, cã d¹ng "gËp ®Çu gèi" híng lªn
phÝa trªn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh: - Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mÇu nhng rÊt nhá.
 C©y mÇm: TÊt c¶ c¸c bé phËn chÝnh ph¸t triÓn b×nh thêng nh
qui ®Þnh ë trªn.
(b) C©y kh«ng mÇm b×nh thêng:
HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt. .
Ch¼ng h¹n nh:
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm hoÆc kh«ng mäc.

 BÞ gÉy.

 BÞ nøt, t¸ch ë chãp rÔ.

 BÞ co th¾t.

 M¶nh kh¶nh.

 Híng ®Êt ngîc.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 HÖ chåi: L¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.


Ch¼ng h¹n nh:
 Ng¾n vµ dµy.

 BÞ gÉy.

 BÞ co th¾t.

 Uèn cong hoµn toµn.

 Cuén thµnh vßng trßn hoÆc vßng xo¾n.

 Kh«ng cã d¹ng "gËp ®Çu gèi".

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 C©y mÇm: Cã mét hoÆc vµi bé phËn chÝnh ph¸t triÓn kh«ng
b×nh thêng nh qui ®Þnh ë trªn, hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng bÞ
¶nh hëng do c©y mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.

140
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

 BÞ gÉy.
 Hai c©y dÝnh víi nhau.
 Cã mµu vµng hoÆc mµu tr¾ng.
 M¶nh kh¶nh.
 Trong suèt.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.
*Nhãm A.1.2.3.1:
Thùc vËt mét l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm díi mÆt ®Êt (c¸c l¸ mÇm n»m
l¹i díi ®Êt cïng víi vá h¹t).
§¹i diÖn: Eleusine.
§Æc ®iÓm n¶y mÇm cña nhãm nµy lµ:
HÖ chåi kh«ng kÐo dµi vµ l¸ thËt thø nhÊt ph¸t triÓn bªn trong bao l¸
mÇm. PhÇn l¸ mÇm (gäi lµ phÇn thuÉn) n»m l¹i trong h¹t.
HÖ rÔ gåm rÔ s¬ cÊp, thêng cã l«ng rÔ, c¸c rÔ thø cÊp cã thÓ ph¸t
triÓn nhng kh«ng dïng ®Ó ®¸nh gi¸ c©y mÇm nÕu rÔ s¬ cÊp bÞ
khuyÕt tËt.
(a) C©y mÇm b×nh thêng:
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh: - Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.
 HÖ chåi:
* PhÇn trô gian l¸ mÇm (nÕu ph¸t triÓn) ph¶i nguyªn vÑn hoÆc chØ
cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh: - Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.
* Bao l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 VÆn xo¾n nhÑ.

 T¸ch tíi 1/3 kÓ tõ ®Ønh.

Lu ý: Sù kÐo dµi cña bao l¸ mÇm ë nhãm nµy thêng rÊt h¹n chÕ. Do vËy,
c©y mÇm sÏ ®îc coi lµ b×nh thêng nÕu bao l¸ mÇm t¬ng ®èi ng¾n nhng
c¸c bé phËn kh¸c ph¸t triÓn b×nh thêng.
* L¸ nguyªn vÑn, mäc ra qua bao l¸ mÇm ë gÇn ®Ønh (hoÆc Ýt nhÊt
mäc tíi 1/2 bao l¸ mÇm), hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 BÞ h háng nhÑ.

 C©y mÇm: TÊt c¶ c¸c b« phËn chÝnh b×nh thêng nh qui

141
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

®Þnh ë trªn.
b) C©y mÇm kh«ng b×nh thêng:
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm hoÆc kh«ng mäc.

 BÞ gÉy.

 Bi nøt, t¸ch ë chãp rÔ.

 BÞ co th¾t.

 M¶nh kh¶nh.

 Híng ®Êt ngîc .

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 HÖ chåi:
*Trô gian l¸ mÇm (nÕu ph¸t triÓn) bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ g·y.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* Bao l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.


Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng (ch¼ng h¹n nh ng¾n vµ dµy do bÞ nhiÔm ®éc).

 BÞ g·y.

 BÞ mÊt.

 Cã ®Ønh bÞ háng hoÆc mÊt.

 Cuén thµnh vßng trßn hoÆc vßng xo¾n.

 VÆn xo¾n chÆt.

 Uèn cong hoµn toµn.

 BÞ t¸ch qu¸ 1/3 chiÒu dµi kÓ tõ ®Ønh.

 BÞ t¸ch ë gèc.

 M¶nh kh¶nh.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* L¸ bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Mäc cha tíi 1/2 bao l¸ mÇm hoÆc kh«ng mäc.

 BÞ r¸ch nhiÒu hoÆc bÞ biÕn d¹ng.

 C©y mÇm: Cã mét ho¨c vµi bé phËn chÝnh bÞ khuyÕt tËt nh qui
142
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

®Þnh ë trªn hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng bÞ ¶nh hëng do c©y
mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.

 Hai c©y dÝnh víi nhau.

 Cã mµu vµng hoÆc mµu tr¾ng.

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* Nhãm A.1.2.3.2:
Thùc vËt mét l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm díi mÆt ®Êt.
§¹i diÖn: Oryza, Sorghum, Zea.
§Æc ®iÓm n¶y mÇm cña nhãm nµy lµ:
HÖ chåi kh«ng kÐo dµi vµ l¸ thËt thø nhÊt ph¸t triÓn bªn trong bao l¸
mÇm. PhÇn l¸ mÇm (gäi lµ phÇn thuÉn) n»m l¹i ë trong h¹t.
HÖ rÔ gåm rÔ thø cÊp, thêng cã l«ng rÔ vµ rÔ thø cÊp ®îc dïng ®Ó
®¸nh gi¸ c©y mÇm khi rÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt.
a) C©y mÇm b×nh thêng:
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh: :
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã nh÷ng vÕt nøt, t¸ch nhng ®· liÒn l¹i.

Lu ý: C¸c c©y mÇm sÏ ®îc coi lµ b×nh thêng trong trêng hîp rÔ s¬ cÊp
bÞ khuyÕt tËt, nhng cã mét sè lîng võa ®ñ rÔ thø cÊp ph¸t triÓn b×nh th-
êng.

 HÖ chåi:
*PhÇn tru gian l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã vÕt nøt, t¸ch hoÆc gÉy nhng ®· liÒn l¹i.

 VÆn xo¾n nhÑ.

*Bao l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 VÆn xo¾n nhÑ.

 T¸ch tíi 1/3 kÓ tõ ®Ønh.


143
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

* C¸c l¸ nguyªn vÑn, mäc ra qua bao l¸ mÇm ë gÇn ®Ønh (hoÆc Ýt
nhÊt mäc tíi 1/2 bao l¸ mÇm), hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 BÞ h háng nhÑ.

 C©y mÇm: TÊt c¶ c¸c bé phËn chÝnh b×nh thêng nh qui


®Þnh ë trªn.

b) C©y mÇm kh«ng b×nh thêng (®èi víi lóa vµ ng« xem thªm phÇn
ghi chó riªng):

 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt vµ kh«ng ®ñ hoÆc rÔ thø cÊp bÞ


khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.
 Mäc chËm hoÆc kh«ng mäc.

 BÞ gÉy.

 BÞ nøt, t¸ch ë chãp rÔ.

