Sie sind auf Seite 1von 72

OPRACOWANIE GRAMATYKI

Czasownik

POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Czasowniki w j zyku niemieckim w bezokoliczniku czasu tera niejszego ko cz si na -en


lub -n np. sagen, sprechen lub lächeln, klingeln.

Podział czasowników :

INFINITIV (bezokolicznik)
mocne: np. singen, sprechen, kommen, fahren, gehen, beginnen, sein, lesen, springen,
słabe: np. prüfen,fragen, malen, spielen, wecken, baden, lachen, machen, tanzen, warten
nieregularne (mieszane): np. denken, nennen, kennen,

CZASOWNIKI POSIŁKOWE I MODALNE


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Czasowniki posiłkowe:
Do tworzenia ró nych form czasów oraz do strony biernej w j. niemieckim słu trzy czasowniki
posiłkowe:

haben (mie ) sein (by ) werden (stawa si )


ich habe ich bin ich werde
du hast du bist du wirst
er, sie, es hat er, sie, es ist er, sie, es wird

wir haben wir sind wir werden


ihr habt ihr seid ihr werdet
sie, Sie haben sie, Sie sind sie, Sie werden

Czasowniki modalne:
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Czasowniki modalne wyra aj stosunek osoby do czynno ci. W j. niemieckim wyró niamy sze
czasowników modalnych: wollen (chcie ), müssen (musie ), können (móc, umie , potrafi ),
dürfen (mie pozwolenie), sollen (mie powinno ), mögen (chcie , lubi ),.

Czasowniki te wyst puj z bezokolicznikiem innego czasownika, który jest na ko cu zdania,


np.:

1
Ich muss jetzt nach Hause gehen. (Musz teraz i do domu).
Du sollst ihr alles sagen.(Powiniene jej wszystko powiedzie ).
Du kannst mich heute abend anrufen. (Mo esz dzi wieczorem do mnie zadzwoni ).
Ich darf nicht ins Kino gehen. (Nie mog dzi i do kina).
Ich mag meine neue Lehrerin. (Lubi moj now nauczycielk .)

Odmiana czasowników modalnych:


dürfen (mie pozwolenie) können (móc, umie , potrafi )
Singular Singular
1. ich darf (mog , wolno mi) 1. ich kann (umiem, mog )
2. du darfst 2. du kannst
3. er, sie, es darf 3. er, sie, es kann

Plural Plural
1. wir dürfen 1. wir können
2. ihr dürft 2. ihr könnt
3. sie, Sie dürfen 3. sie, Sie können

sollen (mie powinnonno ) müssen (musie )


Singular Singular
1. ich soll (powinienem, powinnam) 1. ich muss
2. du solst 2. du musst
3. er, sie, es soll 3. er, sie, es muss

Plural Plural
1. wir sollen 1. wir müssen
2. ihr sollt 2. ihr müsst
3. sie, Sie sollen 3. sie, Sie müssen

wollen (chie ) mögen (lubi , chcie )


Singular Singular
1. ich will (chc ) 1. ich mag (lubi , chc )
2. du willst 2. du magst
3. er, sie, es will 3. er, sie, es mag

Plural Plural
1. wir wollen 1. wir mögen
2. ihr wollt 2. ihr mögt
3. sie, Sie wollen 3. sie, Sie mögen

Czasownik moögen wyst puje cz sto w formie ich möchte (chciał(a)bym), du möchtest (chciał(a)by )
np.: Wir möchten an die Ostsee fahren (Chcieliby my pojecha nad Morze Bałtyckie.)

Podobnie odmienia si niemodalny czasownik wissen (wiedzie ).

Singular - l. poj. Plural - l. mnoga


1. ich weiss 1. wir wissen
2. du weisst 2. ihr wisst
3. er,sie, es weiss 3 sie, Sie wissen

2
Tryb rozkazuj cy :
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Rozkaz, yczenie, upomnienie, polecenie lub ostrze enie mog by wyra one przez tryb rozkazuj cy.

Tryb rozkazuj cy wyst puje w nast puj cych osobach:

Singular - l. poj. Plural - l. mnoga


Gehen wir! 1 osoba liczby mnogiej
Geh! 2 osoba liczby pojedynczej Geht! 2 osoba liczby mnogiej
Gehen Sie! 3 osoba liczby mnogiej

Zaimek osobowy wyst puje tylko w pierwszej i trzeciej osobie liczby mnogiej!

Czasowniki regularne: Do tematu czasownika dodajemy -e do 2. os. l.p. , np.: schreibe! (pisz!), a -t do 2. os. l.m.,
np. schreibt! (piszcie!). Przy czasownikach z ko cówk - t, -d, -ffn, -chn obowi zkowe jest dodanie ko cówki -e.

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du gehst Geh! lub Gehe!
wir gehen Gehen wir!
ihr geht Geht!
sie gehen Gehen sie!
Sie gehen Gehen Sie!

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du öffnest Öffne!
wir öffnen Öffnen wir!
ihr öffnet Öffnet!
sie öffnen Öffnen sie!
Sie öffnen Öffnen Sie!

Tak samo odmieniaj si czasowniki: reden, schütteln, klappern, bieten, landen, erledigen, atmen, rechnen,
entschuldigen, warten, antworten, bilden, lachen, baden, lernen!

Czasowniki mocne zmieniaj ce samogłosk rdzenn w 2. i 3. os. l.p. odrzucamy ko cówk -st od formy 2. os. l.p.
czasu tera niejszego oraz zaimek osobowy, np.

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du hilfst Hilf!
wir helfen Helfen wir!
ihr helft Helft!
sie helfen Helfen sie!
Sie helfen Helfen Sie!

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du nimmst Nimm!
wir nehmen Nehmen wir!
ihr nehmt Nehmt!

3
sie nehmen Nehmen sie!
Sie nehmen Nehmen Sie!

Tak samo odmieniaj si czasowniki: geben, sehen, essen, empfehlen, treffen, lesen, sprechen!

W trybie rozkazuj cym nie dodajemy przegłosu do czasowników, które w odmianie (koniugacji) w czasie
tera niejszym przegłos otrzymuj , np.

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du fährst Fahr!
wir fahren Fahren wir!
ihr fahrt Fahrt!
sie fahren Fahren sie!
Sie fahren Fahren Sie!

Tak samo odmieniaj si czasowniki: sprechen, blasen, schlafen, laufen, backen, tragen, wachsen, braten!

Tryb rozkazuj cy czasowników sein i haben:

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du bist Sei!
wir sind Seien wir!
ihr seid Seid!
sie sind Seien sie!
Sie sind Seien Sie!

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du hast Hab! lub Habe!
wir haben Haben wir!
ihr habt Habt!
sie haben Haben sie!
Sie haben Haben Sie!

Tryb rozkazuj cy czasowników rozdzielnie zło onych

Czasownik odmienia si tak samo jak w trybie rozkazuj cym, natomiast jego przedrostek idzie na koniec zdania.

Indikativ - tryb oznajmuj cy Imperativ - tryb rozkazuj cy


du machst auf Mach auf!
wir machen auf Machen wir auf!
ihr macht auf Macht auf!
sie machen auf Machen sie auf!
Sie machen auf Machen Sie auf!

CZASOWNIKI ZWROTNE
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Czasowniki zwrotne s to czasowniki wyst puj ce zawsze z zaimkiem zwrotnym "sich", który
mo e wyst powa w III przypadku (Dativ) lub IV przpadku (Akkusativ).
Zaimek zwrotny "sich" odnosi si zawsze do podmioty zdania.

4
Odmiana czaswonika zwrotnego:

sich waschen (my si ) sich kämmen (czesa si ) sich treffen (spotyka si )


ich wasche mich ich kämme mich ich treffe mich
du wäschst dich du kämmst dich du triffst dich
er, sie, es wäscht sich er, sie, es kämmt sich er, sie, es trifft sich

wir waschen uns wir kämmen uns wir treffen uns


ihr wascht euch ihr kämmt euch ihr trefft euch
sie, Sie waschen sich sie, Sie kämmen sich sie, Sie treffen sich

Mo emy u y zaimek zwrotny w III przypadku (Dativ) chc c powiedzie "sobie".


np.
Ich wasche mir die Hände.
Ich kämme mir das Haar.

sich waschen + Dativ


ich wasche mir die Hände
du wäschst dir die Hände
er, sie, es wäscht sich die Hände

wir waschen uns die Hände


ihr wascht euch die Hände
sie, Sie waschen sich die Hände

Inne czasowniki zwrotne w j zyku niemieckim:

sich beeilen - po pieszy si


sich befinden - znajdowa si
sich beschäftigen - zajmowa si
sich entschuldigen - przeprasza
sich erholen - odpoczywa
sich freuen - cieszy si
sich fühlen - czu si
sich interessieren - interesowa si
sich kämmen - czesa si
sich rasieren - goli si
sich setzen - siada
sich treffen - spotyka si
sich unterhalten - rozmawia
sich verabschieden - po egna si
sich verspäten - spó nia si
sich vorstellen - przedstawia si lub sobie

Nie wszystkie czasowniki zwrotne w j zyku polskim s czasownikami zwrotnymi w j zyku


niemieckim i odwrotnie.

5
NIE ZWROTNE W J. NIEMIECKIM ZWROTNE W J. POLSKIM
abbrechen odłama si
altern starze si
anfangen zaczyna si
anstoßen stukn si
auffallen rzuca si w oczy
aufgehen otwiera si
aufsteigen wznie si (dym, chmury, rakieta)
auftauchen pojawi si
ausbleiben nie nast pi , nie zdarzy si
auseinandergehen rozej si , rozsta si
backen piec si
bangen trwo y si
bedenken zastanawia si
beginnen zaczyna si
beitragen przyczynia si
bestehen składa si
blitzen błyska si
braten piec si , sma y si
brennen pali si
dunkeln ciemnia si
eilen spieszy si
einbrechen włama si
einfallen zawali si
einstürzen załama si , zawali si
einwilligen zgadza si
enden ko czy si
entbehren wyrzeka si
entzweigehen rozbi si
erfahren dowiedzie si
erhalten bleiben zachowa si (budynek)
erkranken rozchorowa si
erscheinen ukaza si
erstauenen zdumiewa si
ersticken dusi si
ertönen rozlega si
ertrinken utopi si
erwachen budzi si
erwerben przyswoi sobie
festhalten trzyma si
fürchten ba si
gefallen podoba si
gelingen powie si
genießen rozkoszowa si
geraten uda si (dok d )
geschehen dzia si , zdarzy si
glänzen błyszcze si
gleichen równa si
glücken poszcz ci si
grünen zieleni si
heiraten o eni si
irren myli si
jagen ugania si
jubeln radowa si
klagen ali si , skar y si
klettern wdrapywa si
kochen gotowa si
lächeln u miecha si
lachen mia si
leuchten wieci si
6
leugnen wypiera si
mißfallen nie podoba si
mißglücken nie poszcz ci si , nie uda si
mißlingen nie powie si
mißraten nie uda si
nachdenken zastanawia si
nachlassen zmniejszy si
nähertreten zbli y si

CZASOWNIKI ROZDZIELNIE ZŁO ONE


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Czasowniki rozdzielnie zło one to takie w których akcent pada na przedrostek czasownika. Z
reguły przedrostki czasownika rozdzielnie zło onego maj własne znaczenie np. aufmachen (auf
- na, machen - robi - aufmachen - otwiera ).
Przedrostek czasownika stoi zawsze na ko cu zdania.
np.
Ich mache die Tür auf.

Odmiana czasownika rozdzielnie zło onego.

ankommen - przybywa abfahren - odje dza vortragen - referowa

ich komme an ich fahre ab ich trage vor


du kommst an du fährst ab du trägst vor
er, sie, es kommt an er, sie, es fährt ab er, sie, es trägt vor

wir kommen an wir fahren ab wir tragen vor


ihr kommt an ihr fahrt ab ihr tragt vor
sie, Sie kommen an sie, Sie fahren ab sie, Sie tragen vor

Przedrostki czasowników rozdzielnie zło onych z przykładowym czasownikiem:

ab- abfahren - odje dza


an- ankommen - przybywa
auf- aufmachen - otwiera
aus- ausgeben - wydawa
bei- beifügen - doł czy
blank- blankbohnern - froterowa
blind- blindschreiben - pisa bez patrzenia na klawisze
ein- eintreten - wej
fehl- fehlschlagen - nie udawa si
fort- fortsetzen - kontynuowa
halt- haltmachen - zatrzymywa
her- herstellen - produkowa
hin- hinsetzen - siada
kennen- kennenlernen - pozna
7
lieb- liebhaben - kocha
los- losgehen - ruszy
maß- maßhalten - zachowa umiar
mit- mitmachen - bra udział
spazieren- spazierengehen - spacerowa
stehen- stehenlassen - pozostawia
übel- übelnehmen - bra za złe
verloren- verlorengehen - zgubi
vor- vorarbeiten - odpracowa
weg- wegdenken - wyobrazi sobie e nie ma
wunder- wundernehmen - dziwi si
zu- zumachen - zamyka
zurück- zurückbilden - zmniejsza
zusammen- zusammenbleiben - pozostawa razem

CZASOWNIKI NIEROZDZIELNIE ZŁO ONE


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Czasowniki nierozdzielnie zło one charakteryzuj si padaniem akcentu na czasownik.
np. bekommen (Ich bekomme heute abend Besuch.)

Przedrostki czasowników nierozdzielnie zło onych z przykładowym czasownikiem:

arg- argwöhnen - podejrzewa


be- befehlen - rozkazywa
brand- brandmarken - napi tnowa
emp- empfangen - przyjmowa
ent- entschuldigen - przeprasza
er- erfahren - do wiadczy
früh- frühstücken - je niadanie
ge- gefallen - podoba
hand- handhaben - włada
lang- langweilen - nudzi si
miss- missbrauchen - wyko ystywa
mut- mutmaßen - przypuszcza
rade- radebrechen - kaleczy j zyk
recht- rechtfertigen - usprawiedliwia si
schau- schauspielern - gra
ver- verstehen - rozumie
wett- wetteifern - rywalizowa
zer- zerstören - zniszczy

8
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Czasowniki z przedrostkami durch-, hinter-, über-, um-, unter-, voll-, wider-, wieder- mog
by rozdzielnie lub nierozdzielnie zło one. Jest to u ale nione od akcentu, je eli akcent pada na
przedrostek - s to czasowniki rozdzielnie zło one; j zeli akcent pada na czasownik s to
czasowniki nierozdzielnie zło one.

Czasowniki rozdzielnie zło one maj znaczenie konkretne.


np.
Der Kapitän setzt die Leute über. Kapinan przeprawia ludzi.

Czasowniki nierozdzielnie zło one maj znaczenie przeno ne.


Er übersetzt den Text aus dem Polnischen ins Deutsche. On tłumaczy tekst z j. polskiego na
niemiecki.

Przykłady czasowników rozdzielnie i nierozdzielnie zło onych w j. niemieckim.

PRZYKŁAD CZASOWNIKA ROZDZIELNIE PRZYKŁAD CZASOWNIKA


ZŁO ONEGO NIEROZDZIELNIE ZŁO ONEGO
durchbrechen - przełama durchbrechen - przebi
durchkreuzen - pokrzy owa np. plany durchkreuzen - zaznaczy krzy ykiem
durchschauen - przegl da co durchschauen - przejrze kogo
hinterlassen - pozostawi
übersetzen - przeprawi übersetzen - przetłumaczy
umgehen - obchodzi umgehen - kr y
unterhalten - podtrzyma , podstawi unterhalten - utrzymywa
vollschreiben - zapisa
vollenden - doko czy

CZASOWNIK LASSEN
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Czasownik "lassen" posiada kilka znacze , s to: kaza , pozwoli sobie, da , zostawia .

Odmiana czasownika lassen:

ich lasse wir lassen


du lässt ihr lasst
er, sie es lässt sie, Sie lassen

1. KAZA - Ich lasse meinem Bruder die Zähne putzen. (Ka e umy z by mojemu bratu.)
2. KAZA , POZWOLI SOBIE - Meine Schwester lässt sich die Haare schneiden. (Moja
siostra ka e sobie obci włosy).
3. DA - Die Aufgabe lässt sich nicht machen. (Zadanie nie da si zrobi .)
4. ZOSTAWIA - Lass mich endlich in Ruhe! (Zostaw mnie wreszcie w spokoju!)
5. POZWALA - Peter lässt seinem Kind ins Konzert gehen. (Piotr pozwala swojemu dziecku
i na koncert.)
9
Czasownik lassen mo e wyst powa w poł czeniu z ro nymi przedrostkami:

ablassen wypuszcza , wypró nia


anlassen uruchamia
auflassen pozostawia , przywłaszcza
auslassen wypuszcza , pomija , wytapia
belassen poprzesta na tym
durchlassen przepuszcza
einlassen wpuszcza , napuszcza
entlassen zwolni
erlassen wydawa , darowa
herablassen opuszcza si
hinterlassen pozostawi po sobie
nachlassen słabn
niederlassen siada , osiada
überlassen pozostawi samemu sobie
unterlassen zaniecha
verlassen opuszcza
zerlassen rozpuszcza
zulassen dopuszcza
zurücklassen pozostawi , porzuca

REKCJA CZASOWNIKA
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Rekcja czasownika jest poł czeniem czasownika z odpowiednim przypadkiem lub przyimkiem
ł cz cym si z odpowiednim przypadkiem.

