Sie sind auf Seite 1von 60

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 MÂÂuhél® k‰W« gH§Foæd® 





ey¤Jiw 
 
 
 
 
 
 
 
 


k¡fŸ rhrd« 

 
 2019-2020 


 
 
 
 
 
 
 
 

 ÂUkÂ. é.v«. uh#by£Rä 

 MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey¤Jiw mik¢r® 
 
 
 
 © 
 jäœehL muR 
 2019 
 
 



 
MÂÂuhél® k‰W« gH§Foæd® ey¤Jiw

bghUsl¡f«

tçir
£l étu§fŸ g¡f«
v©.

1 KfÎiu 1

2 ey¤Â£l§fŸ 1-2

3 brayh¡f mik¥ò 3

4 gŸëfŸ k‰W« éLÂfŸ 3-6

5 Áwªj jåah® gŸëfëš nr®¤jš 7

6 fšé cjé¤bjhif 8-11

7 fšé¡ f£lz rYiffŸ 12-13

8 gçR¤ bjhif¤ £l« 13

9 bg© fšé C¡Fé¥ò Áw¥ò¤ £l« 14

10 Ô©lhik xê¥ò 15

11 mo¥gil trÂfŸ V‰gL¤Jjš 16-18

12 II. gH§Foæd® ey¤Jiw £l§fŸ 19-27

13 III. jäœehL Å£L tr k‰W« nk«gh£L¡fHf« (jh£nfh) 28-40

14 bghUshjhu K‹nd‰w¤Â‰fhd £l§fŸ 28-38

15 Âw‹ nk«gh£L gæ‰ÁfŸ (Skill Development Training) 39-40

16 IV. ey thça§fŸ 41-44

17 mid¤J ey thça§fë‹ Ñœ më¡f¥gL« cjé¤bjhif étu« 45-57


MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey¤Jiw
k¡fŸ rhrd«

2019-2020
(bghJ k¡fë‹ jftY¡fhf £l§fŸ F¿¤j étu§fŸ)

KfÎiu:
k¡fŸ bjhif fz¡bfL¥ò 2011 Ï‹go, jäHf¤Âš cŸs bkh¤j k¡fŸ bjhif 7.21
nfhoæš M Âuhél®fŸ 1.44 nfhoÍ«, gH§Foæd® 7.95 Ïy£rK« cŸsd®. vdnt
jäHf¤Â‹ bkh¤j k¡fŸ bjhifæš M Âuhél® 20.01 éG¡fhL«, gH§Foæd® 1.10
éG¡fhL« cŸsd®. MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® k¡fŸ bjhifæš bgU«ghyhndh®
bghUshjhu¤Âš Ëj§», r_f¤Â‹ éë«Ãš cŸsd®. mÂfkhf FL«g§fŸ trÂ
thŒ¥òfŸ Ï‹¿ cŸsnjhL fšé, ntiythŒ¥ò k‰W« Vida tUthŒ <£L« têfëš
mt®fë‹ EiHÎçik xU tu«Ã‰FŸnsna cŸsJ.

k¡fŸ bjhif¡ fz¡bfL¥ò 2011 Ï‹go jäœeh£oš MÂ Âuhél® / gH§Foæd


k¡fë‹ fšéa¿Î éG¡fhL ËtUkhW:-
(éG¡fhL)
étu« M©fŸ bg©fŸ bkh¤j«
mid¤J k¡fŸ 86.77 73.44 80.09

MÂ Âuhél® 80.94 65.64 73.26

gH§Foæd® 61.81 46.80 54.34

2. ey¤ £l§fŸ
jäHf muR gšntW ey¤ £l§fis, M Âuhél® k‰W« gH§Foædç‹ r_f,
bghUshjhu K‹nd‰w¤Â‰fhf¢ brašgL¤Â tU»wJ. F¿¥ghf fšéæ‹ _ykhf Ï«
k¡fis¢ r_f ÃçéidæèUªJ«, bghUshjhu Ï¡f£oèUªJ« Ûs¢ brŒJ njÁa
Únuh£l¤Âš nr®¡F« t©z« £l§fŸ Ô£l¥g£L brašgL¤JtJ k£Lä‹¿,
rKjha¤Âš eèΉw k¡fë‹ r_f¥ bghUshjhu ãiyia¤ Jçjkhf nk«gL¤J«
neh¡f§fSlD«, Ϥ£l§fŸ mikªJŸsd. M Âuhél® Jiz¤ £l¤Â‹ Ñœ khãy
muR xJ¡ÑL brŒÍ« ãÂæid 45 Jiw¤jiyt®fis¡ bfh©l 19 brayh¡f¤JiwfS«
j§fë‹ Kiwahd £l§fnshL MÂÂuhél®fë‹ eyD¡fhfΫ, F¿pL ã®zæ¤J

1
£l§fŸ ãiwnt‰w¥g£L tU»wJ. Ïnjngh‹W, gH§Foæd® eyD¡fhfΫ gšntW
£l§fS¡fhf 43 Jiw¤jiyt®fis¡ bfh©l 17 brayh¡f¤Jiwfshš gH§Foæd®
Jiz¤ £l§fŸ jahç¡f¥g£L ãiwnt‰w¥g£L tU»wJ.

M Âuhél® ey¤Jiwahš ãiwnt‰w¥gL« £l§fëš fšé cjé¤bjhif


K¡»a¥ g§F t»¡»‹wJ. Ϥ£l« k£Lä‹¿, r_f nk«gh£L £l§fëš xU ghfkhf,
Å£L kid¥ g£lh¡fŸ tH§Fjš, ÅLfŸ f£o¤ jUjš k‰W« mo¥gil trÂfshd
rhiyfŸ mik¤jš, bjUés¡F tr brŒjš, FoÚ®, kahd« k‰W« kahd¥ ghij
mik¤jš ngh‹w £l§fS« brašgL¤j¥g£L tU»‹wd.

Ïnj ngh‹W Vœik¢ Nœãiyæš thG« ãiy, kiy¥gFÂfëš tÁ¡F« mêé‹


éë«ÃYŸs gH§Foæd®fS¡Fmt®fë‹ thœthjhu¤ij cWÂ gL¤J« bghU£L
mt®fŸ tÁ¡»‹w gFÂænyna Ï›tuR ghu«gça ÅLfŸ f£o¤jUjš, fwit khLfŸ
tH§Fjš, FoÚ® tr k‰W« bjUés¡FfŸ ngh‹wit mik¤jš M»a m«r§fëš Áy
Áw¥ò £l§fis¤ Ô£o tU»wJ.

gH§Foæd® thG« gFÂfëš 60 éG¡fhL ã tUthŒ <£L« £l§fS¡fhfΫ,


30 éG¡fhL mnj gFÂæš tUthŒ <£L« bjhêšfS¡F©lhd cŸf£lik¥ò¥ gâfŸ
brŒtj‰fhfΫ gH§Foæd® Jiz¤ £l¤Â‰fhd Áw¥ò ika ãÂÍjé
ga‹gL¤j¥gL»wJ.

gH§Foæd® gFÂfëš cŸf£lik¥ò¥ gâfis nk«gL¤Jtj‰fhfΫ, tdcçik¥


ghJfh¥ò¢ r£l¤ij¢ brašgL¤Jtj‰fhfΫ ϪÂa muÁayik¥ò¢ r£l¤Â‹ 275(1) TW
ã ga‹gL¤j¥gL»wJ.

M Âuhél® k‰W« gH§Foæd® eyD¡fhf gšntW JiwfŸ F¿¥Ã£l Ïy¡F


ã®zæ¤J, bghUshjhu nk«gh£L¤ £l§fis ãiwnt‰WtJl‹, jäœehL M Âuhél®
Å£L tr k‰W« nk«gh£L¡ fHfK« (jh£nfh) bghUshjhu nk«gh£L¤ £l§fis
cUth¡» brašgL¤Â tU»wJ. jh£nfh thæyhf¢ brašgL¤j¥gL« bghUshjhu
nk«gh£L¤ £l§fŸ, Kjš ãiyahf _‹W tot§fëš mikªJŸsd. mitfshtd (1)
ViH FL«g§fS¡fhd ÁW bjhêš Kidnth® £l§fŸ (2) Âw‹ nk«gh£L gæ‰Á¤
£l§fŸ (3) jå eg® bjhêš Kidnth® £l§fŸ ÏitfS¡F¥ nghÂa gæ‰ÁfS«,
kh‹a§fS« tH§f¥gL»‹wd. MÂ Âuhél® gH§Foæd® k‰W« »U¤Jt kj« kh¿a

2
M Âuhél® ÏisP®fS¡F¤ jFÂahd ntiy thŒ¥Ãid cUth¡»lΫ, gâ thŒ¥ò
rªij¡nf‰g j§fŸ Âwid nk«gL¤j nk«gh£L¥ gæ‰ÁfŸ m§Ñfç¡f¥g£l ãWtd§fŸ
_y« më¡f¥gL»‹wd.

3. brayh¡f mik¥ò

M Âuhél® ey¤Jiw, gH§Foæd® ey¤Jiw k‰W« jäœehL M Âuhél® Å£L


tr k‰W« nk«gh£L¡ fHf« M»ait muR mséš X® ϪÂa M£Á¥ gâia¢ rh®ªj
MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey¤Jiw, muR TLjš jiyik¢ brayhs® mt®fë‹
jiyikæš Ïa§F»‹wd. khãy mséš ÏªÂa M£Á¥ gâ mYty® ãiyæš
M Âuhél® ey¤ Jiw Ïa¡FeU«, gH§Foæd® ey¤Jiwæš X® ϪÂa td¥ gâ
mYty® ãiyæš X® Ïa¡FeU« cŸsd®. kht£l mséš kht£l MÂ Âuhél® k‰W«
gH§Foæd® ey mYty®fŸ/ £l mYty®fŸ gâòçªJ tU»‹wd®. `jh£nfh` xU
nk«gh£L fHf« v‹w ãiyæš MÂ Âuhél®fS¡fhd bghUshjhu nk«gh£L¤
£l§fis¢ brašgL¤j ϪÂa M£Á¥ gâ mYty® ãiyæš xU nkyh©ik Ïa¡Fe®,
jh£nfh ãWtd¤Âid ã®t»¤J tU»wh®. fs¥gâfis¢ brašgL¤Âl x›bthU
kht£l¤ÂY« `jh£nfh` kht£l nkyhs®fŸ gâò绋wd®.

kht£l mséš mid¤J Jiwfë‹ _y« brašgL¤j¥gL« MÂ Âuhél® k‰W«


gH§Foæd® ey¤ £l§fis xU§»izªJ f©fhâ¡F« tifæš kht£l M£Áa®fŸ
jiyikæ‹ Ñœ kht£l M Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey mYty®fŸ, kht£l nkyhs®,
jh£nfh cŸë£l ϤJiw mYty®fS« Cuf ts®¢Á k‰W« cŸsh£Á¤Jiw, ntsh©ik,
Rfhjhu« k‰W« FL«g ey«, ca®fšé, fhšeil, ghšts« k‰W« Û‹ ts¤Jiw, efuh£Á
ã®thf« k‰W« FoÚ® éãnahf«, tUthŒ, gŸë¡fšé, r_f ey« k‰W« r¤JzΤJiw
M»a Jiwfis¢ rh®ªj kht£l mséyhd mÂfhçfS« K¡»a xU§»iz¥ò
mYty®fshf¢ brašg£L tU»‹wd®.

4. gŸëfŸ k‰W« éLÂfŸ:-

MÂ Âuhél® ey¥gŸëfŸ, muR gH§Foæd® c©o ciwél¥ gŸëfŸ k‰W«


ÃwJiw¥ gŸëfëš gæY« MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® khzt, khzéaU¡F
gšntW ey¤Â£l§fŸ brašgL¤j¥g£L tU»‹wd.

3
gŸëfëš gæY« khzt®fS¡F tH§f¥gL« rYiffŸ:

t. £l¤Â‹ bga® mQf


jFÂ
v© k‰W« étu« nt©oat®fŸ
4.1 ghl¥ò¤jf§fŸ 1) MÂ Âuhél® ey¥ gŸëfŸ bjhl®òila
k‰W« gŸë¤ jiyik
2) gH§Foæd® c©o ciwél¥ MÁça®fŸ
gŸëfëš 1« tF¥ò Kjš 12«
tF¥ò tiu gæY« mid¤J
khzh¡f®fŸ
4.2 F¿¥ngLfŸ 1) MÂ Âuhél® ey¥ gŸëfŸ k‰W« bjhl®òila
2) gH§Foæd® c©o ciwél¥ gŸë¤ jiyik
gŸëfëš x‹wh« tF¥ò Kjš MÁça®fŸ
10-M« tF¥ò tiu gæY«
mid¤J khzh¡f®fŸ

4.3 ÓUil 1) MÂ Âuhél® ey¥gŸëfŸ k‰W«  bjhl®òila


2) gH§Foæd® c©o ciwél¥ gŸë¤ jiyik
gŸëfëš cŸs mid¤J MÁça®
khzh¡f®fŸ.  éL¡
3) MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® fh¥ghs®fŸ
ey éLÂfëš j§» gæY«
khzt®fŸ.

4.4 äÂt©ofŸ 1) muR / muR cjé bgW« /muR cjé bjhl®òila


gFÂahfbgW« (RaãÂ) gŸëfëš gŸë¤ jiyik
11M« tF¥Ãš gæY« MÁça®.
2) M Âuhél / gH§Foæd / »¿¤Jt
kj« kh¿a MÂ Âuhél®
khzh¡f®fŸ
4.5 Áw¥ò têfh£o 1) MÂ Âuhél® ey¥gŸëfŸ  r«gªj¥g£l
k‰W« édh t§» 2) muR gH§Foæd® ey c©o gŸë¤
ciwél¥ gŸëfŸ jiyikahÁça®
3) M Âuhél® éLÂfŸ k‰W«  éL¡
4) gH§Foæd® ey éLÂfëš j§»¥ fh¥ghs®
gæY« 10 M« tF¥ò k‰W« 12M«
tF¥ò khzh¡f®fS¡F
tH§f¥gL»wJ.

Ïnjngh‹W, »uhk¥ gFÂfëš cŸs MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd khzt


khzéa® Ïilã‰wè‹¿ gŸë, fšYhç k‰W« bjhê‰fšé go¥Ãid¤ bjhlu mt®fŸ
j§»¥ go¥gj‰F éLÂfŸ Ïa§F»‹wd.

4
ϤJiwæ‹ Ñœ Ïa§» tU« gŸëfŸ k‰W« éLÂfS« mt‰¿š x¥gë¡f¥g£LŸs
khzh¡f® v©â¡ifÍ« ÑœtUkhW:-

t. khzh¡f®fë‹
gŸë k‰W« éLÂfë‹ tif¥ghL v©â¡if
v©. v©â¡if
1. muR MÂ Âuhél® ey¥ gŸëfŸ 1,134 98,246
2. muR gH§Foæd® c©o ciwél¥ gŸëfŸ 308 24931
3. MÂ Âuhél® ey éLÂfŸ 1,324 98,539
4. gH§Foæd® ey éLÂfŸ 43 2,132
5. Vfiyth khÂç c©o ciwél¥gŸëfŸ 7 1,553

éLÂfëš j§»¥ gæY« khzh¡f®fS¡F¢ brŒJ ju¥g£LŸs trÂfŸ:-


i. Ïu©L mL¡F gL¡if tr bfh©l f£ošfŸ fšYhç éLÂfS¡F
tH§f¥g£LŸsd.
ii. khzéa® éLÂfS¡F Rfhjhu¡ F£il jfë (Incinerator) tH§f¥g£LŸsd.
iii. mid¤J éLÂfS¡F« FoÚ® R¤Âfç¥ò fUéfŸ, khÎ miu¡F« ÏaªÂu§fŸ,
ä‹dQ vil fUéfŸ, t©z¤bjhiy¡fh£Á¥ bg£ofŸ tH§f¥g£LŸsd.
iv. 76 M Âuhél® ey khzéa® éLÂfS¡F ryit ÏaªÂu§fŸ tH§f¥g£LŸsd.
v. ²è£î£ó º¬øJ™ ê¬ñˆFì có£M ªè£Fèô¡èœ 540 M Âuhél® ey
éLÂfS¡F tH§f¥g£LŸsd.
vi. mid¤J éLÂfS¡F« KjYjé¥ bg£ofŸ tH§f¥g£LŸsd.
vii. mid¤J MÂ Âuhél® ey éLÂfëY« üyf trÂfŸ brŒJ ju¥g£LŸsd.

viii. khzt / khzéaU¡F M©LnjhW« ghŒ k‰W« Ïu©lh©LfS¡F xU Kiw


ngh®itfŸ tH§f¥gL»‹wd.
ix. nrh¥ò k‰W« v©bzŒ th§Ftj‰fhf gŸë éL khzt / khzé xUtU¡F khj«
%.50/-c«, fšÿç, bjhê‰ gæ‰Á ãiya k‰W« gšbjhêš E£g fšYhç éL khzt
/ khzé xUtU¡F khj« %.75/-c« Ášyiw bryédkhf mt®fsJ t§» fz¡»š
brY¤j¥gL»wJ.
x. MÂ Âuhél® ey éLÂ / gH§Foæd® ey éLÂ k‰W« muR gH§Foæd® c©o
ciwél¥ gŸëfëš j§»¥gæY« gŸë khzt/ khzéaU¡F czΡ f£lz«
%.900/-MfΫ, fšÿç khzt / khzéaU¡F %.1000/-MfΫ 嚪õ£¼ khjº«
tH§f¥gL»wJ.
xi. mid¤J M Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey éLÂfS¡F KjYjé¥ bg£ofŸ
tH§f¥g£LŸsd.

5
éLÂfëš j§»¥ gæY« khzt®fS¡F tH§f¥gL« rYiffŸ:
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jF mQf
v nt©oat®fŸ
©
4.6 eh‹fh« tF¥ò Kjš  eh‹fh« tF¥ò Kjš fšÿç éLÂ fh¥ghs® /
midtU¡F« czÎ k‰W« tiu gæY« MÂÂuhél®, fh¥ghëå
ciwél« gH§Foæd®, »U¤Jt kj«
kh¿a MÂ Âuhél® khzh¡f®
 gŸë¡F« Å£o‰F« cŸs öu«
5 »nyh Û£lU¡F nkš ÏU¡f
nt©L« (ÏJ khzéaU¡F
bghUªjhJ)
 bg‰nwh®fë‹ M©L
tUkhd« %.2 Ïy£r¤Â‰F
äfhkš ÏU¡f nt©L«
4.7 ghŒ k‰W« ngh®it.  M Âuhél®, gH§Foæd®, éL fh¥ghs®/
éLÂfëš j§»¥ gæY« mid¤J »U¤Jt kj« kh¿a M fh¥ghëå
khzt, khzé -fS¡F« (ghŒ- Âuhél® khzh¡f®
M©LnjhW«, ngh®it -Ïu©L
M©L¡F xU Kiw).
4.8 Ïju bryéd« MÂ Âuhél®, gH§Foæd®, éLÂ fh¥ghs®/
nrh¥ò, v©bzŒ ngh‹w gštif¢ »U¤Jt kj« kh¿a M fh¥ghëå
bryéd¤Â‰F Âuhél® khzh¡f®
 fšÿç éLÂ khzt® -
fS¡F %.75/-c«
 gŸë éLÂ khzt® -fS¡F
%.50/-c« tH§f¥gL«.