 BÞ co th¾t.
 M¶nh kh¶nh.
 Híng ®Êt ngîc.
 Trong suèt.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 HÖ chåi:
*Trô gian l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ gÉy.
 Uèn thµnh vßng trßn hoÆc vßng xo¾n.
 VÆn xo¾n chÆt.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.
*Bao l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.
 BÞ gÉy.
 Cã ®Ønh bÞ háng hoÆc mÊt.
 Cuén thµnh vßng trßn hoÆc vßng xo¾n.
 VÆn xo¾n chÆt.
 Uèn cong hoµn toµn.
 BÞ t¸ch qu¸ 1/3 chiÒu dµi kÓ tõ ®Ønh.
 BÞ t¸ch ë gèc.
 M¶nh kh¶nh.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

144
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

*C¸c l¸ bÞ khuyÕt tËt.


Ch¼ng h¹n nh:
 Mäc cha tíi 1/2 bao l¸ mÇm hoÆc kh«ng mäc.
 BÞ r¸ch nhiÒu hoÆc bÞ biÕn d¹ng.

 C©y mÇm: Cã mét hoÆc vµi bé phËn chÝnh bÞ khuyÕt tËt nh qui
®Þnh ë trªn hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng bÞ ¶nh hëng do c©y
mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.
 Hai c©y dÝnh víi nhau.
 Cã mµu vµng hoÆc mµu tr¾ng.
 M¶nh kh¶nh.
 Trong suèt.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

c) Ghi chó riªng:


- §èi víi lóa (Oryza sativa): H×nh th¸i c©y mÇm cña lóa cã nh÷ng
®Æc ®iÓm kh¸c biÖt víi c¸c loµi kh¸c trong hä Hßa th¶o
(Gramineae). Khi h¹t n¶y mÇm, bé phËn ®Çu tiªn xuÊt hiÖn lµ bao
l¸ mÇm, tiÕp sau ®ã lµ rÔ s¬ cÊp. §é dµi cña c¸c bao l¸ mÇm t¬ng
®èi ng¾n, cã kh¸c nhau ®«i chót tïy theo gièng vµ ®iÒu kiÖn thö
nghiÖm. Khi l¸ thø nhÊt chäc thñng bao l¸ mÇm qua vÕt nøt ë gÇn
®Ønh th× bao l¸ mÇm bÞ t¸ch dÇn xuèng phÝa díi do l¸ mäc dµi ra.
Tuy vËy, phÇn gèc cña bao l¸ mÇm ph¶i kh«ng bÞ t¸ch, nÕu bÞ t¸ch
ë gèc th× c©y mÇm sÏ ®îc coi lµ kh«ng b×nh thêng. L¸ thø nhÊt
chØ cã bÑ l¸ cuèn chÆt l¹i. ChØ cã l¸ thø 2 mäc ra qua l¸ thø nhÊt lµ
cã phiÕn l¸ thùc sù. HÖ rÔ gåm rÔ s¬ cÊp vµ mét sè rÔ thø cÊp
gåm c¸c rÔ bªn vµ rÔ phô.

- §èi víi ng« (Zea mays): Khi l¸ thø nhÊt xuÊt hiÖn th× bao l¸ mÇm
còng bÞ t¸ch ra do l¸ mäc ra ngoµi bao l¸ mÇm. Tuy cã vÕt t¸ch
nµy nhng bao l¸ mÇm vÉn ph¶i «m chÆt lÊy l¸ th× c©y mÇm míi
®îc coi lµ b×nh thêng. NÕu bao l¸ mÇm bÞ t¸ch rêi khái l¸ th×
c©y mÇm sÏ ®îc ®¸nh gi¸ lµ kh«ng b×nh thêng.
NÕu l¸ thø nhÊt bÞ r¸ch hoÆc bÞ háng, nhng sù ph¸t triÓn cña l¸ tiÕp
theo vÉn tèt, th× c©y mÇm ®îc ®¸nh gi¸ lµ b×nh thêng khi c¸c bé
phËn kh¸c ®Òu ph¸t triÓn b×nh thêng. Do vËy, cã thÓ kÐo dµi thªm
thêi gian ñ mÇm cho ®Õn khi l¸ thø 2 hoÆc l¸ thø 3 xuÊt hiÖn th×
míi ®¸nh gi¸ ®îc chÝnh x¸c.
* Nhãm A.1.2.3.3:
Thùc vËt mét l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm díi mÆt ®Êt.
§¹i diÖn: Hordeum, Secale, Triticum.
§Æc ®iÓm n¶y mÇm cña nhãm nµy lµ:
HÖ chåi kh«ng kÐo dµi vµ l¸ thËt thø nhÊt ph¸t triÓn bªn trong bao l¸

145
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

mÇm. PhÇn l¸ mÇm (gäi lµ phÇn thuÉn) n»m l¹i ë trong h¹t.
HÖ rÔ kiÓu chïm, thêng cã l«ng rÔ, kh«ng ph©n biÖt vÒ kÝch thíc.
a) C©y mÇm b×nh thêng:
 HÖ rÔ: Ýt nhÊt ph¶i cã 2 rÔ nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng
khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh: - Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.
 HÖ chåi:
* Tru gian l¸ mÇm (nÕu ph¸t triÓn) ph¶i nguyªn vÑn hoÆc chØ cã
nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh : - Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.
* Bao l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh :
 Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 VÆn xo¾n nhÑ.

 T¸ch tíi 1/3 kÓ tõ ®Ønh.

* C¸c l¸ nguyªn vÑn, mäc ra qua bao l¸ mÇm ë gÇn ®Ønh (hoÆc Ýt
nhÊt mäc tíi 1/2 bao l¸ mÇm) hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh :
 Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 BÞ h háng nhÑ.

b) C©y mÇm kh«ng b×nh thêng:


 HÖ rÔ: C¸c rÔ bÞ khuyÕt tËt hoÆc kh«ng ®ñ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm. ,

 ChØ cã mét rÔ hoÆc hoµn toµn kh«ng cã.

 BÞ gÉy.

 BÞ co th¾t.

 M¶nh kh¶nh.

 Híng ®Êt ngîc.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 HÖ chåi :
* Trô gian l¸ mÇm (nÕu ph¸t triÓn) bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh :

146
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

 BÞ gÉy.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.
* Bao l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh :
 BÞ biÕn d¹ng (ng¾n vµ dÇy do bÞ nhiÔm ®éc).

 BÞ gÉy.

 Kh«ng cã.

 §Ønh bÞ háng hay bÞ mÊt.

 Uèn thµnh vßng trßn hay vßng xo¾n.

 Cuén chÆt l¹i.

 Uèn cong hoµn toµn.

 BÞ t¸ch qu¸ 1/3 chiÒu dµi kÓ tõ ®Ønh.

 BÞ t¸ch ë phÇn gèc.

 M¶nh kh¶nh.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

*L¸ bÞ khuyÕt tËt.


Ch¼ng h¹n nh:
 Mäc cha tíi 1/2 bao l¸ mÇm.

 Kh«ng cã.

 BÞ r¸ch hoÆc biÕn d¹ng.

 C©y mÇm: Cã mét hoÆc vµi bé phËn chÝnh kh«ng b×nh thêng
nh qui ®Þnh ë trªn, hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng bÞ ¶nh hëng do
c©y mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.

 Hai c©y dÝnh víi nhau.

 Cã mµu vµng hoÆc mµu tr¾ng.

