Sie sind auf Seite 1von 735
Fulbert de Chartres (saint ; 0960?-1028). Opera omnia accurante J.-P. Migne, 1853. 1/ Les contenus

Fulbert de Chartres (saint ; 0960?-1028). Opera omnia

accurante J.-P. Migne,

1853.

; 0960?-1028). Opera omnia accurante J.-P. Migne, 1853. 1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :

*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source. *La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits élaborés ou de fourniture de service.

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans l'autorisation préalable du titulaire des droits.

*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque

municipale de

(ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.

PATROLOGLE

CURSUS

COMPLETUS

SIVE BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMMUM

SS. PATRUM,

DOGTORUM

SCRIPTORUMQUE

ECCLESIASTICORIM

AB iEVO APOSTOLICO

RECUSTO

AD INNOGENTII FLORUERUNT;. CHROIVOfcOGIGA

III

TEMPORA

OMNIUMQUiE EXSTITERE MONUMENTORUM*ATMOLlCiETRADITJONISPER DUODECIMPRIORA

A

. ^ECCLESLE SJECULA, '.'

JUXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS, TNTERSE CUMQUENONNULLISCODICIBUSHANUSCRIPTISCOLLATAS,

PKRQUAHDIMGENTERCASTIGATA;

:

; OMNIBUSOPEKIIIUS1'OSTAMPLISSIMASEDITIONESQVJBTRIBUSNOVISSIMISS.ECUL1SDERENTURABSOLUTAS DISSERTATIONIBCS,COMMENTARIISLECTIONIHUSQUEVARIANTIBUSCONTINENTERILLUSTRATA J DETECTIS,AUCTA; INDICIBUSPARTICULARIBUSANALYTICIS,SINGULOSSIVE TOMOS, SIVEAUCTORESALICUJUSMOMENTI • SUBSEQUENTIBUS,DONATA J CAPITULISINTRAIPSUMTEXTUMRITEDISPOSITIS,NECNONEl TITULISSINGULARUMPAGINARUMMARGINEUr SUPKniOBEMDISTINGUENTIBUSSUBJECTAMaUEMATEHUMSIGNIFICANTIBUS,ADOIINATA; OPEKIBUSCUMDUBIISTUMAPOCRYPIIIS,ALIQUA VEItOAUCTOBITATEIN OBDINE*D TRADITIONEH ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS.AMPLIFICATA ;

DUOBUSINDICIRUSGENEKALIBUSLOCUPLETATA: ALTEROSCILICETREUUM,

QUOCONSULTO,QUIDQUID

UNUSQUISQUKPATRUM1N QUODLIBETTIIEMASCRIPSERITUNOINTUITUCONSPICIATUKJ ALTERO

SCKJPTUIJi^ SACRjil, EX

QUOLECTOIUCOMPERIRESIT

OBVIUMQUINAMPATRES

ET IN QUIBUSOPKIIUMSUOKUMI.OCISSINGULOSSINGULOBUMLIBKORUH. SCRIPTURJETEXTUSCOM.MENTATISINT. EDITIOACCURAfISSIHA,CvETF.RISQUEOMNUIUSFACILEANTKPONENDA,Sl PEBPENDANTUR: CIIARACTERUMNITIDITA».

CIIAHT.C QUALlf.AS,1NTEGH1TAS TEXTUS,PERFIXTIOCOBRECTIONIS,'OPEKCMRECUSORUMTUMVAIUETAS

| "tf>

Tllli NUIIKIIUS,KOIIMAVOLUMINUM PERQUAM COMMODASIBIQUE1NTflTOOPEKISDECUHSU CONSTANTKR^

SIHILIS,PKKTIl EXIGUITAS,PRjESERTIMQUEISTACOLLECTIO,UNA,MKTIIODICAET CIIBONOLOGICA, ./

SEXCENfOKUMFKAGHKNTORUMOPUSCULORUMQUE

HACTENUS1IIC ILLIC

SPAKSORUM,

FRIHUHAUTEM1N NOSTBABIBLIOTHECA, EX OPERIBUSAD

OMNES ^TATES,

LOCOS, LINGUASFOHMASQUEPERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

* rtP iJ"

UAfy

T5^

\fi

SERIES

SECUNDA,

IN QUA PRODEUNT PATRRS, DOCTORESSCRIPTORESQUEECCLESLELAITN* A GRECOUIOMAGNOAD 1XNOCENT1UMIU.

Stccurante

3.*^3. SUligne,

BIBLIOTHECJE

CLBII

ORITBIIX,

SIVB CURSUUMCOMPLETORUM1N SINGULOSSCIENTIJ2ECCLESUSTIC£RAMOSEDITORE.

C-

t*\ V-*\ *$*

*^\

V\

$.

^>\

\

'5e>

C

*

PATROI.OGIABINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE

LATINA,

ALIA GR£)CO-LATINA.—

VENEUNTMII.LEFRANCISDUCENTAVOLUMINAEDITIONIS LATINJS; OCTINGENTISET U4LLE TRECliNTAGU/EGO-LATINjE.—MEHELATINAUNIVEUSOSAUCTORESTUM OCCIDENTALES, TLM

OHIENTALES EQUlDEMAMPLECTITUH ; III AUTEM, IN EA, SOI.AVEUSIONELATINADONANTUH.

PATROLOGIJE

TOMUS

CXLL

ADEMARUSS. CIBARDI MONACUUS,

BERNARDUSSCIIOLASTICUS

ANDEGAVENSIS,

S.

FULBERTUS CARNOTESSIS^EPlSCOPuS

GUIDO ARETIXUS,LAMBERTUS.ANNALISTA,XUDODECANUSS. QUINTINI,GAUSLINUSBITUHICENSIS ARCIIIEPI5.COPUS,

ADALBEKOLAUDINENSI3 EPISCOPUS, GUILLELMUSDUXAQUITANI^, S. GUILLELMUSABBASS.•EENIGNI DIVIONKNSIS,

ROBERTU-iREX FRANCORUM, MEGINFHEDUSMAGDKBURGENSISPR.«POSITUS,ARNOLDUSEXCOMITEVOlIBLlRCENSI

MONACHCSS. EMMEKAMMI,ARIBOMOGUNTINUSARCHIEPISCOPUS,EBALUSREMENSIS ARCHIEPISCOPUS, JOANNESXIX

PAPA,S. GODEHABDUSEl 1SCOPUS HILDESIIEIMENSIS,

TEGERNSEENSIS,EBEBHARDUS,PERINGKBUS,ELLl.NGERUS,UDALRICUS,.ABBATESTEGERNSEENSES,GODESCHALKCS,

CATWALLONUSROTHONENSISABBAS,FROUMUNDUSCCENOBITA

LEDUINUSABBASS.

VEDASTI,OTHELBOLDUSABBASS. BAVONIS,BENEDICTUSIXPAPA, HERIBERTUSEISCHTTETTENSI

EPISCOPUS,EMMABEGINA ANGLORUM, POPPOTREVIRENSIS ARCHIEPISCOPUS, ANGELRANNUSABBASS. RICHARII,

PAPIAS GRAMMATICUS,

ROTBERTUS LONRINENSIS, GARCIASHON. CUXASENSIS,

DOMINICIISGRADENSISPATEUIICUA.

TOMUS DNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE

EDITOKEM,

IN VIADICTA WAMItOlSE, PROPEPORTAM LUTETI^l PARISiORUMVULGOFJEA^iSflNOMlNATAM. SKU PUTITrMONTHOUGE.

