Sie sind auf Seite 1von 161

N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ «

x`«ºáê~åÜ«∞} „QÆO^äŒ=Ú

\˜. â‹Å· [
~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞

N J=^è∂
Œ `« ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« ã
¿ "åã¨O™ê÷<£
NˆH∆„`« HõÅ∂¡~°∞, Hõ~°∂flÅ∞
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i„`«
\˜. â‹Å· [ =∞<ÀQÆ`«O
[#‡[#‡Å `«e^¡ OŒ „_»∞Öˇ#· ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«, ™ê~ÚÉÏÉÏʼnõΩ, [#‡xzÛ#
C Reserved
`«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ #=∞㨯iã¨∂Î <å =∞<ÀQÆ`åxfl g∞ =ÚO^Œ∞OK«∞`«∞<åfl#∞.
First Edition : 3,000 Copies
15-1-2006 N ~å=∂=^è∂Œ `« P~å^è<Œ À`«û==Ú ''ZHõ ¯ _» ‰ õ Ä "≥ à ◊ ¡ = ^Œ ∞ Ì — — Jx ~åq∞Ô ~ _ç ¤ `å`« Q Í~° ∞ P#uzÛ#
H˘O`«HÍÅ=Ú#ˆH =∂ ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅO^Œ~∂° HÍjÜ«∂„`«‰Ωõ "≥o§#ѨÊ\˜H©
Second Edition : 5,000 Copies
`å`«QÍiH˜zÛ# =∂@‰õΩ Hõ@∞ì|_ç <Õ#∞ "≥à◊§ÖË^Œ∞. J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ
14-1-2010 N ~å=∂=^è∂Œ `« P~å^è<Œ À`«û==Ú
J#∞HÀ‰õΩO_® ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞ qKÕÛã≤# `å`«QÍ~°∞ x~°~‚ ÚOz# ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ
Price : Rs. 75/- H͉õΩO_®, =∂ ‰õΩ@∞O|ã¨Éèí∞ºÅ∞ HÍj QÆ~åƒùÅÜ«∞=ÚÖ’ „Ѩ"ÕtOz#
ã¨=∞Ü«∞=Ú#ˆH YzÛ`«OQÍ =∂ WO\˜H˜ "ÕOKÕã≤ <åKÕ áê^ŒÑÓ¨ [, Pu^二 =Ú
For Copies : 1. Sri Sri Sri Avadhootha
Ramireddy Thatha Seva Samsthan
„QÆÇ≤ÏOz `å`« =∂@‰õΩ Hõ@∞ì|_ç L#flO^Œ∞‰õΩ ™êH∆Í`«∞Î HÍj qâıfiâ◊fi~°∞x
Dr. No. 71-98, Sri Kshetra, KALLUR ^Œ~≈° #=Ú <å‰õΩ <å QÆ$ǨÏ=∞O^Õ Xã¨y `«# "å‰õΩ¯‰õΩ u~°∞QÆ∞ÖË^xŒ x~°∂Ñ≤Ozi.
Kurnool (Dist.), Pin : 518003
Cell : 9866184110, 9866979605 P `«~°∞"å`« `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥O^Œ_»=¸, ~å=∞ ã¨xfl^è•#=ÚÖ’
2. Ramasannidhanam Trust <Õ#∞ #∂`«# rq`«=Ú „áê~°OaèOK«=¸ HÍÅ„Hõ=∞=ÚÖ’ KÀ@∞ KÕã∞¨ ‰õΩ#fl
25-40-4, Anantha Saraswathi Nagar Ѩi}Ï=∞=ÚÅ∞. Dq^è=Œ ÚQÍ XHõ ^Œâß|ÌHÍÅ=Ú QÆ_Kç ãÕ i¨ H˜ XHõ ~°H"õ ∞≥ #ÿ
East Anandbagh, Hyderabad - 47
Cell : 8897336988
Ü«∂O„uHõ`,« ãÎ̈|`Ì Å« =Å¡ =∞#ã¨∞Ö’ U~°Ê_ç# â◊¥#º=Ú áÈQ˘@∞ìH˘#∞@‰õΩ
<å z~°HÍÅ "åOzè`«"≥∞ÿ# |^Œs ˆH^•~ü Ü«∂„`«Å∞ KÕã≤ #∂`«<À`åûǨÏO
D.T.P. & Layout Design : Sri Uday Printers
3-5-718/1, Vittalwadi X Roads á⁄O^•Å#∞‰õΩ#fl <Õ#∞ Z@∂ x~°~‚ ÚOK«∞HÀÖËx ã¨OkQÍú=ã¨Ö÷ ’ ZO`À P„~°`Ì `« À
Narayanaguda, Hyderabad +≤i_ô ^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ ‰õÄ~°∞Ûx P<å_»∞ â◊s~°O`À L#flѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞
Ph : 040 - 64511385, 23260110
WzÛ# "åQÍÌ#=Ú <Õ\ H˜ © ã¨r=OQÍ xez <å rq`åxH˜ ™ê~ÚÉÏÉÏ, ~åq∞Ô~_ç¤
Printed at : Blue Bird (India) Limited
Regd. Office : 759 / 74, Prabhat Road
`å`« x["≥∞#ÿ ™ê~°H÷ `õ #« ∞ HõeyOKÕ@>ÿ̌`¡ Õ `å`« P#uzÛ#@∞¡Q<Æ Õ ZHõ¯_»‰Äõ
Pune - 411004 "≥à§◊ ‰õΩO_® PY~°∞‰õΩ Ç≤Ï=∂ÅÜ«∞ ^Œ~≈° #O ‰õÄ_® =∂#∞‰õΩO\Ï#x PiÎ`À
Tel. No. : 020 - 25676163
iii
"Õ_»∞‰õΩO@∞O_»QÆ<Õ "≥∞ÿ‰õΩÖ’ #∞O_ç ''ǨÏi^•fi~ü, =∞^èŒ∞~å, HÍj—— ... q+¨Ü∞« ã¨∂zHõ
ÉèÏ="Õ∞##QÍ ''HÍj, =∞^èŒ∞~°, ǨÏi^•fi~ü =O\˜ ѨÙ}ºˆH∆„`«=ÚÅhfl +≤i_ôÖ’x QÆ∞~°∞|Å=Ú
1. "≥Ú^Œ\~˜ ÀA áê~åÜ«∞}=Ú
ÉÏÉÏ áê^•Å K≥O`«<—Õ — J#∞ J~°=÷ Ú =K«∞Û áê@ qxÑ≤OKÕãi¨ H˜ `å`«QÍ~°∞ q"åǨτáêÑ≤Î
J^蕺ܫ∞=Ú – 1
<åHõOkOz# ã¨O^Õâ◊=Ú`À uiy L`åûǨÏ=O`«∞~åÅ<≥· |^Œs Ü«∂„`« LáÈ^•…`=« Ú 1-16 =¸QÆÉÏÅ∞_»∞
=∂#∞‰õΩ<åfl#∞. HõÅ∂¡~°∞=∂~Ú L^ÀºQÆ„áêÑ≤Î
P `« ~ ° ∞ "å`« H˘O`« H ÍÅ=Ú#ˆ H +≤ i _ô x^Œ ~ ° ≈ # Ѷ ¨ e `« = ÚQÍ J^蕺ܫ∞=Ú – 2 J^蕺ܫ∞=Ú – 6
[#‡™ê÷#=Ú – =Oâ◊ K«i„`« 17-27 +≤i_ô™ê~Ú HõÅÛ~°Öò q∞+¨<£
N =∂`«$™ê~Ú, N ~å=∂=^è∂Œ `« áê~åÜ«∞} „QÆO^ä=Œ ÚÅ ~°K#« ‰õΩ NHÍ~°O
J^蕺ܫ∞=Ú – 3 (QÆ∂_»∂~°∞) 78-87
K«∞@∞ì@ [iyOk. 3. =¸_»=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú
J=`å~°„ѨHõ@# 28-41
`å`«QÍi Éèí‰õΩÎÅÖ’ ZO^ŒÔ~O^Œ~À =Ü«∞ã¨∞Ö’#∂, ÉèíHÎ̃Ö’#∂, ~°K«<å 2. ~Ô O_»=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú J^蕺ܫ∞=Ú – 7
"庙êOQÆ=ÚÖ’#∂, J#∞Éè=í =ÚÖ’#∂ ÃÑ^ŒÌ "åÔ~#· ѨÊ\˜H© D ÃÑ· U J~°›`Å« ∂ J^蕺ܫ∞=Ú – 4 "Õ^Œ"å‰õΩ¯ 88-102
ÖËx <å‰õΩ `å`«QÍ~°∞ ''N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i„`«—— „QÆO^ä=Œ Ú`À áê@∞ ^è~Œ ‡° ã¨O™ê÷Ñ#¨ 42-60 <Õ#∞O_» h‰õΩ ÉèíÜ«∞"Õ∞Å
''N =∂`«$™ê~Ú—— „QÆO^ä~Œ K° #« QÍqOK«∞ =∞ǨÏ^•ƒùQºÆ =Ú #OkOzi. JO`ÕHÍHõ N u~°∞=∞Å +≤i_ô Hˆ „∆ `«=Ú ãÎ̈OÉèOí =¸Å"≥~Úº
áê=# ѨO_»i^è•=∞=Ú K≥¿ÑÎ UO KÕ™êÎ~∞°
D ~Ô O_»∞ x`«º áê~åÜ«∞} „QÆO^ä=Œ ÚÅ∞ PÜ«∂ ã¨O™ê÷#=ÚÅ "åiKÕ `å`«QÍi
J^蕺ܫ∞=Ú – 5 ѨÙ~°∞+¨ã¨∂HõÎO
ѨÙ}ºukä <å_»∞ `å`« „QÆO^ä=Œ Ú, ÉÏÉÏ Ñ¨Ù}ºukä <å_»∞ =∂`«$™ê~Ú „QÆO^ä=Œ Ú
™œÉèÏQƺO 61-77 ÃÑ^Œ|Ì O_ç
XˆH ã¨O=`«û~°=Ú (2006 Ö’) q_»∞^ŒÅ HÍqOK«_=» Ú ^•fi~å `å`«QÍ~°∞ <Õ#∞
q^•º|∞^Œ∞úÅ∞ |ã¨∞ûH˘™êÎ_»∞ÖË
HÀ~°∞‰õΩ#fl ^•xHõ<åfl, <å J~°›`« Hõ<åfl JkèHõ ѶŨ =∞OkOz J=^è∂Œ `«Å ã¨OpѨ„\Ï – Ѩà§ı ™êÎ
=OâßO‰õΩ~°O
"å‰õΩ¯‰õΩ J=^èŒ∞Å∞ ÖË=h, "åi =∂@‰õΩ Hõ@∞ì|_ç# "å~°∞ ZO`«\ ˜ K≥ѨÙÊÅ∞O_»Ü«∂
f~°„÷ ѨÉÏè =O
™ê=∂#∞ºÖˇ#· ѨÊ\˜H© "åix L#fl`« ã≤u÷ H˜ fã¨∞‰õΩ "≥ো ^Œ~x° D K«~º° ^•fi~å PÅÜ«∞"Õ∞ÖÏ ...
ã¨O`å#™œYºO
N ™ê~ÚÉÏÉÏ, N ~å=∂=^è∂Œ `« =∞Ǩ~åAÅ∞ x~°∂Ñ≤Ozi. J^蕺ܫ∞=Ú – 8
<åÜ«∞<å
JO^Œ∞Hˆ [#‡[#‡Å‰õÄ ^èŒ#º`« â◊√Éèí=ÚhÜ«∞"Õ 103-118
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=. ~å=∞`«∞Åã≤ H˘`«Î WÅ∞¡ Hõ@∞ì
– â‹Å· [ ã¨∞Y„Ѩã¨=O |KÀÛOHÍ áêÅ<£ Hõ~<ü å
iv v
ãÔ̈Hûãπ – áÈ J^蕺ܫ∞=Ú – 12 ÉèHí Î̃ – qâßfiã¨O J^蕺ܫ∞=Ú – 18
UO ! WO\˜HÔ àÏÎ"å ^Œ`™Î« ê~Ú ã¨O™ê÷<£ 164-173 ã¨`«º<å~åÜ«∞}„=`«O Ö’HõHõàϺ}=Ú 242-261
h Ѩx K«∂ã¨∞HÀ ëê^£#QÆ~ü ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú Pi÷Hõã≤÷u
WHõ á⁄O_»¿ã ^Œ`Ϋ "ÕOHõ@™ê~Ú ã¨=∂[=Ú
5. S^Œ=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ÉÏ^èŒ – ɡOQÆ
ѨÙ}ºˆH∆„`«=ÚÅ∞ z#‡Ü«∞ q∞+¨<£ Éèí‰õΩÎ_»∞ HõÅQ˘@¡ „QÍ=∞=Ú
J^蕺ܫ∞=Ú – 13
q∞H±û K≥Ü≥Úº^Œ∞Ì ¿ã"åÉèÏQƺO _èçb¡Ü«∂„`«
~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú Hˆ „∆ `« QÍ}∞QÍѨÙ~°=Ú 174-182 6. P~°=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú L`«Î~°^Õâ◊ *ˇ·„`«Ü«∂„`«
J^蕺ܫ∞=Ú – 9 q^•º#QÆ~∞° – ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú
119-130 J^蕺ܫ∞=Ú – 16
™ê~Ú^Œ`Ϋ Éè~í ^° •fi[ =∞Ok~°=Ú
<åQÆ™ê~Ú =∞Ok~°=Ú –#Å¡áê_»∞
7. U_»=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú
~°Hõ∆‰õΩ_»∞ 220-227
4. <åÅæ=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú J^蕺ܫ∞=Ú – 14 ^Œ`«∞Î J^蕺ܫ∞=Ú – 19
J^蕺ܫ∞=Ú – 10 bÖÏqÖÏã¨=Ú 183-201 =∂OQÆźÉèÏQƺO ™ê~Úw`å=∞Ok~°=Ú 262–269
JO`«~åºq∞ 131-144 ^•fi~°HÍ=∂~Ú ã¨OHˆ `«=Ú Nâ‹·ÅÜ«∂„`«
N~å=∞~°Hõ∆ `å`«z~°∞#=Ùfi <À Ѩi‡+¨<£ J^蕺ܫ∞=Ú – 20
xâ◊≈|ÌÉèíH˜Î „ÉˉõΩÅ∞ÖË=Ù
JÉèíÜ«∞ǨÏã¨ÎO =∞Ǩ„Ѩ™ê÷#=Ú 270-290
xÜ«∞=∞ áêÅ# ^Œ`åÎ=`å~°O
^蕺#=∞Ok~°=Ú =∂Ü«∂ ã¨fi~°∂ѨO J^蕺ܫ∞=Ú – 17 =∞Ǩ ã¨=∂kè – ã¨∂K«#
ã¨O`«$Ñ≤Î Ü«∂„`åѶ¨ÅO ѨuaèH∆õ 228-241 J^蕺ܫ∞=Ú – 21
=∞ø# q#flѨ=Ú HÍsÎHõ™êfl#O "≥#∞fl<≥Ñ≤Ê Ñ¨Ù#ó^Œ~°≈#=Ú 291-303
QÆ∂_®~°=÷ Ú _ô.ã≤.Ü«∞O. „áê}^•#O
"≥Y· i q+¨ã¨~°Ê=Ú =∞O_»ÖÏ~å^èŒ#
=∞Ǩ„Ѩ™ê^ŒO
J^蕺ܫ∞=Ú – 11 P„~°`ú « ã¨∞Hõ$`«=Ú |∞„~°Hõ^äŒ
PáêºÜ«∞`« 145-163 J^蕺ܫ∞=Ú – 15 Éè∂í HõOѨ=Ú áê^ŒÜ«∂„`«
S™êÜÕ∞ DÉÏ Ñ¨Ù„`«aèHõ∆ „QÆO^äŒ „ѨÜ∂≥ [#=Ú
P~å^è#Œ J^Œ$+¨~ˆì Y 202-219
"≥∞^Œ_»∞"åѨ٠"åºkè
t=^Œ~°≈#=Ú ÖÏÅ# Ѷ¨Åâ◊$u
~°Hõ∆}
™ê~ÚÉÏÉÏ Ñ¨@=Ú ã¨fiѨflѶŨ O
^Œ`å΄`ÕÜÚ« _Õ |OQÍ~°∞ Q˘Å∞ã¨∞ ✤✤✤
vi vii
áê~åÜ«∞} q^è•#=Ú `å`«QÍi J+ì̈Hõ=Ú
ã¨HÅõ â◊√Éè=í ÚÅ#∂ KÕ‰Äõ ~°∞Û N~å=∂=^è∂Œ `« =∞Ǩ~åA rq`« K«i„`« „QÆO^ä=Œ Ú#∞
J`«ºO`« ÉèHí „Î˜ â◊^ÅúŒ `À áê~åÜ«∞}=Ú QÍqOz# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi Hõ$Ѩ‰Ωõ 1. x~°O[#O xifiHõÅÊO xQÆ=∂QÆ=∞ *Ï˝#^ŒO
áê„`«∞ÅQÆ∞^Œ∞~°∞. HÀiHõÖxË =∞x+≤ LO_»_#» flk JO^Œ~‰° Äõ `≥eã≤# ã¨`º« "Õ∞. Ö∫H˜HÑõ ~¨ "° ∞≥ #ÿ x`åº#O^ŒO x*Ï^è•~°O `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
ã¨O™êiHõ HÀiHõÅ∞ HÀ~°∞"å~°∞ H˘O^Œ~Ô `· ,Õ P^蕺u‡Hõ „ѨQuÆ x HÀ~°∞‰õΩ<Õ"å~°∞ =∞iH˘O^Œ~∞° . 2. [QÆ„`«ÊÉè∞í O [QÆ^fiÕ ^ŒºO [QÆ„^ŒHO∆õ [<å~°#Ì O
ÉèQí =Æ O`«∞x „áêi÷¿ãÎ =∞#O HÀ~°∞‰õΩ<Õ ^•x#ÖÏ¡ „Ѩ™êk™êÎ_∞» . J^Õ ã¨^∞Œ ~æ ∞° "≥`· Õ =∞#ˆHk [QÆ^∞Œ ^•Ì~H° Oõ ^Õ=O `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
Hˆ =∆ ∞"≥∂, =∞#ˆHk n~°H… ÍÅO LѨÜ∂≥ QÆÑ_¨ ∞» `«∞O^À ^•x<Õ J#∞„QÆÇÏ≤ ™êÎ_∞» . J@∞=O\˜ 3. kQÆO|~°O k=º~°∂ѨO k=º*Ï˝# ã¨fi~°∂Ñ≤}"£∞
ã¨^∞Œ ~æ ∞° ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« Hõ$Ѩ á⁄O^•ÅO>Ë "åi r=# q^è•#=¸, bÅÅ∂, „¿Ñ=∞Å#∞ ^ŒÜ∂« ã≤O^è∞Œ O n#<å^äOŒ `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
x`«ºO =∞##O KÕã∞¨ HÀ"åe. P =∞##"Õ∞ =∞O„`«"∞≥ ÿ =∞# ™ê^è#Œ QÍ xez Hõe „ѨÉÏè =O
4. „u=¸iÎO „uQÆ∞}Ïf`«O QÆ∞}[˝O K« QÆ∞}Ï#∞QÆO
=∞#ÃÑ· LO_»^∞Œ .
`«áÈxkèO `«"∂≥ Ѷ∞¨ flOK« `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
áê~åÜ«∞} KÕÜ∞« ^ŒÅK«∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ â◊√zQÍ ™êfl#=∂K«iOz `å`«QÍi Ѩ@=Ú#‰õΩ 5. HÍxÎ=∞#ÎO ã¨∞Êù~°„^Œ∂ѨO ~°q`Õ[ ã¨=∞„ѨÉèíO
JQÆ~|° `«∞ÅÎ ∞ "≥eyOz `å`« JëÈì`~Ϋ ° ѨÓ[ QÍqOz áê~åÜ«∞}=Ú „áê~°OaèOK«=Öˇ#∞. HÍ~°∞}º ǨÏ$^ŒÜ∞« O x`«ºO `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
D áê~åÜ«∞}=Ú U ~À*ˇ<· å „áê~°OaèOz ã¨áêÎÇϨ q^è•#=Ú# QÍh ~ÀAH˘Hõ J^蕺ܫ∞=Ú
6. =Úx„âı+Oª̈ =∞<À<Õ„`«O =∞ǨÏ^•#O^Œ ^•Ü«∞HõO
K˘Ñ¨ÙÊ# 21 ~ÀAÅÖ’ HÍh áê~åÜ«∞} KÕÜ∞« =K«∞Û#∞. Ѩ~=° ∞ Ѩq„`«"∞≥ #ÿ D „QÆO^ä=Œ Ú#∞
=∞Ǩ`Õ[O =∞Ǩ`å‡#O `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
ZHõ¯_»Ñ_¨ `ç Õ JHõ¯_», ZѨÙÊ_»∞Ѩ_`ç Õ JѨÙÊ_»∞ áê~åÜ«∞} KÕÜ∞« ~å^Œ∞. ã≤~÷ ° ã¨OHõÅÊ=Ú`À
"≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ\ì̃#KÀ xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ H˘#™êy ѨÓiÎKÜ Õ Ú« @‰õΩ `«y# „áÈ`åûǨÏ=Ú, ^è~·≥ º° =Ú, 7. ÉèÏ"åf`«O ÉèíHõÎ`åѨǨ~°HõO Éèí="≥∂K«HõO
â◊HΘ `å`«Q͈~ WK≥Û^Œ~∞° . áê~åÜ«∞} KÕã#≤ Éè‰í Ωõ ÖÎ O^Œ~∂° D ™êfi#∞Éè=í =Ú#∞ á⁄O^ŒQÅÆ ~°∞. ÉèÏ=[˝O ÉèÏ=<åQÆ=∞ºO `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
HÍ=Ù# Éèí‰õΩÎÖˇÅ¡~°∂ D „QÆO^äŒ áê~åÜ«∞}<˘Hõ ™ê^èŒ#QÍ QÍx, =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ 8. Ü≥∂y~å[O "Õ^"Œ ^Õ ºŒ O Ü≥∂QÆ[O˝ ÉèHí =Îõ Å¡ÉOíè
áê~åÜ«∞} KÕÜÚ« @KÕ Éè‰í Ωõ ÅÎ Ö∫H˜HÑõ ~¨ "° ∞≥ #ÿ ã¨=∞㨺Å∞, ÉÏ^èÅŒ ∞, Hõ+=ì¨ ÚÅ∞, Hõ~‡° Å∞ `å`«QÍi *Ï˝#^ŒO ã¨zÛ^•#O^ŒO `«O `å`«O „Ѩ}=∂=∞ºÇ¨Ï"£∞
^ŒÜ∞« `À f~°_"» ∞Õ HÍHõ `å`« Pjã¨∞ûÅ`À P^蕺u‡Hõ „ѨQuÆ <˘O^ŒQÅÆ ~°∞. 9. Ü«∞™êÎ~Ü° ∞« u ã¨O™ê~° ™êQÆ~å`ü =ÚHÎ̃zO`«HOõ
~åq∞Ô~_ç`¤ å`« =∞#‰õΩ x`«ºO ã¨∂zOKÕq ã≤ã"ì¨ ∞£ („Hõ=∞tHõ} ∆ ), x^•#O. g\˜x Ü«∞ãÎ̈<Àu QÆ∞}Ï<£ ã¨~åfi<£ ã¨"·≥ `å`« Wu㨇$`«ó
`å`«QÍiH˜ ã¨=∞iÊOK«∞HÀQÆey ã¨`Ê« eù `«=ÚÅ#∞ á⁄O^Œ_"» ∞Õ x["≥∞#ÿ áê~åÜ«∞} q^è•#=Ú.
D D D
â◊√ÉèOí Éè∂í Ü«∂`ü !

viii ix
53. FO l`ÕO„kÜ«∂Ü«∞ #=∞ó 81. FO ã¨=∞^Œ$+¨Ü ì ∞Õ #=∞ó
N ~å=∂=^è∂Œ `« JëÈì`~Ϋ ° â◊`<« å=∂=oó 54. FO l`«„HÀ^è•Ü«∞ #=∞ó 82. FO ǨÏO„n`«@ HõÅ∂¡i „QÍ=∞"åã≤<Õ #=∞ó
1. FO J=^è∂Œ `åÜ«∞ #=∞ó 27. FO „uHÍÅ *Ï˝x<Õ #=∞ó 55. FO [QÆuÊ„`Õ #=∞ó 83. FO „¿Ñ=∞=¸~°Ü Î ∞Õ #=∞ó
2. FO J#ã¨∂Ü«∂#O^Œ =~°<÷ åÜ«∞ #=∞ó 28. FO „uѨÙ~°"åã≤<Õ #=∞ó 56. FO [QÆ<凄`Õ #=∞ó 84. FO Ѩ~=° ∂`«‡<Õ #=∞ó
3. FO J„uѨل`åÜ«∞ #=∞ó 29. FO „uQÆ∞}Ïf`åÜ«∞ #=∞ó 57. FO [QÆ„^ŒHH∆õ ÍÜ«∞ #=∞ó 85. FO Ü≥∂QÍ#O^•Ü«∞ #=∞ó
4. FO JÉèÜ
í ∞« „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 30. FO `«`fiΫ *Ï˝# „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 58. FO ã¨O`å# „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 86. FO Ü≥∂QÆ xëêªÜ∞« #=∞ó
5. FO J*Ï˝<åO^èHŒ Í~° x~°∂‡Å<åÜ«∞ #=∞ó 31. FO ~å=∂Ü«∞ #=∞ó 59. FO ã¨~fi° ^Œ∞óY ǨÏ~åÜ«∞ #=∞ó 87. FO Ü«∞[˝ „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó
6. FO J<å^èŒ <å^è•Ü«∞ #=∞ó 32. FO ~åQÆ^fiÕ +¨ ~°ÇÏ≤ `åÜ«∞ #=∞ó 60. FO ã¨`º« ã¨OHõÖÏÊÜ«∞ #=∞ó 88. FO ~°∞„^•Ü«∞ #=∞ó
7. FO JO`«~å`«‡<Õ #=∞ó 33. FO ÉèHí Îõ áÈ+¨HÍÜ«∞ #=∞ó 61. FO ã¨~fi° „QÆÇϨ q<åâ◊HÍÜ«∞ #=∞ó 89. FO â◊√^•úÜ∞« #=∞ó
8. FO J#fl =„ã¨Î „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 34. FO ÉèHí ÍÎc+è ì̈ „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 62. FO ã¨~fi° q^•º ã¨OѨ„`«Ê^•Ü«∞ #=∞ó 90. FO âßO`åÜ«∞ #=∞ó
9. FO J#O`«âH◊ Ü Îõ ∞Õ #=∞ó 35. FO Éè’QÆ "≥∂Hõ∆ ã¨∞Y „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 63. FO ã¨~åfiO`«ó Hõ~} ° ÏÜ«∞ #=∞ó 91. FO ÅOÉ’^Œ~åÜ«∞ #=∞ó
10. FO P~ÀQƺ „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 36. FO ÉÏÖ’#‡`«Î Ñ≤âßK« "ÕëêÜ«∞ #=∞ó 64. FO ã¨^uæŒ „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó 92. FO Ö’HÍaè~å=∂Ü«∞ #=∞ó
11. FO PѨ^•ƒO^è"Œ åÜ«∞ #=∞ó 37. FO Éè=í |O^èŒ q"≥∂K«<åÜ«∞ #=∞ó 65. FO ã¨fi„ѨHÍâßÜ«∞ #=∞ó 93. FO ÅѶڨ x„^•Ü«∞ #=∞ó
12. FO P„t`« ~°HH∆õ ÍÜ«∞ #=∞ó 38. FO Éè[í # „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó 66. FO ã¨~fi° ÉèHí Îõ ǨÏ$^•fi™êÜ«∞ #=∞ó 94. FO x~å_»O|~åÜ«∞ #=∞ó
13. FO P`«‡<Õ #=∞ó 39. FO ÉèQí =Æ `Õ #=∞ó 67. FO ã¨~ˆ fiO„kÜ«∂f`åÜ«∞ #=∞ó 95. FO xifiHõÖÏÊÜ«∞ #=∞ó
14. FO J#Hõ¯ ™È^Œ~åÜ«∞ #=∞ó 40. FO „|Ǩχ*Ï˝x<Õ #=∞ó 68. FO ã¨~åfiO`«~åºq∞<Õ #=∞ó 96. FO x„+¨ÊѨOKåÜ«∞ #=∞ó
15. FO ^Œ`åÎ=`å~åÜ«∞ #=∞ó 41. FO „|ǨχKåi}Ë #=∞ó 69. FO ã¨~fi° ™êH˜} ∆ Ë #=∞ó 97. FO x~°∞} æ ÏÜ«∞ #=∞ó
16. FO kQÆO|~åÜ«∞ #=∞ó 42. FO "≥∂Ǩf`åÜ«∞ #=∞ó 70. FO ã¨~fi° áêѨHÜ ∆õ ∞« Hõ~åÜ«∞ #=∞ó 98. FO xifiHõÅÊ ã¨=∂kèã≤÷u „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó
17. FO k=º q„QÆÇ¨ Ü«∞ #=∞ó 43. FO =∞Ǩ|ÖÏÜ«∞ #=∞ó 71. FO ã¨`∞« Ê~°∞ëêÜ«∞ #=∞ó 99. FO x~°ÇϨ OHÍ~åÜ«∞ #=∞ó
18. FO ^•i„^Œº x~°∂‡Å<åÜ«∞ #=∞ó 44. FO =∞Ǩ`«‡<Õ #=∞ó 72. FO ã¨zÛ^•#O^•Ü«∞ #=∞ó 100. FO x~°O[<åÜ«∞ #=∞ó
19. FO ^è∂Œ =∞áê# „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó 45. FO =ÚH˜Î xÅÜ«∂Ü«∞ #=∞ó 73. FO 㨇~°} =∂„`« ã¨O`«∞ëêìÜ∞« #=∞ó 101. FO x~å¿ÑH∆ÍÜ«∞ #=∞ó
20. FO n#|O^è"Œ Õ #=∞ó 46. FO =∞OQÆà◊ =¸~°Ü Î ∞Õ #=∞ó 74. FO ™êHÍ~åÜ«∞ #=∞ó 102. FO ǨÏiǨÏ~åÜ«∞ #=∞ó
21. FO Hõ=∞Å#Ü«∞<åÜ«∞ #=∞ó 47. FO =∞Ǩ Ü≥∂y<Õ #=∞ó 75. FO ã¨^•t"åÜ«∞ #=∞ó 103. FO ã‘`å~å=∂Ü«∞ #=∞ó
22. FO HÍ=∞^ŒÇϨ <åÜ«∞ #=∞ó 48. FO =∞=∞HÍ~° ~°ÇÏ≤ `åÜ«∞ #=∞ó 76. FO ã¨HÅõ qÉè∂í u^•Ü«∞ #=∞ó 104. FO ã¨`º« `«`fiΫ „Ѩɒ^èHŒ ÍÜ«∞ #=∞ó
23. FO Hõ~∞° }Ï=¸~°Ü Î ∞Õ #=∞ó 49. FO =∂^è"Œ åÜ«∞ #=∞ó 77. FO ã¨^∞Œ ~æ "° Õ #=∞ó 105. FO ã¨`º« ^è~Œ ‡° Ѩ~åÜ«∞}ÏÜ«∞ #=∞ó
24. FO HÍÖÏÜ«∞ #=∞ó 50. FO q∞`«ÉÏè +≤}Ë #=∞ó 78. FO ã¨<å‡~°æ ™ê÷Ñ#¨ „=`åÜ«∞ #=∞ó 106. FO ã¨∞QÆ∞} „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó
25. FO HÍÖÏf`åÜ«∞ #=∞ó 51. FO [Ü«∂Ü«∞ #=∞ó 79. FO ™ê~Ú „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó 107. FO ã¨~åfi^è•~åÜ«∞ #=∞ó
26. FO „u=¸iÎ ã¨fi~°∂áêÜ«∞ #=∞ó 52. FO [QÆ`åûH˜} ∆ Ë #=∞ó 80. FO ã¨Ow`« „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó 108. FO ã¨=∞~°÷ ã¨^∞Œ ~æ ∞° N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞ #=∞ó
x xi
D „QÆO^äŒ=ÚÖ’ ...
LáÈ^•…`«=Ú
HõÅ∂¡~°∞=∂~Ú
[#‡™ê÷#=Ú – =Oâ◊ K«i`„ «
J=`å~°„ѨHõ@#
^èŒ~°‡ã¨O™ê÷Ѩ#
N u~°∞=∞Å +≤i_ô ˆH∆„`«=Ú
áê=# ѨO_»i^è•=∞=Ú
™œÉèÏQƺO
"Õ^Œ"å‰õΩ¯
JO`«~åºq∞
bÖÏqÖÏã¨=Ú
~°Hõ∆‰õΩ_»∞
Ö’HõHõàϺ}=Ú
=∞Ǩ„Ѩ™ê÷#=Ú
D D D

xii
"≥Ú^Œ\~˜ ÀA áê~åÜ«∞}=Ú
LáÈ^•…`«=Ú
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó

J=^è∂
Œ `«O J„uѨÙ`„ O« PѨ^•ƒOù ^è=
ΠO JzO`ǼO
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O

„Ѩ„Ѩ^=Œä ∞=ÚQÍ QÆ}âË √◊ _»∞, ã¨~ã° fi¨ f^Õq QÆ∞~°∞„áê~°#÷ Å J#O`«~O° QÆ∞~°∞


™êO„Ѩ^•Ü«∞=Ú#‰õΩ P^Œ∞º_≥#· ^Œ`å΄`ÕÜÚ« #‰õΩ, D „QÆO^äŒ ~°K#« ‰õΩ ã¨OѨÓ~°‚
Pjã¨∞ûÅOkOz +≤i_ôÖ’ „áê~°OaèOѨKÕã≤ xifiѶ¨∞fl=ÚQÍ Ñ¨ÓiÎKÕ~ÚOz#
N ™ê~Ú<å^ä∞Œ #‰õΩ WO`«\˜ =∞ǨÏ^•ƒùQºÆ =Ú#∞ „Ѩ™êkOz# N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«‰Ωõ
^Œ`Ϋ ã¨fi~°∂ѨÙÖˇ#· W`«~° J=^è∂Œ `«Å∞ N ^Õq=∂Ü«∞=∞‡, N J#ã¨∂Ü«∞=∂`«,
N <åOѨe¡ ÉÏÉÏÅ`À áê@∞QÍ N t=<Õâ◊<£ ™êfig∞rH˜ ÉèíH˜Î ѨÓ~°fiHõ
#=∞™ê¯~°=ÚÅ#∞ JiÊOK«∞K«∂ `«#H© â◊s~°=Ú xK«∞Û@ÜÕ∞ HÍHõ ÉèQí =Æ `«`fiΫ =Ú#∞,
bÖÏ qÖÏã¨=Ú#∞ „QÆÇÏ≤ OK«∞ â◊HhΘ , *Ï˝#=Ú#∂, ã¨O™ê¯~°=Ú#∞ „Ѩ™êkOz#
H“O_ç#ºã¨ QÀ„`À^Œƒ=ù ÙÖˇ#· `«# `«e^¡ OŒ „_»∞Å∞ `å_ç<å_» Hõ$+¨=‚ ¸iÎ, N=∞u
Hõ$+¨b‚ ÅʼnõΩ â‹Å· [ „Ѩ^=Œä ∞ #=∞™ê¯~°=Ú#∞ QÍqOK«∞K«∂ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œih ã¨fiK«Û"ù ∞≥ #ÿ
=∞#ã¨∞`À D áê~åÜ«∞}=Ú#∞ ѨÓiÎKÕã≤ ã¨`«Êùe`«=ÚÅ#∞ á⁄O^Œ∞=∞x
HÀ~°∞‰õΩO@∂ „QÆO^äŒ ~°K#« #∞ „áê~°OaèOK«∞K«∞#flk.
V 1
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « LáÈ^•…`«=Ú
ZHõ¯_≥`
· Õ `«e¡ =O\˜ P^Œ~}
° „¿Ñ=∞ Åaè™êÎÜ∂≥ JHõ¯_» =∞#=Ú xtÛO`«QÍ, JO`ÕHÍHõ
ã¨∞Y=ÚQÍ LO_»QÅÆ ∞QÆ∞`å=Ú. =∞# J=ã¨~=° ÚÅ#∞ =∞#=Ú K≥Ñʨ Hõ<Õ „QÆÇÏ≤ Oz
J – J#QÍ Pâßáêâ◊=ÚÅ #∞O_ç q_»∞=|_ç#"å~°∞, =∞#™ê "åKå Hõ~‡° }Ï
"å\˜x ã¨HÍÅ=ÚÖ’ f~°∞Û@ÜÕ∞HÍHõ Ñ≤ÅÅ¡ `«ÑÙ¨ ÊÅ∞ Hõq∆ ∞Oz "åix ã¨iÜ≥∞ÿ #
Ѩiâ◊√^Œ∞Åú ∞, =∞<À"åHͯܫ∞=ÚÅKÕ KÕÜÚ« Ѩ#∞Åxfl\˜Ü∞« O^Œ∞ Ѩ~=° ∞
=∂~°=æ ÚÖ’ ÃÑ@∞ì@‰õΩ JǨÏiflâ◊Å∞ Hõ$+≤K¿Õ 㠄Ѩ^=Œä ∞ QÆ∞~°∞=Ù `«e¡ =∂„`«"∞Õ .
Ѩq„`«∞Öˇ· LO_»∞"å~°∞, ZѨÙÊ_»∂ WO„kÜ«∞ ã¨∞Y=ÚʼnõΩ Ö’#∞QÍHõ ã¨^•
|∞∞}Ï#∞|O^è=Œ Ú`À U~°Ê_ç# D |O^è=Œ ÚÅ∞ Jâßâ◊fi`«=ÚÅx `≥eã≤#ѨÊ\˜H©
„|Ǩ‡#O^Œ Éèií `«∞Öˇ· LO_»∞"å~°∞ Jx 'J— JHõ~∆ =° Ú#‰õΩ J~°"÷ ∞≥ ÿ L#flk.
ZO`À K«H¯õ QÍ `«# ÉÏ^躌 `«#∞ x~°fiÇ≤Ïã¨∞OÎ k HÍ|>Ëì `«ex¡ '=∂`«$^Õ"ÀÉè=í — Jx
J<åfl~°∞. = – Ö’Hõ"åã¨#, ^ÕÇϨ "åã¨#, âß„ã¨Î "åã¨#Å<Õ „uq^èŒ QÆ∞}=ÚÅ∞ q_»∞=|_ç#"å~°∞,
HÀiHõÅ∞, ^Œ∞óY=ÚÅ∞ ÖËx"å~°∞, Éèí∂`« Éèíq+¨º`å¯Å=ÚÅÜ«∞O^Œ∞
^≥ · = 㨠fi ~° ∂ Ѩ Ù Öˇ · # J=^ä Œ ∂ `« Å ∞, Ü≥ ∂ QÆ ∞ Å∞ =∂#= ~° ∂ Ѩ = ÚÖ’
[~°∞QÆ∞"åxÃÑ· ã¨OHõÅÊ=ÚÖËHõ =~°=Î ∂#=Ú#∞ J#∞Éèqí OK«∞"å~°∞ Jx '=—
J=`«iOz#ѨÙÊ_»∞ Éèí‰õΩÎÅ∞ HÀi##∂, HÀ~°‰õΩ#fl#∂ "åiˆHq∞ HÍ"åÖ’ Jq
JHõ~∆ =° Ú#‰õΩ J~°"÷ ∞≥ ÿ L#flk.
<≥~°"Õ~°∞Û@ÜÕ∞ HÍHõ, Éèí‰õΩÎʼnõΩ Uk =∞OKÀ ^•xx „Ѩ™êkOz "åi Ü≥∂QÆ
Hˆ =∆ ∞=ÚÅ#∞ ã¨^• Ѩi~°Hã∆˜ ∂¨ Î x["≥∞#ÿ =∂`«$„¿Ñ=∞#∞ `«=∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· ‰õΩiÑ≤™êÎ~∞° . ^èŒ∂ – ^Œ∞=Ú‡`À ‰õÄ_ç# WO„kÜ«∞=ÚÅ∞ HõÅ"å~°∞ J#QÍ ZO_», QÍe, "å#ʼnõΩ
K«eOѨHõ ^蕺#Ü≥∂QÆ=Ú#O^Œ∞O_»∞"å~°∞, ã¨^• P`«‡ ^蕺#=∞QÆ∞flÖˇ·
Jã¨Å∞ J=^èŒ∂`« J#QÍ Z=~°∞ ? "åi ÅHõ∆}=ÚÅ∞, "å~°∞ KÕÜ«Ú
Ѩq„`«"∞≥ #ÿ =∞#ã¨∞`À ‰õÄ_ç ^Œ∞óY=ÚÅ#∞ Ju„Hõq∞Oz# =∂Ü«∂=Ú‰õΩÅÎ ∞,
Ѩ#∞ÖËq∞\˜, "åi Ü≥ÚHõ¯ ã≤u ÷ Uq∞@x JO^Œ~‰° Äõ ã¨O^ÕÇϨ =Ú HõÅ∞QÆ=K«∞Û.
âßâ◊fi`å#O^Œ „|Ǩχ"≥∞ÿ ^蕺# ^è•~°}Ï^Œ∞Å#∞ Ju„Hõq∞Oz ^èºÕ Ü«∂HÍ~°∞Öˇ·
"å@xflO\˜H© Ѩ~=° ∞HÍ~°∞}˜‰Ωõ _≥#· ^Œ`å΄`ÕÜÚ« _»∞ 'J=^è∂Œ `ÀѨx+¨`—ü #O^Œ∞ D
LO_»∞"å~°∞ Jx '^è∂Œ — JHõ~∆ =° Ú Ü≥ÚHõ¯ J~°=÷ Ú.
q+¨Ü∞« =Ú ÅxflO\˜h q=~°=ÚQÍ qâ◊nHõiOz J=^è∂Œ `« `«`fiΫ =Ú#∞ Ö’Hõ=Ú#
`Õ@`≥Å=¡ Ú KÕÃã#∞. P q=~°=ÚÅ#∞ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. `« : ã¨~fi° ^• `«`fiΫ zO`«# Ü«∞O^Œ∞O_ç „|Ǩχ qKå~°=∞QÆ∞flÖˇ· W`«~° zO`«Å∞
ÖËHõ J*Ï˝<åǨÏOHÍ~°=ÚÅ #∞O_ç "Õ~Ô · Ü«ÚO_»∞"å~°∞ Jx '`«— JHõ~∆ =° Ú
JHõ~∆ `° åÎfi`ü =ˆ~}º`åÎfi`ü ^è∂
Œ `« ã¨O™ê~° |O^è<
Œ å`ü Ü≥ÚHõ¯ J~°=÷ Ú.
`«`fiΫ =∞™êºk ÅHõº∆ `åÎfi`ü J=^è∂
Œ `« Wf~°º`Õ FO J=^è∂Œ `åÜ«∞ #=∞ó
J#QÍ – <åâ◊=Ú ÖË#@∞=O\˜"å_»∞ JO^ŒiHõO>Ë L#fl`«∞_»∞,
=∞iÜ«Ú ã≤÷~° z`«Î=Ú`À #∞O_ç *Ï˝xÜ≥ÿ∞ "Õ^•O`« `«`«Îfi=Ú#∞
„âı+µ¨ _ª ∞» J=^è∂Œ `« ™êO„Ѩ^•Ü«∞=ÚÖ’ =∂„`«"∞Õ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl"å_≥· Jxfl q+¨Ü∞« =ÚʼnõΩ Jf`«∞_≥#· Ü≥∂y J=^è∂Œ `« J#|_»∞#∞.
|O^è=Œ Ú Hõey#@∞=O\˜"å_»∞, „|Ǩχ`«`fiΫ =Ú#∞ Uq^è=Œ ÚQÍ<≥` · Õ ã¨∂~°∞º_»∞ ã¨~fi° q^èŒ [Å=ÚÅ#∞ ¿ãq™êÎ_À, Jyfl^Õ=Ù_»∞ JxflO\˜h
ã¨OѨÓ~°‚ ^èºÕ Ü«∞=ÚQÍ Hõey#"å_»∞ 'J=^è∂Œ `«— J#|_»∞#∞. ÉèHí ™∆˜ êÎ_À P q^è=Œ ÚQÆ<Õ Ü≥∂yÜ≥∞ÿ # J=^è∂Œ `« Jxfl q+¨Ü∞« =ÚÅ#∂ `«#Ö’xH˜
„QÆÇÏ≤ Oz#ѨÊ\˜H© #^Œ∞Åhfl ã¨=Ú„^Œ=Ú#∞ KÕi<å ã¨=Ú„^Œ=Ú ZO`« âßO`«=ÚQÍ
#∞O_»∞<À J=^è∂Œ `« ‰õÄ_® J^Õ q^è"Œ ∞≥ #ÿ âßO`«=Ú`À #∞O_»∞#∞. ã¨O™ê~° |O^èÑŒ Ù¨
V 2 V 3
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–1
"≥∂Hõ∆ `«Ñ™¨ êû^è#Œ ÅxflO\˜H© Jf`«∞_≥#· =∞ǨÜ≥∂yÜ≥∞ÿ # J=^è∂Œ `« ѨÙ}ºáêѨ=ÚÅ∞
HÍh, ^è~Œ å‡ ^è~Œ ‡° =ÚÅ∞ HÍh, ™êfl#â∫K«=ÚÅ∞ HÍh, kQÆO|i HÍh HÍHõáÈh, J^蕺ܫ∞=Ú – 1
u#^Œy#k HÍh HÍHõáÈh J"Õg∞ Ѩ@ì#@∞=O\˜ JÖ∫H˜Hõ ã≤÷ux á⁄Ok#
P`«‡*Ï˝xÜ≥∞ÿ Ü«Ú<åfl_»∞. Jxfl Ö’Hõ=ÚÅ P`«‡ `å<Õ J~Ú xÅ∞K«∞ J=^è∂Œ `«‰Ωõ N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
KÕ~=° Åã≤# Ö’Hõ=Ú ÖË^∞Œ , KÕÜ∞« =Åã≤# Hõ~‡° ÖË^∞Œ . á⁄O^Œ^yŒ # „|Ǩ‡#O^Œãu ÷≤
WѨÊ\˜Hˆ á⁄Ok „|Ǩχ ã¨fi~°∂ѨÙ_»#x `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl ^è#Œ ∞º_Õ x["≥∞#ÿ J=^è∂Œ `«.
HõÅ∂¡i"åã¨O HÍ~°∞}ºã≤O^è∞Œ O Hõ~∞° }ÏO`«~O° QÆO
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
J@∞=O\˜ ѨiѨÓ~°‚ J=^è∂Œ `« ÅHõ} ∆ =ÚÅ∞ Hõey# Ѩ~=° ∞ ѨÓAº_»∂,
Ö’Hõ HõàϺ} HÍ~°‰Ωõ _»∂, â◊√Éè„í Ѩ^∞Œ _»∂ x`«º=Ú‰õΩ_Î ∂» , xifiHÍ~°∞_»∂ J~Ú#
~å=∂=^è∂Œ `« =∞Ǩ~åA rq`« K«i„`«#∞ q=iOK«∞ D Ѩ~=° ∞Ѩq„`« „QÆO^äŒ
HõÅ∂¡~°∞=∂~Ú
áê~åÜ«∞}=Ú QÍqOz `å`«QÍi Hõ$Ѩ#∂ ã¨HÅõ â◊√Éè=í ÚÅ#∂ á⁄O^ŒQÅÆ ~°∞.
ÉèÏ~°`^« âÕ =◊ ÚÖ’ H˘xfl"ÕÅ „QÍ=∞=ÚÅ∞#flq. J~Ú`Õ J=hfl K«i„`«
HÔ Hõ¯ÖË=Ù. H˘xfl H˘xfl „QÍ=∞=ÚÅ∞ Jq ZO`« z#fl"≥#· ѨÊ\˜H© =∞Ǩ`«∞‡Å áê^Œãʨ ~°≈
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ= ™È‰õΩ@KÕ`#« ∞, "å~°H¯õ _» x=ã≤OK«∞@ KÕ`#« ∞ Ѩq„`«=ÚÖˇ· `«iOz Ö’Hõ„ѨMϺu
QÍOK«∞K«∞#flq. ‰õΩ~°∞ѨÙ~°=Ú Náê^Œ N =Å¡É∞íè x =Å##∂, QÍ}∞QÍѨÙ~°=Ú
N #$ã≤OÇ¨Ï ã¨~ã° fi¨ u ™êfiq∞ =Å##∂, +≤i_ô „QÍ=∞=Ú ™ê~ÚÉÏÉÏ =Å##∂,
„áê=ÚYº=Ú á⁄Ok#>Ë¡ HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞=Ú `å`« áê^Œãʨ ~°≈‰õΩ <ÀK«∞‰õΩx ^è#Œ º`«
<˘OkOk. ÉÏź=Ú#O^Õ HõÅ∂¡~∞° KÕi# `å`«QÍ~°∞ `«# J=`å~° „ѨH@ õ ##∂,
J=`å~° ã¨=∂Ñ≤Îh ‰õÄ_® D „QÍ=∞=Ú #O^Õ QÍqOz WK«@<Õ ã≤÷~°
x"åã¨∞Å~Úºi. QÆOQÍ=∂`« =O\˜ ѨÙ}º#k ‰õÄ_® ZѨÙÊ_≥ÑÙ¨ Ê_»∞ =∞Ǩ`«∞‡Å
áê^Œã¨Ê~°≈KÕ `«#HõO\˜# áêáêÅ∞ áÈ`åÜ«∂ Jx Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞ÎO@∞O>Ë WHõ
x`«º=¸ `å`«=O\˜ =∞ǨÏhÜ«Úx áê^Œãʨ ~°≈KÕ Ñ¨ÙÅH˜Oz `«iOz# HõÅ∂¡~∞° <ÕÅ
ѨÙ}ºˆH„∆ `«=ÚQÍ =∂i Ö’Hõ„ѨMϺu QÍOK«∞@Ö’ qO`Õg∞ ÖË^∞Œ .
FO k=ºq„QÆÇ¨ Ü«∞ #=∞ó
◆ Ѩ~=° ∂~°=÷ ∞OkOK«QÅÆ `å`« áê^Œ Ѩ^‡Œ =ÚÅ∞ Éè∂í =∞O_»ÖÏxfl H˘#QÀ@
J^Œ∞ѨÙKÕÜ«∞QÆÅ â◊H˜Îáê`«=ÚÅ∞.
V 4 V 5
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–1
◆ Éè∂í QÀàÏ<Õfl `«#Ö’ ^•K«∞‰õΩ#fl@∞¡O_Õ `å`« L^Œ~O° Éè‰í Ωõ ÅÎ Hõ~‡° Å#∞ HõÅ∂¡~∞° =∂~Ú :
^èfiŒ Oã¨O KÕÜÚ« x`åºyflǨϟ„`«"∞≥ #ÿ JYO_» ^è∞Œ x.
Hõ~°∂flÅ∞lÖÏ¡ Hõ~°∂flÅ∞ \∫#∞‰õΩ =¸_»∞ H˜.g∞. ^Œ∂~°OÖ’ ǨÏO„n
◆ "≥ < ≥ fl ÅO`« K« Å ¡ x n, "≥ # fl JO`« =∞$^Œ ∞ "≥ · # n, PHÍâ◊ = ∞O`« #nf~°OÖ’ L#fl HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞=ÚÖ’ H˘Å∞=Ù fi# JѨ~° ^Œ`å΄`ÕÜÚ« _»∞
qâßÅ"≥∞#ÿ n, ã¨=Ú„^Œ=∞O`« Ö’`≥#· n `å`« ǨÏ$^ŒÜ∞« O. J=^è∂Œ `« NNN ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«. ''HõÅ∂¡~∞° =∂~Ú—— J#QÍ HõÅ∂¡~∞° Ö’ H˘Å∞=Ù
◆ H˘#^Õe# QÀà◊§`À ‰õÄ_ç J<ÕHÍ<ÕHõ ã¨OˆH`åÅ#∂, ã¨O^ÕâßÅ#∂ fi# `«e¡ Jx J~°=÷ Ú. '~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍ— ~å=∂=^è∂Œ `«QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ KÕ H˘Å∞=|_ç,
JOkã¨∂Î "Õe Hõ^eŒ Hõ`À qâßfixfl Hõ@_ì K ç Ü
Õ Ú« JÉèÜ í ∞« ǨÏãÎ̈=ÚÅ∞. ѨÓlOѨ|_ç# `å`« Éè‰í Ωõ ÅΠѨ@¡ ‰õΩiÑ≤Oz# „¿Ñ=∂aè=∂#=ÚÅ#∞ QÆ=∞x¿ãÎ `å`«
`«eÖ¡ Ï =∞##∞ P^ŒiOz~°#∞ ã¨OQÆux =∞#=Ú „QÆÇÏ≤ OK«QÅÆ ∞QÆ∞`å=Ú. Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞
◆ z~°∞z~°∞ #=ÙfiÅ`À „¿Ñ=∞#∞ zeH˜OK«∞ ѨÅ∞‰õΩÅ∞, PáêºÜ«∞`«
HÀi##∂, HÀ~°‰Ωõ #fl#∂ "åi Ö∫H˜HÑõ ~¨ "° ∞≥ #ÿ Hõ+=ì̈ ÚÅ#∞, ã¨=∞㨺Å#∞, Hõ~‡° Å#∞
xO_ç# ѨÅHõiOѨÙÅ∞, Pjã¨∞ûÅOkOK«∞ "å}˜, Ǩ㨺=∂_»∞ "å‰õΩ¯Å∂
fã≤"ÕÜ«∞_»"Õ∞ HÍHõ "åi P^蕺u‡HÀ#fluH˜ ã¨iÜ≥ÿ∞# =∂~°æ=Ú K«∂Ñ≤Oz#
`å`« =ÚY`«ó "≥Å∞=_»∞ "Õ^=Œ ∞O„`åÅ∞.
=∂`«$=¸iÎ =∞# HõÅ∂¡i=∂~Ú. „Ѩ`ºÕ H˜Oz J`«ºO`« Hõ~∞° }Ï=¸iÎÖÏ xez
◆ pHõ\˜ "≥Å∞QÆ∞ʼnõΩ, ã¨∞Y ^Œ∞óY=ÚʼnõΩ Jf`«=∞x ã¨∂zOK«∞ Z=fii Hõ+=ì̈ Ú#∞ K«∂ã≤<å `«@∞ìHÀÖËH,õ P Hõ+=ì̈ Ú#∞ `å##∞Éèqí OzÜ≥∞ÿ <å ã¨~ˆ
he‰õΩ~°∞Å ã¨Ü«∂º@Å∞. Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ #∞ ÉÏÑ≤# ã¨OѶ∞¨ @#Å∞ `å`« rq`«=ÚÖ’ HÀH˘Å¡Å∞. ZO`À `«‰Ωõ ¯=
◆ ÖÏÅ#, Hõ~∞° }, „¿Ñ=∞, ^ŒÜ∞« , *ÏÖË HÍHõ „HÀ^èOŒ , Jã¨ÇϨ #O ÖÏO\˜ ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ ZO`À Z‰õΩ¯=QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ P^ŒiOz "åi =∞#ã¨∞ÅÖ’ K≥^~Œ x°
#=~°™êÅ#∞ ѨeH˜OK«QÆey# <Õ„`«=ÚÅ∞. ™ê÷#O ã¨OáêkOz <Õ\H˜ © U<å\˜H© `«##∞ #=Ú‡‰õΩ#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `«# JÉèÜ í ∞« =Ú
HõÅ^Œ#∞ #=∞‡Hõ=Ú#∞, ^è~·≥ º° =Ú#∂ HõeyOz JO^Œih `«# h_»Ö’ ¿ã^Œf~°∞Û
◆ QÍ#OÖ’ QÆO^èŒ~°∞fi_»∂, <å@ºOÖ’ #@~åA, bÖÏ=∂#∞+¨"Õ+¨µ_≥·#
=∞Ǩ=$Hõ"∆ ∞Õ =∞# `å`«QÍ~°∞.
NHõ$+¨µ‚_»∂, ^èŒ~°‡"Õ∞ =∂#= ~°∂ѨO ^•eÛ# ~å=Ú_»∂ "≥~°ã≤
=¸sÎ É è í q Oz# k=º =∞OQÆ à ◊ ~° ∂ Ѩ Ù _» ∂ „uQÆ ∞ }Ï`« ‡ Hõ FO ǨÏO„n`«@ HõÅ∂¡i„QÍ=∞ "åã≤<Õ #=∞ó
„u=¸~åκ=`å~°∞_≥#· ^Œ`å΄`ÕÜÚ« _Õ HõÅ∂¡~∞° Ö’ H˘Å=Ùfi# =∞# â◊s~°=Ú x=fi_»=Ú =~°̂H `«e^¡ OŒ „_»∞Å ÉÏ^躌 `« `«Ñʨ Ñ≤ÅÅ¡ ‰õΩ ~åÉ’=Ù
~å=∂=^èŒ∂`« =∞Ǩ~åA. PѨ^ÅŒ #∞ "å~°∞ „QÆÇÏ≤ OK«Ö~Ë ∞° , fã≤"Ü
Õ ∞« #∂ ÖË~∞° . J^Õ `å`«QÍi q+¨Ü∞« =Ú#‰õΩ
JѶ∞¨ \˜`« Ѷ∞¨ @<å ã¨=∞~å÷ ! J<å^äŒ ~°HH∆õ Í ! PѨ^•ƒO^è"Œ å ! P„t`«áêÅHÍ =¿ãÎ =∞# Hõ+=ì̈ ÚÅ#∞, Hõ~‡° Å#∞ „QÆÇÏ≤ OK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ `«# ^Œ$+≤ì =∂„`«=ÚKÕ
[QÆ^∞Œ ^•ú~H° Í ! [QÆ^ „ HŒ H∆õ Í ! [QÆ^•^è•~å ! [QÆ<À‡Ç¨Ï<åHÍ~å ! "å\˜x ^èŒfiOã¨=Ú KÕã≤ =∞##∞ ã¨^• Ѩi~°H˜∆OK«QÆÅ ã¨~°fi ã¨=∞~°∞÷_»∞ HÍ|\˜ì
^èŒ~°‡áêÅHÍ ! ^èŒ#^è•#º„Ѩ^•`å ! n#[<À^•ú~å ! kQÆO|~å ! [#‡[#‡Å‰õÄ `å`«QÍi<Õ `«eQ¡ Í ÉèÏqOK«QÅÆ ã¨O™ê¯~°=Ú#∞ á⁄Ok#KÀ =∞#
u
„ =¸iÎ~∂ ° áê ! u
„ Éè∞í =# áêÅHÍ ! u „ QÆ∞}Ïf`å ! [#‡Å#∞ ™ê~°H÷ =õ Ú KÕã∞¨ HÀQÆÅ∞QÆ∞`å=Ú.
~å=∂=^èŒ∂`« =∞ǨÏ~å*Ï ! [Ü«∞=Ú [Ü«∞=Ú.
HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞=ÚÖ’ Z=iO\˜Ö’ U PѨ^Œ =zÛ<å Ѩ~∞° QÆ∞# áÈ~Ú `å`«
FO =∞OQÆà=◊ ¸~°Ü
Î ∞Õ #=∞ó â◊~}
° ∞ HÀi P QÆO_»O #∞O_ç |Ü«∞@ Ѩ_"Õ å~°∞. JO`ÕHÍHõ `«=∞ Wà◊§Ö’¡ U
V 6 V 7
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–1
â◊√ÉèHí Í~°ºO `«ÅÃÑ\˜<ì å =ÚO^Œ∞QÍ `å`« Pjã¨∞ûÅO^Œ∞‰õΩx `å`« J#∞=∞u "Õ∞~°‰Ωõ ã¨=∞㨺 Ѩi+¨¯iOѨ|_ç#@∞¡ ÉèÏqOKÕ"å~°∞, JO`ÕHÍHõ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® Tà’§
P HÍ~°º„Hõ=∂xfl [Ü«∞„Ѩ^OŒ QÍ =ÚyOK«∞‰õΩ<Õ"å~°∞. P ~°HOõ QÍ `å`«#∞ `«=∞ Z=fiiˆH PѨ^Œ ã¨OÉèqí OѨɒ`«∞<åfl JѨiq∞`«=ÚQÍ c_ôÅ∞ HÍeÛ Ñ¨_"» ãÕ ∞¨ OÎ _Õ"å~°∞.
‰õΩ@∞O| ÃÑ^ŒQÌ Í ÉèÏqOz =∞OzÔH<· å K≥_∞» HÔ <· å `å`«#∞ P„â◊~ÚOK«_O» HõÅ∂¡~∞° "≥ Ú ^Œ @ "≥ Ú ^Œ \ ’¡ `å`« Q Í~° ∞ P q^è Œ = ÚQÍ ZO^Œ ∞ ‰õ Ω „Ѩ = iÎ ã ¨ ∞ Î < åfl~À
„QÍ=∞=ÚÖ’ Ѩiáê\˜Ü∞ÿ≥ Ok. WHõ¯_» QÆ=∞xOK«=Åã≤# q+¨Ü∞« O Uq∞@O>Ë J~°=÷ ∞=fi#ѨÊ\˜H© ~å#∞ ~å#∞ Ѩiã≤` ÷ ∞« Å#∞ QÆ=∞x¿ãÎ JO`«~å~°=ú Ú JO^Œ~‰° Äõ
Hõ~∂° flÅ∞ „áêO`«OÖ’ =∞Ǩ#∞ÉèÏ=ÙÅ#∂, ‰õΩ@∞O| ÃÑ^ŒÅÌ #∂ '<åÜ«∞<å— Jx J~°=÷ ∞ÜÕ∞ºk. P ~°H=õ ÚQÍ `«# L^Œ~=° Ú<Õ XHõ JYO_» ^è∞Œ xÖÏ =∞ÅK«∞H˘x
HÍh '`å`«— Jx HÍh ã¨OÉ’kèOK«_O» P#"å~Úf. =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_≥#· ~åq∞Ô~_ç¤ ZO^Œ~Ô O^Œ~À Éè‰í Ωõ ÅÎ áêѨH~õ ‡° Å#∞ JO^Œ∞Ö’ "Õã≤ ^èfiŒ Oã¨O KÕ¿ã"å~°∞.
`å`«#∞ `«=∞ ‰õΩ@∞O| ÃÑ^ŒQÌ Í ÉèÏqOz# HõÅ∂¡~∞° „Ѩ[Å∞ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«#∞
'<åÜ«∞<å— J<À '`å`«— J<À Ñ≤Å∞=_»O „áê~°OaèOKå~°∞. ÉÏÅ∞xQÍ, L#‡`«∞xÎ QÍ FO ^è∂Œ =∞áê# „Ñ≤Ü∂« Ü«∞ #=∞ó
(Ñ≤zÛ"åxQÍ) Ñ≤âßK« "Õ+¨ ^è•~°}`À ã¨OK«iOK«_O» ^Œ`å΄`ÕÜÚ« x =ÚYº ÅHõ} ∆ O. D ã¨∂H∆͇xfl „QÆÇÏ≤ Oz# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ q∞uq∞Oz# P`«$`«, `åѨ„`«Ü∞« =ÚÅ`À
JO^Œ∞Hˆ PÜ«∞##∞ ''ÉÏÖ’#‡`«Î Ñ≤âßK«"ëÕ êÜ«∞—— Jx ѨÓl™êÎ~∞° . D ÅHõ} ∆ ÏÅhfl `«=∞ `«=∞ J=ã¨~=° ÚÅ∞, Hõ+=ì̈ ÚÅ∞, ã¨=∞㨺Å∞ f~°∞ÛH˘#∞@‰õΩ `å`«QÍiH˜ c_ô
ã¨OѨÓ~°O‚ QÍ Hõey# `å`« ''N ~å=∂=^è∂Œ `« =∞Ǩ~åA—QÍ Ñ¨ÓlOѨ|_®¤~∞° . `åyOK«@=∞#flk XHõ J<åQÆiHõÑÙ¨ PKå~°=ÚQÍ =∂iOk. ~å#∞ ~å#∞ `å`«
^≥=· `«fiO ~°∂ѨÙ^•eÛ# `å`«QÍix ^Œi≈Oz# „Ѩu XHõ¯~°∂ P J#∞Éè∂í ux =^Œ‰Ì Ωõ =K«∞Û Éè‰í Ωõ ÅÎ ã¨OYº U q^è=Œ ÚQÍ ÃÑiyO^À `å`«QÍiH˜ c_ô `åyOz
á⁄Ok#"åˆ~. „Ѩ`ºÕ H˜Oz „ã‘ÅÎ ∞ kQÆO|~°∞_≥#· `å`«#∞ ^Œi≈Oz#ѨÙÊ_»∞ „Ѩu „ã‘ΠѨxѨÓiÎ KÕã∞¨ HÀ"åÅ#∞‰õΩ<Õ "åi ã¨OYº ‰õÄ_® QÆ}hÜ«∞=ÚQÍ ÃÑ~°Q_Æ O» `À
ǨÏ$^ŒÜ∞« O =∂`«$`«fiO`À á⁄OyáÈÜÕ∞k. ÉèQí =Æ O`«∞_Õ Jx `≥eã≤#ѨÊ\˜H© „Ѩu XHõ¯~ÀAÖ’<Õ 30–40 ã≤y~Ô @∞ì _»ÉσÅ∞ `å`«QÍiH˜ `åyOz# ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅ∞
XHõ¯~°∂ XHõ Ü«∞â’^ŒÖÏ zxflHõ$+¨µ‚x ÖÏeOz JÅOHõiOz#@∞¡ `å`«QÍix ‰õÄ_® HõÅ=Ù. J=^è∂Œ `«Å∞ â◊s~°O ^èiŒ Oz#ѨÙÊ_»∞ "åiH© „áêѨOzHõ q+¨Ü∞« =ÚÅÃÑ·
JÅOHõiOz =Úiã≤áÈÜÕ∞"å~°∞. Z=iH˜"å~°∞ Ѩãá≤ êѨ_#·≥ `«=∞ ã¨fiO`« a_»#¤ ∞ J#∞~°H,Î̃ â◊s~° ã¨Ê$Ç¨Ï ÖËHáõ È~Ú#ѨÊ\˜H© â◊s~°O ^•x ^è~Œ ‡° O Jk áê\˜ã∂¨ <Î Õ
ÖÏeOz#@∞¡ `å`«#∞ |∞[˚yOz |u=∂e JÅOHõiOz Éè’[# q∞_Õ"å~°∞. LO@∞Ok. JO^Œ∞Hõ<Õ Jxfl c_ôÅ∞, ã≤y~Ô @∞¡ `åQÆ@O =Å# qѨs`«"∞≥ #ÿ ^ŒQ∞Æ ,æ
`å`«QÍiÖ’x P ã¨fiK«Û` ù ,« „ѨâßO`«`,« J=∂Ü«∞Hõ`fi« O "åi<≥O`«QÍ<À =ÚQÆ∞Åú #∞ ^•x=Å# PÜ«∂ã¨=ÚÅ`À `å`« LH˜¯i aH˜¯i J=Ù`«∞#flѨÊ\˜H© Z=iH˜ "å~°∞
KÕã≤ =ÚiÑ≤OKÕq. J=^è∞Œ Å∞ ÖËx J=^è∂Œ `« `«`åÎfixH˜ Jã¨Å∞~°∂ѨÙQÍ xÅz# `«=∞ Ѩx ѨÓiÎKãÕ ∞¨ HÀ"åÅ#fl P`«$`«#∞ Hõ#|~°∞ã¨∂Î J=^è∂Œ `«Å‰õΩ W"Õg∞ Ѩ@=ì #∞
`å`« JO^Œih Pq^èOŒ QÍ JÅiOz Pj~°fikOz J‰õΩ¯# KÕ~∞° Û‰õΩ<Õ"å~°∞. "≥∞@ì "Õ^•O`«=Ú#∞ ѨÅ∞‰õΩ@ =∞x+≤Ö’x xÅ∞"≥`«∞Î ™êfi~°÷=Ú#‰õΩ „Ѩ`«ºHõ∆
J=^è∂Œ `« : x^Œ~≈° #=Ú.

