Sie sind auf Seite 1von 7

Turkish music and movement therapy tradition

Home Turkish music and movement therapy tradition


According to the view of experts who have done research on music; music existed before
language. Abstract concepts, memory, symbols, associations, analogical relations necessary for
conversation and speech have evolved and matured with humanity. Together with this, there is in
every particle in nature, a unity of melody and rhythm which continues with great order and
harmony. In the harmony and rhythm perfection of bird sounds, in the movement of atoms,
electrons and galaxies and in the amplified sounds of the fluids of our body, we can observe the
relation and association of music with the created world at large.
Music and music therapy history understanding of the present world, directs us to colloborate
with sciences like anthropology, history, ethnotherapy, ethnomedicine, psychology, pedagogy,
sociology, spirituality and parapsychology.
When we enter the subject through the scope of history, we have to venture into very ancient
times.
The dancing figures in the Gobustan rocks in Azerbaijan, presents us with a reality of music and
dance which dates back at least 12 to 14 thousand years. Mingyar rock drawings on the banks of
river Mulche which is near the Hoten City’s administrative subdivision of Cherchen belonging to
the Uigur Turks, dates back 6 to 8 thousand years. When we observe the disposition of history
and culture accumulation which transmits us to very ancient times through the scope of Proto-
Turkish culture, the findings of German scientist Dr. Wolfram become important and these
findings document the effect of Turkish culture on Chinese culture in the areas of music, dance,
ceramics, theatre and taming animals in the 3rd millenium BC. According to the findings of
French researcher Maurice Curan which are based on Chinese sources, published in the Lavinniac
Music Encyclopedia, ancient Turkish musical enstruments and pentatonic musical performance
affected Chinese culture deeply.
Researchers like Eduard Chavannes, Bela Bartok, Robert Lach, Ahmed Adnan Saygun , Ferruh
Arsunar and great Turkish ethnomusicolog Mahmut Ragip Gazimihal, have made important
studies in this area and have documented the effects of Turkish music culture on Chinese culture,
and its Central Asia-Anatolia connection. According to these studies, the important epicenters of
proto-Turkish culture are Sensi and Kansu provinces. Hakas-Tuva culture and Altai-Turkish culture
send us back to the 3rd millenium BC. In the beginning of the 20th century, Soviet researchers
Rudenko and Griaznov, discovered a musical instrument called ‘Cheng’ under the ice of Pazirik
valley in Altai region. According to Rudenko the proto-Turkish culture which the instrument
belongs to, dates back 3700 years.