1853

SJEGULUM

XL

S.

FULBERTI

CARNOTENSTS

EPISGOPI

OPERA

OMNIA,

M> EDITIONES BOTJQUETVCHESNII,

CABOLlDE TILLIERS HECOGNITA, ORDINATJ2DISPOSITA,,

AC MONUMENTISNONNULLISAUCTAET IXLTJSTRATA.

.ACCEDUHT

GUIDONIS

ARETINI

MUSICA;

.

/

.,.',

JtDEMARr S. CIBARDI MONACHI, DUDONIS DECANI S. QUINTINI VERQMANDENSiS* LAMBERTI ASCHAFNABURGENSIS,

SCRIPTA

HiSTORICAj

BECNON-

' -::J;::

JOAMIS

BENEDICTI

IX

*

XIX, ROBERTI FRANCORUM REGIS* EMM^E REGIN.E ANGLORUM, GUILLELMI DUCIS AQUITANLE,

EPISTOLJE

ET

DIPLQMATA.

Intermtscentnr ARIBONIS MOGUNTINI, EBALI REMENSIS; POPPONIS TREVIRENSIS, ARCHIEPISCOPORUM;

GODEHARDl HILDESHEIMENSIS, HERIBERTI EISCHTETTENSIS , ROTBERTI LOLNDINENSIS,

GAUSLINI BITURICENSIS, ADALBERONIS LAUDUNENSIS, EPISCOPORUM; GUILLELMI

PRATIS,

1 AB-

BATIS S. «ERMAN'1A

PERlNGERl, ELLINGERI, UDALRICI, ABBATUM TEGERNSEENSiUM; CATHWALLONlROTHO-

GUlLLEMl ABBATIS S. BENIGNI DIVIONENSIS;. EBERHARDI ,,,

NENSIS ABBATIS, ANGELRANNIABBATIS CENTULENSIS, LEDWINl ABBATIS S. VEDASTI,

MEGINFREDl MAGDEBURGENSISPRJEPO-

OTHELBOLDIABBATIS S.

SITI,

GRAMMATICI,GARCIiE MONACHI CUXASENSIS, BERNARDI SCHOLASTIGlANDEGAVENSIS,

GODESCHALKI, SCRIPTA VEL SCRIPTOKUSI

BAVONIS GANDENSIS,

ARNOLDl EX COMITE

MONACHI, FROUMUNDI COENOBIT^ETEGERNSEENSIS,VAVIJE

VRAGIHENTA QVM EXSTANT.;

ACCURANTE

BIBLIOTHEC/E

J.-P.

CLEBI

MIGHE

,

IWIVERSflE,

/^^%>

fe[100S

"'

CURSUUHCOMPLETORUM1N SINGULOSSCIENTI/EECCLESUSTICE ItAMOS ^^W»^^^'^/

TOMUS

UNICUS.

VENIT FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN VIAWCTAD'AMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGOVENFER NOMENATAM, SEU PETIT MONTROUGE.'

1853

lELENCHUS AUCTORUM ET OPERUJS QUI IN HQS TOMO CXLI COKTINENTUR.

.

ADEMARUSS. CIBARDIMONACHUS. — HistoriaTum libri tres, coi. 19.

coi. 87.

Fragmenlum

sermonis, col. HI. — Carmen

-

(uubii), col. 115;;

- -\

BERNARDUSSCBQLASTICUSANPE6AVENSIS. — LUier e|e

S.

Epistola

de

apostolatu

S. Martialis,

tres

acroslichon, col. 113. Se.mones

miraculU sanctae.Fjdis, col. 127.

FULBERTUS jCAJlNOTENSiS£l?0(>OPjUS:ii- Epistpiie, fiDt,:l&l^ Tr^ctatus in

coL 277. — Tratialus coiitra

Judoeos,

col. 5tf5.

cap. xn, vers.l,

Act. aposl.,

talibus, col. 539. Hymni

col. 353. Euld, erii, col. 555. S. Fulherti

pore

^SermPiies, col. Sil. — De peccatis caii-

uncia et partibns ejus el de sc.u-

ibid.

piplomata,

Vita S. Aut-

Petfi Cariiotensis, tem-

ibid. — Yersus de Pap l)p,mini, ibid. —

elcarminajecdesiaslica, dicant

—r Prpclamatip aiitequam

—APPEMHX. —'Jijplosbata

data, col. '369. La|is

col. 455.'

iionnuHa e,\ cliartulario abbatise S.

vitiri monasticop, coL 573.

GUIDO ARETINUS ABBAS S. CRUCIS AVELLANyE. —

col. 405. —

Micrologus.

col. 379.—Versus de musicse ex-

pantu. cgl. ,4,15. Quomodo de arithmelica

planatione, procedit musica,

RegulavRhj-thinKse, ibid. De igitoio

i

'

-

ANNALES HILDESHEIMENSES QUEDLINBURSENSES, WEISSEMBURGENSES ET LAMBERTI

,

actis primorum Nortlimanniaj

Marliali, col. 767.

col. 771.

ASCHAFNABURGENSIS.,col. 443

•DUDO pECANUS

S.

col. 607.

'duciimTibri

QUlNTIN.lVEROMANpENSIS. De moribus et

i

'

-

Epistoke,

GAUSLINUS tres, BITURICENSIS ERISCOPUS. —

col. 755. — Sermo S. de

ADALBEROLAUDUNENSISEPISCOPUS. -Carmen ad

GUILLELMUSV DUX AQUITANLE:

B.

Roberium regem Francorum,

tol. «27.

"Epistdlaeet diplomata,

GUILLELMUS I ABBAS S. GERMANIA PRATlS. — Epistola seu charta ad fratres, col. 835.

S. GUILLELMUSABBAS S. BENIGNI DIVION. —

ROBERTUS REX FRANCORUM. -j

iEpistola ad OJilonem Cluiiiacensem abbatem, col.

869. —

nensis,

Privilegium prp monasterio ^uetuaueiLsi, col. 871- AP^E.MIIX. Annales §. Benigni ' '

col. 873.

'

.

i

Divio-

Epistolse, col. ,955. =- Hymni et tesponsoria, c.ol.3i&. -- Diplo-

mala, col. 4)45.

MEGINFREDUSMAGDEBURGENSISMAGISTERET PR^POSITUS. — De vita et virtutlbus B. Em- '•

'-.'"' EMMERAMMENSIS. — De miraculis et memoria B. Emme-

bleatiiudiniirus,'cor.,t,(}&9.'—ArpENDiix.'V-i-pescriptiocensuum, proven-

pradiis monhsleHi S! Eminerammi", col. 1093.— Annales S. Emmeramini, col. 1103.

i

COMITJE MpNACHUS

ARIBO MOGUNTINUS ARCH1EP1S;C0PTUS. CQiiciliumSalegunstariiense, col. 1109.

EBALUS REMEN^S ARCHIEPiSCQPUS, —'

JOANNES XIX PAJPA.

jfcid. Ciiaria

pro coenobio Mosomensi,

cot. 1111.

io/. ,1;115.

EpiltofaeTeidiplomala,

,.S.

GODEHARPUS;EPISC0P;US;HlLpESHEIMENSrS. -^ Epistolae, cal. 1229. Arppsfiix. r- Chro-

1253.

j

merammi, col. 969. ARNOLDUSEX

rammi, col. 989. pproilia de pcip

tuum ac fructuum ex

nicon lLiileshrimense, cvL

conisNerrie.conjugem, ,coi.