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

c) Ghi chó riªng:


Kh«ng nªn tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ c©y mÇm tríc khi l¸ thËt thø nhÊt
mäc ra khái bao l¸ mÇm ë hÇu hÕt c¸c c©y mÇm trong mÉu. C¸c
c©y mÇm ë lÇn ®Õm ®Çu tiªn sÏ ®îc coi lµ b×nh thêng nÕu c¸c bé
phËn kh¸c ®Òu ph¸t triÓn b×nh thêng, trõ khi l¸ cha mäc tíi 1/2 bao
l¸ mÇm.
Nh÷ng c©y mÇm còng ®îc coi lµ b×nh thêng khi vÕt t¸ch cña bao l¸
mÇm ch¹y tõ ®Ønh xuèng cha tíi 1/3 chiÒu dµi cña bao l¸ mÇm. NÕu
147
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

vÕt t¸ch vît qu¸ 1/3 hoÆc bao l¸ mÇm bÞ t¸ch ë gèc th× c©y mÇm sÏ
lµ kh«ng b×nh thêng. Khi xem xÐt chiÒu dµi vÕt t¸ch cña bao l¸
mÇm, cÇn chó ý kh«ng lµm vÕt t¸ch tù nhiªn cña bao l¸ mÇm bÞ ¶nh
hëng do dïng tay ®ông ch¹m vµo.
C©y mÇm cã bao l¸ mÇm bÞ nghÑn trong vá h¹t sÏ ®îc coi lµ b×nh
thêng nÕu c¸c bé phËn kh¸c ph¸t triÓn b×nh thêng, nhng sÏ lµ kh«ng
b×nh thêng nÕu c¸c bé phËn kh¸c ph¸t triÓn kÐm.
C¸c mÉu h¹t gièng ®· xö lý, ®îc ®Æt n¶y mÇm trªn giÊy, th× c©y
mÇm thêng hay cã triÖu chøng nhiÔm ®éc, ch¼ng h¹n nh bao l¸
mÇm thêng ng¾n vµ phång lªn, c¸c rÔ thêng bÞ chïn ng¾n l¹i. NÕu
thÊy cã mét sè c©y mÇm nh thÕ trong mÉu thö th× ph¶i ®Æt n¶y
mÇm l¹i trong ®Êt. §Êt thêng cho phÐp ®¸nh gi¸ c©y mÇm chÝnh
x¸c h¬n v× c¸c ho¸ chÊt ®éc sÏ ®îc ®Êt hÊp thô bít, c¸c c©y mÇm
Ýt bÞ nhiÔm ®éc h¬n. Nh÷ng c©y mÇm vÉn cã triÖu chøng bÞ
nhiÔm ®éc khi ®· ®Æt n¶y mÇm ë trong ®Êt th× sÏ ®îc coi lµ
kh«ng b×nh thêng.
* Nhãm A.2.1.1.1:
Thùc vËt 2 l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm trªn mÆt ®Êt.
§¹i diÖn: Beta, Brassica, Daucus, Helianthus, Lactuca.
§Æc ®iÓm n¶y mÇm cña nhãm l¸ nµy lµ:
HÖ chåi gåm phÇn th©n díi l¸ mÇm ph¸t triÓn dµi ra vµ cã ®iÓm
sinh trëng n»m gi÷a 2 l¸ mÇm. PhÇn th©n trªn l¸ mÇm kh«ng kÐo
dµi, do vËy phÇn th©n trªn l¸ mÇm vµ chåi ®Ønh thêng kh«ng thÊy
râ. .
HÖ rÔ gåm rÔ s¬ cÊp, thêng cã l«ng rÔ vµ ph¶i ph¸t triÓn tèt v× c¸c
rÔ thø cÊp kh«ng ®îc dïng ®Ó ®¸nh gi¸ c©y mÇm khi rÔ s¬ cÊp cã
khuyÕt tËt.
a) C©y mÇm b×nh thêng:
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã nh÷ng vÕt nøt, t¸ch nhng ®· liÒn l¹i.

 Cã nh÷ng vÕt t¸ch nhng kh«ng s©u.

 HÖ chåi :
* PhÇn th©n díi l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

148
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

 Cã nh÷ng vÕt nøt, t¸ch nhng ®· liÒn l¹i.


 Cã nh÷ng vÕt t¸ch nhng kh«ng s©u.
 VÆn xo¾n nhÑ.
* C¸c l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh :
 Cã 50% m« tÕ bµo bÞ háng.

 Cã 3 l¸ mÇm.

* Chåi ®Ønh nguyªn vÑn.


 C©y mÇm: TÊt c¶ c¸c bé phËn chÝnh ph¸t triÓn b×nh thêng nh
qui ®Þnh ë trªn.
b) C©y mÇm kh«ng b×nh thêng:
 HÖ rÔ : RÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt. ,
Ch¼ng h¹n nh :
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm hoÆc kh«ng mäc.

 BÞ gÉy.

 BÞ nøt, t¸ch ë chãp rÔ.

 BÞ co th¾t.

 M¶nh kh¶nh.

 BÞ nghÑn trong vá h¹t.

 Híng ®Êt ngîc.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

Lu ý: C©y mÇm sÏ ®îc coi lµ kh«ng b×nh thêng nÕu rÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt
tËt, ngay c¶ khi cã c¸c rÔ thø cÊp.
 HÖ chåi:
* PhÇn th©n díi l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh :
 Ng¾n vµ dµy hoÆc kh«ng cã.

 BÞ nøt s©u hoÆc bÞ gÉy.

 Cã vÕt nøt thñng qua th©n.

 BÞ co th¾t.

 Uèn cong hoµn toµn hoÆc uèn thµnh vßng trßn.

 VÆn xo¾n chÆt hoÆc cuén thµnh vßng xo¾n.

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

149
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

* C¸c l¸ mÇm cã h¬n 50% m« tÕ bµo bÞ khuyÕt tËt.


Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ phång vµ xo¾n hoÆc bÞ biÕn d¹ng.

 BÞ h háng.

 Cã 1 l¸ mÇm hoÆc kh«ng cã.

 BÞ mÊt mµu hoÆc thèi nhòn.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* Chåi ®Ønh hoÆc c¸c m« xung quanh bÞ háng.


 C©y mÇm: Cã mét vµi ho¨c bé phËn chÝnh kh«ng b×nh thêng nh
qui ®Þnh ë trªn hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng cña c©y mÇm bÞ
¶nh hëng do n¶y mÇm bÞ khuyÕt tËt
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.

 BÞ gÉy

 C¸c l¸ mÇm më ra tríc khi cã rÔ.

 Hai c©y dÝnh víi nhau.