Turkish Music Tonalities (Makam) and their Effects on Human Beings


Home Turkish music and movement therapy tradition Turkish Music Tonalities (Makam) and
their Effects on Human Beings
Nihavend Tonality
Sign: CAPRICORN (Saggitarius). Planet: SATURN-JUPITER; Group: EARTH-FIRE. Hot and dry in
nature. It makes a better impression after mid-afternoon. It has connections with yellow gall, the
daytime and masculinity. It has effects on blood circulation, the abdominal area, the hips, the
thigh and the legs. It is beneficial against acute abdominal pain, aching waist, and illnesses
related to blood pressure. There is important evidence that this tonality makes an impact on
mental disorders. It is one of the most ancient tonalities.
Rast Tonality
A hot-dry tonality. Effective at midnight and dawn. Prevents over sleeping. Affects cold organs like
the brain, the bones and fats. Increases low pulse rate. Corrects the imbalances caused by
humidity which controls children’s body. Good for mental illnesses. It has a relation with yellow
gall. Shows a masculine character. It is more effective on Tuesdays and in the mornings. It is
associated with water group and the sign of Capricorn. It is one of the four major tonalities with
high healing value. Induces joy, internal composure and relaxation. Heals paralysis. Affects the
head, the eyes and the muscles. It is one of the oldest tonalities. In Persian it has meanings like
‘straightforward, alive, real’ and ‘correct’. Since it has spasm relieving attributes, it is beneficial for
the curing of spastic and autistic patients. It is also associated with the planet Mars. Sign: Aries.
Group: Fire
Rehavi Tonality
Sign: LIBRA. Group: WIND. Hot and dry. It is effective around dawn and between mid-afternoon
and late evening. It has connections with Leo, the Sun and Sundays. It is beneficial against yellow
gall, humid and dry and influences, masculinity, right shoulder problems, headaches, nose
bleeding, mouth paralysis, illnesses related with phlegm and mental disorders. It helps labor and
is good for the chest, stomach and the flanks. It induces feelings of defying gravity and infinitude.
Its meaning is something like ‘from Urfa’ or ‘belonging to Urfa’. It dates back as far as the late 9th
century. It is mentioned a great deal in the works of Avicenna (Ibn-i Sina) and Evliya Celebi. In the
recent centuries Rast Tonality has taken its place. ‘Ruhavi’ is another name for this tonality.
Huseyni Tonality
Sign: SCORPIO (Aquarius). Group: WATER. Planet: SATURN. Humid and hot. Effective after dawn
and in the morning. Its effect increases between the morning and the noon. Saturday is special.
Induces kindness, silence and relaxation; has a relief increasing specialty; stops and destroys the
pus of the liver, the heart and the soul. It relieves from the heat of the stomach. It is beneficial
against secret fever fit and the fever fit that comes only once a day and all the other fever fits
that are seen in adult males. Beneficial against left shoulder problems. Good against malaria.
Gives the feeling of peace. Affects the internal organs. Unifies people with nature. Due to its
secret pentatonic structure it gives feeling of self confidence and determination and because of
this it is beneficial for the autistic and spastic patients. It is one of the oldest tonalities. It has a
history of at least six centuries. It has a trustworthy expression. It is beneficial for the heart, liver
and the stomach. It has meanings like ‘Little sweetheart’ and ‘related with Huseyin’.
Hicaz (Hidjaz) Tonality
Reflects fire specialties. It has connections with Jupiter. The effects increase between late evening
and the morning. Beneficial for dry-cold related disorders. It has healing effects for bone, brain
and child illnesses. It has excessive influence on the uro-genital system and the kidneys. Induces
humbleness. Increases the low pulse rate. Chest is another area where it makes an impact. It is
one of the oldest tonalities. It shows close association with Zengule and Zirgule Tonalities. The
name Hicaz (Hidjaz) comes from an area in Arabia. Sign: Sagittarius. Group: Fire.

