Sie sind auf Seite 1von 12

17.5.-2018-31.5.

2018 Studiereis Benelux-Saarland


17.5.2018 Strijp (Eindhoven)
In Strijp bezoek ik nogmaals de Sint-Theresiakerk (1928) met de interieurschilderingen van Charles
Eyck. Ook de imposante afbeelding van Christus die zich achter het altaar bevindt en meteen de
aandacht trekt, is van zijn hand.
Tot de inventaris behoren onder andere het hoogaltaar met kruisgroep in marmer en koper (1928),
altaren van Theresia, Maria en Jozef en communiebank, alle van Jorna (smeedwerk, Eindhoven).
De kerk is (zoals verwacht) gesloten. In het internet zoek ik naar de leraar die mij de Godsdienstles
1954-1955 geleerd heeft.
De Theresiaparochie werd bediend door pastoor De Beer, die in de jaren vijftig en zestig de H. Mis
opdroeg. Hij had in die dagen maar liefst drie kapelaans: H. Hurkmans, A. Klessens en J.F.M. van
Oosterhout1. Ik vermoed, dat een van hen de Godsdienstles 1954-1955 aan de R.K. Jongensschool
(St Willibrordusschool) – Zeelsterstraat 138 gegeven heeft. Het schoolgebouw staat er nog steeds,
maar is veranderd in een kindcentrum.
Pastoor de Beer van de St Theresiaparochie vierde op 25 mei 1954 zijn zilveren
priesterfeest. Hij moet destijds godsdienstles gegeven hebben.2
Ook kapelaan August Klessens (geboren in Bladel op 6 maart 1921 en overleden op 7 juli
2007 te Bladel, en kapelaan in de St Theresiaparochie van 1950-1957) 3 moet rond 1947-
1950 godsdienstles gegeven hebben.4
In 1958 werd Kapelaan H. Hurkmans (geboren 9 juni 1918 te Someren en overleden op 17
feb. 1990 te Eindhoven) de Pastoor van de Maria Regina in Strijp.
J.F.M. (Jan) van Oosterhout (Tilburg, 24 juni 1923 – Nuenen, 29 mei 2005) vind ik terug in
de biografie van de Pastoor van de Andrieskerk te Nuenen. Hij werd in 1949 tot priester
gewijd waarna hij kapelaan wordt in Mierlo-Hout en Strijp. Na drie jaar werd hij rector op
Koningshof in Veldhoven. Voordat hij in 1961 werd benoemd als assistent van de
Clemensparochie, was hij leraar aan de PABO in Eindhoven.

19.5.2018 Groede
Ten zuiden van de Schelde wordt de wegvoering door de navigatiesystemen ernstig gestoord door
willekeurige wegomleggingen, die kennelijk al jarenlang de toegangswegen naar dorpen zoals
Groede zelfs voor voetgangers blokkeren. Zelfs de natuurgebieden ten zuiden van Breskens zijn off-
limits. Er schijnt een nieuw soort wegennet te worden voorbereid. De hekwerken zijn al wat
aangeroest en staan er al geruime tijd. Aan de zijkant kan men er omheen lopen, maar wie weet wat
er achter die hekken nog meer te wachten staat....
Jammer voor Groede, waarvan ik graag eens de Grote Kerk (Groede) had willen bewonderen...
maar ook in de buurt van Ieper blijven wij steken in grootscheepse wegomleggingen, waarin men
prima kan verdwalen.

1 De H. Theresiakerk in Eindhoven
2 “Heb op de St Willibrordusschool (katholieke jongensschool aan de Zeelsterstraat) nog godsdienstles van hem
gehad, dit ter voorbereiding aan de heilige communie.” (uit: Pastoor de Beer)
3 volgens Analecta 2007 - Bisdom Den Bosch en De Goede-Herderkerk in Sint-Oedenrode
4 In mijn jongenstijd (1947-1950) op de St. Willibrodusschool kregen wij ook godsdienstles van kapelaan Klessens.
(uit: Pastoor de Beer)
20.5.2018 Vlissingen
Met de veerboot is de overtocht naar Vlissingen goed geregeld. Wel moet men in drukke
reisperioden op tijd komen, anders is het aantal plaatsen voor personen of fietsen uitverkocht.
Aan de kustlijn is bij de landingsbaai een oud eenpersoons duikbootje met twee torpedo's van de
Duitse bezetter te zien, waarmee het verkeer op de Schelde in de tweede wereldoorlog geregeld
werd.
Er staat een standbeeld van Admiraal Michiel de Ruyter (1607–1676). Ik mag even in de kerk
kijken, die 1 minuut later gesloten wordt. Jammer voor Vlissingen.