4.9 Áw¥ò czÎ f£lz«  MÂ Âuhél®, gH§Foæd®, éLÂ fh¥ghs®/


 gŸë éLÂfëš j§»¥ gæY« »U¤Jt kj« kh¿a M / fh¥ghëå
khzh¡f®fS¡F %.20/-c«, Âuhél® khzh¡f®
 fšÿç khzh¡f®fS¡F
%.40/-c« tH§f¥gL«.
 bgh§fš, FoauR Âd«,
jäœtUl¥ Ãw¥ò, RjªÂu Âd«,
Ôghtë M»a eh£fëš Áw¥ò
czÎ tH§f¥gL«
4.10 jåah® éL f£lz¢ rYif Ϥbjh©L ãWtd éLÂfëš kht£l MÂ
murhš m§Ñfç¡f¥g£l bjh©L j§» gæY« Âuhél® k‰W«
ãWtd§fshš el¤j¥gL« 36  MÂ Âuhél®, gH§Foæd®, gH§Foæd®
éLÂfëš j§»¥gæY« khzh¡f®- »U¤Jt kj« kh¿a M ey mYty®.
fS¡F czΡ f£lz« k‰W« Âuhél® khzh¡f®
gštif bryÎfshd
 czÎ f£lz« mfuhÂ, m£y°,
nfhiu¥ghŒ, ngh®it, ÓUil,
ija‰Tè k‰W« Ïju
bryéd§fŸ M»ait
tH§f¥gL«.

6
5. g¤jh« tF¥Ãš mÂf kÂ¥bg©fŸ bg‰w khzt khzéaiu Áwªj jåah®
gŸëfëY«, 5 M« tF¥Ãš mÂf kÂ¥bg©fŸ bg‰w khzt khzéaiu
Áwªj jåah® c©o ciwél¥ gŸëfëY« nr®¤jš.
M Âuhél® k‰W« gH§Foæd khzt®fŸ m»y ϪÂa mséš eilbgW«
ngh£o¤ nj®Îfëš fyªJ bfhŸsΫ, mt®fŸ Âwikia ts®¤J¡ bfhŸsΫ 10M«
tF¥ò¤ nj®éš mÂf kÂ¥bg© bgW« khzt khzéaçš, xU kht£l¤Â‰F 10 khzt,
khzéa® Åj« (Fiwªjg£r« 3 khzéfŸ c£gl) bkh¤j« 320 khzt khzéa® nj®Î
brŒa¥g£L Áwªj bga® bg‰w jåah® gŸëfëš 11M« tF¥Ãš nr®¡f¥gL»‹wd®.
Ïj‰fhf muR M©L njhW« xU khzt® (mšyJ) xU khzéaU¡F %.28,000/-
bryéL»wJ.

Ïnjngh‹W, 5M« tF¥ò gæY« khzt khzéaçš Áwªj khzt khzéaiu


t£lhu mséš jå¤nj®Î x‹W el¤Â, mš Áwªj xU khzt‹ mšyJ xU khzé
nj®ªbjL¡f¥g£L jåah® c©o ciwél¥ gŸëfëš 6M« tF¥Ãš nr®¤J mt®fŸ
bjhl®ªJ 12M« tF¥ò tiu gæy MF« bryéd« KGtijÍ« munr V‰»wJ.

t. £l¤Â‹ bga® jF mQf


v© k‰W« étu« nt©oat®fŸ
5.1 Áw¥ò ä¡f 10M« tF¥ò¥ bghJ¤ nj®éš kht£l MÂ
gŸëfëš I. mid¤J tifahd muR, muR Âuhél® k‰W«
khzh¡f®fis cjé bgW« gŸëfëš gæ‹W gH§Foæd® ey
11M« tF¥Ãš kht£lªnjhW« mÂf kÂ¥bg©fŸ myty®.
nr®¤jš. bg‰w MÂÂuhél®, gH§Foæd®
khzh¡f®fŸ
II. bg‰nwh®fë‹ / ghJfhty® M©L
tUkhd« %.1 Ïy£r« tiu
5.2 Áwªj jåah® i. mid¤J tifahd muR, muR kht£l MÂ
gŸëfëš cjé bgW«, khefuh£Á, efuh£Á, Âuhél® k‰W«
khzh¡f®fis 6- MÂ Âuhél® ey¥gŸëfŸ, muR gH§Foæd® ey
M« tF¥Ãš gH§Foæd® ey c©o ciwél¥ mYty®
nr®¤jš. gŸëfëš mÂf kÂ¥bg©fŸ
bg‰w MÂÂuhél®, gH§Foæd®
khzh¡f®fis t£lhu mséš
jå¤nj®éš Kjš kÂ¥bg© bg‰w
MÂ Âuhél®, gH§Foæd®,
»U¤Jt kj« kh¿a MÂ Âuhél®
khzh¡f®.
ii. tUkhd tu«ò Ïšiy.

7
6. fšé
(m) cjé¤ bjhif
r_f mséY« bghUshjhu mséY« Ëj§»a M Âuhél®, gH§Foæd® k‰W«
»U¤Jt kj« kh¿a M Âuhél® Ïd¤ij¢ rh®ªjt®fis r_f, bghUshjhu
K‹nd‰wkila brŒa Áwªj tê mt®fS¡F cça fšéaë¤J mt®fis
Rarh®òilat®fshf kh‰w nt©L« v‹w caça neh¡Fl‹ Ï¥Ãçéid¢ rh®ªj
khzh¡f®fS¡F x‹wh« tF¥ò Kjš KJfiy MuhŒ¢Á k‰W« Kidt® g£l¥go¥ò tiu
gšntW fšé cjé¤ bjhif¤ £l§fis M Âuhél® ey¤Jiw brašgL¤ÂtU»wJ.

t. mQf
£l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jFÂ
v© nt©oat®fŸ
6.1 g¤jh« tF¥Ã‰F nk‰g£l  11M« tF¥ò k‰W« m) gŸë¤ jiyik
go¥Ã‰fhd (Post Matric) ika mj‰F nkš go¡F« MÁça®fŸ/
muR fšé cjé¤ bjhif £l«. khzh¡f®fŸ fšÿç
 muR, muR cjé bgW«  bg‰nwh® / ghJfhty® Kjšt®fŸ/
gŸëfŸ, fšÿçfS¡F M©L tUkhd« kht£l MÂ
khzt®fŸ brY¤j nt©oa %.2.50 Ïy£r« Âuhél® k‰W«
ÂU¥Ã më¡f¥glhj (Non (mid¤J tif gH§Foæd® ey
refundable fees) f£lha¡ tUkhdK« nr®¤J mYty®fŸ.
f£lz§fŸ k‰W« guhkç¥ò¤ fz¡»l¥gL«) M) Ïa¡Fe®, MÂ
bjhif M»ait fšé cjé¤  M Âuhél® / Âuhél® ey‹
bjhifahf tH§f¥gL«. gH§Foæd® (Ãw
 Raã fšé ãiya§fëš khzh¡f®fS¡F khãy§fëš
muR xJ¡Ñ£L Ïl§fëš k£L« g¤jh«
gæY« M Âuhél® Ïd tF¥Ã‰F
khzt®fS¡F« muR/ã®thf nk‰g£l
xJ¡Ñ£L Ïl§fëš gæY« go¥òfis
gH§Foæd® Ïd gæY«
khzh¡f®fS¡F« muR jäœeh£il¢
ãaä¤j f£lz¡FG / muR nr®ªj MÂ
ã®zæ¡F« f£lz§fŸ Âuhél® /
guhkç¥ò¥ goÍl‹ fšé gH§Foæd®
cjé¤ bjhifahf khzt®fŸk£L
tH§f¥gL« «)
guhkç¥ò gofŸ
1) éLÂæšmšyhnjh®
khj« %.230/-Kjš %.550/-tiu
2) éLÂæš cŸnsh®.
khj« %.380/- Kjš %.1200/-
tiu

8
t. mQf
£l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jFÂ
v© nt©oat®fŸ
6.2 Rfhjhuk‰w bjhêèš gâ  J¥òuΤ bjhêš gŸë¤ jiyik
òçnthç‹ FHªijfS¡F 10M« brŒnth®, F¥ig MÁça®fŸ / kht£l
tF¥ò tiu go¥Ã‰fhd (Pre- bghW¡Fnth®, njhš M Âuhél® k‰W«
Matric) ika muÁ‹ cjé¤ cç¥gt®, njhš gH§Foæd® ey
bjhif¤Â£l« gjåL« bjhêš mYty®fŸ.
(m) éLÂæš mšyhnjh® òçnthç‹ FHªijfŸ.
guhkç¥ò¥ go:  tUkhd tu«ò Ïšiy
x‹wh« tF¥ò Kjš.  rh k‰W« kj«
10 M« tF¥ò tiu jilæšiy
khj« %.225/-
Áw¥ò khåa«
M©L¡F %.750/-
(M) éLÂæš j§» gæšgt®fŸ
guhkç¥ò¥ go:
_‹wh« tF¥ò Kjš
10 M« tF¥ò tiu
khj« %.700/-
Áw¥ò khåa«
M©L¡F %.1000/-

6.3 x‹gJ k‰W« g¤jh« tF¥ò  bg‰nwh® / ghJfhty® gŸë¤ jiyik


gæY« MÂ Âuhél® / M©L tUkhd tu«ò MÁça®fŸ /
gH§Foæd® khzt®fS¡F MÂ Âuhél® Ïd kht£l MÂ
fšé cjé¤ bjhif £l« khzh¡f®fS¡F Âuhél® k‰W«
%.2.50 Ïy£r« gH§Foæd® ey
btë éLÂ gH§Foæd mYty®fŸ.
khzh¡f® khzh¡f® khzh¡f®fS¡F
(Day %.2.00 Ïy£r«
Scholar)
 m§Ñfç¡f¥g£l
guhkç¥ò¥ go (xU khj¤Â‰F) gŸëfëš 9 k‰W«
MÂÂuhél® %.225/- %.525/- 10M« tF¥òfëš
gæY« MÂ Âuhél® /
gH§Foæd® %.150/- %.350/- gH§Foæd
khzh¡f®fS¡F
k£L«
jå khåa« ( xU M©L¡F)
MÂÂuhél®/ %.750/- %.1000/-
gH§Foæd®

6.4 ca®fšé Áw¥ò cjé¤ bjhif.  M©L tUkhd fšÿç Kjšt®fŸ


 muR / muR cjé bgW« tu«ò / kht£l MÂ
fšé ãiya f£lz %.2.50 Ïy£r« tiu Âuhél® k‰W«

9
t. mQf
£l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jFÂ
v© nt©oat®fŸ
éLÂfëš j§»¥ gæY«  muR Ïytr gH§Foæd® ey
MÂ Âuhél®, gH§Foæd®, éLÂæš mšyhkš mYty®fŸ.
kj« kh¿a »¿¤Jt fšÿç f£lz
khzh¡f®fS¡F éLÂfëš j§»¥
(m) g£l¥go¥ò, ghèbl¡å¡ gæšgt®fŸ
go¥Ã‰F M©o‰F %.7500/-c«
(M) KJfiy¥ g£l¥ go¥ò,
bjhêšE£g g£l¥ go¥Ã‰F
M©o‰F %.8000/-c«
khåakhf tH§f¥gL«.
6.5 mašehL br‹W ca® fšé gæy  bg‰nwh® mšyJ MÂ Âuhél® ey
cjé¤bjhif ghJfhtyç‹ M©L Ïa¡Fe®,
bgh¿æaš, bjhêš E£géaš, tUkhd« %.3 Ïy£r« br‹id-5.
m¿éaš rh®ªj Jiwfëš tiu
KJfiy¥ g£l« k‰W« mj‰F  MÂÂuhél®,
nk‰g£l MuhŒ¢Á¥ go¥ig gH§Foæd® k‰W«
nk‰bfhŸs éU«ò« »U¤Jt kj¤Â‰F
khzt®fS¡F Ñœ¡f©lthW kh¿a M Âuhél®
cjé¤bjhif tH§f¥gL«: Ïd khzh¡f®fS¡F
fšé¡ f£lz« k‰W« k£L«
tçfS¡F cŸsgoahd
bryéd« tH§f¥gL«. thœ¡if
bryéd« khzh¡f® fšé
gæY« mašeh£oid bghW¤J
tH§f¥gL«.
6.6 Kidt® g£l¥go¥ò gæY« MÂ  KG neu Kidt® MÂ Âuhél® ey
Âuhél®, gH§Foæd® g£l¥go¥ò gæY« Ïa¡Fe®,
khzt®fS¡F C¡f¤ bjhif MÂ Âuhél®, br‹id-5.
£l« gH§Foæd® gH§Foæd® ey
jäœeh£oYŸs m§Ñfç¡f¥g£l khzh¡f®fS¡F Ïa¡Fe®, br‹id
gšfiy¡fHf§fëš KGneu k£L« - 5.
Kidt® g£l¥go¥ò gæY« 1200  bg‰nwh® mšyJ
khzt®fS¡F M©blh‹W¡F ghJfhtyç‹ M©L
%.50,000/- C¡f¤ bjhifahf tUkhd tu«ò %.2.50
tH§f¥gL«. Ïy£r«
6.7 10M« tF¥Ã‰F nk‰g£l go¥Ã‰  ika muR ngh°£  gŸë¤ jiyik
fhd (State Post-Matric) khãy bk£ç¡ fšé MÁça®fŸ
muÁ‹ Áw¥ò cjé¤ bjhif cjé¤bjhif  fšÿç
£l« £l¤Â‹ Ñœ Kjšt®fŸ
 muR, muR cjé bgW« ga‹bgw Ïayhj  kht£l MÂ
gŸëfŸ, fšÿçfS¡F MÂÂuhél®, Âuhél® k‰W«
khzt®fŸ brY¤j nt©oa gH§Foæd® k‰W« gH§Foæd® ey
ÂU¥Ã më¡f¥glhj (Non »¿¤Jt kj¤Â‰F mYty®fŸ.

10
t. mQf
£l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jFÂ
v© nt©oat®fŸ
refundable fees) f£lha¡ kh¿a MÂ Âuhél®
f£lz§fŸ k‰W« guhkç¥ò¤ Ïd khzh¡f®fS¡F
bjhif M»ait fšé cjé¤ k£L«.
bjhifahf tH§f¥gL«.  bg‰nwh® mšyJ
 Raã fšé ãiya§fëš ghJfhtyç‹ M©L
muR xJ¡Ñ£L Ïl§fëš tUkhd« %.2.50
gæY« M Âuhél® Ïd Ïy£r¤Â‰F äfhkš
khzt®fS¡F« muR/ã®thf ÏU¡f nt©L«.
xJ¡Ñ£L Ïl§fëš gæY«  jäHf muR¥ gâæš
gH§Foæd® Ïd ÏU¥gt®fS¡F
khzh¡f®fS¡F« muR tUkhd« fz¡»L«
ãaä¤j f£lz¡FG / muR nghJ
ã®zæ¡F« f£lz§fŸ mféiy¥goia¢
guhkç¥ò¥ goÍl‹ fšé nr®¡fhkš tUkhd«
cjé¤ bjhifahf fz¡»l nt©L«
tH§f¥gL«
guhkç¥ò¥ gofŸ:
éLÂæš mšyhnjh®:
khj« %.100/- Kjš %.175/- tiu.
éLÂæš j§»¥ gæšgt®fŸ:
khj« %.175/- Kjš %.350/- tiu.

(M) fšé¡f£lz¢ rYiffŸ

t. £l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jF mQf nt©oat®fŸ



6.8 f‰Ã¥ò¡ f£lz¢ rYif  tUkhd tu«ò Ïšiy fšé ãWtd§fŸ
bjhl®òila fšé¤
muR, muR ã cjé bgW«
fšé ãWtd§fëš gæY« Jiw¤ jiyt®fŸ
mid¤J MÂ Âuhél®, _y« MÂ Âuhél®
ey Ïa¡FeU¡F
gH§Foæd®, »¿¤Jt
f‰Ã¥ò¡ f£lz«
kj¤Â‰F kh¿a M Âuhél®
Ïd khzh¡f®fŸ f‰Ã¥ò¡ Ûs¥bgWtj‰fhd
K‹bkhêéid
f£lz« brY¤JtÂèUªJ
KGtJkhf éy¡fë¥ò. mD¥Ã <LbrŒJ
bfhŸs nt©L«.

11
6.9 g£l¥go¥ò gæY«  tUkhd tu«ò Ïšiy  fšÿç
khzh¡f®fS¡F Áw¥ò¡ Kjšt®fŸ
f£lz« k‰W« nj®Î¡
f£lz§fŸ  kht£l MÂ
Âuhél® k‰W«
muR / muR ã cjé¥ bgW« gH§Foæd® ey
fiy, m¿éaš fšYhçfëš mYty®fŸ
gæY« MÂ Âuhél®,
gH§Foæd®, »¿¤Jt
kj¤Â‰F kh¿a M Âuhél®
Ïd khzt khzéaU¡F
Áw¥ò k‰W« nj®Î¡
f£lz§fŸ fšécjé¤
bjhifahf tH§f¥gL»‹wd.

6.10 KJfiy¥ g£l« go¡F«  fšÿç


khzéa®fS¡F Áw¥ò¡ Kjšt®fŸ
f£lz« k‰W« nj®Î¡  tUkhd tu«ò Ïšiy.
f£lz§fŸ  kht£l MÂ
Âuhél® k‰W«
muR / muR ã cjé¥ bgW« gH§Foæd® ey
fiy, m¿éaš fšYhçfëš mYty®fŸ
gæY« MÂ Âuhél®,
gH§Foæd®, »¿¤Jt
kj¤Â‰F kh¿a M Âuhél®
Ïd khzéa®fS¡F k£L«
Áw¥ò k‰W« nj®Î¡
f£lz§fŸ fšécjé¤
bjhifahf tH§f¥gL»‹wd.

6.11 Áw¥ò¡ f£lz¢ rYif  tUkhd tu«ò Ïšiy.  jiyik MÁça®


_ykhf kht£l
 MÂ Âuhél® k‰W« MÂ Âuhél®
gH§Foæd® ey¤Jiw k‰W« gH§Foæd®
gŸëfëš 6M« tF¥ò Kjš ey mYty® .
12M« tF¥ò Koa gæY«
mid¤J khzh¡f®fS¡F«
Áw¥ò¡ f£lz«
éy¡fë¡f¥gL»wJ.

12
nj®Î¡ f£lz«, é©z¥g¡ 10, 11 k‰W« 12-M« tF¥ò  nj®Î
6.12 Jiw
f£lz«, gÂΡ f£lz¢ gæY« Ïa¡Feuhš MÂ
rYiffŸ
 MÂ Âuhél®, Âuhél® ey
muR / muR cjé bgW« Ïa¡FeU¡F
gH§Foæd®, k‰W«
fšÿçfëš g£l¥go¥ò, fU¤JU
»¿¤Jt kj¤Â‰F
KJfiyg£l nk‰go¥ò gæY« rk®¥Ã¡f¥gl
kh¿a MÂ Âuhél®
khzh¡f®fS¡F é©z¥g¡ nt©L«.
Ïd khzh¡f®fshf
f£lz« k‰W« gÂΡ f£lz«
ÏU¡f nt©L«  é©z¥g¡
brY¤JtÂèUªJ
 tUkhd tu«ò Ïšiy. f£lz« k‰W«
éy¡fë¡f¥gL»wJ.
gÂΡ
mnjnghy muR / muR cjé
f£lz¤ij¥ bgw
bgW« gŸëfëš 10, 11 k‰W«
fšé ãWtd§fŸ
12M« tF¥ò khzh¡f®fS¡F
bjhl®òila
nj®Î f£lz«
kht£l MÂ
brY¤JtÂèUªJ
Âuhél® k‰W«
éy¡fë¡f¥gL»wJ.
gH§Foæd® ey
mYtyU¡F
fU¤JU rk®¥Ã¡f
nt©L«.