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

c) Ghi chó riªng :


 §èi víi Beta: C¸c c©y mÇm cña Beta thêng rÊt khã ®¸nh gi¸ khi bÞ
nhiÔm nÊm bÖnh (ch¼ng h¹n nh nÊm Phoma batea). §iÒu quan
träng lµ ph¶i ph©n biÖt râ gi÷a nhiÔm bÖnh s¬ cÊp hay nhiÔm
bÖnh thø cÊp.
§Ó cã ®îc kÕt qu¶ ®¸nh gi¸ c©y mÇm chÝnh x¸c, cÇn ph¶i xö lý c¸c
chïm h¹t gièng (clusters) nh qui ®Þnh ë b¶ng 5.A vµ ®Æt nÈy mÇm
ë trong giÊy gÊp (PP). TiÕn hµnh ®¸nh gi¸ c©y mÇm ngay sau 4
ngµy ñ mÇm ®Ó ph©n biÖt nh÷ng c©y mÇm bÞ nhiÔm bÖnh s¬
cÊp (rÔ s¬ cÊp cã mµu n©u hoÆc mµu ®en) vµ nh÷ng c©y mÇm
kh«ng b×nh thêng do nh÷ng nguyªn nh©n kh¸c. §¸nh dÊu riªng ®Ó
ph©n biÖt nh÷ng c©y mÇm b×nh thêng vµ nh÷ng c©y mÇm bÞ
nhiÔm bÖnh s¬ cÊp. Lo¹i ra khái mÉu thö nh÷ng c©y mÇm bÞ bÖnh
®Ó tr¸nh sù l©y lan cña nÊm bÖnh, nhng ph¶i gi÷ l¹i chïm h¹t gièng
®ã (clusters) ®Ó tiÕp tôc theo dâi c¸c c©y mÇm kh¸c cã thÓ mäc
ra.
§¸nh gi¸ lÇn thø 2 (sau 7 ngµy): Nh÷ng c©y mÇm ®· ®îc ®¸nh dÊu
lµ b×nh thêng mµ c¸c bé phËn cña nã ph¸t triÓn b×nh thêng (hoÆc
bÞ nhiÔm bÖnh thø cÊp) th× sÏ ®îc coi lµ c©y mÇm b×nh thêng vµ

150
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

chïm h¹t gièng ®ã sÏ ®îc lo¹i ra khái mÉu, ngay c¶ khi nã bÞ thèi.
Nh÷ng c©y mÇm lµ kh«ng b×nh thêng vµ bÞ thèi còng ®îc lo¹i ra
khái mÉu, nhng chïm h¹t gièng cña nã ph¶i gi÷ l¹i ®Ó theo dâi tiÕp.
C¸c lÇn ®¸nh gi¸ sau còng tiÕn hµnh nh vËy cho ®Õn lÇn ®¸nh gi¸
cuèi cïng (sau 14 ngµy).
§èi víi c¸c gièng ®¬n mÇm còng ¸p dông c¸ch ®¸nh gi¸ t¬ng tù nh
thÕ.
 §èi víi Brassica: C¸c c©y mÇm cña Brassica chØ ®îc ®¸nh gi¸
chÝnh x¸c khi tÊt c¶ c¸c bé phËn chÝnh ®· ph¸t triÓn ®Çy ®ñ, ®Æc
biÖt lµ khi c¸c l¸ mÇm ®· tho¸t ra khái vá h¹t.
ViÖc ®¸nh gi¸ c¸c l¸ mÇm lµ rÊt quan träng ®èi víi c¸c loµi Brassica,
kh«ng nh÷ng chØ ®Ó xem xÐt c¸c vÕt thèi, háng, mµ cßn ®Ó xem
xÐt c¸c møc ®é thiÕu hôt diÖp lôc (c¸c vïng cã mµu tr¾ng hoÆc
mµu vµng). §Ó x¸c ®Þnh khuyÕt tËt nµy, cÇn ph¶i ®Æt c¸c c©y
mÇm ë n¬i cã ®ñ ¸nh s¸ng vµ ¸p dông luËt 50%, nhng nÕu phÇn
gèc cña l¸ mÇm (vïng xung quanh cuèng l¸ vµ ®iÓm ®Ýnh cña l¸
mÇm vµo th©n díi l¸ mÇm) bÞ mÊt mµu, thèi, háng th× c©y mÇm sÏ
®îc coi lµ kh«ng b×nh thêng.
CÇn lu ý r»ng: ®èi víi c¸c loµi Brassica (vµ c¶ Raphanus) th× rÔ s¬
cÊp ph¶i ph¸t triÓn b×nh thêng. NÕu c©y mÇm cã rÔ s¬ cÊp bÞ
khuyÕt tËt, mÆc dï cã rÔ thø cÊp th× vÉn ph¶i xÕp vµo lo¹i c©y
mÇm kh«ng b×nh thêng.
NÕu trong mÉu cã mét sè c©y mÇm cã rÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt
(ch¼ng h¹n nh bÞ cßi cäc) th× cÇn ph¶i lµm l¹i mÉu ë trong c¸t hoÆc
trong ®Êt ®Ó kiÓm tra l¹i kÕt qu¶.
 §èi víi Lactuca: Khi ®¸nh gi¸ c©y mÇm cña c¸c gièng xµ l¸ch
(Lactuca sativa), cÇn chó ý tíi c¸c khuyÕt tËt thêng cã ë nh÷ng h¹t
gièng giµ. C¸c khuyÕt tËt thêng thÊy lµ: ë l¸ mÇm thêng xuÊt hiÖn
nh÷ng vïng cã mµu n©u ®Õn hoµn toµn kh«ng mµu, hoÆc bÞ thèi
vµ th©n díi l¸ mÇm thêng ng¾n vµ dÇy hoÆc bÞ cong. §Ó x¸c ®Þnh
chÝnh x¸c t×nh tr¹ng cña l¸ mÇm, kh«ng nªn ®¸nh gi¸ c©y mÇm tr-
íc khi c¸c l¸ mÇm cha t¸ch rêi khái vá h¹t. §Ó kÝch thÝch sù ph¸t
triÓn cña l¸ mÇm, nªn ®Æt mÉu ë díi ¸nh s¸ng vµ më n¾p ®Ëy
trong vµi giê tríc khi ®¸nh gi¸. NÕu vá h¹t vÉn dÝnh vµo l¸ mÇm do
c¸c vÕt thèi nhòn vµ kh«ng thÓ t¸ch ra ®îc, th× c©y mÇm sÏ ®îc
coi lµ kh«ng b×nh thêng.
* Nhãm A.2.1.1.2:
Thùc vËt 2 l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm trªn mÆt ®Êt.
§¹i diÖn: Cucumis, Gossypium.
§Æc ®iÓm n¶y mÇm cña nhãm nµy lµ:
HÖ chåi gåm phÇn th©n díi l¸ mÇm ph¸t triÓn dµi ra vµ cã ®iÓm
sinh trëng n»m gi÷a 2 l¸ mÇm; phÇn th©n trªn l¸ mÇm kh«ng kÐo
151
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

dµi trong thêi gian thö nghiÖm, do vËy phÇn th©n trªn l¸ mÇm vµ
chåi ®Ønh thêng kh«ng thÊy râ.
HÖ rÔ gåm rÔ s¬ cÊp, thêng cã l«ng rÔ vµ thêng cã c¸c rÔ thø cÊp
®îc dïng ®Ó ®¸nh gi¸ c©y mÇm khi rÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt.
a) C©y mÇm b×nh thêng:
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã vÕt nøt, t¸ch nhng ®· liÒn l¹i.

 Cã vÕt nøt, t¸ch nhng kh«ng s©u.

Lu ý: C©y mÇm sÏ ®îc coi lµ b×nh thêng nÕu rÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt,
nhng cã mét sè lîng võa ®ñ rÔ thø cÊp ph¸t triÓn b×nh thêng.
 HÖ chåi :
* PhÇn th©n díi l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt
nhÑ .
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã vÕt nøt, t¸ch nhng ®· liÒn l¹i.

 Cã vÕt nøt, t¸ch nhng kh«ng s©u.

 VÆn xo¾n nhÑ.

* C¸c l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã díi 50% m« tÕ bµo bÞ háng.