'

CATmyALLONUS ROTHONENSIS^EPISCOPUS.--EpistolajidHildegaidem Andegamum ducem, Ful--

128J.

[

'

"'

FROUMUNDUSCOENOBITATEGERNSEENSIS. — Epistolaj, c.ol 1283. r-J?o.ematica, col. 1291.

EBEIiHARDUS ABfiAS TEGERNSEENSlS. —

PERINGERUS ABBAS TEGERNSEENSIS. Epistolsc, cbi. -1313. ELLINGERUS ABBAS TEGEItNSEENSiS. — Epistohc, ccl. 1317. UDALRICUS ABBAS TEGERNSEENSIS. Epistolaj, col. 1521. GODESCHALKU3. — Sequenliae, cdl. 1523. LEDWINUS ABBAS S. VEDASTI ATREBATENSIS. — Constitutio de

Episiolte,

col. 1507."

placito generali,

cot. 1533.

OTHELBOLDUSABBAS S. BAVONISGANDENSIS. — Epistola ad Otgivam Flandriaj comitissam,

'["

••.•

Epistolae et diplomata, col. 1543.

piSCOPUS."—

Ilymni,

col. -1369.

!

Epislola ad Benedictum IX papam,

col. 1401.

cal.

.1,441.^

col. 1537. BENEDICTUS IX PAPA. —

dum et Alfrilum,

col. 1597.

HERIBLBTUS EISCHTETTENsrS

EMMAREGINA ANGLORUM. Emmajencomium, cot. 1573. — Emmae epistola ad filios suos Edvvar-

POPPO TUEVIRENSIS ARCHIEPISCOPUS. —

ANGELRANNUSABBAS CENTULENSIS. Vila sancli Richarii abbatis Cenlulensis primi, col. 1421.

PAPIAS GRAMMATICUS. — Notitia et prooemium, rol. 4457.

ROTBERTUS LONDINENSISEPISCOPUS. —(Char|a,

CARCIAS MONACHUSS. MlCHAELlSCUXASENSIS.—De initiis monasterii sui, col. 1445. DOMINICUSGRADENSISPATRIARCHA. Epistola ad-Petrum patriarcham Anlioclienum, col. 1455w

Ex lypis MIGNE, au Petil Monircuge.

ANNODOMINIMXXIX.

ADEMARUS

COENOBHS. CIBARDlENGOLISMENSISMONACIIUS.

NOTITIA

In

HISTORICA

Ademarum

ET

BIBLIOGRAPHICA.

/Perlz, Monum. Gcnn. likt. SS. IV, 106.)

Ademarus ex nobili Aquitanise

familra ortus est, £

Patrem

nominis successisse videtur (7). Ademari

(8), pucr

mo-

ubi palruus ejus Adalbertus

praeposili dignilate fungebalur (10), ab

ejusdem

parenles in his rebus agendis nnllas habuemnt partcs, et privalam polius vilam in proprio rure

liabuil Raimundum,-avnmFulcherium, qui e'x Offlcia, quani publica officia et belticas res egisse videniur.

menseseu Campanenseprsediumincolens(i).

«maei in proprio jure hsereditario» sedebat, Caban-

Lemovicensis, tres filios

nepli Turpionis episcopi

genuit, Rolgerium,

— Ademarus annocirciler 988 nalus

nasterio S. Eparchii (9) Engolismensi traditus, ibi

maximam vitse partem exegit, Lemovicsevero apuil

Sanctum Marlialem,

Adalberlum el queni dixi Rai-

mundum, naluminorem (2). Hic Aldeardem sive Hil-

degardem (5)

a*iiii]nobiliumet potentum (4), Abbonis, Raimundi

consilii

Comitislilulo et of-

licio patrem insignem fuisse (6), quod Ademarus

minime dicit, vix putarim. Uabannensi, post annum

in matrimonium duxil, sororem viro-

decani et

altero patruo Rotgerio educatus est (11), ibi procul dubio lilleris, quibus excellebat (12), insiwicliis, ct amore et veneralione sancti Martialis imbulus. ,Ia- venis 22 annorum in hoc loco constitutus, nocte quadam Crucifixi imaginem in coelo pendentem con-

et Ainardi

pneposiii, quem profundissimi

(5).

liominem laudat Ademarus

Nam Jordano « principi > millesimum occiso. Jrater

NOTJE.

(1) Inproprio jure

liereditario

quod vocalur Cam-

B fut

malre Hildegarde ; De abh. Lem. 1. 1. R.ii-

,

r

?

Hist. iii, 45. De abb. Lem. I. 1. Idem nomen

corpore robustos, animo

monui

III,

45.

qui copias

ma-

castellum Potentiam, Ademarus De

ap. Labbeum II, p. 272. Pro Campa-

mnndus, Hisl. m, 45, abnepos pro pronepos dici-

lur.

, pnnen&ejuxla abb. Lemov.

(2)

Ex

Bouq. X, p. 151, n. b, Cabanense scribitur,

nense ap.

quod idem esse et ipse putarim. Nam Raimundum

patrem

lat. Urbs est Chabannais,

(3)

est; cf. quse

(4)

Ademarus Hist. in, 45, Cabannensem appel-

adViennam.

Slrenuissimos duccs,

bellicosos,Hist. m, 45. Duces vero

habebant

videlur.

(5)

hoc est :

cujus (Turpionis) neple, Officia nomine, jores

palre

Ful-

ger-

Raimundus junior nalu

exercitumque ducebant appeiiasse

nati sunl Adalberlusdecanus el Rolgerius

quoque

cherio Tertius

Hist. 1.1. Deabb. Lem. 1. 1. Ademari slemrna

manus exslitil amborum oujus ego Ademarus fiiiits

Tu-pio ejiisc. Lemov.*

I

ejus ODicia neptis

Fulcue-

rius

Adalber-

Rotge-

tusde- rius

canus. canlor. dus.

Rai- Aldear- Abbo.' fl Rai- Ainar

mun- dis.

|

mun- dus dus.

prav

. posiius.

Ademarus. C basthcasancti

(U)

et

<6) tta Rivet, Hist. litt. VII, "p. 320.

(7)

Marlialis, De abb. Lem. 1. 1. Adatberli

degebat

46.

in monastcrio sancli

Rogerius meits magister

p. 275; cantor dicilur

Hist. in, 42. A vobis

concilio Lemovicensi quarlo die mensis Augusti

exultatione

decani incliti et preposili e.v monasteriosancti-Mar- cialis, Hist. m, 45.

tunc cum avunculosuo inclito

Rolgerio

IIJ,

Marcialis, Hisl. m,

quidem non sine grandi

quadragenarius

finuo (8)

Ademarus Lemovicas qui

ttbscessi, revertens ad

tenerrima cetate

Egolismam civitalenu, ubi ab vitam in mona-

de S. Marliale

ipsa sterio beali

sunl. ap.

Hic Adalberlum (10)

i9)

Eparchii transigo.Epist.

IV, p.

De abb. Lem.

patruus,

Mabill.Ann.

S. Cibar.

717. Huccanno 1028 scripla

c.

975-990,)

in

61, et in Ann. Lem. a. 1025.

(12)

Ademarus

batur

scire, adversarius,

bill. 1.1. p. 718.

qui "atiquid gramm.aticce arlis vide-

de iiiso dicit in ep. ap. Ma-

(abba$ Guigo qui prafuita.

suprttdictumconstituu si/'i decanum

PATBOL.CXLI.