21.5.2018 Brugge en Sluis


Wij reizen met de bus in pakweg anderhalf uur van Breskens naar Brugge. Het weer is fantastisch.
In Brugge ontdek ik een standbeeld van Simon Stevin of Stevijn (Brugge, 1548 – Den Haag of
Leiden, 1620), een natuurkundige, wiskundige en ingenieur afkomstig uit Vlaanderen. Hij vond het
decimale stelsel voor breuken uit en gaf de vestingbouw een wiskundige grondslag.
Om zijn hydraulische uitvindingen in de praktijk om te zetten sloot hij een overeenkomst
met Jan Cornets de Groot, vader van Hugo de Groot. Deze De Groot was burgemeester van
Delft en een zeer hechte vriend van Stevin. Samen lieten ze op verschillende plaatsen
windmolens bouwen en bestaande verbeteren. Tevens deden ze eerder dan Galilei een
valproef van de toren van de Nieuwe Kerk van Delft, waarmee ze Aristoteles weerlegden.

De korte woorden in het Nederlands


Interessant is de conclusie, dat de Nederlandse taal de oertaal met de meeste korte woorden moet
zijn geweest.
In Uytspraeck vande Weerdicheyt der Duytsche Tael, een onderdeel van de Weeghconst,
benadrukte hij het belang van de taal waarin wetenschap wordt beoefend. Hij beweerde
namelijk dat het Nederlands met zijn eenlettergrepige woorden beter geschikt is voor
kennisoverdracht. Hij bedacht Nederlandse namen voor wetenschappelijke begrippen
(purisme). Enkele voorbeelden zijn evenaar, evenredigheid (equiratio, analogia), evenwijdig
(evenwijdich, parallel), een gegeven, kegelsnede, lanckworpigh (nu: langwerpig), loodrecht
(perpendiculair), middellijn (diameter), raaklijn (tangens), boogsinus (arcsinus), rede (ratio,
logos), scheikunde (chemie), stelkunde (algebra), vlak (bij Stevin vlack), wiskunde (wisconst,
mathematica), wijsbegeerte (filosofie). Zo kreeg het Nederlands eigen wetenschappelijke
woorden, waar andere Europese talen leenwoorden gebruiken.

Deens
Het is echter correct, dat de oudste woorden vaak de kortste woorden vormen. In de Deense
dialecten en in het Engels is echter de efficiëntie nog groter.
In sommige Deense dialecten kan de æ-phoneme van alles betekenen zoals bij voorbeeld in het
zinnetje: “æ æ å æ ø i æ å” dat men kan interpreteren in gewoon Deens: “jeg er på øen i åen” (“Ik
ben op het eiland aan de oever van de rivier”).5
Volgens Stevin hadden Adam en Eva in het paradijs Nederlands gesproken: de oertaal met
de meeste korte woorden die makkelijk samenstellingen vormen. Deze taal werd volgens
hem gesproken in de zogenaamde Wysentijt. Stevin gaf de voorkeur aan uitgaven in het
Nederlands, met eigen woorden voor Grieks-Latijnse termen. Zo werd hij een van de
5 “jeg er på øen i åen” – “I am on the island at the river's shore” – Archaic Phrases
grondleggers van het wetenschappelijke en technische Nederlands. Zijn invloed op het
Nederlands is nog steeds merkbaar.
In het Deens onderscheidt men 40 klinkers en kinderen leren pas op 9 tot 10-jarige leeftijd de
fijnheden in de Deense spreektaal te ontcijferen.
Het essentiële optimum wordt bereikt als de taal gemakkelijk geleerd kan worden en door een groot
bevolkingspercentage kan worden gehanteerd. Wellicht is daarom het Engels een wereldtaal
geworden. De Deense dialecten zijn te moeilijk en Nederlands is moeilijker dan Engels..

De boogkoorde
De boogsinus had overigens nog verder vernederlandst kunnen worden als “boogkoorde”.
De Arabieren introduceerden het begrip sinus als gib, wat letterlijk koorde betekent. In de
12e eeuw werden de Arabische werken vertaald naar het Latijn. Hierbij werd gib verward
met gaib, dat bocht of boezem betekent. Het Latijnse woord hiervoor is sinus. Ondanks de
foute vertaling raakte het begrip ingeburgerd6.