Acemasiran (Adjemashiran) Tonality


It is effective at the interval between the redness of dawn and mid-morning. Dry and hot in
nature. Group: FIRE. It affects the brain and the bones. It helps the fat equilibrium in the body. It
gives rise to inspiration and creativity. It activates dormant thoughts and feelings. It helps labor. It
corrects the position of the child in the womb by turning it up-side down. It has an ache relieving
and spasm solving nature. It increases appetite and helps relaxation. It is one of the oldest
transposed tonalities.
Ussak (Ushshak) Tonality
Sign: PISCES. Group: WATER. Planet: JUPITER. Cold and humid in nature. Its effect increases at the
interval between the redness of dawn and mid-morning, and at dusk. It has connections with
white phlegm, the night and femininity, and has an influence on Thursdays. It is beneficial for
heart and feet disorders and the gout illness. It induces feelings of laughter, happiness, power
and heroism. It is beneficial for, dry and hot winds which affect all of children’s organs and feet
aches which are seen in adult males. It creates a medium to express deep love and mystical
feelings. It is one of the oldest tonalities. Its meaning is ‘Lovers’. It is beneficial for sleeping and
resting, and gives a feeling of relaxation.
Segah Tonality
Group: WATER and EARTH. Cold in nature. Effective at the interval between mid-morning and
mid- afternoon. It is beneficial against obesity due to over heating; insomnia, high pulse rate;
heart, liver and muscle disorders. Affects the neurons of the brain. Inspires mystical feelings. It is
older than the 14th century.
Saba Tonality
Induces religious feelings, bravery and strength. It also helps relaxation. More effective at dawn.
Buselik Tonality
Induces general relaxation. It is beneficial for the abdominal area and the muscles. Regulates
blood tension and circulation.
Isfahan Tonality
Sign: GEMINI (Cancer). Group: AIR. Effective between mid-afternoon and the evening. Cold-
humid in nature. It has relation with white phlegm. It is feminine and has a night character,
preserves a connection with Mondays. Due to its cold nature, it protects the body from illnesses
which cause high fever. Affects the nape, the neck, the shoulders and the left elbow. It increases
the feeling of being secure, the act of adaptation, mobility; refreshing one’s self and the
memories plus intelligence and clearness of the mind. It dates back as far as seven centuries.
Neva Tonality
Sign: AQUARIUS (Capricorn). Planet: SATURN. Group: AIR. Dry-cold in nature. It has connections
with black gall. Shows feminine specialties. It has a better effect in the night and at the interval
between mid-morning and mid-afternoon. It makes an impression on the right side of the chest,
the kidneys, the spine, the hips and the thigh. Relieves from sorrow; increases appetite. It is
known as a heart caressing tonality. It is said to dissipate bad thoughts, induce courage and
stoutheartedness and create happiness of the heart. It gives rise to the feelings of power and
heroism. Beneficial against mental disorders. It is one of the oldest tonalities. It has healing
effects against children illnesses related to adolescence and also gynaecological disorders. It has
meanings like ‘sound, volume, tonality and harmony’.
Irak Tonality
Sign: TAURUS. Associated with the planet Venus. GROUP: EARTH. Effective around pre-dawn and
mid-afternoon. It has a dry-cold nature. It has a relation with black gall. Its character is feminine
and is effective in the night and on Fridays. It is beneficial against illnesses like meningitis; brain
and mental disorders. It affects the shoulders, arms (left arm) and hands. It is also known to
affect the upper side of the head. It has an impact on taste and increases thought and insight.
Relieves from feelings of fear. Prevents aggression and heals neurotic patients. This tonality dates
back at least seven centuries. Spiritual value has been observed. It comes from Iraq-i Adjem area
of Middle East.
Buzurk Tonality
Sign: LEO. Group: FIRE. Planet (Star): THE SUN. Cold and hot-dry in nature. It is effective from the
redness of the dawn till mid-morning. It has connections with black phlegm, femininity and the
night. It also has a relation with the planet Mercury and Wednesday. Clears the mind, repels
apprehension and fear. Directs thought. It is beneficial against intense illnesses due to acute
abdominal pains and brain damage. It restores strength. It affects the neck, the throat, the chest,
the liver, the heart and the flanks. Its meaning in Persian is ‘large, big’. It dates back as far as
seven-eight centuries.
Zirefkend Tonality
Sign: CANCER. Planet: MERCURY. Group: WATER. Effective around sleeping time. Hot-humid in
nature. It has connection with blood, masculinity and the mornings. Its day is Wednesday. It is
beneficial against back joint and acute abdominal pains. It has an effect on contorted or warped
mouth due to brain disorders, the heart, the lungs, the liver, the hip and the right shoulder. It
increases the joy of friends’ gatherings and gives rise to inner feelings. Its meaning in Persian is
‘bed, the place to lie down’. It dates back to the thirteenth century.
Zengule Tonality
Sign: VIRGO (Libra). Planet: VENUS. Group: EARTH. Hot-humid in nature. Effective after dusk. It
has connections with Air. It has relations with blood, masculinity, daytime and Friday. It affects
the hip joints and the inner side of the legs. It is beneficial against heart disorders, meningitis and
illnesses caused by brain disorders. To treat brain disorders and mental illnesses this tonality
stops stomach and liver fever. It inculcates secrets and inspires the imagination; it help sleeping
and induces feelings related to fairy tales. In Persian its meaning is ‘rattle’ and ‘bell’. It is also the
name of a Turkish hero in Persian mythology.
You must be logged in to post a comment.