WYKAZ NAJWA NIEJSZYCH REKCJI CZASOWNIKA:

AN
1.arbeiten an D (pracowa nad)
2.sich beteiligen an D (uczestniczy w)
3.denken an A (my le o)
4.sich erinnern an A (przypomina sobie co / kogo )
5.erkennen an D (rozpozna po)
6.erkranken an D (zachorowa na)
7.fehlen an D (brakowa czego )
8.gewinnen an D (zyskiwa na)
9.glauben an (wierzy w)
10.grenzen an (graniczy z)
11.sich halten an A (trzyma si czego )
12.hängen an D (by przywi zanym do kogo )
13.sich gewöhnen an A (przyzwyczai si do)
14.leiden an D (cierpie na)
15.liegen an D (zale e na / od)
16.liefern an A (dostarcza komu )
17.mangeln an D (brakowa czego )

10
18.sich rächen an D (zem ci si )
19.schreiben an A (pisa do)
20.sterben an D (umrze na)
21.teilnehmen an D (bra udział w)
22.vorbeigehen an D (przechodzi obok)
23.sich wenden an A (zwraca sie do)
24.zweifeln an D (w tpi w)

AUF
1.achten auf A (uwa a na)
2.ankommen auf A (zale e od)
3.antworten auf A (odpowiada na)
4.aufpassen auf A (uwa a na)
5.aufmerksam machen auf A (zwraca uwag na)
6.sich auswirken auf A (oddziaływa na)
7.basieren auf D (opiera si na)
8.beruhen auf D (opiera sie na)
9.sich beschränken / begrenzen auf A (ogranicza si do)
10.sich berufen auf A (powoływa si na)
11.bestehen / beharren auf D (obstawa przy czym )
12.sich beziehen auf A (odnosi si do)
13.Eindruck machen auf A (robi wra enie na )
14.sich einstellen auf A (nastawi si na)
15.sich freuen auf A (cieszy si na)
16.hinweisen auf A (wskaza / zwróci uwag na)
17.hoffen auf A (mie nadziej na)
18.sich konzentrieren auf A (koncentrowa si na)
19.rechnen auf A (liczy na)
20.sich verlassen auf A (zda si , polega na)
21.verzichten auf A (zrezygnowa z czego )
22.sich vorbereiten auf A (przygotowa si do)
23.warten auf A (czeka na)

AUS
1.bestehen aus (składa si z)
2.sich ergeben aus (wynika z)
3.folgen / resultieren aus (wynika z)
4.stammen aus (wywodzi si z)
5.werden aus (sta si "wyrosn " z)

BEI
1.anrufen bei (zatelefonowa do)
2.bleiben bei (pozosta przy)
3.helfen bei (pomaga w)
4.herauskommen bei (wyj , wynika z)
5.vorbeikommen bei (wpa c do kogo )

FÜR
1.bürgen für (gwarantowa co )
2.sich bedanken (bei j-m) für (podzi kowa komu za)
3.danken für (dzi kowa za)
4.sich eignen für (nadawa si do)
5.sich einsetzen für (opowiada si za)
6.sich entscheiden für (zdecydowa sie na)
7.sich (bei j-m) entschuldigen für (usprawiedliwia si z powodu)
8.gelten für (odnosi si do)
9.halten für (uwa a za)
10.sich interessieren für (interesowa si czym )

11
11.kandidieren für (kandydowa do)
12.kämpfen für (walczy o)
13.sein für / gegen (by za / przeciw czemu )
14.sorgen für (zadba o co , troszczy si )

IN
1.ankommen / eintreffen in D (przyby do)
2.bestehen in D (polega na)
3.einladen in A (zaprasza do / na)
4.einteilen in A (podzieli na)
5.eintreten in A (wej do)
6.geraten in A (popa w)
7.sich irren in D (pomyli si w)
8.sich verlieben in A (zakocha si w)
9.sich vertiefen in A (zagł bi si w)
10.verwandeln in A (przeobrazi si w)

MIT
1.sich abfinden mit (pogodzi si z)
2.anfangen / beginnen mit (zaczyna )
3.aufhören mit (przestawa , sko czy z)
4.sich beschäftigen / befassen mit (zajmowa si czym )
5.rechnen mit (liczy si z czym )
6.telefonieren mit (telefonowa do kogo )
7.versorgen mit (zaopatrywa w)
8.zusammenstoßen mit (zderzy si z)

NACH
1.anstehen nach (sta w kolejce po co )
2.duften nach (pachnie czym )
3.sich erkundigen nach (dowiadywa si o co )
4.fragen nach (pyta o)
5.greifen nach (si ga po)
6.riechen nach (pachnie czym )
7.rufen nach (woła kogo )
8.sich richten nach (kierowa si czym )
9.schmecken nach (mie smak czego )
10.sich sehnen nach (t skni za)
11.streben nach (d y do)
12.suchen nach (poszukiwa czego , kogo )

ÜBER
1.sich ärgern über A (zło ci si )
2.sich aufregen über A (denerwowa si )
3.berichten über A (relacjonowa co )
4.sich beklagen / beschweren über A (uskar a si na)
5.denken über A (s dzi / my le o czym )
6.diskutieren über A (dyskutowa o)
7.entscheiden über A (decydowa o)
8.sich freuen über A (cieszy si z)
9.herrschen über A (panowa nad)
10.informieren über A (informowa o)
11.klagen über A (skar yc si na)
12.lachen über A (smia si z)
13.nachdenken über (zastanawia si nad)
14.schreiben über A (pisa o)
15.sprechen über A (rozmawia o)
16.sich unterhalten über A (rozmawia o)

12
17.verfügen über A (dysponowa czym )
18.sich wundern über A (dziwi si )

UM
1.sich bemühen um (stara si o)
2.beneiden (j-n) um (zazdro ci komu czego )
3.sich bewerben um (ubiega si o)
4.bitten um (prosi o)
5.es geht um (chodzi o)
6.es handelt sich um (chodzi o)
7.kämpfen um (walczy o)
8.sich kümmern / sorgen um (troszczy si o)
9.(sich) streiten um (kłóci si o)
10.trauern um (opłakiwa kogo , smuci si z powodu)

UNTER
1.leiden unter D (cierpie na)
2.verstehen unter (rozumie pod czym )

VON
1.abhängen von (zale e od)
2.absehen von (abstrahowa od)
3.befreien von (uwolni od)
4.berichten von / über (relacjonowa co )
5.erfahren von (dowiedzie si o)
6.sich erholen von (odpocz / wydobrze )
7.erzählen von / über (opowiada o)
8.halten von (s dzi o)
9.hören von (słysze o)
10.handeln von (traktowa o czym )
11.profitieren von (skorzysta z)
12.träumen von (marzy , ni o)
13.unterscheiden von (odró nia od)
14.überzeugen von (przekonywa o)
15.sich verabschieden von / Abschied nehmen von (po egna si z)
16.verstehen von (zna si na czym )
17.zeugen von ( wiadczy o czym )
18.Angst haben vor (ba si czego )
19.sich fürchten vor (ba si czego )
20.(sich) schützen vor (chroni si przed)
21.warnen vor (ostrzega przed)

ZU
1.beitragen zu (przyczynia si do)
2.berechtigen zu (uprawnia do)
3.dienen zu (słu y do)
4.einladen zu (zaprasza na)
5.sich entschließen zu (zdecydowa si na)
6.sich entwickeln zu (rozwin si )
7.führen zu (prowadzi do)
8.gehören zu (nale e do)
9.gratulieren zu (gratulowa z okazji)
10.raten zu (doradza komu co )
11.übergehen zu (przej do)
12.verhelfen zu (dopomóc w)
13.werden zu (stawa si czym )
14.zwingen zu (zmusza do)

13
Rekcje bezpo rednie (bez przyimka)

Nominativ

1.sein (by )
2.werden (zosta , stawa si )
3.bleiben (pozostawa )
4.genannt werden (zosta / by ) nazwanym

Genitiv
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY
1.gedenken (wspomina - głównie w odniesieniu do zmarłych)
2.sich bedienen (posługiwa si )
3.sich erfreuen (cieszy si - np. popularno ci )
4.bedürfen (wymaga )
5.sich enthalten (powstrzymywa si )
6.sich entsinnen (przypomina sobie)
7.sich erbarmen (zlitowa si )
8.sich rühmen (chwali si )
9.sich schämen (wstydzi si )
10.sich annehmen (podj si czego , zaj si czym )
11.der Meinung / der Ansicht sein (mie pogl d)
12.guter / schlechter Laune sein (by w dobrym / złym humorze)

Dativ

1.ausweichen (wymin , ust pi )


2.ähneln (by podobnym)
3.bekommen (wyj na zdrowie)
4.begegnen (spotka , natkn si na kogo )
5.beitreten (przyst pi do organizacji)
6.zustimmen (zgadza si )
7.beiwohnen (uczestniczy , by obecnym przy czym )
8.folgen (i za kim , nast powa )
9.sich nähern (zbli a si )
10.zuhören (przysłuchiwa si )
11.gehören / angehören (przynale e )

Akkusativ

1.anrufen (zatelefonowa )
2.beneiden (zazdro ci )
3.heiraten (po lubi , czyli "hajtn ")
4.nennen (nazywa kogo / co )
5.stören (przeszkadza )
6.unterbrechen (przerywa )

14
CZASY
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Czas tera niejszy:


Mo na nim wyra a nie tylko tera niejszo ale i przyszło
np.: Ich arbeite jetzt. (Teraz pracuj . )
np.: Heute abend gehe ich ins Theater. (Dzi wieczorem pójd do teatru.).

W j zyku niemieckim wyst puj trzy osoby liczby pojedynczej i trzy osoby liczby mnogiej.

osoba liczba pojedyncza osoba liczba mnoga


1. ich (ja) 1. wir (my)
2. du (ty) 2. ihr (wy)
3. er (on), sie (ona), es (ono) 3. sie (oni), Sie (pisane wielk liter
forma grzeczno ciowa Pan, Pani,
Pa stwo)

Ko cówki czasownika niemieckiego w poszczególnych osobach:

Singular - licza pojedyncza Plural - liczba mnoga


1. ich schreibe 1. wir schreiben
2. du schreibst 2. ihr schreibt
3. er, sie, es schreibt 3. sie, Sie schreiben

Czasowniki, których temat ko czy si na -t, -d i takie, jak np.: atmen, zeichnen, öffnen, warten,
arbeiten otrzymuj dodatkowo w drugiej i trzeciej osobie l.p. i w drugiej osobie l.m. ko cówki
rozszerzone o spójk -e, np.:

Singular - licza pojedyncza Plural - liczba mnoga


1. ich arbeite 1. wir arbeiten
2. du arbeitest 2. ihr arbeitet
3. er, sie, es arbeitet 3. sie, Sie arbeiten

Je eli temat czasownika ko czy si na -s, -ß, -x, -z, w ko cówce 2 osoby liczby pojedynczej
opuszczamy "s". Przykładowe czasowniki: tanzen, begrüßen, hexen, beißen, sitzen, gießen,
weisen, reisen.

Singular - licza pojedyncza Plural - liczba mnoga


1. ich tanze 1. wir tanzen
2. du tanzt 2. ihr tanzt
3. er, sie, es tanzt 3. sie, Sie tanzen

Przy czasownikach zako czonych na -eln w 1 osobie liczy pojedynczej opuszczamy "e".
Przykładowe czasowniki: angeln, klingeln, lächeln.

15
Singular - licza pojedyncza Plural - liczba mnoga
1. ich angle 1. wir angeln
2. du angelst 2. ihr angelt
3. er, sie, es angelt 3. sie, Sie angeln

Czasowniki mocne cechuje zmiana samogłoski rdzennej w temacie drugiej i trzeciej osobie
liczby pojedynczej:

Singular - liczba pojedyncza Plural - liczba mnoga


1. ich helfe 1. wir helfen
2. du hilfst 2. ihr helft
3. er, sie, es hilft 3. sie, Sie helfen

Kilka najwa niejszy czasowników tego typu :

Bezokolicznik 2. os. l.p. 3. os. l.p.


backen (piec) du bäckst er bäckt
blasen (dmucha ) du bläst er bläst
braten (sma y ) du brätst er brät
fahren (jecha ) du fährst er fährt
fangen (łapa ) du fängst er fängt
geben (dawa ) du gibst er gibt
laufen (biega ) du läufst er läuft
lesen (czyta ) du liest er liest
nehmen (bra ) du nimmst er nimmt
schlafen (spa ) du schläfst er schläft
sehen (widzie ) du siehst er sieht
sprechen (mówi ) du sprichst er spricht
tragen (nosi ) du trägst er trägt
treffen (spotyka ) du triffst er trifft
wachsen (rosn ) du wächst er wächst

Czas przyszły zło ony (Futur I)

Jest to czas zło ony i dlatego potrzebny jest czasownik werden w odpowiedniej osobie w
miejscu orzeczenia oraz bezokolicznik na ko cu zdania.

WERDEN

ich werde wir werden


du wirst ihr werdet
er, sie, es wird sie, Sie werden

Ich werde mir das blaue Kleid kaufen. (Kupi sobie t niebieska sukienk .).
Wir werden uns bald wiedersehen. (Wkrótce znowu si zobaczymy.).

16
Czas przeszły Präteritum/Imperfekt

Nie jest czasem zło onym , wi c nie potrzebuje czasownika posiłkowego. Przy czasownikach
słabych tworzymy ten czas w j zyku niemieckim dodaj c do tematu czasownika ko cówki -te i
w 2. os. l.p. i wszystkich osobach l.m. ko cówek osobowych.
Pierwsza i trzecia osoba liczby pojedynczej i mnogej jest identyczna.
Czas ten u ywamy przede wszystkim w opowiadaniach, wypracowaniach, relacjach.

Schemat ko cówek w czasie Imperfekt/Präteritum

Singular - liczba pojedyncza Plural - liczba mnoga


1. -te 1. -te + -n
2. -te + -st 2. -te + -t
3. -te 3. -te + -n

malen (uczy si )

Singular - liczba pojedyncza


ich malte
du maltest
er, sie, es malte

Plural - liczba mnoga


wir malten
ihr maltet
sie, Sie malten

Czas przeszły Perfekt

Jest to czas zło ony. Składa si on z czasownika posiłkowego haben lub sein w czasie
tera niejszym (który si odmienia) oraz imiesłowem czasu przeszłego (Partizip II)

Imiesłów ( Partizip II ) czasowników słabych tworzy si nast puj co :


przedrostek ge- + temat + ko cówka -et lub -t.
np.: machen (robi ), Partizip II : ge + mach (temat) + t
Ich habe die Hausaufgabe gemacht. ( Odrobiłam zadanie domowe.)

lernen (uczy si ), Partizip II: ge + lern + t


Er hat Deutsch gelernt. (On uczył si niemieckiego.).

Nale y pami ta te , e czasowniki z ko cówk -ieren otrzymuj w Partizip II tylko ko cówk


- t bez przedrostka ge-.
np.: studieren (studiowa ), Partizip II: studiert
Ich habe in Berlin studiert. (Studiowałem w Berlinie.)

Do podobnych czasowników zako czonych na -ieren nale :

17
etwas halbieren, komplettieren, etwas relativieren, legalisieren, modernisieren; etwas
atomisieren, bagatellisieren, ritualisieren, kombinieren, studieren,

Podobnie tworz czas Perfekt czasowniki nierozdzielnie zło one rozpoczynaj ce si na : be-, er-,
zer-, ver-, ge-, emp-, miss- (np.: besuchen - besucht).
Ich habe meine Freundin zu Hause besucht - Odwiedziłem swoj przyjaciółk w domu.

Czasowniki słabe , zło one rozdzielnie otrzymuj ko cówk i przedrostek ge- , który jest
pomi dzy przedrostkiem, a form osobow czasownika,
np.: aufmachen (otwiera ):
Sie hat das Fenster aufgemacht. (Ona otworzyła okno.).

Perfekt z czasownikiem posiłkowym "haben" tworz :

• czasowniki zwrotne, np. sich waschen; Ich habe mich heute gewaschen.
• czasowniki modalne, np. wollen; Ich habe das nicht gewollt.
• czasowniki przechodnie, które posiadaj dopełnienie w IV przypadku (Akkusativ), np.
sehen; Ich habe meine Mutter heute nicht gesehen.
• czasowniki, które nie tworz strony biernej, np. haben, besitzen, bekommen, kriegen,
erhalten; Er hat ein großes Haus gehabt.
• czasowniki nieosobowe, np. es regnet, es hagelt, es schneit; Heute hat es den ganzen Tag
über geregnet.
• czasowniki oznaczaj ce trwanie procesu lub stanu bez czasowego ograniczenia, np.
leben, schlafen, wohnen; Ich habe drei Jahre in Berlin gewohnt.

Perfekt z czasownikiem posiłkowym "sein" tworz :

• czasowniki oznaczaj ce ruch, kierunek np. fahren, kommen, gehen, laufen; Ich bin leider
zu spät gekommen.
• czasowniki wyra aj ce zmian stanu z jednego w drugi, np. aufstehen, einschlafen,
sterben; Heute ist meine Oma gestorben.
• czasowniki sein, werden, bleiben; Ich bin drei Tage in der Schule nicht gewesen.

Czasowniki ł cz ce si z haben oraz sein:

• gebären - Sie ist in Leipzig geboren (Ona urodziła si w Lipsku). Sie hat ihr zweites Kind
geboren (Ona urodziła jej drugie dziecko.)
• fahren - Meine Mutter ist nach Paris mit dem Auto gefahren. (Moja mama jechała do Pary a
samochodem). Mein Bruder hat sein Auto ins Parkhaus gefahren (Mój brat wprowadził
samochód do gara u)
• schwimmen - Er ist auf das nächste Ufer geschwommen (On dopłyn ł na drugi brzeg). Karin
hat einen neuen Rekord im Jahr 2000 geschwommen (Karin pobiła nowy rekord w roku
2000)
• reiten - Peter ist in den Wald geritten (Piotr pojechał na koniu do lasu). Am Montag hat
meine Freundin auf einer Stute geritten. (W poniedziałek je dziła moja przyjaciółka na
klaczy.)