Brugge gesloten en kampioen


Op de grote markt van Brugge stellen wij vast, dat alle musea gesloten worden, omdat Brugge
voetbalkampioen geworden is en er een groot feest met een rockband op stelten wordt gezet. Wij
kunnen dus alleen de architectuur bewonderen. Overal zijn in blauw geklede supporters op de been.
In het centrum van Brugge zijn de prijzen voor een kop koffie tot 5 € aangegroeid. Twee straten
verderop is het veel rustiger en kan men op een fraaie binnenhof voor een geciviliseerde prijs van
2,50€ een koffie drinken.

Sluis
Op de terugweg maken wij een tussenstop in Sluis, waar een grote markt gehouden wordt. Tot Sluis
heeft Napoleon een vaart laten graven, daarna werd zijn regeringsperiode abrupt afgesloten.
In Sluis is van Johan Hendrik van Dale geboren, leraar geweest en gestorven. Het museum is nog
slechts een half uur open en dus eigenlijk al gesloten. Jammer voor Sluis.

6 Geschiedenis in sinus en cosinus


22.5.2018 Damme
Op weg naar Ieper bezoeken wij Damme, een klein, middeleeuws stadje tussen Brugge en Sluis,
waar de tijd ingeslapen is. Op een hoog gebouw is een ooievaar druk klepperend bezig een gezin te
stichten. Een imposant raadhuis domineert de markt, waar men ongetwijfeld prima een film over de
middeleeuwen kan draaien.
Hier werd ook Tijl Uilenspiegel geboren, de held uit de roman van Charles de Coster.
Een museum en een herberg met de naam “Lamme Goedzak” herinnert aan de roman Tijl
Uilenspiegel, die zich in deze regio afspeelt. Lamme Goedzak is een personage uit het boek De
Legende van Uilenspiegel (1867) door de Belgische schrijver Charles de Coster.
Lamme Goedzak komt niet voor in de oorspronkelijke 15de- en 16de-eeuwse vertellingen rond Tijl
Uilenspiegel die in Duitsland en Vlaanderen de ronde deden.
Het standbeeld van Jacob van Maerlant staat voor het stadhuis. Hij ligt begraven in een blinde zerk
in de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Niet hij zou er onder liggen, alleen zijn lijk, zo redeneerde hij.[3]

De syphonbrug
Vlakbij Damme bevindt zich een de Syphonbrug, waar een tweetal kanalen oorspronkelijk een
derde kanaalsysteem kruist. Helaas hebben de Fransen het systeem opgeblazen en vergeten het weer
opnieuw op te bouwen. Uit de restanten van dit systeem is maar weinig te zien7.

Last post in de Menenpoort


In Ieper bezoeken wij de Last Post in de Menenpoort, waarin de bewoners (de Last Post
Association) de bevrijders elke avond na de klokslag van 20:00 uur danken door een afscheidsgroet.
Om wat te kunnen zien moet men een uurtje vroeger een plaats innemen.

Door de Menenpoort zijn duizenden soldaten naar het front van de Ieperboog ("Ypres Salient")
gemarcheerd. Op de muren van de poort staan de namen van 54.896 vermiste soldaten van het
toenmalige Britse Imperium gegraveerd. Dat is slechts een miniem percentage van het totaal aantal
gesneuvelden.

23.5.2018 Het drinkwater in Ieper


Onze gastheer heeft op zijn grondstuk een granaat zonder ontsteker opgegraven. Deze staat nu op
zijn tuintafel tentoon tot de ophaaldienst het verroeste oorlogstuig afhaalt. Hij zegt, dat er verderop
aan een openliggende straatreparatie drie obussen (granaten) met ontstekers gevonden zijn, die nu
naast elkaar langs de weg liggen.
In het B&B te Zonnebeke bij Ieper vraag ik mij af hoe in dit oord het grondwater wordt gewonnen,
dat uit velden vol 100-jarige, roestende munitie met fosgeen, chloor en andere giftige chemicaliën
stamt.
Er lopen kippen op het erf en ongetwijfeld krijgen wij bij het ontbijt gebakken eieren uit eigen teelt.

7 Wandelen rond Damme


In Flanders Fields
Wij bezoeken in de imposante, nieuw opgetrokken en gerestaureerde Lakenhalle van Ieper het “In
Flanders Fields Museum” met als thema de oorlogsvoering rondom de Ieperboog.
De titel “In Flanders Fields Museum” is afgeleid van het gedicht: In Flanders Fields8. De
zaadjes van de Klaprozen (poppies) blijven ook op het doorploegde slagveld nog lang als
vruchtbare sporen bewaard, zodat zij later op zo'n geteisterde akker nog steeds kunnen
ontspringen.
Klaprozenzaden kunnen jarenlang op de grond liggen en pas beginnen te groeien als de
nabije planten en struiken weg zijn, bijvoorbeeld als de grond werd omgewoeld en vervuild.
De meeste klaprozen zijn altijd waar te nemen op plekken waar slooppuin in de grond ligt.
De klaproos is namelijk een pioniersoort9.

