Sie sind auf Seite 1von 587

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei – eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http://books.google.com durchsuchen.
3
3-1
82-

1 35
5.

R
DE

XXXXXXXXXXXXXXXXXXX.

BIBLIOTECA

COMPLUTENSB .
10
yo
É.35.6. 2. N. %

EXXXXX ***
IS

IHIS it!
EM

RA

ooroo )
' S

ZXODU , 1.vil.
/

DIS QVÍSÍTÍONVM
Exodus , cay.vil .
Exodus, cap. XI ,
MAGICARVM

I IBRI SEX :

Puidue itkivetur'atrurura cuziwanım


artim, renarm wipediilimum

0.2 dholde,

Guiocmeuli teicis,
FON
Pabolo,

Auctore

LM 275 10 : 2.70 . chille...


Exodus, taj VIIS
EXet , ,
Presbytero, ul.Kientrato iskevlezla
Decore le invicademia
GRATZES nunc in
DIT
IHR

SALMANCAST

public 3.27.1 :

10.4ptum
Profesiores

SAN LEOOpus y.rimis iuri's longe


esalili'uo á castecutii

Exodus, cap.x Exodus,.lap.VIIS


VAS

Jana
Exoduse lapvm
Exodww.cap.vult

LVGDVNI,
Exodus, cap.vn ApvD IOANNEM PILLEHOTTE Exodou , tay.vn
Cum priuilegio S. Cesar. Maiest.
ů Gallidium Rigi Chinftiani , Jde 30n 49'rra ,
16 08

Delileria de Desce chel dle.ie


e
rt
pa

D EP VLSI O , S E V

EPISTOLA APOLOGETICA

CONTRA C.VI V S D AM

ſuggeſtionem .
1
A D ILLVSTRIS S. ET REVERENDISS.

Congregationem Inquiſitionis generalis Sacræ Fidei,Rome.