`å#∞#fl^Õ `«iOѨKÜÕ Ú« @ H˘~°‰Ωõ HÍ|\ì̃ `å`« Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ `«# =^Œ‰Ì Ωõ J=^è∂Œ `« J#QÍ k‰õΩ¯Å‰õΩ P=Å L#fl"å_»∞ Jx J~°=÷ Ú ‰õÄ_® HõÅ^Œ∞.
~°ÑÊ≤ Oz "åi Hõ+=ì̈ ÚÅ#∞Hõ_`» ~Õ̂ Û"å~°∞. `å`«QÍ~°∞ ã≤Q~ÔÆ @∞ì HÍh, c_ô HÍx JO^Œ∞Hˆ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« k‰õΩ¯Å∞, ZÅ¡Å∞, ǨÏ^Œ∞ÅÌ ∞ ÖˉΩõ O_® „ѨÑO¨ K«=∞O`å
`åQÆ_O» ^•fi~å "åi ÉÏ^èÅŒ #∞ ÉÏ¿Ñ"å~°x Éè‰í Ωõ ÅÎ #=∞‡Hõ=Ú. JO^Œ∞Hõ<Õ `å`«QÍi `å<≥· xÅ∞K«∞"å_»∞, „ѨH$õ ux, ѨOK« Éè∂í `«=ÚÅ#∞ xÅ∞=iOK«QÅÆ ã¨=∞~°∞_÷ ∞» .
=^Œ‰Ì Ωõ Z=fi~°∞ U ã¨=∞㨺`À =zÛ<å `å`« XHõ c_ô<À, ã≤y~Ô \’ì `åy`Õ `«=∞ FO [QÆ„^ŒHH∆õ ÍÜ«∞ #=∞ó
V 8 V 9
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–1
JO^Œ∞Hõ<Õ ZHõ¯_À Ü«Ú^äÀÑ≤Ü∂« Ö’ Hõ~∞° =Ù`À #Hõ#HõÖÏ_»∞ „Ѩ[ʼnõΩ P JO`ÕHÍHõ _èçb¡Ö’ QÍe"å##∞ PѨ_»=¸, QÆ∞O@∂~°∞ #O^Œ∞ ^èŒ∞xÖ’
Hõ~‡° `«ÑÊ≤ OKå_»∞. ZÖÏQÆO>Ë XHõ™êi `å`« ã¨∂à◊¥§~°∞¿Ñ@ Ö’x ÉèÏ㨯~ü~Ô _ç¤ =∞O@Å∞ xÅ∞=iOK«_=» ¸, ^Œ`QΫ _Æ » HõÅ∂¡~∞° Ö’ Hõ#∞Ãã·Q`
Æ À áê=Ú#∞ ѨOÑ≤Oz
QÍiO\˜H˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ ~å„u JO^Œ~∂° x„^ŒáÈ~Ú# `«~∞° "å`« ÉèÏ㨯~ü ~Ô _çQ¤ Í~°∞, "ÕÜ∞« _»=¸, #Ü«∞=Ú HÍ#@∞=O\˜ [|∞ƒÅ#∞ #Ü«∞=Ú KÕã≤ ZO^ŒiHÀ „áê}aèH∆õ
`å`«QÍ~°∞ =∂„`«"∞Õ L#flѨÙÊ_»∞ ÉèÏ㨯~ü ~Ô _çQ¤ Í~°∞ \˜.q. ÃÑ@ìQÍ JѨÙÊ_»∞ "å~°ÅÎ Ö’ <˘ã¨Q_Æ =» ¸ `å`« J=`å~° „áê=ÚYº=ÚÖ’x H˘xfl =ÚYº Ѷ∞¨ @ì=ÚÅ∞.
Ѷ∞¨ ’~° Hõ~∞° =Ù HÍ@Hõ=ÚÅ`À #Hõ#HõÖÏ_»∞`«∂, J<ÕHõ PHõe Kå=ÙʼnõΩ QÆ∞i J=Ù`«∞#fl „ѨÉèí∞=Ù :
Ü«Ú^äÀÑ≤Ü∂« „Ѩ[Å Hõ+=ì¨ ÚÅ#∞, "åi PHõe Hˆ HõÅ#∞, ã¨Ç¨ Ü«∂~°=÷ Ú Pâ◊`À
"å~°∞ K«∂K«∞ Z^Œ∞~°∞ K«∂ѨÙÅ#∂ Hõà§◊ ‰õΩ Hõ\#ì̃ @∞¡QÍ K«∂Ñ≤ã∞¨ <Î åfl~°∞. Jk K«∂ã≤
ѨiѨÓ~°‚ J=^è∂Œ `« ÅHõ}∆ =ÚÅ#∞ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ Hõey# `å`«‰Ωõ â◊s~°
^è~Œ ‡° =ÚÖˇ#· HÍÅHõ$`«º=ÚÅ#∞ qkèQÍ áê\˜OK« =Åã≤# ѨxÖË^∞Œ . "å~°∞ "≥ÚY=Ú
ǨÏ$^ŒÜ∞« O K«eOz# ÉèÏ㨯~ü ~Ô _çQ¤ Í~°∞ ZHõ¯_À ^Œ∂~°=ÚÖ’ L#flѨÊ\˜H© "å~°O^Œ~∂°
Hõ_yç ##∂, Hõ_Q» ‰Æ Ωõ #fl#∂, ™êfl#=∂K«iOz<å PK«iOK«‰Ωõ #fl#∂ XHõ ã¨∞QÆO^èŒ
‰õÄ_® h a_»Ö¤ Ë Hõ^•, =∞i "åih Hõ+=ì̈ Ú #∞O_ç #∞=Ùfi `«ÑÊ≤ OK«Ö"Ë å `å`å Jx Ѩi=∞à◊O x`«º=¸ "åi â◊s~°=Ú #∞O_ç "≥Å∞=_»∞K«∂ "åi ^≥=· `«fi=Ú#∞ K≥Ñʨ Hõ<Õ
ZO`À P„~°` Ì `« À "Õ_∞» ‰õΩ<åfl~°∞. JѨÊ\˜=~°‰Äõ =∂=¸Å∞QÍ L#fl `å`« D K≥ÑÙ¨ ÊK«∞O_≥_kç . JO`ÕHÍHõ Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ `«$Ñ≤ÑÎ ~¨ K° ∞« @‰õΩ XˆH XHõ¯~ÀA #O^Õ Ñ¨k™ê~°∞¡
=∂@Å∞ qO@∂<Õ `«=∞ ^Œ$+≤xì ^Œ∂~°=ÚQÍ ™êiOz xâ◊ÛÅ=ÚQÍ xÅzáÈÜ«∂~°∞. Éè∞í lOK«QeÆ y# `å`« TiH˜ U^≥<· å XHõ Hõ+=ì¨ Ú ^•Ñ¨ÙiOz#ѨÙ_»∞ QÍx, Z=i<≥<· å
JѨÙÊ_»∞ `å`« Hõ#∞ÅÖ’ ‰õΩ~°∞ã¨∞#Î fl Hõ~∞° }Ï ^ŒÜ∞« Å#∞ „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ QÍOz# PѨ ^ Œ #∞Oz `« Ñ ≤ Ê OK« = Åã≤ =zÛ#Ѩ Ù Ê_» ∞ QÍx Ѩ k ~ÀAÖˇ · < å 㨠ˆ ~
ÉèÏ㨯~üÔ~_ç¤ QÍ~°∞ `å`«QÍi J=∞$`«=∞Ü«∞ =∂`«$ ÅHõ∆}O QÍOz "≥∞ÿ=∞~°z J#fláêhÜ«∞=ÚʼnõΩ ^Œ∂~°=ÚQÍ LO_Õ"å~°∞. x„^Œ q+¨Ü∞« =ÚÖ’ ‰õÄ_® `å`«
áÈÜ«∂~°∞. P~°HOõ QÍ W^Œ~Ì ∂° XHÍ<˘Hõ JÖ∫H˜Hõ ã≤u ÷ Ö’ H˘O`«¿ãѨ٠LO_çáÈ~Ú# W^Õ Ñ¨^uúŒ x J#∞ã¨iOKÕ"å~°∞. D ÅHõ} ∆ =ÚÅhfl J=^è∂Œ `«ÅHˆ `«Ñʨ =∂#=
`«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ PÜ«∞#`À Ѩiã≤u ÷ JO`å K«H¯õ |_»∞`«∞O^Œx `≥eáê~°∞. =∂„`«∞ʼnõΩ ™ê^茺=Ú HÍ#@∞=O\˜ q+¨Ü«∞=ÚÅ∞, J~Ú`Õ `å`« `å#∞
`å`« â◊HÃΘ Ñ· #=∞‡Hõ=Ú#flѨÊ\˜H© `å`« D Ѩiã≤u÷ x U q^è=Œ ÚQÍ J^Œ∞Ѩ٠KÕ™êÎ~À#x ÉèíQÆ=O`«∞_ç#x ZѨÙÊ_»∂ K≥ѨʉõΩO_® ''„ѨÉèí∞=Ù—— (^≥·==Ú) Jx `«~°K«∞
ÉèÏ㨯~ü ~Ô _çQ¤ ÍiH˜ P`«$`« HõeyOk. `≥Å"¡ åi HÍHõ P =∞~°∞<å\˜H˜ JѨÊ\˜=~°‰Ωõ K≥ÑÙ¨ `«∞O_Õ"å~°∞. JO^Œih ~°HO∆˜ z HÍáê_Õk `å`Õ J~Ú#ѨÊ\˜H© Jk ^≥=· =Ú
Ü«Ú^äÀÑ≤Ü∂« „Ѩ[ÅÃÑ· ZO`À aOHõ=ÚQÍ #∞#fl SHõº~å[º ã¨q∞u „ѨÑO¨ K« PǨ~° KÕã∞¨ #Î fl ѨxQÍ K≥¿ÑÊ"å~°∞.
ã¨Oã¨÷ ^•fi~å "åiH˜ `«H} ∆õ ã¨Ç¨ Ü«∞=Ú KÕÜÚ« @‰õΩ `«=∞ ã¨=∞‡ux `≥eÑ≤Ok.
`«# q+¨Ü∞« =Ú `å<Õ^<·≥ å K≥Ñʨ =Åã≤ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_® `å`« `å#∞ "Õ~∞° ,
JO`Õ ! WHõ Jxfl ^Õâ=◊ ÚÅ #∞O_ç Ü«Ú^äÀÑ≤Ü∂« „Ѩ[ʼnõΩ ã¨Ç¨ Ü«∞=Ú JOk
D â◊s~°=Ú "Õ~∞° J#fl@∞¡QÍ<Õ ã¨OÉèÏ+≤OKÕ"å~°∞. J#QÍ Z=Ô~<· å `å`«‰Ωõ Éè’[#=Ú
JHõ¯_ç Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞ ‰õΩ^Œ∞@Ѩ_ç H˘O`«HÍÅ=Ú#‰õΩ JHõ¯_ç „Ñ¨[Å∞ D Hõ~∞° =Ù
ÃÑ@ì^ÅŒ z# `å`«‰Ωõ u#_»O W+ì̈=Ú ÖËHáõ È`Õ '"å_»∞ u##O@∞<åfl_»∞— J<Õ"å~°∞.
ã≤÷ux JkèQÆq∞Ozi. Dq^èŒ=ÚQÍ ÉèÏ~°`«^Õâ◊=ÚÖ’x XHõ =∂~°∞=¸Å
XHõ™êi ^Œ`QΫ _Æ » HõÅ∂¡~∞° #∞O_ç Hõ~∂° flÅ∞ u~°∞QÆ∞ „ѨÜ∂« }=ÚÖ’ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞
„QÍ=∞=ÚÖ’ XHÍ<˘Hõ Éè‰í Ωõ xÎ H˜ J~°~÷ å„u ѨÓ@ Hõey# ÉÏ^è,Œ J`«x =∞#ã¨∂ÊùiÎ g∞^Œ∞QÍ "≥à√◊ #Î flѨÙÊ_»∞ `å`« P #QÆ~° #_çÉÁ_»∞#¤ HÍ~°∞ PÑ≤Oz H˜O^Œ‰Ωõ ky
q#flѨ=¸ ^≥=· =Ú#∞ HõkeOz ZHõ¯_À L#fl "åi Hõ+=ì¨ Ú#∞ fiÛO^ŒO>Ë `å`« kQÆO|~°∞Öˇi· . JѨÙÊ_»∞ „ѨÉÏè Hõ~ü QÍ~°∞ `å`å ~À_»∞¤ g∞^Œ Uq∞\˜k ? Jx
Ü≥ÚHõ¯ =∞Ǩϟ#fl`« ã≤u ÷ H˜ ZÅ¡Å∞ ÖË=x `Õ@`≥Å=¡ ∞=Ù`«∞Ok. J_çy`Õ '"å_çH© „ѨÑO¨ K«O`À Ѩ<OÕ \˜— Jx K≥áêÊ~°∞. nxx |\˜ì `å`«QÍ~°∞ D
FO J#O`«âH◊ Ü
Θ ∞Õ #=∞ó „ѨÑO¨ K«=Ú#‰õΩ Jf`«∞Åx ã¨Ê+ì̈Ñ~¨ z° i.
V 10 V 11
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–1
FO kQÆO|~åÜ«∞ #=∞ó x^•#O :
Dq^èŒ=ÚQÍ „Ѩu ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’#∂ `å`« D <å=∞ ~°∂Ѩ=ÚÅ∞ `å`«QÍÔ~ѨÙÊ_»∂ ѨeˆH =∞~˘Hõ =∞O„`«O 'x^•#O—. ™ê~ÚÉÏÉÏ
Jâßâ◊fi`«"∞≥ #ÿ =h, x[=ÚQÍ L#flk P`«‡ `«`fiΫ "≥ÚHõ¯>Ë J#∞ "Õ^•O`« ™ê~°=Ú#∞ Uq^èOŒ QÍ<≥` · Õ ã¨|∂i J#QÍ 'FÑ≤H—õ Jx JO@∞O_Õ"å~À J^Õq^èOŒ QÍ x^•#O
xt`«OQÍ q=iOz Éèí‰õΩÎʼnõΩ ã¨∂Hõ∆‡OÖ’ "≥∂Hõ∆=Ú á⁄O^Õ =∂~°æ=Ú#∞ Ju J#QÍ U q+¨Ü∞« OÖ’ ‰õÄ_® `˘O^Œ~á° ê@∞ ѨxH˜~å^Œh, P_»O|~åÅ∞, P~åƒù\ÏÅ∂
ã¨∞Å∞=ÙQÍ É’kèOKÕ"å~°∞. J~Ú`Õ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `«# JÉèÜ í ∞« =¸, HÍHõ Pz`«∂z J_»∞QÆ∞"ÕÜ«Ú@ ^•fi~å n~°…HÍeHõ „ѨÜ≥∂[#O á⁄O^Œ=K«Ûh
Pj~åfi^Œ=ÚÅ∞ HõÅ=x K≥Ñʨ =Åã≤#ѨÙÊ_»∞ =∂„`«=Ú KåÖÏ YzÛ`«OQÍ '=∂`À
`å`«QÍi L^ÕâÌ º◊ O. `å`« =ÚY`«ó "≥Å∞=_ç# „Ѩu"å‰õį "Õ^"Œ ∞Õ HÍ|\ì̃ P
HÍx^Õ=Ú#fl^Œ=∂‡— Jx K≥Ñʨ _»O =Å# „Ѩun "åi Jnè#=Ú #O^Õ L#fl@∞¡
ã¨Ê+ì̈=ÚQÍ `≥eÑ≤ ^è~·≥ º° =Ú xKÕÛ"å~°∞. JO`ÕHÍHõ, '<Õ#∞O_»QÍ ÉèÜ í ∞« "Õ∞Å— Jx q^èOŒ QÍ<Õ [iyf~°∞`«∞Ok. JO^Œ∞Hõ<Õ `å`« ¿ã=‰õΩ_≥#· K«O„^•Ô~_ç¤ +≤i_ô „áêÉè"í åxfl
XHõ ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’ XHõ Éèí‰õΩÎ#‰õΩ JÉèíÜ«∞q∞zÛi. D q^èŒ=ÚQÍ `å`« K«∂ã≤ `å`«QÍix ZO`À P`«$`«`À HõÅ∂¡~∞° ‰õÄ_® +≤i_ôÖÏ "≥Å∞Q˘O^Œ∞`«∞O^•
J=ã¨~"° ∞≥ #ÿ ѨÙÊ_»ÖÏ¡ `«# ÉèQí =Æ `«`
Î fiΫ =Ú#∞ K≥Ñʨ Hõ<Õ K≥ÑÙ¨ ÊK«∞O_≥_"ç å~°∞. Jx J_»∞QÆQÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ '[iy f~°∞`«∞Ok – KåÖÏHÍÅO PQÍe – x^•#O—
Jx ã¨Ê+¨Ñì ~¨ z° i. J^ÕHÍHõ `«# J=`å~° „ѨH@ õ ##∞ ‰õÄ_® `å`«QÍ~°∞ x^•#OQÍ<Õ
„áêO`«=ÚÅ`À<Õ HÍHõ `å`«‰Ωõ ÉèÏ+¨Å q+¨Ü∞« =ÚÖ’ ‰õÄ_® Z@∞=O\˜
ÉË^=Œè ¸ ÖËHõ J<ÕHõ ÉèÏ+¨Å#∞ =∂\Ï¡_"Õ å~°∞. JO`ÕHÍHõ `«##∞ ^Œi≈Oz# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ qãÎ̈iOѨKÕã¨∞Î<åfl~°∞. D =∞~°‡O ã¨iQÍ J~°÷O KÕã¨∞HÀÖËx "å~°O^Œ~°∂ `å`«
U „áêO`«=Ú "åÔ~` · Õ "åˆ~g∞ K≥Ñʨ Hõ=Ú#∞¿Ñ "åix "åi =∂`«$ÉèÏ+¨Ö’<Õ Ñ¨Å∞HõiOz ã¨O™ê÷#=Ú J#∞‰õΩ#fl ™ê÷~ÚÖ’ Jaè=$kú K≥O^Œ_O» ÖË^xŒ PO^Àà◊# K≥O^Œ∞`«∂
J|∞ƒ~° Ѩ~K° "Õ å~°∞. JO`ÕHÍHõ XH˘¯Hõ¯™êi "åi ¿Ñ~°#¡ ∂, "åi „áêO`«=ÚÅ LO\Ï~°∞ HÍh Un ‰õÄ_® `å`«QÍi x~°Ü ‚ ∂« xH˜ =ºuˆ~HõOQÍ [~°Q^Æ hŒ , Jaè=$kú
¿Ñ~°#¡ ∂ K≥ÑÙ¨ `«∂ ѨÅHõiOK«_O» K«∂¿ãÎ `å`«QÍi ã¨~fi° [˝`« J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. HÍ~°º„Hõ=∞=∞O`å `å`« xs‚`« „Ѩ}ÏoHõ „ѨHÍ~°O =∂„`«"∞Õ [~°∞QÆ∞`ÀO^Œx `å`«
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^ŒiH© ã¨Ê+ì̈OQÍ J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞=Ú ‰õÄ_® `å`«QÍ~°∞
ã¨^Œ∞æ~°∞=Ù É’^èŒ<å q^è•#=Ú J`«ºO`« ã¨∞Å∞=ÙQÆ#∞, =∞^èŒ∞~°=ÚQÆ#∞,
ã¨∞xfl`«=ÚQÆ#∞ LO_≥_kç . D LѨ^âÕ =◊ ÚÅ#∞ XH˘¯Hõ¯ J=^è∂Œ `« XH˘¯Hõ¯ ã¨∂zOz#@∞¡ +≤i_ôÖÏ "≥Å∞Q˘O^Œ∞ ~ÀA HÀã¨O Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂ P`«$`«`À
Ѩ^uúŒ ^•fi~å ã¨Ê+¨Ñì ~¨ K° "Õ å~°∞. U q^èOŒ QÍ É’kèOz#ѨÊ\˜H© P q+¨Ü∞« =Ú ã¨∂\˜QÍ Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞<Î åfl~°∞.
Éèí‰õΩΊǨÏ$^ŒÜ«∞=ÚÅÖ’ ǨÏ`«∞ΉõΩáÈ~Ú P LѨ^Õâ◊=ÚÅ∞ "åiH˜ J`«ºO`« #Å¡ á ê_» ∞ <åQÆ ™ ê~Ú =∞Ok~° = Ú – QÆ ∞ O@∂~° ∞ "å~° ∞ ZO`À
LÖÏ¡ã=¨ Ú#∞, ã¨O`À+¨=Ú#∞ HõeyOK«∞K«∞O_≥_qç . D q+¨Ü∞« =ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ „Ѩuëêª`‡« HõOQÍ `å`«QÍ~°∞, ^Õq=∂Ü«∞=∞‡ÅKÕ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ KÕ~ÚOz# =∞Ok~°=Ú
áê\˜OK«∞ Ѩ^u úŒ ZO`À PǨ^¡ =Œ ÚQÍ ™êˆQk. `å`« `å#∞ K≥Ñʨ ^ŒÅK«∞‰õΩ#fl ‰õÄ_® HÍ~°}=ÚÖË"#·≥ ѨÊ\˜H© `å`«QÍi 'x^•#O— J#∞ x<å^ŒO „ѨHÍ~°O n~°…HÍÅO
q+¨Ü∞« =Ú#∞ HÍh, Éè‰í Ωõ ÅÎ =º=Ǩ~° â‹e· x HÍh, P^蕺u‡Hõ L#flux HÍh áê@Å
Ѩ\#ì˜ Ñ¨Ê\˜H© WѨÙÊ_® =∞Ok~°=Ú ^ÕnѨº=∂#OQÍ "≥Å∞Q˘O^Œ∞`«∂ Éè‰í Ωõ ÅÎ WǨÏѨ~°
~°∂Ѩ=ÚÖ’ J`«ºO`« =∞$^Œ∞=∞^èŒ∞~°=ÚQÍ QÍ#O KÕã≤ Éèí‰õΩÎÅ ã¨=∞㨺ʼnõΩ
ÉÏ^èÅŒ xfl\˜h ÉÏѨÙ`ÀOk. ZHõ¯_≥<· å ÉÏÉÏ =∞Ok~°"∞Õ Hõ^• JxÑ≤OK«=K«∞Û HÍh
Ѩiëê¯~°=Ú#∞, "å~°∞ KÕÜÚ« `«ÑÙ¨ ÊʼnõΩ ["å|∞Å∞ =O\˜ J<ÕHõ ã¨O^Õâ=◊ ÚÅ∞ P
áê@Å ^•fi~å `≥eÜ«∞Ѩ~°KÕ"å~°∞. W=xflÜ«¸ ã¨O^Œ~åƒù#∞™ê~°=Ú ~åÉ’=Ù ^•xH˜ `À_»∞ J=^èŒ∂`«Å áê^Œã¨Ê~°≈KÕ ã¨÷Å=∞ǨÏ`«ºO kfiQÆ∞}©Hõ$`«=∞=Ùfi@KÕ
J^蕺ܫ∞=ÚÅÖ’ q=iOѨ|_ç#q. Ѷe¨ `«O‰õÄ_® P q^èOŒ QÍ<Õ LO@∞O^Œx J#∞Éè=í ѨÓ~°fiHõOQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ „QÆÇÏ≤ ã¨∞<Î åfl~°∞.
V 12 V 13
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–1
x`«º=Ú‰õΩÅÎ ∂, xifiHÍ~°∞Å∂, |O^è•Å∂, ÉÏ^躌 `«Å∂ ÖËx"åÔ~#· ѨÊ\˜H© =∂„`«=Ú `å`« Z\ì̃ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’#∂ L¿ÑH˜O∆ K«~∞° . =∞#O `«ÑÙ¨ Ê KÕ™ê=∞#fl
`å`« `«#"å~°∞ J#∞‰õΩ#fl =º‰õΩÅÎ ÃÑ·<å, ã¨Oã¨Å÷ ÃÑ·<å `«# J"åº[ Hõ~∞° }Ï Hõ\ÏHõ∆ qK«H} ∆õ ÖˉΩõ O_® =∞# `«ÑÙ¨ ÊÅ#∞ =∞Éèºí ÃÑ@∞ì‰Ωõ O@∂ "å\˜x XѨÙÊÅ∞QÍ K«∂Ñ≤OKÕ
„¿Ñ=∂=∞$`åxfl x~°O`«~°O ‰õΩiÑ≤ã¨∂Î<Õ LO\Ï~°∞. D HÀ=Ö’H˜ K≥Ok#^Õ „ѨÜ∞« `«flO KÕ¿ãÎ =∂„`«O `å`«QÍ~°∞ tH˜™∆ êÎ~∞° J#flk JHõ~∆ ° ã¨`º« =Ú. P `«ÑÙ¨ Ê
'Nu~°∞=∞Å +≤i_ô Hˆ „∆ `«=Ú— ¿Ñ~°∞`À ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞ #O^Œe =∞ÖÏ¡ÑÓ¨ ~°∞ „QÍ=∞=ÚÖ’ KÕã≤# "åà◊√§ =Ü«∞ã¨∞Ö’ HÍh, ã¨OѶ¨∞=ÚÖ’ HÍh, ZO`« ÃÑ^ŒÌ =∞#∞+¨µÖˇ·<å,
t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r P^Õâ=◊ ÚÅ "Õ∞~°‰Ωõ „áê~°OaèOѨ|_ç# +≤i_ô ™ê~Ú ¿ã"åã¨Oã¨÷ ã¨<åºã¨∞Å∞QÍ, ÉÏÉÏÅ∞QÍ K≥ÖÏ=∞}˜ J=Ù`«∞#flѨÊ\˜H© `å`« "åix `«Ñʨ xã¨iQÍ
"åi ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú. D Hˆ „∆ `åxfl „ѨÑO¨ K« „ѨMϺu QÍOK«∞ Ö’Hõ HõàϺ}ÏxH˜ tH˜O∆ z `«#‰õΩ ^Œ∂~°=ÚQÍ LOKÕ"å~°∞.
LѨÜ∂≥ QÆÑ_¨ ∞» ^è~Œ ‡° Hˆ „∆ `«"∞≥ #ÿ â◊HÑÎ̃ ~‘ O°î QÍ#∂, ѨÙ}ºˆH„∆ `«OQÍ#∂ =∞ÅK«^eŒ Kå~°∞
P `«~°∞"åu HÍÅ=ÚÖ’ `å`«#∞ ^Œi≈OKÕ Éèí‰õΩÎÅ ã¨OYº ZO`«QÍ
HÍ|>Ëì `å`«QÍ~°∞ W`«~° J=^è∂Œ `«Ö#·ˇ J#ã¨∂Ü«∞=∂`«, ^Õq=∂Ü«∞=∞‡, <åOѨe¡
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞#flѨÊ\˜H© "≥Ú^Œ\˜#∞Op `å`« xifiHÍ~°=ÚQÍ, P_»O|~°=ÚʼnõΩ
ÉÏÉÏÅ HõÅ~ÚHõ`À D ã¨Oã¨÷ Ѩ@¡ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ <å\˜ #∞O_Õ „Ѩ`ºÕ Hõ ÉÏ^躌 `«
Jf`«∞_»∞QÍ<Õ LO_Õ"å~°∞. "≥Å∞¡=ÖÏ `«~e° =K«∞Û Éè‰í Ωõ ÅÎ X~°=_çx ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞
=Ç≤ÏOKå~°∞.
xÅ∞=iã¨∂<Î Õ `«# ã¨ÇϨ [ ã≤u
÷ Ü«∞O^Œ∞ `å#∞O_≥_"ç å~°∞. x~å_»O|~°=ÚQÍ,
=∞Ok~° x~å‡}=ÚÖ’ *ÏѨº=¸, J<ÕHÍ<ÕHõ qѨ`¯« ~° H˜+¡ ì̈ ã¨=∞㨺Å∂, x+¨¯Å‡+¨ ÉèíH˜Î`À xâ◊≈|Ì=ÚQÍ KÕÜ«Ú P~å^èŒ##∞ J#∞„QÆÇ≤ÏOK«∞ `å`«
„Ѩu‰õÄŠѨiã≤`÷ ∞« Å∂ ã¨Oã¨"÷ å~°∞ Z^Œ∞~˘¯O@∞#flѨÊ\˜H© ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ `å`«QÍ~°∞ J@ìÇ¨ ã¨=ÚʼnõΩ, P_»O|~°=ÚʼnõΩ ZѨÙÊ_»∂ Jf`«∞_»∞QÍ<Õ L<åfl~°∞. `å`«QÍi
`å#∞<åfl##∞ Ãã·~÷ åºhfl =∂#ã≤Hõ |ÖÏhfl JOkOK«_O» =Å¡<Õ P ã¨=∞㨺ÅxflO\˜x WO\˜x ѨÓiÎQÍ =∞~°=∞‡`«∞ÅÎ ∞ KÕã≤ H˘`«QÎ Í xi‡Oz# `«~∞° "å`« JѨÊ\˜=~°‰Ωõ
JkèQqÆ ∞ã¨∂Î 'x^•#O— J#fl `å`« "å‰õΩ¯‰õΩ Hõ@∞ì|_ç ZѨÊ\˜HÔ <· å 'ã¨`º« "Õ∞= [Ü«∞`Õ— "Õˆ~ WO\’¡ L#fl `å`«QÍix D #∂`«# =∞Ok~°=Ú#‰õΩ PǨfixOK«∞
J#∞ PâßÉèÏ=O`À `å`« áê^Œ=ÚÖË „áê}Ï^è•~°O KÕã∞¨ H˘x rqã¨∞<Î åfl~°∞. HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ Hõhqh Z~°∞QÆx suÖ’ [iÑ≤OK«∞@‰õΩ K«O„^•Ô~_ç¤, "≥OHõ@
ã≤ãOì̈ : ~å=∞Ü«∞º J`«∞º`åûǨÏ=Ú K«∂Ñ≤Ozi. HõÅ∂¡~∞° Ö’ WѨÊ\˜=~°‰Ωõ [~°∞QÆx q^è=Œ ÚQÍ
D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ ÉèÏs Z`«∞ÖÎ ’ x~°fiÇ≤ÏOK«∞@‰õΩ HÍ=Åã≤# U~åÊ@¡xflÜ«¸
J`«ºO`« Hõ~∞° }Ï=¸iÎQÍ "≥Å∞Q˘Ok# `å`« ZѨÙÊ_»∞ Z=fiiH˜ U Hõ+=ì̈ Ú ã¨=∞‰õÄ~°∞ÛH˘xi.
=zÛ<å P^ŒiOz J‰õΩ¯# KÕ~∞° Û‰õΩ<Õ"å~°∞. J~Ú`Õ `å`« ZO`« Hõ~∞° }Ï=∞Ü«Ú_À
JO`«H<õ åfl Z‰õΩ¯= HÍiî#º=¸iÎ. Éè‰í Ωõ ÅÎ z#fl `«ÑÙ¨ Ê<≥<· å `å`« L¿ÑH˜O∆ KÕ"å~°∞ D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ 9–12–92 ^Œ`[Ϋ Ü«∞Oux ã¨∞=¸~°=Î ÚQÍ x~°~‚ ÚOz
HÍ~°∞. `å`« ZѨÙÊ_»∂ 'ã≤ã"ì¨ ∞£ — Jx JO@∞O_Õ"å~°∞. J#QÍ „Ѩu =∞x+≤ „Hõ=∞tHõ}
∆ `À "å~åÎÑ„¨ uHõÖ’ D "å~°#Î ∞ „Ѩ=ÚY=ÚQÍ „ѨH\ õ O˜ z HõÅ∂¡~∞° , Hõ~∂° flÅ∞ ѨÙ~° g^è∞Œ Å
#∞O_ç Z@∞=O\˜ `«ÑÙ¨ ÊÅ∞, á⁄~°áê@∞¡ KÕÜ∞« ~å^Œx `å`« ÉèÏ==Ú. `«ÑÙ¨ ÊÅ∞ QÆ∞O_® ÃÑ^ŒÌ Ü≥∞`«∞#Î â’ÉèÏÜ«∂„`«#∞ x~°~‚ ÚOz P Ü«∂„`«Ö’ ~°OQÆ∞ ~°OQÆ∞Å
KÕÜ∞« x =∞x+¨µO_»_∞» J#flk JO^Œ~‰° Äõ `≥eã≤# ã¨OQÆ`.Õ J~Ú`Õ á⁄~°áê@∞¡ q^Œ∞ºnÌÑ=¨ ÚÅ∞ "≥eyOz ÉÏ}Ïã¨OKåÅ∞ HÍÅ∞Û@‰õΩ Jhfl ã¨=∞‰õÄ~°∞ÛH˘xi.
"Õ~∞° , `«ÑÙ¨ ÊÅ∞ "Õ~∞° . á⁄~°áê@∞ J#QÍ =∞# „Ѩ"∞Õ Ü«∞=Ú ÖˉΩõ O_® [iˆQ `«ÑÙ¨ Ê. ~å„+¨=ì ÚÖ’x qq^èŒ „áêO`«=ÚÅ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ PǨfi#=ÚÅ∞ ѨOѨ|_ç#q. qiqQÍ
WHõ `« Ñ ¨ Ù Ê JO>Ë HÍ"åÅx XHõ i x Ç≤ Ï Oã≤ O K« _ » = ¸, ÉÏ^è Œ à Ñ@ì _ » = ¸, J#fl^•#=Ú KÕÜÚ« @‰õΩ Jhfl ã≤^ÑÌŒ ~¨ K° ∞« H˘xi. `≥Å"¡ åi`Õ ^Œ`[Ϋ Ü«∞Ou J#QÍ
J==∂xOK«_=» ¸, K≥_∞» =∂~°=æ Ú ##∞ã¨iOK«_O» "≥Ú^ŒÖ#·ˇ q. D `«ÑÙ¨ ÊÅ#∞ ÉÏ„c =∞ã‘^∞Œ ‰õÄeÛ"Õ`‰« Ωõ x~°ã#¨ QÍ ~å„+ì̈"åºÑÎ̈ |O^Œ∞‰õΩ Ñ≤Å∞ѨÙx=fi_»=¸,
V 14 V 15
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–2
Z@∞=O\˜ =∞`« Ñ ¨ ~ ° " ≥ ∞ ÿ # HÍ~° º „Hõ = ∞=ÚÅ∞, Tˆ ~ yOѨ Ù Å∞ [~° Q Æ ‰ õ Ω O_®
ã¨∂K«#e=fi_»=¸ [iyOk. JO`Õ JO^Œi Pâ◊ÅÃÑ· hà◊√§ K«e#¡ @∞¡QÍ ZHõ¯_ç J^蕺ܫ∞=Ú – 2
Éè í ‰ õ Ω Î Å ∞ JHõ ¯ _» < Õ PyáÈ=Åã≤ ~å=_» = ¸, Z@∞=O\˜ Tˆ ~ yOѨ Ù Å∞
x~°fiÇ≤ÏOK«‰Äõ _»^∞Œ HÍ=Ù# ZO`À J@ìÇ¨ ã¨=ÚQÍ KÕÜ∂« Å#∞‰õΩ#fl HÍ~°º„Hõ=∞=Ú N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
Ju x~å_»O|~°=ÚQÍ ˆH=Å=Ú ^Œ∂~° „áêO`«=ÚÅ #∞O_ç =ÚO^Œ∞QÆ<Õ
=zÛÜ«Ú#fl Éèí‰õΩÎÅ∞, HõÅ∂¡~°∞ „QÍ=∞ „Ѩ[Å`À #∂`«# QÆ$Ç¨Ï „Ѩ"Õâ◊=Ú [QÆuÊ`$« O [QÆ<å‡`«$O [QÆ^
„ ‰Œ Ω∆õ O [<å~°#
Ì O
x~å_»O|~°=ÚQÍ [iy#k. Pq^è=Œ ÚQÍ `«# H˜+=ì¨ Ú ÖËHáõ È=Ù@KÕ `å`«QÍ~°∞ `å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
~å„+ì̈"åºÑÎ̈=ÚQÍ [iy# U~åÊ@∞¡ #xflO\˜h PÑ≤"Ü Õ ∞« QÆeyi. J~Ú`Õ Éè‰í Ωõ ÅÎ
=∞#ã¨∞Å∞ z#fl|∞K«Û‰õΩO_® LO_»∞@‰õΩ ZO`« x~å_»O|~°=ÚQÍ [iy#^À JO`«
L`åûǨÏ=ÚQÆ#∂ HõÅ∂¡~°∞ ѨÙ~°g^èŒ∞Å QÆ∞O_® x~°fiÇ≤ÏOz# Tˆ~yOѨÙ
[#‡™ê÷#=Ú – =Oâ◊Ki« `„ «
HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ áêÖÁæx JO^Œih P#O^ŒÑ~¨ z° i. qiqQÍ J#fl^•#=Ú
[iy#k. Dq^èŒ=ÚQÍ `å`« `«ÅK«∞‰õΩO>Ë J™ê^茺"Õ∞g∞ ÖË^Œ∞. "åi N~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi [#‡™ê÷#=Ú Hõ~°∂flÅ∞ lÖÏ¡ HÀ_»∞=¸~°∞
x~å_»O|~°`fi« =Ú#‰õΩ D XHõ¯ L^•Ç¨Ï~°}=Ú KåÅ∞. =∞O_»ÅOÖ’x J#Q˘O_» „QÍ=∞=Ú. g~°∞ ^•ã¨i ǨÏ#∞=∞O`«~Ô _ç,¤ Dâ◊fi~°=∞‡
J`«ºO`« Hõ~∞° }Ï=¸iÎQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· `å`« ‰õΩiÑ≤Oz# „¿Ñ=∂#∞~åQÆ=ÚÅ∞, ѨÙ}º^ŒOѨ`∞« ʼnõΩ =~°„Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ Hõey# 12= ã¨O`å#=Ú. g~°∞ 1949 Hõ$ëê‚+qì¨ ∞
bÅÅ∞, =∞Ç≤Ï=∞Å∞ J#O`«=ÚÅ∞. `å`«#∞ ^Œi≈Oz# „Ѩu XHõ¯~°∂ P „¿Ñ=∞#∞ Ѩ~fi° k#=Ú# [x‡Ozi. ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi `«O„_çQÍÔ~#· N ǨÏ#∞=∞O`«~Ô _çQ¤ Í~°∞
ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ J#∞Éèqí Oz `«iOz#"åˆ~. `å`« Éè∫uHõ=ÚQÍ Hõ#∞=∞~°∞QÔ #· ѨÊ\˜H© x`« º O Éè Ï QÆ = `« „QÆ O ^ä Œ áê~åÜ« ∞ }=Ú KÕ ã ¨ ∂ Î WO\˜ q+¨ Ü « ∞ =Úʼnõ Ω
<Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® `«# Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ `«# ã¨=∂kè#∞O_ç P q^è=Œ ÚQÆ<Õ P^ŒiOz ~°Hã∆˜ ∂¨ <Î Õ „áê=ÚYº=Úx=fiHõ ÉèQí =Æ zÛùO`«#Ö’ HÍÅO QÆ_¿ç Ñ q~åy. Zxfl [#‡Å ѨÙ}ºÑ¶Å¨ =Ú
L<åfl~°∞. =∞#=Ú ‰õÄ_® `å`« <≥[· =Ú#∞, LѨ^âÕ =◊ ÚÅ#∞, bÅÅ#∞, r=# =Å#<À ™êH∆Í`ü ÉèQí =Æ O`«∞xˆH [#‡ x=fiQÆey# ǨÏ#∞=∞O`« ~Ô _çQ¤ Í~°∞ q~åy
q^è•#=Ú#∞ K«H¯õ QÍ „QÆÇÏ≤ Oz PK«iOK« QÆey`Õ Ö∫H˜Hõ Ѩ~"° ∞≥ #ÿ ã¨O™ê~° |O^èÑŒ Ù¨ HÍ=_»OÖ’ qO`Õg∞ ÖË^∞Œ . WHõ `«eQ¡ ÍÔ~#· Dâ◊fi~°=∞‡QÍi ã¨fi„QÍ=∞O JHõ¯_»‰Ωõ
HÀiHõÅ#∞ ã¨∞Å∞=ÙQÍ f~°∞ÛH˘# QÆÅ∞QÆ∞`å=Ú. =∞#=Ú x`«º rq`«=ÚÖ’ ^ŒQÆæ~°Ö’x Å^ŒÌyi „ѨHõ¯# QÆÅ Zé]áê_»∞ „QÍ=∞=Ú. D"≥∞ `«O„_çQÍ~°∞
Z^Œ∞~˘¯<Õ Jxfl ã¨=∞㨺ʼnõÄ `å`« =^ŒÌ Ѩiëê¯~° =ÚO@∞Ok. JO`ÕHÍHõ eOQÍÜ«∞`« HÍѨÙÅ∞, Dâ◊fi~° Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞, =∞Ǩ xëêª QÆi+¨µÖª Ë HÍHõ J`«ºO`« ã¨OѨ#fl
P^蕺u‡Hõ L#fluH˜ =∂~°Oæ `≥e¿Ñ `å`« rq`« K«i„`«#∞ ‰õΩ∆ }‚OQÍ Ñ¨ijeOz ‰õΩ@∞O|=Ú#‰õΩ K≥Ok#"å~°∞. XHõ¯QÍ<˘Hõ¯ ‰õÄ`«∞~°∞ HÍ=Ù# =O^ŒÅ ZHõ~=° ÚÅ
PK«~°}Ö’ ÃÑ@∞ì@ ^•fi~å `å`« =∂`«$„¿Ñ=∞‰õΩ ã¨OѨÓ~°‚=ÚQÍ <ÀK«∞H˘x á⁄Å=Ú, |OQÍ~°=Ú, Ѩâ◊√ ã¨OѨ^ŒÅhfl Dâ◊fi~°Ô~_ç¤ QÍi `«^Œ#O`«~°=Ú
[#‡™êѶŨ º=Ú#∞ á⁄O^Œ∞@ÜÕ∞ D „QÆO^äŒ ~°K#« Ü≥ÚHõ¯ =ÚM’º^ÕâÌ =◊ Ú. Dâ◊fi~°=∞‡ QÍiH˜ K≥O^≥#∞. D ã¨OѨ^ÅŒ `À áê@∞ ^≥=· ÉèHí xΘ , L^•~°Q∞Æ }=Ú#∞
‰õÄ_» D"≥∞ "å~°ã` ¨ fi« OQÍ á⁄OkOk.
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
JO`ÕHÍHõ D"≥∞ ã¨pÛùÅ`« =Å# D"≥∞‰õΩ "å‰õΩ≈kú ÉèQí =Æ „`«Ê ™ê^Œ=ÚQÍ
"≥Ú^Œ\˜ J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú JÅ=_ç#k. D"≥∞ KÕ`ÀÎ WKÕÛ =∞O^Œ∞Å∞ ZO^Œ~H° À ~ÀQÆ=ÚÅ #∞Oz q=ÚH˜xÎ
V 16 V 17
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–2
HõeyOKå~Ú. Dq_» <À\˜ #∞O_ç J„Ѩܫ∞`«fl=ÚQÍ =zÛ# ѨÅ∞‰õΩÅ∞ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi Hõ<åfl =ÚO^Œ∞ Zxq∞k =∞Ok ã¨O`å#O Jx
Ü«∞^•~°=÷ ÚÖˇ#· ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅ∞ HÀH˘Å¡Å∞. JO^Œ∞‰õΩ =∞K«∞ÛHÀ L^•Ç¨Ï~°} : g~°∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åflO. "åiÖ’ W^ŒÌ~°∞ J#flÅ∞, P~°∞QÆ∞~°∞ JHõ¯Å∞ HõÅ~°∞. `å`«
x=ã≤OKÕ „áêO`«=Ú# QÆÅ á⁄Å=ÚÅxflÜ«Ú #Å¡~ˆ QÆ_ç Éè∂í =ÚÖË HÍHõ Hˆ =ÅO ÉÏź=∞O`å J#∞Q˘O_»Ö’ QÆ_»zOk. JkèHõ ã¨O`å#=Ú, Jáê~° ^•#
=~å¬^•è ~°=ÚÃÑ· ѨO_Õ Ñ¨O@Å∞. JO`ÕHÍx U ~°HOõ QÍ K«∂ã≤<å W`«~° ™ê^è#Œ =ÚÅ ^è~Œ ‡° =ÚÅ`À ã¨HÅõ ã¨OѨ^ÅŒ ∞ HÍÅ„Hõ=∞OÖ’ `«iyáÈ™êQÍ~Ú. ‰õΩ@∞O| ÉèÏ~°O
^•fi~å h~°∞ =KÕÛ J=HÍâ◊"∞Õ ÖË=x `≥eã≤<å D"≥∞ ''WHõ¯_» Jáê~° [Åã¨OѨ^Œ ÃÑiyáÈ=_»=Ú, P_»ÑÅ≤ Å¡ Ö’ H˘O^Œ~∞° =∞~°}O˜ K«_O» , q∞ye# P_»ÑÅ≤ Å¡ ÃÑo§à◊§`À
~å#∞#flk HÍx JѨÊ\˜H˜ "Õ∞=Ú D „áêO`«O =^Œe "≥o§áÈ`å=Ú—— Jx K≥ÑÊ≤ Ok. ^Œ∞~°ƒ~ù ° ^•i„^Œº ã≤u÷ H˜ ‰õΩ@∞O|O KÕ~∞° ‰õΩOk. ѨÓÅq∞‡# KÀ@<Õ Hõ>Åìˇ =Ú‡HÀÖËHõ
P J=HÍâ◊=Ú ÖËx T~°∞ "å~°∞ J™ê^躌 "≥∞#ÿ D =∂@Å∞ qx Pâ◊Û~°ºáÈ~Úi. k‰õΩ¯`ÀK«x ã≤u÷ Ö’ L#fl Dâ◊fi~°=∞‡ ‰õΩ@∞O|=Ú#∞ Hõ~∂° flÅ∞ Ö’x HõÅ∂¡~∞°
HÍh H˘O`«HÍÅ=Ú#‰õΩ `«∞OQÆÉ„íè ^• #kH˜ Ǩϟ¿ãÊù@ =^ŒÌ P#Hõ@ì xi‡OK«_=» Ú, „QÍ=∞ =Ú#ã¨|∞ J~Ú# gi JÅ∞¡_»∞ ǨÏ#∞=∞O`«Ô~_ç¤, ‰õÄ`«∞~°∞ Q“~°=∞‡
QÍAÅk<≥fl „áê*ˇ‰Ωõ ì P Ti „ѨH¯õ #∞O_ç „Ñ¨=Ç≤ÏOz ѨÙ+¨¯Å=ÚQÍ h~°∞ ~å=_»=Ú P^ŒiOz HõÅ∂¡~∞° ~°=∞‡x HÀ~°QÍ Dâ◊fi~°=∞‡ Éè~í #ΰ ∞, ã¨O`å#=Ú#∞ fã¨∞‰õΩx
[iy#q. Pq^èOŒ QÍ D `«e¡ <À\˜ #∞O_ç ѨeHˆ ѨÅ∞‰õΩÅ∞ x[=∞QÆ∞@ ^•fi~å HõÅ∂¡~∞° KÕiOk. P ~°HOõ QÍ 13 ã¨O=`«û~°=ÚÅ =Ü«∞ã¨∞Ö’ `å`« ^•i„^Œº=∞<Õ
[#∞Å∞ J<ÕHõ q^è=Œ ÚÅ∞QÍ ÖÏÉèÑí _¨ ∞» `«∞O_Õ"å~°∞. =OHõ`À HõÅ∂¡~∞° KÕi HõÅ∂¡~∞° Ö’ `«# J=`å~° „áê=ÚYº=Ú#∞ `≥Å∞ѨÙ@‰õΩ
~°OQÆO ã≤^OúŒ KÕãH≤ ˘xi.
J#Q˘O_» „QÍ=∞=Ú#‰õΩ ^ŒQ~æÆ Ö° ’x Å^ŒyÌ iÖ’ `«# bÅÅ∞, =∞Ç≤Ï=∞Å`À
ZO^Œi<À `«iOѨ KÕã#≤ ÃÑ^Œ ~å=∞^•ã¨ ™êfiq∞x `≥eÜ«∞x"å~°∞, H˘Å∞=x "å~°∞ WѨÙÊ_»∞ `å`«QÍi ã¨O™ê÷#O "å~°∞ J#Q˘O_»Ö’ `å`«QÍ~°∞ [x‡Oz#
ÖË~O° >Ë Juâ◊Ü∂≥ H˜Î HÍ^Œ∞. D ™êfiq∞ JѨ~° ~å=∞Éè‰í Ωõ xÎ QÍ "≥Å∞Q˘Ok ~å=∞^•ã¨ WO\˜x =∞Ok~°=ÚQÍ =∞ez `å`«QÍi q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ KÕã≤ x`«ºÑ¨Ó[Å∞,
™êfiq∞ JÜ«∂º~°∞. gi `«^Œ#O`«~°=Ú z#~å=∞^•ã¨ ™êfiq∞ Å^ŒÌyiÖ’ ã≤÷~° Ǩ~°`∞« Å∞ QÍqOK«∞K«∞<åfl~°∞.
x"åã¨∞ÖÜ«∂º~°∞. =∞# Dâ◊fi~°=∞‡QÍ~°∞ D z# ~å=∞^•ã¨ ™êfiq∞H˜ Ѩ~=° ∞ `å`«QÍi `«O„_çQÍ~°∞ HÍÅ^èŒ~°‡O KÕÜ«∞QÍ ‰õΩ@∞O| áÈ+¨} ÉèÏ~°=Ú
Éèí‰õΩÎ~åÅ∞. x`«ºO D ™êfiq∞x „Ѩ`«ºHõ∆OQÍ ¿ãqOK«∞‰õΩx ^èŒ#º`« <˘Ok# J#flQÍÔ~· #¡ "≥OHõ@ ~åq∞Ô~_ç,¤ QÀqO^Œ~Ô _çŤ ÃÑ· Ѩ_Oç k. "å~°∞ Hõ~∂° flÅ∞ |™êìO_»∞
=∞ǨѨu„=`«, ™êfiq∞x ¿ãqOK«∞>Ë HÍHõ =∂#= ¿ã=<Õ =∂^è=Œ ¿ã=QÍ ÉèÏqOz #O^Œ∞ ™È_®Å∞ Jq∞‡ r=#O ™êyOK«™êQÍ~°∞. `å`«QÍix |_çH˜ ѨOѨÙ@‰õΩ
`«# ‰õΩ@∞O|=Ú#∞ QÆ∞iOz ‰õÄ_® PÖ’zOK«Hõ `«# Jáê~° ã¨OѨ^Œ#∞ ZO`«QÍ „ѨÜ∞« uflOz<å "≥à§◊ HõáÈ=Ù@KÕ ZHõ¯_≥<· å ѨxH˜ ѨOÑ≤# HÍãÎ̈ ^•iÖ’
ѨÙ+¨¯Å=ÚQÍ ^•#^è~Œ ‡° =ÚʼnõΩ qxÜ≥∂yOz# =∞Ǩ™êkèfi. Dâ◊fi~°=∞‡ QÍiH˜ Ѩ_`
» å~°x ѨxÖ’ ÃÑ\Ïì~∞° . `å`« `«#‰õΩ JѨÊyOK«|_ç# Ѩxx „â◊^QúŒ Í#∂,
Zxq∞k=∞Ok ã¨O`å#=Ú. `˘q∞‡^Œ= HÍ#∞ʉõΩ Hõ~∂° flÅ∞ Ǩã¨Ê@Öò‰Ωõ "≥à§◊ QÍ ã¨=∞~°=÷ O`«=ÚQÍ#∂ x~°fiÇ≤ÏOKÕ"å~°∞. _»|∞ƒÅ q+¨Ü∞« OÖ’ KåÖÏ xHõ¯zÛQÍ
XˆH HÍ#∞ÊÖ’ =ÚQÆ∞~æ ∞° =∞QÆÑÅ≤ Å¡ ∞ ѨÙ\˜iì . P HÍ#∞Ê KÕã#≤ _®Hõ~ì ∞° <å~åÜ«∞}~å=Ù LO_Õ"å~°∞. HÍh ZHõ¯_® xÅHõ_»QÍ Ñ¨xKÕÜ«∞HõáÈ=_»O J#flʼnõΩ ÉèÏ~°OQÍ
ã¨fiÜ«∞OQÍ ^Œ`å΄`ÕÜÚ« x Hõ#fl =∞Ǩ`«eq¡ h=x gi HÍà◊§‰õΩ #=∞㨯iOzi. `«Ü∂« ~Ô O· k. `«e¡ J#flO uxÑ≤OK«É’`Õ H˘>Ë"ì å~°∞. ^Œ∞ã¨∞ÅÎ ∞ `˘_çy`Õ fã≤"¿Õ ã"å~°∞.
XHõ>Ë HÍ#∞Ê#O^Œ∞ =ÚQÆ∞~æ ∞° =∞QÆÑÅ≤ Å¡ ∞ [x‡OK«∞@ JO>Ë "å~°∞ „|Ǩχ, q+¨µ,‚ ÃÑ^Œ#Ì flÜ«∞º J~Ú# "≥OHõ„\Ïq∞Ô~_ç¤ ÉèÏ~°º âı+=¨ ∞‡‰õΩ ã¨O`å# ÉèÏQƺO ÖËHáõ È=Ù@KÕ
=∞¿ÇÏâ◊fi~°∞ÖË Jx JO^Œi ÉèÏ=#. JÖÏ [x‡Oz# P Ñ≤Å¡Å∞ =ÚQÆ∞æ~°∂ PÜ«∞# ÅH©‡∆ ^Õqx kfifÜ«∞ q"åǨÏO KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞. `å`«QÍ~°∞ kQÆO|~°=ÚQÍ
H˘O`«¿ãѨ\Hˆ˜ =∞~°}O˜ zi. P `«~∞° "å`« H˘O`«HÍÅ=Ú#ˆH `å`«QÍ~°∞ [x‡Ozi. =k#Å =ÚO^Œ∞ u~°∞QÆ∞`«∞O@∞O>Ë =k#Å∞ ÉèÜ í ∞« Ѩ_áç ÈÜÕ∞"å~°∞. J#flÅ∞ ѨOK≥
V 18 V 19
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–2
Hõ@∞ìHÀ=∞x ZO`«QÍ „|u=∂e<å ''"å_»∞ Hõ@∞ìHÀ#O@∞<åfl_»∞—— J<Õ"å~°∞. XHõ™êi H˘O`«HÍÅ=Ú#‰õΩ =k#QÍ~°∞ QÆ~°ƒùO ^•eÛ Ñ¨O_»O\˜ P_»a_»¤#∞
=k#Å∞ ™êfl#O KÕã∞¨ OÎ _»QÍ ™êfl<åÅ QÆkH˜ "≥àÏÎ#x `å`« Q˘_»= ÃÑ\Ïì~∞° . JѨÙÊ_»∞ â◊√„Hõ"å~°=Ú <å_»∞ „Ѩãq¨ Ozi. Wk [iy# ~Ô O_»∞ =¸_»∞ ~ÀAʼnõΩ `å`«
J#fl HÀѨO`À H˘>Ëãì i¨ H˜ J#fl K≥~Úº "åzáÈ~ÚOk. ZO`«¿ãѨ\H˜ © "åѨÙ, <˘Ñ≤Ê #\˜Oì \’¡ Q˘~Úºx `«qfi JO^Œ∞Ö’ K≥H¯õ ÉÁ=∞‡Å∞, =∞iH˘xfl =ã¨∞=Î ÙÅ∞ JO^Œ∞Ö’
`«QHæÆ áõ ÈÜÕ∞ã¨iH˜ ÉÏ^è#Œ ∞ Éèií OK«ÖHË õ `å`«#∞ H˘\˜#ì O^Œ∞Hˆ Dq^èOŒ QÍ [iyO^Œx LOz Q˘~Úºx ѨÓ_çÛ"Õãi≤ . Jk K«∂ã≤# `å`« `«e¡ K«O\˜ÑÅ≤ ,¡ ÉÏeO`«~åÅ∞
`«ÑÙ¨ Ê `≥Å∞ã¨∞‰õΩx `å`«#∞ „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_ç `«# KÕug∞^Œ <˘Ñ≤Ê L#flKÀ@ ~åÜ«∞=∞x WO\˜Ö’ LO_»QÍ J^Õq∞ JѨâ‰◊ Ωõ #=∞x `«Åz `å`« WO\˜Ö’ ÖËx ã¨=∞Ü«∞=Ú
HÀ~°QÍ `å`« `«#KÕ`ÀÎ J#flQÍi KÕug∞^Œ ~åÜ«∞QÍ<Õ <˘Ñ≤Ê `«yæáÈ~ÚOk. K«∂ã≤ P QÀux fã≤ JO^Œ∞Ö’x =ã¨∞=Î ÙÅ#∞ |Ü«∞@ áê~°"ãÕ O≤ k. |Ü«∞@
W@∞=O\˜ ã¨OѶ∞¨ @#Å∞ P ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅ‰õΩ `«~K° ∞« Z^Œ∞~°∞HÍ™êQÍ~Ú. #∞O_ç =zÛ# `å`« Jk K«∂ã¨∂<Î Õ QÆ\Qì˜ Í J~°∞ã¨∂Î |Ü«∞@‰õΩ "≥o§áÈ~Ú Hõhfl~°∞
<≥=∞‡kQÍ "åiH˜ `å`« ™ê=∂#∞º_»∞ HÍ^Œ<Õ q+¨Ü«∞O J~°÷=∞=fi™êyOk. HÍiÛi. `å`« D K«~º° Z=fiiH© J~°Oú HÍÖË^∞Œ . J~Ú`Õ =∞m§ â◊√„Hõ"å~åxHõÖÏ¡
J~Ú#ѨÊ\˜H© `å`« `«=∞"å_»∞, J`«xx ZÖÏÔQ·<å ^•iÖ’ ÃÑ@∞ìHÀ"åÅx P áêѨ JHõ™ê‡`«∞QÎ Í J<å~ÀQƺ=Ú áêÖˇ· =∞~°}O˜ z#k. JѨÙÊ_»∞ P QÀuÖ’x
ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ `«e,¡ J#flQÍ~°∞¡ "åi „ѨÜ∞« `åflÅ∞ "å~°∞ KÕã∂¨ <Î Õ LO_Õ"å~°∞. =ã¨∞=Î Ù#∞ fÜ«∞HõáÈ`Õ P áêѨ K«xáÈÜÕ∞k HÍ^Œx J~°=÷ Ú =K«∞Û#@∞¡ `å`«QÍ~°∞
gix HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ fã¨∞‰õΩ=zÛ# gi WO\˜ J Å∞¡_∞» „QÍ=∞ =Ú#ã¨|∞ K≥ÑÊ≤ i. Jk K«∂ã≤# ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅ‰õΩ `å`« P áêѨ „áê}=ÚÅ∞ HÍáê_»∞@‰õΩ
HÍ=_»OKÕ`« `«# ѨÅ∞‰õΩ|_çx LѨÜ∂≥ yOz Hõ~∂° flÅ∞Ö’x Z"£∞.l. „|^Œ~ûü J<Õ KÕã≤# „Ѩܫ∞`«fl=Ú#∞ `å"Õ∞ KÕ`«∞ÖÏ~å áê_»∞KÕã≤ áêѨ =∞~°}=Ú#‰õΩ
HõOÃÑhÖ’ `å`« J#flʼnõΩ L^ÀºQÆO WÑ≤ÊOKå_»∞. JѨÊ\˜`À ‰õΩ@∞O| Ѩiã≤u ÷ HÍ~°}=∞Ü«∂º=∞x qÅÑ≤ã∂¨ Î `å`«#∞ Hõ=∆ ∂Ѩ} HÀii. P `«~∞° "å`« `å`«
H˘O`« "≥∞~°∞QÆ∞Ѩ_Oç k. `å`«QÍi ~Ô O_»= J#flÜ«∞º J~Ú# QÀqO^Œ ~Ô _çH¤ ˜ ZO`« "åiH˜zÛ# =∂@ „ѨHÍ~°=Ú #Å∞QÆ∞~°∞ =∞QÆÑÅ≤ Å¡ ∞ [x‡Ozi.
HÍÖÏxH© ã¨O`å#=Ú HõÅ∞QÆHáõ È=Ù@KÕ Z=i ^•fi~å<À P^Àx Ö’x XHõ ™êÃÇÏ|∞`À
`åÜ≥∞`«∞Î Hõ\Oì̃ K«∞‰õΩO>Ë ã¨O`å#O HõÅ∞QÆ∞`«∞O^Œx `≥eã≤ ÉèÏ~åºÉè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° P Ñ≤ÅÅ¡ ∞ ÃÑ^Œ"Ì å~°∞ H͉õΩO_»Q<Æ Õ gi `«O„_çÜ∞ÿ≥ # QÀqO^Œ~Ô _çQ¤ Í~°∞ 1990=
™êÃÇÏ|∞ QÍi ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥o§ ã¨O`å#OHÀã¨O „áêi÷Ozi. ™êÃÇÏ|∞ QÍ~°∞ =¸_»∞ ã¨O.Ö’ JHÍÅ=∞~°}O K≥Oki. gi Ñ≤ÅÅ¡ Ö’ ÃÑ^Œ"Ì å_≥#· ~å=∞K«O„^•Ô~_ç¤ ‰õΩ@∞O|
~ÀAÅ∞ „ѨÜ∞« uflOz<å `åÜ≥∞`«∞‰Î Ωõ ã¨iѨ_® ^•~°O ^˘~°HÖõ ^Ë ∞Œ . WO`«Ö’ J#flQÍÔ~#· ÉÏ^躌 `«Å∞ =Ç≤Ïã¨∂<Î Õ `å`«QÍi ¿ã=Ö’ HÍÅO QÆ_¿ç Ñ"å_»∞. `å`«ÃÑ· J##º ÉèHí Î̃
QÀqO^ŒÔ~_ç¤ QÍiH˜ HõÅÖ’ `å`« ÉÏÅ∞xQÍ =ÚO^Œ∞‰õΩ "≥#‰õΩ¯ u~°∞QÆ∞`«∂ „ѨÑ` ¨ ∞« ÅÎ ∞ Hõey x`«ºO `å`« ã¨xflkèÖ’ LO@∂ `å`« „¿Ñ=∞#∞ ã¨OѨÓ~°O‚ QÍ
HõxÑ≤OKå~°∞. P `«~∞° "å`« <åÅ∞QÆ= ~ÀA ^•~°O ã¨iáÈ~Ú `åÜ≥∞`«∞Î Hõ\Oì˜ K«∞‰õΩx J#∞Éèqí Oz#"å_»∞. JO`ÕHÍHõ `«# ÃÑ^Œ<Ì å#fl J~Ú# "≥OHõ@ ~åq∞Ô~_ç` ¤ À Hõeã≤
WO\˜H˜ KÕ~∞° ‰õΩ<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞ `å`« L„QÆ~∂° ѨO`À =k#QÍix H˘@∞ì‰Ωõ O@∂ `å`« [~°∞Ѩ٠֒Hõ HõÖϺ} HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅxflO\˜Ö’#∂ áêÖÁæx =º=Ǩ~°=ÚÅ∞
Ti "åH˜e =~°‰Äõ `«~∞° =Ú‰õΩO@∂ "≥à§◊ ™êQÍ~°∞. Jk K«∂ã≤# "å~°O`å Éè~í ` ΰ À K«H¯õ ɡ@∞ì@ÜÕ∞ HÍHõ `å`«QÍiH˜, Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ =∞^躌 ã¨O^è•#Hõ~Qΰ Í LO_ç J<ÕHõ =∞Ok
ã¨Ç¨ ÉèÜ
í ∞« Ѩ_ç áÈÜ«∂~°∞. JHõ¯_»‰Ωõ KÕ~∞° ‰õΩ#fl `«~∞° "å`« `å`« =k#QÍi`À Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `å`« ^Œ~≈° #ÉèÏQƺO, ¿ã"åÉèÏQƺO ^ŒH¯õ _»OÖ’ H©ÅHõáê„`« áÈ+≤OKå_»∞.
P"≥∞‰õΩ S^Œ∞QÆ∞~°∞ ã¨O`å#O W=fi_®xH˜ `å#∞ ã≤^OúŒ QÍ LO_»QÍ "å~°∞ ZHõ¯_çHÀ ~Ô O_»= ‰õΩ=∂~°∞_≥#· „Ѩ`åÑπ ~Ô _ç¤ J#=ã¨~° q+¨Ü∂« ÅO^Œ∞ `«Å^Œ∂~°ÛHõ `å`«ÃÑ·
"≥à◊§=Åã≤# J=ã¨~°O ÖË^Œx `≥e¿Ñã¨iH˜ "å~°∞ `«=∞‰õΩ ã¨O`å# ÉèÏQƺO ÉèHí Î̃ „ѨÑ` ¨ ∞« ÅÎ ∞ Hõey huH˜ Hõ@∞ì|_ç JO^ŒiÖ’#∂ =∞Oz¿Ñ~°∞ `≥K∞« Û‰õΩ<åfl_»∞.
^ŒH¯˜ #O^Œ∞‰õΩ ã¨O`À+≤OK«∞>Ë HÍHõ `å`« ™ê=∂#∞º_»∞ HÍ^Œ#fl ã¨OQÆux ‰õÄ_® JO`ÕHÍHõ `å`« ã¨=∂kè `«~°∞"å`« „Ѩu P~å^èŒ<À`«û=OÖ’#∂ J#fl^•#
„QÆÇ≤ÏOK«QÆeyi. HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ `«# Éè∞í [㨯O^è•ÅÃÑ· "Õã∞¨ ‰õΩx ã¨=∞~°=÷ O`«OQÍ D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú
V 20 V 21
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–2
[Ü«∞„Ѩ^ŒOQÍ [iˆQÖÏ ÉÏ^茺`« =Ç≤Ïã¨∞Î<åfl_»∞. „Ѩ`ÕºH˜Oz 2002= ã¨O.Ö’ K«∂¿ã"å~°∞. 1992= ã¨O.Ö’ g~°∞ =∞~°}O˜ KÕ ã¨=∞Ü«∂xH˜ gi ÃÑ^ŒÌ ‰õΩ=∂~°∞_≥#·
`å`«QÍi „QÆO^ä~Œ K° #« ‰õΩ Éè‰í Ωõ ÅÎ J#∞Éè=í =ÚÅ∞ ¿ãHõiOK«∞ |$O^Œ=Ú "å~°∞ J_çy# "≥OHõ>Ëâ◊fi~°Ô~_ç¤ Ñ¨ã≤ÉÏÅ∞_»∞. WHõ Ô~O_»= ‰õΩ=∂~°∞_≥·# "≥OHõ@~å"£∞Ô~_ç¤
"≥O@<Õ Ô~O_»= PÖ’K«# KÕÜ«∞Hõ `«#‰õΩ =∞Oz L^ÀºQÆ=Ú#‰õΩ WO@~°∂fiº [x‡OK«∞@‰õΩ ~Ô O_»∞ =¸_»∞ <≥ÅÅ =ÚO^Õ `«O„_ç =∞$`«∞º"å`« Ѩ_®¤_∞» . P~°HOõ QÍ
L#flѨÊ\˜H© ^•xx =^Œ∞Å∞H˘x `å`« ¿ã=‰õΩ =ÚO^Œ∞‰õΩ =KåÛ_»∞. P ã¨=∞Ü«∞OÖ’ Éè~í ΰ =∞~°}O`À x~å„t`«∞Öˇ#· PÜ«∞# ÉèÏ~°ºe^Œ~Ì ∂° ѨãÑ≤ Å≤ Å¡ `À k‰õΩ¯ `ÀK«x
„Ѩ`«ºHõ∆=ÚQÍ `å`«QÍi Éèí‰õΩÎʼnõΩ `å`«ÃÑ· L#fl ÉèíH˜Î „¿Ñ=∞ʼnõΩ ZO`«QÍ<À ã≤u÷ Ö’ L<åfl~°∞. P^è•~°O ÖËx P ‰õΩ@∞OÉÏxH˜ <å\˜ #∞O_ô `å`Õ kÔH¯· <å_»∞.
ã¨O`À+≤Oz D HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ L`åûǨÏ=ÚQÍ áêÖÁæ<åfl_»∞. uiy =zÛ# <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® P ÉèÏ~°ºe^Œ~Ì ∂° `å`« ã¨=∂kè =^ŒÌ `«=∞‰õΩ `Àz# q^èOŒ QÍ `å`«#∞
`«~°∞"å`« J^Õ HõOÃÑh J~Ú# ''=∞¿ÇÏO„^•, =∞¿ÇÏO„^•——Ö’ L^ÀºQÆ=ÚÖ’ ¿ãqã¨∂Î J^Õ r=<å^è•~°OQÍ HÍÅO QÆ_»∞ѨÙ`«∞<åfl~°∞. Ñ≤Å¡e^ŒÌ~°∂ =∂„`«O
„Ѩ"∂≥ +¨<£ =K«∞Û@ÜÕ∞ HÍHõ, `«fi~°`fi« ~°QÍ ÃÑ· HÔ ^Œ∞QÆ∞@ P<å\˜ J`«x x™êfi~°÷ Jáê~°"∞≥ #ÿ `≥eq`Õ@Å∞ Hõey `å`« ^ŒÜ∞« `À q^•ºÉèϺã¨O ™êyã¨∞<Î åfl~°∞. P
¿ã=‰õΩ `å`«QÍizÛ# Pj~åfi^Œ ѶŨ =Ú. =¸_»= ‰õΩ=∂~°∞_≥#· ã‘`å~å=∞Ô~_çx¤ ~°HOõ QÍ `å`« P ‰õΩ@∞OÉÏx H˘Hõ r=<Àáêkè HõeyOKå~°∞. Pq^èOŒ QÍ `å`«
`å`«QÍ~°∞ PáêºÜ«∞OQÍ 'ã‘`«<åfl— Jx Ñ≤Å∞ã¨∞ÎO_Õ"å~°∞. W`«#∞ `å`«QÍi ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅO^Œ~∂° U^À XHõ ~°∂ѨOÖ’ `å`« ¿ã=Ö’<Õ HÍÅO QÆ_∞» ѨÙ`«∞<åfl~°∞.
QÆ∞~°∞™ê÷<£ x~å‡}=Ú#O^Œ∞#∂, `å`«QÍi ã¨=∂kè x~å‡}=Ú#O^Œ∞#∂ áêÅ∞ `å`«QÍix x`«º=¸ ¿ãqOK«∞‰õΩ#fl ÉèÏQƺ=Ú =∂„`«=Ú ~å=∞K«O„^•Ô~_ç,¤
ѨOK«∞‰õΩx `å`«ÃÑ· `«# ÉèHí xΘ Kå@∞‰õΩ<åfl_»∞. WHõ <åÅ∞QÆ= ‰õΩ=∂~°∞_≥#· Hõ$ëê‚~Ô _ç¤ `å`«É‰íè Ωõ _Î #·≥ =∞kÖË\Ř Hˆ Z‰õΩ¯=QÍ ^ŒH¯˜ #k. `å`«QÍi`À J#∞|O^è=Œ Ú
z#fl`«#O #∞O_Õ `å`« ^ŒQ~æÆ ° K«#∞=Ù ÃÑOK«∞‰õΩx, `å`«‰Ωõ ã¨xflÇ≤Ï`«OQÍ "≥∞Å∞QÆ∞`«∂ ÃÑ#"Õã∞¨ ‰õΩx rq`«=Ú QÆ_Ñç #≤ giH˜ XHõ¯ bÅ JO@∂ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ UnÖË^∞Œ .
`å`«ÃÑ· `«#‰õΩ#fl „¿Ñ=∞#∞, ÉèíH˜Îx ZѨÊ\˜HõѨÙÊ_»∞ „Ѩ`ÕºHõOQÍ `≥Å∞ѨÙ`«∂<Õ "åi rq`«=ÚÖ’ `å`«QÍi`À QÆ_Ñç #≤ =∞^è∞Œ ~° Hõ} ∆ =ÚÅhfl bÅÖË. „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ
LO_Õ"å_»∞. Éè~í ‰Î° Ωõ ^Œ∂~°"∞≥ #ÿ `å`« JHõ¯ `«# UÔHH· õ ‰õΩ=∂Ô~Î J~Ú# K«O„^Œ`À Éèí‰õΩÎÅ`À J#∞|O^èŒ=Ú Hõey# g~°∞ `å`«QÍiH© Éèí‰õΩÎʼnõΩ =∞^茺 "å~°kèQÍ
ѨÙ\˜Oì \˜H˜ KÕiOk. `å`« JHõ¯QÍi =∞~°}ÏO`«~O° x~å„t`«∞~åÖˇ#· D"≥∞ q"åÇ¨Ï xÅ|_»∞@ÜÕ∞ HÍHõ `å`« Hõ$Ѩ, J#∞„QÆÇϨ =ÚÅ∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ ^Œ‰Ωõ ¯@‰õΩ `å`«KÕ
ÉÏ^躌 `«#∞ QÆ∞O@∂~°∞Ö’x #Å¡áê_»∞ ™ê~Ú=∞Ok~ü =º=™ê÷щ¨ Ωõ Öˇ#· N ÉÏÅK«O^Œ~ü u@∞¡, `«#∞flÅ∞ u#fl ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅ∞ ‰õÄ_® HõÅ=Ù. Pq^è=Œ ÚQÍ x™êfi~°=÷ ÚQÍ
QÍ~°∞ =Ç≤ÏOz D K«O„^Œ#∞ Hõ$ëê‚Ô~_ç¤ H˜zÛ q"åǨÏO [iÑ≤Oz P `«e¡H˜
Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `å`« ^ŒÜ∞« ÅaèOz "å~°∞ Hõ+=ì̈ ÚÅ #∞O_ç QÆ>‰ì̌ Ωõ ¯@‰õΩ g~°∞ qâı+H¨ $õ +≤
P`«‡âßOux HõeyOKå~°∞. P ~°HOõ QÍ z#fl`«#O #∞O_Õ `å`« ã¨xflkèÖ’ ÃÑiy
ã¨eÑ≤i. `å`«`À "å~°∞ QÆ_Ñç #≤ rq`«=Ú "åi =∞kÖ’ ZO`«QÍ =Ú„kOK«∞‰õΩ
ÉèÏ~åºÉè~í Öΰ #·ˇ "åo§^Œ~Ì ∂° <Õ_∞» `å`« ã¨=∂kèH˜ x`«ºO ¿ã=KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ `å`«Ñ@ ¨ ¡
áÈ~ÚO^ŒO>Ë U =∞x+≤ ¿Ñ~°∞ K≥ÑÊ≤ <å "åi ã¨=∞㨺#∂, `å`« "åix HÍáê_ç#
`«=∞‰õΩ#fl ÉèHí Î̃ „ѨÑ`¨ ∞« ÅÎ #∞ Kå@∞‰õΩO@∂ `å`« ã¨Oã¨÷ Jaè=$kúH˜ qâı+"¨ ∞≥ #ÿ Hõ$+≤
q^è=Œ Ú#∂ g~°∞ 10, 12 ã¨O.Å `«~∞° "å`« ‰õÄ_® U =∂„`«=¸ PÖ’zOK«∞HÀ‰õΩO_®
KÕã∞¨ <Î åfl~°∞.
K≥ Ñ ¨ Ê QÆ Å QÆ _ » = Ú ˆ H =Å=Ú `å`« Ñ ¨ @ ¡ "åi‰õ Ω #fl „¿Ñ=∂aè = ∂#=ÚÅ#∞
WHõ `å`«QÍi ÃÑ^Œ#Ì flÜ«∞ºÜ≥∞ÿ # "≥OHõ@~åq∞Ô~_ç¤ QÍi q+¨Ü∂« xH˜ =¿ãÎ "å~°∞ `≥eÜ«∞*ËÜÚ« K«∞#flk. Z=fiÔ~<· å Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ `å`« L¿ÑH˜O∆ z#ѨÙÊ_»∞ g~°∞ qѨs`«=ÚQÍ
`å`«QÍ~°∞ `«# J=`å~° „áê=ÚYº"≥∞#ÿ ^è~Œ ‡° ~°H} ∆õ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ qâı+O¨ QÍ `åѨ„`«Ü∞« Ѩ_ç `å`«#∞ |u=∂eÜ≥∞ÿ <å ã¨~ˆ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞ "åiH˜ JO^ÕÖÏ
[~°∞ѨÙ`«∞#fl ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ‰õΩ@∞O| ÃÑ^ŒÌQÍ `å`«`À Hõeã≤ uiy „Ѩu qâı+H¨ $õ +≤ ã¨e¿Ñ"å~°∞. `å`«QÍi rq`« K«i„`« ~åÜ«Ú#ѨÙ_»∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ J#∞Éè=í =ÚÅ#∞
HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’#∂ áêÖÁæx P HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞ 㨄Hõ=∞=ÚQÍ H˘#™êQÆ∞#@∞¡ ¿ãHõiOK«∞@‰õΩ "≥o§#"åi`À áê@∞QÍ L#fl =∞kÖË\˜ P Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ U^Õx bÅ#∞
V 22 V 23
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–2
=∞iÛáÈ~Ú#>ˇ` ¡ÿ Õ `å#∞ "åiH˜ QÆ∞~°∞KÎ ™Õ ê~°∞. `å`«`À "åiH˜ [iy# J#∞Éè∂í `«∞Å#∞ „ѨãO¨ QÆO KÕã∂¨ Î Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ W|ƒOkH˜ QÆ∞iKÕã#≤ >ÿ̌` ¡ Õ `å`« `«Ñʨ xã¨iQÍ `«ex¡
P Éè‰í Ωõ ÖÎ Ë =∞iÛáÈ`Õ JO^Œi J#∞Éè=í =ÚÅ#∂ QÆ∞iÎOK«∞‰õΩ#fl g~°∞ x["≥∞#ÿ `å`« =∞O^ŒeOKÕ"å~°∞. P ~°HOõ QÍ XHõ ‰õΩ=∂~°∞xQÍ `«# Hõ~=ΰ º=Ú#∞, ÉèQí =Æ O`«∞xQÍ
¿ã=‰õΩÅ∞, Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞. Éè‰í Ωõ ÅΠѨ@¡ `«#‰õΩ#fl ÉÏ^躌 `«#∂ `å`« ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ Ѩi~°Hã∆˜ ∂¨ Î Z=fiiH© Jã¨O`«$Ñ≤Î
HõÅ∞QƉΩõ O_»∞#@∞¡ =º=ǨÏiOKÕ"å~°∞.
gi=Oâ◊OÖ’ XHõ PKå~°O HõÅ^Œ∞. J^Õ=∞#QÍ LOK«Ûù =$uÎKãÕ ≤ (aèHÍ∆ @#
ã¨`«º"å}˜ QÍ~°∞ HõÅ∂¡~°∞ "≥o§#ѨÙ_»∞ `å`«QÍi `«e¡ qѨs`«"≥∞ÿ#
KÕã)≤ P ^è#Œ O`À „Ѩu ã¨O=`«û~°O „âß=}=∂ã¨OÖ’x PYi â◊x"å~°O u~°∞Ѩu
=∞~°}"Õ^#Œ #∞ J#∞Éèqí OK«_O» K«∂ã≤# Pq_» =∞#ã¨∞ „^ŒqOzáÈ~Ú =∞#ã¨∞Ö’<Õ
"ÕOHõ>âË fi◊ ~°∞x ^Œi≈Oz J#fl^•#O ã¨e¿Ñ"å~°∞. `«~∞° "å`« HÍÅOÖ’ ÃÑ^Œ#Ì flÜ«∞º Pkâ◊OHõ~åKå~°∞ºÅ"å~°∞ ‰õÄ_® `«ex¡ ÉÏ^èŒ #∞O_ç `«ÑÊ≤ Oz =ÚH˜xÎ zÛ#ѨÙÊ_»∞
J~Ú# "≥OHõ@~åq∞Ô~_ç¤ D PKå~°O áê\˜OK«Háõ È=Ù@KÕ ‰õΩ@∞O|O ^Œ∞~°ƒ~ù ° =∞i Hõà§◊ =ÚO^Õ `«e¡ JO`« #~°HÜ õ ∂« `«##∞Éèqí ã¨∞OÎ >Ë `å`« ZO^Œ∞‰õΩ `«ex¡
^•i„^•ºxfl J#∞Éèqí Oz u#_®xH˜ uO_ç‰Äõ _® ÖËx ã≤u÷ H˜ KÕ~∞° ‰õΩOk. `«~∞° "å`« Ѩ\Oì˜ K«∞HÀ=_»O ÖË^xŒ Dq_»‰Ωõ qѨs`«"∞≥ #ÿ ^Œ∞óY=Ú HõÅ∞QÆQÍ =∞ø#=ÚQÍ `å`«
=OâßKå~åxfl =^Œ∞Å∞>Ë D HõëêìʼnõΩ HÍ~°}=∞x uiy D HÍ~°º„Hõ=∂xfl ^ŒQ~æÆ ° xÅ|_ç =∞#ã¨∞Ö’ ÉÏ^èÑŒ _¨ ∞» `«∞O>Ë Ç¨Ï~îå`«∞QÎ Í `å`«QÍ~°∞ ''ÉÏ^èŒ L#fl^Õ"∂≥
ѨâßÛ`åÎÑO¨ `À "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ\Ïì~∞° . WѨÙÊ_çHõ ã¨HÅõ ^Õ=`å ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· N ~åq∞Ô~_ç¤ J_»∞QÆ∞—— J<åfl~°∞. K«∞@∂ì L#fl"åà◊§‰õΩ ã¨O^Œ~°ƒù=Ú ÖˉõΩO_® `å`« U^À
`å`«<Õ u~°∞=∞Å "ÕOHõ\Ïnèâ√◊ xQÍ ÉèÏqOz#"åÔ~· `å`« ã¨xflkèÖ’<Õ D J#fl^•# =∂\Ï¡_∞» `«∞#fl@∞¡ JxÑ≤ã∞¨ OÎ k. HÍx D"≥∞ =∞#ã¨∞Ö’x J#∞=∂#=Ú#∞, ÉÏ^è#Œ ∞
HÍ~°º„Hõ=∂xfl x~°fiÇ≤Ïã¨∂Î J@∞ =OâßKå~°=Ú#∂, W@∞ `å`«Ü∞« O^Œ∞ `«=∞‰õΩ `å`« Dq^è=Œ ÚQÍ fiÛ"Õ™ê~°∞. JO`ÕHÍHõ `å`« `«eÑ¡ @ ¨ ¡ `«# Hõ~=ΰ º=Ú#∞ ‰õÄ_®
QÆÅ ÉèHí Θ ÉèÏ==Ú#∞ Kå@∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. ѨÓiÎQÍ <≥~"° iÕ Û P"≥∞ ÉÏ^è#Œ ∞O_ç q=ÚH˜xÎ „Ѩ™êkOz~°h, <≥ÑÊ≤ `≥eÜ«∞‰õΩO_®<Õ
P"≥∞ `«# Hõ~‡° âßѨ=Ú#∞ J#∞Éèqí ™ÈÎO^Œx J~°=÷ ∞~ÚºOk. PHõ~‡° ѨiѨHfiõ "≥∞#ÿ
=Oâ◊OÖ’ XHõ~∞° ã¨#ºã≤¿ãÎ U_»∞ `«~åÅ "åix L^Œiú ™êÎ#x N #$ã≤OǨÏ
"≥O@<Õ `å`« P"≥∞‰õΩ =ÚH˜<Î ˘ã¨Q∞Æ ^Œ∞~°x ‰õÄ_® J~°=÷ ∞~ÚºOk.
ã¨~ã° fi¨ u ™êfiq∞ "å~°∞ N QÆ∞~°∞K«i„`« Ü«∞O^Œ∞ ã¨Ê+ì̈Ñ~¨ z° i. J@∞=O\˜k XHõ
FO Éè=í |O^èŒ q"≥∂K«<åÜ«∞ #=∞ó
J=^è∂Œ `«‰Ωõ [#‡xzÛ# =∂`«$=¸iΠѨÙ}º=Ú QÆ∞iOz, P"≥∞‰õΩ ÅaèOKÕ =ÚH˜xÎ
Jã¨fiã¨Q÷ Í L#fl `å`«QÍi `«eH¡ ˜ JO`«ºHÍÅ=Ú ã¨g∞Ñ≤Oz#k. ^≥"· åOâ◊
QÆ∞iOz ã¨O^ÕÇÏ≤ OK«=Åã≤# ѨxÖË^∞Œ . `å`«QÍi J#flÜ«∞º, JHõ¯Å∞ XH˘¯Hõ¯~°∞QÍ
ã¨OÉè∂í `«∞_≥#· `å`« `«# Hõ~"ΰ åºxfl K«H¯õ QÍ x~°fiÇ≤ÏOz P =∂`«$=¸iÎ =ÚHÎ̃H˜
HÍÅ^è~Œ ‡° O K≥O^•~°∞. `å`« `«eQ¡ ÍÔ~#· Dâ◊fi~°=∞‡ QÍ~°∞ Ѩ~=° ∞ѨkOz# ã¨OQÆu =∂~°Oæ ã¨∞QÆ=∞O KÕãi≤ . `«e¡ WOH˘Hõ ~Ô O_»∞ ~ÀAʼnõΩ =∞~°}O˜ K«#∞O_»QÍ `å`«QÍ~°∞
JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍi „Ѩ=~°Î#Å QÆ∞iOz WѨÙÊ_»∞ q=~°OQÍ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. `«# Éè‰í Ωõ _Î #·≥ #~åû~å=Ù¿Ñ@ x"åã≤Ü∞ÿ≥ # N â◊~å‡~å=Ù ã≤^•úOu QÍiH˜ HõÅ∂¡~∞°
`å`«QÍiH˜ `«# `«e` ¡ À L#fl J#∞|O^èOŒ J`«ºO`« JѨÙ~°∂Ѩ"∞≥ #ÿ k. =Ú^Œ∞ã¨e =zÛ `å`« ã¨xflkèÖ’ ~Ô O_»∞ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞ QÆ_∞» Ѩ =Öˇ#<Õ ã¨OHõÅÊ=Ú HõeyOz
`«eH¡ ˜ U z#fl W|ƒOk Hõey<å `å`« `«Å_¡ Öç _¡ˇ ç "å~°∞. ~å„`«O`å P"≥∞ áê^•Å "åix HõÅ∂¡~∞° ~°ÑÊ≤ Ozi. N â◊~å‡~å=Ù ã≤^•úOuQÍ~°∞ ™ê~Ú Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞, "Õ^Œ
K≥O`« xez LO_Õ"å~°∞. ZO`« H˘_»∞HÔ <· å `å`« k=º`åfixfl „QÆÇÏ≤ Oz# `«e¡ JHõ¯_» ѨO_ç`∞« Å∞ =∞iÜ«Ú "åã¨∞âÎ ß„ãÎ̈ „áêg}∞ºÅ∞. g~°∞ HõÅ∂¡~∞° KÕ~∞° ã¨iH˜ `å`«
áê^•Å"ÕÑÙ¨ xÅ|_»=^ŒxÌ Zxfl™ê~°∞¡ =∞O^ŒeOz |u=∂e<å `å`« ZѨÙÊ_»∂ `«eQ¡ Íi P~ÀQƺ=Ú Ñ¨ÓiÎQÍ H©} ∆ O˜ z PYi Ѷ∞¨ _çÜ∞« ÅÔH· Z^Œ∞~°∞ K«∂K«∞K«∞#fl@∞¡
J^Õ ã¨Å÷ OÖ’ xez P"≥∞ ÉÏQÀQÆ∞Å∞ QÆ=∞xOKÕ"å~°∞. J~Ú`Õ Z=fiÔ~<· å Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ L#flk. D ã≤^•úOuQ͈~ HÍHõ N #@~å*ò ÉÏÉÏQÍ~°∞, ÖÏÜ«∞~°∞ ã¨f+πQÍ~°∞¡
^Œ∂~°„áêO`åÅ #∞O_ç =zÛ `å`«#∞ H˘eKÕ ã¨=∞Ü«∂ÅÖ’ P"≥∞ J#=ã¨~"° ∞≥ #ÿ ‰õÄ_® P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ JHõ¯_»<Õ LO_çi. 5–8–91 ~å„u ѨkQÆO@Å „áêO`«=ÚÖ’
V 24 V 25
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–2
J=∞‡QÍi P~ÀQƺ=Ú H©} ∆ O˜ z âßfi㨠PyáÈ=٠Ѩiã≤u ÷ U~°Ê_ç#k. JѨÙÊ_»∞ #∞O_ç Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ HõÅ∂¡~∞° KÕii. 200 =∞OkH˜ ã¨iѨ_® Éè’[#=ÚÅ∞ `«Ü∂« ~°∞KÕãi≤ .
"Õ∞_»g∞^Œ#∞#fl `å`« "ÕQ=Æ ÚQÍ "≥∞@∞¡ky `«ex¡ ã¨g∞Ñ≤Oz =∞OK«=Ú K«∞@∂ì Éè’[#=ÚÅÖ’ J#fl=Ú, Ѩ~=° ∂#fl=Ú, ™êOÉÏ~°∞, ‰õÄ~°Å∞ "≥Ú^ŒÅQÆ∞#=xfl |Ǩï
u~°∞QÆ∞`«∂ J=∂‡ Jx Ñ≤Å∞ã¨∂Î ''U"≥∞Oÿ ^Õ? Uq∞ HÍ^Œ∞ÖË, ™êfig∞ – J#∞HÀ—— ~°∞zHõ~°=ÚQÍ `«Ü«∂~°∞KÕã≤i. `å`«QÍiH˜ =∞OQÆà◊™êfl#=ÚÅ∞ KÕ~ÚOz
J<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞ Pq_»‰Ωõ âßfi㨠ÉÏQÆ∞QÍ P_»™êÔQ#∞. JHõ¯_Õ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl Ǩ~°`∞« ezÛ "≥Ú^Œ@QÍ J=∞‡QÍi ã¨=∂kè =^ŒÌ <≥"· ^Õ ºŒ =Ú ÃÑ\˜#ì `«~∞° "å`« `å`«#∞
ã≤^•úOu QÍ~°∞, ã¨f+πQÍ~°∞¡ Pâ◊Û~°ºO`À W^ŒO`å QÆ=∞xOK«™êyi. 6–8–91 Éè’[#O KÕÜ∞« =∞x D ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£ QÍ~°∞ „áêi÷OK«QÍ `å`« ''=^Œ∞Ì =^Œ∞ÖÌ ,Ë <Õ#∞
`≥Å"¡ å~°∞~°≠Ï=Ú# „|Ǩχ =ÚǨ˙~°ÑÎ Ù¨ QÆ_Ü ç ∞« Å∞ =ÚyÜ«Ú "Õà‰◊ Ωõ Ü≥∂yh UHÍ^Œt uO>Ë Y~°∞Û Z‰õΩ¯= J=Ù`«∞Ok áÈ^•O Ѩ^—Œ — JO@∂ ÖËz "≥o§áÈ~Úi. `«~∞° "å`«
™È=∞"å~°=Ú `å`«QÍ~°∞ P"≥∞‰õΩ =ÚH˜xÎ „Ѩ™êkOzi. "≥Ú^Œ@QÍ 5, 6 |O`«∞ÅÖ’ ã¨∞=∂~°∞ =¸_»∞ =O^ŒÅ =∞Ok P K«∞@∞ì ѨH¯õ Å
FO ã¨^uæŒ „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó L#fl áê~îâ° ßÅ q^•º~°∞Å÷ ∞ Z=fi~°∂ Ñ≤Å∞=‰õΩO_»Q<Æ Õ =zÛ Éè’[<åÅ∞ KÕãi≤ . P
`«~∞° "å`« „ã‘ÅÎ ∞, ѨÙ~°∞+¨µÅ∞, =Úã¨e"å~°∞ Hõeã≤ ã¨∞=∂~°∞ =¸_»∞=O^ŒÅ =∞Ok
`å`« Éè‰í Ωõ _Î #·≥ HõÅ∂¡~∞° =∞O_»Å „Ѩ*Ï Ñ¨i+¨`ü J^躌 ‰õΩ∆ ÅQÆ∞ N ^è<Œ åÔ~_çQ¤ Í~°∞, Z@∞=O\˜ ÉË^ÉŒè Ïè ==ÚÅ∞ ÖËHõ ã¨ÇϨ ѨOH˜Î Éè’[#=ÚÅ∞ KÕãi≤ . PY~°∞ |OuÖ’
Dâ◊fi~°Ü∞« º QÍ~°∞ ǨÏO„n#n f~°=ÚÖ’ #∞#fl "åi ™⁄O`« Éè∂í q∞ 20 ÃãO@∞¡ H˘O^Œ~∞° =ÚY∞ºÅ∞ ‰õÄ_® u#QÍ =O_ç# Ѩ^•~°=÷ ÚÅ∞ WOHÍ KåÖÏ L#fl@∞¡
`å`«QÍi ¿Ñ~°∞# WzÛi. N â◊~å‡~å=Ù ã≤^•úOuQÍ~°∞ "åã¨∞Î s`åº x~°~‚ ÚOz# `Àz#q. 200 =∞OkH˜ =O_ç# =O@ 600 =∞Ok u#fl#∂ `«~Q° ÖÆ ^Ë ∞Œ . JO^Œ~∂°
P ã¨Å÷ =Ú#O^Õ J=∞‡QÍix "åi ÃÑ^Œ‰Ì Ωõ =∂~°∞_≥#· "≥OHõ@ ~åq∞Ô~_ç¤ ã¨=∂kè u#_»O ѨÓiÎHÍ=_»O`À Ѩ^•~å÷Å∞ =º~°÷=∞QÆ∞<Õ"≥∂#x ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£ QÍ~°∞
KÕãi≤ . ÉÏ^èÑŒ _¨ ™» êyi. WO`«Ö’ `å`« ''J#flO uO^•=∂—— J#QÍ<Õ ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£QÍ~°∞
`å`« `«eQ¡ Íi JOu=∞ Ü«∂„`«‰Ωõ „QÍ=∞O "≥Ú`«OÎ `«~e° =zÛOk. `å`« Ѩ~°∞QÆ∞# áÈ~Ú Éè’[#O `≥zÛ=fiQÍ K«O„^•Ô~_ç¤ uxÑ≤OK«QÍ `å`« Éè’[#O
‰õÄ_® P Ü«∂„`«Ö’ áêÖÁæx "≥O@ #_»z `«ex¡ ã¨=∂kè KÕÜÚ« #ѨÙ_»∞ Z^Œ∞~°∞QÍ<Õ =ÚyOzi. P `«~∞° "å`« Éè’[#âßʼnõΩ "≥o§ K«∂_»QÍ <åÅ∞ÔQ^· ∞Œ =O^ŒÅ =∞Ok
‰õΩsÛÖ’ ‰õÄ~˘Ûx qiqQÍ c_ôÅ∞ `åy Ѩ_"» Ü Õ Ú« K«∞O_çi. HÍ~°º„Hõ=∞=∞O`å c^Œ"å~°∞ =zÛ LO_çi. "åix ‰õÄ~°∞ÛO_»É\ ˇ ì̃ =_ç㤠∞¨ OÎ _»QÍ ~Ô O_»∞ =¸_»∞
ѨÓ~°~Î Ú# Ñ≤^ÑŒ ¨ ÖËz z=i™êiQÍ `«e¡ ã¨=∂kè"Ñ·≥ Ù¨ K«∂_»QÍ ã¨=∂kèÃÑ· "Õã#≤ |O`«∞ʼnõΩ =O_ç# Ѩ^•~°=÷ ÚÅhfl MÏm J~Ú#q. WOHõ#∞ [#=Ú q∞ye
ѨÓÅ^ŒO_» ã¨iQÍ ÖËHáõ È=Ù@ QÆ=∞xOz ''Xˆ~ ѨÓÅ^ŒO_» ã¨iQÍ ÃÑ@ìO_ç—— J<åfl~°∞. Ü«ÚO_»∞@KÕ JѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ =∞m§ =O@Å∞ `«Ü∂« ~°∞KÕã≤ =_çO¤ K«QÍ JO^Œ~∂°
P "≥O@<Õ "≥#∞kiy ''WHõ áÈ^•O, JO`å J~ÚáÈ~ÚOkQÍ—— JO@∂ =ÚO^Œ∞‰õΩ `«$Ñ≤QÎ Í ux J=∞‡QÍix `«ÅK«∞‰õΩO@∂ "≥o§i.
™êyi. ™êH∆Í`ü ^Œ`Ϋ ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· `å`«‰Ωõ Éè=í |O^è=Œ ÚÅ`À ѨxÖËHõ áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© K«∂™ê~°∞QÍ `å`« bÅ ! 200 =∞OkH˜ =O_ç# Ѩ^•~°=÷ ÚÅ∞ ã¨∞=∂~°∞
=∂#= â◊s~°=Ú ^èiŒ OK«∞@KÕ `«e¡ Ѩ@¡ `«#Ü«Úx Hõ~"ΰ åºxfl 㨄Hõ=∞=ÚQÍ x~°fiiÎOz "≥~Úº=∞Ok u#_»"∞Õ HÍHõ `å`« ''<Õ#∞ uO>Ë Y~°∞Û Z‰õΩ¯=—— Jx =ÚO^Õ
™ê=∂#º =∂#=ÙÅ∞ `«e^¡ OŒ „_»∞Å#∞ Uq^èOŒ QÍ ¿ãqOKåÖ’ `≥eÜ«∞*Ëãi≤ . ã¨O^Õâq◊ ∞zÛ#@∞¡QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ u#fl `«~∞° "å`«<Õ c^Œ"åiH˜ J#fl^•#=Ú [iy#k.
`å`« `«eQ¡ Íi ã¨=∂~å^è#Œ 16–8–91 â◊√„Hõ"å~°O [iyOk. P J#fl^•# JO`ÕHÍHõ Ѩ^•~°=÷ ÚÅ∞ q∞yeáÈ~Ú =º~°=÷ ∞QÆ∞<Õ"∂≥ #x ÉèÜ í ∞« Ѩ_#ç ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ ã≤yÔ~@∞ì HõOÃÑh _ôÅ~ü J~Ú# N ~å"£∞"≥∂ǨÏ<£ QÍ~°∞ QÍiH˜ =∞~°Å =O@Å∞ =O_çOK«=Åã≤# J=ã¨~O° =zÛOk. D ~°HOõ QÍ `å`«
x~°fiÇ≤ÏOK«∞@‰õΩ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛi. =ÚYº ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ `å`« DÜ«∞# `«# `«eQ¡ Íi ã¨=∂~å^è#Œ ‰õΩ JO^ŒiH© `«$Ñ≤QÎ Í Éè’[#O ÃÑ\ì̃Ozi.
KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ [iÑ≤Oz# ¿ã"å HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞ P Éè‰í Ωõ xÎ ÉèHí xÎ̃ `≥Å∞ѨÙ@ÜÕ∞
HÍHõ `å`«‰Ωõ P Éè‰í Ωõ xÎ ÃÑ· QÆÅ „Ѩ`ºÕ Hõ „¿Ñ=∞ Jx J~°=÷ ∞=Ù`«∞#flk. JO^Œ∞Hõ<Õ `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
`å`« `«# `«eQ¡ Íi ã¨=∂~å^è#Œ ‰õΩ DÜ«∞##∞ ZOK«∞H˘xi. qq^èŒ „áêO`«=ÚÅ ~
Ô O_»= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
V 26 V 27
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
`å`«QÍ~°∞ `«# J=`å~° „áê=ÚMϺxfl Ö’Hõ=Ú#‰õΩ `≥eÜ«∞KÕÜ∞« ^ŒÅK«∞‰õΩ<åfl~°∞
J^蕺ܫ∞=Ú – 3 HÍ|>Ëì D ѨxH˜ XѨÙʉõΩ#fl@∞¡ HõxÑ≤OKå~°∞. WÖÏ H˘O`«HÍÅO [iy# `«~∞° "å`«
XHõ~ÀA Ü«∞[=∂xÜ≥∞ÿ # ™È=∞Ñ¨Ê `«# QÆkÖ’xH˜ „Ѩ"tÕ OK«∞@‰õΩ =ã¨∞OÎ _»QÍ QÆk
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó |Ü«∞@ ‰õÄ~°∞Ûx c_ô HÍÅ∞ã¨∞Î#fl `å`« Ü«∞[=∂xx QÆ=∞xOK«ÖË^Œ∞, c_ô
áêˆ~Ü«∞ÖË^∞Œ , Hõhã¨O ÖËz xÅ|_»Ö^Ë ∞Œ . Jk K«∂ã≤# Ü«∞[=∂x ~“„^Œ∞_≥á· È~Ú
[QÆ^∞Œ ^•ú~H° Oõ ^Õ=O [Ü«∞=∞OQÆà◊ HÍ~°HOõ QÆkH˜ KÕi `å`«#∞ Ñ≤eÑ≤Oz =∞O^ŒeOKÕãi¨ H˜ `å`« HÍÅ∞ã¨∞#Î fl c_ôx Ѩ_ãÕ ≤
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O ''HÍÅÎkáÈ—— J<Õã≤ "≥#∞Hõ‰Ωõ u~°Q‰Æ Ωõ O_® =KÕÛ™ê~°∞. H˘O`«¿ãѨ\H˜ ˜ P Ü«∞[=∂xH˜
"åi |™êìO_»∞Ö’ XHõ |ã¨∞û xÅ∞=Ù<å `«Q∞Æ Å|_çáÈ`«∞#fl@∞¡ ã¨=∂Kå~°O JO^ŒQÍ<Õ
J=`å~° Ñ„ H¨ @õ # Ǩï\ÏǨï\˜# P „áêO`«O KÕi# Ü«∞[=∂x Pâ◊Û~åºxH˜ JO`«∞ÖË^∞Œ . U=∂„`«O
xѨÙÊ ~å=_®xH˜ J=HÍâ◊"∞Õ ÖËx P „áêO`«OÖ’ |ã¨∞û HÍeáÈ=_»O Uq∞\’
NHõ$+¨µx‚ ÃÑOz ÃÑ^ŒÌ KÕã#≤ Ü«∞â’^Œ Hõ$+¨µx‚ ÉÏź bÖÏ qÖÏ™êhfl, J~°O÷ HÍHõ `≥ÅÉ¡ ’Ü«∂_»∞. H˘O`«¿ãѨ\H˜ ˜ J`«xH˜ `å`«QÍ~°∞ ''HÍÅÎkáÈ—— J#fl=∂@
=∞Ç≤Ï=∞Å#∞ ZѨÊ\˜HõѨÙÊ_»∞ „QÆÇ≤ÏOz#ѨÊ\˜H© uiy =∂Ü«∞Ö’ Ѩ_çáÈÜÕ∞k. ã¨∞Êù~}
° ‰õΩ =zÛ `å`« |ã¨∞û#∞ L^ÕtÌ OKÕ P =∂@Å∞ J<åfl~°h P „Ѩ=∂^•xfl
ÉÏźOÖ’ NHõ$+¨µ_‚ ∞» K«∂Ñ≤Oz# bÅʼnõΩ ÖˇH¯õ ÖË^∞Œ . PY~°∞‰õΩ =∞#∞fl u#flO^Œ∞‰õΩ JiHõ@_ì ®xˆH `å`« c_ô HÍÖÏÛ~°h c_ô `åQÆ_®xfl `«#∞ PѨHõ áÈ~Ú#>ˇ` ¡ÿ Õ |ã¨∞û
=∞O^ŒeOz <À~°∞ `≥~∞° ==∞x HÀÑ≤Oz# Ü«∞â’^Œ‰Ωõ `«# <À\˜#O^Œ∞ Ѩ^∞Œ <åÅ∞QÆ∞ HÍÖËk HÍ^Œh J`«xH˜ J~°÷=∞~ÚºOk. ÉèíQÆ=O`«∞xˆH `å#∞ Ü«∞[=∂x#x
Ö’Hõ=ÚÅ#∞ K«∂Ñ≤Oz#ѨÊ\˜H© uiy NHõ$+¨µx‚ ™ê=∂#º ÉÏÅ∞xQÍ, `«# =Ú^Œ∞ÅÌ ÉèÏqOz# `«# ^Œ∞~°ÇϨ OHÍ~°=Ú#‰õΩ ѨâßÛ`åÎÑѨ _¨ ç `å`«#∞ ~°=∞‡#=∞x ZO`«
‰õΩ=∂~°∞xQÍ J ÖÏ¡~∞° =Ú^Œ∞QÌ Í K«∂ã¨∞‰õΩ<Õ^Õ HÍh NHõ$+¨µx‚ ^≥=· OQÍ ÉèÏqOK«Ö^Ë ∞Œ . „|u=∂e#ѨÊ\˜H© `å`« WHõ P KèåÜ«∞ňH áÈÖË^∞Œ .
J^Õq^èOŒ QÍ `å`« ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅ∞ ‰õÄ_® `å`«QÍi bÅÅ#∞, =∞ǨÏ`«º=ÚÅ#∞
`«# 13 ã¨O.Å =Ü«∞ã¨∞Ö’ HõÅ∂¡~°∞ „QÍ=∞=Ú KÕi# ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«
„QÆÇÏ≤ ã¨∞#Î flѨÊ\˜H© =∞=∞HÍ~°O`À#∂, ‰õΩ@∞O| ÉÏ^躌 `«Å =Å¡#∂ P =∞ǨÏ`åºxfl
H˘O`«HÍÅ=Ú =~°‰õΩ ™ê=∂#º ÉÏÅ∞xÖÏQÍ<Õ „Ѩ=iÎOz „QÍ=∞=ÚÖ’x
=∞~°∞QÆ∞Ѩ~°∞ã¨∂Î `å`«#∞ `«=∞ ^•iÖ’H˜ `≥Ñ≤ÊOK«∞‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ `«=∞=O`«∞
`«#`À\˜"åÔ~·# P#O^ŒO "≥Ú^ŒÖˇ·# "åi`À ÉÏź„H©_»Öˇ·# Hõ|_ô¤ =O\˜
„ѨÜ∞« `«flO `å=Ú KÕã∂¨ <Î Õ LO_Õ"å~°∞. JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ Z"£∞.l. „|^Œ~ûü
P@ÖÏ_»∞‰õΩ<Õ"å~°∞. `«# W~°∞QÆ∞ á⁄~°∞QÆ∞"åÔ~#· q~°∂áêHõ=∆ ∞‡, Ѷ∞¨ O@™êÅ, Ǩï¿ã<£
HõOÃÑhÖ’ ѨxKÕã¨∞Î#fl J#flÅ∞ Ü«∞[=∂xx |u=∂e `å`«QÍiH˜ ‰õÄ_®
=O\˜"å~°∞ "≥Ú^Œ@ "≥Ú^Œ\’¡ `å`«#∞ `«=∞`À\˜"å_»∞QÍ ÉèÏqOz K«∂ã≤#"åˆ~.
Ü«∞[=∂x QÆk |Ü«∞@ HÍѨÖÏ^•~°∞ L^ÀºQÆO WÑ≤ÊOzi.
P~°H=õ ÚQÍ `«=∞ ¿ãflÇ≤Ï`«∞xQÍ "≥∞ey# =ºHÎ̃Ö’ ǨÏ~îå`«∞QÎ Í =∂~°∞Ê HõeQˆ ã¨iH˜
Ö’Hõ = ÚÅ#∞ UÅ=Åã≤ # `å`« XHõ |O„\’`« ∞ QÍ QÆ k "≥ Å ∞Ѩ Å <≥=∞‡kQÍ ^Œ∂~°"∞≥ #ÿ "å~°∞ H˘O^Œ~Ô ` · Õ ÃÑo§à‹§· # P_»∞"åÔ~#· Dâ◊fi~°=∞‡ =O\˜
HÍѨÖÏ^•~°∞QÍ LO_»_O» qkè qz„`« bÅÅÖ’ XHõ\.˜ J~Ú`Õ =∞ǨÏhÜ«ÚÅ∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ =∂„`«=Ú `å`« `«=∞ WO\˜H˜ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ J`«"Î åiO@ `å`«QÍi qO`«
Kտ㠄Ѩu ѨxÖ’#∂ XHõ JO`«~å~°O÷ LO@∞Ok. "å~°∞ KÕÜ∞« ^ŒÅK«∞‰õΩ#fl Ѩ#∞Å#∞ „Ѩ=~°#Î ‰õΩ Z=fi~°∂ J#º^è• ÉèÏqOK«‰Ωõ O_® `å`«ÃÑ· `«=∞ „¿Ñ=∞#∂, PáêºÜ«∞`«#∂
ZO`À xâ◊≈|Ì=ÚQÍ Z=fiiH© J~°O÷ HÍ#@∞¡QÍ "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ_»`å~°∞. Pq^èOŒ QÍ<Õ Kå@∞H˘xi. ™ê=∂#º ÉÏÅ∞_ç #∞O_ç uHõ¯~åq∞Ô~_ç¤ Jx Ñ≤eÑ≤OK«∞HÀ|_ç#
V 28 V 29
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
`å`« P `«~°∞"å`« HÍÅ=ÚÖ’ ~å=∂=^èŒ∂`« =∞Ǩ~åAÖÏ ^Õâ◊"åºÑ¨Î=ÚQÍ Ñ¨_™Õ ê~°∞. D ã¨OѶ∞¨ @# K«∂ã≤# "å~°O^Œ~∂° ÉèÜí ∞« „ÉèÏO`«∞Öˇi· . Ñ≤Å"¡ åx
H˘Å=|_»_»=Ú K«∂ã≤# HõÅ∂¡~°∞ „QÍ=∞=Ú XHõ¯™êiQÍ Hõà◊√§ `≥izOk. U_»∞Ѩ٠qxÑ≤OK«HõáÈÜÕ∞ ã¨iH˜ P ÉÏÅ∞xH˜ UO [iyO^À#x JO^Œ~°∂
JѨÊ\˜=~°‰Ωõ H˘O`«=∞Ok =∂„`«"∞Õ `å`«Ö’x =∞ǨÏ`åfixfl QÆ∞iÎOK«QeÆ y`Õ WHõ PO^Àà◊#`À H˜O^Œ‰Ωõ KÕi K«∂¿ãã¨iH˜ P ÉÏ|∞‰õΩ H˜Oz`«∞Î QÍÜ«∞O HÍHõáÈ=_»"∞Õ
P `«~°∞"åu HÍÅ=ÚÖ’ „Ѩu XHõ¯ ‰õΩ@∞O|=¸ `å`«Ö’x ^≥·=`åfixfl HÍHõ JѨÊ\˜=~°‰Ωõ L#fl [|∞ƒ ‰õÄ_® =∂Ü«∞=∞~ÚáÈ=_»O QÆ=∞xOz JO^Œ~∂°
J#∞Éèqí Ozi. `å`« ѨÖ@ ¡ˇ ∂i q^ŒºÖˇ#· |~°∞=ÙÖˇ`∞« @
Î , ‰õΩã‘ÅÎ ∞ Ѩ@∞ì@ "≥Ú^ŒÖ#·ˇ Pâ◊Û~åº#O^Œ=ÚʼnõΩ Ö’<≥· `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOz P#O^ŒO`À =∞~°e "≥o§i.
q^ŒºÅÖ’ „áêg}º=Ú#∞ K«∂Ñ≤OK«_»"Õ∞ HÍHõ K≥Hõ¯ Éèí[#, #OkHÀÅ =O\˜
„áêOfÜ«∞ #$`«º=ÚŠѨ@¡ =∞Oz J=QÍǨÏ# Hõey ZHõ¯_≥<· å ÅÜ«∞ `«ÑÊ≤ #>ˇ` ¡ÿ Õ XHõ™êi ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« Hõ~∂° flÅ∞ ÃÇ·Ï"Õ g∞^Œ ~À_»∞¤ =∞^躌 Ö’ kQÆO|~°OQÍ
ã¨iKÕ¿ã"å~°∞. JO`ÕHÍHõ "Õ=∞# â◊`H« =õ ÚÖ’x Ѩ^=Œ ÚÅ∞ ѨeH˜# <À\˜`À<Õ ÉèÏ~°`,« xÅ|_ç Z^Œ∞~°∞QÍ =ã¨∞#Î fl ÖÏsx ^Œ∂~°O #∞Oz K«∂ã≤ KÕ`∞« Å∞ J_»O¤ QÍ ÃÑ\˜ì
ÉèÏQÆ=`«=ÚÅÖ’x Ѩ^•ºÅ∞ =∞$^Œ∞=∞^èŒ∞~°=ÚQÍ QÍ#=Ú KÕã≤ JO^Œih xÅ|_®¤~°∞. ^Œ∂~°O #∞Oz Wk QÆ=∞xOz# ÖÏs„_≥·=~°∞ ZO`«QÍ Ç¨~°#∞
JÅiOKÕ"å~°∞. HõÅ∂¡~∞° Ö’x U WO\˜x HõkeOz<å `å`« `«=∞ WO\˜H˜ =zÛ "Õã#≤ ѨÊ\˜H© `å`« XHõ JOQÆ∞à◊"∞≥ <ÿ å JHõ¯_» #∞Oz Hõ^ÅŒ Hõ xÅ|_®¤~∞° . Jk
J_ç y =∞s J#flO u<Õ " å~° # fl 㨠O QÆ u x "å~° O ^Œ ~ ° ∂ P#O^Œ = ÚQÍ K«∂ã≤# ÖÏs „_≥=· ~°∞ HÀѨO`À ÖÏs ky `å`«#∞ XHõ ѨH¯õ ‰õΩ ÖÏQÆ_®xH˜ =KåÛ_»∞.
K≥ Ñ ¨ ٠ʉõ Ω O@∞<åfl~° O >Ë `å`« Q Í~° ∞ `« # Ti „Ѩ [ ÅÃÑ· ‰õ Ω iÑ≤ O z# ÖÏsÖ’ L#fl ÖÏs Ü«∞[=∂x, H©#¡ ~°∞ ‰õÄ_® D Q˘_»"qÕ ∞\’#x ÖÏs #∞O_ç
„¿Ñ=∂aè=∂#=ÚÅ∞ `Õ@`≥Å=¡ ∞=Ù`«∞<åfl~Ú. ''#q∞‡`Õ ™⁄=Ú‡ #=∞‡‰õΩO>Ë H˜O^ŒH˜ ky xÅ|_ç K«∂ã¨∞<Î åfl~°∞. ÖÏs „_≥=· ~°∞ =ã¨∞#Î flѨÊ\˜H© `å`« WOHÍ J ÖÏ<Õ
^Œ∞=Ú‡—— Jx x`«ºO `≥e¿Ñ `å`« ZH˜¯# „Ѩu QÆ∞=∞‡=¸ <Õ_∞» Jaè=$kúÖ’H˜ xÅ|_»_»O K«∂ã≤# ÖÏs„_≥·=~°∞ Ô~\˜ìOz# HÀѨO`À `å`«#∞ KÕ~°∞#O`«Ö’
=zÛ P#O^Œ=ÚQÍ #∞#flk. `«# Q˘Ñ¨Ê`«#=Ú#∞ QÆ∞iÎOz<å, QÆ∞iÎOK«Háõ È~Ú<å ǨÏ~îå`«∞QÎ Í ÖÏsÖ’ #∞O_ç =∞O@Å∞, á⁄QÆÅ∞ ~å=_»O „áê~°OaèOKå~Ú. Jk
J=∂Ü«∞Hõ`fi« O`À `«# <å„â◊~ÚOz# "åi#O^Œih P^ŒiOz J‰õΩ¯# KÕ~∞° Û‰õΩx K«∂ã≤# ÖÏs Ü«∞[=∂x, H©#¡ ~°∞ Pâ◊Û~°ºOQÍ K«∂ã¨∂Î ^Œ∂~°OQÍ Ñ¨~∞° QÔ `åÎ~∞° .
Pj~°fikOz# ^≥=· =Ú ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« =∞Ǩ~åA. HÀѨO`À =ã¨∞#Î fl „_≥=· ~°∞ ‰õÄ_® xâıÛ+≤`
ì ∞« _≥· `å`«#∞ Pâ◊Û~°ºO`À QÆ=∞xã¨∞<Î åfl_»∞.
XHõ™êi `å`«QÍi WO\˜H˜ ^ŒQ~æÆ Ö° ’x XHõ „ÉÏǨχ} ÉÏÅ∞xH˜ [|∞ƒ KÕÜ∞« QÍ W^ŒO`å K«∂ã≤# Ti[#O ѨiÔQ`«∞ΉõΩO@∂ =zÛ P =∞O@Å#∞ P~åÊ~°∞.
"å~°∞ Zxfl =∞O^Œ∞Å∞ "å_ç<å, ZO`«=∞Ok _®Hõ~ì ‰¡° Ωõ K«∂Ñ≤Oz<å [|∞ƒ #Ü«∞O JѨÙÊ_»∞ P ÖÏs Ü«∞[=∂xH˜, „_≥=· ~°∞‰õΩ ‰õÄ_® „Ѩ=∂^ŒOÖ’ L#fl ÖÏs #∞Oz
HÍHõáÈÜÕ∞ã¨iH˜ "å~°∞ q∞H˜¯e PO^Àà◊#`À LO_çi. J#∞HÀ‰õΩO_® "å~°∞ XHõ~ÀA `«=∞#∞ H˜O^Œ‰Ωõ kˆQÖÏ KÕã≤ `«=∞ „áê}ÏÅ∞ HÍáê_»_®xˆH `å`« ~À_»∞‰¤ Ωõ J_»O¤ QÍ
`å`« WO\˜H˜ ~å=_»O `«@ã≤O÷ zOk. "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞ P ÉÏÅ∞x fã¨∞‰õΩx xÅ|_®¤ ~ ° x J~° ÷ = ∞~ÚºOk. XHõ " Õ à ◊ `å`« J Ö Ï J_» ¤ O =zÛ ÖÏsx
"Õ∞_»g∞^Œ‰Ωõ "≥o§áÈ~Úi. JkK«∂ã≤ JHõ¯_»∞#fl "åà◊§O^Œ~∂° ÉèÜ í ∞« Ѩ_áç È~Úi. PѨHáõ È~Ú#>ˇ` ¡ÿ Õ D áê\˜H˜ `å=∞O^Œ~=° ¸ P ÖÏs „Ѩ=∂^ŒOÖ’ „áê}ÏÅ∞
`å`« `«e,¡ P ÉÏÅ∞x `«e¡ ZO`«QÍ „áêi÷Oz<å ‰õÄ_® `å`« ÉÏ|∞#∞ H˜O^Œ‰Ωõ HÀÖ’Ê~Ú LO_Õ "åà◊§=∞h, `«=∞‰õΩ `≥eÜ«∞‰õΩO_®<Õ PѨ^ÖŒ ’ L#fl `«=∞ „áê}ÏÅ∞
fã¨∞‰õΩ~åÖË^∞Œ . P ÉÏÅ∞_»∞ "Õ∞Hõg∞^Œ QÆ∞Hõ¯ÃÑ\ì̃ U_»∞ã¨∞<Î åfl_»∞. W^ŒO`å K«∂ã≤ HÍáê_ç# `å`« ™ê=∂#∞º_»∞ HÍ~°h PÜ«∞<˘Hõ =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»h J~°O÷ KÕã∞¨ ‰õΩ#fl
ÉèÜ
í ∞« Ѩ_#ç `«e,¡ W`«~∞° Å∞ `å`« P ÉÏÅ∞}˜‚ UO KÕ™êÎ~À#x ÉèÜ í ∞« Ѩ_ç Ѩ~∞° QÆ∞# P ÖÏs Ü«∞[=∂x `«# „_≥=· ~°∞, H©#¡ ~°∞Å`À ã¨Ç¨ P #_ç~À_»∞g¤ ∞^Õ ™êëêìOQÆ
"Õ∞_»g∞^Œ‰Ωõ KÕ~∞° HÀQÍ<Õ `å`« P Ñ≤Å"¡ åxx J=∂O`«O "Õ∞_»g∞^Œ #∞O_ç H˜O^Œ‰Ωõ #=∞™ê¯~°=Ú KÕã≤ `«=∞‰õΩ `Àz# q^èOŒ QÍ `å`«#∞ ѨÓlOz =∞~°e "≥àϧ~°∞.
V 30 V 31
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
H˘O`«HÍÅ=Ú `«~∞° "å`« HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞OÖ’ XHõ ã¨O. =Ü«∞ã¨∞û QÆÅ ÉÏeHõ u~°∞QÆ∞`«∂ Z‰õΩ¯=QÍ c_ôÅ∞ `åQÆ∞`«∂ JO^Œih u_»∞`«∂ "Õ\<˜ À Jkeã¨∂Î
~°lÜ«∂ÉËQOÆ ‰õΩ [|∞ƒKÕã≤ Jk ZO`«H© `«QHæÆ áõ ÈÜÕ∞ã¨iH˜ P áêѨ `«e¡ `«# UÔHH· õ Z=fiih ^ŒiKÕ~h° Ü«∞Hõ qO`«QÍ „Ѩ=iÎã∂¨ ΠǨÏO„n #k"≥Ñ· Ù¨ "≥o§ ~å„`«O`å JHõ¯_Õ
‰õΩ=∂Ô~Î P~ÀQƺO HÀã¨O P„`«∞`«`À P"≥∞#∞ =∞m§ WOH˘Hõ _®Hõì~°∞‰õΩ QÆ_Ñç ≤ `≥Å"¡ åi ZѨÊ\˜HÀ uiy =KÕÛ"å~°∞. JÖÏ `å`« „Ѩ=iÎOK«O`À Ti "åiH˜,
K«∂Ñ≤OK«_®xH˜ fã¨∞‰õΩ"≥à’ÎOk. J ÖÏ "≥à◊√Î#fl P"≥∞‰õΩ ^•iÖ’ `å`«QÍ~°∞ TiH˜ ‰õÄ_® PѨ^Œ `«¿ÑÊk. P ~°HOõ QÍ `å`« Z=fi~°∂ HÀ~°∞HÀHõáÈ~Ú<å, Jã¨Å∞
HõxÑ≤OKå~°∞. JѨÙÊ_»ÑÙ¨ Ê_Õ `å`«QÍi QÆ∞iOz H˘OK≥=Ú H˘OK≥=ÚQÍ `≥eã≤ PѨ^Œ =ã¨∞Î#fl@∞¡ "åiH˜ `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© xâ◊≈|Ì=ÚQÍ `å#∞ KÕÜ«∞=Åã≤#
LO_»_O» `À P"≥∞ `«# áêѨ#∞ `å`« KÕ`∞« Å HõOkOzOk. P ~°HOõ QÍ `å`« KÕu HÍ~° º „Hõ = ∂Å#∞ KÕ ã ¨ ∂ Î O _Õ " å~° ∞ . Ti"åi Ü≥ ∂ QÆ ˆ H ∆ = ∞=ÚÅ#∞ 㨠^ •
ã¨Ê~°≈`À P"≥∞ `«# áêѨ [|∞ƒ #Ü«∞=∞ø`«∞O^Œx PtOzOk. J~Ú`Õ áêѨ#∞ Ѩi~°Hã∆˜ ∞¨ OÎ _Õ"å~°∞. <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ Ti"åiH˜ `å`« „Ѩ=~°#Î Ö’x JO`«~å~°O÷
`å`« KÕ`∞« ÅÖ’ ÃÑ\˜#ì "≥O@<Õ `å`« P áêѨ#∞ ѨH¯õ <Õ L#fl =Úà◊§ á⁄^ŒÅ =∞^躌 ‰õΩ J~°O÷ HÍ™êyOk. ZO^Œ∞HõO>Ë U^≥<· å PѨ^Œ ~å=_»O, `å`« qO`«QÍ „Ѩ=iÎOK«_O» ,
qã≤i"Õ™ê~°∞. Jk K«∂ã≤# P `«e¡ x~å…O`«áÈ~ÚOk. H˘O`«=∞Ok `å`«#∞ `«^•fi~å P PѨ^Œ `˘ÅyáÈ=_»O`À JO^ŒiH© `«=∞ Hˆ =∆ ∞O HÀˆ~ `å`«ÃÑ· Jáê~°
Ñ≤zÛ"å_»x, =∞iH˘O^Œ~∞° =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»h WÖÏ qaè#fl Jaè„áêÜ«∂Å∞ qxÑ≤ã∞¨ #Î fl ÉèHí Î̃ „¿Ñ=∞Å∞ HõÅ∞QÆ™êQÍ~Ú.
P HÍÅOÖ’ `å#∞ =¸~°` ö fi« O`À =∞Ǩ#∞ ÉèÏ=Ù_»x ÉèÏqOz `«# ‰õÄ`«∞~°∞#∞ D =∂~°∞ÊʼnõΩ `«Å¡_çe¡# ‰õΩ@∞O| ã¨Éèí∞ºÅ∞ `å`«#∞ Ü«∞^è•ã≤÷uH˜
XHõ Ñ≤zÛ"åx KÕuÖ’ LOz#O^Œ∞‰õΩ `«# =¸~°` ö åfixH˜ `å<Õ ‰õΩq∞eáÈ`«∂ JO`« fã¨∞‰õΩ=zÛ ™ê=∂#º =ºH˜ÖÎ Ï =∞ÅK«∞@‰õΩ `«=∞ =O`«∞ Hõ$+≤ `å=Ú KÕã∂¨ <Î Õ
Ѩãá≤ êѨ J<å~ÀQƺO`À ÉÏ^èÑŒ _¨ ∞» `«∞#fl P"≥∞ `å`« qã≤i# qã¨∞~°∞‰õΩ P =Úà◊§ L<åfl~°∞. JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ `«=∞ WO\˜ „ѨH¯õ # ÃãO„\˜OQ∑ HÍO„\ÏHõ~ì ∞° QÍ
á⁄^ŒÅ =∞^躌 „áê}ÏÖÁke LO@∞O^Œx U_»∞ã¨∂Î KÕ`∞« ÖÏ~å `«# ‰õÄ`«∞~°∞#∞ ѨxKÕ¿ã J ÖÏ¡|HÍ+π =^ŒÌ `å`«#∞ ѨxH˜ ÃÑ\Ïì~∞° . ~ÀE Ãã·HŘ ∞ g∞^Œ "≥o§ `å`«
`å<Õ K«OѨىõΩ#fl>ˇO¡ÿ ^Œx zOuã¨∂Î P =Úà◊§á⁄^ŒÅ =^Œ‰Ì Ωõ ѨiQÔ `«∞‰Î Ωõ "≥o§ K«∂_»QÍ JHõ¯_» x~å‡}=ÚÖ’ L#fl =O`≥# Ѩ#∞ÅÖ’ áêÅ∞ ѨOK«∞‰õΩx P Ѩxx J`«ºO`«
JHõ¯_» ~°lÜ«∂ ZO`À Ǩ~ÚQÍ #=ÙfiÅ∞ zOkã¨∂Î HõxÑ≤OzOk. Jk K«∂ã≤# „â◊^QúŒ Í KÕ¿ã"å~°∞. J#flO H͈~rÅ∞ `≥KÛÕ "å~°∞. _»|∞ƒ q+¨Ü∞« OÖ’ YzÛ`«OQÍ
P `«e¡ Pâ◊Û~åº#O^•Å‰õΩ JO`Õ ÖˉΩõ O_® áÈ~ÚOk. P#O^Œ~`À P áêѨ#∞ =º=ǨÏiOKÕ"å~°∞. P ~°HOõ QÍ H˘xfl <≥ÅÅ∞ QÆ_zç #q. H˘O`«HÍÅO ™êy# `«~∞° "å`«
Z`«∞‰Î Ωõ x K«∂_»QÍ P Ñ≤Å¡ XO\˜g∞^Œ z#fl ^≥Ƀ·ˇ <å HõxÑ≤OK«Hõ áÈ=_»"∞Õ HÍHõ J ÖÏ¡ |HÍ+π‰õÄ, `å`«‰õÄ z#fl q+¨Ü«∞"≥∞ÿ Q˘_»= [~°∞QÆQÍ `å`« P Ѩxx
JѨÊ\˜=~°‰Ωõ L#fl J<å~ÀQƺO ‰õÄ_® áÈ~Ú ~°lÜ«∂ P Hõ} ∆ O #∞OKÕ ã¨OѨÓ~°‚ =keÃÑ\Ïì~∞° . H˘xfl ~ÀAÅ∞ T~°H<õ Õ TiÖ’ uiy# `å`« `«~∞° "å`« ǨÏ~îå`«∞QÎ Í
P~ÀQƺ=O`«∞~åÖˇ·Ok. Wk K«∂ã≤# `«e¡ `å`«#∞ `«#∞ á⁄~°áê@∞QÍ HõxÑ≤OK«_O» =∂<Õ™ê~°∞. ZѨÙÊ_≥<· å ǨÏO„n #k"≥Ñ· Ù¨ `«Ñʨ WHõ ZHõ¯_»‰Äõ "≥à§◊ x
ÉèÏqOz#O^Œ∞‰õΩ, ѨâßÛ`åÎѨѨ_ç JѨÊ\˜#∞Oz `å`« Éèí‰õΩÎ~åÖˇ·Ok. WѨÙÊ_® `å`« HõxÑ≤OK«Háõ È=_»O `«ex¡ f„= PO^Àà◊#‰õΩ QÆ∞iKÕãO≤ k. Z=fiÔ~O`«QÍ
~°lÜ«∂ÉËQOÆ HõÅ∂¡~∞° Ö’<Õ Ç¨~ÚQÍ HÍѨÙ~°O KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ LOk. "≥^HŒ <˜ å `å`« *Ï_»#∞ Hõ#∞Q˘#ÖËHáõ È~Úi. P q^èOŒ QÍ ã¨∞=∂~°∞ P~°∞ =∂ã¨=ÚÅ∞
QÆ_z» #q.
W@∞=O\˜ ã¨OѶ∞¨ @#Å∞ `«~K° ∞« QÍ [~°∞QÆ∞`«∞O_»@O`À JO^ŒiH© `å`«
=∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»x <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ J~°=÷ ∞=fi™êyOk. JO`ÕHÍHõ TiÖ’ Z=fiiH˜ HõÅ∂¡~∞° Ö’x `å`« WO\˜H˜ J=`«e"≥Ñ· Ù¨ # LO_Õ ~å=∂ÅÜ«∞O =^ŒÌ XHõ
U PѨ^Œ ã¨OÉèqí Oz<å, ÖËHõ TiˆH Z@∞=O\˜ qѨ`∞« Î Z^Œ∞~°Ü∞Õ º Ѩiã≤u÷ HõxÑ≤Oz<å áê_»∞|_ç# á⁄Å=Ú, JO^Œ∞Ö’ ™⁄~°OQÆ=Ú ÖÏO\˜ XHõ ѨOѨ٠ǨÏ∫ã¨∞ L#flq.
`å`« P ã¨=∞Ü«∞=∞O`å KåÖÏ Jã≤q÷ ∞`«=ÚQÍ LO_ç T~°O`å kQÆO|iQÍ [#ã¨OKå~°=Ú JO`«QÍ LO_»x P „áêO`«=ÚÖ’ XHõ~ÀA P á⁄Å=ÚÖ’ Ѩâ√◊ =ÙÅ∞
V 32 V 33
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
HÍã¨∞Î#fl Ѩâ◊√=ÙÅ HÍѨi Ñ≤šʼnõΩ P ѨOѨ٠ǨÏ∫ã¨∞Ö’ #∞O_ç á⁄QÆ ~å=_»O J~Ú`Õ JHõ¯_» P~°∞ <≥ÅÅ∞QÍ QÍe J#flk P_»x P z#fl pHõ\˜ QÆkÖ’
HõxÑ≤OzOk. ‰õΩ`«∂ǨÏÅ=Ú H˘nÌ "å~°∞ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥o§ K«∂_»QÍ P ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞Ö’ QÆaƒÖÏŠǨϟ~°∞Ö’ =∞Å=¸„`«=ÚÅ =∞^躌 zxy# |@ìÅ`À, zOÑ≤i A@∞ì`À,
[_»Å∞ Hõ\#ì̃ A@∞ì`À #Å¡x â◊s~°=Ú`À ÃÑ^ŒÌ ÃÑ^ŒÌ QÀà◊§`À L#fl =∞x+≤x K«∂ã≤ ^Œ∞=Ú‡H˘@∞ì‰Ωõ áÈ~Ú# =O\˜`À, =OHõ~∞° ¡ uiy ÃÑiy# QÀà◊§`À Ç‘Ï# n#
ÉèÜ
í ∞« Ѩ_ç ^≥Ü∞« ºO ^≥Ü∞« º=∞x ÃÑ^ŒQÌ Í J~°=™êQÍ~°∞. P J~°ÑÙ¨ Å∞ qx [#O Ѩiã≤`÷ ∞« ÅÖ’ L#fl `å`«#∞ QÍOz ǨÏ$^ŒÜ∞« O |^ŒÅú ∞ HÍQÍ Éè’~°∞# qÅÑ≤OzOk.
QÆ∞q∞QÆ∂_ç qO`«QÍ Ö’Ñ¨Å‰õΩ K«∂_»™êQÍ~°∞. P QÆk H˜\H˜ © =^ŒÌ c_ôÅ∞, JyæÃÑ>ˇÅì ∞ `å#∞ ZO`À P`«$`«`À Z^Œ∞~°∞ K«∂ã≤#k H˘_»∞‰õΩ#∞ D ã≤u÷ Ö’ K«∂K«∞@HÍ
QÆ∞@ìÅ∞QÍ Ñ¨_ç L<åfl~Ú. W=hfl Pâ◊Û~°º=Ú`À QÆ=∞xã¨∞#Î fl [<åÅ =^Œ‰Ì Ωõ P Jx Hõhfl~°∞ =Úhfl~°∞QÍ qÅÑ≤OzOk. H˘O`«¿ãѨ\H˜ ˜ `Õ~∞° ‰õΩx `Õiáê~° K«∂_»QÍ
„QÍ=∞ ѨÓ*ÏiÜ≥∞ÿ # zO`«Å=Úx ~å=∞™êfiq∞ =zÛ "å~°O^Œ~‰° Äõ Jã¨Å∞ q+¨Ü∞« O qã¨∞ÊùeOQÍÅ =Öˇ L#fl `å`« Hõ#∞flÅÖ’x `Õ[ã¨∞û#∞ ã¨∞Å∞=ÙQÍ<Õ „QÆÇÏ≤ OK«QeÆ yOk.
D q^è=Œ ÚQÍ q=iOK«™êQÍ~°∞.
Pq^èOŒ QÍ `å`«Ö’ JѨ~° ~°∞„^Œ∞x QÍOz# P#O^ŒO, JHõ¯_ç Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞
ã¨ÇϨ [OQÍ ^≥=· Éè‰í Ωõ _Î #·≥ zO`«Å=Úx ~å=∞™êfiq∞ `å`«#∞ =∞Ǩ#∞ÉèÏ=ÙxQÍ HõeyOz# P"Õ^#Œ Å`À ‰õÄ_ç# q∞„â◊=∞ ÉèÏ==ÚÅ#∞ =∂`«$„¿Ñ=∞ [~ÚOK«QÍ
QÆ∞iÎOz P~åkèOKÕ"å_»∞. `å`« P ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞Ö’ LO_»_»O, ^•xH˜ QÆÅ `å`«#∞ `À_˘¯x `«# WO\˜H˜ fã¨∞‰õΩx "≥o§ Ѩãá≤ êѨÖÏ ÖÏeOz, |∞[˚yOz
HÍ~°}=ÚÅ∞ „QÆÇÏ≤ Oz# DÜ«∞# `å`«‰Ωõ `«áÈÉèOí QÆO HõÅ∞QƉΩõ O_»∞@‰õΩ Z=fi~°‰Äõ `å`«‰Ωõ =∞OQÆà◊ ™êfl#=ÚÅ∞ KÕ~ÚOz, #∂`«# =„ã¨=Î ÚÅ∞ ^èiŒ OѨKãÕ ,≤ KÕ`∞« ÖÏ~å
D ã¨=∂Kå~°=Ú#∞ `≥Å∞ѨHõ `å`«‰Ωõ HÍ=Åã≤# z#fl z#fl J=ã¨~=° ÚÖˇ#· c_ô, H˘_»∞‰õΩ‰õΩ Hõ_∞» ѨÙxO_® Éè’[#q∞_ç P#O^ŒO`À =Úiã≤áÈ~ÚOk. J=^è∂Œ `«
JyæÃÑ>ˇÅì ∞ ÖÏO\˜q P ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞ H˜\H˜ © =^ŒÌ =^Œe "≥à¥◊ Î LO_Õ"å~°∞. JO`ÕHÍh JO>Ë<Õ â◊s~° ã¨Ê$Ç¨Ï ÖËHáõ È=_»O Hõ^•. P ã¨OѨÓ~°‚ ã≤u ÷ Ö’ L#fl `å`«‰Ωõ D
‰õΩ`«∂ǨÏÅ=Ú H˘~°‰Ωõ ‰õÄ_® Z#fl_»∂ ֒ѨʼnõΩ Hõ<fl≥ uÎ K«∂_»Ö^Ë ∞Œ . ZO^Œ∞HõO>Ë ÉÏǨϺ`«O`«∞`À ѨxÖË#ѨÊ\˜H© `«e¡„¿Ñ=∞‰õΩ Hõ@∞ì|_ç „Ñ¨uѨxh „â◊^ŒúQÍ
P q^èŒOQÍ KÕã≤# `å`«‰õΩ `«áÈÉèíOQÆO HõÅ∞QÆ∞`«∞O^Œx ÉèíÜ«∞Éèí‰õΩÎÅ`À KÕ~ÚOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. WHõ JѨÊ\˜#∞O_ç `å`« ™êH∆Í`ü ^Œ`å΄`ÕÜ«∞ ™êfiq∞ÖÏ
=º=ǨÏiOKÕ"å~°∞. J~Ú`Õ ^Œ`Ϋ ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· `å`«‰Ωõ D `«Ñ㨠∞¨ ûÅ`À J=ã¨~O° "≥Å∞Q˘O^Œ∞`«∂ Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ `«iOK«∞@Ö’ J„QÆQÍq∞QÍ =∂~å~°∞. JѨÊ\˜=~°‰Ωõ
ÖË^∞Œ . J~Ú#ѨÊ\˜H© `«# x[â◊HxÎ̃ Ö’HÍxH˜ "≥Å_¡ ç KÕÜÚ« @ˆH `å`« P ѨOѨ٠`å`« ^≥=· `«fiOÃÑ· Z=fiiÔH<· å U =¸Å<≥<· å J#∞=∂<åÅ∞ L<åfl J=hfl WѨÊ\˜`À
ǨÏ∫ã¨∞Ö’ P~°∞ <≥ÅÅ∞QÍ x„^•Ç¨~°=ÚÅ∞ ÖËHõ HÍÅO QÆ_Ñç ≤ x["≥∞#ÿ J=^è∂Œ `«‰Ωõ fiáÈ~Ú JO^Œ~∂° `å`«‰Ωõ â◊~} ° ÏQÆ`∞« Öˇ· Éè‰í Ωõ ÖÎ <·ˇ å~°∞. HÍh `å`« `«áÈÉè∂í q∞
D Éè∫uHõ J=ã¨~=° ÚÅ`À ѨxÖË^xŒ x~°∂Ñ≤OKå~°∞. D ã¨OQÆu #O`å „Ñ¨[ʼnõΩ =∂„`«=Ú Z@∞=O\˜ =∂~°∞ÊÅ∂ ÖˉΩõ O_® P =Úà◊§ á⁄^ŒÅ =∞^躌 J^Õ q^è=Œ ÚQÍ
q=iOz# ~å=∞™êfiq∞ `å`«QÍi `«eH¡ ˜ D ã¨=∂Kå~°O `≥eÜ«∞*ËÜ∞« =∞#QÍ<Õ LO_çáÈ~Ú#k.
H˘O^Œ~°∞ Ѩ~°∞QÆ∞# "≥o§ ‰õΩ@∞O| ã¨Éèí∞ºÅ‰õΩ D q+¨Ü«∞O q=iOK«QÍ WHõ
uiy~å_»#∞‰õΩ#fl ‰õΩ=∂~°∞_»∞ Hˆ =∆ ∞=∞#∞ "å~°#Î ∞ q#QÍ<Õ `«e¡ Ѩ@~ì åx P#O^ŒO`À QÆ∞~°∞™ê÷<£ :
Ѩ~°∞QÆ∞ Ѩ~°∞QÆ∞# ѨOѨ٠ǨÏ∫ã¨∞ KÕi#k. P~°∞ <≥ÅÅ∞QÍ P"Õ^Œ#`À QÆ_çÑ≤ ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r P^Õâß#∞™ê~°=Ú 1988= ã¨O. #O^Œ∞ U~°Ê_ç#
ZѨÙÊ_≥ÑÙ¨ Ê_»∞ H˘_»∞‰õΩ#∞ Hõ#∞flÖÏ~å K«∂_»QÅÆ <å Jx P`«$`«`À P J=∞$`« 'JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u— 1–1–89# `å`«QÍi ™ê÷#=Ú #O^Œ∞ 'FO™ê~Ú
Ѷ∞¨ _çÜ∞« ÅÔH· Z^Œ∞~°∞K«∂ã≤# Hõ} ∆ O Z^Œ∞~°=fi_»O`À P#O^ŒO`À LH˜¯i aH˜¯i N™ê~Ú [Ü«∞ [Ü«∞ [Ü«∞ ™ê~Ú— <å=∞ UHÍǨÏ=Ú#∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞@‰õΩ
J~ÚºOk. ã¨OHõeÊOz#k. D HÍ~°º„Hõ=∞ x~°fiǨÏ}‰õΩ XHõ~ÀA =ÚO^Œ∞QÍ HõÅ∂¡~∞° KÕi
V 34 V 35
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
U~åÊ@¡Ü∞« O^Œ∞ x=∞QÆfl"≥∞#ÿ "åi =^Œ‰Ì Ωõ ~å„u ã¨∞=∂~°∞ 10 QÆO@Å „áêO`«=ÚÖ’, KÕã~≤ x° `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. P q^è=Œ ÚQÍ Z<Àfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ „H˜`=« Ú `å#∞
`å`« `å<Õ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ Éè[í # KÕÜ∞« ^ŒÅz# ã¨Å÷ =Ú#‰õΩ =zÛ U~åÊ@¡#xflO\˜h `«Ñ㨠∞¨ û KÕã#≤ ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞#∞ `å`« QÆ∞~°∞™ê÷#=ÚQÍ =∞ÅK«∞@‰õΩ ~°OQÆ=Ú ã≤^=úŒ Ú
Ѩ~º° "ÕHO∆˜ zi. D HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ ^è∞Œ xx U~åÊ@∞ KÕãi≤ . ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ KÕãH≤ ˘xi. `å`« WzÛ# ^è~·≥ º° =Ú`À +≤i_ô KÕi ™êfig∞rH˜ D q+¨Ü∞« =∞O`å
^Œ`å΄`ÕÜÚ« _»∞ JHõ¯_» H˘Å∞=Ù fiÜ«ÚO_»QÍ WHõ PÅ㨺"≥∞O^Œ∞Hõx ^è∞Œ xx q=iOK«QÍ ™êfig∞r JO^Œ∞‰õΩ `«y# ã¨O^Õâ=◊ ÚÅ#∞, ã¨∂K«#Å xzÛ ™ê~ÚÉÏÉωõΩ
„Ѩ[fieOz `å`«QÍi KÕuH˜ XHõ H˘|ƒiHÍÜ«∞#∞ WzÛ P ^è∞Œ xÖ’ "ÕÜ∞« =∞x „Ñ‘uHõ~"° ∞≥ #ÿ N~å=∞ #=q∞ <å\˜H˜ `å`« `«áÈÉè∂í q∞x 'QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú—QÍ =∞Åz
"Õ_∞» HÀQÍ `å`« ZO`«¿ãѨ\H˜ © Z=fiÔ~xfl q^è=Œ ÚÅ „|u=∂e#ѨÊ\˜H© P HÍÜ«∞#∞ JHõ¯_» JYO_» nѨ=Ú#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ∞« =Åã≤OkQÍ P^ÕtOzi.
^èŒ∞xÜ«∞O^Œ∞ "ÕÜ«∞ÖË^Œ∞, JÖÏQÆx uiy W=fi#∂ ÖË^Œ∞. Pq^èŒ=ÚQÍ `«# "≥Ú^Œ@QÍ P ѨOѨ٠ǨÏ∫ã¨∞ Ü«∞[=∂xÜ≥∞ÿ # |`«∞ÅÎ ZÖÏ¡~Ô _ç¤ QÍix Hõeã≤
KÕ`∞« ÅÖ’<Õ LOK«∞‰õΩ#fl P HÍÜ«∞#∞ KåÖÏ¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« `å`« ǨÏ~îå`«∞QÎ Í "åiH˜ q+¨Ü«∞=Ú#∞ qâ◊nHõiOK«QÍ "å~°∞ ‰õÄ_® Z@∞=O\˜ JÉèíºO`«~°=¸
^è∞Œ xÖ’ "Õãi≤ . "≥O@<Õ ÉÏ}Ïã¨OKåÅ „"≥∂`«`À P „áêO`«=∞O`å XHõ¯™êiQÍ `≥Å∞ѨHõ P ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞#∞ WzÛ"Õã≤ `«y# =∂~°∞ÊÅ∞ KÕÜÚ« @‰õΩ JOwHõiOzi.
^Œ^iÌŒ e¡áÈ~ÚOk. J^Õq∞@x Pâ◊Û~°º=Ú`À K«∂¿ãã¨iH˜ JѨÙÊ_»∞ ã¨=∞Ü«∞O ã¨iQÍæ ã¨q∞u ã¨É∞íè ºÅ∞ HõÅ∂¡~∞° KÕi x~å‡} ÉÏ^躌 `«Å#∞ KÕÑ\¨ iì˜ . D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞
~å„u Ѩ<fl≥ O_»∞ QÆO@ÖˇO· k. #∂`«# ã¨O=`«û~°O „áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ â◊√Éè"í àÕ ,◊ P "å~°∞ J`«ºO`« ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `À, `å`«QÍi Pj~åfi^Œ |Å=Ú`À =Úà◊§ á⁄^ŒÅ =∞^躌 #
"Õ_»∞HõÅÖ’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ Hõ~°∂flÅ∞ Ѩ@ì}=∞O`å ÉÏ}Ïã¨OKå Ǩϟ~°∞`À #∞#fl `å`« `«áÈÉè∂í q∞x ~å„uO|=à◊√§ qâı+=¨ ÚQÍ „â◊q∞Oz Hˆ =ÅO Ѩ^HŒ ˘O_»∞
xO_çáÈ~ÚOk. Pq^è=Œ ÚQÍ `å`« #∂`«# ã¨O=`«û~°=Ú#∞ ™êfiQÆuOzi. JѨÙÊ_Õ ~ÀAÅÖ’ P x~å‡}=Ú#∞ ѨÓiÎ QÍqOzi. J`«ºO`« z#fl ã¨Å÷ =ÚÖ’#∞#fl P
HÍHõ „Ѩu ã¨O=`«û~°=Ú ‰õÄ_® `å`« P XHõ¯ Ѷ∞¨ _çÜ∞« Ö’ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ „Ѩ=iÎOz ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞ ~°∂Ѩ=Ú#∞ Ü«∞^ä•`«^=Œä ÚQÍ LOz ^•x<˘Hõ QÆ∞~°∞™ê÷# ~°∂Ѩ=Ú#∞
#∂`«# ã¨O=`«û~°=Ú JO^Œ~‰° Äõ â◊√Éè=í Ú KÕ‰Äõ ~°∞#@∞¡ nqOK≥_"ç å~°∞. HõeyOK«∞@ J`«ºO`« H˜+¡ "ì̈ ∞≥ #ÿ Ѩx. J@∞=O\˜k "å~°∞ `å`«ÃÑ· ÉèÏ~°O "Õã≤ D
HÍ~°º=Ú#∞ ™êkèOK«QeÆ yi. D Ѩx [~°∞QÆ∞`«∞#flxfl ~ÀAÅ∂ `å`« qѨs`«"∞≥ #ÿ
`≥Å"¡ åˆ~ã¨iH˜ Éè[í # |$O^Œ=∞O`å HõÅ∂¡~∞° KÕii. D „ѨÜ∂« }=ÚÖ’ HÀѨ=Ú`À #∞O_ç Éè’[#=Ú ‰õÄ_® KÕÜ∞« ‰õΩO_® Z=fi~°∞ HõxÑ≤Oz<å ''ѨxH˜ "≥à§◊ O_ç
`å`« QÀÑ‘<å^ä£ J#∞ Éè‰í Ωõ xÎ ‰õΩ@∞O|=Ú#∞ XHõ „Ѩ=∂^Œ=Ú #∞O_ç `«ÑÊ≤ Oz – J~°̊O\ò—— JO@∂ `˘O^Œ~° ÃÑ@ì™êyi. D ¿ã=Ö’ L#fl „Ѩu XHõ¯ix `å`«
„áê}aèH∆õ ÃÑ\˜#ì L^ŒO`«=Ú `«~∞° "åu J^蕺ܫ∞=ÚÅÖ’ q=~°=ÚQÍ q=iOK« XHõ¯ x=Ú+¨=Ú ‰õÄ_® =$^è• áÈhÜ«∞Hõ ''>ÿ̌=Ú J=Ù`ÀOk, "≥à§◊ O_ç—— Jx
|_ç # k. `å`« Q Íix „Ѩ ` « º Hõ ∆ = ÚQÍ ^Œ i ≈Oz `« i Oz# Éè í ‰ õ Ω Î Å O^Œ ~ ° ∂ ѨOѨÙ`«∂<Õ `å`« "å~°O^Œih D Ѩ^ŒH˘O_»∞ ~ÀAÅ∂ HõO\˜H˜ Ô~ѨÊÖÏ
Jq∞`À`åûǨÏ=Ú`À `å`«QÍi ã¨=∞Hõ=∆ ÚÖ’ Éè[í # „áê~°OaèOz ÉèHí ` Θ À <å=∞ HÍáê_»∞H˘xi. JO`ÕHÍHõ P Ѩ^HŒ ˘O_»∞ ~ÀAÅÖ’ `å`« <å~åÜ«∞}=∞‡ J<Õ
UHÍǨÏ=Ú#∞ =ÚyOz JO^Œ~∂° ZO`À `«$Ñ≤QÎ Í =∞~°e "≥o§i. Éè‰í Ωõ ~Î åÅ∞ WO\˜H˜ "≥o§ P"≥∞#∞ |Ü«∞@‰õΩ ~°=∞‡x Ñ≤ez ''UO KÕã∞¨ <Î åfl=Ù, JHõ¯_»
Ѩx J=Ù`«∞Ok áÈ, JHõ¯_» HÍ=Åã≤#=hfl K«∂ã¨∞HÀ – J~°O˚ @∞—— JO@∂ P"≥∞#∞
`å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@‰õΩ "≥o§# ã¨q∞u "åi`À `å`« ǨÏ~îå`«∞QÎ Í ''â◊√„ÉèíOQÍ JHõ¯_»‰Ωõ ѨOÑ≤i. D"Õ∞ HÍHõ "ÕOHõ@~Ô _ç,¤ ÅH©‡∆ ÉÏ~Ú =Ú#flQÆ∞"å~°∞ ‰õÄ_®
áê¡ãOì≤ Q∑ KÕÃãÜ«∞ºO_ç, Öˇ=Öò KÕ~ÚOK«O_ç, Wk=~°‰Ωõ ZѨÙÊ_À "≥à√◊ OÎ _Õ"å}˜—‚ — x~å‡} Ѩ#∞ÅÖ’ ZO`À ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞. QÆ∞~°∞™ê÷<£ x~å‡}=Ú Pq^è=Œ ÚQÍ
Jx J<åfl~°∞. D =∂@ÅÖ’x QÆ∂_®~°=÷ Ú#∞ „QÆÇÏ≤ Oz# ã¨q∞u `å`«QÍ~°∞ JO^Œ~∂° Hõeã≤ "≥∞eã≤ ѨÓiÎ KÕã#≤ "≥O@<Õ JѨÊ\˜=~°‰Ωõ HÀѨ=ÚQÍ L#fl `å`«
`«=∞ `«áÈÉè∂í q∞x L^ÕtÌ Oz áê@ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ ''„¿Ñ=∞QÆ∞_ç—— Hõ\Oì̃ K«∞=∞x "≥Å_¡ ç „Ñ¨âßO`«=ÚQÍ =∂iáÈ~Ú Ü«∞^ä•qkèQÍ Éè’[#=Ú HÍqOzi.
V 36 V 37
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
`å`« „¿Ñ=∞ Pj~åfi^Œ=ÚÅ`À, JO^Œi ã¨Ç¨ Ü«∞ ã¨ÇϨ HÍ~°=ÚÅ`À D Dq^è Œ = ÚQÍ ã¨ q ∞u Z<Àfl =ºÜ« ∞ „Ѩ Ü « ∂ 㨠ŠHÀiÛ ZO`À
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ J`«ºO`« KåHõKH« ºõ =ÚQÆ#∂, ã¨=∞~°=÷ O`«=ÚQÍ#∂ =ÚyOzi. „Ѩuëêª`‡« Hõ=ÚQÍ `«ÅÃÑ\˜#ì HÍ~°º„Hõ=∞=Ú N~å=∞#=q∞ <å\˜H˜ HÍ~°º~°∂Ѩ=Ú
QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú Ö’Ñ¨Å XHõ ~åu ã≤OǨã¨#=Ú#∞ J=∞iÛ P ™ê÷#=Ú Ü≥ÚHõ¯ ^•eÛ#k. P ~°H=õ ÚQÍ "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ\˜#ì HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ "≥Ú^Œ@
â’Éè#í ∞ =∞iO`« ÃÑOzi. Pq^è=Œ ÚQÍ `«# „¿Ñ=∞ =∞Ok~°=Ú#∞ `å`« `å<Õ JYO_» nѨ=Ú#∞ "≥eyOz# `«~°∞"å`« Éèí[# HÍ~°º„Hõ=∞=Ú "≥·Éèí==ÚQÍ
ã¨fiÜ«∞OQÍ Hõ\Oì̃ K«∞‰õΩx P J^Œ$+ì̈=Ú#∞ JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞uH˜ „áê~°OÉè"í ∞≥ ÿ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `å`«QÍi ~åHõHÔ · "Õ~Ú Hõ#∞flÅ`À Z^Œ∞~°∞ K«∂K«∞K«∞O_çi.
^ŒH¯˜ OKå~°∞. N `å`«QÍi ѨÓ*Ïqkè ѨÙã¨ÎHõ=Ú#∞ Éèí‰õΩÎʼnõΩ Lz`«=ÚQÍ Ñ¨OzÃÑ\˜ìi.
™ê^è•~°}=ÚQÍ P_»O|~°=ÚʼnõΩ, ÉèíHõÎ[# ã¨O^ÀǨÏ=Ú#‰õΩ ^Œ∂~°=ÚQÍ,
Dq^è=Œ ÚQÍ xi‡OѨ|_ç# QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú#∞ `å`«QÍi áê^Œãʨ ~°≈KÕ Ñ¨Ùh`« x~å_»O|~°=ÚQÍ, xifiHõÅ∞Ê_»∞QÍ LO_»∞ `å`« D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#O^Œ∞ J`«ºO`«
"≥ Ú #iÛ Ñ¨ Ó ~° fi "≥ · É è í = =Ú#∞ `≥ K « ∞ Û@‰õ Ω 1990 N~å=∞#=q∞ <å_» ∞ „Ѩã#¨ ∞flÅ∞QÍ LO_ç =∞OQÆà◊ "å~Ú^Œº=ÚŠǨϟ~°∞ q∞#∞fl=Ú@∞ìK∞« O_»QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ
ã¨∞=ÚǨ˙~°=Î Ú#∞ x~°~‚ ÚOzi. Hˆ iO`«Å∞ =∞^躌 `«# x"åã¨=Ú#∞O_ç QÆ∞~°∞™ê÷<£ =~°‰Ωõ áê^ŒÜ∂« „`«QÍ ™êy#
'FO ™ê~Ú N ™ê~Ú [Ü«∞ [Ü«∞ ™ê~Ú— ^•fi^ŒâßHõs∆ <å=∞ =∞O„`« Tˆ~yOѨÙÖ’ JO^Œih JÅiã¨∂,Î Pj~°fikã¨∂Î HõÅ∂¡~∞° ѨÙ~° „Ѩ[Å P#O^Œ
P^Œ∞ºÅ∂, „ѨKå~°‰Ωõ Å∂ J~Ú# N â◊OHõ~Ü ° ∞« º QÍ~°∞ `«# rq`« HÍÅ=∞O`å h~å[<åÅO^Œ∞‰õΩO@∂ J`«ºO`« "≥·Éèí==ÚQÍ QÆ∞~°∞™ê÷<£ KÕii. Z<Àfl
™ê~Úx `«Ñ¨Ê J#º ^≥·=zO`«# ‰õÄ_® ÖˉõΩO_® ™ê~Ú¿ã=Ö’ `«iOz ^Õâ◊ ã¨O=`«û~°=ÚÅ `«~°∞"å`« `å`« áê^Œã¨Ê~°≈KÕ Ñ¨Ùh`«"≥∞ÿ# `å`« `«áÈÉèí∂q∞
q^Õâ=◊ ÚÅÖ’ =O^ŒÖÏk ™ê~Ú<å=∞ Éè[í #Å∞ QÍqOz, "åºã¨ ~°K#« Å ^•fi~å ѨÙÅHõiOK«QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ P#O^ŒO JO|~°=∞O\˜ ''N ~å=∂=^è∂Œ `« =∞ǨÏ~å*òH© *ˇ—· —
™ê~Ú`«`fiΫ =Ú#∞ ™ê~Ú |O^è∞Œ =ÙʼnõΩ JOkOz ZO^ŒiHÀ =∂~°^æ ~Œ ≈° ‰õΩÖˇ· D J<Õ x<å^Œ=ÚÅ`À QÆ∞~°∞™ê÷<£ Ѩiã¨~° „áêO`«=ÚÅ∞ „Ѩu^èŒfixOKå~Ú. P
=∂~°=æ ÚÖ’ =ÚO^ŒO[ "ÕÜÚ« @‰õΩ `«y# ã¨∂K«#ezÛ ZO^Œi<À ™ê~ÚѨ^=Œä ÚÖ’H˜ ~°H=õ ÚQÍ QÆ∞~°∞™ê÷<Ö£ ’ „Ѩ"tÕ Oz# `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ `«# Éè∞í [=ÚÃÑ· #∞#fl
#_çÑO≤ zi. ã¨q∞u P<å\˜ HÍ~°º^Œi≈QÍ =º=ǨÏiOz# giH˜ `å`«QÍi =∞Ç≤Ï=∞#∞ L`« Î s Ü« ∞ =Ú#∞ fã≤ JHõ ¯ _» Hõ \ ˜ ì O z# ~åu ã≤ O Ǩ  㨠# =ÚÃÑ· "Õ ã ≤
Ö’Hõ=Ú#‰õΩ Kå\˜K≥Ñ≤Ê `«^•fi~å J<ÕHõ=∞Ok Éèí‰õΩÎÅ∞ `å`«QÍix ^Œi≈Oz Ѩiã¨~°=ÚÅxflO\˜h ѨijeOz P Ñ≤=∞‡@ Éèí‰õΩÎÅ HÀiHõ "Õ∞~°‰õΩ P
^è#Œ ∞ºÅ=fi=Öˇ#x f„="≥∞#ÿ HÀiHõ Hõey#k. `å`«QÍi J#∞=∞u, Pj~åfi^Œ=ÚÅ#∞ ã≤OǨã¨#=Ú#∞ Jkè+Oì≤ z ~å*Ïkè~åAÖÏ, Ü≥∂y~åAÖÏ "≥Å∞Q˘Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞
á⁄Ok `å`«QÍi 'QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú— „áê~°OÉè’`«û==Ú <å\˜H˜ ѨÙã¨HÎ =õ Ú =Ú„kOz P#O^Œ ™êQÆ~°=ÚÖ’ =ÚOz"Õã≤i. D q^èŒ=ÚQÍ H˘O`«¿ãѨ٠Éèí‰õΩÎʼnõΩ
Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’xH˜ `≥K∞« Û@ÔH· qâı+=¨ ÚQÍ „â◊q∞Oz 'NNN ~å=∂=^è∂Œ `« P#O^•#∞Éè∂í `«∞Å#∞ JOkOz `å`«QÍ~°∞ =∞~°e "≥o§i. Éè[í #, J#fl^•#=ÚÅ
ѨÓ*Ïqkè— Ñ¨Ùã¨HÎ =õ Ú#∞ ~°zOzi. JO`ÕHÍHõ `å`«QÍix XHõ¯™êi ^Œi≈OK«∞@ Y~°∞Û#∞ "≥Ú`«Î=Ú ^èŒ<åÔ~_ç¤QÍ~°∞ ÉèíiOK«QÍ J#∞‰õΩ#fl HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞
`À_»<Õ "åi J=^èŒ∂`« ÅHõ∆}=ÚÅ#∞, ~°∂Ѩ=Ú#∞ ã¨OѨÓ~°‚=ÚQÍ =∞kÖ’ [Ü«∞„Ѩ^Œ=ÚQÍ =ÚyOz# Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂ ã¨O`À+¨=Ú`À#∂, ã¨O`«$Ñ≤Î`À#∂
=Ú„kOK«∞H˘#∞@ ^•fi~å â◊OHõ~Ü ° ∞« º QÍ~°∞ `å`«QÍi JëÈì`~Ϋ =° Ú#∞ J=bÅQÍ u~°∞QÆ∞ „ѨÜ∂« }"≥∞iÿ .
~°zOz D ѨÙã¨HÎ =õ Ú #O^Œ∞ =Ú„kOK«∞@ ^•fi~å x`«ºO `å`«QÍi JëÈì`~Ϋ ° JÖÏ xi‡OѨ|_ç# „¿Ñ=∞ =∞Ok~°"∞≥ #ÿ QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú #O^Œ∞ `å`«QÍ~°∞
ѨÓ[ QÍqOK«∞ J^Œ$+ì̈=Ú#∞ ÉèHí HÎõ À\˜H˜ JOkOzi. Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ =∞~°∞ѨÙ~å#@∞=O\˜ náê=ox q∞yÖÏÛ~°∞. P q=~°=ÚÅ#∞ WѨÙÊ_»∞
V 38 V 39
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–3
`≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. +≤i_ôÖ’ ™êfig∞rH˜ Z=~À XHõ Éèí‰õΩÎ_»∞ ÅO_»#∞Ö’ [iy#KÀ JO^Œ∞Ö’ P ^Õ=Ú<˘Hõ¯x<Õ Tˆ~yOK≥^~Œ ∞° . HÍh WHõ¯_» Ü≥∂y~å*ˇ#·
`«Ü∂« ~°∞KÕ~ÚOz# ''^•fi~°HÍ=∂~Ú—— ™ê~ÚÉÏÉÏ ÃÑ^ŒÌ á¶È\’#∞ W=fiQÍ ™êfig∞r ™ê~Ú<å^ä∞Œ _»∞ ^Œ`Ϋ ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· `å`« Hõeã≤ „ѨÜ∂« }˜OK«∞@`À â’ÉèÏÜ«∂„`«
P Ѩ@=Ú#∞ LOK«∞@‰õΩ HõÅ∂¡~∞° Ö’x QÆ∞~°∞™ê÷#"Õ∞ `«y# ã¨Å÷ =∞x ÉèÏqOz â’Éèí kfiQÆ∞}©H$õ `«"∞≥ #ÿ k. ÉÏ}Ïã¨OKåÅ ^èfiŒ #∞Å`À ™ê~Ú<å^ä∞Œ #‰õΩ, J=^è∂Œ `«
JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u – ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ "åiH˜ JO^Œ*Ü Ë ∞« QÍ náê=o ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«‰Ωõ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ѨÅ∞‰õΩ [Ü«∞ [Ü«∞ ^è•fi#=ÚÅ∞ `À_≥· P náê=o â’Éèí
Ѩ~fi° k#=Ú# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ÉÏÉÏ#∞ fã¨∞H˘x ~Ô Å· ∞Ö’ Hõ~∂° flÅ∞ KÕii. Hõ~∂° flÅ∞ ‰õÄ_® ~Ô \˜Oì ÃÑ·#k. TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ ™ê~Ú<å^ä∞Œ x PǨfixOz#
Ô ~ · Ö Ë fi ¿ãì + ¨ # ∞ #O^Œ ∞ Hõ Å ∂¡ ~ ° ∞ „Ѩ [ ÅO^Œ ~ ° ∂ =∞OQÆ à ◊ "å~Ú^Œ º =ÚÅ`À q^è=Œ Ú QÍOz ~Ô \˜Oì z# L`åûǨÏ=Ú`À Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `«=∞#∞ `å=Ú =∞~°z
''™ê~ÚÉÏÉÏ——ÔH· Z^Œ∞~°∞K«∂K«∞K«∞O_çi. J`«ºO`« "≥É· =íè =ÚQÍ JÅOHõiOz# ã¨Ow`« #$`«º=ÚÅ =∞^躌 P Tˆ~yOѨÙÖ’ áêÅ∞ ѨOK«∞H˘xi. â’ÉèÏÜ«∂„`« HõÅ∂¡~∞°
~å"≥∂‡Ç¨Ï<£ QÍi "åǨÏ#=Ú (Gypsy) #O^Œ∞ ™ê~Ú<å^ä∞Œ x Ѩ@=Ú #∞Oz ѨÙ~° g^è∞Œ Å QÆ∞O_® ™êy QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú#∞ KÕi#k. P q^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍiH˜,
JO^Œ~∂° Éè[í # KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ Tˆ~yOѨ٠=ÚO^Œ∞‰õΩ ™êQÆ∞K«∞O_»QÍ ™ê~Ú<å^ä∞Œ x ™ê~ÚÉÏÉωõΩ =∞iÜ«Ú ™êfig∞rÅ ‰õΩ#fl JѨÙ~°∂Ѩ J#∞|O^è=Œ Ú#‰õΩ J^Œ∞ƒù`«
^Œi≈OK«∞‰õΩx J<ÕHõ=∞Ok Hõ~°∂flÅ∞ Ѩ@ì}"åã¨∞Å∞ #=∞㨯iOK«∞H˘xi. P x^Œ~≈° #"≥∞#ÿ D „u"Õ}© ã¨OQÆ=∞ =∞^è∞Œ ~° Ѷ∞¨ @ì=Ú#∞ QÍOz# P#O^Œ=Ú#∞
q^è=Œ ÚQÍ Tˆ~yOѨ٠<≥=∞‡kQÍ Hõ~∂° flÅ∞ Ѩ@} ì =Ú QÆ∞O_® HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`«QÍi
Z^ŒxO_® xOѨىõΩ<åfl~°∞. QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú KÕi# `«~°∞"å`« `«# ÉÏ^茺`«
=^ŒÌ‰õΩ ™ê~ÚÉÏÉÏ Ñ¨@=Ú#∞ fã¨∞‰õΩ"≥o§ J@∞ Ñ≤=∞‡@ QÆ∞~°∞™ê÷#=ÚÖ’
<≥~°"Õi#@∞¡QÍ `å`«QÍ~°∞ QÆ∞~°∞™ê÷#=ÚÖ’xH˜ „Ѩ"ÕtOK«‰õΩO_®<Õ =∞~°e
™ê÷Ñ≤OK«=Öˇ#x x~åfiǨωõΩÅ Ü≥∂K«#. J~Ú`Õ Tˆ~yOѨ٠HõÅ∂¡~°∞ „QÍ=∞
"≥o§áÈ~Úi. P#O^Œ=∞Ü«∞ ǨÏ$^ŒÜ«∞=ÚÅ`À Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂ ™ê~Ú<å^äŒ∞x
ã¨iǨÏ^Œ∞#Ì ∞ KÕ~∞° ã¨iH˜ JHõ¯_» Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~‰° Äõ XHõ J^Œ∞ƒù`« ^Œ$â◊ºO Z^Œ∞~Ô #· k.
Ѩ@=Ú#∞ QÆ∞~°∞™ê÷#=ÚÖ’xH˜ KÕiÛ JO^Œ∞Ö’ Hõ@| ì _ç# ~åu ã≤OǨã¨#=ÚÃÑ·
JO`«‰õΩ=ÚO^Œ∞ =~°‰õΩ WO\˜Ö’<Õ L#fl `å`« Z=fiÔ~xfl q^èŒ=ÚÅ∞QÍ ‰õÄ~°∞ÛO_»É\ ˇ ì˜ Ç¨~°`∞« ezÛi. Pq^è=Œ ÚQÍ Ü≥∂y~å*ˇ#· =∞# ™ê~Ú<å^ä∞Œ _»∞
„|u=∂e##∂ qxÑ≤OK«∞H˘#Hõ |Ü«∞@‰õΩ "≥o§áÈ~Ú u#flQÍ HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞ W^Œ~Ì ∞° Ü≥∂QÆ∞Å KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ P ã≤OǨã¨#=Ú #O^Œ∞ ã≤~÷ =° ÚQÍ Pã‘#∞_®Ü≥∞#∞.
ã¨iǨÏ^Œ∞#Ì ∞ KÕi JOQÆ∞à◊"∞≥ <ÿ å Hõ^ÅŒ Hõ xÅ∞K«∞O_çáÈ~Úi. `å`« JHõ¯_» ZO^Œ∞‰õΩ
xÅ∞K«∞<åfl~À `≥eÜ«∞x W`«~° Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«`À áê@∞QÍ JHõ¯_»<Õ PyáÈÜ«∂~°∞. <å_»∞ x~å‡}=ÚÖ’ L#fl QÆ∞~°∞™ê÷#=ÚÖ’ ¿ã= KÕã∞¨ HÀ=∞x `å`«QÍ~°∞
D֒ѨÙQÍ ™ê~Ú<å^ä∞Œ x Ѩ@=Ú#∞ fã¨∞‰õΩx Tˆ~yOѨÙÖÏ `«~e° =ã¨∞#Î fl ÉèHí HÎõ À\˜ ã¨fiÜ«∞OQÍ "≥o§ Ñ≤eÑ≤Oz# <å~åÜ«∞}=∞‡ P<å\˜ #∞O_ç <Õ\˜ =~°‰Ωõ Zxfl qѨ`¯« ~°
„QÍ=∞ ã¨iǨÏ^Œ∞ÖÌ ’ "ÕOKÕã≤ L#fl `å`«#∞ QÍOz ǨÏ^Œ∞ÅÌ ∞ ÖËx P#O^Œ=Ú`À Ѩiã≤`
÷ ∞« Å∞ Z^Œ∞~Ô #· ѨÊ\˜H© J`«ºO`« ÉèHí Î̃ „â◊^ÅúŒ `À D x~°fiǨÏ} ÉÏ^躌 `«Å#∞
`å`«QÍiH˜ P #_ç~À_»∞g¤ ∞^Œ<Õ ^ŒO_» „Ѩ=∂}=ÚÅ∞ QÍqOzi. Pq^è=Œ ÚQÍ `«# =Úã¨e`«#=Ú#O^Œ∞ ‰õÄ_® "≥∂Ü«Ú@KÕ P ¿ã"åÉèÏQƺ ѶŨ =ÚQÍ `å`«QÍ~°∞
™êfig∞r ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ JÅOHõiOz ѨOÑ≤Oz# N ™ê~Ú<å^ä∞Œ x ™êfiQÆuOK«∞@‰õΩ P"≥∞‰õΩ t=~å„u Ѩ~°fik#=Ú# "≥∂Hõ∆=Ú ##∞„QÆÇ≤ÏOzi. „Ѩu Pk"å~°O
`å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ Ti á⁄e"Õ∞~° =^ŒÌ "ÕzÜ«ÚO_»∞@ QÍOz Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ™êÜ«∞O„`«O WHõ¯_» xÜ«∞=∞O `«Ñʨ Hõ Éè[í # HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞ H˘#™êQÆ∞`å~Ú.
P#O^•â◊Û~°º=ÚÅÖ’ =ÚxyáÈ~Úi. HõÅ∂¡~∞° Ö’x `å`«QÍi ã¨=∂kèx ^Œi≈Oz# „Ѩu Éè‰í Ωõ _Î ∂» D QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú#∞
‰õÄ_® `«Ñʨ Hõ ^Œi≈OK«∞H˘x `å`«QÍi Pjã¨∞ûÅ∞ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ á⁄O^ŒQÅÆ ~°∞.
WHõ JѨÙÊ_»∞ ™ê~Ú<å^ä∞Œ x ~°^=Œä Ú#O^Õ =ÚO^Œ∞ ÉèÏQÆ=Ú# ~åq∞Ô~_ç¤
`å`« Éè‰í Ωõ ÅÎ HÀiHõ "Õ∞~°‰Ωõ Pã‘#∞Å∞ HÍQÍ ~å"≥∂‡Ç¨Ï#~å=Ù QÍ~°∞ "åǨÏ#=Ú#∞ `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
"≥∞Å¡QÍ Hõ^eŒ OK«QÍ =ÚO^Œ∞"≥#∞HõÅ Éè‰í Ωõ ÅÎ P#O^Œ ã¨O^ÀǨÏ=ÚÅ =∞^躌 x["≥∞#ÿ =¸_»= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
â’ÉèÏÜ«∂„`« P náê=o <å_»∞ „áê~°OÉè=í ∂Ü≥∞#∞. U^≥<· å ^Õ=Úx Tˆ~yOѨÙ
"≥Ú^Œ\~˜ ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ã¨=∂ÑÎ̈=Ú
V 40 V 41
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
Hõ=∆ ∂QÆ∞}=Ú, WO„kÜ«∞ x„QÆÇϨ =Ú, nè~` ° fi« =Ú, ã¨`º« =Ú, J„HÀ^è=Œ Ú
Ô~O_»= ~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú =Ú#flQÆ∞ ^è~Œ ‡° ÅHõ}
∆ =ÚÅ∞ =¸sÎÉqíè Oz# J=^è∂Œ `À`«=Î Ú_≥#· ~åq∞Ô~_ç` ¤ å`«
™ê~Ú=∞Ok~° q„QÆÇϨ „Ѩu+ª̈Å∞, â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ Å∞ QÍqOK«∞@ ^•fi~å `«# â◊HxÎ̃
^èŒ~°‡ã¨O™ê÷Ѩ# PÜ«∂ „Ѩ^âÕ ßÅÖ’ ã¨∞ã≤~÷ Ñ° ~¨ z° ^è~Œ ‡° Ѩi~°H}
=ÚYº Ѷ∞¨ @ì=ÚÅ#∞ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O.
∆õ QÍqOzi. JO^Œ∞Ö’x H˘xfl

Hõ$+¨‚O =<ÕÌ [QÆ^Œ∞æ~°∞"£∞ :


J^蕺ܫ∞=Ú – 4 N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« Hõ$ëê‚+qì¨ ∞ ~ÀA [x‡Ozi. JO`ÕHÍHõ QÆ∞O@∂~°∞
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«#∞ g∞~°∞ Hõ$ëê‚=`å~°HÍÅOÖ’ L<åfl~å Jx J_çy#ѨÙÊ_»∞ `«# QÆ∞iOz
K≥ÑÙ¨ ÊHÀ=_»O W+ì̈O ÖË#ѨÊ\˜H© `å`«QÍ~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ #=∞‡HõO ã≤~÷ Ñ° ~¨ K° ∞« @‰õΩ `«=∞‰õΩ
^è~Œ ‡° áêÅHõO ^è~Œ ‡° ~°HH∆õ Oõ n#[<À^•ú~O° Ü«ÚQÍÅ`À ѨxÖË^Œx ã¨=∂^è•#q∞zÛi. =∞iÜ«Ú `å`«QÍ~°∞ NHõ$+¨‚
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O ~åÜ«∞ÉÏ~°OÖ’x ''ÉÏ"å ZѨÙ_»∞ =zÛu g=Ù——, ''[O_®ÃÑ· HõÑ≤~åA—— =O\˜
Ѩ^Œº=ÚÅ#∞ =∞$^Œ∞=∞^èŒ∞~°=ÚQÍ QÍ#OKÕã≤ JÅiã¨∂Î LO_Õ"å~°∞. Jq
"Õ^Œ qÇ≤Ï`«"∞≥ #ÿ k, ^èiŒ OK«∞#k, áÈ+≤OK«∞#k J#∞ J~°=÷ ÚÅ #∞O_ç =zÛ#k ã¨O^Œ~Àƒùz`«=ÚQÍ LO@∂ Éèí‰õΩÎÅ ã¨=∞㨺ʼnõΩ Ѩiëê¯~°O P Ѩ^Œº=ÚÅÖ’
^è~Œ ‡° =Ú J#|_»∞#∞. ^Õx=Å#<≥` · Õ JÉè∞í º^ŒÜ∞« =Ú, "≥∂Hõ„∆ áêÑ≤Î HõÅ∞QÆ∞`«∞O^À HõxÑ≤ã∞¨ OÎ _Õq.
J^Õ ^è~Œ ‡° =∞#|_»∞#∞. J<åkQÍ ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ Zxfl J=`å~°=ÚÅ∞ ZuÎ<å U HÍÅOÖ’<≥<· å, U Ü«ÚQÆOÖ’<≥<· å ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ZÅ¡ÑÙ¨ Ê_»∂ ^è~Œ ‡° O "≥Ñ· Ù¨ <Õ
J=xflÜ«¸ HÍÖÏ#∞™ê~°=Ú ã¨=∂[=ÚÖ’ ÃÑK«∞Û ÃÑiy# J^è~Œ å‡xfl ~°∂ѨÙ=∂Ñ≤ xÅ|_»`å_»x =∞# ѨÙ~å}ÏÅ∞, WuǨ™êÅ∞ =∞#‰õΩ `≥e¿Ñ ã¨`º« O. Hõ$`«ÜÚ« QÆOÖ’
^è~Œ å‡xfl „Ѩu+≤Oª K«∞@ˆH. „`Õ`åÜ«ÚQÆO, ^•fiѨ~Ü ° Ú« QÍÅÖ’ ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ~å=Ú_»∞, ǨÏiâ◊ÛO„^Œ∞_»∂, „`Õ`åÜ«ÚQÆ=ÚÖ’ N~å=Ú_»∂, ^•fiѨ~Ü ° Ú« QÆOÖ’ NHõ$+¨µ_‚ ∂»
Hõ$+¨µ_‚ ∞» J=`å~°=ÚÅ∞ ZuÎ ~å=}, HõO™êk ~åHõã∆ ¨ ã¨OǨ~°=Ú QÍqOK«_O» `À KÕã≤#k^Õ. „Ѩ`ÕºH˜Oz NHõ$+¨µ‚_»∞ ~å*ϺkèHÍ~°=¸, ÃÑ^ŒÌÅ JO_»^ŒO_»Å∂,
P J=`å~° P=â◊ºHõ`« JHõ¯_ç`À ã¨iáÈ~ÚOk. HÍh ^è~Œ ‡° O UHõáê^ŒOÃÑ· #_»∞ã¨∞#Î fl ^Œ∞~°ÇϨ OHÍ~°=Ú`À Hõ#∂fl q∞#∂fl HÍ#x ^è~Œ ‡° O `«ÑÊ≤ # K«„Hõ=iÎÜ∞ÿ≥ # ^Œ∞~Àº^è#Œ ∞x
D HõeÜ«ÚQÆOÖ’ J_»∞QÆ_∞» H©¯ ѨÙ@∞ìH˘ã¨∞#Î fl ^Œ∞~å‡~°∞Åæ #∞ J}z J=∂Ü«∞Hõ HÍ^Œx, ^è~Œ ‡° O HÀã¨O Ѩ_~» åx áê@∞¡ Ѩ_∞» `«∂ ã¨~fi° O HÀÖ’Ê~Ú# áêO_»=ÙÅ
„Ѩ[Å#∞ HÍáê_»∞`«∂ ^è~Œ å‡xfl ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ ã¨∞ã≤~÷ ° Ѩ~K° ∞« @ ÉèQí =Æ O`«∞x `«H}
∆õ ѨHO∆õ xÅz JOu=∞ q[Ü«∞O KÕ‰Äõ ~åÛ_»∞. J^Õq^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_®
Hõ~=ΰ º"≥∞ÿ L#flk. HÍ|>Ëì ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ J=^è∂Œ `«Å#∞ Éè∞í q ÃÑ·H˜ ѨOÑ≤ ^è~Œ ‡° `å`« Éè‰í Ωõ _Î #·≥ ã¨O㨯$`« Láê^蕺ܫÚ_»∞ - ^è~Œ ‡° O `«ÑÊ≤ # `«# â◊„`«∞=ÙÃÑ· <åºÜ«∞
Ѩi~°H} ∆õ QÍqã¨∞<Î åfl_»∞. ÉèQí =Æ `«ûfi~°∂ѨÙÖˇ#· J=^è∂Œ `«Å∞ „ѨÑO¨ K«ãʨ $Ç¨Ï ÖËHõ áÈ~å@O KÕã∂¨ Î `å`«#∞ P„â◊~ÚOz#ѨÙÊ_»∞ J`«xHõ<åfl =ÚO^Œ∞QÆ<Õ `å`« =^ŒÌ
`«=∞ bÖÏ qÖÏã¨=Ú`À Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ ∞, Hõ~‡° Å∞ ÉÏѨÙ@ÜÕ∞QÍHõ "åix Jxfl #∞#fl `«# â◊„`«∞=Ù#∞ QÍOz d#∞fl_≥· =∞#ã¨∞Ö’ ^Œ∞ódã¨∞OÎ _»QÍ "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞
HÀ}=ÚÅ #∞O_ç HÍáê_»∞`«∞<åfl~°∞. ''=ÚO^Œ∞QÆ =zÛu h=Ù, =Ú#∞=ÚO^Œ∞QÆ K«∂ã≤u h`«xx—— J#∞ Hõ$+¨‚
V 42 V 43
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
~åÜ«∞ÉÏ~°=ÚÖ’ ^Œ∞~Àº^è#Œ ∞_»∂, J~°∞#˚ ∞_»∂ `«#<å„â◊~ÚOz#ѨÙÊ_»∞ ^Œ∞~Àº^è#Œ ∞_»∞ ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r :
=ÚO^Œ∞QÍ =zÛ#ѨÊ\˜H˜ ^è~Œ ‡° |^Œ∞_ú #·≥ J~°∞#˚ ∞<Õ `å#∞ K«∂™ê#∞ HÍ|\ì̃ `å#∞ ѨÓ[ºN t=<Õâ◊<£ ™êfig∞r `«# ÉÏź=Ú#O^Õ +≤i_ô „Ѩ"ÕtOz
J~°∞#˚ ∞x ѨH=∆õ ∞x `≥eÑ≤# ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’x áê@áê_ç `å`«QÍ~°∞ P ã¨O㨯$`« ™ê~ÚÉÏÉÏ P^Õâ=◊ Ú "Õ∞~°‰Ωõ +≤i_ôÖ’<Õ ã≤~÷ ° x"åã¨"∞Õ ~°Ê~°K∞« H˘x ™ê~Ú¿ã=‰õΩ
Láê^蕺ܫÚ#‰õΩ ^è~·≥ º° =Ú#∂, q[Ü«∞=Ú#∂ KÕ‰Äõ iÛi. `«# rq`«=Ú#∞ JOH˜`"« Ú≥ #iÛ# ÉèÏQƺje. P ™ê^è#Œ Ö’ `«iOz# ™êfig∞r
=∞iÜ«Ú NHõ$+¨µ_‚ ∞» `«# „Ñ≤Ü∞« ã¨`∞« Öˇ#· ~°∞H˜‡}©^qÕ , ã¨`º« ÉèÏ=∞Å =∞^躌 ™ê~Ú `«`fiΫ =Ú#∞ ^Õâ◊ q^Õâ=◊ ÚÅÜ«∞O^Œ∞ qâı+=¨ ÚQÍ „ѨKå~° "≥Ú#iOѨ KÕÜÚ« @
áêi*Ï`åѨÇϨ ~°}O q+¨Ü∞« OQÍ `«Öuˇ #Î ã¨=∞㨺ÃÑ· ‰õÄ_® ^è~Œ ‡° ѨH"∆õ ∞Õ =Ç≤ÏOKå_»∞. ^•fi~å Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ÉÏÉÏ#∞ ã¨∞Å∞=ÙQÍ J~°=÷ Ú KÕã∞¨ H˘#∞ =∂~°=æ Ú#∞ ã¨∂zOzi.
JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆ=ÚQÆ<Õ T~°∂~å ™ê~Ú¿ã"å ã¨Oã¨÷Å#∞ ™ê÷Ñ≤Oz "åiKÕ
ǨÏOQÆ∞Å∂, P~åƒù\ÏÅ∂, JǨÏOÉèÏ==¸ Jq∞`«OQÍ HõÅ ã¨`«ºÉèÏ=∞ `«#
™ê~ÚÉÏÉωõΩ „Ñ≤Ü∞« "≥∞#ÿ <å=∞ã¨OH©~#ΰ , J#fl^•#=Ú =O\˜ ѨÓ*Ï HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞
ã¨HÅõ =¸, `«∞ÖÏÉèÏ~°=Ú "Õã<≤ å `«∂QÆx NHõ$+¨µ_‚ ∞» , `«#ÃÑ· q#Ü«∞=Ú`À, ÉèHí ` Θ À PÜ«∂ ã¨Oã¨÷Å∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞#@∞¡ KÕã≤ Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂ =∂`«$™ê~Ú ¿ã=Ö’
JOH˜`É« Ïè =O`À L#fl ~°∞H˜‡}©^qÕ "Õã#≤ `«∞Åã‘^àŒ =◊ Ú#‰õΩ `«∂y ÉèHí Î̃ Hõ<åfl Un `«iOK«∞#@∞¡ KÕãi≤ . JO`ÕHÍHõ J=^è∂Œ `«Å#QÍ „Ѩ`º« Hõ∆ ^≥"· åOâ◊ ã¨OÉè∂í `«∞Åx
Z‰õΩ¯= HÍ^Œx ã¨fiO`« ÉèÏ~°ºÅ q+¨Ü∞« OÖ’ ‰õÄ_® ѨHá∆õ ê`« ^èÀ~°}˜ K«∂ѨHõ ^è~Œ å‡xˆH `≥eã≤# ™êfig∞r `å#∞ +≤i_ôÖ’ #∞#flѨÊ\˜H© ^Õâ"◊ åºÑÎ̈=ÚQÍ ZHõ¯_≥H¯õ _À L#fl
Hõ@∞ì|_ç L<åfl_»∞. nxx |\˜ì HÍÅ=Ú, Ü«ÚQÆ=ÚÅ`À ѨxÖˉΩõ O_® ZѨÙÊ_»∂ J=^è Œ ∂ `« Å #∞ QÆ ∞ iÎ O z "åi QÆ ∞ iOz Éè í ‰ õ Ω Î Å ‰õ Ω q=iOz J=^è Œ ∂ `«
ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ^è~Œ å‡xˆH |^Œ∞_ú ·≥ LO\Ï_»x `≥Å∞™ÈÎOk. J^Õ q^èOŒ QÍ ~åq∞Ô~_ç¤ ™êO„Ѩ^•Ü«∞=Ú#∞ qâı+=¨ ÚQÍ J~°=÷ ∞QÆ∞#@∞¡ KÕã≤ ZO^Œ~Ô O^ŒiHÀ J=^è∂Œ `«Å#∞
`å`« ‰õÄ_® u~°∞=∞Å +≤i_ô Hˆ „∆ `«=ÚÖ’x +≤i_ô™ê~Ú ¿ã"åã¨Oã¨Ö÷ ’ ã¨=∞㨺 ^Œi≈Oz ¿ãqOK«∞ =∞ǨÏ^•ƒùQºÆ =Ú#∞ HõeyOzi. ™ê~Ú ã¨Oã¨Å÷ "åiKÕ ™êfig∞r
`«Öu ˇ #ΠѨÙÊ_»∞ H©iÎ „Ѩu+¨Åª ∂, JOQÆ|Å=¸, J~°| ÷ Å=¸, ã¨HÅõ ǨÏOQÆ∞Å∂, D J=^è∂Œ `«Å ^•fi~å J<ÕHõ =∞Ok~°, ^è∞Œ x â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ Å∞, „áê}„ѨuëêªÑ#¨ Å∞
[iÑ≤OK«∞@Ö’ H©ÅHõáê„`« áÈ+≤Ozi. Wxfl HÍ~°º„Hõ=∞=ÚʼnõΩ ~°∂ѨH~õ Ü Î° ∞ÿ≥ #ѨÊ\˜H©
P~åƒù\ÏÅ∂ XHõ"Ñ·≥ Ù¨ , ã¨~fi° O HÀÖ’Ê~Ú J=^è∂Œ `«ÅÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç ^è~Œ å‡xH˜ Hõ@∞ì|_ç
™êfig∞r `å<≥#fl\˜H© ™ê~Ú ¿ã=‰õΩ_»#∞ =∂„`«"∞Õ #h `«# HÔ @∞=O\˜ =∞Ç≤Ï=∞Å∞,
=¸QÆÉHíè ` Θ À #∞#fl +≤i_ç ™ê~Ú ¿ã"å ã¨Oã¨÷ Ü«∂[=∂#ºO XHõ"Ñ·≥ Ù¨ xÅ|_ç#ѨÙ_»∞
bÅÅ∞ `≥eÜ«∞=x K≥Ñʨ _»"∞Õ HÍHõ ^•xx PK«~} ° Ö’ ÃÑ@∞ì@Ü«∞O^Œ∞ Z@∞=O\˜
^è~Œ ‡° |^Œ∞Öú #·ˇ +≤i_ô™ê~Ú ¿ã"åã¨O㨉÷ Ωõ `å`«QÍ~°∞ "≥#∞fl^Œ#∞flQÍ xÅz q[Ü«∂xfl ÉèË+¨[=Ú K«∂Ñ≤OK«x x["≥∞ÿ# Ü≥∂y. J`«ºO`« x~å_»O|~° r=#=Ú#∞
KÕ‰Äõ iÛ ''ã¨`º« "Õ∞= [Ü«∞`Õ—— J#∞ <å#∞_çH˜ <åOk ѨeH˜i. HÍ|\ì̃ Z=Ô~` · Õ ™êyOK« ∞ K« ∂ U<å_» ∂ „Ѩ K å~° = ÚÅ#∞ HÍh, P_» O |~° = ÚÅ#∞ HÍh,
Z@∞=O\˜ qѨ`¯« ~° Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞ Z^Œ∞~°∞¯O@∞#flѨÊ\˜H© ^è~Œ ‡° O `«Ñʨ Hõ xeK≥^~Œ À P~åƒù@=ÚÅ#∞ HÍh ^ŒiKÕ~°hÜ«∞Hõ J}∞=}∞=Ù<å ™ê~Ú `«`«Îfi=Ú#∞
J@∞=O\˜ "åiH˜ ÉèQí =Æ O`«∞_»∞, ã¨^∞Œ ~æ ∞° =Ù, J=^è∂Œ `«Ü∞ÿ≥ # ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« JO_», ri‚OK«∞‰õΩx PK«iOz ™ê~ÚH˜ JOH˜`"« ∞≥ iÿ .
Pjã¨∞ûÅ∞ ã¨OѨÓ~°O‚ QÍ ÅaèOz "å~°∞ H˜+¡ Ñì¨ i¨ ã≤` ÷ ∞« Åhfl JkèQqÆ ∞Oz q[Ü«∂xfl N u~°∞=∞Å +≤i_ô Hˆ „∆ `«=Ú :
á⁄O^ŒQÅÆ ~°∞. JO^Œ∞Hˆ
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞‰õΩ ã¨g∞Ѩ=Ú# QÆÅ =∞ÖÏ¡ÑÓ¨ ~°∞ „QÍ=∞=ÚÖ’ <å~åÜ«∞},
^èŒ~À‡ ~°Hõ∆u ~°H˜∆`«ó ~åAÅ ã¨Å÷ =Ú#∞ K«∂ã≤# XHõ QÆ∞~°∞=Ù D ™ê÷#=ÚÖ’ Jxfl =∞`«=ÚÅ "å~°∂
V 44 V 45
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
H˘eKÕ ^≥=· O H˘Å∞=Ù f~°É’`«∞<åfl_»x K≥Ñʨ _»O [iyOk. J@∞ Ñ≤=∞‡@ ~åA ÉèQí =Æ ^ŒiÊù`=« Ú QÍqOzi. D ã¨Oã¨Ñ÷ @ ¨ ¡ Hõ#fl`«O„_ç ÉÏ^躌 `« =Ç≤ÏOz# ™êfig∞r
J#flÜ«∞ºÜ≥∞ÿ # <å~åÜ«∞} +≤i_ô "≥o§#ѨÙÊ_»∞ `«#‰õΩ ÉÏÉÏ K«∂Ñ≤Oz# bÅʼnõΩ `å<˘Hõ¯ˆ~ J=bÅQÍ Ñ¨ÓiÎ KÕÜ«∞QÆey# D =∞Ok~° x~å‡}=Ú#‰õΩ
"≥∞ÿ=∞~°z ™ê~ÚÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú#∞ `«=∞ ã¨÷Å=Ú#O^Œ∞ xi‡OK«=Öˇ#<Õ `«#`Àáê@∞QÍ =∞i #Å∞QÆ∞~°∞ J=^è∂Œ `«Å#∞ „¿Ñˆ~Ñ≤Ozi. ZO^Œ∞Hõ#QÍ =∞Ok~°
ã¨OHõÅÊ=Ú HõeyOk. `å#∞ #=Ú‡‰õΩ#fl PO[<ÕÜ∞« ™êfiq∞x =∞#ã¨∞Ö’ x`«ºO x~å‡}=Ú =∂„`«"∞Õ `«# ã¨OHõÅÊ=Ú HÍ^Œh D ã¨Å÷ =Ú#∞ â◊HΘ Ñ‘~=°î ÚQÍ#∂,
H˘Å∞K«∞HÀ=_»O `«Ñʨ D QÆ∞à◊√§ QÀѨÙ~°=ÚŠѨ@¡ J=QÍǨÏ# ÖË#O^Œ∞# ~åA ѨÙ}ºˆH∆„`«=ÚQÍ#∂ =∞Åz HõeÜ«ÚQÆ=Ú#flO`« HÍÅ=Ú HÀ\Ï¡k Éèí‰õΩÎÅ#∞
"≥Ú^Œ\’¡ D =º=Ǩ~°=ÚÖ’ `«Å^Œ∂~°ÛHõáÈ~Ú#ѨÊ\˜H© P `«~∞° "å`« `«Ñʨ xã¨i `«iOѨKÜ Õ Ú« @ˆH J#flk JHõ~∆ ã° `
¨ º« =Ú. J=^è∂Œ `«Å∞ D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ `«=∞
Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ D ã¨OQÆux Ѩ\Oì˜ K«∞HÀ=Åã≤ =zÛOk. J@∞=O\˜ ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ Ü≥∂QÆâH◊ xÎ̃ UU ~°∂Ѩ=ÚÅ`À ^è•~°áÈã≤~À WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O.
+≤i_ôÖ’x ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO HõÅ∞QÆQÍ WHõ J`«x =∞#ã¨∞
"≥Ú`«=Î Ú ™êfig∞r áê^Œ=ÚÅ Ü«∞O^Œ∞ ÅQÆfl"≥∞áÿ ÈQÍ P<å\˜ #∞O_ç ™êfig∞r
N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« :
J_»∞QÆ∞*Ï_»ÅÖ’ #_»∞ã¨∂Î "åi ã¨∂K«#Å#∞ Ü«∞^ä•`«^OŒä QÍ J=∞Å∞ Ѩ~K° ∞« @‰õΩ 11 ZHõ~=° ÚÅ qã‘~Î =‚° ÚÖ’ +≤i_ôÖ’x =∞Ok~°=ÚÅhfl Ü«∞^ä•`«^=Œä ÚQÍ
ã≤~÷ x° â◊ÛÜ«Ú_»Ü∂« º_»∞. P<å\˜ #∞O_ç P ã¨Å÷ =ÚÖ’ JHõ¯_» ã¨~åfiOQÆ ã¨∞O^Œ~O° QÍ xi‡OK«∞ |$ǨÏ`«~Î ° HÍ~°º x~°fiǨÏ}‰õΩ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ KÕÜÚ« ÉÏ^躌 `«#∞ ™êfig∞r
PǨ^¡ HŒ ~õ "° ∞≥ #ÿ "å`å=~°}OÖ’ 108 ~À_»‰¡ Ωõ ™ê~Ú<å=∞ JëÈì`~Ϋ =° ÚÅ <å=∞Hõ~} ° ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«ÃÑ· ÃÑ@∞ì@ ^•fi~å „Ñ¨„Ѩ^=Œä ∞=ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ D ÉÏ^躌 `«#∞
KÕã≤ „ѨâßO`«"∞≥ #ÿ "å`å=~°}OÖ’ P^蕺u‡Hõ`« L\˜Ñì _¨ ∞» XHõ Hˆ „∆ `«=Ú#∞ J=^è∂Œ `«Å ã‘fiHõiOzi. `å`«QÍix =∞Ok~° â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ ‰õΩ =K«∞Û@‰õΩ J#∞=∞uHÀã¨O "≥o§#
Pjã¨∞ûÅ`À xi‡OK«=Öˇ#x W`«x ã¨OHõÅÊ=Ú. <å~åÜ«∞}`À `å`« "≥O@<Õ |Ü«∞Å∞^Õ~∞° @‰õΩ ã≤^ÑúŒ _¨ ~ç #° QÍ D =∞Ok~°O Ѩ@¡
`å`« =∞‰õΩ¯= J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok.
`å=∞~å‰õΩÃÑ· h\˜ÉÁ@∞ìÖÏ xÅz Jxfl HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∂ [iÑ≤OK«∞ ™êfig∞r
„uHõ~} ° â◊√kúQÍ `«##∞ #q∞‡# gi`À +≤i_ôx áÈe# +≤i_ôx xi‡OѨKÜ Õ ∞« 11–4–1992 N~å=∞#=q∞<å_»∞ L^ŒÜ«∞O 8–20 QÆO.ʼnõΩ =∞Ok~°
ã¨OHõeÊOz 11 ZHõ~=° ÚÅ ã¨Å÷ =ÚÖ’ '+≤i_ô ™ê~Ú ¿ã"åã¨O㨗÷ #∞ ™ê÷ÑO≤ ѨKãÕ i≤ . â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ ‰õΩ ã¨∞=ÚǨ˙~°=Î Ú x~°~‚ ÚOK«|_ç#k. D ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚQÍ LQÍk
JO`ÕHÍHõ ~åA, <å~åÜ«∞}Å∞ "≥OHõ>Ëâ◊fi~°™êfiq∞ Éèí‰õΩÎÅ=_»O KÕ`« D #∞O_ç N~å=∞#=q∞ =~°‰Ωõ ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ =Ú [iÑ≤OK«∞@‰õΩ x~°~‚ ÚOz
ˆH∆„`«=Ú#O^Œ∞ "≥OHõ>Ëâ◊fi~°™êfiq∞ PÅÜ«∞=Ú#∞ ‰õÄ_® u~°∞=∞ÅÖ’ ÖÏQÍ<Õ qq^èŒ Éè[í # |$O^Œ=ÚÅ#∞ U~åÊ@∞KÕã≤ MÏm ã¨Å÷ =Ú #O^Œ∞ Z=fi~°‰Äõ Z@∞=O\˜
Ü«∞^è•`«^OŒä QÍ xi‡OѨ ã¨OHõeÊOz "≥Ú`«=Î Ú D Hˆ „∆ `«=Ú#‰õΩ ''u~°∞=∞Å +≤i_ô—— W|ƒO^Œ∞Å∂ ÖˉΩõ O_»∞#@∞¡ JѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ =ã¨`∞« Å∞ HõeÊOz <å=∞ ã¨áêÎÇϨ =Ú#‰õΩ
J#∞ <å=∞Hõ~} ° =Ú KÕÜÚ« @ ^•fi~å J@∞ u~°∞=∞Å "≥OHõ\Ïnèâ√◊ x, W@∞ +≤i_ô HÍ=Åã≤# =#~°∞Åhfl ã¨=∞‰õÄiÛi. J`«ºO`« "≥É· =íè =ÚQÍ ã¨∞=∂~°∞ 14 H˜.g∞.
™ê~Ú<å^ä∞Œ x JO_», Pjã¨∞ûÅ∞ D ã¨O㨉÷ Ωõ HõÅ∞QÆ∞#@∞¡ KÕãi≤ . JѨÊ\˜#∞O_ç ^Œ∂~°=Ú #∞O_ç ™ê~Ú<å^ä∞Œ x Ѩ@=Ú#∞ Tˆ~yOѨÙÖÏ fã¨∞‰õΩ=K«∞Û#ѨÙÊ_»∞ ^•i
<å~åÜ«∞}, ~åAe^ŒÌ~°∂ `«=∞ rq`«=ÚÅ#∞ ^èŒ#º`« <˘OkOz WO`«\˜ á⁄_»=Ù<å =∞OQÆà◊ h~å[#=Ú ÅO^Œ∞‰õΩ#fl ™ê~Ú<å^ä∞Œ _»∞ =∞ÖÏ¡ÑÙ¨ ~° „QÍ=∞=Ú#
=∞ǨÏ^•ƒùQƺ=Ú <˘ã¨y# "≥OHõ>Ëâ◊fi~°™êfiq∞, ™ê~Ú<å^äŒ∞_»∂, J=^èŒ∂`«ÖË D „Ѩ"tÕ Oz JO^Œ=ÚQÍ JÅOHõiOѨ|_ç# ѨOkiÖ’ H˘Å∞=Ù fÔ~#∞. P `«~∞° "å`«
ˆH∆„`«=Ú#‰õΩ Ü«∞[=∂#∞Åx „uHõ~°} â◊√kúQÍ #q∞‡ Ѷ¨ÖÏ¿ÑHõ∆ ~°Ç≤Ï`«=ÚQÍ <å=∞ã¨áêÎǨÏ=Ú J`«ºO`« "≥·Éèí==ÚQÍ „áê~°OÉèí=∂Ü≥∞#∞. D â◊O‰õΩ™ê÷Ѩ#
ã¨=∂[Ç≤Ï`« HÍ~°º„Hõ=∞=ÚʼnõΩ LѨÜ≥∂QÆѨ_»∞#@∞¡ `«=∞ Ü«∂=^•ã≤Îx HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ K«O_ôÜ∂« QÆ=Ú âß„ã¨Ü Î Ú« Hõ=Î ÚQÍ „áê~°OÉè=í ∂Ü≥∞#∞.
V 46 V 47
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
[#ã¨OKå~°"Õ∞ ÖËx D „áêO`«=Ú# x`«º=¸ x~°O`«~°=ÚQÍ "ÕÅ=∞OkH˜ =∞^躌 `å`« J`«ºO`« „Ѩã#¨ ∞flÅ∞QÍ #∞O_ç D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ '#Éè∂í `À #
J#fl^•#=Ú "≥É· "íè À¿Ñ`«=ÚQÍ [iÔQ#∞. ZHõ¯_»#∞O_ç =KÕÛ"å~À `≥eÜ«∞#@∞¡ Éèqí +¨ºu—QÍ [iÑ≤Ozi. "≥Ú^Œ\˜ ^Œ~≈° #=Ú`À<Õ `å`«Ñ@
¨ ¡ ÉèHí Î̃ „¿Ñ=∞Å∞ ‰õΩki#
ÉèHí [Îõ # ã¨O^ÀǨÏ=Ú D HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ „Ѩux`«ºO áêÖÁæ<"Õ å~°∞. Dq^è=Œ ÚQÍ <å~åÜ«∞}, ~åAÅ∞ `å`«QÍ~°∞ `«=∞ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ QÍqOz# â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨
ã¨áêÎÇϨ =Ú P^ŒºO`«=¸ ÉèHí „Î˜ â◊^ÅúŒ `À ZO`À "≥É· =íè =ÚQÍ ™êQÆ∞`«∞#flk. D =∞Ǩϟ`«û==Ú#∞ QÍOz Hõ$`«[` ˝ åaè=O^Œ#=Ú ÅiÊOzi.
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ "ÕOKÕÜ«Ú `å`«QÍix HõÅ∂¡~°∞ #∞O_ç =∞ÖϡѨÙ~°=Ú#‰õΩ P `«~°∞"å`« =∞i Ô~O_»∞ =¸_»∞ ™ê~°∞¡ `å`«QÍ~°∞ D =∞Ok~°
fã¨∞‰õΩ=zÛ#ѨÙÊ_»∞ Ѩiã≤u÷ #O`å Ѩ~º° "ÕHO∆˜ z# `å`« UHõOQÍ 18 QÆO@Å Ü≥∂QÆ „áêOQÆ}=Ú#‰õΩ ~å=_»"∞Õ HÍHõ ZHõ¯_®ÖË#@∞=O\˜ suÖ’ J#fl^Œ=Ú‡e^Œ~Ì Hˆ°
x„^ŒÖ’xH˜ "≥o§áÈ~Úi. â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ =ÚǨ˙~°=Î Ú ã¨g∞Ñ≤OK«∞@ ^•\˜áÈ=Ù@ HÍHõ "åi `«O„_çQÍiH˜ ‰õÄ_® `«# áê^Œ∞HõÅxzÛi. XˆH ‰õΩ@∞O|=Ú#‰õΩ
‰õÄ_® [iy#k. J~Ú`Õ HÍÖÏf`«∞Öˇ#· J=^è∂Œ `«Å‰õΩ =∂#=ÙÅ∞ x~°~‚ ÚOz# K≥Ok#"åiH˜ XH˘¯Hõ¯iH˜ XH˘¯Hõ¯ [`« áê^Œ∞HõÅ x=fi_»O ‰õÄ_® giO\˜Ö’<Õ
=ÚǨ˙~°Î=ÚÖ`À ѨxÖË^Œ∞. "å~°∞ x~°‚~ÚOz# =ÚǨ˙~°Î ã¨=∞Ü«∞=Ú#ˆH KÕã#≤ `å`« giH˜ `«# ~°H} ∆õ #∞ HõeÊOzi. giO\˜Ö’ J<åkQÍ giH˜ ~°H} ∆õ ÖÏ
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú [iÑ≤OK≥^~Œ #° ∞ J=QÍǨÏ# LO_»_=» Ú =Å# x~åfiǨωõΩÖˇ=fi~°∂ #∞#fl ^Õ=`å q„QÆÇϨ =ÚÅ#∞ `˘ÅyOK«=∞x Z=~À ~åA "åo§O\˜H˜ =zÛ K≥Ñʨ QÍ
D q+¨Ü∞« "≥∞ÿ PO^Àà◊# HÍh, P`«$`« HÍh <˘O^ŒHõ `å`«QÍ~°∞ x~°~‚ ÚOK«∞ J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ `å`«QÍi =^ŒÌ #∞#fl <å~åÜ«∞} á¶È#∞ ^•fi~å ã¨OQÆu `≥eã≤
ã¨∞=ÚǨ˙~°=Î Ú#ÔH· "ÕzÜ«ÚO_çi. `å`«#∞ J_»∞QÆQÍ `å`«QÍ~°∞ ã¨Ê+ì̈=ÚQÍ ''"å\˜#ÖψQ LO_»h—— Jx ѨeH˜i.
FO HÍÖÏf`åÜ«∞ #=∞ó J~Ú`Õ "åiÃÑ· #∞#fl #=∞‡Hõ=Ú`À ~åA "å\˜x fã≤"Ü Õ ∞« _»=Ú [iy#k. WHõ
JѨ Ê \˜ # ∞O_ç giH˜ `≥ e Ü« ∞ ‰õ Ω O_» Q Æ < Õ Ñ¨ i ã≤ ÷ ` « ∞ Å∞ J^Œ ∞ Ѩ Ù `« Ñ ¨ Ù Ê@
P ~°HOõ QÍ `å`«QÍ~°∞ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ <å_Õ =∞Ok~° x~å‡} *ÏѨº=Ú#∞
„áê~°OÉè=í ∞~Ú#q. J~Ú`Õ Pi÷H=õ ÚQÍ Ñ¨\+˜ "ª¨ ∞≥ #ÿ ã≤u÷ Ö’ #∞#fl g~°∞ P Ѩiã≤` ÷ ∞« Å
Ѩ~ÀHõ=∆ ÚQÍ ã¨∂zOzi.
<≥^∞Œ ~˘¯x =∞Ok~° x~å‡}=ÚÖ’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ ™ê~ÚÉÏÉÏ ã¨âs◊ ~°∞Å∞QÍ#∞#fl
N~å=∞#=q∞ =∞^蕺ǨÏflO ã¨iQÍæ 12 QÆO.ʼnõΩ Ü≥∂QÆãu÷≤ #∞O_ç |Ü«∞@‰õΩ ^•fi~°HÍ=∂~Úx ™êfig∞r P^Õâ=◊ Ú "Õ∞~°‰Ωõ =ÚO^Œ∞QÍ xi‡OѨ^ÅŒ z U XHõ¯ih
=zÛ# `å`« ã¨iQÍæ ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú xi‡OK«∞ ã¨÷Å=Ú #O^Œ∞ xÅ|_ç XHõ¯ ~°∂áê~Ú `«=∞O`« `å=Ú J_»∞QƉõΩO_® xi‡OKÕ@ѨÙÊ_»∞ J#∞HÀx
=∞OQÆà™◊ êfl#=Ú ÖÏK«iOzi. J@∞ Ñ≤=∞‡@ ™êÜ«∞O„`«=Ú =~°‰Ωõ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ Ѩiã≤`÷ ∞« ÅÖ’ `«# ¿ãflÇ≤Ï`«∞_≥#· Ѩ=<£‰Ωõ =∂~ü #∞O_ç H˘O`« ÃÑH· =õ Ú#∞ fã¨∞HÀ=_»=Ú
„áê~°OaèOK«x `å`« 4.03 x.ʼnõΩ ™ê~Ú=∞Ok~° â◊O‰õΩ™ê÷Ѩ#`À `«# q∞#Ǩ~ÚOz q∞ye#^ŒO`å `«=∞ ã¨fiO`« _»|∞ƒ "≥zÛOz XHõ¯ J}∞"≥<· å
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ „áê~°OaèOz P `«~∞° "å`« QÆ∞~°∞™ê÷<,£ Kå=_ç, ^•fi~°HÍ=∂~ÚÅ `Õ_®ÖˉΩõ O_® `å`«ÃÑ· ѨÓiÎQÍ P^è•~°Ñ_¨ ç J=ã¨~"° ∞≥ #ÿ ѨÙÊ_»ÖÏ¡ J#fl^Œ=Ú‡e^Œ~Ì ∂°
â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ #∞ `«#^≥#· â‹e· Ö’ [iÑ≤ P =∞Ok~°=Ú#‰õΩ HÍ=Åã≤# Ü≥∂QÆâH◊ xÎ̃ `å`«#∞ P„â◊~ÚOz =∂#ã≤H=õ ÚQÍ `å`«‰Ωõ ^ŒQ~ÔæÆ · ѨÅ∞=∂~°∞¡ `å`«#∞ ^Œi≈Oz
P<å_Õ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ `À áê@∞ xH˜Ñ∆ Ψ Ѩ~z° i. =∞iÜ«Ú =Úà◊§^•i "≥O@ #_çz Pjã¨∞ûÅO^Œ∞H˘#∞@ =Å# `å`« Pj~åfi^Œ=ÚÅ`À Hˆ =Å=Ú 8 <≥ÅÅ =º=kèÖ’
#O^•nѨ=Ú, ^Œ`å΄`ÕÜ«ÚÅ =∞Ok~°=ÚňH HÍHõ 4 ZHõ~°=ÚÅ qã‘Î~°‚=ÚÅ∞ ^•fi~°HÍ=∂~Ú x~å‡}=Ú K«HKõ H« Í QÍqOK«∞K«∞O_»QÍ TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ
xi‡OK«É’=Ù QÆ∞~°∞‰õΩÅ "Õ^Œ áê~îâ° ßʼnõΩ ‰õÄ_® â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ [iÑ≤ `«=∞ Pjã¨∞ûÅ∞ `å`«QÍ~°∞ ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ ã¨=∂kè <˘O^Œ_»O giH˜ f~°x Ö’@∞ J~Ú#ѨÊ\˜H©
P =∞Ok~°=Ú#‰õΩ „Ѩ™êkOzi. ã¨∞=∂~°∞ 10,000 =∞Ok ÉèHí Îõ [# ã¨O^ÀǨÏ=Ú `å`«QÍ~°∞ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ KÕã#≤ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ `«fi~°QÍ Ñ¨ÓiÎKÜ Õ Ú« >Ë `å`«‰Ωõ
V 48 V 49
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
`åq∞K«∞Û x"åoQÍ ÉèÏqOz `«fi~°`fi« ~°QÍ ^•fi~°HÍ=∂~Ú x~å‡}=Ú#∞ 1993 ^Õq =∂Ü«∞=∞‡ :
[#=i <≥ÅÖ’<Õ Ñ¨ÓiÎ QÍqOzi. P ~°HOõ QÍ WO`«\˜ ѨÙ}ºˆH„∆ `åxH˜ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ "Õ^[Œ #xQÍ, q^•º„ѨɒkèxQÍ ^è~Œ ‡° ã¨O™ê÷Ñ#¨ Ü«∞O^Œ∞ `«# =O`«∞ Hõ$Ѩ#∞,
^•fi~å „Ñ¨^=Œä ∞ ÉÏ^躌 `« ã‘fiHõiOz# `å`« Jxfl qѨ`¯« ~° Ѩiã≤`
÷ ∞« ÅÖ’ `«# JO_®, `«áÈ[Å=Ú#∞ fã¨∞‰õΩx Hõ<庉õΩ=∂i #∞O_ç Hõ^eŒ # ™êQÆ~H° #õ º Hõ~∞° }Ï=∂~Ú
^ŒO_® D ã¨O㨉÷ Ωõ HõÅ=#∞ ^è~·≥ åºxfl Wã¨∂Î =ÚO^Œ∞‰õΩ #_çÑã≤ ∞¨ <Î åfl~°∞. D ^Õq=∂~Ú. D `«e¡ ¿Ñ~°∞ g∞^Œ ~åÉ’`«∞#fl "Õ^Œ QÆ∞~°∞‰õΩÅ áê~îâ° ßÅÅ∞
ã¨=∂*Ïaè=$kúH˜ x["≥∞#ÿ ™Èáê<åÅ∞.
J#ã¨∂Ü«∞=∂`« :
<åOѨe¡ ÉÏÉÏ :
™êfig∞r ~åA#∞ J#ã¨∂Ü«∞=∂`« =^Œ‰Ì Ωõ ѨOÑ≤Oz J#ã¨∂Ü«∞=∂`« J=^è∂Œ `«Å∞ „áê~°OaèOz# HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ#∞ "å~°∞ ã¨∂Å÷ â◊s~°=Ú`À
KÕ`«∞Åg∞^Œ∞QÍ ^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’x ^èŒ∞xx „áê~°OaèOz#>ˇÿ¡`Õ +≤i_ôÖ’x
ÖË#ѨÙÊ_»∞ ã¨âs◊ ~°∞Å∞QÍ #∞#fl "Õ~˘Hõ J=^è∂Œ `«Å∞ P ÉÏ^躌 `«#∞ ã‘fiHõi™êÎ~∞° .
™ê~ÚÉÏÉÏ KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ „áê~°OÉèOí HÍ|_ç# ^è∞Œ xH˜ L#flO`« Ѩq„`«`« ÃÑ·# K≥ÑÊ≤ # =ÚQÆ∞~æ ∞° J=^è∂Œ `«Å∞, ™êfig∞rÅ k=º ^ÕÇϨ =ÚÅ∞ Hõ#∞=∞~°∞QÔ #· ѨÙÊ_»∞
„áê^è•#º`« KÕ‰õÄ~°∞`åÜ«∞x `≥Å∞ѨQÍ J#ã¨∂Ü«∞ =∂`«#∞ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ XO\˜ TÑ≤i`À xez# D +≤i_ô ™ê~Ú ¿ã"åã¨Oã¨#÷ ∞ `«# X_çÖ’xH˜ fã¨∞‰õΩx
PǨfixOz D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú [iÑ≤OK«∞@‰õΩ ~°OQÆ=Ú ã≤^=úŒ Ú KÕã#≤ ™êfig∞r =∂`«$„¿Ñ=∞#∞ ‰õΩiÑ≤Oz P^ŒiOz J#∞Hõ∆}=¸ HÍáê_ç# Hõ~°∞}Ï=¸iÎ
Pq^è=Œ ÚQÍ WOH˘Hõ J=^è∂Œ `«#∞ D =∞Ok~°=ÚÖ’ ÉÏ^躌 `« =Ç≤ÏOK«∞#@∞¡ KÕãi≤ . N <åOѨeÉ¡ ÏÉÏ.
`å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kèÜ≥ÿ∞# QÍÜ«∞=Ú Ñ¨zÛѨÙO_»∞ÖÏ JO^Œi =∞#ã¨∞Å#∂ Dq^èŒ=ÚQÍ J=^èŒ∂`«Å JO_»^ŒO_»Å`À ™êQÆ∞`«∞#fl D ã¨Oã¨÷‰õΩ
ÉÏ^èŒÃÑ_»∞`«∞#flѨÊ\˜H© J#ã¨∂Ü«∞=∂`« KÕ`«∞Å g∞^Œ∞QÍ [~°∞QÆÉ’=Ù D Ü«∞[=∂#∞Å∂, x~åfiǨωõΩÅ∂ ‰õÄ_® J=^è∂Œ `«ÖË HÍ|\˜ì D ã¨Oã¨÷ ~°H} ∆õ "åi^Õ.
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ U~åÊ@¡xflÜ«¸ ѨÓiÎQÍqOz 8–2–1993# x~°~‚ ÚOK«|_ç# Ug∞ `≥eÜ«∞x J=∂Ü«∞Hõ`fi« O`À `«##∞ #q∞‡#"åix Jxflq^è=Œ ÚÖÏ HÍáê_»∞@
=ÚǨ˙~°=Î Ú#‰õΩ J#ã¨∂Ü«∞=∂`«#∞ PǨfixOz =∂`« ~åHõHÔ · "Õ~Ú Hõ#∞flÅ`À H˘~°‰Ωõ ™êfig∞r ~°OQÆ=Ú ã≤^=úŒ Ú KÕãi≤ . D =∂~°∞ÊÅ∞ [~°∞QÆ∞ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’
Z^Œ∞~°∞K«∂K«∞K«∞O_»QÍ =ÚǨ˙~°Î ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ =ÚO^Œ∞QÆ<Õ =∞Ok~°=Ú JOQÆ|Å=Ú, J~°|÷ Å=ÚÖË HÍHõ Jxfl q^è•ÖÏ #+¨áì È~Ú Hõ+=ì¨ ÚÅÖ’ #∞#fl ~åA‰õΩ
„Ѩ"ÕtOz# J#ã¨∂Ü«∞=∂`« J`«ºO`« "≥·Éèí==ÚQÍ D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« `«# ã¨xflkèÜ≥ÿ∞# '~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú— #O^Œ∞ ~°Hõ∆} HõeÊOz
=∂`«$„¿Ñ=∞#∞ ‰õΩiÑ≤Oz P^ŒiOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ Jxfl Hõ+=ì¨ ÚÅ #∞O_ç Hˆ =∆ ∞=ÚQÍ
ѨÓiÎQÍqOz `«# Pjã¨∞ûÅ#∞ D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ JOkOzi. Pq^è=Œ ÚQÍ
`«ÑÊ≤ OK«∞@ ^•fi~å D ã¨O㨉÷ Ωõ „áê}=Ú áÈã≤i. Pq^è=Œ ÚQÍ `å#∞ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨
ÅHõÖ∆ Ïk Éè‰í Ωõ ÅÎ Hõ~‡° Å#∞ ^èfiŒ Oã¨O KÕã#≤ Ö’Hõáê=x ^Œ`åÎ=`åi}˜ q^ÕÇÏ‘ ã¨f KÕã#≤ ã¨Oã¨÷ ÉÏQÀQÆ∞Å#∞ `å`« ã¨~fi° ^• HÍáê_»∞`«∂ „Ѩu J_»∞QÆ∞Ö’#∂ `«#
J#ã¨∂Ü«∞=∂`« ~åÉ’=Ù HÍÅ=ÚÖ’ J#O`«HÀ\˜ Éè‰í Ωõ ÅÎ Ü≥∂QÆHˆ =∆ ∞=ÚÅ HÀã¨=Ú ~°H} ∆õ #∞ JOkã¨∂Î `«# J=∞$`« ^Œ$+≤` ì À D ã¨O㨉÷ Ωõ H˘O_»O`« JO_»QÍ xez
D ã¨Oã¨÷ #O^Œ∞ x`åºyfl (^è∞Œ x)x „Ѩ[fieOѨKãÕ ≤ P `«e¡ `«# â◊HxΘ D ã¨O㨉÷ Ωõ ^è~·≥ º° =Ú#∞ HõÅ∞QÆKãÕ ∞¨ OÎ _»_=» Ú =Å#<Õ ZO`«\˜ qѨ`¯« ~° Ѩiã≤`
÷ ∞« Å<≥<· å D
x[xkèÖÏ ^è•~°áÈÃã#∞. ã¨Oã¨÷ Z^Œ∞~˘¯x xÅ|_ç q[Ü«∞O ™êkèOK«QÅÆ ∞QÆ∞`«∞Ok.
V 50 V 51
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
Pq^è=Œ ÚQÍ ™êfig∞r JѨÓ~°fi ã¨OHõÅÊ |Å=Ú`À '#Éè∂í `À # Éèqí +¨ºu— Pã‘#∞_≥#· =∞# ~å=∂=^è∂Œ `« ѨO_»iѨÙ~° „Ѩ[ʼnõΩ ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO HõeyOKå~°∞.
~°∂ѨÙk^Œ∞‰Ì Ωõ O\’Ok Nu~°∞=∞Å +≤i_ô Hˆ „∆ `«=Ú. U teÊÜ≥∞ÿ <å `å#∞ K≥Hˆ ¯ ZO^Œ~Ô O^Œ~À Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ =zÛ `å`«#∞ ^Œi≈Oz "åi Pjã¨∞ûÅO^Œ∞‰õΩx `«iOKå~°∞.
~åux `«#‰õΩ HÍ=Åã≤# q^è=Œ ÚQÍ =∞ÅK«∞‰õΩ#fl>Ë¡ ™êfig∞r Hõ~H° =õ ∞Å=ÚÅ`À WHõ D =∞Ok~°OÖ’ `å`« Z=fiÔ~xfl q^è=Œ ÚÅ∞QÍ K≥ÑÊ≤ <å q~îÅ° ∞x QÆ~ƒ° Qù ∞Æ _çÖ’xH˜
K≥H¯õ |_ç# JѨÙ~°∂Ѩ tÅÊ=Ú D +≤i_ô ™ê~Ú ¿ã"åã¨Oã¨.÷ „uHõ~} ° â◊√kúQÍ „Ѩ"tÕ OK«Ö^Ë ∞Œ . ZO^Œ∞HõO>Ë q~îÅ° ∞_Õ ã¨fiÜ«∞OQÍ `å`« ~°∂ѨOÖ’ LO_»QÍ `å`«‰Ωõ
J=^è∂Œ `«Å â◊~} ° ∞ "Õ_#ç D ã¨O㨉÷ Ωõ "åi áê^Œ=ÚÖË =¸Å ã¨O÷ Éè=í ÚÅ∞. "åi QÆ~ƒ° Qù ∞Æ _çÖ’ Ѩ<=Õ ÚOk? P QÆ∞_çÖ’ q~îÅ° ∞x ^Œi≈OK«_=» ∞O>Ë `å`« `«##∞ `å#∞
Hõ~=° ÚÅ∞ D Hõ@_ì =» ÚÅ∞, "å~°∞ PHõiO¬ KÕk D ã¨Oã¨÷ ǨÏ$^ŒÜ∞« Ѷ∞¨ ’+¨. "åi J^ŒÌ=∞O^Œ∞ K«∂ã¨∞HÀ=_»"Õ∞ Hõ^•. P J=ã¨~°O `å`«‰õΩ ÖË^Œ∞ HÍ|>Ëì `å`«
Hõ$áê=$+≤ì D ã¨O㨉÷ Ωõ J=∞$`Àáê#=Ú, "åi Ü≥∂QÍyfl WHõ¯_» „Ѩ[fiiÖË¡ x`åºyfl. QÆ~åƒùÅÜ«∞O „Ѩ"tÕ OK«Ö^Ë ∞Œ . P ™êÜ«∞O„`«O `å`« K«O„^ŒÉÏè QÍ #nf~åxfl KÕi
"åi `« Ñ ¨ â ◊ ≈ H˜ Î D 㨠O 㨠÷ Ѩ O K« „áê}=ÚÅ∞QÍ Ö’Hõ Hõ à Ϻ}Ï~° ÷ = ¸, J`«ºO`« LÖÏ¡ãO¨ QÍ P „áêO`«=∞O`å HõeÜ«∞ uiy =∞^è∞Œ ~°"∞≥ #ÿ QÍ#O`À P
^è~Œ ‡° ã¨O™ê÷Ñ<¨ å~°=÷ ¸ #_»∞O ayOz ''ã¨`º« "Õ∞= [Ü«∞`Õ—— J#∞ x<å^Œ=Ú`À „áêO`åxfl ѨÙh`«O KÕ™ê~°∞. <å\˜ NHõ$+¨µx‚ "Õ}∞<å^•xfl q#fl #n `«~O° QÍÅ∞
=ÚO^Œ∞‰õΩ J_»∞QÆ∞ÖËã∞¨ #Î fl Ѩã_≤ Éç ÏÅ D +≤i_ô™ê~Ú ¿ã"åã¨Oã¨.÷ <Õ\˜ q~îÅ° ∞x QÍ<å=∞$`åxH˜ L~°HÅõ ∞ "Õ™êÜ«∂ J#fl@∞¡ K«O„^ŒÉÏè QÍ#kÖ’x
JÅÅ∞ <å@ºO KÕ™ê~Ú. J`«ºO`« ~°=∞}©Ü∞« "≥∞#ÿ P ^Œ$âߺxfl QÍOz# P
FO ã¨`º« ^è~Œ ‡° Ѩ~åÜ«∞}ÏÜ«∞ #=∞ó ã¨=∞Ü«∞OÖ’ JHõ¯_»∞#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ „Ѩ`º« Hõ∆ ѨO_»i <å^è∞Œ x ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO HõeyOk.
áê=# ѨO_»i^è•=∞O : P<å\˜ ѨO_»i<å^ä∞Œ _»∞ `«# Éè‰í Ωõ ~Î åà‹§· # *Ï<åÉÏ~Ú, 㨉Ωõ ¯ÉÏ~ÚʼnõΩ
Ѩ O _» i Ѩ Ù ~° = Ú#‰õ Ω =∞Ǩ  ~å„+¨ ì = ÚÖ’ HÍh, Ç≤ Ï O^Œ ∂ `«##∞ P~åkèOK«_O» Ö’ Z@∞=O\˜ P@OHÍÅ∞ "åi QÆ$ǨÏHõ$`åºÅÖ’ Z^Œ∞~Ô <· å
™êO„Ѩ^•Ü«∞=ÚÖ’ HÍh L#fl ™ê÷#O J`«ºO`« Ѩq„`«"∞≥ #ÿ k JO^Œ∞Hˆ JHõ¯_» ã¨fiÜ«∞OQÍ "≥o§ "åi PѨ^#Œ ∞ ÉÏÑ≤# n#[# ÉÏO^è=Œ Ù_çQÍ H©iÎ QÆ_Oç Kå_»∞.
™ê~Ú<å=∞ UHÍǨÏ=Ú [~°∞ѨÙ@‰õΩ JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇ¨Ï ã¨q∞u J^Õq^èŒOQÍ =∞# `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® ѨO_»i KÕi# Éèí‰õΩÎÅ Éè’[# U~åÊ@∞¡
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ "å~°∞ x~°‚~ÚOz `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ `å`« `«# J#∞=∞ux, K«∂_»_®xH˜ xÜ≥∂yOѨ|_ç# ã¨q∞u ã¨Éèí∞º~åà◊§ÃÑ· Z@∞=O\˜ Hõ~°∞}#∞
Pj~åfi^Œ=Ú#∞ JOkOKå~°∞. `å`« ã¨=∞HõO∆ Ö’ [iˆQ D HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ áêÖÁæx K«∂Ñ≤OKå~À WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O.
`«iOK«_®xH˜ =¸_»∞ |ã¨∞ûÅxO_® Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ =KåÛ~°∞. 1992 [#=i Ѩ~=° ∞ áê=#"≥∞#ÿ ѨO_»iѨÙ~°=Ú KÕi ‰õÄ_® Éè[í # HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ HÍh,
7= `åsY∞# |Ü«∞Å∞^Õi 13, 14, 15 ã¨O„HÍOu Ѩ~fi° k#=ÚÅÖ’ +≤i_ôÖ’ ѨO_»i<å^äŒ∞x ^Œ~°≈# ÉèÏQͺxH˜ HÍh <ÀK«∞HÀÖËHõ áÈÜ«∂"Õ∞ Jx P „ã‘ÎÅ∞
™ê~Ú<å=∞ „`«Ü∂« ǨÏO`À HÍ~°º„Hõ=∞ ã¨=∂Ñ≤QÎ Í x~°~‚ ÚOzi. `å`«QÍi`À áê@∞ zOuOKå~À U"≥∂ `å`« Ǩï\ÏǨï\˜# "å~°∞ Éè’[# U~åÊ@∞¡ QÍqOKÕ „Ѩ^âÕ ßxH˜
"åi J#flQÍ~°∞, J#fl ‰õΩ=∂~°∞_»∞ K«O„^•Ô~_ç¤ ÖÏÜ«∞~ü ã¨f+π JO^ŒOQÍ KÕi JHõ¯_» "å~°∞ KÕã∞¨ #Î fl U~åÊ@¡Ö’ `å#∞ ‰õÄ_® ÉèÏQÆO =Ç≤ÏOKå~°∞. U
JÅOHõiOz# K«O„^ŒâıY~ü Ô~_ç¤ HÍ~°∞Ö’ eOQÍÔ~_ç¤ QÍ~°∞ HÍ~°∞ #_»∞ѨÙ`«∂ HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’#∂ D q^èOŒ QÍ „Ѩ=iÎOK«x `å`« WHõ¯_» =∂„`«"∞Õ Dq^èOŒ QÍ
=ÚO^Œ∞‰õΩ "≥à§◊ QÍ "åi "≥O@ =¸_»∞ |ã¨∞ûÅ∞ |Ü«∞Å∞^Õi#q. P =O@ HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ ÉèÏQÆO =Ç≤ÏOK«_»"Õ∞ HÍHõ JHõ¯_» „ã‘ÎÅ#∞ "åi
ѨO_»iѨÙ~°OÖ’ Éè[í # HÍ~°º„Hõ=∞O `å`«QÍi ã¨=∞HõO∆ Ö’ ã¨HÍÅOÖ’ ^è∞Œ x Ü≥∂QƈH∆=∂Å#∞ Hõ#∞Q˘x "åi =∞#ã¨∞Å#∞ ã¨O`«$Ñ≤ΠѨ~°z "åiH˜ x[
ѨÓ[`À „áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ k. q~îÅ° ∞x =∞Ok~°OÖ’ `«#Hˆ ~åÊ@∞ KÕã#≤ L#fl`åã¨#OÃÑ· ѨO_»i<å^è∞Œ x ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO "å~°∞#flKÀ@∞<Õ HõeyOKå~°∞. `å`« D ~°HOõ QÍ
V 52 V 53
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
„Ѩ=iÎOK«_O» ^•fi~å P „ã‘ÅÎ =∞#ã¨∞ÅÖ’ L#fl Jã¨O`«$Ñ≤xÎ áê~°„^Àe "å~°∞ P D „QÍ=∞=ÚÖ’x U XHõ¯ WO\˜H© `«Å∞ѨÙÅ∞ QÍh, Q˘à‹§=ÚÅ∞ HÍh,
HÍ~°º„Hõ=∂xfl ã¨O`À+¨OQÍ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í KÕ¿ãÖÏ KÕ™ê~°∞. JO^Œ∞Hõ<Õ W@∞=O\˜ `åà◊=ÚÅ∞ QÍh LO_»=Ù. U =ã¨∞=Î Ù#∞ ‰õÄ_® „Ѩ`ºÕ H˜Oz Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« HÀ#=ã¨~O°
^≥=· HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅÖ’ =∞#O ''UO Ѩx—— KÕ™ê=Ú J<Õ q+¨Ü∞« =Ú Hõ<åfl =∞#O ÖË^∞Œ . ZO^Œ∞HõO>Ë „QÍ=∞=∞O`«\H˜ © `«Å∞Ѩ٠Å∞O_»~å^Œx â◊<â·≥ Û◊ ~°∞Å "åi P^ÕâO◊ .
KÕ¿ã Ѩxx ''Uq^èOŒ QÍ—— ѨÓiÎ KÕ™ê=∞#fl^Õ ÉèQí =Æ O`«∞x ^Œ$+≤Hì ˜ =ã¨∞OÎ ^Œ#fl q+¨Ü∞« O ã¨q∞u"å~°∞ ѨO_»iѨÙ~°=Ú #∞O_ç +≤OQÆ<åѨÓ~°∞ KÕi 3 QÆO. ™ê~Ú<å=∞ ã¨OH©~#ΰ
`Õ@`≥Å"¡ ∞≥ #ÿ k. HÍ|\˜ì =∞#=∞O^Œ~=° ¸ D ÉèQí =Æ `å¯~°º „Hõ=∞=ÚÅÖ’ qâı+O¨ QÍ KÕÜÚ« @‰õΩ xâ◊Û~ÚOzi.
áêÖÁæx =∞#HõÑʨ yOz# ÉÏ^躌 `«#∞ ѨiѨÓ~°O‚ QÍ x~°fiÇ≤ÏOz#KÀ ÉèQí =Æ `«¯$Ѩ‰Ωõ
áê„`«∞Å∞ HÍQÆÅ∞QÆ∞`å=Ú. `å`«QÍi HÍ~°∞`À áê@∞QÍ =¸_»∞ |ã¨∞ûÅ∂ +≤OQÆ<åѨÓ~°∞ „QÍ=∞ ã¨iǨÏ^Œ∞Ì
„Ѩ"ÕtOK«∞@ `À_»<Õ x~åfiǨωõΩÅ∞ Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°‰õÄ P „QÍ=∞ PKå~°=Ú#∞,
J`«ºO`« "≥·Éèí=OQÍ ™êy# D HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ `å`«QÍi Ü«∞O^Œ∞
„Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ q~îÅ° ∞x QÍOz# Éè‰í Ωõ ÖÎ Oˇ ^ŒiHÀ QÆ~åƒùÅÜ«∞=ÚÖ’x áêO_»∞~°OQÆx =∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ `≥Å∞ѨÙ`«∂ JO^Œih "åi "åi =ã¨∞=Î ÙʼnõΩ L#fl `åà◊=ÚÅ∞
^Œi≈OKåÅ#fl `«ÅO¿Ñ ÖËHõ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú =ÚyÜ«∞QÍ<Õ `å`«`À ã¨Ç¨ |Ü«∞Å∞^Õi fã≤"Ü Õ ∞« =Åã≤#kQÍ P^ÕtOK«_O» [iyOk. J~Ú`Õ XHõ |ã¨∞ûÖ’ L#fl W^Œ~Ì ∞° ,
=KÕÛ™ê~°∞. 24 QÆO@Å∞ ѨO_»iѨÙ~° =∞Ok~°OÖ’ L#flѨÊ\˜H© áêO_»∞~°OQÆx =ÚQÆ∞~æ ‰° Ωõ W^ŒO`å =\ì̃ Kå^Œã=Î̈ ÚQÍ `ÀK«QÍ "å~°∞ "åi ÃÑ>ì̌Å `åà◊=ÚÅ∞
^Œi≈OK«Ö^Ë #Œ fl `«ÅO¿Ñ ~åÖË^#Œ QÍ `å`« "åi#O^Œih ZO`«QÍ ã¨"∂≥ ‡Ç≤Ï`«∞Å#∞ `≥~=° Hõ<Õ Ü«ÚOzi. |ã¨∞ûÅhfl +≤OQÆ<åѨÓ~°∞ á⁄e"Õ∞~°Å∞ KÕi =ÚO^Œ∞QÍ<Õ
KÕ™ê~À „QÆÇÏ≤ OK«QÅÆ ~°∞. P ~°HOõ QÍ ã¨OѨÓ~°"‚ ∞≥ #ÿ ÉèHí Î̃ áê~°=â◊ºO`À ™êy# Éè[í # xˆ~tÌ OK«|_ç# =ã¨`∞« Å∞ KÕ~Q° <Æ Õ WO^•HÍ ÃÑ>ˇì `åà◊=ÚÅ∞ fÜ«∞x "å~°∞#fl |ã¨∞û
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú =Úyã≤# "≥O@<Õ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° +≤OQÆ<åѨÓ~°∞ ѨÜ∞« #"≥∞iÿ . `«Å∞Ѩ٠`≥~∞° K«∞H˘#ÖË^∞Œ . JO`« P |ã¨∞ûÖ’x "å~°O^Œ~∂° PO^Àà◊#‰õΩ QÆ∞~Ô ·
+≤OQÆ<åѨÓ~°∞ : JHõ¯_»‰Ωõ KÕ~∞° =Ö’ L#fl `å`«#∂ â◊x =∞Ǩ`«∞‡x `«=∞ J*Ï˝<åxfl =∞xflOz
Hõq∆ ∞OѨÙ=∞x P ÃÑ>ˇÅì `åà◊=ÚÅ∞ fÜ«∞x Éè‰í Ωõ ÅÎ `À ã¨Ç¨ JO^Œ~∂° =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í
+≤i_ôH˜ KÕ~∞° ^•iÜ«∞O^Œ∞ „ѨMϺ`« â◊<â·≥ Û◊ ~åÅÜ«∞=Ú HõÅ^Œ∞. D „QÍ=∞=Ú „áêi÷OK«QÍ `å`« Pjã¨∞ûÅ`À |ã¨∞û `«Å∞ѨÙ, ÃÑ>ˇÅì `åàÏÅ∞ Ü«∞^䕄ѨHÍ~°O
=∞ǨÏ`«º=Ú „ѨÑO¨ K«=Ú#O^Õ J~°∞^≥#· k. WHõ¯_» â◊x =∞Ǩ~åA PÅÜ«∞=Ú#‰õΩ `≥~∞° K«∞‰õΩ<åfl~Ú. Pq^èOŒ QÍ â◊x =∞Ǩ~åA „ѨÉÏè =O, `å`« Pjã¨∞ûÅ`À PѨ^Œ
QÀѨÙ~°=Ú ÖË^∞Œ . Zxfl™ê~°∞¡ ZO`«=∞Ok Hõ@∞ì@‰õΩ „ѨÜ∞« uflOz#ѨÊ\˜Hx˜ P
`˘Åy JO^Œ~∂° P#O^Œ~`À â◊x^Õ=ÙxH˜ Jaè¿+Hõ ѨÓ[Å#∞ J`«ºO`« ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `À
QÀѨÙ~°O xÅ|_»Ö^Ë ∞Œ . HÍ=Ù# WHõ P „ѨÜ∞« `«fl=Ú#∞ q~°q∞Ozi. JO`ÕHÍHõ
WHõ¯_ç â◊<â·≥ Û◊ ~°∞Å "å~°∞ ã¨fiÜ«∞OÉè∂í tÅ [~°∞ѨىõΩx Éè[í # HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ ã¨=∞~°=÷ O`«OQÍ =ÚyOKå~°∞.