(Ï) gçR¤ bjhif¤ £l«


jäœ bkhêia xU ghlkhf¡ bfh©L 10 k‰W« 12 M« tF¥Ãš ÁwªJ és§F«
MÂÂuhél®, gH§Foæd® k‰W« »U¤Jt kj« kh¿a MÂ Âuhél® khzh¡f®
M»nahU¡F ÑnH F¿¥Ãl¥g£LŸsthW gçR¤ bjhif tH§f¥gL»wJ:-

t. £l¤Â‹ bga® k‰W«


jFÂ mQf nt©oat®fŸ
v© étu«

6.13 gçR¤ bjhif¤ £l«  M Âuhél,  Ïa¡Fe®, MÂ


 g£l¥go¥ò gH§Foæd, »U¤Jt Âuhél®
khzt®fS¡F %.3000/- kj« kh¿a MÂ ey¤Jiw,
Âuhél® khzh¡f® br‹id-5.
 g£lnk‰go¥ò
khzt®fS¡F %.5000/-  ð†ìŠð®Š¹ º¶è¬ôŠ  fšé ãiya¤
ð†ìŠ jiyt®fŸ
 bjhê‰fšé _ykhf.
𮊹 bjhêš E£g¥
khzt®fS¡F %.6000/-
go¥òfëš 60 éG¡fhL
k‰W« mj‰F nkš
kÂ¥bg© bg‰W¤ nj®¢Á
bgW« 1000 ñ£íh¡è˜èœ
 tUkhd tu«ò Ïšiy.

13
t. £l¤Â‹ bga® k‰W«
jFÂ mQf nt©oat®fŸ
v© étu«

614 Áwªj vG¤jhs®fS¡F Áwªj gil¥ghf ÏU¤jš Ïa¡Fe®,


%.40,000/- ã cjé nt©L«.
MÂ Âuhél®
tH§Fjš.
ey¤Jiw,
 MÂ Âuhél® / br‹id-5.
gH§Foæd® / »¿¤Jt
kj« kh¿a MÂ Âuhél®
M»nahçš Áwªj
vG¤jh‰wš ä¡f 10
gil¥ghëfS¡F ãÂ
cjé tH§Fjš.
 Ït®fis¤ jéu MÂ
Âuhél® mšyhj
xUtU¡F« Ϫj thŒ¥ò
më¡f¥gL«. bkh¤j«
10+1=11 vG¤jhs®fŸ
 x›nth® M©L« V¥uš /
nk khj§fëš brŒÂ¤
jhŸfëš és«gu«
btëæl¥gL«.
 Áwªj vG¤jhsuhf
nj®ªbjL¡f¥g£l
x›bthU vG¤jhsU¡F«
%.40,000/- ã cjé
tH§f¥gL«.

7. bg©fšé C¡Fé¥ò Áw¥ò £l«


khzéa® Ïilã‰wiy¤ j鮡fΫ bg© FHªijfis mÂf mséš fšé gæy
brŒÍ« bghU£L 3 Kjš 5M« tF¥ò tiu k‰W« 6M« tF¥Ãš fšéia¤ bjhlU« MÂ
Âuhél® k‰W« gH§Foæd khzéaiu C¡Fé¡F« tifæš khj« x‹W¡F Kiwna
%.50/- Åj« 10 khj§fS¡F %.500/-« %.100/- Åj«, 10 khj§fS¡F %.1000/-
tH§f¥gL»wJ. Ϥ£l« mid¤J kht£l§fëY« brašgL¤j¥gL»wJ. nkY«,
Ϥ£lkhdJ 2013-2014 M« fšéah©L Kjš muR k‰W« muR cjé¥ bgW« gŸëfëš
7M« tF¥ò k‰W« 8M« tF¥ò fšé¥ gæY« M Âuhél® k‰W« gH§Foæd khzéfis
C¡f¥gL¤J« tifæš éçÎ¥gL¤j¥g£LŸsJ. Ϥ£l¤Â‹Ñœ khj« x‹W¡F %.150/-
Åj« 10 khj§fS¡F %.1500/- tH§f¥gL»wJ.

14
mQf
£l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jFÂ
nt©oat®fŸ

bg©fšé C¡Fé¥ò Áw¥ò £l«  M Âuhél® / jiyik


gH§Foæd¥ bg© MÁça®fŸ
 khãy« KGtJ« cŸs 3M« tF¥ò
FHªijfŸ k£L«. _ykhf
Kjš 5M« tF¥ò tiu gæY« bg©
kht£l MÂ
FHªijfS¡F M©blh‹W¡F %.500/-  muR k‰W« muR
Âuhél® k‰W«
tH§f¥gL»wJ. cjé bgW«
gH§Foæd®
 6M« tF¥Ãš gæšgt®fS¡F gŸëfëš gæY«
ey mYty®.
khzéfŸ
M©blh‹W¡F %.1000/-
tH§f¥gL»wJ.  tUkhd tu«ò
Ïšiy.
 7 k‰W« 8M« tF¥ò¥ gæšgt®fS¡F
M©blh‹W¡F %.1500/-
tH§f¥gL»wJ
 Ϥbjhif khzéfSila
jhŒkh®fë‹ mŠryf nrä¥ò¡ fz¡»š
/ khzéa®fë‹ t§»¡fz¡»š
brY¤j¥gL«.

8. Ô©lhik xê¥ò
MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd k¡fS¡F vÂuhf ãfG« Ô©lhik k‰W«
t‹bfhLikfis¤ jL¡f muR mid¤J elto¡iffisÍ« vL¤J tU»wJ. Ïj‰fhf,
1955M« M©L Foæaš cçikfŸ ghJfh¥ò¢ r£l« k‰W« 1989M« M©o‹
MÂÂuhél®fŸ k‰W« gH§Foæd® t‹bfhLik¤ jL¥ò r£l« jL¥ò éÂfŸ ngh‹wit
ika murhš cUth¡f¥g£L, khãy murhš Áw¥ghf¢ brašgL¤j¥g£L tU»‹wd. j‰nghJ,
MÂ Âuhél® k‰w« gH§Foæd® ey« (t‹bfhLik jL¥ò) r£l« 1989 k‰W« MÂ Âuhél®
k‰w« gH§Foæd® ey« (t‹bfhLik jL¥ò) éÂfŸ 1995-Ïš muÁ‹ x¥òjnyhL ika
murhš nk‰bfhŸs¥g£L mit MÂ Âuhél® k‰w« gH§Foæd® ey« (t‹bfhLik jL¥ò)
ÂU¤j¢r£l« 2015 k‰W« MÂ Âuhél® k‰w« gH§Foæd® ey« (t‹bfhLik jL¥ò)
ÂU¤j¥g£l éÂfŸ 2016 vd ika muÁ‹ muÁjêš btëæl¥g£L Kiwna 01.01.2016 k‰W«
14.04.2016 Kjš mkY¡F tªjJ.

nkY«, x›bthU kht£l¤ÂY« (br‹idia¤ jéu) Ô©lhikia é£blhê¤J


bghJ k¡fŸ ešèz¡f¤Jl‹ thG« xU »uhk« nj®ªbjL¡f¥g£L m¡»uhk¤Â‰F
%.10 Ïy£r« ã tH§f¥gL»wJ.

15
t. F‰w¤Â‹ bga® k‰W« mQf
ÔUjéfë‹ étu«
v© étu« nt©oat®fŸ

8.1 fytu§fshš /  fytu§fshš /  kht£l M£Á¤


t‹bfhLikfshš t‹bfhLikfshš jiyt®
gh¡f¥g£l M Âuhél® gh¡f¥g£L cæiu
 kht£l MÂ
/ gH§FoædU¡F cjé. ÏH¡F« jåaç‹
Âuhél® k‰W«
FL«g¤Â‰F mÂfg£rkhf
 MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd®
%.8.25 Ïy£r« ÔUjéahf
gH§Foæd® ey mYty®.
tH§f¥gL«.
t‹bfhLikfŸ
jL¥ò¢ r£l« - 2015  nkY«, m¡ FL«g¤Âš
éÂfŸ 2016 xUtU¡F muR¥ gâ
k‰W« m¡FL«g¤Â‰F xU
 MÂ Âuhél® k‰W«
ÅL«, étrha ãyK«
gH§FoædU¡F
vÂuhd tH§f¥gL« k‰W« éjit
t‹bfhLikfëš mšyJ rh®ªnjhU¡F muR
ÏUªJ ghJfh¤jš. Cêa®fS¡F ju¥gL«
mféiy¥goÍl‹ Toa
(F‰w¤Â‹ bga® k‰W« mo¥gil XŒñÂa«
ÔUjé¤ bjhif étu« %.5000/- tH§f¥gL«
Énr®¡if-1š
bjçé¡f¥g£LŸsJ)

8.2 ešèz¡f¤Jl‹ thG« Ô©lhik filÃo¡fhkY«, kht£l MÂ


»uhk§fis¤ nj®Î brŒJ Ïd ešèz¡f¤JlD« thG« Âuhél® k‰W«
gçR tH§Fjš. »uhk« gH§Foæd® ey
mYty®.
kht£lªnjhW« (br‹id
Ú§fyhf) Ïd
ešèz¡f¤Jl‹ thG«
»uhk« x‹¿id nj®Î
brŒJ %.10 Ïy£r« gçR
tH§Fjš

9. MÂ Âuhél® k‰W« gH§FoædU¡F mo¥gil trÂfŸ V‰gL¤Jjš


Vœik ãiyæYŸs k‰W« Ål‰w M Âuhél® k‰W« gH§FoædU¡F Ïytr Å£L
kid¥ g£lh¡fŸ tH§f¥gL»‹wd. ghJfh¡f¥g£l FoÚ® tH§FtJ, mo¥gil trÂfŸ
brŒJ jUtš K‹Dçik më¡f¥gL« £l§fëš x‹whf és§F»wJ. »zWfŸ,
MœFHhŒ »zWfŸ mik¤J¤ ju¥gL»‹wd. nkY« kahd tr k‰W« kahd¥ ghijfŸ
mik¤J¡ bfhL¡f muR ã xJ¡ÑL brŒJ tU»wJ. Ïšy¤ ÂUkz§fŸ el¤Jtj‰F«,

16
rKjha éHh¡fŸ, T£l§fŸ ngh‹w ãfœ¢Áfis el¤Jtj‰Fkhd njitæid¥ ó®¤Â
brŒa rKjha¡ Tl§fŸ f£l¥g£L tU»‹wd.
t. £l¤Â‹ bga® k‰W«
jFÂ mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
9.1 Ïytr Å£Lkid tH§F«  Å£Lkid brhªjkhf ÏU¡f¡ kht£l M Âuhél®
£l« TlhJ. k‰W« gH§Foæd® ey
»uhk¥òw¤Âš  M©L tUkhd tu«ò jäHf« mYty® k‰W« jå
ng%uh£Áæš KGtJ« cŸst®fS¡F xnu t£lh£Áa®
3 br‹£ tiu tH§f¥gL« msthf M©L tUkhd (MÂ Âuhél® ey«)
c¢rtu«ò %.72,000/-
 MÂ Âuhél®, gH§Foæduhf
ÏU¡fnt©L«

9.2 kahd«  MÂ Âuhél®, gH§Foæd® kht£l MÂ Âuhél®


 kahd nk«ghL FoæU¥ò fS¡F kahd« k‰W« gH§Foæd® ey
 kahd¤Â‰F¢ Ïšyhik mYty®
bršY« ghij trÂfŸ  kahd« ÏUªjhš mj‰F¥
brŒJ jUjš. bghJ ghij trÂ
9.3 Ïiz¥ò¢ rhiy  M Âuhél®, gH§Foæd® £l mYty®, kht£l
tÁ¡F« FoæU¥òfis Cuf ts®¢Á Kfik,
Ïiz¡F« Ïiz¥ò¢ rhiyfŸ Cuh£Á x‹¿a mYty®
mik¤J jUjš k‰W« kht£l MÂ
Âuhél® k‰W«
gH§Foæd® ey mYty®
9.4 rKjha ey¡Tl§fŸ  rKjha ey¡Tl§fŸ Ïšyhj kht£l MÂ Âuhél®
MÂ Âuhél® / gH§Foæd® k‰W« gH§Foæd® ey
MÂÂuhél®,
FoæU¥òfŸ mYty® / kht£l
gH§Foæd®
nkyhs®, jh£nfh.
FoæU¥òfëš ÂUkz«
(k) rKjha éHh¡fŸ
ngh‹w ãfœ¢ÁfŸ el¤j
rKjha ey¡Tl§fŸ
f£o¤ ju¥gL»‹wd.
9.5 <k¢rl§F¡F cjé  Ïwªjt®fë‹ FL«g M©L t£lhu ts®¢Á mYty®,
Vœik ãiyæš cŸs tUkhd tu«ò »uhk¥gF fëš Cuh£Á x‹¿a« braš
FL«g¤Âš ahuhtJ %.40000/- efu¥ gFÂfëš mYty®, ng%uh£Á,
ÏwªJé£lhš %.60000/-¡FŸ ÏU¡fnt©L« efuh£Á / khefuh£Á /
<k¢rl§»‰F %.2500/-  M Âuhél® k‰W« kht£l M Âuhél®
khåakhf më¡f¥ gH§Foæduhf ÏU¡f nt©L« k‰W« gH§Foæd® ey
gL»‹wJ mYty®.

17
10. Áwªj vG¤jhs®fS¡F ã cjé tH§Fjš.

t.
£l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jF mQf nt©oat®fŸ

Áwªj vG¤jhs®fS¡F %.40,000/- ã Áwªj gil¥ghf Ïa¡Fe®, MÂ
cjé tH§Fjš. ÏU¤jš Âuhél® ey¤Jiw,
 MÂ Âuhél® / gH§Foæd® / nt©L«. br‹id – 5.
»¿¤Jt kj« kh¿a M Âuhél®
M»nahçš Áwªj vG¤jh‰wš ä¡f
10 gil¥ghëfS¡F ã cjé
tH§Fjš.
 Ït®fis¤ jéu MÂ Âuhél®
mšyhj xUtU¡F« Ϫj thŒ¥ò
më¡f¥gL«. bkh¤j« 10+1=11
vG¤jhs®fŸ
 x›bthU M©L« V¥uš/ nk
khj§fëš brŒÂ¤ jhŸfëš
és«gu« btëæl¥gL«.
 Áwªj vG¤jhsuhf
nj®ªbjL¡f¥g£l x›bthU
vG¤jhsU¡F« %.40,000/- ãÂ
cjé tH§f¥gL«.

18
II. gH§Foæd® ey‹
KfÎiu:

M Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey Ïa¡ff¤Âš ÏUªJ gH§Foæd® ey


Ïa¡ff« 01.04.2000 Kjš jåahf Ãç¡f¥g£L brašg£L tU»wJ. jäHf muR
gH§Foædç‹ K‹nd‰w¤Â‰F gH§Foæd® mÂfkhf tÁ¤J tU« 18 kht£l§fëš
äFªj Kid¥òl‹ Áw¥ò ftd« brY¤Â tU»wJ. fšé, Rfhjhu«, FoÚ®, R‰W¢NHš
JhŒik ngh‹w mo¥gil trÂfis brŒJ jªJ gH§Foæd®fis mid¤J tiffëY«
nk«gL¤Â gH§FoædU¡F« gH§Foæd® mšyhnjhU¡F« Ïilna cŸs Ïilbtëia
Fiw¥gj‰F«, gH§Foæd® FoæU¥òfS¡F FoÚ® tr brŒjš, Ïiz¥ò rhiy
mik¤jš k‰W« ÅLfŸ f£o¤ jUjš M»a £l§fŸ _y« gH§Foædç‹ r_f
bghUshjhu ãiyæid ca®¤JtJ« muÁ‹ K¡»a F¿¡nfhshF«.

gH§Foæd® Jiz¤Â£l« 1976-77M« M©L Kjš brašgL¤j¥gL»‹wJ. ÏJ


khãy muÁ‹ M©L¤Â£l¤Â‹ X® gF £lkhF«. nkY« jäœeh£oš cŸs bkh¤j
k¡fŸ bjhifæš gH§Foæd® k¡fŸ bjhif mo¥gilæš 1.1 éG¡fh£o‰F Fiwahkš
ã xJ¡ÑL brŒa¥gL»wJ. gH§Foæd® Jiz¤Â£l¤Â‹ Ñœ mid¤J JiwfS¡F«
ã xJ¡ÑL brŒa¥g£L gH§Foædç‹ eyD¡fhfΫ, thœthjhu¤Â‰fhfΫ,
ntiythŒ¥Ã‰fhfΫ k‰W« gH§Foæd® k¡fŸ thG« gF c£f£lik¥ò
nk«gh£o‰fhfΫ ga‹gL¤j¥gL»wJ. nkY« gH§Foæd® k¡fŸ bjhifæ‹
mo¥gilæš mt®fS¡fhd ga‹fŸ Ϥ£l ã xJ¡ÑL _y« br‹wil»wJ v‹gJ
cWÂ brŒa¥gL»wJ.

bkh¤j k¡fŸ bjhifæš 50 éG¡fhL k‰W« mj‰F nkš gH§Foæd® thG«


10 xU§»izªj gH§Foæd® nk«gh£L¤ £l¥ gFÂfis¡ bfh©l nry« (V‰fhL,
g¢rkiy, mUü¤Jkiy k‰W« fšuha‹kiy), ehk¡fš (bfhšèkiy), éG¥òu«
(fšuha‹kiy), ÂUt©zhkiy (#›thJkiy), ÂU¢Áuh¥gŸë (g¢rkiy), j®kòç (Á¤njç
kiy) k‰W« ntÿ® (#›thJ k‰W« Vy»çkiy) M»a 7 kht£l§fŸ k‰W« gH§Foæd®
thG« gFÂfëš 60 éG¡fhL ã tUthŒ <£L« £l§fS¡fhfΫ, 30 éG¡fhL mnj
gFÂæš tUthŒ <£L« bjhêšfS¡F©lhd c£f£lik¥ò¥ gâfŸ brŒtj‰fhfΫ

19
gH§Foæd® Jiz¤ £l¤Â‹ Ñœ ika muÁ‹ Áw¥ò ãÂÍjé (SCA toTSP)
bryél¥gL»wJ.

gH§Foæd® gFÂfëš c£f£lik¥ò¥ gâfis nk‰bfhŸsΫ gH§Foæd® ey


c©o ciwél¥ gŸëfis¥ guhkç¥gj‰F ϪÂa muÁayik¥ò¢ r£l¤Â‹ ÃçΡTW
275(1) Ñœ ã tH§f¥gL»wJ.

khãy¤ÂYŸs 36 tifahd gH§Foædçš 6 tif gH§Foæd®, mjhtJ njhlh,


nfh¤jh, FU«gh°, ÏUs®, gåa® k‰W« fh£Leha¡f‹ Ïd¤jt® mêé‹ éë«ÃYŸs
gH§Foæduhf¡ (PVTGs) m¿é¡f¥g£LŸsd®. Ï›têé‹ éë«ÃYŸs
gH§Foædç‹ r_f«, bghUshjhu« k‰W« fšé ts®¢Á¡F muR K¡»a¤Jt« më¤J
tU»wJ. nkY« Ït®fS¡fhf ghu«gça ÅL k‰W« gŸë¡f£ol§fŸ f£Ljš, fwitkhL
tH§Fjš, FoÚ® trÂ, bjU és¡F, br§fšNis mik¤jš, Û‹Ão tiy, ÏUr¡fu
thfd«, Rik t©o tH§Fjš, MœJis »zW mik¤jš ngh‹w ey¤Â£l¥ gâfŸ
Ϥ£l¤Â‹ Ñœ nk‰bfhŸs¥g£L tU»‹wd.