VMQVAM fuiſſem arbitratus has meas humilesmíricas æmulationiş flam


mis adAlandas: factum tamen.Nam Fr. Thomas Maluenda Dominicanus, in
sh
operis de Antichriſto auétuario pagina 4.Additione ad pag.319.col. 2. linca.
18.Ynum me delegit cui vna (quod aiunt)manu panem portigens , altera la
pidem impingeret.In ſpeciem laudat re ipla conatur-libro meo nigrum The-1
ta appingere.Verba cius ( viri & Domini Illuftriffimi ac Reucrendil.) lunt ifta
Fr. Tho
'mæ Malué Martinum Dei Rio ,qui tribus integris tomis Magicarum Difquifitonum.curzo
da verba. fiflimè có vberrimè de tota in vniuerſum Magia,eiuſque generibus poft alios,nuper
diſeruit.In quibus ſcriptis ſimulta infint ſcitu cum digna,tum viilia ,ac que pre
ſertim vſui magnopere esſepoſſintad locupletandam hanc noftram de magi-1,ac ;
etiam de miraculis Antichriſtııraćłationem , at vellemus expendi num iuuius reli
ligioni Chriſtians eſſet,ne eiufmodi commentaria paſſim o promiſcuè manus omnium vulgo ſubirent, ne in multis
parùm pijs hominibus illex eſſe poſſint nouas e reprobatas curioſitaies perſcrutandi ac experiundi, ne dum noxia
(Depulfio. I'vitare docentur,venenum potiùs quàm antidotum bibant.] Hactenus ille ,latus mcum non enſe ſtricto ,ſed dolo
ne clanculum petens. præiuit aliis, qui poftea eodem colore,omnem vim exeruerunt ve Romæ ac Pinciæ ,
opus , canto applauſu ,à Catholicis, etiam fidei Quæſiſtoribus receptum , prohiberetur.Hoc agunt,more ſuo,
ve nihil in minima noftra Societate typis euulgetur,cui nó genuinum infigát.Experti Magni pietate & cru
ditione viri,Illuftriff.Bellarminus,Maldonatus,Molina,Suarez,Valquius; quorum nullus ab hoc vréteven
to tranſiit immunis.his accenferi,licet mihi ſit optandum ;tamen quia meæ mihi cenuitatis comfcius fum ,
cenſui cenſuram hanc ( li fic vocanda ) minimè negligendam .
Vt inde ordiar vbi ille deſiit:humiliter oro ,vt Sacræ fidei Quæfitores,qua ſunt iuſtitia ,prudentia , pieta
te, ad quos harum litium deciſio pertinet, fequentia perpendant.
Primùm vnde hæc redargutio proficiſcatur, & quis ille qui hunc metum prætexit:proficiſcitur ab illius
Conſidera ordinis ( licet Sancti) viris,qui ſe palàm vtaduerfarios, & impugnatores Societatis gerunt, vel clanculum
tio priina . ex infidiis arrodunt ; & magno niſu per Hiſpaniam , Italiam , & alias orbis partes, inuidiam Societati excita
re, & Patrum Societatis ſententias atque ſcripta,per ſe,ac emillarios ſuos,mendaces hiſtoricos , & alios de
nigrare moliuntur :curantes maximoperè, ve vel libri prohibcantur, vel ad tempus lectio ſuſpendatur , vel
aliqua ignominiæ nota aſpergantur. Quamobrem contendo inſtituti huius homines , nec vt iudices , nec
ve teſtes contra Societatis noftræ homines,vel Societatis ſcripta, vllo modo admittendos :fed pro accuſa
toribus & aduerſariis audiendos habendóſque.
2 Secondo obſeruandum iſta Maluendæ verba non haberi in omnibus exemplaribus , è quibus ipfo con
ſentiente ſublata ,manliſle in quibuſdam tantùm.Vnde colligitur ne ipſi quidem hoc conſtanter viſum ,
ſed rc minus perpenfa ſcriptum fuiſſe: vt ſunt in eodem opere de Antichriſto , contra Illuſtriſſimos Baro
nium ,Bellarminum , Patrem Pererium Riberam , & alios noſtros multa fatis afperè & Catonianè, ne quid
dicain aliud pronuntiata .Sed eſto ſic illi viſum : vnius iudicio quot ego Principum , Quæſitorum , & Do
Etorum iudicia poſſum opponere?
Tertiò aduertendum proponi nudum timorem , Zelo boni publici prætextum ,vt cogam purpura , necra
3 cionem addi,niſi poſſibile periculum hominum improborum : & tamen propter imaginarium iftud peri
culum ,implicitè peti, ne ſinatur liber iſte manibus vulgi pallim teri: licetin eo multa eſſe fateatur fcribit
digna & vtilia , præfertim exornando ipfius de Antichriſto tractatui. Magna ſcilicet & Ecclefiæ cura ne
ceilaria ,vt tractatus ille locupleretur , & aliorum libri, vnde id fiat , fufprimantur. Neque id tantum ſed
ve omnes eiuſmodi commentarij eidem damnationi ſubiiciantur. Nec aduertit , ſe quidem quia plus
petit caula iure cadere : deinde viros ordinis ſui laudatiſſimos in idem difcrimen mecum inuoluere. De
magicis enim iſtis exſtant paſſim libri editi ; ſprengeri & Inſtitoris malleus maleficarum ; Nideri For
micarium & Præceptorium ,laquerij Flagellum Faſcinariorum ; Vlrici Molitoris de Pythonicis Spiriti
bus , Silueftri Prieratis Admiranda Strigimagorum ; Spinæi de Lamiis : Michaëlis Pacumatologia; Vi .
‫"ܐ‬ ctorir
ctoriæ relectio de Magia ,qui omnes ordinis D.Dominici fuerunt, pars Inquiſitores fidei, pars Sac pal
ri ar:j