â’¡ : hÖÏO[# ã¨=∂ÉèÏã¨O ~°qѨÙ`„ O« Ü«∞=∂„Q[Æ O JO`ÕHÍHõ P „QÍ=∞ „Ѩ[Å∞ qâı+O¨ QÍ `«~e° =zÛ `å`«QÍi ^Œ~≈° #O
KèåÜ«∂=∂~åÎO_» ã¨OÉè∂ í `«O `«O #=∂q∞ â◊<â·≥ Û◊~º° "£∞ KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞. `å`« Z=~À Uq∞\’ `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© "å~°∞ `å`«#∞ K«∂K«∞@
`À_»<Õ `å`«Ö’x =∞ǨÏ`åºxfl QÆ∞iÎOz `å`« Pjã¨∞ûÅ∞ JO^Œ∞‰õΩx ã¨O`«ãO≤ zi.
â’¡ : HÀ}ã¨ó÷ Ñ≤OQÆà’ |„|∞ó Hõ$ëÈ‚ ~“„^•O`«HÀ Ü«∞=∞ó
JO`ÕHÍHõ `å`« D „ѨÜ∂« }OÖ’x XHõi^Œ~Ì ∞° Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ Z#fl_»∂ ÖËx q^èOŒ QÍ
™œiâ◊Û<â·≥ Û◊~À =∞O^Œó Ñ≤Ñʨ ÖÏ^Õ= ã¨Oã¨∞`÷ ó«
„Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ Pj~°fikOzi. WO`«\˜ =∞ǨÏ`«~Î ° Hˆ „∆ `«OÖ’ `å`«=O\˜ =∞ǨÏhÜ«Úx
D â’¡H=õ ÚÅ#∞ ѨiOî z#"å~°∞ â◊x^Õ=Ùx Hõ$Ѩ‰Ωõ áê„`«∞ÅQÆ∞^Œ∞~°∞. Pjã¨∞ûÅO^Œ∞‰õΩ#fl "åiH˜Hõ rq`«OÖ’ â◊x^Õ=Ùx „ѨÉÏè ==Ú Ñ¨_‰» Ωõ O_» "å~°∞ `«=∞
V 54 V 55
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
rq`«OÖ’ X_ç^∞Œ _»∞‰õΩÅ∞ ÖËHõ ¿ã"åHÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ áêÖÁæ#∞@ˆH `å`« Dq^èOŒ QÍ `«#‰õΩ, ÉÏÉωõΩ ÉË^=Œè Ú ÖË^#Œ fl q+¨Ü∞« O =∞~˘Hõ¯™êi x~°∂Ñ≤OKå~°∞. `å`«QÍi
KÕã≤ Ü«ÚO_»=K«∞Û. P ~°HOõ QÍ +≤OQÆ<åѨÓ~°∞Ö’x Éè[í # HÍ~°º„Hõ=∞O =ÚyOK«∞‰õΩx ~åHõHÔ · +≤i_ô ѨÙ~°=∞O`å "Õ~Ú Hõ#∞flÅ`À Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∂Î P`«$`«QÍ #∞O_çi.
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° Jq∞`À`åûǨÏ=Ú`À +≤i_ôH˜ ѨÜ∞« #"≥∞iÿ . `å`« `«# áê^Œ=Ú +≤i_ô <ÕÅÃÑ· "≥∂ѨQÍ<Õ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° HõÅã≤ ''™ê~Ú<å^äŒ
+≤i_ô ѨÙ}ºˆH„∆ `«=Ú : =∞ǨÏ~å*òH© *ˇ—· —, ''N ~å=∂=^è∂Œ `« =∞ǨÏ~å*òH© *ˇ—· — J#∞K«∞ [Ü«∞ [Ü«∞ ^è•fi#=ÚÅ∞
ã¨Å∞ѨÙ`«∂ ™êfiQÆ`O« ѨeH˜i. `å`«QÍ~°∞ <Õ~∞° QÍ YO_ÀÉÏ =∞Ok~°O „Ѩ"tÕ Oz
JǨχ^£#QÆ~ü lÖÏ¡ HÀѨ~üQÍO `åÅ∂HÍÖ’x z#fl ‰õΩ„QÍ=∞O +≤i_ô. JHõ¯_»#∞O_ç =∞~°e=zÛ `«#HÔ · ã≤^=úŒ Ú KÕÜ∞« |_ç# ѨÓÅ~°^=Œä ÚÃÑ· Pã‘#∞Öˇi· .
D „QÍ=∞OÖ’ N ™ê~ÚÉÏÉÏ J~°"·≥ ã¨O.Å∞ â◊s~°=Ú`À rqOK«∞@KÕ P „QÍ=∞=Ú ~°OQÆ∞ ~°OQÆ∞Å q^Œ∞ºnÌÑ=¨ ÚÅ`À JÅOHõiOѨ|_ç# ~°^=Œä ÚÖ’ ѨÓÅ=∂ÅÅ∞
Z#ÖËx =∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ ã¨O`«iOK«∞‰õΩOk. ^èiŒ Oz# `å`« „Ѩã#¨ fl =^Œ#=Ú`À #∞O_ç +≤i_ô Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· `«=∞ Hõ$áê^Œ$+≤xì
`å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® x`«ºO ™ê~Ú Ç¨~°`∞« ÅÖ’x H˘xfl ÉèÏQÆ=ÚÅ#∞ J`«ºO`« „Ѩã¨iOK«∞K«∞O_»QÍ ÉÏ}Ïã¨OKåÅ ^èŒfi#∞Å∞ q∞#∞fl=Ú@∞ì K«∞O_»QÍ Hõ#∞flÅ
=∞^èŒ∞~°=ÚQÍ QÍ#O KÕã¨∞ÎO_Õ"å~°∞. `«##∞ ѨÓlOK«∞@‰õΩ =zÛ# Éèí‰õΩÎʼnõΩ ѨO_»∞=ÙQÍ â’ÉèÏÜ«∂„`« Hõ^ŒÅ™êÔQ#∞. ÉèíHõÎ|$O^Œ=∞O`å ™ê~Ú<å^äŒ
ÉÏÉÏѨ@=Ú K«∂Ñ≤Oz ѨÓlOѨÙ=∞x `≥eÑ≤# ã¨OѶ∞¨ @#Å∞ HõÅ∂¡~∞° Ö’ HÀH˘Å¡Å∞. ã¨OH©~#ΰ =ÚÅ#∞ g#∞Å qO^Œ∞QÍ QÍ#=Ú KÕÜÚ« K«∞O_»QÍ ~°^=Œä Ú ÖˇO_ôÉÏQ∑
JO`ÕHÍHõ D +≤i_ô „ѨÜ∂« }=Ú#‰õΩ =ÚO^Œ∞ `å`«J#∞=∞uÔH· "≥o§# Éè‰í Ωõ ÅÎ `À =^ŒÌ‰õΩ KÕÔ~#∞. JѨÙÊ_»∞ WO`«\˜ |$ǨÏ`«Î~° HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞ xifiѶ¨∞fl=ÚQÍ
`å`« ''All going to Shiridi'' (J#QÍ JO^Œ~°∂ +≤i_ô "≥à◊√Î<åfl=Ú). Sai [~°∞QÆ∞#@∞¡ K«∂¿ã ~°∂ѨteÊ J~Ú# ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r `å`«QÍi K≥O`«‰Ωõ
Supreme Power (™ê~ÚÉÏÉÏ =∞ǨÏ`«~ Î ° â◊H)Θ Jx `«# Pj~åfi^Œ=Ú#∞ `≥eÑ≤i. KÕi #=∞㨯iOzi. D W^ŒiÌ =∞ǨÏhÜ«ÚÅ HõÅ~ÚHõHÔ · `«ÑO≤ z# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ P
ÉèQí =Æ O`«∞_˘Hõ¯_Õ J~Ú<å qq^èŒ ¿Ñ~°`
¡ À Ñ≤Å∞=|_»∞`«∞O\Ï_»∞. J~Ú#ѨÊ\˜H© Hõ}
∆ =Ú Z^Œ∞~°=fi_»O`À P#O^Œ=Ú`À LH˜¯i aH˜¯~Ô · ™êfig∞rx `å`«QÍi ѨH¯õ #
XH˘¯Hõ¯ J=`å~°=Ú#‰õΩ XH˘¯Hõ¯ „Ѩ`ÕºHõ`« LO@∞Ok. J^Õq^èŒOQÍ Pã‘#∞Å∞ Hõ=∞‡x "Õ_∞» HÀQÍ JO^Œ∞‰õΩ =ÚO^Œ∞ JOwHõiOK«#ѨÊ\˜H© ™êfig∞r
`å`«–^Œ`åÎ=`å~°=ÚÅÖ’x +≤i_ô ™ê~ÚH˜ WzÛ# „áê=ÚYº`« WHõ U W`«~° "åi „¿Ñ=∞‰õΩ ÖÁOy H˘O`« ^Œ∂~°=Ú P ~°^äŒ=ÚÖ’ `å`« ѨHõ¯# Pj#∞Öˇ·
J=`å~°=Ú#‰õΩ W=fiÖË^#Œ ∞@ Juâ◊Ü∂≥ H˜Î HÍ^Õ"∂≥ . J@∞=O\˜k D<å_»∞ `å`Õ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œih `«iOѨKãÕ ≤ "≥_e» áÈ~Úi. ѨO_»∞QÆ k#=ÚÅÖ’ ™ê~Ú<å^ä∞Œ x
ã¨fiÜ«∞OQÍ +≤i_ô „Ѩ"ÕtOK«_»=∞O>Ë ™ê~ÚÉÏÉÏ â◊s~°=Ú`À uiy +≤i_ôÖ’ Tˆ~yOѨ٠[~°∞QÆ∞ +≤i_ô ѨÙ~°g^èŒ∞Å QÆ∞O_® `å`«QÍi ~°^äŒÜ«∂„`« J`«ºO`«
ã¨OK«iOz#>Ë¡ Hõ^•. â’ÉèÏÜ«∞=∂#=ÚQÍ ™êy#k. D â’ÉèÏÜ«∂„`« P<å\˜ ÉÏÉÏ Kå=_ç L`«û"åxfl
`Õ: 12–1–1992 ™È=∞"å~°O ~å„u 11 QÆO@Å „áêO`«=Ú# `å`« YO_ÀÉÏ `«ÅÑ≤OѨKÕÜ«∞QÍ +≤i_ô ѨÙ~°"åã¨∞ÅO^Œ~°∂ „Ѩu QÆ$ǨÏ=Ú =^ŒÌ ~°^äŒ=Ú <åÑ≤
=∞Ok~°O KÕi<å~°∞. J~Ú`Õ JHõ¯_» `å`«QÍ~°∞ ZO`«H© HÍ~°∞ kQÆÖ^Ë ∞Œ . U `å`«QÍiH˜ Ǩ~°`∞« ezÛ `«=∞ ÉèHí Î̃ „ѨÑ` ¨ ∞« ÅÎ ∞ Kå@∞H˘xi. Pq^è=Œ ÚQÍ ~°^=Œä Ú
ã¨Å÷ OÖ’<≥`· Õ JѨÙÊ_»∞ ÉÏÉÏ#∞ ''P"À™ê~Ú—— Jx =∞ǨÏÖÏûѨu PǨfixOKå_À =∞ǨÏÖÏûѨu QÍi WO\˜ =ÚO^Œ∞‰õΩ ~åQÍ<Õ =∞ǨÏÖÏûѨuQÍi =∞#∞=∞_≥·#
J^Õ ã¨Å÷ OÖ’ WѨÙÊ_»∞ `å`«QÍix J^Õ =∞ǨÏÖÏûѨu =∞#∞=∞_»∞ N Jâ’H±<åQÆ~ˆ N Jâ’H±<åQÆ~ˆ QÍ~°∞, "åi ã¨f=∞}˜ J~Ú# ã¨∞#O^Œ QÍ~°∞¡ `å`«QÍiH˜ ѨÓÅ=∂Å
''P"À ^•^•—— Jx PǨfixOK«QÍ<Õ `å`« `«# Ѩq„`« áê^Œ=Ú#∞ +≤i_ôÖ’ "≥∂ѨÙ`«∂ "ÕÜ∞« É’QÍ `å`« P =∂Å#∞ uiy Jâ’H±QÍi ã¨f=∞}˜H˜ „Ѩ™ê^Œ~∂° ѨOQÍ WzÛi.
V 56 V 57
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–4
`«~°∞"å`« ~°^äŒÜ«∂„`« N t=<Õâ◊<£ ™êfig∞r x"åã¨=ÚO_»∞ QÆ∞~°∞™ê÷<£ Ô~O_»∞ ~ÀAÅ Éèí[# HÍ~°º„Hõ=∞O =Úyã≤ =¸_»=~ÀA ™ê~Ú<å=∞O
„áêO`«=Ú KÕi#k. `å`«QÍ~°∞ u#flQÍ ™êfig∞r QÆkÖ’xH˜ „Ѩ"ÕtOK«QÍ [~°∞QÆ∞K«∞O_»QÍ JHõ¯_»‰Ωõ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ #Å¡Q∞Æ @ì ™ê~ÚÉÏÉÏ PÅÜ«∞Hõq∞\©
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° "≥Å∞ѨÅ<Õ PyáÈ~Úi. `å`«QÍ~°∞, ™êfig∞rÅ∞ =∂„`«"∞Õ QÆkÖ’ J^躌 ‰õΩ∆ Öˇ#· Zãπ.HÔ . ÅHõ‡∆ }~å=Ù QÍ~°∞ =zÛ `å`«#∞ ^Œi≈Oz `å`« J#flQÍi`À
LO_ç 5 x=Ú+¨=ÚÅ Ñ≤=∞‡@ `å`«QÍ~°∞ |Ü«∞@‰õΩ =zÛi. "åi^Œ~Ì ∂° =∂#ã≤HOõ QÍ "å~°∞ +≤i_ôÖ’ xi‡ã¨∞Î#fl =ã¨u QÆ$ǨÏ=Ú U~åÊ@∞¡ KåÖÏ =∞O^ŒH˘_çQÍ
XHõiH˘Hõ~∞° `≥eã≤#ѨÊ\˜H© „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ P ^Œ$â◊º=Ú#∞ QÍOz Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ™êQÆ∞`«∞#fl=x HÍ=Ù# XHõ¯™êi `å`«QÍi áê^Œãʨ ~°≈KÕ P „áêO`åxfl ѨÙh`«O
`«iOzi. D J^Œ∞ƒù`« HõÅ~ÚHõ HÀã¨"∞Õ WO`«\˜ =ºÜ«∞„ѨÜ∂« ã¨ÅHÀiÛ x~°fiÇ≤ÏOz# KÕã#≤ JO^Œ∞Ö’ L#fl WHõ¯@∞¡ `˘Åy Ѩ#∞Å∞ K«∞~°∞‰õΩQÍ ™êQÆQÅÆ =#fl #=∞‡HõO
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú ã¨Ñb¨¶ Hõ$`«"∞≥ Oÿ k. `«#‰õΩ#fl^Œx HÍ|\˜ì XHõ¯™êi `å`«QÍix JHõ¯_»‰õΩ fã¨∞‰õΩ~å=Åã≤OkQÍ
Ji÷OK«QÍ `å`« J#flQÍ~°∞ JO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOz JHõ¯_»‰Ωõ KÕ~∞° =Ö’<Õ L#fl
ã¨q∞u "åi 108= ™ê~Ú<å=∞ „`«Ü«∂ǨÏ=Ú (72 QÆO@Å Éèí[#) =ã¨u QÆ$ǨÏ=Ú#‰õΩ `å`«`À ã¨Ç¨ |Ü«∞Å∞^Õii. JHõ¯_»‰Ωõ "≥o§# "≥O@<Õ `å`«
„áê~°OÉè=í ∂Ü≥∞#∞. `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ ™ê~ÚÉÏÉÏ ã¨=∂kè =∞Ok~°=Ú Ö’xH˜ P „áêO`«=∞O`å HõeÜ«∞kiy ÅHõ‡∆ }~å=Ù`À ''c_ô L#fl^Œ—— Jx J_»∞QÆQÍ J`«#∞
ѨiK«Ü∞« =Ú#fl"åi =Öˇ „Ѩ"tÕ Oz ã¨=∂kè=^ŒÌ xâ◊ÛÅ=ÚQÍ xÅz =∞~°e =zÛi. "≥O@<Õ XHõ ã≤Q~ÔÆ @∞ì "≥eyOz WzÛi. `«~∞° "å`« `å`« `«# áê^Œ~H° Å∆õ ∞ JHõ¯_»<Õ
ã¨O™ê÷#=ÚÖ’x L^ÀºQÆã∞¨ ÅÎ O^Œ~∂° `å`«#∞ ^Œi≈Oz ™êëêìOQÆ #=∞™ê¯~°=ÚÅ∞ =ke HÍ~°∞Ö’ ‰õÄ~°∞ÛO_ç ''HÍ"åÖËfl"≥∂ fã¨∞HÀ—— Jxi. P#O^ŒO`À ÅHõ‡∆ }~å=Ù
[iÑ≤i. J@∞ Ñ≤=∞‡@ `å`« Éè[í # „áêO`«=Ú KÕii. P áê^Œ∞HõÅ #O^Œ∞H˘x =∞#™ê~å #=∞㨯iOz Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘<≥#∞. JѨÊ\˜#∞O_ç
+≤i_ô „QÍ=∞ „Ѩ[Å∞, +≤i_ô ^Œ~≈° #=Ú#ÔH· =zÛ# Éè‰í Ωõ ÅÎ <Õ‰Ωõ Å∞ `å`«#∞ x~å‡} HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞ K«∞~°∞‰õΩQÍ ™êy <Õ_∞» P =ã¨u QÆ$ǨÏ=Ú ZO^Œ~H° À
^Œi≈OK«∞@ÜÕ∞HÍHõ ^Õâ=◊ ÚÖ’x qq^èŒ ~å„+¨=ì ÚÅ #∞O_ç, „áêO`«=ÚÅ #∞O_ç Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’xH˜ =zÛOk.
qâı+¨ ã¨OYºÖ’ áêÖÁæx `å`«QÍi Pjã¨∞ûÅO^Œ∞H˘xi. WO`«Ö’ XHõ qz„`« +≤i_ô =O\˜ ѨÙ}ºˆH∆„`«=ÚÖ’ `å`«`À QÆ_çÑ≤# =¸_»∞ k#=ÚÅ∞
ã¨OѶ∞¨ @# JHõ¯_» [iÔQ#∞. WO`«=∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ QÆ∞OѨ٠=∞^躌 #∞O_ç XHõ ÃÑ^ŒÌ P#O^Œ=∞Ü«∞=ÚQÍ ™êyáÈ~Ú#q. D Ü«∂„`«Ö’ `å`« `å#∞ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ
‰õΩHõ¯ <Õ~∞° QÍ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ ~Ô O_»∞ HÍà◊√§ =ÚO^Œ∞‰õΩ ™êz "≥∂HõiÖˇ#¡ ∞. J#∞„QÆÇÏ≤ OK«^ÅŒ z# Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ "åi "åi =∞#ã¨∞ʼnõΩ `«y# q^è=Œ ÚQÍ ''[Ü«∂=∞x
`«Å#∞ ÃÑ·HÔ uÎ `å`«ÃÑ·#<Õ ^Œ$+≤xì xeÃÑ#∞. `å`«‰Äõ _® J^Õq^èOŒ QÍ P ‰õΩHõ¯#∞ *ˇ·™êÉèÏ"å—— (Z=i =∞#ã¨∞Ö’ U ÉèÏ=O LO^À ^•xH˜ `«y#@∞¡QÍ) J#fl ÉÏÉÏ
K«∂ã¨∂Î `«=∞ J=∞$`« ^Œ$‰õΩ¯Å∞ ^•xÃÑ· „Ѩãi¨ OѨKãÕ i≤ . Pq^èOŒ QÍ 10 x=Ú+¨=ÚÅ∞ "å‰õΩ¯#∞ x[O KÕã∂¨ Î J#∞„QÆÇÏ≤ Ozi. P ~°HOõ QÍ XHõ ѨÙ}ºˆH„∆ `«=ÚÖ’ ^Œ`Ϋ
[iÔQ#∞. JѨÙÊ_»∞ P ‰õΩHõ¯ Hõ#∞Å#∞O_ç ^è•~°QÍ hà◊√§ HÍ~°*ÁK≥Û#∞. P ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· `å`« J#∞„QÆÇϨ O á⁄O^Œ_O» x[=ÚQÍ Zxfl [#‡Å ѨÙ}ºÑ¶Å¨ "≥∂.
^Œ$â◊º=Ú#∞ QÍOz# Éèí‰õΩÎÅO^Œi =∞#ã¨∞Å∂ „^ŒqOzáÈ~Ú#q. `å`«QÍi JO^Œ∞Ö’ XHõ =ÚYº"≥∞#ÿ ã¨OѶ∞¨ @##∞ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. `å`«QÍ~°∞ u~°∞QÆ∞
^Œ~≈° #=ÚKÕ P ‰õΩHõ¯‰õΩ ѨÓ~°fi[#‡ *Ï˝#O Hõey ѨâßÛ`åÎÑѨ _¨ #≥ ∞. P ‰õΩHõ¯ `«# „Ѩܫ∂}=ÚÖ’ =∞~˘Hõ™êi =∞ǨÏÖÏûѨu QÆ$ǨÏ=Ú#∞ áê=# "≥Ú#iÛi.
áêѨHõ~°‡KÕ P [#‡<≥uÎ#ѨÊ\˜H© `«# ѨÓ~°fi[#‡ ã¨O™ê¯~°=ÚKÕ `å`«Ö’x =∞ǨÏÖÏûѨu ™ê~ÚÉÏÉωõΩ J`«ºO`« „Ñ‘uáê„`«∞_≥·# =ÚYºÉèí‰õΩÎ_»∞ Jx
=∞ǨÏ`出xfl QÆ∞iÎOK«QeÆ y #=∞㨯iOz `å`« Pjã¨∞ûÅO^Œ∞‰õΩ#flk. `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åflO. J`«x ÉèHí HΘ ˜ "≥∞zÛ ÉÏÉÏ J`«xH˜ `«# áê^Œ∞HõÅ#∞, HõÑh¨¶ (ÉÏÉÏ
V 58 V 59
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
^èiŒ OKÕ =„ã¨=Î Ú) ã¨@HÍ (z#fl KÕuHõ„~°)#∞ =¸_»∞ <å}ˇ=ÚÅ#∞ WKåÛ~°∞. WѨÙÊ_»∞
`å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® `«##∞ J`«ºO`« „¿Ñ=∞`À ¿ãqOK«∞‰õΩ#fl =∞ÖË¡+π‰õΩ W^Õ
J^蕺ܫ∞=Ú – 5
=∞ǨÏÖÏûѨu WO\’¡ `«=∞ áê^Œ∞HõÅ#∞, `«#=O\˜ÃÑ· L#fl L`«sÎ Ü«∞=Ú#∞ WzÛ
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
ÉÏÉωõΩ =∞ǨÏÖÏûѨu ZO`« =ÚY∞º_À, `«#‰õΩ =∞ÖË+¡ π JO`Õ W+¨µ_ì ∞» Jx JO^Œ~H° ©
`≥eÜ«∞*Ëã≤ J`«x ÉèHí xΘ Ö’Hõ=Ú#‰õΩ Kå\˜ K≥áêÊ~°∞. XHõ Éè‰í Ωõ xÎ ÉèHí HΘ ˜ WO`«H<õ åfl
^•i„^ºŒ <åâ◊O ^ŒÜ∂
« ã≤O^è∞Œ O ^è#
Œ ^è•#º Ñ
„ ^
¨ •`«O
™ê~°H÷ `
õ « WOˆHq∞ HÍ"åe ? P ~°HOõ QÍ ã¨O`«$Ñ≤ΠѨ~z° JO^Œi QÆ∞O_≥ÅÖ’#∂
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
XHõ =∞~°ÑÙ¨ ~åx =∞Hõ~° ã¨O„HÍOux xeÑ≤ =∞~°e "≥o§i. Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° D
=∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å#∞ =∞kÖ’ xOѨىõΩx ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞‰õΩ uiy „ѨÜ∂« }"≥∞iÿ .
™œÉèÏQƺO
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
<åÅ∞QÆ= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú Zxfl „QÆO^ä=Œ ÚÅ∞ K«kq<å, Zxfl LѨ<庙êÅ∞ q<åfl ‰õÄ_® ™ê=∂#º
=∂#=Ù#‰õΩ HÍ=eã≤#k "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ@ ã¨∞Y=∞Ü«∞ rq`åxfl Ñ≤ÖÏ¡ áêѨÅ`À Ǩ~ÚQÍ
QÆ_Ñ» Q¨ ÅÆ QÆ_O» . W=hfl ã¨=∞‰õÄi`Õ<Õ =∞#ã¨∞#∞ ÉèQí =Æ O`«∞xÃÑH· ˜ ÅQÆflO KÕÜ∞« QÆÅ~°∞.
W=hfl HÍ"åÅ<åfl ‰õÄ_® P ÉèQí =Æ O`«∞<Õ â◊~} ° ∞ "Õ_®e. ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ‰õÄ_®
"≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ@ "åi Ö∫H˜Hõ Ѩ~"° ∞≥ #ÿ HÀiHõÅ#∂, ã¨=∞㨺Å#∂ fiÛ "åiH˜ „ѨâßO`«"∞≥ #ÿ
rq`åxfl „Ѩ™êkOK«∞@ KÕ`« "å~°∞ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `«$Ñ≤QÎ Í ÉèQí =Æ O`«∞x =∂~°Oæ Ö’
ѨÙ~ÀQÆu á⁄O^ŒQeÆ Qˆ ÖÏ KÕ™êÎ_∞» . D HÍ~°}ÏÅ KÕ`<« Õ `å`«QÍ~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ "≥Ú^Œ@QÍ
Jxfl ~°HÍÅ∞QÍ ‰õΩ@∞O| ™œYºO HõeyOz "åix `«# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞QÍ =∞ÅK«∞‰õΩx
P^蕺u‡Hõ =∂~°Oæ Ö’ #_çKÖÕ Ï KÕ™êÎ~∞° . JO^Œ∞Ö’ H˘xfl ã¨OѶ∞¨ @#Å#∞ WѨÙÊ_»∞
`≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O ...
q^•º|∞^Œ∞Åú ∞ :
FO ã¨~fi° q^•º ã¨OѨ„`«Ê^•Ü«∞ #=∞ó
QÆ^•fiÅ∞ "åã≤Ü∞ÿ≥ # ™ê~ÚÉÏÉÏ QÍiH˜ W^Œ~Ì ∞° =∞QÆÑÅ≤ Å¡ ∞. `åºQÆ~åA,
`«eQ¡ Íi`À `å`« Nx"åã¨∞. z#flÑ≤ÅÖ¡ #·ˇ giH˜ ã¨iÜ≥∞ÿ # q^Œº #Éèºí ã≤OѨ*Ü
Ë Ú« @‰õΩ QÆ^•fiÅ∞ ã¨iáÈ^Œx
V 60 V 61
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
"åix ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞HÍh, ѨÙ@ìÑi¨ ÖÎ ’x „ѨâßOu xÅÜ«∞=ÚÖ’ HÍh LOz K«kqOz áêÅ∞ѨOK«∞‰õΩx `«#HÔ ÖÏÔQ<· å P L^ÀºQÆ=Ú ÅaèOKÕÖÏ KÕÜ∞« =∞x q#flqOK«∞‰õΩ<åfl_»∞.
=$kúÖ’H˜ fã¨∞‰õΩ~å"åÅx `«O„_≥#· ™ê~ÚÉÏÉÏ PHÍOHõ.∆ W^Õ q+¨Ü∞« =Ú `å`«#∞ P =∞~°∞<å_Õ "Õ~˘HõiH˜ WzÛ# L`«~Î ∞° fiÅ∞ "≥#∞Hõ‰Ωõ fã¨∞‰õΩx Jxfl\˜Ü∞« O^Œ∞ J~°›`«
J_»∞QÆQÍ ''ZHõ¯_® =^Œ∞ÌÖË, WHõ¯_Õfl LO_»h—— J<åfl~°∞. `å`« D=∂@ ™êkèOz# W`«xHˆ P L^ÀºQÆ=Ú W=fi=Öˇ#x JO^Œ~∂° UHõ„w==ÚQÍ x~°~‚ ÚOz
Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ K≥ÑÊ≤ LO\Ï~°#∞H˘x Zxfl „ѨÜ∞« `åflÅ∞ KÕã<≤ å ZHõ¯_® Ѷe¨ OK«Hõ P L^ÀºQÆ=Ú =K«∞Û#@∞¡ KÕãi≤ . WѨÙÊ_® JÉσ~Ú P L^ÀºQÆ=ÚÖ’ ã≤~÷ Ñ° _¨ ®¤_∞» .
PY~°∞‰õΩ Hõ~∂° flÅ∞Ö’ JuHõ+Oì¨ g∞^Œ Ñ≤ÅÅ¡ #∞ KÕiÊOK«QeÆ QÍ~°∞. JѨÙÊ_»∞QÍh WHõ ~Ô O_»= JÉσ~Ú Nx"åãπ q+¨Ü∂« xH˜ =¿ãÎ z#flѨÊ\˜ #∞Oz K«^∞Œ =ÙÖ’
"åiH˜ `å`«=∂@Ö’x Ѩ@∞ì J~°O÷ HÍÖË^∞Œ . Ñ≤Åe¡ ^ŒiÌ h fã¨∞H˘x `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ H˘O`« "≥#∞Hõ|_ç L#flѨÊ\˜H© `å`« ^ŒÜ∞« `À `å#∞ `«Ñʨ Hõ LfÎ~∞° _‚ » #=Ù`å#<Õ
"≥à§ı ã¨iH˜ JѨÙÊ_»∞ `å`« #qfi# #=Ùfi "å~°∞ rq`«OÖ’ =∞~°záÈÖË#@∞=O\˜k. `«# #=∞‡Hõ=Ú J`«xx =ÚO^Œ∞‰õΩ #_çÑO≤ KÕk. `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® J`«xH˜ ZHõ¯_® U
Ñ≤ÅÅ¡ #∞ `å`« `«# =^Œ<Ì Õ LOK«^ÅŒ ∞K«∞‰õΩ<åfl~°∞ HÍ|\˜ì "åiH˜ ZHõ¯_® ã‘@∞ ^˘~°HHõ õ P@OHõ=¸ ÖˉΩõ O_® „Ѩu ѨsHõÖ∆ ’#∂ J`«#∞ =∞Oz =∂~°∞¯Å`À LfÎ~∞° _‚ Ü » ∞Õ ºÖÏ
Hõ~∂° flÅ∞Ö’ KÕ~_° "» ∞≥ #ÿ k. JѨÙÊ_»∞ `«O„_ç Ñ≤ÅÅ¡ ÉÏ^躌 `«O`å h^Õ `å`å Jx "Õ_∞» HÀQÍ KÕ¿ã"å~°∞. ZÖÏÔQ<· å =∞Oz =∂~°∞¯Å∞ ™êkèOz ѨÙÖÏ¡~Ô _ç¤ HÍÖËrÖ’ HõOѨӺ@~°∞
`å`«QÍ~°∞ 'hÔHO^Œ∞‰õΩ áÈ~å— Jx nqOz ^è~·≥ º° =ÚxzÛi. `«e^¡ OŒ „_»∞Å`Àáê@∞ WO[hˆ~ HÍ"åÅx J`«x PHÍOHõ.∆ J~Ú`Õ J`«xH˜ ZOÃã\òÖ’ 57,000 ~åO‰õΩ
Ñ≤ÅÅ¡ ‰õΩ ‰õÄ_® `å`«ÃÑ· Z#ÖËx „¿Ñ=∞, ÉèHí Θ ÉèÏ=#Å∞ "åi`Àáê@∞QÍ ÃÑ~°Q™Æ êQÍ~Ú. =zÛOk. J~Ú`Õ JѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_® J`«#∞ `å`«ÃÑ· ÉèÏ~°=Ú "Õã≤ Z\Ï¡QÔ <· å `«#Hõ^Õ
`å`«Ñ@ ¨ ¡ x+¨¯Å‡+¨"∞≥ #ÿ ÉèHí xΘ ÃÑOK«∞‰õΩx z#fl`«#O #∞O_Õ `å`«#∞ „áêi÷¿ãÎ HÍx^Õn ã‘@∞ HÍ"åÅx Ѩ@∞ì^ÅŒ `À L<åfl_»∞. =¸_»=™êi H“xûeOQ∑‰Ωõ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ gi
LO_»^#Œ fl ã¨`º« O Ñ≤Åe¡ ^ŒiÌ H© ÉÏQÍ JÉèϺã¨"∞≥ áÿ È~Ú "åiˆHPѨ^Œ Hõey<å `å`«#∞ =ÚO^Œ∞#fl Hõ~∂° flÅ∞ "åã¨=Î ÙºÅ`À, JHõ¯_» H“xûeOQ∑ xifiÇ≤ÏOKÕ"å~°∞ ѨÙÖÏ¡~Ô _ç¤
„áêi÷Oz ^•x #∞O_ç |Ü«∞@Ѩ__» O» =∂=¸Öˇá· È~ÚOk. HÍÖËrÖ’ XˆH XHõã@ ‘ ∞ q∞yeLO^Œx, Hõ~∂° flÅ∞ HÍ|\˜ì "åà◊§ JÉσ~Úx ѨÙÖÏ¡~Ô _çÖ¤ ’
KÕiÊOK«=∞x ZO`«QÍ K≥Ñ≤Ê<å, P `«O„_ç Hõ~°∂flÅ∞Ö’ LO>Ë `«# H˘_»∞‰õΩ
`å`« ã¨xflkèÖ’ LO_ç K«^∞Œ =ÙÅ∞ ™êyOz# ÃÑ^ŒÉÌ Ïƒ~Ú J~Ú# `åºQÆ~åA
K≥_∞» ™ê"å™êÅáêÅ∞ J=Ù`å_»∞ HÍ|\˜,ì `«#‰õΩ Ö’HõÖò =^ŒhÌ =∞^Œ#Ѩe¡ Ǩã¨Åì ∞Ö’
K«^∞Œ =ÙÖ’ K«∞~°∞HÔ #· q^•ºi÷. J`«#∞ WO[hiOQÆ∞ „Ѩ"âÕ Ñ◊ s¨ Hõ‰∆ Ωõ ZO`«QÍ<À Hõ+Ñì¨ _¨ ç
LOz K«kq™êÎ#h `≥Qˆ ã≤ K≥áêÊ_»∞. "å~°∞ HÀ~°∞‰õΩ#fl>Ë¡ "åiHÍ ã‘\z˜ Ûi. `«~∞° "å`«
K«kq `«Ñʨ xã¨iQÍ LfÎ~∞° _‚ Ò`å#<Õ #=∞‡HõO`À L<åfl_»∞. J~Ú`Õ TÇ≤ÏOK«x gà◊§ =O`«∞~åQÍ Ñ¨ÙÖÏ¡~Ô _çÖ¤ ’ U ã‘@∞ q∞ye LO^Œx J_»∞QÆQÍ XˆHXHõ¯ HõOѨӺ@~°∞
q^è=Œ ÚQÍ Ñ¨sH∆ÍѶe¨ `«=ÚÅ∞ =zÛ# `«~∞° "å`« J`«#∞ ѨsHõ∆ `«ÑÊ≤ #@∞¡QÍ `≥Å∞ã¨∞‰õΩx ã‘@∞ LO^Œx K≥¿ÑÊã¨iH˜ gà◊§ P#O^•xH˜ J=^è∞Œ Å∞ ÖˉΩõ O_® áÈ~ÚOk. P
f„= P"Õ^#Œ ‰õΩ QÆ∞~Ô <· å_»∞. `å`«ÃÑ· ÉèÏ~°O "Õã≤ `«O„_ç ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ PѶ㑠∞¨ ‰õΩ "≥o§ JÉσ~Ú Wk `å`«QÍi bÅ `«Ñʨ =∞~˘Hõ\˜ HÍ^Œh, J~°›`« ÖËHáõ È~Ú<å `«# HÀiHõ
K«∂_»QÍ J`«#∞ áêÃã#· @∞¡ `≥eã≤Ok. `å`« `«# H˘_»∞‰õΩ P"Õ^#Œ #∞ „QÆÇÏ≤ Oz ÃÑ\˜#ì =∞xflOz# `å`« `«#HÍ ã‘@∞ WÑ≤ÊOKå~°h `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åfl_»∞. ÃÑ^ŒÌ ÃÑ^ŒÌ "åàı§
aèHQ∆õ Í `≥Å∞ã¨∞‰õΩx P#O^Œ=Ú`À H˘_»∞‰õΩ#∞ WO[hiOQÆ∞Ö’ KÕiÊOKå_»∞. P ÉèQí =Æ O`«∞x`À J~Ú<å ã¨~ˆ U^≥<· å XHõ J=ã¨~åxH˜ "≥Ú‰õΩ¯Å∞ "≥ÚH˜¯ Jk fi#
`«~∞° "å`« P JÉσ~Ú K«^∞Œ =٠ѨÓiÎ KÕã∞¨ ‰õΩx L^ÀºQÍ<Õfi+¨}Ö’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ `«~∞° "å`« WHõ P ã¨OQÆu =kÖË™êÎ~∞° . HÍh z#fl"å_≥#· ѨÊ\˜H© Nx"åãπ =∂„`«=Ú
ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’x ~°H} ∆õ qÉèÏQÆ=ÚÖ’ (_çÃÑ<¶ û£ ÖϺÉòû) ѨsHõ‰∆ Ωõ Ǩ[Ô~· J#fl\˜Ü∞« O^Œ∂ Hõ~∂° flÅ∞Ö’ K«^∞Œ =Ù‰õΩO@∞<åfl_»∞ HÍ|\˜ì „Ѩu QÆ∞~°∞"å~°=¸ xÜ«∞=∞=Ú `«Ñʨ Hõ
LfÎ~∞° _‚ ·≥ J~°›`« ã¨OáêkOz#ѨÊ\˜H© W`«xH˜ W=fi=Åã≤# L^ÀºQÆ=Ú "Õ~˘HõiH˜ W=fi_»O `å`« ã¨=∂kè =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ Jaè¿+Hõ ѨÓ[Ö’ áêÖÁæ<"Õ å_»∞. `«# K«^∞Œ =٠ѨÓ~°Ü Î ∞Õ º
[iyOk. =∞#ã¨∞Ö’<Õ `å`«#∞ „áêi÷OK«∞‰õΩx <åOѨe¡ ÉÏÉÏ ^Œ~≈° #=Ú#ÔH· "≥à§◊ QÍ =~°‰Ωõ D q^è=Œ ÚQÍ<Õ áê\˜ã∂¨ Î `å`«Ñ@ ¨ ¡ `«# Hõ$`«[`
˝ #« ∞ `≥eÜ«∞KÕã∞¨ ‰õΩO@∂
JHõ¯_®<å_»∞ <åOѨe¡ÉÏÉωõΩ [~°∞QÆ∞ Jaè¿+Hõ=Ú #O^Œ∞ =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ [Ü«∞„Ѩ^=Œ ÚQÍ K«^∞Œ =Ù =ÚyOK«∞‰õΩx L^ÀºQÍ<Õfi+¨}Ö’ L<åfl_»∞.
V 62 V 63
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
™ê~ÚÉÏÉÏQÍi ÉÏ==∞ik ÉèÏ~°º ã¨∞ã‘Î =∞x+≤. Uq∞ [É’ƒ `≥eÜ«∞^Œ∞ KåÖÏ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ `å`«QÍ~°∞ `«#∞ "Õ~∞° , ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ "Õ~∞° J#∞
HÍh WO\˜eá¡ ên x`«º=¸ P"≥∞ QÆ∞iOz PO^Àà◊# K≥O^Œ∞`«∂ LO\Ï~°∞. J~Ú`Õ J~°=÷ Ú =K«∞Û#@∞¡ ѨeH˜#ѨÊ\˜H© x[=ÚQÍ ÉèQí =Æ `«`fiΫ =Ú#∞QÍh, Éè‰í Ωõ ÅÎ Hˆ =∆ ∞=Ú#∞
U ã¨=∞㨺HÔ <· å `å`«#∞ „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_ç P ã¨=∞㨺‰õΩ Ѩiëê¯~°O á⁄O^Œ∞`å~°∞ HÍ|\˜ì HÍOK«∞#ѨÙÊ_»∞HÍh `«# x[`«`fiΫ =Ú#∞ ã¨Ê+¨=ì ÚQÆ<Õ Hõ#Ѩ~K° "Õ å~°∞. P ã¨OѶ∞¨ @#
™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞ P"≥∞#∞, P"≥∞ Éèí~°Î#∞ fã¨∞‰õΩx `å`« =^ŒÌ‰õΩ "≥o§ `å`« z#fl^≥<· å ÃÑ^Œ^Ì <·≥ å HÍh Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉèHí ,Î̃ #=∞‡Hõ=Ú, PO^Àà◊##∞ |\ì̃ `å`«QÍi
Pj~°fiK«#=Ú`À P"≥∞ [|∞ƒ #Ü«∞=Ú HÍ=K«∞Û#<Õ #=∞‡Hõ=Ú`À JO^Œ~∂° Hõeã≤ Pj~åfi^Œ=Ú LO_Õk. D ã¨OѶ∞¨ @#Ö’ _®Hõ~ì ∞° ¡ ™ê¯xOQÆ∞ ^•fi~å K≥Ñʨ _»=∞O>Ë
HõÅ∂¡~∞° KÕii. J~Ú`Õ `å`« P"≥∞#∞ ^Œi KÕ~h° Ü«∞ ÖË^∞Œ . P"≥∞ ZO`«QÍ `å`« x[x~åú~} ° [iy#>Ë¡ Hõ^•. J~Ú#ѨÊ\˜H© PÜ«∞#‰õΩ ÉÏÉÏ HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz
=^ŒÌ‰õΩ "≥o§ #=∞™ê¯~°=Ú KÕã¨∞HÀ"åÅO>Ë `å`« JO`«HõO`«‰õÄ u_»∞`«∂ ã¨∂zOz#@∞¡QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ _®Hõ~ì ¡° =∂@ `«ÃÑ·Ê `å#∞ Pj~°fikOz#@∞¡QÍ<Õ
^ŒiKÕ~h° Ü«∞ÖË^∞Œ . ZO`«\˜ QÆ_∞» ¤ ã¨=∞㨺<≥<· å ^è~·≥ º° =ÚQÍ Z^Œ∞~À¯QÆÅ =∞#ã¨`Î fi« O
=∞#=_»∞ ѨÙ@∞ì#@∞¡ KÕ™ê~°∞. JO>Ë `å`«QÍ~°∞ `«ÅK«∞‰õΩO>Ë ã¨$+≤^ì ~Œè å‡xfl ‰õÄ_®
QÆÅ P"≥∞ Éè~í ΰ ÉèQí =Æ O`«∞_Õ ^ŒiKÕ~h° Ü«∞HõáÈ`Õ WHõ D"≥∞ QÆu Uq∞@#fl ÉÏ^è#Œ ∞
=∂iÛ"ÕÜ∞« QÆÅ ã¨~fi° ã¨=∞~°∞Å÷ x `≥eÜ«∞_»"∞Õ HÍHõ ÉÏÉωõΩ, `«#‰õΩ ÉË^=Œè Ú ÖË^xŒ
PѨÙHÀÖËHõ `å`«#∞ Ѩ@∞ì‰õΩx QÆ\˜ìQÍ U_ÕÛ™ê_»∞. JѨÙÊ_»∞ ™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞
HõeyOK«∞‰õΩx `å`«`À P"≥∞#∞ ZÖÏÔQ<· å Hõ~∞° }˜Oz P"≥∞ [|∞ƒ #Ü«∞=∞ÜÕ∞º =∂~°=æ Ú D K«~º° ^•fi~å ã¨Ê+¨Ñì ~¨ z° i.
K«∂Ñ≤OK«=∞x "Õ_∞» HÀQÍ `å`« 'Z=x Hõ~‡° "åà◊§k, hÔHO^Œ∞‰õΩ— JO@∂ W`«xx f~°÷ „ѨÉÏè =O :
=∞O^Œeã¨∞OÎ _»QÍ WHõ `«#‰õΩ kÔH¯=~°∞ J#fl ÉèÜ í ∞« O P"≥∞#∞ P=iOK«QÍ XHõ¯™êiQÍ
`å`« áê^•ÅÃÑ· xÅ∞=ÙQÍ ‰õΩѨʉõÄe áÈ~Ú ã¨Ê$Ç¨Ï `«ÑÊ≤ áÈ~ÚOk. JѨÙÊ_»∞ `å`« HõÅQ˘@¡ "åã≤Ü≥ÿ∞# =∞^ŒÌÜ«∞º‰õΩ P~°∞QÆ∞~°∞ Ñ≤Å¡Å∞ ѨÙ\˜ì P~°∞QÆ∞~°∂
P"≥∞#∞ Hõ~∞° }˜OK«QÍ P"≥∞‰õΩ P `«~∞° "å`« ã¨OѨÓ~°‚ P~ÀQƺ=Ú KÕ‰Äõ iOk. nxx =∞~°}O˜ K«_O» `À ÉèÏ~åºÉè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° `å`«#∞ QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩx ZѨÙÊ_≥ÑÙ¨ Ê_»∞
|\˜ì `å`«QÍ~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ Hõ~‡° Å#∞ J=bÅQÍ `˘ÅyOK«QÅÆ ã¨=∞~°∞Å÷ x `≥eÜ«ÚK«∞#flk. `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞‰õΩx `«=∞ Hõ+=ì̈ ÚÅ∞ K≥ÑÙ¨ ÊHÀ"åÅ<Õ P`«$`«`À #∞<åfl~°∞. P
=OâßO‰õΩ~°O : `«~∞° "å`« HõÅ∂¡~∞° Ö’ gà◊§ |O^è∞Œ =ÙÅ ÃÑo§ LO_»_O» `À HõÅ∂¡~∞° "≥à§◊ _»O `«@ã≤O÷ z
P#O^Œ=Ú`À HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`« QÆ∞iOz "åHõ|∞ KÕã≤ `å`« WO\˜H˜ "≥à§◊ QÍ
ã¨∞|ƒ~åÜ«∞â‹\ì˜ H˘_»∞‰õΩ‰õΩ W^Œ~Ì ∂° J=∂‡~ÚÖË. =¸_»=™êi HÀ_»Å∞
`å`«QÍi `«e¡ gix J#Q˘O_»Ö’ _»ÑÙ¨ ÊH˘>Ë"ì åà◊√§QÍ QÆ∞iÎOz `«# Ti"å~°#fl
QÆ~ƒ° =ù uQÍ #∞#flѨÙÊ_»∞ â‹\ì̃ QÍiH˜ HõÅÖ’ ÉÏÉÏ HõxÑ≤Oz HÀ_»Å‰õΩ H˘_»∞‰õΩ
Pf‡Ü«∞`«`À "åix P^ŒiOz ~å„u `å`«QÍ~°∞ WO\˜H˜ KÕ~∞° ‰õΩ<Õ =~°‰Ωõ "åiH˜
ѨÙ_»`å_»x JÉèíÜ«∞q∞KåÛ~°∞. J~Ú`Õ ™ê¯xOQÆ∞Ö’ _®Hõì~°∞¡ J=∂‡~Ú
ѨÙ_»∞`«∞O^Œx `ÕeÛ K≥áêÊ~°∞. P `«~∞° "å`« "åà◊√§ =zÛ `å`« áê^•Å∞ Ѩ\ì̃ `å`« bÅÅhfl q=iOz `≥eÑ≤Ok. P `«~∞° "å`« `å`« =zÛ#ѨÙ_»∞ gix `å`«QÍiH˜
H˘_»∞‰õΩ ѨÙ\ÏìÅx ZO`«QÍ<À |u=∂e# `«~∞° "å`« `å`« ''"å_»∞ K≥áêÊ_»∞ – g_»∞ J#Q˘O_» =∞#∞+¨µÅ∞QÍ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ Ñ¨iK«Ü∞« =Ú KÕã≤ "åiH˜ =zÛ# Hõ+=ì̈ Ú#∞
KÕ™êÎ_∞» —— J<åfl~°∞. J#QÍ "åiH˜ HõÅÖ’ ÉÏÉÏ JÉèÜ í ∞« q∞KåÛ~°∞ HÍ|\˜ì ÉÏÉÏ `å`«‰Ωõ K≥ÑÊ≤ "åix `å`« ¿ã= KÕã∞¨ HÀ=∞x K≥Ñʨ QÍ "å~°∞ `å`«QÍi H˜~∞° ѨH¯õ ÖÏ
K≥ÑÊ≤ #@∞¡QÍ<Õ `å#∞ KÕ™êÎ#x `≥eÜ«∞KÕÜ∞« _»O =Å# `«#‰õÄ ™ê~ÚÉÏÉωõΩ `Õ_® xez qã¨∞~°∞`«∂ `«=∞ HõëêìÅ#∞ =∞#ã¨∞Ö’<Õ `å`«QÍiH˜ q#flqOK«∞H˘xi. P
ÖË ^ Œ x K≥ Ñ ≤ Ê #@∞¡ J~ÚOk. J^Õ q^è Œ = ÚQÍ "åiH˜ 8–7–91# `å`« =∞~°∞<å_»∞ `å`«QÍ~°∞ ™êfl#=Ú KÕã#≤ `«~∞° "å`« q∞ye# h\˜x =∞^ŒÜ Ì ∞« º ÉèÏ~°º
JÉèÜ í ∞« q∞zÛ#@∞¡Q<Æ Õ H˘_»∞‰õΩѨÙ\ì̃ _®Hõ~ì ∞° ¡ K≥ÑÊ≤ # =∂@ `«Ñʨ ~Ú#k. `åQÆQÍ P f~°÷ Ѷe¨ `«=ÚQÍ P"≥∞‰õΩ =∞i P~°∞QÆ∞~°∞ Ñ≤ÅÅ¡ ∞ ѨÙ\ì̃i. =Úã¨e
V 64 V 65
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
=Ü«∞ã¨∞Ö’ #∞#fl g~°∞ WѨÙÊ_»∞ HõÅQ˘@¡Ö’ `å`«QÍi QÆ∞_çx T_çÛ `«=∞‰õΩ `Àz# `«# `«ÑÙ¨ Ê `≥Å∞ã¨∞‰õΩx ѨÓiÎQÍ =∂iáÈ~Ú WѨÙÊ_»∞ ™ê~Ú ã¨`û« OQ∑ÅÖ’ u~°∞QÆ∞`«∂
¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ `å`« h_»Ö’ HÍÅ=Ú "≥à§◊ nã¨∞<Î åfl~°∞. `å`«QÍi „ѨKå~° Ü«∞[˝=ÚÖ’ áêÖÁæO@∞<åfl_»∞.
ã¨O`å# ™œYºO : Hˆ â◊=∞‡ ‰õÄ`«∞~°∞ ÃÑo§ q+¨Ü∞« "≥∞ÿ Zxfl™ê~°∞¡ `å`«#∞ „áê^äÜ
Õ ∞« Ѩ_#ç ѨÊ\˜H©
`å`«QÍ~°∞ ZO`«‰Äõ J#∞=∞ux=fiÖË^∞Œ . `«~∞° "å`« `å`« ã¨=∂kè K≥O^Œ_O» `À
Hˆ â◊=∞‡ P_»Ñ_¨ ∞» K«∞‰õΩ ã¨O`å#=Ú ÖËHáõ È=Ù@KÕ P"≥∞#∞ Hˆ â◊=∞‡ ~åq∞Ô~_ç¤ HõÅ`« K≥Ok# =∞#ã¨∞`À `å`« ã¨=∂kèH˜ #=∞㨯iOK«QÍ J^Õ~ÀA `å`«QÍ~°∞
`å`« =^ŒÌ‰õΩ fã¨∞‰õΩ=zÛ `å`« ^ŒÜ«∞=Å# P"≥∞‰õΩ ã¨O`å#=Ú HõÅQÍÅx
HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz Pj~°fikOK«QÍ P `«~°∞"å`« q"åǨÏO Z@∞=O\˜ P@OHõO
„áêi÷OK«=∞x P"≥∞‰õΩ K≥ѨÊQÍ JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ P"≥∞`À ''ux u~°QÆHõ
ÖˉΩõ O_® [iyáÈ~ÚOk.
ZO^Œ∞H˘zÛ# [O*Ï@#—— J<åfl~°∞. JO`Õ P"≥∞H˜Hõ Ñ≤ÅÅ¡ ∞ ѨÙ@ìÖ^Ë ∞Œ . Pq^è=Œ ÚQÍ
`å`«QÍÔ~ѨÙÊ_≥·<å `«#∞ HõÅ∞QÆKÕã¨∞HÀ^ŒÅK«x q+¨Ü«∞=ÚÅÖ’ ‰õΩO_»=∞^ŒÌÅ∞ <åÜ«∞<å :
H˘\˜#ì @∞¡QÍ `ÕeÛK≥¿ÑÊ"å~°∞. Jk "åi Hõ~‡° ‰õΩ ã¨O|OkèOz# q+¨Ü∞« =ÚÅ∞.
JO^Œ∞Ö’ Z=fii „Ѩ"∞Õ Ü«∞=Ú#∞ `å`« XѨÙʉõΩ<Õ"å~°∞ HÍ^Œ∞. HÍh Hõ~∞° }Ï=¸iÎÜ∞ÿ≥ #
^èŒ<åÔ~_ç¤ QÍi z<åfl#fl ZÖÏ¡~Ô _ç¤ QÍiH˜ ÃÑà◊§~Ú W~°"·≥ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞
QÆ_z» <å ã¨O`å#=Ú HõÅ∞QÆÖ^Ë ∞Œ . P `«~∞° "å`« `å`« "åà◊§ WO\˜H˜ "≥à§◊ _»=Ú
`å`« Dq^è=Œ ÚQÍ K≥ÑÊ≤ # ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅ∞ `«‰Ωõ ¯"Õ J~Ú#ѨÊ\˜H© D q+¨Ü∞« =ÚÖ’
`«@ã≤O÷ z#ѨÙÊ_»∞ ZÖÏ¡~Ô _çQ¤ Íix '<åÜ«∞<å— Jx Ñ≤eKå~°∞. JHõ¯_» L#fl "åà◊√§
`å`« YzÛ`«"∞≥ #ÿ ["å|∞ JO^Œih ÉèÜ í ∞« ÃÑ\˜ì ^ŒiKÕ~x° KÕÛkHÍ^Œ∞. ÃÑ· ã¨OѶ∞¨ @#‰õΩ
ZO^Œ∞HõÖÏ JO@∞<åfl=Ù `å`å JO>Ë '<åÜ«∞# J=Ù`å_»∞ HÍ|>Ë—ì Jx J<åfl~°∞.
q~°∞^Œ=Ì ÚQÍ Hˆ â◊=∞‡ |O^è∞Œ =ÙÅ UÔHH· õ ‰õΩ=∂~°∞_»∞H˜ "åO`«∞Å∞ qˆ~K«#=ÚÅ =Å#
q∞H˜¯e h~°ãѨ _¨ ç „|uˆH ã≤u÷ Ö’ ÖË#ѨÙÊ_»∞ "å~°∞ Hˆ â◊=∞‡ ^•fi~å `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ Wk [iy# H˘O`«HÍÅ=Ú#ˆH "åà◊§‰õΩ `å`«<À\˜ "å‰õΩ¯# ã¨O`å#=Ú Hõey J`«#∞
`å`«#∞ "Õ_∞» ‰õΩO@∂ `å`« KÕ`∞« Å`À P JÉσ~Úx Pj~°fikOz#@¡~Ú`Õ J`«xH˜ `« O „_≥ · < å_» ∞ . W@∞=O\˜ J™ê^è Œ º "≥ ∞ ÿ # HÍ~° º =ÚÅhfl `å`« ^Œ Ü « ∞ `À
ã¨fiã¨`÷ « KÕ‰Äõ ~°∞`«∞Ok HÍ|\˜ì nqOK«=∞#QÍ `å`« P JÉσ~Ú Xà◊§O`å xq∞i ã¨∞™ê^躌 =ÚÅQÆ∞#∞.
'ÉÏQÆ~ÚOk áÈ— J<åfl~°∞. JѨÊ\˜`À J`«x [|∞ƒ ‰õΩki P~ÀQƺ=O`«∞ _»Ü∂« º_»∞. FO ã¨O`å# „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó
`å`«QÍ~°∞ â◊s~°O`À LO_»QÍ U_≥xq∞k ã¨O=`«û~°=ÚÅ Hˆ â◊=∞‡ H˘_»∞‰õΩ ^è#Œ º`« :
ÅH©‡∆ „Ѩ™ê^Œ∞ `å`«#∞ #=∞㨯iOK«∞@‰õΩ "≥à§◊ QÍ `å`« J`«xx JO^ŒiÖ’ u\˜iì .
^•xx J==∂#OQÍ ÉèÏqOz# P Ñ≤Å"¡ å_»∞ WHõ Ѩk ã¨O=`«û~°=ÚÅ =~°‰Ωõ 1985= „áêO`«=ÚÖ’ ÉÏÜ«∞=∞‡ H˘_»∞‰õΩ q"åǨÏ"≥∞ÿ XHõ H˘_»∞‰õΩ ѨÙ\˜#ì
`å`« =^Œ‰Ì Ωõ ~å=_»=Ú =∂#_»"∞Õ HÍHõ "≥à√◊ `«∞#fl `«ex¡ ‰õÄ_® =^ŒxÌ "åiOz `«~∞° "å`« "Õ~˘Hõ Tà’§ L^ÀºQÍxH˜ "≥o§ K≥_∞» u~°∞QÆ∞à◊§‰õΩ JÅ"å@∞ Ѩ_ç `«eH¡ ,˜
J~°KÕ"å_»∞. J@∞=O\˜ J`«xÖ’ `å`« ã¨=∂kè `«~°∞"å`« =∂ëêì~°∞ QÍi ÉèÏ~°º‰õΩ `≥eÜ«∞‰õΩO_® ^˘OQÆ`#« =ÚQÍ Hõ~∂° flÅ∞ =ã¨∂áÎ È`«∂ ‰õÄ_® WO\˜ =ÚY=Ú
™ê~ÚbÖÏ=∞$`« áê~åÜ«∞}=Ú`À Ѩi=~°Î# HõeyOk. J^Õ ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ K«∂_»‰Ωõ O_® L<åfl_»∞. PO^Àà◊#‰õΩ QÆ∞~Ô #· `«e¡ H˘_»∞‰õΩ Hˆ =∆ ∞=Ú QÆ∞iOz P„`«∞`«
"åiO\˜H˜ =zÛ# XHõ Éèí‰õΩÎ_»∞ `å`« =∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ `≥Å∞ѨÙ@ÜÕ∞ HÍHõ P Ѩ_∞» `«∞O>Ë Z^Œ∞iO\˜ "åà◊√§ HõÅ∂¡~∞° Ö’ kQÆO|~° ™êfiq∞ L<åfl~°x K≥¿ÑÊã¨iH˜
JÉσ~Úx `å`« ã¨=∂kè =^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥o§ ^Œ~≈° #=Ú KÕ~ÚOK«_O» `À J`«#∞ =∞#∞=∞_çx fã¨∞‰õΩx `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ H˘_»∞‰õΩ QÆ∞iOz K≥ÑÊ≤ HÀ_»Å∞ ã≤u÷
V 66 V 67
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
U=∞ø`«∞O^À#x "≥H¯˜ "≥H¯˜ U_»∞ã¨∂Î `«# ÉÏ^è#Œ O`å `å`« =^ŒÌ "≥à§◊ QÆH¯õ QÍ `å`«QÍ~°∞ `å`«QÍ~°∞ ã¨âs◊ ~°∞Å∞QÍ L#flѨÙÊ_»∞ J<ÕH™õ ê~°∞¡ giO\˜H˜ ~å=_»O [iyOk.
'|ÃãûH˜¯ =ã¨∞<Î åfl_»∞ ~ÀE— Jx K≥¿ÑÊã¨iH˜ "åiH˜ ^è~·≥ º° O HõeyOk. P `«~∞° "å`« =zÛ# „Ѩu™ês `å`« gix qâı+=¨ ÚQÍ Pj~°fikOzi. JO`ÕHÍHõ ZѨÙÊ_»∞ g~°∞
XHõ™êi H˘_»∞‰õΩ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ K≥ÑÊ≤ # ã¨OQÆu K≥¿ÑÊã¨iH˜ Z=fiiH© K≥Ñʨ ‰õΩO_® HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ "≥o§<å "åi WO\’¡ KÕã#≤ Ѩ^•~°=÷ ÚÅ#∞ J_çy `≥ÑÊ≤ OK«∞‰õΩ u<Õ"å~°∞.
^˘OQÆKå@∞QÍ `å#∞ Hõ~∂° flÅ∞ =zÛ "≥_∞» `«∞#fl ã¨OQÆu „QÆÇÏ≤ Oz K≥ÑÊ≤ # `å`« P ~°H=õ ÚQÍ `å`« `«Ñʨ W`«~° ^≥=· "≥∞=~À ‰õÄ_® `≥eÜ«∞x ÉÏÜ«∞=∞‡ `å`«#∞
™ê=∂#∞º_»∞ HÍ^Œh, =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»h J~°=÷ ∞~Ú WHõ JѨÊ\˜ #∞O_ç K≥_∞» u~°∞QÆ∞à◊§‰õΩ ¿ãqOK«∞H˘#∞ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ ÅaèOz# `å`«QÍi =ã¨∞=Î ÙÅxflO\˜h Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘x
ã¨fiã≤ΠѨeH˜ ‰õΩ@∞O| ÉÏ^躌 `«#∞ ã‘fiHõiOKå_»∞. WO\’¡ =zÛ# D =∂~°∞Ê`À J^Õ `«# Pã≤QÎ Í ÉèÏqOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ ZO`À Hõ+Ñì¨ _¨ ç Hõ@∞ì‰Ωõ #fl `«=∞ WO\˜ QÀ_»ÅÖ’
‰õΩ@∞O|O ã¨É∞íè ºÅO^ŒiH© `å`«Ñ@¨ ¡ ÉèHí Θ qâßfiã¨=ÚÅ∞ HõeQÍ~Ú. `«# ‰õΩ@∞OÉÏxfl `å`« =ã¨∞=Î ÙÅ#∞ Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« @ =Å# `å`« ~°H} ∆õ #∞ P WO\˜H˜ z~°™ê÷~ÚQÍ
xÅɡ\#ì˜ `å`«‰Ωõ <å\˜ #∞O_ç ÉÏÜ«∞=∞‡ `«# â◊H"Θ ∞Õ ~°‰Ωõ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∂<Õ LOk. HõeyOz#k. `å`«QÍi =^Œ‰Ì Ωõ ZO^Œ~À q^•º=O`«∞Å∞, ^è#Œ =O`«∞Å∞, ™ê^艌 Ωõ Å∞
=zÛ LO_»=K«∞ÛQÍHõ, HÍh Z=fi~°‰Äõ ~åx J^Œ∞ƒù`« PÖ’K«#=zÛ ^•xx <≥~"° iÕ Û
+≤i_ôÖ’ ~å^è•Hõ$+¨‚ =∂~Ú J#∞ Éè‰í Ωõ ~Î åÅ∞ ÉÏÉÏ â◊s~°=Ú`À #∞#flѨÙÊ_»∞
P WO\˜H˜ `å`«QÍi âßâ◊fi`« ~°HÍ∆ Hõ=K«=Ú xi‡OK«∞HÀ QÆey# D"≥∞ x["≥∞#ÿ
ÉÏÉÏ uiy# „Ѩ^âÕ =◊ ÚÅ#∞, ~À_»#¡ ∞ â◊√„ÉèÑí ~¨ z° ÉÏÉωõΩ W|ƒOk ÖˉΩõ O_® ^è#Œ =O`«∞~åÅ∞. ^è#Œ ∞º~åÅ∞.
K«∂ã¨∞H˘x#@∞¡ ÉÏÜ«∞=∞‡ ‰õÄ_® `å`«QÍi Ѩiã¨~° „áêO`«=ÚÅxflO\˜h
â◊√„ÉèÑí ~¨ K° ∞« @, `å`«QÍi =ã¨∞=Î ÙÅ#∞ â◊√zQÍ =∞ÅK«∞@ =O\˜ ¿ã"å HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ#∞ ÃÑ^Œ=Ì Ü«∞ã¨∞ =zÛ#ѨÊ\˜H,© Pi÷H=õ ÚQÍ Hõ+"ì¨ ∞≥ #ÿ ѨÊ\˜H© `å`«Ñ@
¨ ¡ L#fl ÉèHí Θ
J`«ºO`« ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `ÀQÍqOKÕk. `å`«‰Ωõ XHõ Éè‰í Ωõ ~Î åeQÍ Hõ<åfl ¿ã=‰õΩ~åeQÍ ÉèÏ==ÚKÕ `å`«QÍi`À áê@∞QÍ +≤i_ô, Nâ‹Å· Ü«∂„`«Å∞ QÍqOK«∞@ÜÕ∞ QÍHõ `å`«
LO_»QÅÆ QÆ_"» ∞Õ `«# ÉèÏQƺ=∞x ÉèÏqOKÕk. ã¨=∂kè `«~∞° "å`« K«O„^•Ô~_ç¤ P^èfiŒ ~°º=ÚÖ’ x~°fiÇ≤ÏOz# QÍ}∞QÍ Ñ¨Ù~°O, ‰õΩ~°∞ѨÙ~°
áê^Œ Ü«∂„`«ÅÖ’ áêÖÁæ#fl ÉèÏQƺ=O`«∞~åÅ∞. ÉèHí ` Θ À D"≥∞ KÕã#≤ ¿ã=‰õΩ `«#ÃÑ·
WHõ D"≥∞ H˘_»∞‰õΩ q+¨Ü∞« =Ú#‰õΩ =¿ãÎ `å`«QÍ~°∞ W`«xÖ’ Ѩi=~°#Î LOz# #=∞‡Hõ=Ú#‰õΩ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞ D"≥∞ ‰õΩ@∞O|=Ú#∞ ã¨^• HÍáê_»∞`«∂<Õ
HõeyOz#ѨÊ\˜ #∞Oz `å`« ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩO@∂<Õ L<åfl_»∞. "Õ~ˆ TiÖ’ L<åfl~Ú.
ѨxKÕã∞¨ #Î fl W`«x`À `å`«QÍ~°∞ 'ÉÁ=∞‡ÖÏ@ P_»∞`å=ÙÖË— J<åfl~°∞. Wk [iy#
H˘xfl ~ÀAňH Hõ~°∂flÅ∞ ã≤x=∂ käÜÕ∞@~üÖ’ Ѩx ^˘iH˜ <Õ\˜H˜ ‰õÄ_® J^Õ ~å=∞`«∞Åã≤ :
L^ÀºQÆ=ÚÖ’ ã≤~÷ Ñ° _¨ ®¤_∞» . giH˜ ~å=∞Hõ$+¨‚ XˆH H˘_»∞‰õΩ HÍ=_»O`À DÜ«∞# ÉèÏ~°º W^Œ~Ì ∂° =∞QÆÑÅ≤ Ö¡ Ë J~Ú# ~å*Ëâfi◊ i =¸_»=™êi QÆ~ƒ° =ù uQÍ L#flѨÙÊ_»∞
Nâ‹·Å Ü«∂„`«Ö’ XHõ~å„`«O`å `å`«QÍi ¿ã= KÕã¨∞H˘#∞ J^Œ$+¨ì=Ú#∞ P_»ÑÅ≤ á Ñ· =∞‰õΩ¯= Z‰õΩ¯= L#fl D"≥∞‰õΩ ZÖÏÔQ<· å `å`«#∞ XÑ≤ÊOz P_»ÑÅ≤ #¡ ∞
ã¨kfixÜ≥∂QÆÑ~¨ K° ∞« H˘x P `«~∞° "å`« `å`«#∞ WOH˘Hõ ã¨O`å#=Ú HÀã¨=Ú J_»∞QÆQÍ Hõ<åÅx HÀiHõ. `˘q∞‡k <≥ÅÅ∞ QÆ_z» <å `å`« =∂@ W=fiÖË^∞Œ . JѨÙÊ_˘Hõ ~ÀA
`å`« P"≥∞#∞ qâı+=¨ ÚQÍ Pj~°fikOzi. P Pj~åfi^Œ ѶŨ =Ú`À ÃÑ^ŒHÌ ˘_»∞‰õΩ P"≥∞ D ~ÀA `å`«#∞ ZÖÏÔQ<· å XÑ≤ÊOKåÅ<Õ L^ÕâÌ =◊ Ú`À HõÅ∂¡~∞° KÕ~ˆ ã¨iH˜
ѨÙ\˜#ì ã¨∞=∂~°∞ 18 ã¨O=`«û~°=ÚÅ `«~∞° "å`« D"≥∞ QÆ~ƒ° =ù uÜ≥∞ÿ #k. ѨÙ\˜#ì `å`«QÍ~°∞ WO\˜Ö’ ÖËHáõ È=_»O`À T~°O`å `å`«#∞ "≥^∞Œ ‰õΩ`«∂ uiyOk. HÍh
=∞QÆÑÅ≤ "¡ åxH˜ `å`«QÍi ¿Ñ~°∞ ÃÑ@∞ì‰Ωõ <åfl~°∞. gi ÃÑ^ŒHÌ ˘_»∞‰õΩ ~å=∞Hõ$+¨‚ ÉèÏ~°ºa_»Å¤ `À ZHõ¯_® `å`« ^Œ~≈° #O HÍÖË^∞Œ . ѨÓiÎQÍ JÅã≤áÈ~Ú# P"≥∞ XHõ WO\˜ J~°∞QÆ∞
P#O^ŒOQÍ L<åfl_»∞. g∞^Œ ‰õÄ~°∞Ûx ¿ã^Œf~°∞`«∞O_»QÍ P WO\˜Ö’ #∞OKÕ `å`«QÍ~°∞ |Ü«∞@‰õΩ =zÛ
V 68 V 69
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
P"≥∞#∞ P#O^•â◊Û~°º=ÚÅÖ’ =ÚOK≥uÎ nqOzi. P `«~∞° "å`« P"≥∞ P_»ÑÅ≤ #¡ ∞ XHõ™êi Ѩ^‡Œ <åÉèOí ÉèÏ~°º K≥ÖÅ¡ˇ ∞ uѨÊ=∞‡‰õΩ „Ѩã=¨ =Ú KåÖÏ Hõ+"ì¨ ∞≥ #ÿ k.
„Ѩãq¨ Oz `å`« ¿Ñ~°∞#∞ HõÅ∞ѨىõΩO@∂ P áêѨ‰Ωõ '~å=∞`«∞Åã≤— Jx <å=∞q∞_çi. =¸_»∞~ÀAÅ∞QÍ P J=∂‡~Ú qѨs`«"∞≥ #ÿ „Ѩã=¨ "Õ^#Œ ‰õΩ QÆ∞i J=Ù`ÀOk. HÍh
HÍ#∞Ê [~°QÆ_»=ÚÖË^Œ∞. WO\’¡<Õ L#fl P"≥∞#∞ ¿Ñ^Œ"åÔ~·# giH˜ Pã¨Ê„uH˜
ã¨∞Y „Ѩã=¨ O : fã¨∞‰õΩ"≥àϧ֒ ÖËHõ WO\˜Ö’<Õ "Õz LO_®Ö’ J~°=÷ ÚHÍx Ѩiã≤u÷ Ö’ L<åfl~°∞.
g~°=∞‡QÍi ‰õΩ=∂~°∞_≥#· =∞ÖÏ¡~Ô _çQ¤ ÍiH˜ 1971= ã¨O=`«û~°OÖ’ q"åǨÏ=Ú JѨÙÊ_»∞ Ѩ^‡Œ <åÉè=í Ú Ñ¨~∞° QÆ∞# `å`«=^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ `å`« ã≤Q~ÔÆ @∞ì #∞ã≤x TnQÍ
[iy, <åÅ∞QÆ∞ ã¨O.ʼnõΩ (1975) ÉèÏ~°º ã¨∞jÅ=∞‡QÍiH˜ "≥Ú^Œ\˜ HÍ#∞Ê [iy# ÉèÏqOz fã¨∞‰õΩ=zÛ P"≥∞‰õΩ `åyOK«=∞x K≥ÑÊ≤ =∞~°Å `å`«=^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ Jã¨Å∞
Ѩk~ÀAÅ `«~∞° "å`« P"≥∞ P~ÀQƺ=Ú ^≥|ƒux =∞# ^蕺㨠HÀÖ’Ê~Ú#k. JѨÙÊ_»∞ P"≥∞ Ѩiã≤u÷ Uq∞@x `å`«#∞ ѨiѨiq^è=Œ ÚÅ∞QÍ „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_Q» Í `å`«QÍ~°∞ U"Õ"À
HõOQÍ~°∞ Ѩ_#ç Éè~í ΰ J<ÕHõ "≥^· ºŒ ѨsHõÅ∆ ∞ KÕ~ÚOK«QÍ _®Hõ~ì ∞° ¡ HÍ#∞Ê HÍ#∞ʉõÄ D ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞ K≥ÑÙ¨ `«∞<åfl~°∞ HÍh U XHõ¯\© W`«xH˜ J~°=÷ Ú HÍHõ P"≥∞ Hˆ =∆ ∞=ÚQÍ
q^è=Œ ÚQÍ<Õ =ã¨∞OÎ @∞O^Œh gi `«$Ñ≤Î H˘~°‰Ωõ =∂„`«"∞Õ =∞O^Œ∞eã¨∞<Î åfl=∞h HÍh LO@∞O^À LO_»^À ã¨Ê+ì̈=ÚQÍ `«#‰õΩ J~°=÷ ∞ÜÕ∞º ÉèÏ+¨Ö’ `≥ÅѨ=∞x WÖÏ
^•x =Å# ÖÏÉè=í Ú ÃÑ^ŒQÌ Í LO_»Hõ áÈ=K«∞Û#h „Ѩu HÍ#∞ʉõÄ =∂„`«=Ú qkèQÍ "Õ~ˆ ~°H=õ ÚQÍ =∂\Ï¡_` ç Õ `«#‰õΩ J~°=÷ Ú HÍ^Œh P"≥∞#∞ Pã¨Ê„uH˜ fã¨∞‰õΩ"≥àϧ֒
*Ï„QÆ`Ϋ =Ç≤ÏOKåÅx K≥ÑÊ≤ i. P `«~∞° "å`« H˘O`« HÍÅ=Ú#‰õΩ P"≥∞ Ѩiã≤u÷ =^ÀÌ `≥eÜ«∞KÕã≤ `«#h P`«$`« #∞Oz `«ÑÊ≤ Oz HÍáê_»=∞x "Õ_∞» HÀQÍ JѨÙÊ_»∞
K«H¯õ |_çOk. J~Ú`Õ ~Ô O_»= HÍ#∞Ê1979Ö’ [iy#ѨÙÊ_»∞ _®Hõ~ì ∞° ¡ K≥ÑÊ≤ #@∞¡QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ 'UO X^Œ∞ÖÌ —Ë Jx J<Õãi¨ H˜ W`«#∞ D ã¨OQÆu WO\˜"åiH˜ K≥Ñʨ _®xH˜
[iy WOHÍ qѨs`«"∞≥ #ÿ Ѩiã≤u÷ U~°Ê_çOk. WHõ JѨÙÊ_»∞ _®Hõ~ì ∞° ¡ =^Œ‰Ì Ωõ "≥à§◊ ‰õΩO_® |Ü«∞Å∞^Õ~ˆ ã¨iH˜ "åˆ~ Z^Œ∞~˘zÛ `å`« Tnx ÃÑ\˜ì hà◊§Ö’¡ HõeÑ≤ `åyOz# "≥O@<Õ
|O^è∞Œ =ÙÅ∞, ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å ã¨ÅǨÃÑ· <å@∞=∞O^Œ∞Å∞ WÑ≤ÊOK«_=» ¸, âßOu Ǩϟ=∞=ÚÅ∞ P"≥∞‰õΩ JѨÊ\˜ =~°‰Ωõ L#fl ÉÏ^èŒ LѨâq◊ ∞OK«_"» ∞Õ HÍHõ "≥O@<Õ „Ѩã=¨ =Ú ã¨∞Y=ÚQÍ
KÕ~ÚOK«_=» ¸ =O\˜ „ѨÜ∞« `«fl=ÚÅhfl KÕÜÚ« K«∞O_çi. J@∞=O\˜ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’
[iy#k HÍh =∞~°}O˜ z# a_»¤ ѨÙ\˜#ì ^Œx `≥eÑ≤i. J~Ú#ѨÊ\˜H˜ `«e¡ „áê}"≥∞<ÿ å
XHõ<å\˜ J~°~÷ å„u XO\˜QOÆ @‰õΩ `å`« `«#O`« `å#∞QÍ giO\˜H˜ kQÆO|~°=ÚQÍ
`å`« ^ŒÜ∞« =Å# ^ŒH¯˜ #^Œx JO^Œ~∂° `«$Ñ≤<Î ˘Oki. D ã¨OѶ∞¨ @##∞ áÈe#
=zÛ WÅ¡O`å HõeÜ«∞u~°∞QÆ∞`«∂, QÆ\Qì˜ Í J~°∞ã¨∂Î XHõ QÆO@ ã¨=∞Ü«∞=Ú LO_ç
ã¨OѶ∞¨ @<Õ ã¨KÛ« i„`«Ü∞« O^Œ∞#flk. ÉÁOÉÏ~ÚÖ’ #∞O_Õ HÍÜ«∞ã¨÷ ‰õΩÅ=Ú#‰õΩ K≥Ok#
~˘>ˇì QÀOQÆ∂~° ѨÑÙ¨ Ê J_çy ux "≥àϧ~°∞. P `«~∞° "å`« =∞m§ =¸_»∞~ÀAÖˆH J^Õ
XHõ „ã‘HÎ ˜ „Ѩã=¨ =Ú [iˆQ „Ѩu™ês „áê}ÏO`«H=õ ∞=Ù`«∞O_Õk. ™ê~ÚÉÏÉÏ QÆ∞iOz
ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ =zÛ Ñ¨_∞» ‰õΩO\Ï#x K≥Ñʨ QÍ JѨÙÊ_»∞ =∞ÖÏ¡~Ô _çQ¤ Í~°∞ `«# ÉèÏ~°º#∞
=∞OK«=Ú g∞^Œ #∞O_ç H˜O^Œ‰Ωõ kOѨQÍ P ™ê÷#=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ QÆO@¿ãѨ٠`≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl "å~°∞ Ѩ~∞° QÆ∞# ÉÏÉÏ =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ `«=∞h Hõ+=ì¨ Ú #∞Oz `«ÑÊ≤ OѨÙ=∞x
q„â◊q∞Oz# `«~∞° "å`« ÖËz "≥à√◊ `«∂ ''ÉÏQÍ J~Ú`«kÖË~å! kQÆ∞Å∞ KÕÜ∞« HõO_ç!—— „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_ç „Ñ¨ã=¨ =Ú [iˆQ=~°‰Ωõ +≤i_ôÖ’<Õ ÉÏÉÏ#∞ ѨÓlã¨∂Î LO_Õk. ã¨iQÍæ
JO@∂ ^è~·≥ º° =Ú K≥ÑÊ≤ "≥o§# ~Ô O_»∞ ~ÀAňH P"≥∞ P~ÀQƺ=O`«∞Öˇ#· k. P `«~∞° "å`« „Ѩã¨= ã¨=∞Ü«∞=Ú ^ŒQÆæ~° Ѩ_Õ ã¨=∞Ü«∂xH˜ ZѨÊ\˜ÖψQ W|ƒOk U~°Ê_»QÍ
=∞i ~Ô O_»∞ HÍ#∞ÊÅ∞ [iy#ѨÊ\˜H© P"≥∞HÍ Ñ¨iã≤u÷ uiy~åÖË^∞Œ . P ~°H=õ ÚQÍ K«∞@∞ì„ѨH¯õ Å#∞#fl P_»"å~°∞ JѨÙÊ_»∞ ÉÏÉÏ#∞ „áêi÷ã∂¨ Î ÉÏÉÏ Tnx h\˜Ö’
_®Hõ~ì ∞° ¡ #Ü«∞=Ú HÍ^Œx K≥ÑÊ≤ # [|∞ƒ#∞ "å~°∞ HÀ~°Háõ È~Ú##∂ `å`« `«#‰õΩ `å#∞QÍ HõeÑ≤ P J=∂‡~ÚH˜ `åyOz# "≥O@<Õ K«xáÈ~Ú# a_»¤ ѨÙ\˜#ì ѨÊ\˜H© ã¨∞Y"≥∞#ÿ
"≥o§ P"≥∞#∞ ~°HO∆˜ Kå~°O>Ë Jk g~°=∞‡QÍiH˜ `å`«`À L#fl J#∞|O^è=Œ Ú Ü≥ÚHõ¯ „Ѩã=¨ =Ú [iy "åi P`«$`« `«yOæ k. Ѩ^‡Œ <åÉèOí "åiH˜ ÉÏÉÏ QÆ∞iOz# D
„ѨuѶŨ =Ú =∂„`«"∞Õ . q=~°=ÚÖËg `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© `«=∞ ^≥=· "≥∞#ÿ `å`«ÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç `«=∞H˘zÛ# Hõ+=ì¨ Ú
V 70 V 71
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
#∞O_ç QÆ>Hìˇ ¯˜ i. `å`« =∂„`«=Ú D ã¨OѶ∞¨ @# =Å# `«#‰õÄ ÉÏÉωõÄ ÉË^=Œè Ú `å`«QÍi ѨÓ[KÕã≤ P ÉÁ@∞ì#∞ `≥zÛ H˘_»∞‰õΩ #∞^Œ∞@ ÃÑ\˜#ì =∞~°∞Hõ} ∆ "Õ∞ [fi~°=Ú
ÖË^xŒ x~°∂Ñ≤Oz#@¡~Ú#k. `«Q∞Æ @
æ „áê~°OaèOz H˘O`« ¿ãѨ\Hˆ˜ P ÉÏ|∞‰õΩ ã¨fiã¨`÷ « KÕ‰Äõ iOk. JѨÊ\˜ #∞O_ç
`å`« ^ŒÜ«∞`À [x‡Oz# P ÉÏ|∞ ÉÏ^茺`«#∞ `«e¡ =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ `å`«‰õΩ
QÆ∞~°∞|Å=Ú : ã¨=∞iÊOK«∞‰õΩOk. WHõ JѨÊ\˜ #∞O_ç ‰õΩ@∞O|=ÚÖ’ U Hõ+=ì¨ Ú =zÛ<å ^•xx
HõÅQ˘@¡ ~åq∞Ô~_çQ¤ Íi ™È^Œ~∞° _≥#· áêO_»∞~°OQÍÔ~_ç¤ QÍ~°∞ ‰õÄ_® z#fl`«#O Éèií OK«_=» ¸, J#∞Éèqí OK«_=» ¸ `«Ñʨ P Hõ+=ì¨ Ú#∞ `˘ÅyOK«=∞x ZѨÙÊ_»∂
#∞O_Õ `å`«Ñ@ ¨ ¡ ÉèHí ÉΘ Ïè ==ÚÅ∞ HõÅ"å~°∞. giH˜ q"åǨÏ"≥∞#ÿ `«~∞° "å`« ÉèÏ~°ºÜ≥∞ÿ # `å`«#∞ „áêi÷OK«Ö^Ë ∞Œ . ZO^Œ∞HõO>Ë `«=∞HõO>Ë Z‰õΩ¯=QÍ `«=∞ Ü≥∂QÆ Hˆ =∆ ∞=ÚÅ∞
"Õ^=Œ u`À ã¨Ç¨ `å`«QÍi ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ H˘`«Î ÃÑo§‰õÄ`«∞~Ô #· "Õ^=Œ uQÍiH˜ K«∂¿ã `å`«QÍiH˜ `å#∞ K≥Ñʨ =Åã≤#k Ug∞ÖË^xŒ Pq_» qâßfiã¨=Ú. Éè~í ‰Î° Äõ _®
`å`« Q Íix kQÆ O |~° = ÚQÍ K« ∂ ã≤ # Ѩ Ù Ê_» ∞ =∞#㨠∞ Ö’ Éè í H ˜ Î É è Ï ==Ú `å`«Ñ@ ¨ ¡ JOH˜`É« Ïè ==Ú Hõey QÆ∞~°∞ |Å=Ú`À `«# ‰õΩ@∞O| ã¨=∞㨺Å#∞, L^ÀºQÆ
=Ú„kOK«∞‰õΩáÈ~Ú#k. 1985= ã¨O=`«û~° „áêO`«=ÚÅÖ’ `å`«#∞ ^Œi≈Oz# ã¨O|O^èÑŒ Ù¨ W|ƒO^Œ∞Å#∞ Z^Œ∞~˘¯O@∂ rq`«=ÚÖ’ `å`«#∞ `«Ñʨ WOÔH=fiih
P"≥∞ WHõ Éè~í `ΰ À Hõeã≤ ZѨÙÊ_»∞ HÍ"åÅO>Ë JѨÙÊ_»∞ `å`« HÀã¨"∞≥ ÿ Ѩ~∞° QÆ∞# "≥à§ı "å~°∞. P„â◊~ÚOK«Hõ ÉèÏ~°=Ú `å`«ÃÑ· "Õã≤ HÍÅ=Ú QÆ_∞» ѨÙ`«∞<åfl~°∞.
`å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® gi HÀã¨=Ú Hõ#fl`«e¡ a_»Å¤ HÔ · Z^Œ∞~°∞ K«∂K«∞#@∞¡ K«∂¿ã"å~°∞. q"åÇ¨Ï „áêÑ≤Î :
JѨÊ\˜H˜ <åÅ∞ÔQ^· ∞Œ ~ÀAÅ #∞O_ç WO\˜H˜ ~åx `å`« g~°∞ =ã¨∞<Î åfl~°x `≥eÜ«∞QÍ<Õ
WO\˜H˜ uiy =KÕÛ¿ã"å~°∞. "Õ^Œ=uQÍ~°∞ `«#‰õΩ "≥Ú^Œ\˜ HÍ#∞Ê P_»Ñ≤ÖË¡ ^Õ"OÕ ^Œ~ü QÆ∞áêÎQÍ~°∞ "åºáê~°OÖ’ #+¨áì È~Ú Pi÷H=õ ÚQÍ ‰õΩ@∞O|=Ú
HÍ"åÅ#∞‰õΩOk. HÍh JO^Œ~∂° ™ê^è•~°}=ÚQÍ =∞QÆÑÅ≤ "¡ å_»∞ Jx K≥ÑÊ≤ #>Ë¡ `å`« zuH˜áÈ=Ù@ÜÕ∞ HÍHõ ÃÑo§ÔHky# ‰õÄ`«∞~°∞ ÉÏ^躌 `« "åix =∞iO`«QÍ HõÅ=~°ÃÑ@ìQÍ
`«e¡ ‰õÄ_® =∞QÆa_»¤ Jx K≥ÑÊ≤ Ok. Pq_» <À\˜=∂@ x[=∞QÆ∞#x `≥eã≤#ѨÊ\˜H© PO^Àà◊# K≥Ok# `«e¡ ‰õÄ`«∞~Ô #· Åe`«#∞ fã¨∞‰õΩx `å`«QÍi =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ ‰õΩ=∂Ô~Î
`«# QÆ∞~°∞"≥#· `å`« `«#‰õΩ Q˘Ñ¨Ê `«#∞ J_çy#k PÜ«∞# HÍ^Œ#‰õΩO_® W™êÎ~∞° J#fl q"åÇ¨Ï q+¨Ü∞« "≥∞ÿ `å`«QÍix „áêi÷OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ P `«e¡ K≥OѨg∞^Œ H˘\˜ì 'nxH˜
#=∞‡Hõ=Ú`À<Õ P"≥∞ L<åfl~°∞. P q^è=Œ ÚQÍ<Õ "≥Ú^Œ\˜ ™êi P_»ÑÖ≤ ¡Ë ѨÙ\˜Oì k. P ÃÑà◊§=Ù`«∞Ok áÈ— Jx Pj~åfi^ŒO `≥eáê~°∞. J^Õ q^è=Œ ÚQÍ =^ŒxÌ "≥o§áÈ~Ú#
J=∂‡~Ú WѨÙÊ_»∞ =∞ǨÏ|∂Éò#QÆ~∞° Ö’ ^ŒO`« "≥^· ºŒ âß„ã¨=Î Ú K«^∞Œ =Ù`«∞#flk. WHõ HÀ\©âfi◊ ~°∞Å ã¨O|O^èOŒ `«=∞O`«`å=ÚQÍ =zÛ ÃÑo§HõOwHõiOzi. ÃÑo§ Y~°∞ÛÅ∞
~Ô O_»= HÍ#∞Ê "Õ^=Œ uQÍiH˜ „áê} ã¨OHõ@"≥∞#ÿ k. Éè~í ΰ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ ZO`«QÍ<À ‰õÄ_® ÃÑ@∞ìHÀÖËx ã≤u÷ Ö’ L#fl ‰õΩ@∞O|=Ú#‰õΩ PÜ«∞# J#fl^Œ=Ú‡ÅO^Œ~∂°
„|u=∂e`Õ PY~°∞‰õΩ `å`«QÍ~°∞ |Å=O`«=ÚQÍ<Õ, H˘|ƒiHÍÜ«∞ H˘\˜ì Hõeã≤ =_ôH¤ ˜ _»|∞ƒ JѨÙÊ `≥zÛ =∞s ÃÑo§KÕ™ê~°∞. P q^è=Œ ÚQÍ `å`« Pjã¨∞ûÅ`À
'J=Ù`«∞Ok áÈ— Jx |^Œ∞ezÛi. P q^è=Œ ÚQÍ<Õ HÍ#∞Ê Hõ+=ì¨ ∞~Úº PѨ~ˆ +¨#∞ P J=∂‡~Ú ã¨∞+¨‡ P#O^ŒOQÍ J`«"Î åiO\’¡ HÍѨÙ~°O KÕã∞¨ ‰õΩO\’Ok. `«O„_≥#·
KÕÜ∞« =Åã≤ =zÛOk. J~Ú`Õ `å`« ^ŒÜ∞« =Å# =∞QÆÑÅ≤ "¡ å_»∞ HõeQÍ_»∞. ^Õ"OÕ ^Œ~ü QÆ∞áêÎ ‰õÄ_® q_çQÍ "åºáê~°O „áê~°OaèOz `å`«QÍi ^ŒÜ∞« `À HÀ@∞¡
QÆ_Oç Kå~°∞.
ÉÏ|∞ U_»∞Ê qxÑ≤OKÕ ã¨=∞Ü«∂xH˜ Dq_» `å`«<Õ `«ÅK«∞‰õΩO@∂<Õ P
ÉÏ|∞ U_»∞Ê "≥Ú^Œ\™˜ êiQÍ q#flk. P `«~∞° "å`« P ÉÏ|∞‰õΩ ~Ô O_»∞ ã¨O=`«û~°=ÚÅ XHõ™êi QÆ∂_»∂~°∞ _®Hõ~ì ∞° ~å^è•Hõ$+¨‚ ~Ô _çQ¤ Í~°∞ `å`«QÍix `«=∞ WO\˜H˜
=Ü«∞ã¨∞ =KÕÛã¨iH˜ XHõ™êi, qѨs`«"∞≥ #ÿ [fi~°=Ú =zÛ J~°~÷ å„u ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ fã¨∞‰õΩx "≥o§i. _®Hõ~ì ∞° QÍi 5,6 ã¨O.Å =∞#∞=∞~åeH˜ áÈeÜ≥∂ ™ÈH˜ #_»=ÖËx
Ѩiã≤u÷ q+¨q∞Oz#k. JѨÙÊ_»∞ JxflO\˜H© `«=∞‰õΩ `å`«Q͈~ kHõ¯x `≥Å∞ã¨∞ HÍ|\˜ì ã≤u÷ Ö’ LOk. _®Hõ~ì ∞° QÍi =∞#ã¨∞Ö’ P J=∂‡~ÚH˜ `å`« Ptã¨∞ûÅ∞ ÅaèOz
V 72 V 73
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
rq`«=∞O`å ã¨∞Y=∞Ü«∞O HÍ"åÅx HÀiHõ. J~Ú`Õ JHõ¯_» `å`« ^Œ~≈° <åxÔH· HÍ|\˜ì P Hõ~‡° Ö’ Z=~°∂ HõeyOK«∞HÀ=^ŒxÌ `å`« YzÛù`O« QÍ `ÕeÛ K≥áêÊ~°∞.
J<ÕH=õ ∞Ok "Õz LO_»_O» `À „Ѩ`ºÕ HõOQÍ D áêѨ#∞ `å`«=^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩ "≥à√◊ §@‰õΩ K«∂™ê~°∞QÍ! =∞#=Ú U^≥<· å ÉÏ^è#Œ #∞Éèqí OKÕ@ѨÙÊ_»∞ U áêѨO KÕ™ê<À WO`«
PÜ«∞#‰õΩ ã¨O^Œ~ƒ° Ñù _¨ Ö» ^Ë ∞Œ . J~Ú`Õ H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« ZO^Œ~À Ñ≤ÅÅ¡ =∞^躌 ÉÏ^è#Œ #∞Éèqí ã¨∞<Î åfl#∞ Jx J#∞‰õΩO\Ï=Ú. WѨÙ_»∞ `≥eã≤Ok Hõ^•! =∞#=Ú KÕ¿ã
‰õÄ~°∞Ûx L#fl D áêѨ#∞ `å`« `«#‰õΩ `å#∞QÍ Z`«∞HÎ ˘x Éè∞í *Ï# "Õã∞¨ ‰õΩx `«ÑÙ¨ ÊʼnõΩ Zxfl [#‡Å `«~∞° "å`«<<·≥ å tHõ∆ J#∞Éèqí OK«Hõ `«Ñʨ ^Œh, JO^Œ∞Ö’
™ê~Ú Ç¨~°`∞« Å∞ áê_»∞`«∂ Ѩk Ѩk¿ÇÏ#∞ x=Ú+¨=ÚÅ∞ J^Õ q^è=Œ ÚQÍ LO_çi. ÉèíQÆ=O`«∞_»∞ ‰õÄ_® *’Hõº=Ú KÕã¨∞HÀHõ P tHõ∆#∞ J#∞ÉèíqOKÕÖÏ KÕ™êÎ_»h
^•x`À _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ `å`« =∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ „QÆÇÏ≤ OK«QeÆ yi. `å#∞ K≥Ñʨ HõáÈ~Ú<å J~°=÷ ∞~ÚºOk HÍ|\˜ì =∂#=ÙÅO^Œ~∂° ™ê^躌 "≥∞#ÿ O`« =~°‰Äõ `«ÑÙ¨ ÊÅ∞ KÕÜ∞« ‰õΩO_®,
`«# =∞#ã¨∞û#∞ „QÆÇÏ≤ Oz `å`« `å#∞ HÀi#>Ë¡ P áêѨ#∞ Pj~°fikOz#O^Œ∞‰õΩ Z=i =∞#ã¨∞#∂ <˘Ñ≤ÊOK«‰Ωõ O_® LO_»∞@KÕ`« ÉèQí =Æ `«¯$Ѩ‰Ωõ áê„`«∞Öˇ· ã¨∞Y"≥∞#ÿ
P#O^Œ ÉèÏ+¨Ê=ÚÅ∞ HÍiÛi. WѨÙÊ_»∞ P J=∂‡~Ú `å`« Pjã¨∞ûÅ „ѨÉÏè =O`À r=#=Ú ™êyOK«QÅÆ ∞QÆ∞`å~°∞.
q"åǨÏ=Ú [iy ã¨∞Y=∞Ü«∞=∞~Ú# rq`«O QÆ_∞» ѨÙ`ÀOk. JO`ÕHÍHõ _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞
"åà◊√§ H˘O^•=∞#∞‰õΩ#fl ÃÑ^ŒÌ Éè=í #=Ú#∞ J=`«e "åà◊√§ J=Ú‡@‰õΩ XѨÙÊHÀHõ
L^ÀºQÆ„áêÑ≤Î :
P `«~∞° "å`« ÉÏÉÏ "åiH˜ HõeyOz# ã¨OHõÅÊ=Ú`À "å~°O`å =zÛ P WO\˜x ÉϺO‰õΩÖ’ Ѩ^gŒ q~°=∞} KÕã#≤ ^Œ∞~åæ~å=Ù QÍi ‰õΩ=∂~°∞_»∞ P#O^Œ~å=Ù
g~°∞ HÀ~°∞‰õΩ#fl ^è~Œ H° Oõ >Ë `«‰Ωõ ¯=H˜zÛ "Õãi≤ . D áêѨ q"åÇ¨Ï ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ Z"£∞.HÍO. K«kq#ѨÊ\˜H© L^ÀºQÆ=Ú ~åÖË^∞Œ . 2003= ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ ^ŒO`«
J^Õ WO\˜x P J=∂‡~Ú Ñ¨ã∞¨ Ѩ٠‰õΩO‰õΩ=∞Å H˜O^Œ WK«∞Û@KÕ P"≥∞ rq`«=Ú#H˘Hõ "≥^· ∞Œ ºÖˇ#· ã¨`º« <å~åÜ«∞} ~Ô _çQ¤ Í~°∞ P#O^Œ~å=Ù#∞ L^ÀºQÆ q+¨Ü∞« "≥∞ÿ `å`«#∞
ã≤~÷ "° ∞≥ #ÿ U~åÊ@∞ [iy#k. Dq^è=Œ ÚQÍ =∞Ǩ`«∞‡Å Pj~åfi^Œ |Å=Ú n~°…HÍeHõ "Õ_∞» HÀ=∞x K≥áêÊ~°∞. P `«~∞° "å`« P JÉσ~Ú ZÖò.S.ã≤.Ö’ L^ÀºQÍxH˜ ^Œ~M° Ïã¨∞Î
Ѷe¨ `«=Ú#∞ KÕ‰Äõ ~°∞Û#x D ã¨OѶ∞¨ @# `≥eÜ«∞*Ëã∞¨ OÎ k. ÃÑ@∞ìHÀQÍ J`«xH˜ ѨsHõ‰∆ Ωõ Ǩ[~°=fi=∞x L`«~Î O° =zÛOk. JѨÙÊ_»∞ HÍsÎHõ
=∂ã¨=Ú PYi ™È=∞"å~°=Ú J^Õ~ÀA `å`«QÍ~°∞ =Ú~°mHõ$+¨‚ J<Õ Éè‰í Ωõ #Î ‰õΩ
=¸QÆÉÏÅ∞_»∞ : HõÅÖ’ ^Œ∞~åæ~å=Ù QÍix K«∂Ñ≤Oz "åiO\˜H˜ =zÛ# L`«~Î =° Ú#∞ `≥zÛ =Ú~°mHõ$+¨‚
`å`«QÍi ÉèQí =Æ `«`fiΫ =Ú#∞ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ „QÆÇÏ≤ Oz# ~å*Ï~å=ÙQÍ~°∞ `«# QÍiO\˜ ѨÓ*Ï =∞Ok~°=ÚÖ’ ™ê~ÚÉÏÉÏ =^ŒÌ ÃÑ@ì=∞x K≥ÑÊ≤ i. P =Ú~°mHõ$+¨‚
¿ãflÇ≤Ï`«∞x ‰õΩ=∂~°∞_»∞ =¸QÆ"å_»Q∞Æ @KÕ J`«xH˜ `å`« ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO HõeyOz# QÍiH˜ ^Œ∞~åæ~å=Ù QÍ~°∞ Z=~À ‰õÄ_® `≥eÜ«∞HõáÈ=_»=Ú`À "åHõ|∞ KÕã≤ "åi
J`«x Hõ~‡° `˘ÅyáÈ~Ú P JÉσ~ÚH˜ =∂@ `«Ñʨ Hõ =K«∞Û#x P¿ãflÇ≤Ï`«∞xH˜ á¶È#∞ <≥O|~°∞ ã¨OáêkOz á¶È#∞Ö’ "åiH˜ q+¨Ü∞« =∞O`å q=iOz K≥ÑÊ≤ ZÖò.S.ã≤.
K≥Ñʨ QÍ "å~°O^Œ~∂° Hõeã≤ P JÉσ~Úx `å`« =^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩx "≥o§, ~å*Ï~å=ÙQÍ~°∞ "å~°∞ ѨOÑ≤Oz# P L`«~Î =° Ú#∞ fã¨∞‰õΩ ~°=∞‡#QÍ ^Œ∞~åæ~å=ÙQÍ~°∞ `å`«QÍi
=∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `å`«#∞ P JÉσ~ÚH˜ =∂@#∞ „Ѩ™êkOѨÙ=∞x ѨiѨiq^è=Œ ÚÅ bʼnõΩ Pâ◊Û~°ºÑ¨_∞» `«∂ P L`«~Î =° Ú#∞ fã¨∞‰õΩx =Ú~°mHõ$+¨‚ QÍiH˜ JOk=fiQÍ
„|u=∂ei. JѨÙ_»∞ ~“„^Œ=¸iÎÜ∞ÿ≥ # `å`« ~å*Ï~å=ÙQÍi`À 'hÔHO^Œ∞‰õΩ Hõ~‡° "å~°∞ ^•xx `å`«QÍ~°∞ K≥ÑÊ≤ # q^è=Œ ÚQÍ Ñ¨Ó[Ö’ ÃÑ\˜ì „ѨÜ∂« }=Ú ~ÀA#
JO@∂ ÃÑ^Œ<Ì åÜ«∞<å, ÃÑ^Œ<åÜ«∞<å Jx Ñ≤ÅQ¡ ÍO_»∞¡ <À~å~å Ñ≤ez<å ѨÅHõÖ^Ë ∞Œ P#O^Œ~å=Ù‰õΩ JO^ŒKãÕ i≤ . `å`« Pjã¨∞ûÅ`À |Ü«∞Å∞^Õi# J`«#∞ ѨsHõÖ∆ ’ U
HÍ|>Ëì =¸QÆ"å_≥<· å_»∞—Jx ã¨O^Õâq◊ ∞zÛi. J#QÍ JÉσ~Ú Ñ¨Ó~°fi[#‡Ö’ `«=Ú‡x „Ѩâfl◊ ‰õΩ ã¨=∂^è•#=Ú ~åHõáÈ~Ú<å `å`«QÍix =∞#ã¨∞Ö’ ^蕺xOK«∞‰õΩx `«#‰õΩ
Ñ≤Å¡Å∞ 'ÃÑ^ŒÌ<å#fl— JO@∂ ZO`À PáêºÜ«∞=ÚQÍ ^ŒQÆæ~°‰õΩ =zÛ Ñ¨ÅHõi¿ãÎ =zÛ# ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞ „"åÃã#∞. P ѨsHõ‰∆ Ωõ "≥à§ı @ѨÙÊ_»∞ ѨiK«Ü∞« "≥∞#ÿ XHõ
ã¨=∂^è•#=Ú K≥Ñʨ Hõ áÈ=Ù@KÕ P áêѨ=Ú `«ye J`«#∞ =¸QÆ"å_»∞ JÜ«∂º_»∞ =ºH˜Î ~Ô Å· ∞Ö’ P#O^Œ~å=Ù#∞ `«#O`« `å#∞QÍ Ñ¨Å∞HõiOz ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ ~°=∞‡x Ñ≤ez
V 74 V 75
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–5
q=~°=ÚÅxfl J_çy J`«xH˜ Hõ~∂° flÅ∞Ö’x L`«~Î ° Ѷ_‘ û£ Ö’ L^ÀºQÆ=Ú WÑ≤Ê™êÎ#x JѨÙÊ_»∞ ã¨~à° ◊ HÀ\©âfi◊ ~°∞_≥#· `«# `«=Ú‡#‰õΩ L^ÀºQÆO J=ã¨~O° ÖË#ѨÊ\˜H©
=∂\˜KåÛ_»∞. Pq^è=Œ ÚQÍ<Õ J`«#∞ "å~°=Ú uiˆQã¨iHõÖÏ¡ W`«#∞ ZÖò.S.ã≤. ѨsHõ∆ Jxfl q^•º~°›`«Å∞ HõÅ J`«#∞ L^ÀºQÆO ÖËHõ x~°∞`åûǨÏ=ÚQÍ #∞O_»∞@KÕ Ñ¨Ù~°∞+¨
~åã≤ =KÕÛã¨iH˜ L^ÀºQÆO WÑ≤ÊOKå_»∞. P `«~∞° "å`« H˘xfl ~ÀAʼnõΩ ZÖò.S.ã≤. ÅHõ} ∆ OQÍ J`«xH˜ U^À XHõ z#fl L^ÀºQÆO L<åfl „ѨâßO`«OQÍ LO_»QÅÆ ∞QÆ∞`å_»x
ÉèÏqOz `å`«QÍi á¶È\’ `«# =^ŒÌ ÖËHáõ È=Ù@KÕ `å`« „QÆO^ä•<Õfl `å`« ã¨fi~°∂ѨOQÍ
"åi #∞O_ç W`«#∞ ѨsHõÖ∆ ’ LfÎ~∞° _‚ Q» ∞Æ @KÕ WO@~°∂fiºH˜ ~°=∞‡#=∞x Ñ≤Å∞ѨÙ
ÉèÏqOz =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í #∞"≥fi=~°"À <å‰õΩ `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© h „QÆO^äŒ áê~åÜ«∞}
=zÛOk. P WO@~°∂fiº ã¨iQÍæ `å`« P~å^è#Œ ~ÀA# J#QÍ ã¨O„HÍOu 15 Ѷe¨ `«OQÍ <å `«=Ú‡#‰õΩ Hõhã¨O <åÅ∞QÆ∞"ÕÅ ~°∂áêÜ«∞Å r`«O =zÛ<å ‰õÄ_®
HÍ=_»=¸, J`«#∞ JO^Œ∞Ö’ ‰õÄ_® LfÎ~°∞‚_≥· Hõ~°∂flÅ∞Ö’<Õ L^ÀºQÆ=Ú KåÅ∞#x „áêi÷ O z áê~åÜ« ∞ } Ѩ Ó iÎ K Õ Ü « ∞ QÍ <≥ Š֒Ѩ Ù QÍ<Õ J`« x H˜
ã¨OáêkOK«∞HÀ=_»=¸ [iyáÈ~Ú#q. `å`«#∞ `«ÅK«∞H˘x J`«#∞ ã¨=∂^è•<åÅ∞ ~°∂.40,000/– r`«O`À L^ÀºQÆ=Ú ~å=_»=¸, ã¨O=`«û~°O uiˆQÖ’¿Ñ Hõ~∂° flÅ∞
~åÜ«∞_»O =Å# `å`«ÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç J`«#∞ KÕã#≤ „ѨÜ∞« `«fl=Ú#‰õΩ `å`«QÍ~°∞ J=∂‡~Ú`À<Õ q"åǨÏO [~°Q_Æ O» Hˆ =ÅO `å`« Hõ$Ѩ =∂„`«"∞Õ #x JѨÊ\˜#∞O_ç
ã¨O`«ãO≤ z J`«x #=∞‡Hõ=Ú#∞ ã≤~÷ Ñ° ~¨ K° ∞« @‰õΩ J`«xH˜ L^ÀºQÆ=Ú xÑ≤ÊOz `«# ã¨~°à◊ U Hõ+¨ìO =zÛ<å `å`«‰õΩ q#flqOK«∞H˘x Ѷ¨e`«O á⁄O^Œ∞`«∂ `å`«‰õΩ
Éè‰í Ωõ xÎ QÍ =∞ÅK«∞H˘xi. x[Éè‰í Ωõ ~Î åÖˇO· k. W@∞=O\˜ ã¨OѶ∞¨ @#Å∞ J<ÕHÍ<ÕH=õ Ú.
ã¨∂Å÷ â◊s~°=Ú`À L#flѨÊ\˜HOõ >Ë Z‰õΩ¯=QÍ `«# ã¨=∂kè #∞O_ç Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞
2002 ^Œ`Ϋ [Ü«∞OuH˜ qHõÖÏOQÆ∞~åÖˇ#· HÍ"Õ∞â◊fi~°=∞‡ `å`«QÍi ã¨=∂kè Hõ~∞° }˜Oz HÍáê_»∞@KÕ J<ÕH=õ ∞Ok Du ÉÏ^èÅŒ #∞O_ç `«ÑÊ≤ OK«∞H˘x ã¨∞Y=∞Ü«∞
=^Œ‰Ì Ωõ HõÅ∂¡~∞° Ö’ x„^ŒKÜ
Õ Ú« @‰õΩ "≥o§#ѨÙ_»∞ ~å„u `«# Hõ+=ì¨ ∞O`å XHõ HÍy`«=ÚÃÑ· rq`«O QÆ_Ñ» Q¨ ÅÆ ∞QÆ∞`«∞<åfl~°∞.
~åã≤ ã¨=∂kèg∞^Œ ÃÑ\˜ì x„^ŒáÈ~Ú#k. =∞~°∞<å_»∞ J#fl^•# HÍ~°º„Hõ=∞=Ú #O^Œ∞ ZO`«\˜ Éè‰í Ωõ ÖÎ #·ˇ ѨÊ\˜H© `«#∞, `«# ‰õΩ@∞O|=Ú Jxfl ~°HÍÅ∞QÍ ™œYºOQÍ
L#flѨÙÊ_Õ =∞#ã¨∞#∞ ÉèQí =Æ O`«∞xÃÑ·H˜ =∞o§OK«QÅÆ ∞QÆ∞`å~°∞. WO\˜Ö’ ZÖÏO\˜
aÜ«∞º=Ú U~°∞`«∞O_»QÍ XHõ K«H¯õ x P=Ù =zÛ U~°∞`«∞#fl aÜ«∞º=Ú ux D"≥∞
ã¨=∞㨺 L<åfl =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í ÉèQí =Æ O`«∞x P~åkèOK«Ö~Ë ∞° . JO^Œ∞Hõ<Õ `å`«QÍ~°∞
`«ÅÃÑ·#∞Oz ZuÎ áÈã≤Ok. ^Œ`[Ϋ Ü«∞Ou <å_»∞ [iy# D ã¨OѶ∞¨ @#`À ã¨fiÜ«∞O "≥Ú^Œ@QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ "åi DuÉÏ^èÅŒ #∞O_ç `«ÑÊ≤ Oz `«# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞QÍ KÕã∞¨ H˘xi.
^Œ`Ϋ ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· `å`« P=Ù ~°∂Ѩ=ÚÖ’ =zÛ `«# "≥Ú~° PÅH˜OKå~°x D"≥∞ P~°HOõ QÍ `å`å¯eHõ"∞≥ #ÿ Ö∫H˜Hõ ã¨=∞㨺Å∞ f~°_O» =Å# =∞#ã¨∞ „ѨâßO`«`«
ÉèÏqOzOk. D"≥∞ #=∞‡Hõ=Ú#‰õΩ `«y#>Ë¡ JHõ¯_»#∞O_ç =zÛ# `«~∞° "å`« HÍÅ∞ <˘O^Œ∞@KÕ Éèí‰õΩÎÅ∞ ã¨O`À+¨=Ú`À ÉèíQÆ=O`«∞x ¿ã=‰õΩ HÍÖÏxfl "≥zÛOz
ã¨iQÍ ÖË#ѨÊ\˜H© ‰õΩ@∞ìq∞+¨#∞ <Õ~∞° Û‰õΩx `«# HÍà◊§ÃÑ· `å#∞ xÅ|_Õ ã¨Oáê^Œ##∞ ÉèQí =Æ O`«∞x "≥∞Ñ≤ÊOz 㨄Hõ=∞ =∂~°Oæ Ö’ #_»∞ã¨∂Î ^è~Œ å‡xfl PK«iã¨∂Î n~°…HÍeHõ
ã¨Oáêk™ÈÎOk. ÉèíQÆ=^Œ#∞„QÆǨÏO J<Õ Ñ¶¨ÖÏxfl á⁄O^Œ∞@ HÀã¨"Õ∞ `å`«QÍ~°∞ "≥Ú^Œ@QÍ "åi
‰õΩ@∞O| Hˆ =∆ ∂xfl J#∞„QÆÇÏ≤ OKÕ"å~°∞. WO`«QÍ `«=∞ Hˆ =∆ ∞OHÀˆ~ `å`«QÍiH˜
ɡOQÆ∞à◊¥~°∞ x"åã≤Ü∞ÿ≥ # ã¨~à° ◊ `«# q∞„`«∞~åÖˇ#· J~°∞} ^•fi~å `å`«QÍi Hõ$`«[˝`«Å∞ `≥Å∞ѨىõΩO@∂ `å`« Éèí‰õΩÎÅ∞QÍ `«=∞=O`«∞ ^èŒ~°‡HÍ~åºÅ∞
=∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞, „QÆO^äŒ áê~åÜ«∞} Ѷe¨ `«=Ú#∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#flk. D J~°∞} x~°fiÇ≤ÏOK«_=» Ú =∞# Hõh㨠qkèQÍ ÉèÏqOz JO^Œ~∂° `«=∞‰õΩ `Àz# q^èOŒ QÍ
z#fl=Ü«∞ã¨∞ #∞OKÕ ^≥=· ÉèHí ` Î̃ À áê@∞ J=^è∂Œ `«Å Ѩ@¡ =∞Oz J=QÍǨÏ# HõÅ^≥· ã¨=∂[Ç≤Ï`« HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ KÕÜ∞« _»O `å`«É‰íè Ωõ ÅÎ ∞QÍ =∞#O^Œi qkè.
=∂#ã≤H=õ ÚQÍ "åiH˜ ^ŒQ~ÔæÆ · `å`«QÍ~°∞, J#ã¨∂Ü«∞ =∂`«Å ã¨fiѨfl^Œ~≈° #O `«~K° ∞« QÍ
á⁄O^Œ∞`«∂ LO@∞Ok. P"≥∞ `«# ¿ãflÇ≤Ï`«∞~åÖˇ#· ã¨~à° ‰◊ Ωõ `å`«QÍi „QÆO^ä=Œ Ú
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
xzÛ áê~åÜ«∞} KÕã≤ =∞Oz Ѷe¨ `«=Ú#∞ á⁄O^Œ=∞x „áÈ`«ûÇ≤ÏOz#k. J~Ú^Œ= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
V 76 V 77
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–6
"≥o§áÈ~ÚOk. P ~°H<Îõ åàÏxfl Hõ#∞HÀ¯=_»O Hõ+=ì¨ Ú. ã¨QOÆ `≥y# P ~°H<Îõ åà◊=Ú
J^蕺ܫ∞=Ú – 6 #∞O_ç ^è•~åáê`«=ÚQÍ ~°H„Îõ ™ê==Ú HÍ™êyOk. Uq^è=Œ ÚQÍ „ѨÜ∞« uflOz#ѨÊ\˜H©
P ~°H<Îõ åà◊=Ú ^˘~°HHõ õ áÈ=_»=¸, WHõ¯_» JO`«HOõ `«‰Äõ ~°H=Îõ Ú HÍiáÈ=_»=¸
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó [iyáÈ`ÀOk. P Ѩiã≤u÷ x U q^è=Œ ÚQÍ Z^Œ∞~À¯"åÖ’ `≥eÜ«∞x JÜ≥∂=∞Ü«∞
Ѩiã≤u ÷ x _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ Z^Œ∞~À¯=Åã≤ =zÛOk. KÕ`∞« ÖÏ~å PѨ~ˆ +¨#∞ >Ë|∞Å∞
JK«ÅO J"≥∂Ѷ∞¨ O J„Ñ"
¨ ∞Õ Ü«∞O P„t`«áêÅHõO g∞^Œ<Õ XHõ „áê}O fã≤# "å_ç<Ò`å<Õ"∂≥ ##fl JѨ~å^èŒ ÉèÏ==Ú XHõ „ѨH¯õ , JÉσ~Ú
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O `«e^¡ OŒ „_»∞ʼnõΩ PѨ~ˆ +¨#∞ ѨÓiÎ KÕã≤ "åà◊§ JÉσ~Úx Hˆ =∆ ∞=ÚQÍ JѨÊy™êÎ=∞x
KÕã#≤ "åQÍÌ#=Ú =∞~˘Hõ „ѨH¯õ PÜ«∞##∞ LH˜¯i aH˜¯i KÕÜ∞« QÍ f„= XuÎ_Hç ˜
ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r P*Ï˝#∞™ê~°O "åi J_»∞QÆ∞*Ï_»Ö’¡ #_»∞ã¨∂Î QÆ∞~Ô #· _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ WHõ KÕÜ∞« QÆey#k ÉÏÉÏÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ _» "» Ú≥ Hõ¯>Ë J#fl ã¨`åºxfl
™êfig∞r Pâ◊Ü∂« ÅHõ#∞QÆ∞}OQÍ ™êfig∞r "å‰õΩ¯#∞ Ü«∞^ä•`«^OŒä QÍ J=∞Å∞Ѩ~z° `≥eã≤ =Ù#fl"å~°∞ HÍ|\ì̃ #~°∞û`À P JÉσ~Ú HÍÅ∞#∞ QÆ\Qì̃ Í <˘H˜¯ Ѩ@_ì O»
J^Œ∞ƒù`« ™ê~Ú =∞Ok~° x~å‡}=Ú#‰õΩ #_»∞O ayOz# +≤i_ô™ê~Ú HõÅÛ~°Öò ^•fi~å ~°H„Îõ ™ê"åxfl J^Œ∞ѨÙKÕã∂¨ Î LO_»=∞x K≥ÑÊ≤ P PѨ~ˆ +¨#∞ käÜ∞Õ @~üÖ’ ‰õΩsÛÖ’
q∞+¨<£"å~°∞ U q^èŒOQÍ ÉèíHõÎHÀ\˜H˜ P ÉèÏQƺ=∞OkOz~À WѨÙÊ_»∞ q=~°OQÍ ‰õÄ~°∞ÛO_çáÈ~Ú ™ê~ÚÉÏÉÏÃÑ· ѨÓiÎQÍ =∞#ã¨∞û ÅQÆflO KÕã≤ P JÉσ~ÚH˜ „áê}aèH∆õ
`≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. ÃÑ@ìQÆey#k ÉÏÉÏ =∂„`«"Õ∞#x xq∞`«Î=∂„`«∞_≥·# `å#∞ xã¨ûǨÜ«Ú_»#h
+≤i_ô™ê~Ú HõÅÛ~°Öò q∞+¨<£ (QÆ∂_»∂~°∞) : „áêi÷ã∂¨ Î ^蕺# x=∞QÆ∞flÖˇi· . Ѩk Ѩk¿ÇÏ#∞ x=Ú+¨=ÚÅ áê@∞ P ã≤u ÷ Ö’
LO_çáÈ~Ú# _®Hõì~°∞QÍ~°∞ ÖËz #~°∞û#∞ K≥~Úº fã≤ K«∂_»=∞x K≥¿ÑÊã¨iH˜
ã≤. ~å^ä•Hõ$+¨~Ô‚ _ç¤ QÍ~°∞ z#fl`«#O #∞O_ç ™ê~ÚÉè‰í Ωõ ÅÎ ∞. U^≥<· å ~åÜ«∞_»O Pâ◊Û~°ºHõ~=° ÚQÍ ~°H„Îõ ™ê==Ú PyáÈ~Ú#k. P `«~∞° "å`« Z@∞=O\˜ W|ƒOn
„áê~°OaèOKÕ=ÚO^Œ∞ ÉÏÉÏ ¿Ñ~°∞ ~åã≤# `«~∞° "å`«<Õ q+¨Ü∞« O ~åÜ«∞_»O "åiH˜ ÖËHõ q∞ye# "≥^· ºŒ O ѨÓiÎ QÍqOzi. ZHõ¯_≥<· å Z=iÔH<· å „áê}Ǩx Hõey`Õ P
z#fl`«#O #∞O_Õ JÅ"å@∞. =$uÎs`åº _®Hõ~Ôì #· ѨÊ\˜H© „Ѩ=$uÎ s`åº ÉÏÉÏ =ºH˜HÎ Íh, J`«x ã¨O|Onè‰Ωõ Å∞ QÍh ÉèQí =Æ O`«∞x „áêi÷OK«∞@ i"åA. HÍh ~Ày
Éè‰í Ωõ ÅÎ =_»O KÕ`« `«#‰õΩ Z@∞=O\˜ H˜+¡ Ñì¨ i¨ ã≤u
÷ Z^Œ∞~Ô #· ѨÊ\˜H© ÉÏÉÏÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç HÀã¨O "≥^· ∞Œ º_»∞ „áêi÷OK«QÍ P "≥^· ∞Œ ºx „áê~°#÷ =∞xflOz# ™ê~Ú ~ÀyH˜ „áê}^•#O
P Hõ+=ì¨ Ú#∞ QÆ>Hìˇ ¯õ _»=Ú giH˜ JÉèϺã¨"∞≥ ÿ áÈ~Ú#k. =$uÎÑ@ ¨ ¡ JOH˜`« ÉèÏ==Ú KÕã#≤ ã¨OѶ∞¨ @# Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· ÉÏÉωõΩQÆÅ „¿Ñ=∞#∞ `≥eÜ«∞KÕ™ÈÎOk. Pq^è=Œ ÚQÍ
HõÅ g~°∞ ÉÏÉωõΩ Uq^è=Œ ÚQÍ â◊~} ° ÏQÆ`∞« Öˇ<· å~À WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. XHõ~ÀA ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ _®Hõ~Ôì #· ѨÊ\˜H© ™ê~ÚH˜ â◊~} ° ÏQÆ`∞« Öˇ· "≥^· ºŒ K«i„`«Ö’<Õ XHõ J^Œ∞ƒù`åxfl
XHõ JÉσ~ÚH˜ PH˜û_≥O\ò J~Úº gi Ǩã≤Ê@Öò‰Ωõ =¿ãÎ P JÉσ~ÚH˜ "≥∂HÍÅ∞ ã¨$+≤Oì z# Éè‰í Ωõ xÎ QÍ Ñ¶∞¨ #`« HÔ H˜¯i. P q^è=Œ ÚQÍ ÉÏÉωõΩ JOH˜`« Éè‰í Ωõ ÖÎ #·ˇ gix
=~°‰Ωõ HÍÅ∞ fã≤"Ü Õ ∞« =Åã≤# Ѩiã≤u÷ U~°Ê_çOk. J~Ú`Õ J@∞=O\˜ Z<Àfl ÉÏÉÏ ¿ã=‰õΩ rq`åxfl JOH˜`=« Ú KÕ¿ãÖÏ ™ê~Ú U q^è=Œ ÚQÍ Ñ¨iã≤` ÷ ∞« Å#∞
PѨ~ˆ +¨#∞Å∞ WO`«‰Ωõ =ÚO^Õ J=bÅQÍ x~°fiÇ≤ÏOz# giH˜ P PѨ~ˆ +¨#∞ KÕÜ∞« _»O J=∞~åÛ~À WѨÙÊ_»∞ K«∂^•ÌO.
XHõ ã¨=∞㨺 HÍ^Œ∞. HÍ|\ì̃ P JÉσ~Ú `«e^¡ OŒ „_»∞ʼnõΩ q+¨Ü∞« O K≥ÑÊ≤ "åiH˜
^è~·≥ åºxflzÛ PѨ~ˆ +¨#∞ „áê~°OaèOz HÍÅ∞ `˘ÅyOKå~°∞. J~Ú`Õ P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ N Éè~í ^° •fi[ =∂™êì~∞° QÍ~°∞ gix XHõ ÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú xi‡OK«=∞x
TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ XHõ ~°H<Îõ åà◊=Ú "≥∂HÍÅ∞ ÃÑ· ÉèÏQÆ=ÚÖ’x â◊s~°=Ú Ö’xH˜ „áÈ`«ûÇ≤ÏOzi. J~Ú`Õ =∞Ok~°=Ú xi‡OK«QÍ<Õ ã¨iáÈ^Œh ^•x x~°fiǨÏ}
V 78 V 79
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–6
ÉÏ^躌 `« ÉèÏ~°=∞ø`«∞O^Œ<Õ L^ÕâÌ º◊ =Ú`À _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ JOwHõiOK«#ѨÊ\˜H© =∂™êì~∞° Ü«∞^ä•`«^=Œä ÚQÍ áê\˜OK«∞ g~°∞ ™êfig∞r Pjã¨∞ûÅO^Œ∞‰õΩx QÆ∂_»∂~°∞‰õΩ u~°∞QÆ∞
QÍÔ~O`«QÍ<À „áÈ`«ûÇ≤ÏOzi. P `«~°∞"å`« x*Ï~ÚfH˜ =∂~°∞¿Ñ~°∞QÍ QÆÅ „Ѩ Ü « ∂ }=∞=Ù`« ∂ ^•fi~° H Í=∂~ÚÖ’ ÉÏÉÏ#∞ =∞Ok~° = Ú Z@∞=O\˜
ѨOKå~Úf PѶ㑠~¨ ∞° QÍÔ~#· ~å^è•Hõ$+¨Q‚ Í~°∞ P TiH˜ „\Ï#ûѶ~Ô̈ · ~å=_»O`À D P@OHõ=ÚÅ∞ ÖˉΩõ O_® ѨÓiÎ KÕÜ∞« QÆÅ ^è~·≥ º° =Ú#∞, â◊HxΘ `«=∞ H˘ã¨y ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ
=∞Ok~° x~å‡} Ü≥∂K«# ~°∂ѨÙk^Œ∞‰Ì Ωõ Ok. QÍOnèr, <≥„Ǩ˙, „ѨHÍâ◊O ѨO`«∞Å∞ `«=∞‰õΩ Pjã¨∞ûÅOk=fi=Öˇ#x ™êëêìOQÆ #=∞™ê¯~° "≥Ú#iÛ Hõà◊√§ `≥iz
QÍ~°∞ =O\˜ ^Õâ◊ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ Pu^二 "≥Úã¨y# L#fl`« ‰õΩ@∞O|=Ú #∞Oz =zÛ# K«∂¿ãã¨iH˜ 20 ~°∂áêÜ«∞Å∞ JHõ¯_»∞O_»∞@ QÍOz J^Õ ÉÏÉÏ `«=∞H˜zÛ#
â◊âßOHõ âıY~°∞QÍ~°∞ ^ÕâÉ◊ ‰íè Ωõ ÖÎ Ë HÍHõ ^≥=· Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞, z„`«HÍ~°∞Å∞. gi^Œ~Ì ∂° _®Hõ~ì ∞° QÍix Pj~åfi^Œ=ÚQÍ ÉèÏqOz, =∞Ok~°=Ú#‰õΩ ÉÏÉÏ Xã¨y# "≥Ú^Œ\˜ aèH` ∆õ À Ѩ#∞Å∞
ã¨O„ѨkOz JO^Œ~∂° Hõeã≤ XHõ UHÍaè„áêÜ«∞=Ú#‰õΩ =zÛ# `«~∞° "å`« _®Hõ~ì ∞° „áê~°OaèOzi. ^è∞Œ x x~å‡}=Ú „áê~°OÉè=í Ú J~Ú# `«~∞° "å`« H˘O`«HÍÅ=Ú#‰õΩ
QÍi J^躌 Hõ`∆ #« ''+≤i_ô ™ê~Ú HõÅÛ~°Öò q∞+¨<—£ — J#∞ ã¨Oã¨#÷ ∞ ™ê÷ÑO≤ z =∞Ok~° 1987 ã¨O. #O^Œ∞ ™êfig∞r +≤i_ô ™ê~ÚÉÏÉÏ ã¨O™ê÷#=Ú "åiKÕ ^•fi~°HÍ=∂~Ú
x~å‡}=Ú#‰õΩ ã¨Å÷ ¿ãHõ~} ° HÔ · ZO`«QÍ „ѨÜ∞« uflOz#ѨÊ\˜H© ã¨Å÷ =Ú ^˘~°HÖõ ^Ë ∞Œ . z„`«Ñ@ ¨ =Ú#∞ WÑ≤ÊOzi. XHõ z#fl ‰õΩ\©~=° Ú#∞ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ xi‡Oz JO^Œ∞Ö’
JѨÙÊ_»∞ ~å^è•Hõ$+¨=‚ ¸iÎQÍ~°∞ ÉÏÉÏ Éè‰í Ωõ ÅÎ QÆ∞@KÕ +≤i_ôH˜ "≥o§ ÉÏÉÏ#∞ „áêi÷Oz ^•fi~°HÍ=∂~Ú Ñ¨@=Ú #∞Oz x`«º ѨÓ[Å∞, Ǩ~°`«∞Å∞ „áê~°OaèOzi.
P `«~∞° "å`« q∞ye# ã¨OQÆ`∞« Å∞ PÖ’zOK«=K«∞Û##∞ L^ÕâÌ =◊ Ú`À +≤i_ô KÕ~Q° Í Pq^è=Œ ÚQÍ XHõ ѨH¯õ ^è∞Œ x, =∞~˘HõÑH¨ ¯õ ^•fi~°HÍ=∂~Ú Ñ¨~º° "ÕH} ∆õ Ö’ =∞Ok~°
JHõ¯_» "åiH˜ t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r ^Œ~≈° # ÉèÏQƺ=Ú ^ŒH¯˜ #k. x~å‡} HÍ~°º„Hõ=∞=Ú „áê~°OÉè=í ∂Ü≥∞#∞. _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ 60 ã¨O. =Úã¨e =Ü«∞ã¨∞Ö’
xÜ«∞=∞=Ú `«Ñʨ Hõ ã¨=∞Ü«∞ áêÅ# áê\˜ã∂¨ Î J<ÕHõ =ºÜ«∞ „ѨÜ∂« ã¨Å HÀiÛ 18
ÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú xi‡OKåÅ#fl gi „Ѩuáê^Œ# q#fl ™êfig∞r "≥O@<Õ ã¨O.Å∞QÍ ÉÏÉÏ QÍi HÍHõ_» Ǩ~°ux ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ Ñ¨~º° "ÕHã∆˜ ∞¨ <Î åfl~°∞. =∞Ok~°
=∞Ok~°=Ú#‰õΩ HÍ=Åã≤# áê¡#∞ ~åã≤zÛ "≥O@<Õ x~å‡}=Ú „áê~°OaèOK«=∞x x~å‡}=Ú [~°∞QÆ∞`«∞#flѨÙÊ_»∞ XHõ™êi ã¨OÎ Éè=í ÚÅ∞ "Õã#≤ `«~∞° "å`« Ѩx PyáÈ`Õ
P^ÕtOKå~°∞. Wk q#fl "åà◊√§ Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂~°∞. ZO^Œ∞HõO>Ë Jã¨Å∞ ã¨Å÷ "Õ∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ã¨fiK«ÛOù ^ŒOQÍ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ ÖÏsÅ`À ã≤"∞≥ O@∞, Wã¨∞Hõ, W@∞HõÅ#∞
x~°Ü
‚ ∞« =Ú HÍ#ѨÙÊ_»∞ x~å‡}=Ú U q^è=Œ ÚQÍ „áê~°OaèOK«QÅÆ =Ú Jx ™êfig∞rx ã¨~Ñ° ~¨¶ å KÕã≤ x~å‡}=Ú xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ [~°∞QÆ∞#@∞¡ ™êÜ«∞=∞OkOzi. ™êfig∞r
"Õ_»∞HÀQÍ JѨÙÊ_»∞ ™êfig∞r g~°∞ "≥àı§ã¨iH˜ Jxfl U~åÊ@∞¡ 㨄Hõ=∞=ÚQÍ Pâ◊Ü∂« Å#∞ qkèQÍ áê\˜OKÕ g~°∞ Z=fii=^Œ‰Ì Ωõ K«O^•Å xq∞`«"Î ∞≥ ÿ "≥à§◊ ‰õΩO_®
J=∞iáÈ`å~Ú HÍ|\˜ì xtÛO`«QÍ ÉÏÉÏ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ „áê~°OaèOK«=∞x K≥ÑÊ≤ i. Z=fiˆ ~ q∞ WzÛ<å HÍ^Œ # ‰õ Ω O_® f㨠∞ ‰õ Ω x P ^è Œ # =Ú#∞
"å~°∞ P#O^Œ=Ú`À QÆ∂_»∂~°∞ uiy =KÕÛã¨iH˜ Ñ≤. HÀ>Ëâ◊fi~°~å=ÙQÍ~°∞ 30 ã¨kfixÜ≥∂QÆÑ~¨ K° ∞« K«∞O_»∞@KÕ ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ HÍ=Åã≤# ^è#Œ =Ú ^•#O`«@ J^Õ
JOHõ}=ÚÅ Éèí∂q∞x =∞Ok~°=Ú#‰õΩ ^•#q∞K«∞Û@‰õΩ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛi. ã¨=∞‰õÄ~°∞K«∞O_≥_kç .
^•x`Àáê>Ë =∞iH˘O`« ã¨Å÷ =Ú#∞ ‰õÄ_® H˘xi. Pq^è=Œ ÚQÍ ã¨Å÷ ¿ãHõ~}° ™êfig∞r P `«~°∞"å`« ~å^è•Hõ$+¨‚ QÍiH˜ XHõ K«Hõ¯x PÖ’K«# ã¨∞ÊùiOzOk.
K≥ÑÊ≤ # q^è=Œ ÚQÍ Z@∞=O\˜ P@OHõ=ÚÅ∞ ÖˉΩõ O_® xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ [~°∞QÆ∞@KÕ J^Õ=∞#QÍ `«=∞ <≥O`«QÍ<À Pj~°fikOz, „Ѩ^=Œä ∞ aèH∆õ <˘ã¨y `«=∞‰õΩ =∞Ok~°=Ú
ã¨OQÆu#O`å ™êfig∞rH˜ q=iOz "åi Pjã¨∞ûÅO^Œ∞H˘#∞@‰õΩ +≤i_ôH˜ ѨÜ∞« #"≥∞iÿ . xi‡OK«∞ ÉèÏQƺ=Ú#∞ HõeyOz#k +≤i_ô ^•fi~°HÍ=∂ÜÕ∞ HÍ|\˜ì D =∞Ok~°=ÚÖ’
JѨÙÊ_»∞ ™êfig∞r "åiH˜ =ÚO^Œ∞QÍ ^è∞Œ x x~å‡}=Ú QÍqOѨÙ=∞h ^•x =Å# ^•fi~°HÍ=∂~Ú q„QÆÇϨ =Ú<Õ „Ѩu+≤Oª K«∞@ Jxfl q^è=Œ ÚÅ∞QÍ ã¨=∞O[ã¨=ÚQÍ
P ã¨Å÷ =Ú Ñ¨q„`«`« <˘O^Œ∞@ÜÕ∞ HÍHõ, JHõ¯_» L#fl P@OHõ=ÚÅhfl `˘ÅyáÈ=Ù#x LO@∞O^Œ#fl PÖ’K«# Hõey ѨO_»sѨÙ~°=Ú #∞O_ç ^Œ`Ϋ q„QÆÇϨ =Ú#∞ fã¨∞‰õΩx
P^Õ t OK« _ » = Ú`À WHõ ¯ _» ^è Œ ∞ x „áê~° O aè O zi. ™êfig∞r Pâ◊ Ü « ∂ Å#∞ =K«∞Û#ѨÙÊ_Õ ^•fi~°HÍ=∂~Ú q„QÆÇϨ =Ú#∞ ‰õÄ_® `«Ü∂« ~°∞KÕÜ∞« =∞x K≥ÑÊ≤ =zÛi.
V 80 V 81
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–6
J~Ú`Õ D q„QÆǨÏ=Ú#∞ K≥‰õΩ¯#ѨÙÊ_»∞ ÉÏÉÏ z#fl K«=∞`å¯~°=Ú +≤i_ô á⁄e"Õ∞~° ^•\˜ ZHõ¯_»‰Äõ =KÕÛk ÖË^hŒ ã¨Ê+ì̈=ÚQÍ `≥eÑ≤i. `«# =∞<À
K«∂Ñ≤Ozi. ™ê^è•~°}=ÚQÍ q„QÆÇϨ =Ú#∞ K≥H¯˜ `«Ü∂« ~°∞KÕã#≤ Ñ≤^ÑŒ ¨ „áê} ã¨OHõÅÊ=Ú`À J=^è∂Œ `«Å#∞ QÆ∞~Ô iÎ y "åiKÕ J<ÕHõ Ö’Hõ HõÖϺ} HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ#∞
„Ѩu+¨ª [iÑ≤OK«∞@ ^•fi~å P tʼnõΩ r=O =zÛ JO^Œ∞Ö’ PÜ«∂ ^Õ=`«Å∞ [iÑ≤OK«∞@ ^•fi~å ã¨=∂[=Ú#‰õΩ J`«ºO`« "Õ∞Å∞ KÕ‰õÄiÛ# ™êfig∞rÜÕ∞
P"åǨÏ# KÕÜ∞« |_»`å~°∞. J~Ú`Õ D ^•fi~°HÍ=∂~Ú q„QÆÇϨ =Ú =∂„`«=Ú ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ `«#HÔ @∞=O\˜ =∞Ç≤Ï=∂ ÖË^xŒ `«# x~å_»O|~°`fi« =Ú#∞ Kå@∞‰õΩO>Ë
JO^Œ∞‰õΩ aè#fl=ÚQÍ tÅQÍ L#flѨÙÊ_Õ JO^Œ∞Ö’ ™ê~Ú H˘Å∞"≥· L#fl ã¨OQÆux U"À XHõ\˜ ~Ô O_»∞ ã≤^∞Œ Åú #∞ J_»∞ä Ñ@∞ì‰Ωõ x ÖËx =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ PáêkOK«∞ ‰õΩO@∂
WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. D =∞Ok~° x~å‡}=Ú`À ÃÑ^ŒQÌ Í ã¨O|O^è=Œ Ú ÖËx ã¨=∂[=Ú#∞ „Éè+í µ¨ Ãì Ñ_»∞`«∂ ѨÙ@ìQ˘_»∞QÆ∞Å∞QÍ Ñ¨Ù@∞ìH˘ã¨∞#Î fl #H˜b ÉÏÉÏÅ∞,
P TiÖ’ LO_Õ ÉÏÅÜ«∞º J#∞ =ºH˜HÎ ˜ ™ê~ÚÉÏÉÏ HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz '##∞fl =∂`årÅ∞ WHõ<<·≥ å ^è~Œ ‡° =∂~°=æ Ú#=ÅOaèOz ã¨=∂*ÏxH˜ "Õ∞Å∞ KÕÜ∞« HõáÈ~Ú<å
ZO_»Ö’ xÅɡ\Ïì~∞° , K≥=∞@Å∞ Ѩ_∞» `«∞<åfl~Ú— Jx K≥áêÊ~°∞. J`«_® HõÅ#∞ Ѷ~¨ "° åÖË^∞Œ HÍh ÉèHí Î̃ ¿Ñ~°∞`À ™ê=∂#º =∂#=ÙÅ#∞ "≥∂ã¨O KÕÜ∞« ‰õΩO_® LO>Ë
x~åfiǨωõΩʼnõΩ `≥eÜ«∞Ѩ~K° Q« Í "å~°∞ x["Õ∞q∞\’ `≥Å∞ã¨∞H˘#∞@‰õΩ ѨO_»s ѨÙ~°=Ú JO`Õ KåÅ∞. P ~°H"õ ∞≥ #ÿ x~°‡Å ǨÏ$^ŒÜÚ« _≥#· t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r gi P~å@=Ú#∞
KÕ~∞° HÀQÍ x[=ÚQÆ<Õ q„QÆÇϨ =Ú#∞ tÅÊâßÅÖ’ HÍHõ K«O„^Œ ÉèÏQÍ #n f~°=ÚÖ’ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í "å~°∞ KÕÜÚ« q#flѨ=Ú#∂ „QÆÇÏ≤ Oz# "å~°Q∞Æ @ KÕ`« ™êH∆Í`ü ^Œ`Ϋ
Wã¨∞HõÖ’ LOz K≥‰Ωõ ¯K«∞O_çi. JѨÙÊ_»∞ "åiH˜ P HõÅ x[=∞x `≥eÜ«Ú@ÜÕ∞ ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«KÕ q„QÆÇϨ „Ѩu+¨ª KÕ~ÚOz#KÀ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ Jxfl
HÍHõ "åiH© ã¨OHõÅÊ=Ú HõÅ∞QÆ∞@ `À_»<Õ P ~åuÖ’ ÉÏÉÏ L<åfl_»#∞ ã¨OQÆu q^è=Œ ÚÖÏ â◊√Éè=í Ú KÕ‰Äõ ~°∞#x K≥ÑÊ≤ i. =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_≥#· ™êfig∞r `å`«QÍi
|∞∞A"≥· "≥O@<Õ ÉÏÉÏ#∞ tÅÊâßʼnõΩ `«~e° Oz =∞~°e =KåÛ~°∞. =∞#O ZO`« QÆ∞iOz K≥ÑÙ¨ Ê@KÕ `å`« WOÔHO`« =∞Ǩ#∞ÉèÏ=ÙÖ’ Jx =∞#ã¨∞Ö’ `«ÅK«∞H˘x
=∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í ÉèQí =Æ O`«∞x HÍ~°º„Hõ=∞O KÕã∞¨ OÎ >Ë J^Õ q^è=Œ ÚQÍ ÉèQí =Æ O`«∞x #∞O_ç ™êfig∞r ~åÖË^#Œ fl Jã¨O`«$Ñ≤` Î À<Õ "≥#∞Hõ‰Ωõ =∞~°e "≥o§i. +≤i_ô #∞O_ç <Õ~∞° QÍ
ã¨=∂^è•#=ÚO@∞O^Œ#fl ã¨`åºxH˜ D ã¨OѶ∞¨ @# K«H¯õ x L^•Ç¨Ï~°}. ^•fi~°HÍ=∂~Ú q„QÆÇϨ O`À ã¨Ç¨ HõÅ∂¡~∞° ѨÜ∞« #"≥∞iÿ . JHõ¯_»‰Ωõ "≥o§ `å`«QÍi
QÆ∞iOz "åHõ|∞ KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ "≥à§ı ã¨iH˜ xifiHÍ~°∞_≥#· `å`«#∞ QÍOz# giH˜
Pq^è=Œ ÚQÍ Z@∞=O\˜ P@OHõ=ÚÅ∞ ÖˉΩõ O_® x~å‡} HÍ~°º„Hõ=∞=Ú Ug∞ É’^èÑŒ _¨ Ö» ^Ë ∞Œ .
ѨÓiÎ KÕã∞¨ ‰õΩx ™êfig∞r Pj~åfi^Œ |Å"Õ∞ `«=∞KÕ WO`«\˜ |$ǨÏ`«~Î ° HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞
J=^è∂Œ `«Å QÆ∞iOz# J=QÍǨÏ# U =∂„`«=¸ ÖËx g~°∞ ™êfig∞r Uq∞\˜
ã¨∞<åÜ«∂ã¨=ÚQÍ [iÑ≤Oz#^Œx „QÆÇÏ≤ Oz# "åÔ~· ™êfig∞r KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ q„QÆÇϨ
D q^è=Œ ÚQÍ KÕ™ê~°∞. Jã¨Å∞ DÜ«∞#‰õΩ Ug∞ `≥eÜ«∞x "åiÖÏ HõxÑ≤ã∞¨ <Î åfl~°∞.
„Ѩu+¨ª [iÑ≤OK«_"» ∞Õ D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ x["≥∞#ÿ „áê}„Ѩu+¨ª Jx ÉèÏqOz
gi`À „Ѩuëêª HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ U q^è=Œ ÚQÍ [iÑ≤OK«QÅÆ "≥∂ J#fl JÜ≥∂=∞Ü«∞O
Z\ì̃ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’<≥<· å ™êfig∞rx QÆ∂_»∂~°∞ Ñ≤eÑ≤Oz „Ѩu+ª̈ KÕ~ÚOK«=Öˇ##fl
"åi ˆH~°Ê_çOk. J~Ú`Õ =∞#ã¨∞Ö’x ÉèÏ"åÖËg „ѨHõ\˜OK«‰õΩO_® `å`«‰õΩ
Hõ$`« xâ◊ÛÜ«∞=Ú`À ÉÏÉÏ q„QÆÇϨ =Ú`À áê@∞QÍ +≤i_ô ѨÜ∞« #"≥∞iÿ .
#=∞㨯iOz ã¨OQÆu K≥ÑÊ≤ ÉÏÉÏ q„QÆÇϨ =Ú =^Œ‰Ì Ωõ `å`«#∞ ~°=∞‡x „áêi÷OK«QÍ
JHõ¯_» ™êfig∞rx ^Œi≈Oz `«=∞ ã¨OHõÅÊ=Ú#∞ ™êfig∞rH˜ q=iOz `«=∞#∞ `å`« JHõ¯_»‰Ωõ =zÛ XHõ™êi P q„QÆÇϨ =Ú "ÕÑÙ¨ ™êaè„áêÜ«∞=ÚQÍ XHõ¯ ÃãHõ#∞
=∞xflOz ™êfig∞r D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ [iÑ≤OK«=Åã≤#kQÍ "Õ_∞» H˘xi. J~Ú`Õ K«∂ã≤ 'P á⁄O_ç~å— J<åfl~°∞. Jk K«∂ã≤# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^ŒiH© =∞uáÈ~Ú#O`« Ѩ<O·≥ k.
Z=Ô~xfl q^èŒ=ÚÅ∞QÍ |u=∂e#ѨÊ\˜H© ™êfig∞r `å#∞ =∂=¸Å∞ ™ê~Ú `å`« =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_Õ HÍ=K«∞Û HÍh P ã¨OQÆux `å=Ú QÆ∞iÎOK«ÖHË áõ È`«∞<åfl=∞x
¿ã=‰õΩ_»∞#∞ =∂„`«"∞Õ #x `«#‰õΩ Z@∞=O\˜ =∞Ç≤Ï=∞Å∞ JO@Hõ@=ì ^ŒhÌ , `åh `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl "åÔ~· QÆ∂_»∂~°∞ =∞~°e =zÛi. P `«~∞° "å`« Jxfl U~åÊ@¡#∂
V 82 V 83
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–6
‰õÄ~°∞Û‰õΩx 21–12–1991 ѨÙ}º k#=Ú# q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ ‰õΩ ã¨∞=ÚǨ˙~°=Î Ú x~åfiǨωõΩÅO^Œ~°∂ Pâ◊Û~åº#O^Œ=ÚÅ∞ á⁄Ok `å`«#∞ ÉèíH˜Î ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ
x~°~‚ ÚOzi. ÉÏÉÏ q„QÆÇϨ =Ú H˘#∞QÀÅ∞ #∞O_ç q„QÆÇϨ „Ѩuëêª HÍ~°º„Hõ=∞=Ú, PǨfixOzi. Pq^è=Œ ÚQÍ "ÕOKÕã#≤ `å`« P =∞Ok~°=ÚÖ’ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞
J#fl^•#=Ú "≥Ú^ŒÖ#·ˇ Y~°∞Û#O`å K«^ÅŒ "å_» "ÕOHõ>âË fi◊ ~°∞Å∞QÍ~°∞ XHõ¯~ˆ Éèií Ozi. QÆ_Ñç ≤ "åiH˜ =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í ux q∞yeÛi. =∞Ok~°=Ú# „Ѩ"tÕ Oz# H˘O`«¿ãѨ\Hˆ˜
"ås HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ J`«ºO`« ÉèHí Î̃ „â◊^ÅúŒ `À QÍqOzi. JO`ÕHÍHõ u~°∞Ѩu `å`«QÍ~°∞ =∞Ok~° „áêOQÆ}=ÚÖ’x XHõ „Ѩ^âÕ =◊ Ú#‰õΩ "≥o§ JHõ¯_Õ XHõ ~À[O`å
#∞O_ç Ѩk=∞Ok "Õ^ÑŒ O¨ _ç`∞« Å#∞ D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ Ñ≤eÑ≤Oz HÍ~°º„Hõ=∞ xÅ|_ç LO_ç Z=fiÔ~xfl q^è=Œ ÚÅ∞QÍ „|u=∂e<å ÖˇH¯õ KÕÜ∞« Hõ JHõ¯_»<Õ xÅ|_ç
â’Éè#í ∞ =∞iO`« ÃÑOzi. „Ѩuëêª HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ XHõ~ÀA =ÚO^Œ∞QÍ<Õ "ÕOKÕã#≤ LO_ç PHÍâ◊O "≥Ñ· Ù¨ K«∂ã¨∂Î U"À ã¨O[˝Å∞ KÕã∂¨ ,Î Z=i`À<À =∂\Ï¡_∞» `«∂, ^Õx<À
`å`« JHõ¯_» ‰õΩ\©~=° ÚÖ’ ^•fi~°HÍ=∂~Ú`À áê@∞QÍ |ã¨KãÕ ≤ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú Jkeã¨∂Î D ~°H=õ ÚQÍ "≥Ú`«=Î Ú ã¨=∞Ü«∞=Ú JHõ¯_»<Õ QÆ_Ñç i≤ . „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ
#O`«\h˜ Ѩ~º° "ÕHO∆˜ K«∞K«∞O_çi. J~Ú`Õ x~åfiǨωõΩÅ∞ =∂„`«=Ú `å`«Ö’x XˆH ã¨÷Å=Ú #O^Œ∞ xÅ|_ç# `å`« JHõ¯_ç =∞\˜ìxHÍh, =Úà◊§#∞ HÍh
=∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ U ~°H=õ ÚQÆ#∂ QÆ∞iÎOK«Ö‰Ë Ωõ O_çi. Hˆ =Å=Ú ™êfig∞rÃÑ· ÉèÏ~°=Ú ÖˇH¯õ KÕÜ∞« ‰õΩO_® Hõ^OŒ `˘‰õΩ¯`«∞#fl@∞¡QÍ =∞\ì̃x Ñ≤ã∞¨ ‰õΩ`«∞#fl@∞¡ P ã¨Ö÷ ÏxHÀ
"Õã≤ `å`«QÍ~°∞ D HÍ~°º„Hõ=∂xfl [Ü«∞„Ѩ^=Œ ÚQÍ =ÚyOK«=Öˇ#x =∞#ã¨∞Ö’<Õ â◊HxÎ̃ „Ѩ™êkã¨∞#Î fl@∞¡QÍ x~°O`«~O° QÍ 12, 13 QÆO@Å áê@∞ #iÎã∂¨ <Î Õ L<åfl~°∞.
™êfig∞rx „áêi÷OK«∞K«∞O_çi. „Ѩu+¨ª ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ "≥Å∞QÆ∞`«∞#fl Wk K« ∂ ã≤ # =∞Ok~° x~åfiǨ Ï ‰õ Ω Å =∞#㨠∞ ûÅ∞ Hõ $ `« [ ˝ ` å Éè Ï ==Ú`À
Ǩ~°u Hõ~∂° Ê~° Ѩো =Ú#∞ XHõ¯™êiQÍ ÉÏÉÏ q„QÆÇϨ =Ú áê^•Å"≥Ñ· Ù¨ qã≤i"Õãi≤ . xO_çáÈÜ«∂~Ú. `å`«Ö’x =∞ǨÏ`出xfl QÆ∞iÎOK«Háõ È~Ú<å `å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ
P ^Œ$â◊º=Ú ÉÏÉωõΩ k+≤ì `«Q∞Æ Å∞<Õ"∂≥ Jx `«e¡ *Ï„QÆ`Ϋ Ѩ_ç k+≤fì ã≤"ãÕ #≤ @∞¡QÍ =zÛ `«=∞ =∞Ok~°=Ú# Jáê~° â◊H˜Îx „Ѩ™êkOK«∞@ `å`« ^≥·=`«fi=Ú#∞
L#flk. J^Õ `å`« KÕã#≤ „Ѩu+¨Qª Í ÉèÏqOz#"åÔ~· q∞ye# HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ `≥eÜ«∞KÕÜÚ« K«∞#fl^Œx „QÆÇÏ≤ Ozi. P q^è=Œ ÚQÍ ™êfig∞r Pâ◊Ü∞« =ÚÅ#∞
Ü«∞^ä•qkèQÍ Ñ¨ÓiÎKãÕ i≤ . P q^è=Œ ÚQÍ =¸_»∞~ÀAÅ∞ J`«ºO`« "≥É· =íè =ÚQÍ, Ü«∞^ä•`«^=Œä ÚQÍ áê\˜OK«∞ D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ `å`« `«# â◊HxΘ ™ê÷ÑO≤ z P
LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ QÆ_z» áÈ~Ú#q. =∞Ok~°=Ú Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ #∞, Hõ~‡° Å#∞ ^èfiŒ Oã¨=Ú KÕÜÚ« @ÜÕ∞ HÍHõ Z=fi~°∞ D
=∞Ok~°=ÚÖ’ „Ѩ"tÕ Oz `å`« xÅ|_ç# P „Ѩ^âÕ =◊ ÚÖ’ ^蕺#=Ú KÕã∞¨ ‰õΩO>Ë
P `«~∞° "å`« QÆ∞O@∂~°∞ =zÛ# `å`«#∞ =∞~˘Hõ™êi D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ "åiH˜ P^蕺u‡Hõ „ѨQuÆ H˜ =∂~°=æ Ú ã¨∞QÆ=∞=Ú J~Ú "å~åÉÏ@Ö’ ѨÙ~ÀQÆu
PǨfixOK«QÍ "ÕOKÕã≤ JO^Œih xO_»∞QÍ Pj~°fikOzi. `å`« Pj~åfi^Œ ™êkèOK«∞@‰õΩ HÍ=Åã≤# Ü≥∂QÆâH◊ xΘ JHõ¯_» „Ѩu+≤Oª zi. Dq^è=Œ ÚQÍ ZHõ¯_»ÖxË
|Å=Ú`À =∞Ok~°=Ú k#k<åaè=$kú á⁄O^Œ∞`«∂ <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ =∞Ok~°=Ú q^èŒ=ÚQÍ `å`« D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ Ô~O_»∞™ê~°∞¡ „Ѩu+¨ª QÍqOz #>ˇÿ¡#k.
K«∞@∂ì L#fl ã¨Å÷ =Ú#∞ H˘#∞@ ^•fi~å =∞Ok~° "≥â· ßź=Ú#∞ ÃÑOz JO^Œ"∞≥ #ÿ Dq^è=Œ ÚQÍ =¸_»∞ ~ÀAÅ áê@∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ ^Œ~≈° #, Pjã¨∞ûÅ∞ JOkOz#
`À@#∞ ÃÑOz =∞Ok~°=Ú#∞ ã¨~åfiOQÆ ã¨∞O^Œ~=° ÚQÍ =∞Åzi. `å`« uiy HõÅ∂¡~∞° "≥_e» i.
D Ö∫H˜H"õ ∞≥ #ÿ Pã¨∞ÖÎ Ë HÍHõ `å`«QÍ~°∞ D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ XHõ ã≤~÷ åã≤x÷ D ã¨OѶ∞¨ @# [iy# ~Ô O_»∞ <≥ÅÅ∞ QÆ_=» Hõ =Ú#∞¿Ñ `å`« ã¨=∂kè
=~°„Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ J#∞„QÆÇ≤ÏOzi. 1992 #=O|~°∞ =∂ã¨=ÚÖ’ TÇ≤ÏOK«x K≥O^Œ_O» =∞Ok~° x~åfiǨωõΩÅ#∞ "Õ^#Œ ‰õΩ QÆ∞iKÕãO≤ k. JO`ÕHÍHõ JO^Œ~∂°
q^è=Œ ÚQÍ `å`« QÆ∂_»∂~°∞ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ ~å=_»O [iyOk. Jã¨Å∞ `å`«QÍ~°∞ J#∞‰õΩ#fl@∞¡QÍ<Õ `å`« P =∞Ok~°=ÚÖ’ P „Ѩ`ºÕ Hõ „Ѩ^âÕ =◊ ÚÖ’ `«# â◊HxÎ̃
=ã¨∞Î#fl ã¨OQÆ`Õ giH˜ `≥eÜ«∞^Œ∞. `å`«QÍi ǨÏ~îå`ü ~åHõKÕ =∞Ok~° xˆHÑ∆ =¨ Ú KÕã~≤ #° ∞ ã¨OQÆu ~Ô O_»∞ <≥ÅňH `å`« ã¨=∂kè K≥O^Œ_O» ^•fi~å x[=∞x
V 84 V 85
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú–6
x~°∂Ѩ} J~Ú P ™ê÷#=Ú Ü≥ÚHõ¯ Ѩq„`«`#« ∞ ã¨^• HÍáê_»∞@‰õΩ, P „Ѩ^âÕ =◊ Ú#∞ _®Hõì~°∞ QÍiÃÑ· `«#‰õΩ QÆÅ „Ѩ`ÕºHõ Jaè=∂#=Ú#∞, "åi x*Ï~ÚfH˜,
WHõ Z=fi~°∂ `˘Hõ¯‰õΩO_® LO_»∞@‰õΩ "å~å „Ñ¨^âÕ =◊ ÚÖ’ #O^• nѨ=Ú#∞ xi‡Oz x~å_»O|~°`fi« =Ú#‰õΩ ÉèQí =Æ O`«∞x Pjã¨∞ûÅ∞ ã¨^• ÅaèOK«QÅÆ =x `≥eÜ«∞*Ëãi≤ .
JYO_» *’ºux "≥eyOK«∞@ ^•fi~å P „Ѩ^Õâ◊=Ú Ü≥ÚHõ¯ „áê=ÚYº`«#∞ Pq^è=Œ ÚQÍ `å`« `«# ^ŒÜ∂« ^Œ$+≤` ì À P =∞Ok~°=Ú#∞, x~åfiǨωõΩÅ#∞, Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞
HõÅHÍÅ=Ú xÅ∞ѨQeÆ yi. JO`ÕHÍHõ JHõ¯_Õ ™ê~Ú<å=∞ ã¨∂ÑÎ =¨ Ú#∞ ‰õÄ_® Jxfl q^è=Œ ÚÅ∞QÍ HÍáê_»∞`«∂ "åi L#fluH˜ =∂~°=æ Ú ã¨∞QÆ=∞=Ú KÕÜÚ« K«∞<åfl~°∞.
™ê÷Ñ≤Oz P „Ѩ^Õâ◊=Ú Ü≥ÚHõ¯ =∞Ç≤Ï=∞#∞ =∞iO`« ÃÑOá⁄OkOzi. D ™ê~Ú =∞Ok~°=ÚʼnõΩ J=^è∂Œ `«ÅKÕ „Ѩuëêª HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ#∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞@
=∞Ok~°=Ú#∞ ^Œi≈Oz# "åÔ~=Ô~·<å XHõ¯ ÃãHõ#∞ D „Ѩ^Õâ◊=ÚÖ’ xÅz =Å# Dq^è"Œ ∞≥ #ÿ „Ѩ`ºÕ Hõ ÖÏÉè=í ÚÅ <≥xflO\˜<À Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ HõÅHÍÅO á⁄O^ŒQÅÆ ~°∞.
^蕺#=∞QÆ∞flÅQÆ∞@KÕ P â◊HÎ̃ `«~O° QÍÅ∞ `«=∞Ö’ „Ѩãi¨ OK«∞K«∞#fl J#∞Éè=í =Ú#∞
D =∞Ok~°=Ú<Õ HÍHõ `å`«QÍ~°∞ J<ÕHõ =∞Ok~° „ѨuëêªÑ#¨ Å∞ QÍqOK«∞@
`«Ñʨ xã¨iQÍ á⁄O^≥^~Œ ∞° . P^蕺u‡Hõ „ѨQu Æ H˜ =∂~°=æ Ú K«∂¿Ñ `«~Q° xÆ ã¨OѨ^#Œ ∞
^•fi~å PÜ«∂ =∞Ok~°=ÚÅÜ«∞O^Œ∞ `«# â◊H˜Îx ã¨∞„Ѩu+¨ª QÍqOK«∞@KÕ P
`å`« P =∞Ok~°=Ú#‰õΩ „Ѩ™êkOzi. `å`« `«=∞ÃÑ· ‰õΩiÑ≤Oz# Jáê~° Hõ$Ѩ‰Ωõ
=∞Ok~°=ÚÅ∞ ^ÕnѨº=∂#=ÚQÍ "≥Å∞Q˘O^Œ∞`«∂ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ #∞, Hõ~‡° Å#∞
=∞Ok~° x~åfiǨωõΩÅ∞ "≥∞=ÿ ∞~°záÈ~Ú `å`«QÍi „Ѩu P~å^è<Œ À`«û==Ú#∞ J`«ºO`«
~°∂ѨÙ=∂ѨÙ@ÜÕ∞ HÍHõ Éèí‰õΩÎʼnõΩ WǨÏѨ~° ™œMϺÅ#∞ „Ѩ™êkOz "åix
"≥É· =íè =ÚQÍ ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `À x~°fiÇ≤ÏOK«∞@ ^•fi~å `å`«QÍiÃÑ· "åiH˜ QÆÅ ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ #∞
P^è • ºu‡Hõ = ÚQÍ L#fl`« ∞ Å∞QÍ fiÛk^Œ ∞ Ì @ KÕ ã¨ = ∂[=ÚÖ’ ^è Œ ~ ° ‡ =Ú
Hõ$`«[` ˝ å ~°∂Ѩ=ÚQÍ `≥eÜ«∞KÕÜÚ« K«∞<åfl~°∞.
Ѩi~°HO∆˜ Ѩ|_»∞`«∞#flk. QÆ∞~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· Hõe „ѨÉÏè ==Ú LO_»^#Œ ∞ „|Ǩχ^Õ=Ùx
`å`« `«# ã¨=∂kè `«~∞° "å`« ‰õÄ_® D =∞Ok~°=ÚÃÑ· J^Õ q^è"Œ ∞≥ #ÿ P^Õâß#∞™ê~°=Ú QÆ∞~°∞Éèí‰õΩÎÅ∞ Hõe „ѨÉèÏ==Ú #∞O_ç `«Ñ≤ÊOK«∞H˘#QÆÅ~°∞.
„¿Ñ=∂aè=∂#=ÚÅ∞ K«∂Ñ≤OK«∞K«∞<åfl~°#∞@‰õΩ P =∞Ok~°=Ú k#k<åaè=$kú JO^Œ∞Hõ<Õ `å`«QÍ~°∞ ã¨^∞Œ ~æ ∞° ™ê~Ú<å^ä∞Œ x =∞Ok~° „ѨuëêªÑ#¨ Å =Å# Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞
<˘O^Œ∞`«∂ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ Jxfl q^è=Œ ÚÖÏ ~°H}∆õ HõeÊOK«∞ K«∞O_»∞@ÜÕ∞ HÍHõ =∞~˘Hõ L^Œiú OK«∞@ H˘~°̂H D ^è~Œ ‡° ã¨O™ê÷Ñ#¨ HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ qâı+=¨ ÚQÍ áêÖÁæx
z#fl L^•Ç¨Ï~°}#∞ WHõ¯_» QÆ=∞xOK≥^=Œ Ú. `å`«QÍi rq`« K«i„`« ѨÙã¨HÎ =õ Ú Ö’HõÇÏ≤ `«=Ú QÍqOzi.
~åÜ«Ú@‰õΩ Éè‰í Ωõ ÅÎ J#∞Éè=í =ÚÅ#∞ ¿ãHõiOK«∞ xq∞`«=Î Ú Jxfl Tà◊¥§ u~°∞QÆ∞`«∂
QÆ∂_»∂~°∞ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ KÕ~∞° HÀQÍ JHõ¯_»∞#fl"å~°∞ D =∞Ok~° J^躌 ‰õΩ∆ Å∞
_®Hõ~ì ∞° ~Ô _çQ¤ Í~°h "å~°∞ P ~ÀA "åi Pã¨Ê„uÖ’ ™ê~ÚÉÏÉÏ q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ LO_ç~x° `≥Å∞ã¨∞‰õΩx JHõ¯_»‰Ωõ "≥o§ K«∂_»QÍ ã¨iQÍæ JѨÙÊ_Õ P~°= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
q„QÆÇϨ =Ú#∞ „Ѩu+≤Oª K«∞K«∞O_çi. q+¨Ü∞« ¿ãHõ~}
° ‰õΩ =zÛ# "åi`À áê@∞ `å`«QÍi
J#fl ‰õΩ=∂~°∞_≥#· „Ѩ`åÑπ~Ô _ç¤ ‰õÄ_® JHõ¯_Õ LO_»_=» Ú, J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ
~Ô O_»=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ã¨=∂Ѩ=Î Ú
q„QÆÇϨ „Ѩu+¨ª [~°Q_Æ =» Ú QÆ=∞x¿ãÎ P<å_»∞ ™ê~Ú =∞Ok~°=ÚÖ’ „Ѩu+¨ª QÍqOz#
`å`« D<å_»∞ "åiH˜ `≥eÜ«∞‰õΩO_»Q<Æ Õ QÆ∞ÑÎ̈ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ #∞O_ç J=^è∂Œ `«Å‰õΩ
~°HÎõ ã¨O|O^è=Œ ÚÅ`À xq∞`«=Î Ú LO_»#ѨÊ\˜H© `«# Ѩxg∞^Œ =zÛ# `«# Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞,
`«# J#fl ‰õΩ=∂~°∞x ã¨iQÍæ J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ JHõ¯_»‰Ωõ ѨOÑ≤OK«∞@ ^•fi~å
V 86 V 87
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
<Õ#∞O_» h‰õΩ ÉèÜ í ∞« "Õ∞Å :
=¸_»= ~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú `å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° "≥Ú^ŒÅQÆ∞ „QÍ=∂ʼnõΩ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍiH˜ Éè’[#
=ã¨u U~åÊ@∞¡ QÍqOz# ÉèÏQƺ=Ú [Ü«∞K«O„^•Ô~_ç¤ [Ü«∞=∞‡ ^ŒOѨ`∞« ʼnõΩ ^ŒH¯˜ Ok.
"Õ^Œ"å‰õΩ¯ `å`«QÍ~°∞ =zÛ# „Ѩu™ês D ^ŒOѨ`∞« e^Œ~Ì ∂° J`«ºO`« „¿Ñ=∂#∞~åQÆ=ÚÅ`À
`å`«#∞ H˘Å∞K«∞‰õΩ<Õ"å~°∞. =∂™êì~∞° QÍi`À "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑ\˜#ì ^Œ`Ϋ Hˆ „∆ `«=ÚÅ Ü«∂„`«#∞
g~°∞ QÆ`« ~Ô O_»∞ ^Œâß|Ì=ÚÅ∞QÍ xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ H˘#™êyã¨∂Î P<å_»∞ =∂™êì~∞° QÍ~°∞
J^蕺ܫ∞=Ú – 7 "≥Ú^Œ@QÍ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞HÀ=∞#fl P^Õâ=◊ Ú#∞ <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® áê\˜ã∂¨ Î ZO^ŒiHÀ
`å`« ^Œ~≈° # ÉèÏQƺ=Ú Hõeyã¨∞<Î åfl~°∞. XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ "åiO\˜Ö’ LO_»QÍ
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó [Ü«∞K«O„^• ~Ô _ç¤ QÍ~°∞ `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOK«É’QÍ `å`«QÍ~°∞ 'Ѩ_áç È`å"Õ"∂≥ *Ï„QÆ`—Ϋ
J<åfl~°∞ JO^Œ∞‰õΩ ~Ô _çQ¤ Í~°∞ Ѩ_áç È`Õ #∞=Ùfi<åfl=ÙQÍ `å`å JO@∞O_»QÍ<Õ J`«x
"åVV‡Ü«∞O "Õ^•#Ιê~°O qѨÙÅO q*Ï˝#=∞Ü«∞O
<À\˜ =∂@ WOHÍ Ñ¨ÓiÎ KÕÜ∞« Hõ=Ú#∞¿Ñ `å`«QÍ~°∞ K≥Ü∞≥ ºuÎ '<Õ#∞O_» h‰õΩ ÉèÜ í ∞« "Õ∞Å—
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O JO@∂ u~°∞QÆ∞ÖËx JÉèíÜ«∞=ÚxzÛi. JÉèíÜ«∞q∞K«∞Û@ÜÕ∞ HÍHõ `å`« P
"Õ^OŒ ã¨$+≤Hì ˜ =¸ÖÏ^è•~°O. ÉèQí =Æ O`«∞xKÕ ã¨fiÜ«∞OQÍ Ñ¨Å∞Hõ|_ç# =∞O„`å~°÷ JÉèíÜ«∞=Ú#∞ Uq^èŒ=ÚQÍ xÅɡ\˜ì~À `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. 1991= ã¨O.Ö’
ÉèÏQÆO. ÉèQí =Æ `«ûfi~°∂ѨÙÅ∂, „uQÆ∞}Ïf`«∞Å∂, HÍÖÏf`«∞Å∂ J~Ú# J=^è∂Œ `«Å∞ [Ü«∞K«O„^•Ô~_çQ¤ ÍiH˜ =¸„`«ÑO≤ _»=ÚÅÖ’ (H˜_flô ) ~åà◊√§ U~°Ê_»QÍ â◊„ã¨Î zH˜`û« `À
x`«ºO ã¨Ç¨Ï["≥∞ÿ# JÖ∫H˜Hõ ã≤÷uÖ’ LO@∂ ÉèíHõÎ[<À^Œú~°}, Ö’HõHõàϺ}, "å\˜x `˘ÅyOzi. HÍx XHõ z#fl =ÚHõ¯ =∂„`«=Ú q∞yeáÈ~Ú ^•x=Å#
^èŒ~°‡ã¨O™ê÷Ѩ# HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ#∞ ã¨~°fi^• x~°fiÇ≤Ïã¨∂Î LO_Õ x`«º=Ú‰õΩÎÅ∞. JO`«∞ÖËx ÉÏ^è#Œ ∞ ~Ô _çQ¤ Í~°∞ J#∞Éèqí OK«∞K«∞O_çi. J@∞=O\˜ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’
J@∞=O\˜ ã¨Ç¨Ï[ ã≤÷ux Hõey# J=^èŒ∂`«Å∞ =∂#=ÙÅ [#‡[#‡Å áêѨ `å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° =K«∞Û@ `«@ã≤O÷ zOk. JѨÙÊ_»∞ ~Ô _çQ¤ Í~°∞ `å`« áê^•Å∞ QÆ\Qì˜ Í
Ѩ@∞ì‰Ωõ x =∞#ã¨∞Ö’<Õ `«# H˘zÛ# Hõ+=ì¨ Ú QÆ∞iOz `å`«‰Ωõ q#flqOK«∞ HÀQÍ `å`«QÍ~°∞
ѨÙ}º=ÚÅ∞, Hõ~‡° Å∞, Hõ+#ì¨ +¨=ì ÚÅ∞ Hõ} ∆ =∂„`«=ÚÖ’ "åi "åi [#‡ ã¨∞Hõ$`åxfl
'áÈ`«∞Ok áÈ~å— J<åfl~°∞. P =∞~åfl_»∞ á⁄^Œ∞<Ì flÕ =¸„`«=Ú QÆ∞O_® P ~å~Ú
|\˜ì ^èfiŒ Oã¨O KÕÜ∞« QÆÅ ã¨~fi° ã¨=∞~°∞Å÷ ∞. ÉèQí =Æ `«ûfi~°∂ѨÙ_≥#· J=^è∂Œ `« ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«
|Ü«∞@‰õΩ =KÕÛã≤Ok. P ~°H=õ ÚQÍ Hˆ =Å=Ú <À\˜ "å‰õΩ¯`À<Õ â◊„ã¨zÎ H˜`û« #∞Oz
=ÚY`«ó "≥Å∞=_ç# „Ѩu"å‰õį "Õ^=Œ ¸, =∞O„`«"∞Õ . ™ê=∂#º =∂#=ÙÅO^Œ~∂°
`«ÑÊ≤ Oz# `å`«QÍi J"åº[º Hõ~∞° }‰õΩ ~Ô _çQ¤ Íi ^ŒOѨ`∞« Å∞ "≥∞=ÿ ∞izi. ZѨÙÊ_»∞
QÆ∞~°∞=Ù Ü≥ÚHõ¯ LѨ^âÕ ßÅ∞, É’^èÅŒ ∂ J~°O÷ KÕã∞¨ ‰õΩ<Õ ã≤u÷ Ö’ LO_»ÖHË áõ È=K«∞Û
`å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° =zÛ<å "åiH˜ ã¨=∞Ü«∞=Ú `≥e¿ãk HÍ^Œ∞. P P#O^Œ=Ú
HÍ|\˜ì `å`«QÍ~°∞ "åi Hõ~=÷° ∞ÜÕ∞º „áêOfÜ«∞ ÉèÏ+¨Ö’<Õ "åi ã¨=∞㨺ʼnõΩ Ѩiëê¯~°O
=i‚OK« â◊Hºõ =ÚHÍ^Œ∞.
`«=∞ "å‰õΩ¯Å ^•fi~å ã¨∂zOKÕ"å~°∞. Pq^èOŒ QÍ "å‰õΩ¯`À<Õ `«# J#∞„QÆÇ¨ xfl
Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· ‰õΩiÑ≤ã∂¨ Î "åi Hõ~‡° Å#∞ ^èfiŒ Oã¨O KÕÜ∞« _»"∞Õ HÍHõ HõÅHÍÅO P "å‰õΩ¯ `«#‰õΩ `å#∞QÍ J_çy =∞s JÉèÜ í ∞« =ÚxzÛ# `å`« Dq^è=Œ ÚQÍ KÕÜÚ« @Ö’
Ü≥ÚHõ¯ „ѨÉÏè ==¸, Ѷe¨ `«=¸ Uq^è=Œ ÚQÍ LO@∞O^À D J^蕺ܫ∞=ÚÖ’ QÆÅ JO`«~å~°=÷ Ú JѨÙ~°∂Ѩ"∞≥ #ÿ k. ã¨=∂[=ÚÖ’ =∞#=Ú K«∂¿ã QÆ∞~°∞=ÙÅÖ’
ã¨q=~°=ÚQÍ =i‚OѨ|_çOk. KåÖÏ=∞Ok ™ê^è#Œ ^•fi~å U XHõ\˜ ~Ô O_»∞ ã≤^∞Œ Åú <À ™êkèOz "å\˜ ^•fi~å „Ñ¨[ÅÖ’
V 88 V 89
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
#=∞‡HÍxfl ã¨OáêkOz P #=∞‡HÍxfl ™⁄=Ú‡ KÕã∞¨ ‰õΩO\Ï~°∞. HÍh `å`«ÖÏO\˜ Ü«∂„`«Ö’ áêÖÁæx LO_»∞@KÕ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@‰õΩ "≥o§i. HÍh HõÅ∂¡~∞° KÕ~ˆ ã¨iH˜
ã¨^Œ∞æ~°∞=ÙʼnõΩ J+¨ìã≤^Œ∞úÅ∂ Jnè#=ÚÖ’ #∞#flѨÊ\˜H© "å\˜x „Ѩ^Œi≈Oz ã¨∞=∂~°∞ J~°~÷ å„u HÍ=ã¨∞OÎ _»_=» Ú`À Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° Ѩ~∞° QÆ∞# `å`« ^Œ~≈° #=Ú#‰õΩ
ÖÏÉèÑí _¨ =» Åã≤# ѨxÖË^∞Œ . ZѨÙÊ_≥<· å ÃÑ· ã¨OѶ∞¨ @#Ö’ÖÏQÍ "åi JÉèÜ í ∞« =Ú <˘ã¨Q∞Æ @ "≥o§<å W`«xH˜ =∂„`«=Ú HÍÖÏf`«∞Öˇ#· J=^è∂Œ `«Å‰õΩ ã¨=∞Ü«∞=Ú`À xq∞`«=Î Ú
=Å# `å`« ~°H} ∆õ ã¨^• HõÅ^Œ#∞ #=∞‡Hõ=Ú, Ãã·~÷ º° =Ú Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ HõÅ∞QÆ*Ü Ë Ú« @ ÖË^xŒ `≥eã≤#ѨÊ\˜H© =∂=¸Å∞ =∞#∞+¨µÅ WO\˜H˜ ‰õÄ_® P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ "≥o§
H˘~°Hˆ `å`«QÍ~°∞ WO`« ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ ''<Õ#∞O_» ÉèÜ í ∞« "Õ∞Å—— J#∞ JÉèÜí ∞« =Ú <˘ã¨yi. x„^•ÉèOí QÆ=Ú HõeyOK«=Ú Hõ^•, J@∞=O\˜k =∂#= ~°∂Ѩ=ÚÖ’ L#fl ÉèQí =Æ O`«∞x
Wk Hˆ =Å=Ú P XHõ¯ Éè‰í Ωõ xÎ Hˆ HÍHõ `å`« Éè‰í Ωõ ÅÎ O^ŒiH© D JÉèÜ í ∞« "å‰õΩ¯ rq`« =^ŒÌ‰õΩ ã¨=∞Ü«∞=Ú HÍx ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ "≥à◊√§@‰õΩ W`«x =∞#ã¨ûOwHõiOK«Hõ
HÍÅ=ÚÖ’ ZѨÙÊ_À XHõÑÙ¨ Ê_»∞ P`«‡Ãã·~÷ åºxflã¨∞OÎ ^Œ#_»OÖ’ ã¨O^ÕÇϨ =Ú ÖË^∞Œ . W`«<˘Hõ¯_Õ P |ã¨∞ûÖ’<Õ ‰õÄ~°∞ÛO_çáÈÜ«∂_»∞. J~Ú`Õ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§#"åà◊√§
FO JÉèÜ
í ∞« „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó XH˘¯Hõ¯~°∂ uiy =ã¨∂Î W`«xx "≥à§◊ =∞x =∞s =∞s K≥Ñʨ QÍ PY~°∞# |Ü«∞Å∞^Õi
"≥Ú^Œ\™˜ êi <≥Å∂¡~∞° =zÛ#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ KåÖÏ ~ÀAÅ∞QÍ <≥Å∂¡~∞° Ö’<Õ `å`« WO\˜x KÕi ^Œ∂~°=ÚQÍ xÅ|_ç PY~°∞ =ºH˜QÎ Í "≥o§ áê^Œ #=∞™ê¯~°=Ú
LO_çáÈQÍ <≥Å∂¡~∞° ^Œ`™Î« ê~Ú =∞Ok~°=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ ^Œ~≈° #q∞ã¨∞#Î flѨÙÊ_»∞ KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl_»∞. P xÅ|_»_=» Ú, xÅ|_»_=» Ú`À<Õ J`«x =∞#ã¨∞û `å`« áê^•ÅÃÑ·
<åã≤HÎ ãõ O¨ Ѷ∞¨ =ÚÅ "å~°∞ kQÆO|~°=ÚQÍ L#fl `å`« ~°∂Ѩ=Ú =Å# QÆ∞_çH˜ =K«∞Û ÅQÆfl"≥∞áÿ È~Ú XHõQOÆ @ =~°‰Ωõ J^Õ ã≤u÷ Ö’ xÅ|_çáÈÜ«∂_»∞. J`«x`Àáê@∞
P_»"åiH˜ W|ƒOkQÍ LO@∞O^Œx ÖËxáÈx HõÅHõÅ=Ú ã¨$+≤Oì K«É’QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° "ÕzK«∂ã≤# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° W`«x "åÅHõ=Ú K«∂ã≤ WHõ JѨÙÊ_Õ J`«#∞ ~å_»x „QÆÇÏ≤ Oz
D ã¨=∞㨺#∞ Ѩi+¨¯iOz "åiH˜ |∞kú=KÕÛ@@∞¡ `å`«QÍ~°∞ KÕÜ∂« Åx ZO`«QÍ<À "≥#Hõ‰Ωõ "≥o§áÈ~Úi. H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ xâ◊≈|Ì=ÚQÍ L#fl W`«x`À
Lqfià◊¥§ii. J~Ú`Õ KåÖÏ „ѨâßO`«=ÚQÍ XˆH XHõ¯ =∂@Ö’ "åiÃÑ· `«#‰õΩ QÆÅ 'ã≤Q~ÔÆ @∞ì `åQÆ∞`å"å— JO@∂ ã≤Q~ÔÆ @∞ì WKåÛ~°∞. Jk `å`«QÍ~°∞ WzÛ# ã≤Q~ÔÆ @∞ì
Jaè„áêÜ«∞=Ú#∞ "≥e|∞zÛi. J^Õ=∞#QÍ ''Ñ≤ÅH¡ ÍÜ«∞Å∞ áÈhÖË—— J<åfl~°∞. J#QÍ J=fi_»O`À „Ѩ™ê^Œ∞ P ã≤Q~ÔÆ @∞ì #∞ã≤x TnÖÏ ÉèÏqOz H˜O^Œ Ѩ_"» Ü Õ ∞« ‰õΩO_®
^≥=· `«fi=Ú#∞ QÆ∞iÎOK«ÖxË "å~°O^Œ~∂° `«# ^Œ$+≤Öì ’ Ñ≤ÅÖ¡ #Ë h "åix Hõq∆ ∞Oz =^Œ∞Å∞>Ë ~Ô O_»= KÕuÖ’xH˜ "Õã∞¨ ‰õΩ<åfl_»∞. ã≤Q~ÔÆ @∞ì J~ÚáÈ=zÛ#ѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_® W`«#∞
L`«=Î ∞=∞h `å`« `≥eÜ«∞*Ëãi≤ . H˜O^Œ Ѩ_"» ÜÕ ∞« Hõ áÈ=_»O K«∂ã≤ `å`«QÍ~°∞ ''HÍÅÎk~å!—— J<åfl~°∞. P `«~∞° "å`«
~Ô O_»∞ QÆaƒÖÏÅ∞ JHõ¯_»‰Ωõ ZQÆ∞~°∞‰õΩO@∂ =zÛ W|ƒOk ÃÑ_»∞`«∞O>Ë „Ѩ™ê^Œ∞
XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° =zÛ#ѨÙ_»∞ ~Ô _çQ¤ Íi ^ŒOѨ`∞« Å∞ ZѨÊ\˜H© h
=∞#ã¨∞Ö’ "å\˜x `å`« `«iq∞`Õ ÉÏQÆ∞O_»∞#∞ J#∞HÀQÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ ''`«iq∞`Õ
áê^ŒÑÓ¨ [ KÕã∞¨ ‰õΩO\Ï=Ú áê^Œ∞HõÅ∞ W=fi=∞x HÀ~°QÍ "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞ ''fã¨∞HÀ——
áÈ`åÜ«∂—— J<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞ <À~°∞ "≥∞kÑ≤# „Ѩ™ê^Œ∞ g∞~°∞ `«iq∞`Õ áÈ`å~Ú
JO@∂ `«# áê^Œ∞HõÅ#∞ "åiH˜zÛi. WHõ¯_»‰Ωõ =zÛ# ~Ô O_»∞ <≥ÅňH `å`« ã¨=∂kè
`å`å J<åfl_»∞. U ^Œ∞~°∞} æ "≥∞<ÿ å, K≥_∞» JÅ"å@∞ J~Ú<å, Hõ+Oì¨ U^≥<· å ÉèQí =Æ O`«∞_»∞
HÍ=_»O`À J^Õ "åiH˜ `å`«QÍi PYi ^Œ~≈° #=∞~ÚºOk. P ~°H=õ ÚQÍ `«#
áê^Œ∞HõÅxzÛ `å`« "åix Pj~°fikOz~°x J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. ^Œ∂~°OQÍ `«iq∞`Õ<Õ Hõ^• =∂#=Ù_»∞ ^•x #∞O_ç `«ÑÊ≤ OK«∞HÀQÆeQˆ k J^Õ ÉèÏ==Ú`À
„Ѩ™ê^Œ∞ `å`«QÍ~°∞ `«iq∞`Õ J=hfl ^Œ∂~°=∞QÆ∞#x K≥áêÊ_»∞. J`«x =∞#ã¨∞
ã¨OÎ ÉèOí =¸Å "≥~Úº : „QÆÇ≤ÏOz# `å`« ^Õx<À L^ÕÌtOz „Ѩ™ê^Œ∞`À ''ãÎ̈OÉèíO =¸Å "≥~Úº—— Jx
z#flѨÊ\˜ #∞O_ô =∂™êì~∞° QÍi J_»∞QÆ∞*Ï_»ÅÖ’ #_çz "åi Pjã¨∞ûÅ∞ JO@∞O_»QÍ<Õ `å`« <À\˜=∂@ ѨÓ~°=Î Hõ =Ú#∞¿Ñ J`«x "≥#∞fl=ÚHõ x\Ï~°∞QÍ
ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ QÆÅ âߺO„Ѩ™ê^£ 1989 = ã¨O. [Ü«∞K«O„^•Ô~_ç¤ QÍ~°∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞ J~ÚáÈ~Ú Xà◊√§ [Å^ŒiOz áÈ~ÚOk. QÆ∞~°∞ã¨xflkè, ^Œ$+≤ì =∂„`«=ÚKÕ
V 90 V 91
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
ã¨ÇϨ „™ê~°=ÚÖ’ Hõ^eŒ Hõ Hõey ‰õΩO_»ex *ÏQÆ$`«=∞QÆ∞##∞ q+¨Ü∞« =Ú JHõ¯_» J`«xH˜ Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ Jx LO_»=K«∞Û#h `å`« =ÚO^Œ∞ `å#∞ Éè∞í *Ï# HõO_»∞"å
J#∞Éè=í =ÚÖ’xH˜ =zÛOk. "Õã∞¨ HÀ=_»=Ú =∞~åº^Œ HÍ^Œx ÉèÏqOz "Õã∞¨ HÀHõáÈ`Õ `å`«QÍ~°∞ =∞s =∞s K≥ÑÊ≤
"Õã∞¨ ‰õΩ<Õ =~°‰Ωõ T~°∞HÀÖË^∞Œ . P `«~∞° "å`« TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ `å`« JHõ¯_»∞#fl
FO `«`fiΫ *Ï˝# „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó
13 ~ÀAÅ∂ ѨÓiÎ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩ<Õ J^Œ$+¨=ì Ú W`«xH˜ ^ŒH¯˜ Ok. WOH˘Hõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’
D ã¨OѶ∞¨ @##∞ *Ï„QÆ`QΫ Í QÆ=∞x¿ãÎ ã¨^∞Œ ~æ ∞° =Ù ÅHõ}
∆ =Ú ZO`« Q˘Ñ¨ÊQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `å`«QÍiH˜ ëÈ_»â’ѨKå~° ѨÓ[ KÕÜ∞« QÍ PY~°∞‰õΩ `å`« „Ѩ™ê^Œ∞
LO@∞O^À `Õ@`≥Å=¡ ∞=Ù`«∞Ok. „Ѩ™ê^Œ∞ JO^Œ~∂° ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§<å `å#∞ =∂„`«O "≥∞_»Ö’ ^ŒO_»"ãÕ ≤ ^ŒH} ∆˜ WzÛi. Dq^è=Œ ÚQÍ J`«xH˜ ѨÓ*Ïi J~°›`«#∞ `å`«
"≥à§◊ HõáÈ=_»OÖ’ `å`«‰Ωõ x„^•ÉèOí QÆO HõeyOK«‰Äõ _»^#Œ ∞ =∞~åº^Œ#∞ áê\˜OKå_»∞. HõeyOzi.
P `«~åfi`« JO^Œ~∂° K≥ÑÊ≤ # ^•xÃÑ· ÉèQí =Æ O`«∞x ^Œ~≈° <åxÔH· `«ÇϨ `«ÇϨ ÖÏ_ç "≥àϧ_»∞
`«Ñʨ Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ "≥à§◊ ÖË^∞Œ . `å`« ã≤Q~ÔÆ @∞ì #∞ã≤x TnÖÏ fã¨∞HÀ=_»O, K≥¿ÑÎ UO KÕ™êÎ~∞° :
`«#Ö’ =∂#ã≤Hõ =∂~°∞Ê `å`« =Å#<Õ ™ê^躌 =∞ø`«∞O^Œ<Õ ÉèÏ=#, q#Ü«∞=ÚÖË J`«xH˜ ÉèÏ~°O L=∂=∞¿ÇÏâ◊fi~°~å=ÙQÍi ^•fi~å `å`«QÍix QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl
`å`«QÍi Pjã¨∞û ÅO^Œ∞‰õΩ<Õ J~°›`«#∞ ã¨=∞‰õÄiÛ ÃÑ\Ïì~Ú. `å`«QÍ~°∞ 'ã≤ã"ì¨ ∞£ — <å~åÜ«∞}~å=ÙQÍ~°∞ `«# q∞„`«∞ÅO^Œi`À Hõeã≤ `å`«QÍi ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩ#flѨÙÊ_»∞
Jx K≥¿ÑÊk W@∞=O\˜ "å\˜Q∞Æ iOKÕ. ZHõ¯_≥` · Õ =∞# =∞#ã¨∞ q„âßOu á⁄O^Œ∞`«∞O^À `å`«QÍ~°∞ XH˘¯Hõ¯ix XHÀ¯ sux P^ŒiOz Pj~°fikOKå~°∞. "≥o§# ÉèHí Îõ
J^Õ =∞# x[™ê÷#=∞x ã¨KÛ« i„`«Ö’ K≥ÑÊ≤ # "å‰õΩ¯ WHõ¯_» J#∞Éè=í =ÚÖ’H˜ =zÛOk. |$O^Œ = Ú =∞#㨠∞ ÅÖ’ L#fl J#∞=∂#=Ú fiÛ "åiH˜ P^è • ºu‡Hõ
"≥Ú^Œ\˜ ^Œ~≈° #=Ú`À<Õ WO`«\˜ J#∞Éè∂í ux á⁄O^ŒQeÆ y# J`«#∞ J^Œ$+¨ì =O`«∞_»∞. ã¨O^Õâ=◊ ÚÖˇxflO\˜<À q_»=∞~°z K≥ÑÊ≤ JO^Œih ã¨O`«$Ñ≤ΠѨizi.
P ã≤u÷ #∞O_ç |Ü«∞@‰õΩ =zÛ# „Ѩ™ê^Œ∞ QÀ_»g∞^Œ |e¡ J~°=_»=Ú ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ J@∞ Ñ≤=∞‡@ J<ÕH™õ ê~°∞¡ `å`«#∞ ^Œi≈Oz J<ÕHõ =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å#∞
q<åfl_»∞. JѨÙÊ_»∞ J`«x =∞#ã¨∞Ö’ HõÅ∂¡~°∞, `å`«QÍ~°∞ J^Œ$â◊º"≥∞ÿáÈ~Ú á⁄Oki. XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ L=∂=∞¿ÇÏâ◊fi~°~å=Ù QÍiO\˜H˜ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ JHõ¯_»
^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ ÉÏÉÏ ã¨=∞Hõ=∆ ÚÖ’ QÀ_»g∞^Œ |e¡ \˜‰Ωõ ¯ \˜‰Ωõ ¯=∞x ѨeH˜# KÕi# Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂ `«=∞Ö’ `å=Ú `å`«QÍ~°∞ ^Œ`å΄`ÕÜ«ÚÅ "åˆ~<å Jx
ã¨O^Œ~ƒ° =ù Ú Hõ#∞Å=ÚO^Œ∞ Hõ^ÖŒ Ï_»™êyOk. +≤i_ô „ѨÜ∂« }"≥∞#ÿ `«#‰õΩ `å`« `«~#˚° Éè~í #˚° Å∞ Ѩ_∞» `«∂ PY~°∞‰õΩ `å`«#∞ ‰õÄ_® J^Õ „Ѩâfl◊ "ÕÜ∞« QÍ `å`« z~°∞#"Õfi
ã¨=∞Hõ=∆ ÚÖ’<Õ ^•fi~°HÍ=∂~Ú ^Œ~≈° #O ÅaèOK«_O» `À P |e¡ =∞m§ Ji¿ãÎ +≤i_ôH˜ "åiH˜ ã¨=∂^è•#"≥∞#ÿ k. JѨÙÊ_»∞ JHõ¯_Õ ‰õÄ~°∞Ûx `å`«QÍi áê^Œ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∞#fl
"≥à√◊ @
¡ ‰õΩ `å`« J#∞=∞u xzÛ~°h, ÖˉΩõ #flKÀ `å#∞#flKÀ@∞<Õ `«#‰õΩ +≤i_ô ^Œ~≈° #=Ú <å~åÜ«∞}~å=ÙQÍ~°∞ <≥=∞‡kQÍ `å`«QÍi`À #∞=Ùfi ^Œ`å΄`ÕÜÚ« _»"Õ Hõ^• `å`å
ÅaèOz#^Œh P#O^Œ=Ú`À JHõ¯_Õ PyáÈ=_®xH˜ ã≤^ÑúŒ _¨ ®¤_∞» . J~Ú`Õ H˘O`«¿ãѨ\˜ J#QÍ<Õ `å`« J=Ù#x JOwHÍ~° ã¨∂K«#QÍ `«Å#∂Ñ≤i. JѨÙÊ_»∞ ~å=ÙQÍ~°∞ =∞i
`«~∞° "å`« |e¡ =∞m¡ J~°=_»=Ú`À `å`«QÍ~°∞ +≤i_ô "≥à√◊ §@‰õΩ J#∞=∞uxKåÛ~°x WO`«=∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ã¨O^ÕÇϨ Ѩ_∞» `«∞O>Ë "åi J#∞=∂#=Ú#∞ fiÛ "åix
`≥Å∞ã¨∞‰õΩx |Ü«∞Å∞^Õ~å_»∞. ã¨O`«$Ñ≤ÑÎ ~¨ K° =« K«∞Û Hõ^•! Jx `å`«QÍi #_»∞QÆQÍ `å`« ''K≥¿ÑÎ UO KÕ™êÎ~∞° ?—— Jx
P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° ^Œ`™Î« ê~Ú =∞Ok~°=Ú#‰õΩ =zÛ#ѨÙ_»∞ „ѨtflOzi. JO`ÕH^õ •! Wk `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#flO`« =∂„`«=Ú# =∞#=Ú KÕÜ∞« QÆeyOk,
`å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ `«# Éè∞í [=ÚÃÑ· #∞#fl HõO_»∞"å#∞ „Ѩ™ê^Œ∞ÃÑ· <Õ~∞° ÛHÀQÆeyOk Ug∞ ÖË#ѨÙÊ_»∞ J#=ã¨~° ‰õΩ`«∂ǨÏÅ=Ú `«Ñʨ `≥Å∞ã¨∞HÀ=_»OÖ’x
qã≤~ˆ ã≤ ''Xˆ~Üü∞ Éè∞í *Ï# "Õã∞¨ HÀ~å—— JO@∂ WKåÛ~°∞. „Ѩ™ê^Œ∞ `å`«QÍ~°∞ U^À „ѨÜ∂≥ [#=Ú Ug∞ ÖË#ѨÙÊ_»∞ `å#∞ P q+¨Ü∞« =Ú#∞ x~å÷~} ° KÕÜ∞« =Åã≤#
V 92 V 93
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
J=ã¨~=° Ú ÖË^xŒ `å`« ã¨Ê+¨Ñì ~¨ K° ∞« ÜÕ∞ HÍHõ JO^Œ∞Hˆ Z=i x~°Ü
‚ ∞« =Ú "åiˆH `å`«QÍ~°∞ x~å÷iOKåÅx J#∞‰õΩ<åfl~°∞ HÍ|>Ëì `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® JO`Õ ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ
=ke#@∞¡QÍ =∞ø#=Ú =Ç≤ÏOzi. P<å_»∞ `å#∞ ^Œ`∞« _Î #» x <å~åÜ«∞}~å=ÙQÍiH˜ PÜ«∞#‰õΩ ã¨=∂^è•#q∞zÛ `«$Ñ≤ΠѨ~K° å~°∞. ''„ѨÉ∞íè =Ù—— Jx `å`«QÍ~°∞ `≥eÜ«∞*Ë¿ãk
`≥eÜ«∞Ѩ~z° # `«~∞° "å`« HÍÅ=ÚÖ’ ~å=ÙQÍi P^èfiŒ ~°º=ÚÖ’ ^Œ`ÇΫ Ϩ Ÿ=∞=ÚÅ∞ W@∞=O\˜ q+¨Ü∞« =ÚňH.
x~°fiÇ≤ÏOK«∞ J~°›`«#∞ PÜ«∞#‰õΩ JÜ«∂z`« =~°=ÚQÍ `å`« J#∞„QÆÇÏ≤ Ozi.
ÃÑ^Œ|Ì O_ç :
ѨÙ~°∞+¨ã∂¨ HõOÎ : `å`«`À ã¨xflÇ≤Ï`«=ÚQÍ "≥∞ey `å`« ¿ã=KÕã∞¨ ‰õΩ#fl "åiÖ’ ‰õΩ=∞‡i
P~ü.Zãπ.Zãπ.Ö’ L#fl`« Ѩ^qŒ Ö’ L#fl XHõ =∞ǨѨO_ç`∞« _»∞ `å`«QÍix ÅHõ‡∆ Ü«∞º‰õΩ#fl ™ê÷#O qt+¨"ì ∞≥ #ÿ k. J<ÕHõ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ `å`«QÍix ¿ãqOz
^Œi≈OK«∞‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ `å`«Ö’x ^≥=· `åfixfl ã¨∞Å∞=ÙQÍ<Õ „QÆÇÏ≤ Oz# PÜ«∞# Jã¨Å∞ `«iOK«∞‰õΩ#fl DÜ«∞# `«#‰õΩ#fl Z_»|¡ O_çÃÑ· `å`«QÍix ã¨~^° •QÍ u¿ÑÊ"å~°∞. JÖÏ
g∞Ô~=~°∞ `å`å Jx ZO`À PiÎ`À, P`«$`«`À =∞#ã¨∞Ö’<Õ q#flqOK«∞‰õΩO_»Q<Æ Õ J<ÕHõ™ê~°∞¡ `å`« ¿ã=KÕã¨∞‰õΩ#fl DÜ«∞#`À XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ 'ÃÑ^ŒÌ|O_ç
ÉèÏ+¨`À ѨxÖËx `å`« "≥O@<Õ ÃÑ·H˜ '<Õ#∞ "≥ÚQÀ_çfl~å— Jx ѨeHÍ~°∞. K«∞@∂ì L#fl =ã¨∞OÎ kÖË~å— J<åfl~°∞. x~°∞¿Ñ^Œ J~Ú# W`«#∞ J™ê^躌 "≥∞#ÿ P Ѩxx ZÖÏ
ÉèHí [Îõ <åxH˜ `å`«QÍ~°∞ Ǩ㨺O KÕã∞¨ #Î fl@¡xÑ≤OzOk HÍh D ã¨O㨯$`« ѨO_ç`∞« xH˜ KÕÜ∞« QÆÅ#x `å`«#∞ „ѨtflOK«QÍ `å`« J^Õ [~°∞QÆ∞`«∞O^Œx JÉèÜ í ∞« q∞zÛi. P
=∂„`«O "≥O@<Õ =∞#ã¨∞Ö’ ''ã¨ÇϨ „㨠j~å¬ Ñ¨Ù~°∞ëê, ã¨ÇϨ „™êHõó∆ ã¨ÇϨ „ã¨áê`ü—— J#∞ `«~∞° "å`« H˘O`« HÍÅ=Ú#ˆH TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ giˆH `≥eÜ«∞x ^è#Œ =Ú ÃÑ^ŒÌ
ѨÙ~°∞+¨ ã¨∂HõÎ =∞O„`«O =∞kÖ’ "≥Å∞QÆ∞ÖÏ ã¨∞ÊùiOz D ã¨$+≤Hì ˜ =¸Å"≥∞#ÿ ѨÙ~°∞+¨µ_çx "≥Ú`«=Î ÚÖ’ ÉϺO‰õΩ ^•fi~å ~å=_»O`À P _»|∞ƒ`À `å`« ã¨∂zOz# q^è=Œ ÚQÆ<Õ
<Õ<Õ Jx `å`«QÍ~°∞ ÃãÅqzÛ#@∞¡QÍ J~°=÷ ∞~Ú P#O^Œ ÉèÏëêÊÅ`À `å`« áê^•Å#∞ ÖÏsH˘#fl W`«#∞ `å`« ¿Ñ~°∞g∞^Œ ''~å=∞^•ã¨∞ ÖÏs ã¨sfiã¨∞—— <≥ÅH˘eÊ JOK≥ÅOK≥Å∞QÍ
Jaè¿+H˜OKå_»∞. ÃÑ·HÔ ^Œ∞QÆ∞`«∂ J~Ú^Œ∞ ÖÏsÅ∞ H˘#QÆÅ ã≤u÷ H˜ KÕ~∞° ‰õΩ<åfl_»∞. P q^è=Œ ÚQÍ W`«xx
J#∞„QÆÇ≤ÏOz# `å`«QÍix W`«#∞ ZѨÊ\˜H© =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ H˘Å∞K«∞‰õΩO@∂<Õ
"Õ^Œ=∞O„`åÅÖ’ ÉèÏ=QÆiƒù`«"≥∞ÿ#n, =∞O„`« â◊H˜ÎÖ’ Ju „Ѩ^è•#"≥∞ÿ#n,
LO_Õ"å_»∞. J~Ú`Õ XHõ¯™êi =∂„`«=Ú `å`«QÍi J#∞=∞u HÀ~°‰Ωõ O_»Q<Æ Õ XHõ
ÉèQí =Æ O`«∞x =∞ǨÏ`åfixfl H©iOÎ KÕn ѨÙ~°∞+¨ã∂¨ HõOÎ . "Õ^•ÅÖ’ „Ѩ^•è # ÉèÏQÍÖˇ#· ã¨OÇ≤Ï`«,
ÖÏs H˘#_»O [iyOk. P =∞~°∞<å_Õ P ÖÏsH˜ PH˜û_≥O\ò [~°∞QÆQÍ JѨÙÊ_»∞
„ÉÏǨχ}O, P~°}ºHõO Ü≥ÚHõ¯ JOâßÅ∞ nxÖ’ LO_»∞@KÕ Ñ¨Ù~°∞+¨ã∂¨ HõOÎ XHõ
"åiH˜ `«=∞ `«ÑÙ¨ Ê `≥eã≤=zÛ `å`«QÍix „áêi÷Oz WHõ ZѨÙÊ_»∂ U á⁄~°áê@∞
ѨiѨÓ~°‚ âß„ã¨OÎ ÖÏ JÅ~å~°∞`ÀOk.
KÕÜ∞« Hõ `å`«‰Ωõ x[Éè‰í Ωõ ÖÎ ·ˇ xezi. JO^Œ∞Hõ<Õ `å`«QÍ~°∞ `å#∞ ã¨=∂kè JÜÕ∞º
ZO`À=∞Ok Z<Àfl ã¨O^Œ~åƒùÅÖ’ `å`«#∞ h=Ù ÉèíQÆ=O`«∞_ç"Õ<å, =ÚO^Œ∞~ÀA ‰õÄ_® ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ ÅHõ‡∆ Ü«∞º =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ J`«xÃÑ· `«#‰õΩ QÆÅ „Ѩ`ºÕ Hõ
^Œ`å΄`ÕÜÚ« _»"<Õ å Jx J_çy#ѨÙÊ_»∞ U =∂„`«=¸ ÃÑ^Œq Hõ^ÑŒ x¨ `å`« DÜ«∞# „¿Ñ=∞#∞ `≥eÜ«∞KÕãi≤ .
=∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í J_»Q_Æ O» `À<Õ PÜ«∞# ™ê÷~¸ÉèÏ"åxH˜ `«y# ã¨=∂^è•#O WÖÏ `≥eÜ«∞
KÕÜ«∞_®xH˜ HÍ~°}O PÜ«∞# `å`«#∞ Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ<À ÖËHõ ã¨Ç¨Ï[
|ã¨∞ûH˘™êÎ_∞» ÖË :
‰õΩ`«∂ǨÏÅ=Ú`À<À J_»QÖÆ ^Ë ∞Œ . `å`« ^Œ~≈° #O`À<Õ PÜ«∞#‰õΩ `å`«QÍ~°∞ ™êH∆Í`ü ZѨÙÊ_»∞ ZHõ¯_» Éè[í #‰õΩ "≥àϧÅ<åfl =ÚO^Œ∞QÍ `å`« Pj~åfi^Œ=Ú á⁄O^Õ
ÉèQí =Æ O`«∞_»#∞ q+¨Ü∞« =Ú ã¨Ê+¨"ì ∞≥ #ÿ k HÍ|>Ëì =∞ø#=ÚQÍ =∞#ã¨∞Ö’<Õ D q+¨Ü∂« xfl Ѩ^‡Œ <åÉèOí |$O^Œ=Ú JYO_»™ê~Ú ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞ "åi P^èfiŒ ~°º=ÚÖ’
V 94 V 95
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
‰õΩ~°∞ѨÙ~°=ÚÖ’ [~°∞QÆ∞ Éè[í #‰õΩ PǨfi#=∞Ok# g~°∞ `«=∞ P#"å~Úf „ѨHÍ~°=Ú ^Œ∂~°OÖ’ L#fl HõÅ∂¡~∞° Ö’ `å`« ѨeH˜# "≥O@<Õ JHõ¯_» |ÃãûHõ¯_»"∞Õ HÍHõ `å`«QÍ~°∞
`å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ WO\˜Ü∞« O^Œ∞ ÖËHáõ È=Ù@KÕ `å`«#∞ "≥^∞Œ ‰õΩ`«∂ J`«xÖ’ =∂#ã≤Hõ =∂~°∞Ê HõÅQÆ*™Ë ê~°∞. HÍ|>Ëì `«~∞° "åu HÍÅOÖ’ WHõ ZѨÙÊ_»∂
|Ü«∞Å∞^Õ~Q° Í Tiá⁄e"Õ∞~° =^ŒÌ HõxÑ≤Oz# `å`« g~°∞ `«=∞ Éè[í # QÆ∞iOz J`«#ÖÏ Ñ≤iH˜QÍ „Ѩ=iÎOK«ÖË^Œ∞. `å`«QÍ~°∞ 'ã≤ã¨ì"£∞— J#∞ Ѩ^ŒO x`«ºO
K≥Ñʨ _»O`À "≥O@<Õ 'QÀÖò u~°QOÆ _ç— Jx XHõ™êi 'xÖò— Jx XHõ™êi J#_»=Ú "å_»∞`«∞O_»_O» W@∞=O\˜ „Hõ=∞tHõ} ∆ „Ѩu =∞#ã¨∞Ö’ HõeyOKÕO^Œ∞Hˆ .
[iy#k. D =∂@ʼnõΩ J~°=÷ Ú `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© giH˜ `å`«QÍ~°∞ `«=∞‰õΩ U^À
ã¨OHˆ `«=Ú xzÛ~°x =∂„`«=Ú J~°=÷ ∞~Ú |Ü«∞Å∞^Õii. ZO`À ^ŒQ~æÆ ° ^•iÖ’ P `«~∞° "å`« J`«#∞ `å`« ^ŒÜ∞« `À xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩx `«# ‰õΩÅ=$uÎx #=Ú‡H˘x
"≥à§◊ =Åã≤# ‰õΩ~°∞ѨÙ~°=Ú#‰õΩ "åiH˜ ^•i `≥eÜ«∞Hõ áÈ=Ù@KÕ KåÖÏ K«∞@∞ì uiy x^•#=Ú g∞^Œ XHõ =∞Oz ÃãÅ∂#∞#∞ ÉèÏsZ`«∞ÖÎ ’ „áê~°OaèOz P ^Œ∞HÍ}
Hõ+¨ìѨ_ç U^À q^èŒ=ÚQÍ ‰õΩ~°∞ѨÙ~°=Ú KÕii. JѨÙÊ_»∞ "åiH˜ `å`«QÍ~°∞ „áê~°OÉè’`«û==Ú#‰õΩ `å`«#∞ ~å=Åã≤OkQÍ ZO`«QÍ<À „áêi÷Oz „ѨÜ∞« uflOKå_»∞.
'QÀÖò (K«∞@∂ì u~°QOÆ _ç—) J#fl =∂@‰õΩ J~°=÷ Ú `≥eã≤Ok. WHõ `å`«QÍ~°∞ 'xÖò— J~Ú`Õ P~ÀA `å`«QÍ~°∞ ~å#ѨÊ\˜H© =¸_»=<å_»∞ `å`« J`«x ^Œ∞HÍ}=Ú#∞
(Ѷe¨ `«O â◊¥#ºO) Jx ZO^Œ∞Hõx J<åfl~À Jx ‰õΩ~°∞ѨÙ~°=ÚÖ’ [iˆQ „ѨuK«~º° #∂ áê=#=Ú KÕÜ∞« _»O =Å# J`«#∞ Pi÷HOõ QÍ xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩx ã¨∞Y=ÚQÍ rqã¨∞<Î åfl_»∞.
"≥Ú^Œ@ #∞O_ç KåÖÏ *Ï„QÆ`QΫ Í QÆ=∞xOK«∞K«∞O_çi. HÍh Z@∞=O\˜ W|ƒO^Œ∞Å∞ ã¨OpѨ„\Ï – Ѩà§ı ™êÎ :
ÖËHõ ™ê~Ú<å=∞=Ú J`«ºO`« "≥É· =íè =ÚQÍ „áê~°OÉè"í ∞≥ ÿ xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ [~°∞QÆ∞K«∞#flk.
J~Ú`Õ =∞~åfl_»∞ L^ŒÜ∞« =Ú Éè[í #Ö’ áêÖÁæ#∞ xq∞`«=Î Ú ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ #∞O_ç „á⁄^Œ∞@Ì ∂~°∞ J@gâßYÖ’ L#fl`« Ѩ^qŒ Ö’ L#fl Jâ’H±‰Ωõ =∂~ü L^ÀºQÆ=ÚÖ’
=zÛ# XHõ WOlhiOQÆ∞ K«k"Õ q^•ºi÷ ™êfl<åÅ xq∞`«=Î Ú Hõ$ëê‚#kÖ’ ky#ѨÙÊ_»∞ J#∞HÀx W|ƒO^Œ∞Å∞ Z^Œ∞~˘¯#=Åã≤ =zÛ JѨÙÊÅáêÖˇ#· ѨÙÊ_»∞ WO\˜h, ÉèÏ~åº
„Ѩ=∂^Œ=âß`«∞Î H˘@∞ìH˘x áÈ=_»O`À ã¨q∞u x~åfiǨωõΩÅ∞ ÃÑ^ŒÌ ã¨=∞㨺#∞ Ñ≤ÅÅ¡ #∂ =ke `«# `«=Ú‡_≥#· ã¨f+π ã¨ÅǨÃÑ· ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«#∞ P„â◊~ÚOz
Z^Œ∞~˘¯#=Åã≤ =zÛOk. JѨÙÊ_»∞ HõÅ∂¡~∞° Éè[í # |$O^Œ=Ú#‰õΩ `å`«QÍ~°∞ 'xÖò— `«Å^•K«∞‰õΩ<åfl~°∞. `å`« ã¨xflkèÖ’ LO_»_=» Ú =Å# `å`«QÍi ÉèQí =Æ `«`fiΫ =Ú#∞
J#fl=∂@‰õΩ J~°÷=Ú `≥eã≤ [~°∞QÆÉ’=Ù „Ѩ=∂^Œ=Ú#∂, ^•x Ѷ¨e`«=Ú#∞ "åi â◊HΘ ™ê=∞~å÷ºÅ#∞ K«∂ã≤ `«# Ö∫H˜Hõ ã¨=∞㨺ÖË HÍHõ P^蕺u‡HõOQÍ Z^Œ∞QÆ∞^ŒÅ‰õΩ
=ÚO^Œ∞QÆ<Õ `å`«QÍ~°∞ ã¨∂zOz~°x J~°=÷ ∞~Úº `å`«Ñ@ ¨ ¡ =∞iO`« ÉèHí Θ ÉèÏ==Ú ZO`«QÍ<À `åѨ„`«Ü∞« Ѩ_ç „Ñ¨Ü∞« uflOKÕ "å~°∞. KåÖÏ HÍÅ=Ú `å`«#∞ ¿ãqOz#
HõeyÜ«ÚO_çi. `«~∞° "å`« XHõ~ÀA DÜ«∞# `«# HõëêìÅ QÆ∞iOz PÖ’zã¨∞OÎ _»QÍ `å`«QÍ~°∞
‰õΩ@∞O| ã¨=∞㨺Å∞ Z‰õΩ¯= HÍ=_»O`À "å\˜x ÉèíiOK«ÖËHõ XHõ™êi `åQÆ∞`«∞#fl HÍѶx‘ qã≤i gi =ÚMÏ# H˘\Ïì~∞° . ZѨÙÊ_»∞ HõxÑ≤Oz<å u_»∞`«∞O_Õ
Ѩ^‡Œ <åÉè=í Ú WO\˜x =ke Nâ‹Å· O "≥o§áÈÜ«∂_»∞. JѨÙÊ_»∞ =ÚQÆ∞~æ ∞° Ñ≤ÅÅ¡ `«eÜ
¡ ∞ÿ≥ # `å`« HÍѶᑠÈã≤ `«~∞° "å`« PÜ«∞# HõëêìÅ#∞^ÕtÌ Oz 'áÈ`å~ÚáÈ— Jx J<åfl~°∞. P~ÀA
W`«x ÉèÏ~°º U_»∞ã¨∂Î `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ J`«#∞ uiy ~åHõáÈ~Ú#>ˇ`
¡ÿ Õ `å#∞, =ÚQÆ∞~æ ∞° #∞O_ç Ѩiã≤` ÷ ∞« ÖÖ’ =∂~°∞Ê U~°Ê_ç <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ Ñ¨iã≤` ÷ ∞« Å∞ J^Œ∞ѨÙÖ’H˜
Ñ≤ÅÅ¡ ∞ QÆuÖËx "å~°=∞ø`å=∞h HÍ|\˜ì ^ŒÜ∞« KÕã≤ `å`« J`«x =∞#ã¨∞ =∂iÛ, WO\˜H˜ ~å=_»=Ú „áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ k. P q^è=Œ ÚQÍ =¸_»∞ <åÅ∞QÆ∞ <≥ÅÅ ã¨OѨÓ~°‚ ¿ã=
uiy =K«∞Û#@∞¡ KÕÜ∂« Åh „áêi÷OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ '|ã¨∞ûH˘™êÎ_∞» ÖË— Jx J#_»=¸, KÕã∞¨ ‰õΩ#fl `«~∞° "å`« XHõ~ÀA gix ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ Ñ≤ez 'ã¨OpѨ„\Ï, Ѩà§ı ™êΗ J<åfl~°∞.
JHõ¯_» Nâ‹Å· =ÚÖ’ J`«x =∞#ã¨∞ =∂i ‰õΩ@∞O|=ÚѨ@¡ ÉÏ^躌 `« `≥Å∞ã¨∞‰õΩx JѨÙÊ_»∞ g~°∞ ã¨Opx *’ÖˇQÍ Ñ¨@∞ìHÀQÍ `å`«QÍ~°O^Œ∞Ö’ J~°\ј ਠ§◊ #∞ "Õãi≤ . ™êH∆Í`ü
"≥#∞Hõ‰Ωõ uiy~å=_»=¸ XˆH™êi [iQÍ~Ú. `å`« "å‰õΩ¯‰õΩ#fl Ѩ@∞ì J^Õ. ZHõ¯_À ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ "Õã#≤ P aèH=∆õ Å# P ѨÓ*Ï Ñ¶Å¨ =Ú ^ŒH¯˜ `«fi~°Ö’<Õ áÈ~Ú# L^ÀºQÆ=Ú
V 96 V 97
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
uiy ÅaèOzOk. `å`«QÍi Pjã¨∞ûÅ∞ J#∞=∞ux fã¨∞‰õΩx ti_ô QÍ}∞QÍѨÓ~°∞ qxÑ≤OK«QÍ LeH˜¯Ñ¨_ç K«∂¿ãã¨iH˜ JHõ¯_» Ti "åH˜e QÆ@∞ìg∞^Œ `«O|∂~°
Ü«∂„`«Å∞ KÕã≤ JHõ¯_» JO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞ `å`«QÍizÛ# ѨOK≥#∞ nH∆Í =„ã¨=Î ÚQÍ "å~Úã¨∞#Î fl Q˘ÅQÆ=¸_ç "≥OHõÜ∞« º™êfiq∞ „Ѩ`º« Hõ∆ ^Œ~≈° #q∞KåÛ~°∞. P ™êfiq∞
Hõ@∞ì‰Ωõ x áê~åÜ«∞} ѨÓiÎKãÕ ∞¨ ‰õΩx P#O^Œ=ÚQÍ L^ÀºQÆ=ÚÖ’ KÕii. JO`«‰Ωõ ‰õÄ_® QÆ∞Ѩ~Î ∂° Ѩ=Ú# `å`«QÍi JOu=∞ Ü«∂„`«‰Ωõ qKÕÛ™ê~°x J~°O÷ KÕã∞¨ ‰õΩ#fl
=ÚO^Õ XHÍ<˘Hõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ ''<åÜ«∞##∞ #=Ú‡HÀ áÈ—— Jx WzÛ# Jâ’H±QÍ~°∞ ™êfiq∞H˜ #=∞㨯iOK«∞‰õΩx =ÚO^Œ∞‰õΩ ™êyi. H˘O`«^∂Œ ~°=Ú "≥o§#
ã¨O^Õâ=◊ Ú`À `å`«#∞ ѨÓiÎQÍ #=Ú‡HÀ=_»O =Å# Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞ ‰õΩ^Œ∞@Ѩ_™» êQÍ~Ú. `«~∞° "å`« `å`«QÍi JOu=∞Ü«∂„`« Tˆ~yOѨ٠P k‰õΩ¯QÍ ~å=_»O „áê~°OaèOzOk.
JO`«=∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ =∞^躌 KÕuH˜ Hõ@∞ì`À `å`«#∞ Hõ_™» êi ^Œi≈OK«∞HÀÖËx `«#
J@∞=O\˜ ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ `å`«QÍi J#flQÍ~°∞ =∞~°}˜OKå~°h "åi xã¨ûǨÜ«∞`«‰Ωõ Jâ’H±QÍ~°∞ ^Œ∞ódã¨∞#Î fl `«~∞° }OÖ’ `å`«QÍi =^ŒÌ #∞O_ç XHõ <å}ˇ=Ú,
JO`«º„H˜Ü∞« ʼnõΩ Z=fii =^•Ì XHõ¯ ~°∂áê~Ú ‰õÄ_® ÖË^xŒ =∞kÖË\˜ =zÛ K≥Ñʨ QÍ<Õ Ñ¨ÓÅǨ~°=Ú =zÛ gi WOH˘Hõ KÕuÖ’ #∞#fl |∞@ìÖ’ Ѩ_®¤~Ú. `å`«QÍ~°∞ `«#ÃÑ·
`«# =^Œ#Ì ∞#fl 1000 ~°∂áêÜ«∞Å∞ *Ë|∞Ö’ ÃÑ@∞ì‰Ωõ x Ǩï\ÏǨï\˜# |Ü«∞Å∞^Õii. ‰õΩiÑ≤Oz# „¿Ñ=∞‰õΩ "≥∞=ÿ ∞~°z "≥#∞Hõ‰Ωõ =∞~°e=zÛi.
Uq∞ KÕÜ∂« Ö’ `≥eÜ«∞x ã≤u÷ Ö’ JO^Œ~∂° ‰õÄ~°∞Ûx LO_»QÍ ^Œ∂~°=Ú #∞O_ç
gix K«∂ã≤# `å`« ''=∂ ëê=ÙHÍ~°∞ =ã¨∞<Î åfl_»∞—— J<åfl~°∞. JѨÊ\˜HO˜ HÍ JѨÙÊÅáêÖˇ· P<å_»∞ `å`«QÍ~°∞ '=∂ ëê=ÙHÍ~°∞ =ã¨∞<Î åfl_»∞— Jx ѨeH˜# n"≥# <Õ\H˜ ˜
L#flѨÊ\˜H© ã¨=∞Ü«∂xH˜ _»|∞ƒO_»_O» =Å# `å`«QÍi J#flQÍi JO`«º„H˜Ü∞« Å#∞ Ѷe¨ Oz "å~°∞ L^ÀºQÆ=ÚÖ’ J`«∞º#fl`« ã≤u÷ H˜ Z^ŒQ_Æ "» ∞Õ HÍHõ Pi÷HOõ QÍ LK«Ûãù u÷≤ H˜
Ü«∞^ä•qkèQÍ [iÑ≤OK«QeÆ yi. KÕ~∞° ‰õΩ<åfl~°∞.