Czas Plusquamperfekt
18
To równie czas zło ony, rzadko u ywany. Stosuje si go zwykle w zdaniach z nast pstwem
czasów ( nachdem - skoro). Zasada tworzenia tego czasu jest wła ciwie taka sama, jak w Perfekt,
z t ró nica, e czasownik posiłkowy (sein lub haben ) jest w czasie Präteritum ( Imperfekt).

haben lub sein w Praeteritum + PartizipII

np.: Ich war nach Düsseldorf gefahren. (Porównaj Perfekt : Ich bin nach Düsseldorf gefahren.)
Sie hatten ihn nicht gesehen. (Porównaj Perfekt : Sie haben ihn nicht gesehen .)

Czas przyszły zło ony (Futur II)


TYLKO POZIOM ROZSZERZONY
Składa si on z czasownika posiłkowego werden w czasie tera niejszym i bezokolicznika czasu
przeszłego. Czas ten wyra a przekonanie, e dana czynno b dzie zako czona w przyszło ci
lub w chwili , gdy si o nie mówi.
np.: Du wirst bestimt die Prüfung bestanden haben . ((Na pewno zdasz ten egzamin. (tzn. e za
kilka dni b dzie mo na powiedzie , czy pomy le , e na pewno zda si ten egzamin)).

FORMY PODSTAWOWE CZASOWNIKÓW


NIEREGULARNYCH
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Imperfekt, znaczenie
3 osoba l. czasownik
Bezokolicznik 1 i 3 osoba Partizip II polskie
pojedynczej posiłkowy
l.p.

befehlen befiehlt befahl befohlen haben rozkaza

backen bäckt buk / backte gebacken haben piec

beginnen beginnt begann begonnen haben zaczyna

beißen beißt biss gebissen haben gry

bewegen bewegt bewog bewogen haben nakłania

biegen biegt bog gebogen haben gi

bieten bietet bot geboten haben oferowa

binden bindet band gebunden haben wi za

bitten bittet bat gebeten haben prosi

19
blasen bläst blies geblasen haben dmucha

bleiben bleibt blieb geblieben sein zosta

braten brät briet gebraten haben piec / sma y

brechen bricht brach gebrochen haben łama

brennen brennt brannte gebrannt haben pali si

bringen bringt brachte gebracht haben przynosi

denken denkt dachte gedacht haben my le

dürfen darf durfte gedurft haben móc

empfangen empfängt empfing empfangen haben przyj

empfehlen empfiehlt empfahl empfohlen haben poleci

przestraszy
erschrecken erschrickt erschrak erschrocken sein
si

essen isst aß gegessen haben je

fahren fährt fuhr gefahren sein jecha

fallen fällt fiel gefallen sein upada

fangen fängt fing gefangen haben chwyta

finden findet fand gefunden haben znajdowa

fliegen fliegt flog geflogen sein lata

fliehen flieht floh geflohen sein ucieka

fließen fließt floss geflossen sein płyn

fressen frisst fraß gefressen haben po era

frieren friert fror gefroren haben marzn

geben gibt gab gegeben haben dawa

gehen geht ging gegangen sein i

gewinnen gewinnt gewann gewonnen haben wygra

gießen gießt goss gegossen haben la

gleiten gleitet glitt geglitten sein sun ,


20
lizga si

graben gräbt grub gegraben haben kopa

greifen greift griff gegriffen haben chwyta

haben hat hatte gehabt haben mie

halten hält hielt gehalten haben trzyma

hängen hängt hing gehangen haben wisie

heben hebt hob gehoben haben podnie

heißen heißt hieß geheißen haben nazywa si

helfen hilft half geholfen haben pomaga

kennen kennt kannte gekannt haben zna

klingen klingt klang geklungen haben brzmie

kommen kommt kam gekommen sein przychodzi

können kann konnte gekonnt haben móc

laden lädt lud geladen haben ładowa

lassen lässt ließ gelassen haben zostawi

laufen läuft lief gelaufen sein biec

leiden leidet litt gelitten haben cierpie

leihen leiht lieh geliehen haben po ycza

lesen liest las gelesen haben czyta

liegen liegt lag gelegen haben le e

lügen lügt log gelogen haben kłama

messen misst maß gemessen haben mierzy

mögen mag mochte gemocht haben lubi

müssen muss musste gemusst haben musie

nehmen nimmt nahm genommen haben bra

nennen nennt nannte genannt haben nazywa

21
raten rät riet geraten haben radzi

reißen reißt riss gerissen haben rwa

reiten reitet ritt geritten sein je dzi konno

rennen rennt rannte gerannt sein p dzi

riechen riecht roch gerochen haben w cha

rufen ruft rief gerufen haben woła

schaffen schafft schuf geschaffen haben stworzy

scheiden scheidet schied geschieden haben dzieli

scheinen scheint schien geschienen haben wieci

schieben schiebt schob geschoben haben przesuwa

schießen schießt schoss geschossen haben strzela

schlafen schläft schlief geschlafen haben spa

schlagen schlägt schlug geschlagen haben bi

schließen schließt schloss geschlossen haben zamyka

schmelzen schmilzt schmolz geschmolzen sein topnie

schneiden schneidet schnitt geschnitten haben ci

schreiben schreibt schrieb geschrieben haben pisa

schreien schreit schrie geschrien haben krzycze

schweigen schweigt schwieg geschwiegen haben milcze

schwimmen schwimmt schwamm geschwommen sein pływa

sehen sieht sah gesehen haben widzie

sein ist war gewesen sein by

senden sendet sandte gesandt haben wysyła

singen singt sang gesungen haben piewa

sitzen sitzt saß gesessen haben siedzie

sprechen spricht sprach gesprochen haben mówi

22
springen springt sprang gesprungen sein skaka

stechen sticht stach gestochen haben kłu

stecken steckt stak gesteckt haben tkwi

stehen steht stand gestanden haben sta

stehlen stiehlt stahl gestohlen haben kra

steigen steigt stieg gestiegen sein wznosi si

sterben stirbt starb gestorben sein umiera

stinken stinkt stank gestunken haben mierdzie

streichen streicht strich gestrichen haben skre la

streiten streitet stritt gestritten haben kłóci si

tragen trägt trug getragen haben nie

treffen trifft traf getroffen haben spotyka

treiben treibt trieb getrieben haben p dzi

trinken trinkt trank getrunken haben pi

tun tut tat getan haben czyni

verderben verdirbt verdarb verdorben haben psu

vergessen vergisst vergaß vergessen haben zapomina

verlieren verliert verlor verloren haben traci

wachsen wächst wuchs gewachsen sein rosn

waschen wäscht wusch gewaschen haben pra / my

werden wird wurde geworden sein stawa si

werfen wirft warf geworfen haben rzuca

wiegen wiegt wog gewogen haben wa y

wissen weiß wusste gewusst haben wiedzie

wollen will wollte gewollt haben chcie

ziehen zieht zog gezogen haben ci gn

23
Bezokolicznik
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

S cztery formy bezokolicznika:


a) bezokolicznik I strony czynnej, np.: fragen, sprechen, kommen, laufen, springen, kaufen,
schlafen, itd.:
b) bezokolicznik II strony czynnej, np.: gefragt haben, gesprochen haben, gekommen sein,
gelaufen sein,
gespringen haben, gekaufen haben, geschlafen haben,itd.
c) bezokolicznik I strony biernej, np.: gefragt werden, gesprochen werden,etc.
d) bezokolicznik II strony biernej, np.: gefragt worden sein, etc.

a) Bezokolicznik z zu wyst puje on po prawie wszystkich czasownikach z wyj tkiem:


Wyst puje on po prawie wszystkich czasownikach z wyjatkiem:
- gehen, bleiben, lernen (Ich gehe schlafen.(Id spa .)
- helfen, hören, sehen, lesen,lassen : Die Mutter lässt ihr Sohn ins Geschäft gehen. (Matka karze
swojemu synowi i do sklepu.)
-czasowników modalnych : Ich will gut deutsch sprechen.(Chc dobrze mówi po niemiecku.)

Bezokolicznik z zu wyst puje po takich czasownikach, jak:


- beginnen -Das Kind begann zu weinen. ( Dziecko zacz ło płaka .);
- verbieten ( zabrabnia );
- brauchen ( potrzebowa );
- vorschlagen (proponowa );
- haben (mie ) np.: Ich habe viel zu tun. (Mam du o do zrobienia.);
- sein (by ) np.: Das Haus ist zu verkaufen. (Dom jest do sprzedania. );

Inne przykłady czasowników po których wyst puje zawsze "zu"

anbieten erinnern (an) raten


auffordern (zu) erlauben schwer fallen
befehlen ermöglichen überreden (zu)
bitten gelingen verbieten
bringen zu helfen warnen vor
einladen hindern an
empfehlen leicht fallen

-po takich wyra eniach, jak np.: die Abisicht haben ( mie zamiar)- Ich habe die Absicht nach
Köln zu fahren .( Mam zamiar pojecha do Kolonii.); Lust haben (mie ochot )- Ich habe Lust
das Buch zu lesen. ( Mam ochot przeczyta ksi k .).

Zdania bezokolicznikowe z zu stosuje cz sto po takich zdaniach:


np.: Ich freue mich dich kennengelernt zu haben. =Ich freue mich , dass ich dich kenengelernt
habe. (Ciesz si , e ciebie poznałam.)
24
b) Bezokolicznik bez zu : wystepuje we wszystkich wypadkach wyjatkowych w a

- po czasownikach modalnych, np.: Ich kann schwimmen. ( Umiem pływa .)


- po czasownikach: helfen (pomaga ), hören (słucha ), sehen (widzie ), lesen (pozwoli ,
kaza ): Wir hören Kinder singen . (Słuchamy piewaj cych dzieci.) Die Mutter leasst ihre
Tochter ins Geschäft gehen. (Matka kaze swojej córce isc do sklepu.)
- po czasownikach: bleiben (pozostawa ), gehen (i ), lernen (uczy si ): Der Junge bleibt im
Bett liegen. ( Chłopiec zostaje le c w łó ku.)

Tryb przypuszczaj cy (der Konjunktiv)


Wyró niamy w j zyku niemieckim dwa rodzaje trybu przypuszczaj cego:

Konjunktiv I - TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Stosuje si głównie w mowie zale nej (tzn. takiej, któr po rednio przytaczasz). Jest to poj cie
ogólne dla: Konjunktiv Präsens, Perfetkt i Futur. Stosuje si go tak e w hasłach: Es lebe Frieden!
(Niech yje pokój!), w przepisach kulinarnych, instrukcjach obsługi, zadaniach matematycznych:
Man nehme Milch, Mehl, Butter...(Nele y wzi mleko, m k , masło...), w zdaniach
porównawczych nierzeczywistych: Er sieht so aus, als ob er krank sei. (Wygl da tak jakby był
chory .)

Konjunktiv I tworzy si dodaj c do tematu czasownika w 1. i 2. osobie l.p. ko cówki -e i


wszystkich osobach l.m.

sein - Konjunktiv I Präsens

Singular Plural
ich sei wir seien
du seist ihr seiet
er, sie, es sei sie, Sie seien

Cech Konjunktiv I jest regularno form czasownika, nie ma przegłosu:

Wzory odmiany:
geben - Konjunktiv I Präsens

Singular Plural
ich gebe wir geben
du gebest ihr gebet
er, sie, es gebe sie, Sie geben

machen - Konjunktiv I Perfekt


25
Singular Plural
ich habe gemacht wir haben gemacht
du habest gemacht ihr habet gemacht
er, sie, es habe sie, Sie haben
gemacht gemacht

kommen - Konjunktiv I Perfekt

Singular Plural
ich sei gekommen wir seien gekommen
du seist gekommen ihr seiet gekommen
er, sie, es sei sie, Sie seien
gekommen gekommen

kommen - Konjunktiv I Futur

Singular Plural
ich werde kommen wir werden kommen
du werdest kommen ihr werdet kommen
er, sie es werde sie, Sie werden
kommen kommen

Konjunktiv II - POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Stosuje si dla wyra enia: przypuszczenia yczenia, rozkazu, mo liwo ci, pro by. Składa si na
niego Konjukiv Imperfekt i Plusquamperfekt.

Konjunktiv Präteritum (Imperfekt): form wyj ciow jest tu czasownik Präteritum.


Czasowniki mocne otrzymuj w 1. i 3. osobie l.p. ko cówk -e, a samogłoski t.j. a, o, u ulegaj
przegłosowi:

ich käme (poszłabym)


er gäbe (dałby)
sie wäre (byłabym)
wir möchte (chcieliby my)
er ginge (posedłby)

Forma Konjunktiv I czsowników słabych jest identyczna z form czasu Präteritum: ich fragte
znaczy zarówno "pytałem" co i "pytałbym", er lernte "uczył si " jak i "uczyłby si " etc. Dlatego
stosuje si tu cz sto form opisow trybu przypuszczaj cego Konditional.

Wzory odmiany:

fragen - Konjunktiv II

Singular Plural
ich fragte (pytałbym lub pytałem) wir fragten
26
du fragtest ihr fragtet
er, sie, es fragte sie, Sie fragten

haben - Konjunktiv II

Singular Plural
ich hätte (miałabym) wir hätten
du hättest ihr hättet
er, sie, es hätte sie, Sie hätten

sein - Konjunktiv II

Singular Plural
ich wäre (byłabym) wir wären
du wärest ihr wäret
er, sie, es wäre sie, Sie wären

Konjunktiv Präteritum - mo emy wyra a yczenie: Ich ginge gern spazieren. (Poszedłbym
ch tnie na spacer.), w zdaniach warunkowych, w zdaniach porównawczych nierzeczywistych:
Sie sieht so aus, als ob sie krank wäre. (Wygl da tak, jakby była chora) istnieje te w formach
grzeczno ciowych: Könntest du mir helfen? (Mógłby mi pomóc?).

Wzory odmiany:
fragen - Konjunktiv Plusquamperfekt

Singular Plural
ich hätte gefragt (zapytał(a)bym) wir hätten gefragt
du hättest gefragt ihr hättet gefragt
er, sie, es hätte gefragt sie, Sie hätten gefragt

kommen - Konjunktiv Plusquamperfekt

Singular Plural
ich wäre gekommen (przyszedłbym) wir wären gekommen
du wärest gekommen ihr wäret gekomme
er, sie, es wäre gekommen sie, Sie wären gekommen

U ywa si go do wykonania yczenia niemo liwego do spełnienia: Wenn ich vor der Prüfung
doch mehr gelernt hätte! (Gdybym si (był) wi cej uczył przed egzaminem!) do wyra enia
pytania z odcieniem niedowierzenia: Hätte er wirklich das Auto gekauft? (Czy by rzeczywi cie
kupił to auto?), w zdaniach warunkowych nierzeczywistym: Hätte ich damals mehr Zeit gehabt,
so wäre ich zu dir gekommen. (Gdybym wówczas (był) miał wi cej czasu przyszedłbym do
ciebie.).

Tryb warunkowy (der Konditional)


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
27
Jest on opisow form trybu przypszczaj cego Konjunktiv II. Składa si on z czsownika
posiłkowego werden w Konjunktiv Präteritum i bezokolicznik danego czsownika.

Wzór odmiany:
Singular Plural
ich würde studieren (studiował(a)bym) wir würden studieren
du würdest studieren ihr würdet studieren
er, sie, es würdet studieren sie, Sie würden studieren

Czasowniki modalne nie tworz trybu warunkowego. W przeciwie stwie do Konditional I,


Konditional II jest u ywany bardzo rzadko: Ich würde gemacht haben. (Byłbym zrobił.); Du
wuerdest gemacht haben.

STRONA BIERNA
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Stron biern tworzymy przy pomocy czasownika posiłkowego "werden" oraz imiesłowu czasu
przeszłego. Czasownik posiłkowy wyst puje w tym czasie, w którym znajduje si zdanie.

Wzory odmiany w stronie biernej na przykładzie czasownika "impfen" - szczepi :

Czas STRONA CZYNNA STRONA BIERNA STRONA BIERNA


AKTIV VORGANGSPASSIV OKRE LAJ CA
STAN
ZUSTANDSPASSIV
Präsens ich impfe ich werde geimpft ich bin geimpft
Präteritum/ ich impfte ich wurde geimpft ich war geimpft
Imperfekt
Perfekt ich habe geimpft ich bin geimpft worden ich bin geimpft
gewesen
Plusquamperfekt ich hatte geimpft ich war geimpft worden ich war geimpft
gewesen
Futur I ich werde impfen ich werde geimpft werden ich werde geimpft sein
Futur II ich werde geimpft ich werde geimpft worden ich werde geimpft
haben sein gewesen sein

STRONA BIERNA z czasownikiem modalnym


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Czas STRONA CZYNNA STRONA BIERNA


28
AKTIV VORGANGSPASSIV

Präsens Ich muß den Brief Der Brief muß von mir geschrieben werden.
schreiben.
Präteritum/ Ich mußte den Brief Der Brief mußte von mir geschrieben werden.
Imperfekt schreiben.

TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Czas STRONA CZYNNA STRONA BIERNA


AKTIV VORGANGSPASSIV

Perfekt Ich habe den Brief Der Brief hat von mir geschrieben werden müssen.
schreiben müssen.
Plusquamperfekt Ich hatte den Brief Der Brief hatte von mir geschrieben werden
schreiben müssen. müssen.
Futur I Ich werden den Brief Der Brief wird von mir geschrieben werden müssen.
schreiben müssen.