De strategie van de eerste wereldoorlog


Een eeuw geleden was de streek rond Ieper het slotdecor een de meest verwoestende conflicten uit
de geschiedenis.
De rondleiding door de tentoonstelling “In Flanders Fields Museum” begint met de
propagandamachine, die verrassend goed overeenkomt met de huidige perspublicaties, die in de
oorlogen duidelijk een vertekend beeld leveren van de werkelijkheid. De vijand wordt al snel door
overdrijving tot boeman verdoemd.
Beide legerleidingen maken gebruik van de desinformatie om de soldaten massaal in de dood te
sturen. De gemiddelde terreinwinst was een paar meter per dag tegen onvoorstelbaar grote aantallen
jonge levens. In de loopgraven was de aanvaller tegen de talrijkere verdedigers in het nadeel,
waardoor er naar nieuwe wapens zoals gifgassen werd gezocht. Op perverse wijze werd er door de
wetenschapper Haber in chloor en fosgeen een oplossing voor dit dilemma gevonden.
Gedurende de eerste wereldoorlog werden de frontlijnen aan de kustregio rond Ieper vooral door
overstromingen in het IJzerdal beheerst.

24.5.2018 Tyne Cot Cemetery


Bij het bezoek aan de begraafplaats Tyne Cot Cemetery imponeert nog het meest de monotone
vrouwenstem die de namen en de leeftijden van de gesneuvelden opnoemt. De naam van de
begraafplaats stamt van de als een boerderijtje gecamoufleerde bunker, waaruit de vuursalvo's de
aanvallers neerschoot. Dit terrein was de locatie met de hoogste sterftecijfers van de eerste
wereldoorlog.
Het maaiveld loopt zeer geleidelijk op naar de top van de heuvel met de betonnen bunkers, die
tussen de graven liggen. De soldaten hadden geen schijn van kans dat vuur te ontkomen.
Ik neem een paar foto's van duiven die op de grafstenen en bunkers plaatsgenomen hebben.

Doornik (Tournay)
Wij bezoeken de stad Doornik (Tournay) aan de Schelde. Wij zijn net op de grote markt
aangekomen als zich een geweldig onweer aankondigt, die ons haastig tot de terugtocht dwingt.

8 In Flanders Fields is een gedicht van de Canadese militaire arts en dichter John McCrae (30 november 1872 – 28
januari 1918). De definitieve versie schreef hij op 8 december 1915.
9 Klaprozen (poppies) bloeien als andere planten in de buurt dood zijn.
25.5.2018 Mont Saint-Aubert
Ons B&B bevindt zich in een romantische herenboerderij uit de zeventiende eeuw. Op de oprijlaan
moeten wij een fazant uitwijken.
's Morgens bezichtigen wij nog de machtige kathedraal van Notre Dame te Tournay, die vrijwel
totaal van binnen en buiten in de steigers staat.
Daarna bezichtigen wij de Sint-Brixiuskerk, waar men op 27 maart 1653 de tombe vond van
Childerik I (zoon van Merovech en vader van Clovis). Van de tombe van Childerik I is niets meer te
zien. Alleen de Rue Childéric is daarvan in Tournai overgebleven.
Deze grote Merovingische koning, vader van Clovis, overleed einde van de 5e eeuw in
Doornik. Zijn met waardevolle voorwerpen gevulde graf werd teruggevonden bij de Saint-
Brice kerk tussen de Schelde en het station.
Vlakbij de centrale brug over de Schelde drinken wij koffie in een idyllische biertuin. Op de
Schelde zijn nog vrij veel vrachtboten onderweg.