1

,{I

ADEMARUSS. CIBARDI MONACHUS

\t

spexissesibi visus est. Ipseautem quihwe vidit, at- A Franciam duclis (17) et de doctormn ordme (18)

«oiiilM*nicltit aliud poluit agere quam lacrimas ab leguntur.Leges LudoviciPii.de quibus loquitur (19),

ipse vidisse videlur. Etiam Gesta

fert (20), sed forlasse annalium partem hoc nomine indicavit. Ilistoriam de sancli Joannis capile con-

scriptam fabulosam rejecit (21). Sanctorum episco- porum Dionysii, Saturnini, Pelragorii aliorumque

iis usus

est; neque Hieronymi et Bedse Chronica, quse ha- buit (25), ad rem suam faciebant. Poslea uberiori-

cculis profundere. — tt quod vtdit semper tn corde

celavit

Pippini regis af-

(15). Inde Engolismam revcrsus, presby- in librrs describen-

ter esl

promotus (14), luique dis (15) et componendis desudavit. Brevem abbalum Lemoviccnsium Historiam usquc

ad a. 1025 perduxit (16), in qua prajcipuas harum

regionum res ecclesiaslicas memoravit. Paulo

acta viJil

sed in Historia sua

(22),

nusquam

post

majus opus aggressus esl. Hisloriam enim a Fran- corum origine ad sua usque tempora tribus libris conscripsit, iisque potissimum res Aquitanicas ex- posuil. In primo quidem libro Gesla Francorum se- quilur, codice usus qualem in bibliotheca Parisiensi Suppl. Lat. n. 125 (olim baronis de Crassier) vidi,

in quo Gestorum textum Fredegarii continuatio ; pisse videtur. Ideo in

excipit, ipsique Annales Laurissenses majores ad- diinlur. Hos fonles ad verbum fere exscripsit Ade- marus, qui eliam libriim secundum, quoCaroli ma- gni res exposuil, primaque terlii capila ex Annalibus Laurissensibus liauSit; quscdam lamen de rebus En- golismensibus inseruit aliaque pauca memorise tra- didit, qiue unde sumpserit compertumnon hahemus, veluti quse de «antoribus a Carolo Magno Roma in

bus fonlibus destilulus, minores adhibuit annaics, quosproculdubio in coenobio suo ad manus habuit,

Aquilanicos dico, fortasse eliam Engolismenses bre-

viores. Mulla tamen his

sequentibusque annis adje-

monachis acce-

rebus Aquitanicis semper fere

fidem merelur, et quae suo tcmpore acla sunt bene

cil, quse a parentibus el senioribus

habuil comperta,

ribus. Summa

et S. Marlialis

nonnisi Ievioribus commissis crro-

diligenlia res in ccenobiis S. Eparchii

gestas exposuit, eorum diplo-

mala quoque consuluit; praelerea quse duces Pi- ctavenses, comites Engolismenses, Pelragoriccnses, Lemovicenses (24) domi militiseque egerunt, accu- rale, ordinate elfuse narravit. Fraiicorum, Germa-

j

NOTJ3.

(13)

llist. iii, 46.

-1

(14) Ademarus Egolismensispresbyterorumullimus,

717.

Codicem Geslorum Rom. Ponliff., quem

de-

aut describi curavil, ad Rohoneiif episcopura

direxit, versibus addilis, quos

ed.

(ed. 2) p. 452. Cf. qiu»

ibidem de codice

librum consultationum Zacbsei

Ademari manu aut

-ep.p.

(15)

scripsit

Eugolismensem

Mabil. Anal.

Amalaiii monentur;

Chrisliani cl Apollonii ipsius

jussu scriplum

185.

habuil

Dacherius; Spicil. XIII, n, p. I

(16) Ed. Labb. II, p. 271-273.

.

.(17) ii, 8.

(18) ui, 5.

(19) in, 2, 5.

(20) ni,

56.

(21)

(22) Epist. p.

lbidem.

722. Eadem et

prseterea acta S.

Marcelli et Jnliani Cenomannensis ab

clerico in conc. Lemovicensi a. 1051 Engolismensi afferuntur.

Concil. ed. Labb.

IX, p. 879, 880.

(23) Ep. p.

721.

ria (24)

Eorum stemmata subjicio, quo melius histo-

perspici possit:

BernarJus(comesPiclav.?)

+ 8i4

Bernardus com. Ar- vern. i 886.

Willelmus tav. dux Germ. mes.

Ramoulfusdux Aquit. t 867.

Ramnulfus Eblus Gozber-

com.Pic- abb. S. lus co-

com. Arv.

duxAquil.

f 919.

Aquit.

892.

t Ebluscom.Pict. dux

i

I

Aquil. ux. Adfla t 95S. Willelmus Caput- Eblus

Slupse dux cnm. Pict.

Aquit.-J- 965.

Willelmuscom.Pict.

eplsc. Lein.

dux

Aquit. f 995.

ux. Emma'. AVillelmuscom.Pict.

ux.Adelmodc.Rrisca. dux Aquil. t 1030.

N.

Turpio Emeno com.

*

cn.Eng. F.Dg.

i 865,

866.

Ademarus

com. Pictav.

+ P30.

ux.

N.

Vulgrinus

com.Eng. duinus)

Alduinus t

Aiaomus (Hil-

abbas

S. Dionjsii

Willelmus ccm. Petrag.

888.

com.Kng.

t 916.

Dernardus Smitia Emma Boso vetulus

Willelmus com. Pe-

Sector-ferri

com. lingol.

t

trag.

uxor

Ade-

inari

Bosocom. Helias. ' Alde-

Peirag.

te.1010.

bertus

Geraldus vicecomes Lemov.

Adel- Widovi- mode cecom Lem.

Aldega- Aldiiiuos

rius

Lemov.

ep. ep. Lem.

NOTITIA HISTORICA ET BIBLIOGR. 14

genlium hisloriam brevius A studet. Ideo vcro, quod vaide dolendum, nusquam

-43

iiorutn aliarumque

perslringit,

non semper cerluin lemporis ordinem

• cerlos rernm annos nolavil; id quod etiam in abba- tum Lemovicensium calalogo neglexit. — Historiani usque ad a. 1028 inedium (31) perduxit atque eodem

anuo finiisse vidclur (32). Nam Augusto mense ejus-

dem aimi (55) concilio interfuit Lemovicae habilo,

" ubi quam plurimos Aquilaniaj prsesules, abbates el cleiicos(54),pisetereaparenteselpropiiiquos suosin-

venil(55), eliiiecclesiscdcdicalione(56)publicepra.'di-

cavil(57).lndereversus, epistolam

ad omnes

qui

con-

cilio iiiieifueiaiit direxit,eamque eliam i ArnaldoRo-

liusquam lamen valde a vero remolus.

secutus,

Eliani res Hispanicas (25),Conslantinopolilanas {26), Ilierosolyniitanas (27) respexil, quas a peregri-

nis qui hide redieranl eum acc.episse verisimile est.