RZECZOWNIK
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Cechami charakterystycznymi dla rzeczownika s : rodzaj, liczba i przypadek.

W gramatyce j zyka niemieckiego wyró nia si cztery przypadki:

1. Nominativ (N) - mianownik - wer? was? - kto? co?


2. Genitiv (G) = dopełniacz - wessen? - czyj? czyja? czyje?
3. Dativ (D) - celownik - wem? - komu?
4. Akkusativ (Akk.) - biernik - wen? was? - kogo? co?

Rodzajnik wyst puje tylko przed rzeczownikiem , wyra a jego rodzaj. Rzeczownik mo e zosta u yty z
rodzajnikiem nieokre lonym i okre lonym (ein -der -rodzaj m ski), ein - das - rodzaj nijaki), eine -die - rodzaj
e ski)).

Rodzajnik nieokre lony w liczbie mnogiej nie wyst puje


Rodzajniki odmieniaj si przez przypadki.

Odmiana rodzajnika nieokreslonego


Liczba pojedyncza

Przypadek r. m ski r. e ski r. nijaki Liczba mnoga nie


istnieje!!!
Nominativ
ein eine ein
wer?(kto?); was(co?)

29
Genitiv
eines einer eines
wessen?(czyj?, kogo?, czego? )
Dativ
einem einer einem
wem? (komu?, czemu?)
Akkusativ
einen eine ein
wen? (kogo?, co?) ;was (co?)

Odmiana rodzajnika okre lonego

Przypadek r.m ski r. e ski r.nijaki l. mnoga


Nominativ der die das die
Genitiv des der des der
Dativ dem der dem den
Akkusativ den die das die

a) Rodzajnik nieokre lony stosujemy ,gdy :


-po raz pierwszy o kim lub o czym mówimy - zazwyczaj nie tłumaczy si go
-przed rzeczownikami b d cymi w zdaniu orzecznikami
np. Der Baun ist eine Pflanze . (Drzewo jest ro lin .)

b) Rodzajnik okre lony stosuje si ,gdy:


-mówimy o kim lub o czym bli ej nam znanym
np.
Das ist ein Buch. (To jest jaka ksi ka.) - rzeczownik bli ej ci nieznany.
Das Buch ist neu. (Ta ksi ka jest nowa) - rzeczownik ju znany.

I. Rodzaju m skiego s :

♦ osobniki płci m skiej, np. der Mann, der Lehrer,


♦ nazwy stron wiata, np. der Norden, der Westen
♦ nazwy pór roku, miesi cy oraz dni tygodnia, np. der Herbst, der Februar, der Dienstag,
♦ nazwy opadów, wiatrów i zjawisk atmosferycznych, np. der Regen, der Hagel,
♦ nazwy własne gór i szczytów, np. der Rysy, der Harz, ale - die Alpen, die Pyrenäen, die Tatra, die Kordillieren
♦ nazwy walut, np. der Dollar, der Rubel, der Złoty ale die Mark (DM)
♦ nazwy samochodów oraz poci gów, np. der ICE-Franz Kafka, der Fiat
♦ nazwy alkoholi, np. der Wodka, der Smirnov, ale das Bier

II. Rodzaju e skiego s :

♦ osobniki płci e skiej, np. die Frau, ale - das Mädchen, das Weib
♦ nazwy drzew, np. die Eiche, ale - der Apfelbaum, der Kastanienbaum
♦ nazwy kwiatów, np. die Tulpe, die Rose
♦ nazwy owoców, np. die Banane, die Ananas, ale - der Apfel, der Kürbis
♦ niemieckie nazwy rzek, np. die Elbe, ale - der Rhein, der Main oraz die Weichsel, die Wolga
♦ nazwy statków i samolotów, np. die TU-154, die Posejdon
♦ nazwy papierosów, np. die Marlboro, die West, die Klubowe

III. Rodzaju nijakiego s :

♦ nazwy miast, pa stw, kontynentów, np. das Szczecin, das Berlin, das Amerika, das Asien, das Polen, das
Deutschland, ale - der Sudan, der Jemen, die Schweiz, die Mongolei, die USA, die Niederlande
♦ nazwy młodych istot yj cych, np. das Ferkel, das Huhn, das Kücken
♦ nazwy metali, np. das Eisen, das Gold, das Silber, ale - der Schwefel,
♦ nazwy j zyków, np. das Deutsch, das Polnisch
♦ nazwy hoteli, kawiarni i kin, np. das Kosmos, das Radisson, das Piano

30
♦ nazwy rodków pior cych i czyszcz cych, np. das Persil, das Omo, das Visir

Typowe ko cówki dla poszczególnych rodzajów rzeczownika:

Maskulinum - rodzaj m ski


-s Flachs, -ant Praktikant, -and Doktorand,

-ich Kranich -g König, -ling Lehrling,

-ent Patient, Dirigent -ier Grenadier, Offizier, -iker Choleriker, Graphiker,


Magier, Kurier

-är Bär, Legionär, -äst Gymnasiast, Knast, -eur, Frisör. Masseur,


-ör

-kus Diskus, -ismus Kommunismus, -ist Komponist, Tourist; Atheist

-or Doktor,
Redaktor,

Femininum - rodzaj e ski

-ei Kartei, -ere Karriere, -in Praktikantin,

-le Lotterie, -heit Klugheit, -ik Mathematik, Musik.


Materie, Schönheit,

-keit Müdigkeit, - ung Kleidung, -schaft Partnerschaft, Mannschaft,


Höflichkeit Begabung,

-ine Kabine, -ion Kommunion, -ade Maskerade


Revolution

-äne Domäne -ur Kultur -anz Toleranz, Distanz

-enz Konferenz -anz Anlianz -üre Konfitüre

Neutrum - rodzaj nijaki

31
-chen Mädchen, -tel Viertel, Sechstel -ma Komma, Drama,
Kindchen

-o Konto -icht Gewicht, Licht -um Museum, Mausoleum,

-lein Fräulein, -in Magazin, Benzin -ing Shopping, Marketing


Vöglein,

Ge- Gebirge, Miß- Mißverständis


Gebäude

Odmiana rzeczownika przez przypadki

W j zyku niemieckim wyró niamy trzy deklinacje:


1. deklinacja słaba
2. deklinacja mocna
3. deklinacja mieszana

Deklinacja słaba
Według deklinacji słabej odmieniaj si przede wszystkim rzeczowniki rodzaju e skiego i rzeczowniki rodzaju
m skiego. Charakterystyczn cecha tej odmiany jest ko cówka -n z wyj tkiem mianownika liczby pojedynczej i -en
w liczbie mnogiej dla rodzaju m skiego. Rzeczowniki rodzaju e skiego tylko w liczbie mnogiej otrzymuj -en.
Rzeczowniki odmieniaj ce si według deklinacji słabej nie otrzymuj przegłosu w liczbie mnogiej.

Przypadki r. m ski r. e ski l. mnoga

Nominativ der Junge die Frau die Frauen


Wer? Was?
Genitiv des Jungen der Frau der Frauen
Wessen?
Dativ dem Jungen der Frau den Frauen
Wem?
Akkusativ den Jungen die Frau die Frauen
Wen? Was?

Deklinacja mocna
Według deklinacji mocnej odmieniaj si rzeczowniki wszystkich rodzajów. Charakterystyczn cech jest
ko cówka -s lub -es w dopełniaczu liczby pojedynczej dla rzeczowników rodzaju m skiego i nijakiego oraz
ko cówka -n dla rzeczowników wszystkich rodzajów w celowniku liczby mnogiej.

Przypadki r. m ski r. e ski r. nijaki l. mnoga

Nominativ der Vater die Mutter das Kind die Väter


Wer? Was?
Genitiv des Vaters der Mutter des Kindes der Väter
Wessen?

32
Dativ dem Vater der Mutter dem Kind den Vätern
Wem?
Akkusativ den Vater die Mutter das Kind die Väter
Wen? Was?

Do deklinacji słabej nale y mało rzeczowników.

Najwa niejsze rzeczowniki nale ce do deklinacji słabej:

der Affe, des Affen der Doktorand, des Doktoranden

der Bote, des Boten der Elefant, des Elefanten

der Bulle, des Bullen der Lieferant, des Lieferanten

der Bursche, des Burschen der Musikant, des Musikanten

der Erbe, des Erben der Präsident, des Präsidenten

der Experte, des Experten der Produzent, des Produzenten

der Gefährte, des Gefährten der Student, des Studenten

der Genösse, des Genossen der Idealist, des Idealisten

der Hase, des Hasen der Journalist, des Journalisten

der Heide, des Heiden der Kapitalist, des Kapitalisten

der Hirte, des Hirten der Kommunist, des Kommunisten

der Insasse, des Insassen der Polizist, des Polizisten

der Jude, des Juden der Sozialist, des Sozialisten

der Junge, des Jungen der Terrorist, des Terroristen

der Knabe, des Knaben der Utopist, des Utopisten

der Kollege, des Kollegen der Protestant, des Protestanten

der Komplize, des Komplizen der Ochse, des Ochsen

der Kunde, des Kunden der Pate, des Paten

der Laie, des Laien der Rabe, des Raben

der Löwe, des Löwen der Riese, des Riesen

der Mensch, des Menschen der Sklave, des Sklaven

33
Deklinacja mieszana
Według deklinacji mieszanej odmienia si niewielka liczba rzeczowników rodzaju m skiego i nijakiego. W liczbie
pojedynczej w dopełniaucz otrzymuj ko cówk odmiany mocnej -es lub -s natomiast w liczbie mnogiej we
wszystkich przypadkach ko cówk odmiany słabej -en.

Przypadki r. m ski r. nijaki l. mnoga

Nominativ der Professor das Auge die Augen


Wer? Was?
Genitiv des Professors des Auges der Augen
Wessen?
Dativ dem Professor dem Auge den Augen
Wem?
Akkusativ den Professor das Auge die Augen
Wen? Was?

OBOBLIWO CI W LICZBIE MNOGIEJ RZECZOWNIKÓW:

LICZBA POJEDYNCZA LICZBA MNOGA ZNACZENIE POLSKIE

das Album die Alben album

das Datum die Daten data

das Drama die Dramen dramat

das Gremium die Gremien gremium

das Gymnasium die Gymnasien gimnazjum, liceum

das Konto die Konten (Kontos, Konti) konto

das Lexikon die Lexika encyklopedia, leksykon

das Ministerium die Ministerien ministerstwo

das Museum die Museen muzeum

das Praktikum die Praktika praktyka np. w szkole

das Alter die Alterstufen wiek np. kobiety

das Glück die Glücksfälle szcz cie

34
das Lob die Lobsprüche pochwała

das Pronomen die Pronomina zaimek

das Risiko die Risiken ryzyko

das Stadion die Stadien stadion

das Thema die Themen temat

das Visum die Visa (Visen) wiza

das Zentrum die Zentren centrum

das/der Virus die Viren wirus

der Atlas die Atlanten (Atlasse) atlas

der Bau die Bauten budowa

der Bergmann die Bergleute górnik

der Betrug die Betrügereien oszustwo

der Chef die Chefs szef, kierownik

der Globus die Globen (Globusse) globus

der Kaktus die Kakteen kaktus

der Kohl die Kohlköpfe kapusta

der Mechanismus die Mechanismen mechanizm

der Park die Parke, die Parks park

der Rat die Ratschläge rada

der Rhythmus die Rhythmen rytm

der Trost die Tröstungen zmartwienie

der Verrat die Verrätereien zdrada

35
die Basis die Basen podstawa

die Firma die Firmen firma

die Mark die Markstücke Marka Niemiecka

die Pein die Qualen ból

die Praxis die Praxen praktyka np. lekarska

die Villa die Villen willa

Odmiana rzeczowników utworzonych od przymiotników

Rzeczowniki utworzone od przymiotników i imiesłowów odmieniaj si według odmiany przymiotnikowej.


Piszemy je oczywi cie wielk liter .
krank - der Kranke (chory), die Kranke (chora)
arm - ein Armer (biedak), eine Arme (biedaczka)
bekannt - mein Bekannter (mój znajomy), meine Bekannte (moja znajoma)

Odmiana z rodzajnikiem okre lonym

Przypadki r. m ski r. e ski l. mnoga

Nominativ der Reisende die Bekannte die Kranken


Wer? Was?
Genitiv des Reisenden der Bekannten der Kranken
Wessen?
Dativ dem Reisenden der Bekannten den Kranken
Wem?
Akkusativ den Reisenden die Bekannte die Kranken
Wen? Was?

Odmiana z rodzajnikiem nieokre lonym

Przypadki r. m ski r. e ski l. mnoga

Nominativ ein Reisender eine Bekannte Kranke


Wer? Was?
Genitiv eines Reisenden einer Bekannten Kranker
Wessen?
Dativ einem Reisenden einer Bekannten Kranken
Wem?

36
Akkusativ einen Reisenden eine Bekannte Kranke
Wen? Was?

Dopełniacz imion własnych

Imiona własne otrzymuj w dopełniaczu liczby pojedynczej ko cówk -s niezale nie od rodzajnu, np.:
Martins Vater arbeitet be der Firma "Bosch".
Das ist Buch Martins.

Przypadki Martin

Nominativ Martin
Wer? Was?
Genitiv Martins
Wessen?
Dativ Martin
Wem?
Akkusativ Martin
Wen? Was?

Je eli imiona własne ko cz si na -s, -z, -tz, -x otrzymuj w dopełniaczu ko cówk -ens, np.
Hans - Hansens
Fritz - Fritzens
Franz - Franzens
Max - Maxens

Je eli imi i nazwisko jest poprzedzone przydawk to tytuł lub nazwa zawodu jest nieodmienna, np.
Wir berichten über den Roman des weltberühmten J. W. Goethe.
Wir berichten über den Roman des Schriftstellers Goethe.

Rzeczowniki zło one

W j zyku niemieckim wyst puje du a liczba rzeczowników zło onych z dwu lub wi cej wyrazów, mog to by
rzeczowniki, czasowniki, przymiotnki lub przyimki. Rzeczowniki zło one maj rodzaj ostatniego członu zło enia,
czyli wyrazu podstawowego okre lanego przez poprzedzaj ce go wyrazy.

der Lehrer + das Zimmer = das Lehrerzimmer


schlafen + das Zimmer = das Schlafzimmer
neu + die Erscheinung = die Neuerscheinung
auf + der Bau = der Aufbau

Liczba mnoga rzeczowników

Poznaj c nowe rzeczowniki nale y zapami ta równie ich form w liczbie mnogiej. To zadanie mo e ułatwi
znajomo schematu tworzenia liczby mnogiej w zale no ci od ich rodzaju jednak poni szy schemat wydaje si by
bardzo skomplikowany i niejednoznaczny. .
37
Rodzaj m ski w liczbie mnogiej:
- rzeczownik otrzymuje ko cówk -e, rzeczowniki maj ce w temacie -a, -o, u, au, otrzymuj przegłos, np.: der Tisch
- die Tische, der Stuhl - die Stühle,
- rzeczowniki otrzymuj ko cówk -er i przegłos, np. der Mann - die Männer
- mog równie otrzyma ko cówk -n lub en, np.: der Junge - die Jungen.
- nie otrzymuj adnych ko cówek rzeczowniki zako czone na -en, =er, np.: der Wagen - die Wagen, der Lehrer -
die Lehrer.

Rodzaj e ski w liczbie mnogiej:


- najcz ciej otrzymuj ko cówk -en, np.: die Frau - die Frauen, die Schule - die Schulen.
- otrzymuj ko cówk -e i przegłos samogłosek w temacie np. die Stadt - die Städte,
- zako czone na -er otrzymuj tylko przegłos, np.: die Mutter - die Mütter, die Tochter - die Töchter.

Rodzaj nijaki w liczbie mnogiej:


- cz sto otrzymuj ko cówk -er i przegłos w temacie, np.: das Buch - die Bücher
- mog równie otrzyma ko cówk -e, np.: das Heft - die Hefte,
- nie otrzymuj adnej ko cówki rzeczowniki zako czone na -er, -en, -el, np.: das Mädchen - die Mädchen.

Rzeczowniki utworzone od bezokoliczników:

Rzeczowniki te s zawsze rodzaju nijakiego i nie wyst puj w liczbie mnogiej. Tworzymy je przez dodanie
rodzajnika nijakiego przed czasownik, który jest pisany wielk liter .
np.

kommen - das Kommen


sein - das Sein
lesen - das Lesen

Odmiana rzeczownika pochodz cego od bezokolicznika:

Przypadki rodzaj nijaki

Nominativ das Kommen


Wer? Was?
Genitiv des Kommens
Wessen?
Dativ dem Kommen
Wem?
Akkusativ das Kommen
Wen? Was?

Rzeczownik po okre leniu miary i wagi:

Przy okre laniu miary i wagi pierwszy rzeczownik si odmienia, natomiast rzeczownik drugi pozostaje
nieodmienny.
np.
ein Kilo Zucker
ein Pfund Hefe (dro dze)
ein Gramm Packpullver
ein Kilo Birnen

38
Homonimy
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY
Homonimy s to rzeczowniki które ró ni si rodzajnikiem okre lonym, co zmienia ich znaczenie. Ich brzmienie
jest takie same. Mog one posiada tak e ro ne formy liczby mnogiej.