Baksı kimdir?
İptidai şamanizmde şaman ile tabibin aynı şahıs olduğu kabul görür.(1) Doğu Türkistan Türkleri,
Yakutlar gibi, erkek şamana oyun derler. Kırgız-Kazaklarda şaman yerini tutan ve onun ödevlerini
uygulayan kişiye baksı (görücü, gören, bakan) ya da bahşı denir.
Türkler genelde Şaman kelimesini kullanmazlar. Baksı veya Kam denilen, Bahşı, Bahşa olarak da
bilinen, Şaman olarak Dünya’da genellikle eski hekimler için kullanıldığı gibi büyücüler için de
kullanılan Türklerin Baksı olarak söylediği bakan, gören anlamında kullanılır. Yapılan
araştırmalarda daha önce bahsettiğimiz beynimizin en arkaik bölümü dediğimiz beyin sapında
ruhi görme fonksiyonları daha yoğun olarak bulunmaktadır. Parapsikolojide’duru görme’ denilen
medyumluğun algı safhaları bu bölge ile alakalıdır. Dolayısı ile gören anlamında Baksı kelimesi, o
trans halinde algılayıp görebilme, başka insanların göremediği bilgilere ulaşabilen insan
anlamındadır.
Baksı neden dans eder?
Orta Asya’da eski dönemde Baskı, Kam, şifacı veya tedavici diyebileceğimiz kişiler müzik ve dansı,
toplum içindeki dengeleri sağlamak, ihtiyaçlara cevap vermek, hastalara şifa vermek, geleceğe
yönelik tahminler yapılacak olayları kararlaştırıp bunları uygulama bilgisine ulaşmak amacı ile
transa geçip aydınlanmak için kullanıyorlardı. Trans ve şifa için doğaçlama olarak yapılan bu müzik
günlerce sürebilmekteydi.
Türklerde müzik ve dansla tedavi basit bir hekim işi değil, sosyo-kültürel ve spritüel bir
fenomendir. Baksı veya Kam adı verilen tedaviciler, Türk kültürü ve günlük yaşayışında çok eski
zamanlardan beri yer almaktadır. Bu kimseler toplumlarında tedaviciliğin yanı sıra birçok başka
işlevi üstlenmişlerdir. Baksı, icra ettiği müzik, ritim ve danslarla bir sanatçı gibi görünür, ama o
trans içinde sezgi bilgisinden bahsettiği için medyumdur. Toplumun ihtiyacı ve sorularına cevap
verdiği için sosyolog, pedagog ve psikolog rolünü de üzerine almıştır. Ulaştığı transın sezgi neticesi
oluşturduğu bilgi derinliği açısından, insanların duygularına yön verme imkânı sebebiyle hekim ve
de manevi ihtiyaçlara cevap verme yeteneği ve konumu sebebiyle de ruhiyatçı rolünü
oynamaktadır. Dede Korkut misalinde olduğu gibi: Dede Korkut bir yanda öğüt verir, bir yanda
destan söyler, diğer yanda kopuz çalar, hasta tedavi eder ve çeşitli konularda iyi sonuçlar alınması
için dua eder. Kazak ve Kırgızların inanışına göre, Korkut Ata en büyük velilerden sayılır. Kazakların
kopuz ve tombure, dombra gibi sazlarını icat edenin de yine Korkut Ata olduğuna inanılır.(2)
Bilhassa Altay, Kırgız, Kazak ve Sibirya (Yenisey, Abakan) Kamları, yayla veya parmakla icra edilen
Kopuz, Topşuur, Komuz, Kıyak gibi müzik âletleri ve çeşitli ritim sazlarıyla trans(3) haline geçip
“Ataruhu” ile bağ kurup bu sezgi bilgisine ulaşmaya çalışırlardı. Müzik eşliğinde icra edilen danslar
genellikle bazı kutsal figürlerin taklidi şeklinde olurdu. Kazak ve Kırgız Türklerinde müzik ve dans