Magiftri , quorum veſtigiis ego inſtiti, præeuntes inſecutus ,ab his quæſtiones , & earum argumenta , fundas,
menta, & narrationes multas deſumpli,ve ſuis locis apparet.Si foret vllum periculum in meis & di
bus commentariis, forec etiam in illis idem . Nec illi deberent vulgò paſſim permitti . quamquam nea
ſententia libri Latinè & paulò preſſiùs ac terſius ſcripti, non ſint dicendivulgò ſcripti
Ex hac naſcicur conſideratio quarta: poſſe multos non iniuria mirari cur iplis hoc periculum nunc
4 demum in mentem venerit , & non priùs cor ſui ordinis & aliis hæc ex profeſſo tractantibus? an fortè
quia de Societate vnuscamdem materiam vberiùs , & curioſius(vt fatetur ), cei tè laboriolius & meliore
methodo quàm illi paulo ante nominati , in lucem edens , viſus fic luminibus officere? lanè hæc libri,
quinta tam paucis annis editio eſt; tam auidè exemplaria emuntur. An offendic fortallis narratio quo
rumdam exemplorum ; quæ tamen omnia ex hiſtoriis probatis adducuntur, quarum ibi , vno excepto
quod recentius, authores laudantur, vtv.g. lib . 2. q. 10, litterâ D.de Marco leluato : lib. 4. cap. 1. 9.3.
Sect. 3. de Fr.Franciſco de la Cruz , & Sect. 4. lic. I. de reuelationibus fictis contra immaculacam Dei
paræ conceptionem : & ſect. 6.litt. S. ſub finem ſeptimæ tegulæ de Hieronymo Ferrarienfi : demum lib .
6.cap. 2. ſea .3.9.3. in fine litteræ S. de viſione Neapolitana & Salernitana.Si hæc alıbi tuto leguntur,
cur non & in mco libro? Dicent nec alibi expedire legi . Primùm quaro , cur igitur non eamdem in alios
cenſuram tulerint : Deinde cenſeo , vtile elle Chriſtianis , etiam lapſus religioſorum publicos redargui
{ criptis , tum quia conducit ad quorumdam humiliationem , & ad aliorum cautelam ve qui ſtant vidcant
ne cadant. Deinde cùm videnthæreticinos ea non diſſimulare, definunt ea ingerere : & lanè
quo ma
gis iſta teguntur , hoc ſe clariùs produnt, quo palliantur diligentiùs, fædiora apparent : & ( vt ait ille )
iners malorum remedium ignorantia eſt. Ideo grauiſſimi & fapientiſſimi ſcriptores cenſucrunt ciuſinodi
exempla litteris, ad oftendendum Dei iuſtıriam & hominum fragilitatem , fibi monumentis Hiſtoria
rum commendanda. id placuit Sophronio , Caſſiano, Petro Cluniacenſi , Petro Damiani , Surio , Ba
ronio , & ex ipſo D.Dominici inftituto , Niderio ,Cantipratenſi , S. Antonino, Leandro , Antonio Senenti ,
Ferdinando del Caſtillo , quorum libri meritò laudantur ,leguntur, retinentur. Sed quia hoc apertè non
ad id venio , quod ex ſerrè afferunt.
culpant,
s Inquiunt ſe metuere,ne parùm pij venenum hauriant , vnde antidotum debuiſſent, & excitentur ad
experientias illicitas , & diſcánt quæ ignorabant. Si momenti vllius ifta ratio , tollantur de medio,
Controuerfiarum fidei libri qui errores memorant,quos lector ignorabat. & ſcio id prætexuiſſe , cùm
Illuſtriſſimi Bellarmini ſcripris periculum intentabant , homines mente vara , non conſiderantes DD.
Epiphanium , Auguſtinum , Theodoretum , Damaſcenum , ceteros Patres , nec recentiores lui ordi
nis Selotanum , Bunderium , Sixtum Senenſem , & Franciſcani ordinis Alf. à Caſtro , Feuardencium ,
vt ceteros taceam . An nolunt hæreticorum calumnias ſtilo forari, & impiè diéta refelli ? Si id non
nolunt , cùm faſcinarij, malefici, Lamiz ,negromantici & fimiles Magi , hæretici fine , cur illos fcriptis
ſolidè reuinci non ſinunt ? Tollantur de medio , li ratio Maluendæ probatur , Hiftoriæ , & Annales
Eccleſiaſtici , & in his D.Antoninus , Galilardus & alij Dominicani. Nam in eorum ſcriptis Eccle
fiæ militantis naui , & maculæ , & Schiſmatum cauſæ , & quibus ſe rationibus , qui à Petri lede defi
ciebant , tuerentur , & alia huiuſmodi leguntur , quibus buius ætatis Schiſmatici & hæretici feipfos
& alios irreciunt. Tollantur ex manibus Chriftianorum Silueftri, Fumi , Caietani , Victoriæ , Medi
næ , Ledeſmæ , Lopelij, Garçix ,veſtrorum tot lummæ,arniilla , confeſſionalia , inſtructoria , &c . caluun
conſcientiæ , à quibus improbi & vitiofi homines illici poſſent, ad noua , & priùs incognita flagitia
perſcrutandum ej experiendum : atque ita , dum noxia vitare docentur, incauti venenum potius qu.im anti
dorum bibent . Et tamen illa , non contenti Latinè ſcripſiſſe , etiam vulgari ſermone Italico & Hifpani
co typis mandaſtis, quod certè eſt,velle ve paſſim & promiſcuè tales commentarij vulgi manus fubeant.
Vno verbo dicam , panem , vinum , ignem , noctem , ſolem de medio tollas neceſſe eſt, ſi voles tolle
re quicquid abuti mali homines ſolent. nam crcaturæ omnes infipientis laquei ſunt. verè verum eſt
illud Sulmonenſis,