Przykłady homonimów w j zyku niemieckim:

Liczba Liczba mnoga Tłumaczenie na j zyk polski


pojedyncza

die Weise die Weisen sposób


der Weise die Weisen m drzec

der Bauer die Bauern chłop

der(das) Bauer die Bauer klatka


der Bund die Bünde zwi zek, pakt
das Bund die Bunde wi zka
der Flur die Flure korytarz

die Flur die Fluren pole


der Erbe die Erben spadkobierca

das Erbe die Erben spadek


der Gehalt die Gehalte zawarto
der Messer die Messer przyrz d pomiarowy

das Messer die Messer nó


der See die Seen jezioro
die See die Seen morze
der Stift die Stifte sztyft
das Stift die Stifte klasztor
der Schild die Schilde tarcza
das Schild die Schilder szyld, tabliczka
die Steuer die Steuern podatek
das Steuer die Steuer kierownica
der Tor die Toren głupiec
das Tor die Tore brama
der Verdienst die Verdienste zarobek
das Verdienst die Verdienste zasługa

das Gehalt die Gehälter wynagrodzenie za prac


der Kiefer die Kiefer szcz ka
die Kiefer die Kiefern sosna
der Leiter die Leiter kierownik
die Leiter die Leitern drabina
das Band die Bänder wst ka
das Band die Bande w zeł

39
der Band die Bände tom

die Bank die Bänke ławka


die Bank die Banken bank
der Abdruck die Abdrucke odcisk, odbicie

der Abdruck die Abdrücke przedruk

der Heide die Heiden poganin


die Heide die Heiden puszcza
der Junge die Jungen chłopiec
das Junge die Jungen młode zwierz
der Kunde die Kunden klient
die Kunde die Kunden wiadomo
das Gesicht die Gesichter twarz
das Gesicht die Gesichte wizja
die Mutter die Mütter matka
die Mutter die Muttern nakr tka
der Gefallen die Gefallen uprzejmo
das Gefallen die Gefallen upodobanie
der Strauß die Sträuße bukiet
der Strauß die Strauße stru
das Wort die Wörter słówko
das Wort die Worte słowo
der Zins die Zinsen odsetki

der Zins die Zinse czynsz

Mieszka cy

nr kraj mieszkaniec, -ka j zyk


1. Ägypten Ägypter, -in Arabisch
2. Albanien Albaner, -in Albanisch
3. Amerika Amerikaner, -in Englisch
4. Arabien Araber, -in Arabisch
5. Australien Australier, -in Englisch
6. Bayern Bayer, -in Deutsch
7. Böhmen Böhme, Böhmin Tschechisch
8. Brasilien Brasilianer, -in Portugiesisch
9. Bulgarien Bulgare, Bulgarin Bulgarisch
10. Chile Chilene, Chilenin Spanisch
11. China Chinese, Chinesin Chinesisch
12. Dänemark Däne, Dänin Dänisch
13. Deutschland Deutscher, Deutsche Deutsch
14. England Engländer, -in Englisch
40
15. Estland Este, Estin Estisch
16. Finnland Finne, Finnin Finnisch
17. Frankreich Franzose, Französin Französisch
18. Griechenland Grieche, Griechin Griechisch
19. Großbritannien Brite, Britin Englisch
20. Holland Holländer, -in Holländisch
21. Irak Iraker, -in Arabisch
22. Iran Iraner, -in Arabisch
23. Irland Ire, Irin Irisch
24. Israel Israeli Hebräisch
25. Italien Italiener, -in Italienisch
26. Japan Japaner, -in Japanisch
27. Kanada Kanadier, -in Englisch
28. Kroatien Kroate, Kroatin Kroatisch
29. Lettland Lette, Lettin Lettisch
30. Liechtenstein Liechtensteiner, -in Deutsch
31. Litauen Litauer,-in Litauisch
32. Mongolei Mongole, Mongolin Mongolisch
33. Norwegen Norweger, -in Norwegisch
34. Polen Pole, Polin Polnisch
35. Portugal Portugiese, Portugiesin Portugiesisch
36. Rumänien Rumäne, Rumänin Rumänisch
37. Rußland Russe, Russin Russisch
38. Schweden Schwede, Schwedin Schwedisch
39. Serbien Serbe, Serbin Serbisch
40. Sibirien Sibirier, -in Russisch
41. Slowakei Slowake, Slowakin Slowakisch
42. Spanien Spanier, -in Spanisch
43. Tschechei Tscheche, Tschechin Tschechisch
44. Tunesien Tunesier, -in Arabisch
45. Türkei Türke, -in Türkisch
46. Ukraine Ukrainer, -in Ukrainisch
47. Ungarn Ungar, -in Ungarisch
48. Weißrußland Weißrusse, -in Weißrussisch

REKCJA RZECZOWNIKA
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Rekcja rzeczownika jest to poł czenie rzeczownika z odpowiednim przyimkiem oraz przypadkiem. Rekcja
rzeczownika w j zyku polskim cz sto si nie pokrywa z rekcj rzeczownika w j zyku niemieckim.

RZECZOWNIK PRZYPADEK TŁUMACZENIE POLSKIE


41
Die Abhängigkeit von + Dativ zale no od
Die Angst vor + Dativ strach przed
Die Antwort auf + Akkusativ odpowied na
Der Ärger über + Akkusativ zlo z powodu
Die Armut an + Dativ brak czego
Die Freundschaft mit + Dativ przyja z
Die Begeisterung für + Akkusativ zapał, zachwyt do
Die Begeisterung über + Akkusativ zapał czym
Die Hilfe bei + Dativ pomoc przy
Die Bekanntschaft mit + Dativ znajomo z
Die Beliebtheit bei + Dativ powodzenie u
Die Bereitschaft zu + Dativ gotowo do
Die Sorge um + Akkusativ troska, zmartwienie o
Die Dankbarkeit für + Akkusativ wdzi czno
Die Eifersucht auf + Akkusativ zazdro czego , kogo
Das Einverständnis mit + Dativ zgoda, aprobata czego
Die Entschlossenheit zu + Dativ zdecydowanie na
Die Fähigkeit zu + Dativ zdolno do
Die Freiheit von + Dativ wolno od czego
Die Freude an + Dativ rado z
Die Freude auf + Akkusativ rado na co
Die Freude über + Akkusativ rado z
Die Eignung für + Akkusativ przydatno , kwalifikacja do
Die Eignung zu + Dativ przydatno , kwalifikacja do
Die Gleichgültigkeit gegenüber + Akkusativ oboj tno wobec
Die Hoffnung auf + Akkusativ nadzieja na
Die Höflichkeit zu + Dativ uprzejmo wobec
Die Liebe zu + Dativ miło do
Die Lust auf + Akkusativ ochota na
Das Misstrauen gegenüber + Dativ nieufno , podejrzliwo wobec
Der Neid auf + Akkusativ zazdro , zawi czego
Die Nettigkeit gegenüber + Dativ uprzejmo wobec
Die Neugier auf + Akkusativ ciekawo na co , kogo
Der Nutzen für + Akkusativ korzy z
Der Reichtum an + Dativ bogactwo w
Die Schädlichkeit für + Akkusativ szkodliwo czemu , komu
Die Schuld an + Dativ wina w czym
Die Schwierigkeit für + Akkusativ trudno w
Die Sicherheit vor + Dativ ochrona przed
Der Stolz auf + Akkusativ duma z
Die Trauer über + Akkusativ smutek z powodu
Der Unterschied zwischen + Dativ ró nica pomi dzy
Die Heirat mit + Dativ o enek, eniaczka z
Die Verlobung mit + Dativ zar czyny z
Die Verwandtschaft mit + Dativ pokrewie stwo z
Die Wut auf + Akkusativ zło na
Die Wut über + Akkusativ zło z powodu
Die Zufriedenheit mit + Dativ zadowolenie z
Die Zuständigkeit für + Akkusativ kompetencja w

42
Przymiotnik
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Przymiotnik w j zyku niemieckim odpowiada na pytanie: Was für ein? Was für eine? Was für
ein? Jaki? Jaka? Jakie?

Przymiotnik wyst puje w dwóch rolach:


a) forma przydawkowa - przymiotnik odmienia si przez przypadki; np. Ich gehe ins Kino mit
dem besten Schüler aus meiner Klasse. (Id do kina z najlepszym uczniem z mojej klasy)
b) forma orzecznikowa - przymiotnik wyst puje w formie nieodmiennej; np. Das Mädchen ist
sehr schön. (Dziewczyna jest bardzo ładna.)
Przymiotniki zako czone na -a nie otrzymuj ko cówek.
np. lila (ein lila Kleid), prima (eine prima Ausstellung), rosa (ein rosa Kleid)
1.Odmiana przymiotnika z rodzajnikiem okre lonym (zwana słab ):

Schemat ko cówek

PRZYPADEK RODZAJ M SKI RODZAJ E SKI RODZAJ NIJAKI LICZBA MNOGA


Nominativ -e -e -e -en
Genitiv -en -en -en -en
Dativ -en -en -en -en

43
Akkusativ -en -e -e -en

Przykład odmiany:

PRZYPADEK RODZAJ M SKI RODZAJ E SKI RODZAJ NIJAKI LICZBA MNOGA


Nominativ der gute Schüler die gute Schülerin das gute Buch die guten Bücher
Genitiv des guten Schülers der guten Schülerin des guten Buches der guten Bücher
Dativ dem guten Schüler der guten Schülerin dem guten Buch den guten Büchern
Akkusativ den guten Schüler die gute Schülerin das gute Buch die guten Bücher

Taka sama odmiana wyst puje po:


• alle / sämtliche (alle meinen Schüler)
• dieser / diese / dieses // diese (dieser gute Schüler)
• jener / jene / jenes // jene (jener fleißige Schüler)
• mancher / manche / manches // manche (mancher gute Schüler)
• welcher / welche / welches // welche (welcher gute Schüler)
• zaimek dzier awczy w liczbie mnogiej (meine neuen Schuhe)
• keine (tylko liczba mnoga) - keine guten Schüler
• beide (beide guten Schüler)

2. Odmiana przymiotnika z rodzajnikiem nieokre lonym

Schemat ko cówek

PRZYPADEK RODZAJ M SKI RODZAJ E SKI RODZAJ NIJAKI LICZBA MNOGA


Nominativ -er -e -es -e
Genitiv -en -en -en -er
Dativ -en -en -en -en
Akkusativ -en -e -es -e

Przykład odmiany:

PRZYPADEK RODZAJ M SKI RODZAJ E SKI RODZAJ NIJAKI LICZBA MNOGA


Nominativ ein guter Schüler eine gute Schülerin ein gutes Buch gute Bücher
Genitiv eines guten Schülers einer guten eines guten Buches guter Bücher
Schülerin
Dativ einem guten Schüler einer guten einem guten Buch guten Büchern
Schülerin
Akkusativ einen guten Schüler eine gute Schülerin ein gutes Buch gute Bücher

Taka sama odmiana wyst puje po:


• kein / keine / kein (liczba pojedyncza) - kein guter Schüler
• zaimek dzier awczy (liczba pojedyncza) - mein bester Freund

3. Odmiana przymiotnika bez rodzajnika ( zwana mocn ).

Schemat ko cówek

PRZYPADEK RODZAJ M SKI RODZAJ E SKI RODZAJ NIJAKI LICZBA MNOGA


Nominativ -er -e -es -e
Genitiv -en -er -en -er
44
Dativ -em -er -em -en
Akkusativ -en -e -es -e

Przykład odmiany:

PRZYPADEK RODZAJ M SKI RODZAJ E SKI RODZAJ NIJAKI LICZBA MNOGA


Nominativ guter Schüler gute Schülerin gutes Buch gute Bücher
Genitiv guten Schülers guter Schülerin guten Buches guter Bücher
Dativ gutem Schüler guter Schülerin gutem Buch guten Büchern
Akkusativ guten Schüler gute Schülerin gutes Buch gute Bücher

Taka sama odmiana wyst puje po:

• liczebnikach i zaimkach nieokre lonych (nichts Gutes, zwei beste Schüler)


• viel / viele (viele gute Bücher)
• wenig / wenige (wenige gute Schüler)
• etwas (etwas Interessantes)
• mehr / mehrere (mehr weißes Brot)
• einige (einige gute Bücher)
• welch / manch / solch (welch ein schlechtes Wetter)
• andere (andere schlechte Bücher)

Stopniowanie przymiotników
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

W j zyku niemieckim wyró niamy trzy stopnie przymiotnika; stopie równy (Positiv), stopie
wy szy (Komparativ) oraz stopie najwy szy (Superlativ).

a) stopniowanie regularne:

W stopniu równym u ywa si słówka porównawczego - so ...wie (tak...jak),


np.: Dieter is so groß wie sein Bruder.

Stopie wy szy tworzymy przez dodanie do podstawowej formy przymiotnika ko cówki -er ,
przy czym cz sto samogłoski a, o, u ulegaj przegłosowi , np.: groß-grösser (wi kszy) .

Przy porównaniu przymiotników w stopniu wy szym u ywa si przyimka als ( ni , od )


Peter ist grösser als Thomas.(als-ni , od)

Stopie najwy szy tworzmy przez dodanie do formy podstawowej przymiotnika ko cówki -
(e)ste.
der, die, das schnellste (najszybszy)
der, die, das klügste (najm drzejszy)

Przy porównaniu przymiotników w stopniu najwy szym u ywa si przyimka von ( z ),


45
np.:Er ist der bester Schüler von uns allen. ( On jest najlepszym uczniem z nas wszystkich.)

b) stopniowanie nieregularne

STOPIE RÓWNY STOPIE WY SZY STOPIE NAJWY SZY


dunkel (ciemny) dunkler der, die, das dunkelste
edel (szlachetny) edler der, die, das edelste
gut (dobry) besser der, die, das beste
heikel (dra liwy) heikler der, die, das heikelste
hoch (wysoki) höher der, die, das höchste
makaber (makabryczny) makabrer der, die, das makaberste
nah (bliski) näher der, die, das nächste
respektabel (znaczny, respektabler der, die, das respektabelste
powa ny)
sauer (kwa ny) saurer der, die, das sauerste
teuer (drogi) teurer der, die, das teuerste
viel (du o) mehr der, die, das meiste
wenig (mało) weniger der, die, das wenigste

Przymiotniki zako czone na -a nie otrzymuj ko cówek.


np. lila (ein lila Kleid), prima (eine prima Ausstellung), rosa (ein rosa Kleid)

REKCJA PRZYMIOTNIKA
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Rekcja przymiotnika jest to poł czenie przymiotnika z odpowiednim przyimkiem oraz przypadkiem. Rekcja
przymiotnika w j zyku polskim cz sto si nie pokrywa z rekcj przymiotnika w j zyku niemieckim.

PRZYMIOTNIK Z PRZYPADEK TŁUMACZENIE POLSKIE


PRZYIMKIEM
abhängig von + Dativ zale ny, uzale niony od
ärgerlich über + Akkusativ rozgniewany z powodu
arm an + Dativ biedny w
aufmerksam auf + Akkusativ uwa ny na co
befreundet mit + Dativ zaprzyja niony z
begeistert von + Dativ zachwycony czym , kim
begeistert über + Akkusativ zachwycony z powodu czego
behilflich bei + Dativ pomocny przy
bekannt mit + Dativ znany z
beliebt bei + Dativ lubiany u
bereit zu + Dativ gotowy do
berühmt für + Akkusativ sławny, słynny, znakomity z czego
besorgt um + Akkusativ zatroskany o
blass vor + Dativ blady z
böse zu + Dativ zły na
dankbar für + Akkusativ wdzi czny za
eifersüchtig auf + Akkusativ zazdrosny o
einverstanden mit + Dativ zgadza si z
entschlossen zu + Dativ zdecydowany na
fähig zu + Dativ zdolny do
fertig mit + Dativ gotowy z
frei von + Dativ wolny od
freundlich zu + Dativ grzeczny, uprzejmy do
froh über + Akkusativ zadowolony, rad z
46
geeignet für + Akkusativ stosowny, wła ciwy dla
geeignet zu + Dativ odpowiedni do
genug für + Akkusativ dosy , do czego
gespannt auf + Akkusativ napi ty, zaciekawiony z powodu
gleichgültig gegenüber + Akkusativ oboj tny wobec
glücklich über + Akkusativ szcz liwy wobec czego
höflich zu + Dativ uprzejmy, grzeczny do
lieb zu + Dativ miły, kochany
misstrauisch gegenüber + Dativ nieufny, podejrzliwy
neidisch auf + Akksativ zazdrosny, zawistny na co
nett zu + Dativ miły do
neugierig auf + Akksativ ciekawy czego , kogo
nützlich für + Akkusativ po yteczny, korzystny dla
reich an + Dativ bogaty w
schädlich für + Akkusativ szkodliwy dla
schuld an + Dativ winny
schwierig für + Akkusativ trudny dla
sicher vor + Dativ pewny
stolz auf + Akkusativ dumny na
traurig über + Akkusativ smutny z powodu
typisch für + Akkusativ typowy dla
überzeugt von + Dativ przekonany o czym
verheiratet mit + Dativ zam na, onaty z
verlobt mit + Dativ zar czony z
verschieden von + Dativ ró ny od
verwandt mit + Dativ pokrewny z
voll von + Dativ pełny, pełen czego
wütend auf + Akkusativ w ciekły na
wütend über + Akkusativ w ciekły z powodu
zufrieden mit + Dativ zadowolony z

Przymiotniki wymagaj ce u ycia celownika (Dativ)


np. Sie ist der Mutter ähnlich. (Ona jest taka sama jak matka.)