Mauros Narbonae captos el Lemovicam transmis-

sqs vidil, qtii, quanquam more caiulorum loquen-

ies

videbantur, relulerunt tamen quomodo

ylalire

vicli

captique essenl (28). Eodem modo plura procul

dubio aut "ipse.vidit aut ab iis aecepitqui rebus

thenensi episcopo, Theoderko grammatico Metcnsi episcopo, Conegundi Romanorum Augustse, Cononi Csesari Augusto imperatori, AVillelmo grammaiico orlhodoxo et potentissimoAquilanorum duci, Johanni

laboravil. Neque enim, iis polissimum lemporibus, „ Romano papse » inscripsit (58), qua -sanclum Mar-

ususesl (30), et in rebus disponendis quadam arte

sluduisse videatur, Jingua lamen Laiina satis bcne

inlerfueranl (29). Hsec vero probabili siylo con-

scripsit, ct quamvis

sermoni culto et ornato minime

alienis destilulus crat fontibus, nnnalium

moTem sequilur, sed plerumque res similitudine

auadnm connexas narralione quoque con:ungere

quibus

lialem veruin fuisse aposlolum ostendere conalus est, el disputationem quam de hac re cum Lango- baido quodam Benedieto Clusensi (59) habuerat

NOTJE.

Arnaldus

ArnalJus Willelmus Ramiulfus

com.Engot. (Borracio) I TalerandusBomparius.

t

c. 1000.

t

962.

' Willelinus com.Engol.

1028.

comitalumEiigol.leuuerunl(111,28).

ux. t Alduinus.Gosfridus. Gbberga

Berr.ardus

(25) ni, 38, 55,

52.

ni, 52.

iU.

C esl 1028 ao incarnatione Domim nostri Jesu Cliristi

D

per indictionem

lbid.

p.

n, episl. p. 720.

(34) Ep. p. 717.

(55)

720 : Spreto cctloquio nobilium karis-

fesliviiatem de

longinquo vcnerant, ei\pro mea ulitilaleibi nie exspe-

ctabant-

parenlum meorum, qui ad

5

"(56) Aug.

CI. 'Aiin. Lemov. a. 1028. llisl. conc.

p.

888.

habili, Ade-

Lemov. Concil. ed. Lahb. IX,

(57) Fiagmentum

maro a Baluuio

bibl. Par. 111,p.

(38) Ep. p.

ipse vos

sermonis ibidem

vindicali, edidil Mabill. Acla SS. VI.

p. 51. Foitasse ideni exstat in cod. Par. 5785.

1.

Dicia venernbilisAdemari in nalali S. Muriialis. Cal.

466.

717. Pluriinris

cum

episcopos

cognovisse videlur. Nain ibidem dicit: Nolo

locitlus siim dico, papam

quos noininal

mirari, eos,

quibus nnnquttm

adlinc de sanclo Marliule— tres lanlitm

uomina veslra me iittenniscuisse.

juviil Ego, inqnit,

:

duxil me

propler grammalicam; ipsi

mca duo millia

jum

videlicel ac Cwsarem

inter

(59) Quee hic i!e se ipso dicit (epist. p. 726) liuc

referre

Clusa; ipse el Fruncia

sapicnlia

meis. Novem annis

adliuc.sum tcholasticus. Sumus novein

simul discimvs

per-

fer.tus sapiens.

libris, el adhuc non omneseos legi, sed quolidie medi-

tor in illis. Nullus liber esl in lota

subttis non habeam. cwlum lam Postquaiu sapiens

ab

Clusa

fuis-

qui

consecratus abbas Ego sum prior de

bene facere sermonemde lillern. Et infra

tempore Clusa, el scio

senl, qui non curanl nisi de

alque Aqiiilaniie ducem

sum

nepos

per mnlta toca in

abbntis tle

Longobardia constal jam

solidis, sleli ad quos dedit magistris grammalicam et

scltolttslici,qiti

grammalicam, el sum ego valde

llabeo ditas

magniis domos plenas

exiero de schola, terra, quem non erit ego

ut

ego. Ego ero abbas de

sum eleclus

mei, jamque

posl

morlem avunculi

abslulerun!,jam

omnibus, el nisi lales eonversimali monachi

m:hi hoc

hypocrhi ex mulio el de rusiiciltUe, essem

: In.Aqui-

(26) HI, 22,

(-27)in, 47.

(28)

(29) Cf. epist.p.721:Episcopus etiam Lemovicensis simorum

atleslatus

esl nobis, (ortuilu legissese

Cui Gauzbertus i ln ilinere, inquit,

vlim quemdam prcecipuum comiiemAlmannum, cujus

et

qno-

tattaiiiis et lectionibus, cujus capellairi

lidie circa horam leiliam lcelunias sanclorum dice-

eunles

bant » — Tum Salgionius: * Et ego, quando

in Hierosolymam inlravimus mare, vidi quemdam

Johannem monachttm forlissimum grammaticum

linguam inlelligere

(ieraldus anlehos 15

:

annos a

Romaregressus

ibi volnmen;

ibid.

727:

p.

Romcevidi jam

non poleram,

nisi in

anle psalmis eum

ex

elc. In Historia vero clericus

civitale -Remis,qui

conc. Leinov., a. 1051 habiii,

liarral

in navi,»

Anlehos Engolisiiiensis phtres

(Concrl. ed. -ex Labb.

quidam

IX, p. 878):

de monle Sinai in hanc

disponente nnlit,

annos

parlem

moribusgraves,doclrina

fralribus

advenerunl occiduam, Dei

profltteiiles,

vila

cum diu nobiscum Engolismce fuissent expeclanles

calholicai ftdei

pcr omnia honesli, ulriusque linguai perili. Qui

civitalis, el tilleris

Grcecis et Ltilinis cos

hac re hilerro-

jiriucipem

wderemus ad unguem imbulos, super

curavimuseos

Qui uller Shneon, aller nomine

verisimile est. Laiiatiter

Ego

et barbare loquens, quasdam

La-

gare Cosmas. — Qnos etiam Ademarum vidisse el de

mullis rebus

inlerrogasse

719 :

(50) Cf. episl. p.

tialiler

dicliones profcreniem dissimulans, paiienter celabam

726 : Audieram enim eum barbarismis male corrumpere

Lalinilalem. dicit. (51)Non 1029, ut Rivet, Hist. litt. VII, p. 501,

ipsum compellebamtoqui,

cf.

p.

circumstanlibus;

Lemovicas, ut supradixi,

(32)

Pelro abbale Scoloriensi vivo se

45 sed

;

quo

anno ille obieril scr.ipsisse, non

ipse proliteiur m,

consial; cf. Gallia Christ. 11,p. 550.

(53) llsque in prcesenlem annum quo loquimur, qui

15

ADEMAHUSS. CIBARDl MONACHUS.

16

narravit. Hujus rei in Hisloria nulla fit mentio; ( episcoporiim Engolismeiisium (47), Adetiiari histo-

qiiod vix omisisset, nisi jam antea operi finem dedisset. Epistola vero illa Ademarum oslendit di-

riam plerumqiie secuti sunt. Liber in mullorum

manus venit. Ex

bibl. Christ. n. C92 s. xu exstat hisloria Francorum

excerpla est (48), ex qua postea Chronici S. Maxen-

lii sive Malleacensis

sil. Fragmenta alii descripserunt, alii operi prse- slantissimo assuerunt quse ibi deesse videbaiitin-.