 Cã 3 l¸ mÇm.

* Chåi ®Ønh nguyªn vÑn.


 C©y mÇm: TÊt c¶ c¸c bé phËn chÝnh ph¸t triÓn b×nh thêng nh
qui ®Þnh ë trªn.
b) C©y mÇm kh«ng b×nh thêng :
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt vµ kh«ng ®Çy ®ñ hoÆc rÔ thø
cÊp bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm.

 Kh«ng mäc.

 BÞ g·y.

152
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

 BÞ nøt, t¸ch ë chãp rÔ.


 BÞ co th¾t.
 BÞ qu¨n.
 M¶nh kh¶nh.
 BÞ nghÑn trong vá h¹t.
 Híng ®Êt ngîc.
 Trong suèt.
 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.
 HÖ chåi:
* PhÇn th©n díi l¸ mÇm bÞ khuþÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Ng¾n vµ dµy hoÆc kh«ng cã.

 BÞ nøt s©u hoÆc gÉy.

 BÞ nøt thñng qua th©n.

 BÞ co th¾t.

 Uèn cong hoµn toµn hoÆc uèn thµnh vßng trßn.

 VÆn xo¾n chÆt hoÆc cuén thµnh vßng xo¾n.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* C¸c l¸ mÇm cã h¬n 50% m« tÕ bµo bÞ khuyÕt tËt.


Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ phång vµ xo¨n, hoÆc bÞ biÕn d¹ng.

 ChØ cã mét l¸ mÇm hoÆc kh«ng cã.

 BÞ mÊt mµu hoÆc thèi nhòn.

 Trong suèt.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* Chåi ®Ønh hoÆc c¸c m« xung quanh bÞ háng, hoÆc bÞ thèi.


 C©y mÇm: Cã mét hoÆc vµi bé phËn chÝnh kh«ng b×nh thêng
nh quy ®Þnh ë trªn, hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng bÞ ¶nh hëng do
c©y mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.

 BÞ gÉy.

 C¸c l¸ mÇm më ra tríc khi cã rÔ.

 Hai c©y dÝnh víi nhau.

 Cã mµu vµng hoÆc mµu tr¾ng. .

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt.

153
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.


* Nhãm A.2.1.2.2:
Thùc vËt 2 l¸ mÇm, kiÓu n¶y mÇm trªn mÆt ®Êt.
§¹i diÖn: Arachis, Phaseolus
§Æc ®iÓm nÈy mÇm cña nhãm nµy lµ:
HÖ chåi gåm phÇn th©n díi l¸ mÇm ph¸t triÓn dµi ra, cã 2 l¸ mÇm vµ
cã phÇn th©n trªn l¸ mÇm h¬i kÐo dµi cïng víi 2 l¸ s¬ cÊp ph¸t triÓn
ë xung quanh chåi ®Ønh.
HÖ rÔ gåm rÔ s¬ cÊp, thêng cã l«ng rÔ vµ c¸c rÔ thø cÊp ®îc dïng
®Ó ®¸nh gi¸ c©y mÇm khi rÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt
a) C©y mÇm b×nh thêng:
 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã nh÷ng vÕt nøt, t¸ch nhng ®· liÒn l¹i.

 Cã nh÷ng vÕt nøt, t¸ch kh«ng s©u.

Lu ý: C©y mÇm sÏ ®îc coi lµ b×nh thêng nÕu rÔ s¬ cÊp cã khuyÕt tËt,
nhng cã mét sè lîng võa ®ñ rÔ thø cÊp ph¸t triÓn b×nh thêng.
 HÖ chåi: * PhÇn th©n díi l¸ mÇm vµ th©n trªn l¸ mÇm nguyªn
vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã nh÷ng vÕt thèi hoÆc mÊt mµu nhng rÊt nhá.

 Cã vÕt nøt, t¸ch hoÆc g·y nhng ®· liÒn l¹i.

 Cã nh÷ng vÕt nøt, t¸ch kh«ng s©u.

 VÆn xo¾n nhÑ.

* C¸c l¸ mÇm nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã díi 50% m« tÕ bµo háng.

 Cã 3 l¸ mÇm.

* C¸c l¸ s¬ cÊp nguyªn vÑn hoÆc chØ cã nh÷ng khuyÕt tËt nhÑ.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cã díi 50% diÖn tÝch l¸ bÞ háng.

 Cã 3 l¸ mÇm.

* Chåi ®Ønh nguyªn vÑn.


 C©y mÇm: TÊt c¶ c¸c bé phËn chÝnh ph¸t triÓn b×nh thêng nh
qui ®Þnh ë trªn.

154
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

b) C©y mÇm kh«ng b×nh thêng:


 HÖ rÔ: RÔ s¬ cÊp bÞ khuyÕt tËt vµ kh«ng ®ñ hoÆc c¸c rÔ thø
cÊp bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm

 Kh«ng mäc

 BÞ g·y

 BÞ nøt, t¸ch ë chãp rÔ

 BÞ co th¾t

 BÞ qu¨n.

 M¶nh kh¶nh

 BÞ nghÑn trong vá h¹t

 Híng ®Êt ngîc

 Trong suèt

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 HÖ chåi:
* PhÇn th©n díi l¸ mÇm vµ th©n trªn l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt.
Ch¼ng h¹n nh:
 Ng¾n vµ dµy hoÆc kh«ng cã.

 BÞ nøt, s©u hoÆc bÞ g·y.

 BÞ nøt thñng qua th©n.

 BÞ co th¾t.

 Uèn cong hoµn toµn hoÆc uèn thµnh vßng trßn.

 VÆn xo¾n chÆt hoÆc cuén thµnh vßng xo¾n.

 M¶nh kh¶nh.

 Trong suèt

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

* C¸c l¸ mÇm cã h¬n 50% m« tÕ bµo bÞ khuyÕt tËt


Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng.

 BÞ h háng.

 Cã 1 l¸ mÇm hoÆc kh«ng cã.

 BÞ biÕn mµu hoÆc thèi nhòn.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

Lu ý : Khi ®¸nh gi¸ c©y mÇm cña Phaseolus xem thªm phÇn ghi chó
riªng ë díi.

155
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

Ch¼ng h¹n nh:


 Cßi cäc hoÆc chïn ng¾n.

 Mäc chËm

 Kh«ng mäc

 BÞ g·y

 BÞ nøt, t¸ch ë chãp rÔ

 BÞ co th¾t

 M¶nh kh¶nh

 BÞ nghÑn trong vá h¹t

 Híng ®Êt ngîc

 Trong suèt

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

 HÖ chåi:
* C¸c l¸ mÇm cã 50% m« tÕ bµo bÞ khuyÕt tËt
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng

 BÞ h háng (ch¼ng h¹n nh c«n trïng ph¸ ho¹i)

 Cã 1 l¸ mÇm hoÆc kh«ng cã

 BÞ mÊt mµu hoÆc thèi nhòn.