PRZYMIOTNIK TŁUMACZENIE POLSKIE


ähnlich podobny
angeboren wrodzony
behilflich pomocny
bekannt znany
bewußt wiadomy
böse zły
feind wrogo nastawiony
fremd obcy
gleichgültig oboj tny
nahe bliski
sympathisch sympatyczny
treu wierny
zugetan yczliwy

Przymiotniki wymagaj ce u ycia biernika (Akkusativ)


np.
Das Dachgeschoß ist nur einen Meter hoch. (Poddasze ma wysoko jednego metra.)
47
PRZYMIOTNIK TŁUMACZENIE POLSKIE
alt stary
breit szeroki
hoch wysoki
tief gł boki
lang długi
schwer ci ki
weit daleki

PRZYMIOTNIKI UTWORZONE OD NAZW MIAST, KRAJÓW I CZ CI WIATA


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Przymiotniki te tworzymy przez dodanie do nazwy miasta, kraju lub cz ci wiata ko cówki -er
oraz piszemy wielk liter .

Przykłady:

NAZWA MIASTA; KRAJU; PRZYMIOTNIK NAZWA MIASTA; KRAJU; PRZYMIOTNIK


CZ CI WIATA CZ CI WIATA
Berlin Berliner Wien Wiener
Hamburg Hamburger Warschau Warschauer
Tirol Tiroler Kopenhagen Kopenhagener
Afrika Afrikaner Österreich Österreicher
Frankfurt Frankfurter Europa Europäer

PRZYMIOTNIKI Z PRZYROSTKAMI: -LOS, -BAR, -ISCH, -SAM, -VOLL, -REICH, -


ARM, -WERT
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Przykłady przymiotników zako czonych na wy ej wymienione ko cówki:

-los -bar -isch -sam -voll -reich -arm -wert


parteilos absehbar weibisch achtsam gemütvoll abwechlun regenarm sehenswer
gsreich t
phantasielos achtbar ständisch biegsam temperam einflußreic kinderarm empfehlen
entvoll h swert

taktlos biegbar sterberisch bildsam vertrauens aufschlußr preiswert


voll eich
einflußlos bildbar heimisch ehrsam
maßlos denkbar höfisch duldsam
kompromißl deutbar kindisch grausam
os
mitgliedslos dienstbar launisch gelehrsam
wertlos ehrbar parteiisch gewaltsam
regungslos genießbar reißerisch heilsam
rechtlos greifbar herrisch langsam
48
rauchlos haltbar bäurisch gehorsam
geruchlos hörbar göttisch sparsam
rastlos kostbar polnisch strebsam
publiklos lesbar arabisch wirksam
offenbar japanisch ratsam
sonderbar diebisch aufmerksa
m
strafbar irdisch lenksam
streitbar chemisch arbeitsam
zählbar launisch fügsam

Przyimek
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
Przyimek jest nieodmienn cz ci mowy. Ka dy przyimek ł czy si z odpowiednim przypadkiem .

Przyimki ł cz ce si z III przypadkiem - celownikiem (Dativ)

• aus z, ze rodka, z wewn trz (Um 8 Uhr gehe ich aus dem Haus.)
• bei u, przy, koło (SIe wohnt bei der Tante. Das Hotel liegt bei der Post.)
• gegenüber naprzeciwko, w porównaniu, wobec (Mein Büro liegt dem Bahnhof gegenüber.)
• mit z (Sie geht mit meinem Bruder in den Park. Ich fahre mit der Straßenbahn nach Hause.)
• nach po, według, do (Nach dem Mittagessen gehe ich ins Kino. Wann fährst du nach
Deutschland?)
• seit od - w znaczeniu czasowym Ich wohne hier seit 3 Jahren.
• von od, z, o (Mein Haus ist nicht weit von der Universität. Er hat das Geld von seinem Vater. Der
Zug kommt von Paris. Wir sprechen oft von dir.)
• zu do - osoby, budowli (Inge geht zu ihrer Freundin. Gehst du schon jetzt zu dem Vater. Er fährt
zu dem Bahnhof.)
• ab od - w odniesieniu do przeszło ci (ab morgen, ab dem dritten Mai, ab nächstem Mittwoch)
• außer oprócz (außer meiner Schwester, außer dir)
• entgegen* wbrew (entgegen meinem Vater, entgegen seinem Befehl)
• gemäß* zdognie z (gemäß den Vorschriften, gemäß der Schulordnung)
• zufolge* według dem Wetterbericht zufolge, der Schulordnung zufolge

49
Przyimki ł cz ce si z IV przypadkiem - biernikiem (Akkusativ)

• durch przez (Sie gehen durch den Park)


• für dla, za (Ist dieses Geschenk für dich? Ich danke für die Hilfe.)
• gegen przeciwko, koło (Wir kämpfen gegen den Krieg. Das Auto fährt gegen einen Baum. Sie
geht gegen 8 Uhr in die Schule.)
• ohne bez (Sie gehen ohne mich ins Konzert.)
• um wokół, dookoła, o (Wir sitzen um den Tisch. Der Unterricht beginnt um 8 Uhr.)
• entlang wzdłu (Wir gehen die Straße entlang.)
• bis a , do (Du hast Zeit bis dritten Mai.)
• wider przeciwko, wbrew (Er hat das wider meinen Willen gemacht.)

Przyimki ł cz ce si z drugim przypadkiem - dopełniaczem (Genitiv)

• trotz mimo (Trotz des Regens gehen wir in den Park.)


• anstatt/statt zamiast (Warum kommst du statt deinses Bruders?)
• während podczas (Während des Unterrichts muß ich sehr gut aufpassen.)
• wegen z powodu (Wegen der Prüfung in Chemie muß ich zu Hause bleiben.)
• aufgrund* na podstawie (Aufgrund der ärztlichen Untersuchung kann man festellen, daß ich
krank bin.)
• anlässlich/ aus Anlaß z okazji (Anlässlich deines Geburtstages wünsche ich dir alles Gute.)
• außerhalb* na zewn trz (Sie wohnen außerhalb der Stadt)
• betreffs* (odno nie Betreffs meiner Anzeige ist noch keine Antwort eigetroffen.)
• hinsichtlich* ze wzgl du, pod wzgl dem (Hinsichtlich meiner Krankheit gibt es nichts Neues.)
• infolge* wskutek (Infolge einer schweren Krankheit ist er jetzt taub.)
• innerhalb* wewn trz, w ci gu (Er muß innerhalb eines Jahres seine Schulden zurückzahlen.)
• seitens* ze strony (Seitens der Firma Meyer haben wir viel Gutes erfahren.)
• zugunsten* na korzy (Das Urteil wurde zugunsten des Angeklagten geändert.)

* TYLKO POZIOM ROZSZERZONY


Przyimki z celownikiem i biernikiem: U ycie ich zale y od tego jakie postawi si pytania:
- celownik: wo? (gdzie) Przyimek ł czy si z celownikiem (Dativ)
- biernik: wohin? ( dok d) Przyimek ł czy si z biernikiem (Akkusativ)

Na pytanie wohin ? odpowiada biernik, a czasownik wyra a dynamik , ruch, kierunek.Przykłady takich
czasowników:
- stellen (stawia ): Die Mutter stellt die Lampe auf den Tisch. (Matka stawia lamp na stole.)
pytanie: Wohin sellt sie die Lampe?( Gdzie ona stawia t lamp ?)
- legen ( kła si ): Wohin legst du das Buch? Auf den Tisch natürich.
- hängen (wiesza ): Wohin hängst du das Bild? Ich hänge das Bild an die Wand.

Na pytanie: wo?, wann? ( gdzie?, kiedy?) odpowiada celowmik, a czasownik wyra a statyk , stan spoczynku.
Przykłady takich czasowników:
- stehen (sta ): Die Lampe steht auf dem Tisch. (Lampa stoi na stole)
pytanie: Wo steht die Lampe?
- liegen (le e ) Wo liegt der Hund? Der Hund liegt auf dem Fußboden.
- hängen (wisie ) Wo hängt mein Foto? Mein Foto hängt an der Wand.

Przyimki z celownikiem lub biernikiem:

PRZYIMEK CELOWINK (Dativ) BIERNIK (Akkusativ)


an (przy, na, w) Das Bild hängt an der Wand. Ich hänge das Bild an die Wand.
auf (na) Die Lampe liegt auf dem Tisch. Ich stelle die Lampe auf den Tisch.
in ( w, do, za) Die Bücher liegen im Schrank. Ich lege die Bücher in den Schrank.
über (nad) Die Lampe hängt über dem Tisch. Ich hänge die Lampe über den Tisch.
50
unter (pod, ród) Der Hund liegt unter dem Tisch. Der Hund legt sich unter den Tisch.
vor (przed) Der Stuhl steht vor dem Tisch. Ich stelle den Stuhl vor den Tisch.
hinter (za) Das Glas steht hinter dem Teller. Ich stelle das Glas hinter den Teller.
neben (obok) Die Blume steht neben der Vase. Ich stelle die Blume neben die Vase.
zwischen (mi dzy) Die Katze liegt zwischen dem Tisch Ich lege die Katze zwischen den
und dem Stuhl. Tisch und den Stuhl.

Bardzo cz sto ci ga si przyimki z rodzajnikiem okre lonyn:

zu + der = zur an + das = ans


an + dem = am auf + das = auf
bei + dem = beim durch + das = durchs
hinter + dem = hinterm für + das = fürs
in + dem = im hinter + das = hinters
über + dem = überm in + das = ins
unter + dem = unterm über + das = übers
von + dem = vom um + das = ums
vor + dem = vorm unter + das = unters
zu + dem = zum vor + das = vors

Wybrane zwroty przyimkowe

am 2. März 1999 – drugiego marca 1999 roku


am Abend – wieczorem
am Apparat – przy telefonie, przy aparacie
am Bahnhof – na dworcu kolejowym, obok dworca kolejowego
am Ende – na ko cu, pod koniec
am Fenster – przy oknie, obok okna, na oknie (firanka)
am Herzen – na sercu (co komu le y)
am Kiosk – w kiosku (Niemcy kupuj gazety „przy kiosku„), obok kiosku
am Meer – nad morzem
am Morgen – nad ranem, rano
am Nachmittag – po południu
am Platz – na miejscu
am See – nad jeziorem
am zweiten Tag – na drugi dzie , w drugim dniu
an Bord – na pokładzie
an den See – nad jezioro
an der Grenze – na granicy
an der Haltestelle – na przystanku
an der Reihe – po kolei
an der See – nad morzem
an der Universität – na uniwersytecie
an der Wand – na cianie
an der Weichsel – nad Wisł
an die See – nad morze
ans Meer – nad morze
auf Deutsch – po niemiecku
auf diese Art und Weise – w ten sposób
51
auf diesem Gebiet – na tym obszarze / terenie ; w tej dziedzinie
auf jeden Fall – w ka dym razie
auf Zimmer 5 – do pokoju numer 5 (dotyczy przewa nie pokoju hotelowego, np. Bringen Sie das
Frühstück auf Zimmer 5!)
außer Betrieb – nieczynny
aus Versehen – przez nieuwag , niedopatrzenie
bei Berlin – pod Berlinem
bei der Diskussion – w czasie dyskusji
beim Abendessen – w czasie kolacji, przy kolacji
beim Fernsehen – w czasie ogl dania telewizji, przy ogl daniu telewizji
beim Skifahren – w czasie jazdy na nartach
das Buch von hier – ksi ka st d (ta która tu była / le ała / powinna by )
den Tag über – przez dzie , w ci gu dnia
durch Fleiß – poprzez pilno (swój wysiłek)
für 20 Zloty – za 20 złotych
für das Buch – na ksi k (np. pieni dze)
für das Konzert – na koncert (np. pieni dze)
für den Frieden – za pokojem / o pokój, (np. opowiada si za pokojem, walczy o pokój)
für einen Tag – na jeden dzie
für heute – na dzisiaj
für zwei Personen – dla dwóch osób
gegen 12 – około 12 (godziny)
gegen Abend – pod wieczór
gegen die Mode – wbrew modzie, niemodny
Geld für ... – pieni dze na ...
im Allgemeinen – ogólnie rzecz bior c
im Ausland – za granic
im Bett – w łó ku
im ersten Stock – na pierwszym pi trze
im Frieden – w pokoju (bez wojny)
im Süden – na południu
im Urlaub – na urlopie
im Winter – w zimie
in 2 Tagen – za 2 dni
in den Ferien – na feriach / wakacjach
in der BRD – w RFN
in der Gartenstraße – na ulicy Ogrodowej
in der Stunde – w ci gu godziny
in die Ferien – na ferie / wakacje (np. jecha )
in dieser Beziehung – pod tym wzgl dem
in einer Woche – za tydzie / w ci gu (jednego) tygodnia
in jeder Beziehung – pod ka dym wzgl dem
ins Ausland – za granic
ins Bett – do łó ka
ins Café – do kawiarni
in Urlaub – na orlop (np. jecha )
Lehrer für Deutsch – nauczyciel j zyka niemieckiego (Deutschlehrer)
Ministerium für Außenhandel – Ministerstwo Handlu Zagranicznego (Außenministerium)
mit dem Auto – samochodem (np. jecha )
52
mit dem Löffel – ły k (np. je )
Modell von 1942 – model z roku 1942
nach Berlin – do Berlina
nach der Mode – zgodnie z mod / modnie
nach einem Jahr – po roku
nach Hause – do domu
nach links – w lewo (wystarczy te samo „links”)
nach meiner Meinung – moim zdaniem (meiner Meinung nach)
ohne Spaß – bez przyjemno ci / rado ci
seit langem – od dawna
über 100 Zloty – ponad 100 złotych
über die Straße – przez ulic (przej ) / na wynos (piwo)
über eine Woche – ponad (jeden) tydzie
unter anderem – mi dzy innymi
unter uns – w ród nas
unter vier Augen – w cztery oczy
vom Reisebüro – od biura podró y (np. dosta co ) / z biura podró y (wraca , i , przychodzi )
von Beruf – z zawodu
von da – od tego miejsca / punktu
von da an – od tej chwili / tego momentu
vor Angst – ze strachu
vor Hunger – z głodu
Was verstehst du darunter? – Co przez to rozumiesz?
Zeit zum Spielen – czas na zabaw / do zabawy / na gr / do gry
Zeit zum Üben – czas na wiczenie / do wiczenia
zu 40 Zloty – za 40 złotych
zu Besuch – z wizyt
zu Bett – do łó ka (spa )
zu Ende – sko czy si (Die Deutschstunde ist zu Ende.)
zu Fuß – na nogach
zu Gast – w go ci
zu Hause – w domu
zum Abendessen – na kolacj (np. i / zaprosi kogo )
zum Bahnhof – do dworca kolejowego / na dworzec kolejowy
zum Beispiel – na przykład
zum ersten Mal – po raz pierwszy
zum Mittagessen – na obiad
zum Namenstag – na imieniny
zur Arbeit – do pracy
zur Schule – do szkoły
zur Zeit – w chwili obecnej / teraz
zu Weihnachten – na Bo e Narodzenie

53
PRZYSŁÓWEK
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

Przysłówek jest nieodmienn cz ci mowy, ł czy si przewa nie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym
przysłówkiem. Przysłówek podlega stopniowaniu. Rozró niamy ró ne grupy przysłówkowe, w zale no ci od
pytania, jakie stawiamy:
- okre laj ce sposób: wie?
schnell (szybko) , gut (dobrze), schwer (ci ko), sicher (napewno), gewiss (pewnie), natürlich (naturalnie),
ungedingt (koniecznie), fast (prawie), wohl (chyba), vielleicht (mo e), wahrscheinlich (prawdopodobnie), ziemlich
(dosy ), beinahe (o mało co), gar nicht (w ogóle nie), keineswegs (wcale nie), kaum (ledwo), vermutlich
(przypuszczalnie)
- okre laj ce miejsce, kierunek: wo? wohin? - links (na lewo), überall (wsz dzie), dorthin (tam), geradeaus (prosto),
hier (tutaj), da (tam), draußen (na zewn trz), drinnen (wewn trz), unten (na dole), oben (na górze)
- okre laj ce por , czas, seit wann?, seit?, bis?, wie lange?
heute (dzi ), gestern (wczoraj), vorgestern (przedwczoraj), gerade (wła nie), sofort (natychmiast), bereits (ju ), oft
(cz sto), immer (zawsze), morgens (rano), zuerst (najpierw), abends (wieczorem), vorher (przedtem), zuletzt (w
ko cu), nie (nigdy), einmal (kiedy ), übermorgen (pojutrze)
- podkre laj ce znaczenie wyrazu okre lanego: sehr gut (bardzo dobrze), besonders (szczególnie), ganz kalt
(całkiem zimno).

Stopniowanie przyimków

54
Stopniowaniu podlegaj przysłówki utworzone od przymiotników, a tak e takie przysłówki, jak: oft, bald, wenig,
viel, gern. Podobnie jak w stopniowaniu przymiotników, s trzy stopnie: równy (Positiv), wy szy (Komparativ) i
najwy szy (Superlativ).
Formy stopniowanych przysłówków s nieodmienne. Stopie wy szy tworzymy przez dodanie ko cówki -er,
najwy szy dodaj c przed przysłówkiem "am" i ko cówk -sten lub -esten (gdy przysłówek ko czy si na -ß, -z, -x, -
t).
Niektóre przysłówki tworz stopie najwy szy bez "am", tylko z ko cówk -st lub -(e)stens, np:

stopie równy stopie wy szy stopie najwy szy


bald (wkrótce) eher am ehesten
billig (tanio) billiger am billigsten
dunkel (ciemno) dunkler am dunkelsten
gern (ch tnie) lieber am liebsten
gut (dobrze) besser am besten
kurz (krótko) kürzer am kürzesten
lange (długo) länger am längsten
nahe (blisko) näher am nächsten
oft (cz sto) öfter am häufigsten
schnell (szybko) schneller am schnellsten
schön (pi knie) schöner am schönsten
teuer (drogo) teurer am teuersten
viel (du o) mehr am meisten

Przysłówki zaimkowe

Przysłówki da, wo poł czone z przyimkami nazywamy przysłówkami zaimkowymi. Stosujemy je wtedy, gdy w
zdaniu wyst puje przyimek z rzeczownikiem - zast pienie tego wyra enia przysłówkiem zaimkowym znacznie
skraca i upraszcza zdanie, a tak e pozwala unikn powtarzania zwrotów.
np.
In der Ecke links steht die Badewanne. Über der Badewanne hängt ein großer Spiegel.
Darüber hängt ein großer Spiegel

Rozró niamy dwa rodzaje przysłówków zaimkowych: wskazuj ce i pytaj ce.