Mont Saint-Aubert
De middag is gereserveerd voor een rondwandeling (3.15 van 7,5km) vanaf de Mont Saint-Aubert
en terug. Op deze 150m hoge berg hebben de prehistorische druïden de zomer en winter met
vuuroffers begroet. Rondom de berg stiefelen wij in de hitte tussen de akkers met asperges, die
wellicht op lössbodem groeien. Onderweg ontmoeten wij wegvliegende fazanten en een
goudkleurige hazelworm.
Vanuit de hoogte van de route GR123 kan men de benevelde bovenloop van de Schelde zien. Wij
moeten ons op de grond concentreren, waar de modder van de afgelopen onweersbui de weg
onveilig maakt.
Na een verfrissende douche rijden wij terug naar Mont Saint-Aubert om er in een restaurant met
uitzicht op ons B&B en daarachter op 8km afstand liggend de kathedraal van Doornik. Eigenlijk
herkennen wij de kathedraal aan de witte afdekking van de centrale toren, die tot de
restauratiewerkzaamheden behoort. Wij bestellen een Savoyse gratin schotel baserend op geitenkaas
met met zalm, aardappelen en uien. Rond 8 uur verdwijnen de torens en ons gastverblijf in de
avondnevel.

Italiaanse Mefo bills ?


De geldmaffia heeft een idee uitgebroed de Eurozone te chanteren. De nieuwe regering wil zelf
schuldbrieven uitgeven om de staatsschuld te betalen.
Het lijkt wat op de methode van de Mefo bills10. Als de EU dat toelaat is de unie verloren en failliet.
Men kan dan elke zwerver en klaploper in de copyshop (de ECB) het eigen geld laten drukken om
elke vorm van schulden af te lossen.

10 Degussa Marktreport, Ausgabe 25. Mai 2018 (PDF)


26.5.2018 Op weg naar het zuidoosten
Op weg naar Libin, waar wij overnachten, valt op dat de binnenwegen relatief smal zijn. Groene
bossen, velden en akkers begeleiden ons. De toestand van het asfalt wordt soms aangekondigd met
de woorden “route degradée”. De meeste gaten in de weg kan men uitwijken en voor de andere
moet men op tijd remmen.
Onderweg zijn er maar weinig pompstations. Er wordt ook weinig met contant geld betaald. De
meeste pompen verwachten een betaling via een geldkaart.

De grotten van Han


De grot van Han met het aangesloten speelterrein en de horeca behoort tot de grootste
toeristenattracties van zuiden van België. De toeristen worden met een treintje met een bordje
“verboden te roken of te spuwen” naar het begin van de grot gereden.
Daar merken de meeste gasten te laat, dat de temperatuur in de grotten veel lager is dan de zomerse
buitenlucht rond 30°C.
Tijdens de rondleiding valt ongeveer halverwege het licht uit en het is op slag stikdonker. De groep
kan een eeuwige minuut lang geen stap meer verzetten tot een van de mensen op het mobieltje de
knop heeft gevonden het eerste noodlicht aan te zetten.
Waarschijnlijk is de lichtuitval een goede demonstratie hoe zich slechthorende vleermuizen voelen,
die zich in de inktzwarte duisternis moeten oriënteren.
Veel van de grotten staat in de winter onder water en moet in de lente schoongemaakt worden. De
LED-lichtinstallatie schijnt tegen een waterbestand bestendig te zijn....
Vroeger werden de toeristen met bootjes via de rivier naar buiten gevaren, maar dat lukt nu niet
meer doordat de rivierloop verzand is.
Tot het bezoek van de grotten behoort ook een verrassend omvangrijk museum met de vondsten, die
men in de rivier heeft geborgen en een lange periode van bewoning aanduiden. Er zijn veel wapens,
sieraden, werktuigen enz. gevonden. Het bezoek is zeker de moeite waard.
Parkeren in Han kost 6€, te betalen aan een vrouw, die midden op straat in een woonwijk voor een
openbare (eigenlijk kosteloze) parkeerplaats een keukentafel heeft geplaatst. Het lijkt mij een
eenvoudige manier om wat geld bij te verdienen. Het leven is immers al duur genoeg... Wij krijgen
een bonnetje met een indrukwekkende stempel.

27.5.2018 Bastenaken
Enkele kilometers ten noorden van Bastenaken ligt het Bastogne War Museum op de
Mardassonheuvel. Dit museum presenteert sinds enkele jaren een grote tentoonstelling over de
oorlogsgeschiedenis van de tweede wereldoorlog en concentreert zich op de Slag om Bastenaken11.
Naast het museum staat het stervormige Mémorial du Mardasson (1950), dat ruim uitzicht biedt
over de omgeving. De weg naar het terras op het monument is veel te klein voor de grote groepen
toeristen, die naar boven en beneden moeten. De trap uit 1959 is al bejaard en het betonstaal in de
betonzuil begint te roesten. De leuningen boven op het monument zijn daarentegen van roestvrij
staal.