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp

Lu ý: CÇn xem xÐt ®iÓm chÝnh cña l¸ mÇm víi th©n mÇm cã bÞ thèi
hoÆc bÞ bÖnh kh«ng.
* PhÇn th©n díi l¸ mÇm bÞ khuyÕt tËt
Ch¼ng h¹n nh:
 Ng¾n vµ dµy hoÆc kh«ng cã

 BÞ nøt s©u hoÆc bÞ g·y

 BÞ nøt thñng qua th©n

 BÞ co th¾t

 Uèn cong hoµn toµn hoÆc uèn thµnh vßng trßn

 Xo¾n chÆt hoÆc cuén thµnh vßng xo¾n

 M¶nh kh¶nh

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp

* C¸c l¸ s¬ cÊp cã h¬n 50% diÖn tÝch l¸ bÞ khuyÕt tËt


Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ xo¾n hoÆc bÞ biÕn d¹ng

 BÞ h háng

 Cã mét l¸ hoÆc kh«ng cã

156
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

 BÞ mÊt mµu hoÆc thèi nhòn.


 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp
* Chåi ®Ønh bÞ khuyÕt tËt hoÆc bÞ mÊt.
Lu ý: NÕu chåi chÝnh ph¸t triÓn kh«ng b×nh thêng th× c©y mÇm sÏ ®îc
coi lµ kh«ng b×nh thêng, mÆc dï c¸c chåi n¸ch vÉn ph¸t triÓn b×nh th-
êng.
 C©y mÇm: Cã 1 hoÆc vµi bé phËn chÝnh ph¸t triÓn kh«ng b×nh
thêng nh qui ®Þnh ë trªn, hoÆc sù ph¸t triÓn b×nh thêng bÞ ¶nh h-
ëng do c©y mÇm bÞ khuyÕt tËt
Ch¼ng h¹n nh:
 BÞ biÕn d¹ng

 BÞ g·y

 Hai c©y dÝnh víi nhau

 Cã mµu vµng hoÆc mµu tr¾ng

 M¶nh kh¶nh

 Trong suèt

 BÞ thèi do nhiÔm bÖnh s¬ cÊp.

157
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

B¶ng 5.A: C¸c ph¬ng ph¸p vµ ®iÒu kiÖn ®Æt n¶y mÇm cña
mét sè loµi c©y trång n«ng nghiÖp

158
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

Thêi gian
C¸c ®iÒu kiÖn ®Æt
xÐt nghiÖm
n¶y mÇm
(ngµy)
Loµi c©y LÇn
TT Xö lý ph¸ ngñ
trång Ph¬ng ®Õ LÇn
ph¸p NhiÖt ®é m ®Õm
®Æt ®Ç cuèi
u
1 2 3 4 5 6 7
1 Hµnh t©y TP;BP;S 20;15 6 12 Lµm l¹nh
2 Hµnh ta TP;BP;S 20;15 6 12 Lµm l¹nh
3 Hµnh t¨m TP;BP;S 20;15 6 14 Lµm l¹nh
4 Hµnh th¬m TP;BP;S 20;15 6 14 Lµm l¹nh
5 HÑ TP 20-30;20 6 14 Lµm l¹nh
6 Rau dÒn TP 20-30;20 4-5 14 Lµm l¹nh; KNO3
7 Rau cÇn TP 20-30 10 21 Lµm l¹nh; KNO3
8 L¹c BP:S 20-30;25 5 10 Bãc vá, sÊy 40
o
C
9 YÕn m¹ch BP:S 20 5 10 SÊy (30-35 oC)
10 BÝ ®ao TP;BP;S 20-30;30 7 14
11 Cñ c¶i ®- TP;BP;PP 20-30; 15- 4 14 Röa s¹ch, sÊy 25
êng ;S 25;20 o
C
12 C¶i bÑ TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
13 C¶i th×a TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
14 C¶i xanh TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
15 C¶i dÇu TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
16 C¶i b¾p TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
17 Su hµo TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
18 Sóp l¬ TP 20-30;20 5 7 Lµm l¹nh
19 §Çu chiÒu BP;S 20-30;25 4 10
20 §Ëu kiÕm BP;S 20-30;25 4 10
21 ít TB;BP;S 20-30 7 14 KNO3
22 C¶i cóc TB;BP 20-30;15 4-7 21 SÊy 40 oC
23 Da hÊu BP;S 20-30;25 5 14
24 §ay TP;BP 30 3 5
25 Rau mïi TP; BP 20-30;20 7 21
26 Da gang BP;S 20-30;20 4 8
27 Da chuét TB;BP;S 20-30;25 4 8
28 BÝ rî BP;S 20-30;25 4 8
29 BÝ ng« BP;S 20-30;25 4 8
159
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

30 Cµ rèt TP, BP 20-30;20 7 14


31 §Ëu v¸n BP, S 20-30;25 4 14
32 Kª TP 20-30 4 8 KNO3
33 §Ëu t¬ng BP;S 20-30;25 5 8
34 B«ng BP:S 20-30;25 4 12
35 Híng d¬ng BP;S 20-30; 25; 4 10 SÊy, lµm l¹nh
20
36 Míp t©y TP; BP; S 20-30 4 21
37 §¹i m¹ch BP; S 20 4 7 SÊy (30-35 oC)
Lµm l¹nh GA3
38 Rau muèng BP; S 30 4 10
39 Sµ l¸ch TP; BP 20 4 7 Lµm l¹nh
40 BÇu BP; S 20-30 4 14
41 Míp h¬ng BP;S 30 4 14
42 Míp ta BP;S 30 4 14
43 Cµ chua TP;BP;S 20-30 5 14 KNO3
44 Da bë TP;BP;S 20-30; 25 4 8
45 Míp ®¾ng BP;S 20-30; 30 4 14
46 C¶i xoong TP;BP 20-30 4 14
47 Thuèc l¸ TP 20-30 7 16 KNO3
48 Lóa TP;BP;S 20-30; 25 5 14 SÊy 50 oC;
ng©m H2O HNO3
(24 giê)
49 §Ëu ngù BP;S 20-30; 25 5 9
50 §Ëu t©y BP;S 20- 5 9
30;25;20
51 §Ëu Hµ Lan BP;S 20 5 8
52 §Ëu rång BP;S 20-30;30 4 14
53 C¶i cñ TP;BP;S 20-30;20 4 10 Lµm l¹nh
54 ThÇu dÇu BP;S 20-30 7 14
55 Lóa m× TP;BP;S 20 4 7 Lµm l¹nh; GA3
®en
56 Su su BP;S 20-30;20 5 10
57 Võng TP 20-30 3 6
58 §iÒn thanh TP;BP 20-30;25 5 7
59 Cµ TP;BP;S 20-30 7 14
60 Cao l¬ng TP;BP 20-30 4 14 Lµm l¹nh
61 Lóa m× TP;BP;S 20 4 8

160
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

62 §Ëu r¨ng BP;S 20 4 14 Lµm l¹nh


ngùa
63 §Ëu ®á BP;S 20 4 14 Lµm l¹nh
64 §Ëu xanh BP;S 20-30;25 5 8
65 §Ëu ®en BP;S 20-30; 25 5 8
66 §Ëu ®òa BP; S 20-30; 25 5 8
67 §Ëu nho nhe BP;S 20-30;25 5 8
68 Ng« BP;S 20- 4 7
30;25;20

Ghi chó:
- TP (Top Paper): §Æt trªn bÒ mÆt giÊy
- BP (Betwen Paper): §Æt gi÷a giÊy.
- S (Sand): §Æt trong c¸t.
- PP (Pleated Paper): §Æt trong giÊy gÊp.