Przysłówki zaimkowe wskazuj ce, tworzymy stawiaj c przed przyimkiem przysłówek da- lub dar- (je eli przyimek
zaczyna si od samogłoski).
Przysłówki zaimkowe pytaj ce tworzymy poprzedzaj c przyimek cz stk wo- lub wor- (jezeli przyimek zaczyna si
od samogłoski). Pytania mog wi c brzmie :
Worüber hängt ein großer Spiegel?
Wobei hat meine Tochter geholfen?
Przysłówków zaimkowych u ywamy tylko w odniesieniu do rzeczy a nigdy do osób.

55
Liczebnik
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
1. Liczebniki główne
Liczebniki głowne odpowiadaj na pytanie: wieviel? (ile?)

0 Null
1 eins 11 elf 21 einundzwanzig 31 einunddreißig
2 zwei 12 zwoelf 22 zweiundzwanzig 40 vierzig
3 drei 13 dreizehn 23 dreiundzwanzig 50 fünfzig
4 vier 14 vierzehn 24 vierundzwanzig 60 sechzig
5 fünf 15 fünfzehn 25 fünfundzwanzig 70 siebzig
6 sechs 16 sechzehn 26 sechsundzwanzig 80 achtzig
7 sieben 17 siebzehn 27 siebenundzwanzig 90 neunzig
8 acht 18 achtzehn 28 achtundzwanzig 100 hundert
56
9 neun 19 neunzehn 29 neunundzwanzig 101 hunderteins
10 zehn 20 zwanzig 30 dreißig 125 hundertfünfundzwanzig

200 zweihundert
201 zweihunderteins
225 zweihundertfünfundzwanzig
300 dreihundert
400 vierhundert
500 fünfhundert
600 sechshundert
700 siebenhundert
800 achthundert
900 neunhundert
1000 (ein) tausend
1000000 (eine) Million
1000 Millionen = eine Milliarde
1000 Milliarden = eine Billion
28.953 achtundzwanzigtausendneunhundertdreiundfünfzig
526.997
fünfhundertsechsundzwanzigtausendneunhundertsiebenundneunzig

die Null, die Million (-en), die Milliarde (-n) pisze si wielk liter , poniewa s one
rzeczownikami.

Lata podajemy za pomoc liczebników głównych.

1991- neunzehnhunderteinundneunzig
1789- siebzehnhundertneunundachzig

2. Liczebniki porz dkowe


Liczebniki od 1 do 19 tworzymy je dodaj c do liczebnika głównego przyrostek -te: der zweite,
das fünfte.

WYJ TKI !!!


der 3.= der dritte, der 1.= der erste, der 7. = der siebte, der 8.= der achte

Liczebniki od 20 tworzymy przez dodanie do liczebnika głównego przyrosteka -ste: der, die, das
zwanzigste; der, die, das einundzwanzigste etc.
Po liczebnikach porz dkowych stawiamy zawsze kropk : der 1.Juli (der erste Juli)
Liczebniki porz dkowe stosuje si głównie do oznaczania dnia miesi ca, np.: Heute ist der dritte
März (der 3. März).
Seine Mutter ist am ersten Juli 1986 geboren. (am 1.Juli 1986 geboren).

3. Liczebniki ułamkowe i dziesi tne

Mianownik tworzymy przez dodanie do liczebnika głownego przyrosta -tel do 19 wł cznie,


natomiast -stel od dwudziestu w gór ,
np.
1/19 - ein Neunzehntel
2/21 - zwei Einundzwanzigstel

57
Liczebniki dziesi tne tworzymy od liczebników głównych.
np.
0,28 - null Komma acht fünf
2,58 - zwei Komma fünf acht

4. Liczebniki mno ne, nieokre lone i wielokrotne

Liczebniki mno ne odpowiadaj na pytania: wievielmal? (ile razy?) oraz wie oft? (jak cz sto?)
Tworzymy je przez dodanie do liczebnika głównego przyrostka -mal.
np.
einmal - raz
zweimal - dwa razy
dreimal - trzy razy
viermal - cztery razy
fünfmal - pi razy

Liczebniki mno ne:

einmal - jednokrotnie
mehrmals - kilkakrotnie
vielmals - wielokrotnie
oftmals - cz stokrotnie

Liczebniki wielokrotne tworzymy przez dodanie do liczebnika głównego przyrostka -fach.


np.
zweifach - dwukrotny
dreifach - trzykrotny
vielfach - wielokrotnie
mehrfach - kilkakrotnie

Zaimek
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
1. Zaimek osobowy

Singular :
N.Wer? (Kto? Co?) ich (ja) du (ty) er (on) sie (ona) es (ono)
G.Wessen? (Czyj?) meiner (mój) deiner (twój) seiner (jego) ihrer (jej) seiner (jego)
D.Wem? (Komu?) mir (sobie) dir (tobie) ihm (jemu) ihr (jej) ihm (jemu)
A.Wen? (Kogo? Co?) mich (siebie) dich (ciebie) ihn (jego) sie (j ) es (je)

Plural :
Nominativ wir (my) ihr (wy) sie (oni,one) Sie (pan,pani,pa stwo)
Genitiv unser (nasze) euer (wasze) ihrer (ich) Ihrer (pana,pani,pa stwa)
Dativ uns (nam) euch (wam) ihnen (im) Ihnen (panu,pani,pa stwu)
58
Akkusativ uns (nas) euch (was) sie (ich) Sie (pana,pani ,pa stwa)

np.Ich helfe ihr gern. (Ch tnie jej pomagam.)


Gib mir das Buch. (Daj mi t ksi k !)
Wie geht es Ihnen? (Jak si pani powodzi?)

Zaimki osobowe w dopełniaczu s bardzo rzadko urzywane.


Hier sind Buecher meiner Schwester. (Oto ksi ka mojej siostry.)
Gedenkst du meiner ? ( Czy wspominasz mnie?)

2. Zaimek dzier awczy


Warto pami ta , e w l.p. zaimek ten "zachowuje si " dokładnie tak , jak rodzajnik nieokre lony

Odmiana zaimka dzier awczego :


a) zaimek osobowy
Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural
Nominativ mein (mój) meine (moja) mein (moje) meine (moje)
ICH (JA) Genitiv meines (mój) meiner (moja) meines (moje) meiner (moje,moi)
Dativ meinem (mojemu) meiner (mojej) meinem (mojemu) meinen (moim)
Akkusativ meinen (mojego) meine (moj ) mein (moje) meine (moich,moje)

Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural


Nominativ dein (twój) deine (twoja) dein (twoje) deine (twoje)
DU (TY) Genitiv deines (twój) deiner (twoja) deines (twoje) deiner (twoje,twoi)
Dativ deinem (twojemu) deiner (twojej) deinem (twojemu) deinen (twoim)
Akkusativ deinen (twojego) deine (twoj ) dein (twoje) deine(twoich,twoje)

Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural


Nominativ sein (jego) seine (jego) sein (jego) seine (jego)
ER, ES Genitiv seines (jego) seiner (jego) seines (jego) seiner (jego)
ON, ONO Dativ seinem (jego) seiner (jego) seinem (jego) seinen (jego)
Akkusativ seinen (jego) seine (jego) sein (jego) seine (jego)

Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural


Nominativ ihr (jej) ihre (jej) ihr (jej) ihre (jej)
SIE (ONA) Genitiv ihres (jej) ihrer (jej) ihres (jej) ihrer (jej)
Dativ ihrem (jej) ihrer (jej) ihrem (jej) ihren (jej)
Akkusativ ihren (jej) ihre (jej) ihr (jej) ihre (jej)

Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural


Nominativ unser (nasz) unsere (nasza) unser (nasze) unsere (nasze)
WIR
Genitiv unseres (nasze) unserer (naszej) unseres (naszego) unserer (naszych)
(MY)
Dativ unserem (naszemu) unserer (naszej) unserem (naszemu) unseren (naszym)
Akkusativ unseren (naszego) unsere (nasze) unser (nasze) unsere (nasze)

Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural


Nominativ euer (wasz) eure (wasza) euer (wasze) eure (wasze)
IHR (WY) Genitiv eures (wasz) eurer (wasza) eures (wasze) eurer (wasze)
Dativ eurem (waszym) eurer (waszym) eurem (waszemu) euren (waszym)
Akkusativ euren (waszego) eure (wasze) euer (wasze) eure (wasze)

Osoba Przypadek Maskulinum Femininum Neutrum Plural


ihr (ich), ihre(ich),Ihre ihr (ich),Ihr ihre(ich),Ihre(pani,
Nominativ
Ihr(pani,pa , (pani,pa ,pana, (pani,pa ,pana, pa ,pana,panów,
59
pana,panów,pa s panów, pa stwa) panów,pa stwa) pa stwa)
twa)
ihres
(ich),Ihr(pani, ihrer (ich), Ihrer ihres (ich), Ihres ihrer (ich), Ihrer
sie
Genitiv pa , (pani, pa , pana, (pani,pa , pana, (pani, pa , pana,
(ONI,ONE)
pana,panów, panów, pa stwa) panów,pa stwa) panów, pa stwa)
pa stwa)
SIE (pani, ihrem (ich),
ihrer (ich),Ihrer ihrem (ich),Ihrem ihren (ich), Ihren
panie, pan, Ihrem (pani,pa ,
Dativ (pani, pa , pana, (pani,pa , pana, (pani, pa , pana,
panowie, pana,
panów, pa stwa) panów, pa stwa) panów, pa stwa)
pa stwo) panów,pa stwa)
ihren (ich), Ihren ihre (ich), Ihre (pani, ihr (ich), Ihr (pani, ihr (ich), Ihr (pani,
Akkusativ (pani, pa , pana, pa , pana, panów, pa , pana, panów, pa , pana, panów,
panów, pa stwa) pa stwa) pa stwa) panstwa)

3. Zaimek zwrotny - rozdział czasowniki zwrotne

4. Zaimek nieokre lony

a) "man"
Zaimek nieokre lony "man" ł czy si tylko z trzeci osob l.p.czasownika. Wyst puje w stronie
czynnej.
np.:
Man darf hier rauchen.(Wolno tu pali .)
Man trinkt hier viel Wasser.(Tutaj pije si du o wody.)

b) "jemand" - kto , "niemand" - nikt


Nominativ jemand niemand
Genitiv jemandes niemandes
Dativ jemandem niemandem
Akkusativ jemanden niemanden

np. Niemand war heute abend zu Hause. (Dzi wieczorem nie było nikogo w domu).

c) "etwas" - co , "nichts" - nic


np.
Ich habe etwas für dich. (Mam co dla ciebie.)
d) "jemand" - kto , "niemand" - nikt
e) "es" - wyst puje w zdaniu jako formalny podmiot. np. Es klingelt. (Dzwoni), Es regnet.
(Pada)

5. Zaimki wskazuj ce:


der, die, das, dieser, diese, dieses - ten, ta, to. Odmienia si jak rodzajnik okre lony.
jener, jene, jenes - tamten, tamta, tamto. Odmienia si jak rodzajnik okre lony.
solcher, solche, solches - taki, taka, takie. Odmienia si jak rodzajnik okre lony.
alle - wszyscy.
jeder, jede, jedes - ka dy,-a,-e. Odmienia si jak rodzajnik okre lony.
mancher, manche, manches (niektóry, -a, -e). Odmienia si jak rodzajnik okre lony.
viele - wielu

60
wenige - kilku
mehrere - kilka, kilku
einzelne - pojedy cze
einige - kilka, kilku
andere - inni, drudzy

6. Zaimki pytaj ce

1.Wer? - Kto?
Wer steht in dem Garten ?Die Schüler stehen in dem Garten .

2.Was? - Co?
Was liegt auf dem Tisch ? Die Bücher liegen auf dem Tisch. -

3.Wie? - Jaki? Jaka?Jakie?Jacy? , Jak?


Das Haus ist schön. - Wie ist das Haus ?

4.Wann? - Kiedy?
Wann fahren wir nach Deutschland? Im Sommer fahren wir nach Deutschland. -

5.Wo? - Gdzie?
Wo sind die Kinder? Die Kinder sind in der Schule.

6.Woher? - Sk d?.
Woher kommt John? John kommt aus Amerika.

7.Wohin? - Dok d?
Wohin gehst du ? Ich gehe in die Schule.

8.Wessen? - Czyj?Czyja?Czyje?
Wessen Ball ist das ? Das ist mein Ball.

7. Zaimek wzajemny

Stosunek wzajemno ci okre lamy przez dodanie do przyimka słówka "einander".


np.
eineinander, aufeinander, hindereinander, miteinander, füreinander, voreinander
Wir hatten Angst voreinander. (Bali my si przed sob )

61
SKŁADNIA
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

1. Odpowiedzi twierdz ce:

Zdanie twierdz ce tworzymy przy pomocy słówka "Ja"


np.
Ist das ein Mädchen. Ja, das ist ein Mädchen.

2. Odpowiedzi przecz ce:

Zdania przecz ce tworzymy przez trzy przeczenia: nein, kein, nicht.


a) nein - Odnosi si do całego zdania i wyst puje przed zdaniem, które jest zaprzeczane, np.
Wartest du auf Monika? Nein, ich warte auf Monika nicht.
b) kein - u ywamy przy rzeczowniku, np.
Ist das ein Mädchen? Nein, das ist kein Mädchen. Das ist ein Junge.
c) nicht - mo e si odnosi do całego zdania. "Nicht" wyst puje bezpo rednio po czasowniku
(je eli odnosi si do całego zdania). W zdaniach zło onych stoi "Nicht" przed bezokolicznikiem
lub imiesłowem.

62
Negacj mog tak e oznacza :

etwas (co ) nichts (nic)


jemand (kto niemand (nikt)
immer (zawsze) nie (nigdy)
überalle (wsz dzie) nirgends (nigdzie)
auf jeden Fall (na wszelki przypadek) keinesfalls (w adnym wypadku)
noch (jeszcze) nicht mehr (ju nie)
schon (ju ) noch nicht (jeszcze nie)

Szyk wyrazów w zdaniu głównym

a) szyk prosty - podmot wyst puje przed orzeczeniem, np. Monika geht heute ins Konzert.
b) szyk przestawny - podmiot wyst puje po orzeczeniu, np. Heute geht Monika ins Konzert.

Na drugim miejscu w zdaniu stoi zawsze cz odmienna orzeczenia.

Zdania współrzednie zło one:

Szyk prosty:

• und (i) - Monika hat eine Karte aus München geschrieben und ich habe sie bekommen.
• aber (ale) - Es schneit, aber es ist warm.
• oder (czy) - Gehtst du mit mir oder soll ich alleine gehen?
• denn (poniewa ) - Ich habe die Prüfung nicht bestanden, denn ich habe nicht gelernt.
• sondern (lecz) - Er geht nicht ins Kino, sondern ins Konzert.

Szyk przestawny:

• dann (potem) - Ich arbeite bis 6 Uhr morgens, dann gehe ich immer schlafen.
• sonst (w przeciwnym razie) - Beeit euch, sonst verpaßt den Zug!
• anderseites (z drugiej storny) - Einerseits möchte ich einkaufen gehen, anderseits muß ich
lernen.
• trotzdem (pomimo to) - Monika hat wenig Zeit, trotzdem geht sie ins Kino.
• darum, deshalb, deswegen (dlatego, z tego powodu) - Ich habe keinen Hunger,
darum/deshalb/deswegen esse ich zu Mittag nicht.

ZDANIE OKOLICZNIKOWE PRZYCZYNY

Orzeczenie wyst puje w tym zdaniu zawsze na ko cu zdania!

• weil (da) - poniewa - zdanie okolicznikowe przyczyny zawsze zaczynamy tym spójnikiem.
np. Weil sie krank war, ging sie nicht in die Schule. Sie ging nicht in die Schule, weil sie
krank war.

ZDANIE DOPEŁNIENIOWE

63
Orzeczenie wyst puje w tym zdaniu zawsze na ko cu zdania!

• dass - e - Der Mann sagt, dass er heute nicht in die Arbeit geht.
• ob - czy - Er fragt Monika, ob sie heute Zeit für ihn hat.
• warum - dlaczego - Ich frage mich, warum ich immer keine Zeit habe.
• woher - sk d - Der Lehrer fragte mich gestern, woher ich komme.
• wieviel - ile - Ich weiß nicht genau, wieviel ich monatlich verdiene.
• wo - gdzie - Peter weißt nicht, wo Monika Schmidt wohnt.
• wann - kiedy - Sag mir, wann du nach Berlin fährst.
• was - co - Sag mir, Peter, was du gestern gemacht hast.

Czasowniki które wyst puj najcz ciej w zdaniu głównym:


• behaupten - s dzi , ocenia
• denken - my le
• hören - słucha
• sagen - mówi
• wissen - wiedzie
• hoffen - mie nadziej
• fragen - pyta
• erzählen - opowiada
• sich freuen - cieszy si

ZDANIA CZASOWE
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
W zdaniach czasowych podobnie jak w innych zdaniach pobocznych orzeczenie znajduje si na
ko cu zdania. Zdania czasowe odpowiadaj w j zyku niemieckim na nast puj ce pytania: Bis
wann? (do kiedy?), Seit wann? (od kiedy?), Wie lange? (jak długo?), Wie oft? (jak cz sto?),
Wann? (kiedy?).