éçthd gH§Foæd® nk«gh£L¤ £l¤Â‹ _y«, gH§Foæd® ey nk«gh£L


gâfŸ, Tiu ÅLfis¢ Óuik¥ò brŒjš, r_f¡ Tl« f£Ljš, Jçj Ïytr ä‹Ïiz¥ò
tH§Fjš, rhiy¥ gâfŸ, muR gH§Foæd® c©o ciwél¥ gŸëfë‹
c£f£lik¥òfis nk«gL¤Jjš, FoÚ® trÂ, bghUshjhu nk«gh£L¤ £l§fŸ k‰W«
Âw‹ nk«gh£L¥ gæ‰ÁfŸ brašgL¤j¥g£L tU»‹wd.

gH§Foæd® g‰¿a étu§fis¢ nrfç¡fΫ, gH§Foæd® thœ¡if Kiw,


fyh¢rhu«, bkhê, r_f-bghUshjhu« k‰W« fšé ãiy Kjèat‰iw MuhŒ¢Á
brŒtj‰fhfΫ ika muÁ‹ ãÂÍjéÍl‹ 1983M« M©oš Úy»ç kht£l«
cjfk©ly¤Âš, K¤jiu ghyhlh vD« Ïl¤Âš ``gH§Foæd® MuhŒ¢Á ika«” x‹W
mik¡f¥g£lJ. Ï«ika« khDléaš ãòz¤Jt« thŒªj Ïa¡Fe® xUtç‹ jiyikæš
brašg£L tU»wJ. ϧF üyf« x‹W«, gH§Foæd® mU§fh£Áaf« x‹W«
mik¡f¥g£LŸsJ. gH§Foædç‹ thœ¡if Kiw F¿¤j òif¥gl§fŸ k‰W« fiy¥
bghU£fŸ M»ad bghJk¡fŸ gh®it¡fhf it¡f¥g£LŸsd.

20
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.1 ϪÂa muÁayik¥ò¢  gH§Foæduhf kht£l M Âuhél®
r£l¤Â‹ ÃçΡTW 275(1) ÏU¡fnt©L«. k‰W« gH§Foæd® ey
c£f£lik¥ò¥ gâfŸ, mYty®/£l
mjhtJ  tWik¡ nfh£o‰F mYty® (gFe),
i. eilnk«ghy« Ñœ ÏU¡f Jiw¤jiyt® _ykhf
ii. Ïiz¥ò¢ rhiyfŸ nt©L«. K‹bkhêÎfŸ
iii. ä‹ Ïiz¥ò tu¥bgw nt©L«.
iv. jL¥giz
v. Á¡fš brš måäah
f©l¿jš M»a gâfŸ
nk‰bfhŸs¥gL»‹wd.
vi. EMRS gŸë f£olgâ/
bjhlU« bryéd«
1.2 mêé‹ éë«ÃYŸs  njhlh, nfh¤jh, kht£l MÂ Âuhél®
gH§Foæd® nk«ghL (PVTG) FU«gh°, ÏUs®, k‰W« gH§Foæd® ey
mêé‹ éë«ÃYŸs gåa® k‰W« mYty®/£l
gH§Foæd k¡fS¡bf‹W fh£Leha¡f‹ mYty® (gFe)
i. ghu«gça ÅLfŸ f£Ljš M»a Jiw¤jiyt® _ykhf
gH§Foæduhf K‹bkhêÎfŸ
ii. fwit khLfŸ, Û‹ Ão
ÏU¡f nt©L«. tu¥bgwnt©L«.
tiy k‰W« ÏUr¡fu
thfd« tH§Fjš  tWik¡ nfh£o‰F
iii. FoÚ® tr k‰W« Ñœ ÏU¡f
nt©L«.
iv. bjUés¡FfŸ mik¤jš,
ngh‹w trÂfŸ
brŒa¥gL»‹wd.
1.3 gH§Foæd® Jiz¤  gH§Foæduhf kht£l MÂ Âuhél®
v. PVTG Baseline survey
£l¤Â‰fhd Áw¥ò ika ÏU¡fnt©L«. k‰W« gH§Foæd® ey
ãÂÍjé  tWik¡ nfh£o‰F mYty®/£l
gH§Foæd FG¡fS¡F Ñœ ÏU¡f nt©L«. mYty® (gFe)
fwit khLfŸ  fwit khLfŸ Jiw¤jiyt® _ykhf
tH§f¥gLtJl‹, Áy th§Ftj‰F K‹bkhêÎfŸ
bghUshjhu £l§fS« jäœehL ghš tu¥bgwnt©L«.
tH§f¥gL»‹wd. c‰g¤Âahs®fŸ
T£LwÎ
r§f¤Â‰F
k£Lnk ghiy
éãnahf«
brŒnth« v‹w
cWÂbkhê bg‰w
FGthf ÏU¡f
nt©L«

21
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.4 éçthd gH§Foæd®  gH§Foæduhf kht£l MÂ Âuhél®
nk«gh£L¤ £l«: ÏU¡fnt©L«. k‰W« gH§Foæd® ey
Ϥ£l¤Â‹ _y«  tWik¡ nfh£o‰F mYty®/£l
gH§Foæd® ey nk«gh£L¥ Ñœ ÏU¡f mYty® (gFe)
gâfŸ, Tiu ÅLfis nt©L«.
Óuik¥ò brŒjš, nkyh©ik Ïa¡Fe®
rhiy¥gâfŸ, muR k‰W« kht£l
gH§Foæd® c©o ciwél¥ nkyhs®fŸ jh£nfh .
gŸëfë‹ c£f£lik¥ig
nk«gL¤Jjš, FoÚ® trÂ,
bghUshjhu« k‰W« Âw‹
nk«gh£L¤ £l§fŸ
nk‰bfhŸs¥gL»‹wd.
1.5 gŸëfŸ k‰W« éLÂfŸ:  gH§Foæd®  kht£l MÂ
muR gH§Foæd® ey c©o khztuhf ÏU¡f Âuhél® k‰W«
ciwél¥ gŸëfŸ. nt©L«. gH§Foæd®
ey mYty®
/£l mYty®
(gFe)

 r«kªj¥g£l
gŸë¤ jiyik
MÁça®

1.6 gH§Foæd®fë‹ étrha«  gH§Foæduhf kht£l MÂ Âuhél®


nk«gl ghrd tr brŒJ ÏU¡fnt©L« k‰W« gH§Foæd® ey
jUjš mYty® /£l
 MœJis »zW  tWik¡ nfh£o‰F mYty® (gFe)
 Âwªj »zW, Ñœ ÏU¡f
 brh£LÚ® ghrd«, nt©L«.
 bjë¥òÚ® ghrd«,
 FHhŒ¤ bjhluik¥ò,
 v©bzŒ ÏaªÂu«,
 ä‹dh‰wš ÏaªÂu«,
 fÂbuhë éir¡FHhŒ
mik¤J¤jUjš

22
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.7 gH§Foæd® k‰W« Ãw kuò  13.12.2005 M« kht£l MÂ Âuhél®
têahf td§fëš nj¡F K‹ò k‰W« gH§Foæd® ey
FoæU¥ngh® (td cçikfŸ td§fëš mYty®/£l
FoæU¡F« mYty® (gFe).
m§Ñfç¤jš) 2006 r£l¤ij¢
gH§Foæduhf
brašgL¤Jjš. rigæ‹ td
ÏU¡f nt©L«.
cçik¡FG
 mÂfg£r« 10 V¡f® ãy«  13.12.2005 M«
jåeg® cçikahf nj¡F K‹ò
tH§f¥gL»wJ. _‹W
jiyKiwfshf
 td§fëš cŸs mjhtJ 75
»uhk§fS¡F gštifahd M©Lfshf
cçikfŸ ml§»a rKjha td§fëš
cçik tH§f¥gL»wJ. FoæU¡F« Ãw
kuò têæduhf
 »H§F, nj‹, _èif ÏU¡f nt©L«.
g¿¤jš.
1.8 bjhê‰gæ‰Á ika§fŸ  gH§Foæduhf  fšYhç Kjšt®
ÏU¡f nt©L«
 ÁW ÁW
gH§FoædU¡bfd éwFfŸ  kht£l ntiy
bghU¡Fjš,ika§fŸ
bjhê‰gæ‰Á bjŒt têghL.
nry« thŒ¥ò mYty®
kht£l« fUkªJiu, ehk¡fš  kht£l MÂ
kht£l« bfhšèkiy, Âuhél® k‰W«
ÂUt©zhkiy kht£l« gH§Foæd® ey
#Kdhku¤ö®, nfha«ò¤ö® mYty® /£l
kht£l« Mid¡f£o, Úy»ç mYty® (gFe)
kht£l« Tlÿ® k‰W«
éG¥òu« kht£l« r§fuhòu«
M»a Ïl§fëš Ïa§»
tU»‹wd.
1.9 njh£l¡fiy nk«ghL xU V¡f® ãy« cŸs r«gªj¥g£l
 ku¡f‹WfŸ gH§Foæd®. kht£l¤Â‹ cjé /
 éijfŸ Jiz Ïa¡Fe®
 cu« Ïytrkhf tH§f¥ njh£l¡fiy¤ Jiw
gL»‹wd.
1.10 g£L¥ó¢Á ts®¥ò¤Â£l« miu (1/2) V¡f® ãy« r«gªj¥g£l
 kšbgçnjh£l« V‰gL¤jΫ cŸs gH§Foæd®. kht£l¤Â‹ cjé /
 g£L¥òG ts®¡fΫ KG Jiz Ïa¡Fe®
kh‹a« më¡f¥gL»wJ. g£Lts®¢Á¤Jiw

23
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.11 Á¿a Ú®¥ghrd¤ £l« ga‹bgWnthçš 50 r«gªj¥g£l
gH§Foæd® gFÂfëš Á¿a éG¡fh£o‰F nkš kht£l¤Â‹
Ú®¤nj¡f miz, Ú®bjë¥gh‹ gH§Foæduhf bra‰bgh¿ahs®
ngh‹wit V‰gL¤jš. ÏU¡f nt©L«. Ú®ts Mjhu mik¥ò
/ bghJ¥ gâ¤Jiw.
1.12 fhšeil guhkç¥ò gH§Foæd®fshf  kht£l MÂ
 MLfŸ ÏU¡f nt©L« Âuhél® k‰W«
 fwit khLfŸ gH§Foæd® ey
th§» ts®¡f KG khåa« mYty®/£l
tH§f¥gL«. mYty® (gFe)
 fhšeilfS¡F kU¤Jt  Ïa¡Fe®,
trÂ, bra‰if fUñ£lš fhšeil
ngh‹witfS« guhkç¥ò¤Jiw.
brŒa¥gL»‹wd.  r«kªj¥g£l
fhšeil
kU¤Jtkidfë
š cŸs kU¤Jt®
1.13 étrha ãy nk«ghL étrha ãyKila  fhšeil
r«gªj¥g£l
kiy¢rçéš cŸs ãy¤ij gH§Foæd®. MŒths®
kht£l¤Â‹
kiH Ú® mo¤J¢ bršyhkš cjé¥ bgh¿ahs®,
ntsh©ik¥bgh¿æaš
jL¤J étrha« brŒa
Jiw.
nt©oa mÃéU¤Â¤
£l§fis¢ brašgL¤jš
Ïit KGtJ« Ïytrkhf
1.14 brŒJ ju¥gL»‹wd.
«îm ts®¥ò td¥gFÂfëš cjé / Jiz
nj‹ nrfç¥gj‹ _y« thG« gH§Foæd®. Ïa¡Fe®, jäœehL
tUkhd¤ij mÂfç¡f 10 fj® k‰W« »uhk
nj‹ bg£ofŸ Ïytrkhf if¤bjhêš thça«.
tH§f¥gL»‹wd.
1.15 tdts¥ ghJfh¥ò¤ £l« td¥gFÂæš thG« r«gªj¥g£l kht£l
 tdts¤ij mÂfç¡f gH§Foæd®. td¤Jiw mYty®.
brofŸ tH§Fjš
 brofis¥ guhkç¡f
C¡f¤bjhif tH§Fjš

24
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.16 gšneh¡F T£Lw΢ r§f§fŸ gH§Foæduhf  r«gªj¥g£l kht£l
 gH§FoædU¡F ÏU¡f nt©L«. td¤Jiw mYty®
t£oæšyh¡fl‹ tH§Fjš  jåmYty®, bgU«
 mt®fŸ éis gyneh¡F
bghUŸfis ešy éiy¡F T£Lw΢ r§f«.
é‰gid brŒjš.
 mçÁ, c¥ò,
k©bz©bzŒ ngh‹w
m¤ÂahtÁa¥ bghUŸfis
ãaha éiyæš tH§Fjš
 étrha¤Â‰F¤ njitahd
ÏLbghU£fis ãaha
éiyæš éãnahf« brŒjš
 bghUshjhu¤ £l§fS¡F
fl‹ ngh‹wit bgW« gy
neh¡F T£LwÎ r§f§fŸ
(LAMPS) _y« tH§Fjš.

1.17 bjUés¡F mik¤jš bjUés¡F Ïšyhj  f©fhâ¥ò


gH§Foæd® FoæU¥òfS¡F gH§Foæd® bgh¿ahs®,
bjUés¡F mik¤jš FoæU¥ò jäœehL ä‹rhu
thça«
 t£lhu ts®¢Á
mYty®
 r«gªj¥g£l
1.18 Ïiz¥ò¢ rhiyfŸ mik¤jš j‰bghGJ rhiy  Cuh£Á x‹¿a
bra‰bgh¿ahs®,
gH§Foæd® FoæU¥òfis tr Ϛyhj »uhk« mYty®.
njÁa beLŠrhiy¤
K¡»a »uhk¤Jl‹ mšyJ Jiw
rkbtëÍl‹ Ïiz¤jš
 kht£l M£Áa®.
 t£lhu ts®¢Á
mYty®
 r«gªj¥g£l Cuh£Á
x‹¿a«

25
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.19 Ïytrkhf ÅLfŸ f£o¤jUjš Å£Lkid¥ g£lh  r«gªj¥g£l kht£l
cŸs gH§Foæd® M£Áa®
kiy¥gF k‰W« rkbtë¥
gFÂfëš thG« ÅL Ïšyhj  kht£l MÂ Âuhél®
gH§Foæd®fS¡F ÅLfŸ k‰W« gH§Foæd®
f£o¤jUjš. ey mYty®/£l
mYty® (gFe)
 Cuh£Á x‹¿a
mYty®
 Ïa¡Fe®,
gH§Foæd®
ey¤Jiw, nr¥gh¡f«,
br‹id-05
 t£lhu ts®¢Á
1.20 ntiythŒ¥ò MnyhridfŸ gH§Foæd Áw¥ò ntiy
mYty®
ÏisP®fŸ thŒ¥ò¡fhd
gH§Foæd ÏisP®fS¡F
ntiythŒ¥ò¡Fça cjéfŸ, Mnyhrid
ika¤ÂYŸs ntiy
MnyhridfŸ ešf xU
thŒ¥ò k‰W«
bjhêš be¿ têfh£L« ika«
cjfk©ly¤Âš Ïa§» gæ‰Á¤Jiw mYty®,
tU»wJ. cjfk©ly«.

1.21 ntiythŒ¥ò¥ gæ‰Á më¤jš ntiyæšyhj gæ‰Á¡fhd


gH§Foæd têfh£o¡F
nghÂa fšé gæ‹w
ÏisP®fŸ bjhl®òila kht£l
gH§Foæd ÏisP®fS¡F
ntiy thŒ¥ò gæ‰Á më¤jš. ntiy thŒ¥ò
ika§fŸ

1.22 bg©fŸ K‹nd‰w¤Â‰F gH§Foæd¥ r«gªj¥g£l


gæ‰Á më¤jš bg©fŸ kht£l¤Â‹ kht£l
MÂ Âuhél® k‰W«
bg©fS¡F ijaš gæ‰Á,
gH§Foæd ey
_§»š Til Kiljš ngh‹w
gæ‰Á më¤jš. mYty®/£l mYty®
(gFe)

26
t. £l¤Â‹ bga® k‰W« jF mQf nt©oat®fŸ
v© étu«
1.23 Áw¥ò kiy¥gF gH§Foæduhf  £l mYty®,
nk«gh£L¤ £l« ÏU¡f nt©L«. kiy¥ gFÂ
ika muR tuÎ bryÎ nk«gh£L¤ £l«
£l« 2015-16 Ïš  kht£l M£Áa®,
kiy¥gFÂ nk«gh£L¤ kht£l MÂ
£l« (HADP) k‰W« Âuhél® k‰W«
nk‰F¤ bjhl®¢Á kiy gH§Foæd® ey
nk«gh£L¤ £l§fis mYty® /£l
2015-16-M« M©L Kjš mYty® (gFe)
k¤Âa muÁ‹ ã cjé ©L¡fš, kJiu,
tH§FtÂèUªJ njå, éUJef®,
Ãç¡f¥g£L khãy muÁ‹ ÂUbešntè
ã Mjhu§fë‹ _y« k‰W«
bjhlu KoÎ vL¡f¥g£L f‹åahFkç
m›thnw khãy muR 2015- kht£l§fŸ.
16 M« M©L tuÎ bryÎ
£l m¿¡ifæš %.75.00
nfho kÂ¥Õ£oš Áw¥ò gFÂ
nk«gh£L¤ £l« (SADP)
m¿é¡f¥g£lJ.
1. Âw‹ nk«gh£L¤ £l«
_y« thœthjhu§fis
nk«gL¤Jjš
2. »uhk§fëš cæç rh®ªj
ãWtd§fŸ V‰gL¤Jjš.
3. kiythœ k¡fŸ thG«
FoæU¥òfS¡F
ghJfh¥ghd Rfhjhukhd
Fo¤j©Ù® trÂ
V‰gL¤Jjš.
c©o ciwél gŸëfS¡F
TLjš f£ll§fŸ, rKjha¡
Tl§fŸ, fâåfŸ, X£Le®
cçk«, eilghij ngh‹wit

27
III. jäœehL M Âuhél® Å£Ltr k‰W« nk«gh£L¡ fHf«
jäœehL M Âuhél® Å£L tr k‰W« nk«gh£L¡ fHf« (jh£nfh), 1974 M«
M©L MÂÂuhél®fS¡F Ô¥Ão¡fhj ÅLfŸ f£Ltj‰fhf ϪÂa ãWtd¢ r£l«,
1956Ï‹ Ñœ ãWt¥g£lJ. 1980–81 M« M©oèUªJ M Âuhél®fë‹ r_f bghUshjhu
ts®¢Á¡fhf¥ gšntW £l§fS« ϪãWtd¤Â‹ _y« brašgL¤j¥gL»‹wd. Ïj‹ghš
muÁ‹ mQFKiw M Âuhél® k‰W« gH§Foæd® midtU« ga‹ bgw¤ j¡f ãiyæš,
F¿¥ghf fšé k‰W« mo¥gil¤ njitfë‹ f£lik¥ò trÂfis tYñ£oL« tifæš
ÏUKid¥gh§fhdjhf ÏU¡F«. MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd k¡fŸ muÁaš
mÂfhu§fŸ bg‰¿l¤ j¡f tifæš rKjha k‰W« bghUshjhu ãiyæš nk«ghlila¢
brŒtnj jh‹ jiyaha neh¡fkhF«.