ile tedavi örneği olarak, çok eskiden beri devam eden bir dans olan Karacorga bir atın yürüyüşünü
simgelemektedir. Kartal, kurt, ayı, geyik, kuğu, yedi evliya, at, kaz bu simgelerden bazılarıdır. Eski
inanışa göre bu figürler Ataruhu´nu temsil etmektedirler. Elde edilen bilgi ile hastaları tedavi
ederler, gelecekten haber verirler, toplum meselelerine çözüm getirirlerdi. Kam denilen, daha
sonra İslâm dini tesiri ile Bahşı veya Baksı adını alan bu hekim-ozanlar için ilham ve sezgiye
ulaşmak kolay bir şey değildi. Ancak Ataruhu bu seçimi yapar ve bu görev en uygun kişiye veya
kişilere verilirdi.
Baksı dansı uygulaması
Günümüzde Kazak, Kırgız ve Altay Türklerinde hala yaşayan Baksı Dansı, Karacorga veya baksı
tedavi seansı olarak bilinen bu seans, baksının dua ile Ataruhu’na iltica etmesi ile başlar.
Baksı dansında hedeflenen şey trans ve bu trans ile ata ruhu ile bağlantı kurmaktır. Bunun için
vücuttaki manevi enerjiyi çalışır hale getirip derece derece yükseltmek gerekir. Onun dereceleri
de kollar, omuzlar ve baştır. Sonra da bütün vücut ile emprovize hareketlerle devam edilir. En
önemli nokta, başlangıçta ve bitişteki yer kontağıdır.
Yavaş yavaş ilk bağlantıyı kurduğu yerden ayağa kalkarken spiral şeklindeki el kol hareketleriyle
spritüel enerjiye konsantre olup, o enerjinin kollarında oluşmasına çalışır. Bu sırada dombra,
kılkopuz, şangobız, adlı enstrümanlar ve su sesi ile müzisyenler kendisine eşlik eder.
İkinci safhada adı geçen enerji omuzlara yöneltilir ve omuz hareketleri ile birlikte ritim ve melodi
değişir. Fizik bedendeki son durak olan baş hareketi başladığında müzisyenler ritmi ve melodiyi
uygun şekilde icra ederler.
Sonraki bölüm seansın en önemli yeri olup; baksı, bu bölümde serbest ritim ve melodi ile
sezgilerine yönelir ve improvize (içine doğduğu gibi) dans ile trans (vecd, istiğrak, duyguların
yücelmesi) haline girer. Trans sırasında hasta için neler yapılması gerektiğine ait bilgileri, sezgileri
ile algılar ve uygular. Bu bölüm sonsuzluk ve ölümsüzlük, değişmeyen bilgi ile bir olma bölümü
olarak tarif edilir.
Daha sonra dönüş başlar, baş, omuz ve kol hareketleri sıra ile uygulanıp yer bağlantısı sonucu
oturularak seansa son verilir. Seansın süresini genellikle baksı tayin eder.
Adı geçen at yürüyüşünü temel alan ve günümüze kadar gelebilmiş tedavi dansı örneği olan
Karacorga´nın (baksı dansı) benzer örneklerini Azerbaycan Gobustan kayalıklarındaki figürlerde
görmekteyiz ki, bu da bu geleneğin 12.000 yıl öncesine kadar uzandığına dair önemli bir belgedir.
(4)
Günümüzde Baksı dansı, R. Oruç Güvenç ve öğrencileri tarafından, Türk müzik ve hareket terapisi
geleneğinin bir parçası olarak aktif müzik terapi seanslarında kullanılmaktadır. Yapılan çalışmaları
izleyen fizyoterapistler, çalışmanın yavaştan başlaması, kademeli olarak hızlanması ve sonra tekrar
yavaşlamasını, ayrıca detay organdan başlayıp tüm vücuda yayılması ve daha sonra tekrar detay
organa dönerek sonlanmasını, modern fizyoterapi anlayışına uygun olduğunu bildirmişlerdir.