11 De Slag om Bastenaken als onderdeel van de Slag om de Ardennen wordt ook toegelicht in de Bastogne Barracks en
bij het Tankmonument.
28.5.2018 Over het onzijdige geslacht van de vrouw
Onderweg door Luxemburg luister ik naar de radio. Het Luxemburgs lijkt wel wat op het Limburgs
en inderdaad zijn er samenhangen.
Een van die correlaties betreft het onzijdig, dat de vrouw (“het wijf” resp. in het Duits “das Weib”)
al sinds onheuglijke tijden in de etymologische bagage meevoert.
Oorspronkelijk was het woord niet pejoratief12, maar een heel gewoon substantief in de betekenis
van een ‘niet-adellijke vrouw’13. Het onzijdige geslacht wordt toegeschreven aan ‘het opbinden’ van
de haren of aan het “weifelen”:
Het onzijdig geslacht wijst erop dat de oorspr. betekenis kan zijn geweest ‘het opbinden’
en dus ‘getrouwde vrouw’ (deze droegen hun haar opgebonden)14.

Andere auteurs vermoeden een samenhang met de wiegelende (opwindende) gang:


En tenslotte wordt wijf in verband gebracht met weifelen dat dan oorspronkelijk zou
hebben betekend: zich wiegelend voortbewegen. Te vergelijken is aarzelen (weifelen)
dat eigenlijk is: met de aars, het achterwerk draaien en pas later: terugwijken, onzeker
zijn. Dan is wijf dus: degene die zich elegant beweegt.15

Algemeen is er een tweede effect, dat de vrouw onzijdig maakt. In het Duits en het Nederlands zijn
de diminutieven in de regel onzijdig, zoals ook “het meisje” als “Een meisje van drie kruisjes”, dat
al meer dan 30 jaar oud is.
Daarbij behoren pronomina die zich aan deze onzijdigheid oriënteren:
Wellicht is de zegswijze “Een meisje van drie kruisjes” ontleend aan de gewoonte om
den ouderdom eener koe door middel van kruisjes op hare horens aan te geven16.

Men kan deze spreuk “Een meisje van drie kruisjes” dus volgens mij als volgt verklaren:
“Een meisje van drie kruisjes” → “Het” heeft al drie kruisjes op “zijn” horens

Daarbij kan men erover denken of men de “horens” van een klein kind ook “haar horens” of in het
onzijdig “zijn horens” moet noemen. Als het kind klein genoeg is moet het “zijn horens” zijn.
Alleen voor een volwassen vrouw mag men misschien formeel zeggen:
“Het” meisje heeft al drie kruisjes op “haar” horens

In het Luxemburgs en Limburgs is er echter nog een derde woord, dat de vrouw een onzijdig
geslacht toekent: Dit is het persoonlijk voornaamwoord, dat wij als “zij” (3e pers. Enkelvoud)
kennen.

12 wijf (vrouw (pejoratief))


13 1236 in de betekenis ‘niet-adellijke vrouw’
14 P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek, 2e druk, Van Dale – (Sijs, Nicoline van der
→ http://etymologiebank.nl/ )
15 “1294. Een meisje van drie kruisjes”, P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager (Sijs, Nicoline van der
→ http://etymologiebank.nl/ )
16 meisje (vrouwelijk kind) in F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen
en Gezegden – (Sijs, Nicoline van der → http://etymologiebank.nl/ )
Luxemburgs
In het Luxemburgs of Letzeburgs wijken de persoonlijke voornaamwoorden op enkele vormen van
de gebruikelijke verbuigingen in het Nederlands af 17. Het gebruik van “du” duidt op een oude
taalversie:
nominatief accusatief datief
1 enk. ech mech mir (mer)
2 enk. du (de) dech dir (der)
3 enk. m. hien (en) hien (en) him (em)
3 enk. v. si (se) si (se) him (er)
3 enk. o. hatt (et) hatt (et) him (em)
1 mv. mir (mer) äis/eis äis/eis
2 mv. dir (der) iech iech
3 mv. si (se) si (se) hinnen (en)

Vergelijk het voor de aardigheid met het Zuid-Limburgs. Vooral nominatief en accusatief vertonen
veel overeenkomst met Luxemburgs. Ook “doe” komt overeen met de Limburgse taalversie :
nominatief accusatief datief
1 enk. ich mich mich
2 enk. doe (te/de) dich dich [doe in Limburgs=du in Luxemburgse schrijfstijl]
3 enk. m. hae (er) häöm ('m) häöm ('m)
3 enk. v. zie (ze) zie (ze) häör ('r/d'r) [zie in Limburgs = si in Luxemburgs]
3 enk. o. hut (ut) hut (ut) hut (ut) ['hut' in Limburgs = nagenoeg hatt in Luxemburgs]
1 mv. vier (v'r) os/oos os/oos
2 mv. gier (g'r) uch uch
3 mv. zie (ze) hun hun