Ïj‹ bjhl®¢Áahf M Âuhél® k‰W« gH§Foædçilna bjhl®¢Áahd r_f


k‰W« bghUshjhu nk«gh£oid cW brŒÂL« tifæš, gšntW ey¤ £l§fŸ k‰W«
ts®¢Á nk«gh£L¤ £l§fis¢ brašgL¤j elto¡iffŸ nk‰bfhŸs¥gL»‹wd.

 Kjyhtjhf MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ciwél§fëš mo¥gil¡ f£lik¥ò


trÂfë‹ ju¤Âid tYñ£o nk«ghlila¢ brŒÂLjš, gŸëfŸ k‰W« éLÂfS¡F¡
f£ll§fŸ, FoÚ® k‰W« J¥òuÎ trÂfŸ cUth¡»Ljš M»ait Ïj‹ neh¡fkhF«.
 Ïu©lhtjhf tWik¡ nfh£o‰F Ñœ thG« M Âuhél® k‰W« gH§Foæd®
FL«g§fŸ, bfh¤joikfŸ k‰W« J¥òuÎ¥ gâahs® ey‹fis¡ fU¤Âš bfh©L Ra
ntiythŒ¥ò k‰W« gæ‰Á¤ £l§fŸ _ykhf ViH vëa k¡fë‹ thœ¡if¤ ju
trÂfis nk«gL¤Jtj‰fhf jå¢ braš Kid¥ò nk‰bfhŸs¥gL«.
 _‹whtjhf MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd k¡fë‹ bjhêš Kidnth®
nk«gh£o‰fhd ts®¢Á¤ £l§fS¡F K‹Dçik më¡f¥gL«.

1. bghUshjhu K‹nd‰w¤Â‰fhd £l§fŸ


(m) MÂ Âuhél®fS¡F
 M Âuhél® r_f¤Â‹ ãy clikæid mÂfç¡fΫ, ãy clikna kfëuJ r_f
ãiy ca®éid fh£L« msÎ nfhš v‹gjhY« kfëU¡fhd Áw¥ò¤ £lkhf ãy«
th§F« £l« 2004-05 Kjš brašgL¤j¥gL»wJ.

28
 M Âuhél® Ïd¤ij¢ nr®ªj ãy cçikahs®fŸ Ϥ£l¤Â‹ Ñœ ga‹ bgw tif
brŒa¥g£LŸsJ. Ú®¥ghrd tr V‰gL¤Jtj‹ _y« ãy ga‹ghL k‰W« ãy¤Â‹
tê tUthia bgU¡Fjny ãy nk«gh£L¤ £l¤Â‹ neh¡fkhF«.
 t¿a ãiyia¡ Fiw¡f 18 taJ Kjš 65 taJ tiu cŸs jå eg®fŸ k‰W«
FG¡fŸ ga‹ bgW« tifæš gšntW bjhêšfS¡F ãÂÍjé bjhêš
Kidnth® nk«gh£L¤ £l« _y« brašgL¤j¥gL»‹wJ.
 go¤j ntiya‰w 18 taJ Kjš 45 ta‰F£g£l M Âuhél ÏisP®fŸ
j§fS¡F¤ bjçªj / éU¥gkhd bjhêš brŒa ã cjé ÏisP®fS¡fhd Ra

ntiythŒ¥ò¤ £l¤Â‹ Ñœ tH§f¥gL»wJ.


 tUkhd« <£l¡Toa bjhêèid¢ brŒtj‰F £l kÂ¥Õ£oš x›bthU FGé‰F«
50 éG¡fhL £l¤bjhif mšyJ mÂfg£r« %.2.50 Ïy£r« tiu khåakhf
kfë® Ra cjé¡ FG¡fS¡fhd¥ bghUshjhu fl‹ cjé¤ Â£l¤Â‹
têahf tH§f¥gL»wJ.
 kh‰W¤ ÂwdhëfŸ, Mjut‰w éjitfŸ, eèªj fiyP®fŸ, 40 ta‰F nkš
ÂUkz« Mfhj bg©fŸ, bg‰nwh® / ghJfhty® Ïšyhj FHªijfŸ k‰W« kht£l
M£Áahs®fshš jFÂahdt®fŸ vd f©l¿a¥g£L K‹Dçik¥ bg‰W, xUtU¡F
%.20,000/- tiu kht£l M£Áa® _y« kht£l M£Áa® éU¥òçik 㤣l¤Â‹
Ñœ ãÂÍjé tH§f¥gL»wJ.
 äfΫ eèªj ãiyæš cŸs M Âuhél®fS¡F kU¤Jt Á»¢ir¡fhd ãÂÍjé,
Mu«g¡fšé Kjš bjhê‰fšé tiu bjhl®tj‰F¤ njit¥gL« TLjš ãÂ
cjéfŸ, Ïd fytu¤jhš gh¡f¥g£l k¡fS¡F cldo ãthuz« k‰W«
jFÂthŒªjt®fS¡F¤ njit¡nf‰w cjé, eilKiw éÂfS¡F£g£L
nkyh©ik Ïa¡Fe® éU¥òçik ã £l¤Â‹ _ykhf tH§f¥gL»wJ.
 ϪÂa Foik¥ gâæš M Âuhél®fë‹ ðƒèOŠH¬ù ca®¤J« t©z« ϪÂa
Foik¥gâ Kjš ãiy¤ nj®éš (Preliminary Examination) nj®¢Á bg‰W
Kj‹ik nj®Î vGJnthU¡F 2012-13 M« M©oèUªJ %.50,000/- ã cjé
tH§f¥gL»wJ.
 jäœehL r£l¥ gšfiy¡ fHf«, ãf® ãiy¥ gšfiy¡fHf« k‰W« r£l¥ gšfiy¡
fHf¤Â‹ m§Ñfhu« bg‰w r£l¡ fšYhçfëš gæ‹w, 23 taJ Kjš 45

29
ta‰F£g£l ϪÂa gh® f΋Áš k‰W« khãy gh® f΋Áèš gÂÎ bg‰w r£l¥
g£ljhçfŸ Rakhf¤ bjhêš Jt§f %.50,000/- ãÂÍjé xU Kiw tH§f¥gL»wJ.
 jäœehL nj®thiza« bjhFÂ-1 nj®Î vGJ« M Âuhél® ÏisP®fis
C¡Fé¡F« bghU£L Kj‹ik¤ nj®Î vGJnthU¡F jyh %.50,000/- Åj«
ãÂÍjé tH§f¥gL»wJ.
 g£la¡ fz¡f® / bryΡ fz¡f®fis¢ Rakhf¤ bjhêš brŒtj‰F
C¡Fé¥gj‰fhf jyh %.50,000/- khåakhf ã tH§f¥gL»wJ.
 M Âuhél®, gH§Foæd® k‰W« »¿¤Jt kj« kh¿a M Âuhél® ÏisP®fS¡F
jFÂahd ntiy thŒ¥Ãid cUth¡»lΫ, ðE õ£ŒŠ¹ ꉬèŸð j§fŸ
Âwid nk«gL¤Â¡bfhŸS« tifæš, gšntW Âw‹ nk«gh£L¥ gæ‰ÁfŸ
m§Ñfç¡f¥g£l ãWtd§fŸ _y« më¡f¥gL»‹wd

t. £l¤Â‹ mQf
£l¤Â‹ étu« jFÂ
v© bga® nt©oat®fŸ
1. ãy« Ϥ£l« M  é©z¥g¤jhu® kht£l
m. th§Fjš Âuhél® k¡fë‹ MÂ Âuhél® nkyhs®,
£l« ãy clikæid Ïd¤ij¢ rh®ªj jh£nfh.
mÂfç¡F« kfëuhf ÏU¡f
bghU£L«, MÂ nt©L«.
Âuhél® kfëç‹  18 Kjš 65
r_f mªj°ij ta‰FŸshf
ca®¤J« ÏU¡f nt©L«.
neh¡f¤njhL«  é©z¥g¤jhu®
cUth¡f¥g£LŸsJ étrha¤ij¤
. bjhêyhf¡
 £l kÂ¥Õ£oš bfh©ltuhf
x›bthU ÏU¡f nt©L«.
FL«g¤Â‰F«  FL«g M©L
mÂf g£rkhf tUkhd«
30% Åj« mšyJ %.1.00 Ïy£r¤Â‰F
%.2.25 Ïy£r« äfhkš ÏU¡f
Ïš vJ nt©L«.
Fiwthdnjh
m¤bjhif  é©z¥gjhu®
khåakhf k‰W« mt®
tH§f¥gL«. FL«g¤Âd®
 Ϥ£l¤Â‹ Ñœ jh£nfh £l¤Â‹
th§f¥gL« Ñœ ÏJtiu khåa«
ãy§fS¡F vJΫ bg‰¿U¡f¡
K¤Âiu¤jhŸ TlhJ.

30
k‰W« gÂÎ
f£lz¤Âš KG
éy¡F
më¡f¥g£LŸsJ.

 Ï›thW
éLé¡f¥gL«
khåa«
K‹éLé¥ò
khåakhf (Front
end subsidy)
ÏU¡F«.
1. M ãy Ϥ£l«  M Âuhél® kht£l
nk«gh£L¤ MÂÂuhél Ïd¤ij¢ rh®ªj nkyhs®,
£l« k¡fë‹ ãy§fis M©, bg© jh£nfh.
étrha¤Â‰F ÏUghyU«
V‰òilajhf é©z¥Ã¡fyh«.
kh‰Wtj‰F  18 - 65
njitahd ãy ta‰FŸshf
nk«gh£L ÏU¡f nt©L«.
Mjhu§fis cWÂ  é©z¥gjhu®
brŒtj‰fhf étrha¤ij¤
cUth¡f¥g£LŸsJ bjhêyhf¡
. bfh©ltuhf
 £l kÂ¥Õ£oš ÏU¡f nt©L«.
x›bthU  FL«g M©L
FL«g¤Â‰F« tUkhd«
mÂf g£rkhf %.1.00 Ïy£r¤Â‰F
30% Åj« mšyJ äfhkš ÏU¡f
%.2.25 Ïy£r« nt©L«.
Ïš vJ  é©z¥gjhu®
Fiwthdnjh k‰W« mt®
m¤bjhif FL«g¤Âd®
khåakhf jh£nfh £l¤Â‹
tH§f¥gL«. Ñœ ÏJtiu
 Ï›thW khåa« vJΫ
éLé¡f¥gL« bg‰¿U¡f¡
khåa« TlhJ.
K‹éLé¥ò
khåakhf (Front
end subsidy)
ÏU¡F«.
 ãy« nk«ghL
brŒtj‰F ãy«
é©z¥gjhuç‹

31
bgaçš gÂÎ
brŒa¥g£oU¡f
nt©L«.
 ãy¤Âš nghÂa Ú®
Mjhu« cŸsJ
v‹gj‰fhd
òéæaš
tšYdç‹ rh‹W
bg‰¿U¡f
nt©L«.
Ï. Jçj ä‹  jFÂÍil  é©z¥gjhu® kht£l
Ïiz¥ò¤ é©z¥g¤jhu® étrhæahf ÏU¡f nkyhs®,
2.m) £l«. xUtU¡F nt©L«. jh£nfh.
bjhêš %.75,000/- it¥ò¤  é©z¥gjhu®
Kidnth® bjhifahf k‰W« mt®
£l« jäœehL ä‹ FL«g¤Âd®,
bg£nuhš, c‰g¤Â k‰W« jh£nfh
Orš, vçthÍ g»®khd¡ £l§fë‹ Ñœ
Ášyiw fHf¤Âl« ÏJtiu khåa«
é‰gid neuoahf jh£nfh vJΫ
ãiya« brY¤Â M bg‰¿U¡f¡TlhJ.
mik¤jš Âuhél®  Áw¥ò £lkhd
étrhæfS¡F bg£nuhš, Orš,
Jçj ä‹ vçthÍ Ášyiw
Ïiz¥ò bg‰W¤ é‰gid ãiya«
jªÂl K‹Dçik mik¥gj‰F ãy«
mo¥gilæš é©z¥gjhuç‹
Ϥ£l« bgaçš
brašgL¤j¥gL» ÏU¡fnt©L«
wJ.  é©z¥gjhu®
MÂÂuhél®fŸ v©bzŒ ãWtd«
bg£nuhš, nf° _y« bjçÎ
Ášyiu é‰gid brŒa¥g£oU¡f
ãiya« nt©L«.
mik¥gj‰F  kDjhu® MÂ Âuhél®
ãÂÍjé tH§F« Ãçédiu¢
£l« nr®ªjtuhfΫ , 18-65
brašgL¤j¥g£L ta‰FŸshf ÏU¡f
tU»wJ. nt©L«.
 £l kÂ¥Õ£oš  é©z¥gjhu® k‰W«
x›bthU mt® FL«g¤Âd®
FL«g¤Â‰F« jh£nfh £l¤Â‹Ñœ
mÂf g£rkhf ÏJtiu khåa«
30% Åj« mšyJ vJΫ bg‰¿U¡f¡
%.2.25 Ïy£r«

32
Ïš vJ TlhJ.
Fiwthdnjh  fl‹ k‰W« khåa«
m¤bjhif nfhU« bjhêèš
khåakhf K‹mDgt«
tH§f¥gL«. cŸstuhf ÏU¡f
 Ï›thW nt©L«.
éLé¡f¥gL«  bjhêš Kidnth®
khåa« K‹ nk«gh£L¤
éLé¥ò £l¤Â‰F FL«g
khåakhf (Front M©L tUkhd«
end subsidy) %.1.00 Ïy£r¤Â‰F
ÏU¡F«. äfhkš ÏU¡f
M) bjhêš MÂ Âuhél®fŸ nt©L«
Kidnth® j§fS¡F bjçªj
£l§fŸ bjhêš brŒÂl,
mt®fis bjhêš
Kidnthuhf
ca®¤J« neh¡»š,
tUthŒ <£L«
gšntW £l§fŸ
brašgL¤j¥g£L
tU»wJ.
 Fiwªjg£r
£l¤bjhif
%.1.50 Ïy£r«
MF«.
3.m. ÏisP®fS¡f  go¤j ntiya‰w  FL«g M©L kht£l
hd MÂ Âuhél® tUkhd« nkyhs®,
RantiythŒ¥ò ÏisP®fŸ %.1 .00 Ïy£r« (xU jh£nfh.
¤Â£l« j§fS¡F¤ Ïy£r« k£L«) äfhkš
(SEPY)
bjçªj éU¥gkhd ÏU¡f nt©L«.
bjhêèš <LglΫ  kDjhu® M Âuhél®
mšyJ Ãçédiu¢
bjhêèid nr®ªjtuhfΫ, 18 -45
cUth¡F« ta‰FŸshf ÏU¡f
v©z¤Jl‹ nt©L«.
Toa MÂ Âuhél®  é©z¥gjhu® k‰W«
ÏisP®fS¡fhd mt® FL«g¤Âd®
£lkhF«. jh£nfh £l¤Â‹Ñœ,
ÏJtiu khåa«
M. kU¤Jtkid Áw¥ò¤ £lkhd vJΫ bg‰¿U¡f¡
kUªJfil (SEPY Clinic) TlhJ.
f© £l¤Â‹ _y«  fl‹ k‰W« khåa«
f©zhoaf«, kU¤Jt® (MBBS, nfhU« bjhêèid¥
KlÚ¡F BDS, BSMS) g£l« g‰¿ e‹F

33
ika« bg‰W ϪÂa‹ m¿ªjtuhfΫ,
Ïu¤j bko¡fš f΋Áèš m¤bjhêèš mDgt«
gçnrhjid gÂÎ brŒjt®fŸ cŸstuhfΫ
ãiya« brhªjkhf ÏU¡fnt©L«.
mik¤jš kU¤Jtkid  jh£nfh khãy mšyJ
mik¥gj‰F«, k¤ÂamuR
KlÚ¡F ika« m§Ñfç¡f¥g£l
(Physiotheraphy bjhêš gæ‰Á
centre) kUªjf« ãWtd§fëš jF¢
mik¥gj‰F cça rh‹W bg‰¿U¥gt®
go¥ò go¤J cça fS¡F K‹Dçik
f΋Áèš gÂÎ tH§f¥gL«.
brŒÂU¡f nt©L«.
f©f©zhoaf« ,
Ïu¤j gçnrhjid
ãiya« mik¥gj‰F
cça g£l /
g£la¥go¥ig
Ko¤ÂU¡f nt©L«
 £l kÂ¥Õ£oš
x›bthU
FL«g¤Â‰F«
mÂf g£rkhf 30%
Åj« mšyJ %.2.25
Ïy£r« Ïš vJ
Fiwthdnjh
m¤bjhif
khåakhf
tH§f¥gL«.
 Ï›thW
éLé¡f¥gL«
K‹éL¥ò
khåakhf (Front
end subsidy)
ÏU¡F«.