J~Ú`Õ JO`«‰Ωõ =ÚO^Õ JѨÙÊÅáêÅ=_»O KÕ`« KÕã#≤ JѨÙÊÅ∞ ÉÏ^èŒ WOHÍ K≥ÑÙ¨ ÊÅ∞O_»Ü∂« :
JÖÏ<Õ LOk. J@∞=O\˜ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ 1992= ã¨O=`«û~°=Ú ^Œ∞~åæ+qì¨ ∞<å_»∞ _èbç ¡ Ü«∞O^Œ∞ <å=∞ã¨áêÎÇϨ =Ú „áê~°OÉè=í ∞QÆ∞@‰õΩ =ÚO^Œ∞QÆ<Õ N â◊OHõ~Ü° ∞« º
JѨÙÊ WzÛ# XHõ „ã‘Î WO\˜ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ <å<å ^Œ∞~åƒù+Ö¨ Ï_»∞@KÕ Jâ’H± QÍ~°∞ QÍiH˜ , <å~åÜ« ∞ }Ô ~ _ç ¤ Q ÍiH˜ _è ç b ¡ Ö ’ <åºÜ« ∞ âßMÏ=∞O„uQÍ #∞#fl
P"≥∞#∞ XHõ K≥OѨ^|≥ ƒ H˘\˜ì J==∂xOz ѨOÑ≤"ãÕ i≤ . P `«~∞° "å`« `«Ñʨ xã¨i HÀ@¡ q[Ü«∞ÉèÏ㨯~°~Ô _ç¤ QÍiH˜ <å=∞ã¨áêÎÇϨ =Ú QÆ∞iOz, `å`«QÍi _èbç ¡ ~åHõ QÆ∞iOz
Ѩiã≤u÷ Ö’ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ "≥à§◊ =Åã≤ =zÛOk. KÕã#≤ `«ÑÙ¨ ʉõΩ tHõ∆ J#∞Éèqí OKåÖË `≥eÜ«∞KÕã#≤ ÉÏQÆ∞O_»∞#x PÖ’K«# =zÛOk. ZO^Œ∞HõO>Ë ÉèÏ㨯~°~Ô _çQ¤ Í~°∞ ‰õÄ_®
J#fl@∞¡QÍ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å`À Hõeã≤ =ã¨∞#Î fl PÜ«∞# „Ѩ=∂^Œ=Ú#‰õΩ Hõ~∂° flÅ∞‰õΩ K≥Ok# "åˆ~ HÍ=_»=Ú =Å# "åi „áêO`«=ÚÖ’ XHõ Q˘Ñ¨Ê J=^è∂Œ `«
QÆ∞~Ô · U KÕu`À<≥`
· Õ P<å_»∞ P „ã‘xÎ H˘\Ïì~À P KÕÜ∞Õ qiy PѨ~ˆ +¨#∞ KÕÜ∞« =Åã≤=zÛ HõÅ~°#∞ q+¨Ü∞« =Ú#∞ "åiH˜ `≥eÜ«∞*Ëã#≤ @¡=Ù`«∞O^Œx ÉèÏqOz q[Ü«∞ ÉèÏ㨯~°~Ô _ç¤
Pã¨Ê„uáêÖˇ<· å~°∞. g~°∞ Pã¨Ê„u#∞O_ç q_»∞^ŒÅ HÍ=_»=¸, `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè QÍiH˜ ^ŒQ~æÆ ° "åÔ~#· ã¨`º« <å~åÜ«∞}Ô~_ç¤ QÍi`À D ã¨OQÆu#O`å q=iOK«QÍ
K≥Ok~°#∞ "å~°Î `≥eÜ«∞_»=Ú`À qѨs`«"∞≥ #ÿ "Õ^#Œ ‰õΩ QÆ∞~Ô · KÕuH˜ Hõ@∞ì`À<Õ ÉÏ^è#Œ ∞ "å~°∞ q[Ü«∞ÉèÏ㨯~° ~Ô _ç¤ QÍiO\˜H˜ "≥o§ `å`«QÍi =∞ǨÏ`«º=Ú#∞, "åi _èbç ¡
Ѩà§◊ aQÆ∞=Ù# kQÆq∞Oy HõÅ∂¡~∞° KÕii. `«##∞ Jxfl q^è•ÖÏ ~°HO∆˜ z HÍáê_ç ~åHõQ∞Æ iOz `≥Å∞ѨQÍ JѨÊ\˜=~°‰Ωõ q[Ü«∞ ÉèÏ㨯~°~Ô _çQ¤ ÍiH˜ `å`«QÍi J=`å~°
ã¨OѶ∞¨ =ÚÖ’ `«#<˘Hõ ™ê÷#=ÚÖ’ xÅɡ\#ì˜ `å`« ã¨=∂kè K≥Ok# ^Œ∞óY=Ú XHõÑH¨ ¯õ , „áê=ÚYº=ÚHÍh, "åi K«i„`«HÍh `≥eÜ«∞Hõ áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© `«=∞ „áêO`«=Ú #O^Œ∞
Éèií OѨ~åx KÕu<˘Ñ≤Ê =∞~˘HõÑH¨ ¯õ LH˜¯iaH˜¯i KÕÜ∞« QÍ "≥∞Å¡QÍ HõÅ∂¡~∞° KÕi WO`«\˜ =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»∞ L<åfl~°x `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl ã¨O`À+¨=Ú`À `å`«QÍix
#_»∞ã¨∞OÎ _»QÍ T~°∞"åH˜e =^ŒÌ ''<˘Ñ≤ÊáÈ`«∞OkÖË—— J#fl =∂@Å∞ =∞O„^Œ™ê÷~ÚÖ’ Z@¡~Ú##∂ `«=∞ WO\˜H˜ fã¨∞‰õΩ~å=Åã≤OkQÍ HÀ~°∞H˘#QÍ 12–9–1992 `Õn#
V 98 V 99
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –7
L^ŒÜ∞« =Ú `å`«QÍ~°∞ =∞OQÆà◊ ™êfl#=ÚÅ∞ ѨÓiÎKãÕ ∞¨ ‰õΩ#fl "≥O@<Õ Z=fi~°∂ Uq∞ 2004 ã¨O.#O^Œ∞ ÉèÏ㨯~°Ô~_ç¤QÍi ‰õΩ=∂~°∞_»∞ ã¨∂~°º„ѨHÍâòÔ~_ç¤QÍ~°∞
K≥Ñʨ Hõ =Ú#∞¿Ñ `«#‰õΩ `å#∞QÍ |Ü«∞@‰õΩ =zÛ HÍ~°∞Ö’ ‰õÄ~°∞Ûx áÈhÜ«∞=∞x ZxflHõÅÖ’ xÅ|_ç QÆ\ì˜ áÈ\©x Z^Œ∞~˘¯#flѨÙÊ_»∞ `«# q[Ü«∞=ÚѨ@¡ PO^Àà◊#QÍ
`≥eÑ≤i. JѨÙ_»∞ JO^Œ~‰° Ωõ `å`«QÍ~°∞ q[Ü«∞ÉèÏ㨯~° ~Ô _çQ¤ Íi WO\˜H˜ "≥à√◊ §@‰õΩ L#fl ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ "åiH˜ PѨÙÎ_≥·# =∞ÖÏ¡Ô~_ç¤QÍi `«=Ú‡_≥·# âıY~°∞Ô~_ç¤
J#∞=∞uxzÛ~°x J~°=÷ Ú KÕã∞¨ ‰õΩ#fl"åÔ~· "åiO\˜H˜ "≥o§i. ã¨∂~°º„ѨHÍâ◊Ô~_ç¤QÍi`À XHõ¯™êi `å`«QÍi ã¨=∂kèx ^Œi≈Oz# `«~°∞"å`«<Õ
<åq∞<Õ+¨#∞ "ÕÜ«∞=∞x `≥Å∞ѨQÍ ã¨∂~°º„ѨHÍâòÔ~_ç¤QÍ~°∞ ‰õÄ_® `å`«QÍi
JHõ¯_» q[Ü«∞ÉèÏ㨯~°Ô~_ç¤QÍ~°∞ `å`«QÍi ~åHõÔH· P„`«∞`«`À Z^Œ∞~°∞
=∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ `≥eã≤ L#fl"å~°∞ HÍ=_»=Ú`À ZO`À #=∞‡Hõ=Ú`À `å`« ã¨=∂kèx
K«∂K«∞K«∞O_çi. `å`«QÍix ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ Ö’xH˜ PǨfixOz Pã¨#=ÚÃÑ·
^Œi≈Oz =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `«##∞ QÔ eÑ≤OK«=∞x `å`«#∞ "Õ_∞» ‰õΩx P `«~∞° "å`«
‰õÄ~°∞ÛO_»KãÕ ≤ áê^ŒÑÓ¨ [ KÕã∞¨ ‰õΩx ѨÓÅǨ~°=ÚÅ∞ ã¨=∞iÊOz, ѶŨ Ǩ~°=ÚÅ#∞
<åq∞<Õ+#¨ ∞ "ÕÜ∞« QÍ ZO`À QÆ\áì˜ È\© L#flѨÊ\˜H© g~°∞ q[Ü«∞=Ú ™êkèOz P `«~∞° "å`«
ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ uxÑ≤OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® ZO`À „Ѩã¨#∞flÅ∞QÍ Ô~_ç¤QÍi
=∞~°Å `å`«QÍix ^Œi≈Oz `«=∞ Hõ$`«[` ˝ Å« #∞ `å`«QÍiH˜ `≥Å∞ѨÙH˘xi.
¿ã=ÅxflO\˜x ã‘fiHõiOz "åi"ÕÑÙ¨ ™êaè„áêÜ«∞=ÚQÍ K«∂ã¨∂Î ''K≥ÑÙ¨ ÊÅ∞O_»Ü∂« ——
Jx J_çyi `å`«QÍ~°∞ ZO^Œ∞H˜ÖÏ J_çQÍ~À Z=fi~°‰Äõ J~°=÷ Ú HÍHõáÈ=_»=Ú`À PÅÜ«∞"Õ∞ÖÏ ... :
Z=fi~°∂ ã¨=∂^è•#=Ú `≥Å∞ѨÖ^Ë ∞Œ . `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® =∞iOHõ U q+¨Ü∞« =Ú#∞
<å~åÜ«∞}Ô~_çQ¤ Í~°∞ `å`«QÍix HõÅ∂¡~∞° #∞O_ç Psìã≤ |ã¨∞ûÖ’ ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞
~Ô \˜Oì K«Ö^Ë ∞Œ . HÍh ÉèÏ㨯~°~Ô _çQ¤ ÍiÃÑ· `«^HÕ =õ ÚQÍ `«=∞ J=∞$`« ^Œ$‰õΩ¯Å∞ ™êiOK«∞@ fã¨∞‰õΩx =zÛ#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍix Nx"åã¨∞Å∞QÍiO\˜H˜ fã¨∞‰õΩx "≥à§◊ =Öˇ##fl
^•fi~å `«=∞ JYO_» Pj~åfi^Œ=Ú<˘ã¨y =∞~°e =zÛi. Wk [iy# =∞~°∞ã¨\˜
PÖ’K«# Hõey N#∞"åã¨∞Å∞ QÍiH˜ Hõ|∞~°∞ KÕÜ∞« QÍ "å~°∞ "≥O@<Õ =zÛ `å`«#∞
<≥ÅÖ’ J#∞HÀx q^è=Œ ÚQÍ N q[Ü«∞ÉèÏ㨯~° ~Ô _çQ¤ Í~°∞ PO„^è„Œ Ѩ^âÕ ò =ÚYº=∞O„uQÍ
`«=∞ WO\˜H˜ ~å=Åã≤OkQÍ "Õ_∞» HÀQÍ `å`«QÍ~°∞ JO^Œ∞‰õΩ ã¨=∞‡uOz giO\˜H˜
Z#∞flHÀ|_çi. JѨÙÊ_»∞QÍh Z=fiiH© `å`«QÍ~°∞ K≥ÑÙ¨ ÊÅ∞O_»Ü∂« Jx J_»∞QÆ∞@ |Ü«∞Å∞^Õii. Nx"åã¨∞Å∞ ÉèÏ~°º *Ï#H˜QÍiH˜ ^≥=· ÉèHí "Θ ∞≥ O_»∞. `å`«QÍix
„ѨÜ∂« }=Ú#‰õΩ ã¨OHˆ `«=∞x P q^è=Œ ÚQÍ `å`« `«=∞ Pj~åfi^Œ=Ú`À PÜ«∞##∞
K«∂_»H=õ Ú#∞Ѩ٠P"≥∞ `«# PÖ’K«#ʼnõΩ `«y#@∞¡QÍ `å`«ÃÑ· áê@Åe¡ `å`«
=ÚYº=∞O„ux KÕã~≤ x° J~°=÷ ∞~ÚOk.
=zÛ#ѨÙÊ_»∞ P áê@ áê_»™êyOk. áê@ ѨÓ~°~Î Ú# Ñ≤^ÑŒ ¨ `å`« ™ê~Ú Ç¨~°`Å« ∞
=∞#=Ú Ö∫H˜Hõ=ÚQÍ =∞# „áêO`«=Ú, =∞# ÉèÏ+¨ Jx ǨÏ^Œ∞ÌÅ∞ áê_ç P `«~∞° "å`« 'PÅÜ«∞"Õ∞ÖÏ, J~°Û#ÖËÖÏ, P~å^è#Œ ÖËÖÏ— J#fl áê@#∞ áê_çi.
ÃÑ@∞ì‰õΩO\Ï=Ú. HÍh x["≥∞ÿ# J=^èŒ∂`« JxflO\˜H© Jf`«∞_Õ. Éèí‰õΩÎÅ `å`« P áê@ áê_»∞@Ö’x JO`«~å~°=÷ Ú P"≥∞‰õΩ D q^è=Œ ÚQÍ QÀK«~"° ∞≥ #ÿ k.
™ê÷~¸ÉèÏ"åxfl |>Ëì ÉèQí =Æ O`«∞x J#∞„QÆÇϨ =ÚO@∞Ok HÍ|\˜ì `å`«QÍÔ~=~À "å~°∞ "åà◊§ WO\˜ÃÑ· ÉèÏQÆ=Ú#∞ Hõ@∞ì‰Ωõ <ÕÑÙ¨ Ê_»∞ P WÅ∞¡ ѨÓ~°~Î Ú`Õ 5 QÆ∞~°∞"å~°=ÚÅ∞
`≥eÜ«∞HõáÈ~Ú<å =∞O„u Ǩϟ^•Ö’ L#fl q[Ü«∞ÉèÏ㨯~°~Ô _çQ¤ Í~°∞ P~åƒù\ÏÅ ™ê~ÚÉÏÉÏ QÆ∞_çÖ’ <≥"· ^Õ ºŒ =Ú Ñ¨OzÃÑ_»`å#x Dq_» "≥Ú‰õΩ¯‰õΩx ™ê~ÚÉÏÉÏ
Hõf`«OQÍ x~°‡Å"≥∞#ÿ =∞#ã¨∞û`À `å`«QÍix ¿ãqOK«∞‰õΩ#flO^Œ∞‰õΩ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® =∞Ok~åxH˜ "≥à§ı ã¨iH˜ qѨs`«"∞≥ #ÿ [#O, Ǩ~°u ã¨=∞Ü«∞=Ú HÍ=_»=Ú =Å# ~°nÌ
PÜ«∞#‰õΩ =ÚYº=∞O„uQÍ Ñ¨^À#flu HõeyOz Pj~°fikOKå~°∞. P `«~∞° "å`« Z‰õΩ¯"≥· Dq_»‰Ωõ TÑ≤i ã¨ÅѨ#O`« Ѩ<O·≥ k. QÆ∞~°∞"å~°O <å_»∞ ZO^Œ∞‰õΩ QÆ∞_çH˜
q[Ü«∞ÉèÏ㨯~°~Ô _çQ¤ Íi ‰õΩ@∞O|=Ú `å`«QÍiѨ@¡ ÉèHí Θ „ѨÑ`
¨ ∞« ÅÎ ∞ HõeyÜ«ÚO_Õk. =KåÛ<å J#flO`« ÉÏ^èŒ P"≥∞‰õΩ HõeyOk. D ÉèÏ=##∞ ^Œ$+≤Öì ’ LOK«∞‰õΩ<Õ `å`«QÍ~°∞
JѨÙÊ_»ÑÙ¨ Ê_»∞ "å~°∞ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞‰õΩO@∂<Õ LO_Õ"å~°∞. 'PÅÜ«∞"Õ∞Å J~°Û#ÖËÅ— Jx áê_»∞`«∞<åfl~°x P"≥∞‰õΩ J~°=÷ ∞~ÚOk. `å`«QÍ~°∞
V 100 V 101
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^è
J^蕺ܫ
•ºÜ«∞=Ú
∞O–8–8
WO\˜H˜ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ WO\˜Ö’x ÃÑ· ÉèÏQÆ=Ú Ñ¨Ó~°~Î Ú KåÖÏ HÍÅ"≥∞#ÿ ѨÊ\˜H© PѶ㑠∞¨ Ö’ J^蕺ܫ∞=Ú – 8
Ö’#∞ ~åHõáÈ=Ù@KÕ`« =_ôH¤ ˜ _»|∞ƒ JѨÙÊ fã¨∞‰õΩx =zÛ WO\˜Ñ#¨ ∞Å∞ ѨÓiÎ KÕÜ∞« =Åã≤
=zÛOk. JѨÙÊÅ ÉÏ^è` Œ À ‰õΩ@∞O|=Ú ã¨=∞㨺ÅÖ’ L#flk. JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍix N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
Ö’#∞ q+¨Ü∞« "≥∞ÿ „áêi÷OK«QÍ 'J~ÚáÈ`«káÈ— Jx Pj~°fikOKå~°∞. P q^è=Œ ÚQÆ<Õ
`å`« gi WO\˜x áê=#"≥Ú#iÛ Ç¨g∞ WzÛ# H˘O`« HÍÅ=Ú#ˆH Ö’#∞ =zÛ =∞Ǩ"åHõºO =∞Ǩ`Õ[O =∞$^Œ∞QÆOcè~° =K«#O
JѨÙÊÅhfl fiáÈ~Ú Ç¨~ÚQÍ LO_çi. JѨÊ\˜Hˆ `å`« =∞ǨÏ`«º=Ú `≥eã≤#ѨÊ\˜H© `å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
`«=∞‰õΩ Hõey# J#∞Éè∂í u =Å¡ "å~°∞ `å`«QÍiÃÑ· Z#ÖËx ÉèHí Θ „¿Ñ=∞Å∞ ÃÑOK«∞H˘xi.
P `«~∞° "å`« *Ï#H˜QÍ~°∞ `å`« `«#‰õΩ WzÛ# 'PÅÜ«∞"Õ∞ÖÏ,J~°Û#ÖËÖÏ— ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi =ÚY`«ó *ÏÅ∞"åi# =∞iH˘xfl P}˜=Ú`åºÖÏ¡O\˜
J#fl ã¨O^Õâ=◊ Ú#∞ „QÆÇÏ≤ Oz# "åÔ~· WHõ U PÅÜ«∞=ÚʼnõÄ "≥à§◊ =Åã≤# Ѩx ÖË^xŒ '"Õ^"Œ å‰õΩ¯Å∞—.
`≥Å∞ã¨∞‰õΩx `«=∞ K«∞@∞ì„ѨH¯õ Å WO\˜ P_»∞"åi#O^Œih HõÅ∞ѨىõΩx, "å~°O^Œ~∂°
Hõeã≤H@ õ ∞ìQÍ <å=∞[ѨO, Éè[í #Å∞, ã¨OH©~#ΰ Å∞ KÕÜ∞« _»O „áê~°OaèOKå~°∞. P `«~∞° "å`«
â◊√Éè=í ÚhÜ«∞"Õ :
"åi PÖ’K«# =∞iO`« ѨÙ~ÀQÆu<˘Ok D Éè[í #Å ã¨∂Êùi` Î À "å~˘Hõ ™ê~ÚÉÏÉÏ Hõ=∞ÖÏ™ê~ÚQÍ~°∞ "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\™˜ êi `å`« ^Œ~≈° #=Ú#‰õΩ `«# ‰õΩ@∞O|
=∞Ok~°=Ú#∞ xi‡OK«^ŒÅz ^•xH˜ HÍ=Åã≤# =#~°∞Åhfl ã¨=∞‰õÄ~°∞Û‰õΩx ã¨É∞íè ºÅ`À "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ WO\˜Ö’ ÖË~∞° . P `«~∞° "å`« ֒ѨʼnõΩ =zÛ# `å`«#∞
=∞Ok~°=Ú#∞ ѨÓiÎKãÕ ≤ D =∞Ok~°=ÚÖ’ „Ѩu ã¨O=`«û~°=Ú `å`«QÍi ѨÙ\˜#ì ~À*ˇ#· ^Œi≈Oz Hõ=∞ÖÏ™ê~ÚQÍ~°∞ áê@ áê_»QÍ áê@ ѨÓ~°Ü Î ∞Õ º =~°‰Ωõ `å`«QÍ~°∞ XHõ¯™êi
Hõ$ëê‚+qì¨ ∞x, `å`«QÍi P~å^è<Œ À`«û="≥∞#ÿ ã¨O„HÍOu 15= `åsY∞#∞ J`«ºO`« ‰õÄ_® Ô~ѨÊ"ÕÜ«∞‰õΩO_® JÖÏ<Õ K«∂ã¨∂Î LO_çáÈÜ«∂~°∞. ™ê=∂#∞ºÅ‰õΩ
"≥É· =íè =ÚQÍ x~°fiÇ≤Ïã¨∞<Î åfl~°∞. ™ê^茺=ÚHÍx D K«~°º K«∂ã≤# "å~°O^ŒiH© Pâ◊Û~°º=Ú "Õã≤Ok. áê@
ѨÓiÎHÍ=_»O`À<Õ `å`« "≥O@<Õ ''â◊√Éè=í Ú hÜ«∞"Õ, [Ü«∞=Ú hÜ«∞"Õ– N `«∞Åã‘
=∞#=Ú WO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞ K≥ÑÙ¨ ʉõΩ#fl@∞¡QÍ `å`«QÍi =ÚY`«ó "≥Å∞=_ç#
„Ñ≤Ü∞« `«∞Åã‘—— Jx áê@ JO^Œ∞‰õΩ<åfl~°∞. `å`«QÍi <À\˜ #∞O_ç "≥Å∞=_ç# "≥Ú^Œ\˜
„Ѩu"å‰õΩ¯ "Õ^=Œ ∞O„`«"∞Õ . =∞#=Ú ^•xx "åˆ~^À Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ Ñ¨eHÍ~°x
=∂@ ''â◊√Éè=í Ú, [Ü«∞=Ú—— HÍ=_»=Ú gix P#O^ŒO`À =ÚOK≥`QΫ Í `å`«
J#∞‰õΩO\Ï=Ú HÍh P "å‰õΩ¯ HÍ~°º~°∂ѨO ^•eÛ#ѨÙÊ_»∞ HÍh P "å‰õΩ¯‰õΩ#fl
áê^Œ=ÚÅÃÑ· „"åe P#O^ŒÉÏè +¨Ê=ÚÅKÕ `å`« áê^Œ=ÚÅ#∞ Jaè¿+H˜Ozi. XHõ
„ѨÉÏè =O =∞#‰õΩ J#∞Éè=í =ÚÖ’H˜ ~å^Œ∞. HÍ|\˜ì J=^è∂Œ `«Å "å‰õΩ¯x JHõ~∆ åÖÏ
ǨÏ#∞=∞`ü [Ü«∞Ou<å_»∞ `«=∞ WO\’¡ 108 ™ê~°∞¡ ǨÏ#∞=∂<£ Kåb™ê áê~åÜ«∞}=Ú
áê\˜Oz P J#∞Éè∂í ux á⁄O^Œ_=» ÚÖ’x P#O^ŒO =~°<‚ åf`«O.
KÕã≤ XHõ _»[#∞ J~°\ј O¨ _»∞,¡ ѨÓÅ∞ fã¨∞‰õΩx `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ ѨÓ[Å∞ KÕÜ∞«
ѨÓÅ∞ `≥KåÛ#∞, Jx áê@ áê_»QÍ áê@ ѨÓ~°=Î fi_»O`À<Õ `å`« ''ѨÓÅ∞ `≥KåÛ"å——
JO@∂ P ѨÓÅ∞ JO^Œ∞H˘xi. WO`«Ö’ ZHõ¯_ç #∞O_ç =zÛO^À XHõ ÃÑ^ŒÌ HÀu
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
=zÛ JHõ¯_» W`«~° Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `≥zÛ# Ѩ^•~°=÷ ÚÅ#∞ `åHõ<<·≥ å `åHõ‰Ωõ O_® "≥Ú`«=Î Ú
U_»= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú _»[#∞ J~°\ј ਠ§◊ #∞ KÕ`« Hõ~K° ∞« ‰õΩx XHõ¯ ѨO_»∞#∞ ‰õÄ_® H˜O^Œ Ѩ_Ü Õ ∞« ‰õΩO_®
V 102 V 103
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
fã¨∞‰õΩ"≥o§áÈ~ÚOk. Jk K«∂ã≤# Hõ=∞ÖÏ™ê~Ú QÍ~°∞ P<å_»∞ ǨÏ#∞=∂<£ Kåb™ê Hõeã≤ H˘xfl™ê~°∞¡, `«# Éèí~°Î`À Hõeã≤ H˘xfl™ê~°∞¡ Pq^èŒOQÍ ã¨∞=∂~°∞ 7,8
áê~åÜ«∞} ѨÓ*ÏѶŨ =Ú ^ŒH¯˜ #^Œx P#OkOzi. XHÍ<˘Hõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞ x~°O`«~O° `å`«#∞ ^Œi≈Oz ¿ãqOK«∞‰õΩx ^è#Œ º`«<˘Oki. XHÍ<˘Hõ
Hõ=∞ÖÏ™ê~ÚQÍ~°∞ `å`«QÍiH˜ ÃÑ~°∞QÆ#fl=Ú#∞, "åi P_»Ñ¨_»∞K«∞ ‰õÄ`«∞~°∞ #∂`«# ã¨O=`«û~°=Ú <å_»∞ Hõ=∞ÖÏ™ê~ÚQÍ~°∞, [Ü«∞OuQÍ~°∞ `å`«#∞
ѨÙeǨϟ~°#∞ fã¨∞‰õΩx "≥à√◊ §@‰õΩ xâ◊Û~ÚOK«∞H˘xi. HÍh P `«~∞° "å`« PÖ’K«##∞ ^Œi≈Oz#ѨÙÊ_»∞ ÉϺO‰õΩ L^ÀºQÆã¨∞Î~åÅ∞ HÍ=@O`À Hõ=∞ÖÏ™ê~Ú #∂`«#
=∂~°∞Û‰õΩx "åà◊§ P_»Ñ_¨ ∞» K«∞ ‰õÄ`«∞~ˆ ѨÙeǨϟ~°, ÃÑ~°∞QÆ#flO fã¨∞‰õΩ~å"åÅx ã¨O=`«û~°=∞O^Œ∞ `å`«QÍiH˜ XHõ H˘`«Î ~°∂áê~Ú <À@∞ #OkOz #=∞㨯iOzi.
x~°~‚ ÚOK«∞HÀ=_»O`À Dq_» ÃÑ~°∞QÆ#flO KÕÜ∞« ‰õΩO_»Q<Æ Õ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥à§◊ QÍ JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ P <À@∞#∞ [Ü«∞OuQÍiH˜zÛ ''H˘`«Î WÅ∞¡ Hõ@∞ì—— Jx nqOzi.
`å`«QÍ~°∞ 'ÃÑ~°∞QÆ#flO Uk— Jx J_çy g~°∞ fã¨∞‰õΩ"≥o§# Ѩ^•~°=÷ ÚÅ#∞ `åHõ<<·≥ å P#O^Œ=Ú`À P <À@∞#O^Œ∞‰õΩx Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘#fl [Ü«∞OuQÍiH˜ Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞
`åHõÖ^Ë ∞Œ . Jk K«∂ã≤# Hõ=∞ÖÏ™ê~ÚQÍ~°∞ `«=∞ `«ÑÙ¨ Ê#∞ =∞xflOz ÃÑ~°∞QÆ#flO J#∞‰õÄeOz ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ QÆ$ǨÏ=Ú#∞ xi‡OK«∞HÀQÆeyi. ZѨÙÊ_»∞ Dq_»
ã‘fiHõiOK«=∞x ZO`«QÍ<À „|u=∂e# `«~∞° "å`«<Õ `å`« P „Ѩ™ê^ŒO „QÆÇÏ≤ Ozi. `å`« ^Œ~°≈#=Ú#‰õΩ "≥o§<å =ÚO^Œ∞QÍ `å`«QÍi `«e¡H˜ #=∞㨯iOz 21
1991= ã¨O.Ö’ XHõ ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ giO@ "å~°O~ÀAÅ∞O_ç ~°∂áêÜ«∞Å∞ ^ŒH}∆˜ ã¨=∞iÊOz# `«~∞° "å`«<Õ `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOKÕk.
=∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å#∞ q∞yeÛi. `å`« 'â◊√Éè=í Ú–[Ü«∞=Ú— Jx ѨeH˜# ѨÅ∞‰õΩÅ∞
â◊√Éè„í Ѩ^"Œ ∞≥ ÿ P WÅ∞¡ HõÅHÍÅO ã¨∞YâßO`«∞Å`À =i÷Å∞¡`ÀOk. P `«~°∞"å`« XHÍ<˘Hõ ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’ Dq_»‰õΩ Jã¨ûÅ∞ gÅ∞HÍx
Ѩiã≤`
÷ ∞« ÅÖ’ ǨÏ_®=Ù_çQÍ WO\˜H˜ =zÛ# Éè~í ΰ Dq_» Ѩiã≤u÷ x QÆ=∞xOK«‰Ωõ O_®
H˘`«Î WÅ∞¡ Hõ@∞ì : `å`«QÍ~°∞ "ÕOKÕã∞¨ <Î åfl~°∞, "åi`À áê@∞QÍ ÉèHí Îõ |$O^Œ=Ú ‰õÄ_® =ã¨∞<Î åfl~°x `å`«QÍi
[Ü«∞Of q~îÖª° Qò Í~°∞ 1984 =ã¨O.Ö’ `å`«QÍi QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩx `å`« áê^Œ=ÚÅ∞ ‰õΩ_»∞QÆ∞@‰õΩ hà◊√§ fã¨∞‰õΩ~°=∞‡x K≥ÑÙ¨ `«∂ `å`«QÍix ™êfiQÆuOK«∞@‰õΩ
^Œ~≈° <åxÔH· "≥à√◊ `«∂ Láê‡ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ fã¨∞‰õΩx `å`«‰Ωõ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ã¨=∞iÊOz |Ü«∞@‰õΩ "≥à§◊ QÍ Dq_» H˘O`« qã¨∞QÍæ `«# Ѩiã≤u÷ `å`«QÍiˆHO `≥Å∞ã¨∞OÎ kÖË
`å`«QÍ~°∞ ux# `«~∞° "å`« `å`« <À\˜x ~°∞=∂Å∞`À â◊√„ÉèÑí ~¨ K° åe HÍ|\˜ì XHõ J#fl x~°H¡ º∆õ ^èÀ~°}Ö˜ ’ `˘O^Œ~Q° Í h~°∞ fã¨∞‰õΩx `å`« áê^Œ=ÚÅ#∞ Hõ_yç ÖËz
H˘`«Î ~°∞=∂Å∞ (KÕuQÆ∞_»)¤ fã¨∞‰õΩ "≥àϧÅx J#∞H˘xi. J~Ú`Õ Ç¨Ï_®=Ù_çÖ’ xÅ|_ç `å`«=OHõ K«∂¿ãã¨~H° ˜ JѨÙ_»∞ `å`« K«∂ã≤# fHõ} ∆ "≥∞#ÿ K«∂ѨىõΩ QÆ[QÆ[
`å#∞ ~°∞=∂Å∞ fã¨∞‰õΩ"≥àϧÅx J#∞‰õΩ#fl ã¨OQÆu ‰õÄ_® =∞#ã¨∞Ö’Oz =}˜HᘠÈ`«∂ `«# `«ÑÙ¨ Ê#∞ =∞xflOѨÙ=∞x `å`«‰Ωõ =∞#ã¨∞Ö’<Õ Hõ=∆ ∂Ѩ} "Õ_∞» ‰õΩO@∂
`˘ÅyáÈ~ÚOk. P `«~∞° "å`« ÉèÏ~åºÉè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@`À<Õ Pq_»‰Ωõ JHõ¯_ç #∞O_ç ѨiQÔ uÎ "≥o§áÈ~ÚOk. P ~°H=õ ÚQÍ =∞# z#fl `«ÑÙ¨ Ê#∞, á⁄~°áê@∞#∞
`å`«QÍi Ѩ@¡ ÉèHí ÉΘ Ïè ==Ú U~°Ê_çOk. Pq_» ZO`À W+¨=ì Ú`À `å`«‰Ωõ Láê‡ ‰õÄ_® ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ã¨ÇÏ≤ OK«_x» `≥Å∞ã¨∞‰õΩx =∞~˘Hõ™êi `«# =Å# P `«ÑÙ¨ Ê
uxÑ≤OzOk. `å`« ‰õÄ_® P"≥∞#∞ U=∂„`«O Jã¨O`«$Ñ≤ΠѨ~K° ‰« Ωõ O_»QÆ "≥Ú`«OÎ [~°∞QƉΩõ O_® *Ï„QÆ`ÑΫ _¨ iç .
Láê‡ ux# `«~∞° "å`« ''~°∞=∂Å∞ `≥KåÛ"å—— Jx J_çQÍ~°∞. D „Ѩâfl◊ qO@∂<Õ
x~å…O`«áÈ~Ú# [Ü«∞OuQÍ~°∞ `«#∞ =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩx =∞iÛáÈ~Ú# ã¨OQÆux [Ü«∞OuQÍi P_»Ñ_¨ ∞» K«∞ J~°∞}ÏÉÏ~Ú QÍiH˜ 1980= ã¨O.Ö’<Õ `å`«QÍ~°∞
QÆ∞~°∞Î KÕã#≤ `å`« =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ „QÆÇÏ≤ Oz `å`«ÃÑ· ã¨OѨÓ~°‚ qâßfiã¨=Ú Hõey ™ê~ÚÉÏÉÏ ã¨=∂kè =∞Ok~°=Ú á¶È\’#∞ WzÛi. P `«~∞° "å`« 1986= ã¨O.Ö’
ZѶ.π ã≤.S.Ö’ ѨxKÕ¿ã Dq_» `«=∞ PѶ㑠∞¨ ѨH¯õ <Õ ÉÏO‰õΩÖ’ ѨxKÕ¿ã Hõ=∞ÖÏ™ê~Ú`À =∞~°ÖÏ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞@ `«@ã≤O÷ K«QÍ `å`«QÍ~°∞ Pq_»#∞ K«∂ã¨∂<Î Õ QÆ_=¤» Ú
V 104 V 105
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
Ѩ@∞ì‰Ωõ x ''QÀiOHõ QÆ∂\˜Hˆ KÕ~å=Ù, zÅ∞Hõ! ÉèÜ
í ∞« "≥∞O^Œ∞Hˆ h‰õΩ |OQÍ~°∞ "≥ÚÅHÍ—— „¿Ñ=∞‰õΩ Wk x^Œ~≈° #=Ú. Éè‰í Ωõ ÅÎ Ü≥∂QÆ Hˆ =∆ ∞=ÚÅ#∞ ã¨^• Ѩi~°Hã∆˜ ∞¨ OÎ _Õ J=^è∂Œ `«Å∞
JO@∂ |∞[˚yã¨∂Î áê@áê_çi. Pq^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ P"≥∞Ѩ@¡ `«# „Ѩ`ºÕ Hõ XH˘¯Hõ¯™êi XH˘¯Hõ¯ Éè‰í Ωõ xÎ J#∞„QÆÇÏ≤ OK«_O» Ö’ `«e,¡ `«O„_ç, QÆ∞~°∞=Ù WÖÏ J<ÕHõ
„¿Ñ=∞#∞ `≥eÜ«∞*Ëãi≤ . q^è•Öˇ#· Hõ$Ѩ#∞ ã¨O^Œ~åƒù#∞™ê~°O ‰õΩiÑ≤ã∂¨ Î =ÚiÑ≤ã∂¨ <Î Õ LO\Ï~°∞.
|KÀÛOHÍ áêÅ<£ Hõ~<ü å : XHõ™êi ÉèÏ㨯~üQÍ~°∞ `å`«QÍix ^Œi≈Oz#ѨÙ_»∞ `å`«QÍ~°∞ `«#‰õΩ
HÀ"åã‘fi@∞ ÃÑ_ç`Õ ÉÏQÆ∞O_»∞#x g~°∞ =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩ<åfl~°∞. J~Ú`Õ `å`«QÍ~°∞
1990= ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ =∂eH±ÉÏÉÏ "≥Ú^Œ\˜ P~å^è#Œ ‰õΩ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«#∞ ÃÑ@ìÖ^Ë ∞Œ . `«~∞° "å`« H˘O`«¿ãѨ\H˜ ˜ g~°∞ "≥àÏÌ=∞x `å`«QÍix J#∞=∞u HÀ~°QÍ
PǨfixOK«QÍ "åi HÀiHõ =∞xflOz# `å`« =¸_»∞~ÀAÅ∞ ^èÀ<£ Éèí‰õΩÎʼnõΩ
`å`« ZO`«‰õÄ J#∞=∞ux=fiHõ áÈ=_»O`À JHõ¯_Õ ‰õÄ~°∞ÛO_ç áÈÜ«∂~°∞.
=∞^èŒ∞~å#∞Éèí∂`«∞Å#∞ JOkOz JO^Œi Wà◊§#∂ áê=#O KÕã≤ JO^Œih
H˘O`«¿ãѨ\H˜ ˜ HÀ"å uO@∞#fl `å`«QÍiH˜ JHõ™ê‡`«∞QÎ Í ^ŒQ∞Æ æ ~å=_»O`À HõÑ=¨¶ Ú`À
P#OkOѨK™Õ ê~°∞. Z=iH˜ "åà◊√§ `å`«#∞ `«=∞ WO\˜H˜ PǨfixOKåÅO>Ë `«#
‰õÄ_»∞‰õΩ#fl HÀ"å "≥Ú`«=Î Ú "åOuÖÏ |Ü«∞@‰õΩ =KÕÛã≤Ok. `å`« `«#H˜"åfiÅ#∞‰õΩ#fl
WO\˜Hxõ áÈ\©Å∞Ѩ_ç `å`«Ñ@ ¨ ¡ `«=∞ „¿Ñ=∞#∞ Kå@∞‰õΩ<åfl~°∞. `å`« =ÚO^Œ∞ rÑπ
HÀ"å U ~°∂Ѩ=ÚÖ’ #∞<åfl `«#‰õΩ =∞Ǩ „Ѩ™ê^Œ"∞Õ #x QÆ∞~Ô iÎ y# ÉèÏ㨯~°∞QÍ~°∞
|Ü«∞Å∞^Õ~n° ¿ãÎ ZHõ¯_» Hõ~∂° flÅ∞ "≥o§áÈ^•=∞O\Ï~À#x ÉèÜ í ∞« Ѩ_ç ^Œ∂~°=ÚQÍ
`å`«QÍi J#∞=∞u "Õ_∞» HÀQÍ `å`« 'P! fã¨∞HÀ— J<åfl~°∞. "≥O@<Õ JHõ¯_»∞#fl
"≥o§ |Ü«∞Å∞^Õ~n° ã≤ JѨÙÊ_»∞ `å`«=^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩ=zÛ# J=∂Ü«∞Hõ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞,
W~°"=·≥ ∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ã¨=∞HõO∆ Ö’ =∞#ã¨∞Ö’ Z@∞=O\˜ "Õ~∞° ÉèÏ==¸ ÖËHõ "≥Ú`«=Î Ú
`å`«QÍ~°∞ Z=iO\˜H˜ "≥à◊§^ŒÅK«∞ ‰õΩ<åfl~À "åiO\˜ˆH fã¨∞‰õΩ"≥àϧ~°∞ `«Ñ¨Ê
J^ŒO`å Z`«∞‰Î Ωõ `åˆQã≤# JѨÓ~°fiÉè‰í Ωõ _Î ∞» ÉèÏ㨯~ü QÍ~°∞. =ºH˜QÎ `
Æ O« QÍ J=^è∂Œ `«Å∞
|Å=O`«OQÍ Z=i WO_»‰¡ Äõ fã¨∞‰õΩ "≥à§◊ _®xH˜ D HÍ~°º„Hõ=∞ ÉÏ^躌 `« =Ç≤ÏOz#
`«##∞ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ fã¨∞‰õΩO>Ë `«#Ö’ ZHõ¯_» JǨÏOHÍ~°=Ú =ã¨∞OÎ ^À#x ÉèÜ í ∞« Ѩ_ç
ÉèÏ㨯~°∞QÍ~°∞ W+¨Ñì _¨ Ö» ^Ë ∞Œ . giO\˜H˜ ‰õÄ_® `å`« `«#O`« `å#∞QÍ =zÛ Ñ¨zÛáêÅ∞
^Œ∂~°=ÚQÍ "≥∞kÖËg~°∞ ã¨iÜ≥∞ÿ # ã¨=∞Ü«∞OÖ’ fã¨∞‰õΩ#fl ã¨=∞Ü«∞ã¨∂ÊùiÎ x~°Ü ‚ ∞« O
`åy "åi PѶ㑠∞¨ QÆkÖ’ `å<Õ"o≥ § ‰õÄ~°∞Û<åfl~°∞. JHõ¯_» L#fl ã¨KÛ« i„`« fã≤
giH˜KåÛ~°∞. qѨs`«=ÚQÍ ã≤Q~ÔÆ @∞¡ `åˆQ JÅ"å@∞#fl ÉèÏ㨯~ü QÍix ZѨÙÊ_»∞ =Å# `å`« JѨÓ~°fi J#∞„QÆÇϨ =Ú#‰õΩ áê„`«∞Öˇi· .
HõxÑ≤Oz<å `å`« ã≤Q~ÔÆ @∞ì J_çQˆ "å~°∞. ^èÀ<£‰Ωõ `å`« =zÛ#ѨÙÊ_»∞ rѨÙÖ’ "≥#∞Hõã\ ‘ ’¡ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok# ~ÀA ‰õÄ_® `«=∞‰õΩ `Àz# q^è=Œ ÚQÍ `å`«
‰õÄ~°∞Ûx L#fl `å`« =ÚO^Œ∞ã‘\’¡ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl ÉèÏ㨯~üQÍi Éè∞í [=Ú g∞^Œ K≥~Úº"Õã≤ ¿ã=KÕÜ«∂Å#∞‰õΩ#fl g~°∞ `å`« ã¨=∂kèÖ’ ÃÑ@∞ì <åѨ~åà◊§#∞ H˘#_®xH˜
<À\’¡ ã≤Q~ÔÆ @∞ì `«<ÃÕ Ñ\˜ì Ñ‘ÅÛ=∞x K≥ÑÊ≤ "å~°∞ Ñ‘Å∞ã¨∞OÎ >Ë ''™ê~Ú~°ÇϨ "£∞ #[~ü x~°~‚ ÚOK«∞H˘x JO^Œ∞Ö’ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^ŒiH© ÉèÏQÆ=Ú HõeÊOKÕ L^ÕâÌ º◊ =Ú`À L`«sÎ Ü«∞=Ú
Hõ~<ü å– |KÀÛùOHÍ áêÅ<£ Hõ~<ü å—— JO@∂ áê_»_O» „áê~°OaèOKå~°∞. Jk K«∂ã≤# Ѩ\˜ì JO^Œi=^•Ì aèHõ∆KÕã≤ P =ã¨∂Öˇ·# ÃÑ·Hõ=Ú`À <åѨ~åà◊√§ H˘#_»"Õ∞ HÍHõ
ÉèÏ㨯~üQÍiH˜ JO`«∞ÖËx P#O^ŒO Hõey P ã¨OѶ∞¨ @# XHõ J#∞Éè∂í uÖÏ "åi "å\˜#xflO\˜x `«Åg∞^ŒHÔ `«∞‰Î Ωõ x `«ÅZuÎ K«∂¿ãÎ Z=Ô~<· å `«# ¿ã=‰õΩ JÉèºí O`«~=° Ú
=∞kÖ’ xezáÈ~ÚOk. K≥ÑÙ¨ `åˆ~"≥∂##fl L^ÕâÌ º◊ =Ú`À "≥Ú`«=Î Ú Ñ¨x ѨÓ~°Ü Î ∞Õ º =~°‰Ωõ `«ÅZ`«‰Î Ωõ O_®
`å`«QÍi D K«~º° ^•fi~å `å`« =∂`«$„¿Ñ=∞ J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. `«# ã¨fiO`« ~åà◊§O\˜h ֒ѨʼnõΩ KÕiÛ aèHÖ∆õ ’ q∞ye# _»|∞ƒ#∞ `å`« ã¨=∂kèÖ’ "ÕÜÚ« @ ^•fi~å
PÖ’K«#ÖËg ÖËHõ `å`«ÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç ÉèÏ㨯~å=ÙQÍ~°∞ KÕã#≤ x™êfi~°÷ ¿ã=‰õΩ, `å`«QÍi `å#∞ aèHK∆õ ãÕ #≤ "≥Ú`«=Î Ú#‰õΩ ã¨iÜ≥∞ÿ # <åºÜ«∞=Ú KÕ‰Äõ iÛ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú Ñ¨Ó~°~Î Ú#
Hõ$áê^Œ$+≤ì JO^ŒiÃÑ· Ѩ_®Å#fl "åi J=∂Ü«∞HõÑÙ¨ `åѨ„`«Ü∂« xH˜ `å`« K«∂Ñ≤Oz# Ñ≤^ÑŒ ¨ `å`«QÍiH˜ Ǩ~°`∞« ezÛ "≥#∞Hõ‰Ωõ =∞~°e# ÉèÏQƺje.
V 106 V 107
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
ã¨HÔ ûãπ – áÈ : J#∞Éè=í ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ „QÆÇÏ≤ Ozi. JO^Œ∞Hõ<Õ x`«ºO `å`«#∞ ^Œi≈OKÕ giH˜ +≤i_ô
"≥à§◊ ÖË^#Œ ∞ Jã¨O`«$Ñ≤Î =∞#ã¨∞Ö’ ‰õÄ_® ÖË^∞Œ . `å`«QÍi ã¨=∂kè `«~∞° "å`« ‰õÄ_®
„Ѩ™ê^Œ∞QÍ~°∞ 1984= ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ Hõ~°∂flÅ∞‰õΩ =zÛ ~åѶ¨∞"ÕO„^Œ ZѨÙÊ_»∞ U ã¨=∞㨺 =zÛ<å `å`« ã¨=∂kè =^ŒÌ x„^Œ KÕÜ«∞_»O P ã¨=∞㨺
ã¨∂¯Å∞#∞ ™ê÷ÑO≤ z q^•º^•#=Ú KÕÜÚ« K«∞O_çi. 1991 ã¨O=`«û~°=Ú =~°‰Ωõ Ѩi+¨¯iOѨ|_»_»=¸ giH˜ ã¨~°fi ™ê=∂#º"≥∞ÿ áÈ~Ú#k. JO^Œ∞Hõ<Õ `«=∞
`å`«QÍi QÆ∞iOz giH˜ `≥eÜ«∞^Œ∞. P `«~∞° "å`« `å`« =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩx Hõ$`«[`˝ åO[ex `å`« HͺÃã@¡ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ `å`«QÍi "≥Ú^Œ\˜ P~å^è<Œ À`«û==Ú#‰õΩ
1991 |∞^ŒÑÌ Ó¨ i‚=∞<å_»∞ `å`«#∞ ^Œi≈Oz P#O^ŒO á⁄Oki. JѨÊ\˜ #∞Oz`å`« q_»∞^ŒÅ KÕã≤ `≥Å∞ѨÙH˘#∞@ÜÕ∞ HÍHõ JѨÊ\˜ #∞O_ç „Ñ¨u ã¨O=`«û~°=Ú QÆ∞~°∞ѨÓi‚=∞,
^Œ~≈° #=Ú gÖˇ#· ѨÙÊ_»ÖÏ¡ KÕã∞¨ ‰õΩO@∂<Õ L<åfl~°∞. 1989= ã¨O=`«û~°=Ú Hõ_Ñ» ¨ ~ˆ _çÜ∂≥ `å`«QÍi P~å^è<Œ À`«û==Ú <å_»∞ ÉèHí áΘ ê@Å`À Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ P#OkOѨKÜ
Õ Ú« K«∞<åfl~°∞.
¿ã+ì #¨ ∞Ö’ áê@Å∞ áê_»_®xH˜ "≥o`Õ Ñ¨sHõÖ∆ ’ áêãπ HÍÖË^∞Œ . P `«~∞° "å`« ã¨O=`«û~°=Ú
‰õÄ_® J^Õ [iyOk. `«~∞° "å`« `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞‰õΩx D™êi ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ D ‰õΩ@∞O|=ÚÖ’x „Ѩu =ºH˜hÎ `å`«QÍ~°∞ ã¨O^Œ~åƒù#∞™ê~°O „áê}ÏÅ∞
~ˆ _çÜ∂≥ ¿ãì+#¨ ∞‰õΩ ѨsHõ‰∆ Ωõ "≥à√◊ `«∂ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ Pj~°fikOK«=∞x HÀ~°QÍ `å`« HÍáê_ç ~°HO∆˜ zi. HÍ|\˜ì P<å_»∞ `å`«QÍ~°∞ 'ã¨HÔ ûãπ áÈ— Jx K≥ÑÊ≤ #k Hˆ =ÅO P
'ã¨HÔ ûãπ! áÈ!— Jx nqOKå~°∞. P q^è=Œ ÚQÍ Hõ_Ñ» Ö¨ ’ ZOÑ≤HHõ Íx =ºH˜Î `å`« Pj~åfi^Œ áê@ʼnõΩ =∂„`«"Õ∞ =iÎOK«^Œx Jk P ‰õΩ@∞OÉÏxH˜ `å`«QÍ~°∞ WzÛ#
|Å=Ú`À ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ ~ˆ _çÜ∂≥ Ö’ áê_»∞@‰õΩ ZOÑ≤HÔ i· . P `«~∞° "å`« PÜ«∞# JÉèÜ
í ∞« =∞#flk ã¨∞ã¨Ê+¨Oì .
Q˘O`«∞Ö’ ‰õÄ_® =∂~°∞Ê HõeyOk. JO`«‰Ωõ =ÚO^Õ HõqÜ≥∞ÿ # DÜ«∞# `å`« UO WO\˜H˜ "≥àÏÎ"å ... :
^Œ~°≈#O`À ÉèíH˜Îáê@Å∞ J<ÕHõ=Ú ~åÜ«∞QÆeyi. `å`«QÍiÃÑ·#<Õ áê@Å∞
ÉèHí ÑΘ Ó¨ ~°fiHõ=ÚQÍ ~åã≤ "å\˜x `å`« =^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥o§ `å`«QÍi KÕuHõOkOK«QÍ
XOQÀÅ∞Ö’ ÉÏÉÏ =∞Ok~åxH˜ qKÕÛã≤# `å`«QÍ~°∞ ã¨∞|ƒÅH˜‡∆ QÍiO\˜H˜
"ÕOKÕãi≤ . JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍi J#flQÍ~°∞ =ÚO^Œ∞~ÀA `å`«QÍ~°∞ =∞Ok~°=ÚÖ’
`å`«QÍ~°∞ XHõ¯™êiQÍ qã≤i"ÕÜ∞« QÍ P ѨÙã¨HÎ =õ Ú ã¨iQÍæ QÆ∂\’¡ Ѩ_Oç k. P
L„QÆ~∂° Ѩ=Ú`À cèÉ` íè û« =Ú ã¨$+≤Oì z# ^•xx ^Œ$+≤Öì ’ LOK«∞H˘x WÖÏ Q˘_»= KÕ¿ãÎ
`«~∞° "å`« P áê@Å<Õ HͺÃã@∞ìQÍ KÕãi≤ . ZHõ¯_≥<· å áê@Å „Ѩ^~Œ ≈° # W=fi^ŒÅK«∞
`å`«#∞ QÆkÖ’ ÃÑ\˜ì `åà◊=Ú "Õ™êÎ#<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞ =∞ø#O =Ç≤ÏOz# `å`« P
‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ "≥à¡ı =ÚO^Œ∞ `å`«QÍi ^Œ~≈° #O KÕã∞¨ ‰õΩO>Ë P HÍ~°º„Hõ=∞=Ú Ñ¶∞¨ #q[Ü«∞O
=∞~°∞<å_»∞ J#flQÍ~°∞ ™êfl#=Ú#‰õΩ "≥o§#ѨÙ_»∞ |Ü«∞@ Q˘à‹§=Ú ÃÑ>Ë™ì ê~°∞. KåÖÏ
™êkèOKÕk. JO^Œ∞Hõ<Õ ZѨÙÊ_»∞ „Ѩ^~Œ ≈° # L<åfl <Õ\H˜ © ‰õÄ_® gs P#"å~Úf
¿ãѨ\=˜ ~°‰Ωõ JO^Œ∞Ö’ L#fl J#flQÍ~°∞ ÅÉ’kÉ’=∞x "≥Ú`«∞HÎ ÀQÍ ZѨÊ\˜HÀ P ã¨OQÆu
áê\˜ã∞¨ <Î åfl~°∞. ZѨÙÊ_»∞ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§<å gi ÉèÏ~°º "≥OHõ@ ~°=∞}=∞‡
`≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl P WO\˜"å~°∞ Q˘à‹§O fÜ«∞QÍ |Ü«∞@Ѩ_ç =ÚO^Œ∞~ÀA `å`«##fl
QÍ~°∞ `å`«QÍiH˜ áê^Œ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩ<Õk. Pq_» ~Ô O_»∞ HÍà◊§H© "Õ~∞° "Õ~∞° ã¨O^Œ~åƒùÅÖ’
=∂@ňH `å`«QÍs q^è=Œ ÚQÍ tH˜O∆ z~°x `«ÑÙ¨ Ê `≥Å∞ã¨∞‰õΩx `å`«#∞ Hõ=∆ ∂Ѩ}
^≥|ƒÅ∞ `«ye<å `«# HÍà◊§g∞^Œ `å#∞ xÅ|_» QÆÅQÆ_O» `å`«QÍiH˜ `å#∞ KÕã∞¨ ‰õΩ#fl
"Õ_∞» H˘xi. ã¨∞|ƒÅH˜‡∆ QÍi Éè~í Qΰ ÍÔ~#· ã‘`å~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞ L^ÀºQÆ xq∞`«=Î Ú "Õ~ˆ
áê^Œ¿ã= ѶŨ OQÍ "å~°∞ ÉèÏqã¨∞<Î åfl~°∞.
TiÖ’ LO@∞<åfl~°∞. `å`«QÍ~°∞ giO\˜H˜ =zÛ#ѨÙ_»∞ PÜ«∞# JHõ¯_»<Õ LO_»∞@
`å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥O^Õ=ÚO^Œ∞ giH˜ `å`«QÍi #_»∞=Ú #∞O_ç ÃÑ· =~°‰Ωõ `«@ã≤O÷ zOk. D ã¨OQÆu Z=fi~°∂ `å`«QÍiH˜ K≥Ñʨ #ѨÊ\˜H© `å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ
Jyfl*ÏfiÅÅ∞ HõxÑ≤OKå~Ú. Wk [iy# ~Ô O_»∞ =¸_»∞ ~ÀAňH `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè "åi`À ''UO WO\˜H˜ "≥àÏÎ"å—— Jx J_çQÍ~°∞. WO\’¡<Õ L#fl `«##∞ `å`« ZO^Œ∞H˜ÖÏ
K≥O^Œ_»O [iyOk. ÉÏÉÏH© `å`«QÍiH© ÉèË^Œ=Ú ÖË^Œx g~°∞ Z<Àfl=∂~°∞¡ „ѨtflOKå~À JѨÙÊ_»∞ "åiH˜ J~°O÷ HÍHõáÈ~Ú<å "å~°O uiˆQã¨iHõÖÏ¡ "åiH˜ `«=∞
V 108 V 109
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
ã¨fi„QÍ=∞=Ú#ˆH „\Ï#ûѶ~¨ ü J~Ú uiy ~å=_»O [iy#ѨÙ_»∞ `å`« =∂@Ö’x K«∂ã¨∞HÀ—— Jx HÀѨOQÍ J<åfl~°∞. âߺ=∞Å=∞‡ QÍiH˜ `å`«QÍi HÀѨ=ÚÖ’x
JO`«~å~°÷O É’^èŒÑ¨_ç HÀ~°‰õΩO_»QÆ<Õ HÀiHõÅ∞ fˆ~Û WÅ"ÕÅ∞ÊQÍ `å`«#∞ JO`«~å~°=÷ Ú J~°=÷ ÚHÍQÍ ÉèQí =Æ O`«∞x ã¨=∞Hõ=∆ ÚÖ’ L#flѨÙÊ_»∞ =∞#ã¨∞û#∞ W`«~°
H˘Å∞K«∞‰õΩ<åfl~°∞. `å`«QÍ~°∞ "åiO\˜H˜ =zÛ#ѨÙ_»∞ ^Œ∂~°=ÚQÍ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl q+¨Ü∞« =ÚÅ"≥Ñ· Ù¨ áÈhÜ«∞Hõ xâ◊ÛÅ=ÚQÍ, x~°‡Å=ÚQÍ LOK«∞HÀ=Åã≤#^Œx `å`«QÍ~°∞
ã¨∞|ƒÅH˜‡∆ QÍ~°∞ Z=iHÀ `å`«QÍiH˜ ѨÓÅ^ŒO_» "ÕÜ∞« =∞x K≥Ñʨ QÍ `å`«QÍ~°∞ Pq_»`À ã¨O^Õâq◊ ∞zÛ#@∞¡ J~°=÷ ∞~ÚOk.
''WHõ¯_˘zÛ ‰õÄ~ÀÛ JHͯ, ѨÓÅ^ŒO_» "≥~Úº—— Jx `«#‰õΩ `å#∞QÍ Ñ≤eKå~°∞.
Wk XHõ¯ âߺ=∞Å=∞‡ QÍiH˜ =∂„`«"∞Õ HÍHõ Ü«∂=#‡Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `å`«QÍ~°∞
JѨÙÊ_»∞ P#O^Œ=Ú`À ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥o§ ѨÓÅ^ŒO_» "Õã≤ `å`«QÍiH˜ áê^Œ#=∞™ê¯~°=Ú
JOkOz# ã¨O^Õâ=◊ ∞x „QÆÇÏ≤ OKåe. ZO^Œ∞HõO>Ë =∞#Ö’ KåÖÏ=∞OkH˜ `«=∞ QÆ∞iOz
KÕÜÚ« K«∞O_»QÍ `å`« ''x#fl\˜^•HÍ tÅ<≥<· å h Ѩ^=Œ Ú ™ÈH˜ <Õ Q“`«q∞<≥<· å—— Jx
`«=∞‰õΩ HÍHõ W`«~∞° Å q+¨Ü∂« ÅѨ@¡ Pã¨HΘ Z‰õΩ¯=QÍ LO@∞Ok. =∞#O ZHõ¯_»‰Ωõ
P"≥∞ =∞#ã¨∞Ö’x ÉèÏ==Ú#∞ áê@~°∂Ѩ=ÚÖ’ áê_ç "åix P#O^ŒÑ~¨ z° i. P
`«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok#ѨÙ_»∞ HõÅ∂¡~∞° "≥o§# ã¨∞|ƒÅH˜‡∆ QÍ~°∞ `å`« "≥o§<å, ZÖÏ L<åfl =∞# ^Œ$+≤ì =∂„`«O W`«~∞° ÅÃÑ· Hˆ O„nHõ$`«"∞≥ ÿ "åà◊§Ö’x Ö’áêÅ∞
JOu=∞ Ü«∂„`« ѨÓ~°~Î Ú `å`«‰Ωõ =∞OQÆà◊ ™êfl#=ÚÅ∞ KÕ~ÚOz P =„ã¨=Î ÚÅ∞ K«∂_»_®xˆH Z‰õΩ¯= „áê^è•#ºO Wã¨∂Î =∞# `«ÑÙ¨ ÊÅ∞ „QÆÇÏ≤ OK«_O» HÍh, k^Œ∞‰Ì Ωõ <Õ
`˘ÅyOz `å`«#∞ ã¨=∂kèÖ’ ‰õÄ~°∞ÛO_» ɡ@Qì Í "≥O@<Õ P"≥∞ P =„ã¨=Î Ú#∞ fã¨∞‰õΩx „ѨÜ∞« `«flO KÕÜ∞« _»O HÍh LO_»^∞Œ . Wk =∂#= <≥[· =Ú HÍ=K«∞Û HÍh Wk `«Ñʨ x
Jk `å`«QÍ~°∞ `«#‰õΩ „Ѩ™êkOz# „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ÉèÏqOz P =„ã¨=Î Ú#∞ fã¨∞‰õΩx ÉèQí =Æ O`«∞x ã¨xflkèÖ’ =∂„`«"∞Õ HÍHõ =∞#O ZHõ¯_»∞<åfl Ѩ~∞° ÅÃÑ· ^Œ$+≤,ì xO^Œ ‰õÄ_»^xŒ
Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘xi. D ã¨O^Œ~ƒ° Où QÍ `å`«QÍ~°∞ ã¨∞u"≥∞`«QÎ Í ÃÇÏK«ÛiOzi. D =∞~å‡xfl „QÆÇÏ≤ Oz
ÉÏQÆ∞Ѩ_Q» eÆ y#"å~°∞ ^è#Œ ∞ºÖË.
h Ѩx K«∂ã¨∞HÀ :
P `«~∞° "å`« âߺ=∞Å=∞‡QÍiH˜ `å`«QÍi KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ `å`«QÍi á¶È\’#∞
QÆ∂_»∂~°∞Ö’ x=ã≤OKÕ âߺ=∞Å=∞‡QÍ~°∞ Tà’§ ÖËx ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ fã¨∞HÀ"åÅ#fl HÀiHõ Hõey `å`«`À =zÛ# =∞kÖË\` ˜ À ã¨OQÆu K≥Ñʨ QÍ =∞kÖË\˜
QÆ∂_»∂~°∞ ™ê~Ú =∞Ok~°=Ú#‰õΩ q„QÆÇϨ „Ѩu+¨ª xq∞`«"Î ∞≥ ÿ =zÛ "≥o§~°x `≥eã≤
`å`«QÍi KÕuH˜ á¶È\’#∞ WzÛ âߺ=∞Å=∞‡‰õΩ W=fi=∞x K≥ѨÊ_»O [iyOk.
"åix ^Œi≈OK«∞HÀÖËHáõ È~Ú#O^Œ∞‰õΩ Jq∞`«=ÚQÍ ÉÏ^èÑŒ _¨ iç .
âߺ=∞Å=∞‡QÍ~°∞ `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOz `å`«#∞ P á¶È\’ÃÑ· `å`«QÍi ã¨O`«H=õ Ú
Wk [iy# ~Ô O_»∞ =¸_»∞ <≥ÅʼnõΩ âߺ=∞Å=∞‡QÍi =∞ik L^ÀºQÆ xq∞`«"Î ∞≥ ÿ KÕã≤ W=fi=∞x HÀ~°QÍ P á¶È\’"ÕÑÙ¨ `«^HÕ =õ ÚQÍ K«∂ã≤# `å`« P `«~∞° "å`«
Éè~í ^° •è fi[ =∂™êì~∞° QÍi ÉèÏ~°º (J=∞‡QÍ~°∞) Pjã¨∞ûÅ∞ á⁄O^Œ∞@‰õΩ XOQÀÅ∞ "≥à§◊ QÍ ''~å ~Ô ——(~åq∞Ô~_ç)¤ Jx á¶È\’ "≥#∞Hõ ã¨O`«H=õ Ú KÕã≤ WKåÛ~°∞. `å`« ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ
JѨÙÊ_»∞ J=∞‡QÍ~°∞ WOH˘O`« ¿ãѨ\Ö˜ ’ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍ~°∞ "ÕOKÕÜ∞« #∞<åfl~°∞ ã¨O`«H=õ Ú KÕã≤ WzÛ# JѨÙ~°∂Ѩ HÍ#∞Hõ#∞ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ã‘fiHõiOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ
HÍ|\˜ì "Õz LO_»=Åã≤#kQÍ K≥Ñʨ _»O [iyOk. `å`«QÍ~°∞ q„âßOu fã¨∞‰õΩ<Õ âߺ=∞Å=∞‡ QÍiH˜ D ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’<Õ `å`«QÍi Hˆ â◊=ÚÅ∞ ÅaèOK«QÍ "å\˜x
ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ âߺ=∞Å=∞‡QÍ~°∞ `å`« =^ŒÌ ‰õÄ~°∞Ûx áê^Œ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∞O_»QÍ Pq_» ZO`À *Ï„QÆ`«ÎQÍ Éèí„^ŒÑ¨~°K«∞H˘xi. âߺ=∞Å=∞‡QÍi =∞ikx `å`«
`å`«QÍi ѨH¯õ # Z=~À XHõ Pq_» áê@Å∞ áê_»∞‰õΩO@∂ xÅ∞K«∞x LOk. H˘O`« Pj~°fikOK«QÍ J`«xH˜ ~Ô O_»∞ <≥ÅÖ’<Õ L^ÀºQÆ=Ú ÅaèOzOk.
¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« `å`« P"≥∞`À ''áê_ç# HÍ_çH˜ KåÅ∞! ‰õÄHÀ!—— J<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞
âߺ=∞Å=∞‡ P"≥∞`À `å`«QÍ~°∞ =^ŒÌO@∞<åfl~°∞ HÍ|\˜ì ‰õÄ~°∞Ûx <å=∞[ѨO Wk [iy# <≥ÅÖ’<Õ `å`«QÍ~°∞ QÆ∂_»∂~°∞ ~å=_»=Ú `«@ã≤O÷ zOk. gà◊§
KÕã∞¨ HÀ=∞x K≥áêÊ~°∞. JѨÙÊ_»∞ `å`« âߺ=∞Å=∞‡`À ''™êfiq∞HÍ_» L#flѨÙÊ_»∞ hѨx WÅ∞¡QÖÆ Ï=_ç‰Ωõ q"åǨÏ"≥∞ÿ 12 ã¨O.Å∞ QÆ_z» <å Ñ≤ÅÅ¡ ∞ ÖËHáõ È=Ù@KÕ âߺ=∞Å=∞‡QÍ~°∞
V 110 V 111
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
Pq_»#∞ `å`«=^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩx "≥o§ P"≥∞‰õΩ ã¨O`å# ÉèÏQƺ=Ú „Ѩ™êkOK«∞=∞x 'WHõ áÈO_»¿ã' Jx J#∞=∞uxKåÛ~°∞. |ã¨∞û "≥o§áÈ~Ú LO@∞Ok ZÖÏ
„áêi÷OK«QÍ `å`« KÕ`∞« Å`À `«# á⁄@ì#∞ x=Ú~°∞‰õΩO@∂ ''`«¿ÑÊ^Õ=ÚOk ã¨~ˆ !—— J#∞‰õΩO@∂ |™êìO_»∞‰õΩ KÕi# giH˜ 5QÆO@Å |ã¨∞û i¿Ñ~°∞ ~å=_»O`À Jk
J<åfl~°∞. `å`« á⁄@ì x=Ú~°∞HÀ=_»O ^•fi~å P"≥∞‰õΩ Hõ_»∞Ѩ٠ѨO_ç XHõ gà◊√§ "≥à§ı ã¨iH˜ ÉÏQÆ~Ú 7 QÆO@ʼnõΩ |Ü«∞Å∞ ^Õ~∞° @‰õΩ ã≤^=úŒ ÚQÍ L#flk. Jk
ã¨O=`«û~°=Ú#HõÖÏ¡ P_»ÑÅ≤ ¡ ѨÙ\˜#ì k. K«∂ã≤# ~°OQÍ~å=ÙQÍ~°∞ "åà◊§‰õΩ `å`«QÍ~°∞ `å=Ú "≥àÏÎ=∞x `˘O^Œ~Ñ° _¨ <ç å
XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ ã≤Q~ÔÆ @∞ì#∞ qã≤i"ÕÜ∞« QÍ, Jk „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ÉèÏqOz J#∞=∞ux=fiHõ P `«~∞° "å`« „Ѩ™ê^Œ=Ú ##∞„QÆÇÏ≤ Oz, Pj~°fikOz |ã¨∞û
Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« HÀ"åÖÏ Jx `å`«#∞ J_»∞QÆQÍ `å`« JO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOzi. `å`«QÍi |Ü«∞Å∞^Õ~∞° ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ `«=∞#∞ ѨOÑ≤Oz# `å`« „¿Ñ=∞‰õΩ =ÚQÆ∞Öú i·ˇ .
Hˆ â◊=ÚÅ#∞, ã≤y~Ô @∞ì#∞ á¶È\’ Hõ\Oì˜ z ѨÓ[Ö’ ÃÑ@∞ìH˘x `å`«ÃÑ· `«=∞‰õΩ QÆŠѨÙ}º Hˆ „∆ `«=ÚÅ∞ :
Jaè=∂#=Ú#∞ Kå@∞H˘xi. W`«~° ™ê~Ú Éè‰í Ωõ ÅÎ ã¨ÅǨÃÑ· `å`«QÍi =∂@Å∞ ^À~°Q~Æ ¡° "åã≤Ü∞ÿ≥ # JOHõÜ∞« º QÍiH˜ XHõ™êi J^Œ∞ƒù`"« ∞≥ #ÿ ã¨OHõÅÊ=Ú
á⁄O^Œ∞Ѩ~z° # _≥s· x HÍÑ‘ KÕã∞¨ ‰õΩx `«=∞ =^ŒÌ LOK«∞H˘xi. HõeyOk. J^Õ=∞#QÍ 40 ~ÀAÅ áê@∞ ѨÙ}ºˆH„∆ `«=ÚÅ∞ uiy J=^è∂Œ `«Å#∞
^Œi≈Oz ~å"åÅx J`«x HÀiHõ. ^Œ∞~°É¡ "íè ∞≥ #ÿ D HÀiHõ <≥~"° ~Õ åÅO>Ë `å`«QÍi
WHõ á⁄O_»¿ã : Pjã¨∞ûÖË D Ѩxx ™ê^躌 Ѩ~K° Q« ÅÆ ^Œx ÉèÏqOz#"å_≥· `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ HõÅ∂¡~∞°
=∂™êì~∞° QÍi P^Õâß#∞™ê~°=Ú ~°OQÍ~å=ÙQÍ~°∞ Hõ~∂° flÅ∞ "åã¨=Î ÙºÖˇ#· KÕi `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ Ñ≤zÛ Ñ≤zÛQÍ K«∂_»_O» , Ñ≤zÛ KÕ+Åì¨ ∞, =∂@Å∞
^ŒÜ∂« àò â◊~} ° ü QÍi`À Hõeã≤ `å`«QÍix ^Œi≈OKå~°∞. g~°∞ ^Œi≈Oz# "≥Ú^Œ\˜ K«∂ã≤# W`«#∞ Jk Ñ≤zÛ HÍ^Œh J=^è∂Œ `« =ÚYº ÅHõ} ∆ "≥∞#ÿ L#‡`«Î ÉèÏ==∞h
J=^èŒ∂`« `å`«Q͈~. ~°OQÍ~å=ÙQÍ~°∞ `å`«QÍ~°∞ ^ÕǨaè=∂#=Ú#∞ =^Œe, `≥eã≤#"å_»∞ HÍ|\˜ì `å`« áê^•Å∞ QÆ\Qì˜ Í Ñ¨@∞ìH˘x `å`« =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»#fl ã¨OQÆu
r=#∞‡HÍÎ=ã¨Ö÷ ’ L#fl J=^è∂Œ `«QÍ „QÆÇÏ≤ OKå~°∞. JO`ÕHÍHõ =ÚO^Œ∞QÍ P„QÆÇÏ≤ Oz `«#‰õΩ `≥Å∞ã¨∞#h, `å`« Pj~åfi^Œ=Ú HÀã¨=Ú =zÛ# `«##∞ x~åâ◊Ñ~¨ K° H« õ `«#
P `«~∞° "å`« J#∞„QÆÇϨ Pjã¨∞ûÅ#∞ "≥Å∞¡=ÖÏ ‰õΩiÑ≤OKÕ ^Œ`åÎ=^è∂Œ `Õ ~åq∞Ô~_ç¤ Ü«∂„`«Å‰õΩ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞ JOkOK«=∞h Ѩi Ѩi q^è=Œ ÚÅ HÀ~°QÍ H˘O`«¿ãѨ\˜
`å`« Jx `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. `å`« L„QÆ~∂° ѨO K«∂ã≤ =∞#ã¨∞Ö’ ™ê~Ú JëÈì`~Ϋ O° `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ ÖËz xÅ|_ç ''ÖËzáÈ—— J<åfl~°∞. JO`Õ ! J^˘Hõ¯ "åˆH¯
K«^∞Œ =Ù`«∂ LO_»QÍ `å`«QÍ~°∞ ѨÓ[ JÜÕ∞º=~°‰Ωõ xÅ|_ç LO_ç P `«~∞° "å`« Pj~åfi^Œ"∞≥ ÿ xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ ^Œ∞~°É¡ "íè ∞≥ #ÿ J=^è∂Œ `«Å ^Œ~≈° #=¸, ã¨∞=∂~°∞ 70
ã≤Q~ÔÆ @∞ì "≥eyOz W=fi=∞<åfl~°∞. P `«~∞° "å`« XHõ™êi ~°OQÍ~å=ÙQÍ~°∞, N"Õ∞_® ѨÙ}ºˆH∆„`«=ÚÅ ^Œ~°≈# ÉèÏQƺ=Ú Z@∞=O\˜ X_ç^Œ∞_»∞‰õΩÅ∂ ÖˉõΩO_®
[Ü«∞~åO, N <Õ~Ô à◊§ N~å=∞=¸iÎ ^Œ`nΫ Hõ∆ KÕã≤ Ü«∂„`«Ö’ PYi ÉèÏQÆOQÍ ~åq∞Ô~_ç¤ Ñ¨ÓiÎKÜ Õ ∞« QÆÅQÆ_O» Hˆ =Å=Ú `å`« Pj~åfi^Œ|Å"Õ∞##fl ã¨`º« =Ú#∞ „QÆÇÏ≤ Oz
`å`« QÍix ^Œi≈OK«∞@‰õΩ ™êÜ«∞O„`«O <åÅ∞QÆ∞ QÆO@Å „áêO`«OÖ’ HõÅ∂¡~∞° Ü«∂„`«Å∞ =ÚyOK«∞H˘xi.
KÕii. `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞‰õΩx `˘O^Œ~Q° Í uiy 5 QÆO@ʼnXOQÀÅ∞ |ã¨∞û‰õΩ Wk KåÖÏ z#fl q+¨Ü∞« =ÚQÍ HõxÑ≤OK«=K«∞Û HÍh `«~z° K«∂¿ãÎ Wk ZO`«\˜
"≥ o §áÈ"åÅ<Õ PÖ’K« # Ö’ L#fl giH˜ `å`« Q Í~° ∞ ZO`« ‰ õ Ä "≥ à ◊ √ §@‰õ Ω J^Œ∞ƒù`b« Ö’ J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. `«# ã¨OHõÅÊ=Ú ZO`« Hõi#î "≥∞#ÿ ^À `≥Å∞ã¨∞ HÍ|>Ëì
J#∞=∞ux=fiHõáÈ=_»"∞Õ HÍHõ, "åi`À áê^Œ¿ã= KÕ~ÚOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. P `«~∞° "å`« JOHõÜ∞« ºQÍ~°∞ `å`« áê^•Å∞ Ѩ\ì˜ â◊~} ° ÏQÆu HÀ~å~°∞. `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® J`«x
g~°∞ WzÛ# a㨯@¡#∞ #q∞e P LzÛùëêª<flÕ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ W=fiQÍ J=^è∂Œ `«Å Ѩ@¡ =∞#ã¨∞‰õΩ `«y# F^•~°∞ÊxzÛ Ju ^Œ∞~°É¡ "íè ∞≥ #ÿ J=^è∂Œ `«Å ^Œ~≈° #=Ú, ѨÙ}ºˆH„∆ `«=ÚÅ
=∞Oz J=QÍǨÏ# Hõey# ~°OQÍ~å=ÙQÍ~°∞ ^•xx uxi. P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ ã¨O^Œ~≈° # ÉèÏQƺO QÆ∞~°∞Hõ$Ѩ ^•fi~å ™ê^躌 "Õ∞#x `Õ@`≥ÅO¡ KÕãi≤ .
V 112 V 113
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
J~Ú`Õ Wk [iy# Z<Àfl ã¨O=`«û~°=ÚʼnõΩ ''`å`«QÍi rq`« K«i„`«—— =ÚHõ¯Å#∞ HõÅѨ=^ŒxÌ `å`«QÍ~°∞ JO@∞<åfl~°x g~°∞ „Éèqí ∞OKå~°∞. J~Ú`Õ P
„QÆO^ä~Œ K° #« q+¨Ü∞« ¿ãHõ~}
° HÔ · Q˘ÅQÆ=¸_ç KÕi# "åiH˜ J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ `«~∞° "åu HÍÅ=ÚÖ’ D J#fl^Œ=Ú‡e^Œ~Ì ∂° Hõeã≤ KÕã#≤ "åºáê~°=ÚÖ’ f„= #+¨=ì Ú
Q˘ÅQÆ=¸_ç Ü«∂„`«‰Ωõ "ÕOKÕã#≤ J`«#∞ Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ `å~°ãѨ _¨ ç `å`«QÍi`À ã¨OÉèqí OK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ „áê}„Ѩ^OŒ QÍ "≥∞eˆQ J#fl^Œ=ڇŠ=∞^躌 f„="≥∞#ÿ Jaè„áêÜ«∞
`«#‰õΩ QÆÅ J#∞|O^è=Œ Ú#∞ ZO`À ÉèÏ"À^ÕfiQÆ=Ú`À q=iOK«_O» ‰õÄ_® `å`«QÍi ÉË^=Œè ÚÅ∞ Hõey Jxfl q^è•ÖÏ #+¨áì È~Ú uO_çH˜ ‰õÄ_®ÖËx ã≤u÷ H˜ KÕ~∞° ‰õΩ<åfl~°∞.
bÅ<Õ. JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍi =∂@ÅÖ’ JO`«~å~°=÷ Ú q∞H±û KÕÜ∞« =^Œ∞Ì J#flk ѨO_»#¡ ∞ QÆ∞iOz
q∞H±û K≥ÜÚ≥ º^Œ∞Ì : HÍ^Œh Jk `«=∞#∞ ÉèÏQÆ™êfi=ÚÅ∞QÍ LO_ç "åºáê~°=Ú KÕÜ∞« =^ŒxÌ `å`«QÍ~°∞
K≥ÑÊ≤ #@∞¡ „QÆÇÏ≤ Oz# "åÔ~· Z=i "åºáê~°=ÚÅ∞ "å~°∞ "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ\˜iì . `«~∞° "å`«
x~°‡Öò #O^Œ∞ x"åã¨=ÚO_»∞ #Å∞QÆ∞~°∞ J#fl^Œ=Ú‡Å∞ ^Õ"OÕ ^Œ~ü QÆ∞áêÎ, J#fl^Œ=Ú‡Å∞ qÉè^Ë ÅŒ hfl =∞~°z J~°=∞iHõÅ∞ ÖˉΩõ O_® P#O^ŒOQÍ LO@∞<åfl~°∞.
#ˆ~O^Œ~ü QÆ∞áêÎ, ã¨∞~ˆ O^Œ~ü QÆ∞áêÎ, ~°¿Ñ¶∞O^Œ~ü QÆ∞áêÎÅ∞. J<ÕHõ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ
^Œ`Ϋ "ÕOHõ@™ê~Ú ã¨=∂[=Ú Ñ¨@¡ J`«ºO`« ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ ∞ HõÅ"å~°∞. JO`ÕHÍHõ "åi `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kèÜ∞ÿ≥ # `«~∞° "å`« "≥Ú^Œ\˜ P~å^è<Œ À`«û==Ú#‰õΩ #Å∞QÆ∞~°∞
‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅO^Œ~∂° U z#fl Hõ+=ì¨ Ú#ÔH<· å D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ =zÛ ^è∞Œ xÖ’ J#fl^Œ=Ú‡Å∂ <åÅ∞QÆ∞~°HÍÅ ã‘fi@¡#∞ Z=iH˜ "å~°∞ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ fã¨∞‰õΩ"≥o§ `å`«
HÍÜ«∞#∞ "Õã∞¨ H˘#∞@ ^•fi~å#∂, áê~åÜ«∞}=ÚÅ =Å¡#∂ `«=∞ Hõ+=ì¨ ÚÅ #∞O_ç ã¨=∂kèH˜ <≥"· ^Õ ºŒè =Ú ÃÑ@∞ì@‰õΩ JHõ¯_»∞#fl "åiH˜ WzÛi. "ÕÅ=∞Ok ÉèHí [Îõ #
QÆ>HÔìˇ ¯_ç"å~°∞. "åºáê~°ã∞¨ Ö÷ #·ˇ J#fl^Œ=Ú‡ÅO^Œ~∂° ZO`À Hõeã≤"∞≥ eã≤ rqOK≥_"ç å~°∞. ã¨O^ÀǨÏ=ÚÖ’ `å`« ã¨=∂kèH˜ #=∞㨯iOz ™êÜ«∞O„`«"≥∞ѨÙÊ_À u~°∞QÆ∞
D ‰õΩ@∞O|=Ú „ѨÉÏè Hõ~ü =∞ǨÏ~å*ò ™êOQÆ`º« =Ú =Å# J=^è∂Œ `«Å qt+¨` ì #« ∞ „ѨÜ∂« }=Ú#‰õΩ ã¨#fl^Œ=ú Ú HÍQÍ K«O„^•Ô~_ç¤ "åiH˜ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ã‘fi@∞ _»ÉσÅ∞
`≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl"åÔ~· U J=^è∂Œ `« ^Œ`QΫ _Æ ‰» Ωõ =zÛ~°x `≥eã≤<å ZO`«\˜ ~å„`≥<· å, ZO_≥<· å, W=fi_»O [iy#k. =∞^躌 ^•iÖ’ „Ѩ™ê^Œ=Ú u#∞@‰õΩ `≥~z° K«∂_»QÍ Z=~°∞
"å<≥<· å ÖˇH¯˜ OѨHõ JѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ ‰õΩ@∞O|=∞O`å qKÕÛã≤ J=^è∂Œ `«Å Pjã¨∞ûÅ∞ fã¨∞‰õΩ"≥o§# ã‘fi@∞ "åiˆH uiy =zÛ#k. #Å∞QÆ∞~°∞‰õÄ J^Õ q^è=Œ ÚQÍ [~°Q_Æ O»
qâı+=¨ ÚQÍ á⁄O^Œ∞K«∞O_≥_"ç å~°∞. D ‰õΩ@∞O|=Ú#∞ `å`«QÍ~°∞ U q^è=Œ ÚQÍ K«∂ã≤ P<å_»∞ â◊s~°=Ú`À L#flѨÙÊ_»∞ 'q∞H±û K≥ÜÚ≥ º^Œ∞—Ì Jx K≥ÑÊ≤ #@∞¡Q<Æ Õ <Õ_∞»
Pj~°fikOz~À `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. ã¨=∂kè #∞O_ç Z=~°∞ `≥zÛ# ã‘fi@∞ "åiH˜ ~å=_»O`À `å`«QÍizÛ# D J^Œ∞ƒù`«
bÅ#∂, ã¨O^Õâ=◊ Ú#∂ „QÆÇÏ≤ Oz# "åÔ~· P#O^Œ=Ú`À =∞~°e "≥o§i. <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_®
"≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\™˜ êiQÍ g~°∞ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞H˘#∞@‰õΩ ^Œ`QΫ _Æ ‰» Ωõ "≥à§ı ã¨iH˜ J#fl^Œ=Ú‡ÅO^Œ~∂° U z#fl ã¨=∞㨺HÔ <· å `å`«QÍiÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç `å`«#∞ „áêi÷Oz,
JHõ¯_» =~°O¬ "≥Ú^ŒÅ~ÚºOk. =~°O¬ Ѩ_∞» `ÀOk HÍ|\˜ì `å`«QÍ~°∞ `«_ãç á≤ È`å~°<Õ `å`« ã¨=∂kèx ^Œ~≈° OK«∞@ ^•fi~å "Õ∞Å∞ á⁄O^Œ∞`«∞<åfl~°∞.
L^ÕâÌ º◊ =Ú`À ֒ѨʼnõΩ ~°=∞‡x „áêi÷OK«QÍ `å`« '=∞#ˆHq∞„\Ï— "å_»∞ K«∂ã¨∞‰õΩO\Ï_»∞
J<åfl~°∞. JO`Õ JHõ¯_»∞#fl JO^Œ~∂° `«_™ç ê~°∞ HÍh `å`«ÃÑ· XHõ¯ K«∞Hõ¯h~°∞ ~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú :
‰õÄ_® Ѩ_Ö» ^Ë ∞Œ . P ~°H=õ ÚQÍ „Ѩ^=Œè ∞ ^Œ~≈° #OÖ’<Õ "åix P#OkOѨKãÕ #≤ `å`« ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’x Hõ|∂`«~Mü Ï<å ^Œ`™Î« ê~Ú ã¨O™ê÷#=Ú #O^Œ∞ q„QÆÇϨ
"åi =∞#ã¨∞Å#∞ Hõ\Ñì˜ _¨ ™Õ ê~°∞. ^Õ"OÕ ^Œ~ü QÆ∞áêÎ, #ˆ~O^Œ~ü QÆ∞áêÎe^Œ~Ì ∂° `«~∂° ƒ*ò, „Ѩu+¨‰ª Ωõ "ÕOKÕã#≤ `å`« JHõ¯_Õ L#fl â‹Å· [`À 'ZHõ¯_»‰Äõ "≥à§◊ Hõ=∂‡— Jx ÃãÅqzÛi.
Hõ~∂° ƒ*ò HÍÜ«∞Å#∞ `å`«QÍiH˜ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ fã¨∞‰õΩ"≥o§ `å`«#∞ ã‘fiHõiOѨÙ=∞x P =∂@ʼnõΩ J~°"÷ ∞Õ "≥∞ÿ LO@∞O^À `≥eÜ«∞x â‹Å· [ =∂\Ï¡_‰» Ωõ O_® xÅ|_»QÍ
„áêi÷OѨQÍ `å`«QÍ~°∞ ''q∞H±û K≥Ü∞« º^Œ∞Ì ™ê~°∂—— J<åfl~°∞. J#QÍ D ~Ô O_»∞ ѨO_»¡ `å`«QÍ~°∞ P"≥∞`À ZHõ¯_»‰Äõ "≥à§◊ ##∞ =∂@ fã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. JѨÙÊ_®"≥∞ =∞#ã¨∞Ö’
V 114 V 115
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –8
WHõ U |O^èŒ∞=ÙÅ, ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å HÍ~°º„Hõ=∞=ÚʼnõΩ "≥à◊§‰õΩO_® ˆH=Å=Ú FO J#Hõ¯ ™È^Œ~åÜ«∞ #=∞ó
^≥=· ã¨O|O^è"Œ ∞≥ #ÿ HÍ~°º„Hõ=∞=ÚňH Ѩiq∞`«"∞≥ #ÿ k. P"≥∞`À D =∂@ fã¨∞‰õΩ#fl
=∞~°∞<å_Õ `å`«QÍ~°∞ ~å=∂~å=Ù J<Õ Éè‰í Ωõ _Î ∞» `å#∞ Hõ@∞ì‰Ωõ #fl #∂`«# WO\˜H˜ W^Œ~Ì ∞° J=^è∂Œ `«Å "Õ∞Å∞ HõÅ~ÚHõ`À „áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ „¿Ñ=∞=∞Ok~°"∞≥ #ÿ
`å`«QÍ~°∞ áê^Œ=Ú "≥∂Ñ≤ áê=#=Ú KÕÜÚ« >Ë x["≥∞#ÿ QÆ$ǨτѨ"âÕ =◊ ∞x ÉèÏqOK«QÍ ''~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú——Ö’ KÕi# ѨãÑ≤ Å≤ Å¡ #∞ gi^Œ~ˆÌ HÍHõ W`«~° J=^è∂Œ `«Å∞ ‰õÄ_®
P Éè‰í Ωõ xÎ HÀiHõ#∞ =∞xflOz P WO\˜H˜ =zÛ "åi Pu^二 =Ú ã‘fiHõiOz# `å`« `«=∞ Ñ≤ÅÅ¡ ∞QÍ ÉèÏqOz ÉÏ^躌 `« =Ç≤ÏOz ~°Hã∆˜ ∞¨ <Î åfl~°∞.
^≥=· =Ú `«Ñʨ WHõ U W`«~° |O^è=Œ ÚʼnõÄ „áê^è•#º`«x=fix PÜ«∞##∞ xO_»∞QÍ HõÅ∂¡~∞° Ö’ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ â‹Å· [ `«eÜ ¡ ∞ÿ≥ # Hõ$+¨b‚ Å JѨÊ\˜Hˆ
Pj~°fikOzi. `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok# `«~∞° "å`« 1994 ã¨O.Ö’ XHõ~H° =õ ÚQÍ `å`«QÍi Éè‰í Ωõ ~Î åÅ∞QÍ L#fl `«# ‰õÄ`«∞~°∞ Ü≥∂QÆHˆ =∆ ∞=ÚÅ∞ `å`«<Õ K«∂_®Åx
ã¨<庙ê„â◊=∞=Ú QÆ_∞» ѨÙ`«∞#fl ~å=∂~å=Ù QÍiH˜ `«# ™êfii˚`"« ∞≥ #ÿ `«# WO\˜x =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `å`«QÍix =∞#ã¨∞Ö’<Õ „áêi÷OK«QÍ "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞ 'P— Jx
Z=Ô~<· å =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ P„â◊=∞=ÚQÍ =∞Åz U^≥<· å ã¨=∂[=Ú#‰õΩ ѨxH˜=K«∞Û ã¨=∂^è•#q∞zÛi. P ã¨=∂^è•#=Ú P"≥∞HÔ O`À xtÛO`«x „Ѩ™êkOz `å`«QÍi`À
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑ\˜#ì ÉÏQÆ∞O_»∞#x PÖ’K«# Hõey "≥e|∞K«ÛQÍ JO`«‰Ωõ áê@∞QÍ _èbç ¡ `«Ñʨ Jxfl Ü«∂„`«Å∂ KÕã∞¨ ‰õΩOk. J~Ú`Õ `å`« ã¨=∂kè `«~∞° "å`«
=Ú#∞¿Ñ `å`«QÍ~°∞ `«#H˜zÛ# „¿Ñ~°} P^è•~°=ÚQÍ WO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOz# â‹Å· [ ~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú U~°Ê_ç#ѨÙÊ_»∞ `«# r=# q^è•#=Ú#∞ =∂~°∞ÛH˘#∞ Hõ~Àî ~°
Ñ≤ÅÅ¡ ÃÑ· L#fl =∞‰õΩ¯=`À J<å^èŒ â◊~} ° ÏÅÜ«∞=Ú#∞ ™ê÷ÑO≤ z Ñ≤ÅÅ¡ `À `«# rq`«=Ú x~°Ü‚ ∞« =Ú â‹Å· [ fã¨∞‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ =∂„`«=Ú Hõ#fl`«eQ¡ Í `«@∞ìHÀÖËHõ `«Å_¡ eç á¡ È~ÚOk.
QÆ_∞» ѨÙ@‰õΩ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛOk. JѨÊ\˜#∞Oz ~å=∂~å=Ù QÍ~°∞ â‹Å· [#∞ ^Õ=Ù_çzÛ# JѨÙÊ_»∞ P"≥∞ `«# ÉÏ^è#Œ ∂, PO^Àà◊##∂ `«#Ö’<Õ ^•K«∞‰õΩx =∞ø#=ÚQÍ
K≥ÖÅ¡ˇ ∞QÍ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í ÉèÏqOKÕ"å~°∞. P `«~∞° "å`« ~å=∂~å=ÙQÍ~°∞ „áê}ÏáêÜ«∞ `å`«QÍi<Õ ‰õÄ`«∞~°∞ Hˆ =∆ ∞=Ú HÀã¨=Ú „áêi÷Oz#ѨÙÊ_»∞ P `«e¡ =¸QÆ"^Õ #Œ #∂,
ã≤u÷ Ö’ ‰õÄ_® ã¨xfl^è•#=Ú QÆ_Ñ» ¨ ^•@Hõ J=^è∂Œ `«ÅÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ Q» Í J#ã¨∂Ü«∞=∂`« PO^Àà◊##∂ PÅH˜Oz# `å`« P"≥∞‰õΩ =∂#ã≤Hõ ^è~·≥ º° =Ú#∂, â◊HhΘ WzÛi. `å`«
PÜ«∞##∞ Hõ~‡° q=Ú‰õΩxÎ KÕã≤ =ÚH˜Î <˘ã¨y#k. „Ѩ™êkOz# â◊H` Θ À ã¨xfl^è•#=Ú Ñ¨@¡ ZO`À ÉèHí ÉΘ Ïè =# Hõey ã¨xfl^è•#=Ú#‰õΩ ZѨÙÊ_»∞
FO =ÚH˜Î xÅÜ«∂Ü«∞ #=∞ó U ¿ã= J=ã¨~"° ∞≥ ` ÿ Õ x™êfi~°=÷ ÚQÍ P ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∞#flk. J~Ú`Õ `«# ÉÏ^躌 `«Å∞
Pq^èŒ=ÚQÍ P<å_»∞ ZHõ¯_»‰õÄ "≥à◊§=^ŒÌx P^ÕtOz# `å`«, `«#∞ =Úy¿ã ÃÑ^ŒÌ =Ü«∞ã¨∞Ö’ ã¨xfl^è•#=Ú Ñ≤ÅÅ¡ ÉÏ^躌 `«#∞ ã‘fiHõiOz, P Ñ≤ÅÅ¡ #∞
QÆ$ǨτѨ"âÕ =◊ Ú KÕã#≤ WO\˜x `«# ã¨xflkèQÍ =∞ÅK«∞H˘#∞@ ^•fi~å ''~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú—— ã¨OѨÓ~°‚=ÚQÍ, =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ J=∞‡=∞‡ÖÏ P^ŒiOz "åix HõO\˜H˜ Ô~ѨÊÖÏ
Pq~°ƒqù OzOk. HÍáê_»∞`«∞#flk. Ñ≤Å¡Å`À J#∞|O^èŒ=Ú ÃÑOK«∞‰õΩx rqã¨∞Î#fl â‹·Å[ hu
J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ "Õ~˘Hõ =∞Ok~°=Ú# ^è∞Œ x „Ѩ[fieOK«∞ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ xÜ«∞=∞=ÚʼnõΩ Hõ@∞ì|_ç ZO`«\˜ qѨ`«¯~° Ѩiã≤÷`«∞Å∞ Z^Œ∞Ô~·#ѨÊ\˜H©
"ÕOKÕãÜ ≤ Ú« #fl J#ã¨∂Ü«∞=∂`«, `å`« k=º =∞OQÆà◊ ~°∂Ѩ=Ú Hõ#∞=∞~°∞QÔ #· ѨÙÊ_»∞ ~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú QÆ_Ñ» ¨ ^•@Hõ `å`« P"≥∞‰õΩ ã¨∂zOz# r=# q^è•#=Ú#∞
`å`«ÃÑ· L#fl „¿Ñ=∞`À ~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú ÉÏ^躌 `« ã‘fiHõiOz JK«Û@ JYO_» ^è∞Œ xx "Õ^"Œ å‰õΩ¯ÖÏ ÉèÏqOz Hõ@∞ì|_çÜÚ« O_»∞@ KÕ`<« Õ P"≥∞ rq`«=Ú#‰õΩ ã¨iÜ≥∞ÿ #
"≥eyOz D P„â◊=∞=∞O^Œ∞ `«# â◊HxΘ „Ѩu+≤Oª zOk. P ~°H=õ ÚQÍ `å`«QÍiKÕ ™ê~°H÷ `õ « HõeyOK«∞@ˆH `å`«QÍ~°∞ `«# rq`« K«i„`« ~åÜ«Ú J^Œ$+¨ì ÉèÏQƺ=Ú#∞
ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ 'J#Hõ¯— Jx Ñ≤eÑ≤OK«∞‰õΩ#fl J#ã¨∂Ü«∞=∂`« `å`«Ñ@ ¨ ¡ `«# ™È^Œs aèHÍ∆ ~°∂Ѩ=ÚQÍ `«# ‰õÄ`«∞~°∞‰õΩ „Ѩ™êkOz~°x `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl `«e¡ P<å_»∞ 'P—
ÉèÏ==Ú#∞ x~å÷iOzOk. J#fl XHõ¯ Ѩ^=Œ Ú`À `«#‰õΩ ^è~·≥ º° =Ú x=fi_»"∞Õ HÍHõ `«# ‰õÄ`«∞~°∞‰õΩ `å`« ~°HÍ∆
V 116 V 117
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –9
Hõ=K«=ÚÖÏ xez~°x `≥Å∞ã¨∞‰õΩOk. [#‡xzÛ# `«ex¡ `å<Õ J~Ú<å `«# ‰õÄ`«∞~°∞
Ѩ@¡ `å`«QÍ~°∞ ‰õΩiÑ≤Oz# =∂`«$„¿Ñ=∞‰õΩ á⁄OyáÈ`«∂ '=∂`«$^Õ"ÀÉè=í — J#fl J^蕺ܫ∞=Ú – 9
Ѩ^=Œ Ú#‰õΩ x~°fiK«#"≥∞#ÿ `å`«QÍiH˜ =∞#óѨÓ~°fiHõ #=∞™ê¯~°=Ú ÅiÊOK«∞‰õΩO@∞#flk.
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
`å`«QÍi "å‰õΩ¯‰õΩ#fl =∞Ç≤Ï=∞ Dáê\˜H˜ ѨÓiÎQÍ J~°=÷ ∞~ÚOk Hõ^•.
`å`«QÍ~°∞ â◊s~°O`À ÖË#ѨÊ\˜H© "åi â◊HΘ HõÅHÍÅO xez LO@∞Ok. HÍ|\˜ì
=∞#‰õΩ J=ã¨~"° ∞≥ #ÿ ѨÙÊ_»ÖÏ¡ U ã¨fiѨfl ã¨O^Õâ=◊ Ú ^•fi~å<À ÖËHõ `å`«QÍiH© – `å`«QÍi =∞Ǩϟ„QÆO =∞ǨHÍÜ«∞O =ÚQÆú"≥∂ǨÏ#~°∂ѨO
„QÆO^è•xH© `Õ_®ÖË^∞Œ HÍ|\˜ì P „QÆO^äOŒ ^•fi~å ‰õÄ_® =∞#O `å`« "å‰õΩ¯#∞ `å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
„QÆÇÏ≤ OK«=K«∞Û. Z@∞=O\˜ ã¨=∞㨺HÍh, H˜+¡ Ñì¨ i¨ ã≤u÷ HÍh Z^Œ∞~Ô #· ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍiÃÑ· ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« „¿Ñ~°}, „áÈ^ŒƒÅù =Ú, Pjã¨∞ûÅ`À „Ѩ„Ѩ^=Œä ∞=ÚQÍ ¿ãÅ=Ú
P^è•~°Ñ_¨ #ç Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«#∞O_ç ã¨OѨÓ~°"‚ ∞≥ #ÿ , `«$Ñ≤HÎ ~õ "° ∞≥ #ÿ ã¨=∂^è•#=Ú#∂,
#∞O_ç ^Õq=∂Ü«∞=∞‡ `«~e° ~åQÍ „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ N ™ê~Ú<å^ä∞Œ x ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO`À
Ѷe¨ `«=Ú#∂ <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® á⁄O^ŒQÅÆ ∞QÆ∞ `«∞<åfl~°∞.
JѨÓ~°fi „u"Õ}˜ ã¨OQÆ=∞ "Õ∞Å∞ HõÅ~ÚHõ`À J`«º^Œ∞ƒù`=« ÚQÍ ~°∂ѨÙk^Œ∞‰Ì Ωõ #flk
QÆ∞O@∂~°∞Ö’x #Å¡áê_»∞Ö’ "≥Åã≤# ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú.
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ= <åQÆ™ê~Ú =∞Ok~°=Ú – #Å¡áê_»∞ :
Zxq∞^Œ= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú U^≥<· å XHõ =∞ǨÏ`å¯~°º=Ú#∞ ™êkèOK«=Öˇ#<åfl U^≥<· å XHõ =∞Ǩ^Œ∞ƒù`=« Ú
ã¨$+≤Oì KåÅ<åfl ^•xH˜ JO`«∞ÖËx Ѩ@∞ì^ÅŒ , Hõ$+≤`À áê@∞ ^≥"· å#∞„QÆÇϨ O ‰õÄ_®
ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ HÍ"åe. D ^≥=· |Å=Ú`À<Õ J<ÕHõ Hõ+#ì¨ +¨=ì ÚÅ HÀiÛ XHõ JѨÓ~°fi
HõÅ~ÚHõ‰Ωõ NHÍ~°O K«∞\˜ì ™êkèOz# Ѷ∞¨ #`« <åQÆ™ê~Ú =∞Ok~° =º=™ê÷щ¨ Ωõ Öˇ#·
ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍiH˜, "åiHõxfl q^è=Œ ÚÖÏ ã¨ÅǨÅ#∞, ã¨Ç¨ Ü«∞ ã¨ÇϨ HÍ~°=ÚÅ#∞
JO^ŒKãÕ #≤ =∂q∞_ç t=„Ѩ™ê^£ QÍiH˜ K≥O^Œ∞`«∞Ok. `å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ
ã¨OHõÅÊ=Ú HõeyOz, Pj~°fikOz Jk <≥~"° ~ˆÕ ÖÏ Ñ¨iã≤` ÷ ∞« Å#∞ HõeÊOz XHõ
=∞ǨÏ`«~Î ° HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ ™êkèOK«∞@Ö’ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ JO_»^OŒ _»Å∞QÍ xÅ∞K«∞@ÜÕ∞
HÍHõ P ^•iÖ’ L#fl P@OHõ=ÚÅ#∞ `˘ÅyOz P HÍ~°º„Hõ=∞=Ú [Ü«∞„Ѩ^=Œ ÚQÍ
[iˆQÖÏ K«∂™ê~°∞. P q=~°=ÚÅxflÜ«Ú WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•=Ú.
z#fl`«#=Ú #∞O_ç <åã≤ΉõΩ_»∞QÍ #∞#fl ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ q∞„`«∞Å
„áÈ^ŒƒÅ=Ú`À "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\˜ ™êiQÍ 1984 q[Ü«∞^Œâq◊ ∞H˜ +≤i_ôH˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞
V 118 V 119
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –9
ÉÏÉÏ K«∂Ñ≤Oz# J^Œ∞ƒù`« bÅʼnõΩ "≥∞=ÿ ∞~°záÈ~Ú JѨÊ\˜#∞O_ç ™ê~ÚѨ^OŒä Ö’ Éè~í ^° •fi[ =∂ëêì~∞° ^•fi~å `å`«QÍi QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl ÉÏÅK«O^Œ~ü
J_»∞y_çi. `«~°∞"å`« QÆ∞O@∂~°∞ #O^Œ∞ ™ê~ÚÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú#∞ QÍ~°∞, t=„Ѩ™ê^£ QÍ~°∞ ^èŒ∞x „áê~°OÉè’`«û=O ^Œ`«Î ã¨fi~°∂ѨÙ_≥·# `å`«QÍiKÕ
xi‡OK«=Öˇ##fl HÀiHõ Hõey#k. HÍh Z@∞=O\˜ ѨÙ~ÀQÆu ÖËHõ HÍÅO QÆ_z» áÈQÍ [iÑ≤Oz# ÉÏQÆ∞O_»∞#x =∂ëêì~∞° QÍix ã¨O„ѨkOK«QÍ"å~°∞ ^ŒÜ∂« àòâ~◊ } ° ü QÍix
D q+¨Ü∞« "≥∞ÿ q∞H˜¯e HõÅ`«KO≥ k ^è~·≥ º° O HÀÖ’Ê~Ú# ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ WHõ D ã¨O„ѨkOK«=∞x K≥Ñʨ QÍ g~°∞ Hõ~∂° flÅ∞ KÕi ^ŒÜ∂« àò â◊~} ° ü QÍi WO\˜H˜ "≥o§
"åHõ|∞ KÕÜ∞« QÍ "å~°∞ WO\˜Ö’ ÖˉΩõ O_»∞@KÕ "åi ‰õΩ=∂~°∞_»∞ gi ~åHõ QÆ∞iOz
HÍ~°º=Ú#∞ ™êkèOK«=Öˇ#O>Ë +≤i_ôH˜ "≥o§ JHõ¯_»<Õ LO_ç D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú
`≥Å∞ã¨∞‰õΩx Jã¨Å∞ `å`«QÍ~°∞ `«=∞ ã¨fiã¨Å÷ O g_ç ZHõ¯_»‰Äõ "≥à§◊ ~°h, WO`«=~°‰Äõ
ã¨ÑŨ¶ =∞ÜÕ∞ºÖÏ ÉÏÉÏ#∞ HÀ~°∞H˘#∞@‰õΩ xâ◊Û~ÚOK«∞H˘<≥#∞.
"åix fã¨∞H˘x "≥à√◊ §@‰õΩ =zÛ# "å~°O^Œ~∂° "≥#∞Hõ‰Ωõ =∞~°e "≥o§~°x `≥Å∞ѨQÍ
JѨÙÊ_»∞ t=„Ѩ™ê^£ QÍ~°∞ ™ê~Ú ã¨KÛ« i„`«#∞ áê~åÜ«∞}=Ú KÕã∂¨ Î LO>Ë qx x~å…O`«áÈ~Ú Uq∞ KÕÜÚ« @‰õΩ áêÅ∞áÈHõ ~å„u XO\˜QOÆ @ „áêO`«=Ú#
™ê~Ú J#∞„QÆǨÏ=Ú#∞ á⁄O^Œ=K«∞Û#x ^è≥·~°ºO K≥ѨÊQÍ QÆ∞O@∂~°∞ KÕi =ã¨uH˜ KÕi ÉÏÉÏÃÑ· ÉèÏ~°=Ú "Õã≤ ã¨KÛ« i„`« áê~åÜ«∞}=Ú KÕã≤ `≥Å"¡ åi `å`«QÍi
áê~åÜ«∞}=Ú#∞ "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ\˜iì . H˘kÌ ~ÀAʼnõΩ Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞ J#∞‰õÄeOz# WO\˜ =^Œ‰Ì Ωõ "≥à§ı ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ kQÆO|~°∞Å∞QÍ, xifiHõÅ∞ÊÅ∞QÍ ^Œ~≈° #q∞zÛi.
`«~∞° "å`« =∞Ok~°=Ú#‰õΩ HÍÅã≤# ã¨Å÷ =Ú 25 ÃãO@¡ Éè∂í q∞x ѨÙ_»∞=ÚÅ HÀ\˜~Ô _ç¤ ™êëêìOQÆ #=∞™ê¯~° "≥Ú#iÛ `å=Ú =zÛ# Ѩxx q=iOz `å`«QÍix ~°=∞‡x
„áêi÷OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ ''g∞~°∞ á⁄O_ç—— Jx J<åfl~°∞. J~Ú`Õ t=„Ѩ™ê^Œ∞ QÍ~°∞
QÍ~°∞ ^•#q∞K«∞Û@‰õΩ =ÚO^Œ∞‰õΩ ~åQÍ J#∞HÀx q^è=Œ ÚQÍ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ
^èŒ∞x J#QÍ ^Œ`å΄`ÕÜ«Ú_»∞ HÍ=Ù# ^Œ`«Îã¨fi~°∂ѨÙ_»∞ J~Ú# `å`«`À
HÍ=Åã≤# ã¨Å÷ =Ú U~åÊ>ˇ#ÿ k. ''g∞ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ g∞ˆ~ ~åHõáÈ`Õ ZÖÏ `å`å—— Jx „áêi÷OK«Q<Æ Õ `å`«QÍ~°∞
™ê~Ú`« ` « fi „Ѩ K å~° = ÚÖ’ `« i Oz# Éè í ~ ° ^ •fi[ =∂™êì ~ ° ∞ QÍiH˜ "≥O@<Õ ÖËz xÅ|_çi. JO>Ë `å`« `«#∞ ^Œ`∞« _Î #» x JOwHõiOz#>Ë¡ Hõ^•. P
q+¨Ü∞« =∞O`«Ü¸ « q=iOK«QÍ "åÔ~O`«Q<Æ À P#OkOz +≤i_ô #=¸<å =Öˇ q^è=Œ ÚQÍ JOwHÍ~°=Ú `≥eÑ≤# `å`«QÍi`À áê@∞, "åi JHõ¯QÍ~°∞ ‰õÄ_®
QÆ∞~°∞™ê÷<,£ ^•fi~°HÍ=∂~Ú L#fl =∞Ok~°=ÚÅ∞ ^ŒH} ∆˜ ÉèÏ~°`=« Ú# ÖË=Ù HÍ=Ù# „ѨÜ∂« }=Ú HÍQÍ JO^Œ~∂° HõÅã≤ ѨÜ∞« xOz xs‚`« ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ QÆ∞O@∂~°∞
P q^è=Œ ÚQÍ xi‡OK«∞=∞x ã¨ÅǨxzÛ =i "≥ÚHõ¯ =Öˇ HÍHõ =∞é˜] =$Hõ=∆ Ú =Öˇ KÕ~∞° ã¨iH˜ JHõ¯_» `å`«QÍi ~åHõHÔ · "Õ~Ú Hõ#∞flÅ`À Z^Œ∞~°∞ K«∂K«∞K«∞#fl ÉèHí Îõ [#
ã¨O^ÀǨÏ=Ú P#O^À`åûǨÏ=ÚÅ`À Z^Œ∞ˆ~y `å`«QÍix ã¨Q“~°==ÚQÍ
HõÅHÍÅ=Ú LO_»∞#@∞¡ Hõ@=ì ∞x ã¨ÅǨ xK«∞Û@KÕ '^ŒH} ∆˜ +≤i_ô— Jx <å=∞q∞_çi.
=∞Ok~°=ÚÖ’xH˜ PǨfixOzi. Éè‰í Ωõ ÅÎ P#O^Œ ã¨O^ÀǨÏ=ÚÅ∞, <å=∞ã¨OH©~#ΰ Å
P q^è=Œ ÚQÍ ¿ãHõiOz# ã¨Å÷ =Ú#O^Œ∞ XHõ `å`å¯eHõ =∞Ok~°=Ú#∞ U~åÊ@∞KÕã≤ =∞^躌 `å`«QÍ~°∞ ^è∞Œ x ™ê÷Ñ#¨ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú x~°fiÇ≤ÏOzi. P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞
10–7–86# ^Œ`å΄`ÕÜ∞« ™êfiq∞, ™ê~Ú<å^ä∞Œ Å z„`« Ѩ@=ÚÅ #∞Oz JYO_» =∞Ok~°=Ú "≥#∞Hõ QÆÅ QÆkÖ’ q„â◊q∞OzÜ«ÚO_»QÍ JHõ™ê‡`«∞QÎ Í ^è∞Œ xÖ’ L"≥fi`«∞#Î
nѨ=Ú#∞ "≥eyOz WHõ JѨÊ\˜ #∞O_ç P „Ѩ^âÕ =◊ ÚÖ’ JYO_» ™ê~Ú <å=∞ =∞O@Å∞ ÖËz#q. ÃÑ·# `å\ωõΩÅ HõÑÙ¨ Ê HÍ=_»O =Å# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° Jq∞`«
ã¨OH©~#ΰ Å∞, ã¨KÛ« i„`«, QÆ∞~°∞K«i„`« áê~åÜ«∞}=ÚÅ∞, J#fl^•# HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ#∞ PO^Àà◊#‰õΩ QÆ∞i HÍ™êyi. JѨÙÊ_»∞ ZHõ¯_À "≥#∞HõQkÆ Ö’ L#fl `å`«QÍ~°∞ ^è∞Œ x
x~°O`«~°=ÚQÍ J`«ºO`« "≥·Éèí==ÚQÍ [iÑ≤OK«∞K«∞O_çi. P q^èŒ=ÚQÍ P ã¨OQÆu Z=fi~°∂ K≥Ñʨ Hõ=Ú#∞¿Ñ 'P ! P! Jx ~Ô O_»∞™ê~°∞¡ ã≤Q~ÔÆ @∞ì #∞ã≤x H˜O^Œ‰Ωõ
„áêO`«=∞O`å ™ê~Ú<å=∞ 㨇~°}=ÚÅ`À#∂, áê~åÜ«∞}=ÚÅ`À x`«ºO q^ŒÅÛQÆ<Õ ^è∞Œ xÖ’x =∞O@Å∞ `«Q∞Æ =æ ÚYO Ѩ\™ì êQÍ~Ú. D ã¨OѶ∞¨ @# +≤i_ôÖ’
HõàH◊ àõ Ö◊ Ï_»∞`«∂ ^ÕnѨº =∂#=ÚQÍ "≥Å∞Q˘O^Œ∞`«∂ LO_Õk. XHõ™êi ^è∞Œ xÖ’ =∞O@Å∞ D q^è=Œ ÚQÍ<Õ ÖË=QÍ<Õ ÉÏÉÏ ã¨@HÍ Ñ¨@∞ì‰Ωõ x ã¨OÎ ÉèOí ÃÑ·
V 120 V 121
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –9
H˘_»∞`«∂ 'kQÆ∞ kQÆ∞ âßOuOK«∞— J#QÍ<Õ =∞O@Å∞ kyáÈ~Ú# ã¨OѶ∞¨ @##∞ g∞~°∞<åfl~å Jx J_çy# „Ѩâfl◊ ‰õΩ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂^è•#=Ú K≥ÑÙ¨ Ê@‰õΩ ~Ô O_»∞ ~ÀAÅ∞
[˝ÑHÎ≤ ˜ `≥ã∞¨ #Î flk. fã¨∞H˘x `«~∞° "å`« 'J=Ù#∞— Jx ã¨=∂^è•#q∞zÛi. J#QÍ nxx |\˜ì `å`«QÍ~°∞
P =∞~åfl_»∞ =∞^蕺ǨÏfl Ǩ~°u ã¨=∞Ü«∞O =~°‰Ωõ „ѨâßO`«=ÚQÍ L#fl `å`« 'HÍÖÏf`«∞_»∞— J#fl gi #=∞‡Hõ=Ú ã≤~÷ Ñ° _¨ #ç k. `«# `«`fiΫ =Ú#∞ "≥e|∞K«∞Û@‰õΩ
WHõ JѨÊ\˜#∞O_ç ÉÏÖ’#‡`«Î Ñ≤âßK« "Õ+^¨ •è iÜ≥∞ÿ # ^Œ`∞« _Î <·≥ å_»∞. =∞Ok~°=Ú W+ì̈Ñ_¨ H» õ áÈ=Ù@KÕ`<« Õ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂^è•#=Ú K≥Ñʨ ÖË^∞Œ . J~Ú`Õ gi ÉèHí Î̃
#∞O_ç "≥Å∞ѨʼnõΩ =KÕÛã≤ ~À_»∞¤g∞^Œ, á⁄Å=ÚÅ =∞^茺 Z_»`≥iÑ≤ ÖˉõΩO_® „â◊^ÅúŒ ∞ QÆ=∞xOz gi J#∞=∂#=Ú#∞ fiÛi.
u~°∞QÆ∞`«∂ Z=fiÔ~xfl q^è=Œ ÚÅ∞QÍ „|u=∂e<å =∞Ok~°=Ú Ö’xH˜ ~å‰õΩO_®, XHõ~ÀA `å`«QÍix fã¨∞‰õΩx Q˘Å=¸_ç "≥OHõÜ∞« º™êfiq∞ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ
PǨ~°=Ú fã¨∞HÀ‰õΩO_®<Õ LO_çi. P q^è=Œ ÚQÍ 72 QÆO@Å áê@∞ ZO_»#∞, KÕ~∞° ã¨iH˜ =∞^蕺ǨÏfl Éè’[# ã¨=∞Ü«∞=∂Ü≥∞#∞. JѨÙÊ_»∞ ÉèHí Îõ [#∞Å =∞^躌 L#fl
K«eh ‰õÄ_® ÖˇH¯˜ OK«Hõ áê^Œ~H° Å∆õ ∞ ÖˉΩõ O_»Q<Æ Õ =Úà◊§ á⁄^ŒÅ =∞^躌 u~°∞QÆ∞`«∂ `å`« Q ÍiH˜ Éè ’ [#=Ú uxÑ≤ O K« É ’QÍ Z=fiˆ ~ q∞ ÃÑ\˜ ì # #∂ `å`« Q Í~° ∞
PY~°∞‰õΩ ~å„u ã¨=∞Ü«∞=∞O^Œ∞ ‰õÄ_® =∞Ok~°=ÚÖ’xH˜ ~å‰õΩO_® QÆ_áç ê~°∞. Lq∞‡"ÕÜ∞« ™êyi. JO`ÕHÍh XHõ¯ =Ú^ŒÌ ‰õÄ_® u#ÖË^∞Œ . ZѨÙÊ_»∂ ÖËxk
D =∞^躌 Ö’ XHõ¯™êi t=„Ѩ™ê^Œ∞ QÍi ÉèÏ~°º ÅH©‡∆ „Ѩã#¨ flQÍ~°∞ `å`«QÍix `å`«QÍ~°∞ ZO^Œ∞HõÖÏ „Ѩ=iÎã¨∞Î<åfl~À J~°÷=Ú HÍHõ Pâ◊Û~°ºáÈ=_»=Ú Éèí‰õΩÎÅ
Zxfl q^è=Œ ÚÅ∞QÆ<À „áêi÷Oz `å`«#∞ `å#∞ ѨÓlOK« ^ŒÅKå#∞ HÍ|\˜ì =∞Ok~°=Ú =O`≥O· k. P `«~∞° "å`« "åiH˜ `≥eã≤#^Õq∞@O>Ë "≥OHõÜ∞« º ™êfiq∞ QÍ~°∞ Z=Ô~<· å
Ö’xH˜ ~°=∞‡x „áêi÷OK«QÍ 'WHõ¯_Õ KÕã∞¨ HÀ JHͯ— J<åfl~°∞, HÍh ֒ѨʼnõΩ ~åÖË^∞Œ . K«∂ã¨∞OÎ _»QÍ Éè’[#=Ú KÕ¿ã"å~°∞ HÍ~°∞. P ™êfiq∞ ™ê÷#=ÚÖ’ xÅz# `å`«QÍ~°∞
J~Ú`Õ PY~°‰õΩ ZO`«QÆ<À |u=∂ÖËã¨iH˜ =∞Ok~°=Ú =~°‰õΩ =KÕÛã¨iH˜ P ™êfiq∞ÖÏQÍ<Õ „Ѩ=iÎOz PÜ«∞#‰õΩ, `«=∞‰õΩ ÉË^=Œè Ú ÖË^xŒ x~°∂Ñ≤Ozi. JHõ¯_»
JѨÊ\˜=~°‰Ωõ `å`«QÍi HÀã¨=Ú "Õ~Ú Hõ#∞flÅ`À Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞#Î fl ÉèHí |Îõ $O^Œ=∞O`å #∞O_ç u~°∞QÆ∞ „Ѩܫ∂}=ÚÖ’ q^•º#QÆ~°∞ g∞^Œ∞QÍ QÆ∞O@∂~°∞ KÕii. P
XHõ¯™êiQÍ "≥Å∞¡=ÖÏ `å`«#∞ KÕi J^Œ∞Ѩ٠`«ÑÊ≤ # ǨÏ~å¬u~ˆ Hõ=Ú`À Ǩ~°`∞« Å∞, q^è=Œ ÚQÍ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞ J#∞‰õΩ#fl HÍ~°º„Hõ=∞=Ú 18 ~ÀAÅ =~°‰Ωõ H˘#™êy
^è∂Œ Ѩ=ÚÅ∞, #=∞™ê¯~°=ÚÅ`À `å`«QÍix LH˜¯i aH˜¯i KÕ¿ãã¨iH˜ =∞Ok~°=Ú `å`«QÍi`À "åiH˜ JѨÙ~°∂Ѩ ÉÏO^è=Œ º=Ú#∂, =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å#∞ HõeyOz#k.
QÆ∞=∞‡=Ú =~°‰Ωõ =zÛ# `å`«QÍ~°∞ =∞~°e "≥o§áÈ~Úi. P ~°H=õ ÚQÍ ÃÑ·H˜ Pq^è Œ = ÚQÍ `å`« Q Í~° ∞ ^è Œ ~ ° ‡ 㨠O ™ê÷ Ñ ¨ # HÀ㨠O Ö’HÀ^Œ ú ~ ° } QÍqOK« ∞
HõxÑ≤OK«∞ HÍ~°}=ÚÖË"∞≥ #ÿ ѨÊ\˜H© `å`«QÍ~°∞ 72 QÆO@Åáê@∞ =∞Ok~°=ÚÖ’xH˜ HÍ~°º„Hõ=∞=ÚʼnõΩ NHÍ~°O K«∞@∞ì@ „áê~°OÉè=í ∂Ü≥∞#∞. P ~°H=õ ÚQÍ Ñ¨^xÌ≥ q∞k
„Ѩ"tÕ OK« ^ŒÅK«∞HÀÖË^#Œ flk "åã¨=Î =Ú. P `«~∞° "å`« "å~°O`«@ "åˆ~ =∞Ok~°=Ú ~ÀAÅ∞ ™êH∆Í`ü ÉèíQÆ=O`«∞x`À ™êOQÆ`«º=Ú Hõey ÉèÏ~°"≥∞ÿ# =∞#ã¨∞Å`À
`å`«QÍix Hõ~∂° flÅ∞ fã¨∞H˘x "≥à√◊ `«∞O_»QÍ u~°∞QÆ∞ „ѨÜ∂« }OÖ’ ÉÏÅK«O^Œ~ü
Ö’xH˜ „Ѩ"tÕ Oz U_»∞ QÆO@Å áê@∞ q„â◊q∞Ozi. P `«~∞° "å`« „ѨâßO`«=ÚQÍ
QÍ~°∞ "åà◊√§ `å=Ú `å`«QÍix =ke =KÕÛã¨∞OÎ >Ë Wxfl ~ÀAÅ∞ `«=∞#∞ JÅiOz#
#∞#fl `å`«QÍix P =¸_»∞ ~ÀAÅ „Ѩ=~°Î# "≥#∞Hõ L#fl HÍ~°}=∞_»∞QÆQÍ
`å`« Uq^è=Œ ÚQÍ =º=ǨÏi™êÎ~À#x P`«$`« xO_ç# =∞#ã¨∞`À QÆ=∞xOK«QÍ HõÅ∂¡~∞°
`å`«QÍ~°∞ =∞Ok~°=ÚÖ’ L#fl P@OHõ=ÚÅ∞ `˘ÅyOK«∞>ˆH `åh q^è=Œ ÚQÍ
KÕi# "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞ Jã¨Å∞ gà‹§=~À ‰õÄ_® `≥eÜ«∞#@∞¡QÍ „Ѩ=iÎOz "≥#∞kiy
KÕã≤u#x ã¨Ê+¨ì=ÚQÍ ÃãÅqzÛi. JO`ÕHÍHõ `å`«QÍix QÆ∞iOz# J<ÕHõ
‰õÄ_® K«∂_»Ö^Ë ∞Œ . `«#‰õΩ U q^è"Œ ∞≥ #ÿ =∞=∞HÍ~°=Ú |O^è=Œ ÚÅ∞ LO_»=x `≥Å∞ѨÙ
q+¨Ü∞« =ÚÅ∞ `å`«QÍi ^•fi~å<Õ q#=Öˇ##fl ‰õΩ`«∂ǨÏÅ=Ú`À ~°H~õ H° =õ ÚÅ „Ѩâfl◊ Å∞
x["≥∞#ÿ J=^è∂Œ `« `«`fiΫ =Ú#∞ "å~°∞ „QÆÇÏ≤ OKÕÖÏ KÕ™ê~°∞.
"ÕÜ«∞QÍ gi HÀiHõ#∞ =∞xflOz# `å`« JxflO\˜H˜ gix ã¨O`«$Ñ≤ΠѨ~°K«∞
ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞ WzÛi. JO^Œ∞Ö’ =ÚYº=ÚQÍ `å`«QÍix Hõ$+¨µx‚ HÍÅ=ÚÖ’ FO =∞=∞HÍ~° ~°ÇÏ≤ `åÜ«∞ #=∞ó
V 122 V 123
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –9
J~Ú#ѨÊ\˜H© `å`«#∞ =ke =ã¨∞Î<åfl=∞<Õ ^Œ∞óY=Ú`À ÉèÏ~°"≥∞ÿ# áê~åÜ«∞}=ÚÅ∞ Éèí‰õΩÎÅKÕ KÕ~ÚOz# ^Œ`åÎ=`åi}˜ ^Õq=∂Ü«∞=∞‡#∞ D
ǨÏ$^ŒÜ∞« =ÚÅ`À "å~°∞ QÆ∞O@∂~°∞ KÕii. =∞Ok~°=Ú#‰õΩ fã¨∞‰õΩ ~å=K«∞Û##∞ PÖ’K«#‰õΩ NHÍ~°O K«∞\ì̃#"åÔ~· Éè‰í Ωõ ÅÎ KÕ
áê~åÜ«∞}=ÚÅ∞ KÕ~ÚOK«∞@ „áê~°OaèOz "å~°O^Œih ^ŒH} ∆˜ ^Õâ◊ Ü«∂„`«‰Ωõ
`å`«QÍix „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ ^Œi≈Oz ¿ãqOK«∞@ =Å# J=^è∂Œ `«Å „¿Ñ=∞,
Hõ<庉õΩ=∂i =~°‰õΩ fã¨∞‰õΩ"≥àÏÎ=∞x K≥Ñ≤Êi. Dq^èŒ=ÚQÍ ~°Hõ~°Hõ=ÚÅ
Hõ~∞° }Å#∞ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ „QÆÇÏ≤ Oz# ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍiH˜ =∞Ok~° â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ #∞
„ѨÜ∞« `«fl=ÚÅ ^•fi~å U q^è=Œ ÚQÍ<≥<· å ^Õq=∂Ü«∞=∞‡#∞ ~°ÑÊ≤ OK«=Öˇ##fl ^Œ$_è»
=∞~˘Hõ J=^è Œ ∂ `« J~Ú# ''^Õ q =∂Ü« ∞ =∞‡——, ~åq∞Ô ~ _ç ¤ `å`« QÍ~° ¡ ` À
ã¨OHõÅÊ=Ú`À Ö∫H˜H=õ ÚQÍ D „ѨÜ∞« `«fl=ÚÅ∞ KÕÜÚ« K«∞O_çi. WHõ ^Õ=ÚxÃÑ·
KÕ~ÚOK«=Öˇ##fl J^Œ∞ƒù`« ã¨OHõÅÊ=Ú Hõey#k. D q+¨Ü∞« "≥∞ÿ Éè~í ^° •fi[ =∂™êì~∞°
ÉèÏ~°=Ú "ÕÜÚ« @‰õΩ `å`«QÍix ^Œi≈Oz Z@¡~Ú##∂ ^Õq=∂Ü«∞=∞‡ =K«∞Û#@∞¡
QÍi`À ã¨O„ѨkOK«QÍ "å~°∞ =∂Ü«∞=∞‡ QÆ∞iOz# q=~°=ÚÅ∞ `≥eÑ≤i.
KÕÜÚ« ÉÏ^躌 `«#∞ `å`«QÍiÃÑ· LOz `å`«QÍ~°∞ JO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOz# `«~∞° "å`«
Hõ<庉õΩ=∂i, „u"Õ}© ã¨OQÆ=∞ f~°=ÚÖ’ x"åã¨=ÚO_Õ ^Œ`åÎ=`åi}˜ ^è~·≥ º° =ÚQÍ q∞ye# Ѩ#∞ÅÖ’ x=∞QÆ∞flÖˇi· .
^Õq=∂Ü«∞=∞‡ =Ü«∞ã¨∞ Z=fiiH© `≥eÜ«∞^Œ∞. J<ÕHõ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ ~å[<£
ã¨∞=∂~°∞ 300 áê~åÜ«∞}=ÚÅ∞ ѨÓ~°Î~Ú# Ñ≤^ŒÑ¨ 6–11–86 `Õn#
J#∞ Éè‰í Ωõ _Î ∞» =∂Ü«∞=∞‡#∞ ¿ãqOK«∞‰õΩO@∂ Pq_»`À áê>Ë LO_çáÈÜ«∂_»∞.
Hõ<庉õΩ=∂iH˜ |Ü«∞Å∞^Õ~°∞@‰õΩ =ÚǨ˙~°ÎO x~°‚~ÚOzi. Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂
J=∞‡ `«~K° ∞« QÍ ã¨O„^Œ=ÚÖ’xH˜ "≥o§ ZѨÊ\˜HÀ uiy =ã¨∞OÎ _Õ"å~°∞. JO`ÕHÍHõ
„ѨÜ∂« }Ѩ٠U~åÊ@¡#∞ QÍqOK«∞H˘x =∞Ok~°=Ú =^Œ‰Ì Ωõ KÕ~∞° K«∞O_çi. J~Ú`Õ
J=∞‡ x`åºyflǨϟ„u. ã¨=Ú„^Œ f~°=Ú#O^Œ∞ ‰õÄ~°∞Ûx z`«∞‰õΩÅ∞ ¿ÑiÛ ^è∞Œ xx
D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ ~°∂. 20,000 Y~°∞ÛÅ xq∞`«Î=Ú HÍ=Åã≤ ~åQÍ
"≥eyOz Hõ~‡° Å∞ ^èfiŒ Oã¨O KÕ¿ã"å~°∞. J=∞‡K«∞@∂ì ZÅ¡ÑÙ¨ Ê_»∂ ‰õΩHõ¯Å∞ QÆ∞OѨÙÅ∞
=™êÎÜ∞« #∞‰õΩ#fl ^è#Œ =Ú ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ ã¨=∞‰õÄ~°Hõ áÈ=_»O`À x~åfiǨωõΩÅ∞
QÆ∞OѨÙÅ∞QÍ u~°∞QÆ∞`«∞O_Õq. J=∞‡ "å\˜H˜ qiqQÍ áêÅ∞, |#∞flÅ#∞ Uq∞ KÕÜÚ« @‰õΩ áêÅ∞áÈHõ k‰õΩ¯`ÀK«x ã≤u÷ Ö’ LO_çi. J@∞=O\˜ qѨ`¯« ~°
ÃÑ_»∞`«∞O_Õ"å~°∞. ã¨=Ú„^Œ=ÚÖ’H˜ `«~K° ∞« QÍ "≥o§ =ã¨∞OÎ _»∞@, P f~°=ÚÖ’<Õ Ñ¨iã≤`÷ ∞« ÅÖ’ D ã¨É∞íè ºÅ`À Z@∞=O\˜ ѨiK«Ü∞« =¸ ÖËx ã¨∞jÅ QÍ~°∞ ã¨OQÆu
J<ÕHõ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ LO_ç Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ #∞ ÉÏѨÙ`«∞#fl =∂Ü«∞=∞‡Ö’x `≥Å∞ã¨∞‰õΩx XHõ ã¨`å¯~°º=Ú ã¨ÑŨ¶ =∞QÆ∞@‰õΩ W@∞=O\˜ z#flz#fl X_ç^∞Œ _»∞‰õΩÅ#∞
=∞Ǩ`«‡º=Ú#∞ QÆ∞iÎOz JHõ¯_ç „Ñ¨[Å∞ J=∞‡ `«# KÕ`∞« Å#∞ `«Åg∞^Œ ÃÑ\ì̃ JkèQqÆ ∞OK« =Åã≤#^Õ#x `≥eã≤#"å~°∞ HÍ|\˜ì ZO`À ã¨ÇϨ $^ŒÜ∞« =Ú`À "å~°∞
Pj~°fikOz# `«=∞ Hõ+=ì¨ ÚÅ∞ fi#@∞¡, J=∞‡ KÕ`« ÉÁ@∞ìÃÑ\˜Oì K«∞‰õΩO>Ë `«=∞‰õΩ D ~°∂. 20,000 "≥Ú`«=Î Ú Y~°∞Û#∞ ã¨É∞íè ºÅ‰õΩ JOkOzi. Pq^è=Œ ÚQÍ XHõ
"Õ∞Å∞ KÕ‰õÄi#@∞¡ ÉèÏqOKÕ"å~°∞. P q^èŒ=ÚQÍ Z<Àfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞ =∞ǨÏ`å¯~°º=Ú#O^Œ∞ ÉèÏQÆO =Ç≤ÏOK«∞@‰õΩ ^Õq=∂Ü«∞=∞‡ ã¨∞jÅ QÍiH˜ P |∞kúx,
Hõ<庉õΩ=∂iÖ’ LO_ç JHõ¯_ç „Ñ¨[Å ÉÏQÀQÆ∞Å∞ K«∂ã≤# J=∞‡#∞ JHõ¯_ç „Ñ¨[Å∞ PÖ’K«##∂, J=HÍâ◊=Ú#∂ P q^è=Œ ÚQÍ HõeyOz#k.
'™êQÆ~H° #õ º— Jx Ñ≤ez H˘eKÕ"å~°∞.
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ^•i á⁄_»=Ù<å Éè[í #, ã¨OH©~#ΰ , áê~åÜ«∞}, ã¨`û« OQÆ=ÚÅ`À
J@∞=O\˜ =∂Ü«∞=∞‡ ^•fi~å â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ KÕ~ÚOK«_=» ∞O>Ë ™ê=∂#º HÍÅ=Ú QÆ_çÑ≤ Jq∞`À`åûǨÏ=Ú`À Hõ<庉õΩ=∂i KÕii. Hõ<庉õΩ=∂iÖ’
q+¨Ü∞« O HÍ^Œ∞. JO^Œ∞‰õΩ `«y# ^≥=· =H˜,Î ã¨OHõÅÊ |Å=Ú ZO`À J=ã¨~=° Ú. ^Õq=∂Ü«∞=∞‡#∞ QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞H˘#∞@‰õΩ "≥à√◊ OÎ _»QÍ '=∂Ü«∞=∞‡ =∞Ok~ü—
J™ê^躌 "≥∞#ÿ HÍ~°º=ÚÅ∞ ã¨∞™ê^躌 =Ú HÍ"åÅO>Ë JѶ∞¨ @ Ѷ∞¨ @<å ã¨=∞~°∞_÷ #·≥ HõxÑ≤Oz#k. ֒ѨʼnõΩ "≥o§ "åHõ|∞ KÕÜ∞« QÍ P =∞Ok~°=Ú ^Õq=∂Ü«∞=∞‡^Œx
^Œ`å΄`ÕÜÚ« Å "åix "Õ_∞» HÀ=_» "≥ÚHõ¯>Ë =∂~°=æ ∞x `«Åz#"åÔ~· QÆ∞~°∞K«i„`« `≥eã≤#k. J~Ú`Õ J=∞‡ Hõ<庉õΩ=∂iÖ’ LO_»∞@ÖË^hŒ , ¿ãÅ=ÚÖ’ LO@∞<åfl~°h
V 124 V 125
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –9
`≥eÜ«∞QÆ<Õ ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ XHõ¯~ˆ ¿ãÅO |Ü«∞Å∞^Õi `≥Å"¡ å~°∞ ~°≠Ï=Ú# P~ÀA #=O|~°∞ 17= `Õn 1986. "ÕÖÏkQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ J=∞‡ ^Œ~≈° #O
QÆO. 4.30 x=Ú+¨=ÚʼnõΩ ¿ãÅO KÕii. Hõ<庉õΩ=∂iÖ’ ѨÓ*Ïi WzÛ# z~°∞<å=∂ KÕã∞¨ ‰õΩx P#OkOK«∞K«∞<åfl~°∞. =∞^蕺ǨÏfl Ǩ~°u ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ Å∞Ow ^èiŒ Oz,
„ѨHÍ~°O "≥^∞Œ ‰õΩ`«∂ "≥à√◊ §K«∞O_»QÍ XHõ z#fl ‰õΩHõ¯Ñ≤Å¡ =zÛ ^•i K«∂ѨÙ`«∂ XHõ `«Å‰õΩ |@ì K«∞@∞ì‰Ωõ x `«ÅÃÑ· Ѩো =Ú É’i¡OK«∞‰õΩx ZQÆ∞~°∞‰õΩO@∂ XHõ „ã‘Î
WO\˜=ÚO^Œ∞ PyáÈ~Ú#k. #=Ùfi‰õΩO@∂ =O@âßÅ"≥Ñ· Ù¨ ~å™êÔQ#∞. Jk QÆ=∞xOz# ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ JHõ¯_ç
P WÅ∞¡ Z=i^À `≥eÜ«∞HõáÈ=_»=Ú, P WO\˜ `«Å∞ѨÙÅ∞ =¸ã≤ LO_»_=» Ú "åi`À Éè’[#=Ú ÃÑ@ì=∞x K≥ÑÊ≤ Ǩ~°uHÔ · "≥o§áÈÜ«∂~°∞. P `«~∞° "å`« ÉÏÅK«O^Œ~ü
=Å# `≥Å¡"åi "å~°∞ `«Å∞ѨÙÅ∞ `≥~°K«∞ =~°‰õΩ JHõ¯_»<Õ ^Œ`«Î <å=∞㨇~°} QÍiH˜ P"≥∞ =∞kÖ’ "≥∞^ŒÅQÍ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í ÉÏÉÏ#∞ P =zÛ#k ÉÏÉÏÜÕ∞ S#KÀ
KÕã∞¨ H˘#∞K«∂ LO_»QÍ `«~∞° "å`« P WÅ∞¡ =∂Ü«∞=∞‡ x"åã¨=∞x `≥eã≤#k. P ™êÜ«∞O„`«O "åi ^Œ~°≈#O =∞m§ HõÅQÍe Jx =∞#ã¨∞û#O^Õ ÉÏÉωõΩ
֒ѨʼnõΩ "≥o§ Wxfl ~ÀAʼnnHõ‰∆ Ωõ XHõ ~°∂Ѩ=Ú ~åÉ’`ÀO^Œ#fl `«ÇϨ `«ÇϨ `À #=∞㨯iOK«∞H˘xi. J#∞‰õΩ#fl q^è=Œ ÚQÆ<Õ ™êÜ«∞O„`«O P „ã‘Î =O@âßÅ "≥Ñ· Ù¨
=∂Ü«∞=∞‡ áê^Œ=ÚʼnõΩ #=∞㨯iOK«QÍ ÉèÏ+¨HõO^Œx ÉèÏ==Ú`À J=∞‡ "≥à§◊ _»O K«∂ã≤# ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ P =zÛ#k ÉÏÉÏÜÕ∞ J~Ú#KÀ "≥#∞Hõ‰Ωõ
nqOz#k. J@∞ Ñ≤=∞‡@ `«# ~åHõ‰Ωõ QÆÅ HÍ~°}=Ú J=∞‡ ÉÏQÀQÆ∞Å∞ K«∂ã¨∞‰õΩ<Õ ~å"åe J#∞HÀQÍ<Õ JHõ¯_»<Õ L#fl ÉÏÅK«O^Œ~,ü t=„Ѩ™ê^Œ∞ =∞iH˘O^Œ~∞° Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞
~å[<£ QÍiH˜ q=iã¨∂Î =∞Ok~° â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ ‰õΩ J=∞‡#∞ fã¨∞‰õΩ ~å=Åã≤#kQÍ ‰õÄ~°∞Û#fl ã¨Å÷ =Ú#‰õΩ =zÛ#k. WHõ JѨÊ\˜`À ÉÏÉÏ<Õ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ ã¨âs◊ ~°∞Å∞QÍ
HÀ~å~°∞. J~Ú`Õ ~å[<£ QÍ~°∞ J=∞‡ ZHõ¯_»‰õÄ "≥à◊§~°x K≥ѨÙ`«∂ J=∞‡ =zÛ~°#∞ q+¨Ü∞« =Ú `Õ@ `≥Å"¡ ∞≥ #ÿ k. K«∞@∂ì KÕi# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ~°H~õ H° =õ ÚÅ
ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍiH˜ „Ѩ™ê^Œ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ WzÛ# J~°\˜ Ѩà§◊ #∞ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ ã¨Å÷ =ÚÖ’ ÉèÏ+¨ÅÖ’ ã¨OÉèÏ+≤OK«∞ K«∞O_» Z=ˆ~ ÉèÏ+¨Ö’ „ѨtflOz# "åiHÍ ÉèÏ+¨Ö’ `«y#
"Õã≤ J=∞‡ =zÛ#@∞¡ ÉèÏqOK«∞HÀ=∞x K≥áêÊ~°∞. ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞ ~å™êÔQ#∞. Dq^è=Œ ÚQÍ H˘O`« ã¨=∞Ü«∞=Ú QÆ_z» # `«~∞° "å`«
J~Ú`Õ Wxfl =ºÜ«∞„Ѩܫ∂ã¨ÅHÀiÛ WO`« ^Œ∂~°=Ú "≥`«∞‰õΩ‰õΩO@∂ 'PHõÖ™Ë ÈÎOk— Jx J_»∞QÆQ<Æ Õ J#fl=ÚÖ’ áêÅ∞áÈã≤ =Ú^ŒÅÌ ∞ HõeÑ≤ ÃÑ@ìQÍ uO@∂
=zÛ#k J=∞‡#∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ fã¨∞‰õΩx "≥à√◊ §@ˆH HÍh WÖÏ „Ѩ™ê^Œ=ÚÅ`À 'Ѩxg∞^Œ =KåÛ#∞, ~Ô O_»∞ ~ÀAÅ∞O\Ï#∞— Jx Jxi. JѨÊ\˜H˜ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨
`«$Ñ≤ÑÎ _¨ ^» ÅŒ K«∞HÀx ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ J=∞‡ =K«∞Û=~°‰Ωõ JHõ¯_» #∞O_ç HõkÖËk =ÚǨ˙~°=Î Ú ~Ô O_»∞ ~ÀAÅ∞O_»∞@KÕ "å~å q^è=Œ ÚQÍ Ñ¨eH˜~x° J~°=÷ ∂Ü≥∞#∞.
ÖË^xŒ cè+‡≤ OK«∞‰õΩx ‰õÄ~°∞Û<åfl~°∞. Hõ<庉õΩ=∂i #∞O_ç H˘O^Œ~∞° Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ¿ãÅ=Ú Éè’[#=Ú, `åO|∂Å=Ú ¿ãqOz H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~°∞"å`« 'áÈ^ŒOѨ^Œ—
KÕii. P ~°H=õ ÚQÍ =¸_»∞ ~ÀAÅ "åi ÉèHí xΘ ѨsH˜O∆ z# J=∞‡ <åÅ∞QÆ= <å_»∞ JO@∂ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ [~°∞QÆÉ’=Ù „áêO`«=Ú#‰õΩ "≥o§ JHõ¯_» HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#ÔH·
QÆ∞O@∂~°∞‰õΩ |Ü«∞Å∞^Õii. =∂~°æ=∞^茺=ÚÖ’ L#fl XOQÀÅ∞Ö’ Éèí~°^•fi[ fã≤# QÆ∞O@Ö’xH˜ kQÆQÍ t=„Ѩ™ê^Œ∞ QÍ~°∞, ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞¡ J#∞ã¨iOzi.
=∂™êì~∞° QÍi WO\˜H˜ =∂Ü«∞=∞‡#∞ fã¨∞‰õΩ"≥o§ QÆ∞O@∂~°∞ KÕii. H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« t=„Ѩ™ê^Œ∞ QÍix |Ü«∞@‰õΩ ѨO¿Ñã≤# J=∞‡ P QÀuÖ’
"ÕÖÏkQÍ Z^Œ∞~°∞K«∂K«∞K«∞#fl Éèí‰õΩÎÅO^Œ~°∂ P#O^À`åûǨÏ=ÚÅ`À Dâß#ºÑ¨Ù k‰õΩ¯QÍ ~Ô O_»∞HÍà◊√§ *ÏÑ≤ ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍi X_çÖ’ `«ÅÃÑ@∞ìH˘x
^Õq=∂Ü«∞=∞‡‰õΩ [Ü«∞ [Ü«∞ ^è•fi#=ÚÅ∞ ã¨Å∞ѨÙK«∂ ™êfiQÆuOK«∞K«∞O_»QÍ J=∞‡ Ѩ_∞» ‰õΩx kQÆO|~°∞Öˇi· . Wxfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ `«# `«Ñ㨠∞¨ û Ѷe¨ Oz# Hõ} ∆ =ÚÖ’
=∞Ok~°=ÚÖ’xH˜ „Ѩ"ÕtOzi. J@∞ Ñ≤=∞‡@ q„âßOu xq∞`«Î"≥∞ÿ J=∞‡#∞ ÉÏÅK«O^Œ~ü QÍ~°∞ XHõ J Ö∫H˜H"õ ∞≥ #ÿ , Jx~°fiK«hÜ«∞"≥∞#ÿ J#∞Éè∂í uH˜ Ö’<≥· `«=∞#∞
q~îÅ° ~å=Ù QÍiO\˜H˜ fã¨∞‰õΩx "≥o§ P ~å„`«O`«Ü¸ « "åi WO@ QÆ_Ñç ≤ =∞~åfl_»∞ `å#∞ =∞~°zi. J@∞Ñ≤=∞‡@ JHõ¯_» #∞O_ç ÃÑH· ˜ =zÛ Z=fiÔ~=fi~À #=∞™ê¯~°=ÚÅ∞
L^ŒÜ∞« O =∞Ok~°=Ú#‰õΩ fã¨∞‰õΩx =zÛi. KÕã∞¨ HÀÉ’QÍ Z=fiiH© zHõ¯Hõ 㨇âß#=ÚÖ’H˜ Ѩ~∞° y_ç JO`«~å÷#"≥∞iÿ . P q^è=Œ ÚQÍ
V 126 V 127
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –9
™êH∆Í`ü ™ê~ÚÉÏÉÏ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ `«# â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ ‰õΩ `å<Õ =K≥Û##∞ q+¨Ü∞« =Ú Pq^è=Œ ÚQÍ =¸_»∞ ã¨=Ú„^Œ=ÚÅ HõÅ~ÚHõ Hõ<庉õΩ=∂iQÍ HÍQÍ `å`«QÍi
JO^Œ~‰° Äõ `Õ@`≥Å"¡ ∞≥ #ÿ k. „¿Ñ~°}, „áÈ^ŒƒÅù =Ú =Å# ™êQÆ~H° #õ º J~Ú# ^Õq=∂Ü«∞=∞‡ „Ѩ„Ѩ^=Œä ∞=ÚQÍ
J^Õ~ÀA ~å„u HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ |Ü«∞Å∞^Õi `≥Å"¡ åi HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`«QÍi ¿ãÅO #∞O_ç `«~e° ~åQÍ, ™êH∆Í`ü ™ê~ÚÉÏÉÏ „Ѩ`º« Hõ∆ ^Œ~≈° #=ÚKÕ Hõ<庉õΩ=∂i
WO\˜H˜ "≥à√◊ `«∞O_»QÍ `å`«Q͈~ Z^Œ∞~°∞ =ã¨∂Î HõxÑ≤Ozi. P#O^Œ=Ú`À "åix „u"Õ}˜ ã¨OQÆ=∞O QÆ∞O@∂~°∞ #Å¡áê_»∞ #O^Œ∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ J#∞Éè=í =Ú#‰õΩ ~åQÍ
KÕi #=∞㨯iOK«∞H˘x QÆ∞O@∂~°∞‰õΩ |Ü«∞Å∞^Õii. =∂~°=æ ∞^躌 =ÚÖ’ `å`«QÍi ÉèHí HÎõ À\˜ JO`«Ü¸« P JѨÓ~°fi ™êQÆ~° ã¨OQÆ=∞=Ú#∞ Hõ#∞ÖÏ~å QÍOz P#O^Œ
J#∞=∞u, Pj~åfi^Œ=ÚÅ∞ á⁄Ok Hõ<庉õΩ=∂iH˜ "≥o§# `«~∞° "å`« ‰õÄ_® JHõ¯_» ™êQÆ~=° Ú# `ÕeÜ«∂_®~°∞. P ~°HOõ QÍ JѶ∞¨ \˜`« Ѷ∞¨ @<å ã¨=∞~°∞_÷ #·≥ ^Œ`åÎ=`å~°∞_»∞
ZO^Œ∞‰õΩ JO`« *ÏѨºO [iy#^Œx J_»∞QÆQÍ ''Ñ≤ÅQÍ_ç xѶ∂¨ ѨsHõ∆ KÕ^•Ì=∞x =∞# ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« J™ê^躌 "≥∞#ÿ HÍ~°º=Ú#∞ ã¨∞™ê^躌 =Ú, ã¨ÑŨ¶ =Ú KÕã#≤ Ѷ∞¨ #`«
<åÜ«∞<å—— Jx `å`«QÍ~°∞ ã¨Ê+¨Ñì ~¨ z° i. ™êÜ«∞O„`«=Ú#‰õΩ QÆ∞O@∂~°∞ KÕ~∞° ã¨iH˜ ^ŒH} ∆˜ +≤i_ô x~åfiǨωõΩʼnõΩ ^ŒH¯˜ OKå~°∞. P `«~∞° "å`« =∞Ok~° x~å‡}=Ú,
~å„+¨ì "åºÑ¨=Î ÚQÍ qq^èŒ „áêO`«=ÚÅ#∞O_ç Éè[í # |$O^Œ=ÚÅ∞, ã¨`û« OQÆãɨ ∞íè ºÅ∞, q„QÆÇ¨Ï „Ѩu+¨ªÖ’ *ÏѨº=Ú [iy#ѨÊ\˜H© <Õ_® =∞Ok~°=Ú JYO_»=ÚQÍ
™ê=∂#º Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ "ÕÖÏkQÍ `«~e° =zÛi. Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° W^Œ~Ì ∞° J=^è∂Œ `«Å#∞ "≥Å∞Q˘O^Œ∞`«∂ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ ∞ ÉÏѨÙ`ÀOk.
XHõ "ÕkHõÃÑ· QÍOz# P#O^Œ=Ú`À LH˜¯i aH˜¯~Ô i· . WO`«\˜ =∞ǨÏ`å¯~°º=Ú#∞ „|ǨχOQÍi =∞~î=° Ú :
™êkèOK«QeÆ y# x~åfiǨωõΩÅ#∞ "Õ<Àà◊§ á⁄y_çi.
19–11–1986 `Õn# â◊OY∞™ê÷Ñ#¨ =∞Ǩϟ`«û==Ú. `å`«QÍix QÆ∞O@∂~°∞
QÆ∞O@∂~°∞ "åã≤Ü≥ÿ∞# "≥OHõ@™êfiq∞ QÍ~°∞ XHõ~ÀA J#∞HÀ‰õΩO_®
x~å‡}=ÚÖ’ L#fl ^ŒH˜∆} +≤i_ç <åQÆ™ê~Ú =∞Ok~°=Ú#‰õΩ =zÛ JHõ¯_»
fã¨∞‰õΩ=K«∞Û=~°̂H x~åfiǨωõΩÅ ÉÏ^躌 `«. P `«~∞° "å`« D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ
™ê~ÚÉÏÉÏ#∞ ѨÓÅ`À ѨÓlOѨ=Öˇ##∞ L^ÕâÌ º◊ =Ú`À L^ŒÜ∞« "Õ∞ |Ü«∞Å∞^Õi
Ü«∞[=∂x, Hõ~ΰ Jhfl `å<Õ J~Ú# `å`«QÍ~°∞ Ѩiã≤u ÷ #O`å `«# J^Œ∞ѨÙÖ’H˜
=∞Ok~°=Ú KÕi ѨÓÅ∞ KÕ`« |@∞ì‰Ωõ x ÉÏÉωõΩ #=∞™ê¯~°=Ú KÕã≤ ZO^Œ∞HÀ
fã¨∞‰õΩx HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ Jxfl"≥Ñ· Ù¨ Å#∞O_ç Ѩi~°HO∆˜ K«∞K«∞O_çi. `≥Å"¡ åˆ~ã¨iHõÖÏ¡
"≥#∞uiy K«∂¿ãã¨iH˜ Ju KÕ~∞° =Ö’ JHõ¯_» `å`«QÍ~°∞ xÅ|_ç LO_»_=» Ú K«∂ã≤
`å`«QÍ~°∞ =∞OQÆà◊ ™êfl#=ÚÖÏK«iOz Ѩ@∞ì =„ã¨=Î ÚÅ∞ ^èiŒ Oz „Ѩã#¨ ∞flÅ∞QÍ
Pâ◊Û~°º=Ú`À `«# KÕuÖ’x ѨÓÅ#∞ `å`«ÃÑ· "Õã≤ ™êëêìOQÆ #=∞™ê¯~°=Ú QÍqOK«QÍ
#∞O_çi. J=∞‡ =∂„`«O WOHÍ ÖË=ÖË^∞Œ . P q+¨Ü∞« "Õ∞ `å`«QÍix J_»∞QÆQÍ
`å`«QÍ~°∞ Pj~°fikOzi. `«Å=x `«ÅOѨÙQÍ `å`« ^Œ~°≈#=Ú PÜ«∞#‰õΩ
''ÖËã¨∞ÎOkÖË—— J#_»=¸, JHõ¯_» J=∞‡ =Úã¨∞QÆ∞ fÜ«∞_»=¸ UHõ HÍÅ=ÚÖ’
„ѨâßOux KÕ‰Äõ iÛ JHõ¯_»<Õ `å`«=^ŒÌ LO_çáÈÜ«∂~°∞. P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞
[~°∞QÆ∞@ QÆ=∞x¿ãÎ J=^è∂Œ `«Å‰õΩ ÉèÏ+¨`À ѨxÖË^∞Œ J#fl ã¨OQÆu J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok.
D =∞^è∞Œ ~° Ѷ∞¨ @ì=Ú#∞ Hõ#∞flÖÏ~° QÍOz# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° W^Œ~Ì ∞° J=^è∂Œ `«Å gi`À 'Ѩ^—Œ Jx K≥ÑÙ¨ `«∂ |Ü«∞Å∞^Õ~ˆ ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ ZHõ¯_»‰Ωõ |Ü«∞Å∞^Õ~å~À,
J"åº[ Hõ~°∞}#∞ á⁄O^Œ∞@KÕ J=^èŒ∞Å∞ ÖËx P#O^Œ=Ú`À k‰õΩ¯Å∞ "åix ZHõ¯_»‰Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥àϧ֒ "≥OHõ@™êfiq∞ QÍiH˜ J~°=÷ ÚHÍHõ `å`«"O≥ @
ÃÑHõ¯\˜Å∞¡#@∞¡ <å=∞㨇~°} KÕÜÚ« K«∞O_»QÍ PKå~°º Éè~í ^° •fi[ =∂™êì~∞° QÍi |Ü«∞Å∞^Õi #_»∞ã¨∞OÎ _»QÍ JѨÙÊ_»∞ "åi =∞#ã¨∞Ö’ `å#∞ „|ǨχOQÍi P„â◊=∞=Ú
Ѩ~°º"ÕHõ∆}Ö’ W^ŒÌi J=^èŒ∂`«Å ã¨=∞Hõ∆=ÚÖ’ â◊O‰õΩ™ê÷Ѩ# HÍ~°º„Hõ=∞=Ú xi‡OѨ^ÅŒ z# ã¨Å÷ =Ú#‰õΩ `å`«QÍix fã¨∞‰õΩ"≥o`Õ ÉÏQÆ∞O_»∞##∞ PÖ’K«#
kyfi[Ü«∞=ÚQÍ =Úyã≤#k. Hõey "≥O@<Õ `å`«QÍix JHõ¯_»‰Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥àϧ~°∞. "≥OHõ@™êfiq∞QÍ~°∞ "≥Ú^Œ@
^Œ`å΄`ÕÜ∞« P„â◊=∞=Ú#∞ QÆ∞O@∂~°∞Ö’ xi‡OѨ^ÅŒ z ã¨Å÷ =Ú#∞ ¿ãHõiOzi.
FO HÍÖÏÜ«∞ #=∞ó
V 128 V 129
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ «
HÍh P `«~°∞"å`« P PÖ’K«##∞ q~°q∞OK«∞‰õΩx g~°„|¿ÇχO„^Œ ™êfiq∞
P„â◊=∞=Ú#∞ xi‡OKåÅx J#∞‰õΩ<åfl~°∞ HÍh Z@∞=O\˜ „Ѩܫ∞`«fl=¸
„áê~°OÉèí=Ú HÍÖË^Œ∞. "≥OHõ@™êfiq∞ QÍ~°∞ `å`«QÍixѨÊ_»∞ P ã¨÷Å=Ú#ˆH
fã¨∞‰õΩ"≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ =Úà◊√§=Úà◊√§QÍ L#fl P ã¨Å÷ =Ú #Å∞=¸ÅÖÏ K«HKõ H« Í
#_çz JHõ¯_» L#fl XHõ ~åug∞^Œ Ѩ_=» ∞~° =ÚY=ÚQÍ ‰õÄ~°∞Ûx "≥OHõ@™êfiq∞
QÍix c_ô "≥eyOz W=fi=∞x K≥ÑÊ≤ P ~åu g∞^Œ ‰õÄ~°∞Ûx c_ô `åy H˘O`«
giH˜=fiQÍ P #∞ã≤x TnQÍ ÉèÏqOz g~°∞ ã‘fiHõiOz #∞^Œ∞@# ÉÁ@∞ìQÍ
ÃÑ@∞ì‰õΩ<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ JHõ¯_» #∞O_ç |Ü«∞Å∞^Õi =KÕÛ™ê~°∞.
"≥OHõ@™êfiq∞ QÍ~°∞ `å#∞ xi‡OѨ^ŒÅK«∞‰õΩ#fl P„â◊=∂xH˜ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ
^Œ`å΄`ÕÜÚ« _Õ "ÕOKÕã≤ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ QÍqOz~°x ÉèÏqOz `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ~°∞Û#fl
~åuÃÑ·#<Õ „|ǨχOQÍi q„QÆÇϨ =Ú#∞ Ѩ_=» ∞~° =ÚY=ÚQÍ „Ѩu+≤Oª z P„â◊=∞
x~å‡}=Ú#∞ `«fii`«QuÆ x ѨÓiÎKÜ Õ ∞« QÆeyi. Pq^è=Œ ÚQÍ HÀ~°‰Ωõ O_»Q<Æ Õ ™êH∆Í`ü
ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ qKÕÛã≤ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ QÍqOz# P P„â◊=∞=Ú ZO`À
ѨÙ}ºO KÕã∞¨ ‰õΩOk.