Exstal in bibliotheca regia Parisiensi codex infra memorandus, qui Ademari historiam parlim quam

plurimis additamenlis auctam, parlim

ipso eliam quse

(49)

auctor

in codice Vatic.

hau-

uerluni, eloqnenlem (40), conslanleni lem (4-2) asserlionis suse defensorem.

confictam esse adversarius

el fervcn-

quam ab ipso

(41)

contenderatj (45). Ser-

quam plurima

mone ubcre, eleganti, ralionibus non conlemnendis opinionem suam, quamvis nimis a vero alienam,sla- bilire conalur. Iluic qusestioni examinandseanno 1031

dnplex convocalum est concilium, allerum Burdega- lense, alterum Lemovicense. Quibus cum Ademarum interfuisse non legamus, ipsum jam anlea mortuum

fuisse Rivel (44)

valde mula-

lai» conlinet. Sed tantum non omnia quse adduntur

(50); interpolator mulla ex ingenio

suspicalus est. Quod et ipse

sta- sunt falsissima

j{

luerim, nisi forlasse ipsa concilii Leinovicensis

hisloria (45), in qua eamdem fere

ralionom,

camdem

dcprehendere

mihi videor, Ademaro tribui possit (46)i Certe de Adema i morte niliil constat; quam liis circiter annis accidisse verisimile est, cum niliil postea de illo referalur.

yencrationem quam in

diccndj

doclrinam, eanulem quoque S'. Martialis

epistoia

illa

|

Qui sequenlibus temporibus in rebus Aquitunicis describondis occupati eranl, ut auctorj Geslorum

linxit, Ademari verba non semel male interprelatus esl, oidinem chronologicum perturbavit (51), plnra addidit, quse poclicam quamdam rerum narralionem redolenl et ex carminibus manasse videnlur (52). Cum plerique bsec oninia Ademaro oblrusissent, facliun esl ul honiinein credulum et fabulosum cum pulaienl, historiamqtie cjus nimis erroribus pertur- batam dolerent. Iloecvero jam in interpolatorem caditnt, qui forlasse cenlum annis aut.amplius post Adcmarum hscc consarcinavit. Ex \'ua Ludovici

NOTJi.

tania nulla de

parum.

supra

(40)

est, omnes sunt rusttci; el si

didiceril In Francia

grammaticam, esk sapienlia,

.

|

marus

lismensis fuit monacbiis.

p. (45) 869.

historiographus

non Lemovicensis sed Engo-

sapientia

aliquis

mbx pulat se eise

sed

est fons sapicntiai. Aliler

Aquitanis parum

Virgilium.

Nam in

Ed. LabbeusBibl. mss. II, p. 766. Concil. IX,

Rivet Ilist. lilt.

VII, p. 517, Odolricum abba-

putavil. —In cod. Par.

Longobardia, ubi ego plus didici,

de ' ipso ' sensit Ademarus;

(46)

cf.

mutlum fuerit eloquens, ep. p. 727.

n. 30.

tem S. Martialis anctorem

n.

concilii bistoria

Nam in hac lerra non repulatur sapiens, nisi

Nam

j

verilale usque ad moitem liben-

717 ;' cf. lbUl. p. 725

2469 Ademari sermones de S. Marliale et hsec

conjuncta exstanl; ef. Cal. bibl.

edidit Ba-

994, quos

esse, recte

Par. III, p. 285. Sermones a.

luze,

liisl. Tulel.

ier (41) decertare

sqq., p.

papa;

ego pro

festino, ep. p.

p. 585, non Ademari

p.

727 : lamen obedire

oportel Deo magis quam { -. monei Rivel,

"

ante

si gloriai Dei vel

conspeclum Dei

ex hac vita ipsi

sqq.

pranli-

Hist. lilt.

505; cf. eundem p. 398

prreseriim n. 14,

primo libro nihil,

16-58

pauca sumpsii, ui,

exscripsil.

Romano. Iterum adhuc

de aliis quoe eruditi

Ademaro tribuerunt^ope-

249. Etiam

opere

p.

Ademari

ribus.

qui (47) miracula Apud Labbeum, S. Genulli

usus est; cf. Mab. Acta

p.

(49)

pronunlio

Bibl. mss. II, conscripsit,

IV,

n

•el ommum in ccelohabiianlium,

•cari

apostolum, hoc ipso

diei,

momenlo, hoc atltomo moriar

vtvnm. Ditrn missai, quas

conlinuas in honore

<ram obediens necessario

Amalfredo, super corpus

si, inquam,

rium, sed slatim,

aucloritale condideral.

157.)

:

p.

gramntalici.

Marliali, vel alxcvi sanclorum qui jam

iransierunt, moieslum atiquo

modo esl enm

230.

hac ipsa hora, quai est quasi sexKt

corpore

vivi/iemcrucis, unam sponle,

alte-

jubenli et roganli abbali

beali

Eparchii\celebravi

:

ariicuto lemporis quo hoc kcribo, hoc

et ultra non

liodie mane sexta sabbati

(48) Cf. Arcb. VII, p. 437. Ex

magnam partem

(49) Apud

ex secundo et lerlii inilio

vero

ad verbum

Labbeum II, p. 190.

ut pauca tantuin

Lolbarium (50) lla,

afferain, m, 19, dicit

a. 855 annis monaslerium

intrasse, cuin quatuor Adeinarus post recie »

posl paucos Francorum dies rege Ademari verbis

parum infellectis, Arduinum Italiaj regem anle Otlo-

rege alii

hoc Deo displicet, non sinl mihi \n adjulo-

sicul solus inlra ecclesinm

monachis,

quoquejpecunia ub illis, sine ulla velerum

!

csse sibi

persuasil,

cum in

Leipovicensis,

p. 3S6;

Bal. 1716. fol.

scribo,

(43) Ihid. p. 718 : Itanc liceresim fiimus, et plus

scripsissel; m,

20, de Odone

lingil;c. 22,

refert,

fabulam

Itac 'ipsa Itora animam reddam, ibid. p. 726.

causa adulalionis,

corruplus

ut

placerel

abbali ell

fabulas inlolerabiles

Hugone

comile

nem 1 obiisse narrat; quoe ibidem de Rotberto

et

redolerejam

D adnolarunt; magis etiani a vero ahhorrenl quse

c. 51 de S. Adelberto et Brunone memorise

de Heriberto archiepiscopo ab Heinrico II capio

esl, quibus deletis

recte Aiiemarus c. 53 lociilus

interpolator ali» eaipie falsa substituil.

c. 25 de Fredeberto episcopo,

quem

tradit;

(51) Exempli graiia,

in s. x falso collocavil.

(52) Cf. qusejatn atloli c. 22 de Hugone et Rot-

Walttnder faber

cuse-

regc Francorum, c. 55'vcrba : ila fabu-

adhnplens.

berto, c. 28 verba : ense

rat, ef quoe ibiilem de Arnaldo quem narrahlur, c. 5» <ie

Aldeberlo el

lam Tieslis vcrain

(44) Hisl. litl. VII, rosolymam profectum

codice Vossiano, olim S. Martialis

bscclegantur(C:it.bibl.Lugd.

cf. Arch. VII,

nostri Marciulis Lem. ex libris boncs memoriaiAde-

per-

mttri

502. Idem,' AdenharumIlie-

Hic esl liber sanclissimi domini

Nam postcjuam multos ttnnos

egil in Domini senitio ac simul in monac)dcoorcline

in

ejttsdem palris ctenobio, profecturus

sepitlcrum

in

Domini nec inde

llierusalem

reversunts, multos

ad

libros,

nutrilori reliquit, ex quibus

quibus sudaverat, eidem suo \palrono ac

hic. cst xtnusi Sed Ade-

17

NOTITIA HISTORICAET BJBLIOGR.