34
4. Ra cjé¡ MÂ Âuhél®  MÂ Âuhél® kfë®
kht£l nkyhs®,
FG¡fS¡fh bg©fŸ, M©fŸ, k£Lnk cŸs
jh£nfh.
d ÂUe§iffŸ M»a FGthf ÏU¡f
bghUshjhu Ra cjé¡ FG¡fŸ nt©L«.
flDjé Kiwahf ÏUKiw
 cW¥Ãd®fS¡fhd
ju ã®za«
FL«g M©L
brŒa¥g£l Ëò
tUkhd« %.2.00
fl‹ bgw jFÂ
Ïy£r¤Â‰F
bgW»‹wh®fŸ. Ra
äfhkš ÏU¡f
cjé¡ FG¡fS¡F
nt©L«.
cça neu¤Âš
ãahakhd t£o  bghUshjhu fl‹
é»j¤Âš bgWtj‰F Ïu©L
njit¥gL« Kiw ju« Ãç¤jš
msé‰F¡ fl‹ brŒa¥g£oU¡f
tH§Ftj‹ _y« nt©L«.
MÂ Âuhél® kfë®  Ra cjé¡FG
bghUshjhu nk«ghL cW¥Ãd®fŸ k‰W«
cWÂ mt®fsJ FL«g
brŒa¥gL»wJ. cW¥Ãd®fŸ ntW
 £l kÂ¥Õ£oš vªj muR
x›bthU £l¤ÂY«, RHš
FGé‰F« ã k‰W«
mÂfg£rkhf 50% bghUshjhu
mšyJ %.2.50 flD¡fhd khåa«
Ïy£r« Ïš vJ bg‰¿U¡f TlhJ.
Fiwthdnjh
m¤bjhif
khåakhf
tH§f¥gL«.
 Ï›thW
éLé¡f¥gL«
khåa« K‹
éLé¥ò
khåakhf (Front
end subsidy)
ÏU¡F«.
5. kht£l jh£nfh £l§fŸ  M Âuhél®fshf
M£Áaç‹ vÂY« cldoahf¥ ÏU¡f nt©L«.
kht£l M£Áa®/
éU¥òçik ga‹ bgw  vªj xU muR
£l« Ïayhjt®fS¡F kht£l nkyhs®,
£l¤Â‹ ÑG«,
(Off line) éiuéš Ra bjhêš khjhªÂu mo¥gilæš jh£nfh.
òçªJ ga‹bgW« bjhl®ªJ gz¥ga‹
bghU£L Ϥ£l« bgwhjt®fshf ÏU¡f

35
brašgL¤j¥gL»wJ. nt©L«.
 fšé bjhl®tj‰F
TLjš ã¡F
é©z¥Ã¥gt® fšé
ãWtd¤ÂläUªJ
c©ik¤ j‹ik
rh‹¿jœ bg‰W
rk®¥Ã¡f nt©L«.
6. nkyh©ik Ϥ£l¤Âš  M Âuhél®fshf nkyh©ik
Ïa¡Fe® MÂÂuhél ÏU¡f nt©L«. Ïa¡Fe®,
éU¥òçik éjitfŸ, kh‰W¤  vªj xU muR jh£nfh
£l« ÂwdhëfŸ, vŒ£° £l¤Â‹ ÑG«, jiyik
(Off line) nehahš khjhªÂu mo¥gilæš mYtyf«,
gh¡f¥g£lt®fŸ, bjhl®ªJ gz¥ga‹ br‹id.
eèªj fiyP®fŸ, bgwhjt®fshf ÏU¡f
bg‰nwh® k‰W« nt©L«.
ghJfhty®fŸ  fšé bjhl®tj‰F
Ïšyhj TLjš ã¡F
FHªijfS¡F¤ é©z¥Ã¥gt® fšé
njitahd Âw‹ ãWtd¤ÂläUªJ
ts®¡F« gæ‰ÁfŸ c©ik¤ j‹ik
k‰W« fšéæid¤ rh‹¿jœ bg‰W
bjhlutj‰F rk®¥Ã¡f nt©L«.
njit¥gL« TLjš
ãÂÍjé, Ïd¡
fytu¤Âš
gh¡f¥g£lt®fŸ
ngh‹wt®fS¡F ãÂ
éLé¡f¥gL«.
7. jh£nfh Ϥ£l¤Âš  M Âuhél®fshf jh£nfh jiyt®,
jiytç‹ MÂÂuhél ÏU¡f nt©L«. jh£nfh
éU¥òçik éjitfŸ, kh‰W¤  vªj xU muR jiyik
ã ÂwdhëfŸ, vŒ£° £l¤Â‹ ÑG«, mYtyf«,
(Off line) nehahš khjhªÂu mo¥gilæš br‹id.
gh¡f¥g£lt®fŸ, bjhl®ªJ gz¥ga‹
eèªj fiyP®fŸ , bgwhjt®fshf ÏU¡f
bg‰nwh® k‰W« nt©L«.
ghJfhty®fŸ  fšé bjhl®tj‰F
Ïšyhj TLjš ã¡F
FHªijfS¡F¤ é©z¥Ã¥gt® fšé
njitahd Âw‹ ãWtd¤ÂläUªJ
ts®¡F« gæ‰ÁfŸ c©ik¤ j‹ik
k‰W« fšéæid¤ rh‹¿jœ bg‰W
bjhlutj‰F rk®¥Ã¡f nt©L«.
njit¥gL« TLjš

36
ãÂÍjé, Ïd¡
fytu¤Âš
gh¡f¥g£lt®fŸ
ngh‹wt®fS¡F
ã éLé¡f¥gL«.

8. ϪÂa ϪÂa Foik¥ gâ  M Âuhél®fshf nkyh©ik


Foik¥ gâ Kj‹ik¤ nj®Î ÏU¡f nt©L«. Ïa¡Fe®,
Kj‹ik¤ vGj éU«ò« M  ϪÂa¡ Foik¥gâ jh£nfh,
nj®Î Âuhél® Kjš ãiy¤ nj®éš jiyik
vGJnthU¡ ÏisP®fis nj®¢Á bg‰¿U¡f mYtyf«,
F ã cjé C¡Fé¡F« nt©L«. br‹id.
bghU£L Kjš ãiy¤  ϪÂa Foik¥gâ
(Preliminary Exam) Kj‹ik¤ nj®Î
nj®éš nj®¢Á bg‰W vGjtj‰fhf
Kj‹ik¤ nj®Î é©z¥g«
(Main Exam) brŒÂU¡f nt©L«.
vGJtg®fS¡F  khãy muR, k¤Âa muR,
%. 50,000/- ãÂÍjé bghJ¤Jiw
tH§f¥gL«. ãWtd§fŸ
M»at‰¿š j‰fhèf
mšyJ ãuªju gâæš
Ïšyhjtuhf ÏU¡f
nt©L«.
 M©L tUkhd«
3 Ïy£r¤Â‰F äfhkš
ÏU¡f nt©L«.
 ϪãÂÍjé
xUtU¡F
mÂfg£rkhf _‹W
Kiw tH§f¥gL«.

9. Ïs« r£l¥ Ïs« r£l  MÂ Âuhél® kht£l MÂ


g£ljhçfS¡ g£ljhçfŸ j§fŸ Ïd¤ij¢ Âuhél® ey
F bjhêš bjhêiy¤ rh®ªjtuhf ÏU¡f mYty®
bjhl§Ftj bjhl§Ftj‰F nt©L«. k‰W«
‰F ã cjé mYtyf thlif  taJ tu«ò 23- Ïa¡F® MÂ
K‹gz«, 45¡F äfhkš Âuhél® ey
miwfy‹fshd ÏU¡f nt©L«. mYtyf«,
nki#, eh‰fhè,  r£l¥go¥Ãš nj®¢Á br‹id – 5
mykhç k‰W« r£l¥ bg‰¿U¡f
ò¤jf§fŸ nt©L«.
th§Ftj‰F %.
 _‹W mšyJ IªJ
50,000/- ãÂ
tUlfhy
tH§f¥gL»wJ.
r£l¥go¥Ãid

37
go¤ÂU¡f
nt©L«.
 k¤Âa / khãy
gh®f΋Áèš
cW¥Ãduhf ÏU¡f
nt©L«.
 ÚÂk‹w¤Âš
tH¡fhLgtuhf
(Practicing
Advocate) ÏU¡f
nt©L«.
 Ϫã cjé
xUKiw k£Lnk
tH§f¥gL«.
10. jäœehL jäœehL  jäœehL muR¥ nkyh©ik
muR¥ nj®thiza¤ gâahs® Ïa¡Fe®,
gâahs® bjhFÂ – 1 nj®thiza¤ jh£nfh,
nj®thiza Kjåiy¤ nj®éš bjhF -1 jiyik
¤ bjhFÂ- 1 bt‰¿ bg‰W Kjåiy¤nj®éš mYtyf«,
Kjšãiy¤ Kj‹ik¤ nj®Î nj®¢Á bg‰¿U¡f br‹id
nj®éš vGJ« M Âuhél® nt©L«.
bt‰¿ ÏisP®fis  jäœehL muR¥
bg‰wt®fS C¡Fé¡F« gâahs®
¡F ã cjé bghU£L 2013-14M« nj®thiza¤
ãÂah©L Kjš bjhFÂ-1
m¿Kf¥gL¤j¥g£L Kj‹ik¤ nj®Î
%.50,000/- ãÂÍjé vGJtj‰fhf
tH§f¥g£L tU»wJ. é©z¥g«
brŒÂU¡f
nt©L«.
 khãy muR, k¤Âa
muR, bghJ¤Jiw
ãWtd§fŸ
M»at‰¿š
j‰fhèf mšyJ
ãuªju¥ gâæš
Ïšyhjtuhf ÏU¡f
nt©L«.
11. g£la¡ g£la¡ fz¡f®fŸ/  taJ 25 - 45¡F nkyh©ik
fz¡f® / bryΡ fz¡f®fŸ äfhkš ÏU¡f Ïa¡Fe®,
bryΡ j§fŸ bjhêiy¤ nt©L«. jh£nfh,
fz¡fU¡F bjhl§Ftj‰F  g£la¡ fz¡f® / jiyik
ãÂÍjé mYtyf thlif bryΡ fz¡fuhf mYtyf«,
K‹gz«, bjhêš brŒtj‰F br‹id.
miwfy‹fŸ k‰W« ϪÂa g£la¡

38
Jiw rh®ªj fz¡f® ãWtd« /
ò¤jf§fŸ bryΡ fz¡f®
th§Ftj‰F 2013- ãWtd¤Âš
14M« ãÂah©L cW¥Ãduhf¥ gÂÎ
Kjš brŒÂU¡f
m¿Kf¥gL¤j¥g£L nt©L«.
%.50,000/- ãÂÍjé
tH§f¥g£L tU»wJ.

12. Âw‹  Áw¥ò k¤Âa ãÂÍjéæèUªJ ÏyFuf jh£nfh


nk«gh£L k‰W« fduf thfd X£Le® gæ‰Á jiyik
më¤J X£Le® cçk« bg‰W¤ ju¥gL«. mYtyf«,
gæ‰ÁfŸ
 ika muR ãWtd§fŸ _y« Ma¤j br‹id.
Mil jahç¤jš, Ãsh°o¡ bghU£fŸ
jahç¤jš, fhyâ k‰W« njhš
bghU£fŸ jahç¤jš, fâå gæ‰ÁfŸ ,
jftš bjhêš E£g« k‰W« mit rh®ªj
gæ‰ÁfŸ tH§f¥gL«.

M) Âw‹ nk«gh£L¥ gæ‰Á (Skill Development Training)


M Âuhél® Jiz£l¤Â‰fhd ika muÁ‹ Áw¥ò ã cjéæ‹
(SCA to SCSP) Ñœ M Âuhél khzt khzéa®fS¡F Âw‹ nk«gh£L¥ gæ‰Á 2013-
14« M©L Kjš brašgL¤j¥g£L tU»wJ. jh£nfh _y« gšntW tifahd Âw‹
nk«gh£L gæ‰ÁfŸ brašgL¤j¥g£L tU»wJ.
ika muR ãWtd§fŸ _y« Ma¤j Mil jahç¤jš, Ãsh°o¡ bghU£fŸ
jahç¤jš, fhyâ k‰W« njhš bghU£fŸ jahç¤jš, fâå gæ‰ÁfŸ, jftš bjhêš
E£g« k‰W« mit rh®ªj gæ‰ÁfŸ, nkY« ÏyFuf thfd X£Le® gæ‰Á më¤jš
(X£Le® cçk¤Jl‹) / bgWjš ngh‹w gæ‰ÁfŸ M Âuhél khzt khzéa®fS¡F
më¡f¥gL»wJ.
br‹id khefçš brašg£L tU« njÁa ãWtd§fshd Mil jahç¤jš k‰W«
totik¥ò gæ‰Á ãWtd« (ATDC), njÁa Mil my§fhu¤ bjhêšE£g ãiya« (NIFT),
k¤Âa fhyâ jahç¤jš gæ‰Á ãWtd« (CFTI), fhyâ totik¤jš ts®¢Á ãWtd«
(FDDI) k‰W« njÁa Âiu¥gl ts®¢Á¡ fHf« (NFDC) ngh‹w k¤Âa muR ãWtd§fë‹
_y« Kiwna Ma¤j Mil totik¥ò, Ãsh°o¡ bghU£fŸ jahç¤jš, fhyâ ngh‹w
njhš bghU£fŸ jahç¤jš, Âiu¥gl« rh®ªj éRtš Ûoah, xè¥gÂÎ, Áåkhnlh»uhÃ
M»a gæ‰ÁfŸ MÂÂuhél khzt, khzéa®fS¡F më¡f¥gL»wJ.

39
nkY«, fduf thfd X£Le®fS¡F ntiythŒ¥ò mÂf« cŸsjhš M Âuhél®
k‰W« kj« kh¿a »¿°Jt khzt khzéa®fS¡F fduf thfd X£Le® gæ‰ÁahdJ
rhiy ngh¡Ftu¤J ãWtd« (Institute of Road Transport) mnrh¡ iyny©£ (Ashok
Leyland), o.é.v° (TVS) _y« më¡f¥gL»wJ.
mQf
t. v© £l¤Â‹ bga® k‰W« étu« jFÂ
nt©oat®fŸ
br‹id khefçš brašg£L tU«  M©L tUkhd« kht£l nkyhs®,
njÁa ãWtd§fshd %.2 Ïy£rkhf ÏU¡f jh£nfh
 Mil jahç¤jš k‰W« nt©L«
totik¥ò gæ‰Á ãWtd«  ÏU¥Ãl¢ rh‹¿jœ
(ATDC) më¡f nt©L«
 taJ tu«Î 18-35
 njÁa Mil my§fhu¤
tiu
bjhêšE£g ãiya« (NIFT)
 k¤Âa fhyâ jahç¤jš gæ‰Á
ãWtd« (CFTI),
 fhyâ totik¤jš ts®¢Á
ãWtd« (FDDI)
 njÁa Âiu¥gl ts®¢Á¡ fHf«
(NFDC) ngh‹w k¤Âa muR
ãWtd§fë‹ _y« Kiwna
 Ma¤j Mil totik¥ò,
Ãsh°o¡ bghU£fŸ jahç¤jš
 fhyâ ngh‹w njhš bghU£fŸ
jahç¤jš,
 Âiu¥gl« rh®ªj éRtš Ûoah,
xè¥gÂÎ, Áåkhnlh»uhà M»a
gæ‰ÁfŸ MÂÂuhél khzt,
khzéa®fS¡F
më¡f¥gL»wJ.

40
4. ey thça§fŸ

(m) òÂiu t©zh® ey thça«


murhiz (ãiy) v©.14, MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey¤Jiw, ehŸ 15.10.2009-
Ï‹go 2009M« M©L òÂiu t©zh® ey thça« mik¡f¥g£lJ.
m¤bjhifÍl‹ TLjyhf %.50 Ïy£r« murhiz (ãiy) v©.97, MÂ Âuhél® k‰W«
gH§Foæd® ey¤Jiw, ehŸ 15.10.2010-Ïš Mizæl¥g£L 2009M« M©oš bkh¤j
ãÂÍjéahf %.1 nfho më¡f¥g£lJ. muR foj« v©.20/MÂe6/2010-1, ehŸ 10.03.2010-
Ï‹go M Âuhél® ey Ïa¡Fe® Ï›thça¤Â‹ cW¥Ãd®-brayuhf cŸsh®
Ï›thça¤Âš gÂÎ brŒj cW¥Ãd®fŸ tajhdt®fS¡fhd XŒñÂa«, _¡F¡
f©zho ãÂÍjé, kf¥ngW ãÂÍjé, ßisfS¡fhd ÂUkz ãÂÍjé, fšé
cjé¤bjhif, ég¤JfS¡fhd ãÂÍjé / <k¢rl§»‰fhd ãÂÍjé ngh‹w cjéfis¥ bgw
jFÂÍilatuht®.

M) öŒik¥ gâòçnth® ey thça«

murhiz (ãiy) v©.71, MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey¤Jiw, ehŸ 11.06.2007-


Ï‹go öŒik¥ gâ òçnth® ey thça« 2007 M« M©L ãWt¥g£lJ.
gÂÎ brŒa¥g£l cW¥Ãd®fS¡F« mt®fis¢ rh®ªjt®fS¡Fkhd ãÂÍjé tH§f
%.1 nfho2008-09, 2009-10 k‰W« 2010-11 M»a _‹wh©LfS¡F« nr®¤J bkh¤j« %.3 nfho
thça¤Â‰bfd xJ¡f¥g£LŸsJ
jh£nfh nkyh©ik Ïa¡Fe® Ï›thça¤Â‹ cW¥Ãd®-brayuhf cŸsh®. Ï›thça
cW¥Ãd® m£il cŸst®fŸ tajhdt®fS¡fhd XŒñÂa«, _¡F¡ f©zho ãÂÍjé,
kf¥ngW ãÂÍjé, ßisfS¡fhd ÂUkz ãÂÍjé, fšé cjé¤bjhif, ég¤JfS¡fhd
ãÂÍjé / <k¢rl§»‰fhd ãÂÍjé ngh‹w cjéfis¥ bgw jFÂÍilatuht®.
(Ï) gH§Foæd® ey thça«
gH§Foæd® ey thça« murhiz (ãiy) v©.48, MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd®
ey¤Jiw, ehŸ 20.08.2007-Ïš gH§Foæd k¡fŸ r_f, bghUshjhu, fšé ãiyfëš
£läl¥g£l cWÂahd K‹nd‰w¤ij mila cUth¡f¥g£lJ. M Âuhél® k‰W«
gH§Foæd® ey¤Jiw mik¢riu¤ jiytuhf¡ bfh©L mik¡f¥g£l Ï›thça¤Âš 6
mYtš k‰W« 13 mYtš rhuh cW¥Ãd®fŸ cŸsd®.
Ï›thça¤Âš gÂÎ brŒj cW¥Ãd®fŸ tajhdt®fS¡fhd XŒñÂa«, _¡F¡
f©zho ãÂÍjé, kf¥ngW ãÂÍjé, ßisfS¡fhd ÂUkz ãÂÍjé, fšé
cjé¤bjhif, ég¤JfS¡fhd / <k¢rl§»‰fhd ãÂÍjé ngh‹w cjéfis¥ bgw
jFÂÍilatuht®.