`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=


`˘q∞‡^Œ= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
=¸_»=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ã¨=∂Ѩ=Î Ú

V 130
<åÅæ= ~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú
JO`«~åºq∞
J^蕺ܫ∞=Ú – 10
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó

z#∞‡„^OŒ z#‡Ü«∞O z„^∂ Œ ѨO z`«Î K≥`· # « º=O`«O


`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
=∞#O HÀi# ^•xx ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ =∞#‰õΩ „Ѩ™êk™êÎ_∞» . =∞#O HÀ~°‰Ωõ O_®<Õ
=∞# =∞#ã¨∞#∞ „QÆÇÏ≤ Oz =∞# J~°›`«#∞ |\˜ì ^•xx J#∞„QÆÇÏ≤ OKÕ"å~°∞ ã¨^∞Œ ~æ ∞° =ÙÅ∞.
J\˜ì ã¨^∞Œ ~æ ∞° "≥#· J=^è∂Œ `« N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« =∞# =∞#ã¨∞Ö’ "≥∞ke# z#fl z#fl
ÉèÏ"åÅ#∞ ‰õÄ_® "≥Å_¡ Oç z P Éè‰í Ωõ ÅÎ =∞#ã¨∞#∞ `«# "≥Ñ· Ù¨ ‰õΩ =∞o§OK«∞‰õΩx "åix
㨄Hõ=∞ =∂~°Oæ Ö’H˜ =∞o§Oz J=^è∂Œ `« `«`fiΫ =ÚÖ’x P#O^•hfl, J#∞„QÆÇ¨ hfl
Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ã¨OѨÓ~°O‚ QÍ á⁄O^ÕÖÏ KÕ¿ã"å~°∞.
FO JO`«~å`«‡<Õ #=∞ó
N~å=∞~°H∆õ :
`«# ¿Ñ~°∞ ~åÜ«∞=^ŒxÌ K≥Ñʨ _»"∞Õ HÍHõ, Éè‰í Ωõ ~Î åÅx ‰õÄ_® ~åÜ«∞=^ŒhÌ JÖÏ
JxÑ≤OK«∞‰õΩ<Õ J~°›`« ‰õÄ_® `«#‰õΩ ÖË^xŒ K≥ÑÊ≤ # D"≥∞ `å`«`À `«#‰õΩ U bÅÅ∂
ÖË=h ZO^Œ∞HõO>Ë `å`«QÍ~°∞ `«# rq`«=ÚÖ’ XHõ ÉèÏQÆOQÍ xez `«# „Ѩu
Hõ+ãì¨ ∞¨ Y=¸ K«∂ã¨∞‰õΩO\Ï~°h K≥ÑÊ≤ # xâ◊≈|Ì Éè‰í Ωõ ~Î åÅ∞.
V 131
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –10
ÉϺO‰õΩ L^ÀºQÆã¨∞Î~åÖˇ·# D"≥∞ ÃÑo§HÍHõ =ÚO^Œ∞ #∞O_Õ Éèí~°^•fi[ Jxfl\˜H<õ åfl Q˘Ñ¨Ê<≥#· k. WO`« tHõ}
∆ xã¨∞#Î flѨÊ\˜H© ZѨÙÊ_≥`
· Õ P"≥∞ Z=i<≥<· å
=∂™êìiQÍi ѨÙã¨HÎ =õ ÚÅ ^•fi~å J=^è∂Œ `«Å QÆ∞iOz "åi =∞ǨÏ`«º=ÚÅ QÆ∞iOz xOkOz<å, HÀѨyOz<å "≥O@<Õ tH˜∆OK«_»=∞O>Ë `å`«QÍi tHõ∆}Ö’x Ѩ@∞ì
`≥Å∞ã¨∞HÀ=_»O =Å# J=^è∂Œ `«Å∞ ÉèQí =Æ `«ûfi~°∂ѨÙÅx „QÆÇÏ≤ Oz ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« `≥Å∞™ÈÎOk.
<å„â◊~ÚOzOk. JѨÊ\˜ #∞O_ô `«# „Ѩu J_»∞QÆ∞ `å`«#∞ XÑ≤ÊOK«∞‰õΩx "Õ¿ãk.
P ~°H=õ ÚQÍ P"≥∞ `«# rq`«=Ú#∞ `å`« KÕ`∞« ÅÖ’ LOzOk. U z#fl HÀiÔH<· å D q+¨Ü∞« =ÚÖ’ P"≥∞ =∞#=Ú z#fl #=∞™ê¯~°=Ú ÉèQí =Æ O`«∞xH˜ KÕã∂¨ Î
ã¨~ˆ `å`« <å„â◊~ÚOz f~°∞Û‰õΩ<Õk `«Ñʨ `«#‰õΩ `å#∞QÍ U x~°Ü ‚ ∞« =¸ fã¨∞‰õΩ<Õk =∞# HÀiHõÅ z\Ïì#∞ f~°∞Û‰õΩO@∂ ÃÑ^ŒÌ ÃÑ^ŒÌ ÖÏÉèÏÅ∞ á⁄O^Œ∞`«∞O_»QÍ z#fl
HÍ^Œ∞. `«# QÆ∞iOKÕ HÍHõ `«# `«=Ú‡_»∞ L^ÀºQÆ q+¨Ü∞« "≥∞ÿ ‰õÄ_® `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ `«ÑÙ¨ ʉõΩ ‰õÄ_® ÃÑ^ŒÌ tHõ#∆ ∞ J#∞Éèqí OK«_=» Ú ‰õÄ_® ã¨|ÉË#x ÉèÏq™ÈÎOk.
„áêi÷Oz#ѨÙ_»∞ `å`«QÍ~°∞ 'ZѨÙÊ_»∂ HÀiHõÅ`À<Õ<<Õ å— Jx J_çQÍ~°∞. J#QÍ U XHÍ<˘Hõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `å`«QÍi @=Å∞#∞ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ á⁄Ok# D"≥∞
HÀiHÍ ÖˉΩõ O_® `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞ HÀÖË=∂ Jx `å`«QÍ~°∞ „ѨtflOzi. JO`ÕHÍHõ `«# Ñ≤ÅÅ¡ ‰õΩ ZѨÙÊ_»∞ J<å~ÀQƺ=Ú Hõey<å "åiH© @=Å∞#∞ HõÑÊ≤ Ѩ_∞» HÀ ɡ@_ì O»
XHõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ ã≤x=∂Å∞ Z‰õΩ¯=QÍ K«∂¿ã JÅ"å@∞#fl D"≥∞#∞ =Å# P~ÀQƺ=O`«∞Ö=fi_»=Ú Z<Àfl™ê~°∞¡ „QÆÇÏ≤ OK«_=» Ú`À ZѨÙÊ_»∞ Ñ≤ÅÅ¡ ‰õΩ
ã≤x=∂Å∞ `«yOæ K«=∞O@∂ ã¨∂\˜QÍ K≥ÑÊ≤ i. P `«~∞° "å`« HÍÅ=ÚÖ’ ZѨÙÊ_≥<· å ÉÏQÀÖËHáõ È~Ú<å J^Õ q^è=Œ ÚQÍ KÕã≤ P`«$`« #∞O_ç `«ÑÊ≤ OK«∞ ‰õΩO\’Ok. W^Œ~Ì ∂°
\©.gÖ’ J~Ú<å ã¨~ˆ ã≤x=∂ K«∂_»=Åã≤ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ `å`« =∂@#∞ LÅ¡OѶ∞≤ Oz P_»ÑÅ≤ Ö¡ Ë J~Ú# D"≥∞ "≥Ú^Œ\™˜ êi `«#‰õΩ =∞QÆÑÅ≤ "¡ å_»∞ Hõey`Õ ÉÏQÆ∞O_»∞#x
`«ÑÙ¨ Ê KÕã∞¨ <Î åfl<Õ"∂≥ J#fl JѨ~å^èÉŒ Ïè ="Õ∞ P"≥∞ =∞#ã¨∞Ö’ xO_ç LO_»_=» Ú =Å#
HÀiHõ. J~Ú`Õ `å`«QÍ~°∞ HõÅÖ’ D"≥∞ KÕuÖ’ P_»ÑÅ≤ ¡ #∞OKå~°∞. J^Õ q^è=Œ ÚQÍ
ã≤x=∂ÃÑ· =∞#ã¨∞ ÅQÆfl=∞ÜÕ∞ºkHÍ^Œ∞. P ~°H=õ ÚQÍ ™ê^躌 "≥∞#ÿ O`« =~°‰Äõ `å`«
D"≥∞‰õΩ x[=ÚQÍ P_»ÑÖ≤ ¡Ë HõeyOk. ZѨÊ\˜H© Ñ≤ÅÅ¡ Ü≥∂QÆHˆ =∆ ∞=ÚÅ#∞ `å`«Q͈~
=∂@ÃÑ· xÅ|_»_®xH˜ „ѨÜ∞« uflOKÕ D"≥∞ q<À^•Å‰õΩ ã¨fiã≤ÑÎ e¨ H˜ ÉèÏ~°ºQÍ, `«eQ¡ Í
ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ K«∂ã¨∞‰õΩO\Ï~°∞ HÍ|\˜ì `«#‰õΩ Ñ≤ÅÅ¡ q+¨Ü∞« OQÍ Z@∞=O\˜ JÅ[_ô
`«# Hõ~"ΰ åºxfl `å#∞ áê\˜™ÈÎOk.
ÖË^xŒ `«<å q+¨Ü∞« =ÚÖ’ xtÛO`«QÍ #∞<åfl#h `≥eÑ≤Ok.
`å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® `«#ÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ #ç D"≥∞‰õΩ =∞Oz tHõ} ∆ xã¨∂Î P"≥∞
`«ÑÙ¨ ÊÅ∞ KÕÜ∞« ‰õΩO_® K«∂ã¨∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. ZѨÙÊ_≥<· å D"≥∞ HÍ~°}=Ú ÖˉΩõ O_® J~Ú`Õ Z=fi~°∂ K≥Ñʨ ÖËx, `≥Å∞ã¨∞HÀÖËx rq`« ã¨`º« "≥ÚHõ\˜ D"≥∞ K«H¯õ QÍ
Ѩx"åà◊§#∞ HÍx, Ñ≤ÅÅ¡ #∞ HÍh u\˜<ì å, áÈ\Ï¡_<ç å P =∞~°∞Hõ} ∆ "Õ∞ |Ü«∞@ "åà◊¡ „QÆÇÏ≤ OK«QeÆ yOk. J^Õq∞@O>Ë, ™ê^è•~°}=ÚQÍ =∂#=ÙÅ∞ U^≥<· å XHõ HÀiHõ
#∞OKÀ, Éè~í ΰ #∞OKÀ P"≥∞‰õΩ JO`«‰Ωõ ~Ô \˜Oì Ѩ٠J==∂#=Ú [iˆQk. J^Õ P"≥∞ <≥~"° ~Õ _° ®xH˜ HÍh, U"≥∞<ÿ å H˜+¡ ì¨ ã¨=∞㨺ŠѨiëê¯~åxH˜ ÉèQí =Æ O`«∞x P„â◊~ÚOz
HÀáêxH˜ HÍ~°}=ÚO>Ë =∂„`«=Ú `å`« P"≥∞#∞ Uq^è=Œ ÚQÍ#∞ tH˜O∆ KÕ"å~°∞ HÍ^Œ∞. "≥Ú‰õΩ¯Å∞ "≥ÚH˜¯ ^•x #∞O_ç |Ü«∞@Ѩ_ç P `«~∞° "å`« <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ P
Dq^è=Œ ÚQÍ J<ÕH™õ ê~°∞¡ D ã¨OQÆux J#∞Éè=í ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ „QÆÇÏ≤ Oz# D"≥∞ q+¨Ü∞« =Ú<Õ =∞izáÈ~Ú `«=∞ k#K«~º° Ö’ `å=Ú Ñ¨_áç È`«∞O\Ï~°∞. ZHõ¯_ÀHÍh
ZѨÊ\˜HõѨÙÊ_»∞ `«##∞ `å#∞ ã¨ik^Œ∞̉õΩO@∂ ™ê^茺"≥∞ÿ#O`« =∞Oz`«<åxfl rq`åO`«=¸ P Hõ$`«[` ˝ #« ∞ K«∂Ñ≤OK«∞"å~°∞ |Ǩï J~°∞^Œ∞. D"≥∞ q+¨Ü∂« xH˜
JÅ=~°K∞« ‰õΩO\’Ok. `å`«QÍi 'ã≤ã"ì¨ ∞£ — J#∞ ^•xH˜ W^˘Hõ K«H¯õ x L^•Ç¨Ï~°}QÍ =¿ãÎ P"≥∞ ã¨fiK«Û"ù ∞≥ #ÿ =∞#ã¨∞`À `å`«QÍiH˜ KÕã∞¨ ‰õΩ<Õ „áê~°#÷ XHõ>Ë – J^Õq∞@O>Ë
xÅ∞ã¨∞OÎ k. ZO`À „Hõ=∞tHõ} ∆ `À `å`«QÍ~°∞ D ~°H"õ ∞≥ #ÿ tHõ}
∆ xzÛ `«#‰õΩ HÍ=Åã≤# ''<å ã¨O`À+¨ ã¨=∞Ü«∞=ÚÅÖ’=∂Ü«∂ „ѨÉÏè ==Ú`À <Õ#∞ x#∞fl =∞~°∞=‰õÄ_»^∞Œ –
"åix `«#‰õΩ HÍ=Åã≤#@∞¡QÍ `«Ü∂« ~°∞KÕã∞¨ ‰õΩO@∞<åfl~°∞. =∂#ã≤Hõ ã¨<åºã¨O J^Õ q^è=Œ ÚQÍ <Õ#∞ ^Œ∞óY=ÚÖ’ #∞#flѨÙÊ_»∞ #∞=Ùfi ##∞fl =∞~°==^Œ∞—Ì — Jx x`«ºO
V 132 V 133
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –10
`å`«#∞ "Õ_∞» HÀ=_»"∞Õ D"≥∞ ѨÓ[ ™ê^è#Œ ‰õÄ_®. JO`ÕHÍHõ `å#∞ Éèií OK«ÖxË xâ◊≈|ÌÉèíHÎ̃ :
Hõ+=ì¨ ÚÅÖ’ #∞#flѨÙÊ_»∞ `å`«#∞ U"≥∞<ÿ å JO>Ë ^•xx ‰õÄ_® `å`« Ѩ\Oì˜ K«∞HÀ‰õΩO_® ^è<Œ åÔ~_çQ¤ Íi `«O„_çQÍi HÍÅ=Ú# J#QÍ 1970 „áêO`«=ÚÅÖ’ `å`«QÍi
`«##∞ „¿Ñ=∞QÍ K«∂ã¨∞HÀ"åÅx D"≥∞ =∞#ã¨∂ÊùiÎ q#flѨ=Ú. P ~°H=õ ÚQÍ „áêÉè=í =Ú "≥Å∞QÆ∞Ö’H˜ =ã¨∞#Î fl ~ÀAÅÖ’<Õ ^è<Œ åÔ~_çQ¤ Íi `«O„_çQÍÔ~#· ZÖÏ¡~Ô _çQ¤ Í~°∞
=∂#ã≤HOõ QÍ `å`« ã¨xflkèx ÉèÏqOK«QeÆ y# D"≥∞ `å`« JO_»^OŒ _»ÖË `«#‰õÄ `å`« =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_Ò`å_»x K≥áêÊ~°∞. ZO^Œ∞HõO>Ë `å`«QÍi K«~º° Å∞, Hõ^eŒ HõÅ∞
`«# ‰õΩ@∞O|=Ú#‰õÄ 'N~å=∞~°H—∆õ Jx ÉèÏq™ÈÎOk. "åi =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ `≥Å∞ѨÙ`«∞O_Õq. JO`ÕHÍHõ ѨOѨÙǨÏ∫ã¨∞ #∞O_ç |Ü«∞@‰õΩ
=zÛ# `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ U WO@ `«# áê^ŒO "≥∂Ñ≤`Õ P WO@ â◊√ÉèÏÅ∞
z#fl`«#=∞O^Õ `«e¡^ŒO„_»∞ʼnõΩ ^Œ∂~°"≥∞ÿ# ÅH˜∆‡ „áê~°OÉèí=Ú #∞O_ç [~°QÆ_»=¸, ZHõ¯_≥·<å Q˘_»= [iˆQ Ѩiã≤÷`«∞Å∞O>Ë `å`«QÍ~°∞ =ÚO^Œ∞QÍ
~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú HÍ~°º^Œi≈QÍ =º=ǨÏiOz#ѨÙÊ_»∞ `å<Õ D â◊~} ° ÏÅÜ«∞=Ú#‰õΩ ã¨∂zã¨∞#Î fl@∞¡QÍ J~°=_»=Ú K«∂ã¨∞OÎ >Ë `å`« K«~º° ÅÖ’x ÉèÏ==Ú J~°=÷ ∞=Ù`«∞O_Õk.
J~°›`« Hõey# J<å^è#Œ x =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í ÉèÏqOKÕk. WO[hiOQÆ∞ K«kq# D"≥∞ JO`ÕHÍHõ Å^ŒyÌ i „áêO`«=∞O`å `å`« áê^Œ~㰠ʨ ~°≈KÕ ã¨∞aèH=∆õ Ú HÍ=_»=Ú QÆ=∞x¿ãÎ
JѨÊ\’¡ z#fl L^ÀºQÆ=ÚÖ’ #∞#flѨÊ\˜H© =$uÎÑ~¨ O° QÍ P"≥∞ <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ `å`«Ö’x â◊H˜Î <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ `Õ@`≥Å¡=∞=_»O „áê~°OaèOzOk. WHõ
ÃÑHÔ· ‰õΩ¯`«∂ XHõ¯™êiQÍ TÇ≤ÏOK«x ™ê÷~ÚH˜ ZkyOk. XHõ™êi P"≥∞‰õΩ =$uÎs`åº ^è<Œ åÔ~_çQ¤ Íi q+¨Ü∞« =Ú#‰õΩ =¿ãÎ `å`«QÍix "≥Ú^Œ\#˜ ∞O_ô =∞Ǩ#∞ÉèÏ=ÙxQÍ
=∞iÜ«Ú ‰õΩ@∞O|s`åº =∞#∞+¨µÖˇ=fi~°∂ Z^Œ∞~À¯ÖË#@∞=O\˜ H˜+¡ ì¨ Ñ¨iã≤` ÷ ∞« Å∞ QÆ∞iÎOz H˘Å=_»"∞Õ `«Ñʨ U<å_»∂ Wk HÍ"åÅx Un HÀ~°∞HÀÖË^∞Œ . J~Ú`Õ
=∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩ#fl=hfl `å`«#∞ HÀ~°‰Ωõ O_»Q<Æ Õ <≥~"° ~ˆÕ q. nxx |\˜ì `å`«QÍiH˜
U~°Ê_ç#ѨÙÊ_»∞ =∂@Å`À HÍHõ x[=ÚQÍ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `å`«‰Ωõ ã¨~fi° ã¨fi â◊~}
° ÏQÆu
=∞# =∂@Å`À J=ã¨~°=Ú ÖË^Œh, =∞# =∞#ã¨∞#∞ „QÆÇ≤ÏOz "åˆ~ =∞#‰õΩ
HÍQÍ P Hõ+¨ì=Ú #∞O_ç `å`« P"≥∞#∞ ã¨∞~°H˜∆`«=ÚQÍ |Ü«∞@ Ѩ_»"Õã≤i. HÍ=Åã≤#=hfl „Ѩ™êkOK«QÆÅ ã¨=∞~°∞÷Åh J~°÷=∞~ÚºOk. U^≥·<å =∞#ã¨∞Ö’
JѨÊ\˜#∞O_ç `å`«ÃÑ· Jáê~° #=∞‡Hõ"Õ∞~°Ê_ç# D"≥∞ `«#‰õΩ ã¨∞Y=ÚÅ#∞ J#∞‰õΩ<Õ@ѨÙÊ_»∞ `å`«#∞ ^Œi≈Oz#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ LO>Ë P Ѩx
„Ѩ™êkOKÕk `å`«Q͈~ J~Ú#ѨÙÊ_»∞ `«# Hõ+=ì¨ Ú ‰õÄ_® `å`«QÍi „Ѩ™ê^Œ"∞Õ ##∞ 㨄Hõ=∞=ÚQÍ [~°∞QÆ∞`«∞O^Œh ÖËHáõ È`Õ HÍ^Œh g~°∞ J#∞Éè=í ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ J<ÕH™õ ê~°∞¡
ÉèÏ=##∞ ri‚OK«∞H˘x Z^Œ∞~˘¯<Õ =∂#ã≤Hõ Ѩi}˜ux á⁄O^Œ_O» `À P ã¨=∞㨺Åhfl QÆ=∞xOz „QÆÇÏ≤ OKå~°∞. `å`« <À\˜"O≥ @ ZѨÙÊ_»∂ 'HÍ^Œ∞, ÖË^∞Œ — J#fl =∂@Å∞
^Œ∂kÑ≤O[Å∞QÍ `ÕeáÈ~Ú P"≥∞ rq`åxH˘Hõ xtÛO`«x „Ѩ™êkOz WHõ `å#∞ g~°∞ q#ÖË^∞Œ . DÜ«∞# U^≥<· å Ѩx „áê~°OaèOK«É’ÜÕ∞ =ÚO^Œ∞ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜
á⁄O^Œ=Åã≤#k, `å`«#∞ J_»Q=Æ Åã≤#k Un ÖË^#Œ fl xtÛO`« P"≥∞‰õΩ HõeyOk. "≥o`Õ `å`«QÍ~°∞ g~°∞ K≥Ñʨ Hõ=Ú#∞¿Ñ ''ZѨÙÊ_»∞ "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ_»`å=Ù—— Jx =ÚO^Œ∞QÆ<Õ
`å`«#∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ ^Œi≈OK«∞HÀHõ áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© `å`«Ñ@¨ ¡ JOH˜`« ÉèÏ==Ú Hõey# J_çQˆ "å~°∞. `å`« D „Ѩâfl◊ `«#‰õΩ Pj~åfi^Œ=∞x PÜ«∞# ÉèÏqOz P Ѩxx
„áê~°OaèOz q[Ü«∞O á⁄O^Õ"å~°∞.
D"≥∞ =$uÎs`åº H˘O`«HÍÅ=Ú ã¨xfl^è•#=Ú#‰õΩ ^Œ∂~°"∞≥ #ÿ ѨÊ\˜H© x`«º=¸
=∞#ã¨∞Ö’ `å`«QÍi ~°∂Ѩ=Ú xO_çÜÚ« O_ç `å`« =∞##=Ú P"≥∞ J„ѨÜ∞« `«fl=ÚQÍ WHõ¯_» ‰õÄ_® `å`«QÍi ã≤ã"ì¨ ∞£ =∞#H˜ ã¨Ê+¨Oì QÍ `≥Å∞™ÈÎOk. ZO^Œ∞Hõ#O>Ë
KÕÜ«ÚK«∞#fl^ŒO>Ë `å`«QÍ~°∞ P"≥∞#∞ ZO`«QÍ `«# Ñ≤Å¡QÍ ÉèÏqOKå~À ÉèQí =Æ O`«∞_»∞, QÆ∞~°∞=Ù ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥o§#ѨÙ_»∞ "åix =∞#O =∞# P_»O|~åÅ∞,
P~åƒù@=ÚÅ`À =∞Éèºí ÃÑ@ìÖ=Ë Ú. D ÃÑ· ÃÑ· "≥∞~°∞QÆ∞Åhfl Ö∫H˜HOõ QÍ LѨÜ∂≥ QÆ
J~°=÷ ∞=Ù`«∞#flk. D"≥∞<Õ HÍHõ `å`«QÍ~°∞ `«##∞, J#ã¨∂Ü«∞ =∂`«#∞ P„â◊~ÚOz
Ѩ_` » å~Ú HÍh ^≥=· O ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ =KÕÛã¨iH˜ Hˆ =ÅO =∞#¿ã „Ѩ^•è #O.
ã¨xfl^è•#=Ú# KÕi# ZO^Œ~Ô O^Œi<À D q^è=Œ ÚQÍ<Õ Pj~°fikOz "åix Hõ+=ì¨ ÚÅ
#∞O_ç QÆ>Hìˇ ¯˜ Oz ~°Hã∆˜ ∞¨ <Î åfl~°∞. FO ã¨~åfiO`«ó Hõ~}
° ÏÜ«∞ #=∞ó
V 134 V 135
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –10
D q+¨Ü∞« OÖ’‰õÄ_® ^è<Œ åÔ~_çQ¤ Í~°∞ `å`«#∞ „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ__» O» HÍh Wk xÜ«∞=∞ áêÅ# :
[iy`Õ hˆH^≥<· å KÕ™êÎ#x "≥Ú‰õΩ¯Å∞ "≥ÚHõ¯_»O QÍh KÕÜ∞« Hõ =∂#ã≤HOõ QÍ `å`«ÃÑ·
P^è•~°Ñ_¨ ç `å`« "å‰õΩ¯<Õ T`«QÍ Q˘x q[Ü«∞O ™êkèOK«QeÆ QÍ~°∞.
ÃÑã¨Å ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞ HõÅ∂¡~∞° Ö’ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍi
KÕ`Å« ^•fi~å, „¿Ñ=∞^•fi~å PÜ«∞# =∞#ã¨∞ `«#‰õΩ `≥eÜ«∞‰õΩO_»Q<Æ Õ `å`«QÍiÃÑ·
Dq^è=Œ ÚQÍ xâ◊≈|Ì=ÚQÍ `å`«#∞ ¿ãqOK«∞‰õΩx ÖÏÉèOí á⁄Ok# g~°∞ ÅQÆfl"≥∞áÿ È~ÚOk. J<ÕHõ =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å#∞ =¸@QÆ@∞ì‰Ωõ x `«$Ñ≤QÎ Í `«# WO\˜H˜
`å`«QÍi ã¨O™ê÷#=Ú #O^Œ∞ =ÚYºáê„`« áÈ+≤OK«∞K«∂ H©ÅHõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ KÕii. P `«~∞° "å`« Zxfl™ê~°∞¡ HõÅ∂¡~∞° "≥àϧÅx „ѨÜ∞« uflOz<å gÅ∞HÍHõáÈ=_»=Ú
`«=∞ ¿ã=ÅOkOzi. `å`«QÍi ã¨=∂kè =∞Ok~°=Ú#∞ Z=fiÔ~xfl q^è=Œ ÚÅ Hõ@∞ì@‰õΩ "åiH˜ "≥euQÍ JxÑ≤OKÕk. W@∞=O\˜ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ gi =∞#ã¨∞, xÜ«∞=∞=ÚÅ∞
ã¨OHõeÊOz<å XѨÙÊHÀx `å`«QÍ~°∞ giH˜ =∂„`«"∞Õ P J=HÍâ◊=Ú xzÛ giÃÑ· „QÆÇ≤ÏOz#@∞¡QÍ `å`«QÍ~°∞ Q˘ÅQÆ=¸_ç =zÛ#ѨÙ_»∞ gix qâı+¨=ÚQÍ
`«#‰õΩ QÆÅ „Ѩ`ºÕ Hõ „¿Ñ=∞#∞ `≥eÜ«∞KÕãi≤ . JO`ÕHÍHõ `å`«QÍi `«áÈÉè∂í q∞x Pj~°fikOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ J<å~ÀQƺ=Ú`À #∞#fl gi`«eQ¡ Íix ‰õÄ_® J#∞„QÆÇÏ≤ Ozi.
QÆ∞~°∞™ê÷#=ÚQÍ =∞Åz N~å=∞#=q∞ <å_»∞ Éè[í # J#fl^•# HÍ~°º„Hõ=∞=∞O`å `å#∞ u<Õ LѨÙÊÖËx *Á#fl~˘>ˇ<ì Õ <≥"· ^Õ ºŒ =ÚQÍ `å`«QÍiH˜ =∞#ã¨∞Ö’ <å=∞[Ѩ=Ú
gˆ~ [iÑ≤Oz P HÍ~°º„Hõ=∞=Ú [Ü«∞„Ѩ^=Œ ∞QÆ∞#@∞¡ KÕãi≤ . P `«~∞° "åu HÍÅ=ÚÖ’ KÕã∂¨ Î JiÊOK«QÍ `å`«QÍ~°∞ ^•xx JOwHõiOz H˘O`« `å#∞ ux q∞ye#k
Éè‰í Ωõ ÅÎ ™œHõ~åº~°=÷ Ú QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú L#fl kQÆ∞_»∞ ÉÏqx ZO`À =ºÜ«∞ „ѨÜ∂« ã¨ÅHÀiÛ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍiH˜zÛ "åi =∞#ã¨∞Ö’ `å`«#∞ K«∂_®Å#fl HÀiHõ#∞
ÖÏsÅ H˘nÌ =∞\˜xì `≥ÑÊ≤ Oz ^•xx ѨÓ_çÊOz, |O_»Å∞ Ѩ~K° ∞« @ =Å# Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ =zÛ ^Œ~≈° #q∞zÛ "åix P#O^ŒÑ~¨ z° i.
JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’xH˜ `≥zÛi. `å`«QÍi J=∞‡QÍix ã¨=∂kè KÕÜÚ« @‰õΩ ã¨Å÷ =Ú#∞
„Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ H˘x JO^Œ∞Ö’ J=fi#∞ ã¨=∂kè KÕ~ÚOzi. `å`«QÍi q„QÆÇϨ =Ú#‰õΩ D ã¨OѶ∞¨ @# ^•fi~å ‰õÄ_® `å`«QÍi „Hõ=∞tHõ} ∆ ã¨∞ã¨Ê+¨Oì QÍ HõxÑ≤™ÈÎOk.
XHõ xÜ«∞=∂xH˜ Hõ@∞ì|_ç X_ç^∞Œ _»∞‰õΩÅ#∞ JkèQqÆ ∞Oz rq`åxfl ™êyOK«_=» ∞O>Ë
‰õÄ_® `«=∞‰õΩ `Àz# ã¨Ç¨ Ü«∞=Ú KÕã#≤ g~°∞ Z=fiÔ~<· å =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ `å`«
^•xÔHO`À =∞<À^è~·≥ º° O HÍ"åe. ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞º QÍ~°∞ P ~°H"õ ∞≥ #ÿ r=<åxfl
¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∞O>Ë `å#∞ "åiHÍ J=HÍâ◊=Ú xzÛ xâ◊≈|Ì=ÚQÍ ^Œ∂~°=ÚQÍ
™êyã¨∞#Î flO^Œ∞Hˆ `å`«QÍ~°∞ ã¨fiÜ«∞OQÍ P Éè‰í Ωõ xÎ =^Œ‰Ì Ωõ `«~e° "≥o§ J#∞„QÆÇÏ≤ OK«∞@
LO_Õ"å~°∞. `å`« ã¨O™ê÷#=Ú#‰õΩ U ~°H"õ ∞≥ #ÿ ã¨Ç¨ Ü«∞=Ú HÍ"åÅ<åfl <Õ#∞<åfl#x
[iyOk. J=^èŒ∂`«Å J=`å~° „áê=ÚYºq∞^Õ Hõ^•. ^èŒ~°‡ ã¨O™ê÷Ѩ#HÀ,
#_»∞O ayOz =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ P HÍ~°º„Hõ=∞ x~°fiǨÏ} ÉÏ^躌 `«#∞ =Ç≤Ï™êÎ~∞° .
Ö’HõHàõ Ϻ}ÏxHÀ "å~°∞ ã¨OK«iOKÕ@ѨÙÊ_»∞ D ~°HOõ QÍ ZO`À=∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞^Œiú ã¨∂Î
Dq^è Œ = ÚQÍ "≥ Ú ^Œ \ ˜ #∞O_ç x™êfi~° ÷ = ÚQÍ `å`« Q ÍiH˜ `« = ∞ =O`« ∞
XHõ r=#kÖÏ `«=∞ Ѩx `å=Ú KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ "≥à` ◊ å~°∞.
¿ã=KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ `«=∞ Hõ$`«[` ˝ Å« #∞ ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ `≥Å∞ѨىõΩO@∂<Õ L<åfl~°∞.
^è<Œ åÔ~_çQ¤ Íi J#flQÍi ‰õΩ=∂~°∞_≥#· ÅH∆͇Ô~_ç¤ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«QÍi ã¨O™ê÷#=Ú P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° =zÛ# ã¨OQÆu `≥eã≤# ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞
#O^Œ∞ QÀѨÓ[ KÕã∞¨ H˘#∞ xq∞`«=Î Ú XHõ P=Ù#∞ ^•#q∞zÛi. P P=Ù „Ѩu ã¨O. Q˘ÅQÆ=¸_çÖ’ <å=∞[O KÕã∂¨ Î `å`«QÍi HÀã¨=Ú J@∞¡ (^ÀÃãÅ∞) `«Ü∂« ~°∞KÕã≤
HÀ_≥#∞ D#∞@ ^•fi~å ã¨∞=∂~°∞ ~°∂. 10,000/– P^•Ü«∞=Ú#∞ `å`«QÍi Q˘ÅQÆ=¸_ç #∞O_ç <≥Å∂¡~∞° ‰õΩ =K«∞Û ^•i JO`«ÜÚ« =∞ø#=ÚQÍ <å=∞[Ѩ=Ú`À
ã¨O™ê÷#=Ú#‰õΩ JOkOK«∞K«∞#flk. Dq^è=Œ ÚQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ QÀ¿ã= HÀã¨=Ú W=fi|_ç# „Ѩܫ∂}˜Oz [Ü«∞K«O„^•Ô~_ç¤ QÍi WO\˜Ö’ L#fl `å`«QÍi ^Œ~°≈#=Ú#‰õΩ
P P=Ù ‰õÄ_® `å`«QÍiH˜ `«# ¿ã=ÅOkOK«_=» Ú x[=ÚQÍ `å`«QÍi bÅ |Ü«∞Å∞^Õii. WHõ WHõ¯_» <≥Å∂¡~∞° Ö’ `å`«QÍi bÅ#∞ K«∂_»QÍ `å`«QÍ~°∞ JHõ¯_»
=∂„`«"∞Õ . ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞ |Ü«∞Å∞^Õi# ã¨=∞Ü«∞=Ú #∞O_ç J#fl=Ú, „Ѩ™ê^Œ=ÚÖËg
V 136 V 137
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –10
ã‘fiHõiOK«Hõ 'J@∞¡ J@∞¡— JO@∂ J_»Q™Æ êyi. JѨÙÊ_»∞ [Ü«∞=∞‡QÍ~°∞ `å`«QÍ~°∞ nxx |\˜ì =∞#‰õΩ `≥Å∞™ÈÎO^Õq∞@O>Ë ÉèíQÆ=O`«∞_≥ѨÙÊ_»∂ PKå~°
J_çQÍ~°∞ HÍ|\˜ì `å#∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ `«Ü«∂~°∞KÕ™êÎ#x, q∞ye#"å~°∞ =º=Ǩ~åÅ∞ =^ŒÅ=∞x K≥Ñʨ _»∞. xÜ«∞=∞|^Œú rq`«O QÆ_Ñ» _¨ ®xH˜ U~°Ê_»¤ D
PÅ㨺"≥∞áÿ È`«∞Ok HÍ|\˜ì |Ü«∞@ #∞O_ç fã¨∞‰õΩ=zÛ ÃÑ_»^•=∞x `«~#˚° Éè~í #˚° Å∞ PKå~° =º=Ǩ~åÅ#∞ =∞# ™œÅÉèíºO HÀã¨O =\˜ì Kå^Œ™êÎÅ∞QÍ H˘\˜ìѨ_Õã≤
Ѩ_∞» `«∞O_»Q<Æ Õ W"Õg∞ `≥eÜ«∞x ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞ x+¨¯Å‡+¨ =∞#ã¨∞`À `å#∞ Wëêì~å[º"≥∞#ÿ rq`«O ™êy¿ãÎ ã¨=∂[OÖ’ „Hõ=∞tHõ}∆ Hõ#∞=∞~°∞QÔ á· È=_»O MÏÜ«∞O.
`«Ü∂« ~°∞KÕã≤ fã¨∞‰õΩ=zÛ# J@∞¡ u#=∞x `å`«QÍix "Õ_∞» HÀ=_»=Ú ^•xHÀã¨"∞Õ JO^Œ∞Hõ<Õ „Ѩu =∞x+≤ `«=∞‰õΩ xˆ~tÌ Oz# „Hõ=∞tHõ}
∆ áê\˜OK«_"» ∞Õ ã¨=∂*ÏxH˜
Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞#Î fl@∞¡QÍ `å`«QÍ~°∞ "å\˜x ÃÑ@ì=∞#QÍ ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞ =∞#ã¨∞Ö’ =∞#O KÕÜ∞« QÆey# "Õ∞Å∞.
<å=∞[Ѩ=Ú KÕã∂¨ Î `å`«QÍiH˜ J@∞¡ ÃÑ@ìQÍ `å`« "å\˜x PáêºÜ«∞=ÚQÍ P~°yOzi.
JѨÙÊ_»∞ JHõ¯_»∞#fl "åiH˜ `å`«QÍ~°∞ J@∞¡ HÀ~°_O» Ö’x JO`«~å~°=÷ Ú J~°=÷ ∞~Úº ã≤y~Ô @∞ì `å`«‰Ωõ "≥eyOKÕ =ÚO^Œ∞ ã¨∞„|Ǩχ}ºO QÍiH˜ X`«∞QÎ Í L#fl
ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍiH˜ q=iOK«QÍ "å~°∞ `«# =∞#ã¨∞#∞ „QÆÇÏ≤ Oz# `å`«QÍiH˜ `å`« QÆ_=¤» Ú#‰õΩ P *ÏfiÅ á⁄~°áê@∞# JO@∞‰õΩO>Ë J#fl J#∞=∂#=¸ ÉèÜ í ∞« =Ú
=O^Œ#=ÚÖÏK«iOzi. "≥Ú`«Î=Ú J@¡xflO\˜h P~°yOz# `«~°∞"å`« `å`« =∞#ã¨∞Ö’ HõeQÍ~Ú. "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞ J`«x =∞#ã¨∞ K«kq#@∞¡QÍ QÆ_=¤» Ú#∞
ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍix =∞Ozhà◊√§ W=fi=∞x J_çyi. P hà◊√§ `åy q∞ye# h\˜x QÆ\Qì̃ Í KÕ`∞« Å`À Ѩ@∞ì‰Ωõ x ''WѨÙÊ_»∞ "≥eyOK«∞—— J<åfl~°∞. Wk KåÖÏ z#fl
ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍi `«Åg∞^Œ∞QÍ Jaè¿+Hõ ^è•~°ÖÏ áÈã≤i. xâ◊ÛÅ=ÚQÍ q+¨Ü∞« =ÚQÍ `ÀK«=K«∞Û. HÍx =∞# =∞#ã¨∞Ö’ Hõey# WO`« z#fl PÖ’K«# ‰õÄ_®
ÉèQí =Æ ^蕺#=ÚÖ’ ‰õÄ~°∞ÛO_çáÈ~Ú# ã¨∞|ƒ~å=∞Ü«∞ºQÍ~°∞ XHõ JÖ∫H˜Hõ P#O^Œ=Ú#∞ ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ѨãH≤ _õ `» å_»#fl ã¨OQÆu D =∂@Å =Å# |∞∞A=~ÚºOk. HÍ|\˜ì
=∞#™ê~å J#∞Éèqí Oz D K«~º° ^•fi~å `«# P^蕺u‡Hõ „ѨQuÆ H˜ ÉÏ@Å∞ ã¨∞QÆ=∞=Ú =∞#=∞O^Œ ~ ° = ¸ x+¨ ¯ Ň+¨ Ǩ Ï $^Œ Ü « ∞ =Ú#∂, „Ѩ â ßO`« z`« Î = Ú#∂
KÕã#≤ `å`«QÍiH˜ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í #=∞™ê¯~°=ÚÅiÊOzi. JÅ=~°K«∞H˘#∞@ ^•fi~å ÉèíQÆ=O`«∞x "≥∞Ñ≤ÊOK«QÆÅ∞QÆ∞`å=Ú. P `«~°∞"å`«
ã¨∞„|Ǩχ}º=ÚQÍ~°∞ nHõ` ∆ À ^Œ`Ϋ =∞O„`«=Ú#∞ x`«ºO Ѩiãî ∂¨ Î =∞Ok~°=Ú#∞
^蕺#=∞Ok~°=Ú : ѨÓiÎQÍqOz „Ѩuëêª HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ `å_ÕÑe¨ ¡ ~åѶ∞¨ =~å=Ù â◊~‡° QÍiKÕ KÕ~ÚOzi.
<Å≥ ∂¡~∞° Ö’x ^Œ`™Î« ê~Ú =∞Ok~°=Ú Ü«∞[=∂xÜ≥∞ÿ # ã¨∞„|Ǩχ}ºO QÍiH˜ =∞Ok~°=ÚÖ’x ÃÑ· ÉèÏQÆ=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ |ã¨KãÕ #≤ ѨÙÊ_»∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ Z<≥fl<Àfl
ã¨O`å#=Ú ÖËHáõ È=Ù@KÕ ã¨Q=Æ Ú WÅ∞¡ ÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ WzÛi. P `«~∞° "å`« J#∞Éè∂í `«∞Å#∞ bÅÅ#∞ „Ѩ™êkOz~À P ÉèÏQÆ=Ú #O^Õ P `«~∞° "åu HÍÅ=ÚÖ’
^Œ`å΄`ÕÜ«Ú_»∞ "åi HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz q∞ye# WO\˜Ö’ `«# QÆ∞_ç Hõ@ì=∞x ^蕺#=∞Ok~°=Ú xi‡OK«∞@ =Å# `å`«QÍi k=º `«~O° QÆ=ÚÅ∞ x~°O`«~=° ÚQÍ
P^ÕtOzi. `å`«QÍ~°∞ D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ =K«∞Û@ `«@ã≤÷Oz#ѨÙÊ_»∞ „Ѩã¨iã¨∂ÎO_»_»=Ú =Å# JHõ¯_» ^蕺#O KÕÜ«Ú Éèí‰õΩÎʼnõΩ ^蕺#=∂~°æ=Ú
ã¨∞„|Ǩχ}ºOQÍ~°∞ `«# ã¨fiѨfl ã¨O^Õâ◊=∞O`å `å`«QÍiH˜ q=iOK«QÍ `å`« ã¨∞ÅÉè` í ~« "° ∞≥ #ÿ k.
''JO`Õ KÕ™êÎ=Ù áÈ—— Jx Pjã¨∞ûÅOkOzi. ã¨∞„|Ǩχ}ºO QÍi`À ''ã≤QÆÔ~@∞ì
`åQÆ∞`å"å—— Jx J_»∞QÆ∞`«∂ ''JÉ’ƒ ! #∞"≥fiHõ¯_» `åQÆ∞`å=ÙÖË – "≥eyOK«∞—— ã¨O`«$Ñ≤Î :
J<åfl~°∞. ^Œ`«ÎÉèí‰õΩÎ_≥·# DÜ«∞# xÜ«∞=∞ x+¨ªÅ`À ‰õÄ_»∞‰õΩ#fl r=#=Ú `å`«QÍ~°∞ <≥Å∂¡~∞° =zÛ#ѨÙÊ_»∞ P „ѨÜ∂« }=Ú "≥Ú`«=Î Ú =ºÜ«∞ÉèÏ~°=Ú
™êyOKåÅx `å`« P ~°H=õ ÚQÍ PÜ«∞#‰õΩ ã¨O^Õâ=◊ ∞OkOzi. ã¨∞Éσ~å=ÙQÍ~°∞ `å<˘Hõ¯~ˆ "≥∂ã≤ P J^Œ$+ì̈O ^ŒH¯˜ OK«∞‰õΩ<åfl~°∞. WÖÏO\˜
V 138 V 139
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –10
J=HÍâ◊=ÚÅ∞ =∞m§ =∞m§ ~å=Ù HÍ|\˜ì =zÛ# J=HÍâ◊=Ú#∞ ã¨kfixÜ≥∂QÆ=Ú HÍ^Œ∞, Jã¨Å∞ J`«#∞ |Ü«∞@ xÅ|_ç L#fl ã¨OQÆu ‰õÄ_® `å`« „QÆÇÏ≤ Oz Ñ≤Å=_»O
KÕã∞¨ HÀ=_»"∞Õ x["≥∞#ÿ ÉèHí HÎ̃ ˜ x^Œ~≈° #=Ú. `å`«QÍ~°∞ P q^è=Œ ÚQÍ `«##∞ K«∂ã≤# J`«xH˜ `å`« ã¨~fi° [˝`« J~°=÷ ∞~ÚºOk. `å`«QÍ~°∞ `«#‰õΩ #=∞㨯iã¨∞#Î fl
¿ãqOK«∞‰õΩ<Õ ÉèÏQƺ=Ú P ~°∂Ѩ=ÚÖ’ HõeyOzi. WO`«\˜ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩ#fl giH˜ H˘O^Œi gѨÙÃÑ· HÍe`À ~åÜ«∞_»=Ú K«∂ã≤# W`«xH˜ `å`«QÍ~°∞ `«##∞ ‰õÄ_® P
f~å `å`«QÍ~°∞ "≥o§áÈÜÕ∞ ~ÀA# Éè‰í Ωõ ÅÎ ~°nÌ Z‰õΩ¯"≥· `å`« ^ŒiKÕi ^Œ~≈° #=Ú q^è=Œ ÚQÍ KÕ¿ãÎ ÉÏQÆ∞O_»∞#x JÖÏ KÕÜ∞« _»=Ú =Å# `«# JǨÏOHÍ~°=Ú K«ã∞¨ OÎ k
KÕã¨∞‰õΩ<Õ gÅ∞ ÖˉõΩO_® áÈ~ÚOk. KÕÜ«∞QÆeyOk Ug∞ ÖË^Œ∞ HÍ|\ì̃ `«# Jx W`«#∞ =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩO>Ë W`«#∞ #=∞㨯iã¨∞#Î flѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ J^Õ
=∂™êì~∞° Q͈~ `«#‰õΩ P Ö’@∞ f¿ãÜ«∂Åx =∞Ok~°=Ú "≥#∞Hõ ÉèÏQÆ=ÚÖ’ L#fl q^è=Œ ÚQÍ KÕã≤ 'ã¨O`«$Ñ≤QÎ Í LO^•— Jx J_çQÍ~°∞. WÖÏ J_»∞QÆ_∞» QÆ∞<å `å`«
QÆkÖ’ ‰õÄ~°∞Ûx =∞#ã¨∞Ö’ „áêi÷OK«∞‰õΩO@∂ LO>Ë `å`«Q͈~ ǨÏ~îå`«∞QÎ Í JHõ¯_»‰Ωõ K«∂Ñ≤OK«∞ „¿Ñ=∞‰õΩ J`«#∞ ÉÏxã¨Ü∂« º_»∞.
=zÛ PÜ«∞#‰õΩ ^Œ~≈° #q∞zÛi. JO`ÕHÍHõ ã≤y~Ô @∞ì J_çy fã¨∞‰õΩx `åy uiy FO ÉèHí ÍÎc+è ì̈ „Ѩ^•Ü«∞ #=∞ó
WzÛ ''ã¨iáÈ~ÚO^•—— Jx J_çyi. J#QÍ `«# ^Œ~≈° #=ÚKÕ JѨÊ\˜ =~°‰Ωõ
P `«~∞° "å`« W`«x K≥ÖÅ¡ˇ ∞ J`«QÎ ÍiO\’¡ Hõ+Ñì¨ _¨ ∞» `«∞O_Õk. W`«x =∞#ã¨∞Ö’
J`«x =∞#ã¨∞Ö’ L#fl Jã¨O`«$Ñ≤Î `˘Åy P#O^Œ=Ú HõeyO^• Jx „ѨtflOKå~°∞.
K≥Öe¡ˇ fl J`«"Î åiO\˜ #∞Oz |Ü«∞@‰õΩ fã¨∞‰õΩ=zÛ Éè~í ` ΰ À ‰õÄ_® "Õ~∞° HÍѨÙ~°=Ú
™êH∆Í`ü ÉèQí =Æ O`«∞_Õ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ =zÛ ^Œ~≈° #q∞=fi_»"∞Õ HÍHõ J`«x =∂#ã≤Hõ
ÃÑ\˜Oì KåÅx HÀiHõ J~Ú`Õ ÉÏ==∞ik JO^Œ∞‰õΩ "≥Ú^Œ@Ö’ XѨÙÊHÀHõ `«# `«e¡
ã≤u÷ H˜ `«y#@∞¡ „Ѩ=iÎOK«_=» ∞O>Ë Jk Hˆ =Å=Ú ÉèQí =Æ O`«∞x Q˘Ñ¨Ê`«#=Ú =∂„`«"∞Õ .
=∞Oz^Œh HÀ_»ex ÉÏQÍ K«∂ã¨∞‰õΩO@∞O^Œx "åkOKÕ"å_»∞. JѨÙÊ_»∞ ѨÙÅ¡Ü∞« º
WO`ÕHÍHõ WO`«\˜ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩ#fl DÜ«∞# WÖÏ¡Å∞ `å`«QÍiH˜ ~°ãQ¨ ∞Æ ÖÏ¡ ÃÑ@ìQÍ
`å`«#∞ J_»∞QÆQÍ `å`« '#∞"≥fiÖÏ J#∞‰õΩO>Ë J^Õ [~°∞QÆ∞`«∞Ok— Jx
`å`« H˘O`« `å#∞ ux P <À\˜Ö’x^Õ P"≥∞‰õΩ uiy WKåÛ~°∞. D ~°H=õ ÚQÍ JÉèÜ í ∞« q∞KåÛ~°∞. P `«~∞° "å`« K≥Öe¡ˇ Éè~í ΰ PѶ㑠∞¨ ‰õΩ "≥à√◊ `«∞<åfl#x K≥ÑÊ≤ WO\’¡<Õ
‰õÄ_® `å`« "åi ¿ã=#∞ J#∞„QÆÇ≤ÏOK«_»"Õ∞ HÍHõ `«# =∞Ǩ„Ѩ™ê^Œ=Ú#∞ LO_ç `«e¡ ÉèÏ~°º#∞ ÃÑ>Ëì HõëêìÅxflO\˜h Hõà§◊ `À K«∂_»_"» ∞Õ HÍHõ `«e¡ ÉèÏ~°º#∞
J#∞„QÆÇÏ≤ OK«∞@ ^•fi~å "åix Pj~°fikOzi. H˘@ì_=» Ú ‰õÄ_® KÕÜ∞« _»O`À Éèií OK«ÖHË õ "Õ~∞° HÍѨ~=° Ú ÃÑ\Ïì_∞» . Pq^è=Œ ÚQÍ
ѨÙÅ¡Ü∞« º J#∞ Éè‰í Ωõ _Î ∞» 1991= ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ `å`«QÍiH˜ #=∞㨯iã¨∞OÎ >Ë `å`« ^ŒÜ∞« `À P J=∂‡~Ú HÍѨÙ~°=Ú ‰õΩ^Œ∞@ Ѩ_Oç k.
^•fi~°HÍ=∂~ÚÖÏ ^Œ~°≈#q∞KåÛ~°∞. lÖÏ¡ Ѩi+¨`«∞ÎÖ’ ѨxKÕ¿ã W`«xH˜ Z<Àfl `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè J~Ú# `«~∞° "å`« ѨÙÅ¡Ü∞« º ‰õΩ@∞O| ã¨=∞㨺Å`À
ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ L#fl Hõ_»∞ѨÙ<˘Ñ≤Ê Zxfl =∞O^Œ∞Å∞ "å_ç<å `«QÆæÖË^Œ∞. ã¨`=« ∞`«=∞~Ú PiÎQÍ `å`« ã¨=∂kèÃÑ· Ѩ_ç U_»∞ã¨∞OÎ >Ë `å`«QÍ~°∞ á¶È\’Ö’ +≤i_ô
`å`«QÍi`À P ã¨OQÆu `≥Å∞ѨQÍ 'UO W|ƒOk ÖË^∞Œ — J<åfl~°∞. J~`Õ JѨÊ\˜ ^•fi~°HÍ=∂~ÚÖÏ #=Ùfi`«∂ HõxÑ≤OKå~°∞. P `«~∞° "å`« "å~°=ÚÖ’<Õ ã¨=∞㨺Åhfl
#∞Oz <≥ÑÊ≤ `«yáæ È~ÚOk. fiáÈÜ«∂~Ú.
ѨÙÅ¡Ü∞« º QÍ~°∞ XHõ™êi `å`«QÍiO\˜H˜ "≥à§ı ã¨iH˜ `«Å∞ѨÙÅ∞ "Õã∞¨ O_»_O» `À â◊s~°O`À L#flѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ ѨÙÅ¡Ü∞« º#∞ Uq^èOŒ QÍ P^ŒiOKå~À ã¨=∂kè
|Ü«∞@ xÅ|_ç LO_»QÍ Ö’Ñ¨e#∞Oz `å`«QÍ~°∞ 'Jˆ~ ѨÙÅ¡ÜÚ≥ ºKåÛ_»∞, "åH˜e K≥Ok# `«~∞° "å`« ‰õÄ_® J^Õ „¿Ñ=∞#∞ K«∂Ñ≤OK«_O» =Å# J=^è∂Œ `«Å‰õΩ â◊s~°O`À
fÜ«∞O_ç— Jx J<åfl~°∞. JѨÊ\˜H˜ J`«x ¿Ñˆ~q∞\’ Z=fiiH© `≥eÜ«∞HõáÈ=_»"∞Õ Ñ¨xÖË^hŒ , "åi â◊HÎ̃ J#O`«âH◊ hÎõ J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok.
V 140 V 141
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –10
=∞ø# q#flѨO : ÉèHí `
Θ À#∂, Hõhflà◊§`À#∂ `å`«QÍi áê^Œ=ÚÅ#∞ Hõ_yç `«# Éè~í ‰Î° Ωõ ÉèHí `
Θ `
« fiΫ =Ú#∞
„Ѩ™êkOѨÙ=∞x "Õ_»∞H˘xi. =∞~°∞ã¨\˜~ÀA L^ŒÜ«∞=Ú#<Õ ÉèíÖÏ¡QÍ~°∞
_èçb¡ Ü«∞O^Œ∞ <å=∞ã¨áêÎÇϨ =Ú [~°∞QÆ∞@ Ü«∞O^Œ∞ =ÚYº áê„`« áÈ+≤Oz# "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\™˜ êiQÍ ã¨áêÎÇϨ =Ú#‰õΩ =zÛ P HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ KåÖÏ¿ãѨ٠áêÖÁæx
=ÚY∞ºÅÖ’ =O^Œ<å ÉèÖí Ï¡QÍ~°∞ XHõ~∞° . g~°∞ ã¨áêÎÇϨ U~åÊ@∞ HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅÖ’
`å`«QÍix ^Œi≈Oz =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í #=∞㨯iOz =∞~°e "≥o§<å~°∞. P q^è=Œ ÚQÆ
Z#ÖËx Hõ$+≤ ã¨eÊi. `å`«QÍ~°∞ JHõ¯_» L#flxfl ~ÀAÅ∂ =O^Œ#QÍ~°∞ „Ѩux`«ºO
XHõ ã¨`å¯~°º=Ú#O^Œ∞ `«# =O`«∞ Hõ$+≤ ã¨eÑ≤ P HÍ~°º„Hõ=∞=Ú ã¨„Hõ=∞=ÚQÍ
`å`«#∞ ^Œi≈Oz #=∞㨯iOK«∞K«∞O_çi. XHõ<å_»∞ `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOz xÅ∞K«∞x
™êQÆ∞#@∞¡ ÉÏ^躌 `« =Ç≤ÏOz# =O^Œ#QÍi =∞ø#q#flѨ=Ú#∞ q#fl `å`«QÍ~°∞
Ü«ÚO_»QÍ =∞kÖË\˜ `å`«QÍi`À JÖÏ "≥àÁ§^•Ì=∂ `å`å J#QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞
xâ◊≈|Ì=ÚQÍ "åi Éè~í ΰ QÍi =∞#ã¨∞û#∞ =∂iÛ J`«xÖ’ ÉèHí Θ c[=ÚÅ#∞ <å\˜i.
áÈ^•OѨ^Œ JO@∂ |Ü«∞Å∞^Õii. =O^Œ#QÍ~°∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ HÍ~°∞ #_»∞ѨÙ`«∂
`å`«QÍix ~å[^è•x #QÆ~° ~å[g^è∞Œ ÅÖ’ qǨÏiOѨKãÕ ≤ q=∂<å„â◊Ü∞« =Ú, ~å„+¨Ñì u¨ QÆ∂_®~°=÷ Ú :
Éèí=<£ =O\˜ =ÚYº „Ѩ^Õâ◊=ÚÅÃÑ· `å`«QÍi J=∞$`« ^Œ$+≤ì Ѩ_ÕÖÏ KÕã≤ P XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ HõÅ∂¡~∞° =zÛ#ѨÙÊ_»∞ „ѨÉÏè Hõ~ü QÍix '„ÉÏOn L#fl^•—
„áêO`«=ÚʼnõΩ ÉèíQÆ=O`«∞x ~°Hõ∆} HõeÊOK«∞@‰õΩ J=HÍâ◊=Ú HõeyOzi. Jx J_çQÍ~°∞. XHõ =∞Ǩã¨O™ê÷#=Ú#O^Œ∞ =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_≥#· `å`«‰Ωõ PÜ«∞#
Pq^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ _èbç ¡ =ÚYº „áêO`«=ÚÅ#∞ ѨÙh`« "≥Ú#iOz# `«~∞° "å`« HÀi# q^è=Œ ÚQÍ ZÖÏ KÕÜ∞« _»"∂≥ áêÅ∞áÈHõ „ѨÉÏè Hõ~ü QÍ~°∞ PÖ’zã¨∞OÎ _»QÍ
=O^Œ# QÍ~°∞ `å`«QÍix `«=∞ WO\˜H˜ ~°=∞‡x „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_Q» Í `å`« JO^Œ∞‰õΩ `å`« =∞m§ J^Õ HÀ~å~°∞. WHõ `«Ñʨ x Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ `å`« HÀiHõ#∞ =∞xflOz XHõ
JOwHõiOz "åi WO\˜x áê=# "≥Ú#iÛi. J~Ú`Õ =O^Œ# QÍ~°∞ ZO`«\˜ ã‘™ê fã¨∞‰õΩ~åQÍ `å`«QÍ~°∞ Ô~O_»∞ QÆ∞Hõ¯Å∞ <À\’¡ áÈã¨∞‰õΩx ѨÙH˜¯eOz
™ê~Ú Éè‰í Ωõ ÖÎ ’ "åi Éè~í ΰ QÍÔ~#· ÉèÖí Ï¡QÍ~°∞ JO^Œ∞‰õΩ ѨÓiÎQÍ =ºuˆ~H˜. "åiH˜ Lq∞‡<å~°∞. J^Õ q^è=Œ ÚQÍ WOH˘Hõ™êi `å`«QÍ~°∞ '=ÚHõ¯Å∞ `Õ~å— Jx J_çQÍ~°∞.
ÉÏÉÏÅ<åfl, ѨÓ[Å<åfl y@ì^∞Œ . `å`«QÍ~°∞ "åi WO\˜Ö’xH˜ „Ѩ"tÕ OK«∞ ã¨iH˜ JѨÙÊ_»∞ "åà◊√§ "≥o§ `≥KÛÕ ã¨iH˜ PÅ㨺 =∞=fi_»O`À 'WO`«¿ãáê— J=`«Å áêˆ~~Ú
ÉèíÖÏ¡QÍ~°∞ |Ü«∞@‰õΩ "≥à◊√§@‰õΩ ã≤^Œú=ÚQÍ #∞O_çi. gi WO\˜Ö’xH˜ áÈ Jx JO@∂ "å\˜"Ñ·≥ Ù¨ K«∂_»<<·≥ å K«∂_»Ö^Ë ∞Œ . `å`«QÍ~°∞ XHõ™êi `åQÆ∞`å#x
„Ѩ"tÕ OK«∞=~°‰Ωõ J`«ºO`« „Ѩã#¨ fl=ÚQÍ LO_ç# `å`« ֒ѨʼnõΩ J_»∞QÆ∞ ÃÑ@∞ì@`À<Õ `åQÆÖ^Ë ∞Œ Hõ^•, WѨÙÊ_≥<· å P Ѩx KÕ™êÎ̂~"≥∂ K«∂^•Ì=∞<Õ PÖ’K«#`À P ã‘™ê#∞
L„QÆ~∂° ѨÙÖˇ· u@∞ì@ „áê~°OaèOzi. =∞^è∞Œ ã¨∂^Œ<Q£ Í~°∞ "≥Ú^ŒÖ#·ˇ "å~°∞ ZO`«QÍ ‰õÄ_® MÏm KÕÜ∞« =K«∞Û##fl L^ÕâÌ º◊ =Ú`À `å`«QÍ~°∞ =∞Ok~°=ÚÖ’ Éè‰í Ωõ ÅÎ =∞^躌
HõeyOK«∞H˘#∞@‰õΩ „Ѩܫ∞uflOK«QÍ `å`«QÍ~°∞ JO`«HõO`«‰õÄ J~°K«∞@ LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ L#fl ã¨=∞Ü«∞=Ú#∞ HõxÃÑ\˜ì `å`«QÍix =∞O^Œ∞ `≥=∞‡O\Ï"å `å`å
„áê~°OaèOzi. W^ŒO`å QÆ=∞xã¨∞Î#fl ÉèíÖÏ¡QÍ~°∞ Ug∞ Ѩ@ì#@∞¡ |Ü«∞@‰õΩ Jx J_çQˆ ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® JO`Õ L`åûǨÏ=Ú`À `≥=∞‡x K≥áêÊ~°∞. WHõ
"≥o§áÈ~Úi. D K«~°º‰õΩ ã≤QÆ∞æѨ_ç ѨâßÛ`åÎѨ=Ú`À =O^Œ#QÍ~°∞ `«# Éèí~°Î gà◊√§ P#O^Œ=Ú`À "≥o§ =∞O^Œ∞áÈã¨∞‰õΩx `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ ^è~·≥ º° =ÚQÍ WKÕÛã¨iH˜
J*Ï˝#=Ú#∞ =∞xflOѨÙ=∞x Hõhflà◊§`À „áêi÷Oz `«# Éè~í ΰ á¶È\’#∞ `å`«QÍi JO`«=~°‰Ωõ „Ѩã#¨ fl=ÚQÍ L#fl `å`« XHõ¯™êiQÍ '`åQÆ∞É’`«∞ ##∞‰õΩO@∞<åfl"å—
KÕuHõOkOz PÜ«∞# =∞#ã¨∞ =∂~°∞Û=∞x `å`«QÍix =∞#ã¨∞Ö’<Õ „áêi÷OK«QÍ JO@∂ L„QÆ~∂° ѨO ^•eÛi. JѨÙÊ_»∞ "åiH˜ J=^è∂Œ `«Å „Ѩu K«~º° "≥#∞HÍ XHõ
P"≥∞ q#flѨ=Ú#∞ J~°=÷ Ú KÕã∞¨ ‰õΩ#fl `å`«QÍ~°∞ „Ѩã#¨ fl=^Œ#∞Öˇ· P á¶È\’ "≥Ñ· Ù¨ QÆ∂_®~°=÷ Ú LO@∞O^Œh, "åix JOK«<å "ÕÜ∞« _»O |Ǩï ^Œ∞~°É¡ =íè ∞h `≥Å∞ã¨∞‰õΩx
K«∂K«∞K«∂ K≥Ü∞≥ ºuÎ Pj~°fikOzi. `å`«QÍi D K«~º° #∞ QÍOz# =O^Œ#QÍ~°∞ `«=∞ `«ÑÙ¨ Ê `å=Ú „QÆÇÏ≤ OKå~°∞.
V 142 V 143
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
"≥Y· i :
J^蕺ܫ∞=Ú – 11
™ê~ڄѨ™ê^£ `å`« Éè‰í Ωõ _Î #·≥ ѨÊ\˜H© HõÅ∂¡~∞° Ö’<Õ LO_Õ `å`«QÍ~°∞ ZѨÙÊ_»O>Ë
JѨÙÊ_»∞ ^˘~°∞‰õΩ`å~°∞ HÍ|\ì̃ ZѨÙÊ_»∞ "≥o§<å Ѷ~¨ "° åÖË^∞Œ J#fl L^ÕâÌ º◊ =Ú`À N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
=∞„^•ã¨∞ #∞O_ç =zÛ `å`«#∞ ^Œi≈Oz "≥O@<Õ "≥à§◊ =K«∞Û##fl L^ÕâÌ º◊ =Ú`À HõÅ∂¡~∞°
KÕ̂~ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ WO\˜Ö’ ÖËHáõ È=_»O`À "≥^∞Œ ‰õΩ@‰õΩ |Ü«∞Å∞^Õi T~°O`å
™êÜ«∞O„`«=Ú =~°‰Ωõ uiy<å `å`« HõxÑ≤OK«Háõ È=_»O`À JÅã≤áÈ~Ú `å`« WO\˜H˜ HÍOuѨÙO[O Hõ=∞ÖÏHõO∆ HÀ\˜ã∂¨ ~°º ã¨=∞„ÑÉ ¨ Oíè
uiy=KÕÛã¨iH˜ JѨÙÊ_»∞ WO\˜H˜ =zÛ# `å`« 'ÉÏQÍ uiQÍ"å— Jx J_»Q_Æ =» Ú `å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
K«∂¿ãÎ `å`«QÍi ã¨~fi° [˝`‰« Ωõ WO`«H<õ åfl x^Œ~≈° #"Õ∞q∞ HÍ"åe ?
~åq∞Ô~_ç¤ `å`« JO`«~åºq∞`«fi=Ú#∞, ã¨~fi° [˝`fi« =Ú#∞ `≥Å∞Ѩ٠=∞iH˘xfl
J`«xH˜ ZѨÙÊ_≥` · Õ `å`«Ñ@
¨ ¡ z#fl^≥<· å ã¨~ˆ x~°H¡ º∆õ ^èÀ~°}˜ HõeyO^À JѨÙÊ_»∞ =∞^è∞Œ ~°ã‡¨ $`«∞Å∞.
`å`«QÍ~°∞ J`«x `«ÑÙ¨ Ê J`«xH˜ `≥e¿ãÖÏ KÕ™ê~°∞. WѨÙÊ_Õ HÍHõ `å`«QÍ~°∞
Z=Ô~<· å Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ ~å#∞áÈ#∞ „ѨÜ∂« }=Ú#‰õΩ J@∞=O\˜ U~åÊ@∞¡ KÕã∞¨ ‰õΩx `å`« PáêºÜ«∞`« :
^Œ~≈° <åxH˜ =¿ãÎ `å`«QÍ~°∞ "åi<≥ÑÙ¨ Ê_»∂ JOwHõiOK«Ö^Ë ∞Œ . ZO^Œ∞Hõ#O>Ë ã¨fiÜ«∞OQÍ áÈÅHõÅ∞¡ Hõ$+¨‚ QÍi Ü«ÚHõÎ =Ü«∞ã¨∞ #∞O_Õ gi `«O„_çQÍ~°∞ „Ѩux`«ºO
ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ H˘Å∞=Ù niÜ«ÚO_»QÍ P ÉèQí =Æ O`«∞x Hõ$Ѩ‰Ωõ Éè‰í Ωõ _Î ∞» FÑ≤HQõ Í `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞‰õΩx J=fi ^ŒQ~æÆ ° Å^ŒyÌ i q=~°=ÚÅ∞ ¿ãHõiã¨∂Î `å`« =∞ǨÏ`«º=Ú#∞
"ÕzÜ«ÚO_®e `«Ñʨ =∞#=Ú "≥à§ı ã¨iH˜ ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ã≤^=úŒ ÚQÍ LO_ç =∞##∞ „QÆÇÏ≤ OK«∞ „ѨÜ∞« `«fl=Ú #O^Œ∞O_»∞"å~°∞. XHõ™êi g~°∞ HõÅ∂¡~∞° =zÛ#ѨÙÊ_»∞
J#∞„QÆÇÏ≤ OKåÅ#∞‰õΩ<Õ ^èÀ~°}˜ ã¨=∞O[ã¨=Ú HÍ^Œ∞ HÍ|\ì̃ 'ã≤ã"ì̈ ∞£ —#∞ áê\˜OKÕ g~°∞ |Ü«∞Å∞^Õ~∞° ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ gi`À áê@∞QÍ |Ü«∞Å∞^Õi# `å`« ǨÏO„n
`å`« D ~°Hõ"≥∞ÿ# Ѩ^Œúux Z#fl_»∂ J#∞=∞uOK«ÖË^Œ∞. J^Õ U Éèí‰õΩÎ_≥·<å #k =^Œ‰Ì Ωõ KÕ~∞° HÀQÍ<Õ "ÕQ=Æ ÚQÍ #_»∞=ÚÖ’`«∞ =~°‰Ωõ „Ѩ=Ç≤Ïã¨∞#Î fl h\˜Ö’ ky
P`«$`«`À<À, PO^Àà◊#`À<À `å`«#∞ KÕi#>ˇ` ¡ÿ Õ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞, J#∞„QÆÇϨ O "ÕQ=Æ ÚQÍ #_çz P=ef~°O KÕi DÜ«∞##∞ Ñ≤Å∞=QÍ P "ÕQOÆ K«∂ã≤ ÉèÜ í ∞« Ѩ_#ç
"åiH˜ `«H} ∆õ "Õ∞ Åaè™êÎ~Ú. HÍ|\˜ì ÉèQí =Æ O`«∞x =^ŒÌ =∞# „Ѩu J_»∞QÆ∂ *Ï„QÆ`QΫ <Æ Õ DÜ«∞# `å`« ÉÏ^躌 `« `«# HõÑʨ yOz# `«eH¡ ˜ UO ã¨=∂^è•#=Ú K≥áêÊÖ’#x
"ÕÜ∂« Åx W@∞=O\˜ ã¨OѶ∞¨ @#Å ^•fi~å J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. ZO`«QÍ `å`«#∞ ~°=∞‡x "Õ_∞» ‰õΩ<åfl ~åHõáÈÜÕ∞ã¨iH˜ Hõhã¨O `«eH¡ ˜ D ã¨OQÆux
K≥ÑÙ¨ Ê@‰õΩ `å`«QÍi WO\˜x KÕ~ˆ ã¨iH˜ JHõ¯_» QÆ@∞ìÃÑ· ‰õÄ~°∞Ûx ã≤y~Ô @∞ì `åQÆ∞`«∞#fl
`å`«#∞ K«∂ã≤ k„Q̓ùOu <˘Ok JѨÊ\˜`À `å`« =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ ѨÓiÎQÍ „QÆÇÏ≤ Oz,
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ= WO\˜H˜ KÕi H˘_»∞HÔ #· áÈÅHõÅ∞¡ Hõ$+¨` ‚ À `å`«#∞ P„â◊~ÚOz "Õ∞Å∞ á⁄O^Œ∞=∞x
ѨkÜ«∞= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú K≥Ñʨ QÍ JѨÊ\˜#∞O_ç `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =K«∞Û Hõ$+¨‚ WOK«∞q∞OK«∞ `«# =Ü«∞¿ã L#fl
`å`« Ѩ@¡ ¿ãflǨÏÉèÏ==Ú`À "≥∞ey#ѨÊ\˜H© ÉèHí Î̃ „ѨÑ` ¨ ∞« ÅÎ ∞ Hõey LO_Õ"å~°∞.
HÀ–PѨ~ˆ \˜"£ J^躌 Hõ∆ Ѩ^qŒ ѨsHõ‰∆ Ωõ Ǩ[~°Q∞Æ #ѨÙÊ_»∞ `å`«#∞ ^Œi≈Oz ѨsHõ∆ ~åã≤
V 144 V 145
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
LfÎ~∞° Ö‚ ·ˇ <Õ\H˜ © J^Õ L^ÀºQÆ=Ú #O^Œ∞ ã≤~÷ Ñ° _¨ iç . L^ÀºQÆ=Ú`À áê@∞ ã¨fiO`« q^è=Œ ÚQÍ Ñ¨^HŒ ˘O_»∞ ÅHõÅ∆ ~°∂áêÜ«∞ʼnõΩ áêÅã‘Å∞ KÕ~ÚOK«_=» Ú`À =∞Oz
á⁄Å=ÚÅ∞ HõÅ g~°∞ XHõ™êi Le¡áêÜ«∞Å ÖÏsÖ’ "Õ~˘Hõ H˘O`«=∞Ok ѨÅ∞‰õΩ|_ç, _»|∞ƒ ã¨OáêkOz ‰õΩ@∞O|=Ú Pi÷H=õ ÚQÍ ÉÏQÍ xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩx
„ѨÜ∂« }©‰Ωõ Å`À áê@∞ "≥à√◊ OÎ _»QÍ ^•i =∞^躌 Ö’ `å`«QÍ~°∞ `«#‰õΩ ã¨∂zOz# XHõ K«H¯õ x WÅ∞¡ Hõ@∞ì‰Ωõ x U `å`« ^ŒÜ∞« `À `åq∞O`« ã≤u ÷ H˜ KÕ~∞° ‰õΩ<åfl~À P
q^è=Œ ÚQÍ [Ѩ=Ú KÕã∞¨ ‰õΩx u~°∞QÆ∞ „ѨÜ∂« }=∞=fiQÍ Ç¨Ï~îå`«∞QÎ Í ÖÏs "≥Ú^Œ\˜ `å`«#∞ `«=∞ QÆ$ǨτѨ"âÕ =◊ Ú#‰õΩ PǨfixOz `«=∞ WO\˜x áê=#=Ú KÕÜ∞« =∞x
K«„HõO g_çáÈ~Ú ÖÏs PyáÈ~ÚOk. JO^Œ~∂° H˜OkH˜ ky K«∂¿ãã¨iH˜ Z^Œ∞~°∞QÍ HÀ~°QÍ JO^Œ∞HõOwHõiOz# `å`« "åiO\˜H˜ "ÕOKÕã≤ ÉèHí Í∆ ºÅ∞ ux =∞Oz =∞Oz
ÃÑ^ŒÌ Q˘~Úº HõxÑ≤OzOk. ^•x =ÚO^Œ∞#fl z#fl ~å~ÚH˜ `«ye ÖÏs PyáÈ=_»=Ú Ñ¨^•ºÅ∞ áê_ç JO^Œih JÅiOz H˘O`«¿ãѨ٠q„â◊q∞Oz P `«~∞° "å`« "≥_e» i.
K«∂ã≤# Hõ$+¨Q‚ ÍiH˜ `å`«QÍ~°∞ `«=∞O^Œih ÃÑ^ŒÌ „Ѩ=∂^Œ=Ú #∞Oz `«ÑÊ≤ Oz~°x "åiO\˜Ö’ Z=iH˜ J<å~ÀQƺ=Ú Hõey<å <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® P<å_»∞ `å`«QÍ~°∞
J~°=÷ ∞~Ú `å`«#∞ KÕi #=∞㨯iOK«∞H˘xi. P `«~∞° "å`« Zxfl Ѩiã≤` ÷ ∞« Öˇ^∞Œ ~Ô <· å Ѩ_∞» ‰õΩ#fl P ã¨Å÷ =ÚÖ’ Ѩ_∞» HÀQÍ<Õ "åiH˜ P~ÀQƺ=Ú K«H¯õ |_»∞`«∞Ok. 1989=
`å`« Éè‰í Ωõ ÖÎ ·ˇ xÅzi. ã¨O.Ö’ `å`«QÍ~°∞ JÜ«∞ºÑ¨Ê‰õΩ ~Ô O_»∞ [`«Å áê^Œ∞HõÅ#∞, gi ÉèÏ~°º ã¨∞QÆ∞}=∞‡‰õΩ
XHõ K«H¯õ x p~°#∞ |Ǩ˙HõiOzi. P áê^Œ∞HõÅ#∞ Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« HÀ"åÅx `≥eÜ«∞x
ã¨∞=∂~°∞ 30 ã¨O.Å „H˜`=« Ú J#QÍ 1975 – 78 „áêO`«=ÚÅÖ’ `å`«QÍi g~°∞ Jq `å`« „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ ÉèÏqOz "å\˜x "Õã∞¨ ‰õΩ uiy`Õ `«=∞‰õΩ â◊√Éè=í Ú
WO\˜ Ö ’ =O_» ∞ @‰õ Ω Z=fi~° ∂ ÖË x HÍ~° } OQÍ =Ú㨠e `« e ¡ H ˜ W|ƒOk KÕ‰Äõ ~°∞`«∞^Œx ÉèÏqOz `«O„_ô H˘_»∞‰õΩe^Œ~Ì ∂° "å\˜x "å_»QÍ H˘O`«HÍÅ=Ú#‰õΩ
LO_»‰õΩO_»∞@ÔH· ã¨∞QÆ∞}=∞‡, JÜ«∞ºÑ¨ÊÅ∞ ¿Ñ^Œ"åÔ~·#ѨÊ\˜H© „Ѩu~ÀE ~å„u Jq áê_≥á· È~Ú#q. `å`« áê^Œ∞HõÅ#∞ JO^ŒiÖÏ Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« HÀÖËHõ áÈÜ«∂=∞x
Éè’[#=Ú fã¨∞‰õΩx `å`«‰Ωõ , J=fi‰õΩ ÃÑ>Ë"ì å~°∞. D Ѩxx "å~°∞ „Hõ=∞=Ú giH˜ ÉÏ^èQŒ Í L#flѨÊ\˜H© `å`« Pj~åfi^Œ=Ú `«=∞‰õΩ HõÅ^Œ#fl `«$Ñ≤Î =∂„`«=Ú
`«Ñʨ Hõ q∞H˜¯e ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `À x~°fiÇ≤ÏOKÕ"å~°∞. ã¨∞QÆ∞}=∞‡ =O_çÃÑ_ç`Õ JÜ«∞ºÑ¨Ê giH˜ HõÅ^Œ∞. 1993= ã¨O. Éè’y ~ÀA P~ÀQƺ=Ú ÉÏQÆ∞ÖËHõ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜
fã¨∞‰õΩ"≥o§ ÃÑ>Ë"ì å~°∞. XHõ™êi |Ü«∞@ Ѩxg∞^Œ "≥o§# JÜ«∞ºÑ¨Ê uiy =KÕÛã¨iH˜ "≥à◊§ÖËHõáÈ~Ú# giH˜ Hõ#∞=∞<å_»∞ `å`« ã¨=∂kè K≥Ok~°#∞ "å~°Î Jq∞`«
~å„u 10 QÆO@Å=fi_»"∞Õ HÍHõ ÃÑ^ŒÌ =~°=¬ Ú ‰õÄ_® Ѩ_∞» `ÀOk. =~°=¬ Ú HÍ~°}=ÚQÍ ^Œ∞óY=Ú#∞ HõeyOz#k. J~Ú#ѨÊ\˜H© <Õ\H˜ ˜ U<å\˜H© ‰õÄ_® `å=Ú `å`«#∞
`å`«QÍiO\˜H˜ "≥à§◊ ÖËHáõ È~Ú#@∞¡ ã¨∞QÆ∞}=∞‡ K≥Ñʨ QÍ<Õ Éè~í ΰ ã≤^=úŒ ÚQÍ L#fl =^ŒÅ=∞h J^Õ q^è=Œ ÚQÍ `å`« ‰õÄ_® `«=∞#∞ Z#fl\˜H© ~°HO∆˜ z HÍáê_»∞`«∂<Õ
H͈~l Ѩ@∞ì‰Ωõ x P ~å„u pHõ\Ö˜ ’, =~°=¬ ÚÖ’ Ѩ~∞° QÆ∞# "≥o§ `å`«#∞ J=fi#∞ LO\Ï~°h "åi qâßfiã¨=Ú. JO^Œ∞Hˆ ZѨÙÊ_Õ Hõ+=ì¨ Ú =zÛ<å `å`« ã¨=∂kè =^ŒÌ
Hõq∆ ∞OK«=∞x J_»∞QÆ∞`«∂ Éè’[#q∞=fiQÍ "åi^Œ~Ì ∂° gi##∞„QÆÇÏ≤ Ozi. Pq^è=Œ ÚQÍ ÉÏ^èÑŒ _¨ `
ç Õ P Hõ+=ì̈ Ú ^Œ∂~°=∞ø`«∞O^Œ<Õ "åi #=∞‡HõO ã≤~÷ O° QÍ LOk.
H˘xfl ã¨O.Å áê@∞ "ås ¿ã=#∞ KÕã∞¨ H˘xi. "å~°∞ KÕã∞¨ #Î fl W@∞HõÅ "åºáê~°=ÚÖ’
J#∂ǨϺ=ÚQÍ ÖÏÉè=í Ú á⁄Ok#ѨÊ\˜H© H˘O`«HÍÅ=Ú `«~∞° "å`« #+¨=ì ÚÅ∞ ~åQÍ `å`«QÍi J=`å~° „áê=ÚYº=Ú ÉÏQÆ∞QÍ "≥Å∞QÆ∞Ö’H˜ =zÛ# `«~∞° "å`«
ÉÏQÍ zuH˜áÈ~Ú# D ‰õΩ@∞O|=Ú J#∞HÀ‰õΩO_® `å`«‰Ωõ 5 ã¨O.Å áê@∞ `å`«QÍi =∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ QÆ∞iÎOz `å`«#∞ P„â◊~ÚOz ÉÏQÆ∞Ѩ_#ç "åi ã¨OYº
^Œ∂~°"∞≥ ÿ J+ì̈H+õ =ì̈ ÚÅ∞ J#∞Éèqí Ozi. P `«~∞° "å`« uiy `å`« =^Œ‰Ì Ωõ ~å=_»O ÉÏQÍ<Õ ÃÑiyOk. J~Ú`Õ "≥Ú^Œ@ #∞Oz `å`« <å„â◊~ÚOz LO_Õ =∂}˜Hºõ =Ú
„áê~°OaèOz <≥=∞‡kQÍ xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩx 1987–88 „áêO`«=ÚÅÖ’ ZÖò.S.ã≤. ÉèÏ~°º „Ѩu x`«ºO `å`«QÍiÔH· ~Ô O_»∞ K«áêfÅ∞, H˘OK≥=Ú J#fl=Ú „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ
U*ˇO@∞ J~Ú# JÜ«∞ºÑ¨Ê `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ `«##∞ Pj~°fikOK«=∞x "Õ_∞» HÀQÍ `«Ü∂« ~°∞KÕã≤ „Ѩu~ÀE ~å„u „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ Éè~í ` ΰ À ѨOÑ≤OKÕk. Zxfl <≥"· ^Õ •ºÅ∞
`å`«QÍ~°∞ P ã¨Oz Ѩ@∞ì‰Ωõ x T~°O`å uiQÍ~°∞. JѨÙÊ_»∞ PÜ«∞# TÇ≤ÏOK«x L#flѨÊ\˜H© Z=i „Ѩ™ê^Œ=ÚÅ<≥<· å ã‘fiHõiOz<å ã‘fiHõiOK«Háõ È~Ú<å `å`« =∂„`«=Ú
V 146 V 147
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
D <≥"· ^Õ ºŒ =Ú#∞ `«Ñʨ xã¨iQÍ P~°yOKÕ"å~°∞. g~°∞ fã¨∞‰õΩ=zÛ# <≥"· ^Õ ºŒ =Ú#∞ QÆ_Üç ∂« ~°=Ú ^˘~°∞‰õΩ`«∞Ok "≥#∞Hõ‰Ωõ "≥à§◊ =∞x =∞#ã¨∞‰õΩ Ѩ^Õ Ñ¨^Õ JxÑ≤OK«QÍ
XHõ¯~ÀA ‰õÄ_® `å`« `Àã≤"ÕÜ«∞ÖË^ŒO>Ë gi ÉèíH˜Î „ѨѨ`«∞ÎÅ∞ Uáê\˜"À "≥#∞Hõ‰Ωõ uiy "≥à§◊ QÍ JHõ¯_» ѨxKÕ¿ã ‰õΩ„~°"å_»∞ P QÆ_Ü ç ∂« ~°O ^˘OQÆ`#« O
J~°=÷ ∞=Ù`«∞Ok. J@∞=O\˜ =∂}˜Hºõ =Ú q∞Å@s HͺOѨ٠=^ŒÌ áêÅ|∂`ü ™ê÷ÑO≤ z KÕ™ê_»∞. J~Ú`Õ `«~∞° "å`« J`«xHõO`å JÜ≥∂=∞Ü«∞=ÚQÍ JxÑ≤Oz `«#O`«
áêÅ "åºáê~°O KÕã∞¨ ‰õΩO@∞O_»QÍ ~À_»∞¤ qãÎ̈~}° Ö’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ ~À_»∞H¤ ~˜ ∞° ѨH¯õ ÖÏ `å#∞QÍ ÖÏ_£˚ Ü«∞[=∂xH˜ `å#∞ KÕã#≤ `«ÑÙ¨ Ê K≥ÑÓ¨ Î QÆ_Ü ç ∂« ~°O uiy WzÛ"Õ¿ã
L#fl ^Œ∞HÍ}=ÚÅxflO\˜h `˘ÅyOKåÅx L`«~Î ∞° fiÅ∞ *ÏsKÕÜ∞« |_®¤~Ú. P ã¨=∞Ü«∂xH˜ ã¨∞|ƒ#flQÍ~°∞ uiy "≥à§◊ _»=Ú "åà◊√§ "åp WKÕÛÜ«∞_»=Ú [iyOk.
ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ W`«#∞ `å`«#∞ P„â◊~ÚOK«QÍ `å`«QÍ~°∞ ''UO ÉèÜ í ∞« OÖË^∞Œ áÈ—— ! JѨÙÊ_»`x« H˜ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀHõáÈ=_»=Ú =Å# [iy# á⁄~°áê@x „QÆÇÏ≤ Oz
Jx JÉèÜ í ∞« q∞zÛi. z„`«=ÚQÍ Jxfl ^Œ∞HÍ}=ÚÅ#∞ `˘ÅyOz# „ѨÉ∞íè `«fi=Ú WHõ ZѨÙÊ_»∂ P á⁄~°áê@∞ KÕÜ∞« ÖË^∞Œ . ZѨÙÊ_≥<· å ã¨=∞Ü«∞=Ú ‰õΩ^Œ~H° õ "≥à§◊ HõáÈ`Õ
áêÅ|∂`ü HÍ=@O`À ^•xx `˘ÅyOK«Ö^Ë ∞Œ . JO`ÕHÍHõ Ps‡ L^ÀºQÆ∞ÅO^ŒiH© U W|ƒOn [~°Q^Æ ∞Œ HÍh ã¨=∞Ü«∞=ÚO_ô |^ŒHÌ =õ Ú`À "≥à§◊ HõáÈ`Õ =∂„`«=Ú
áêÅ∞ ã¨~Ñ° ~¨¶ å KÕÜÚ« J=HÍâ◊=Ú ‰õÄ_® W`«xHˆ ^ŒH¯˜ Ok. Pq^è=Œ ÚQÍ ™ê^躌 =Ú `«Ñʨ xã¨iQÍ U^À XHõ ã¨=∞㨺 Z^Œ∞~°Ü∞Õ ºk.
HÍ#@∞=O\˜ ã¨=∞㨺Åhfl `å`« ^ŒÜ∞« `À fiáÈ`åÜ«∞x J~°=÷ ∞=Ù`ÀOk. gi ã¨fiO`« á⁄Å=ÚÖ’ JkèHÍ~°ÑÙ¨ H˘Å`«Å∞ fÜ«Ú#ѨÙ_»∞ ǨÏ^Œ∞Ì ~å~Ú
á⁄Q͉õΩ ã¨∞|ƒ#fl QÍ~°∞ "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\™˜ êiQÍ `å`«QÍix HõÅ∂¡~∞° Ö’x Z=fi~°‰Äõ HõxÑ≤OK«Ö^Ë ∞Œ . Jk HõxÑ≤OK«Hõ áÈ~Ú#>ÿ̌` ¡ Õ J`«xH˜ KåÖÏ #+ì̈O Hõey
c_ç|O‰õΩ =^ŒÌ ^Œi≈OK«∞‰õΩ<åfl~°∞. JѨÊ\˜Hˆ "≥∂HÍà◊§ <˘Ñ¨ÙÊÅ`À ÉÏ^èÑŒ _¨ Õ gix LO_Õk. =∞~°∞<å_»∞ =∞m§ K«∂^•Ì=∞x JkèHÍ~°∞ÅO`å uiy "≥o§áÈÜ«∂~°∞.
gˆ~g∞ K≥Ñʨ ‰õΩO_®<Õ `å`« ''_®Hõ~ì ∞° ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥àϧ"å—— JO@∂ ѨÅHõiOKå~°∞. JѨÙÊ_»∞ =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ `å`«#∞ „áêi÷Oz# DÜ«∞# `«#H© Hõ+¨ì=Ú #+¨ì=Ú
`«~°∞"å`« gix QÆ∞~°∞™ê÷<£H˜ "≥o§ ^Œ~°≈#O KÕã¨∞‰õΩ~°=∞‡x K≥áêÊ~°∞. JÖÏ `«ÑÊ≤ OK«=∞x "Õ_∞» ‰õΩx Ѩ_∞» ‰õΩ<åfl_»∞. JѨÙÊ_»∞ HõÅÖ’ P ã¨iǨÏ^Œ∞Ì ~å~Ú ZHõ¯_»
„áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ `å`« ¿ã= giH˜ `å`« =^ŒÌ XHõ Éè‰í Ωõ xÎ ÖÏ HÍHõ XHõ ¿ãflÇ≤Ï`«∞xÖÏ LO^À ã¨Ê+ì̈=ÚQÍ HõxÑ≤OK«QÍ =∞~°∞<å_»∞ "≥o§ K«∂¿ãã¨iH˜ HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz#
K«#∞=ÙQÍ =∂\Ï¡_Õ ™ê÷~ÚH˜ ZkyOk. =∞#ã¨∞Ö’ `å`«Ñ@ ¨ ¡ ZO`À ÉèHí Θ ÉèÏ==ÚÅ∞ ™ê÷#=ÚÖ’<Õ ~å~Ú LO_»_O» `À J`«#∞ ÃÑ^ŒÌ #+¨=ì Ú #∞O_ç `å`« ^ŒÜ∞« `À |Ü«∞@
HõÅ g~°∞ `å`«`À ÃÑ·H˜ ZO`À PáêºÜ«∞=ÚQÍ, LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ =∂\Ï¡_"Õ å~°∞ `«Ñʨ Ѩ_®¤_»∞. `å`«QÍi „Ѩu P~å^èŒ<À`«û==Ú#‰õΩ QÆ∂_»∂~°∞ ™ê~ÚÉÏÉÏ
JO^ŒiÖÏ ÉèÜ í ∞« Éè‰í Ωõ ÅÎ `À "≥∞eˆQ"å~°∞HÍ~°∞. `å`«`À "åi ã¨OÉèÏ+¨} JO`å W^ŒiÌ =∞Ok~°=ÚÖ’ ѨÅH¡ ˜ ¿ã= KÕ~ÚOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ W`«~° J=ã¨~=° ÚÖË=Ú<åfl `«Ñʨ Hõ
¿ãflÇ≤Ï`«∞Å =∞^躌 ã¨O"å^Œ=ÚÖÏ LO_Õk. `å`«QÍ~°∞ QÆ∂_»∂~°∞‰õΩ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ P ¿ã=#∞ `å#O^Œ∞‰õΩO\Ï~°∞.
DÜ«∞# `å`«QÍix ™ê^Œ~=° ÚQÍ `«# WO\˜H˜ PǨfixOz áê^ŒÑÓ¨ [ QÍqOz ™êfig∞r t+¨µº_≥#· =∞}˜ J<ÕHõ ã¨O=`«û~°=ÚÅ „H˜`"« ∞Õ +≤i_ô KÕi ™êfig∞r
=∞OQÆà◊ ™êfl#=ÚÅ∞ KÕ~ÚOz, <≥"· ^Õ ºŒ =Ú P~°yOѨKãÕ ≤ `«# ÉèHí xΘ Kå@∞H˘xi. <å„â◊~ÚOz JK«@<Õ LO_çáÈÜ«∂~°∞. ™êfig∞r =Å# `å`«QÍi QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩx
á⁄Q͉õΩ "åºáê~°=Ú KÕ¿ã g~°∞ "åºáê~° xq∞`«=Î Ú `«~K° ∞« Hõ~∂° flÅ∞ "≥à§◊ =Åã≤# `å`«Ñ@¨ ¡ Jq∞`«"∞≥ #ÿ „¿Ñ=∂aè=∂#=ÚÅ#∞ ÃÑOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. `å`«QÍ~°∞ ^Œ`QΫ _Æ »
J=ã¨~=° Ú Ñ¨_∞» `«∞O_Õk. "≥o§#ѨÙÊ_»ÖÏ¡ `«Ñʨ xã¨iQÍ `å`«#∞ ^Œi≈Oz "≥à§ı "å~°∞. HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ =∞}˜ ‰õÄ_® ^Œ`QΫ _Æ » "≥àϧ~°∞. JHõ¯_» XHõ™êi `å`«QÍ~°∞
XHõ™êi =∂„`«=Ú `å`« ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ HÀ‰õΩO_®<Õ |Ü«∞Å∞ ^Õ~ˆ ã¨iH˜ PÜ«∞# Éè’[#O ѨÓiÎ KÕã#≤ `«~∞° "å`« DÜ«∞# =ÚO^Œ∞‰õΩ "≥o§ `å`« QÆ_=¤» Ú#‰õΩ QÍh,
KÕu QÆ_Ü ç ∂« ~°O áÈ~ÚOk. |™êìO_»∞ KÕ~∞° #ѨÙÊ_»∞ Jk QÆ=∞xOz# PÜ«∞# <À\˜ =^ŒÌ QÍh U"≥∞<ÿ å "≥∞`«∞‰õΩÅ∞ LO_çáÈ~Ú LO\ÏÜ«∞x =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩx
=∞#ã¨∞Ö’ `å`«#∞ Hõ∆q∞OK«=∞x #=∞™ê¯~°O KÕã¨∞H˘x ÖÏ_£˚H˜ uiy "≥o`Õ `å`« <À\˜x `«∞_»=_®xH˜ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ ''X#∞fl q∞ÖË¡—— J#QÍ <À\˜=^ŒÌ
V 148 V 149
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
Ug∞ÖË^∞Œ ÖË Jx J<åfl~°∞. DÜ«∞# `«q∞à◊<å_»∞‰õΩ K≥Ok# =ºH˜Î HÍ|\˜ì `å`«QÍ~°∞ `å`« ѨÅ∞ˆH =∞O^Œ∞ÖÏ Ñ¨xKÕã≤ PÜ«∞# ÉÏ^艌 Ωõ LѨâ=◊ ∞#O HõeyOzOk. P
W`«xx `«q∞à◊OÖ’<Õ Ñ¨Å∞HõiOz J`«xx P#O^ŒÑi¨ Kå~°∞. XHõ™êi `«ÃÑÊ@∞¡, "åºkèH˜ `«y# =∞O^Œ∞ ÅÉèíº=∞QÆ∞@ ˆH=ÅO `å`« K«∂Ñ≤Oz# K«=∞`å¯~°O.
_»ÑÙ¨ ÊÅ∞ H˘>Ë"ì åà◊√§ `å`«QÍi =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ J`«ºO`« L`åûǨÏ=Ú`À _»ÑÙ¨ Ê Pq^èŒOQÍ =∞}˜ uiy +≤i_ô KÕi#ѨÊ\˜H© `å`«`À P#O^ŒOQÍ QÆ_çÑ≤# P
H˘@ì™êyi. Tà◊§Ö’ Z=Ô~·<å =∞Ǩ#∞ÉèÏ=ÙÅ∞ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ HÍh, ^Õ=Úx Hõ}
∆ =ÚÅ∞, bÅÅ∞ `å`«QÍi Ѩ@¡ PÜ«∞#‰õΩ ÉèHí ÉΘ Ïè ==Ú#∞ HõeyOKå~Ú. JO`ÕHÍHõ
Tˆ~yOѨÙÅ∞ [iy#ѨÙÊ_»∞ HÍh "åi Q“~°"å~°=÷ Ú _»ÑÙ¨ Ê H˘@∞ì@ P#"å~Úf. `å`« `«# HÍe QÀ~°∞#∞ fã≤ "åiH˜zÛi.
P q^èŒ=ÚQÆ<Õ "å~°∞ =zÛ ZO`À L`åûǨÏOQÍ `å`«QÍi =ÚO^Œ~° _»Ñ¨ÙÊ `å`« ã¨=∂kè `«~∞° "å`« ‰õÄ_® PÜ«∞#‰õΩ `å`«QÍi`À J<ÕHõ x^Œ~≈° #=ÚÅ∞
H˘_»∞`«∞O_»QÍ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® „Ѩã¨#flOQÍ LO_ç P HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ HõÅ∞QÆ∞`«∞O_Õq. J=xflÜ«Ú Hˆ =ÅO PÜ«∞# PO`«~O° yHõ q+¨Ü∞« =ÚÅ∞. `å`«QÍ~°∞
uÅH˜OK«∞K«∞O_çi. Jk K«∂ã≤# =∞}˜QÍi =∞#ã¨∞ûÖ’ +≤i_ôÖ’ ÉÏÉÏQÍi XHõ HõÅ^•fi~å DÜ«∞##∞ =∞$`«∞º=ÚYO #∞O_ç `«ÑÊ≤ Ozi.
HÍÅ=ÚÖ’ ‰õÄ_® ÉÏÉÏ =ÚO^Œ~° D q^è=Œ ÚQÆ<Õ _»ÑÙ¨ ÊÅ∞, `«ÃÑÊ@∞¡, `åàÏÅ∞
"å~ÚOz ÉÏÉÏ Pjã¨∞ûÅO^Œ∞‰õΩO@∂ LO_Õ"å~°∞ Hõ^• J#∞ ÉèÏ==Ú =∞#ã¨∞û# ɡ["å_» Éè[í # |$O^Œ=ÚÖ’x |OQÍ~°∞ ™êÃÇÏ|∞ JO^Œ~∂° KÕã∞¨ <Î åfl~°∞
"≥∞ke XHõ¯™êiQÍ =∞#ã¨∞û +≤i_ô "≥Ñ· Ù¨ =∞~°ÅQÍ =∞ø#OQÍ ‰õÄ~°∞ÛO_çáÈÜ«∂~°∞. Hõ^• Jx `å`«QÍi áê^Œ=ÚʼnõΩ #=∞㨯iOKÕ@ѨÙÊ_»∞ `å`« áê^Œ=ÚÅ∞ WÖÏ
JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ XHõ¯™êiQÍ ''U–ÉÏOÉË –=∂^ŒOQÍ >ÿ̌Å~üû – =∞}©—— Jx L#fl"Õq∞@x =∞#ã¨∞Ö’ ÉèÏqOz `«# KÕ`∞« Å#∞ "åã¨# K«∂ã¨∞HÀQÍ Jq ã¨∞QÆO^èŒ
Éèií `«=ÚQÍ J`«#∞ P `«~∞° "å`« Éè’[#=Ú KÕã#≤ ѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_® P Ѩi=∞à◊O
Ñ≤Å=_»O [iyOk. Jk qx JHõ¯_»∞#fl "åà◊O¡ ^Œ~∂° Pâ◊Û~°ºáÈ~Úi. ZO^Œ∞HõO>Ë
J#fl=Ú#‰õΩ ™È‰õΩ@KÕ P<å\˜ Éè’[#=Ú =∞~°z áÈÖË#O`« J=∞$`«=∞Ü«∞=ÚQÍ
J`«#∞ `«q∞à◊<å_»∞‰õΩ K≥Ok# "åxQÆ<Õ JHõ¯_»∞#fl "å~°O^ŒiH© `≥Å∞ã¨∞. HÍh
JxÑ≤Oz#k. J~Ú#ѨÊ\˜H© `å`«QÍi =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ ѨÓiÎQÍ „QÆÇÏ≤ OK«ÖHË áõ È~Úi.
J`«#∞ ÉÁOÉÏ~ÚÖ’ =∂^ŒOQÍ >ÿ̌Å~üû =^ŒÌ ѨxKÕã≤ JHõ¯_» #∞O_ç +≤i_ô KÕi#
P `«~∞° "å`« XHõ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ "å~°O^Œ~∂° `å`«QÍix QÆ∞iOz
ã¨OQÆu Z=fi~°‰Äõ `≥eÜ«∞^Œ∞. JO`ÕQÍ^Œ∞ `å`«QÍ~°∞ J`«xx ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ ''=∞}©—— q=~°=ÚQÍ `≥Å∞ѨÙ@`À `å`« =∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_»#∞ ã¨OQÆu ѨÓiÎQÍ J~°=÷ ∞~ÚºOk.
Jx ‰õÄ_® <À~å~å Ñ≤Å=@O ^•fi~å `å`« ã¨~°fi[˝`«fi=Ú `≥eÜ«∞@"Õ∞ HÍHõ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok# `«~∞° "å`« ZO`«QÍ „ѨÜ∞« uflOz#ѨÊ\˜H© Pi÷Hõ Ѩiã≤`
÷ ∞« Å
™ê~ÚÉÏÉÏÃÑ· ÅQÆfl"≥∞#ÿ J`«x =∞#ã¨∞#∞ „QÆÇÏ≤ Oz# `å`« J`«xÃÑ· "å`«ûź=Ú`À =Å# HõÅ∂¡~∞° "≥à§◊ ÖËHáõ È~Úi. J~Ú`Õ 2005 ÃãÃÑìO|~°∞ #O^Œ∞ Hõ~∂° flÅ∞Ö’
¿Ñ~°∞ ÃÑ\ì̃ Ñ≤ez J`«xx P#O^ŒÑ~¨ z° i. XHõ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ Ǩ[Ô~·#ѨÙÊ_»∞ KåÖÏ HÍÅO <å\˜ `«# HÀiHõ f~°∞
JO`ÕQÍHõ DÜ«∞# QÆ`« H˘xfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ áê~°≈fiѨ٠<˘Ñ≤Ê J=HÍâ◊=Ú#∞ ã¨kfixÜ≥∂QÆÑ~¨ K° ∞« ‰õΩO@∂ ZO`À P`«$`«`À HõÅ∂¡~∞° KÕi PiÎ`À
(Maigrane Pain)KÕ Jq∞`«OQÍ ÉÏ^èÑ Œ _¨ ∞» `«∞O_Õ"å~°∞. Jã¨ÖÏ <≥ÑÊ≤ H˜ U ~°H"õ ∞≥ #ÿ ã¨=∂kè ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩx =zÛi.
=∞O^Œ∞ fã¨∞HÀ"åÖ’ ‰õÄ_® `≥eÜ«∞x Ѩiã≤u÷ PÜ«∞#k. J@∞=O\˜ ã≤u÷ Ö’ "åã¨∞ Hõ\Ñò ã‘ π ÃãO@~ü Ü«∞[=∂xÜ≥∞ÿ # "åã¨∞QÍ~°∞ `å`«QÍi =∞ǨÏ`«º=Ú#∞
XHõ™êi `å`«QÍix <≥ÑÊ≤ QÆ∞iOz J_»∞QÆQÍ `å`« ''J^ÕO ÖË^∞Œ "å`«=Ú J^Õ QÆ∞iÎOK«ÖHË õ áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© `«# =^Œ#Ì ∞#fl 'N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« ѨÓ*Ïqkè— Ñ¨Ùã¨HÎ =õ Ú#∞
áÈ`«∞Ok—— Jx K≥áêÊ~°∞. P `«~∞° "å`« ^Œ`QΫ _Æ » HõÅ∂¡~∞° Ö’<Õ P "åºkèH˜ `«y# x`«º=¸ áê~åÜ«∞} KÕã¨∂Î =∂#ã≤Hõ=ÚQÍ `å`«‰õΩ ^ŒQÆæÔ~· ™ê~Ú =∞Ok~°
=∞O^Œ∞ ^˘~°H_õ =» ¸, ~Ô O_»∞ =¸_»∞™ê~°∞¡ =∞O^Œ∞ Ѩ_ãÕ i¨ H˜ <≥ÑÊ≤ ѨÓiÎQÍ `«yáæ È~Ú q+¨Ü∞« =ÚÖ’ `«# z~°HÍÅ HÀiHõ#∞ `å`«QÍ~°∞ =∞xflOz `«#‰õΩ ¿ã"åÉèÏQƺ=Ú
WHõ J`«<å <˘Ñ≤Ê`À Z#fl_»∂ ÉÏ^èÑŒ _¨ Ö» ^Ë ∞Œ . WO^Œ∞Ö’ QÆ=∞xOK«=Åã≤# ^Õq∞@O>Ë HõeyOK«∞~°#∞ #=∞‡Hõ=Ú`À #∞<åfl~°∞.
V 150 V 151
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
Mˇ~· `
° åÉÏ^£ – ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ x"åã¨=ÚO_Õ ‰õΩ@∞O|=Ú ÅH©‡∆ ^Õq "åà◊§ Z^Œ∞~Ô #· ѨÙÊ_»∞ P ÉèÏ=#Ö’ LO_»QÅÆ QÆ_"» ∞Õ x["≥∞#ÿ ÉèHí HΘ ˜ x^Œ~≈° #=Ú. `å`«QÍ~°∞
‰õΩ@∞O|=Ú. giH˜ =ÚQÆ∞~æ ∞° P_»ÑÅ≤ Å¡ ∞, XHõ ‰õΩ=∂~°∞_»∞. Jã¨Å∞ `å`«QÍ~°∞ "åi ÃÑ^Œ=Ì ∂‡~Ú J~Ú# =∞OAÅ`À HõÅ∂¡~∞° ~°=∞‡x K≥áêÊ~°∞. JѨÙÊ_®
Z=~À ‰õÄ_® `≥eÜ«∞x ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ XHõ™êi P"≥∞‰õΩ `å`«QÍ~°∞ HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz J=∂‡~Ú HõÅ∂¡~∞° =¿ãÎ UO ÃÑ_»`å=Ù `å`å JO>Ë ''*Á#fl~˘>ì̌, ѨÙO\˜‰õÄ~°——
^•fi~°HÍ=∂~Ú ÉÏÉÏ q„QÆÇϨ =Ú#∞ K«∂Ñ≤Oz ''<Õ#Hõ¯_»‰Ωõ =ã¨∞<Î åfl#∞, g∞~°∞ ~°O_ç—— Jx K≥áêÊ~°∞. JѨÊ\˜Hˆ `å`«QÍi ^ŒÜ∞« `À q"åǨÏ=Ú xâ◊ÛÜ«∞"≥∞#ÿ P"≥∞ "≥Ú`«=Î Ú
Jx K≥áêÊ~°∞. Jã¨Å∞ P q„QÆÇϨ =Ú ZHõ¯_»^À, HõxÑ≤Oz# "åÔ~=~À ‰õÄ_® giH˜ ÃÑo§ Ѩ„uHõÅhfl `å`« áê^•ÅÃÑ· ÃÑ\ì̃ Pj~åfi^Œ=Ú fã¨∞‰õΩx P `«~∞° "å`« ÃÑo§
`≥eÜ«∞^Œ∞. P `«~∞° "å`« D HõÅ#∞ Z=iHÀ =∂@Å ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `≥Å∞ѨQÍ Ñ≤Å∞ѨÙÅ∞ „áê~°OaèOKå~°∞. `å`«QÍ~°∞ giO\˜ #∞O_ç uiy "≥à√◊ `«∞O_»QÍ g~°∞
JѨÙÊ_»∞ "å~°∞ P q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú Hõ|∂`«~Mü Ï<å, ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ `å`«QÍiH˜ =„™êÎÅ∞ ÃÑ@ìQÍ `å`« ѨOK≥ =∂„`«=Ú Hõ\Oì̃ K«∞‰õΩx, ÃãÖÏ¡#∞ „Ѩ™ê^Œ
[~°∞QÆÉ’`«∞#fl^Œh, P „ѨuëêªÑ#¨ ‰õΩ `å`«QÍ~°∞ "ÕOKÕÜÚ« K«∞<åfl~°h "åiH˜ `≥eã≤# ~°∂ѨOÖ’ uiy WzÛ "Õ™ê~°∞. g~°∞ P ÃãÖÏ¡#∞ `«=∞ ѨÓ[QÆkÖ’ `å`«
ã¨=∂Kå~°=Ú#∞ `≥eÑ≤i. WHõ JѨÙÊ_»∞ JO^Œ~°∂ P#O^Œ=ÚQÍ `å`«#∞ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘xi.
^Œi≈OK«∞@‰õΩ N~å=∞#=q∞<å_»∞ Hõ|∂`«~Mü Ï<å KÕii. J~Ú`Õ JѨÊ\˜Hˆ JHõ¯_ç 1992= ã¨O.Ö’<Õ `å`«QÍ~°∞ =∞m§ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ =∞OAÅ
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ kyfi[Ü«∞=ÚQÍ =ÚyOz# `å`«QÍ~°∞, ëê^£#QÆ~ü ™ê~Ú `«# Éè~í `
ΰ À ã¨Ç¨ `å`«QÍi ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩOk. JѨÙÊ_»∞ `å`« ''֒Ѩe Ñ≤O_»O
=∞Ok~°=Ú#‰õΩ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ xq∞`«"Î ∞≥ ÿ "≥o§~°h H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« =™êÎ~h° =Å¡<Õ D ÉÏ^èŒÅ∞—— J<åfl~°∞. JѨÊ\˜H˜ P"≥∞‰õΩ `å#∞ QÆ~°ƒù=u#x ‰õÄ_®
`≥eã≤Ok. ZѨÊ\˜HÀ "ÕOKÕã#≤ `å`« g~°∞ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥à§◊ QÍ<Õ ZO`À ѨiK«Ü∞« =Ú#fl@∞¡ `≥eÜ«∞^Œ∞. J~Ú`Õ `«#HõãŨ ∞ P a_Õ¤ =^ŒxÌ D"≥∞ JOk. J~Ú`Õ `å`«QÍ~°∞
^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ fã¨∞H˘x ѨÅHõiOK«_O» `À "≥Ú^Œ\˜ ^Œ~≈° =ÚÖ’<Õ "åi =∞^躌 `å`å, =∂„`«O D Hõ+=ì¨ Ú #∞Oz ZÖÏ |Ü«∞@Ѩ_` » å=Ù JO@∂ D"≥∞ `«ÑÊ≤ OK«∞‰õΩ<Õ
=∞#∞=∞~åà◊§ |O^è=Œ Ú =Ú_çÑ_¨ Oç k. JO`«¿ãѨ٠"Õz K«∂z#O^Œ∞‰õΩ ZO`À gÅ∞ ÖˉΩõ O_® K«∂ã≤ H˘@ìÉ’QÍ W^ŒO`å Pâ◊Û~°º=Ú`À QÆ=∞xã¨∞#Î fl P"≥∞ Éè~í ΰ
P#O^Œ=¸, `«$Ñ‘Î `å`« ^Œ~≈° #O =Å# HõÅ∞QÆQÍ ã¨O`À+¨O`À uiy =zÛi. `«fi~°QÍ =zÛ D"≥∞#∞ ÖψQ™ê_»∞. JѨÙÊ_»∞ H˘O`«HÍÅ=Ú#‰õΩ D"≥∞ „Ѩãq¨ Oz
1992 ã¨O.Ö’ `å`«QÍ~°∞ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ =zÛ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞ LO_»∞@ H˘_»∞‰õΩ ѨÙ@ìQÍ P ѨÙ\˜#ì Ñ≤ÖÏ¡_∞» Z_»`i≥ Ñ≤ ÖˉΩõ O_® U_»=_»O "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑ\Ïì_∞» .
`«@ã≤÷OzOk. JѨÙÊ_»∞ =¸_»∞ ~ÀAÅ ¿ã"åÉèÏQƺ=Ú#∞ `å`«QÍ~°∞ giH˜ Zxfl~°HÍÅ =∞O^Œ∞Å∂, „ѨÜ∞« `åflÅ∂ KÕã#≤ ѨÊ\˜H© D JÉσ~Ú U_»∞Ѩ٠PѨ_O»
HõeyOKå~°∞. JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ ÅH©‡∆ ^Õq QÍ~°∞ XHõ~ÀA <≥"· ^Õ ºŒ =Ú fã¨∞H˘x ÖË^∞Œ . U_çÛ U_çÛ Ñ≤Å"¡ å_»∞ Hõ$tOzáÈ=_»=Ú K«∂ã≤# `«eH¡ ˜ JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞
`å`«‰Ωõ ÃÑ\ì̃ QÆ∞=∞‡=Ú ^ŒQ~æÆ ° ‰õÄ~°∞Ûx LO_»QÍ =¸„`« qã¨~#°̊ HÔ · |Ü«∞@‰õΩ D Ñ≤O_»O =Å¡<Õ WHõ¯@∞¡ Jx K≥ÑÊ≤ # ã¨OQÆu QÆ∞~°∞‰Î Ωõ =zÛ P JÉσ~Ú Hõ~‡°
"≥à√◊ #Î fl `å`« JHõ¯_» ѨH¯õ ‰õΩ [iy ‰õÄ~°∞Û#fl Dq_» `«Åg∞^Œ∞QÍ =¸„`«=Ú f~åÅO>Ë `å`« áê^Œ=ÚÖË QÆu Jx `≥Å∞ã¨∞‰õΩx =¸_»∞ <≥ÅÅ ÉÏ|∞#∞ fã¨∞‰õΩx
áÈÜ«∞_»=¸, JѨÊ\˜Hˆ `å`« =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ „QÆÇÏ≤ Oz# Dq_» Hõ~∂° flÅ∞ "≥à§◊ _®xH˜ P\’ ZHõ¯QÍ<Õ Ñ¨Ù\ì̃#ѨÊ\˜ #∞O_ç JѨÊ\˜H=õ ~°‰Ωõ Z_» `≥iÑ≤
ÖˉΩõ O_® U_»∞ã¨∞#Î fl Ñ≤Å"¡ å_»∞ U_»∞Ѩ٠PѨ_"» ∞Õ HÍHõ =∞m§ U_»=ÖË^∞Œ .
^Àã≤eѨ\˜ì `åQÆ_»=¸ Hõà◊§#∞ =¸ã≤ `≥~°KÕÖ’QÍ [iyáÈÜ«∂~Ú. Dq_»
`«Åg∞^Œ∞QÍ Jaè¿+Hõ ^è•~°Å∞ ^è•~°Å∞QÍ Ñ¨_»∞`«∞#flѨÊ\˜H© Dq_»‰õΩ ™êfl#O JHõ¯_» Hõ~∂° flÅ∞Ö’ `å`« gi ~åHõHÔ · ZO`À P`«$`«`À Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞#Î fl@∞¡
KÕÜ∂« Å#fl `«ÅOѨ٠‰õÄ_® ~åÖË^∞Œ . W^Õ x[=ÚQÍ J=^è∂Œ `«Å =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ `≥eã≤Ok. ''ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ #∞Oz "åàÁ§ã¨∞<Î åfl~°∞, Ñ≤ÅQÍ_»∞ U_»∞ã¨∞<Î åfl_»∞ "≥àϧe——
`≥Å∞ã¨∞HÀ=_»=Ú JO>Ë =∂=¸Å∞QÍ J#∞HÀ=_»=Ú "Õ~∞° , x[=ÚQÍ P Ѩiã≤u÷ JO@∂ `å`« J#flH˘_»∞HÔ #· „Ѩ`åÑπ ~Ô _çx¤ , =∞kÖË\x˜ |™êìO_»∞‰õΩ "≥à§◊ =∞x
V 152 V 153
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
`å`« Q˘_»=KÕã≤ ѨOÑ≤OKå~°∞. gà◊§‰õΩ Z=~°∞ =ã¨∞<Î åfl~À `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© `å`« `å`« P ‰õΩ@∞O|=∞O`«\h˜ xO_»∞QÍ Pj~°fikOz nqOz ѨOÑ≤i. J~Ú`Õ
=∂@ÃÑ· "Õz L<åfl~°∞. gà◊√§ Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞#Î fl ã¨OQÆu =ã¨∞#Î fl "åà◊§‰õΩ `≥eÜ«∞^Œ∞. J^Õ `å`«QÍi PYi ^Œ~≈° #=∞=Ù`«∞O^Œx "å~°∞ HõÅÖ’ ‰õÄ_® TÇ≤ÏOK«Ö^Ë ∞Œ .
`å`«QÍiO\˜H˜ "≥àϧÅO>Ë Z=ix J_»QÍÖÏ J#fl P`«$`«`À L#fl "åiH˜ „Ѩ`åÑπ~Ô _ç¤ "å~°∞ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ KÕi# Ѩk~ÀAÅ Ö’¿Ñ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok# "å~°Î "åix
"åà◊√§ HõxÑ≤Oz q+¨Ü∞« O K≥ÑÊ≤ `å`« ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥àϧ~°∞. ZO`« PáêºÜ«∞OQÍ ^Œ∞óY=ÚÖ’ =ÚOK«QÍ JO^Œ~∂° HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ ѨiQÔ uÎi. J@∞ `«~∞° "å`« g~°∞ U
`å`« "åix PǨfixOKå~À K«∂™ê=Ú Hõ^•. J=^è∂Œ `«#∞ ^Œi≈Oz<å Jk `å`«QÍ~°∞ `«=∞‰õΩ WzÛ# J=HÍâ◊=ÚQÍ ÉèÏqã¨∞<Î åfl~°∞.
‰õΩ@∞O|=∞O`å `å`«#∞ ^Œi≈OK«QÍ<Õ =∞OAÅ P K«O\˜ ÉÏ|∞#∞ S™êÜÕ∞ DÉÏ :
=∞OK«Og∞^Œ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl `å`« áê^•ÅÃÑ· LOz WHõ `å`«^Õ ÉèÏ~°=∞x q∞#fl‰õΩO_ç
áÈ~ÚOk. H˜O^Œ Ѩ_∞» HÀ ɡ>ãìË i¨ H˜ P Ñ≤Å"¡ å_»∞ U_»∞ã¨∞OÎ >Ë `å`« 'Z`«∞HÎ À"Õ— Jx
`å`«QÍi`À áê@∞QÍ <≥Å∂¡~∞° =∞Ok~°=ÚÖ’<Õ LO_çáÈ~Ú# „Ѩ™ê^Œ∞`À
XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ |Ü«∞@ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ "ÕzÜ«Ú#fl ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ J`«xx `«Å∞ѨÙÅ∞
`«eH¡ ˜ K≥áêÊ~°∞. D"≥∞ =∂„`«O H˘OK≥"∞≥ <ÿ å Hõ^ÅŒ Hõ P Ñ≤Å"¡ åxH˜ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞
"ÕÜ∞« =∞x K≥áêÊ~°∞. J`«#∞ "Õ¿ãO`«Ö’ uÜ«∞º=∞x K≥áêÊ~°∞. D ~°H=õ ÚQÍ `å`«
ÅaèOKåÅx ‰õÄ~°∞ÛOk. D "≥ÚO_ç`#« O K«∂ã¨∞#Î fl JHõ¯_» L#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂°
ã¨∞=∂~°∞ Ѩk Ѩk¿ÇÏ#∞ xq∞+¨=ÚÅ∞ KÕ~ÚOz P `«~∞° "å`« ''Ѩ^Œ P_»∞‰õΩO^•O——
Ñ≤Å"¡ å_çH˜ `å`« QÀà◊√§ QÆ∞K«∞Û‰õΩO\ÏÜÕ∞"≥∂#x ÉèÜ í ∞« Ѩ_∞» `«∞#flѨÊ\˜H© D"≥∞
=∂„`«O `«# ѨO`«O g_»Ö^Ë ∞Œ . P ÉÏ|∞ H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« `å`« áê^•Å∞ J<åfl~°∞. JѨÊ\˜=~°‰Ωõ |Ü«∞@ "ÕzÜ«Ú#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œi`À `å`« P q^è=Œ ÚQÍ
<åHõ™êQÍ_»∞. Jk K«∂ã≤# JHõ¯_»∞#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° P Ñ≤Å"¡ åxH˜ ^ŒH¯˜ # J^Œ$ëêìxH˜ Ǩ㨺=∂_çi. P `«~∞° "å`« XHõ~ÀA JHõ¯_»∞#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ Ö’ Z=~À `å`«QÍ~°∞ U^≥<· å
=Úiã≤áÈÜ«∂~°∞. JѨÙÊ_»∞ JHõ¯_Õ L#fl K«O„^•Ô~_ç¤ P ÉÏ|∞x fã¨∞H˘x `å`« K«=∞`å¯~°=Ú K«∂Ñ≤¿ãÎ ÉÏQÆ∞O_»∞#x =∞#ã¨∞Ö’ J#∞HÀQÍ<Õ "≥O@<Õ `å`« QÀ_»g∞^Œ
KÕ`∞« Å HõOkOK«QÍ `å`«QÍ~°∞ ''J`«Î X_ç ѨÓ=Ù=Öˇ "≥∞`«#Î =∂‡, P^Œ=∞~°z Ǩ~ÚQÍ L#fl Öˇ@· ∞#∞ K«∂ã≤ ''ˆ~Üü∞—— J#QÍ<Õ Öˇ@· ∞ áÈ~ÚOk. ~Ô O_»∞ =¸_»∞ xq∞+¨=ÚÅ∞
x^Œ∞~°á⁄=∂‡—— Jx ÖÏeáê@ áê_»∞`«∂<Õ `«# X_çÖ’ xtÛO`«QÍ LO_»=K«∞Û##∞ `«~åfi`« =∞m§ Öˇ@· ∞#∞ K«∂ã¨∂Î ''ˆ~Üü∞—— J#QÍ<Õ Öˇ@
· ∞ "≥eyOk. D q^è=Œ ÚQÍ
ÉèÏ==Ú#∞ P áê@ ^•fi~å `≥eÑ≤i. P q^è=Œ ÚQÍ P `«e¡ Ѩ@∞ì^ÅŒ `À P ÉÏ|∞ `å`« K«=∞`å¯~°=Ú K«∂_®e J#∞‰õΩ#fl J`«x HÀiHõ#∞ ‰õÄ_® =∞xflOz z#fl
Hõ~‡° #∞ `å`« `«ÑÊ≤ Oz Pj~°fikOz KÕuHõOkOz<å~°∞. K«=∞`å¯~°=Ú`À JHõ¯_»∞#fl JO^Œih JÅiOzi.

JO`ÕHÍHõ `å`« `«# JHõ¯QÍi`À QÀOQÆ∂~° ‰õÄ~° KÕ~ÚOz, *Á#fl~˘>ˇ` ì À =∞~˘Hõ ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’ ^Œ`«Î=∞Ok~°=ÚÖ’ L#fl `å`« ~å„u =~°¬=Ú
áê@∞ ÃÑ\˜Oì Kå~°∞. ZѨÙÊ_À ÃÑo§HÍHõ =ÚO^Œ∞ HõÅ∂¡~∞° =¿ãÎ UO ÃÑ_»`å=Ù `å`å Ѩ_∞» `«∞O_»QÍ x„^Œ #∞O_ç "≥∞Å∞‰õΩ= ~åx „Ѩ™ê^Œ∞#∞ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥o§ =∞s KÕ~Ú"Õã≤
Jx D J=∂‡~Ú J_çy#ѨÙÊ_»∞ ''ѨÙO\˜‰õÄ~°, *Á#fl~˘>ˇì—— Jx #=Ùfi`«∂ x„^ŒÖÑË i≤ . JѨÙÊ_»∞ „Ѩ™ê^Œ∞‰õΩ `å`« ™ê=∂#º =∂#=ÙxÖÏ `«##∞ x„^ŒÖÑË _¨ =» Ú
ã¨=∂^è•#q∞zÛ# `å`« `«# "åQÍú#=Ú#∞ Dq^è=Œ ÚQÍ <≥~"° ~Õ ∞° Û‰õΩ<åfl~°∞. J^Õ JO`«∞ÖËx P#O^Œ=Ú#∂, Pâ◊Û~°º=Ú#∂ HõeyOzOk. <≥Å∂¡~∞° ^Œ`™Î« ê~Ú
"å~°∞ "≥Ú^Œ\™˜ êi HõÅ∂¡~∞° "≥à§◊ _»=Ú. g~°∞ "≥o§#k 1993 [#=i P~°= `ås‰õΩ. =∞Ok~°=ÚÖ’ ™ê~ÚǨ~°`«∞Å#∞ `≥Å∞QÆ∞Ö’ áê_»∞@ JÅ"å@∞. JO^Œ∞Ö’
gi ~Ô O_»= ‰õΩ=∂Ô~Î J~Ú# HõàϺ}˜ q"åÇ¨Ï q+¨Ü∞« =Ú `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ 'S™êÜÕ∞DÉÏ— J#∞ Ǩ~°u áê@#∞ `≥Å∞QÆ∞Ö’ ''ÉÏÉÏ W@∞ ~å"å—— Jx áê_»∞`å~°∞.
`å`«QÍ~°∞ ''JO^Œ"∞≥ P#O^ŒO, P#O^Œ"∞≥ rq`« =∞Hõ~O° ^ŒO—— Jx ÃãÅqKåÛ~°∞. =∞Ok~°=Ú#‰õΩ ^Œ∂~°=ÚQÍ LO_ç „Ñ¨™ê^Œ∞ D áê@ áê_»∞`«∞O_»QÍ =∞Ok~°=ÚÖ’
J^Õq^è=Œ ÚQÍ P J=∂‡~Ú P#O^Œ=∞Ü«∞ rq`«=Ú QÆ_∞» ѨÙ`ÀOk. Pq^è=Œ ÚQÍ L#fl `å`«QÍ~°∞ W`«#∞ D K«~} ° =Ú Ñ¨ÓiÎ KÕ¿ãã¨iHõÖÏ¡ Z^Œ∞~°∞QÍ „Ѩ`º« Hõ=∆ ∞Ü«∂º~°∞.
V 154 V 155
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
Jk K«∂ã≤# „Ѩ™ê^Œ∞ JO`«^∂Œ ~°=Ú #∞O_ç `å`« Ju `«‰Ωõ ¯= ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ `å`« J#∞=∞uÔH· "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ ''^≥|ƒÅ∞ u<åÖÏ, K≥Ñ` ≤ Õ q#~°∞—— J<åfl~°∞.
ZÖÏ ~åQÆeQÍ~À J~°=÷ ÚHÍHõ Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂_»∞. HÍsÎHáõ œ~°q‚ ∞<å_»∞ [Ü«∞K«O„^•Ô~_ç¤ JѨÙÊ_»∞ HÍh giH˜ ~Ô O_»∞ ~ÀAÅ „H˜`=« Ú `å`«QÍ~°∞ ^≥|ƒÅ∞ `«Q∞Æ Å∞`åÜ«∞x
QÍi WO\˜Ö’ #∞#fl `å`«QÍiH˜ =∞OQÆà◊ ™êfl#=Ú KÕ~ÚOK«∞@‰õΩ Z=fi~°∂ =ÚO^Œ∞QÆ<Õ ã¨∂zOz# ã¨OQÆu J~°=÷ Ú HÍÖË^∞Œ . JѨÙÊ_çHõ "å~°∞ P „ѨÜ∂« }=Ú
ÖËHõáÈ~Ú#ѨÙÊ_»∞ J#∞HÀ‰õΩO_® "åiO\˜H˜ "≥o§# „Ѩ™ê^Œ∞‰õΩ P J^Œ$+¨ì=Ú q~°q∞OK«∞H˘x P `«~∞° "å`« `å`« J#∞=∞u`À Ü«∂„`« =ÚyOK«∞H˘xi. XHõ
ÅaèOzOk. P `«~∞° "å`« `å`«QÍiH˜ ™êfl#=Ú KÕ~ÚOz# ã¨|∞ƒ, `å`« g∞ã¨OÖ’x t=~å„u<å_»∞ `å`«QÍiH˜ Jaè¿+Hõ=Ú KÕÜ∂« Åx Dq_» =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩ#flѨÙÊ_»∞