18

queedamsumpsit (55),

lanicis, quos et ipse Ademarus babuerat; in aliis

cim Geslis episcoporum Engolismensium conve- nit (55). Quorum auctor cum alibi purum Ademaii

textum sequatur (56), non ipsum codice interpolalo

ex Gestis qusedam Ademaro assuta cum eliam aliis locis

alia

(54)

ex Annalibus Aqui- j \ 2) regio Parisieiisi n. 5926, mbr., sa?.c.xnexeun-

tis, fol. min., olim Anl. Faure, quem ex bibliotheca Hadr. Valesii recepit Labbeus. Volumen 17 etsemis qualernionibus conslat, qui in ullimo folio a-r si- gnali sunt. In quaternione m tria desunt folia. Fol. 1-65 libros 2 priores Ademari conlinet, fol. 65-79:

Eginhardi Vitam Karoli, fol. 79-114' AiionymiVitam.

Ludovici

a m, 16 prosequilur. Ipsius verba eliam prioribus- libris saBpissimemutavit, et niodo ipsum, modo quos exscripsit fonies, Gesta Francorum et Annales Lau-- rissenses, secutus est (59), ita ul Labbeus, cum eliam iutegras Caroli ct Ludovici Vitas insertas vidissel, nonnisi extremam parlem Ademaro ascri- bendam esse pularet. Textus, magna negligentia

usum, sed potius

esse putarim, prsesertim

modi res a Gestorum scriplore narrationi ex Ade- maro haustse addiloe sint (57). I.ieo non ante sed

post a. 1159, quo

interpolalorem opus suum compilasse recle statuere mihi videor. Qui cum res in ccenobio S. Martialis Lemovicensi geslas, jamab Ademaro satis accurate

exposilas, singulari sludio prosequatur (58)^ibidem

majorem

vixjsse putandus est, ideoque in

ejus-

Pii, fol. 114' sqq. Ademari Historiam inde

Gesta illa scripia esse conslat,

his etiam

fidem merelur. In hac Ademari edilione id maxime consilii egi,

ut primo loco inlegrum et purum ipsius texlum cxbiberem, codice potissimum usus praslanlis- simo 1) regio Parisiensi n. 5927, mbr., fol., olim I. A.

Thuani.qui ssecnlo xi mediocum

el satis eleganter in membranis oplimis non una

manu exaratus, lilteris quas dicunt

eiiris el variis colorihus pictis ornatus, 165 foliis

conslal, quorum modo plura, modopauciora

Ademari hisloria, 151 explet. Hunc

Ijbrum partim descripsi, partim cum ediiis aocura- lissime contuli, quippe qui purum contineat lextum, paucissimas lanlum easque leviores mendas babeat,

I g

descriptus,mendis fcedissimisscatei.qusesciiptorem

in veteribus libris legendis neque ui

rudem, neque

scribendo exercitalum arguunt. Litterarum forma, qualem in libris manuscriptis Lemovicensibns sse- pius vidi, hujus urbis.monachum indicare videlur,.

ubi etiam ipsum interpolalorem deguisse supra

monui. Eliam in boc

quamvis non exscriptum esse non dubito (60), histb- ria lilulo caret. 5) Plurimi qui exstant Ademari codiccs ex eodem.

ex 1 derivalum

quippe qui III,

quam pluri*

magna diligenlia

initialibuspul-

codice, quem

con- exemplari

24,

di (61)

fuie deslituio fluxerunt*

(et

juneta sunt.

verbis : vicaria Piliacense

ecclesias)

alias

hisloriain flniant. Textum nullis.

mas

interpolalionibus maculatum liabenl. Ipse tres vi?,

ct in Aquiiania, foriasse Engolismse aul Lemovicse,( C 3a) Monlispessulanum n. 94, nibr., s. xn, fol.,

scriplus, proxime ad autographumaccederevidealiir.

Historiam ibi, nullo litulo inscriptam, el

singulos

libros uullis rubris distinctos Iegimus ; prinio tamen

capitum index prsemissus est, secundi vero et tertii inilium capilulo primp ascripto indicatnr. ldem

de

v.olumen coniinet f. 132 diploma Caroli

castro Fronciaco ecclesiae Engolismensi confirmalo,

Hugonis ex ipso

codice a Labbeo II, p. 155, edilam, el f. 140 sqq.

Eginhardi Vilam Caroli Magni mancani. Exhoc co- dice descriptus est

regis

f.

135 convenlionem WilKlmi el

la) rejfius Parisiensis

Suppl. Lat. n. 142, charl.,

continct et iisdem Egin-

quem

in

collegio

s. xv, fpl., qui eadem opera

hardi verbis finil. Fortasse hic cst

Claromontano vidit Labbeus, qui certe buic similli- 1

mus fuit. Interpolata hisioria.exslai in codice

D

olim collegii Trecensis,

terlium librum distiiiguil, o1') Monlispessulanum n. 277, mbr., fol., s. xn- xni, 8V0, qui operi liti.ilum Hystoria Francorum inscribit, ct singulis libris capilum indicem prx? mittit. 3C) Mootispessulanum n. 27, mbr., s. xiv, fol., qui cum Zh plerumque convenil, in capitum tamen tertii libri ordine ab ipso differt, 18 pro 22 exhi- bens. Alji ejusmodi codices inveniuntur 3d) Romsein bibl. Vat. n. 1795, mbr., fol. s. xm.

qui neque litulos liabet neque

(Arch. V, p. 116).

3e)

Romse in bibl. Christ. n. 905, mbr., fol.

ordinem quem S^ habere videtur.

(Arch. III, p. 422, 423, coll. v, p. 117), qui eundcm

capitum

3f) Bernse n. 208, mbr., s. xin (Arch. V, p. 488).

•NOTJE,

(53)-m, 16:

(54)ni,18,

19» Sed Iiaec satis infelicitpr cuni;

eonjunxil.

Engolism. cum Gest.

Adeinari narralione

(55)

15, in, 24,

Cf. iu, 16, de inonela

de

c

reliqniis Ilierosolyma rcportntis;'

et 28 cum Gest. c. 19, m, 61); el 66,cum Gesl.

c. 25.

(56) Cf. Gest. c. 11 cum Ademar m, 20; Gest.

etc. Ojuse Gest. c. 25

inleipolalo de-

c. 14, 16, cum Adem. m, 25,

legunlur
siinl.

magnam parlein in codice

(57) Cf. c. 9, 10, el prsesertim c. 25,

sunt.

•-•••

26, ubi dc

\Villelmo Engolismensi lanium in

quorum pars

occurrit, quoevero ab uno eodeinque procul, dubia

comite mnl.ta nova Ademari leguntur, texlii

interpolalo

.

57, etc.

scripla (58) m,-t9 [20] 22, 25, 55, 45, 49,

(59)

Cf. quoe Archiv. Vol. Ylll diclurus sum.