De 2de persoon meervoud wordt ook gebruikt als een beleefdheidsvorm (zoals het Franse vous, zie
ook tutoyeren); in dat geval wordt het voornaamwoord met een hoofdletter geschreven.
De belangrijkste afwijking is echter, dat men niet alleen meisjes, maar vrouwen van elke leeftijd als
onzijdig met “hatt” kan aanduiden18:
Naar vrouwen en meisjes kan ook verwezen worden met vormen van het onzijdige (!)
voornaamwoord hatt.

Dat ass d'Nathalie. Hatt ass midd, well et vill a sengem Gaart geschafft huet. ("Dat is
Natalie. Zij is moe omdat ze veel in haar tuin gewerkt heeft.")

In het Limburgs wordt een vrouwmens ook al als mens onzijdig (“het vrouwmens”) beschouwd:
déi schéinst Fra ("de mooiste vrouw").(Limburgs: "de sjonste vrouw, 't sjonste
vrommesj") 19, waarin vrouwmens onzijdig is.
17 De vormen tussen haakjes zijn de onbeklemtoonde vormen.
18 Luxemburgs
19 vrouwmens , frommes , vrommes , zelfstandig naamwoord , frommeze, vrommesse , frommesie, vrommessie ,
vrouwspersoon Het is een knap frommes Zie ook vrommes; [O] vrouwmens, vrouw Het is een hêêl vrommes
geworre Het wordt een knap vrommes Ook vrullie
Bron: Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard (2006), Hoekschewaards woordenboek, Klaaswaal.
Het onzijdige element in “het vrouwmens”, het onzijdige (!) voornaamwoord hatt in het
Luxemburgs en “het wijf” resp. in het Duits “das Weib”, die alle drie oorspronkelijk niet pejoratief
toegepast werden, lijkt op een gemeenschappelijk basisidee te berusten. Wellicht is het uitgangspunt
“het vrouwmens”, de wo-man, die bij de schepping als onzijdig deel van het duale “Adam”-concept
afgesplitst werd.

Saarlouis
Via Luxemburg met de gigantische benzinepomp en keurige, kosteloze toiletten na de
grensovergang bereiken wij Saarlouis. De stad heeft maar weinig oude architectuur. De door
enorme bomen overkoepelde kazematten getuigen van een vestingstructuur, maar pas op een
schilderij (bij het stedelijk museum) kan men de werkelijke verdedigingslinies overzichtelijk
aflezen. In de kerk aan de grote markt staat een betonnen kerk, waarin een opvallend oud altaar
staat.
In Saarland overnachten wij in Überherrn, in een gezellig hotelletje, waarin vroeger een
dorpsschool gevestigd moet zijn geweest.

29.5.2018 Völklinger Hütte


Deze dag wordt vijf uur lang besteed aan de tentoonstellingen in de Völklinger Hütte. Het eerste
deel bestaat uit de bezichtiging van de IJzersmelterij van Völklingen ("Völklinger Hütte"): een
geïntegreerd ijzer- en staalcomplex dat het hele productieproces op één locatie bijeenbrengt.
Het productieproces in deze gigantische technische constructie omvat de luchtvoorziening voor de
hoogovens, de watervoorziening, en enorme watertoren voor noodgevallen, de grondstoffentoevoer
(zoals de cokesstokerij resp. de sinterhal met de sinterbanden) en de ca. 6 hoogovens. De
ijzerconstructies roesten echter langzaam door. Het is de vraag hoe lang de constructies voor
bezoekers veilig kunnen worden opengehouden.
Een extra uurtje werd besteed aan de tentoonstelling over de biografie van koningin (Elisabeth) van
Engeland. ("Queen Elizabeth II" jetzt im Weltkulturerbe Völklinger Hütte).
30.5.2018 Mettlach
In Mettlach bezoeken wij het Old Abbey Discovery Center (de Abtei Mettlach), dat als centrale voor
de firma Villeroy & Boch geldt. Naast de tentoonstelling van de geniale producten interesseert mij
met name de contacten tussen Vincent van Gogh van de broer Eugène Boch (1855−1941) en diens
oudere zus Anna Boch (1848–1936)20,
De kleine schilderijententoonstelling in de Abtei Mettlach omvat werken van Eugène Boch en Anna
Boch en een overzicht van de citaten, die in de briefwisseling tussen Vincent en Theo van Gogh en
de Eugène, resp. Anna Boch relevant zijn.
Vincent van Gogh beoordeelde Eugène Boch positief, alhoewel hij diens schilderkunst niet hoog
aansloeg. Eugène poseerde 1888 voor Vincent, die het portret “de dichter” (→ Eugène Boch)
noemde.
Eugène Boch werd voorgesteld aan Vincent Van Gogh door Dodge MacKnight. Van
Gogh maakte een portret van Boch dat hij enkele maanden later, in september 1888 "De
Dichter" noemde.