"≥O„@∞Hõ, XHõ ^Œ∞ѨÊ\˜ ÅaèOK«QÍ "å\˜x Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘xi. WO\’¡<Õ J#∞HÀ‰õΩO_® PÅ㨺"≥∞áÿ ÈQÍ `å`«QÍ~°∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ Hõ|∞~°∞KÕã≤ =∞s
J_çy Jaè¿+Hõ=Ú KÕ~ÚOK«∞‰õΩx Dq_» HÀiHõ =∞xflOKå~°∞. Pq^èŒ=ÚQÍ
P~å^è#Œ : `å`«QÍix x`«ºO ¿ãqOK«∞‰õΩ<Õ Dq_» |Ü«∞@ Tà◊§#∞O_ç `å`«QÍi =^ŒÌ
^èŒ<åÔ~_çQ¤ Íi ã¨f=∞}˜ âßO`«=∞‡ QÍi q+¨Ü∞« =Ú#‰õΩ =¿ãÎ `å`« Ѩ@¡ HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÅ∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞@‰õΩ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ Z=fi~˘zÛ<å "åiH˜ `«=∞ WO\˜Ü∞« O^Õ
P"≥∞‰õΩ HõÅ „¿Ñ=∂#∞~åQÆ=ÚÅ∞ JѨÓ~°fi"≥∞#ÿ q. ZѨÙÊ_»∂ `å`«#∞ JÅOHõiOz =ã¨u, Éè’[# U~åÊ@∞¡ QÍqOz "åi ÉÏQÀQÆ∞Å∞ K«∂ã¨∞‰õΩ<Õ^Õ `«Ñʨ `å`«QÍi =^ŒÌ
=Úiã≤áÈÜÕ∞ g~°∞ `å`«QÍiH˜ Éè’[#=Ú fã¨∞‰õΩ"≥à√◊ §#ѨÙ_»∞ ZѨÙÊ_≥<· å U^≥<· å ZO`« ÉèÏs Z`«∞ÖÎ ’ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú [~°∞QÆ∞`«∞<åfl ^Œ∂~°=ÚQÆ<Õ LO_ç Jukä ¿ã=
Ѩ^•~°=÷ Ú#∞ =∞iÛáÈ~Ú#>ÿ̌` ¡ Õ `å`«QÍ~°∞ P Ѩ^•~°=÷ Ú<Õ J_ç̂Q"å~°∞. XHõ™êi KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ ^Œ∂~°„áêO`«=ÚÅ "åiH˜ `å`«#∞ ¿ãqOK«∞‰õΩ<Õ J=HÍâ◊O HõeÊOKÕk.
Dq_» ‰õÄ~°∞Ûx PÖ’zã¨∂Î `å`«QÍix JO^Œ~°∂ XH˘¯Hõ¯ ~°Hõ=ÚQÍ Dq_» ÃÑ^ŒÌ =∞#ã¨∞‰õΩ "≥∞zÛ#@∞¡QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ ZѨÊ\˜HõѨÙÊ_»∞ Dq_»#∞
Ñ≤Å∞ã¨∞<Î åfl~°∞. Jã¨Å∞ `å`«#∞ U=∞x Ñ≤Å"åÅx =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩO@∞O_»Q<Æ Õ „Ѩ`ÕºHõ=ÚQÍ Pj~°fikã¨∂Î<Õ LO_Õ"å~°∞. 1992 ã¨O. ^Œ`«Î[Ü«∞Ou <å_»∞
Tˆ~yOѨÙQÍ `å`«QÍix #∂`«# QÆ$ǨτѨ"âÕ =◊ Ú#‰õΩ `À_˘¯x "≥à√◊ `«∞O_»QÍ
`å`«QÍ~°∞ "≥O@<Õ ''JO`«QÍ PÖ’zOKåÖÏfl, ^Õ=, „ѨÉèí∞=Ù, âßOÉèíg=∂`å
ǨÏ~îå`«∞QÎ Í gi WO@ „Ѩ"tÕ Oz# `å`«QÍ~°∞ <Õ~∞° QÍ Ñ¨Ó*Ï=∞Ok~°=ÚÖ’H˜ "≥o§
J#∞‰õΩO>ËKåÅ∞—— Jx J<åfl~°∞. Dq^è=Œ ÚQÍ P"≥∞ =∞#ã¨∞Ö’x PÖ’K«#‰õΩ
‰õÄ~°∞ÛO_çáÈÜ«∂~°∞. JѨÙÊ_»∞ g~°∞ P#O^Œ=Ú`À `å`«QÍiH˜ Ǩ~°`«∞ezÛ
ã¨=∂^è•#O K≥áêÊ~°∞. x`«ºO `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞‰õΩO@∂ `å`«HÔ · Éè’[#=ÚÅ∞
ѨÓlOzi. Pq^è=Œ ÚQÍ |Ü«∞@ ZO`À=∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞#Î flѨÊ\˜H©
fã¨∞‰õΩ"≥à√◊ OÎ >Ë TiÖ’ H˘O^Œ~∞° WO\’¡ KÕã∞¨ ‰õΩO>Ë Ñ¨Ó[HÍ^•, `å`« ^ŒQ~æÆ H°̂ KåÖÏ¿ãѨ٠giO@<Õ ‰õÄ~°∞Û#fl `å`«QÍ~°∞ P `«~°∞"å`« Éèí‰õΩÎÅ HÀiHõÃÑ·
"≥o§ K≥Ü∂« ºÖÏ Jx q=∞i≈OKÕãi¨ H˜ ÉèÜ í ∞« Ѩ_ç "≥à§◊ HõáÈ`Õ J^Õ~ÀA `å`«QÍ~°∞ |Å=O`«=ÚQÆ<Õ ÖËz "≥o§i.
`«#O`« `å#∞QÍ giO\˜H˜ =zÛ ÃÑ~°∞QÆ#flO HõeÑ≤OK«∞‰õΩ u<åfl~°∞. P ~°H=õ ÚQÍ
`å`«QÍ~°∞ Z=fii q=∞~°≈Åh ÖˇH¯õ KÕÜ∞« =Åã≤# J=ã¨~=° Ú ÖË^xŒ "åik x+¨¯Å‡+¨ 1993 Éè’y ~ÀA ™êÜ«∞O„`«O `å`« ^Œ~°≈<åxH˜ "≥o§# âßO`«=∞‡#∞
=∞#ã¨x `≥Å∞ѨQÍ WHõ JѨÊ\˜#∞O_ô „Ѩux`«ºO `å`«#∞ ^Œi≈OK«_»O giH˜ `å`«QÍ~°∞ *Á#fl ã¨OHõ\˜ HÍ"åÅx J_çy =∞s ux ''[#h t=HÍq∞h—— Jx áê@áê_ç
k#K«~º° QÍ =∂iOk. gix qâı+=¨ ÚQÍ Pj~°fikOz ѨOÑ≤Ozi. Pq^è=Œ ÚQÍ `å`« â◊s~°=Ú`À #∞#flxfl
~ÀAÅ∂ ZO`À ÉèHí Î̃ „¿Ñ=∞Å`À `å`«#∞ ¿ãqOK«∞‰õΩ#fl giH˜ U^≥<· å =∞#ã¨∞‰õΩ
XHõ™êi `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ `å`« Z=i<À K«∂ã¨∂Î ''^≥|ƒÅ∞ Jã¨O`«$Ñ≤,Î ÉèÜ
í ∞« =Ú Hõey#ѨÙÊ_»∞ `å`« HõÅÖ’ ^Œ~≈° #q∞zÛ ''ZO^Œ∞‰õΩ ÉèÜ
í ∞« O,
`«Q∞Æ Å∞`å~Ú—— J<åfl~°∞. D =∂@‰õΩ J~°"÷ ∞Õ q∞\’ Z=fiiH˜h J~°O÷ HÍÖË^∞Œ . P <Õ#∞<åfl#∞QÍ—— Jx JÉèíÜ«∞q∞=fi_»O`À ^è≥·~°º=Ú KÕ‰õÄi P Ѩiã≤÷u #∞O_ç
`«~∞° "å`« ~Ô O_»∞ ~ÀAʼnõΩ g~°∞ Nâ‹Å· Ü«∂„`«‰Ωõ "≥à§◊ ^ŒÅz Jhfl ã≤^=úŒ Ú KÕã∞¨ H˘x |Ü«∞@Ѩ_∞» `«∞O\Ï~°∞.
V 156 V 157
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
t=^Œ~≈° #=Ú : [~°∞QÆ∞ ã¨∂K«#ÖËg Hõ#|_»Háõ È=_»O`À uiy WO\˜H˜ =ã¨∂Î P ~ÀA HõÅ∂¡~∞°
"≥o§ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ"åÅ<Õ PÖ’K«# HõÅ∞QÆQÍ WO\˜H˜ "≥o§ JHõ¯_» #∞O_ç
"≥Ú@ì"≥Ú^Œ\˜™êiQÍ N Éèí~°^•fi[ =∂™êì~°∞ QÍi ^•fi~å J=^èŒ∂`« HõÅ∂¡~∞° "≥o§ ~å"åÅx x~°~‚ ÚOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. J~Ú`Õ WO\˜H˜ =KÕÛã¨iH˜ J#flQÍi
N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi QÆ∞iOz q#flѨÊ\˜H© _®. ã¨∞^Œ~°≈<£ QÍ~°∞ `å`«QÍix
WO\’¡ Éè[í # „áê~°OÉè=í ∞=_»=¸, =k#QÍÔ~#· Hõ=∞ÖÏ™ê~ÚQÍ~°∞ ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍix
^Œi≈OK«Ö^Ë ∞Œ . J~Ú`Õ ™ê~ÚÉÏÉÏ ''Ñ≤K∞« ÛHõ HÍeH˜ ^•~°=Ú Hõ\ì̃ ÖÏy#@∞¡ <å Hõhã¨=Ú XHõ áê>ˇ<ÿ å áê_ç "≥à§◊ =∞x HÀ~°QÍ JO^Œ∞HõOwHõiOz t=~å„u HÍ=Ù#
"åix <å =^ŒÌ‰õΩ ÖÏQÆ∞`å#∞—— Jx K≥Ñ≤Ê#@∞¡QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® gix t=ÙxH˜ ã¨O|OkèOz# ''â◊OHõ~å t= â◊OHõ~å – t=â◊OHõ~å â◊OÉè’—— Jx Éè[í #
Pq^èŒ=ÚQÆ<Õ `«# =^ŒÌ‰õΩ KÕ~°∞ÛH˘xi. 1986= ã¨O=`«û~°=Ú =∂ëêì~°∞QÍi KÕã∞¨ OÎ _»Q<Æ Õ `å`« =KåÛ~°#∞ HõÅHõÅ=Ú "≥Ú^ŒÅ~ÚºOk. Hõ#∞Å∞ `≥iz K«∂¿ãã¨iH˜
P^èfiŒ ~°º=ÚÖ’ Hõ~∂° flÅ∞ ™ê~ÚÉÏÉÏ P™ê÷#=Ú#‰õΩ XHõ @∂iã¨∞ì |ã¨∞û =zÛOk. ѨHõ¯<Õ `å`«QÍ~°∞ xÅ|_ç LO_»∞@ K«∂ã≤ ™êH∆Í`ü â◊OHõ~°∞<Õ ^Œi≈Oz#
"åiH˜ `å`«QÍi ^Œ~≈° #=Ú KÕ~ÚOK«∞@‰õΩ fã¨∞‰õΩ"≥à√◊ `«∞#fl ^ŒÜ∂« à◊ â◊~} ° ü QÍ~°∞ P#O^Œ=Ú`À P#O^•„â◊√=ÙÅ∞ ~åÅ∞ã¨∂Î `å`« áê^•ÅÃÑ· „"åe<å~°∞.
ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍix ‰õÄ_® ~°=∞‡x K≥Ñʨ QÍ ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍ~°∞ "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\˜ ™êiQÍ
`å`« ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞. P `«~∞° "å`« ‰õÄ_® Ü«∂O„uHõ=ÚQÍ =∂™êì~∞° Jã¨Å∞ `å`«QÍ~°∞ WHõ¯_»‰Ωõ =zÛ# q^è•#=Ú ‰õÄ_® Pã¨HΘ Hõ~=° ÚQÍ
QÍ~°∞ K≥áêÊ~°∞ HÍ|\ì̃ =∂„`«"∞Õ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§ı "å~°∞ `«Ñʨ `å`«QÍi`À ™êyOk. t=~å„u Hõ#∞Hõ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ"åÅ<Õ L^ÕâÌ º◊ =Ú`À HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ "≥o§#
"åiH˜ J#∞|O^è=Œ Ú U~°Ê_»Ö^Ë ∞Œ . J~Ú#ѨÊ\˜H© `å`«QÍ~°∞ giѨ@¡ "å`«ûź=Ú ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£ QÍi`À `å`«QÍ~°∞ 'Ѩ^Œ— JO@∂ |Ü«∞Å∞ ^Õ~å~°∞. ã¨∂¯@~°∞ÃÑ·
K«∂Ñ≤OK«∞@‰õΩ HÍ~°}=Ú `å`«QÍi `«e¡ QÀëê Pã¨Ê„uÖ’ _®Hõì~°∞QÍ #∞#fl =zÛ# giH˜ kQÆO|~°=ÚQÍ#∞#fl `å`«#∞ ~À_»∞¤ g∞^Œ‰Ωõ ZÖÏ fã¨∞‰õΩ "≥àϧÖÏ
<å~åÜ«∞}~å=Ù =^ŒÌ ѨÙ~°∞_»∞ áÈ~ÚOK«∞H˘#∞@‰õΩ ~å=_»=Ú, `å`«QÍi =ÚO^Œ∞ Jx ã¨Oâ◊~Úã¨∞OÎ >Ë `å`«QÍ~°∞ `˘O^Œ~° KÕÜ∞« ™êQÍ~°∞. JѨÙÊ_»∞ ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£
=ÚQÆ∞~æ ∞° =∞QÆÑÅ≤ Å¡ ∞ XˆH HÍ#∞Ê#O^Œ∞ ѨÙ\ì̃ áÈ=_»=¸, P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ QÍ~°∞ `å`«QÍix kQÆO|~°=ÚQÍ<Õ ã¨∂¯@~°∞ÃÑ· ‰õÄ~°∞ÛO_»*Ëã≤ Hõ~°∂flÅ∞‰õΩ
[x‡OK«_O» , P ѨÙ~°∞_»∞ áÈã≤# _®. <å~åÜ«∞}~å=Ù ‰õΩ=∂~°∞_Õ D _®. ã¨∞^Œ~≈° <£ „Ѩ"tÕ OK«QÍ<Õ [<åÅO^Œ~∂° qO`«QÍ K«∂_»_O» „áê~°OaèOzi. ZHõ¯_»‰Ωõ "≥àϧ֒
J~°=÷ Ú HÍHõ ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£ QÍ~°∞ ZO^Œi WO_»¿¡ Ñ~°∞¡ K≥ÑÊ≤ <å XѨÙÊHÀx `å`« PY~°∞‰õΩ
HÍ=_»O =Å# `å`«QÍ~°∞ gi ‰õΩ@∞O|=Ú Ñ¨@¡ „¿Ñ=∂aè=∂#=ÚÅ#∞
Hõ=∞ÖÏ™ê~Ú QÍiO\˜ Hõ#QÍ<Õ 'JHõ¯_»Hˆ áÈh— J<åfl~°∞. JHõ¯_» "åiO\˜Ö’
Hõ#|~°K"Õ å~°∞. P `«~∞° "å`« gi ¿ãflÇ≤Ï`«∞Öˇ#· ǨÏiq~îÖ° ò QÍi`À Hõeã≤ `å`«QÍix
Éèí[# [~°∞QÆ∞`«∞O_»_»=¸, ã¨∞^Œ~°≈<£ QÍ~°∞ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞H˘#∞@‰õΩ
^Œi≈OK«∞H˘#flѨÙÊ_»∞ ZѨÙÊ_»∂ xâ◊≈|Ì=ÚQÍ LO_Õ `å`«QÍ~°∞ P ~ÀA ZO`À
HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ "≥àϧÅ#∞‰õΩx giO@ Éè[í #Ö’ áêÖÁæ#∞@KÕ `å`«Q͈~ "åi =^Œ‰Ì Ωõ
LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ #∞O_ç J<ÕHõ áê@Å∞ áê_çi. JO^Œ∞Ö’ '‰õΩ_ç Z_»"∞≥ ` ÿ Õ á⁄~°áê@∞
`«~e° =zÛi. D ã¨OѶ∞¨ @#`À ™êH∆Í`ü t= ã¨fi~°∂ѨÙÖˇ#· `å`«QÍ~°∞ t=~å„u
ÖË^ÀÜü∞— J#fl áê@#∞ Z‰õΩ¯=QÍ áê_çi. JѨÊ\˜ #∞O_ç U^À PHõ~} ¬° `å`«QÍi
Ѩ~fi° k#=Ú# `å`«QÍi ™êxfl^躌 =Ú#∞ JO^Œ~‰° Äõ =~°„Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ J#∞„QÆÇÏ≤ Ozi.
^Œ~≈° #=Ú#‰õΩ "≥à§ı ÖÏ KÕÜ∞« _»O`À ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅO^Œ~‰° Äõ `«~K° ∞« QÍ `å`«QÍix
P `«~∞° "åu HÍÅ=ÚÖ’ ‰õÄ_® ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍ~°∞ U ѨÙ}º Hˆ „∆ `«=ÚʼnõΩ "≥àϧÅ<åfl,
^Œi≈OK«∞‰õΩx =ã¨∞OÎ _Õ"å~°∞.
U J=^è∂Œ `«Å#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ"åÅ#∞‰õΩ<åfl "≥Ú^Œ@QÍ `å`«QÍiH˜ #=∞㨯iOK«∞‰õΩx
XHõ™êi t=~å„u ~ÀA# gi ™È^Œ~∞° x WO\˜Ö’ Éè[í # U~åÊ@∞¡ QÍqOzi. "≥à√◊ §@ ^•fi~å P Ü«∂„`«Å∞ ã¨ÑŨ¶ =∞QÆ∞@ÜÕ∞ HÍHõ ^Œ∞~°É¡ "íè ∞≥ #ÿ J=^è∂Œ `«Å ^Œ~≈° #=Ú
HÍh ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍ~°∞ =∂„`«=Ú ÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ "≥o§i. JHõ¯_» Éè[í # ã¨∞ÅÉèí ™ê^躌 "≥∞ÿ "åi Pjã¨∞ûÅ∞ giH˜ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ ÅaèOKÕq.
V 158 V 159
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
™ê~ÚÉÏÉÏ Ñ¨@=Ú : ^Œ`å΄`ÕÜÚ« _Õ :
t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞rH˜ „Ñ≤Ü∞« Éè‰í Ωõ _Î ∞» , ™êfig∞r J_»∞QÆ∞ *Ï_»ÅÖ’ #_»∞ã¨∂Î K«O„^ŒÉÏ|∞QÍ~°∞ XHõ™êi ^Œ`HˆÎ« „∆ `«=ÚÅhfl ^Œi≈OK«∞H˘#∞@‰õΩ |Ü«∞Å∞^Õi
™ê~ÚѨ^OŒä Ö’ =ÚO^Œ∞‰õΩ ™êQÆ∞`«∂ J`«ºO`« ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `À _èbç ¡ ã¨áêÎÇϨ HÍ~°º„Hõ=∞ Jxfl ^Œ~≈° #=ÚÅ∞ ѨÓiÎKãÕ ∞¨ ‰õΩx HõÅ∂¡~∞° `å`« QÍi =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ `å`« ^Œ~≈° #=Ú
x~°fiǨÏ}#∞ KÕÑ\ ¨ #ì˜ "å_»∞ qHÍãπ "≥∞ǨÏ`å. gi ã¨f=∞}˜ ‰õÄ_® ™ê~ÚÉÏÉÏ JÜÕ∞º =~°‰Ωõ Éè’[#O KÕÜ∞« ‰õÄ_»^xŒ x~°~‚ ÚOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. P `«~∞° "å`« `å`«
Ü«∞O^Œ∞ ÉèHí Î̃ „ѨÑ`¨ ∞« ÅÎ ∞ Hõey "≥∞eˆQk. D ^ŒOѨ`∞« e^Œ~Ì ∂° `«=∞ rq`«=Ú#∞, ^Œ~≈° #O J~Ú# `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ J_çy =∞s ã≤y~Ô @∞ì fã¨∞HÀ=_»O`À DÜ«∞#‰õΩ
ã¨Oáê^Œ#Ö’x KåÖÏ ÉèÏQÆ=Ú#∞ ™ê~Ú¿ã=‰õΩ JOH˜`« "≥Ú#iÛ ™êfig∞r JO`«∞ÖËx P#O^Œ=Ú `«$Ñ≤Î HõeQÍ~Ú. ^Œ`Ϋ Hˆ „∆ `«=ÚÅ∞ Jhfl ^Œi≈OK«∞‰õΩ#fl `«~∞° "å`«
Pâ◊Ü∂« Å#∞ `«∞.K«. `«Ñʨ ‰õΩO_® áê\˜OK«∞"å~°∞. WO`«\˜ Éè‰í Ωõ xÎ WO\˜H˜ XHõ<å\˜ P ^Œ~≈° # ѶŨ =ÚQÍ `å`« ^Œ~≈° #"≥∞#ÿ ^Œ#fl ã¨O`À+¨=Ú`À uiy =KåÛ~°∞. P `«~∞° "å`«
~å„u `å`«QÍ~°∞ "≥o§i. "å~å WO\˜Ö’ JkèHõ ÉèÏQÆ=Ú ™ê~ÚÉÏÉωõΩ ã¨`º« g_»∞ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ `å`«QÍ~°∞ =zÛ#ѨÙÊ_»∞ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ=_®xH˜
Hˆ \Ï~ÚOK«∞@ ^•fi~å ÉÏÉÏ `«=∞`À<Õ L#fl@∞¡ ÉèÏqOK≥^~Œ ∞° . "åiO\˜H˜ "≥o§# "≥o§#ѨÙÊ_»∞ `å`« KåÖÏ ~“„^Œ=ÚQÍ LO_ç qѨs`«"∞≥ #ÿ HÀѨ=Ú`À J~°=_»=¸,
`å`« WÅ¡O`å HõeÜ«∞kiy XHõKÀ@ ǨÏ~îå`«∞QÎ Í PyáÈ~Ú JHõ¯_» L#fl "Õ∞‰õΩ#∞ u@ì_=» ¸ K«∂ã≤# DÜ«∞#‰õΩ =∞#ã¨∞Ö’ Jã¨Å∞ `å`« ^Œ`Ϋ ã¨fi~°∂Ѩ"∞Õ <å ÖËHõ
K«∂Ñ≤ã∂¨ Î W^Õq∞\˜? WHõ¯_» XHõ Ѩ@=Ú LO_®e, ^•x Ys^Œ∞ "≥~Úº ~°∂áêÜ«∞Å∞ `å=∞ÖÏ „Éèqí ∞ã¨∞<Î åfl=∂ J#fl PÖ’K«# HõeyOk. JѨÊ\˜=~°‰Ωõ L„QÆOQÍ L#fl
Jx J~°O÷ =K«∞Û#@∞¡ K≥ÑÊ≤ i. `å`«Q͈~q∞ =∂\Ï¡_∞» `«∞<åfl~À qHÍãπ QÍiH˜ `å`« DÜ«∞# =∞#ã¨∞Ö’ D q^è=Œ ÚQÍ J#∞HÀQÍ<Õ "≥O@<Õ ÖËz Éè[í # xq∞`«=Î Ú
J~°=÷ Ú HÍHõ JÜ≥∂=∞Ü«∞=ÚQÍ K«∂ã¨∞OÎ _»QÍ K«∞@∂ì~å L#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«QÍ~°∞ ¿ãìlÃÑ· LOz# ^Œ`å΄`ÕÜÚ« _ç Ѩ@=Ú =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ ‰õÄ~°∞Û<åfl~°∞. Jk K«∂ã≤#
J_çy# q+¨Ü∞« =Ú q=iOK«Q<Æ Õ "≥∞ǨÏ`åQÍ~°∞ ã¨O„Éè=í ∂â◊Û~°º=ÚʼnõΩ Ö’<≥i· .
K«O„^ŒÉÏ|∞‰õΩ `«# =∞#ã¨∞Ö’ J~Ú<å `å`«QÍix J#∞=∂x¿ãÎ `å`«QÍ~°∞ "≥O@<Õ
ZO^Œ∞Hõ#QÍ ~Ô O_»∞ <≥ÅÅ „H˜`=« Ú "≥∞ǨÏ`åQÍ~°∞ HÍà◊§‰õΩ QÆ*Å˚ˇ ∞ Hõ@∞ìH˘x <å@º=Ú
U q^è=Œ ÚQÍ `å#∞ ^Œ`∞« _Î #» x „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ `≥eÜ«∞KÕ™ê~À K«∂ã≤ ZO`«QÍ<À
KÕÜÚ« ™ê~ÚÉÏÉÏ ÃÑ^ŒÌ Ѩ@=Ú#∞ ã¨iQÍæ "≥~Úº ~°∂áêÜ«∞ňH H˘xi. „Ѩã∞¨ ` Î =« Ú
P#OkOz ã¨∂à◊¥§~°∞¿Ñ@ "≥o§áÈ~Ú `å`«QÍ~°∞ ã¨∂à◊√§~°∞¿Ñ@ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ
P Ѩ@=Ú#∞ ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ =ÚÖ’ LOzi. D q+¨Ü∞« =Ú#∞ "≥∞ǨÏ`åQÍ~°∞
=K«∞Û â◊√ÉèQí _Æ Ü
ç ∞« ÅÔH· ZO`À P`«$`«`À Z^Œ∞~°∞K«∂K«∞K«∞O_çi. J~Ú`Õ ZO`«
JHõ¯_»∞#fl "åiH˜ qxÑ≤Oz Ѩ@=Ú L#fl ã¨Å÷ =Ú#∞ K≥ÑÙ¨ Ê@ÜÕ∞ HÍHõ P Ѩ@=Ú
ã¨=∞Ü«∞=Ú QÆ_zç <å `å`«QÍ~°∞ ã¨`º« g_»∞Ö’ Hõhã¨O WOHÍ |Ü«∞Å∞^Õ~Ö° ^Ë xŒ
Ü≥ÚHõ¯ Ys^Œ∞#∞ ‰õÄ_® YzÛ`«=ÚQÍ K≥ѨÙÊ@ `å`«QÍi ã¨~°fi[˝`«fi=Ú#∞
`≥Å∞ã¨∞‰õΩx P"Õ^#Œ `À, PiÎ`À `å`«QÍ~°∞ ZÖÏÔQ<· å =∞Ok~°=Ú#‰õΩ qKÕÛÜ«∂Å#fl
`≥Å∞ѨÙK«∞#fl^Œx `≥Å∞ã¨∞‰õΩx Ѩ~∞° QÆ∞# ã¨áêÎÇϨ ã¨Å÷ =Ú#∞ KÕi P Ѩ@=Ú `≥zÛ
`å`«QÍi ã¨=∞Hõ=∆ ÚÖ’<Õ uiy P "Õ∞‰õΩ‰õΩ „"ÕÖÏ_»nã≤i. JѨÙÊ_»∞ JO^Œ~∂° `åѨ„`«Ü∞« =Ú`À ''kQÆO|~å kQÆO|~å– ~åq∞Ô~_ç¤ `å`å kQÆO|~å—— J#∞ Éè[í ##∞
P#O^Œ=Ú`À `å`«QÍix – ™ê~ÚÉÏÉÏ#∞ ‰õÄ~°∞ÛO_»É@ ˇ ∞ì ™Èá¶êÖ’ ‰õÄ~°∞ÛO_»KãÕ ≤ J„~°` Ì `
« À QÍ#O KÕÜ∞« _»O "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ@ìQÍ<Õ JHõ¯_» ã¨`º« g_»∞Ö’ `å`«QÍ~°∞
JO^Œ~∂° Hõeã≤ Hõ@∞ìQÍ Éè[í #Å∞, <å=∞㨇~°} QÍqOzi. Dq^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ |Ü«∞Å∞^Õi#@∞¡ ã¨=∂Kå~°=∞Ok `å`« ^ŒÜ∞« ‰õΩ ZO`«QÍ<À ã¨O`À+≤Ozi.
"åiH˜ ÉÏÉÏÃÑ· QÆÅ „¿Ñ=∞#∞ „QÆÇÏ≤ Oz Jk ã≤~÷ =° ÚQÍ LO_»∞#@∞¡ "åi <åj~°fikOz ã¨`º« g_»∞Ö’ `å`«#∞ ^Œi≈Oz#ѨÙÊ_»∞ JÜ«∞ºÑ¨Ê nHõÖ∆ ’ L#fl `«#‰õΩ `å`«QÍ~°∞
„¿Ñ=∞`À "å~˘ã¨y# Pu^二 =Ú#∞ ã‘fiHõiOz =∞~°e=zÛi. „Ѩ™ê^Œ~∂° ѨOQÍ Éè’[#=Ú ÃÑ_ç`Õ =^Œ∞Ì Jx ZÖÏ K≥áêÊe. JÖÏ K≥Ñʨ HõáÈ`Õ
V 160 V 161
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –11
nHõÖ∆ ’ L#fl `å#∞ P „Ѩ™ê^•xfl ZÖÏ u<åe J#fl ã¨OkQÆ=ú Ú =∞#ã¨∞Ö’ LO_»QÍ '^Œ`å΄`ÕÜ«ÚÅ— "åi á¶È\’#∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ WK«∞Û@ ^•fi~å W`«x ÉèÏ=##∞
JѨÊ\˜ =~°‰Ωõ W`«~° Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ „Ѩ™ê^Œ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ Éè’[#=Ú Wã¨∞#Î fl `å`«QÍ~°∞ ã¨=∞i÷Ozi.
DÜ«∞# ^ŒQ~æÆ Q° Í "≥à§ı ã¨iH˜ *Á#fl~˘>ˇÅì ∞ ÃÑ\˜ì J`«x =∞#ã¨∞Ö’x PO^Àà◊##∞ P~°HOõ QÍ XH˘¯Hõ¯ Éè‰í Ωõ xÎ =∞#ã¨∞û Hõ#∞QÆ∞}OQÍ "åi "åi HÀiHõÅ#∞
ã¨OkQÆú=Ú#∞ `˘ÅyOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ JÜ«∞ºÑ¨Ê nHõ∆Ö’ L#fl Éèí‰õΩÎÅ∞ Z\˜ì WëêìWëêìÅ#∞ fiÛ "åiH˜ ZO`À `«$Ñ≤xÎ HõeyOz Éè‰í Ωõ ÅÎ =∞kÖ’ =∞~°∞=ÖËx
Ѩiã≤`÷ ∞« ÅÖ’#∂ xÜ«∞=∞ x+¨Åª ∞ `«Ñʨ Hõ áê\˜OK«=Öˇ#x ã¨∂zOzi. =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å#∞ q∞yeÛ "å~°∞ ZO`À P#O^Œ=ÚQÍ `å`«#∞ P~åkèOK«∞
=∂#ã≤Hãõ u ÷≤ H˜ "åix KÕiÛ# ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«‰Ωõ =O^Œ#=ÚÅ∞.
=∞ÖË+¡ π J=^è∂Œ `«ÅO^Œih ^Œi≈Oz#ѨÊ\˜Hh˜ JO^ŒiÖ’H˜ `å`«QÍiÃÑ·#<Õ
W`«x =∞#ã¨∞ ÅQÆfl=∞=fiQÍ W`«x ÉÏQÀQÆ∞Å∞ K«∂ã¨∞‰õΩO@∂ `«# Ѩ@¡
=∂`«$„¿Ñ=∞#∞ ‰õΩiÑ≤OKÕ `å`«Q͈~ W`«xH˜ ã¨~fi° ã¨fi"≥∞<ÿ å~°∞. JO`ÕHÍHõ JYO_» `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u Éè‰í Ωõ ÖÎ =ˇ fiiH˜ U Hõ+=ì¨ Ú ã¨OÉèqí Oz<å "åix `å`«QÍi Ѩ^HŒ ˘O_»= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
=^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥o§ "åiH˜ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞ ÅaèOK«∞#@∞¡ KÕÜÚ« @‰õΩ ZO`«QÍ<À
„â◊q∞OKÕ"å_»∞. Dq^è=Œ ÚQÍ J@∞ =∂^è=Œ ¿ã=<Õ HÍHõ =∂#=¿ã=#∞ ‰õÄ_®
J`«ºO`« ã¨=∞~°=÷ O`«=ÚQÍ x~°fiÇ≤Ïã¨∞OÎ _Õ"å_»∞. =∞#ã¨∞‰õΩ `Àz#ѨÙÊ_»ÖÏ¡ `å`«#∞
^Œ i ≈OK« ∞ HÀ=_» = ¸, `å`« „¿Ñ=∂aè = ∂#=ÚÅ∞ á⁄O^Œ _ » = ¸ W`« x H˜
x`«ºHõ$`«º"≥∞#ÿ k.
XHõ™êi W`«#∞ `å`«QÍi ã¨=∞Hõ∆=ÚÖ’ QÆ∞~°∞K«i„`« áê~åÜ«∞}#∞
=¸_»∞~ÀAÅÖ’ KÕÜ∞« ^ŒÅz HõÅ∂¡~∞° KÕi áê~åÜ«∞} KÕã∞¨ OÎ _»QÍ =¸_»=~ÀA
`å`«QÍ~°∞ W`«xx ã¨g∞Ñ≤Oz UO KÕã∞¨ <Î åfl=x „ѨtflOK«QÍ =∞ÖË+¡ π h K«i„`«<Õ
áê~åÜ«∞} KÕã∞¨ <Î åfl#∞ `å`å Jx ã¨=∂^è•#O K≥áêÊ_»∞. J#QÍ `å`«Q͈~ `«#
^Œ`å΄`ÕÜ«Ú_»x `«# ÉèÏ==∞x `≥eÜ«∞KÕ™ê_»∞. JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ D
ѨÙãÎ̈H=õ ∞O^Œ∞‰õΩx =¸_»∞™ê~°∞¡ uÑ≤ÊK«∂ã≤ WKÕÛã≤ 'WHõ KåÖË~¡ å— J<åfl~°∞. J#QÍ
W`«#∞ KÕã∞¨ #Î fl x+¨¯Å‡+¨"∞≥ #ÿ ¿ã= =∂„`«"∞Õ HÍHõ `«# Ѩ@¡ x[ ÉèÏ=##∞ ÃÑOK«∞‰õΩ#fl
W`«xH˜ WHõ U áê~åÜ«∞}Å∞, ™ê^è#Œ Å∂ J=ã¨~=° Ú ÖË^xŒ `å`«QÍ~°∞ ã¨Ê+¨Ñì ~¨ z° i.
JO`ÕHÍHõ `å`«QÍ~°∞ ^Œ`Ϋ Hˆ „∆ `«"∞≥ #ÿ Nâ‹Å· =ÚÖ’ `«# KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ W`«xH˜
V 162 V 163
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –12
H˜O^Œ) =^ŒÌ #∞O_ç~x° `≥eã≤ g~°∞ ‰õÄ_® JHõ¯_»Hˆ "≥o§ `å`«QÍi ^Œ~≈° #O KÕã∞¨ ‰õΩx
J^蕺ܫ∞=Ú – 12 =∞#ã¨∞Ö’ `å`«#∞ ^蕺xã¨∂Î ^Œ∂~°=ÚQÍ xÅ|_ç Ü«ÚO_çi. WO`«Ö’ HõÅ∂¡~∞°
„QÍ=∞ã¨∞_÷ #·≥ <åQÆÑʨ JHõ¯_»‰Ωõ =zÛ gix K«∂ã¨∂<Î Õ UO ™ê~ü `å`«#∞ ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó fã¨∞‰õΩ "≥à◊√§@‰õΩ =zÛ~å JO@∂ `å`«QÍi`À ‰õÄ_® `å`å ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞
áÈ`«∞<åfl"å Jx J_»QQÆ Í<Õ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl `å`« "≥O@<Õ ÖËz xÅ|_ç ''P áÈ`«∞<åfl,
`Õ*’=∞Ü«∞O `«Ñó¨ ѶŨ O `«ÑHÎ̈ ÍOK«# ã¨xflÉOíè P\’, P\’—— JO@∂ Ñ≤Å∞=™êyi. D ǨÏ~îå`«Êi}Ï=∞=Ú#‰õΩ Pâ◊Û~°ºáÈ~Ú#
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O <å~åÜ«∞}Ô~_çQ¤ Í~°∞ HõÅÖ’<≥<· å TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ `«#ÃÑ· ‰õΩiÑ≤Oz#
„¿Ñ=∂#∞~åQÆ=ÚʼnõΩ =Úiã≤áÈ~Ú "≥O@<Õ `å`«QÍix fã¨∞‰õΩx Hõ~∂° flÅ∞ KÕi
^Œ`™Î« ê~Ú ã¨O™ê÷<£ : |ã¨∞ûÖ’ ‰õÄ~°∞Û#fl `«~∞° "å`« `å`«QÍi qO`« „Ѩ=~°#Î #∞ Pâ◊Û~°º=ÚQÍ K«∂ã¨∞#Î fl
„Ѩܫ∂}©‰õΩʼnõΩ `å`«QÍi =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ `≥Å∞ѨQÍ "å~°O^Œ~°∂ `å`«QÍiH˜
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’x Hõ|∂`«~ü MÏ<å „áêO`«OÖ’ ™êfig∞r P^Õâ◊O`À
`å`«QÍi Pj~åfi^ŒO`À JYO_» ™ê~Ú <å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u P^èfiŒ ~°ºOÖ’ ^Œ`™Î« ê~Ú #=∞㨯iOK«∞H˘xi. WHõ¯_» <å~åÜ«∞} ~Ô _ç¤ QÍi QÆ∞iOz H˘OK≥O `≥Å∞ã¨∞HÀ"åe.
ã¨O™ê÷<£ ™ê÷ÑO≤ z ™ê~ÚÉÏÉÏ =∞Ok~°O xi‡OK«^ÅŒ zi. KÕuÖ’ ze¡Q=Æ fi ‰õÄ_® â◊OHõ~Ü ° ∞« º QÍizÛ# „áÈ`åûǨÏ=Ú`À <å~åÜ«∞} ~Ô _çQ¤ Í~°∞ `å`«QÍi rq`« K«i„`«
ÖËx ã≤u÷ #∞O_ç =∞Ok~° x~å‡}ÏxH˜ HÍ=Åã≤# =#~°∞Åxfl ã¨q∞u P^ÕâßÅ „QÆO^äŒ=Ú edOK«∞@‰õΩ ã¨OHõeÊOz `å`«QÍi`À áê@∞ Jxfl „áêO`åʼnõÄ
"Õ∞~°‰Ωõ XH˘¯Hõ¯\˜QÍ ã¨=∞‰õÄ~°™êQÍ~Ú. Ѩq„`«`Õ Ñ¨Ù<åkQÍ x+¨¯Å‡+¨ ÉèHí̂ Î "≥à§◊ _»"∞Õ HÍHõ J<ÕH™õ ê~°∞¡ `å`«#∞ ^Œi≈Oz `å`« bÖÏqÖÏ™êxfl „QÆÇÏ≤ Oz Éè‰í Ωõ ÅÎ
ÃÑ@∞ì|_çQÍ ÃÑ\˜ì XH˘¯Hõ¯ W@∞Hõ#∞ UiÛ‰õÄiÛ xi‡Oz# =∞Ok~°=∞k. ÉÏÉÏ J#∞Éèí"åÅ∞ ã‘fiHõiOzi. HÍh Jk HÍ~°º~°∂ѨO ^•ÅÛÖË^Œ∞. „QÆO^äŒ~°K«#
‰õÄ_® J^Õ q^èOŒ QÍ „Ѩu W@∞HõÖ’#∂, Wã¨∞Hõ ~ˆ }∞=ÙÖ’#∂ `«# Hõ$Ѩ#∞ ‰õΩiÑ≤ã∂¨ Î ã¨=∞Ü«∞OÖ’ <å~åÜ«∞}Ô~_ç¤ QÍix ã¨O„ѨkOz#ѨÙÊ_»∞ "å~°∞ `å#∞ ¿ãHõiOz#
x~å‡} HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ K«∞~°∞‰õΩQÍ ™êˆQÖÏ K«∂™ê~°∞. bÅÅxflO\˜h x™êfi~°=÷ ÚQÍ JO^Œ*Ü Ë Ú« >Ë HÍHõ ¿Ñ~°∞`À ѨxÖˉΩõ O_® `å`«QÍi
„QÆO^äOŒ „Ѩ[ʼnõΩ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’H˜ =¿ãÎ KåÅx =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `«# =^Œ#Ì ∞#fl „Ѩux
P~°HõOQÍ xifiѶ¨∞flOQÍ ™êQÆ∞`«∞#fl PÅÜ«∞ x~å‡}OÖ’ J#∞HÀx JO^Œ * Ë ã ≤ `« = ∞ x™êfi~° ÷ |∞kú x Kå@∞H˘xi. <å~åÜ« ∞ }Ô ~ _ç ¤ QÍ~° ∞
W|ƒO^Œ∞Å∞ Z^Œ∞~Ô <· å~Ú. D ã¨OHõ@ ã≤u÷ #∞Oz ZÖÏ |Ü«∞@Ѩ_®Ö’ J~°O÷ `≥Å"¡ å~°∞~°≠Ï=Ú# „|Ǩχ =ÚǨ˙~°Î ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ `å`«QÍix `«=∞ WO\˜H˜
HÍHõ x~åfiǨωõΩÅ∞ zOuã¨∞#Î fl ã¨=∞Ü«∞OÖ’ HõÅ∂¡~∞° "≥o§# <å~åÜ«∞} ~Ô _çQ¤ Íi`À PǨfixOK«QÍ `å`« "åi`À áê@∞ "åiO\˜H˜ "≥o§i. TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ
Hõeã≤ `å`« JѨÊ\˜HõѨÙÊ_»∞ Z=fi~°∂ Ug∞ K≥ѨʉõΩO_®<Õ P~ü.\˜.ã≤. |ã¨∞ûÖ’ `«=∞‰õΩ Hõey# ÉèÏQƺ=Ú#‰õΩ P ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅO^Œ~∂° P#O^Œ ÉèÏ+¨Ê=ÚÅKÕ
„ѨÜ∂« }˜Oz =∞Ok~åxH˜ "ÕOKÕ™ê~°∞. `å`« áê^Œ=ÚÅ∞ Jaè¿+H˜Oz ѨÓlOzi. J@∞ Ñ≤=∞‡@ `å`«QÍix Nx"åã¨∞Å∞
`å`«QÍ~°∞ P~ü.\˜.ã≤. |ã¨∞ûÖ’ „ѨÜ∂« }˜Oz# q^è=Œ ¸, JO^Œ∞‰õΩ `«y# QÍiO\˜H˜ fã¨∞H˘x "≥o§i. `«~∞° "å`« ã¨q∞u "åiH˜ `å`«QÍi ~åHõ#∞ QÆ∞iOz
HÍ~°}=ÚÅ#∂ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•=Ú. XHõ™êi <å~åÜ«∞} ~Ô _ç¤ QÍ~°∞ HõÅ∂¡~∞° K≥ѨÊQÍ =∞Ok~°=ÚÖ’ `«ÖˇuÎ# ã¨=∞㨺Å#∞ ~°∂ѨÙ=∂ѨÙ@ˆH `å`« Z=fi~°∂
`å`«^~Œ ≈° #=Ú#ÔH· "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ ZѨÙÊ_»∂ ‰õÄ~°∞ÛO_Õ HõÅ=¡ Ú ("ÕѨ K≥@∞ì PǨfixOK«Hõ =Ú#∞¿Ñ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ =zÛ~°x `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl"åÔ~· P#O^Œ=Ú`À
V 164 V 165
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –12
`å`«QÍix ^Œ`«Î™ê~Ú ã¨O™ê÷#=Ú#‰õΩ ~å=Åã≤#kQÍ „áêi÷OK«QÍ `å`« „áê~°OÉè’`«û=O J#ã¨∂Ü«∂=∂`« KÕ`«∞Å g∞^Œ∞QÍ J`«ºO`« "≥·Éèí=OQÍ
=∞Ok~°=Ú# „Ѩ"tÕ OK≥#∞. x~å‡}OÖ’ L#fl =∞Ok~°OÖ’ „Ѩ"tÕ Oz# `å`« [Ü«∞„Ѩ^ŒOQÍ =Úyã≤Ok. D aèH∆Í HÍ~°º„Hõ=∂xH˜ ~°∂ѨHõÅÊ# xzÛ P
`«# qO`« KÕ+Åì¨ `À, K«~º° Ö`À =∞Ok~° „áêO`«=∞O`å HõeÜ«∞kiy x~å‡}OÖ’ HÍ~°º„Hõ=∞O ã¨*Ï=ÙQÍ ™êˆQÖÏ ~å„uO|=à◊√§ „â◊q∞Oz J#ã¨∂Ü«∞=∂`« ~åHõKÕ
L#fl P@OHÍÅ∞ `˘ÅˆQÖÏ KÕ™ê~°∞. JO`ÕHÍHõ =∞Ok~°OÖ’ ^Œ`áΫ ê^Œ∞HõÅ#∞ `˘H˜¯ã¨ÖÏ@Ö’ "≥#∞Hõ‰Ωõ `Àã≤"Ü Õ ∞« |_»¤ Éè‰í Ωõ ~Î åex J#ã¨∂Ü«∞ =∂`« „Ѩ`ºÕ HõOQÍ
„Ѩu+≤Oì KÕ ã¨Å÷ OÖ’ ‰õÄ~°∞Ûx `å<Õ ^Œ`∞« _Î #» x x~°∂Ñ≤OKå~°∞. P~°HOõ QÍ Ñ≤Å=<≥<· å Ñ≤eÑ≤Oz Tˆ~yOѨ٠HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ `«# ѨH¯õ <Õ ‰õÄ~°∞ÛO_»É@ ˇ ∞ìH˘x Pj~°fikOK«_O»
Ñ≤Å=‰õΩO_® "ÕOKÕã#≤ `å`« ÉèQí =Æ O`«∞x HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ =zÛ# P@OHÍÅ#∞ ^•fi~å ÉèQí =Æ O`«∞xH˜ HÍ=Åã≤#q ÃÑ·ÃÑ· Éè+Ë *¨ ÏÅ∞ HÍ=h PO`«~O° yHõOQÍ L#fl
`˘ÅyOz x~åfiǨωõΩÅ PO^Àà◊##∞ `˘ÅyOz "åiÖ’ #∂`«<À`åûǨÏO HõeQˆ ÖÏ x[ÉèHˆí Î ÉèQí =Æ O`«∞x KÕ~ˆ ^Œx J#ã¨∂Ü«∞=∂`« D ã¨O^Œ~ƒ° Où QÍ x~°∂Ñ≤OzOk.
KÕ™ê~°∞. WHõ JѨÊ\˜#∞O_ç ^Õ"åÅÜ«∞ x~å‡}O x~å@OHõOQÍ ™êyáÈ~ÚOk.
^ÕâO◊ Ö’<Õ „Ѩ„Ѩ^=Œä ∞OQÍ ''^•fi~°HÍ=∂~Ú—— ™ê~ÚÉÏÉÏ q„QÆÇ¨ xfl K≥H¯˜ Oz
=∞Ok~° x~å‡}OÖ’ ÉèÏQÆOQÍ JYO_» ^è∞Œ xx xi‡Oz q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨
+≤i_ô fã¨∞‰õΩ"≥o§ ™êfig∞rKÕ Ñ¨Ó[ Ǩ~°`«∞eÑ≤ÊOz HõÅ∂¡~°∞Ö’x `å`«QÍi
Hõ<åfl =ÚO^Œ∞QÍ<Õ ^èŒ∞x „áê~°OÉè’`«û=O KÕÜ«∞_»O ^Õ"åÅÜ«∂xH˜ J`«ºO`«
P=â◊ºHõ=∞h, D HÍ~°º„Hõ=∂xfl q^ÕÇÏ‘ ã¨f J#ã¨∂Ü«∞=∂`« (Ѩ~å_£ãO≤ QÍ – QÆ∞~°∞™ê÷#OÖ’ LOKå~°∞. P ~°HOõ QÍ ZO`À ÉèHí Θ „¿Ñ=∞Å`À =∞Ok~° x~å‡}O
<åQÆÑÓ¨ ~ü)KÕ P~°OaèOѨK¿Õ ãÎ =∞Ok~° Ѩq„`«`« W#∞=∞_çã∞¨ OÎ ^Œx ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ã¨*Ï=ÙQÍ Ñ¨Ó~°~Î ÚºOk. ™ê~ÚÉÏÉÏ q„QÆÇϨ O`À áê@∞QÍ ~å[~å*Ëâfi◊ i J=∞‡"åi
™êfig∞r P^ÕtOK«QÍ x~åfiǨωõΩÅ∞ JO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOKå~°∞. J~Ú`Õ =∞Ok~° q„QÆÇϨ =Ú#∞ ‰õÄ_® „Ѩu+≤Oª Ѩ^ÅŒ zi. =∞Ok~° x~å‡} „áê~°OÉèOí #∞OKÕ `å`«
x~å‡}ÏxH˜ x^è∞Œ Å∞ ã¨=∞‰õÄ~°Û_»O XHõ ÉèÏQÆ"∞≥ ` ÿ Õ J`«ºO`« =ºÜ«∞ „ѨÜ∂« ã¨Å`À Pjã¨∞ûÅ∞, J#∞=∞u`À [~°∞QÆ∞`«∞#fl HÍ~°º„Hõ=∞O HÍ|\˜ì ™ê~ÚÉÏÉωõΩ =ÚYº"≥∞#ÿ
‰õÄ_»∞‰õΩ#fl JYO_» ^è∞Œ x „áê~°OÉè’`«û"åxH˜ J#ã¨∂Ü«∞=∂`«#∞ PǨfixOz "åiKÕ N~å=∞#=q∞ ѨÙ}ºk<å# D =∞Ok~° q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ #∞ `å`« KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ
D HÍ~°º„Hõ=∞O [Ü«∞„Ѩ^OŒ QÍ ™êˆQ@@∞¡ K«∂_»_O» x[OQÍ JyflѨiHˆ .∆ JѨÙÊ_»∞ [iÑ≤OK«_O» ^•fi~å P =∞Ok~åxH˜ ã¨OѨÓ~°` ‚ fi« O KÕ‰Äõ ~°∞`«∞O^Œx ÉèÏqOz#
ã¨q∞u ã¨É∞íè ºÖÁHõiH˜ D HÍ~°º„Hõ=∂xH˜ JÜÕ∞º Y~°∞Û#∞ aèHÍ∆ @# ^•fi~å ã¨=∞‰õÄiÛ ã¨q∞u JO^Œ∞‰õΩ ã¨∞=ÚǨ˙~°ÎO x~°‚~ÚOzOk. J~Ú`Õ P ã¨=∞Ü«∞OÖ’
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° D ѨÙ}º HÍ~°º„Hõ=∂ÅÖ’ ÉèÏQÆO HõeÊOK«∞‰õΩx `«iOKÕÖÏ KÕÜ∞« _»O ÉèÏQƺ#QÆ~O° Ç≤ÏO^Œ∂ =Úã≤=¡ ÚÅ ~å[H©Ü∞« =∞`« HõÅǨÅ`À J@∞ì_Hç ᘠÈ`«∞Ok.
L`«=Î ∞=∞x PÖ’K«#=zÛOk. `«‰Ωõ ¯= =º=kèÖ’ WO`«\˜ =∞ǨÏ`«~Î ° HÍ~åºxH˜ `å`« `«Ñʨ â◊~} ° ∞ ÖË_x» `å`« áê^•Å <å„â◊~ÚOz `å`« KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ D
~°∂áêxflzÛ ÉèQí =Æ O`«∞xÃÑ· ÉèÏ~°O "Õã≤ XHõ xˆ~tÌ `« „Ѩ}ÏoHõ#∞ ã≤^OúŒ KÕã∞¨ ‰õΩx „ѨuëêªÑ#¨ [iÑ≤OK«_®xH˜ `å`«#∞ "Õ_∞» HÀQÍ `å`« ‰õÄ_® xO_»∞QÍ nqOz
ã¨É∞íè ºÅO^Œix HõÅ∞ѨىõΩx XHõ Ѩq„`« HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ qâı+O¨ QÍ áêÖÁæx `«=∞=O`«∞ JÉèíÜ«∞q∞KåÛ~°∞. `å`« JÉèíÜ«∞ "å‰õΩ¯`À q„QÆÇ¨Ï „ѨuëêªÑ¨#‰õΩ HÍ=Åã≤#
Éè í H ˜ Î „Ѩ Ñ ¨ ` « ∞ Î Å #∞ Kå\˜ ^è Œ ∞ x „áê~° O Éè ’ `« û "åxH˜ HÍ=Åã≤ # ^è Œ < åxfl =#~°∞Åhfl K«HKõ H« Í ã¨=∞‰õÄ~å~Ú.
ã¨=∞‰õÄ~°∞ÛHÀQÆeQÍ~°∞. D |$ǨÏ`ü HÍ~°º„Hõ=∂xH˜ `Õ. 14–12–1989#
ã¨∞=ÚǨ˙~°OÎ x~°~‚ ÚOKå~°∞. J#∞‰õΩ#fl HÍ~°º„Hõ=∂Åhfl `å`«QÍi Pjã¨∞ûÅ`À D q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ ‰õΩ "ÕOKÕã#≤ `å`« J@∞ì_yç áÈ`«∞#fl ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞
xifiѶ∞¨ flOQÍ ™êQÆQÍ "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\™˜ êiQÍ q^ÕÇÏ‘ ã¨f J#ã¨∂Ü«∞=∂`« `«# Ѩq„`« #O^Œ∞ D HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ Z@∞=O\˜ J"åOKè«hÜ«∞ ã¨OѶ¨∞@#Å∞ [~°∞QÆ
áê^•xfl ÉèÏQƺ#QÆ~°OÖ’ "≥∂Ñ≤ P #QÆ~°O ^èŒ#º`« <˘O^ÕÖÏ KÕã≤i. ^èŒ∞x ‰õΩO_»∞#@∞¡ J`«ºO`« ÉÏ^躌 `«#∞ `«# Éè∞í [ 㨯O^è=Œ ÚÅÃÑ· #∞OK«∞H˘xi. D
V 166 V 167
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –12
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú xq∞`«"Î ∞≥ ÿ =zÛ#ѨÊ\˜ #∞O_Õ `å`« qѨs`«"∞≥ #ÿ HÀѨ=Ú`À #∞O_ç „Ñ¨uëêªÑ#¨ Hõ<åfl =ÚO^Œ∞ #∞O_Õ ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ =Ú „áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ k.
Z=fiih ^ŒiKÕ~h° Ü«∞ÖË^∞Œ . JѨÊ\˜=~°‰Ωõ `å`« „Ѩã#¨ fl`«<Õ K«∂ã≤# Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° „Ѩuëêª ã¨=∞Ü«∞=∞O^Œ∞ "Õ^Œ =∞O„`ÀKåÛù~} ° =ÚŠѶ∞¨ ’+¨#∞ ™ê~Ú<å=∞㨇~°}
q∞H˜¯e ÉèÜ í ∞« Ѩ_áç È~Úi. D Ѩiã≤u÷ x ZÖÏ JkèQqÆ ∞Oz HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#∞ JkèQqÆ ∞OK«∞#@∞¡ JO|~° =∞O\˜# P#O^Œ=Ú`À „Ѩu Éè‰í Ωõ _Î ∂» D Éè[í #Ö’
[Ü«∞„Ѩ^ŒO QÍqOK«∞HÀ"åÖ’ `≥eÜ«∞x JÜ≥∂=∞Ü«∞ ã≤÷uÖ’ x~åfiǨωõΩÅ∞ "≥∞=ÿ ∞~°z QÍ#O KÕã∞¨ OÎ _»QÍ „Ѩ`º« Hõ∆ ^≥=· "≥∞#ÿ `å`«QÍi ã¨=∞Hõ=∆ Ú #O^Œ∞ ã¨HÍÅ=Ú#
=ÚxyáÈ~Úi. q„QÆÇ¨Ï „ѨuëêªÑ¨# J`«ºO`« "≥·Éèí==ÚQÍ [iy#k. P q^èŒOQÍ Z<≥fl<Àfl
J#∞Éè∂í `«∞Å∞, J#∞„QÆÇ¨ Å =∞^躌 Z@∞=O\˜ z#fl J"åO`«~=° ¸ ÖËHõ ÉÏÉÏ
~Ô O_»∞ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞ =ÚO^Œ∞QÍ =zÛ#ѨÊ\˜H© `å`« XHõ¯ Hõ} ∆ "≥∞<ÿ å q„QÆÇϨ O, J=∞‡"åi q„QÆÇ¨ Å`À áê@∞ ^Œ`áΫ ê^Œ∞HÍ „Ѩu+¨ª ZO`À P#O^À`«û"åÅ
=∞Ok~°=ÚÖ’xH˜ ~°=∞‡<åfl ~åÖË^∞Œ . J@∞=O\˜ L„QÆ=¸iÎx K«O„^•Ô~_ç,¤ =∞ÖË+¡ π =∞^茺 q[Ü«∞=O`«OQÍ =Úyã≤Ok. D HÍ~°º„Hõ=∞O`À áê>Ë `å`«QÍi
XHõ¯ ÃãHõ#∞ ‰õÄ_® ѨH¯õ ‰õΩ [~°∞QƉΩõ O_® "≥#flO\˜ LO_ç `å`«#∞ âßO`«Ñ~¨ K° ∞« @‰õΩ ~“„^Œ~∂° ѨO ‰õÄ_® Hõ#∞=∞~°∞QÔ · "åi ã¨ÇϨ [ ã≤^"úŒ ∞≥ #ÿ „¿Ñ=∞ Hõ~∞° }Å∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^ŒiÃÑ·
qâ◊fi„ѨÜ∞« `«flO KÕ™ê~°∞. P ~Ô O_»∞ ~ÀAÅ∂ `å`«QÍ~°∞ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ #QÆ~=° Ú ‰õΩiÑ≤Oz JO^Œih JÅiOѨK™Õ ê~°∞.
<åÅ∞QÆ∞ k‰õΩ¯ÖÏ KåÖÏ^Œ∂~°O „ѨÜ∂« }˜Oz "≥#∞Hõ‰Ωõ =∞~°Ö"Ë å~°∞. XHõ"Ñ·≥ Ù¨ ‰õΩ
`å`«QÍi Pjã¨∞ûÅ`À ѨÓ~°Î~Ú# D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ `å`«QÍ~°∞
"≥o§# `«~∞° "å`« J@∞ HÍ^Œx "Õ~˘Hõ "≥Ñ· Ù¨ WÖÏ #QÆ~=° Ú "≥Ú`«=Î ¸ „Ѩ^HŒ } ∆˜ =ÚÅ∞
~Ô O_»∞™ê~°∞¡ =∞~°Å qKÕÛã≤ D =∞Ok~° Ѩq„`«`#« ∞ ÃÑOá⁄OkOzi. <å~åÜ«∞}
KÕ~ÚOzi. `å`« „Ѩ=~°Î#‰õΩ J~°÷=Ú "≥Ú^Œ\’¡ `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H© ã¨=∞Ü«∞O
~Ô _çQ¤ ÍiH˜, Nx"åã¨∞Å∞ QÍiH˜ XHõ QÆ∞~°∞áœ~°q‚ ∞ <å_»∞ `å`«QÍi =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§
QÆ_∞» ã¨∞#Î flH˘nÌ `å`« XH˘¯Hõ¯ „áêO`«=Ú#∂ Uq^è=Œ ÚQÍ Ñ¨~º° "ÕHO∆˜ z JHõ¯_ç
`å`«QÍiH˜ ™ê~ÚÉÏÉÏ ^èiŒ OK«∞ HõÑh¨¶ =„ã¨=Î Ú#∞ ^èiŒ OѨKãÕ ≤ `å`«Ö’ ™ê~Úx
Ѩiã≤`÷ ∞« Å#∞ U q^è=Œ ÚQÍ J^Œ∞ѨÙÖ’H˜ `≥ã∞¨ <Î åfl~À „QÆÇÏ≤ Oz# „Ѩ`º« Hõ∆ ™êH˜∆ =∞ÖË+¡ π QÍOz ѨÓlOѨ=Öˇ##∞ ã¨OHõÅÊ=Ú Hõey HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ
=∂„`«"∞Õ . D ~Ô O_»∞ ~ÀAÅ∂ J`«x ÉèHí HΘ ,© F~°∞ʉõÄ Ñ¨sH∆Í ã¨=∞Ü«∞=ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ JOwHõiOz ^Œ`™Î« ê~Ú ã¨O™ê÷#=Ú#‰õΩ "ÕOKÕãi≤ . JѨÙÊ_»∞ ~Ô _çQ¤ Í~°∞,
xeKå~Ú. J~Ú`Õ `å`«ÃÑ· J##º ÉèHí Θ „ѨÑ` ¨ ∞« ÅÎ ∞ Hõey# W`«#∞ D ѨsHõ∆ Nx"åã¨∞Å∞ QÍ~°∞ `å`«QÍiH˜ HõÑh¨¶ ^èiŒ OѨKãÕ ≤ JO^Œ=ÚQÍ JÅOHõiOz `å`«
Ü«∞O^Œ∞ J=bÅQÍ <≥QÍæ_»#_»OÖ’ ã¨O^ÕǨÏ=Ú ÖË^Œ∞. Pq^èŒ=ÚQÍ „Ѩuëêª "≥∂=Ú#∞ QÍOz P#OkOK«∞K«∞O_»QÍ ZO`À „Ѩã#¨ flOQÍ gi „¿Ñ=∞#∞ ã‘fiHõiOz#
HÍ~°º„Hõ=∞=Ú#‰õΩ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ "≥Ú`«ÎO Ѩiã≤÷ux J^Œ∞ѨÙÖ’H˜ `≥zÛ# `å`« `å`« 'ÉÏQÆ∞<åfl<å— Jx J_çy gix ã¨O`«$Ñ≤ΠѨ~z° i. P `«~∞° "å`« Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂°
™ê~ÚÉÏÉÏ#∞ PǨfixOK«∞@‰õΩ Ѩiã≤` ÷ ∞« Å#∞ ã≤^=úŒ ÚQÍ #∞Ozi. J@∞=O\˜ `å`«QÍix ^Œi≈Oz QÆ∞~°∞ѨÓ[Å#∞ J`«ºO`« ÉèHí Î̃ „â◊^ÅúŒ `À [~°∞ѨÙH˘xi. P
~“„^Œ=¸iÎx âßOuOѨKãÕ ≤ „ѨuëêªÑ#¨ [iˆQÖÏ K«∂_»_O» x[OQÍ HõugÎ ∞^Œ ™ê=Ú ~å„u KåÖÏ á⁄^Œ∞áÌ È=Ù =~°‰Ωõ Éè‰í Ωõ ÅΠѨÓ[Å∞, Éè[í #Å`À P „áêO`«=∞O`å
=O\˜^.Õ x~åfiǨωõΩÅ ÉèHí HÎ̃ ˜ x[ѨsHõ,∆ J~Ú`Õ ã¨q∞u D Ѩiã≤u ÷ x ã¨*Ï=ÙQÍ L`åûǨÏ=ÚQÍ #∞O_≥#∞. P `«~°∞"å`« `≥Å¡"å~°∞~°≠Ï=Ú# QÆO. 3.30
JkèQqÆ ∞OzOk. HõÅ∂¡~∞° „QÍ=∞=ÚÖ’ #∞Oz# ^•fi~°HÍ=∂~Ú q„QÆÇϨ =Ú#∞ x=Ú+¨=ÚʼnõΩ ǨÏ~îå`«∞ÎQÍ HÀáÈ„k‰õΩÎ_≥·# `å`« JѨ~° ~°∞„^Œ∞_≥·<å_»∞.
J`«ºO`« "≥É· =íè =ÚQÍ JÅOHõiOz# <≥=∞e ~°^=Œä ÚÃÑ· Tˆ~yOѨÙÖÏ `«~e° OK«QÍ ÉèÏsHÍÜ«∞=Ú`À #∞O_ç |~°∞=ÙQÍ HõkÖË `å`« P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ t=`åO_»="Õ∞
„QÍ=∞ „QÍ=∞=Ú#O^Œ∞<å Éèí‰õΩÎÅ∞ ™ê~Ú<å^äŒ∞#‰õΩ =∞OQÆà◊ h~å[#=ÚezÛ KÕã<≤ å_»∞. [_»Å∞ Hõ\#ì˜ A@∞ì`À ã¨OѨÓ~°‚ kQÆO|~°~QÍ `å`« <å@ºO KÕã∂¨ OÎ >Ë
P#O^Œ=ÚQÍ ™êQÆ#OÑ≤i. D HÍ~°º„Hõ=∞ ÉÏ^躌 `«#∞ ã‘fiHõiOz# Hõ$+¨=‚ ¸iÎQÍ~°∞, =∞Ok~° Éè=í #=∞O`å QÆ_Q» _Æ Ö» Ï_çáÈ~ÚOk. `å`« D L„QÆ~∂° Ѩ=Ú#‰õΩ HÍ~°}O
™ê~ÚÉÏÉÏ QÍ~°∞ ~°^=Œä Ú "≥O@ ~åQÍ J_»∞QÆ_∞» QÆ∞<å Ǩ~°`∞« ÅO^Œ∞‰õΩO@∂ `≥Å∞ã¨∞HÀÖËH,õ `å`«#∞ P¿Ñ ^è~·≥ º° =Ú ÖËHõ JO^Œ~∂° xâıÛ+ì̈=ÚQÍ xezáÈ~Úi.
J`«ºO`« "≥É· =íè =ÚQÍ ™ê~Ú<å^ä∞Œ _»∞ ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞ #O^Œe Hõ|∂`«~Mü Ï<å‰õΩ KÕ~Ô #∞. FO ~°∞„^•Ü«∞ #=∞ó
V 168 V 169
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –12
P `«~∞° "å`« `å`« `«#O`« `å#∞QÍ =∂=¸Å∞ ã≤u÷ H˜ =K«∞Û=~°‰Äõ Z=fi~°∂ ëê^£#QÆ~ü – ™ê~ÚÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú :
Uq∞ KÕÜ«∞ÖËx Ѩiã≤÷`«∞ÅÖ’ LO_çáÈ~Úi. ã¨∞=∂~°∞ J~°QÆO@ áê@∞ `«# ëê^£#QÆ~ü "åã¨∞Öˇ·# _®. q[Ü«∞‰õΩ=∂~ü, _®. âß~°^Œ QÍ~°∞¡ H˘`«ÎQÍ
qâ◊fi~°∂Ѩ=Ú#∞ Kå\˜# Ñ≤=∞‡@ `å`« <≥=∞‡kQÍ Ü«∞^ä•ã≤u÷ H˜ =zÛi. P ~°H=õ ÚQÍ #i≈OQ∑ÇϨ ŸO#∞ xi‡Oz JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u "åiKÕ JHõ¯_» ™ê~Ú
`å`« JO^Œi =∞#ã¨∞ÅÖ’ QÆ∞~°∞ѨÓi‚=∞#∞ =∞^è∞Œ ~°ã‡¨ $uQÍ xeÑ≤i. Éèí[##∞ x~°fiÇ≤ÏOz# `«~°∞"å`« giH˜ `å"≥ÚHõ ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú xi‡¿ãÎ
"Õ~˘Hõ ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ =zÛ# `å`«QÍix =∞~˘Hõ¯™êi ÉÏQÆ∞O_»∞#x PÖ’K«# Hõey ã¨q∞u "åiH˜ `≥Å∞ѨQÍ "å~°∞ ã¨Å÷ x~°Ü ‚ ∞« =Ú [iy#
=∞Ok~°=Ú#‰õΩ PǨfixOK«QÍ `å`« JOwHõiOz "ÕOKÕãi≤ . J#∞HÀx q^è=Œ ÚQÍ `«~∞° "å`« N ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«QÍi KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ QÍqOz# â◊√Éè=í Ú
qKÕÛã≤# `å`« D ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ „uHõ~}
° â◊√kúQÍ ÉèQí =Æ O`«∞x ѨÓlOK«∞@ KÕ‰Äõ ~°∞#x `≥eÑ≤i. JѨÙÊ_»ÑÙ¨ Ê_Õ Pi÷H=õ ÚQÍ xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩO@∞#fl g~°∞ ã¨Å÷ =Ú
=Å# HõÅ∞QÆ∞ Ѷe¨ `«=Ú#∞ `≥eÜ«∞KÕãi≤ . P q^è•#=Ú#∞ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. H˘#_®xH˜ "≥à§◊ QÍ ã¨iQÍæ g~°∞ ^•K«∞‰õΩ#fl "≥Ú`«=Î Ú 40,000 ~°∂áêÜ«∞ňH ã¨Å÷
™ê~ÚÉÏÉÏ =∞Ok~°=ÚÖ’ „Ѩu =∞OQÆà"◊ å~°=Ú Åe`« ã¨ÇϨ „ã¨<å=∞ ѨÓ[ KÕã≤ x~°Ü ‚ ∞« =Ú [iy#k. Pq^è=Œ ÚQÍ =ÚO^Œ∞QÆ<Õ ÉÏÉÏ giKÕ _»|∞ƒÅ∞ *Ï„QÆ`Ϋ
~å[~å*Ëâfi◊ s J=∞‡"åi`À áê@∞QÍ JHõ¯_» L#fl `å`«QÍi Ѩ@=Ú#‰õΩ ‰õÄ_® Ѩ~z° "åi ã¨Oáê^Œ##∞ ã¨kfixÜ≥∂QÆ Ñ¨~z° i.
QÍÔ~Å∞ <≥"· ^Õ ºŒ =ÚQÍ ÃÑ\˜ì `å`« uO@∞#fl@∞¡ ÉèÏqOz ^è∞Œ xÖ’ "ÕÜÚ« @ â‹Å· [ `«~∞° "å`« ã¨q∞u "åiH˜ `≥eÜ«∞Ѩ~K° Q« Í ÃÇ·Ï„^•ÉÏ^£Ö’x Hõ|∂`«~Mü Ï<å
JÅ"å@∞. XHõ™êi náê=o ѨO_»∞QÆ =∞OQÆà"◊ å~°=Ú HÍ=_»=¸, J#∞HÀ‰õΩO_® ™ê~Ú =∞Ok~° q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ ‰õΩ "ÕOKÕÜÚ« K«∞#fl `å`«QÍi KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ
J^Õ~ÀA =∞^蕺ǨÏfl=Ú â‹·Å[ HõÅ∂¡~°∞ "≥à◊§@ `«@ã≤÷Oz JO^Œ~°∞ WzÛ# â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ KÕ~ÚOK«∞@‰õΩ ã¨∞=ÚǨ˙~°=Î Ú x~°~‚ ÚOzi. ^Œ`™Î« ê~Ú ã¨O™ê÷<£
<≥"· ^Õ ºŒ =ÚÅ`À áê@∞ `å#∞ QÍÔ~Å#∞ ‰õÄ_® fã¨∞‰õΩ"≥o§Ok. J~Ú`Õ QÍÔ~Å#∞ „ѨuëêªÑ¨# =Úyã≤# "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞ ëê^£#QÆ~ü Ѩܫ∞#"≥∞ÿi. PǨ¡^ŒHõ~°
uxÑ≤OK«É’~Ú# =ºH˜` Î À `å`«QÍ~°∞ `å#∞ JO`«‰Ωõ =ÚO^Õ "å\˜x u<åfl#x "å`å=~°}=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ ZO`À „Ѩã¨#∞flÅ∞QÍ LO_ç D HÍ~°º„Hõ=∞=Ú
ã¨Ê+ì̈Ñi¨ z â‹Å· [ "≥Ñ· Ù¨ ™êaè„áêÜ«∞=ÚQÍ K«∂ã≤i. P q^è=Œ ÚQÍ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í [Ü«∞„Ѩ^Œ =∞QÆ∞#@∞¡ KÕãi≤ . P<å\˜ =~°‰Ωõ ZO`À ~“„^Œ=ÚQÍ #∞#fl `å`«
`å`«QÍ~°∞ u<åÅ#fl L^ÕâÌ º◊ =Ú`À ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ ÃÑ\ì̃# <≥"· ^Õ ºŒ =Ú HõÅ∂¡~∞° Ö’ „ѨuëêªÑ#¨ =Úyã≤# "≥O@<Õ „Ѩã#¨ ∞flÖˇi· . HÍ|\ì̃ `å`«QÍ~°∞ D „Ѩ^âÕ =◊ ÚÖ’
‰õÄ~°∞Ûx `å`« „QÆÇÏ≤ OKå~°O>Ë "åiH˜ ZÅ¡Å∞ ÖË=x `≥eÜ«Ú@ÜÕ∞ HÍHõ, ÉèHí ` Î̃ À P#O^Œ=ÚQÍ QÆ_Ñç i≤ . JO`ÕHÍHõ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ xq∞`«"Î ∞≥ ÿ XHõ H˘|ƒiHÍÜ«∞#∞
=∞#O Kտ㠄Ѩu q#flѨ=¸ `å`«#∞ KÕ~∞° `«∞O^Œx `Õ@`≥Å=¡ ∞~Ú#k. `å`«QÍi KÕuHõOkOK«QÍ `å`«QÍ~°∞ H˘O`«¿ãѨ٠^•xx KÕ`«∞Å`À P_çOz
ǨÏ~îå`«∞QÎ Í <ÕÅHˆ ã≤ H˘@ìQÍ JHõ¯_»∞#fl ~å~ÚH˜ `«ye P HÍÜ«∞ ã¨iQÍæ =¸_»∞
Dq^èOŒ QÍ Ñ¨Ó[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r P^ÕâßÅ "Õ∞~°‰Ωõ W^Œ~Ì ∞° J=^è∂Œ `«Å ã¨=∂# =ÚHõ¯ÖˇO· k. =∂=¸Å∞ <ÕÅÃÑ· Ü«∞^ä•ÖÏѨ=ÚQÍ "Õã#≤ HÍÜ«∞ ѨQÅÆ _»"∞Õ
áê^Œ^èŒ∂o`À Ѩq„`«`« <˘Ok# D =∞Ok~°O Éèí‰õΩÎÅ Hõ~°‡Å#∞, HõëêìÅ#∞ HÍHõ =¸_»∞ =ÚHõ¯Å=fi_»O JO^Œih Pâ◊Û~°ºÑ¨~°z `å`« ^Œ`«Îã¨fi~°∂Ѩ=Ú
ÉÏѨÙ`ÀOk J#_»OÖ’ Z@∞=O\˜ ã¨O^ÕÇϨ O ÖË^∞Œ . D =∞Ok~°OÖ’ XHõ™ês `Õ@`≥Å"¡ ∞≥ #ÿ k. D ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ _®Hõ~ì ∞° QÍi XHõ ã¨O=`«û~°=Ú
HÀ\˜ Éè™í ê‡~°Û#, 108 ~ÀAÅ JYO_» ™ê~Ú<å=∞=Ú =O\˜ |$ǨÏ`«~Î ° P^蕺u‡Hõ =Ü«∞ã¨∞ Hõey# ™ê~ڄѨ™ê^Œ∞#∞ qâı+=¨ ÚQÍ Pj~°fikOK«∞@ JHõ¯_»∞#fl "å~°O^ŒiH©
HÍ~°º„Hõ=∂Å#∞ xifiѶ∞¨ flOQÍ x~°fiÇ≤ÏOK«_O» ^•fi~å =∞Ok~° x~åfiǨωõΩÅ∞ PÅÜ«∞ P#O^ŒO HõeyOzOk. P ÉÏ|∞ ‰õÄ_® `å`«`À JO`« z#fl"å_≥·#ѨÊ\˜H©
Ѩq„`«`#« ∞ ã¨^• HÍáê_»∞`«∞<åfl~°∞. ѨiK«Ü∞« =Ú#fl "åx=Öˇ H˘`«Î Jx ÉèÜ í ∞« Ѩ_H» õ Ǩ~ÚQÍ P_»∞‰õΩ<åfl_»∞. `å`«QÍ~°∞
V 170 V 171
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –12
P ÉÏ|∞‰õΩ `å#∞ uO@∞#fl a㨯@∞ì#∞ uxÑ≤Oz J`«xH˜ u~°∞QÆ∞ÖËx ã¨=∂kè #∞O_ç `å`«QÍi ã¨=∂^è•#=Ú Z=fiiÔH<· å ÅaèOK«=K«∞Û HÍh
Pjã¨∞ûÅOkOzi. ã¨=∂kèÖ’ U@"åÅ∞QÍ Ñ¨_»∞H˘x ^Œ~°≈#q∞=fi_»=∞#flk Z=fi~°‰õÄ ÅaèOK«x
P `«~∞° "å`« `å`«QÍix `«=∞ Ǩã¨Ê@Öò‰Ωõ ~å=Åã≤OkQÍ ÉèÏ~åº Éè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° k=º^Œ~≈° #=Ú. `å`«QÍix ‰õÄ~°∞ÛO_»É\ ˇ ì̃ ã¨=∂kè KÕã#≤ ѨÊ\˜H© _®Hõ~ì ∞° QÍiH˜
"Õ_»∞HÀQÍ "≥O@<Õ JO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOz# `å`« |Ü«∞Å∞^Õi Ǩã¨Ê@Öò HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz# q^è=Œ ÚQÆ<Õ `å`«QÍ~°∞ P ã≤u ÷ Ö’<Õ Ñ¨_∞» ‰õΩx Ü«ÚO_ç~#° ∞
„áêOQÆ}=Ú KÕi Ѩiã¨~°=ÚÅxflO\˜h ‰õ∆Ω}‚=ÚQÍ Ñ¨ijeOz Ǩã¨Ê@Öò ã¨OQÆu 21 ~ÀAÅ `«~°∞"å`« `å`«QÍi áê^Œ^Œ~°≈#=Ú =Å# JO^Œ~°‰õÄ
`≥eÜ«∞=zÛ#k. J~Ú`Õ _®Hõ~ì ∞° QÍiH˜ =∂„`«=Ú D ^Œ~≈° #=Ú Hˆ =Å=Ú
P=¸ÖÏ„QÆ=¸ ™êaè„áêÜ«∞=ÚQÍ `«=∞ ^Œ$+≤xì ™êiOzi. xÅ∞K«∞#fl ã¨Å÷ =Ú
`å`« ã¨=∂kè K≥Ok# "å~°=Ú Ö’¿Ñ ÅaèOz#^ŒO>Ë XHõ _®Hõ~ì Qü Í PÜ«∞# `å`«
#∞O_ç XHõ¯ J_»∞QÔ <· å Hõ^ÅŒ Hõ `å`«QÍ~°∞ "≥Ú`«=Î Ú Ç¨ã¨Ê@Öò#∞ ѨiH˜Oz K«∂ã≤i.
=∞ǨÏ`«º=Ú#∞ â◊OH˜Oz#ѨÊ\˜H© `å`« PÜ«∞# =∞#ã¨∞Ö’x J#∞=∂#=Ú
Pq^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍi J=∞$`«=∞Ü«∞ ^Œ$‰õΩ¯Å∞ ™ÈH˜# P Ǩã¨Ê@Öò k#k<åaè=$kú
f~°Û_»"∞Õ HÍHõ JѨÙ~°∂Ѩ ^Œ~≈° # ÉèÏQƺ=Ú HõeyOzi.
<˘Ok =∞Ok~° x~å‡}=Ú#‰õΩ HÍ=Åã≤# ^è#Œ =Ú Z@∞=O\˜ W|ƒO^Œ∞Å∂ ÖËHõ
ã¨=∞‰õÄi =∞Ok~° x~å‡}=Ú#∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ Ñ¨ÓiÎKÕÜ«∞QÆeyi. `«~°∞"å`« `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok# `«~∞° "å`« ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ #∞O_ç HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ
`å`«QÍ~°∞ +≤i_ô Ü«∂„`« ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ q[Ü«∞‰õΩ=∂~ü QÍ~°∞ ‰õΩ@∞O|=Ú`À áê^ŒÜ∂« „`« KÕÜÚ« Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ g~°∞ xO_»∞ =∞#ã¨∞`À Éè’[# U~åÊ@∞¡ QÍqOz
ã¨Ç¨ +≤i_ô =zÛ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ gi`À ''QÆ∞_ç Z@∞¡#flk——? _®Hõ~ì ∞° QÍÔ~#· âß~°^QŒ Í~°∞ `å<Õ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ =O_ç ѨOÑ≤Oz `å`«QÍiÔH· #_çKÕ
Jx „ѨtflOzi. J=^èŒ∂`«Å‰õΩ =º‰õΩÎÅ`À HÍh, ã¨Oã¨÷Å`À HÍh ã¨O|O^èŒ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ Z@∞=O\˜ W|ƒOn ^•iÖ’ HõÅ∞QƉΩõ O_»∞#@∞¡ `«=∞ =O`«∞ Hõ$+≤ `å=Ú
=ÚO_»^∞Œ . J@∞=O\˜k `å`«QÍ~°∞ gix „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ QÆ∞_ç QÆ∞iOz q=~°=ÚÅ∞ KÕã≤ `å`«Ñ@ ¨ ¡ `«=∞ „¿Ñ=∞#∞ P q^è=Œ ÚQÍ K«∂Ñ≤Ozi.
„ѨtflOK«∞@ =Å# `å`«QÍ~°∞ gix P =∞Ok~° x~å‡}=Ú#‰õΩ ZOK«∞H˘x~°#∞ P `«~∞° "å`« 1996= ã¨O. U N~å=∞#=q∞ <å_≥` · Õ `å`«QÍi KÕ`∞« Å
q+¨Ü∞« =Ú ã¨Ê+¨=ì ∞~Ú#k. g∞^Œ∞QÍ â◊O‰õΩ™ê÷Ñ#¨ [iy#^À J^Õ N~å=∞#=q∞<å_»∞ ™ê~ÚÉÏÉÏ q„QÆÇϨ
~åq∞Ô~_ç¤ `å`« ã¨=∂kè K≥Ok#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍix `å`«QÍi QÆ$ǨÏ=Ú#O^Õ „ѨuëêªÑ#¨ QÍqOzi. JO`«‰Ωõ =Ú#∞¿Ñ J#ã¨∂Ü«∂ =∂`« KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ
ã¨=∂kè KÕã~≤ #° ∞ "å~°#Î ∞ âß~°^Œ QÍ~°∞ Éè~í ‰Î° Ωõ `≥Å∞ѨQÍ _®Hõ~ì ∞° QÍÔ~#· PÜ«∞#‰õΩ JYO_» ^è∞Œ x „áê~°OÉè’`«û==Ú QÍqOzi. Dq^è=Œ ÚQÍ `«=∞ â◊H=Θ OK«#
D q^è=Œ ÚQÍ KÕÜ∞« _»=Ú Jã¨ÇϨ [=ÚQÍ JxÑ≤Oz P q^è=Œ ÚQÍ KÕÜ∞« _»"∞Õ q∞@x ÖˉΩõ O_® =∞Ok~° x~å‡}"Õ∞ HÍHõ, P =∞Ok~° ÉÏQÀQÆ∞Å∞ <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® QÆ=∞xã¨∂Î
=∞#ã¨∞Ö’ "Õ~∞° ÉèÏ=# HõÅ∞QÆQÍ P =∞~°∞<å_»∞ g~°∞ x„kã¨∞#Î fl ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ =∞Ok~° Jaè=$kúH˜ JO`«∞ÖËx Hõ$+≤x ã¨Å∞Ѩ٠giH˜ `å`«QÍi Pjã¨∞ûÅ∞ ã¨^•
_®Hõ~ì ∞° QÍi HõÅÖ’ ã¨=∂kèÖ’ XHõ ѨH¯õ ‰õΩ U@"åÅ∞QÍ Ñ¨_∞» ‰õΩx L#fl `å`«QÍ~°∞ xez LO\Ï~Ú.
K≥Ü∞≥ ºuÎ "ÕÅ∞ K«∂Ñ≤ã∂¨ Î ''UOk~å J<åfl=Ù—— Jx XHõ ~°O„^è=Œ Ú #∞O_ç K«∂ã¨∂Î
HÀѨ=Ú`À ѨeHˆ ã¨iH˜ `«# `«ÑÙ¨ Ê_»∞ PÖ’K«#‰õΩ ÉèÜ í ∞« Ѩ_áç È~Ú# _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞
''UO J#ÖË^∞Œ , `å`å `«ÃÑ·ÊáÈ~ÚOk, `«ÃÑ·ÊáÈ~ÚOk—— Jx =∞s =∞s Hõq∆ ∞OK«=∞x `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
HõÅÖ’<Õ `å`«#∞ „áêi÷Ozi. P q^èŒ=ÚQÍ PÜ«∞# =∞#ã¨∞Ö’ Hõey# Ѩ<fl≥ O_»= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
J#∞=∂#=Ú#∞ ~°∂ѨÙ=∂ѨÙ@ÜÕ∞ HÍHõ Z=fi~°‰Äõ ÅaèOK«x JѨÓ~°fi ^Œ~≈° #=Ú#∞
á⁄Oki. <åÅ∞QÆ=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ã¨=∂Ѩ=Î Ú
V 172 V 173
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –13
^Œ`«Î ã¨fi~°∂ѨÙ_≥·# ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«#∞, ^Œ`«ÎˆH∆„`«"≥∞ÿ# QÍ}∞QÍѨÙ~°OÖ’
J~Ú^Œ= ~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ^Œi≈OK«∞HÀ"åÅ<Õ z~°∞HÀiHõ JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞uH˜ HõeyOk. D
HÍ~°º„Hõ=∂xH˜ t=~å„`Õ `«y# ã¨=∞Ü«∞=∞x ÉèÏqOz `å`« J#∞=∞u,
ˆH∆„`« QÍ}∞QÍѨÓ~°∞ Pj~åfi^•Å#∞ á⁄Ok ѨÓ[ºN t=<Õâ<◊ £ ™êfig∞r P^Õâß#∞™ê~°O 72 QÆO@Å∞
JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨OH©~#ΰ , J#fl^•#O KÕÜ∞« ^ŒÅz ã¨HÅõ U~åÊ@¡#∂ ‰õÄ~°∞Û‰õΩx
23–2–1991= `Õnx x~°~‚ ÚOKå~°∞. QÍ}∞QÍѨÓ~°∞ Ö’x ã¨OQÆO =^ŒÌ <å=∞
J^蕺ܫ∞=Ú – 13 ã¨OH©~#ΰ , =∞~îO° =^ŒÌ `å`« =ã¨uH˜ U~åÊ@∞¡ [iQÍ~Ú. J#∞‰õΩ#fl „ѨHÍ~°O
ÉèHí |Îõ $O^Œ=∞O`å ã¨OQÆO KÕi Éè[í # U~åÊ@¡Ö’ x=∞QÆfl"≥∞<ÿ å~°∞. QÍ}∞QÍѨÙ~°O
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó KÕi# =∞~°∞Hõ} ∆ O #∞Oz `å`« zkfiÖÏã¨OQÍ LO_ç Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ P#OkOѨK™Õ ê~°∞.
ÉèHí |
Îõ $O^Œ=∞O`å Éè[í #Ö’ áêÖÁæ#QÍ `å`« ¿ã=ÔH· H˘O`«=∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ =∂„`«O
kQÆO|~°O ^ÕnѨº=∂#O k=º=∞OQÆà~◊ ∂ ° ѨO `å`«`À áê@∞ =∞~îO° Ö’<Õ LO_çáÈÜ«∂~°∞.
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O
t=~å„u Ѩ~fi° k<å# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«QÍiH˜ `«Å™êfl#O KÕ~ÚOK«^ÅŒ z "åi
=∞ Ǩ~å„+¨ìÖ’x Hõ~°O*Ï „QÍ=∞=ÚÖ’ [x‡Oz# ÉÏÅ #~°Ç¨Ïi P[Ô̋H· "Õ_∞» ‰õΩ<åfl~°∞. JѨÙÊ_»∞ =∞OK«O g∞^Œ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl `å`« ''P JÖψQ
LѨ#Ü«∞#=∞~Ú# "≥O@<Õ "å~°}Ït KÕi ã¨<åºã¨nHõ#∆ ∞ á⁄Ok NNN #$ã≤OÇ¨Ï HÍx=fiO_ç—— Jx J#∞=∞uxKåÛ~°∞. J#∞=∞u<≥` · Õ WKåÛ~°∞ HÍh "å~°∞ ‰õÄ~°∞Û#fl
=∞OK«O g∞^Œ #∞O_ç XHõ¯ JOQÆ∞à◊"∞≥ <ÿ å ѨH¯õ ‰õΩ [~°∞QÆHáõ È=_»"∞Õ HÍHõ `«Å™êfl#O
ã¨~ã° fi¨ u <å=∞=Ú ^èiŒ Oz ^Õâ◊ Ѩ~º° @# QÍqOz #$ã≤OǨÏ"å_çÖ’ 12 ã¨O. ѨOK«
KÕ~ÚOK«=∞x `˘O^Œ~° KÕÜ∞« ™êQÍ~°∞. P =∞OK«O g∞^Œ `å`«‰Ωõ ZÖÏ `«Å™êfl#O
QÆOQÍ#n f~°=ÚÖ’ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ J<ÕHÍ#∞Éè∂í `«∞Å#∞ HõeyOz JHõ¯_ç#∞O_ç QÆ∞Ń~åæ
KÕ~ÚOKåÖ’ J~°÷OHÍHõ Éèí‰õΩÎÅO`å `≥Å¡É’Ü«∂~°∞. JѨÙÊ_»∞ XHõ Éèí‰õΩÎ~åÅ∞
lÖÏ¡Ö’x QÍ}∞QÍѨÙ~°=Ú KÕii. #$ã≤OÇ¨Ï ã¨~ã° fi¨ u ™êfiq∞ áê^Œãʨ ~°≈KÕ Ñ¨Ùh`«"∞≥ #ÿ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ XHõ¯ K«∞Hõ¯ h~°∞ `å`« Hõà§◊ Ö’¡ HÍh, â◊s~°OÃÑ·# HÍh, =∞OK«O
D <ÕÅ Hõ~‡° Éè∂í q∞QÍ =∂i ZO^Œ~Ô O^Œi Hõ~‡° =ÚÅ#∞, Hõ+=ì¨ ÚÅ#∞ `«ÑÊ≤ Oz g∞^Œ HÍh Ѩ_»‰õΩO_® J`«ºO`« „â◊^ŒúQÍ, ã¨=∞~°÷=O`«OQÍ P HÍ~°º„Hõ=∂xfl
Hˆ „∆ `« QÍ}∞QÍѨÙ~°=ÚQÍ „Ѩãk≤ ú QÍOz#k. ™êfiq∞"å~°∞ D „QÍ=∞=ÚÖ’x ~Ô O_»∞ ѨÓiÎKãÕ O≤ k. W^ŒO`å "Õ_∞» HõQÍ QÆ=∞xã¨∞#Î fl `å`« ‰õÄ_® P"≥∞‰õΩ ã¨ÇϨ Hõiã¨∞#Î fl@∞¡QÍ
#^Œ∞Å ã¨OQÆ=∞ f~°=ÚÖ’ B^Œ∞O|~° =$Hõ=∆ Ú H˜O^Œ J=`«iOz Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ `«# H˘OK«"∞≥ <ÿ å Hõ^ÅŒ Hõ "≥∞^ŒÅHõ ‰õÄ~°∞Ûx `«Å~°∞^Œ_Ì O» J~Ú# "≥O@<Õ Z=fi~°∂ Ug∞
bÅÅ∞, =∞Ç≤Ï=∞ÅKÕ `«iOѨKÕã≤i. `«# J=`å~° ã¨=∂Ñ≤Î ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ J_»QHÆ =õ Ú#∞¿Ñ `«#‰õΩ `å#∞QÍ ÖËz |Ü«∞@‰õΩ =zÛ ™êfl<åxÔH· xÅ|_®¤~∞° . D
„QÍ=∞=ÚÖ’x =∞~î°=ÚÖ’ `«# x~°∞æ} áê^Œ∞HõÅ∞OK«∞@KÕ P ã¨÷Å=Ú#‰õΩ K«~º° ^•fi~å `å`« ÉèQí =Æ O`«∞x ¿ãqOK«_®xH˜ ÉèHí Î̃ „¿Ñ=∞Å`À áê@∞ UHÍ„QÆ`«
=∞Ǩ`«‡º=Ú xzÛ Nâ‹Å· =Ú KÕi JHõ¯_ç áê`åà◊QOÆ QÆÖ’ JO`«i›`«∞Öˇi· . ™êfiq∞ J<Õk ZO`« =ÚYº"≥∂ J#∞Éè=í ѨÓ~°fiHõOQÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ „QÆÇÏ≤ Oz PK«iOKÕÖÏ KÕ™ê~°∞.
ã¨â◊s~°∞Å∞QÍ LO_ç `«iOѨKÕã≤# B^Œ∞O|~ü =$Hõ∆=Ú, P ã¨OQÆ=∞ #k, ^蕺ã¨=∞à◊§‰õΩO_® =∞#OKտ㠄Ѩu Ѩh, ѨÓ[ ¿ã= ‰õÄ_® ^蕺#=Ú, [Ѩ=Ú,
áê^Œ∞HÍÅÜ«∞=Ú ZO`À Ѩq„`«`« <˘Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ ∞ ÉÏѨÙK«∞#flq. `«Ñ㨠∞¨ ûÅ`À ã¨=∂#"≥∞#ÿ =x `å`« `«# KÕ`Å« ^•fi~å x~°∂Ñ≤OKå~°∞. W^Õ ã¨^∞Œ ~æ ∞° =Ù
V 174 V 175
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –13
ÅHõ}
∆ O. "å~°∞ =∞#ˆHg∞ É’^èÅŒ ∞ KÕÜ∞« ‰õΩO_®<Õ `«=∞ KÕ`Å« ^•fi~å t+¨µºÅ#∞ |OQÍ~°=∂Ü≥∞<å—— JO@∂ ã¨Ow`«OÖ’ Zxfl ~°HÍÅ ~åQÍÅ∞ L<åflÜ≥∂ Jxfl
ã¨iÜ≥∞ÿ # =∂~°Oæ Ö’ #_çÑO≤ z P^蕺u‡HÀ#fluH˜ =∂~°Oæ K«∂ѨÙ`å~°∞. ~°HÍÅ∞QÍ `å`«#∞ |∞[˚yOz, ÖÏeOz „¿Ñ=∞`À "Õ_»∞‰õΩ<åfl_»∞. JHõ¯_»∞#fl
Éè‰í Ωõ ÅÎ O`å `å`« UO KÕ™êÎ~À J#fl P`«$`«`À Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞<Î åfl~°∞. JѨÊ\˜=~°‰Ωõ
JO`ÕHÍHõ P"≥∞ ÉèHí Î̃ „ѨÑ`
¨ ∞« ÅÎ ‰õΩ "≥∞zÛ#@∞¡QÍ `å`« t=~å„u Ѩ~fi° k<å#
=∂=¸Å∞QÍ L#fl `å`« =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í J`«#∞ KÕã#≤ q#flѨ=Ú#∞, „áê~°#÷ #∞
ѨzÛ QÆOQÔ <· å =Ú@ìx P"≥∞KÕ`« `å#∞ ã¨fiÜ«∞OQÍ `«# =∞Ǩ„Ѩ™ê^•xfl uxÑ≤OKå~°∞.
PÅH˜Oz =∞ø#"≥∞` ÿ Õ g_»Ö^Ë ∞Œ HÍh ÉèÏ+¨HOõ ^Œx J"åº[º Hõ~∞° }`À J`«xx xO_»∞QÍ
P~°HOõ QÍ U Ѩ~"° ∞Õ â◊fi~° ™êH∆Í`å¯~åxÔH· =∞#=∞O`å D ÉèHí Î̃ ™ê^è#Œ Å∞ KÕ™êÎ"∂≥
nqOKå~°∞. `å`« =∞ø#O g_»#ѨÊ\˜H© JHõ¯_»∞#fl Éè‰í Ωõ ÖÎ =ˇ fiiH© `å`« J`«x HÀiHõ
P ÉèQí =Æ O`«∞_Õ „Ѩ`º« HõO∆ QÍ =∞Ǩ„Ѩ™ê^•#fl#∞„QÆÇÏ≤ Oz P"≥∞ [#‡HÀ ™ê~°H÷ ` õ «
f~°ÛÖË^#Œ fl Jã¨O`«$Ñ≤Î HÍh, ÉÏ^èŒ HÍh `≥eÜ«∞x XHõ JÖ∫H˜Hõ P#O^•xfl JHõ¯_»∞#fl
xKåÛ~°∞.
„Ѩu Éè‰í Ωõ _Î ∂» J#∞Éèqí OKå_»∞.
72 QÆO@Å JYO_» ™ê~Ú<å=∞O ѨÓ~°=Î fi_»O`À<Õ Éè[í # |$O^Œ=∞O`å
WO`«=∞Ok =∞#ã¨∞Å#∞ ^Àz, JO^Œi HÀiHõÅ#∂ =∞xflOz Pj~°fikOz#
`å`« ^Œ~≈° <åxÔH· "ÕOKÕ™ê~°∞. WHõ JѨÊ\˜ #∞O_ç `å`« `«# bÖÏ qÖÏ™êxfl U
`å`« ZO^Œ~Ô xfl ~°HÍÅ∞QÍ "Õ_<ç å =∞ø#O g_»Háõ È=_®xH˜ HÍ~°}O P ™ê÷#O
~°HOõ QÍ K«∂Ñ≤OKå~À WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O. `å`« JHõ¯_»∞#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~‰° Äõ
NNN #$ã≤OÇ¨Ï ã¨~°ã¨fiu ™êfiq∞ "åik HÍ=_»"Õ∞ HÍ~°}O. ZO^Œ∞HõO>Ë
`«# KÕ`Å« ∞ bÅÅ∞ ^•fi~å zxfl Hõ$+¨µx‚ , ÉÏÅ #$ã≤OÇ¨Ï ã¨~ã° fi¨ ux `«ÅÑ≤OѨK™Õ ê~°∞.
N #$ã≤OÇ¨Ï ã¨~ã° fi¨ u ™êfiq∞ Hõ~O° *Ï J<Õ „QÍ=∞=ÚÖ’ ѨÙ\˜#ì =∞~°∞Hõ}∆ "Õ∞ JO^Œi
W^ŒO`å QÆ=∞xã¨∞#Î fl P |$O^ŒOÖ’x <å\ϺKå~°∞ºÖˇ#· âı+µ¨ ÉÏ|∞‰õΩ `å`«#∞
Ñ≤ÅÅ¡ ÖÏ U_»=_®xH˜ |^Œ∞Å∞ ''FO—— Jx „Ѩ}=<å^•xfl =¸_»∞™ê~°∞¡ LK«Ûiù Oz
^Œi≈OK«_O» J^Õ „Ѩ^=Œä ∞O. JO`ÕHÍ^Œ∞ Jã¨Å∞ XHõ J=^è∂Œ `«#∞ „Ѩ`º« HõO∆ QÍ
T~°∞‰õΩ<åfl~°∞. P ÉÏÅ∞#‰õΩ #~°Ç¨Ïi J<Õ <å=∞q∞_ç JÖÏ¡~°∞=Ú^Œ∞ÌQÍ
^Œi≈OK«_»"Õ∞ "≥Ú^Œ\˜™êi J~Ú#ѨÊ\˜H© J`«xH˜ „Ѩ^äŒ=∞ ^Œ~°≈#OÖ’<Õ `å`«
`«e^¡ OŒ „_»∞Å∞ ÃÑOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. P #~°ÇϨ i `«# ÉÏźKÕ+Åì̈ `À `«# J=`å~°
Hõ^eŒ HõÅ∞, KÕ+Åì¨ ∞, K«~º° Å∞ ÉÏÅHõ$+¨µx‚ `«ÅÑ≤OѨKÜ
Õ ∞« QÍ ~°H~õ H° ÍÅ ~°OQÆãÖ÷¨ ÏÅÃÑ·
„áê=ÚMϺxfl `≥eÑ≤#ѨÊ\˜H© =∞ø#O `«Ñ¨ÊÖË^Œ∞. LѨ#Ü«∞# ã¨=∞Ü«∞OÖ’
Z<Àfl ~°HÍÅ <å\ϺÅ#∞ „Ѩ^iŒ ≈Oz# J`«#∞ „Ѩ`º« Hõ∆ #@~å[=¸iÎÜ∞ÿ≥ # `å`«#∞
"Õ^=Œ ∞O„`ÀKåÛù~} ° `À<Õ =∞ø#O g_ç# =∞O„`«=¸iÎ P™êfiq∞. P ™êfiq∞ ™ê÷#OÖ’
QÍOz# P#O^Œ áê~°=â◊ºOÖ’ J^Œ∞ƒù`"« ∞≥ #ÿ ‰õÄzѨÓ_ç #$`åºxfl Jaè#~ÚOKå_»∞.
xeKå~°∞ HÍ|\˜ì `å`« `å#∞ ‰õÄ_® D Hˆ „∆ `«OÖ’ =∞ø#O áê\˜Oz JÅ<å\˜
XHõ JÖ∫H˜HÍ#O^ŒO`À J`«#∞ KÕã¨∞Î#fl P #$`«ºO JHõ¯_»∞#fl "å~°O^Œih
#$ã≤OÇ¨Ï ã¨~ã° fi¨ u ™êfiq∞x Hõ#∞flÖÏ~å QÍOK«x <Õ\˜ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ P ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO
ã¨"∂≥ ‡Ç≤Ï`«∞Å#∞ KÕãO≤ k. Éè‰í Ωõ ÅÎ O`å P#O^Œ™êQÆ~O° Ö’ FÅÖÏ_®~°∞. P~°HOõ QÍ
HõeyOKå~°∞. P ~°HOõ QÍ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `å`« ™êOQÆ`åºxfl, „¿Ñ=∞#∞, J#∞„QÆÇ¨ xfl
™êy# #$`«ºO =ÚyOz# âı+µ¨ ÉÏ|∞ `å`« áê^•ÅÃÑ· „"åe Pj~°fikOK«=∞x HÀ~°QÍ
ã¨OѨÓ~°O‚ QÍ J#∞Éèqí Oz ^è#Œ º`«<˘Oki.
`å`« J`«xx Pj~°fikOKå~°∞. JѨÙÊ_»∞ J`«xH˜ =¸_»∞ ~ÀAÅ∞QÍ =∞ø#O
áê\˜ã∞¨ #Î fl `å`«#∞ =∂\Ï¡_Oç KåÅ<Õ z~°∞ HÀiHõ HõeyOk. JO^Œ∞Hˆ J`«#∞ `å`«#∞ WHõ =ÚyOѨ٠HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ ÉèÏQÆOQÍ JѨÊ\˜=~°‰Ωõ `å`«Ö’ ÉÏÅHõ$+¨µx‚
`«##∞ <À\˜`À Pj~°fikOK«=∞x HÀ~å_»∞. J`«x HÀiHõ q#fl `å`« uiy ^Œi≈Oz# ~å=ÚÅ∞ J<Õ Éè‰í Ωõ _Î ∞» WHõ `å`«#∞ =ke "≥àϧÅ<Õ `«ÅOѨ٠~åQÍ<Õ
z~°∞#=Ùfi`À Pj~°fikOKå~°∞. J`«xH˜ HÍ=Åã≤#k `å`« ѨÅ∞‰õΩ. Jk QÀáêÅHõ$+¨µ_‚ ∞» |$O^•=<åxfl =ke "≥o`Õ P Ü«∞=Ú<å#k, QÀÑ≤HÅõ ∞ Ѩ_Õ ÉÏ^è#Œ ∞
<≥~"° ~Õ H° áõ ÈÜÕ∞ã¨iH˜ J`«#∞ ''ѨÅ∞ˆH |OQÍ~°=∂Ü≥∞<å – F `å`å – h ѨÅ∞ˆH WHõ¯_» ÉèHí Îõ |$O^•xH˜ J#fi~Úã¨∂Î ''Ü«∞=Ú<å~Àˆ~ – Ѩ~Çü Ϩ Ocè~Àˆ~ – QÀ‰õΩÖò¿ã
V 176 V 177
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –13
QÀáêÖòK«ÖË—— J<Õ áê@#∞ J`«ºO`« P„~°` Ì `
« À QÍ#O KÕÜ∞« QÍ<Õ JѨÊ\˜=~°‰Ωõ PǨfixOzi. J~Ú`Õ Z=fi~°∂ Ug∞ K≥Ñʨ Hõ=Ú#∞¿Ñ `å`«QÍ~°∞ =∞Ǩ`«∞‡Å#∞
`å`« „¿Ñ=∞Ö’ "≥∞=ÿ ∞~°z# Éè‰í Ωõ ÅÎ O`å XHõ¯™êiQÍ ÉÏǨϺ㨇$u Hõey f„= "Õ^#Œ ‰õΩ ‰õÄ~°∞ÛO_»É@ˇ ∞ì P Pã¨#=ÚÃÑ· ‰õÄ~°∞ÛO_ç `«# =∞ǨÏ`«‡º=Ú#∞ K≥Ñʨ HõÜ∞Õ K≥ÑÊ≤ i.
QÆ∞Ô~·<å~°∞. JHõ¯_» P ^Œ$â◊ºO x["≥∞ÿ# Ü«∞=Ú<åf~åxfl `«ÅÑ≤OѨKÕã≤Ok. P `«~∞° "å`« PHÍâ◊O "≥Ñ· Ù¨ K«∂ã¨∂Î U"Õ"À ã¨O[˝Å∞ KÕã∂¨ Î KåÖÏ¿ãѨ٠QÆ\Qì˜ Í J~°zi.
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ‰õÄ_® `å`«#∞, P P#O^•xfl =ke uiy ã¨O™ê~° |O^èOŒ Ö’ P `«~∞° "å`« `å`« JO^ŒiH© `«# áê^Œ ^Œ~≈° # ÉèÏQƺO HõeyOz JHõ¯_»∞#fl ѨO_»` ¡ À
z‰õΩ¯HÀ=Åã≤O^ÕH^õ • J#fl `«ÅO¿Ñ Éèií OK«ÖHË áõ ÈÜ«∂~°∞. x["Õ∞Hõ^• XHõ¯™êi P_»∞‰õΩ#fl@∞¡QÍ KÕã∂¨ Î `å#∞ Z=iH˜ P „Ѩ™ê^ŒO W=fi^ŒÅK«∞‰õΩ<åfl~À ã¨iQÍæ "åi
J=∞$`åxfl ~°∞z K«∂ã≤# `«~∞° "å`« WHõ K«HÔ ¯~° fÑ≤ =∂^è∞Œ ~åºxfl W=fiQÆÅ^•. X_çÖ’ HÍh, KÕuÖ’ HÍh Ѩ_@ Õ @∞¡ P ѨO_»#¡ ∞ qã≤ii. ZѨÙÊ_À HÍh D
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `å`«#∞ g_çáÈ`«∞<åfl=∞<Õ ÉÏ^è` Œ À ÉèÏ~°"∞≥ #ÿ ǨÏ$^ŒÜ∂« Å`À =∞~°e q^è=Œ ÚQÍ „Ѩ=iÎOK«x `å`« ZO`À LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ #∞O_ç Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ P#OkOѨ*ãË i≤ .
"≥àϧ~°∞. P ÉèíHõÎ |$O^Œ=ÚÖ’ QÆ∂_»∂~°∞ "åã≤ J~Ú# XHõ`«#∞ Kèåf "åºkè`À
`å`«QÍi`À áê@∞ ã¨q∞u x~åfiǨωõΩÅ∞ H˘O`«=∞Ok =∂„`«O P ~ÀA‰õΩ ÉÏ^èŒÑ¨_»∞`«∞O_»QÍ `å`«QÍ~°∞ J`«#∞ HÀ~°Hõ=Ú#∞¿Ñ `å#∞ `åy# ã≤yÔ~@∞ì
JHõ¯_Õ LO_ç =∞~°∞<å_»∞ ã¨OQÆ=∞f~°O KÕi #$ã≤OÇ¨Ï ã¨~ã° fi¨ u ™êfiq∞ "å~°∞ J`«xH˜zÛ `åyOK«∞@KÕ J`«x "åºkè `«yáæ È~Ú#k.
`«iOѨKãÕ #≤ B^Œ∞O|~° =$H∆Íxfl ã¨g∞Ñ≤OKå~°∞. JHõ¯_» `å`« x["≥∞#ÿ J=^è∂Œ `« D „ѨÜ∂« }OÖ’<Õ `å`«QÍ~°∞ XOQÀÅ∞‰õΩ =zÛ#ѨÙ_»∞ =∞Ok~°OÖ’ `å`«
ÅHõ}
∆ ÏÅ#∞ ã¨OѨÓ~°O‚ QÍ „Ѩ^iŒ ≈OKå~°∞. ÉÏÖ’#‡`«Î Ñ≤âßK« "Õ+^¨ •è iÜ≥∞ÿ # `å`«‰Ωõ L„QÆ~°∂Ѩ=Ú K«∂ã≤ JO^Œ~°∂ ÉèíÜ«∞Ѩ_çi. `å`«QÍ~°∞ ~åHõ ã¨O^Œ~°ƒù=ÚQÍ
™ê^è•~°} =∂#=ÙÅ∞ áê\˜OKÕ xÜ«∞=∞ x+¨Åª `À „Ѩ"∞Õ Ü«∞"Õ∞=ÚO@∞Ok ? JO^Œ∞Hˆ =∞Ok~°=ÚÖ’ Éè[í # U~åÊ@∞¡ QÍqOK«QÍ `å`«QÍi ~“„^ŒO K«∂ã≤ ÉèÜ í ∞« Ѩ_#ç Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞
`å`« P B^Œ∞O|~° =$Hõ∆O =^ŒÌ‰õΩ `«# áê^Œ~°Hõ∆Å`À<Õ "≥àϧ~°∞. ZO`À QÆ\Qì˜ Í Éè[í # KÕ¿ãÎ `å`«QÍi HÀѨO =∞iO`« ÃÑOz# "åà◊§=∞ø`å"Õ∞"≥∂#x <≥=∞‡kQÍ
xÜ«∞=∂#∞™ê~°O #_çKÕ Hõ~‡° Éè∂í q∞Ü≥∞ÿ # P ã¨OQÆ=∞ Hˆ „∆ `«OÖ’ `å`« D K«~º° KÕÜ∞« ™êyi. JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ "åi`À ''WO`« uO\Ï~°∞, UO QÆ\Qì˜ Í K≥Ñʨ ÖË~å——
Z=fii ^Œ$+≤Hì © ~åÖË^∞Œ . ã¨fiÜ«∞OQÍ ã¨$¿+ì JHõ¯_» xez LO_»QÍ =∂#=ÙÅ∞ áê\˜OKÕ Jx JiKÕ ã¨iHÍÖÏ¡ "å~°∞ ~å„u =~°‰Ωõ =ÚHõHÎ Oõ ~îO° `À Éè[í # QÍqOKå~°∞. `å`«QÍi
D PKå~° =º=Ǩ~åÅ`À ÉèíQÆ=O`«∞xH˜ xq∞`«ÎO ÖË^Œx `å`« ã¨fiÜ«∞OQÍ L„QÆ~∂° áêxH˜ XH˘¯Hõ¯ ™ê÷#=ÚÖ’ XH˘¯Hõ¯ HÍ~°}=ÚO@∞Ok. nxx J~°=÷ Ú
x~°∂Ñ≤Oz K«∂Ñ≤OKå~°∞. P ^Œ$âߺxfl Hõ#∞flÖÏ~å QÍOz `«iOz# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ P KÕã∞¨ HÀ=_»=Ú JO`« ã¨∞ÅÉèOí HÍ^Œ∞. Éè[í # HÍ~°º„Hõ=∞=Ú =ÚyOz JO^Œ~∂°
ã¨OQÆ=∞ f~°OÖ’ P#O^Œ ™êQÆ~O° Ö’ `ÕeÜ«∂_®~°∞. P =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í ux =∞kÖ’ "≥o§áÈ~Ú# `«~∞° "å`« âßOuOz# `å`«QÍ~°∞ JHõ¯_»∞#fl H˘O^Œ~∞° Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `«=∞
xÅ∞ѨÙH˘x P#O^Œ=Ú`À ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£‰Ωõ =∞~°e =zÛi. J=¸Åº"≥∞#ÿ P^蕺u‡Hõ ã¨O^Õâ=◊ ÚÅ#∞ áê@Å ~°∂Ѩ=ÚÖ’#∞, "å~°_yç # „Ѩâfl◊ ʼnõΩ
q^•º#QÆ~∞° – ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú : ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞QÍ#∞ Z<≥fl<Àfl q+¨Ü∞« =ÚÅ#∞ q_»=∞~°z K≥ÑÊ≤ "åi P^蕺u‡Hõ
„ѨQuÆ H˜ ÉÏ@#∞ ã¨∞QÆ=∞=Ú KÕ™ê~°∞. P áê@ÅÖ’ =ÚYº=ÚQÍ ''Hõ#∞áêѨ Hõ~∞° "≥#·
q^•º#QÆ~∞° Ö’x ™ê~Ú =∞Ok~°=Ú#‰õΩ U =∞Ǩ`«∞‡_»∞ =zÛ<å XHõ „Ѩ`ºÕ Hõ Hõ#∞ÖˇO^Œ∞‰õÄ, `«# "åÔ~ Ѩ~∞° Öˇ#· „|`«∞HÔ O^Œ∞‰õΩ—— Jx áê@ áê_®~°∞. J#QÍ
ã¨Å÷ =ÚÖ’ "åix Pã‘# Ѩ~z° ѨÓ*Ï Ñ¨Ù#™ê¯~°=ÚÅ∞ [iÑ≤OK«∞@ P#"å~Úf. P^蕺u‡Hõ ^Œ$+≤` ì À ÉèQí =Æ O`«∞x K«∂_»ÖxË Hõ#∞ÖˇO^Œ∞Hõh, Jâßâ◊fi`«"∞≥ #ÿ |O^è•Å∞
<≥Å∂¡~∞° Ü«∂„`«Ö’ ÉèÏQÆ=ÚQÍ =∂™êì~∞° QÍi P^èfiŒ ~°º=ÚÖ’ xi‡OѨ|_ç# D J#∞|O^è•Å∂ HÍHõ `«#"å_≥#· ÉèQí =Æ O`«∞x bÅÅ#∞ „QÆÇÏ≤ OK«ÖxË „|`«∞‰õΩ =º~°=÷ ∞h
=∞Ok~°=Ú#‰õΩ `å`«QÍix =∂™êì~°∞QÍi t+¨µºÅO^Œ~°∂ ÉèíH˜Î ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ `≥eÜ«∞KÕãi≤ . ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ ky=zÛ WO`«QÍ q_»=∞~°z K≥ÑÙ¨ <Î åfl
V 178 V 179
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –13
ZO^Œ~∞° ^•xx „QÆÇÏ≤ Oz J=∞Å∞ ÃÑ_»∞`«∞<åfl~°∞, JO^Œ∞Hˆ `å`«QÍ~°∞ ''J~Ú<å P `«~°∞"å`« J#∞HÀx Z^Œ∞~°∞ ^≥|ƒÅ =Å# Hõ$ëê‚#O^£QÍi Pi÷Hõ
=∞x+≤ =∂~°ÖË^Œ∞ P`«x HÍOHõ∆ f~°ÖË^Œ∞—— Jx áê_»™êyi. D q^èŒ=ÚQÍ Ñ¨iã≤`÷ ∞« Å∞ ѨÓiÎQÍ zuH˜áÈ~Ú ‰õΩ@∞O|O u#_®xH˜ uO_ç ‰õÄ_® ÖËx ã≤u ÷ H˜
~å„`«O`«Ü¸ « "åiH˜ P^蕺u‡Hõ qO^Œ∞ QÍqOzi. `å`«QÍizÛ# D ã¨O^Õâ=◊ Ú#∞ KÕ~°∞‰õΩOk. PѶ‘ã¨~°∞ J~Ú#ѨÊ\˜H© Pi÷Hõ Ѩiã≤÷`«∞Å #∞O_ç `«Ñ≤ÊOK«∞
ã¨iQÍ „QÆÇÏ≤ OK«QeÆ y "å~°∞ `«~∞° "å`« HÍÅ=ÚÖ’ ^•xx J=∞Å∞Ѩ~z° L#fl`« ã≤u÷ x HÀÖËHáõ ÈÜ«∂~°∞. J@∞=O\˜ ã≤u÷ Ö’ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ ^è#Œ =Ú#fl
KÕ~∞° H˘xi. ÃÑ^ŒÌ =¸@#∞ giH˜=fi_»O [iyOk. P#O^Œ=Ú`À P _»|∞ƒ#∞ fã¨∞‰õΩx
™ê~Ú^Œ`Ϋ Éè~í ^° •fi[ =∞Ok~°=Ú : "≥#∞Hõ‰Ωõ =zÛ# g~°∞ U<å_»∂ P =¸@#∞ qÑ≤Ê Hõhã¨O ZO`« LO^À ‰õÄ_®
Hõ$ëê‚#O^£ QÍ~°∞ =∂™êì~∞° QÍi „Ñ≤Ü∞« t+¨µºÅ∞QÍ LO_ç "åi J_»∞QÆ∞ K«∂_»‰Ωõ O_® JÖψQ ^•xx Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘xi. P `«~∞° "å`« <≥=∞‡k <≥=∞‡kQÍ
*Ï_»ÅÖ’ #_çK"Õ å~°∞. gi ã¨f=∞}˜ *Ï#H˜ QÍ~°∞ ‰õÄ_® z#fl`«#O #∞O_Õ ‰õΩ^Œ∞@Ѩ_ç Ѩiã≤`÷ ∞« Å∞ ѨÓiÎQÍ J#∞‰õÄeOKå~Ú.
=∂™êì~°∞QÍi ™êOQÆ`«º=ÚÖ’ ÃÑiy ÃÑ^ŒÌ~Ú J@gâßYÖ’ L#fl`« Ѩ^ŒqÖ’ 2004= ã¨O.Ö’ giH˜ ÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú xi‡OK«=Öˇ##fl ã¨OHõÅÊ=Ú
L#flѨÊ\˜H© J^ŒO`å =∂™êì~∞° QÍi Pj~°fiK«# ѶŨ =∞x ÉèÏqã¨∂Î "åiѨ@¡ ÉèHí Î̃ ~å=_»=¸ =∞Ok~° x~å‡}=Ú#∞ ѨÓiÎQÍ `«=∞ ã¨fiO`« Y~°∞ÛÅ`À xi‡OK«_=» ¸
ÉèÏ==ÚÅ∞ Hõey LO_Õk. D ~°H=õ ÚQÍ ÉèÏ~åº Éè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° =∂™êì~∞° QÍi Z=Ô~<· å U"≥∞<ÿ å W=fi^ŒÅK«∞‰õΩO>Ë JÉèºí O`«~=° Ú `≥Å∞ѨHõ `å=Ú Z=fiih J_»∞QÆHõ
J_»∞QÆ∞*Ï_»ÅÖ’ #_çK"Õ å~°∞. Hõ$ëê‚#O^£ QÍ~°∞ 1986Ö’ =∂™êì~∞° QÍi`À áê@∞QÍ Hˆ =Å=Ú =¸_»∞ <≥ÅÅ =º=kèÖ’ =∞Ok~° x~å‡}=Ú#∞ ѨÓiÎKãÕ ≤ ~Ô O_»∞ <≥ÅÅ
+≤i_ô Ü«∂„`«Ö’ áêÖÁæ#flѨÙÊ_»∞ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞HÀ=_»O [iyOk. P `«~∞° "å`« =º=kèÖ’ q„QÆÇϨ „ѨuëêªÑ#¨ ‰õΩ =ÚǨ˙~°=Î Ú x~°~‚ ÚOzi. Hõ$ëê‚#O^£ QÍ~°∞
`å`«QÍix HõÅ∂¡~∞° #∞O_ç <≥Å∂¡~∞° fã¨∞‰õΩ~å=_»O =Å# P 25 ~ÀAÅ Ü«∂„`«Ö’ "≥o§# ã¨=∞Ü«∂xH˜ *ˇÑ· Ó¨ ~°∞Ö’ teÊ K≥‰Ωõ ¯`«∞#fl XHõ q„QÆÇϨ =Ú#∞ K«∂ã≤ ^•x
`å`«QÍi`À áê@∞QÆ<Õ LO_ç ¿ã=KÕã∞¨ ‰õΩ<Õ ÉèÏQƺO ^ŒH¯˜ Ok. `å`«#∞ fã¨∞‰õΩx Ys^Œ∞ Z‰õΩ¯=QÆ∞@KÕ P q„QÆÇϨ =Ú ZO`«QÍ<À #zÛ#ѨÊ\˜H© ™ÈÎ=∞`« ÖËHõ "Õ~˘Hõ
=zÛ# `å#∞ `å`«QÍix uiy HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ ѨOÑ≤OKÕ=~°‰Ωõ `å`«#∞ =^ŒÅHõ u~°∞QÆ∞@ q„QÆÇϨ =Ú#‰õΩ J_®fi#∞û K≥eO¡ zi. J^Õ ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ Éè~í ΰ "≥o§# Ѩx [Ü«∞„Ѩ^Œ
`«# Hõ~=ΰ º=ÚQÍ DÜ«∞# ÉèÏqOKå~°∞. J~Ú`Õ TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ DÜ«∞#
=∞QÆ∞@‰õΩ +≤i_ô ^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ ÉèÏ~°º áê~åÜ«∞} KÕÜÚ« K«∞#flk. P `«~∞° "å`«
ÉèÏ~°º *Ï#H˜ QÍiH˜ P~ÀQƺ=Ú ^≥|ƒux ÖË=ÖËx Ѩiã≤u ÷ U~°Ê_ç#ѨÊ\˜H© ~Ô O_»=
„ѨuëêªÑ#¨ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ g~°∞ J_®fi#∞û WzÛ# q„QÆÇϨ =Ú HÍHõ TÇ≤ÏOK«x
PÖ’K«# KÕÜ∞« Hõ WO\˜H˜ ‰õÄ_® "≥à§◊ Hõ `å`«Ñ@ ¨ ¡ `«# ^è~Œ å‡xfl ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ
<≥~"° ~Õ ∞° Û‰õΩ<åfl~°∞. P `«~∞° "å`« *ÏxH˜QÍ~°∞ =∂™êì~∞° QÍi`À áê@∞ `å`«#∞ q^è=Œ ÚQÍ =∞#ã¨∞Ö’ L#fl q„QÆÇϨ "Õ∞ ~å=_»O [iyOk. P ~°H=õ ÚQÍ ^•fi~°HÍ
Q˘ÅQÆ=¸_çÖ’ ^Œi≈OK«∞‰õΩ<åfl~°∞. *Ï#H˜ QÍ~°∞ XHõ™êi Hõ~∂° flÅ∞‰õΩ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ =∂~ÚÖ’ áê~åÜ«∞} KÕã∞¨ OÎ _»QÍ K≥‰Ωõ ¯`«∞#fl q„QÆÇϨ "Õ∞ „Ѩu+ª̈ QÍqOѨ|_ç#k.
~å#∞ áÈ#∞ P\’ =∂\Ï¡_∞» ‰õΩx `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ WO\’¡ ÖË~∞° . `å`«QÍ~°∞ `«=∞H˜zÛ# ^è#Œ ~åtx,P `«~∞° "å`« HÍÅ=ÚÖ’ "åiH˜ ÅaèOz# `å`«QÍi
ZO`« ¿ãѨ\H˜ © ~åÖË^∞Œ . JѨÙÊ_»∞ g~°∞ P\’#∞ PѨىõΩx "≥O@<Õ "≥o§áÈ"åÅx #Y=ÚÅ∞ (QÀà◊√§), Hˆ â◊=ÚÅ∞ W"Õ `«=∞ Pã≤QÎ Í ÉèÏqOz# g~°∞ g@xflO\˜h
=zÛ#O^Œ∞Hˆ `å`« ^Œ~≈° #O HÍÖË^xŒ „QÆÇÏ≤ Oz P\’#∞ ѨOÑ≤Oz =KÕÛã¨iH˜ `å`«QÍi q„QÆÇϨ „Ѩu+ª̈ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ ÉÏÉÏ q„QÆÇϨ =Ú H˜O^Œ Éè„í ^ŒÑ~¨ z° `å`«Ñ@
¨ ¡ `«=∞
^Œ~≈° #O ÅaèOzOk. `«# `«eQ¡ Íi P~ÀQƺ q+¨Ü∞« "≥∞ÿ PO^Àà◊#QÍ L#fl Dq_» ÉèHí hΘ P =∞Ok~°=Ú#‰õΩ â◊HxΘ HõeyOzi. P q^è=Œ ÚQÍ ~åÉ’=Ù HÍÅ=ÚÖ’
`å`«#∞ J_»∞QÆQÍ `å`« 'Ѩ~°"åÖË^Œ∞ áÈ— Jx nqOKå~°∞. <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® Pq_» g~°∞ [~°∞Ѩɒ=Ù =∞Ok~°=Ú#‰õΩ Ѩk ã¨O=`«û~°=ÚÅ =ÚO^Õ `å`«QÍ~°∞ `«#
P~ÀQƺOQÍ L<åfl~°∞. =ã¨∞Î=ÙÅ #OkOz u~°∞QÆ∞ÖËx Pj~°fiK«#=Ú#∞ P =∞Ok~°=Ú#‰õΩ P<å_Õ
V 180 V 181
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
„Ѩ™êkOzi. `å`« `«# ã¨=∂kè `«~∞° "å`« ‰õÄ_® QÆ∞ѨΠ~°∂Ѩ=ÚÖ’ P =∞Ok~°
q„QÆÇϨ „Ѩu+ª̈#∞ QÍqOzi. WO`ÕHÍHõ <≥Å∂¡~∞° ã¨∞Éσ~å=Ù QÍiH˜ XHÍ<˘Hõ bÖÏqÖÏã¨=Ú
ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÖ’ t=<Õâ◊<£ ™êfig∞r WzÛ# ^•fi~°HÍ=∂~Ú W@∞Hõ#∞ "å~°∞
x™êfi~°=÷ ÚQÍ D „Ѩu+¨ª ã¨O^Œ~ƒ° =ù Ú# `å`«QÍi =ã¨∞=Î ÙÅ`À áê@∞QÍ P W@∞Hõ#∞
‰õÄ_® JO^Œ∞Ö’<Õ „Ѩu+≤Oª zi. Dq^è=Œ ÚQÍ P =∞Ok~°=Ú#‰õΩ u~°∞QÆ∞ÖËx
J^蕺ܫ∞=Ú – 14
`å`« Pjã¨∞ûÅ∞, â◊HΩ ÅaèOz#q.
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
ã¨^∞Œ ~æ ∞° "≥#· ™ê~Ú<å^ä∞Œ x`À áê@∞QÍ ^Œ`å΄`ÕÜÚ« x q„QÆÇϨ "Õ∞ HÍHõ `å=Ú
QÆ∞~°∞^Õ=ÙÅ∞QÍ ÉèÏqOKÕ =∂™êì~∞° QÍi q„QÆÇϨ =Ú#∞ ‰õÄ_® ã¨=∞Ñ‘~=°î ÚÃÑ· „Ѩu+≤Oª z É’^è•`«‡HõO ÉèÏ=<åQÆ=∞ºO Éè=
í áêѨ<åâ◊HOõ
=∂™êì~∞° QÍi Ѩ@¡ `«=∞ ÉèHí Î̃ „ѨÑ` ¨ ∞« ÅÎ ∞ P q^è=Œ ÚQÍ Kå@∞H˘xi. `å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O