(60) Cf.

quse deEginhardo tlicit Pertz 1. 1. Pai^-,

logice tom. XCVI. (61) Cf. Archiv. VII, pag. 455, sqq. '

*9

ADEMARIS. CIBARDl MONAGHT

20

4) Paris. n. 6190

(C2). Gkibri Rodulplii codiei

A glexii, singulis quibiistfani locis taiitum CoWcfs Thuanei verba referens. Ex primo libro nonnfsf excerpta qusedam dedit, sccundum tanquam jam

antea editum

prsetermisil,

lerlii quoque initio plu-

major

rima ex Ann. Laurissensibus hausta snppressit. Ex

Ademari

Uisloriic pars in Bouqueti cotleclionem reccpta est

(II, p. 514; V, p. 184; VI, p. 2.23; VII, p. 225; VIII, p. 252; X, p. 144-164) notisque illustrata. Etiam in hac quam instiiui" nova edilione non m- tegrum opus luci dandum erat, sed hoec lanlum exhibui quoe AdemaruS fonlibus iilis majpribus ad-

Labbei et Duchesnii edilionibus

jecit aut proprio Marle coiisciipsit. In quem finen* codicem 1 perlegi omniaque memoria digna ex primis libris exscripsi. In sequentibus eumdem co-

exprimendum curavi, ei quoe

cor-

rexi in nolis semper reluli

(67). In codice ssepius a

pro e scribitur, quod ex verborum pronunlialione in Aquitanioe regionihus usitala ortum esse videlup:

e. gr., Nannelansium, Rolomansis,.biannjum, eman-> datio, commandalum, ovulanlissimam, amplectaba-. tur, assumans, revcrlans, dccoram, Engolismen- sam (68). Hsecan Ademaro tribuerem lioesifavi, reci-

pere lamen nolui. Quae in 2adduntur,. aut mulala.

leguntur, infra addidi, neque tamen omnes easque-

falsissimas lecliones enolavi. In margine cer-

soepe

tum ordinem chronologicum slabilire, in notis er- rores corrigere et res Aquilaiiicas aliasqne memoria dignas quam brevissime explicare conatus sum. G. WAITZ.

qualuor folia stec. XI-XHassuta sunt, quje varia ex

Ademaro

aucla. Quse, nullo

lelinent, modo mutato

di

fnterpolato descripta, in qnibusdam tamen cum 2 convenitint (65), ita ui fortasse inter ipsius slnt re-

ralionem oslcndunt, ct, qtiamvis ex codice non

excerpta continent, postea ex eddem fonte

ordine scripla, modo ipsius verba

slylo

valdc diversain narran-

ferenda fontes. Ademari liber

p. 6, Francf. p.

integer nunquam prodiil. Secun-

dum librum Pitboeus SS. XII comtanei ed. Par. 2,

230) primus ex cod. 1 edidit, Ade-

mari

chesnii SS.

(II, p. 68) et SS. Kulpisianos (3, p. 45).

nomine suppresso; indeque transfit in Dti-

excerpta s. t. i Aquitanicse

p. 416, ed. Francf.

quoc Buchesnii,

Uem Pithoeus Ademari

hislorise fragmentum » ex codice 4 publici juris B dicein accurate

fecit (SS. XII cowl. ed. Par. 2,

p.

ex

517, et SS. XII cowtanei p. 79),

ipsiusAdemarlutvidetur

codice aucla, repetive-.

locos'eosque

ex

runt (SS. II, p. 652; IV, p. 80). Breve Ademari

fragmentum A. Duchesnius eliam Hist. Norm. SS.

collectioni (p. 19) inseruit. Majores

optimo codice, fortasse

eodem quem 1. nominavi,

paulo post

descriptos (64), Beslius in probationibis hislorioe

comitum Pictavensium (65) exhibuil. Historiam ex Ademaroaliisque compilatam Petrus a S. Romualdo

luci dedit

edilionem abso-

lutam aggressus est, Iriluis codicibus supfa indicalis

(1,1*, 2.) usus ; sed singulari errore librum•"inler- pojalum secutus, inlcgram Ademari Hisloriam. ne-

(66).

Labbens

NOTiE.

(62) Codex olim E. Yinetr postea Thuani fuisse

Histoire dcs comles de Poiclou cl des ducs

Guyenne par I. Besly. Paris, 1647, fol., pas-

videtur; cf. Besly Hisl. comilum Pictav.L p. 199.

(65) lii, 28, 54.

(64) v. p.

(65)

199.

de

sim.

I

(66)

Historia; Francorum, seu Chronki Ademari

epitome — cum notis

in-

etiam additis a domno Petro a

nonullisque

Engolismensis

terpolalis quibusdam

S. Romualdo Fuliensi. Parisiis apud L.

1652, 12. Simile

charl., s. xvii : De origine

Ademari

Engolismensis Hoe uoo excepto, quod

Chamhoudry

opus exslal-in cod. Par. n. 6182,

Francorum ex ckronico

monachi sancti Martialis.

in

genilivo semper

a>

non coil-

in urbiuin nonii- exhibeal.

Lemovice, etc.)

codice correcta suni :

(67)

(68)

scribeiidum esse duxi, cum codex sibi ipsi

stans modo m modo (potissimum

nibus

e

Emjolisme,

Ha?.cinierdum jam in

classa corr, classe, Saiasensam cnrr. Salasensem.

LllBER

PRIMUS.

I. Principium regni Francorum, etct, ul- Gesia Francorum.

C

II. (Gest. Francorum c. 12) hwc adduntur: Eo

tempore sanctus Eparchius natus est palre comite Pelrogoricse nomine Felice, qui poslea plenus san- clitate patronus Egolismoe civilatis factus cst.

16*. (An.508.Gest. c.\7-) add.: In ipsa-civitate(l) consecrare fecit in episcopatu venerahilem virum

i

Aptonium capellanum suum, expulso primo episcopo

Arrian.o Gotliorum de eadem civitalc.

24.

(An. 581. G. c. 25) add. : Per idem temptis

* Sanclionis et pater Egp-

sanctus Eparcbius prsesul

lismensis migravitad

29.

Cbristum die primo Julii.

(G. c. 30) add.: Eo tempore sanctus Grogo-

Turonensis

magnis virlutibus

Per idem lempus sanclus Germanus Pari-

Chariberto Egolis-

rius archiepiscopus

fulgebat.

siorum episcopus, missus a rege

mam civilatem, consecravit basilicam sancti Epar-

fuerat; adfuit cum eo

cliii, ubi.ipse nuper sepuUus

venerabilis Gregorins episcopus Turonensis, et in.

! VARLE LECTlONES.j

1 c. 16. Gestorum (c. 15.) verba ita legunlur : Deinceps omnes secclesiseDei cum auctoritateaposlolice (sic)

ad

presens ipsas Isetanias triduanas. ubiquc cselebre

NOT,£

exemptum agentes usque

'

p.

s. et

post

erasa 1.

|

;

rccolunt ante.

Romani hoc

ascensionem Domini.

(I) Engollsmn

21

ipsa basilica multa

lini episcopi collocantes,

dem sanli Marlini honore. Denique in altare

ab eodem sancto Germa.no atque sancto Gregorio

apparenl impressa;

signacula. Item in honore sancti Pelri consecrave- runi secclesiam sedis episcopalis \ quam Clodoveus rex supradictus a novo incoari jusserat, desirucla priori sede, quam Gothi Arriana maculalione foeda- verant, in lionore sancti Saturnini. Ordinaveruntque in ipsa civilale episcopnm nomine Mererium (2),

consecrato sanclse crucrs actenus

HISTORIARUMLIBRITRES. — LIB. I.

22

pignora reliquiarum beati Mar- A A tellus, Chilperico recepto,

dedicaverunt

*

eam in ejus-

ipsius

regem eum consliluit,

malorum, sed

oblitus cunctorum quse in.eo fecerat

cum Raenfredo amicilias' facere noluit. Rex Chil- pericus, urbeNoviomo 8 veniens, morbo obiit, et regnavit annis sex. Franci vero Theodericum, filium

Dagoberti junioris, iu monaslerio CaJa enulriluni, superse regem slatuunl, consensu Karoli Marlelli. Karolus vero princeps Raenfredum inseculus, Ande- gavis civitatcm obsedit, el vastata regione eadem, cum plurimis spoliis reversus est, et major domus effectus est ipse