Notlar
(1) Prof. Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm; Türk Tarih Kurumu Basımevi-Ankara 1986,
s:11
(2) Prof. Dr. Bahaeddin Ögel. Trük Kültür tarihine giriş, 9. cilt s:8. A. İnan Makaleler, s:167
(3) Prof. Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm; Türk Tarih Kurumu Basımevi-Ankara 1986,
s.31.
(4) Kemal Hesenov, KADİM AZERBAYCAN HALK OYUNLARI. Çeviri ve Hazırlayan: İslâm Eler. Camlı
Kahve Durağı, Serhat Kırtasiye. Posta Cad. No. 7 Güngören – Bakırköy – İstanbul.

Türk müzik ve hareket terapisi geleneği


Home Türk müzik ve hareket terapisi geleneği
Müzik konusunda araştırma yapan uzmanların görüşüne göre müzik, konuşmadan önce de var idi.
Konuşma için gerekli olan soyut kavramlar, hafıza, semboller, çağrışımlar, analojik bağlantılar
insanla beraber gelişmiş ve olgunlaşmıştır. Tabiatın her zerresinde ise büyük bir nizam ve ahenk
içinde devam eden ritim ve melodi beraberliği bulunmaktadır. Kuş seslerindeki ahenk ve ritim
mükemmelliğinde; elektronların, atomların, galaksilerin hareketleri ile vücudumuzdaki sıvıların
dolaşımlarının büyütülen seslerinde müziğin varlık alemiyle ilgi ve ilişkisini gözlemleyebilmekteyiz.
Dünyada müzik ve müzikterapi tarihi anlayışı bizi antropoloji, tarih, ethnoterapi, ethnomedicin,
psikoloji, pedagoji, sosyoloji, spiritüalite, parapisikoloji gibi bilimlerle işbirliğine götürmektedir.
Tarih açısından konuya girdiğimizde çok eski yıllara yolculuk yapmamız gerekir:
Azerbaycan’da Gobustan Kayalıklarında görülen dans eden insan şekilleri, 12 – 14 bin yıllık müzik
ve hareket gerçeğini ortaya koymaktadır. Uygur Türklerine ait Hoten şehri Çerçen kazası yakınında
Mülçe ırmağı kenarında bulunan Mingyar kaya resimleri 6-8 bin yıllık bir geçmişten haber
vermektedir.
Çok eski zamanlara bizi ulaştıran tarih ve kültür birikimi, Proto Türk kültürü ile gözlendiğinde,
Alman bilim adamı Dr. Wolfram Eberhard tarafından yazıya geçirilmiş bilgiler önem taşımakta
olup, Türk kültürünün M.Ö. III bin yıllarında Çin kültürüne; müzik, dans seramik, tiyatro, hayvan
terbiyesi v.b. konularındaki etkileri belgelenmektedir. Fransız araştırıcı Maurice Curan’ın Çin
kaynaklarına dayanarak Lavinniac müzik ansiklopedisinde neşredilen verilere göre, Eski Türk
müzik enstrümanları ve pentatonik (beş sesli) müzik icra şekli Çin kültürünü geniş biçimde
etkilemiştir. Bu konuda Eduard Chavannes, Bela Bartok, Robert Lach isimli araştırıcılar ve büyük
Türk Etnomüzikologları Mahmut Ragıp Gazimihal ile Ahmet Adnan Saygun, Ferruh Arsunar
araştırmalar yapmışlar, Türk müzik kültürünün Orta Asya – Anadolu bağlantısını ve Çin kültürüne
etkisini belgelerle ortaya koymuşlardır. Bu araştırmalara göre Proto Türk kültürünün önemli
merkezleri, Sensi ve Kansu eyaletleridir. Hakas ve Tuva kültürü, Altay Türk kültürü bizi M.Ö. 3000
yılları ile buluşturmaktadır. XX . yüzyılın başında Sovyet araştırıcılar Rudenko ve Griaznov,
Altay’lardaki Pazırık Vadisinde buzların altında “Çeng” adı verilen bir enstrüman buldular.
Rudenko, bu enstrümanın ait olduğu Proto-Türk kültürü tarihini 3700 yıl önceye götürmektedir.