ѨÓ~°fiHÍÅOÖ’ =Ú#∞Å∞, |∞∞+¨µÅ∞ =O^ŒÅH˘nÌ ã¨O.Å∞ `«Ñ㨠∞¨ û KÕã≤


ÉèQí =Æ ^Œ~Ì ≈° #=Ú, J#∞„QÆÇϨ =Ú á⁄O^Œ∞@‰õΩ ZO`À „â◊q∞Oz#ѨÊ\˜H© U H˘kÌ=∞Ok
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ= ÉèÏQÆ∞ºÅHÀ P J^Œ$+¨Oì ^ŒHˆ ¯k. ã¨∂`«∞_»∞, "åºã¨∞_»∞ "≥Ú^ŒÅQÆ∞ =∞Ǩ#∞ÉèÏ=ÙÅ∞
Ѩ^=
Œ ¸_»= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú D =Ú#∞ʼnõΩ Hõey# P^蕺u‡Hõ ã¨O^ÕÇϨ =ÚÅ#∂, ÉèQí =Æ O`«∞x bÖÏ qÖÏã¨=Ú#∂
LѨ^âÕ =◊ ÚÅ ^•fi~å É’kèã∂¨ Î "åi<≥Ñʨ \˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ P^䕺u‡Hõ =∂~°Oæ Ö’ xÅ^˘‰õΩ¯‰õΩx
ѨÙ~ÀQÆu <˘O^Œ∞@‰õΩ L`åûÇ¨Ï Ñ¨~°ã¨∞ÎO_Õ"å~°∞. QÆ∞~°∞Ѩ~°OѨ~°Ö’ P^Œ∞º_≥·#
^Œ`å΄`ÕÜÚ« _»∞ ‰õÄ_® `«# t+¨µºÖˇ#· HÍ~°gÎ ~åº~°∞#˚ ∞_»∞, Ü«∞^Œ∞ =∞Ǩ~åA, „ѨÇ¨ ^¡ ∞Œ _»∞
=Ú#flQÆ∞ "åix D LѨ^âÕ =◊ ÚÅ ^•fi~å<Õ J#∞„QÆÇÏ≤ Oz Pj~°fikOz "åi L#fluH˜
=∂~°=æ Ú ã¨∞QÆ=∞=Ú KÕ™ê~°∞. P HÍÅOÖ’ W^ŒO`å J~°}ºOÖ’ `«Ñ㨠∞¨ û KÕã∞¨ ‰õΩ<Õ
=Ú#∞ʼnõΩ =∂„`«"∞Õ Ñ¨iq∞`«=∞ÜÕ∞ºk. ã¨fiÜ«∞OQÍ „|Ǩχ^Õ=Ú_Õ QÆ∞~°∞Éè‰í Ωõ ÅÎ
*’eH˜ áÈ~å^Œx Hõex âßã≤OK«∞@KÕ Hõe „ѨÉÏè =O QÆ∞~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· LO_»^∞Œ . JO^Œ∞Hõ<Õ
<Õ\˜ ã¨=∂[OÖ’ =∂i# Ѩiã≤÷`«∞ÅÖ’ QÆ∞~°∞Hõ$Ѩ`À Hõe „ѨÉèÏ=O #∞O_ç
`«ÑÊ≤ OK«∞HÀ=_»O D [<å~°}ºOÖ’ L#fl „Ѩu ™ê=∂#º =∂#=ÙxH˜ ‰õÄ_®
`«Ñʨ xã¨~Ô O· k.
D HÍ~°}O KÕ`<« Õ ^Œ`åÎ=^è∂Œ `« ™êO„Ѩ^•Ü«∞ "Õ∞~°Ê_ç HÍÖÏ#∞QÆ∞}OQÍ
J<ÕHõ =∂~°∞ÊÅ∞ K≥O^Œ∞`«∂ ™ê=∂#º =∂#=ÙxH˜ J`«ºO`« KÕ~°∞"≥· "åix
V 182 V 183
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
Uq^èOŒ QÍ<≥<· å QÆ∞~°∞Hõ$áê ~°HÍ∆ Hõ=K«OÖ’ LOK«∞@‰õΩ ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ J=^è∂Œ `«Å∞ |^Œ∞Å∞QÍ `å`«QÍ~°∞ ^Œ~≈° #q∞zÛ #=Ùfi`«∂ xÅ∞K«∞x LO_çi. LeH˜¯Ñ¨_ç ÖËz
J=`«iã¨∂Î D Ü«∂QÆÑÖ¨¶ Ïxfl ÉèHí [Îõ #HÀ\˜H˜ JO^Œ∞ÉÏ@∞Ö’H˜ `≥ã∞¨ <Î åfl~°∞. K«∂¿ãã¨iH˜ Z^Œ∞~°∞QÍ `å`« #=Ùfi`«∂ xÅ|_ç ^Œ~≈° #q∞zÛi. JѨÙÊ_®Ü«∞#‰õΩ
`«# U_»∞ ã¨O=`«û~°=ÚÅ <å\˜ ^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ x„kOK«=Öˇ##fl HÀiHõ#∞ `å`«
ÉèQí =Æ `«ûfi~°∂ѨÙÖˇ#· ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« =O\˜ J=^è∂Œ `«Å∞ "åiˆHg∞ J=ã¨~=° Ú
`«# ™ê÷#"≥∞#ÿ HõÅ∂¡~∞° Ö’ f~°∞Û@ ^•fi~å `«#‰õΩ ™ê~ÚÉÏÉωõΩ ÉË^=Œè Ú ÖË^xŒ
ÖË#ѨÊ\˜H© `«=∞ bÖÏqÖÏã¨O`À Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ J#∞„QÆÇÏ≤ ã¨∂Î "åix ã¨<å‡~°Oæ Ö’ LOz
`≥Å∞ѨÙ@ÜÕ∞ HÍHõ Éè‰í Ωõ xÎ =∞#ã¨∞û „QÆÇÏ≤ Oz P Jã¨O`«$Ñ≤xÎ `˘ÅyOz J`«xx
"åix ÉèHí Θ =∂~°Oæ Ö’H˜ =∞o§Oz "åiÃÑ· Hõe „ѨÉÏè ==Ú Ñ¨_‰» Ωõ O_® HõO\˜H˜ ~Ô Ñ¨ÊÖÏ
P#OkOѨKÕã≤ Pj~°fikOz~°x J~°÷=∞~Úº `å`«‰õΩ ™êëêìOQÆ #=∞™ê¯~°=Ú
HÍáê_»∞`«∞<åfl~°∞. J@∞=O\˜ `å`«QÍi rq`«O x`«º#∂`«#O, bÖÏ=∞Ü«∞O.
QÍqOzi.
JO^Œ∞Ö’ =∞K«∞Û‰õΩ H˘xfl =∂„`«"∞Õ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞HÀÉ’ÜÕ∞ bÅÅ∞ ...
^•fi~°HÍ=∂~Ú : `å`« z~°∞#=Ùfi :
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ É’~Ú#Ѩe¡ Nx"åãπQÍ~°∞ 1983= ã¨O. #O^Œ∞ +≤i_ô "≥o§ Ñ≤.Ü«∞ãπ.~å=Ù QÍ~°∞ 1992= ã¨O.Ö’ +≤i_ôÖ’x ÖˇO_ôÉÏQ∑ =^ŒÌ 'PKå~°º
Éè~í ^° •fi*ò |∞H± ™êìÖ—ò ™ê÷ÑO≤ z #_ç¿Ñ"å~°∞. `å`«QÍi`À ^Œ~≈° # ÉèÏQƺ=ÚHõÅ g~°∞
^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ x„^Œ KÕÜ∞« =Öˇ##∞ ã¨OHõÅÊ=Ú`À +≤i_ô KÕii. J~Ú`Õ JѨÊ\˜H˜
ÉèHí `
Θ À HÍHõ `≥eÜ«∞x J=∂Ü«∞Hõ`fi« O`À `å`«‰Ωõ ^ŒQ~ÔæÆ · K«#∞=ÙQÍ =∂\Ï¡_∞» `«∂
"å~°=Ú ~ÀAÅ =ÚO^Œ∞ #∞O_Õ ^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ x„^Œ KÕÜÚ« @#∞ x¿+kèOz~°x
`å`«`À P#O^ŒOQÍ QÆ_¿ç Ñ"å~°∞. JO`ÕHÍh ÉèÜ í ∞« Éè‰í Ωõ ÅÎ `À ^Œ∂~°OQÍ "≥∞eˆQ"å~°∞
`≥Å∞ã¨∞‰õΩx ǨÏ`åâ◊√Öˇi· . JHõ¯_» L#fl"åix ZO`« „|u=∂e#ѨÊ\˜H© XHõ™êi
HÍ^Œ∞. ZѨÙÊ_»∞ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@‰õΩ "≥àϧÅ<åfl q_çÑÓ¨ Å∞, „Ѩ™ê^Œ=Ú fã¨∞‰õΩx
x¿+^èŒ=Ú qkèOz# `«~°∞"å`« WHõ Ѩ^Œúu =∂ˆ~Û „Ѩ㨈HÎ ÖË^Œx Y~åYO_çQÍ
"≥à√◊ §@ gi JÅ"å@∞. J^Õ q^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞H˘x #ѨÙÊ_»ÖÏ¡ ZO`À
["åazÛi. KÕ¿ã^Õq∞ÖËHõ Jã¨O`«$Ñ≤Î`À P Ö’@∞ =∞#ã¨∞Ö’ q∞yeáÈQÍ
P#O^Œ=ÚQÍ#∞, LÖÏ¡ã=¨ ÚQÍ#∞ QÆ_¿ç Ñ giH˜ `å`«QÍi`À J<ÕHõ =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å∞
=∞~°e=zÛi. P `«~∞° "å`« Zxfl™ê~°∞¡ +≤i_ô Ü«∂„`« KÕã#≤ ѨÊ\˜H© D Jã¨O`«$Ñ≤Î
HõÅ=Ù.
=∂„`«=¸ q∞yeáÈ~Ú#k. 1990= ã¨O.Ö’ `å`«QÍi ^Œ~≈° #„áêÑ≤Î ÅaèOz#
`«~∞° "å`« `«~K° ∞« QÍ HõÅ∂¡~∞° "≥o§ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ=_»=Ú P#"å~ÚfQÍ 1992 _çÃãO|~°∞ 1= `Õn# ~å=ÙQÍiH˜ „¿Ñ~°} Hõey `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@‰õΩ
=∂iOk. Pq^è=Œ ÚQÍ<Õ XHõ™êi `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@‰õΩ XHõ L^ŒÜ∞« =Ú Hõ~∂° flÅ∞ HõÅ∂¡~∞° "≥o§i. J~Ú`Õ P~ÀA L^ŒÜ∞« =Ú #∞O_ô =∞^蕺ǨÏfl=Ú 12 QÆO@Å
KÕi ™êfl<åkHõ=ÚÅ∞ =ÚyOz `å`«‰Ωõ #=∞™ê¯~°=ÚÅ∞, áê^Œ ѨÓ[Å∞ =ÚyOz =~°‰Ωõ `å`«QÍ~°∞ Ü≥∂QÆ x„^ŒÜ∞« O^Œ∞O_çi. P `«~∞° "å`« ÖËz# `å`« ™êfl#=Ú,
XHõ ѨH¯õ QÍ ‰õÄ~°∞Ûx LO_»QÍ Ç¨Ï~îå`«∞QÎ Í Hõà§◊ g∞^Œ‰Ωõ x„^Œ =ÚOK«∞‰õΩ ~å™êyOk. Éè’[#=Ú =ÚyOz# `«~∞° "å`« P#"å~ÚfQÍ ~å=ÙQÍ~°∞ fã¨∞‰õΩ"≥o§# ã‘fi@∞#∞
Z^Œ∞~°∞QÍ ^≥=· ã¨fi~°∂ѨÙ_≥#· `å`« LO_»QÍ Ñ¨Q\ Æ Ñ˜ Ó¨ @ JѨÙÊ_Õ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ `å`«‰Ωõ <≥"· ^Õ ºŒ =ÚQÍ ÃÑ@ìQÍ `å`«QÍ~°∞ ^•x#O^Œ∞HÀHõ JHõ¯_» ™ê~ÚÉÏÉωõΩ
=zÛ# `å#∞ x„^ŒáÈ`Õ ZO`« Jã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚQÍ LO@∞O^À `≥eã≤#ѨÊ\˜H© x„^Œ#∞ <≥"· ^Õ ºŒ =ÚQÍ #∞Oz# J~°\ј ਠ§◊ #∞ Xez ÃÑ\˜ì giH˜zÛ #qfii. P Hõ}
∆ =ÚÖ’ `å`«
PѨÙHÀÖËHõ XHõ ^Œ∞ѨÊ\˜ Ѩ~K° ∞« H˘x JHõ¯_Õ JÖψQ x„^Œ‰Ωõ XiyáÈÜ«∂~°∞. JѨÙÊ_® #qfi# =∞<ÀǨÏ~°"∞≥ #ÿ #=Ùfi#∞ ~å=ÙQÍ~°∞ WO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞ Z#fl_»∂ K«∂_»Ö^Ë ∞Œ .
x„^ŒÖ’ PÜ«∞<˘Hõ ^Œ$â◊º=Ú#∞ QÍOzi. J^Õ=∞#QÍ `å#∞ x„kã¨∞#Î fl HõÅ∂¡~∞° giH˜ XOQÀÅ∞ uiy "≥àϧÅO>Ë =∞^蕺ǨÏflO 2–30 ‰õΩ |ã¨∞û HõÅ^Œ∞. Jk ^•\˜áÈ`Õ
`å`«QÍi WÅ∞¡ÖÏ HÍHõ JK«∞ÛQÆ∞kÌ#@∞¡ '+≤i_ô ^•fi~°HÍ=∂~Ú— ÖÏQÍ JHõ¯_» ÉÏÉωõΩ WHõ ~å„u 7.00 QÆO@ňH. ^•xH˜ "≥o`Õ giH˜ W|ƒOk HÍ|\˜ì ZÖÏÔQ<· å 2.30
V 184 V 185
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
QÆO@Å |ã¨∞ûˆH "≥àϧÅx gi `åѨ„`«Ü∞« =Ú. J~Ú`Õ `å`«QÍ~°∞ giH˜ ZO`«H© D ã¨`º« <å~åÜ«∞}Ô~_çQ¤ ÍiH˜ L|ƒã¨ "åºkè LOk. JO^Œ∞Hõ<Õ Z=fi~°∂ K≥Ñʨ Hõ
J#∞=∞u x=fiHõáÈ=_»O`À JHõ¯_Õ PyáÈ=Åã≤ =zÛ#k. `å`«QÍ~°∞ =∂„`«=Ú =Ú#∞¿Ñ `å`«QÍ~°∞ J`«xx L^ÕtÌ Oz JÖÏ Ñ¨ÅHõ_O» `À ~Ô _çQ¤ ÍiH˜ `å`«QÍi ã¨~fi° [˝`«
WO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞ =∂kˆ~ zkfiÖÏã¨=ÚQÍ #=ÙfiK«∞<Õ Ü«ÚO_çi. P `«~∞° "å`« J~°=÷ ∞~ÚOk. P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ ''"åà◊§ áêáêÅ∞ =∂ g∞^Œ "ÕÜ∂« Å#∞‰õΩx
4QÆO.Å „áêO`«=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ giH˜ JÉèÜ í ∞« =Ú xK«∞Û@KÕ |Ü«∞Å∞^Õii. =™êÎ~∞° , "≥#HÍÅ u_»`å~°∞—— J<åfl~°∞. `å`«QÍi D =∂@ ‰õÄ_® x["Õ∞ J=_»O`À
|™êìO_»∞‰õΩ =ã¨∂Î ~å„u 7 QÆO@Å =~°‰Ωõ ã¨=∞Ü«∞O ZÖÏ QÆ_á» êÖÏ Jx PÖ’zã¨∂Î ~Ô _çQ¤ ÍiH˜ `å`«Ñ@ ¨ ¡ Q“~°= ÉèÏ=O HõeyOk. Z=fiiH© JO`«∞Ѩ@xì `«# =∞#ã¨∞
|™êìO_»∞‰õΩ KÕi# giH˜ 2.30 |ã¨∞û i¿Ñ~°∞‰õΩ "≥o§ 4 QÆO@ʼnõΩ =zÛ `å`« =ÚO^Œ ∞ "≥ Å ¡ _ ç HÍ=_» O `À J`« x H˜ `å`« Ñ ¨ @ ¡ QÆ ∞ i‰õ Ω ki, WHõ
|Ü«∞Å∞^Õ~∞° @‰õΩ ã≤^=úŒ ÚQÍ #∞O_»∞@ QÍOz Pâ◊Û~°ºáÈ~Úi. JO^Œ∞Hõ<Õ `å`«QÍ~°∞ "≥OHõ>âË fi◊ ~°=∞‡QÍi`À áê@∞QÍ "å~°∞ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ=_»=Ú „áê~°OaèOKå~°∞.
`«#‰õΩ JѨÊ\˜ =~°‰Ωõ |Ü«∞Å∞^Õ~∞° @‰õΩ J#∞=∞u x=fiÖË^xŒ J~°=÷ ∞~ÚOk.
1990= ã¨O. <å\˜H˜ g~°∞ QÆ^•fiÅ∞ #∞O_ç Hõ~∂° flÅ∞‰õΩ =∞HÍO =∂iÛ „ÃÑ"· @
Õ ∞ "≥^· ºŒ =$uÎ
Pq^è=Œ ÚQÍ |ã¨∞ûÖ’ ZH˜¯ =ã¨∞OÎ _»QÍ ~å„u ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ x„^ŒáÈ`«∞#fl KÕÑ\ ¨ iì˜ .
giH˜ XHõ J^Œ∞ƒù`« ^Œ$â◊ºO HÍ#=zÛOk. J^Õq∞@#QÍ +≤i_ô ã¨=∂kè =∞Ok~°=Ú
XHõ™êi q[Ü«∞^Œâq◊ ∞<å_»∞ "≥OHõ>âË fi◊ ~°=∞‡QÍ~°∞ ~Ô _çQ¤ ÍiH˜ H˘O`« ÃÑ·H=õ Ú
ÉÏÉÏ JÉèÜí ∞« ǨÏã¨OΠѨ@=Ú #∞O_ç ÉÏÉÏ ''<Õ#∞ Hõ~∂° flÅ∞Ö’ ZO^Œ∞‰õΩ #"åfi#O>Ë
D =∂„`«O ¿ã= KÕã∞¨ OÎ >Ë<Õ <ÕxO`« P#O^ŒÑ_¨ ∞» `«∞O>Ë, h rq`«O <åHõiÊ¿ãÎ xzÛ Ñ¨O_»∞QÆ<å\˜H˜ `å`«QÍiH˜ ѨOK≥, HõO_»∞"å#∞, H˘`«Î ^Œ∞ѨÊ\˜, @=Å∞#∞,
WOÔHO`« P#Ok™êÎ<À—— Jx ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ Ñ¨Å∞‰õΩ@#∞ g~°∞ qxi. "≥∞ʼnõΩ= =zÛ# =∞OzѨÓÅ =∂Å#∞ H˘x ã¨=∞iÊOK«=∞x Hõ|∞~°∞ KÕÜ∞« QÍ KÕ<` Õ « ^Œ∞HÍ}=Ú
giH˜ HõÅ∂¡~∞° Ö’ `å`«QÍ~°∞ #qfi# #=Ùfi#∞ +≤i_ôÖ’ ÉÏÉÏ `å#∞ #qfi#@∞¡ #∞O_ç `å`«QÍiH˜ HÍ=Åã≤# =ã¨∞=Î ÙÅhfl ã¨HÍÅ=∞O^Œ∞ ã¨=∞‰õÄ~°_O» `À ZO`À
K≥|∞`«∞<åfl~°O>Ë ™ê~ÚÉÏÉÏ `«#‰õÄ, `å`«‰õΩ ÉË^èŒ=ÚÖË^Œx ã¨Ê+¨ìѨiz~°x P#O^Œ=ÚQÍ "å\˜x fã¨∞‰õΩx ѨO_»∞QÆ<å_»∞ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞‰õΩx `å#∞ `≥zÛ#
J~°=÷ ∞~Ú# g~°∞ =∞iO`« „¿Ñ=∞`À `å`«‰Ωõ ^ŒQ~ÔæÆ i· . `å`«`À Z<Àfl J#∞Éè∂í `«∞Å∞ #∂`«# =„ã¨=Î ÚÅ#∞ `å`«‰Ωõ ^èiŒ OѨ*ãË ≤ JO^Œ=ÚQÍ JÅOHõiOѨQÍ JHõ¯_»∞#fl
L#flѨÊ\˜H© Wk =∂„`«"Õ∞ `«##∞ ZO`«QÍ<À HõkeOz# q+¨Ü«∞=∞x +≤i_ô Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `å`«QÍix á¶È\’ fã≤# ÉÏQÆ∞O_»∞#x ã¨∂zOK«QÍ J#∞HÀ‰õΩO_®
^•fi~°HÍ=∂~ÚÖ’ g~°∞ ZO`À L^ÕfiQÆ=ÚQÍ `≥eÜ«∞*Ëãi≤ . `«# ã¨∂¯@~°∞Ö’ `«Ü∂« ~°∞QÍ#∞#fl HÔ "≥∞~å#∞ fã¨∞‰õΩx =zÛ `å`«#∞ á¶È\’
JÉèÜ
í ∞« ǨÏã¨OÎ : fÜ«Ú#O`«Ö’ `å`« J#flQÍ~°∞ `å`«`À Pj~°fikOK«∞=∞#QÍ `å`«QÍ~°∞ K≥Ü∞≥ ºuÎ
nqOK«∞#O`«Ö’ á¶È\’ fã≤i.
QÆ^•fiÅ∞ "åã≤Ü∞ÿ≥ # ã¨`º« <å~åÜ«∞}Ô~_çQ¤ Í~°∞ =$uÎs`åº ^ŒO`«"^·≥ ∞Œ ºÖˇ#· ѨÊ\˜H©
„Ѩ=$uÎs`åº <åÜ«∞Hõ`fi« ÅHõ} ∆ =ÚÅ∞ Hõey TiÖ’ Z=i =∞^躌 Q˘_»=Å∞ [iy<å _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ `å#∞ fã≤# á¶È\’#∞ `å`«=^Œ‰Ì Ωõ fã¨∞‰õΩ"≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞
gˆ~ ѨOKå~Úf [iÑ≤Oz <åºÜ«∞x~°Ü ‚ ∞« =Ú KÕ¿ã"å~°∞. g~°∞ XHõ™êi `«# |O^è∞Œ "≥#· ''"å}˜‚ JO^Œ~‰° Äõ W=fi=∞#∞—— Jxi. JѨÊ\˜ #∞O_ç ~Ô _çQ¤ Í~°∞ `å`« xˆ~tÌ Oz#
"≥OHõ>âË fi◊ ~°=∞‡ QÍi`Àáê@∞ HõÅ∂¡~∞° `å`«QÍi =^Œ‰Ì Ωõ "≥à√◊ §@ `«@ã≤O÷ z#k. ¿ã=#∞ XHõ Ü«∞[˝=ÚÖÏ ÉèÏqOz WѨÊ\˜ =~°‰Ωõ ã¨∞=∂~°∞ 10,000 HÍÑ‘Å#∞
`å`«QÍ~°∞ `å#∞ `åy# ã≤Q~ÔÆ @∞ì#∞ "Õ~ˆ "å~°O^ŒiH© WzÛ DÜ«∞# ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ =KÕÛ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~‰° Äõ ѨOzÃÑ@∞ì@ ^•fi~å `å`« JÉèÜí ∂« jã¨∞ûÅ∞ JO^Œ~‰° Äõ ÅaèOKÕÖÏ
ã¨iH˜ ''"å_çH˘^Œ∞ÖÌ ,Ë `åQƉÄõ _»^∞Œ —— J<åfl~°∞. "åiHõ^Õ `å`«QÍi „Ѩ^=Œä ∞ ^Œ~≈° #=Ú. qâı+H¨ $õ +≤ ã¨Å∞ѨÙ`«∞<åfl~°∞.
V 186 V 187
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
XHõ q[Ü«∞^Œâq◊ ∞<å_»∞ _®Hõ~ì ∞° QÍi ã¨f=∞}˜H˜ ÉÏÉÏ Ñ¨Ù}ºukä HÍ=Ù# P~ÀA `≥Å∞ã¨∞H˘#∞@‰õΩ qxÜ≥∂y¿ãΠѶe¨ `«=Ú LO_»^xŒ =∞#ã¨<Õ P Hõà§◊ *’_»∞#∞ fã≤
`«Ñʨ xã¨iQÍ ÉÏÉÏ QÆ∞_çH˜ "≥àϧÅx KåÖÏ HÀiHõQÍ LOk. J~Ú`Õ _®Hõ~ì ∞° QÍ~°∞ ѨH¯õ ‰õΩ ÃÑ\˜ì ÉèQí =Æ O`«∞_çzÛ# JO`«âÛ◊ ‰õΩ∆ =ÙÅ#∞ LѨÜ∂≥ y¿ãÎ JѨÊ\˜H˜ =∂Ü«∞
=∂„`«=Ú ÉÏÉωõΩ, `å`«‰Äõ ÉË^=Œè ÚÖË^∞Œ HÍ|\˜ì P~ÀA `å`«#∞ ^Œi≈Oz# ÉÏÉÏ#∞ `˘ÅyáÈ~Ú JO`å Ǩ~ÚQÍ<Õ LO@∞O^Œx `å`« `«# =∞ø# É’^èŒ ^•fi~å
^Œi≈Oz#>Ë#¡ x ZO`«QÍ #K«ÛK≥ÑÊ≤ #ѨÊ\˜H© P"≥∞ `«#HÍ x^Œ~≈° #=Ú Hõey`Õ<Õ `å#∞ `≥eÜ«∞KÕã~≤ x° „QÆÇÏ≤ OKå~°∞. D ã¨=∂^è•#=Ú ã¨∞ÊùiOz# ã¨`º« "å}˜ QÍiH˜
#=Ú‡`å#h ÖËHõáÈ~Ú#>ˇÿ¡`Õ `«#‰õΩ `«$Ñ≤ÎQÍ LO_»^Œh K≥Ñ≤ÊOk. P~ÀA `å`«QÍ~°∞ P Hõà§◊ *’_»∞ fã¨∞‰õΩx ÃÑ@∞ì‰Ωõ #fl `«~∞° "å`« ''`≥eã≤O^• – Ǩ~ÚQÍ
™êÜ«∞O„`«=Ú ÉèÏ~åº Éè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ QÆ∞O@∂~°∞ #∞O_ç =zÛ# LO^•—— Jx ZO^Œ∞‰õΩ J<åfl~À J~°=÷ ∞~ÚOk. =∂Ü«∞ `˘ÅyáÈ`Õ WHõ ÉÏ^èÅŒ ∞,
Éè‰í Ωõ ~Î åÖÁHõ~∞° Ǩ~°u ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ 'ÉÏÉÏ ÉÏÉÏ— JO@∂ U_»∞ã¨∂ΠǨ~°u x=fi_»O HõëêìÅ∞, ^Œ∞óY=Ú Jhfl fiáÈ~Ú q∞ye#k ǨÜÕ∞ Hõ^•. WO`« "Õ^•O`å~°=÷ Ú#∞
K«∂ã≤# ~Ô _çQ¤ Í~°∞ P"≥∞`À T~°∞HÀ=∞x K≥ÑÙ¨ Ê#O`«Ö’ `å`« DÜ«∞#`À '#∞=Ófi~°∞HÀ— `å`«QÍ~°∞ Hˆ =Å=Ú XHõ z#fl K«~º° ^•fi~å =∞ø#=ÚQÍ `≥eÜ«∞KÕãi≤ .
Jx QÆ\Qì˜ Í Hõãi≤ i. Ǩ~°u ѨÓ~°~Î Ú# `«~∞° "å`« P"≥∞#∞ q=~°=ÚÅ_»∞QÆQÍ +≤i_ô
"≥àϧÅ#∞‰õΩ#fl P"≥∞ Éè~í ^° •fi[ =∂™êì~∞° QÍ~°∞ K≥Ñʨ _»O =Å¡ HõÅ∂¡~∞° =zÛi. J~Ú`Õ
Ü«∂„`åѶŨ O :
Ǩ~°u ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ P"≥∞‰õΩ `å`«Ö’ ÉÏÉÏ ^Œ~≈° #=Ú ÅaèOK«_O» `À P#O^Œ=Ú QÆ^•fiÖò x"åã≤Ü∞ÿ≥ # ™ê~ÚÉÏÉÏ XHõ H˜~å}Ï ^Œ∞HÍ}^•~°∞. PÜ«∞#‰õΩ
Ѩ@Öì HË õ U_ÕÛã≤O^Œx `≥eã≤Ok. D q=~°=ÚÅhfl q#fl ~Ô _çQ¤ Íi ÉèÏ~°º‰õΩ `«# =∞ÖË+¡ π (ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞) =Å# `å`«QÍi QÆ∞iOz `≥eã≤Ok. Z<Àfl™ê~°∞¡ =∞ÖË+¡ π `å`«#∞
J#∞=∂#=Ú#‰õΩ `«y# ã¨=∂^è•#=Ú#∞ `å`« P~À*Ë JHõ¯_Õ K«∂Ñ≤OKå~°x ^Œi≈OK«∞‰õΩx Pjã¨∞ûÅ∞ á⁄O^ŒO_»x K≥Ñʨ @O`À XHõ™êi `«# ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å∞ =ÚQÆ∞~æ ∞°
J~°=÷ ∞~Ú `ÕeHõÑ_¨ #ç =∞#ã¨∞`À `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOK«∞H˘xi. #Å∞QÆ∞i`À HõÅ∂¡~∞° `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥àϧ~°∞. g~°∞ "≥à§ı ã¨iH˜ JHõ¯_» `å`«QÍ~°∞
=∂Ü«∂ ã¨fi~°∂ѨO : WO\˜Ö’ ÖË~∞° . ZѨÙÊ_»∞ =™êÎ~À `≥eÜ«∞^Œx JHõ¯_»∞#fl "å~°∞ K≥ÑÙ¨ Ê@KÕ KÕ¿ã^Õq∞ÖËHõ
`å`« ~åHõHÔ · Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∂Î ‰õÄ~°∞Û<åfl~°∞. JÖÏ K«∂ã¨∞OÎ _»QÍ<Õ <åÅ∞QÆ∞ QÆO@Å
ã¨`º« "å}˜QÍ~°∞ =∂Ü«∂ ã¨fi~°∂Ѩ=Ú#∞ Uq^è=Œ ÚQÍ `≥Å∞ã¨∞HÀ=Öˇ#x `å`«#∞ ã¨=∞Ü«∞O QÆ_z» áÈ~ÚOk. JO`«^∂Œ ~°O "≥o§ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞HÀ‰õΩO_® ~å=_»=∞O>Ë
=∞s =∞s "Õ_∞» HÀQÍ, `å`« =∞ø#=ÚQÍ LO_çáÈ~Ú, KåÖÏ ¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« `å`« =∞#ã¨∞Ö’ "≥~Ñ° Ù¨ . JѨÙÊ_»∞ ™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞ x[=ÚQÍ `å`« =∞Ç≤Ï=∞ QÆÅ"å_≥` · Õ
=∂\Ï¡_‰» Ωõ O_»Q<Æ Õ P"≥∞ Hõà§◊ ‰õΩ L#fl Hõà§◊ *’_»∞#∞ f¿ãã¨∞‰õΩx `«# Hõà§◊ ‰õΩ ÃÑ@∞ì‰Ωõ x `«# W|ƒOk `å`«‰Ωõ `≥eÜ«∞^•, "≥O@<Õ ~å"åe Jx =∞#ã¨∞Ö’ J#∞‰õΩO@∞O_»QÍ<Õ
''`≥eã≤O^•– Ǩ~ÚQÍ =ÙO^•—— Jx „ѨtflOzi. J~Ú`Õ ã¨`º« "å}˜QÍiH˜ ã¨=∂^è•#=Ú `å`« =KåÛ~°∞. `å`« =KåÛ~°<Õ HõÅHõÅ=Ú "≥Ú^ŒÅ~ÚºOk. P ~°H=õ ÚQÍ „Ѩ^=Œä ∞
`ÀK«Hõ áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© =∂Ü«∂ „ѨÉÏè ==Ú `å`«ÃÑ· U =∂„`«=Ú ÖËHáõ È=Ù@KÕ`<« Õ ^Œ~≈° #=ÚÖ’<Õ `å`« DÜ«∞# =∞#ã¨∞ ^Àz `«# Éè‰í Ωõ } Î ‚˜ KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞.
`å`« Ǩ~ÚQÍ =Ù<åfl~°h, `«#‰õΩ ‰õÄ_® J@∞=O\˜ Ǩ~Ú<Õ „Ѩ™êkOK«=∞x =∞s
=∞s HÀ~°∞‰õΩ<åfl~°∞. P Hõà§◊ *’_Õ =∂Ü«∞. =∞#=Ú ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ WzÛ# "å\˜#xflO\˜h XHõ™êi náê=o ѨO_»∞QÆ<å_»∞ gi ÉèÏ~°ºÜ≥∞ÿ # <åQÆ=∞}˜QÍ~°∞ ~°H~õ H° =õ ÚÅ
|∞kú`À HÍHõ =∞#ã¨∞`À K«∂™êÎ=Ú. =∞#ã¨∞ HÀiHõŠѨÙ@ì. JO^Œ∞Hˆ =∞#=Ú Ñ≤O_ç=O@Å∞ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ `«Ü∂« ~°∞KÕã≤ Hͺˆ~l xO_»∞QÍ ÃÑ@∞ì‰Ωõ x `å`«QÍ~°∞
=∞#ã¨∞`À K«∂ã≤#^Õn ã¨iÜ≥∞ÿ #k HÍ^Œh ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ =∂#=Ù#‰õΩ |∞kú, qK«H} ∆õ Å<Õ u#fl `«~∞° "å`«<Õ `å#∞ uO\Ï#x x~°~‚ ÚOK«∞‰õΩx Ѩ~Q° _Æ ∞» ѨÙ`À QÆ^•fiÅ∞ #∞O_ç
„Ѩ`ºÕ Hõ ÅHõ}
∆ =ÚÅ#∞ ÉèQí =Æ `«`fiΫ =Ú#∞ `≥Å∞ã¨∞H˘#∞@‰õΩ WzÛ#ѨÊ\˜H© =∞#∞+¨µºÅ∞ Hõ~∂° flÅ∞ ѨÜ∞« #"≥∞iÿ . HõÅ∂¡~∞° Ö’ Z=fiˆ~q∞ ÃÑ@ìÉ’~Ú<å `å`«QÍ~°∞ U =∂„`«=¸
"å\˜x =ÙѨÜ∂≥ yOK«‰Ωõ O_® WO„kÜ«∞ ã¨O*Ï`«"∞≥ #ÿ =∞#ã¨∞û<Õ ÉèQí =Æ `«`fiΫ =Ú#∞ KÕ~Ú"ÕÜ∞« Hõ '<å Éè’[#=Ú =ã¨∞OÎ kÖË— Jx Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞#Î fl@∞¡QÍ "ÕzÜ«ÚO_çi.
V 188 V 189
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
WHõ¯_» gi ^•iÖ’ „ѨÜ∂« }=Ú =∞^躌 Ö’ H˘O`« W|ƒOk [iy PÅ㨺"≥∞#ÿ ^Œx Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂_»∞. WO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞ `å`«QÍ~°∞ u\˜#ì k ™ê~ÚÉÏÉÏQÍix HÍ^Œh
ǨÏ_®=Ù_çQÍ `å`«#∞ KÕi Éè’[#q∞=fiQÍ ^•x HÀã¨"∞Õ Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞#Î fl@∞¡QÍ `å`«QÍ~°∞ "åi <å=Ç≤ÏOz# [fi~°=Ú#h `≥Å∞ã¨∞‰õΩx P#O^Œ=Ú`À u~°∞Ѩu KÕii. JHõ¯_»
Éè’[#=Ú, ѶŨ Ǩ~°=ÚÅ∞ u#∞@ „áê~°OaèOzi. ™ê~ÚÉÏÉÏQÍiH˜ HõÅÖ’ `å`«QÍ~°∞ HõxÑ≤Oz 'h"≥O@ <Õ#∞<åfl#∞, xtÛO`«QÍ LO_»∞—
Jx nqOzi.
D ‰õΩ@∞O|=Ú "å~°∞ „Ѩu =∂ã¨t=~å„uH˜ Nâ‹Å· =Ú KÕi Jaè¿+HõO
ѨÓ[Å∞ [~°∞ѨÙH˘#∞K«∞O_»∞@#∞ J<ÕHõ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ áê\˜OK«∞K«∞O_çi. J^Õ ZO`«\˜ Jaè=∂<åxfl `å`«QÍ~°∞ giHõOkOz~À Jk HõÅ HÍ^Œh `å`«
q^è=Œ ÚQÍ =∞~°∞<å_»∞ =∂ã¨t=~å„u J#QÍ Ñ≤ÅÅ¡ #∞ fã¨∞‰õΩx `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ ã¨fiÜ«∞OQÍ WzÛ# JÉèÜ í ∞« =∞x "åi rq`«=ÚÖ’, ‰õΩ@∞O|=ÚÖ’ [iy# J<ÕHÍ<ÕHõ
J#∞=∞u HÀ~°QÍ `å`« 'ZO^Œ∞‰õΩ~å "≥à§ı k— Jx T~°‰Ωõ O_çáÈ~Úi. J~Ú`Õ Z<Àfl ã¨OѶ∞¨ @#Å∞ D "å‰õΩ¯#∞ x~å÷iOKå~Ú. ‰õΩ@∞O| Hˆ =∆ ∞O, ~°H} ∆õ =O\˜ ã¨HÅõ
ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ áê\˜ã∞¨ #Î fl PKå~°=Ú HÍ=_»O`À `å`« ѨÓiÎQÍ '=^Œ∞—Ì Jx ÉÏ^躌 `«Å∂ `å`« =Ç≤ÏOK«∞@KÕ "åà◊√§ xtÛO`«QÍ `«=∞ r=#O QÆ_∞» ѨÙ`«∞<åfl~°∞.
K≥Ñʨ ÖË^#Œ ∞ ^è~·≥ º° =Ú`À `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOz |Ü«∞Å∞^Õii. J~Ú`Õ ZѨÙÊ_»∂ HÍ|\˜ì HõÅÖ’<≥<· å `å`« "å‰õΩ¯‰õΩ u~°∞QÆ∞O_»^#Œ _®xH˜ gi rq`«"∞Õ XHõ x^Œ~≈° #=Ú.
ÖËx q^è=Œ ÚQÍ J+¨Hì ëõ êìÅ∞Ѩ_ç Nâ‹Å· =Ú KÕii. HÍx JHõ¯_» ‰õÄ_® TÇ≤ÏOK«x
P `«~∞° "å`« ™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞ Z=Ô~_ô ÉϺ@s _ôÅ~ü J~Ú ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’
W|ƒO^Œ ∞ ÅÖ’ W~° ∞ ‰õ Ω ¯x Jaè ¿ +Hõ = Ú, Ѩ Ó [‰õ Ä _® =∞#㨠∂ Êù i Î Q Í
ѨÓiÎKãÕ ∞¨ HÀÖËHáõ È~Úi. P q^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ =ÚO^Œ∞QÍ ~åÉ’=Ù W|ƒOkx ã≤~÷ Ñ° _¨ iç . ™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞ ZѨÙÊ_»∞ `å`« ^Œ~≈° #=Ú#‰õΩ "≥o§<å áê^•Å =^ŒÌ
ã¨∂zOz#ѨÊ\˜H© áê\˜OK«Hõ áÈ=Ù@KÕ W|ƒO^è∞Œ Å áêÖˇ· `å`« `«=∞<≥O`« ÉÏ^躌 `«`À ‰õÄ~°∞Ûx q+¨µã‚ Ǩ Ϩ „ã¨<å=∞ áê~åÜ«∞}=Ú KÕÜ∞« _»O P#"å~Úf. xÜ«∞=∞=Ú `«Ñʨ Hõ
=^ŒxÌ K≥ÑÊ≤ ~À `≥Å∞ã¨∞‰õΩx WHõ=ÚO^≥<· å `å`« =∂@#∞ [=^•@~å^Œ#∞ ã≤~÷ ° "å~°∞ KÕ¿ã D áê~åÜ«∞}=Ú#∞ `å`«‰Äõ _® „â◊^QúŒ Í#∂, `å^•`«‡º=Ú `À#∂
xâ◊ÛÜ«∞=Ú#‰õΩ =zÛi. D ã¨OѶ∞¨ @# ti_ôÖ’ ÉÏÉÏ Éè‰í Ωõ _Î #·≥ `å`åº ã¨O`«‰Ωõ PÅH˜OKÕ"å~°∞. P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ Z=fiÔ~<· å =∂\Ï¡_<ç å `å`« ã¨ÇÏ≤ OKÕ "å~°∞ HÍ~°∞.
"≥à√◊ §@‰õΩ ÉÏÉÏ J#∞=∞u HÀ~°QÍ ÉÏÉÏ J#∞=∞uOK«#ѨÊ\˜H© `˘O^Œ~Q° Í "≥à√◊ §@KÕ 1992= ã¨O.Ö’ ™ê~ÚÉÏÉÏQÍiH˜ JÜ«∞ºÑ¨ÊnHõ∆ KÕÜ∂« Å<Õ ã¨OHõÅÊ=Ú Hõey
\ÏOQÍ „Ѩ=∂^Œ=Ú#‰õΩ QÆ∞iÜ≥∞ÿ # ã¨OѶ∞¨ @##∞ [˝ÑHÎ≤ ˜ `≥™ÈÎOk. WHõ JѨÊ\˜ #∞O_ç q=~°=ÚÅ∞ `≥Å∞ã¨∞HÀQÍ Z=Ô~<· å QÆ∞~°∞=ÚY=ÚQÍ P nHõ#∆ ∞ Ѩ\ì˜ Ü«∂„`« KÕÜ∂« Åx
ZHõ¯_»∞ "≥àϧÅ<åfl `å`«QÍi ѨÓiÎ J#∞=∞u á⁄Ok# `«~∞° "å`«<Õ W`«~° U~åÊ@∞¡ `≥Å∞ã¨∞‰õΩx `«#‰õΩ QÆ∞~°∞=Ù, ^≥=· =Ú Jhfl `å`Õ HÍ|\˜ì `å`« Pj~åfi^Œ"∞Õ `«#‰õΩ
„áê~°OaèOKÕ"å~°∞. Pq^è=Œ ÚQÍ<Õ XHõ™êi u~°∞Ѩu ^Œ~≈° #=Ú#‰õΩ "≥àϧÅ#∞‰õΩx =∞O„`«nHõ∆ Jx ÉèÏqOz HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOz =∞#ã¨∞Ö’ JÜ«∞ºÑ¨ÊnHõ#∆ ∞
`å`«QÍix J_»∞QÆQÍ `å`« JO^Œ∞‰õΩ JOwHõiOzi. „ѨÜ∂« }Ѩ٠`Õn =K«∞Ûã¨iH˜ QÆ∞iOz PÖ’zã¨∞OÎ _»QÍ `å`« ѨH¯õ <Õ L#fl QÆO^èOŒ y<≥fl#∞ JO^Œ∞‰õΩx DÜ«∞#
™ê~ÚÉÏÉÏQÍiH˜ qѨs`«"∞≥ #ÿ [fi~°=Ú =zÛOk. ‰õΩ@∞O|=∞O`å Hõeã≤ HõÅ∂¡~∞° #∞k\˜ÃÑ· xÅ∞=ÙQÍ K«O^Œ#O k^•Ì~∞° . J^Õ `å`« J#∞=∞u, Pj~åfi^•Å∞QÍ ÉèÏqOz
KÕii. J~Ú`Õ Z#fl_»∂ÖËx q^è=Œ ÚQÍ `å`« ™ê~ÚÉÏÉÏ QÍix ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ ~åh‰õΩO_® ™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞ nHõ∆ „áê~°OaèOzi. xÜ«∞=∞ x+¨Öª `À ‰õÄ_»∞‰õΩ#fl JÜ«∞ºÑ¨ÊnHõ#∆ ∞
qѨs`«=ÚQÍ u@ì_O» „áê~°OaèOzi. `å`« u@¡`À ‰õΩ@∞O|=∞O`å a`«~Î á° È~ÚOk. ÉèHí „Î˜ â◊^ÅúŒ `À ѨÓiÎQÍqOz â◊|i=∞Öˇ· "≥à√◊ §@‰õΩ `å`« J#∞=∞uÔH· HõÅ∂¡i KÕi
KåÖÏ¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« âßOuOz# `å`« "åix u~°∞Ѩu "≥à√◊ §@‰õΩ J#∞=∞uxzÛ ZѨÊ\˜ÖψQ q+¨µã‚ Ǩ Ϩ „ã¨<å=∞=Ú KÕÜ∂« Å#∞HÀQÍ P<å_»∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ Z‰õΩ¯=QÍ LO_»∞@KÕ
Pj~°fikOz ѨOÑ≤i. |Ü«∞@‰õΩ =zÛ# `«~∞° "å`« [fi~°=Ú`À L#fl `«O„_çH˜ Pã¨~åQÍ `å`« áê^•Å =^ŒQÌ ÍHõ ^Œ∂~°=ÚQÍ ‰õÄ~°∞Ûx Hõà√◊ § =¸ã¨∞‰õΩx =∞#ã¨∞Ö’<Õ áê~åÜ«∞}
KÕ~Ú JOkOz# H˘_»∞‰õΩ `«O„_ç KÕ~Ú `«QÅÆ QÍ<Õ [fi~°=Ú Ñ¨ÓiÎQÍ `«Q∞Æ @ æ K«∂ã≤ KÕã≤ Hõà√◊ § `≥~z° K«∂¿ãã¨iH˜ ѨÓiÎQÍ P#∞‰õΩx Z^Œ∞~°∞QÍ xÅ|_ç L#fl `å`«
V 190 V 191
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
~Ô O_»∞ KÕ`∞« Å∂ ZuÎ xO_»∞QÍ Pj~°fikOzi. "≥Ú^Œ\™˜ êi â◊|i=∞Öˇ· ^Œ~≈° <åxH˜ #=∞㨯iOK«∞H˘x ÉèÜ í ∞« Ѩ_∞» `«∂<Õ `å`«#∞ `«ÅK«∞‰õΩO@∂ `«=∞‰õΩ ^è~·≥ º° =Ú#∞
"≥à√◊ `«∞#fl `«#‰õΩ `å`« Pj~åfi^Œ=Ú ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ ÅaèOz# P#O^Œ=Ú`À HõeyOK«∞@‰õΩ `å`« `À_»∞O_®e Jx =∞#ã¨∞Ö’ „áêi÷OK«∞‰õΩO@∂ hà◊§Ö’¡H˜
„ѨÜ∂« }"≥∞iÿ . kQÆ∞#O`«Ö’ ZHõ¯_ç#∞O_À XHõ ÃÑ^ŒÌ‰õΩHõ¯ P ~å„u ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ hà◊§Ö’
D^Œ∞‰õΩO@∂ gi K≥O`« KÕi gi ™êfl#=ÚÅ∞ ѨÓ~°~Î Ú QÆ@∞ìg∞^Œ‰Ωõ =KÕÛ=~°‰Ωõ
HÍsÎHõ ™êfl#O : LO_ç "≥_e» áÈ~ÚOk. Jk K«∂z# giH˜ Hõey# P#O^ŒO WO`å JO`å HÍ^Œ∞.
z#fl`«#O #∞Op `å`«QÍix K«∂ã¨∞Î#flѨÊ\˜H© Z#fl_»∂ `å`« =^ŒÌ‰õΩ `«=∞ „áê~°#÷ q#fl `å`«QÍ~°∞ `«=∞‰õΩ `À_»∞QÍ ‰õΩHõ¯#∞ HÍѨÖÏ Ñ¨OÑ≤Oz~°x
"≥à§◊ HõáÈQÍ ZѨÙÊ_≥<· å Z^Œ∞~°∞Ѩ_`
ç Õ Ñ¨H¯õ ‰õΩ `«ÑÙ¨ ʉõΩ "≥o§áÈÜÕ∞ Hˆ â◊=∞‡ XHõ~ÀA „QÆÇÏ≤ Oz =∞#™ê~å `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOK«∞H˘xi.
^è<Œ åÔ~_ç¤ QÍi ÉèÏ~°º âßO`«=∞‡`À Hõeã≤ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞
XHõ™êi Hˆ â◊=∞‡‰õΩ J#∞HÀ‰õΩO_® ÃÑ^ŒÌ [|∞ƒ KÕÜ∞« QÍ Uq∞ KÕÜ∂« Ö’
'W<åflà◊§‰õΩ fiHõ~ÚO^•— ! J<åfl~°∞. `å`« ѨeH˜# P =∂@`À `å`«Ñ@ ¨ ¡ ÉèHí „Î˜ ¿Ñ=∞Å∞
`≥eÜ«∞Hõ `å`« ã¨=∂kè =^ŒÌ ZO`À ÉÏ^èÑŒ _¨ ∞» `«∂ `«# [|∞ƒ `˘ÅyOK«=∞x `å`«#∞
Hõey `«~K° ∞« QÍ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞H˘x gÅ~Ú#ѨÙÊ_»ÖÏ¡ `å`«‰Ωõ
„áêi÷ã∂¨ Î `å`« ã¨=∂kè =^Œ<Ì Õ x„^ŒKãÕ O≤ k. JѨÙÊ_»∞ HõÅÖ’ `å`«QÍ~°∞ D"≥∞
™êfl#=Ú KÕ~ÚOK«_=» Ú, `«Å^Œ∞qfi ѨÓÅ∞ ÃÑ@ì_=» Ú =O\˜ JÅOHõ~} ° Å∞ KÕã≤
"≥∞_»g∞^Œ HÍÅ∞"Õã≤ <˘H˜¯ÃÑ\˜ì LOKå~°∞. LH˜¯i aH˜¯i J~Ú# D"≥∞ ÖËz
`å`«#∞ K«∂ã≤ =Úiã≤áÈÜÕ∞"å~°∞. P ~°H=õ ÚQÍ ÉèHí ` Θ ÀHõ<åfl K«#∞=Ù`À<Õ `å`«‰Ωõ
K«∂¿ãã¨iH˜ Jk HõÅ Jx `≥Å∞ã¨∞HÀ=_»"∞Õ HÍHõ `«# [|∞ƒ #Ü«∞"≥∞#ÿ ã¨OQÆux
^ŒQÆæÔ~·i. ZѨÙÊ_»∞ U Hõ+¨ì=Ú =zÛ<å `å`« =^ŒÌ‰õΩ "≥à◊§QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ P
‰õÄ_® „QÆÇÏ≤ Oz `å`«‰Ωõ ÉèHí ÑΘ Ó¨ ~°fiHõ #=∞™ê¯~°=Ú ÅOkOK«∞K«∞#flk.
ã¨O^Œ~ƒ° =ù Ú#‰õΩ `«y#@∞¡QÍ áê@ áê_ç F^•~°∞Ê xKÕÛ"å~°∞. JÖÏ<Õ XHõ™êi
"≥o§#ѨÙÊ_»∞ ^Œ∂~° „áêO`«=ÚÅ #∞O_ç =zÛ# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ Z‰õΩ¯=QÍ LO_»_O» `À _ô.ã≤.Ü«∞O. :
^Œ∂~°OQÍ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl Hˆ â◊=∞‡ `«# Hõ+=ì¨ ÚÅ∞ `«ÅK«∞‰õΩO@∂O_»QÍ PQÆ=∞<åfl Hõ~∂° flÅ∞ Ѩ@}ì OÖ’ `å`«QÍ~°∞ ã¨f+π "åà◊§ WO\˜x áê=#=Ú KÕã#≤ xfl
PQƉΩõ O_® Hõhflà◊√§ HÍÅ∞=Öˇ· „Ѩ=Ç≤ÏOKå~Ú. ZO^Œ~À Éè‰í Ωõ ÅÎ =∞^躌 ‰õÄ~°∞Ûx ™ê~°∞¡ WHõ U WO\˜h KÕÜ∞« ÖË^OŒ >Ë Juâ◊Ü∂≥ H˜Î HÍ^Õ"∂≥ . 1985= ã¨O=`«û~°OÖ’
L#fl `å`« P"Õ^#Œ xO_ç# =∞#ã¨∞`À L#fl D"≥∞#∞ K«∂ã≤ ‰õÄ~°∞Û#flKÀ@∞ #∞O_Õ g~° ∞ "≥ Ú ^Œ \ ˜ ™ êiQÍ `å`« # ∞ kQÆ O |~° = ÚQÍ K« ∂ ã≤ # Ѩ Ê \˜ H © ZO`À
''T~°Hˆ Hõhfl~°∞ xOáê – HÍ~°}"Õ∞=∞=∂‡ – =∂\Ï_»q^Õ=∞=∂‡—— Jx áê_Õãi¨ H˜ PáêºÜ«∞`å#O^Œ=Ú HõeyOk. JѨÊ\˜#∞Oz gÅ~Ú#ѨÙÊ_»ÖÏ¡ `å`«#∞
PQÆÖHË áõ È~Ú# Hˆ â◊=∞‡ "≥O@<Õ `å`« áê^•Å∞ Hõhfl\˜`À Jaè¿+H˜OzOk. ^Œi≈OK«∞‰õΩO@∂ W`«x ÉèÏ~°º ~å*Ëâfi◊ i `å`«‰Ωõ `«Å ^Œ∞=fi_»O, ™êfl#O KÕ~ÚOK«_O»
XHõ™êi âßO`«=∞‡, ˆHâ◊=∞‡, ˆHâ◊=∞‡ ‰õÄ`«∞~°∞ HÍsÎHõ =∂ã¨=∞O`å =O\˜ Ѩ#∞Åhfl XHõ z#flÑ≤Å"¡ å_çH˜ `«e¡ KÕã#≤ @∞¡QÍ KÕ¿ãk. P ~°H=õ ÚQÍ `å`«`À
ǨÏO„n#kÖ’ ™êfl#=∂K«iOz `å`«#∞ ^Œi≈Oz "≥àϧÅ#∞‰õΩ<åfl~°∞. J^Õ q^è=Œ ÚQÍ "åiH˜ J#∞|O^èOŒ ÃÑiyOk. XHõ™êi ã¨f+π JO^Œih `å`« =^Œ‰Ì Ωõ ^Œ~≈° <åxH˜
„Ѩu~ÀE KÕã∞¨ OÎ _»QÍ XHõ~ÀA `≥Å"¡ åi 4 QÆO@Å∞ J~Úº LO@∞O^Œ#∞H˘x fã¨∞‰õΩ"≥_`» å#x K≥ÑÊ≤ `«~∞° "å`« ÉèÏ~°º J_çy`Õ K≥OѨ^|
≥ ƒ H˘\Ïì_∞» . JѨÙÊ_®"≥∞
á⁄~°áê@∞# ~Ô O_»∞ QÆO@Å „áêO`«=ÚÖ’<Õ #kH˜ KÕ~∞° ‰õΩ<åfl~°∞. J~Ú`Õ JHõ¯_» Ñ≤ÅÅ¡ #∞ fã¨∞‰õΩx HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ #_»∞K«∞‰õΩO@∂<Õ "≥o§áÈ~ÚOk. JѨÙÊ_»∞ `å`«
P xâ◊≈|Ì "å`å=~°}=Ú, Hõ^ŒeHõ ÖËx hà◊§#∞ K«∂¿ãÎ giH˜ J#∞=∂#=Ú P"≥∞ #=∞™ê¯~°O KÕ¿ãÎ KÕ~ÚOK«∞HÀÖË^∞Œ . |r˚Å∞ ÃÑ_ç`Õ u#‰õΩO_® U ~°H"õ ∞≥ #ÿ
Hõey#ѨÊ\˜H© JHõ¯_»=~°‰Äõ =zÛ#"å~°∞ uiy "≥à§◊ ÖËHõ Hõq∆ ∞OK«=∞x QÆOQÍ=∂`«‰Ωõ ¿ã=#∂ „QÆÇÏ≤ OK«Hõ ''^≥|ƒÅ∞ ux ~å=Hõ¯ˆ~¡^Œ∞—— J<åfl~°∞. `å`« ã¨~°fi[˝`«#∞
V 192 V 193
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
`≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl ~å*Ëâfi◊ i "≥O@<Õ ã¨f+π‰Ωõ Hõ|∞~°∞ KÕÜ∞« QÍ J`«#∞ "≥O@<Õ =zÛ nxÃÑ· P^•Ü«∞O`À<Õ "å~°∞ ~Ô O_»ã∞¨ Å÷ Éè=í #O xi‡OK«∞HÀQÆeQÍ~°∞. ÉÏQÍ _»|∞ƒ
`å`«#∞ Hõq∆ ∞OK«=∞x "Õ_∞» H˘x `å`«#∞ ¿ãqOK«QÍ JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ "åi QÆ_Oç z ^è#Œ =O`«∞Å *Ïa`åÖ’ KÕ~å~°∞. 13–1–1993 <å_»∞ ~å„u 10 QÆO@Å
¿ã=##∞„QÆÇÏ≤ OKå~°∞. _ç.ã≤.Ü«∞O. |O_çx #_çÑO≤ KÕ ã¨f+π "åà◊§ |O_çx `å`«QÍ~°∞ „áêO`«=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ `«# P„â◊=∞OÖ’ K«O„^•Ô~_ç¤, =∞kÖË\˜x |Ü«∞@‰õΩ
J<ÕH=õ ∂~°∞¡ ZH˜¯ Hõ~∂° flÅO`å uѨÊ=∞<Õ"å~°∞. XHõ™êi Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° Hõeã≤ fã¨∞‰õΩ"≥à§◊ =∞x |Å=O`«O KÕã≤ ã¨f+π "åo§O\˜H˜ =zÛi HÍh ֒ѨʼnõΩ ~åÖË^∞Œ ,
`å`«QÍi`À áê@∞QÍ D _ç.ã≤.Ü«∞O.Ö’<Õ Å^ŒyÌ i "≥à§◊ QÍ JHõ¯_» JO^Œih `å`« gà◊§ _ç.ã≤.Ü«∞O.Ö’ ZH˜¯ ‰õÄ~°∞Ûx `«# z~°HÍÅ Éè‰í Ωõ _Î #·≥ ‰õΩ=∞‡i ÅHõ‡∆ Ü«∞º =^Œ‰Ì Ωõ
qâı+O¨ QÍ Pj~°fikOKå~°∞. "≥o§ J`«xH˜ ^Œ~≈° #ÉèÏQƺO HõeyOz ~å„u ~Ô O_»∞ QÆO@Å „áêO`«O =~°‰Ωõ T~°O`å
uiy uiy JѨÙÊ_»∞ WO\˜H˜ KÕii. `å`« ~åHõHÔ · ZO`À P`«$`«QÍ Z^Œ∞~°∞
XHõ~ÀA #∂`«# ã¨O=`«û~°=Ú<å_»∞ ã¨f+π `å`«QÍix `«=∞ WO\˜H˜
K«∂ã¨∞#Î fl ~å*Ëâfi◊ i „¿Ñ=∞`À ÃÑ\˜#ì Éè’[#=Ú#∞ P J~°~÷ å„u ux q„â◊q∞Ozi.
PǨfixOz ѨH¯õ <Õ L#fl `«# JHõ¯QÍ~°∞ [Ü«∞=∞‡ QÍiO\˜H˜ fã¨∞‰õΩx "≥o§
JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍiH˜ JÅOHõ~} ° KÕÜÚ« @Ö’ „â◊^úŒ =Ç≤ÏOKÕ ~å*Ëâfi◊ i `å`«QÍi
JHõ¯_» #∞O_ç `«# Ѩxg∞^Œ `å#∞ "≥o§áÈÜ«∂_»∞. JѨÙÊ_® ã¨=∞Ü«∂xH˜ [Ü«∞=∞‡
KÕ`∞« ʼnõΩ, áê^Œ=ÚʼnõÄ QÀà◊§~°OQÆ∞ "ÕÜ∞« QÍ `å`« Z@∞=O\˜ JÉèºí O`«~=° ¸
QÍ~°∞ ÉèHí Í∆ ºÅ∞ KÕã∂¨ OÎ _»O`À P „áêO`«=∞O`å á⁄QÆ Hõ=Ú‡‰õΩx LOk. ~å*Ëâfi◊ i
`≥Å∞ѨHõ "Õ~ÚOK«∞ H˘xi. Wk [iy# ~Ô O_»∞ ~ÀAňH `å`« ã¨=∂kè K≥O^Œ_O» `À
ZO`«QÍ |u=∂Å∞‰õΩ#flѨÊ\˜H© `å`« "åiO\˜H˜ "≥à§◊ ÖË^∞Œ . P á⁄QÆÖ’<Õ ‰õÄ~°∞Ûx
P<å_»∞ P"≥∞ "Õã#≤ QÀà◊§~°OQÆ∞ JÅOHõ~} ° `À `å`« ã¨=∂kèÖ’ ‰õÄ~°∞ÛO_çáÈ~Úi.
JHõ¯_» #∞O_Õ "≥#∞Hõ‰Ωõ =∞~°e<å~°∞ HÍh ѨH¯õ <Õ L#fl ã¨f+π WO@ HÍÅ∞‰õÄ_®
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ "åãÎ̈=ÙºÖˇ#· K«O„^ŒâYı ~ü ~Ô _ç,¤ =∞ÖË+¡ π `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ HõÅ∂¡~∞° =zÛ
ÃÑ@ìÖ^Ë ∞Œ . ZO`À¿ãѨ٠`å`« ZO^Œ∞H˜ÖÏ KÕã∞¨ O\Ï~å Jx PÖ’zOz# "åiH˜
`å`«QÍ~°∞ ã¨f+π "åà◊§ WO\˜Ö’ L#fl ã¨OQÆux `≥Å∞ã¨∞‰õΩx JHõ¯_»‰Ωõ =zÛ `å`«#∞
ã¨f+π `å`«#∞ =^Œe "≥o§áÈ~Ú#O^Œ∞Hˆ `å`«QÍ~°∞ "åiO\˜H˜ ~åÖË^xŒ ã¨∞Êù~}° H˘zÛ
Zxfl™ê~°∞¡ ~°=∞‡x Ñ≤ez<å `å`«QÍ~°∞ ~åHõáÈ=_»O`À JHõ¯_Õ x„kOzi. `≥ÅQ¡ Í
ZO`À ÉÏ^èÑŒ _¨ iç .
`≥Å"¡ åi# `«~∞° "å`« ‰õÄ_® ã¨f+π x„^ŒÖ=Ë HõáÈ=_»O`À ''„_≥·=~°∞ ÖË~å—— JO@∂
XHõ™êi "åiO@ ã¨`º« <å~åÜ«∞} „=`«=Ú x~°fiÇ≤ÏOK«^ÅŒ z `å`«QÍi J`«xx ÖËÑ≤ HõÅ∂¡~∞° |Ü«∞Å∞^Õ~Q° Í =∞ÖË+¡ π `å`«QÍiH˜ Å_»∂¤ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ
<≥x· \ÏÖò á¶È\’#∞ `å`«QÍi P„â◊=∞O #∞Oz J_çy `≥zÛ „=`«O ѨÓiÎKãÕ ∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞. ã¨=∞iÊOK«QÍ `å`«QÍ~°∞ ^•xx ã¨f+πH˜zÛ ''WO\’¡ JO^Œ~°‰õÄ ÃÑ@∞ì—— Jx
HÍh P `«~°∞"å`« P Ѩ@=Ú W=fi_®xH˜ "åiH˜ =∞#™⁄ѨÊHõ ^•xx `«=∞ ѨOÑ≤Ozi. `å`« "åo§O\˜H˜ =zÛ# ~ÀA g~°∞ `å`«‰Ωõ ã‘fi@∞ ÃÑ\ÏìÅ#∞‰õΩx
=∞Ok~°=ÚÖ’<Õ LOK«∞‰õΩ<åfl~°∞. P `«~°∞"å`« H˘O`« HÍÖÏxH˜ P á¶È\’ `å`«QÍ~°∞ PÅ㨺OQÍ ~å=_»O`À ÃÑ@ìÖ^Ë ∞Œ . `«~∞° "å`« `å`«Q͈~ "åiH˜ ã‘fi@∞
=∞Ok~°=ÚÖ’ ÃÑ^ŒkÌ QÍ JxÑ≤Oz QÀ_»‰Ωõ ÃÑ_ç`Õ ÉÏQÆ∞O_»∞#x PÖ’zOz ѨÓ[Ö’ ѨOÑ≤Ozi.
#∞Oz f¿ãÜ«∞QÍ J#∞HÀ‰õΩO_® J<ÕHõ HõëêìÅ∞ =KåÛ~Ú. uiy ѨÓ[Ö’ ÃÑ@ì_O» `À
ã¨f+π JHõ¯QÍÔ~#· [Ü«∞=∞‡ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§#ѨÙ_˘Hõ™êi `å`«QÍ~°∞
ã¨=∞㨺Å∞ f~å~Ú. WÖÏ XHõ™êi HÍHõ ~Ô O_»∞™ê~°∂¡ J^Õ [~°Q_Æ O» `À "åiH˜ P
`å#∞ ‰õÄ_® =™êÎ#x |Ü«∞Å∞^Õ~ˆ ã¨iH˜ QÆ∞„~°|ƒO_çx =∂\Ï¡_ç `å`«#∞ JO^Œ∞Ö’
á¶ È \’#∞ =∂~° ∞ Û@ =Å<Õ Hõ ë êì Å #fl 㨠O QÆ u „QÆ Ç ≤ Ï Oz P á¶ È \’#∞
‰õÄ~°∞ÛO_»KãÕ ≤ `å=Ú #_»∞™êÎ=∞O>Ë JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ ''`«b¡ Ñ≤ÅÅ¡ O – =∞#ˆHO\˜——
ѨÓ*Ï=∞Ok~°=ÚÖ’ Ü«∞^è•™ê÷#=ÚÖ’ LOzi.
Jx "åix ‰õÄ_® ZHõ¯=∞<åfl~°∞. P ~°H=õ ÚQÍ "åiѨ@¡ =∂`«$ÉèÏ=##∞ K«∂Ñ≤Oz#
`å`«QÍ~°∞ J<ÕH™õ ê~°∞¡ ZH˜¯# _ç.ã≤.Ü«∞O. JO>Ë WO\’¡ JO^ŒiH© „áê}O. `å`« ZѨÙÊ_»∂ "åix J^Õq^è=Œ ÚQÍ „¿Ñq∞OKÕ"å~°∞.
V 194 V 195
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
`å`« ã¨=∂kè JѨÙÊ_»∞ JOu=∞Ü«∂„`«‰õΩ, =∞O_»ÖÏ~å^èŒ#‰õÄ gi Ѩ^•~°=÷ ÚÅxflO\˜h `å`«‰Ωõ ã¨=∞iÊOzi. J~Ú`Õ `å`«QÍ~°∞ XH˘¯Hõ¯ Ѩ^•~°=÷ Ú#∂
_ç.ã≤.Ü«∞O.<Õ LѨÜ∂≥ yOzi. P `«~∞° "å`« `å`«QÍi "≥Ú^Œ\˜ P~å^è<Œ À`«û==Ú#∞ KÕuÖ’xH˜ fã¨∞HÀ=_»=¸ P `«~∞° "å`« P WO\˜ ¿Ñ^Œ"åiH˜ XH˘¯Hõ¯ Ѩ^•~°=÷ ÚQÍ<Õ
Ѷ∞¨ #OQÍ x~°fiÇ≤ÏOK«=Öˇ##fl PÖ’K«#Ö’ L#fl K«O„^•Ô~_ç¤ D áê`«|O_çx =^ŒhÌ , WzÛ "åix "åi =O\˜O\’¡ Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« HÀ=∞x K≥ÑÊ≤ i. WHõ ã¨`º« "å}˜QÍ~°∞ fã¨∞‰õΩx
H˘`«| Î O_ç <˘Hõ\˜ ÉÏ_»∞QƉΩõ `≥™êÎ#h K≥Ñʨ QÍ ~å*Ëâfi◊ i ZO`«QÍ<À ÉÏ^èÑŒ _¨ Oç k. "≥o§# j`«Å áêhÜ«∞=Ú#∞ =∂„`«=Ú Ñ¨H¯õ # ÃÑ@∞ì‰Ωõ x "≥Ú`«OÎ `åyi. JO`ÕQÍHõ,
J~Ú`Õ J^Õ~ÀA ~å„u K«O„^•Ô~_ç¤ HõÖÖ’ `å`« HõxÑ≤Oz J`«x "≥∞_» Ѩ@∞ì‰Ωõ x `å`«QÍ~°∞ D"≥∞ `≥zÛ# Ñ≤Ñʨ ~°∞"≥∞O@∞#∞ K«Ñʨ iOz „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ D"≥∞Hˆ uiy
ZO^Œ∞‰õΩ "Õ̂~ |O_ç Jx u>Ëãì i¨ H˜ ÉèÜ í ∞« Ѩ_#ç J`«#∞ =∞~åfl_Õ ã¨f+π "åo§O\˜H˜ WzÛi. QÆ∞~°∞=ÙQÍi LzÛù+¨ª=Ú *Ï˝#É’^èŒ HõeyOK«∞#x `≥eã≤# "å}˜QÍ~°∞
"≥o§ [iy# ã¨OQÆu K≥ÑÊ≤ P |O_ç<Õ fã¨∞‰õΩ~°=∞‡x K≥áêÊ_»∞. `å`«QÍi P~å^è#Œ P#O^Œ=Ú`À P „Ѩ™ê^Œ=Ú#∞ ã‘fiHõiOzi.
~ÀA# ã¨=∂kèÃÑ· "Õã≤# HõO_»∞"å ~å*Ëâ◊fiiH˜ ÉÏQÍ #K«ÛQÍ ^•xx ZÖÏÔQ·<å WOH˘Hõ™êi `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ ѶŨ Ǩ~°=ÚÅ#∞ fã¨∞H˘x "≥àϧ~°∞.
„Ѩ™ê^ŒOÖÏ W=fi=∞x J_çy`Õ ÉÏQÆ∞O_»∞##∞‰õΩOk HÍh [#ã¨O^ÀǨÏ=Ú =∞^躌 =¸_»∞~ÀAÅ #∞Oz Z=Ô~xfl ~°H=õ ÚŠѨ^•~°=÷ ÚÅ∞, Éè’[#=Ú ÃÑ\˜<ì å `å`« Ug∞
^è~·≥ º° =Ú KÕÜ∞« ÖËHáõ È~ÚOk. J~Ú`Õ P =∞~°∞<å_Õ =∞kÖË\˜ `å`« ã¨OHõÅÊ=Ú`À u#‰õΩO_® ‰õÄ~°∞Û<Õ L<åfl~°∞. Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ JO^Œ~∂° ZO`À P„`«∞`«QÍ `å`«QÍ~°∞
J^Õ HõO_»∞"å#∞ giH˜ `å`« „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ WKåÛ_»∞. P ~°H=õ ÚQÍ ã¨=∂kèÖ’ Hõhã¨O U XHõ¯ Ѩ^•~°÷"≥∞ÿ<å uO>Ë ÉÏQÆ∞O_»∞#∞ J#∞‰õΩO@∂<Õ JѨÊ\˜ˆH
#∞O_ç ‰õÄ_® `å`« Éè‰í Ωõ ÅÎ HÀiHõÅ∞ =∞xflOz f~°∞ã¨∞<Î åfl~°x ã¨Ê+ì̈=∞ø`«∞Ok. =¸_»∞~ÀAÅ∞ QÆ_çzáÈ=Ù@KÕ JO^Œ~°∂ PO^Àà◊#Ö’ #∞O_çi. J~Ú`Õ
=∞Ǩ„Ѩ™ê^ŒO : ã¨`«º"å}˜QÍ~°∞, ~å*Ï~å=ÙQÍ~°∞ ֒ѨʼnõΩ „Ѩ"ÕtOK«_»O`À<Õ `å`«QÍ~°∞
ã¨`º« "å}˜QÍix K«∂ã≤ 'Z<åflà‹§· O^Œ=∂‡ x#∞fl K«∂ã≤— Jx ZO`À Pf‡Ü«∞`«`À
~å*Ï~å=Ù QÍi ã¨f=∞}˜Ü∞ÿ≥ # ã¨`º« "å}˜ QÍiH˜ `å`«QÍi`À J<ÕHÍ<ÕHõ ѨÅ∞HõiOK«_»"Õ∞ H͉õΩO_® "å~°∞ `≥zÛ# Ѷ¨ÅǨ~°=ÚÅ#∞ ã‘fiHõiOzi. P
=∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í `«∞Å∞ HõÅ=Ù. giH˜ ÉèÏ~°O L=∂=∞¿ÇÏâ◊fi~°~å=ÙQÍi ^•fi~å `å`«QÍi
ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ `å`« ^ŒQÆæ~° L#fl "åà◊§O^Œ~°∂ ‰õÄ_® ZO`À P#O^Œ=ÚQÍ
QÆ∞iOz `≥eã≤ g~°O^Œ~∂° Hõeã≤ `å`« ^Œ~≈° <åxÔH· "≥à§ı "å~°∞. ZѨÙÊ_»∞ g~°∞ `å`«QÍi
=¸_»∞~ÀAÅ #∞Op Ug∞ u#x `å`« WѨÙÊ_»∞ "åà◊√§ fã¨∞‰õΩx =zÛ# ѶŨ Ǩ~°=Ú
^Œ~≈° <åxH˜ |Ü«∞Å∞^Õi<å `å`«QÍ~°∞ HõÅ∂¡~∞° Ö’ Z^Œ∞~°∞=zÛ Ö’Ñ¨Å‰õΩ fã¨∞‰õΩx
KÕã~≤ O° >Ë Jk gi J^Œ$+¨"ì ∞Õ #x á⁄y_çi. ™ê~Ú Éè‰í Ωõ ÖÎ #·ˇ g~°∞ ZHõ¯_»‰Ωõ "≥o§<å
"≥à§ı "å~°∞. P ~°H=õ ÚQÍ Z=Ô~<· å W+¨"ì ∞≥ #ÿ |O^è∞Œ =ÙÅ∞ =¿ãÎ WO\˜"å~°∞ P#O^Œ=Ú`À ™ê~ÚH˜ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í #=∞㨯iOK«∞H˘x `å`«QÍi =O\˜ ^≥=· ã¨fi~°∂ѨÙÅ#∞ =∂=¸Å∞
Z^Œ∞~ˆ y "åix PǨfixOz#@∞¡QÍ Jx giH˜ JxÑ≤OKÕk. ã¨`º« "å}˜ QÍ~°∞ Ö∫H˜HõѨ~°"≥∞ÿ# HÀiHõÅ#∞ HÀ~°∞HÀ‰õΩO_»∞#@∞¡, `å`«=^ŒÌ #∞O_ç Z<≥fl<Àfl
"≥Ú^Œ\™˜ êi `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§ı @ѨÙÊ_»∞ =∞#ã¨∞Ö’ `å`«QÍiH˜ #=∞㨯iOz `å`«‰Ωõ P^蕺u‡HõѨ~°"≥∞ÿ# ã¨=∞㨺Šã¨iÜ≥ÿ∞# ã¨=∂^è•#=Ú á⁄O^Œ∞#@∞¡ KÕÜ«∞=∞x
Uk W+¨"ì ∂≥ P Ѩ^•~°=÷ Ú<Õ `å#∞ `å`«‰Ωõ „Ѩ™ê^Œ~∂° Ѩ=ÚQÍ fã¨∞‰õΩ"≥à§ı @@∞¡ "Õ_∞» ‰õΩ<Õ"å~°∞. Pq^è=Œ ÚQÆ<Õ g~°∞ `å`«#∞ ~°H~õ H° =õ ÚÅ „Ѩâfl◊ Å∞ "Õã≤ "å\˜H˜ `«y#
KÕÜ«∞=∞x `å`«QÍix „áêi÷OK«∞HÀQÍ Ñ¨O_»¡~°ã¨=Ú („ѨÓ\©) fã¨∞‰õΩx ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞ `å`« #∞O_Õ á⁄O^Õ"å~°∞.
"≥àϧÅxÑ≤OzOk. g~°∞ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ HõÅ∂¡~∞° KÕ~ˆ ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ WO\˜Ö’
ÖË~∞° . H˘OK≥O ¿ãѨ٠`å`«HÔ · "ÕzK«∂ã≤ WHõ PQÆÖHË õ `å`«#∞ "≥^∞Œ ‰õΩ`«∂ |Ü«∞Å∞^Õii. XHõ™êi `å`«QÍix ~å*Ï~å=Ù, ã¨`º« "å}˜QÍ~°¡ WO\˜H˜ PǨfixOzi. giO\˜H˜
H˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ XHõ ¿Ñ^Œ"åà◊§ WO\˜ =^ŒÌ LO_»_=» Ú K«∂ã≤ =zÛ# `«~°∞"å`« `å`«QÍix "å~°∞ `«=∞ ѨÓ*Ï=∞Ok~°OÖ’xH˜ PǨfixOz,
JO^Œ~°∂ Ѩ~°∞QÆ∞# áÈ~Ú `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞H˘x JO^Œ~°∂ `å=Ú `≥zÛ# Ü«∞^ä•qkèQÍ ÉèHí Θ „â◊^ÅúŒ `À áê^ŒÑÓ¨ [ ã¨eÑ≤ `å`«‰Ωõ ѨÓÅǨ~°=Ú "ÕÜ∞« É’QÍ
V 196 V 197
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
`å`«QÍ~°∞ ''ÃÑ^•ÌÜ∞« #‰õΩ "Õ~Ú áÈ!—— Jx ǨÅ∞"≥Ñ· Ù¨ K«∂Ñ≤Ozi. gi WO\’¡ P„~°`ú « :
™ê~ÚÉÏÉÏ Ñ¨@=Ú#∞ ‰õΩsÛÖ’ ‰õÄ~°∞ÛO_»É@ ˇ ∞ì@ JÅ"å@∞. ~å*Ï~å=ÙQÍ~°∞ ZHõ¯_» ^ÀÇ¨Ï – Y`å~üÖ’ x"åã¨=ÚO_Õ ã¨`º« <å~åÜ«∞} ™ê~ÚÉÏÉÏ Éè‰í Ωõ _Î ∞» .
Z=i ^•fi~å `«=∞‰õΩ Pjã¨∞ûÅ∞ ÅaèOz<å J^ŒO`å ÉÏÉωõΩ `«=∞ÃÑ· QÆÅ ^ŒÜ∞« J=^è∂Œ `« ™êO„Ѩ^•Ü«∞=ÚÃÑ· J=QÍǨÏ# Hõey#"å_»∞. J`«x q∞„`«∞_»∞ +≤i_ôÖ’x
Jx ÉèÏqOz ÉÏÉωõΩ Hõ$`«[` ˝ Å« ∞ `≥Å∞ѨىõΩ<Õ"å~°∞. "åi =∞#ã¨∞#∞ „QÆÇÏ≤ Oz#@∞¡QÍ =∞ǨÏÖÏûѨuQÍi WO\˜#∞O_ç 'N~å=∂=^èŒ∂`« rq`« K«i„`«— áê~åÜ«∞}
`å`«‰Äõ _® ѨÓÅǨ~°=Ú#∞ ÉÏÉψH "Õ~ÚOz ™ê~ÚѨ@¡ "åi‰õΩ#fl ÉèHí Θ ÉèÏ==Ú#∞ „QÆO^ä=Œ Ú#∞ á⁄Ok áê~åÜ«∞} KÕã≤ gix ‰õÄ_® áê~åÜ«∞} KÕÜ∞« =∞x W=fi_»O
ã¨∞ã≤~÷ Ñ° ~¨ z° i. ã¨`º« "å}˜QÍi P^蕺u‡Hõ „Ѩâfl◊ ÅxflO\˜H˜ `å`«QÍ~°∞ ™ê^躌 "≥∞#ÿ O`« [iyOk. JѨÊ\˜H˜ `å`«QÍi ¿Ñ~°∞ ‰õÄ_® q#x g~°∞ `å`« áê~åÜ«∞} KÕÜÚ« @‰õΩ
=∞ø#=ÚQÍ<Õ ã¨O^Õâ=◊ Ú ÅOkOKÕ"å~°∞ HÍ|\˜ì Pq_»ÜÚ« `å`«QÍix =∞ø#=ÚQÍ x~°‚~ÚOK«∞HÀQÍ ã¨`«º<å~åÜ«∞} ÉèÏ~°º Ѩ^Œ‡ áê~åÜ«∞} „áê~°OaèOz#
*Ï˝#É’^èKŒ ~Õ Ú ^ŒH} ∆˜ Ï=¸iÎÖÏ ÉèÏqOKÕ"å~°∞. JO^Œ∞Hˆ `å`«QÍ~°∞ `«=∞ WO\˜H˜ "≥Ú^Œ\~˜ ÀA #∞O_Õ `å`«QÍ~°∞ =∞Ǩ^Œ∞ƒù`« bÅÅ∞ K«∂Ñ≤ã∂¨ Î ã¨áêÎÇϨ áê~åÜ«∞}
=zÛ#ѨÙ_»∞ áê^ŒÑÓ¨ [ ѨÓiÎKãÕ ≤ ^ŒH} ∆˜ Ï=¸iÎ JëÈì`~Ϋ Ñ° Ó¨ [ `å`«‰Ωõ QÍqOz `å`« ѨÓ~°Ü Î ∞Õ ºã¨iH˜ P"≥∞#∞ `å`« `«# a_»Q¤ Í ã‘fiHõiOz# J#∞Éè∂í ux P"≥∞ H˘ã¨yi.
`«#‰õΩ *Ï˝#É’^èŒ KÕã≤ `«# rq`«=Ú#∞ ^è#Œ º"≥ÚOkOK«=Åã≤#kQÍ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í JѨÊ\˜#∞O_ç ‰õΩ@∞O|=∞O`å `å`«Ñ@ ¨ ¡ ÉèHí ÉΘ Ïè ==Ú Hõey `å`«#∞ `«=∞ ‰õΩ@∞O|
q#flѨ=Ú#∞ KÕãH≤ ˘xi. WHõ ~å*Ï~å=ÙQÍ~°∞ `å`« J#∞=∞u HÀi `å`« áê^Œ∞HõÅ#∞ ÃÑ^ŒQÌ Í ÉèÏqOz =∂#ã≤H=õ ÚQÍ ^ŒQ~ÔæÆ i· . Hˆ =ÅO „QÆO^äŒ áê~åÜ«∞} ^•fi~å `å`«QÍi
ã‘fiHõiOz Éè„í ^ŒÑ~¨ K° ∞« H˘xi. P ~°H=õ ÚQÍ P ^ŒOѨ`∞« ʼnõΩ P#O^Œ=Ú#∂ ã¨O`«$Ñ≤hÎ `«`fiΫ =Ú#∞, ~°∂Ѩ٠~ˆ YÅ#∞, bÖÏ =∞ǨÏ`«º=Ú#∞ „QÆÇÏ≤ Oz# ã¨`º« <å~åÜ«∞}
HõeyOz# `å`« u~°∞QÆ∞ „ѨÜ∂« }"≥∞iÿ . JѨÙÊ_»∞ ~å*Ï~å=ÙQÍ~°∞ `å`«QÍi`À `å`«QÍiÃÑ· J^Œ∞ƒù`"« ∞≥ #ÿ áê@Åe¡ `å`«QÍiH˜ ã¨=∞iÊOK«∞‰õΩ<åfl_»∞. ÉèÏ~°`^« âÕ ßxH˜
Zxfl[#‡Å ÉèÏQƺ=â◊=Ú#<À `å`« <Õ_»∞ `«=∞ WO\˜x áê=#O KÕ™ê~°O@∂ ~å=_»O`À<Õ "≥Ú^Œ@QÍ HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`«#∞ ^Œi≈Oz, D áê@Å#∞ QÍ#=Ú
Ö∫H˜HÑõ ~¨ "° ∞≥ #ÿ =∞~åº^Œ#∞ áê\˜ã∂¨ Î K≥Ñʨ _»O`À `å`« XHõ¯™êiQÍ L„QÆ~∂° ѨO KÕÜ«∞QÍ `å`«QÍ~°∞ P áê@Å#∞ J#∞„QÆÇ≤ÏOz# „Ѩ`«ºHõ∆ x^Œ~°≈#O J`«_»∞
^•eÛ ''h^ŒQ~æÆ ° WÖÏO\˜ HõàÅ◊ ∞ ‰õÄ_® L<åflÜ«∂—— JO@∂ f„==ÚQÍ Hõã~≤ å~°∞. á⁄O^Œ_O» . `å`« ã¨=∂kè =^ŒÌ ‰õΩ@∞O|=∞O`å x„^ŒKãÕ #≤ `«~∞° "å`Õ "åi „QÍ=∂xH˜
JѨÊ\˜ =~°‰Ωõ ZO`À âßO`«=¸iÎÖÏ, `«=∞"å_»∞ÖÏ L#fl `å`« ~“„^Œ∞~°∂Ѩ=Ú, "≥àϧ~°O>Ë "å~°∞ `å`«#∞ ZO`«QÍ P~åkèã∞¨ #Î fln `≥Å∞™ÈÎOk. W`«x ÉèÏ~°º Ѩ^‡Œ ‰õΩ
`å`« K«∂ѨÙÖ’x fHõ} ∆ `« QÆ=∞xOz# ~å*Ï~å=ÙQÍiH˜ XHõ¯™êiQÍ [O‰õΩ HõeyOk. J<ÕH™õ ê~°∞¡ `å`«QÍ~°∞ ã¨fiѨfl ã¨O^Õâ=◊ Ú ^•fi~å J<ÕHõ ã¨OHˆ `«=ÚezÛ `å#∞<åfl##∞
`å`«QÍiH˜ W@∞=O\˜ <À\˜=∂@Å`À ѨxÖË^hŒ , ÉèQí =Æ O`«∞_»∞ K«∂¿ãk =∞#ã¨∞<Õ ^è ≥ · ~ ° º =Ú, `« $ Ñ≤ Î giH˜ Hõ e ˆ Q ÖÏ KÕ ã ≤ `å`« Q Íix "å~° ∞ „Ѩ ` « º Hõ ∆ = ÚQÍ
HÍh =∞~åº^ŒÅ∞ HÍ=h J~°=÷ ∞~Úº `«=∞ `«ÑÙ¨ Ê `≥Å∞ã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. ^Œi≈OK«ÖHË áõ ÈÜ«∂=∞#fl Jã¨O`«$Ñ≤Î "åiˆH =∂„`«=¸ HõÅ∞QÆhÜ«∞‰õΩO_® J#∞Hõ} ∆ O
nx=Å# `å`«QÍ~°∞ ZO`« Pf‡Ü«∞=ÚQÍ, „¿Ñ=∞QÍ `«=∞ Hõ$Ѩ#∞ `«# J#∞„QÆÇϨ O giÃÑ· Jáê~°OQÍ ‰õΩiÑ≤ã∞¨ <Î åfl~°∞. U W`«~° J=^è∂Œ `«Å ^Œ~≈° <åxH˜
‰õΩiÑ≤OK«QÅÆ ~À JO`«H<õ åfl Hõi#î =ÚQÍ z#fl `«ÑÙ¨ Ê#∞ ‰õÄ_® XѨÊ~°x `≥Å∞™ÈÎOk. "≥o§<å =ÚO^Œ∞QÍ "å~°∞ `å`«QÍi J#∞=∞ux á⁄O^Œ_O» =Å# P J=^è∂Œ `«Å∞
JѨÊ\˜=~°‰Ωõ ZO`À âßO`«=ÚQÍ "åi ¿ã= J#∞„QÆÇÏ≤ Oz #ѨÊ\˜H© ZѨÙÊ_≥` · Õ Ö∫H˜Hõ giѨ@¡ „Ѩ`ºÕ Hõ „¿Ñ=∂^Œ~=° ÚÅ∞ ‰õΩiÑ≤Oz# ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅ∞ ‰õÄ_® g~°∞ J#∞Éè∂í u
<˘Oki.
=∞~åº^ŒQÍ <À\˜=∂@Å∞ =∂\Ï¡_®~À `«H} ∆õ "Õ∞ P `«ÑÙ¨ Ê#∞ L¿ÑH˜O∆ K«Háõ È=_»O K«∂¿ãÎ
`å`«QÍ~°∞ ZO`«QÍ ''ã≤ã"ì¨ ∞£ ——#∞ áê\˜ã∞¨ <Î åfl~À J~°=÷ ∞=Ù`ÀOk HÍ|\˜ì =∞#O ZO`« 2009 JHÀì|~°∞ <≥ÅÖ’ Hõ~°∂flÅ∞ Ѩ@ì}ÏxH˜ ã¨OÉèíqOz# `«∞á¶ê#∞
„Hõ=∞tHõ}
∆ `À LO_®Ö’ `å`« D K«~º° ^•fi~å `≥eÜ«∞KÕãi≤ . cèÉ`
íè åûhfl, P~ÀA ~å„u Hõ~∂° flÅ∞ Ѩ@}
ì =Ú =ÚOѨىõΩ QÆ∞~Ô · H˘@∞ìH˘x áÈ=K«Û#∞
V 198 V 199
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –14
„ѨÉ∞íè `«fi ÃÇÏK«ÛiHõ#∞ \©.g. "å~°ÅÎ ^•fi~å `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl ã¨`º« <å~åÜ«∞} ǨÏ$^ŒÜ∞« =Ú Ñ¨<fl≥ O_»∞ ~ÀAÅ áê@∞ J#fl^•#=Ú, Hõh™ê=ã¨~åÅ∞ f~°∞Û H˘xfl =ã¨∞=Î ÙÅ∞, XHõ
Hõke `å`«QÍi „QÆO^äOŒ Ö’x Ü«Ú^äÀÑ≤Ü∂« ^ÕâO◊ Ö’ ã¨OÉèqí Oz# Hõ~∞° =Ù ~°H¯õ ã≤x ‰õΩ„QÍ=∞=ÚÖ’ QÆ∞_çÃãÅ∞ "Õ~ÚOz "åiH˜ =„ã¨=Î ÚÅ∞, ^è•#º=ÚÅ#∞, ã¨∂¯Å∞
JÅ∞¡ ÉèÏ㨯~° Ô~_ç¤ QÍi q#flѨO`À ~°∂ѨÙ=∂Ñ≤ `«# â◊H˜ÎH˜ J=^èŒ∞Å∞ ÖË=x Ñ≤ÅÅ¡ ‰õΩ ã¨HÅõ =ã¨∞=Î ÙÅ#∞ ã¨=∞‰õÄiÛi.
x~°∂Ñ≤Oz# J=^è∂Œ `« ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« bÅ =∞kÖ’ "≥∞^ŒÅQÍ Hõ~∂° flÅ∞‰õΩ "å\˜e#¡
`≥Å∞QÆ∞ HõàÏã¨q∞u "åiH˜ `å`«QÍi QÆ∞iOz U =∂„`«=¸ `≥eÜ«∞#ѨÊ\˜H©
=ÚѨÙÊ#∞ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè#∞O_ç `«# áê^ŒO J_»∞Q¤ Í ÃÑ@∞ì@ ^•fi~å =~°^Œ
ã¨`º« <å~åÜ«∞} ^•fi~å "åiHõO`«\˜ =∞ǨÏ^•ƒùQºÆ =Ú#∞ `å`«QÍ~°∞ HõeÊOz~°#QÍ
L^Œ$ú ux, `«# KÕux PHÍâßxH˜ ǨÏ^Œ∞QÌ Í ÃÑ@∞ì@ ^•fi~å `«∞á¶ê#∞ cèÉ` íè åûxfl PÑ≤
`å`«QÍiH˜ "åi Ѩ@¡ QÆÅ „Ѩ`ÕºHõ „¿Ñ=∞ J~°÷=∞ø`«∞Ok. D |$ǨÏ`ü
Hõ~°∂flÅ∞ „Ѩ[Å#∞ „áê}Ǩx #∞O_ç `«Ñ≤ÊOK«=∞x ǨÏ$^ŒÜ«∞=Ú „^ŒqOK«QÍ
HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ „Ѩ`º« HõO∆ QÍ HÍh, Ѩ~ÀHõO∆ QÍ HÍh áêÖÁæ#fl „Ѩu XHõ¯iÃÑ· `å`«QÍi
~å„`«O`å `å`«#∞ „áêi÷ã∂¨ Î QÆ_Ñ» Q¨ Í `≥Å"¡ åˆ~ã¨iH˜ =¸_»∞ J_»∞QÆ∞Å h~°∞ `«Q_æÆ "» ∞Õ
Hõ$áê=$+≤ì Jáê~°OQÍ ‰õΩ~°∞ã¨∞ÎO^Œ#_»OÖ’ ã¨O^ÕǨÏO ÖË^Œ∞. ã¨`«º<å~åÜ«∞}
HÍHõ P `«~∞° "å`« XHõ¯ =~°Ñ¬ Ù¨ z#∞‰õΩ ‰õÄ_® ‰õΩiÜ«∞Hõ áÈ=_»O =Å# =~°^Œ ‰õΩ@∞O|=Ú =∂„`«"∞Õ HÍHõ Y`å~üÖ’ `å`« áê~åÜ«∞} KÕã#≤ „Ѩu XHõ¯ih
L^Œ$ú u „Hõ=∞OQÍ `«yOæ k. Pã≤#Î +¨Oì ѨÓiÎQÍ "å\˜e#¡ ѨÊ\˜H© W`«x „áê~°#÷ „ѨHÍ~°O `å`«QÍ~°∞ `«# bÅÅ`À x^Œ~≈° #=ÚÅ`À JÅiã¨∞<Î åfl~°∞.
„áê}#+¨Oì U =∂„`«=¸ [~°QHÆ áõ È=_»O Hˆ =ÅO `å`« Hõ$áêHõ\ÏHõ"∆ ∞Õ #x W`«x
#=∞‡HõO. P~°HOõ QÍ `å`«QÍ~°∞ P<å_»∞ ã¨j~°∞Å∞QÍ LO_ç WHõ¯_» #∞O_ç Éè‰í Ωõ xÎ P ~°HOõ QÍ `«=∞ rq`«OÖ’H˜ `«#O`« `å#∞QÍ „Ѩ"tÕ Oz Ö∫H˜HOõ QÍ<Õ
„áê~°#÷ =∞xflOz ZHõ¯_À Ü«Ú^èÀÑ≤Ü∂« Hõ~∞° =Ù ~°∂Ѩ=∂Ñ≤#@∞¡QÍ<Õ WѨÙÊ_»∞ ZHõ¯_À HÍHõ, P^蕺u‡HõOQÍ ‰õÄ_® L#flux „Ѩ™êkã¨∞Î#fl `å`«‰õΩ P[<å‡O`«O
^Œ∂~°„áêO`«O #∞O_ç `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ WHõ¯_» L#fl =~°^Œ cèÉ` íè åûxfl PѨQeÆ y# Hõ$`«[`
˝ åO[e ã¨=∞iÊOK«∞HÀ=_»O `«Ñʨ KÕÜ∞« QÆey#^Õg∞ ÖË^xŒ q#„=∞=ÚQÍ
`å`« `«# â◊HHˆÎ̃ HÍHõ Éè‰í Ωõ ÅÎ q#fláêxH˜ ‰õÄ_® J=^è∞Œ Å∞ ÖË=x Kå\˜ K≥áêÊ~°∞. `å`«‰Ωõ JOH˜`« Éè‰í Ωõ ÖÎ i·ˇ .
Hõ~°∂flÅ∞ Ѩ@ì}O WO`« =ÚOѨىõΩ QÆ∞Ô~·#ѨÊ\˜H© ˆH=ÅO =¸_»∞ H˜.g∞.
^Œ∂~°OÖ’#∞#fl ‰õΩ„QÍ=∞=Ú HõÅ∂¡~∞° U =∂„`«=¸ =~°^Œ `åH˜_Hç ˜ QÆ∞i HÍHõáÈ=_»O
`«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
Hˆ =ÅO `å`«QÍi =∞Ǩ^Œ∞ƒù`« bÅÅÖ’ XHõ\.˜
Ѩ^∞Œ <åÅ∞QÆ= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°=
‚ Ú
`«# q#fláêxfl =∞xflOz# `å`«‰Ωõ Hõ$`«[`˝ « `≥Å∞ѨÙHÀ=_»O =∂„`«"∞Õ HÍ^Œh
ã¨~fi° O HÀÖ’Ê~Ú# Hõ~∂° flÅ∞ "åã¨∞ʼnõΩ `«#‰õΩ `Àz# ã¨Ç¨ Ü«∞ =∞OkOK«_O» `«#
Hõh㨠Hõ~=ΰ ºOQÍ ÉèÏqOz# ã¨`º« <å~åÜ«∞} Y`å~üÖ’x `«# q∞„`«∞Öˇ#· '`≥Å∞QÆ∞
HõàÏ ã¨q∞u— "åix ã¨O„ѨkOK«QÍ ã¨q∞u x~åfiǨωõΩÖˇ#· „ѨHÍâò~å=Ù, ~å=∞Hõ$+¨Å‚ ∞
"≥O@<Õ qâı+O¨ QÍ ã¨ÊOkOz WO`«\˜ |$ǨÏ`å¯~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ `«=∞=O`«∞ Hõ$+≤QÍ
ã¨É∞íè ºÅO^Œih „áÈ`«ûÇ≤ÏOz JO^Œi ã¨Ç¨ Ü«∞ ã¨ÇϨ HÍ~°=ÚÅ`À "åˆ~ TÇ≤ÏOK«x
^è#Œ =Ú ã¨=∞‰õÄ~°QÍ ~å=∞ã¨xfl^è•#=Ú – ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ "åi ^•fi~å Hõ~∂° flÅ∞Ö’
V 200 V 201
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
Y~°Û~ÚáÈ=_»O [iy#k. J~Ú`Õ Wxfl X_ç^∞Œ _»∞‰õΩʼnõÄ QÆÅ HÍ~°}"Õ∞=∞#QÍ
J^蕺ܫ∞=Ú – 15 D #ˆ~O„^ŒQÆ∞áêÎ QÍi *Ï`«HõOÖ’ ÉèíQÆ=O`«∞_»∞ J^Œ$+¨ìˆ~Y#∞ ~åÜ«∞_»O
=∞iÛáÈÜ«∂_»∞. J~Ú`Õ P w`«#∞ ã¨iQÍæ wã≤ `å`« DÜ«∞##∞ r~À #∞O_ô
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó Ç‘Ï~ÀQÍ =∞Åz ÅH∆ÍkèHÍ~°∞Å *Ïa`åÖ’ KÕiÛi. `å`«#∞ #=Ú‡‰õΩ#flO^Œ∞‰õΩ `«=∞
Hõ~‡° #∞ ^èfiŒ Oã¨O KÕã≤ Ü≥∂QÆ=ÚÖ’ ÖËx J^Œ$ëêìxfl HõeyOz# `å`«‰Ωõ ã¨~fi° ^• Hõ$`«AÖ˝ ·ˇ
HÔ =
· ź ѶŨ Ñ
„ ^
¨ •`«O HõeHõŇ+¨ <åâ◊HOõ L<åfl~°∞. XHõ™êi `å`«QÍi ^Œ~≈° #O KÕã∞¨ ‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ hà◊√§ `≥=∞‡x
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O gix J_»∞QÆQÍ fã¨∞‰õΩ =ã¨∂Î =ã¨∂Î ZÖÏ Ñ¨_áç ÈÜ«∂~À `≥eÜ«∞‰õΩO_® xÅ∞=Ù<å
Ѩ_áç È=_»=Ú [iyOk. J~Ú#ѨÊ\˜H© z#fl ^≥|ƒ‰õÄ_» `«QÅÆ HõáÈ=_»O`À `å`«QÍ~°∞
J=^è∂Œ `« ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« bÖÏqÖÏã¨=ÚÖ’x =∞iH˘xfl =∞^è∞Œ ~° Ѷ∞¨ \ÏìÅ∞. U^À Hõ~‡° #∞ P q^è=Œ ÚQÍ fã≤"ãÕ ~≤ x° J~°=÷ ∞~ÚOk. <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® Z@∞=O\˜
J^Œ$+¨~ˆì Y : q+¨=∞ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’<≥<· å `å`«#∞ `«ÅK«∞HÀQÍ<Õ c_ô `åQÆ∞`«∂ JÉèÜ í ∞« q∞ã¨∞#Î fl
`å`«QÍ~°∞ =∞kÖ’ „Ѩ`º« Hõ=∆ ∞~Úº DÜ«∞#‰õΩ =∂#ã≤Hõ ^è~·≥ º° O KÕ‰Äõ ~°∞™êÎ~∞° . 2005
x~°‡Öò "åã≤Ü∞ÿ≥ # #ˆ~O„^Œ QÆ∞áêÎQÍ~°∞ "åºáê~°O q_çQÍ „áê~°OaèOKÕ =ÚO^Œ∞ ^Œã~¨ åÖ’ ‰õÄ_® #+¨Oì =ã¨∞OÎ ^Œx J#∞‰õΩ#fl qÉèÏQÆ=ÚÖ’ x`«º=¸ `å`« `«#`À
`å`«QÍix U "åºáê~°=Ú KÕã∞¨ HÀ"åÅx „áêi÷OK«QÍ `å`« 'c_ôÅ∞ J=Ú‡HÀ áÈ—
Jx J<åfl~°∞. `å`«ÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç Z=fiih ã¨O„ѨkOK«‰Ωõ O_® `«=∞ |∞kúH˜ `Àz#@∞¡QÍ L#fl J#∞Éè∂í ux PÜ«∞# á⁄Ok, #ëêìxH˜ |^Œ∞Å∞ ~Ô O_»∞ ÅHõÅ∆ ÖÏÉèOí á⁄O^•~°∞.
"åºáê~°O „áê~°OaèOzi. JѨÊ\˜ #∞Oz Ѩiã≤` ÷ ∞« Å∞ J#∞‰õÄeOK«∞@ „áê~°OÉè"í ∞≥ #ÿ k. ÖÏÅ# :
WOHÍ Ñ¨ÓiÎQÍ xÅHõ_Ö» xË ã≤u÷ Ö’ `å`«#∞ ^Œi≈Oz#ѨÙ_»∞ `å`«QÍ~°∞ gi`À HÍ~°∞
fã¨∞‰õΩ ~°=∞‡<åfl~°∞ ÃÑã· Ö¨ Ë ÖË=Ù. ZÖÏ HÍ~°∞ `≥=∞‡O\Ï=Ù `å`å Jx g~°∞ ÉÏ^èÑŒ _¨ ®¤~∞° . <åºÜ«∞"åk =$uÎÖ’ L#fl ã¨f+π HÀ~°∞Ñì x¨ g∞^Œ Hõ~∂° flÅ∞ "≥o§#ѨÙÊ_»ÖÏ¡
HÍh H˘O`« HÍÅ=Ú#ˆH =∂~°∞f "åº#∞ H˘<Õ ã≤u÷ H˜ =zÛ HÍ~°∞#∞ fã¨∞‰õΩx `å`«QÍi ™ê~ÚÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú#‰õΩ "≥à§◊ _»O JÅ"å@∞. XHõ™êi JÖψQ ~å„u ã¨=∞Ü«∂xH˜
=^Œ‰Ì Ωõ "≥o§i. J^Õ "åº<£Ö’ x~°‡Öò #∞O_ç `å`«QÍix Hõ~∂° flÅ∞ fã¨∞‰õΩ"≥à√◊ §@‰õΩ QÆ∞_çH˜ "≥à§ı ã¨iH˜ JHõ¯_ç ѨÓ*Ïi =∂@Å ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `å`«QÍi QÆ∞iOz K≥Ñʨ QÍ
|Ü«∞Å∞ ^Õ~Q° <Æ Õ JO^Œ∞Ö’ ZH˜¯ ‰õÄ~°∞Û#fl `å`« ''á⁄Hõ¯Å∞<åflÜÕ∞O\˜ ™ê~°∂—— Jx qx P `«~∞° "å`« `å`«QÍi ^Œ~≈° #O KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl_»∞. ^Œ~≈° <åxH˜ "≥à§ı @ѨÙÊ_»∞ J~°\ј ਠ√◊ §
J<åfl~°∞. H˘`«|Î O_ç, H˘`«> Î ~ÿˇ ∞° ¡ Z@∞=O\˜ J#∞=∂#=ÚʼnõΩ P™ê¯~°"∞Õ ÖËx Ѩiã≤u÷ . fã¨∞‰õΩx "≥àϧ_»∞. "≥o§# ^ŒQ~æÆ ° #∞O_ç `å`«QÍ~°∞ W`«x<Õ K«∂ã¨∞<Î åfl~°∞. HÍh
J@∞=O\˜k |O_ç |Ü«∞Å∞^Õi J~Ú^•~°∞ H˜Ö’g∞@~°∞¡ ‰õÄ_® "≥à§◊ Hõ =ÚO^Õ Ug∞ ѨÅHõiOK«Ö^Ë ∞Œ . J~Ú<å JÖÏ<Õ ‰õÄ~°∞Û#∞O_»QÍ Hõ_Ñ» Ù¨ Ö’ PHõe ^ŒOKÕã∞¨ <Î åfl,
>ˇ~ÿ ∞° ѨOHõÛ~Ô O· k. P q^è=Œ ÚQÍ 25 H˜.g∞.֒Ѩ٠<åÅ∞ÔQ^· ∞Œ ™ê~°∞¡ JÖÏ<Õ [iyOk. JHõ¯_»∞#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ O`å "≥o§áÈ~Ú<å, W`«<˘Hõ¯_Õ ‰õÄ~°∞Ûx L<åfl_»∞. JѨÙÊ_»∞ J`«x
P q^è=Œ ÚQÍ =ÚO^Œ∞ [~°QÉÆ ’=Ù ^•xx `å`«QÍ~°∞ ã¨∂zOzi. JO`Õ H͉õΩO_® PHõe „QÆÇÏ≤ Oz #@∞¡QÍ `å`«QÍ~°∞ ''PHõÖË™ÈÎOkQÍ – u#∞—— JO@∂ ~Ô O_»∞
Wk XHõ¯ >ˇ~ÿ ‰¡° Ωõ =∂„`«"∞Õ ã¨O|OkèOz#k H͉õΩO_® "åºáê~°=ÚÖ’ ‰õÄ_® _»|∞ƒ J~°\ј ਠ§◊ xKåÛ~°∞. `«#∞ K≥Ñʨ Hõ=Ú#∞¿Ñ `«# PHõe „QÆÇÏ≤ Oz J=∞‡ÖÏ P^ŒiOz
Uq^è=Œ ÚQÍ =zÛO^À J^Õ q^è=Œ ÚQÍ áÈ=_»=¸ ‰õÄ_® [iy#k. zÅ∞¡‰Ωõ O_»Ö’ fiÛ# `å`«ÃÑ· „¿Ñ=∂aè=∂<åÅ∞ HõÅ∞QÆQÍ ã¨f+π =∞m§ WOH˘Hõ™êi `å`« ^Œ~≈° <åxÔH·
h~°∞ xÅ∞= LO_»#@∞¡ g~°∞ ã¨OáêkOz# ^è#Œ =∞O`å ‰õÄ_® `≥eÜ«∞‰õΩO_®<Õ =KåÛ_»∞.
V 202 V 203
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
J~Ú`Õ W`«#∞ "≥à§ı ã¨iH˜ `«Å∞ѨÙÅ∞ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "Õã≤ L<åfl~Ú. ֒ѨŠ`å`«QÍ~°∞ `«$Ñ≤<Î ˘Ok~å Jx `å`«QÍ~°∞ J_çyi. JO`ÕHÍHõ ~å=ÙQÍiH˜ "åi JÉσ~Úx
L<åfl~À ÖË^À `≥eÜ«∞x W`«#∞ `«Å∞ѨÙÅ∞ `≥~=° _®xH˜ [O‰õΩ HõÅ∞QÆQÍ WO`«Ö’ `å`«QÍ~°∞ Pj~°fikOz# ÉÏQÆ∞O_»∞#x =∞#ã¨∞Ö’ J#∞HÀQÍ<Õ "≥O@<Õ `å`«QÍ~°∞
֒ѨÅ#∞O_ç `«Å∞ѨÙÅ∞ `≥~K° ∞« ‰õΩx `å`«Q͈~ |Ü«∞@‰õΩ =KåÛ~°∞. WO\’¡ L#fl"åà◊√§ `«#∞ uO@∞#fl =∂q∞_çÑO¨ _»∞#∞ P JÉσ~Ú ÃÑ·H˜ qã≤i `«# Pj~åfi^Œ=Ú#∞
Z=~°∞ =KåÛ~°x J_»∞QÆQÍ `å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞OQÍ ''=∞# ÉÏ|∞ =KåÛ_»∞—— JO@∂ `≥Å∞ѨÙ@ÜÕ∞ HÍHõ P `«O„_ç =∞#ã¨∞‰õΩ âßOux, `«$Ñ≤xÎ HõeyOzi.
ã¨=∂^è•#q∞KåÛ~°∞. Wk K«∂ã≤# ã¨f+π P#O^Œ=Ú`À `å`« ã¨xflkèÖ’ QÆ_áç ê_»∞. XHõ™êi <å~åÜ«∞}~å=ÙQÍ~°∞ ~å„u ã¨=∞Ü«∞=Ú#O^Œ∞ `«# WO\˜Ö’
J~Ú`Õ J#∞HÀ‰õΩO_® J^Õ~ÀA ~å„u `å`« WO\’¡<Õ J`«xH˜ [fi~°=Ú =zÛOk. ÉÏ`«∞~°∂=Ú‰õΩ "≥o§ XHõ¯™êiQÍ "≥#‰õΩ¯Ñ¨_áç È~Úi. JѨÙÊ_»∞ "åi `«Å‰õΩ QÍÜ«∞=Ú
JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ 'Ñ≤ÖÏ¡_flç WHõ¯_Õ LO_»h— J<åfl~°∞. P `«~∞° "å`« K«O„^•Ô~_ç¤ ÃÑH· ˜ HõxÑ≤OK«Háõ È~Ú#ѨÊ\˜H© `«Å W@∂ J@∂ uѨÊÖË#O`« ÉèÏ~°=ÚQÍ `«Ü∂« ~Ô O· k.
WzÛ# =∞l˚QÆ `åy H˘O`« `Õ~∞° ‰õΩ#fl ã¨f+π ZO^Œ∞‰õΩO_çáÈÜ«∂_À `«#Hˆ `≥eÜ«∞‰õΩO_® _®Hõ~ì ∞° #‰õΩ K«∂Ñ≤¿ãÎ "åˆ~"Õ∞q∞ ѨsHõÅ∆ ∞ KÕ™êÎ~À#x "≥^· ºŒ =Ú KÕ~ÚOK«∞HÀ=_»=Ú
`å`« ã¨xflkèÖ’<Õ LO_çáÈÜ«∂_»∞. P ~°HOõ QÍ Ñ≤ÖÏ¡_flç WHõ¯_Õ LO_»h J#fl `å`«QÍi W+¨ì=ÚÖËx g~°∞ `å`«QÍ~°∞ `«#‰õΩ D Hõ+¨ì=Ú `«Ñ≤ÊOKåÅx =∞#ã¨∞Ö’
P[˝ J„Ѩܫ∞`«flOQÍ <≥~°"ÕiáÈ~ÚOk. JÖÏ WO\˜x =keÃÑ\˜ì# ã¨f+π#∞ „áêi÷OK«∞‰õΩ<åfl~°∞. P `«~°∞"å`« Ô~O_»∞ ~ÀAʼnõΩ <å~åÜ«∞}~å=Ù QÍ~°∞
WO\˜"å~°∞ ‰õÄ_® z„`«OQÍ ~°=∞‡#=∞x |Å=O`«O KÕÜ∞« HõáÈ=_»=Ú qO`«QÍ x„kã¨∞OÎ _»QÍ HõÅÖ’ ^Œ∂~°=Ú #∞Oz =ã¨∞#Î fl `å`«QÍix K«∂ã¨∂<Î Õ áê^Œ #=∞™ê¯~°=Ú
JxÑ≤OzOk. JÖÏ 18 <≥ÅÅ HÍÅ=Ú `å`« ã¨xflkèÖ’ QÆ_Ñç #≤ J^Œ$+¨Oì W`«xH˜ KÕã∞¨ HÀÉ’QÍ `å`«QÍ~°∞ DÜ«∞# `«Å#∞ Ѩ@∞ì‰Ωõ x QÆ\Qì˜ Í T¿Ñ™ê~°∞. `≥Å"¡ åi
^ŒH¯˜ Ok. ~ˆ ~ÚO|=à◊√§ `å`«`À<Õ LO_çáÈ~Ú# W`«xx `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® ZO`À ÖËz K«∂¿ãÎ DÜ«∞# `«Å<˘Ñ≤Ê Ñ¨ÓiÎQÍ `«yáæ È~Ú Ü«∞^ä•ã≤u÷ KÕ‰Äõ iOk. Pq^è=Œ ÚQÍ
ÖÏÅ#QÍ K«∂ã¨∞‰õΩ<åfl~°∞. XH˘¯Hõ¯™êi =∞Oz x„^ŒÖ’ #∞O_ç "≥∞ʼnõΩ= =zÛ DÜ«∞#‰õΩ _®Hõ~ì ¡° ÉÏi# Ѩ__» =» Ú W+¨=ì Ú ÖËHõ áÈ=_»=Ú`À `å`«QÍ~°∞ PÜ«∞#
K«∂¿ãã¨iH˜ W`«x ѨH¯õ # `å`«QÍ~°∞ W`«x HÍÅ∞g∞^Œ HÍÅ∞"Õã≤ Ѩ_∞» ‰õΩx LO_»_=» Ú =∞#ã¨∞‰õΩ `«y#@∞¡QÍ<Õ PÜ«∞##∞ P ÉÏ^è#Œ ∞O_ç q=Ú‰õΩÅÎ #∞ KÕãi≤ . nxx |\˜ì
K«∂ã≤# W`«xH˜ J^˘Hõ HõÅÖÏ JxÑ≤OKÕk. Pq^è=Œ ÚQÍ ™êH∆Í`ü ÉèQí =Æ O`«∞x X_çÖ’ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè `«~∞° "å`« HõÅÖ’<Õ [|∞ƒÅ#∞ #Ü«∞O KÕÜ∞« QÆÅ ã¨=∞~°∞Å÷ x `≥eÜ«Ú
x„kOKÕ ÉèÏQƺ=Ú ^ŒH¯˜ # W`«#∞ ^è#Œ ∞º_»∞. JÖÏ `å`«QÍi`À QÆ_Ñç #≤ P 18 K«∞#flk.
<≥ÅÅ∞ =∞^è∞Œ ~å#∞Éè∂í uÖÏ q∞yeáÈQÍ 1992 #=O|~°∞ =∂ã¨=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ |OQÍ~°∞ Q˘Å∞ã¨∞ :
W`«xx HõÅ∂¡~∞° =^Œe "≥à§◊ =∞x P^ÕtOzi. J`«xx ѨOÑ≤# ~Ô O_»∞ <≥ÅÅ Ö’¿Ñ
`å`« =∞Ǩ ã¨=∂kè <˘Oki. nxx |\˜ì K«∂¿ãÎ Éèqí +¨º`«∞Î `≥eã≤# `å`« W`«xx J#Q˘O_» t==∞‡ QÍi ÃÑ^Œ‰Ì Äõ `«∞~°∞ U_≥xq∞k ã¨O=`«û~°=ÚÅ áêѨ "≥∞_»Ö’
HÍ"åÅ<Õ HõÅ∂¡~∞° #∞O_ç ѨOÑ≤~x° ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ `≥Å∞ã¨∞OÎ k. WѨÊ\˜H© J<ÕH™õ ê~°∞¡ L#fl |OQÍ~°∞ Q˘Å∞ã¨∞ ^˘OQÆ`#« =Ú KÕÜ∞« |_çOk. J~Ú`Õ ^˘OQÆ`#« =Ú KÕã#≤ `«<Õ
`å`«QÍi ^Œ~≈° #O HõÅÖ’ ã¨f+πH˜ Åaèã∂¨ <Î Õ LOk. JÜ≥∂º "≥∞_»Ö’ Q˘Å∞ã¨∞ ÖË^qÕ ∞\’ K«∂_»=∞x K≥ÑÓ¨ Î `«#g∞^Œ J#∞=∂#=∂? Jx
J_çQˆ ã¨iH˜ Z=fiiH© J`«x g∞^Œ J#∞=∂#O ~åÖË^∞Œ . JѨÙÊ_Õ `«e¡ Ѩ~∞° QÔ `«∞` Î ∂«
ã¨fiѨflѶŨ O : `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ q+¨Ü∞« =Ú q=iOK«QÍ `å`« ''xqfiO\’¡ LO_»∞ "åàı§ W™êÎ~∞° ——
XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ =∞^躌 ‰õÄ~°∞Ûx L#fl <å~åÜ«∞}~å=ÙQÍiÃÑ· `«# Jx K≥áêÊ~°∞. Q˘Å∞ã¨∞ fã¨∞‰õΩx "≥o§# J`«x `«eH¡ ˜ ~Ô O_»∞ ã¨O`«û~°=ÚÅ `«~∞° "å`«
ѨOK≥#∞ =¸@ÖÏ Hõ\ì˜ qã≤i"Õã≤ 'KåÖÏ— Jx J_çQÍ~°∞. J#QÍ <å~åÜ«∞}~å=ÙQÍ~°∞ ã¨OQÆu `≥Å∞ã¨∞‰õΩx Q˘Å∞ã¨∞#∞ uÑ≤Ê "åiH˜ ѨOÑ≤OzOk. J^Õ Q˘Å∞ã¨∞#∞ P
V 204 V 205
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
J=∂‡~Ú ÃÑà‹§· ~Ú#ѨÙ_»∞ `å`« „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ P J=∂‡~ÚH˜ =∞OQÆà◊ ã¨∂„`«=ÚQÍ P~å^è<Œ À`«û==Ú <å_»∞ =∂^èqŒ QÍ~°∞ `«Ñʨ xã¨iQÍ `å`« Jaè¿+Hõ ѨÓ[‰õΩ
WKåÛ~°∞. gà◊§O^Œ~∂° ZѨÙÊ_»∞ Å^ŒyÌ i u~°}ÏʼnõΩ "≥o§<å `å`«#∞ ‰õÄ_® `«=∞`À Ǩ[~°Q∞Æ ^Œ∞~°∞. U HÍ~°}=Ú KÕ`<« <·≥ å giH˜ "≥à§◊ _»=Ú PÅ㨺"≥∞` ÿ Õ JHõ¯_» `å`«
áê@∞ ~°=∞‡x „áêi÷OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ <Õ#∞ =™êÎ#∞ Jx K≥ÑÓ¨ <Î Õ `≥Å"¡ åˆ~ =~°‰Ωõ ã¨=∂kè =∞Ok~°=ÚÖ’ ‰õÄ_® J#∞HÀ‰õΩO_® PÅ㨺=Ú [iy, g~°∞ "≥o§# `«~∞° "å`«<Õ
HõÅ∂¡~∞° Ö’<Õ LO_Õ"å~°∞. `≥Å"¡ åˆ~ ã¨iH˜ 30 H˜.g∞. ^Œ∂~°OÖ’ L#fl Å^ŒyÌ iÖ’ Jaè¿+Hõ=Ú „áê~°OÉèí"≥∞ÿ# ã¨O^Œ~°ƒù=ÚÅ∞ ‰õÄ_® HõÅ=Ù. JO`ÕHÍHõ XHõ™êi
HõxÑ≤OK«_=» Ú K«∂ã≤ JO^Œ~‰° Äõ `å`« ZѨÙÊ_»∞ |Ü«∞Å∞^Õ~ˆ "å~À ZѨÙÊ_»∞ =KÕÛ"å~À =∂^èqŒ QÍ~°∞ WO\˜ #∞O_ç „Ñ¨`ºÕ Hõ=ÚQÍ `å`«QÍiH˜ <≥"· ^Õ ºŒ =Ú =O_ç KÕã∞¨ ‰õΩx
Z=fi~°‰Äõ J~°=÷ ∞ÜÕ∞ºk HÍ^Œ∞. JO^Œ~∂° Wk `å`«QÍi bÅQÍ ÉèÏqOKÕ"å~°∞. fã¨∞‰õΩ"≥à¡ı ã¨iH˜ JHõ¯_» Wã¨∞Hõ "Õ¿ãÎ ~åÅ#O`« ÉèHí [Îõ # ã¨O^ÀǨÏ=ÚÖ’ `å#∞`≥zÛ#
ÉèHí Θ – qâßfiã¨O : <≥"· ^Õ ºŒ =Ú Ö’Ñ¨Å‰õΩ "≥o§ WKÕÛ J=HÍâ◊=Ú ÖËHõ Z=i ^•fi~å<À ֒ѨʼnõΩ `å`«‰Ωõ
<≥"· ^Õ ºŒ =Ú ÃÑ@ì=∞x K≥ÑÙ¨ Ê@ [iyOk. =∞kÖË\˜ HõxÑ≤¿ãÎ `å#∞ `≥zÛ# \˜Ñ#≤¶ ∞
Hõ~°∂flÅ∞ "åã¨Î=ÙºÖˇ·# QÀáêÖòÔ~_ç¤ QÍ~°∞ `å`«QÍix „Ѩ`«ºHõ∆=ÚQÍ H͈~l QÆ∞~°∞ÅÎ ∞ K≥ÑÊ≤ JO^Œ∞Ö’ L#fl <≥"· ^Õ ºŒ =Ú#∞ JO^ŒiH© ѨOz ÃÑ@ì=∞x K≥áêÊÅx
^Œi≈OK«∞HÀÖËHõ áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© `å`«Ñ@ ¨ ¡ Jáê~°"∞≥ #ÿ ÉèHí Θ qâßfiã¨=ÚÅ∞ HõÅ"å~°∞ U Dq_» HÀiHõ. J~Ú`Õ =O^ŒÅ H˘nÌ JHõ¯_» `å`«QÍi HÀã¨=Ú Z^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞#Î fl
^Õ=Úx ѨÓlOz<å, ѨÓlOѨ‰Ωõ #fl#∂, „Ѩu x`«º=¸ xÜ«∞=∞=Ú `«Ñʨ Hõ `å`«#∞ <≥"· ^Õ ºŒ =ÚÅÖ’ `«# ^•xx QÆ∞iOz „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ K≥¿ÑÊ J=HÍâ◊=ÚÖËHõ KÕÜ∞« QÆey#k
ѨÓlOK«∞@ gi ^≥#· Ok# HÍ~°º„Hõ=∞=Ú. gi ÉèÏ~°º =∂^èqŒ QÍiH˜ =∂„`«=Ú Un ÖË^#Œ ∞‰õΩO@∂ J#fl^•# HÍ~°º„Hõ=∞=Ú [~°∞QÆ∞KÀ@‰õΩ "≥∞Å¡QÍ =KÕÛã¨iH˜ JѨÊ\˜Hˆ
`å`«Ñ@ ¨ ¡ JO`«QÍ #=∞‡Hõ=Ú ÖË^∞Œ . JO^Œ∞Hˆ g~°∞ `å`åQÍ~°∞ L#fl@∞¡ `«#‰õΩ JHõ¯_» ã¨=∂kè =∞Ok~°=ÚÖ’ `å`«‰Ωõ <≥"· ^Õ ºŒ =Ú ÃÑ\˜ì WHõ¯_» Éè‰í Ωõ ÅÎ O^ŒiH©
x^Œ~≈° #=Ú HõxÑ≤¿ãÎ<Õ `å#∞ #=Ú‡`å#h ÖËHáõ È`Õ ÖË^hŒ J#∞‰õΩx `å`«QÍiH˜ „Ѩ™ê^Œ=ÚQÍ Dq_» `≥zÛ# <≥"· ^Õ ºŒ =Ú<Õ =_çO¤ K«∞K«∞O_»∞@ K«∂ã≤# D"≥∞‰õΩ
W+¨=ì ∞x K≥¿ÑÊ *Á#fl~˘\˜,ì ѨÙO\˜ ‰õÄ~° KÕã≤ LOK«∞`å#h U^À XHõ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ =zÛ Pâ◊Û~°º=Ú`Àáê@∞ P#O^Œ=Ú Hõey `å`« `«=∞‰õΩ J#fl^•#=Ú KÕÜ«Ú
`å`«QÍ~°∞ ^•xx ã‘fiHõiOKåÅh JѨÙÊ_Õ `å`«#∞ `«#∞ #=Ú‡`å#h =∞kÖË\Ö˜ ’ J=HÍâ◊q∞zÛ#O^Œ∞‰õΩ `«$Ñ≤ÎQÍ P ^ŒOѨ`«∞e^ŒÌ~°∂ `å`«‰õΩ =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ
"åkOzi. P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ "åiO\˜Ö’ Z=fi~°∂ÖË~∞° . P=∞~°∞<å_»∞ á⁄^Œ∞<Ì Õ P"≥∞ #=∞㨯iOK«∞H˘xi.
ѨÓ*Ï =∞Ok~°=ÚÖ’ ѨÓ[ KÕã∞¨ ‰õΩx P `«~∞° "å`« *Á#fl~˘>ˇ#ì ∞ KÕÜ∂« Åx =∞#ã¨∞Ö’
J#∞‰õΩx ѨÓ[ „áê~°OaèOK«QÍ<Õ "åiO\’¡ J=fi Z#fl_»∂ÖËx q^è=Œ ÚQÍ â◊√zQÍ ã¨`º« <å~åÜ«∞} „=`«O :
™êfl#=ÚKÕã≤ *Á#fl~˘>ˇ,ì ѨÙO\˜ ‰õÄ~° `«Ü∂« ~°∞KÕã≤ <≥"· ^Õ ºŒ =Ú ÃÑ@ì=∞x ѨÓ[ áêO_»∞ ~°OQÍÔ~_ç¤ QÍ~°∞ ZO`«\˜ ã¨=∞㨺<≥<· å `å`« ^•fi~å Ѩi+¨¯iOK«∞‰õΩ<Õ
KÕã∞¨ ‰õΩO@∞#fl =∂^èqŒ H˜ W=fi_»O [iyOk. P J=fi ѨÓ*Ï =∞Ok~°=ÚÖ’xH˜ g~°∞ U Ѩx KÕÜ∂« Å<åfl `å`« J#∞=∞u, Pj~åfi^Œ=ÚÅ`À<Õ Ñ¨ÓiÎK™Õ êÎ~∞° . J@∞=O\˜
~å=_»O ‰õÄ_® J^Õ „Ѩ^=Œä ∞=Ú. D bÅ#∞ K«∂ã≤# =∂^èqŒ Pâ◊Û~°º=Ú#‰õΩ giH˜ ã¨`º« <å~åÜ«∞} „=`«=Ú#∞ `«=∞ WO\˜Ö’ KÕ~ÚOK«∞H˘#∞ HÍ~°º„Hõ=∞=Ú `å`«
JO`ÕÖ^Ë ∞Œ . ZO^Œ∞HõO>Ë U^À XHõ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ =zÛ u<åÅ#∞‰õΩO>Ë ã¨=∞Hõ=∆ ÚÖ’ [iÑ≤OK«∞HÀ"åÅx HÀiHõ Hõey `å`«#∞ "Õ_∞» HÀQÍ `å`«QÍ~°∞ JO^Œ∞‰õΩ
ѨÓ*Ï =∞Ok~°=ÚÖ’ˆH „Ѩ™ê^Œ=Ú ~å=_»=Ú`À `å`« L<åfl~°#fl #=∞‡Hõ=Ú U~°Ê_çOk. JOwHõiOz, HÍsÎHáõ œ~°q‚ ∞ ѨÙ}º k#=Ú# `«# WO\˜Ö’ ™êfl#=Ú ‰õÄ_® KÕÜ∞« ‰õΩO_®
x+¨¯Å‡+¨"∞≥ #ÿ QÀáêÖò ~Ô _ç¤ QÍi ÉèHí Θ qâßfiã¨=ÚʼnõΩ "≥∞zÛ#@∞¡QÍ `å`«QÍ~°∞ `«# `«∞OQÆÉ„íè ^Œ #kH˜ =~°^Œ =zÛ# HÍ~°}=ÚQÍ Hõ~∂° flÅ∞ Ѩ@}ì =∞O`å =~°=¬ ÚÅ`À
P~å^è<Œ À`«û==Ú#‰õΩ =¸_»∞™ê~°∞¡ "≥Ú`«=Î Ú J#fl^•#=Ú gi KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ L#flѨÊ\˜H© L^ŒÜ∞« =Ú Ñ¨kQÆO@ÅHõÖÏ¡ gi QÆ$ǨÏ=Ú#∞ áê=#=Ú KÕã≤ JO^Œi`À
[iÑ≤OK«∞ J=HÍâ◊=Ú#∞, J^Œ$+¨=ì Ú#∞ giH˜ HõeyOzi. =∞OQÆà◊ ™êfl#=ÚÅ∞ KÕ~ÚOK«∞‰õΩx JO^Œih P#O^ŒÑ~¨ K° ∞« @ÜÕ∞ HÍHõ "≥Ú`«=Î Ú
V 206 V 207
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
„=`«=Ú Ñ¨Ó~°~Î Úº JO^Œ~∂° Éè’[<å^Œ∞Å∞ =ÚyOK«∞‰õΩx =∞~°e "≥à§ı =~°‰Ωõ `å`« W|ƒOk QÆ∞iOz `≥Å∞ѨQÍ H˘O`«¿ãѨ٠`«~°˚# Éèí~°˚#Å `«~°∞"å`« DÜ«∞#
"åiO\˜ #∞Oz Hõ^ÅŒ Hõ Ü«ÚO_ç "åi HÀiHõ#∞ <≥~"° iÕ Ûi. J~Ú`Õ Wk [iy# W=fiQÆey#O`« "≥Ú`«=Î Ú#ˆH "å~°∞ XѨÙʉõΩx ^Œ∞HÍ}=Ú W=fiHõáÈ~Ú<å Ѩ~"° åÖË^∞Œ
~Ô O_»∞ <≥ÅňH `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥O^Œ_=» Ú`À PY~°∞™êiQÍ `å`« `«=∞ WO\˜x Jx K≥Ñʨ _»=Ú Hˆ =Å=Ú `å`« bÅ `«Ñʨ "Õ~˘Hõ\˜ HÍ^Œx gi L^ÕâÌ º◊ =Ú.
áê=#"≥Ú#iÛ `«=∞#∞ P#O^ŒÑ¨~°z# ã¨OQÆu "åi ǨÏ$^ŒÜ«∞=ÚÅÖ’
WOH˘Hõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ ‰õÄ_® ^Œ∞HÍ}=ÚʼnõΩ K≥eO¡ K«∞ Ѩ#∞fl (\ÏH±û)
=Ú„kOK«∞‰õΩáÈ~Ú#k. qѨs`«=ÚQÍ ÃÑiyáÈ~Ú "åºáê~°ã∞¨ ÅÎ O^ŒiH© "≥∂Ü«∞ÖËx ÉèÏ~°=ÚQÍ `«Ü∂« ~Ô #· k.
P<å_Õ HÍHõ U<å\˜H© `å`«QÍi<Õ #=Ú‡‰õΩ#fl P ‰õΩ@∞O|=Ú#∞ `å`«Q͈~ q~îÀÉèÏQÍ~°∞ `å`«QÍi Éè‰í Ωõ ÅÎ QÆ∞@KÕ `å`«QÍiH˜ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í #=∞㨯iOK«∞‰õΩx
~°HO∆˜ z HÍáê_»∞K«∞O_çi. 2001= ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ `«Ñʨ xã¨i Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ P~ü.\˜.ã≤. 3000 ~°∂áêÜ«∞Å֒Ѩ٠Ѩ#∞fl J~Ú`Õ `å#∞ Hõ@Qì ÅÆ h JO`«‰Ωõ q∞Oz `«#`À
|ã¨∞û ã¨"∞≥ ‡ L#fl ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ <≥Å∂¡~∞° "≥o§# gi ÉèÏ~°º "Õ^=Œ u QÍiH˜ u~°∞QÆ∞ HÍ^Œh JkèHÍ~°∞ʼnõΩ #K«ÛK≥ÑÙ¨ Ê@‰õΩ "≥à§◊ QÍ JHõ¯_» L#fl "å~°∞ `«# ¿ãflÇ≤Ï`«∞ÖË
„ѨÜ∂« }=ÚÖ’ XHõ¯ |¿ãû HÍHõ U W`«~° ™œHõ~º° =ÚÅ∞ ÅaèOK«Hõ JHõ¯_» LO_»∞@‰õΩ HÍ=_»O`À ã¨=∞㨺 K≥Ñʨ QÍ<Õ "å~°∞ ™ê#∞‰õÄÅ=ÚQÍ ã¨ÊOkOz W`«#∞ `å`«#∞
gÅ∞ÖËHõ =K«∞Û@‰õΩ ^•iÖËHõ P ~å„u ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ „áê}=ÚÅ∞ J~°K` Õ Ñ« @
¨ ∞ì‰Ωõ x HÀi#@∞¡QÍ<Õ 2975 ~°∂áêÜ«∞ňH Ѩ#∞fl x~°‚~ÚOK«_»O [iyOk. `å`«#∞
Ѩiã≤u÷ x `«# Éè~í ‰Î° Ωõ á¶È#∞ ^•fi~å q=iOK«QÍ P ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ HõÅ∂¡~∞° Ö’ `å`«QÍi „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ ^Œi≈Oz# Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`« =Å# U q^è=Œ ÚQÍ ÖÏÉè=í Ú á⁄Ok<å~À
ã¨=∂kè =^ŒÌ #∞#fl Éè~í ΰ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOz# "≥O@<Õ JHõ¯_» Z=~À `å#∂ P q^è=Œ ÚQÍ ÖÏÉèOí á⁄O^Œ∞`«∞<åfl#h `å`«#∞ K«∂_»Ö^Ë #Œ ∞ ÉÏ^èHŒ <õ åfl
`≥eã≤# HõO_»H~ìõ ∞° HõxÑ≤Oz, Dq_» =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ XˆH XHõ¯ |ã¨∞û Hõ~∂° flÅ∞‰õΩ `å`« Pjã¨∞ûÅ∞ `«#‰õΩ HõÅ=#∞ P#O^Œ=Ú `«#‰õΩ KåÅx J`«x Jaè„áêÜ«∞=Ú.
|Ü«∞Å∞^Õ~∞° @‰õΩ ã≤^=úŒ ÚQÍ L#fl^Œh "≥O@<Õ =zÛ ZHõ¯=∞h K≥¿ÑÊã¨iH˜ Pq_» D JÖÏ<Õ HõÅQ˘@¡Ö’ x=ã≤OKÕ <åQÆÑ¨Ê á⁄@ì‰õÄ\˜ HÀã¨=Ú Hõ~°∂flÅ∞Ö’
q+¨Ü∞« =Ú Éè~í ‰Î° Ωõ á¶È#∞ ^•fi~å `≥eÑ≤ ã¨=∂kè #∞O_ç ‰õÄ_® `å`« `«=∞‰õΩ ã¨=∂^è•#=Ú iH∆Í#_»∞ѨىõΩ<Õ x~°∞¿Ñ^Œ. Hõ~∂° flÅ∞Ö’ LO_Õ ‰õΩ=∞‡i ÅHõ‡∆ #fl ^•fi~å `å`«QÍi
K≥ÑÊ≤ ~°HO∆˜ z# q^è=Œ ÚK«∂ã≤ WHõ P ~°H∆õ `«=∞ ‰õΩ@∞O|=Ú#‰õΩ ã¨^• LO_»∞#x QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩx `å`« ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl_»∞. P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞
P#OkOzi. JѨÙÊ_»ÑÙ¨ Ê_»∞ W`«x iH∆Í ZH˜¯ uiˆQ"å~°∞. JѨÊ\˜ #∞Oz Pi÷Hõ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’
Pi÷Hãõ u÷≤ : =∂~°∞Ê=zÛ HõëêìÅ∞ f~å~Ú. WѨÊ\˜HÔ <· å U q^è"Œ ∞≥ #ÿ Hõ+"ì¨ Ú≥ zÛ<å `å`« <å„â◊~ÚOz
P HõëêìÅ #∞Oz QÆ>‰ìˇ Ωõ ¯`å_»∞.
Hõ~∂° flÅ∞ áê`«|™êìO_»∞ ^ŒQ~æÆ ° LO_Õ q~îÀÉèÏ~å=ÙQÍ~°∞ `å`«QÍiH˜ xâ◊≈|Ì
Éè‰í Ωõ _Î ∞» 2001 = ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ `å`«QÍi QÆ∞iOz `≥eã≤#ѨÊ\˜ #∞Oz „Hõ=∞O ÉÏ^èŒ – ɡOQÆ :
`«Ñʨ Hõ „Ѩu~ÀE `å`« ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩO@∞<åfl~°∞. gi J=∂‡~ÚH˜ q"åǨÏ=Ú ÅH©‡∆ ^Õ==∞‡ XHõ™êi 1992= ã¨O=`«û~°=Ú =∂iÛ 5= `åsY∞# `å`«
xâ◊ÛÜ«∞"≥∞#ÿ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ g~°∞ XHõ ^Œ∞HÍ}=Ú P J=∂‡~ÚH˜ Hõ@fl=Ú H˜O^Œ ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§ `å`«‰Ωõ #=∞㨯iOK«QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ 'JÉσ ZO`« ÉèÏ~°=Ú ÃÑ\Ïì=Ù
W™êÎ#x =∂\˜KÛÕ ™ê~°∞. J~Ú`Õ `«~∞° "å`« PÖ’zOz K«∂¿ãÎ P ^Œ∞HÍ}=Ú WKÕÛ¿ãÎ <åg∞^Œ— J<åfl~°∞. JѨÙÊ_®"≥∞ q∞^≥ÅÌ _çy<å, =∂}˜HͺÅ∞ J_çy<å, S^Œ=`«#O
^•xÃÑ· =KÕÛ J^≥Ì gik HÍ^Œ∞ HÍ|\˜ì Pi÷H=õ ÚQÍ `«@∞ìHÀ=_»O Hõ+=ì¨ Ú HÍ|\˜ì J_çQÍ#O`Õ Hõ^• `å`å Jx J#QÍ<Õ `å`«QÍ~°∞ 'J^Õ ÃÑ^ŒÑÌ x¨ —. <å`ÀHÍ^Œ∞ J<åfl~°∞.
`å`«QÍiÃÑ· ÉèÏ~°=Ú"Õã,≤ ÃÑo§‰õΩ=∂~°∞x WO\˜H˜ q+¨Ü∞« =Ú K≥ÑÙ¨ Ê@‰õΩ "≥o§ `«# `å`«QÍ~°∞ ZO^Œ∞H˜ÖÏ J<åfl~À J~°=÷ Ú HÍx P"≥∞ "≥o§áÈ~ÚOk. J~Ú`Õ =∂iÛ
V 208 V 209
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
30= `ås‰õΩ# Éè~í Ü Î° ∞ÿ≥ # Dâ◊fi~°Ü∞« º‰õΩ PH˜û_≥O@∞ [iyOk. „áê}ÏáêÜ«∞ ã≤u÷ Ö’ z#‡Ü«∞ q∞+¨<£ Éè‰í Ωõ _Î ∞» :
J`«#∞O_»QÍ J`«x H˘_»∞‰õΩ Ѩ~∞° QÆ∞# `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ U_»∞ã¨∂Î xÅ|_»QÍ `å`«
ѨÅHõHáõ È=_»=Ú JHõ¯_Õ L#fl =∞kÌÖ\ Ë ˜ QÆ=∞xOz HõëêìÅÖ’ L#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `å`«QÍi
1991 ã¨O=`«û~°=ÚÖ’ `å`« ^Œ~≈° <åxH˜ "≥o§ W`«#∞ `åºQÆ~å[ H©~#ΰ Å∞
áê_»∞`«∞O>Ë `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® J`«x`À áê@∞ JO^Œ∞‰õΩx áê_»∞`«∞O_Õ"å~°∞. Z=Ô~<· å
Pj~åfi^Œ=Ú ÅaèOKåÅ#∞‰õΩ#fl =∞kÖË\˜ P`«$`«QÍ Ñ≤ÖÏ¡_∞» U_»∞ã¨∞OÎ >Ë UO K≥Ñʨ "ÕO\˜
Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞ `å`«QÍi HÀã¨"∞≥ ÿ U"≥<· å <≥"· ^Õ •ºÅ∞ fã¨∞‰õΩ=ã¨∞OÎ >Ë "å~°∞ ~åHõ=ÚO^Õ
`å`å Jx J_çQˆ ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ '_»|∞Öòr~À J~ÚáÈ~ÚOk— J<åfl~°∞. JO`Õ P
=∞~åfl_Õ Dâ◊fi~°Ü∞« º =∞~°}O˜ Kå_»∞. P q^è=Œ ÚQÍ P"≥∞‰õΩ =ÚO^Œ∞QÍ `≥eÜ«∞ `å`«QÍ~°∞ "å~°∞ `≥ã∞¨ #Î fl Ѩ^•~°=÷ ÚÅ ¿Ñ~°∞¡ =ÚO^Õ K≥ÑÙ¨ `«∞O_»_=» Ú DÜ«∞#‰õΩ
KÕÜ∞« _»"∞Õ HÍHõ JO^Œ∞Ö’ `å<Õq∞ KÕÜ∞« #x ‰õÄ_® ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ Ñ¨eH˜# `å`« H˘_»∞‰õΩ Pâ◊Û~°º=Ú Hõeyã¨∞ÎO_Õk. z#‡Ü«∞ q∞+¨<£Ö’ DÜ«∞# „|ǨχKåiQÍ
=zÛ „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_#ç ѨÊ\˜Hˆ [~°Q=Æ Åã≤#k [iyáÈ~ÚO^Œx ÃãÅqKåÛ~°∞. P `«~∞° "å`« xÜ«∞q∞`«∞Öˇ#· @∞¡ ã¨=∂Kå~°=Ú JOkOk. P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ DÜ«∞# `«eH¡ ˜
H˘_»∞‰õΩ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ#ѨÙ_»∞ `«O„_çÖxË P H˘_»∞‰õΩ `«Å#∞ „¿Ñ=∞`À x=Ú~°∞`«∂ P~ÀQƺ=Ú ^≥|ƒux LO_»@O`À JO^Œ~∂° "≥à§◊ =^ŒxÌ ã¨ÅǨ xKåÛ~°∞. Z@∂
`å`«QÍ~°∞ J`«x rq`«=∞O`å ™êѶQ‘ Í ™êQÆ∞`«∞O^Œx ^è~·≥ º° q∞zÛi. `«e‰¡ Äõ _® x~°~‚ ÚOK«∞HÀÖËx W`«#∞ `å`« =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ kQÆO|~° <å=∞=Ú =∞#ã¨∞Ö’ [Ѩ=Ú
`å`« Éè‰í Ωõ ~Î åÅ∞QÍ LO@∂ `«# Hõ+ì¨ ã¨∞MÏÅ∞ `å`«‰Ωõ K≥ÑÙ¨ ʉõΩ<Õk. KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ LO_»QÍ `å`«QÍ~°∞ 'ÉÁOÉÏ~Ú "≥à√◊ §— Jx K≥ÑÙ¨ `«∂ 'WO\˜H˜ Ѩ^—Œ
JO@∂ giO\˜H˜ =zÛ Éè’[#=Ú KÕã≤ "≥àϧ~°∞. P `«~∞° "å`« J`«x `«eH¡ ˜ P~ÀQƺ=Ú
Z<Àfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞QÍ ZѨÙÊ_»∂ `«=∞ Hõà§◊ =ÚO^Õ LO_Õ `å`« `«~∞° "åu ‰õΩ^Œ∞@ Ѩ__» =» Ú, DÜ«∞# ÉÁOÉÏ~Ú "≥à§◊ _»=¸ [iy JHõ¯_» ZO`À =∞#âß≈Oux
HÍÅ=ÚÖ’ J<ÕHõ ^Œ∂~° „ѨÜ∂« }=ÚÅ∞ KÕã≤ Éè‰í Ωõ ÅÎ ÉÏ^èÅŒ #∞ ÉÏѨÙ`«∂ ^è~Œ ‡° ã¨O™ê÷Ñ#¨ á⁄O^•~°∞. JO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞ ZѨÙÊ_≥<· å `«e` ¡ À WO\’¡ áÈ\Ï¡_ç `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o`Õ
QÍqã¨∞OÎ >Ë HõÅ∂¡~∞° „Ѩ[Å =∞#ã¨∞Å∞ `å`« ~åHõHÔ · `«ÇϨ `«ÇϨ ÖÏ_Õq. J^Õ q^è=Œ ÚQÍ 'H˘\Ï¡_ç =KåÛ"å— Jx J_çQˆ "å~°∞. P `«~∞° "å`« `å`«QÍ~°∞ ëê^£#QÆ~ü "≥o§#ѨÙ_»∞
ÅH©‡∆ ^Õ==∞‡ ‰õÄ_® `å`«QÍ~°∞ _èbç Ü
¡ ∂« „`«‰Ωõ "≥o§ KåÖÏ ~ÀAÖˇ<· å~åx `å`«HÀã¨"∞≥ ÿ D™êfiq∞ JHõ¯_»‰Ωõ "≥à§◊ _»O `«@ã≤O÷ K«QÍ JO^ŒiÖ’ L#fl DÜ«∞##∞ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ
Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∂Î `å`«#∞ `«ÅK«∞‰õΩO@∂ Ѩ_∞» ‰õΩ<Õ ã¨iH˜ HõÅÖ’ |O‰õΩ ^ŒQ~æÆ ° `å`« Ñ≤ez W`«#∞ #=∞™ê¯~°=Ú KÕã¨∞‰õΩ#fl `«~°∞"å`«<Õ q∞ye# "åà◊§O^ŒiKÕ`«
HõxÑ≤OK«QÍ P#O^Œ=Ú`À `å`« ~Ô O_»∞ áê^Œ=ÚÅ#∂ QÆ\Qì˜ Í Ñ¨@∞ì‰Ωõ x U_»∞ã¨∞OÎ _»QÍ #=∞™ê¯~°=Ú KÕ~ÚOK«∞‰õΩx W`«xÃÑ· `«#‰õΩ QÆÅ „Ѩ`ºÕ Hõ „¿Ñ=∞#∞ `≥eÜ«∞*Ëãi≤ .
"≥∞ʼnõΩ= =zÛOk. J~Ú`Õ `≥Å"¡ åi _èbç ¡ #∞Oz =zÛ# `å`« ^Œ~≈° #O J^Õ |O‰õΩ
^ŒQ~æÆ ° x[=ÚQÍ ÅaèOK«_=» Ú`À P"≥∞ P#O^Œ áê~°=â◊ºO K≥O^Œ∞`«∂ `å`« áê^•Å‰õΩ ¿ã"åÉèÏQƺO :
#=∞㨯iOzOk. "≥OHõ@~Ô _ç¤ a. HͺOѨ٠QÍ~°∞ 1980= ã¨O. ã¨O„HÍOu<å_»∞ `å`«QÍix
1993= ã¨O„HÍOuH˜ ‰õΩ_»∞=ÚÅ∞ `«Ü∂« ~°∞KÕã≤ H˘_»∞‰õΩKÕ `å`«QÍiH˜ ѨOѨQÍ QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩx `å`« ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩ<åfl~°∞. JѨÊ\˜#∞Oz `«~K° ∞« QÍ
`å`«QÍ~°∞ J`«x`À 'J=∞‡‰õΩK≥ÑÙ¨ Ê P~ÀQƺO ÉÏQÀÖË^xŒ — J<åfl~°∞. J~Ú`Õ g~°∞ `å`«QÍix ^Œi≈OK«∞@ JÅ"å@∞QÍ =∂iOk. P `«~∞° "å`« `å`« `«e¡ `å`«QÍiH˜
Jk D"≥∞ QÆ∞iOz J#∞‰õΩ<åfl~°∞. HÍh, `å`« `«# ã¨=∂kè q+¨Ü∞« =Ú#∞ ™êfl#=Ú KÕ~ÚOK«∞@‰õΩ Z=fi~°∂ ÖË~x° gix ™êfl#=Ú KÕ~ÚOK«=∞x K≥Ñʨ QÍ
ã¨∂zOz~°#∞ ã¨OQÆu P =∞~åfl_»∞ HÍh "å~°∞ `≥Å∞ã¨∞HÀÖËHõ áÈÜ«∂~°∞. |^ŒÅÌ ~Ú# "≥Ú^Œ@QÍ `å`« áê^Œ=ÚÅ∞ Hõ_yç P `«~∞° "å`« `å`«QÍiH˜ =∞OQÆà™◊ êfl#=Ú
QÆ∞O_≥Å`À Ѩ~∞° QÆ∞ Ѩ~∞° QÆ∞# `å`«#∞ KÕi `å`«QÍi JOu=∞ ^Œ~≈° #=Ú KÕã∞¨ ‰õΩx KÕ~ÚOz Ǩ~°`«∞ezÛi. JÖÏ „Hõ=∞=ÚQÍ `å`«‰õΩ „Hõ=∞=Ú `«Ñ¨ÊHõ ™êfl#
=zÛi† <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® HõëêìxHÔ <· å ã¨∞MÏxÔH<· å `å`«ÃÑ·#<Õ P^è•~°Ñ_¨ ç rqã¨∞<Î åfl~°∞. =∂K«iOK«_=» Ú PÜ«∞# =ÚYº HÍ~°º„Hõ=∞"≥∞#ÿ k. JÖÏ H˘xfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞
V 210 V 211
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
PÜ«∞# `å`«QÍi h q^è=Œ ÚQÍ H˘Å∞K«∞HÀ QÆÅQÆ_=» Ú x[=ÚQÍ `«# J^Œ$+¨=ì ÚQÍ ‰õΩ„QÍ=∞=Ú HÍ=_»=Ú, JѨÊ\˜H˜OHÍ `å`«QÍi „áêÉèí==Ú JO^Œ~°‰õÄ
ÉèÏqOz# DÜ«∞# P `«~°∞"å`« Hõ~°∂flÅ∞‰õΩ =∂~°_»=Ú =Å# P ¿ã=‰õΩ `≥eÜ«∞HõáÈ=Ù@KÕ Hõ~∂° flÅ∞ "åã≤Ü∞ÿ≥ # ^ŒÜ∂« àòâ~◊ } ° ü QÍi<Õ JO^Œ~∂° `«Ñʨ x ã¨iQÍ
„Hõ=∞=ÚQÍ ^Œ∂~°"∞≥ iÿ . HÍh KÕã∞¨ ‰õΩ#flxfl ~ÀAÅ∂ ZO`À W+¨=ì ÚQÍ D ¿ã= Hõeã≤ "åi ^•fi~å `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥à§◊ QÆeQˆ "å~°∞. D q^è=Œ ÚQÍ DÜ«∞# ZO^Œ~Ô O^Œ~À
KÕã¨∞‰õΩ#fl DÜ«∞# Du ÉÏ^èŒÅhfl `å`«QÍ~°∞ f~°∞ã¨∞ÎO_Õ"å~°∞. XHõ™êi Éèí‰õΩÎňH HÍHõ J<ÕHõ ã¨Oã¨÷Å "åiH˜ ‰õÄ_® ã¨ÖǨ ã¨Ç¨Ü«∞=Ú ÅOkOzi.
qѨs`«"∞≥ #ÿ ѨO\˜<˘Ñ≤Ê [fi~°=Ú`À ÉÏ^èÑŒ _¨ ∞» `«∂ `å`« áê^Œ=ÚÅ =^ŒÌ ‰õÄ~˘Û#QÍ ^ŒÜ∂« àòâ~◊ } ° Qü Íi „Ѩ"∞Õ Ü«∞=Ú ÖˉΩõ O_® <Õ~∞° QÍ `å`«#∞ ^Œi≈Oz# ã¨Oã¨Å÷ ∞HÍh,
`å`«QÍ~°∞ fHõ∆}OQÍ K«∂ã¨∂Î<Õ L<åfl~°∞. P „ѨÉèÏ==Ú#‰õΩ "åѨ٠[fi~°O Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞HÍh P HÍÅ=ÚÖ’ KåÖÏ `«‰Ωõ ¯=. D ~°H=õ ÚQÍ `å`« ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩ<Õ
`«yáæ ÈÜ«∂~Ú. L^Œ~° HÀâ◊=Ú#‰õΩ ã¨O|OkèOz# "åºkè`À ÉÏ^èÑŒ _¨ ∞» `«∞O_»QÍ ÉèÏQƺ=Ú ^ŒH¯˜ # g~°∞ `å`«QÍi J=^è∂Œ `« ÅHõ} ∆ =ÚÅ#∞ ã¨∞ÅÉè=í ÚQÍ „QÆÇÏ≤ OK«∞
Zxfl =∞O^Œ∞Å∞ "å_ç<å `«QHæÆ áõ È=_»O`À JÖÏ<Õ ÉÏ^èÑŒ _¨ ∞» `«∞<åfl~°∞. JÖÏO@ѨÙÊ_»∞ J=QÍǨÏ# Hõey U J=^è∂Œ `« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§<å "åiÖ’ =∞Ǩ`«‡º=Ú#∞ ã¨∞ÅÉè=í ÚQÍ
XHõ™êi `å`«QÍ~°∞ c_ç "≥eyOz ã¨Q=Æ Ú `åy W`«xH˜zÛ `åQÆ=∞O>Ë DÜ«∞# „QÆÇÏ≤ OK«QeÆ y "åiH˜ ^ŒQ~ÔæÆ · `«# rq`« HÍÅ=∞O`å J=^è∂Œ `«Å ¿ã=Ö’ `«iOz D
|Ü«∞@‰õΩ "≥o§ c_ô `åQÆQÍ<Õ ÃÑ^ŒQÌ Í `Õ#∞Ê =zÛ QÍãπ áÈ~ÚOk. =Úã¨e =Ü«∞ã¨∞Ö’ ÉÏÉÏ =∞Ok~°=Ú#∞ xi‡Oz P ¿ã=Ö’<Õ HÍÅO "≥à§◊ nã¨∞<Î åfl~°∞.