B¶ng 5.B: Sai sè cho phÐp gi÷a c¸c lÇn nh¾c 100 h¹t cña cïng mét phÐp
thö n¶y mÇm
(møc ý nghÜa 2,5%)

Tû lÖ n¶y mÇm Sai sè Tû lÖ nÈy mÇm trung Sai sè cho


trung b×nh (%) cho phÐp b×nh phÐp tèi ®a
tèi ®a
(1) (2) (3) (1) (2) (3)
99 2 5 87-88 13-14 13
98 3 6 84-86 15-17 14
97 4 7 81-83 18-20 15
96 5 8 78-80 21-23 16
95 6 9 73-77 24-28 17
93-94 7-8 10 67-72 29-34 18
91-92 9-10 11 56-66 35-45 19
89-90 11-12 12 51-55 46-50 20

B¶ng 5.C: Sai sè cho phÐp gi÷a hai kÕt qu¶ thö nghiÖm n¶y mÇm cña
cïng mét mÉu göi hoÆc hai mÉu göi kh¸c nhau ®îc tiÕn hµnh ë cïng hoÆc
kh¸c phßng kiÓm nghiÖm
(møc ý nghÜa 2,5%)

161
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

Tû lÖ n¶y mÇm Sai sè Tû lÖ n¶y mÇm trung Sai sè cho


trung b×nh (%) cho phÐp b×nh (%) phÐp tèi ®a
tèi ®a
(1) (2) (3) (1) (2) (3)
98 ®Õn 2-3 2 77-84 17-24 6
99
95-97 4-6 3 60-76 25-41 7
91-94 7-10 4 51-59 42-50 8
85-90 11-16 5

6. Phô lôc ch¬ng 6

X¸c ®Þnh ®é Èm
6.A.1. C¸c loµi b¾t buéc ph¶i xay mÉu:
C¸c loµi yÕn m¹ch (Avena spp.), l¹c (Arachis hypogeae), kª (Eleusine
coracana), ®Ëu t¬ng (Glycine max), b«ng (Gossypium ssp.), lóa
(Oryza sativa), c¸c loµi ®Ëu ngù (Phaseolus ssp.), ®Ëu Hµ Lan
(Pisum sativum), thÇu dÇu (Ricinus communis), lóa m× ®en (Secale
cereale), c¸c loµi cao l¬ng (Sorghum ssp.), lóa m× (Triticum
aestivum), ng« (Zea mays) ...
6.A.2. Ph¬ng ph¸p xay mÉu:
- ViÖc xay mÉu sÏ ®îc tiÕn hµnh víi mét lîng mÉu nhá (15-20g) ®îc
lÊy ra tõ mÉu göi tríc khi lËp mÉu ph©n tÝch.
- Møc xay nhá ®îc qui ®Þnh nh sau:
§èi víi c¸c loµi ngò cèc nh lóa, m×, m¹ch, cao l¬ng, ng« ... th× Ýt
nhÊt ph¶i cã 50% nguyªn liÖu ®· xay lät qua r©y cã lç 0,5 mm vµ díi
10% cßn l¹i ë r©y cã lç 1,0 mm.
§èi víi c¸c loµi ®Ëu ®ç nh ®Ëu t¬ng, ®Ëu ngù, ®Ëu Hµ Lan, ®Ëu
r¨ng ngùa . . . th× Ýt nhÊt ph¶i cã 50% nguyªn liÖu ®· xay lät qua
r©y cã lç 4,0 mm.
§èi víi c¸c loµi h¹t cã dÇu, khã xay nh: L¹c, b«ng, thÇu dÇu ... th× cã
thÓ nghiÒn hoÆc th¸i nhá nhng kh«ng ®îc ®Ó hë mÉu ra ngoµi
kh«ng khÝ qu¸ 2 phót.
6.A.3. C¸c ph¬ng ph¸p sÊy s¬ bé:
- §èi víi ng« cã ®é Èm ban ®Çu cao h¬n 25% th× ph¶i r¶i h¹t
thµnh mét líp kh«ng dµy qu¸ 20 mm vµ sÊy ë t = 700 oC trong 2-3
giê.
- §èi víi c¸c loµi kh¸c cã ®é Èm ban ®Çu cao h¬n 30% th× ph¶i
®Æt c¸c mÉu qua mét ®ªm ë chæ Êm (ch¼ng h¹n trªn ®Ønh tñ
162
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

sÊy...).
- §èi víi c¸c trêng hîp kh¸c th× mÉu ®îc sÊy s¬ bé trong tñ sÊy ë
nhiÖt ®é 130oC trong 5-10 phót, sau ®ã ®Ó nguéi trong 2 giê.
6.A.4. C¸c loµi ph¶i sÊy ë nhiÖt ®é thÊp æn ®Þnh:
C¸c loµi hµnh tái (All×um ssp.), l¹c (Arachis hypogaea), c¶i (Brassica
ssp.), ít (Capsicum ssp.), ®Ëu t¬ng (Glycine max), b«ng (Gossipium
ssp.), c¶i cñ (Raphanus sativus), thÇu dÇu (Ricinus communis), võng
(Sesamum indicum), cµ (Solanum melongena)
6.A.5. C¸c loµi ®îc phÐp sÊy ë nhiÖt ®é cao æn ®Þnh:
YÕn m¹ch (Avena ssp.), cñ c¶i ®êng (Beta volgaris), da hÊu (Citrulus
lanatus), da chuét, da gang, da bë (Cucumis ssp.), bÇu bÝ (Cucurbita
ssp.), cµ-rèt (Daucus carota), kª (Eleusune coracana), ®¹i m¹ch
(Hordeum vulgaris), xµ-l¸ch (Lactuca sativa), lóa níc (Oryza sativa),
®Ëu (Phaseolus spp.), ®Ëu Hµ-Lan (Pisum sativum), lóa m× ®en
(Secale cereale), cao l¬ng (Sorghum spp.), lóa m× (Triticum spp.),
®Ëu r¨ng ngùa (Vicia spp.), ng« (Zea mays) ...

7. Phô lôc ch¬ng 7

KiÓm tra gièng vµ ®é thuÇn gièng


7.A.1. Híng dÉn ph©n biÖt c©y mÇm cña mét sè gièng c©y trång:
(1) §èi víi c¸c gièng hßa th¶o:
Mét sè gièng hßa th¶o cã thÓ ph©n biÖt b»ng mµu s¾c cña bao l¸
mÇm. Khi kiÓm tra nh÷ng gièng nµy nªn ®Æt h¹t n¶y mÇm trªn giÊy
läc Èm ë trong ®Üa petrie cã n¾p ®Ëy. Mµu cña bao l¸ mÇm cã thÓ
ph©n biÖt kh¸c nhau tõ mµu xanh l¸ c©y ®Õn mµu tÝm vµ ®îc dïng
®Ó ph©n biÖt khi c©y mÇm ®¹t tíi giai ®o¹n sinh trëng thÝch hîp.
Còng cã thÓ lµm t¨ng sù sinh trëng cña c©y mÇm b»ng c¸ch thÊm ít
giÊy läc b»ng dung dÞch 1 % NaC1 hoÆc HC1, hoÆc chiÕu ¸nh s¸ng
tÝm c¸c c©y mÇm trong 1 -2 giê tríc khi tiÕn hµnh kiÓm tra.
(2) §èi víi c¸c gièng rau c¶i (Barassica spp.):
Mét sè gièng rau c¶i nh: c¶i cñ, c¶i b¾p, su hµo ... th× mÇu s¾c cña
l¸ mÇm cã thÓ kh¸c nhau tõ mµu vµng chanh ®Õn mµu vµng da
cam hoÆc mµu tÝm. Khi kiÓm tra nh÷ng gièng nµy nªn ®Æt h¹t n¶y
mÇm trong tèi ë 20-30 oC. Sau 5 ngµy th× chuyÓn c¸c c©y mÇm
sang ®Üa petrie cã chøa cån 85-96% råi ®Æt lªn mét bÒ mÆt mµu
tr¾ng. Sau 4 giê th× tiÕn hµnh kiÓm tra mµu s¾c cña l¸ mÇm ë
tõng c©y ®Ó ph©n biÖt nh÷ng c©y kh¸c d¹ng.
(3) §èi víi cñ c¶i ®êng:
Mét sè gièng cñ c¶i ®êng cã thÓ ph©n biÖt b»ng mµu s¾c cña c©y
mÇm (tr¾ng, vµng, ®á nh¹t, ®á).
163
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