41
mid¤J thça§fë‹ Ñœ më¡f¥gL« cjéfë‹ égu«

t. cjé¤bjhif
£l cjéfŸ
v©. %.
1 ég¤J¡ fh¥Õ£L¤ £l«
(m) ég¤J Ïw¥ò 1,00,000/-
(M) ég¤J Cd« 10,000/-Kjš1,00,000 tiu
2 Ïa‰ifahf kuzkilªjtç‹ FL«g¤ÂdU¡F 15,000/-
cjé
3 <k¢rl§F cjé 2,000/-
4 fšé cjé¤bjhif
m 10M« tF¥ò go¥gj‰F (bg©fS¡F k£L«) 1,000/-
M 10 M« tF¥ò nj®¢Á 1,000/-
Ï 11M« tF¥ò go¥gj‰F (bg©fS¡F k£L«) 1,000/-
< 12M« tF¥ò go¥gj‰F (bg©fS¡F k£L«) 1,500/-
c 12 M« tF¥ò nj®¢Á 1,500/-
Kiwahd g£lgo¥ò 1,500/- M©L¡F
C
éLÂæš j§»¥go¤jš 1,750/- M©L¡F
Kiwahd g£lnk‰go¥ò 2,000/- M©L¡F
v
éLÂæš j§»¥go¤jš 3,000/- M©L¡F
bjhêš E£g¥g£l¥go¥ò 2,000/- M©L¡F
V
éLÂæš j§»¥go¤jš 4,000/- M©L¡F
bjhêš E£g¥g£l nk‰go¥ò 4,000/- M©L¡F
I
éLÂæš j§»¥go¤jš 6,000/- M©L¡F
I.o.I. mšyJ ghèbl¡å¡ go¥ò 1,000/- M©L¡F
x
éLÂæš j§»¥go¤jš 1,200/- M©L¡F
5 ÂUkz cjé 2,000/-
6 kf¥ngW cjé
m kf¥ngW cjé khj« %.1,000/- Åj« 6,000/-
M fU¢ÁijÎ / fU¡fiy¥ò 3,000/-
7 giHa f©f©zhoia kh‰Wtj‰F« / 500/-¡F äfhkš
òÂa f©f©zho th§»lΫ cjé
8 KÂnah® XŒñÂa« 1000/- Ãu khj«

42
öŒik gâòçnth® ey thça« / òÂiu t©zh® ey thça« / gH§Foæd®
ey thça« _y« tH§f¥gL« ey¤Â£l cjéfŸ
t. £l¤Â‹ bga® kDjhu® Ïiz¡f
cjé bgWtj‰Fça jFÂfŸ
v© k‰W« étu« nt©oa rh‹WfŸ

1. ég¤J <£LW¤ m) ég¤Âdhš kuz« V‰g£lhš eythça cW¥Ãd®


£l¤Â‹ Ñœ cjé¤ bjhif tH§f¥gL« milahsm£il
M) ég¤Âdhš Cd« V‰g£lhš
Cd¤Â‹ j‹ik¡nf‰g tH§f¥gL«
2. Ïa‰if gÂÎ bg‰w cW¥Ãd® Ïa‰if kuz« eythça cW¥Ãd®
kuz¤Â‰fhd vŒÂdhš cW¥Ãd® Ïw¥ò¥ gÂ΢ milahsm£il
cjé¤bjhif - rh‹¿jœ thça cW¥Ãd® mrš
%.15,000 milahs m£ilÍl‹ é©z¥Ã¡f
nt©L«
3. <k¢ rl§F gÂÎ bg‰w cW¥Ãd® Ïa‰if kuz« eythça cW¥Ãd®
bryé‰fhd vŒÂdhš cW¥Ãd® Ïw¥ò¥ gÂ΢ milahsm£il
cjé¤bjhif - rh‹¿jœ thça cW¥Ãd® mrš Ïw¥ò gÂÎ rh‹W
%.2,000/- milahs m£ilÍl‹ é©z¥Ã¡f
nt©L«
4. fšé cjé¤ bjhif i) gÂÎ brŒa¥g£l cW¥Ãdç‹ eythça cW¥Ãd®
Ïu©L FHªijfS¡F k£L« fšé milahs m£il
cjé¤bjhif tH§f¥gL«.
ii) fzt‹ k‰W« kidé fšé
cjé¤ bjhif nfhç
é©z¥Ã¤ÂUªjhš ÏUtçš
xUtU¡F k£L« cjé¤ bjhif
tH§f¥gL«
iii) MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd
cW¥Ãdç‹ kf‹/kfŸ ey¤Jiwæš
tH§f¥gL« fšé cjé¤bjhif¤
£l¤Â‹ ÑG« cjé¤ bjhif bgw¤
jFÂÍilatuhf ÏU¥Ã‹, VjhtJ xU
£l¤Â‹ Ñœ k£Lnk cjé¤ bjhif
bgw¤ jFÂÍilat® Mth®.
5. ÂUkz cjé¤ ÂUkz¢ r£l¤Âš ã®zæ¡f¥g£l eythça cW¥Ãd®
bjhif - %.2,000/- taij ó®¤Â brŒjtuhf ÏU¡f milahs m£il,
nt©L«. cça Mtz§fis¢ taJ¢ rh‹¿jœ
rk®¥Ã¡f nt©L«. gÂÎ bg‰w
cW¥Ãdç‹ FL«g¤Â‰F ÏUKiw
k£Lnk tH§f¥gL«. cjé¤ bjhif
nfhç fzt® mšyJ kidé M»a
ÏUtU« é©z¥Ã¤ÂUªjhš ÏUtçš
xUtU¡F k£Lnk tH§f¥gL«.

43
t. £l¤Â‹ bga® kDjhu® Ïiz¡f
cjé bgWtj‰Fça jFÂfŸ
v© k‰W« étu« nt©oa rh‹WfŸ

6. kf¥ngW kU¤Jt¢ rh‹W bgw¥gl nt©L«. eythça cW¥Ãd®


cjé¤bjhif gÂÎ bg‰w bg© cW¥Ãd® ÏUKiw milahs m£il,
k£Lnk cjé¤bjhif bgwyh«. kU¤Jt¢ rh‹W
mt®fS¡F V‰bfdnt Ïu©L
FHªijfŸ ÏU¥Ã‹ Ϫj
cjé¤bjhif bgw jFÂa‰wt® Mt®.

7. _¡F¡f©zho gÂÎ bg‰w cW¥Ãd®fS¡F xU Kiw eythça cW¥Ãd®


bryΤ bjhifia k£Lnk cjé¤bjhif tH§f¥gL«. milahs m£il
<L brŒjš -
%.500/- tiu
8. KÂnah® XŒñÂa« 60 taJ ó®¤Â milªj KÂnah® k£L« eythça cW¥Ãd®
khjªnjhW« - jFÂ cilat® Mth®. milahs m£il,
%.1,000/-
60 taJ Mfhjt®fS¡F«, ntiy kU¤Jt¢ rh‹W
brŒa Ïayhjt®fS¡F«, ntiy brŒa
clš jFÂ bgwhjt®fS¡F«
XŒñÂa« c©L.
mt®fŸ Áéš r®#‹ ãiy¡F¡
Fiwahj kU¤Jt mYtyç‹
rh‹Wl‹ é©z¥Ã¡f nt©L«.

taJ tu«ò:- 18 taJ Kotilªj Mdhš 60 taJ Kotilahjt®fŸ


cW¥Ãd®fshf gÂÎ brŒJ bfhŸsyh«
(ÏJ nk‰f©l _‹W thça¤Â‰F« bghUªJ«)
mQf nt©oa mYty®fŸ :-
òÂiu t©zh® ey thça« - kht£l MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey mYty®
gH§Foæd® ey thça« - kht£l MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd® ey mYty®
öŒik gâòçnth® ey thça« - kht£l nkyhs® jh£nfh

é.v«. uh#by£Rä
MÂ Âuhél® k‰W« gH§Foæd®
ey¤Jiw mik¢r®

44
Énr®¡if-1
g£oaš
(é 12(4)I¡ fh©f)
ÔUjé¡ bjhif¡fhd tiuKiwfŸ
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

1. c©z¤jfhj mšyJ mUtU¥ghd t‹bfhLik¡F Ïy¡fhndhU¡F xU
bghUis c©z¢ brŒjš Ïy£r %ghŒ ËtUkhW tH§f¥gl
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(a) nt©L« :-
2. kyry¡fêÎfŸ, fêÎÚ®, äUf¡ i. tçir v©fŸ (2) k‰W« (3)‰F Kjš
fêÎfŸ, fêÎ Ú®, äUf¡ fêÎfŸ, jftš m¿¡if ãiyæš 10
mšyJ ahbjhU mUtU¡f¤j¡f éG¡fhL k‰W« bjhl® v©fŸ (1),
bghUis Ââ¤jš Ï¢r£l¤Â‹ (4) k‰W« (5)‰fhd Kjš jftš
ÃçÎ 3(1)(b) m¿¡if ãiyæš 25 éG¡fhL
ii. ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
3. kyry¡fêÎfŸ, fêÎ¥bghUŸfŸ,
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL.
äUf¡fêÎfis Ââ¤jš
fha¥gL¤Jjš, mtk¤jš mšyJ iii. tçir v©fŸ(2) k‰W« (3)‰F
bjhªjuÎ brŒÍ« Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ Ñœãiw ÚÂk‹w¤jhš
3(1)(c) F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL«
nghJ 40 éG¡fhL Ïnjnghš tçir
4. brU¥ò khiy mâé¤jš mšyJ v©fŸ (1) , (4) k‰W« (5)‰F 25
ã®thzkhf mšyJ miu éG¡fhL
ã®thzkhf el¤Â¢ bršYjš
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(d)
5. tYf£lhakhf cilfis fisjš,
tY¡f£lhakhf jiyKoia
tê¤jš, Ûiria vL¤jš, Kf«
mšyJ clèš tiujš Ï¢r£l¤Â‹
ÃçÎ 3(1)(e)
6. Kiwa‰w tifæš ãy¤ij t‹bfhLik¡F Ïy¡fhndhU¡F xU
M¡»uä¤jš mšyJ gæçLjš Ïy£r« r«gªj¥g£l khãy muR mšyJ
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(f) k¤Âa muÁ‹ neuo M£Á gFÂ
ãUthf¤jhš muR bryéš ãy« mšyJ
7. ãy« mšyJ ÏU¥Ãl¤Âid
ÏU¥Ãl« mšyJ j©Ù® tH§Fjš
Kiwa‰w tifæš ifaf¥gL¤Jjš
mšyJ ghrd tr brŒJ ju¥gLjš
mšyJ td cçikfŸ cŸë£l
nt©L«. t‹bfhLik¡F
cçikæš jiyæLjš Ï¢r£l¤Â‹
Ïy¡fhndhU¡F Ϥbjhif ËtUkhW
ÃçÎ 3(1)(g)
tH§f¥gl nt©L«.
i. Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL

45
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

ii. ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
iii. Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL«
nghJ 25 éG¡fhL
8. nghf® Kiw mšyJ Ãw tiffëš t‹bfhLik¡F Ïy¡fhndhU¡F xU
tšyªjdkhd ntiy mšyJ Ïy£r«. Ϥbjhif ËtUkhW tH§f¥gl
bfh¤joik Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(h) nt©L«.
9. kåj mšyJ äUf¡ fêÎfis m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
Rk¡f¡ brŒjš mšyJ mf‰w¢ éG¡fhL
brŒjš mšyJ Ãz¡Fo njh©l M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
f£lha¥gL¤jš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
3(1)(i)
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
10. g£oaèl¥g£l Ïd¤jt® mšyJ F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
gH§Foæd® tF¥ig¢ nr®ªjtiu 25 éG¡fhL
fêÎfis mf‰w mšyJ m¤jifa
gâfëš gâak®¤Jjš
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(j)
11. g£oaèl¥g£l Ïd¤jt® mšyJ
gH§Foæd® tF¥ig¢ nr®ªj
bg©iz njtjhÁahf gâòça
brŒjš mšyJ C¡Fé¤jš
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(k)

12. th¡fë¤jiy, kDjh¡fš t‹bfhLik¡F Ïy¡fhndhU¡F %ghŒ


brŒtij¤ jL¤jš Ï¢r£l¤Â‹ v©g¤ijªjhæu«. Ϥbjhif ËtUkhW
ÃçÎ 3(1)(l) tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
13. Cuh£Á mšyJ efuh£Á mYtyiu
éG¡fhL
flikia brŒa élhJ t‰òW¤Jjš
mšyJ jil V‰gL¤Jjš M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(m) mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
14. th¡F¥gÂÎ t‹Kiw¡F Ëd® Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
r_f k‰W« bghUshjhu òw¡fâ¥ò F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
é¤jš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(n)
15. F¿¥Ã£l nt£ghsU¡F
th¡fë¤j‰F mšyJ
th¡fë¡fhjj‰F Ï¢r£l¤Â‹ ÑHhd
ahbjhU F‰w¢ braš òçjš
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(o)

46
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

16. bghŒahd Ôaneh¡Fila mšyJ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F %ghŒ
miy¡fê¥Ã‰F cŸsh¡Ftjhd v©g¤ijªjhæu« mšyJ cŸsgoahd r£l
r£lKiw elto¡iffis bryé‰fhd KG¤ bjhifÍ«, ÏH¥ÕL«,
V‰gL¤Jjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(p) Ït‰WŸ vJ Fiwnth mJ ËtU«
Kiwæš tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if mD¥ò«
nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ 25
éG¡fhL
17. bghJ Cêaçl« bghŒ mšyJ m‰g¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F xU
brŒÂia më¤jš Ï¢r£l¤Â‹ Ïy£r« %ghŒ mšyJ cŸsgoahd r£l
ÃçÎ 3(1)(q) bryé‰fhd KG¤ bjhifÍ«, ÏH¥ÕL«,
Ït‰WŸ vJ Fiwnth mJ ËtU«
Kiwæš tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if mD¥ò«
nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ 25
éG¡fhL
18. bghJk¡fŸ gh®itæš gl¡Toa t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F xU
ahbjhU Ïl¤Âš nt©Lbk‹nw Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
mtkhd¥gL¤Jjš mšyJ ÏêÎ¥ tH§f¥gl nt©L«.
gL¤Â m¢RW¤Jjš. Ï¢r£l¤Â‹ m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
ÃçÎ 3(1)(r) éG¡fhL
19. bghJk¡fŸ gh®itæš gl¡Toa M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
ahbjhU Ïl¤Âš rhÂæ‹ bgauhš mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
tir ghLjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
3(1)(s) F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
20. òåjkhd mšyJ ca®ãiyæèU¡F« 25 éG¡fhL
ahbjhU bghUisÍ« mê¤jš,
nrj¥gL¤Jjš mšyJ khRgL¤Jjš
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(t)
21. gifik, btW¥ò k‰W« Ôa v©z
cz®Îfis ts®¤jš Ï¢r£l¤Â‹
ÃçÎ 3(1)(u)

47
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

22. kuzkilªj ca®ãiyæèUªj
ahbjhU egiuÍ« brh‰fë‹
thæyhf mšyJ mtkçahij
brŒjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(v)
23. ghèaš t‹Kiw brayhf, brašfŸ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F Ïu©L
mšyJ iriffis ga‹gL¤Â, Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
g£oaš tF¥Ãd mšyJ gH§Fo tH§f¥gl nt©L« :-
tF¥Ãd bg© xUtiu mtUila m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
Ïiréšyhkš cŸneh¡f¤Jl‹ éG¡fhL
bjhLjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(w) M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
24. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ m) Kf¤Âš 2 rjÅj¤Â‰F« mÂfkhd
r£l¤Â‹ ÃçÎ 326B M« ÃçÎ (45/ Ô¡fha« mšyJ f©, fhJ, _¡F k‰W«
1860) nt©Lbk‹nw mäy¤ij thŒ brašghL nrjK‰w ne®éš k‰W«
ÅRjš mšyJ ÅRtj‰F Ka‰Á mšyJ clèš 30 rjÅj¤Â‰F« nkyhd
brŒjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(2)(va) Ô¡fha« V‰g£ltU¡F v£L Ïy£r¤J
k‰W« étu m£ltiz) ÏUg¤ijªjhæu« %ghŒ;
M) clèš 10 rjÅj¤Â‰F« 30
rjÅj¤Â‰»ilna Ô¡fha« V‰g£ltU¡F
eh‹F Ïy£r¤J gÂidªjhæu«;
Ï) Kf¤Âš Ïšyhkš, clèš 10
rjÅj¤Â‰F« Fiwthd Ô¡fha«
V‰g£ltU¡F v©g¤ijªjhæu« %ghŒ;
nkY«, khãy muR mšyJ k¤Âa muÁ‹
neuo M£Á¥ gF ãUthfkhdJ, mäy
jh¡Fjyhš gh¡f¥ g£ltç‹ Á»¢ir¡F
KG bghW¥ng‰F«.
Ïd§fŸ (m) Kjš (Ï) tiuæš, ËtU«
tifæš bjhif më¡f¥gl nt©L«.
1. Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 50
rjÅj«
2. kU¤Jt m¿¡if bg‰w Ë 50
rjÅj«
25. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F Ïu©L
r£l¤Â‹ ÃçÎ 354M« ÃçÎ (45/ Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
1860) bg©â‹ f©âa¤ij Ó® tH§f¥gl nt©L«.
Fiy¡F« neh¡f¤Âš bg©fS¡F m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 50
vÂuhdjh¡Fjš mšyJ F‰w¢ éG¡fhL
braèš <LgLjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if

48
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

3(2)(va) k‰W« étu m£ltiz) mD¥ò« nghJ 25 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
26. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F Ïu©L
r£l¤Â‹ ÃçÎ 354AM« ÃçÎ (45/ Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
1860) ghèaš t‹bfhLik k‰W« tH§f¥gl nt©L«.
ghèaš t‹bfhLik¡fhd m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
j©lid Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(2)(va) éG¡fhL
k‰W« étu m£ltiz) M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
27. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
r£l¤Â‹ ÃçÎ 354B M« ÃçÎ (45/ Ï) Ñœãiy Ú k‹w¤jhš
1860) Mil fisÍ« neh¡f¤Jl‹ F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
bg©iz jh¡Fjš mšyJ F‰w¢ 25 éG¡fhL
braèš <LgLjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ
3(2)(va) k‰W« étu m£ltiz)
28. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F Ïu©L
r£l¤Â‹ ÃçÎ 354C M« ÃçÎ (45/ Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
1860) Ãw® ghYwéš <LgLtij tH§f¥gl nt©L«.
f©L fë¤jš mšyJ mš m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 10
<LgLjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(2)(va) éG¡fhL
k‰W« étu m£ltiz) M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
29. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
r£l¤Â‹ ÃçÎ 354D M« ÃçÎ (45/ Ï)Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
1860) Ëbjhl®jš Ï¢r£l¤Â‹ F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
ÃçÎ 3(2)(va) k‰W« étu m£ltiz) 40 éG¡fhL
30. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F Ïu©L
r£l¤Â‹ ÃçÎ 376B M« ÃçÎ (45/ Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
1860) ÃçªÂU¡F«nghJ fzt‹ j‹ tH§f¥gl nt©L«.
kidéÍl‹ ghèaš clYwÎ m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 50
bfhŸSjš Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ éG¡fhL
3(2)(va) k‰W« étu m£ltiz) M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 25 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
31. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F eh‹F
r£l¤Â‹ ÃçÎ 376C M« ÃçÎ (45/ Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
1860) mÂfhu¤ÂYŸs eguhš ghèaš tH§f¥gl nt©L«.