XHõ™êi W`«#∞ `å`«QÍi =^ŒÌ ‰õÄ~°∞Ûx LO_»QÍ c_ô ã¨QÆO `åy ã¨ÇϨ [=ÚQÍ ™ê~Ú Éè‰í Ωõ ÖÎ #·ˇ ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£ QÍiH˜ J=^è∂Œ `«Å Ѩ@¡ J=QÍǨÏ#
H˜O^ŒÑ_¨ ãÕ #≤ `å`«QÍ~°∞ ǨÏ~îå`«∞QÎ Í '=∞O@Å∞ ! =∞O@Å∞ ! P~°ÊO_ç— Jx JiKå~°∞. HÍh, "åix ^Œi≈Oz ¿ãqOK«∞HÀ"åÅ<Õ Pã¨HQΘ Íh ZO`«=∂„`«=Ú ÖË=Ù. ¿ãflÇ≤Ï`«∞Å
J^Õ ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ "Õ~ˆ "åà◊§ ã¨∂¯@~°∞ÃÑ· „Ѩ=∂^Œ=âß`«∞Î ÃÑ„\’Å∞ Ѩ_ç `«Q∞Æ Å|_ç |Å=O`«=ÚÃÑ· `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞@‰õΩ "≥o§#"å~°∞ `å`«Ñ@ ¨ ¡ P~å^è<Œ å ÉèÏ==Ú
áÈ~Ú#ѨÊ\˜H© `å`« ^ŒÜ∞« `À "åiˆHg∞ H͉õΩO_® „Ѩ=∂^ŒO `«ÑÊ≤ Ok. XHõ™êi HõÅ∞QÆQÍ "å~åxHÀ, Ѩk~ÀAÅHÀ XHõ™êi H͈~rÖ’ „Ѩ™ê^Œ=Ú fã¨∞‰õΩ"≥o§ `å`«‰Ωõ
"≥OHõ@Ô~_ç¤QÍ~°∞ `å`«QÍi áê^Œ=ÚʼnõΩ #=∞㨯iOz ÖË=É’`«∞O_»QÍ `å`« ã¨=∞iÊOK«∞H˘<Õ"å~°∞. Dq^è=Œ ÚQÍ H˘xfl ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞ QÆ_z» # `«~∞° "å`«
áê^Œ=ÚʼnõΩ =∞e#O LO_»_=» Ú K«∂ã≤# DÜ«∞#‰õΩ =∞#ã¨∞Ö’ "Õ~∞° ÉèÏ=O J#∞HÀx J"åO`«~=° ÚÅ∞ Z^Œ∞~Ô · TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ ~Ô O_»∞ ã¨O=`«û~°=ÚÅ∞
HõeyOk. J^Õ~ÀA H˘`«QÎ Í Ãã·HŘ ∞‰õΩ "Õã#≤ >ÿ̌~∞° ѨOHõÛ~Ô · W|ƒOkH˜ QÆ∞~Ô i· . `å`« =^Œ‰Ì Ωõ Hõhã¨O ^Œ~≈° #=Ú#‰õΩ "≥à√◊ §@‰õΩ J=HÍâ◊O ‰õΩ^Œ~Ö° ^Ë ∞Œ . P `«~∞° "å`«
`å`«Ñ@ ¨ ¡ `«#‰õΩ Hõey# ÉèÏ=# `«ÑÙ¨ Ê HÍ|>Ëì `å`«QÍ~°∞ J`«x `«ÑÙ¨ Ê J`«xH˜ "≥à§ı ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ ^Œ~≈° #q∞=fiHõ "≥#∞Hõ‰Ωõ uiy Ѩ_∞» ‰õΩ<åfl~°∞. Hõq∆ ∞OK«=∞x
"≥O@<Õ `≥e¿ãÖÏ KÕãi≤ . Pq^è=Œ ÚQÍ J`«x `«ÑÙ¨ Ê `≥eÜ«∞KÕã≤ J`«xÖ’ Ѩi=~°#Î ZO`ÀQÍ<À „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_`ç Õ ''g∞~°O`å PѶ∞¨ "Õ∞Ѷ∂¨ Å g∞^Œ∞<åfl~°∞ ™ê~°∂!—— Jx
ѨeHÍ~°∞. `«# `«ÑÙ¨ Ê#∞ `å#∞ ѨÓiÎQÍ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£QÍ~°∞ WHõ ZѨÙÊ_»∂
HõÅ∞QÆKãÕ i≤ . <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® x`«º=¸ `å`«QÍi JëÈì`~Ϋ ° ѨÓ[#∞ WO\˜Ö’ x`«º=¸
J@∞=O\˜ á⁄~°áê@∞ KÕÜ∞« ÖË^∞Œ . "åiÖ’ Hõey# D Ѩi=~°#Î #∞ JOwHõiOzi
x~°fiÇ≤ÏOK«x^Õ U Ѩh „áê~°OaèOK«Hõ áÈ=_»=Ú gi ã≤~÷ É° Híè HÎ̃ ˜ `å~å¯}=Ú.
HÍ|\˜ì `å`«QÍ~°∞ giH˜ J<ÕHõ =ÚYº ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ `«# ¿ã= KÕÜÚ« ÉèÏQƺ=Ú#∞
ã¨∞=∂~°∞ áêuHõ, =ÚÃÑÊ· ù ã¨O.Å „H˜`"« ∞Õ Éè~í ^° •fi[ =∂™êì~∞° QÍi ^•fi~å `å`«QÍi HõeyOzi. QÆ∞~°∞™ê÷#=∞O^Œ∞ ™êfig∞r ѨOÑ≤Oz# ^•fi~°HÍ=∂~Ú á¶È\’#∞ Hõ~∂° flÅ∞
QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl Hõ~∂° flÅ∞ "åã¨=Î ÙºÅ∞ ^ŒÜ∂« àòâ~◊ } ° ü "≥O@<Õ `å`«#∞ ^Œi≈OK«∞‰õΩx #∞O_ç `≥zÛ#k gi HÍ~°∞Ö’<Õ, `å`« `«e¡ ã¨=∂~å^è#Œ ‰õΩ J#fl^•# HÍ~°º„Hõ=∞
=zÛi. WHõ JѨ Ê \˜ #∞O_ç ~å„+¨ ì "åºÑ¨ Î = ÚQÍ U Éè í ‰ õ Ω Î Å ∞ `å`« # ∞ x~°fiǨÏ} ÉèÏQƺ=Ú ^ŒH¯˜ #k giˆH. JO`ÕHÍHõ t=~å„u<å_»∞ J<ÕHõ =∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ
^Œi≈OK«∞HÀ"åÅ#∞‰õΩ<åfl "åiH˜ ^ŒÜ∂« àòâ~◊ } ° ü =∂~°^æ ~Œ ≈° ‰õΩÅÜ«∂º~°∞. HõÅ∂¡~∞° `å`«QÍi ^Œ~°≈# ÉèÏQƺ=Ú HõeyOz#k ‰õÄ_® gˆ~. D q^èŒ=ÚQÍ H©ÅHõ
V 212 V 213
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ `å`«QÍ~°∞ gi ¿ã=##∞„QÆÇÏ≤ Ozi. XHõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ gix ã¨O=`«û~°=¸ qkèQÍ q<åÜ«∞HõKq« u <å_»∞ `å`«#∞ ѨÓlOKÕ"å_»∞. XHõ™êi P
`å`«QÍ~°∞ '=∂eH± ÉÏÉÏ— =^Œ‰Ì Ωõ `«<Õ ã¨fiÜ«∞OQÍ Ñ¨OÑ≤Ozi. P `«~∞° "å`« q^è=Œ ÚQÍ<Õ HõÅ∂¡~∞° KÕ~ˆ ã¨iH˜ `å`«QÍ~°∞ WO\˜Ö’ ÖË~x° `≥eã≤ `å`«#∞ "≥^‰Œ Ωõ K«∂
=∂eH±ÉÏÉÏ ã¨=∂kè K≥Ok#ѨÙ_»∞ P ã¨=∂kè HÍ~°º„Hõ=∞=∞O`å gˆ~ ^ŒQ~æÆ ∞° O_ç "≥à√◊ §K«∞O_»QÍ ~À_»∞¤ ѨH¯õ QÍ XHõ QÆ@∞ìg∞^Œ ‰õÄ~°∞Ûx L#fl `å`«#∞ QÍOz P
x~°fiÇ≤ÏOzi. `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè K≥Ok#ѨÙ_»∞ Éè‰í Ωõ ÖÎ =ˇ fi~°∂ ÉÏ^è`
Œ À =ÚO^Œ∞‰õΩ #_ç~À_»∞¤ g∞^Œ<Õ `å<≥ÑÙ¨ Ê_»∂ x~°fiÇ≤ÏOKÕ JëÈì`~Ϋ ° ѨÓ[#∞ „áê~°OaèOKå_»∞. W`«#∞
~åÖË#ѨÙÊ_»∞ =∂eH± ÉÏÉÏ#∞ ã¨=∂kè KÕã#≤ J#∞Éè=í O`À g~°∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ =zÛ `«#`À áê@∞QÍ Ñ¨Ó*Ï „^Œ=º=ÚÅhfl "≥O@ fã¨∞‰õΩ"≥à§ı "å_»∞ HÍ|\ì̃ JHõ¯_Õ
HÍ~°º„Hõ=∞=∞O`å ^ŒQ~æÆ ∞° O_ç Ѩ^uúŒ „ѨHÍ~°=Ú [~°∞QÆ∞@Ö’ =ÚYº áê„`« áÈ+≤Ozi. Z@∞=O\˜ W|ƒOn ÖËHõ ѨÓ[ „áê~°OaèOKå_»∞. `å`«QÍi JëÈì`«Î~°=Ú#∞
XHõ™êi Hõ~°∂flÅ∞ ™ê~Ú=∞Ok~°=Ú KåÖÏ ã¨O=`«û~°=ÚÅ „H˜`«=Ú JH˜∆O`«Å`À `å`«QÍiH˜ áê^ŒÑ¨Ó[ KÕã¨∞Î#fl J`«x`À `å`« ''JHõ∆O`«Å`À
HõàÏqÇ‘Ï#"≥∞ÿ â◊HxΘ HÀÖ’Ê~Ú#>ˇ#¡ÿ ѨÙÊ_»∞ ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£QÍ~°∞, _®Hõ~ì ü ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍ~°∞¡ KÕÜ∞« ‰õÄ_»^∞Œ ™ê~°∂, QÆ∞K«∞Û‰õΩO\Ï~Ú—— Jx K≥áêÊ~°∞. Jk q#QÍ<Õ J`«xH˜
=¸_»∞ <åÅ∞QÆ∞ ™ê~°∞¡ `å`«QÍix D =∞Ok~°=Ú#‰õΩ ~°=∞‡x PǨfixOK«QÍ XHõ¯™êiQÍ Hõà√◊ § u~°∞QÆ∞`«∞#fl@∞¡ J~ÚOk. ZO^Œ∞HõO>Ë JëÈì`~Ϋ =° Ú JO>Ë
=zÛ#ѨÙÊ_»ÖÏ¡ `å`« P =∞Ok~° „áêOQÆ} <åÅ∞QÆ∞ k‰õΩ¯ÖÏ HõeÜ«∞kiy Ѩiã≤u÷ x 108 ™ê~°∞¡ ÉèQí =Æ O`«∞x ѨÓlOK«_"» ∞Õ Hõ^•. JÖÏ Jxfl™ê~°∞¡ L`åûǨÏ=Ú`À
J^Œ∞ѨÙKÕã≤# `«~°∞"å`« P=∞Ok~° „áêÉèí==Ú ÃÑiy `Õ*’=∞Ü«∞=ÚQÍ g~°∞ "Õ¿ã JH˜∆O`«Å=Å¡ ÉèíQÆ=O`«∞xH˜ ZO`« ÉÏ^è•Hõ~°"≥∂ XHõ¯™êi J`«xH˜
"≥Å∞Q˘O^Œ∞`ÀOk. <Õ\H˜ ˜ ‰õÄ_® D =∞Ok~°=ÚÖ’ Jaè=$kú HÍ~°º„Hõ=∞=ÚÖ’ J~°=÷ ∞~ÚºOk. "≥O@<Õ J`«#∞ P q^è=Œ ÚQÍ Ñ¨ÓlOK«_=» Ú PѨÙKÕ™ê_»∞. J~Ú`Õ
ÉèÏQÆ=ÚQÍ S^Œ∞ ^Œ`åÎ=`å~°=ÚÅ q„QÆÇϨ =ÚÅ∞, `å`«QÍi`À áê@∞QÍ W`«~° WHõ¯_» =∞#=Ú QÆ∞iÎOK«=Åã≤#k XHõ@∞Ok. J^Õq∞@O>Ë D Nx"åãπ
J=^è∂Œ `«Å q„QÆÇϨ =ÚÅ#∞ „Ѩu+≤Oª K«^ÅŒ K«∞‰õΩ#flѨÙÊ_»∞ ZO`À =ºÜ«∞ „ѨÜ∂« ã¨ÅHÀiÛ ™ê~ÚÉÏÉÏ#∞ „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ L#fl@∞¡ ÉèÏqOz ѨÓl™êÎ_∞» HÍ|\˜ì `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_®
J<ÕHõ J=~À^è=Œ ÚÅ#∞, q=∞~°≈Å#∞ JkèQqÆ ∞Oz "≥Ú`«=Î Ú `˘q∞‡k q„QÆÇϨ =ÚÅ#∞ P ÉèÏ=##∞ ã¨=∞i÷Oz#@∞¡QÍ ÉÏÉÏ#∞ J`«#∞ x[=ÚQÍ ÉèÏqOK« QÆÅ∞QÆ∞`å_»x
KÕ~ÚOz Jxfl q„QÆÇϨ =ÚÅ#∞ "≥Ú^Œ@QÍ `å`« =^ŒÌ #∞Oz x„^ŒK~Õ ÚOz# P q^è=Œ ÚQÍ `≥eÜ«∞KÕãi≤ . J`«#∞ ‰õÄ_® `å`« LѨ^âÕ =◊ ÚÖ’x ™ê~°=Ú#∞
`«~∞° "å`«<Õ „Ѩu+¨Qª ÍqOzi. D ~°H=õ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ ã¨=∂kè #∞O_ç ‰õÄ_® P K«H¯õ QÍ „QÆÇÏ≤ Oz#"å_≥· WHõ ZHõ¯_» U ~°∂Ѩ=ÚÖ’ ÉèQí =Æ O`«∞x ѨÓlOKåÅ<åfl
HÍ~° º „Hõ = ∞=ÚÖ’ L#fl P@OHõ = ÚÅ#∞ `˘ÅyOz ^≥ · = HÍ~° º „Hõ = ∞=Ú JH˜O∆ `«Å`À q„QÆÇϨ =Ú#∞ ѨÓlOK«∞K«∞#fl@∞¡QÍ HÍHõ ÉèQí =Æ O`«∞x „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ
[Ü«∞„Ѩ^=Œ ∞QÆ∞#@∞¡ ~å"≥∂‡Ç¨Ï<£QÍix Pj~°fikOzi. ѨÓlOK«∞K«∞#fl@∞¡ ѨÓÅ`À =∂„`«"∞Õ Ñ¨ÓlOѨ™êQÍ_»∞.
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’ LO_Õ ™ê~ÚÉÏÉÏ Éè‰í Ωõ _Î #·≥ Nx"åãπ‰Ωõ "≥Ú^Œ\#˜ ∞Oz J=^è∂Œ `«Å#∞ „Ѩ`º« HõO∆ QÍ ^Œi≈Oz#ѨÙ_»∞ "åi K«~º° Å∞ qO`«QÍ LO_ç
ÉÏÉÏ á¶È\’#∞ á¶È\’ÖÏ HÍHõ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ ÉÏÉÏÖÏ<Õ ÉèÏqOK«_O» JÅ"å@∞. J~°÷=Ú KÕã¨∞HÀ=_»O JO^ŒiH© ™ê^茺=Ú HÍ^Œ∞. J=^èŒ∂`«Å‰õΩ Z@∞=O\˜
J`«x „Ѩu K«~º° Ö’#∂ D ÉèHí ÉΘ Ïè ==Ú „Ѩã∞¨ Êù@=ÚQÍ HõxÑ≤OK«∞K«∞O_Õk. W`«#∞ â∫K«=ÚÅ`À#∂ ѨxÖË^#Œ fl ã¨OQÆux ѨÓiÎQÍ „QÆÇÏ≤ OK«ÖHË õ W`«#∞ ZѨÙÊ_»∞ `å`«#∞
„Ѩu ã¨O=`«û~°=¸ q<åÜ«∞Hõ K«quH˜ HõÅ∂¡~∞° `å`«QÍi =^Œ‰Ì Ωõ "≥à√◊ §@ JÅ"å@∞. ^Œi≈OK«∞@‰õΩ "≥o§<å `å`«QÍ~°∞ =ÚY=Ú Hõ_»∞QÆHõáÈ=_»=¸, ™êfl#=Ú
JHõ¯_»‰Ωõ "≥o§# `«~∞° "å`« q<åÜ«∞‰õΩx ѨÓlOz#@∞¡QÍ `å`«QÍiH˜ JëÈì`~Ϋ ° KÕÜ∞« ‰õΩO_® LO_»_=» ¸ K«∂ã≤ ÃÑ·H˜ #=∞™ê¯~°=ÚÅ∞ KÕã#≤ ѨÊ\˜H© =∞#ã¨∞Ö’
ѨÓ[ QÍqOz, Ǩ~°`∞« ezÛ `å`«Ö’<Õ q<åÜ«∞‰õΩx ^Œi≈OKÕ"å_»∞. ™ê~ÚÉè‰í Ωõ _Î #·≥ =∂„`«=Ú H˘O`« J™œHõ~º° =ÚQÍ `«ÅKÕ"å_»∞. W`«xH˜ D PÖ’K«# L#fl ã¨OQÆu
W`«xH˜ „Ѩ`ºÕ Hõ=ÚQÍ `å`«QÍiÃÑ· ÉèHí Î̃ ÉèÏ==ÚÅ∞ Z‰õΩ¯=QÍ ÖË#ѨÊ\˜H© „Ѩu Z=fi~°‰Äõ `≥eÜ«∞^Œ∞. ZѨÙÊ_»∞ `å`«#∞ ^Œi≈Oz<å `å`«QÍ~°∞ Hõhã¨O <À~°∞
V 214 V 215
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
ѨÙH˜¯eOz J~Ú<å <À\˜x â◊√„ÉèÑí ~¨ K° ∞« HÀ=K«∞Û Hõ^• J#fl PÖ’K«# J`«x =∞#ã¨∞#∞ `å`«QÍ~°∞ ZѨÙÊ_»∞ Z=ix Hõ~∞° }˜Oz Pj~°fik™êÎ~À P bÅÅ∞ Z=fi~°‰Äõ
`˘Å∞ã¨∂Î LO_Õk. XHõ™êi `å`«QÍi ^Œ~°≈<åxH˜ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ J~°=÷ Ú HÍ=Ù. <åQÆts+¨ `å#∞ HÀ~°∞HÀHõáÈ~Ú#ѨÊ\˜H© `å`«Q͈~ ã¨fiÜ«∞=ÚQÍ
<À\˜ x O_» ∞ QÍ h~° ∞ áÈ㨠∞ ‰õ Ω x Ѩ Ù H˜ ¯ eOz ''^ä Œ ∂ —— Jx W`« x g∞^Œ ‰ õ Ω P"≥∞#∞ Z#∞fl‰õΩx ~å=∞ã¨xfl^è•#=∞O^Œ∞ x`«º=¸ Ǩ~°u, Éè[í #Å∞ QÍqOK«∞
J^Œ$+¨=ì Ú#∞ „Ѩ™êkOz~°O>Ë P"≥∞Ѩ@¡ `å`«QÍi ‰õΩ#fl „¿Ñ=∞ J~°=÷ ∞=Ù`«∞#flk.
L=∞‡É’`«∞O_»QÍ J`«xHˆ "≥∞Oÿ ^À J`«xHˆ `≥eÜ«∞#@∞¡ J`«#∞ ^Àã≤e Ѩ\ì̃ P
`«# J=∂Ü«∞Hõ „¿Ñ=∞`À ã¨xfl^è•#=Ú Ñ≤ÅÅ¡ Ѩ@¡ ÉÏ^躌 `« =Ç≤ÏOz# D"≥∞ ZO`À
h\˜x f~°=÷ ÚQÍ `åˆQã¨iH˜ P h~°∞ #∂\˜H˜ #∂~°∞áêà◊√§ `«∞Åã≤ f~°=÷ ÚÖÏ „¿Ñ=∞`À "åix P^ŒiOK«∞@ ^•fi~å "åi „¿Ñ=∞#∞ á⁄Ok x`«ºO `å`« h_»Ö’,
LO_»_=» Ú „QÆÇÏ≤ Oz#"å_≥· Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂_»∞. D K«~º° ^•fi~å `å`« J=^è∂Œ `«Å‰õΩ `å`« ¿ã=Ö’ `«iã¨∂Î [#‡ ™ê~°H÷ ` õ ‰« Ωõ =∂~°Oæ K«∂¿Ñ `å`« Ѩ@¡ ÉèHí Î̃ „ѨÑ`
¨ ∞« ÅÎ ∞
D â∫Kåâ∫K«=ÚÅ`À xq∞`«=Î Ú LO_»^#Œ ∞ q+¨Ü∞« =Ú J`«#∞ „QÆÇÏ≤ OKÕÖÏ KÕ™ê~°∞. Hõey "≥∞Å∞QÆ∞`«∞#flk. ^Œ`Ϋ Éè‰í Ωõ ~Î åÖˇ#· D"≥∞‰õΩ ^Œ`åÎ=`å~°∞_≥#· `å`« `«#
JѨÊ\˜=~°‰Ωõ J`«xH˜ L#fl „Éè=í ∞Å∞ `˘ÅQÆQÍ J=^è∂Œ `«Å =∞ǨÏ`«ºO J~°=÷ ∞~ÚºOk. ¿ã"åÉèÏQƺ=Ú „Ѩ™êkOKå~°∞.

`å`«QÍ~°∞ ÃÑ·# q=iOz# q^èŒ=ÚQÍ `«# `«`«Îfi=Ú#∞ `≥eÜ«∞KÕã≤ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ Z.Ñ≤. Ѷ+≤ s¨ ãπÖ’ JH“O>ˇO\òQÍ L^ÀºQÆ ÉÏ^躌 `«Å∞ x~°fiÇ≤ÏOKÕ
HÀ^ŒO_»OQÍ~°∞ ™ê~ÚÉÏÉÏ QÆ∞iOz `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#flѨÊ\˜ #∞Oz „Ѩu QÆ∞~°∞"å~°O
#ѨÊ\˜#∞O_ç J`«xH˜ P PÖ’K«<` ·≥ Õ áÈ~ÚOk. J@∞=O\˜ ã≤u÷ Ö’ XHõ™êi `å`«#∞
ÉÏÉÏ QÆ∞_çH˜ "≥o§ „Ѩ™ê^Œ=Ú Ñ¨OzÃÑ\˜ì ~å=_»=Ú „áê~°OaèOzi. P HÍÅ=ÚÖ’
^Œi≈Oz#ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ =∞Åqã¨~#˚° QÍqOz "≥#∞Hõ ÉèÏQÆ=∞O`å K«∂K«∞@‰õΩ Hõ~∂° flÅ∞Ö’ WÅ∞¡ Hõ@∞ìHÀ"åÅx g~°#∞HÀQÍ gi J#flÜ«∞º =∂„`«=Ú giH˘~°HÔ ·
Hõ_∞» Jã¨ÇϨ º=ÚQÍ LO_»∞#@∞¡ KÕã∞¨ H˘xi. Jk K«∂ã≤# Nx"åãπ =∞m§ J`«xÖ’x HõÅ∂¡~∞° Ö’ 1990= ã¨O.Ö’ WÅ∞¡ Hõ\Oì˜ zi. P ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ giH˜ `å`«QÍi
áê`« PÖ’K«#Å∞ ÃÑ·H˜ ÖË=QÍ J`«xÖ’ XHõ q^è"Œ ∞≥ #ÿ Jã¨ÇϨ º=Ú `«Öuˇ OÎ k. JѨÙÊ_Õ QÆ∞iOz `≥eÜ«∞^Œ∞, HÍh `å`«QÍ~°∞ g~°∞ WÅ∞¡ Hõ>@ ìË Ñ¨ÙÊ_»∞ XHõ™êi gi WÅ¡O`å
ã¨iQÍæ `å`«QÍ~°∞ J`«xx Ñ≤ez ''Hõ_»QÆ~å—— Jx P^ÕtOzi. JѨÙÊ_çHõ J`«#∞ HõeÜ«∞uiy "≥àϧ~°∞. D WÅ∞¡ Hõ\ãì˜ ∞¨ #Î fl J#flÜ«∞º‰õΩ ‰õÄ_® `å`« =∞ǨÏ`«‡º=Ú
Z@∞=O\˜ PÖ’K«<å ÖˉΩõ O_® `å`«‰Ωõ "≥Ú`«=Î ∞O`å Hõ_yç â◊√„Éè=í ÚQÍ LO_»∞#@∞¡ JѨÙÊ_»∞ `≥eÜ«∞^Œ∞. P `«~∞° "å`« HÍÅ=ÚÖ’ `å`«QÍi â◊HxΘ „QÆÇÏ≤ Oz# gi
KÕ™ê_»∞. J`«xÖ’x D ^ŒfiO^Œfi ÉèÏ==Ú áÈ=Ù@ˆH `å`«QÍ~°∞ D q^è=Œ ÚQÍ J#flÜ«∞º `å`«QÍ~°∞ HÀ^ŒO_»OQÍi WO\˜x áê=#O KÕã#≤ ã¨OQÆux `≥eÜ«∞*Ëãi≤ .
P ~°H=õ ÚQÍ `«# ^Œ~≈° #=Ú ‰õÄ_® KÕã∞¨ HÀx J`«x WO\˜x Éèqí +¨º`«∞Î `≥eã≤#
„Ѩ=iÎOz J`«x =∞#ã¨∞Ö’x x~å‡e#º=Ú#∞ `˘ÅyOz J`«x =∞#ã¨∞#∞
`å`« áê=#O KÕãi≤ . 1994= ã¨O.Ö’ L^ÀºQÆ q+¨Ü∞« "≥∞ÿ U x~°Ü ‚ ∞« =¸ fã¨∞HÀÖËx
â◊√„ÉèÑí ~¨ z° i. J`«<Õ D<å_»∞ z#fl =Ü«∞ã¨∞ #O^Õ +≤i_ôÖ’ =$^•ú„â◊=∞=Ú#∞ ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ ÉÏÉÏÃÑ· ÉèÏ~°=Ú"Õã≤ ÉÏÉÏ P^Õâ=◊ Ú „ѨHÍ~°=Ú Hõ~∂° flÅ∞ ~å=_»=Ú
<≥ÅH˘eÊ ZO^Œ~À x~å„t`«∞Öˇ#· =$^Œ∞Åú ‰õΩ ~°H} ∆õ HõeÊOz "åiH˜ JO_»QÍ xez [iy#k. JѨÊ\˜ #∞O_ç ™ê~Ú ã¨`û« OQ∑ HÍ~°º„Hõ=∂Å∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞>Ë HÍHõ JO^Œi
"åi ÉÏQÀQÆ∞Å∞ K«∂ã¨∞‰õΩO@∞<åfl_»∞. "åi ¿ã=KÕÜÚ« ã¨=∞Ü«∞=ÚÖ’ J`«#∞ ã¨Ç¨ Ü«∞ ã¨ÇϨ HÍ~°=ÚÅ`À Hõ~∂° flÅ∞Ö’x H˘`«¿Î Ñ@Ö’ <åQÆ™ê~Ú =∞Ok~°=Ú#∞
Z@∞=O\˜ Jã¨ÇϨ º ÉèÏ==¸ =∞#ã¨∞Ö’ ~å‰õΩO_® ZO`À x~°‡ÅOQÍ, „ѨâßO`«=ÚQÍ xi‡OK« QÆeyi.
D ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∞<åfl_»∞. J`«x Éèqí +¨º`«∞Î `≥eã≤# `å`«QÍ~°∞ J`«xH˜ x["≥∞#ÿ HÀ^ŒO_»O QÍ~°∞ +≤i_ô Ü«∂„`« KÕÜ∂« Å#∞‰õΩx `å`«QÍi ã¨=∂kèx ^Œi≈Oz#
¿ã= ZÖÏ KÕÜ∂« Ö’ J#∞Éè=í ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ P<å_Õ <ÕiÊOzi. P@OHõ=ÚÅ∞ LO_»=x K≥ÑÊ≤ # _®. ã¨∞^Œ~≈° <£ QÍi ã¨ÅǨ "Õ∞~°‰Ωõ `å`«#∞ ^Œi≈OK«QÍ
V 216 V 217
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –15
J#∞HÀ‰õΩO_® gi |ã¨∞ûÖ’ „ѨÜ∂« }O KÕã#≤ P#O^ŒO "≥OHõ>âË fi◊ ~°∞¡ QÍi ã¨Ç¨ Ü«∞O`À, J#∞‰õÄÅ"≥∞#ÿ ã¨Å÷ =ÚÖ’ L^ÀºQÆ=ÚÖ’ KÕiáÈ=Ù@ Hˆ =ÅO `å`« ^ŒÜ∞« Pjã¨∞ûÅ∞
`å`« Pjã¨∞ûÅ`À +≤i_ô Ü«∂„`« ã¨ÑŨ¶ "≥∞#ÿ k. `«Ñʨ "Õ~˘Hõ\˜ HÍ^Œ∞ J#fl ã¨`º« =Ú#∞ „QÆÇÏ≤ Oz# HÀ^ŒO_»OQÍ~°∞ `å#∞ `å`«QÍiH˜
ã¨fiO`« WÅ∞¡ Jq∞‡ KÕÜ∂« Å#∞‰õΩ#fl ~Ô O_»= J=∂‡~Ú q"åǨÏ=Ú ‰õÄ_® "åQÍÌ#=Ú KÕã#≤ q^è=Œ ÚQÍ<Õ HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ =∞HÍ=Ú =∂~°∞Û@ÜÕ∞HÍHõ, x`«º=Ú
ã¨`û« OQ∑ Éè‰í Ωõ ÅÎ ã¨Ç¨ Ü«∞ ã¨ÇϨ HÍ~°=ÚÅ`À xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ [~°∞QÆ∞@KÕ`« Jã¨Å∞ `å`«QÍi ã¨=∂kèH˜ JëÈì`~Ϋ Ñ° Ó¨ [, Ǩ~°`∞« Å∞ x~°fiÇ≤ÏOK«∞@ ^•fi~å `å`« ¿ã=#∞
`å<≥=~À HÀ^ŒO_»O‰õΩ `≥eÜ«∞Hõ =Ú#∞¿Ñ P WO\˜x áê=#=Ú KÕã#≤ `å`«QÍ~°∞ P KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ `å`« h_»Ö’ HÍÅ=Ú QÆ_∞» Ѩ٠`«∞<åfl~°∞.
WO\˜x J=∞‡hÜ«∞~°x J~°"÷ ∞≥ ÿ xâ◊ÛÅ =∞#ã¨∞û`À `å`«QÍi ¿ã=#∞ xifiѶ∞¨ fl=ÚQÍ ÉèíQÆ=^ŒÌ~°≈#O`À ã¨=∂#=∞QÆ∞ J=^èŒ∂`« ^Œ~°≈#"Õ∞ HÍHõ "åi bÅÅ#∞
KÕã∞¨ HÀQÆÅ∞QÆ∞`«∞<åfl~°∞. P q^è=Œ ÚQÍ `å`«#∞ „Ѩ`º« Hõ=∆ ÚQÍ ^Œi≈Oz J<ÕHõ „Ѩ`º« HõO∆ QÍHÍh, Ѩ~ÀHõO∆ QÍ HÍh J#∞Éèqí Oz `«=∞ Ö∫H˜Hõ ã¨=∞㨺Å#∞ JkèQqÆ ∞Oz
J#∞Éèí∂`«∞Å#∞ á⁄Ok# ZO^ŒiHÀ ^˘~°Hõx ÉèÏQƺ=Ú `å`«QÍi Pj~åfi^Œ P^蕺u‡Hõ =∂~°Oæ Ö’ ¿ã"å=∂~°Oæ `À ѨÙ~ÀQÆu á⁄O^Œ∞`«∞#fl Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ^è#Œ ∞ºÖË.
Ѷe¨ `«=ÚQÍ giH˜ ^ŒH¯˜ #k. JѨÊ\˜ #∞Oz, g~°∞ ZO^Œ~Ô O^Œ~À Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `å`«QÍi
=∞Ç≤Ï=∞#∞ `≥eÜ«∞ Ѩ~∞° ã¨∂Î "å~°O^Œ~∂° `å`«#∞ ^Œi≈Oz "Õ∞Å∞á⁄O^Œ∞#@∞¡ `«# bÖÏqÖÏã¨O`À Éè‰í Ωõ ÅÎ #∞ ~°H~õ H° =õ ÚÅ∞QÍ JÅiOz, J#∞„QÆÇÏ≤ Oz#
KÕÜÚ« @Ö’ =ÚYº áê„`«#∞ áÈ+≤ã∞¨ <Î åfl~°∞. `å`«QÍiH˜ Uq^èOŒ QÍ#∂ |∞∞}O f~°∞ÛHÀÖËx =∞#=Ú P bÖÏqÖÏ™êxfl =∞#™ê~å
„QÀÅ∞`«∂ P bÅÅÖ’ `ÕeÜ«∂_»∞`«∂ P bÅÅ#∞ =∞##O KÕã∞¨ ‰õΩO@∂ =∞kÖ’
HõÅ∂¡~∞° Ö’x `«=∞ ã¨fiO`« WO\˜x J^≥‰Ì Ωõ WzÛ L^ÀºQÆ s`åº Hõ~∂° flÅ∞Ö’ `å`«#∞ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í xOѨىõΩO@∂ HõÅHÍÅO `å`« Éè‰í Ωõ ÅÎ ∞QÍ xÅ|_»QeÆ Qˆ
J^≥Ì WO\’¡ L#fl gi ‰õΩ=∂Ô~Î 2000= ã¨O. #O^Œ∞ _ô.Zã‘û \©K~« ∞° ѨsHõ‰∆ Ωõ Hõ+Ñì¨ _¨ ç
ÉèÏQͺxfl „Ѩ™êkOK«=∞x `å`«QÍix HÀ~°∞HÀ=_»"∞Õ =∞#=Ú KÕÜ∞« QÆey#k.
K«kq ѨsHõÅ∆ ∞ ÉÏQÍ~åã≤# `«$Ñ≤xÎ `≥eÜ«∞KÕÜ∞« QÍ P J=∂‡~ÚH˜ P L^ÀºQÆ=Ú
=¿ãÎ HõÅ∂¡~∞° Ö’x P WO\˜x Jq∞‡"Õã≤ Hõ~∂° flÅ∞Ö’ ã≤~÷ Ñ° _¨ ç <åQÆ™ê~Ú =∞Ok~°OÖ’
ÉÏÉÏ ¿ã=Å∞ KÕã∞¨ HÀ"åÅx gi PÖ’K«#. J~Ú`Õ TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ P
J=∂‡~Ú Ñ¨sHõ∆ `«Ñʨ _»O`À WÅ∞¡ J=∂‡Å<Õ `«# PÖ’K«# ÉÏÉωõΩ ã¨=∞‡`«=Ú `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
HÍ^Œx J~°=÷ ∞~ÚOk. ѨkÇ
¿ Ï#= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
=∞~°∞ã¨\˜ ã¨O=`«û~°=Ú J^Õ L^ÀºQÆ=Ú#‰õΩ ^Œ~M° Ïã¨∞Î KÕ¿ã@ѨÙÊ_»∞ `å`«QÍi J~Ú^Œ=~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú ã¨=∂Ѩ=Î Ú
ã¨=∂kè =^Œ‰Ì Ωõ "≥o¡ D™êi P J=∂‡~ÚQÆ#∞Hõ L^ÀºQÆO ã¨OáêkOK«∞ HÀQÆey`Õ
HõÅ∂¡~∞° ‰õΩ =∞HÍO =∂iÛ `å`«QÍiH˜, ã¨=∂kèH˜ ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO\Ï#x `å`«QÍix
=∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í „áêi÷Oz, L^ÀºQÆ=Ú#‰õΩ JÑ‘ÊÅ∞ KÕãi≤ . f~å ѨsH∆Í ã¨=∞Ü«∞=Ú#‰õΩ
gi J=∂‡~Ú xO_»∞ QÆiƒù}© HÍ=_»O`À ѨsHõ‰∆ Ωõ Z‰õΩ¯=QÍ K«^=Œ ÖËHõ áÈ=Ù@ÜÕ∞
HÍHõ, ѨsHõ∆#∞ ‰õÄ_® ÉÏQÍ ~åÜ«∞ÖËHõáÈ~Ú#k. J~Ú`Õ `«O„_ç ã¨ÅǨÃÑ·
ã¨=∂^è•#=ÚÅ∞ ~å¿ã=ÚO^Œ∞ `å`«QÍix =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `«ÅK«∞H˘x „áêi÷Oz, ѨsHõ∆
„áê~°OaèOz ~åã≤Ok. P J=∂‡~Ú Ñ¨sHõ∆Ö’ LfÎ~°‚`« ™êkèOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ
V 218 V 219
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –16
ÃÑ@∞ì‰Ωõ x JÖÏ¡~∞° =Ú^Œ∞QÌ Í ÃÑOK«∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. 2 12 ã¨O=`«û~åÅ P ÉÏ|∞
P~°= ~ÀA áê~åÜ«∞}=Ú XHõ~ÀA P@ÖÏ_»∞‰õΩO@∂ HÍÅ∞*Ïi z#flQÆ@∞ìg∞^Œ #∞Oz Ѩ_áç ÈÜ«∂_»∞. Jk
z#flQÆ>ìË J~Ú<å ‰õÄ_® ~°HOÎõ HÍ~°_O» „áê~°OÉè"í ∞≥ Oÿ k. JÖÏ "≥Ú^ŒÖ#·ˇ ~°H„Îõ ™ê=O
UOKÕã≤<å `«QÆæÖË^Œ∞. _®Hõì~°∞ ã¨ÅǨ "Õ∞~°‰õΩ ÉÏ|∞ `«O„_ç HÀ~°QÍ J`«x
~°Hõ∆‰õΩ_»∞ ¿ãflÇ≤Ï`«∞ÅO^Œ~∂° =zÛ ~ÀAH˘Hõ~∞° K˘Ñ¨ÙÊ# 12 =∞Ok 12 ~ÀAÅ áê@∞ ~°HOÎõ
WKåÛ~°∞. J~Ú<å Ѩiã≤u ÷ Ö’ =∂~°∞Ê ~åHõáÈQÍ P JÉσ~ÚH˜ HÍ"≥∞~°¡ "åºkè
J^蕺ܫ∞=Ú – 16 ‰õÄ_® =zÛ Ñ¨iã≤u÷ =∞iO`« q+¨q∞OzOk. ~ÀA ~ÀA‰õÄ P zxfl â◊s~°O
Hõ$tOzáÈ`ÀOk. Hõà◊§=ÚO^Õ Hõ#fla_»¤ Ѩ_Õ ÉÏ^èŒ K«∂_»ÖËx Hõ#fl"åi ÉÏ^èŒ
=~°<‚ åf`«O.
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó
J@∞=O\˜ qѨ`¯« ~° Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ JYO_» ™ê~Ú <å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u
áêѨÇϨ ~°O áê^Œf~°O÷ Ѩ~=
° ∞Ѩ^Œ ™Èáê#O QÆ∞iOz `≥eã≤ ã¨q∞ux P„â◊~ÚOz P ÉÏ|∞ „áê}ÏÅ∞ xe¿Ñ =∂~°æO
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O K«∂Ñ≤OK«=∞x "Õ_»∞HÀQÍ ã¨q∞u ‰õÄ_® P z#fl"å_ç ã≤÷uH˜ HõÅ=~°Ñ¨_ç
J#ã¨∂Ü«∞=∂`« ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ ѨOÑ≤OKåÅh Pq_≥` · Õ P ÉÏ|∞H˜ „áê}aèH∆õ `«fi~°QÍ
FO „`«ºÜ«∞O|HõO Ü«∞*Ï=∞¿ÇÏ ã¨∞QÆOkèO ѨÙ+≤ì=~°÷#O „Ѩ™êkã¨∞ÎO^Œx ÉèÏqOz J#ã¨∂Ü«∞=∂`« ^ŒQÆæ~°‰õΩ ѨO¿Ñ=ÚO^Œ∞ `å`«QÍi
L~åfi~°∞Hõq∞= |O^è<Œ å`ü =∞$`Àº~À‡H©Ü
∆ ∞« =∂=∞$`å`ü J#∞=∞u fã¨∞‰õΩx "≥àϧÅx ÉèÏqOzOk. J~Ú`Õ `å`«QÍi QÆ∞iOzHÍh,
J=^èŒ∂`«Å ÅHõ∆}ÏÅ∞ HÍh `≥eÜ«∞HõáÈ=_»"Õ∞ HÍHõ Jã¨Å∞ `å`«#∞ ZÖÏ
J=^è∂Œ `« ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« `«# Éè‰í Ωõ ÅÎ ÃÑ· ‰õΩiÑ≤Oz# „¿Ñ=∂aè =∂#=ÚʼnõΩ "Õ_∞» HÀ"åÖ’ ‰õÄ_® `≥eÜ«∞x ã≤u ÷ Ö’ L#fl"åix `å`« ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ ѨOÑ≤¿ãÎ "å~°∞
JO`«∞ÖË^∞Œ . ÉèQí =Æ `«ûfi~°∂ѨÙ_≥#· `å`« `«# Éè‰í Ωõ ÅÎ Ü≥∂QÆ Hˆ =∆ ∞=ÚÅ#∞ `å#∞ `å`«#∞ „áêi÷OK«Ö~Ë x° `≥eã≤ JѨÊ\˜Hˆ `å`« Éè‰í Ωõ ÖÎ #·ˇ ã¨q∞u ã¨É∞íè ºÅ‰õΩ q+¨Ü∞« O
=Ç≤Ïã¨∂Î LO_Õ"å~°∞. "åiˆH Ǩx HõÅ∞QƉΩõ O_® Jxfl"≥Ñ· Ù¨ Å #∞O_ç HÍáê_»∞`«∂
q=iOz `å`« Pj~°fiK«#O "åiH˜ ^ŒHˆ ¯ÖÏ KÕÜ∞« =∞#QÍ P ã¨É∞íè ºÅ∞ ‰õÄ_® xO_»∞
Éè‰í Ωõ ÅÎ Ü≥∂QÆ̂H=∆ ∞O J#QÍ "åi =∞Oz K≥_∞» Å∞ =∂„`«"∞Õ HÍHõ "åi Hõ~‡° Å#∞
=∞#ã¨∞û`À `å`« =^Œ‰Ì Ωõ "≥o§ P Ñ≤Å"¡ åxH˜ „áê}aèH#∆õ ∞ „Ѩ™êkOK«=∞x ZO`«QÍ
^èfiŒ Oã¨O KÕã∂¨ Î "åix „áê}Ǩx #∞O_ç `«ÑÊ≤ Oz #∂`«# rq`«O „Ѩ™êkOz#
=∞Ǩ#∞ÉèÏ=Ù_Õ =∞# ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«. J@∞=O\˜ „áê}^•`«‰Ωõ =∞#™ê~å #=∞㨯iã¨∂Î „áêi÷Oz#ѨÊ\˜H© `å`« #∞Oz ã¨=∂^è•#O ÖË^∞Œ . `å`«=∞ø#O "åix HõkeOz
D J^蕺ܫ∞O „áê~°Oaè^•ÌO. "ÕÜ∞« QÍ Hõhflà◊§`À ZÖÏÔQ<· å P ÉÏ|∞#∞ HÍáê_ç P `«e^¡ OŒ „_»∞Å H∆ÀÉèí `«ÑÊ≤ OK«=∞x
=∞s =∞s „áê^èÜ Õ ∞« Ѩ_Q» Í JѨÙÊ_»∞ `å`« ''P"≥∞ (J#ã¨∂Ü«∞=∂`«) =∂„`«O UO
^Œ`«∞Î : KÕã∞¨ OÎ k ? gà◊√§ Hõ+Ñì̈ _¨ ®eQÍx—— Jx ã¨O^Õâq◊ ∞KåÛ~°∞. JO>Ë D HõëêìÅhfl
ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞Ö’x S._ç.Ñ≤.ZÖò.Ö’ ѨxKÕ¿ã HÍi‡Hõ <åÜ«∞‰õΩ_»∞ Hõ$ëê‚~Ô _ç.¤ Hõ~‡° ʼnõΩ ã¨O|OkèOz#q HÍ|\˜ì Jq f~åÅO>Ë QÆ∞~°∞Hõ$Ѩ á⁄O^•e. P QÆ∞~°∞Hõ$Ѩ
J`«xH˜ XHõ ‰õΩ=∂Ô~,Î XHõ ‰õΩ=∂~°∞_»∞. P JÉσ~ÚH˜ ~°ÑÚ¨¶ #O^Œ#∞_»x ¿Ñ~°∞ á⁄O^•ÅO>Ë `«e¡^ŒO„_»∞Å∞ Hõ+¨ìѨ_®e. ZO`À P`«$`«`À Z^Œ∞~°∞K«∂ã¨∞Î#fl
V 220 V 221
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –16
`«e^¡ OŒ „_»∞ʼnõΩ D q=~åÖËg∞ K≥Ñʨ ‰õΩO_® `å`« JÉèÜ í ∞« q∞KåÛ~°h WHõ "åiˆH `å`« P HÍÜ«∞#∞ fã¨∞HÀÖË^∞Œ . JѨÙÊ_»∞ P `«e^¡ OŒ „_»∞Å∞ ZO`À n#=ÚQÍ
ÉèÜ
í ∞« =Ú JHõ¯~°Ö^Ë hŒ K≥áêÊ~°∞. `«~∞° "å`« ã¨q∞u Wk U<å\˜ áêѨH~õ ‡° <À, Zxfl `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ PY~°∞‰õΩ `å`« P HÍÜ«∞#∞ ã‘fiHõiOz "åi PO^Àà◊##∂,
[#‡Å Hõ~‡° ѶŨ "≥∂ nxx Uq^èOŒ QÍ `˘ÅyOK«=KÀÛ#x f„=OQÍ PÖ’zOz P JÉσ~Ú Hõ~‡° #∞ ‰õÄ_® `˘ÅyOz J`«xH˜ „áê}aèH∆õ <˘ã¨yi. P ~°HOõ QÍ
`å`« WzÛ# ã¨O^Õâ◊=Ú`À "åi`À ¿ã= KÕ~ÚOK«∞@‰õΩ „áê~°OaèOѨKÕ™ê~°∞. `å`« `«Ñʨ â◊~}° ∞ ÖË_x» "Õ_∞» H˘#QÍ JѨÙÊ_»∞ `å`« „Ѩã#¨ ∞fl_≥· P ÉÏÅ∞xH˜
JO^Œ∞Ö’ ÉèÏQÆOQÍ Hõhã¨O <À\˜`À<≥<· å ÉèQí =Æ O`«∞x 㨇i™êÎ~x° P ÉÏÅ∞x ''^Œ`∞« —Î — „áê}^•#O KÕ™ê~°∞. JO`ÕHÍHõ "åi „QÍ=∞OÖ’x "åi ã¨fiOuO\’¡ L#fl WHõ¯@¡#∞
Jx Ñ≤Å==∞x K≥áêÊ~°∞. JO`ÕHÍHõ QÆ∞~°∞Hõ$Ѩ#∞ á⁄O^Œ_®xH˜, Hõ~°‡Å#∞ ‰õÄ_® `˘ÅyOz "åiÔHO`À "Õ∞Å∞ KÕ™ê~°∞. D~°HOõ QÍ _®Hõ~ì ¡° ÉÏi# Ѩ_#ç P
`«ÑÊ≤ OK«_®xH˜ =∂~°"æ ∞≥ #ÿ QÆ∞~°∞K«i„`«#∞ 108 áê~åÜ«∞}Å∞ KÕÜ∞« _»O ^•fi~å D JÉσ~Úx ZѨÙÊ_≥` · Õ "å~°∞ ^≥=· OÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ®¤~À P Hõ}
∆ O #∞Oz WHõ P ÉÏ|∞H˜
Hõ~‡° #∞Oz `«ÑÊ≤ OK«∞HÀ=K«Ûx K≥Ñʨ QÍ ^≥=· Éè‰í Ωõ ~Î åÖˇ#· `«e¡ D q+¨=∞ Ѩiã≤u ÷ x U =∞O^Œ∂ "ÕÜ∞« Hõ Hˆ =ÅO Tn f~°=÷ ÚÅ`À ÉèQí =Æ O`«∞xÃÑ· P^è•~°Ñ_¨ ç QÆ\ì̃
`«Ñ≤ÊOK«=∞x ^Œ`å΄`ÕÜ«Úx "Õ_»∞H˘O@∂ `«# "≥Ú^Œ\˜ áê~åÜ«∞}##∞ #=∞‡HõO`À LO_ç `«=∞ ÉÏ|∞ „áê}ÏÅ∞ HÍáê_»∞HÀQÆeQÍ~°∞. WѨÙÊ_»∞ P ÉÏ|∞
QÍ}∞QÍѨÓ~°∞Ö’ „áê~°OaèOz `«# WO\˜Ö’ x`«ºO áê~åÜ«∞}O KÕÜ«∞_»O ã¨OѨÓ~°‚ P~ÀQƺO`À K«^∞Œ =ÙÖ’ =ÚO^ŒO[ "Õã∂¨ Î P#O^ŒOQÍ L<åfl_»∞.
„áê~°OaèOzOk. WHõ `«O„_çx „Ѩu <≥ÖÏ `å`«QÍi =^Œ‰Ì Ωõ ѨOÑ≤ „áê}aèHHÔ∆õ · =∂OQÆźÉèÏQƺO :
"Õ_∞» H˘#QÍ P `«O„_ç „Hõ=∞O `«Ñʨ ‰õΩO_® „Ѩu<≥ÖÏ `å`« ^Œ~≈° <åxÔH· HõÅ∂¡~∞°
"≥o§ `å`«#∞ ¿ãqã¨∂Î LO_Õ"å_»∞. WÖÏ x`«ºO `å`«`À ™êxflÇ≤Ï`«ºO ÃÑ~°Q_Æ O» Åe`åO| J#∞ Éè‰í Ωõ ~Î åeH˜ `å`«QÍ~°∞ q<åÜ«∞‰õΩ_çQÍ ^Œ~≈° # q∞KåÛ~°∞.
=Å# J`«xH˜ `å`« K«~º° Å∞, bÅÅ∞ J~°=÷ ∞=fi_»O`À `å`«ÃÑ· ã¨ÇϨ ["≥∞#ÿ ÉèHí Î̃ P `«~∞° "å`« gà◊§ J=∂‡~ÚH˜ [|∞ƒKÕ¿ãÎ `å`«QÍ~°∞ HõÅÖ’ P J=∂‡~ÚH˜
„¿Ñ=∞Å∞ U~°Ê_®¤~Ú. P~°HOõ QÍ ^≥"· åxfl #=∞‡x ã≤u ÷ #∞O_ç „Ñ¨`º« HõO∆ QÍ ^≥"· åxfl #∂<≥ ~å¿ãã¨iH˜ [|∞ƒ `«yáæ È~ÚOk. WOH˘Hõ™êi HõÅÖ’ HõxÑ≤Oz 'g∞ PÜ«∞#
H˘ez P#OkOKÕ ™ê÷~ÚH˜ ZkQÍ_»∞. â◊=O JÜÕ∞º^Œ∞Ok— Jx K≥áêÊ~°∞. P `«~∞° "å`« D"≥∞ Éè~í ‰Î° Ωõ "≥#∞Hõ#∞Oz
|ã¨∞û H˘\ì̃ á⁄@ì =~°‰Äõ ZH˜¯#ѨÙÊ_»∞ J`«#∞ U q^è=Œ ÚQÍ `«ÑÊ≤ OK«∞‰õΩ<åfl_À,
`«~∞° "å`« "å~°∞ `å`«QÍix `«=∞ ã¨fi„QÍ=∂xH˜ fã¨∞‰õΩx "≥à§ı @ѨÙÊ_»∞ ~°HO∆˜ Ѩ|_®¤_À Z=fiiH© J~°=÷ Ú HÍx q^è=Œ ÚQÍ J`«#∞ |uH˜ |Ü«∞@Ѩ_®¤_∞» .
HÍ~°∞ |∞~°^ÖŒ ’ kQÆ|_çáÈ~ÚOk. ZO`«QÍ „ѨÜ∞« uflOz#ѨÊ\˜H© HÍ~°∞ H˘OK«"∞≥ <ÿ å JѨÊ\˜=~°‰Ωõ `å`« Q˘Ñ¨Ê`«#=Ú J~°=÷ Ú HÍHõ J<ÕHõ Ö∫H˜Hõ Ѩ~"° ∞≥ #ÿ HÀiHõÅ∞
Hõ^ÅŒ _»O ÖË^∞Œ . K«∂¿ãÎ JHõ¯_» =∞#∞+¨µÖˇ=~°∂ ™êÜ«∞O KÕÜ∞« _®xH˜ ÖË~∞° . gà◊§#∞ HÀ~°∞`«∂ LO_Õ"åà◊§=∞h JÖÏO\˜ JÅÊ HÀiHõÅ∞ HÀ~°∞‰õΩ#flO^Œ∞‰õΩ P `«~∞° "å`«
"åi TiH˜ `å`«`À áê@∞QÍ fã¨∞‰õΩ"≥à√◊ #Î fl =∞ÖË+¡ ‰π Ωõ ‰õÄ_® Ug∞ KÕÜÚ« @‰õΩ ѨâßÛ`åÎÑѨ _¨ ç `å`«‰Ωõ x["≥∞#ÿ Éè‰í Ωõ ÖÎ <·ˇ å=∞h "å~°∞ =∞#ã¨∂ÊùiQÎ Í `≥eÜ«∞*Ëãi≤ .
áêÅ∞áÈÖË^∞Œ . JѨÙÊ_»∞ ǨÏ~îå`«∞QÎ Í `å`« 'áÈ`«∞OkÖË— J<åfl~°∞. J#_»O`À<Õ
HÍ~°∞ Hõke |∞~°^ÖŒ ’ #∞O_ç |Ü«∞@‰õΩ =zÛ =ÚO^Œ∞‰õΩ ™êyáÈ~ÚOk. =∞Ǩ`«∞‡Å ã¨OHˆ `«=Ú :
"å‰õΩ¯Ö’x P â◊H˜ÎH˜ xs˚="≥∞ÿ# HÍ~°∞Ö’ ‰õÄ_® Hõ^ŒeHõ =zÛO^Œx JO^Œ~°∂ D=∞x ~å=∞Hõ$+¨‚ „Ѩ™ê^Œ∞ QÍ~°∞ 1991 #=O|~°∞Ö’ XHõ™êi `å`«=^Œ‰Ì Ωõ
Pâ◊Û~°ºáÈÜ«∂~°∞. „QÍ=∞O KÕi# `«~°∞"å`« P ÉÏ|∞ KÕ`« `å`«QÍiH˜ XHõ "≥o§#ѨÙÊ_»∞ 'Ç‘Ï qÖò c W<£ Ǩã¨Ê@Öò— Jx ã¨Ê+¨=ì ÚQÍ Ñ¨eHÍ~°∞. HÍh DÜ«∞#‰õΩ
H˘|ƒiHÍÜ«∞ WÑ≤ÊOz `å`« P HÍÜ«∞#∞ ã‘fiHõi¿ãÎ P JÉσ~Ú Hõ~‡° #∞ `å`« `å`«QÍ~°∞ Z=ix L^ÕtÌ Oz P =∂@ =∂\Ï¡_®~À J~°=÷ ÚHÍÖË^∞Œ . J~Ú`Õ Wk
`˘ÅyOz#@∞¡ Jx ÉèÏqOz#"åÔ~· P ÉÏ|∞ KÕ`« HÍÜ«∞#∞ WÑ≤ÊOK«QÍ ZO`«¿ãѨ\H˜ © [iy# H˘xfl ~ÀAňH "Õ~ˆ TiÖ’ K«^∞Œ =Ù‰õΩO@∞#fl "åi JÉσ~Ú J#∞HÀ‰õΩO_®
V 222 V 223
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –16
[|∞ƒÑ¨_ç „áê}ÏáêÜ«∞ ã≤÷uÖ’ L#fl@∞¡ HÍÖËl #∞O_ç Hõ|∞~°∞ =KÕÛã¨iH˜ JHõ¯_Õ `å`«=^ŒÌ x„^Œ KÕã≤ =∞~°∞<å_»∞ á⁄^Œ∞#Ì fl `å`«#∞ J_»∞QÆQÍ `å`« #=Ùfi`«∂
ѨiQÔ `«∞‰Î Ωõ O@∂ `å`«=^Œ‰Ì Ωõ "≥à§◊ QÍ `å`«QÍ~°∞ 'UOHÍÖË^∞Œ áÈ— Jx JÉèÜ
í ∞« q∞KåÛ~°∞. J#∞=∞uxzÛi. Hˆ =∆ ∞=ÚQÍ QÆ^•fiÅ KÕi# `«~∞° "å`« "åiH˘Hõ ã¨OQÆu `≥eã≤Ok.
H˘_»∞‰õΩ ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ "≥à§ı ã¨iH˜ _®Hõ~ì ∞° ¡ `å=Ú KÕÜ∞« QÆey#^ŒO`å KÕ™ê=∞h, „áê}O =ÚO^Œ∞~ÀA ~å„u QÆ^•fiÅ #∞O_ç Hõ~∂° flÅ∞ |Ü«∞Å∞^Õi# W^Œ~Ì ∞° =º‰õΩÅÎ #∞ ^•iÖ’
xÅ|_»_=» Ú KåÖÏ Hõ+=ì¨ ∞h, `å"Õ∞g∞ K≥Ñʨ ÖË=∞h `≥eÑ≤i. Jk q#QÍ<Õ `å`« ^Œ∞O_»Q∞Æ Å∞ ~À_»∞g¤ ∞^Œ ~åà◊√§ J_»∞ä Ñ\˜ì "åix Hõ„~°Å`À, W#∞Ѩ TK«Å`À QÍÜ«∞Ѩ~z°
WzÛ# Pj~åfi^Œ=Ú =∞kÖ’ "≥∞^ŒÅQÍ `å`«ÃÑ<· Õ ÉèÏ~°=Ú "Õã≤ „áê}=ÚÅ∞ J~°KuÕ Ö’ ^ÀK«∞HÀQÍ JO^Œ∞Ö’ XHõ~∞° ^≥|ƒÅ∞ u#flѨÊ\˜H© ZÖÏQÀÖÏ `«ÑÊ≤ OK«∞‰õΩx QÆ^•fiÅ
ÃÑ@∞ì‰Ωõ x L<åfl~°∞. ~Ô O_»∞~ÀAÅ `«~∞° "å`« P JÉσ~ÚH˜ „áê} QÆO_»O `«ÑÊ≤ #@∞¡ KÕi ã¨OQÆu q=iOz Ǩã¨Ê@ÖòÖ’ KÕ~Q° Í JO^Œ~∂° Hõeã≤ „Ѩ=∂^ŒãÖ÷¨ ÏxH˜ KÕ~∞° ‰õΩx
_®Hõì~°∞¡ `≥eÑ≤i. D q^èŒ=ÚQÍ Ç¨ã¨Ê@ÖòÖ’ LO\Ï_»x =ÚO^Œ∞QÍ<Õ ~Ô O_»= =ºH˜xÎ ‰õÄ_® Pã¨Ê„uÖ’ KÕiÛ~°#∞ ã¨OQÆu qx `å`«QÍ~°∞ `«=∞‰õΩ ~å„u
ÃÇÏK«ÛiOK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ `å`« ^ŒÜ∞« `À P JÉσ~Ú „áê}=ÚÅ∞ ‰õÄ_® xÅ|_ç#=x "≥à√◊ §@‰õΩ J#∞=∞ux=fiHõáÈ=_»=ÚÖ’x PO`«~º° =Ú#∞ J~°"÷ ∞≥ ÿ `å`« „¿Ñ=∞Ö’
`«e^¡ OŒ „_»∞Å∞ ZO`«QÍ<À ã¨O`À+≤Ozi.`å`« =Å# „áê}=ÚÅ∞ ^ŒH¯˜ # P JÉσ~Ú "≥∞=ÿ ∞~°záÈ~Úi.
™ê~ڄѨnÑπ, K«^∞Œ =ÙÖ’ =ÚO^ŒO[ "Õã≤ WѨÙÊ_»∞ Z"£∞.a.U., K«^∞Œ =Ù‰õΩO@∞<åfl_»∞.
„ÉˉõΩÅ∞ ÖË=Ù :
<À Ѩi‡+¨<£ :
XHõ™êi `å`«QÍix HõÅ∂¡~∞° (Hõ~∂° flÅ∞) #∞O_ç HõÅ∂¡~∞° (^Œ`QΫ _Æ )» ‰õΩ
XHõ™êi ™ê~ÚÉÏÉÏQÍ~°∞ ÉèÏ~°º`À Hõeã≤ ã¨∂¯@~°∞ÃÑ· HõÅ∂¡~∞° KÕi `å`«#∞ fã¨∞‰õΩx =K«∞Û@‰õΩ Hõ~∂° flÅ∞ KÕi `å`« J#∞=∞u á⁄Ok P `«~∞° "å`« H˘`«QÎ Í
^Œi≈Oz pHõ\˜ Ѩ_H» =õ Ú#∞¿Ñ "≥#∞kiy "≥àϧÅ<Õ L^ÕâÌ º◊ =Ú`À `å`«QÍix J#∞=∞u H˘#fl "≥∞@_À~ü "åº#∞#∞ J^≥‰Ì Ωõ =∂\Ï¡_∞» ‰õΩx `å`«QÍix fã¨∞‰õΩx ^Œ`QΫ _Æ »
HÀ~°QÍ `å`« J#∞=∞ux=fiÖË^∞Œ . =∞iH˘O`«¿ãѨ\˜ `«~∞° "å`« =∞m§ `å`«#∞ J_»∞QÆQÍ „ѨÜ∂« }"≥∞iÿ . J~Ú`Õ ^•i á⁄_»=Ù<å `å`«QÍ~°∞ ''nxH˜ „ÉˉΩõ Å∞ ÖË=Ù~å—— Jx
`å`« '<À Ѩi‡+¨<—£ (J#∞=∞uÖË^∞Œ ) Jx J<åfl~°∞. ~å„u J=Ù`«∞#flH˘nÌ giH˜ 50 u@ì™êQÍ~°∞. "åº#∞ „_≥=· ~°‰Ωõ W^Õg∞ J~°=÷ Ú QÍHõ `≥ÅÉ¡ ’Ü«∂_»∞. Dq^è=Œ ÚQÍ
H˜.g∞. ^Œ∂~°OÖ’ L#fl QÆ^•fiÅ ZÖÏ KÕ~∞° HÀ"åÅ#fl P`«$`«, PO^Àà◊# JkèH=õ ÚHÍQÍ H˘O`« ^Œ∂~°=Ú "≥à§ı ã¨iH˜ x[=ÚQÍ<Õ „ÉˉΩõ Å∞ ÃѶ~ÚÖò JÜ«∂º~Ú. HÍh Z=fiiH©
<≥=∞‡kQÍ `å`«‰õΩ #=∞㨯iOz |Ü«∞Å∞^Õi áÈ~Úi. ã¨∂¯@~°∞ =^ŒÌ‰õΩ U PѨ^• "å\˜ÅÖ¡ ^Ë ∞Œ . Jk K«∂ã≤# „_≥=· ~°∞ Pâ◊Û~åºxH˜ JO`ÕÖ^Ë ∞Œ . Hˆ =∆ ∞=ÚQÍ
#_»∞K«∞‰õΩO@∂ "≥à√◊ OÎ _»QÍ "≥#∞Hõ #∞Oz =∞kÌÖ\ Ë ˜ Ѩ~∞° QÆ∞Ѩ~∞° QÆ∞# =QÆ~∞° ã¨∂Î =zÛ
^Œ`QΫ _Æ » KÕ~∞° ‰õΩ#fl `«~∞° "å`« `å`« P |O_çx uÑ≤Ê Ñ¨OÑ≤OKÕÜ∞« =∞x Q˘_»=
gà◊√§ |Ü«∞Å∞^Õi# "≥O@<Õ `å`« 'UOk~å U=∞xÑ≤™ÈÎOk— JO@∂ JHõ¯_Õ L#fl
„áê~°OaèOKå~°∞. `å`« "å‰õΩ¯<Õ P[˝QÍ áê\˜OKÕ „ѨÉÏè Hõ~ü QÍ~°∞ ~å#∞ áÈ#∞
=∞kÌÖ\ Ë x˜ =OQÀɡ\ì˜ QÆ∞^Œ∞` Ì ∂« 'UO HÍà◊¥§ KÕ`∞« Å∂ q~°Q˘@∞ìHÀ"åÅ#∞O^•,
=∂\Ï¡_∞» ‰õΩ#fl |O_çH˜ J^≥Ì K≥eO¡ z uÑ≤Ê Ñ¨O¿Ñ™ê~°∞. u~°∞QÆ∞ „ѨÜ∂« }"≥∞#ÿ P
Z=ÚHõÅ∞ q~°∞QÆ∞`å~Ú, *Ï„QÆ`—Ϋ Jx J#™êQÍ~°∞. JѨÙÊ_»∞ =∞kÌÖ\ Ë H˜ ˜ `å`« J#∞=∞u
|O_çH˜ „Ѩ=∂^Œ=Ú [~°Q_Æ =» ¸ P „_≥=· ~°∞ U^À q^è=Œ ÚQÍ |Ü«∞@Ѩ_ç PѨ^Œ
ÖË ‰ õ Ω O_® |Ü« ∞ Å∞^Õ i # ™ê~ÚÉÏÉÏ QÍiH˜ ^•iÖ’ U^À „Ѩ = ∂^Œ = Ú
`«ÑÊ≤ OK«∞‰õΩx =ÚO^Œ∞QÍ<Õ |O_ç ã≤u÷ x `≥eÜ«∞*ˇÑÊ≤ # `å`« ™ê=∂#∞º_»∞ HÍ^Œx
ã¨OÉèqí OK«É’`«∞#fl@∞¡ `å`«QÍ~°∞ ã¨∂zOKå~°#∞ ã¨OQÆu J~°"÷ ∞≥ ÿ gi =^Œ‰Ì Ωõ =zÛ
„QÆÇ≤ÏOz# "å_≥· H˘xfl ~ÀAÅ `«~°∞"å`« `å`« ^Œ~°≈#O KÕã¨∞HÀQÍ `å`«
Z\˜ì Ѩiã≤` ÷ ∞« Ö’¡#∂ HõÅ∂¡~∞° =^ŒeáÈ=^ŒxÌ q_»=∞~°z K≥¿ÑÊã¨iH˜ `«=∞‰õΩ Jxfl
q^èŒ=ÚÅ∞QÍ ã¨∂K«#ezÛ, `«=∞ ˆH∆=∞OHÀi `å`« ѨeH˜# ѨÅ∞‰õΩʼnõΩ "åi 'J=Ú‡HÀ áÈ~å— J<åfl~°∞. J~Ú`Õ `å`« â◊HxÎ̃ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#flѨÊ\˜H© H˘`«Î |O_çx
ǨÏ$^ŒÜ∞« =ÚÅ∞ „^ŒqOz `å`« `«#=^ŒÌ x„^ŒKÜ Õ Ú« @‰õΩ WzÛ# J=HÍâ◊=ÚQÍ ÉèÏqOz Jq∞‡`Õ ÉÏQÍ #+¨Oì =ã¨∞OÎ ^Œ#fl ÉèÜ í ∞« =Ú`À J=∞‡‰õΩO_® P q^è=Œ ÚQÍ<Õ u~°Q_Æ O»
V 224 V 225
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –16
„áê~°OaèOKÕãi¨ H˜ =∞m§ P |O_ç „Ñ¨=∂^Œ=Ú#‰õΩ QÆ∞~Ô O· k. HÍh W`«#∞ |uH˜ ZÅ∞ÔQuÎ J~°z<å ‰õÄ_® =∞x+≤ *Ï_≥<· å ÖËx P „áêO`«OÖ’ "åà◊√§ „áê}
|Ü«∞@Ѩ_®¤_∞» . ^•x`À J`«#∞ ÖÏÉè#í ëêìÅHÀã¨O K«∂ã¨∞‰õΩO>Ë „áê}=ÚňH ÉèÜ
í ∞« O`À, U ^Õ=Úx ^Œ~≈° <åxÔH· `å=Ú =ã¨∞<Î åfl~À P ^≥=· "≥∞#ÿ ~åq∞Ô~_ç¤ `å`«
„Ѩ=∂^Œ=∞x `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl"å_≥· P |O_çx J"Õ∞‡ã≤ `«~∞° "å`« "Õ~˘Hõ |O_çx H˘x QÍix ZÅ∞ÔQuÎ „áêi÷OK«™êQÍ~°∞. „Hõ=∞OQÍ P TaÖ’H˜ ‰õÄ~°∞‰õΩáÈ`«∞#fl"å~°∞
ã¨∞Y=ÚQÍ L<åfl_»∞. P ~°H=õ ÚQÍ `å`« `«# ã¨~fi° [˝`fi« =Ú#∞ `≥Å∞ѨÙ@ÜÕ∞ HÍHõ, P H˘`«Î „áêO`«OÖ’ k‰õΩ¯ÖËx Kå=Ù‰õΩ QÆ∞~°=Ù`«∞<åfl=∞<Õ ÉèÜ í ∂« O^Àà◊#Å`À
`«# â◊HxΘ QÆ∞iOz `≥eÜ«∞x "åÔ~#· ѨÊ\˜H© "åi „áê}=ÚÅ∞ ~°HO∆˜ z HÍáê_çi. ''`å`å ! ™ê~¸ ! U áêѨO KÕ™ê=∞x =∂H© ^Œ∞ã≤u ÷ ! h ^Œ~≈° <åxH˜ =ã¨∞#Î fl
^Œ`åÎ=`å~°O : =∞=∞‡efl #∞=Ùfi ^ŒÜ∞« `À HÍáê_»Ö"Ë å? h=Ù `«Ñʨ =∞=∞‡bfl ã¨OHõ@ ã≤u ÷ #∞Oz
`«Ñ≤ÊOK«QÆÅ"åÔ~=fi~°∂ ÖË~°∞Hõ^•——? Jx "≥H˜¯ "≥H˜¯ U_»∞ã¨∂Î "Õ_»∞‰õΩO@∞#fl
JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎÇϨ ã¨q∞u"å~°∞ HõÅ∂¡~∞° Ö’ ™ê~Ú<å=∞ UHÍǨÏO ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ZHõ¯_»#∞Oz =KåÛ~À =ÚQÆ∞~æ ∞° =∞#∞+¨µºÅ∞ Ãã·Hà˜ §◊ g∞^Œ P ^•iÖ’
KÕÜ«∞_®xH˜ 1–1–1989= `Õnx x~°‚~ÚOKå~°∞. D HÍ~°º„Hõ=∞OÖ’ ÉèÏQÆO "≥à◊√`«∂ "åi n<åÖÏѨ#Å∞ qx J@∞QÍ =zÛ `«=∞ =^ŒÌ #∞#fl `åà◊§`À
ѨOK«∞HÀ=_®xH˜ Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° ZO`À ÉèHí Θ „¿Ñ=∞Å`À XHõ |ã¨∞û#∞ U~åÊ@∞ KÕã∞¨ ‰õΩx "åi#O^Œih P Ta #∞O_ç |Ü«∞@‰õΩ ÖÏy ~°HO∆˜ Kå~°∞. XHõ¯ =∞x+≤ ‰õÄ_®
|Ü«∞Å∞^Õ~å~°∞. Éè‰í Ωõ ÅÎ O`å JѨÊ\˜=~°‰Ωõ `å`«#∞ QÆ∞iOz q#_»"∞Õ HÍh „Ѩ`º« HõO∆ QÍ HõxÑ≤OK«x P „áêO`«OÖ’ =ÚQÆ∞~æ ∞° =∞#∞+¨µºÅ∞ ~å=_»"∞Õ HÍHõ "åà◊§ ^ŒQ~æÆ ° P
^Œi≈OK«∞HÀ=_»O J^Õ „Ѩ^=Œä ∞O HÍ|\˜ì JO^Œ~∂° ZO`À L`åûǨÏO`À ‰õΩ@∞O| ã¨=∞Ü«∂xH˜ `åà◊√§ ‰õÄ_® LO_»_O» JO>Ë W^ŒO`å Z=~°∞ KÕã#≤ U~åÊ@∞ ?
ã¨Éèí∞ºÅ`À Hõeã≤ |Ü«∞Å∞^Õ~å~°∞. HÍ~°º„Hõ=∞O 1–1–89# HÍ|\˜ì JO^Œ~°∂ „áê}ÉèíÜ«∞O`À "å~°∞ KÕã≤# P~°Î<å^ŒO qx Hõ~°∞}˜Oz# HõÅ∂¡~°∞ "åã≤,
31–12–88 ~å„u #∂`«# ã¨O=`«û~° „áê~°OÉèíOÖ’ #∂`«<À`åûǨÏO`À „u=¸~°ºÎ =`å~°"∞≥ #ÿ =∞# ~åq∞Ô~_ç¤ `å`« P ~°HOõ QÍ `«# ^Œ~≈° <åxÔH· =KÕÛ "åiH˜
|Ü«∞Å∞^Õ~å~°∞. `≥Å`≥Å"å~°∞`«∞O_»QÍ |ã¨∞û Hõ~°∂flÅ∞Ö’x ǨÏO„n #kx `å#∞ ^Œ`∞« _Î #» x `≥eÜ«∞KÕÜÚ« @‰õΩ =ÚQÆ∞iæ ~°∂Ѩ=ÚÖ’ "≥o§ „áê}aèH#∆õ ∞ ÃÑ\˜#ì
ã¨g∞Ñ≤OzOk. HõÅ∂¡~∞° z#fl„QÍ=∞O HÍ=_»O KÕ`« WO`«=∞Ok ™êfl<å^Œ∞ʼnõΩ HÍ~°∞}º=¸iÎ. P ~°HOõ QÍ „Ѩ^=Œä ∞ ^Œ~≈° #O`À<Õ `å`« =∞Ç≤Ï=∞#∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl
JHõ¯_» U~åÊ@¡‰Ωõ W|ƒOk J=Ù`«∞O^Œ<Õ L^ÕâÌ º◊ O`À ǨÏO„n#k X_»∞<¤ Õ HÍÅHõ$`åºÅ∞ P ‰õΩ@∞O|O ã¨^• `å`«#∞ ÉèHí Θ „¿Ñ=∞Å`À ѨÓlã¨∂Î P#O^ŒO`À L#flk.
f~°∞Û‰õΩx HõÅ∂¡~∞° KÕ~åÅx ã¨q∞u ã¨É∞íè ºÅ∞ x~°~‚ ÚOKå~°∞. JѨÙÊ_»∞ P |ã¨∞ûÖ’
„ѨÜ∂« }˜ã∞¨ #Î fl ÃÇÏKü.Z"£∞.\˜. L^Àºy QÀÑ‘<å^ä,£ J`«x ÉèÏ~°º, 4 ã¨O.Å ‰õΩ=∂Ô~,Î FO „u=¸iÎ ã¨fi~°∂áêÜ«∞ #=∞ó
XHõ ã¨O. ÉÏ|∞ ™êfl<åÅ HÀã¨O |ã¨∞û ky#"å~°∞ JÖÏ JÖÏ =ÚO^Œ∞‰õΩ "≥o§áÈ~Ú
^•i `«áêÊ~°∞. ѨÓiÎQÍ x~°̊# „Ѩ^âÕ ßxH˜ KÕ~∞° ‰õΩ#fl "å~°∞ Z@∞ "≥Ñ· Ù¨ ‰õΩ "≥o`Õ
ã¨iÜ≥∞ÿ # ^•~À `≥eÜ«∞Hõ uHõ=∞HõÑ_¨ ®¤~∞° . JÖÏO\˜ k‰õΩ¯`ÀK«x ã≤u÷ Ö’ ã¨ÇϨ [OQÍ `«fi"Õ∞= ã¨~fi° O =∞=∞ ^Õ= ^Õ=
™ê~ÚÉÏÉÏ Éè‰í Ωõ ÖÎ #·ˇ g~°∞ =∞#ã¨∞Ö’ ÉÏÉÏ#∞ „áêi÷ã∂¨ Î `«=∞‰õΩ `Àz# k‰õΩ¯QÍ Ñ¨^Ç
Œ ¨ ~°= J^蕺ܫ∞=Ú ã¨OѨÓ~°= ‚ Ú
"≥à§◊ ™êQÍ~°∞. JÖÏ ÉèQí =Æ O`«∞xÃÑ· ÉèÏ~°O "Õã≤ "≥à√◊ <Î åflˆ~ HÍh P ^•i ã¨iÜ≥∞ÿ #^À
HÍ^À ‰õÄ_® "åiH˜ `≥eÜ«∞^Œ∞. ZO`«^∂Œ ~°O #_çz<å HÍh #nf~°O HõxÑ≤OK«Hõ
"å~°∞ PO^Àà◊#‰õΩ QÆ∞~Ô · `«`~Ϋ á° ê@∞`À #_»∞ã¨∂Î J#∞HÀ‰õΩO_® XHõ TaÖ’ HÍÅ∞
"Õ™ê~°∞. WOˆH=ÚOk ? ÃÑ#O g∞^Œ #∞O_ç á⁄~ÚºÖ’ Ѩ_#ç >ˇO¡ÿ k "åi ã≤u ÷ .
V 226 V 227
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –17
JѨÊ\˜#∞O_ç _®Hõì~°∞QÍi =∞#ã¨∞Ö’ qѨs`«"≥∞ÿ# =∂~°∞Ê Hõey "åi
J^蕺ܫ∞=Ú – 17 K≥_»∞™ê"åã¨=ÚÅxflO\˜H© ã¨fiã≤ÎѨeH˜ Z=fiÔ~xfl q^èŒ=ÚÅ∞QÍ =∞m§ =∞#ã¨∞#∞
áê`«^•iÖ’H˜ =∞o§OKåÅx „Ѩܫ∞uflOz<å K«eOK«Hõ „Ѩu"å~°O `å`«#∞
N QÆ}âË ßÜ«∞#=∞ó N ã¨~ã° fi¨ `≥º· #=∞ó N ~å=∂=^è∂Œ `åÜ«∞#=∞ó ^Œi≈OK«∞‰õΩO@∂, ^Œi≈Oz# „Ѩu™ês `å`« K«∂Ñ≤OK«∞ „¿Ñ=∞, bÅÅ ^•fi~å
ã¨iÜ≥∞ÿ # tHõ}
∆ á⁄Ok =∂#ã≤HOõ QÍ Ñ¨i=~°#Î K≥Ok `å`«‰Ωõ x[Éè‰í Ωõ xÎ QÍ =∂ii.
J#Hõ¯™È^Œ~O° JѨÙ~°∂ѨO J<å^èŒ ~°HH∆õ Oõ J^Õ q^è=Œ ÚQÍ `å`«QÍ~°∞ ‰õÄ_® ZѨÊ\˜HÑõ Ù¨ Ê_»∞ PÜ«∞##∞ `«# K«~º° Å ^•fi~å
`å~°Ü∞« u ã¨O™ê~å`ü `å`« W`«ºHõ~∆ ° ^ŒfiÜ«∞O „áÈ`åûÇ≤Ïã¨∂Î L`åûǨÏѨ~K° ∞« K«∞O_çi. XHõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÖ’ `å`«QÍ~°∞ DÜ«∞#‰õΩ
XHõ ~° ∂ áê~Ú <å}ˇ = Ú#∞ WzÛi. g~° ∞ ^•x<≥ O `À Éè í „ ^Œ = ÚQÍ
ѨÓ[Ü«∞O^Œ∞OK«∞‰õΩx ѨÓlOK«∞K«∞O_çi. J~Ú`Õ J#∞HÀx q^è=Œ ÚQÍ XHõ™êi
`å`«QÍ~°∞ qq^èŒ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ „áê}^•#=Ú KÕã#≤ =∞ixfl P <å}ˇ=Ú áÈ~Ú uiy J^Õ <å}ˇ=Ú =∞m§ giO\˜H˜ KÕ~°∞@ gix
ã¨OѶ∞¨ @#Å#∞ WѨÙÊ_»∞ `≥Å∞ã¨∞‰õΩO^•O.
Pâ◊Û~°ºÑ¨~z° #k. JѨÊ\˜#∞O_ç ^•xx Éè„í ^Œ=ÚQÍ ^•K«∞H˘xi.
ѨuaèHõ∆ : P `«~∞° "å`« ã¨`º« <å~åÜ«∞} ~Ô _çQ¤ Í~°∞ `å`« ã¨O™ê÷#=Ú#‰õΩ Hõ$`«[` ˝ å
ѨÙ@∞ìH`õ À<Õ QÆ∞O_≥Ö’ ֒Ѩ=Ú`À ѨÙ\ì̃# ã¨`º« <å~åÜ«∞} ~Ô _çQ¤ ÍiH˜ P ѨÓ~°fiHõOQÍ JѨÓ~°fi ¿ã=ÅOkOzi. QÆ∞~°∞™ê÷<£ =^ŒÌ Qˆ @∞#∞, "≥∞@¡#∞ xi‡OK«∞@
ã¨OQÆu `≥eÜ«∞^Œ∞. ÃÑ^Œ~Ì Ú# `«~∞° "å`« P "åºkè =Úki „áê}ÏO`«H"õ ∞≥ ÿ _®Hõ~ì ∞° ¡ =Å# Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ J#∞‰õÄÅ=ÚQÍ LO_»∞#@∞¡ KÕãi≤ . `«~∞° "å`« qâı+=¨ ÚQÍ Hõ$+≤KãÕ ≤
PѨ~ˆ +¨#∞ KÕÜ∂« Åh J~Ú<å Ѷe¨ `«=Ú K≥Ñʨ ÖË=∞h K≥¿ÑÊã¨iH˜ „áê} ÉèÜ í ∞« =Ú`À `å`«QÍi ã¨=∂kè =∞Ok~°=Ú# ^è<Œ åÔ~_çQ¤ Í~°∞ =∞iÜ«Ú J<ÕH=õ ∞Ok Éè‰í Ωõ ÅÎ ã¨Ç¨ Ü«∞
ÉèÏ~åºÉè~í eΰ ^Œ~Ì ∂° `å`«#∞ KÕ~Q° Í, ~Ô _çQ¤ Íi ÉèÏ~°º `å`« ~Ô O_»∞ áê^Œ=ÚÅ∞ Ѩ@∞ì‰Ωõ x ã¨ÇϨ HÍ~°=ÚÅ`À `å`«QÍi q„QÆÇϨ =Ú#∞ K≥H¯˜ Oz ã¨=∂kè =∞Ok~°=Ú#O^Œ∞
â◊~}
° ∞ "Õ_∞» ‰õΩO@∂ `«#‰õΩ =∂OQÆź aèH∆õ „Ѩ™êkOѨÙ=∞x Ѩi Ѩi q^è=Œ ÚÅ gi KÕ`∞« Å g∞^Œ∞QÍ „Ѩu+≤Oª zi. ZO`« ¿ã= KÕã∞¨ ‰õΩO@∞#flѨÊ\˜H© `«$Ñ≤,Î âßOu
„áêi÷OK«QÍ `å`«QÍ~°∞ "≥Ú^Œ@ JOwHõiOK«Hõ J`«x [#‡=$`åÎO`«=Ú `≥Å∞ѨÙ`«∂ á⁄O^Œx g~°∞ J@∞ Ñ≤=∞‡@ `«# PÖ’K«#Å#∞ qã¨$Î `«Ñ~¨ z° Hõ~∂° flÅ∞ Ѩ@} ì =∞O^Œ∞
^•x=Å# `«Öu ˇ #Î ã¨=∞㨺 Jx q=iOK«QÍ "åiH˜ _®Hõ~ì ∞° ¡ K≥ÑÊ≤ #n, `å`«QÍ~°∞ [~°∞QÆ∞ ™ê~Ú ã¨`û« OQ∑Å Ü«∞O^Œ∞ `«Ñʨ xã¨iQÍ `å`«QÍi Ѩ@=Ú #∞OK«∞@ÜÕ∞
K≥Ñ≤Ê#n XHõ>Ë HÍ=_»O`À =∞iO`« Hõ~°∞}`À `å`«#∞ D ã¨=∞㨺 #∞O_ç HÍHõ, „Ѩux`«ºO `å`«QÍi bÅÅ#∞ Éè‰í Ωõ ÅÎ ‰õΩ `≥eÜ«∞Ѩ~K° ∞« @ ^•fi~å ZO^Œ~À
QÆ>Hìˇ ¯˜ OK«=∞x HÀ~°QÍ JѨÙÊ_»∞ `å`«QÍ~°∞ J`«x Hõ~‡° #∞ `˘ÅyOzi. „|`«H_õ ∞» `å`«#∞ ^Œi≈Oz `å`« Pj~åfi^Œ=Ú "åiH˜ ã¨OѨÓ~°=‚ ÚQÍ ÅaèOK«∞@ Ü«∞O^Œ∞
H©ÅHõ áê„`« áÈ+≤Ozi. HõÅ∂¡~∞° #O^Œ∞ `å`«QÍi q„QÆÇϨ „Ѩu+¨#ª ∞ QÍqOz#
J#∞‰õΩ#fl PÜ«∞# `å`« ^ŒÜ«∞`À#∂, "≥·^Œº ã¨Ç¨Ü«∞=Ú`À#∂ „áê}ÏÅ∞
ã¨∂Êùi`Î À g~°∞ „QÍ=∞ „QÍ=∞=Ú#O^Œ∞ `å`«QÍi =∞Ok~°=ÚÅ∞ xi‡OK«∞@‰õΩ
^ŒH¯˜ OK«∞H˘x JѨÊ\˜#∞O_ç Hõ$`«[` ˝ å ѨÓ~°fiHõ=ÚQÍ `å`« ¿ã=KÕÜÚ« @‰õΩ #_»∞O
#_»∞=Ú ayOz q[Ü«∞=O`«=ÚQÍ HõÅQ˘@¡ „QÍ=∞=Ú#O^Œ∞, Hõ~°∂flÅ∞
ayOzi.
Ѩ@ì}=ÚÅO^Œ∞ `å`«QÍi q„QÆÇ¨Ï „ѨuëêªÑ¨#Å∞ `«# KÕ`«∞Å g∞^Œ∞QÍ
FO P„t`« ~°HH∆õ ÍÜ«∞ #=∞ó [iÑ≤OK«∞@ÜÕ∞ HÍHõ `«# ã¨fi„QÍ=∞=Ú#O^Œ∞ ‰õÄ_® `å`«QÍi =∞Ok~°=Ú#∞
xi‡ã¨∞<Î åfl~°∞.
V 228 V 229
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –17
"≥#∞fl<˘Ñ≤Ê : „Hõ=∞=ÚQÍ =∂=¸Å∞ ã≤u÷ H˜ ~å=_»=¸ [iy#k. K«∂™ê~°∞QÍ `å`« Jáê~°
Hõ$áê=$+≤.ì J@∞=O\˜ Hõ$Ѩ J<Õ =~°=¬ ÚÖ’ JO^Œ~∂° `«_ãç ≤ =Ú^ŒÌ HÍ=Åã≤#^Õ.
XHÍ<˘Hõ ‰õΩ@∞O|=ÚÖ’ ÉèÏ~°º, Éè~í ,ΰ W^Œ~Ì ∞° Ñ≤ÅÅ¡ ∞ HõÅ~°∞. `«O„_ç
WO`« [iy#ѨÊ\˜H© J`«xH˜ `å`«QÍiÃÑ· „Ѩ`ºÕ Hõ ÉèHí Î̃ „¿Ñ=∞Å∞ HõÅ∞QÆÖ^Ë ∞Œ . HÍh
ã¨Oáê^Œ#ÜÕ∞ P ‰õΩ@∞O|=Ú#‰õΩ P^è•~°=Ú. Ñ≤ÅÅ¡ ∞ z#fl"åà◊√§ HÍ=_»O =Å#
HÍÅ„Hõ=∞=ÚÖ’ J`«x Ñ≤Å¡Å∞ `å`«H©iÎx QÍ#O KÕÜ«∞_»O ^•fi~å `«=∞
P `«O„_ç ‰õΩ@∞O| áÈ+¨}∞#ÔH· áê~°∞> ì Oÿ̌ L^ÀºQÆOÖ’ >ÿ̌Ñã≤ ∞¨ Qì Í KÕ~å_»∞. J@∞
‰õΩ@∞O|=Ú#‰õΩ `å`«QÍ~°∞ KÕã≤# "Õ∞Å∞‰õΩ `«=∞‰õΩ `≥eÜ«∞‰õΩO_»QÆ<Õ `«=∞
PѶ㑠∞¨ , W@∞ D L^ÀºQÆ=¸ H˘O`« HÍÅ=Ú#‰õΩ J`«xH˜ "≥∂Ü«∞ÖËx ÉèÏ~°=Ú
Hõ$`«[`˝ Å« #∞ P ~°∂ѨOÖ’ `≥Å∞ѨىõΩ<åfl~°∞. P ~°HOõ QÍ J=^è∂Œ `«Å‰õΩ =∞#
HÍQÍ f„="≥∞#ÿ "≥#∞fl<˘Ñ≤ÊH˜ QÆ∞~Ô <· å_»∞. ~å#∞ ~å#∞ <≥ÑÊ≤ JkèH"õ ∞≥ ÿ "≥#∞fl=ÚHõ#∞
ѨÓ[, „áê~°#÷ Å`À xq∞`«=Î Ú ÖˉΩõ O_® "å~°∞ ZѨÙÊ_»∞ Z=ix Hõ~∞° }˜OK«^ÅŒ Kå~À
ѨÓiÎQÍ ÖËÑ≤ u#flQÍ xÅ|_»ÖxË ã≤u ÷ H˜ KÕ~∞° ‰õΩ<åfl_»∞. J`«xHˆ "≥∞<ÿ å [~°∞QÆ~åxk
^•xH˜ `«y# ~°OQÆO "åˆ~ ã≤^ŒúѨ~°K«∞‰õΩx P HÍ~°ºO <≥~°"Õˆ~ÖÏ KÕ™êÎ~°x
[iy`Õ J#fl T¿ÇÏ P ‰õΩ@∞O|=Ú Éèií OKÕ ã≤u ÷ Ö’ ÖË^∞Œ . J`«#∞ ^≥=· ÉèHí Î̃
J~°=÷ ∞=Ù`ÀOk.
HõÅ"å_≥#· ѨÊ\˜H© J=^è∂Œ `« ™êO„Ѩ^•Ü«∞=ÚÃÑ· J=QÍǨÏ# U =∂„`«=¸ ÖËx"å_»∞.
|O^è∞Œ q∞„`«∞Å ^•fi~å `å`«QÍi =∞Ç≤Ï=∞#∞, bÅÅ#∞ q#_»=Ú [iy#k HÍh „áê}^•#O :
J`«xH˜ `å`«âH◊ ÃÎ̃ Ñ· QÆ∞i ‰õΩ^Œ~Ö° ^Ë ∞Œ HÍ|\ì̃ Jxfl ~°HÍÅ =∞O^Œ∞Å#∞ "å_»∞`«∂ 1992= ã¨O. _çÃãO|~°∞ =∂ã¨=ÚÖ’ JYO_» ™ê~Ú<å=∞ ã¨áêÎǨÏ
ZHõ¯_À JHõ¯_» `«# [|∞ƒ‰õΩ ã¨iѨ_» =∞O^Œ∞ ^˘~°HHõ áõ È^Œ∞ J#fl „ѨÜ∞« `«fl=ÚÖ’ ã¨q∞uÖ’ Z=i<≥` · Õ =∞ÖË+¡ π `«eQ¡ Í ÉèÏqOKå_À P"≥∞ TÇ≤ÏOK«x q^è=Œ ÚQÍ
L<åfl_»∞ `«Ñʨ `å`«#∞ ^Œi≈Oz`Õ `«# [|∞ƒ #Ü«∞O KÕã∞¨ HÀ=K«∞Û##fl PÖ’K«<Õ J<å~ÀQƺ=Ú áêÖˇ#· k. Uq∞ [É’ƒ ‰õÄ_® `≥eÜ«∞x ã≤u ÷ Ö’ Ѩiã≤u ÷ ѨÓiÎQÍ
J`«xH˜ ~åÖË^∞Œ . q+¨q∞Oz „áê}ÏáêÜ«∞ Ѩiã≤u ÷ U~°Ê_çOk. WHõ ÉèQí =Æ O`«∞x ~°H} ∆õ Hõ~∞° }Å∞
W@∞=O\˜ Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ J#∞HÀ‰õΩO_® J`«x ™È^Œ~∞° xH˜ ã¨Ç¨ Ü«∞=ÚQÍ =∂„`«"∞Õ D"≥∞ „áê}=ÚÅ∞ HÍáê_»QÅÆ =Ù `«Ñʨ U =∞O^Œ∞Å∂ Uq∞ KÕÜ∞« ÖË=x
`«Ñʨ x Ѩiã≤` ÷ ∞« ÅÖ’ HõÅ∂¡~∞° "≥à§◊ =Åã≤ =zÛOk. J#fl^Œ=Ú‡e^Œ~Ì ∂° "≥à√◊ `«∞O_»QÍ JO^Œ~°∂ UHÍaè„áêÜ«∞=Ú#‰õΩ =zÛi. XHõ¯ =∞ÖË¡¿+HÍHõ P"≥∞`À W^Õ
N~å=∞#=q∞<å_»∞ HõÅ∂¡~∞° QÆ∞~°∞™ê÷#=Ú#‰õΩ Tˆ~yOѨÙQÍ `«~e° =ã¨∞#Î fl `å`« J#∞|O^è=Œ Ú#fl +≤i_ô ™ê~Ú ¿ã"åã¨Oã¨÷ ~åA f„==ÚQÍ PÖ’zOz Ѩiã≤u÷ x
ÉèHí [Îõ # ã¨O^ÀǨÏ=Ú =∞^躌 ^Œ~≈° #q∞KåÛ~°∞. `å`«QÍix QÍOz# P#O^Œ=ÚÖ’ Uq^èŒ=ÚQÍ J^Œ∞Ѩ٠KÕÜ«∂Ö’ Jx Ü≥∂zOz `å`« `«Ñ¨Ê D ã≤÷u #∞Oz
™È^Œ~∞° _»∞ P #_ç~À_»∞g¤ ∞^Œ<Õ `å`«‰Ωõ ™êëêìOQÆ #=∞™ê¯~°=ÚÅ∞ QÍqOѨQÍ D |Ü«∞@Ѩ_»"ÕÜ«Ú"å~°∞ WHõ Z=fi~°∂ ÖË~°x `≥Å∞ã¨∞‰õΩ#fl"åÔ~· ZO`À P`«$`«,
ÃÑ^Œ=Ì ∞x+≤ =∂„`«=Ú `«#Hˆ g∞ Ѩ@#ì @∞¡ xÅ|_çáÈÜ«∂_»∞. Tˆ~yOѨ٠PQÆ_O» `À PO^Àà◊#Å`À `å`«#∞ KÕi ã¨OQÆu#O`å q_»=∞~°z K≥Ñʨ QÍ `å`«QÍ~°∞ ZO`«‰Äõ
Éè‰í Ωõ ÅÎ O^Œ~∂° `«=∞‰õΩ `Àz# q^è=Œ ÚQÍ "å~°∞ `å`«#∞ ¿ãqã¨∂,ΠѨÓlã¨∂Î L<åfl~°∞. JOwHõiOK«~Ô i· . J~Ú`Õ W@∞=O\˜ q+¨Ü∞« =ÚÅÖ’ =ÚO^Œ∞#∞O_ô J=QÍǨÏ#
J~Ú`Õ `«##∞ K«∞@∞ì=Ú\ì̃# ÉèHí | Îõ $O^Œ=ÚÃÑ· #∞O_ç `å`« ^Œ$+≤ì ^Œ∂~°=ÚQÍ Hõey# =∞ÖË+¡ π Ѩi Ѩi q^è=Œ ÚÅ `å`«#∞ „áêi÷OK«QÍ ZѨÊ\˜HÀ JOwHõiOz#
xÅ|_ç# W`«xÃÑ· Ѩ_∞» @ [iy#k. ^Œ$+≤ì =∂„`«=ÚKÕ Hõ~‡° Å#∞ ^èfiŒ Oã¨=Ú `å`« ~åA "åà◊§ HÍ~°∞Ö’ |Ü«∞Å∞^Õii. f~å |Ü«∞Å∞^Õi# `«~∞° "å`« HÍ~°∞#∞
KÕÜ∞« QÆey# `å`«QÍi ^Œ$+≤ì ™È‰õΩ@KÕ`<« Õ J`«x "≥#∞flÖ’ Hõ^eŒ Hõ HõÅQÆ_=» ¸, ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^Œ∞ "≥Ñ· Ù¨ ‰õΩ HÍHõ #O^蕺Š=∂~°=æ Ú Ñ¨\Oì˜ zi. giH˜ Hõ}
∆ "≥ÚHõ Ü«ÚQÆ=ÚÖÏ
V 230 V 231
N ~å=∂=^è∂Œ `« rq`« K«i`„ « J^蕺ܫ∞=Ú –17
LO_»QÍ `å`«#∞ „Ѩã#¨ ∞flÅ#∞ KÕã∞¨ ‰õΩx =∞~°Å "Õ_∞» HÀQÍ JѨÙÊ_»∞ WHõ `å`«QÍ~°∞ ^è~·≥ º° =ÚxzÛi. J~Ú#ѨÊ\˜H© =∞ÖË+¡ ‰π Ωõ WOHÍ P`«$`« `«QHæÆ õ giH˜ ^è~·≥ º° O K≥Ñʨ _®xˆH
Z@∞=O\˜ JÉèºí O`«~=° ¸ `≥Å∞ѨHõ u#flQÍ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ KÕii. =∞#=Ú WO`«‰Ωõ ™êfig∞r JÖÏ `≥eáê~å ÖËHõ x[=ÚQÍ QÆO_»=Ú QÆ_zç O^• Jx J#∞‰õΩO@∂
=ÚO^Œ∞ K«∂ã≤# J<ÕHõ ã¨O^Œ~ƒ° =ù ÚÅÖ’ XHõi q+¨Ü∞« =ÚÖ’ ‰õΩ@∞O| ã¨É∞íè ºÅ∞ „Ѩux`«ºO Kå=_çÖ’ Éè[í # KÕ¿ã ™êfig∞r P<å\˜ Éè[í #Ö’ Ѷ֨ Ï<å áê@ áê_ç`<Õ Õ
`«Ñʨ