ZDANIE OKOLICZNIKOWE CZASU

Cech charakterystyczn zda okolicznikowych czasu jest to, e czynno ci w zdaniu głównym i
pobocznym dziej si w tym samym czasie.

• als - gdy, kiedy, ilekro - Spójnika tego u ywamy wył cznie do czynno ci jednorazowej,
która miała miejsce w przeszło ci, np. Als er 13 Jahre alt war, wollte er Bäcker werden.
• wenn - gdy, kiedy, ilekro - Spójnika tego u ywamy do czynno ci, które si powtarzaj .
Przy nich wyst puj cz sto okre lenia: immer (zawsze) oraz jedesmal (za ka dym razem),
np. Wenn ich in die Schule gehe, nehme ich immer meinen Rucksack.
• nachdem - po tym jak, nast pnie. Zdania z "nachdem" odpowiadaj na pytanie wann?
(kiedy?). Przy tych zdaniach koniecznie jest u ycie nast pstwa czasów według poni szego
schematu:

64
ZDANIE POBOCZNE ZDANIE GŁÓWNE
PLUSQUAMPERFEKT IMPERFEKT
PERFEKT PRÄSENS
PERFEKT FUTUR I

Nachdem er zu Mittag gegessen hatte, ging er ins Kino. (Dwie czynno ci działy si w
przeszło ci, jedna czynno działa si wcze niej od drugiej.)

Nachdem er zu Mittag gegessen hat, geht er ins Kino. (W tym wypadku jedna czynno si
sko czyła, natomiast druga si zaczyna.)

Nachdem er zu Mittag gegessen hat, wird er ins Kino gehen. (W tym przypadku jedna czynno
si sko czyła, a druga si dopiero rozpocznie.)

• während - podczas gdy - W zdaniach z tym spójnikiem dwie czynno ci dziej si w tym
samym punkcie czasowym. Uwaga: Czas w dwóch zdaniach jest identyczny. np. Während
ich im Kino war, war Peter im Theater.
• bevor (ehe) - zanim - W zdaniach z tym spójnikiem czynno w zdaniu pobocznym jest
pó niejsza od czynno ci w zdaniu głównym. Czas jest ten sam. np. Bevor ich ins Konzert
gehe, muss ich die ganze Wohnung aufräumen.
• seitdem - od czasu gdy. Seitdem er in der neuen Schule ist, lernt er fleißiger.

TYLKO POZIOM ROZRSZERZONY

• solange - dopóki - Zdanie to wyra a okres trwania danej czynno ci i odpowiada na pytanie:
wie lange? (jak długo?). Solange Peter krank ist, muss er im Bett bleiben.
• sobald - skoro tylko, jak tylko np. Sobald er nach Hause gekommen ist, rief er seine
Freundin an.
• sooft - tak cz sto jak, ilekro - Sooft ich in Warschau angekommen bin , besuche ich meine
alte Freundin.

ZDANIA PRZYZWALAJ CE
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

• obwohl/obgleich - chocia , np. Obwohl ich keine Zeit habe, gehe ich spazieren.

ZDANIE CELOWE
POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

• damit - aby, eby. Zdanie ze spójnikiem damit odpowiada na pytania: Wozu? (po co?), Zu
welchem Zweck? (w jakim celu?), Mit welcher Absicht? (w jakim zamiarze?). np. Sie geht in
die Stadt, damit sie Einkäufe macht.
• um .... zu - aby, eby. Zdanie ze spójnikiem um ... zu odpowiada na te same pytania co
zdania z damit. Stosujemy ten spójnik tylko wtedy, gdy podmioty w zdaniu głównym i
pobocznym s identyczne. Czasownik w zdaniu z um...zu stoi zawsze w bezokoliczniku, np.
Sie geht in die Stadt, um Einkäufe zu machen.

ZDANIA PRZYDAWKOWE (ZDANIA WZGL DNE)


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY
65
Zdania te tworzymy za pomoc zaimka wzgl dnego: der, die, das, (który, która, któro)
Zaimki wzgl dne stoj zawsze za rzeczownikiem

Odmiana zaimka wzgl dnego:

PRZYPADEK RODZAJ RODZAJ RODZAJ LICZBA


M SKI E SKI NIJAKI MNOGA
Nominativ der die das die
Genitiv dessen deren dessen deren
Dativ dem der dem denen
Akkusativ den die das die

Przykłady:

Das ist das Mädchen, das mir gefällt. (To jest dziewczyna, która mi si podoba)
Das ist der Junge, der 18 Jahre alt ist. (To jest chłopak, który ma 18 lat.)
Das ist das Kind, das den Kindergarten besucht. (To jest dziecko, które chodzi do przedszkola)
Das ist der Rock, den ich heute gekauft habe. (To jest spódnica, która dzisaj kupiłam.)

Zaimek wzgl dny mo e si ł czy z przyimkami, np.:


Das ist eine Frau, mit der ich im Kino war. (To jest kobieta, z któr byłem w kinie.)
Das ist die Dame, von der ich gehört habe. (To jest pani o której słyszałem.)

ZDANIA WARUNKOWE RZECZYWISTE


POZIOM PODSTAWOWY I ROZSZERZONY

• falls/wenn - w wypadku gdy, w razie gdy, np.


Wenn es schneit, bleibe ich zu Hause. (Gdy pada nieg, zostaj w domu.)
Falls es schneit, bleibe ich zu Hause. - Spójnik "falls" mo na zawsze zast pi spójnikiem "wenn"
i odwrotnie.)

• je ... desto/je ... umso - im ... tym. Zdanie główne i poboczne wyst puje zawsze w stopniu
wy szym (przymiotnik), np.
Je älter der Wein ist, desto schmeckt er besser. (Im starsze jest wino, smakuje ono lepiej.)

ZDANIA WARUNKOWE NIERZECZYWISTE


TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Czynno w tych zdaniach odnosi si zawsze do przeszło ci, oba zdania, zarówno główne jak i
poboczne wyst puj w trybie przypuszczaj cym czasu zaprzeszłego (Konjunktiv
Plusquamperfekt). Warunek w tych zdaniach jest niemo liwy do spełnienia., np.

Wenn ich vor der Prüfung "Mittelstufe" nicht krank gewesen wäre, hätte ich mehr gelernt.

ZDANIA SKUTKOWE
TYLKO POZIOM ROSZERZONY
66
Zdania skutkowe wyra aj wynik czynno ci zawartych w zdaniu głównym.

• so dass/so..., dass - tak, e, np. Die Lampe war tief über dem Tisch gezogen, so dass nur das
Buch beleutet war. Nichts ist so weit, dass wir es nicht erreichen.

ZDANIE OKOLICZNIKOWE SPOSOBU


TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Zdanie okolicznikowe sposobu odpowiada na pytania: wie? (jak?), auf welche Art und Weise?
(w jaki sposób?) i zast puje okolicznik sposobu zdania nadrz dnego. Zdania te mo na tłumaczy
jako imiesłów uprzedni na -łszy, -wszy lub współczesny na - c.

• indem - Zdanie z tym spójnikiem ma zawsze ten sam podmiot co zdanie głowne oraz stosuje
si je do tre ci twierdz cej. np. Indem Peter fleißig lernte, verbesserte er seine Leistungen in
Deutsch. (Pilnie ucz c si , poprawił Piotr swoje wyniki z j. niemieckiego)
• dadurch, dass - zdanie to stosuje si podobnie jak zdanie z indem do tre ci twierdz cej, np.
Dadurch, dass Peter fleißig lernte, verbesserte er seine Leistungen in Deutsch.
• ohne, dass - zdanie to stosuje si podobnie jak zdanie z indem do tre ci przecz cej, np. Ich
war eine Woche an der Nordsee, ohne dass ich badete. (Byłem tydzie nad Morzem
Północym nie k pi c si w morzu.)
• ohne ... zu - zdanie to stosuje si wtedy, gdy podmioty w zdaniu głównym i pobocznym s
takie same, stosujemy wtedy bezokolicznik z zu, np. Ohne zu lernen, ging er in die Prüfung.
(Nie ucz c si poszedł na egzamin.)
• anstatt, dass (zamiast eby) - zdanie to stosuje si podobnie jak zdanie z dadurch, dass do
tre ci przecz cej, np. Anstatt dass er lernte, ging er ins Kino (Zamiast si uczy poszedł do
kina.)
• anstatt ... zu - zdanie to stosuje si wtedy, gdy podmioty w zdaniu głównym i pobocznym s
takie same, stosujemy wtedy bezokolicznik z zu, np. Anstatt zu lernen, ging er ins Kino.

PRZYDAWKA ROZWINI TA
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Przydawka rozwini ta jest to przydawka rzeczownika, która jest wyra ona poprzez imiesłowy
czasu tera niejszego lub przeszłego. Wyst puje ona miedzy rodzajnikiem a zaimkiem lub
mi dzy liczebnikiem a imiesłowem, np.

Ein nach Moskau kommender Zug hat 20 Minuten Verspätung. (Poci g przybywaj cy do
Moskwy ma 20 minut opó nienia.)

Die vor dem Restaurant stehenden Deutschen sind aus Berlin. (Niemcy stoj cy przed
restauracj s z Berlina.)

Spójniki dwuczłonowe
Poziom podstawowy i rozszerzony

• weder .... noch - ani, ani (Ich habe weder Hund noch Katze)
• entweder .... oder - albo, albo (Ich gehe entweder ins Kino oder ins Theater)
67
• nicht nur ......, sondern auch - nie tylko, lecz tak e (Er spricht nicht nur Deutsch, sondern
auch Spanisch)
• sowohl ...... als auch - zarówno, jak i (Am Freitag fahre ich sowohl nach Berlin als auch
nach Potsdam)

PARTYKUŁY
TYLKO POZIOM ROZSZERZONY

Partykuły s nieodmienne, przy ich pomocy rozmówca wyra a swój stosunek do jakiego
zdarzenia.

Wybrane partykuły:

aber – Du bist aber frech! (ale / ale )


68
auch – Auch wir verstehen es nicht. (tak e, nawet)
also – Also gehen wir! (wi c)
besonders – Sie macht das besonders gut. (szczególnie, wyj tkowo)
bloß – Wo ist er bloß? ( jedynie, tu jednak jako partykuła: gdzie – wzmocnienie wypowiedzi w
stosunku do zwykłego „gdzie„)
denn – Was haben Sie denn gemacht? (bo / poniewa ; tu jako jednak jako partykuła: có –
wzmocnienie wypowiedzi w stosunku do zwykłego „co”)
doch – Geh doch schon! (jednak, tu: id e)
eben – Du sollst eben nicht schwatzen. (wła nie)
etwa – Ist er etwa krank? (około, tu: czy by / mo e)
fast – Er hat fast niemals Geld. (prawie)
ganz – Sie ist ganz nett! (całkiem, zupełnie)
gar – Sie hat gar keinen Appetit! (wcale)
immer – Es wird immer kälter. (zawsze, tu: coraz)
mal – Lass mal sehen! (raz, tu: no – jako słowo zach caj ce)
noch – Ich muss es noch einmal wiederholen.(jeszcze)
nur – Was werde ich nur ohne dich machen? (tylko, tu jako jednak jako partykuła: có –
wzmocnienie wypowiedzi w stosunku do zwykłego „co”)
schon – Du wirst es schon finden. (ju , tu: na pewno)
sehr – Bist du sehr müde? (bardzo)
so – Er hat so viele Freunde. (tak)
überaus – Sie ist überaus glücklich. (ponad wszystko)
viel – Er lernt schon viel besser. (du o, wiele)
weit – Sie ist weit klüger als er. (daleko, tu: o wiele)
ziemlich – Ich bin ziemlich müde. (dosy , do )
zu – Das ist zu weit für mich. (za, zbyt)

POJ CIA GRAMATYCZNE

Adjektiv n -s, -e – przymiotnik


Adverb n -s, -ien – przysłówek
Akkusativ m -s, -e – biernik
Aktiv n -s – strona czynna
Anführungszeichen n -s, - – cudzysłów
Artikel m -s, - – rodzajnik
attributiv – przydawkowy
69
Ausrufezeichen n -s, - – wykrzyknik
bestimmter Artikel – rodzajnik okre lony
Bestimmungswort n -(e)s, (ö)-er – wyraz okre laj cy
Dativ m -s, -e – celownik
Deklination f -, -en – odmiana (rzeczownika, przymiotnika, zaimka, liczebnika)
deklinieren – odmienia (rzeczownik, przymiotnik, zaimek, liczebnik)
Demonstrativpronomen n -s, - – zaimek wskazuj cy
Diminutiv n -s, -e – zdrobnienie
Diphthong m -(e)s, -e – dwugłoska
Doppelpunkt m -(e)s, -e – dwukropek
Eigenname m -ns, -n – imi własne
Femininum n -s, Feminina – rodzj e ski; rzeczownik rodzaju e skiego
Finalsatz m -(e)s, (ä)-e – zdanie celowe
Fragesatz m -es, (ä)-e – zdanie pytaj ce
Fragezeichen n -s, - – znak zapytania, pytajnik
Futur I n -s – czas przyszły I
gemischte Deklination – odmiana mieszana
Genitiv m -(e)s, -e – dopełniacz
gerade Wortfolge – szyk prosty
Geschlecht n -(e)s, -er – rodzaj
Grammatfk f -, -en – gramatyka
Grundwort n -(e)s, (ö)-er – wyraz zasadniczy
Hauptsatz m -es, (ä)-e – zdanie główne
Hilfsverb n -s, -en – czasownik posiłkowy
Imperativ m -s, -e – tryb rozkazuj cy
Imperfekt n -s, -e – czas przeszły (I), Präteritum
Indefinitpronomen n -s, - – zaimek nieokre lony
Indikativ m -s, -e – tryb oznajmuj cy
Infinitiv m -s, -e – bezokolicznik
Interrogativpronomen n -s, - – zaimek pytaj cy
intransitiv – nieprzechodni
Inversion f -, -en – szyk przestawny
Kardinale n -s, Kardinalia – liczebnik główny
Kasus m -, - – przypadek
Komma n -s, -s od. -ta – przecinek
Komparation f -, -en – stopniowanie
Komparativ m -s, -e – stopie wy szy
Kompositum n -s, Komposita – wyraz zło ony
Konditionalis – tryb warunkowy
Konditionalsatz m -es, (ä)-e – zdanie warunkowe
Konjugation f -, -en – odmiana czasownika
konjugieren – odmienia czasownik
KonjunktIon f -, -en – spójnik
Konjunktiv m -s, -e – tryb przypuszczaj cy
Konsonant m -en, -en – spółgłoska
Maskulinum n -s, Maskulina – rodzaj m ski; rzeczownik rodzaju m skiego
männlich – m ski, rodzaju m skiego
Modalverb n -s, -en – czsownik modalny (posiłkowy trybu)
Nebensatz m -es, (ä)-e – zdanie poboczne
70
Negation f -, -en – przeczenie
Neutrum n -s, Neutra – rodzaj nijaki; rzeczownik rodzaju nijakiego
Nominativ m -s, -e – mianownik
Numerale n -s, Numeralia – liczebnik
Objekt n -es, -e – dopełnienie
Objektsatz m -es, (ä)-e – zdanie dopełnieniowe
Ordinale n -s, Ordinalia – liczebnik porz dkowy
Partizip I n -s, -ien – imiesłów czynny
Partizip II – imiesłów bierny
Passiv n -s – strona bierna
Perfekt n -s – czas przeszły (II)
Person f -, -en – osoba
Personalpronomen n -s, - – zaimek osobowy
Plural m -s, -e o. Pluralia – liczba mnoga
Plusquamperfekt n -s – czas zaprzeszły
Positiv m -s, -e – stopie równy
Possessivpronomen n -s, - – zaimek dzier awczy
Prädikat n -s, -e – orzeczenie
prädikativ – orzecznikowy
Präfix n -es, -e – przedrostek
Präposition f -, -en – przyimek
Präsens n -, Präsentia – czas tera niejszy
Pronomen n -s, - o. Pronomina – zaimek
Präteritum n -s, Präterita – czas przeszły I, Imperfekt
Pronominaladverb n -s, -ien – przysłówek zaimkowy
Punkt m -(e)s, -e – kropka
Reflexivpronomen n -s, - – zaimek zwrotny
Reflexivverb n -s, -en – czasownik zwrotny
Relativpronomen n -s, - – zaimek wzgl dny
Satz m -es, (ä)-e – zdanie
Satzgefüge n -s, - – zdanie zło one podrz dnie
sächlich – nijaki, rodzaju nijakiego
Singular m -s, -e o. Singularia – liczba pojedyncza
schwache Deklination – odmiana słaba
starke Deklination – odmiana mocna
Steigerung f -, -en – stopniowanie
Substantiv n -s, -e – rzeczownik
Subjekt n -(e)s, -e – podmiot
Suffix n -es, -e – przyrostek
Superlativ m -s, -e – stopie najwy szy
Syntax f – składnia, nauka o zdaniu (składaniu zda )
transitiv – przechodni
Umlaut m -(e)s, -e – przegłos
unbestimmter Artikel – rodzajnik nieokre lony
unregelmäßig – nieregularny
Verb n -s, -en – czasownik
versetzte Wortfolge – szyk przestawny
weiblich – e ski, rodzaju e skiego
Vokal m -s, -e – samogłoska
71
Wortbildung f - , -en – słowotwórstwo
Wortfolge f -, -n – szyk wyrazów
Zeit f -, -en – czas

72