Over diens oudere zus Anna Boch was Vincent wel goed te spreken. Met de Bochs werden diverse
schilderijen geruild.
De relevante biografische gegevens van alle personen en de afbeeldingen van de schilderijen
worden zorgvuldig gedocumenteerd. In een film ter ere van een jubileum van Villeroy & Boch
wordt beweerd, dat het portret “de dichter” een betaalde opdracht betrof, maar dat heb ik niet
gecontroleerd.

Het 1000 jaar grafmonument voor St. Luitwinus


Rondom de oude abdij bevindt zich een prachtig park, waarin een 1000 jaar oude toren als
grafmonument voor St. Luitwinus en een monumentale mozaïekpuzzel met 173.000 stenen op een
dozijn enorme panelen tentoongesteld wordt.
De graftoren voor St. Luitwinus bevat enige paren korte vensterpilaren, die asymmetrisch ofwel
verschillend opgebouwd zijn. Wellicht is a asymmetrie te wijden aan reparaties. Ik heb er een paar
gefotografeerd.
Ook de dorpskerk (kerk van St. Luitwinus) van Mettlach bevat in het interieur veel paren korte
pilaren, die asymmetrisch ofwel verschillend opgebouwd zijn. Het zijn echter geen knoopzuilen. De
kleurcontrasten van rode en zwarte zuilen is indrukwekkend. De kerk van St. Luitwinus (1902)
bevat ook een prachtige (door Villeroy & Boch geproduceerde ?) kruisweg met spierwitte staties.
Het mozaïek betreft een imposant kunstwerk "Map of the living world" (een ontwerp van Stefan
Szczesny) van de Expo 2000 te Hannover, waartoe ook een 14m hoge “aardgeest” met een
vogelkop van André Heller behoort. Het mozaïek bevat op vrijwel elk paneel het alziende oog van
God.
Aan de andere kant van de abdij staat de St Joseph's kapel, die veel rood en blauw-combinaties in
de architectuur vertoont21.

20 Eine französisch-belgische Malerin und Kunstmäzenin, bedeutende Impressionistische Kunstsammlerin.


21 Around the Old Abbey - Villeroy & Boch Group
Inhoud
17.5.-2018-31.5.2018 Studiereis Benelux-Saarland.............................................................................1
17.5.2018 Strijp (Eindhoven)...........................................................................................................1
19.5.2018 Groede.............................................................................................................................1
20.5.2018 Vlissingen.......................................................................................................................2
21.5.2018 Brugge en Sluis...............................................................................................................2
De korte woorden in het Nederlands...........................................................................................2
Deens...........................................................................................................................................2
De boogkoorde............................................................................................................................3
Brugge gesloten en kampioen.....................................................................................................3
Sluis.............................................................................................................................................3
22.5.2018 Damme............................................................................................................................4
De syphonbrug............................................................................................................................4
Last post in de Menenpoort.........................................................................................................4
23.5.2018 Het drinkwater in Ieper...................................................................................................4
In Flanders Fields........................................................................................................................5
De strategie van de eerste wereldoorlog.....................................................................................5
24.5.2018 Tyne Cot Cemetery.........................................................................................................5
Doornik (Tournay)......................................................................................................................5
25.5.2018 Mont Saint-Aubert..........................................................................................................6
Mont Saint-Aubert......................................................................................................................6
Italiaanse Mefo bills ?.................................................................................................................6
26.5.2018 Op weg naar het zuidoosten ...........................................................................................7
De grotten van Han.....................................................................................................................7
27.5.2018 Bastenaken ....................................................................................................................7
28.5.2018 Over het onzijdige geslacht van de vrouw .....................................................................8
Luxemburgs.................................................................................................................................9
Saarlouis....................................................................................................................................10
29.5.2018 Völklinger Hütte...........................................................................................................10
30.5.2018 Mettlach........................................................................................................................11
Het 1000 jaar grafmonument voor St. Luitwinus......................................................................11