§èi víi nh÷ng gièng nµy nªn gieo h¹t trong c¸t Èm ®ùng trong ®Üa
petrie vµ díi ¸nh s¸ng dÞu ë phßng kiÓm nghiÖm. Sau 7 ngµy th×
kiÓm trra mµu s¾c cña th©n mÇm ®Ó ph©n biÖt c©y kh¸c d¹ng.
7.A.2 Híng dÉn ph¬ng ph¸p gieo trång vµ kiÓm tra c©y ë ngoµi ®ång ®èi
víi mét sè c©y trång chñ yÕu:
(1) C¸c gièng hßa th¶o, ®Ëu ®ç vµ c©y cã dÇu:
H¹t ®îc gieo thµnh hµng trong c¸c « nhá. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c hµng
thêng lµ 20-25cm ®èi víi lóa, m×, m¹ch, cao l¬ng vµ 40-50cm ®èi
víi c¸c loµi kh¸c. Sè c©y trªn mçi mÐt chiÒu dµi cña hµng theo qui
®Þnh sau ®©y ®îc coi lµ hîp lý:
Lóa, m×, m¹ch 60
Rau c¶i (Brassica) 30
§Ëu r¨ng ngùa (Vicia faba) 10
§Ëu Hµ-Lan (Pisum) 30
§Ëu t¬ng (Glycine) 30
C¸c loµi ®Ëu kh¸c (Cicia spp.) 30
Thêi gian kiÓm tra nªn b¾t ®Çu tõ c©y con v× nhiÒu loµi cã thÓ
ph©n biÖt ®îc gièng lÉn vµ c©y kh¸c d¹ng ngay tõ giai ®o¹n c©y
con. Tuy nhiªn, sù kh¸c biÖt râ rÖt cña c¸c c©y lµ vµo thêi kú trç
(lóa, m×, m¹ch) hoÆc b¾t ®Çu ra hoa (c¸c loµi kh¸c). Do vËy, trong
suèt thêi gian nµy ph¶i tiÕn hµnh kiÓm tra thêng xuyªn vµ kü lìng
tõng c©y ®Ó ph¸t hiÖn nh÷ng c©y lÉn gièng hoÆc c©y kh¸c d¹ng.
(2) C©y cã cñ vµ c¸c loµi c©y trång kh¸c:
§èi víi c©y cã cñ vµ c¸c loµi c©y trång kh¸c (nh ng« ...) th× mçi «
nhá nªn gieo 2 hoÆc vµi hµng ®Ó cã kho¶ng 400 c©y kiÓm tra lµ
®ñ.
ViÖc kiÓm tra còng cÇn ph¶i tiÕn hµnh trong suèt thêi gian sinh tr-
ëng cña c©y. Riªng ®èi víi c©y cã cñ th× lÇn kiÓm tra quan träng lµ
vµo lóc kÕt thóc sinh trëng, cñ sÏ ®îc nhæ lªn vµ xÕp thµnh hµnh
®Ó dÔ kiÓm tra.

B¶ng 7.A: Møc x¸c suÊt chÊp nhËn l« h¹t gièng cã tû lÖ c©y kh¸c d¹ng Ýt
h¬n møc cho phÐp ë tiªu chuÈn ®é thuÇn 99,9%.(Møc ý nghÜa 5%)

Tæng sè Sè c©y kh¸c Møc x¸c suÊt chÊp nhËn l« gièng theo tû lÖ
c©y kiÓm d¹ng cho c©y kh¸c d¹ng
tra phÐp tèi 1,5/1000 2/1000 3/1000
®a
1000 4 93 85 65
4000 9 85 59 16

164
10 TCN 322-98 tiªu chuÈn trång trät

8000 14 68 27 1
12000 19 56 13 <0.1

B¶ng 7.B: Sè c©y kh¸c d¹ng cho phÐp tèi ®a ë c¸c tiªu chuÈn ®é thuÇn
vµ tæng sè c©y kiÓm tra (Møc ý nghÜa 5%)

Tiªu Sè c©y kh¸c d¹ng cho phÐp/Tæng sè c©y kiÓm tra


chuÈn 4000 2000 1400 1000 400 300 200
®é
c©y c©y c©y c©y c©y c©y c©y
thuÇn(
%)
99,9 9 6 5 4 - - -
99,7 19 11 9 7 4 - -
99,0 52 29 21 16 9 7 6
Ghi chó: DÇu “-“ trong b¶ng nµy cã nghÜa phÐp thö kh«ng ®¶m b¶o ®é
chÝnh x¸c do sè lîng c©y kiÓm tra qu¸ Ýt

B¶ng 7.C.1: Sè c©y kh¸c d¹ng tèi ®a ®èi víi c¸c gièng ®Ëu ®ç vµ rau c¶i
ë c¸c tiªu chuÈn ®é thuÇn vµ tæng sè c©y kiÓm tra. (Møc ý nghÜa 5%)

Tæng Tiªu chuÈn ®é thuÇn Tæng Tiªu chuÈn ®é thuÇn


sè c©y 99,7% 99,0% 98,0% sè c©y 99,7% 99,0% 98,0%
kiÓm kiÓm
tra tra
100 2 4 6 1200 8 19 34
200 3 6 9 1500 9 23 40
300 4 7 11 2000 11 29 52
400 4 9 14 2500 13 34 63
500 5 10 16 3000 15 40 74
600 5 11 19 4000 19 52 -
800 6 14 24 5000 23 - -
1000 7 16 29

B¶ng 7.C.2: Sè c©y kh¸c d¹ng cho phÐp tèi ®a ®èi víi c¸c gièng lóa, m×,
m¹ch, cao l¬ng ë c¸c tiªu chuÈn ®é thuÇn vµ tæng sè c©y kiÓm tra.
(Møc ý nghÜa 5%)

Tæng Tiªu chuÈn ®é thuÇn Tæng Tiªu chuÈn ®é thuÇn


165
tiªu chuÈn trång trät 10 TCN 322-98

sè 99,7% 99,0% 98,0% sè c©y 99,7% 99,0% 98,0%


c©y kiÓm
kiÓm tra
tra
100 2 2 4 2000 6 11 29
200 2 3 6 2500 6 13 34
300 2 4 7 3000 7 15 40
400 3 4 9 4000 9 19 52
500 3 5 10 5000 10 23 63
600 3 5 11 6000 11 26 74
800 3 6 14 700`0 13 30 85
1000 4 7 16 8000 14 33 96
1200 4 8 19 10000 16 40 118
1500 5 9 23 12000 19 47 139

166