49
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

t‹Kiw Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(2)(va) m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 50
k‰W« étu m£ltiz) éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 25 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
32. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F Ïu©L
r£l¤Â‹ ÃçÎ 509 M« ÃçÎ (45/ Ïy£r« %ghŒ ËtU« Kiwæš
1860) th®¤ij, irif mšyJ tH§f¥gl nt©L«.
brašgLfshš bg©iz m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
khdg§f¥gL¤JtJ Ï¢r£l¤Â‹ éG¡fhL
ÃçÎ 3(2)(va) k‰W« étu m£ltiz) M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
33. Úiu khRgL¤Jjš mšyJ Ú® khRgL¤j¥gL«nghJ mjid¤
ÂU£L¤jdkhf ga‹gL¤Jjš öŒikah¡Fjš cŸsl§fyhf Ïašò
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(x) ãiy¡F¡ bfh©L tUtj‰F MF«
bkh¤j¢ bryΤ bjhif bjhl®òila
khãy muR mšyJ k¤Âa muÁ‹ neuo
M£Á¡F c£g£l murhš nk‰bfhŸs¥gl
nt©L«. nkY« kht£l ã®thf« cŸsh£Á
k‹w¤Jl‹ fyªjhnyhÁ¤J cUth¡f¥gl
nt©oa bghJ brh¤J¡fis
cUth¡Ftj‰fhf %ghŒ v£L Ïy£r¤J
ÏUg¤ijªjhæu« msΡF kht£l
F‰wéaš ÚÂgÂæl« it¥ÕL brŒa¥gl
nt©L«.
34. bghJk¡fŸ TL« Ïl§fS¡F¢ gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ eh‹F Ïy£r¤J
bršY« ghijæ‹ tH¡fh‰W ÏUg¤ijªjhæu« k‰W« ghijia¥ ga‹
cçikia kW¤jš mšyJ gL¤Jtj‰fhd Ïašò ãiy¡F¡ bfh©L
bghJk¡fŸ TL« Ïl§fis tUtj‰F MF« bryΤ bjhif
ga‹gL¤j élhkš mšyJ r«gªj¡f£l khãy muR mšyJ k¤Âa
mQfélhkš mil¤jš muÁ‹ neuo M£Á¡F c£g£l murhš
Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(y) nk‰bfhŸs¥gl nt©L«. Ϥbjhif
ËtUkhW tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL

50
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
35. ÅL, »uhk«, FoæU¥ò gFÂia é£L Å£L kidia mšyJ ÅL, »uhk« mšyJ
btënaWtj‰F tèÍW¤jš Vida FoæU¥ò gFÂæš j§F«
(r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1)(z) cçikia r«gªj¥g£l khãy muR mšyJ
k¤Âa muÁ‹ neuo M£Á¡F c£g£l
murhš Û£L¤ ju¥gl nt©L«. nkY«
gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ xU y£rK«
mªj ÅL Ïo¡f¥g£oU¥Ã‹, mjid muR
bryéš f£o¤ ju nt©L«. ÏH¥Õ£L¤
bjhif ËtU« Kiwæš tH§f¥gl
nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
36. g£oaš tF¥Ãd® mšyJ xU gFÂæYŸs bghJ brh¤J ts§fŸ
gH§Foæd® xUtiu ËtUtd mšyJ ÏLfhL mšyJ RLfhL
bjhl®ghf v®¥gJ mšyJ jL¥gJ ngh‹wt‰iw k‰wt®fSl‹ rkkhf ga‹
(A) xU gFÂæYŸs bghJ brh¤J gL¤Jjš mšyJ MW, Xil, Ú%‰W, »zW,
ts§fŸ mšyJ ÏLfhL mšyJ Fs«, Ú®¤nj¡f¤ bjh£o, j©Ù® FHhŒ
RLfhL ngh‹wt‰iw k‰wt®fSl‹ mšyJ ahbjhU Ú®ãiyfŸ mšyJ
rkkhf ga‹ gL¤Jjš mšyJ MW, Fë¡F« Jiw mšyJ ahbjhU bghJ
Xil, Ú%‰W, »zW, Fs«, ngh¡Ftu¤J mšyJ rhiy mšyJ
Ú®¤nj¡f¤ bjh£o, j©Ù® FHhŒ tê¤jl§fŸ cŸë£l cçikia
mšyJ ahbjhU Ú®ãiyfŸ mšyJ bjhl®òila khãy muR/ ika muÁ‹ neuo
Fë¡F« Jiw mšyJ ahbjhU M£Á¡F£g£l muR Û£blL¤J
bghJ ngh¡Ftu¤J mšyJ rhiy midtU¡F« bghJth¡f nt©L«.
mšyJ tê¤jl§fŸ ngh‹wit ÏH¥Õ£L¤ bjhif %ghŒ 1 Ïy£r«
ga‹ gL¤Jjš ËtU« Kiwæš tH§f¥gl nt©L«.
(Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1) (za ) (A) m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï)Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
(B) kiynaWjš mšyJ äÂt©o kiynaWjš mšyJ äÂt©o mšyJ
mšyJ ÏUr¡fu thfd§fë‹ ÛJ ÏUr¡fu thfd§fë‹ ÛJ mk®jš mšyJ

51
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

mk®jš mšyJ rthç brŒjš rthç brŒjš mšyJ bghJ Ïl§fëš
mšyJ bghJ Ïl§fëš fhyâfŸ fhyâfŸ mšyJ òJ MilfŸ mâjš
mšyJ òJ MilfŸ mâjš mšyJ ÂUkz C®ty¤Â‹ nghJ FÂiu
mšyJ ÂUkz C®ty¤Â‹ nghJ mšyJ Ãw thfd§fë‹ ÛJ mk®jš
FÂiu mšyJ Ãw thfd§fë‹ ÛJ mšyJ rthç brŒjš cŸë£l cçikia
mk®jš mšyJ rthç brŒjš bjhl®òila khãy muR/ ika muÁ‹ neuo
(Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1) (za ) (B) M£Á¡F£g£l muR Û£blL¤J
midtU¡F« bghJth¡f nt©L«.
ÏH¥Õ£L¤ bjhif %ghŒ 1 Ïy£r«
ËtU« Kiwæš tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
(C) bghJthd mšyJ xU kj¤ij bghJthd mšyJ xU kj¤ij Ëg‰W«
Ëg‰W« eg®fŸ bjhl®òila eg®fŸ bjhl®òila têgh£L¤ jy¤Â‰FŸ
têgh£L¤ jy¤Â‰FŸ EiHtJ EiHtJ mšyJ r_f mšyJ fyh¢rhu
mšyJ r_f mšyJ fyh¢rhu ah¤Âiufëš g§nf‰gJ mšyJ el¤JtJ
ah¤Âiufëš g§nf‰gJ mšyJ cŸë£l cçikia bjhl®òila khãy
el¤JtJ muR/ ika muÁ‹ neuo M£Á¡F£g£l
(Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1) (za ) (C) muR Û£blL¤J midtU¡F« bghJth¡f
nt©L«. ÏH¥Õ£L¤ bjhif %ghŒ 1
Ïy£r« ËtU« Kiwæš tH§f¥gl
nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
(D) ahbjhU fšé ãWtd«, kU¤Jt ahbjhU fšé ãWtd«, kU¤Jt kid,
kid, kUªjf«, Mu«g Rfhjhu kUªjf«, Mu«g Rfhjhu ãiya«, fil
ãiya«, fil mšyJ mšyJ bghJk¡fS¡fhd bghGJ ngh¡F
bghJk¡fS¡fhd bghGJ ngh¡F Ïl§fŸ mšyJ Ãw bghJ Ïl§fëš
Ïl§fŸ mšyJ Ãw bghJ Ïl§fëš EiHtJ mšyJ bghJ cgnahf¤Â‰fhd
EiHtJ mšyJ bghJ ahbjhU gh¤Âu§fŸ mšyJ bghU£fis
cgnahf¤Â‰fhd ahbjhU ga‹gL¤Jjš, bghJ k¡fS¡fhf
gh¤Âu§fŸ mšyJ bghU£fis Âw¡f¥g£l ahbjhU Ïl¤ij
ga‹gL¤Jjš, bghJ k¡fS¡fhf ga‹gL¤Jjš cŸë£l cçikia

52
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

Âw¡f¥g£l ahbjhU Ïl¤ij bjhl®òila khãy muR/ ika muÁ‹ neuo
ga‹gL¤Jjš (Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ M£Á¡F£g£l muR Û£blL¤J
3(1) (za ) (D) midtU¡F« bghJth¡f nt©L«.
ÏH¥Õ£L¤ bjhif %ghŒ 1 Ïy£r«
ËtU« Kiwæš tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
(E) ahbjhU bjhêiyÍ« mšyJ ahbjhU bjhêiyÍ« mšyJ ahbjhU
ahbjhU ntiyiaÍ« nk‰ ntiyiaÍ« nk‰ bfhŸSjš, r_f¤Â‹
bfhŸSjš, r_f¤Â‹ Ïju eg®fŸ Ïju eg®fŸ mšyJ Ãçédç‹ ga‹gh£L
mšyJ Ãçédç‹ ga‹gh£L cçikÍŸs mšyJ thŒ¥òŸs tâf«
cçikÍŸs mšyJ thŒ¥òŸs mšyJ éahghu« mšyJ ntiythŒ¥ò
tâf« mšyJ éahghu« mšyJ mšyJ Ïju ntiyfis nk‰bfhŸSjš
ntiythŒ¥ò mšyJ Ïju cŸë£l cçikia bjhl®òila khãy
ntiyfis nk‰bfhŸSjš muR/ ika muÁ‹ neuo M£Á¡F£g£l
(Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1) (za ) (E) muR Û£blL¤J midtU¡F« bghJth¡f
nt©L«. ÏH¥Õ£L¤ bjhif %ghŒ 1
Ïy£r« ËtU« Kiwæš tH§f¥gl
nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL

37. Nåa« it¤jš mšyJ Úè gh¡f¥g£ltU¡F 1 Ïy£r« %ghÍ«,


Nåa« it¤J tUjš v‹w mtkçahij, mtkhd«, CW k‰W«
F‰w¢rh£o‹ ngçš clY¡F¤ Ô§F mtöW V‰g£lj‰nf‰g ËtUkhW
mšyJ kd cis¢rš V‰gl bjhif tH§f¥gl nt©L«.
fhuzkhf ÏU¤jš (Ï¢r£l¤Â‹ m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
ÃçÎ 3(1) (zb ) éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL

53
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

38. r_f mšyJ bghUshjhu tifæš r«gªj¥g£l khãy muR mšyJ ika
éy¡» it¥gjhf tèÍW¤Jjš muÁ‹ neuo M£Á¡F£g£l muR Vida
mšyJ m¢RW¤Jjš (Ï¢r£l¤Â‹ eg®fS¡»izahd mid¤J bghUshjhu
ÃçÎ 3(1) (zc) k‰W« r_f nritfS¡fhd têtifia
midtU¡F« rkkh¡F« tifæš
Û£blL¡f nt©L«. gh¡f¥g£ltU¡F
%ghŒ 1 Ïy£r« ËtUkhW tH§f¥gl
nt©L«.
F‰w m¿¡if Ñœãiy ÚÂk‹w¤Â‰F
mD¥g¥gL«nghJ KG¤ bjhifÍ«
tH§f¥gl nt©L«.
39. bghŒ¢rh‹W më¤jš mšyJ gh¡f¥g£ltU¡F 4 Ïy£r¤J
cUth¡Fjš (Ï¢r£l¤Â‹ ÃçÎ 3(1) gÂidªjhæu« %ghŒ ËtUkhW
(i) k‰W« (ii)) tH§f¥gl nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL
40. ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ gh¡f¥g£lt® mšyJ mtiu¢
r£l¤Â‹ Ñœ (45/1860) g¤jh©LfŸ rh®ªÂU¥gtU¡F 4 Ïy£r« %ghŒ
mšyJ mj‰F nk‰g£l fhy msÎ tH§f¥gl nt©L«. Ϫj m£ltizæš
Áiw¤ j©lid é¡f¤j¡f ntW tifæš Â£lt£lkhf¡
F‰w§fëš <LgLjš (Ï¢r£l¤Â‹ F¿¥Ãl¥g£oUªjhš Ϥbjhif ntWgL«.
ÃçÎ 3(2)) Ñœ¡f©lthW bjhif tH§f¥gl
nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL

41. Ï¢r£l¤Â‹ étu m£ltizæš, gh¡f¥g£lt® mšyJ mtiu¢


F¿¥Ãl¥g£LŸs ϪÂa j©lid¤ rh®ªÂU¥gtU¡F %ghŒ 2 Ïy£r«
bjhF¥ò¢ r£l¤Â‹ Ñœ (45/1860) tH§f¥gl nt©L«. Ϫj m£ltizæš
ÏiH¡f¥gL« F‰w§fŸ, m¤jifa ntW tifæš Â£lt£lkhf¡
F‰w§fS¡fhf ϪÂa j©lid¤ F¿¥Ãl¥g£oUªjhš Ϥbjhif ntWgL«.
bjhF¥ò¢ r£l¤Â‹ Ñœ Ñœ¡f©lthW bjhif tH§f¥gl
F¿¥Ã£lthW é¡f¤j¡f nt©L«.

54
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

m¤jifa j©lid (Ï¢r£l¤Â‹ m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
ÃçÎ 3(1) (va) cl‹ r££¤Â‹ éG¡fhL
m£ltizia¥ go¡f) M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL

42. bghJ Cêauhš t‹bfhLik¡F gh¡f¥g£lt® mšyJ mtiu¢


Ïy¡fh¡f¥ gLjš (Ï¢r£l¤Â‹ rh®ªÂU¥gtU¡F %ghŒ 2 Ïy£r«
ÃçÎ 3(2) (vii)) tH§f¥gl nt©L«.
Ñœ¡f©lthW bjhif tH§f¥gl
nt©L«.
m) Kjš jftš m¿¡if ãiyæš 25
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w¥g¤Âç¡if
mD¥ò« nghJ 50 éG¡fhL
Ï) Ñœãiy ÚÂk‹w¤jhš
F‰wŠrh£l¥g£lt® j©o¡f¥gL« nghJ
25 éG¡fhL

43. Vyhik: gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ 8 Ïy£r¤J


r_f Ú k‰W« mÂfhukë¤jš ÏUg¤ijªjhæu« ËtUkhW tH§f¥gl
m¿é¡if v©.16-18/97, ehŸ 1.6.2001- nt©L«.
Ïš f©LŸsthW rh‹wë¥gj‰fhd m) kU¤Jt¥ gçnrhjid k‰W«
eilKiwfë‹ gšntW Vyhik cWÂ¥gL¤j¥g£l kU¤Jt m¿¡if¡F¥
g‰¿a kÂ¥Õ£o‰fhd têfh£o Ëd® 50 éG¡fhL
be¿KiwfŸ, m¿é¡ifæ‹ efš M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w m¿¡if
Ïiz¥ò II-Ïš cŸsJ mD¥g¥gL«nghJ 50 éG¡fhL
m) 100 rjÅj« Vyhik¡F cŸshjš
M) Vyhik 100 rjÅj¤Â‰F¡ gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ 4 Ïy£r¤J
Fiwthf Mdhš 50 rjÅj¤Â‰F I«gjhæu« ËtUkhW tH§f¥gl
mÂfkhf ÏU¡F« bghGJ nt©L«.
m) kU¤Jt¥ gçnrhjid k‰W«
cWÂ¥gL¤j¥g£l kU¤Jt m¿¡if¡F¥
Ëd® 50 éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w m¿¡if
mD¥g¥gL«nghJ 50 éG¡fhL

55
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

Ï) Vyhik 50 rjÅj¤Â‰F¡ gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ 2 Ïy£r¤J
Fiwthf I«gjhæu« ËtUkhW tH§f¥gl
ÏU¡F«bghGJ nt©L«.
m) kU¤Jt¥ gçnrhjid k‰W«
cWÂ¥gL¤j¥g£l kU¤Jt m¿¡if¡F¥
Ëd® 50 éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w m¿¡if
mD¥g¥gL«nghJ 50 éG¡fhL

44. t‹òz®¢Á mšyJ T£L gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ 8 Ïy£r¤J


t‹òz®¢Á ÏUg¤ijªjhæu« ËtUkhW tH§f¥gl
(i) t‹òz®¢Á (ϪÂa j©lid¤ nt©L«.
bjhF¥ò¢ r£l¤Â‹ ÃçÎ 375 m) kU¤Jt¥ gçnrhjid k‰W«
(45/1860) cWÂ¥gL¤j¥g£l kU¤Jt m¿¡if¡F¥
Ëd® 50 éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w m¿¡if
mD¥g¥gL«nghJ 25 éG¡fhL
Ï) ÚÂk‹w¤Âš j©lid
é¡f¥gLifæš 25 éG¡fhL
(ii) T£L t‹òz®¢Á gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ 8 Ïy£r¤J
(ϪÂa j©lid¤ bjhF¥ò¢ ÏUg¤ijªjhæu« ËtUkhW tH§f¥gl
r£l¤Â‹ ÃçÎ 376 D (45/1860) nt©L«.
m)kU¤Jt¥ gçnrhjid k‰W«
cWÂ¥gL¤j¥g£l kU¤Jt m¿¡if¡F¥
Ëd® 50 éG¡fhL
M)ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w m¿¡if
mD¥g¥gL«nghJ 25 éG¡fhL
Ï) ÚÂk‹w¤Âš j©lid
é¡f¥gLifæš 25 éG¡fhL
45. bfhiy/ Ïw¥ò gh¡f¥g£ltU¡F %ghŒ 8 Ïy£r¤J
ÏUg¤ijªjhæu« ËtUkhW tH§f¥gl
nt©L«.
m) Ãz¥gçnrhjid¡F¥ Ëd® 75
éG¡fhL
M) ÚÂk‹w¤Â‰F F‰w m¿¡if
mD¥g¥gL«nghJ 25 éG¡fhL
46. bfhiy, Ïw¥ò, gLbfhiy, nk‰fhQ« Ïd§fS¡F¤ ÔUjé¤
t‹òz®¢Á, T£L t‹òz®¢Á, bjhif brY¤j¥ gLtJl‹ Tl,
ãuªju Vyhik, bfhŸis M»a t‹bfhLik elªj njÂæš ÏUªJ _‹W
t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdtU¡F khj§fS¡FŸ Ë tUkhW ÔUjé¡F
TLjš ÔUjéfŸ V‰ghL brŒa¥glyh«.
m) ÏwªJ nghd g£oaèš f©l rhÂæd®

56
t. F‰w¢ braè‹ bga® ÔUjé¤ bjhif¡fhd FWk msÎ

k‰W« g£oaèš f©l gH§Foædç‹
if«bg©Q¡F« mšyJ rh®ªÂU¡F«
Ãw x›bthUtU¡F« khj« %ghŒ
Iahæu« k‰W« khãy muR mšyJ ika
muÁ‹ neuo M£Á¡F£g£l muR
Cêa®fS¡F bghUªJ«
mféiy¥goÍl‹ XŒñÂa«, ÏwªJ
nghdtç‹ FL«g cW¥Ãd® xUtU¡F
ntiy, njit¥go‹ éiy¡F th§»¤
ju¥glyhF« ntsh©ik ãyK«, ÅL«,
M) t‹bfhLik¡F Ïy¡fhdt®fë‹
FHªijfë‹ fšé k‰W« ngQ«
tifahd KG¢ bryΤ bjhif,
FHªijfŸ MÁuk¥ gŸëfëš/ ciwél¥
gŸëfëš nr®¤J¡ bfhŸs¥glyh«.
Ï) _‹W §fŸ fhy¤Â‰F j£LK£L¢
rhkh‹fŸ, mçÁ, nfhJik, gæWtif,
gU¥ò tif Kjèad më¤jš.
47. K‰¿Ykhf mêªJ nghd / vçªJ br§fš / fšj¢R ÅLfŸ vç¡f¥g£L
nghd ÅLfŸ mšyJ mê¡f¥g£LŸsél¤J f£o¤
ju¥gLjš nt©L« mšyJ mj‰F muR
têtif brŒaš nt©L«.

57
nkY« étu§fS¡F Ñœf©l Kftçia mDfΫ.

t. v©. gjé Kftç


1 Ïa¡Fe®, vêyf«,
MÂ Âuhél® ey¤Jiw nr¥gh¡f«,
br‹id-600 005.
bjhiyngÁ-
044-28594780,
ãfç: 044-28419612.

2 Ïa¡Fe®, vêyf«,
gH§Foæd® ey¤Jiw nr¥gh¡f«,
br‹id-600 005.
bjhiyngÁ-
044-28516689,
ãfç: 044-28419612.
3 nkyh©ik Ïa¡Fe®, v©. 31, brdlh¥ rhiy,
jh£nfh 2tJ rªJ , njdh«ng£il
br‹id – 600 018
044-24310197
ãfç: 044-24310196.

58