Nil prodeft,quod non ladere poffit idem .


lgne quid vtilius:Si quis tamen vrere recta
Comparat,andaces inſtruit igne manus.
Eripit interdum , modo dat medicina ſalutem , Sa
Quag iuuet monftrat,quaj ſi herba nocens. S
Idem à me fit opere toto , & ideofi recta mente legatur,
Conftabit nulli poſſe nocere .

6 Quido quod nec vllum reuera periculum in eo opere huiuſmodi eſt, quale aduerfarius formidat. Non
eſt rationeipſius materiæ , non ratione methodi. Tuum erat [ ô cenſor ) indicare , qua in parte , pericu 1
lum ſuberat , vnde ſcandalum verebaris : & non , more chirurgi imperiti pro varice totam tibiam ex
ſcindere. Dicis me poft alios hæc ſcripſiſſe. Non ergo nouos errores narro , qui non priùs alibi lecti fue
runt. Tamen times ne nouas & reprobatas curioſitates ex mco libro haqriant. Si iam reprobati , certè
à reprobantibus relati.quod igitur hic nouum periculum times ,cùm cos accuratiùs & validiùs, quàm
priores illi , refellam : fateris curioſius & vberius id me feciſſe. Sed ego vtrumque abnuo , fi velis ſignifi
care ſingula me fuſiùs perſecutú :ſed fortaſſis illos alios non legiſti,vel non aduertis,quæ alij ſigillatim pro
lixè diſputarunt,eame compendio tradere,integros& ſæpè libros ad vnam quæſtionem redigere. Si vcrò
ſctibis, me vberrimè & curiofifſimè iſta tractaſſe , quia quæ alij ſparſim & membratim docuerunt , illa vni
uerſa commodè in ordinem ex inordinato adduxi:non diffiteor id mihi propoſitum efficere , verùm quid
methodus & dixovouíæ , & apta acq; opportuna ſeries & diſpoſitio dicendorum periculi addat non intelligo :

neque
neque id cuiquam difplicere poteſt , niſi qui reprehenlori meo limilis amet nihil methodicè vel ordinatè
ſuis locis & momentis collocare . Si lingula ſeorſim nulli apud alios diſcrimini fuerunt obnoxia; cur lubi
rò apud ine cunctim & vniuerſim ſunt periculofa ? nónne ſingulis remedia , & monita , & deteſtaciones
adiunxit
7 Ceterum , quia non libuit ,vel non potuit reprehenſor explicare, quid in opere meo periculofum cenſe
ret;quod æquitas & caricas fieri ab co poſtulabant: ſufficienti partium enumeratione,licet Minerua cral
fiore,nunc oſtendam ,toto in libro nihil formidinieius ſuffragari.Sex libri ſunt : Primo generales quædam ,
& magnam partem philoſophicæ ,quæſtiones funt, quibusnon plus periculi lubelt, quain in Soti , Bane
ſij,Aquarij,Pauli Veneti phyſicis quæſtionibus,auc victoriæ de Magia relectione. Secundo libro docetur
damnatæ Magiæ efficacitas per ſe elle nulla,ſed tora pendere à diuina permiſſione, & malorum geniorum
naturali potentia ſcientiáque, & proinde diſpucatur, quid illi facere queant , quid nequeant: quæ materia
tradita à D.Thomain Quæftionibus , & à ceteris Scholafticis in tractatu de Angelis ,à mořum magiſtris in
primi præcepti explicatione: fingulis quæſtionibus laudaui duces meos, etiam inſtiruti D.Dominici,Caie
ianum , Nideriuin, Ferrarienſem , lilueftrum victoriam,ceteros . Nouç híc quæſtiones nulla, niſi voces no
uas 9.22. & 23.quarum effectus experientiæ nulli deſiderium concitabunt.Terty libri duæ ſunt partcs,prior
agit de maleficiis,de quibus etiam Girlandus Sprenger, Silueſter , & alij quos ibidé cito, agunt de his lum
miſtæ omnes agunt Theologi in materia de matrimonio , vr non negligentec,nec obirer Sotus, & vterque
Ledelmius:maleficia hæc nihiladmodùm habent curioſitatis,fceleris plurimum , & ne quis venenú bau
riat ,fontem obftruxi,nam modos prætermiſi,ſcclus indicaui. Poſterior pars de vana obſeruatione agit , re
confeflariis omnibúlque fidelibus ſcitu neceſſaria , de qua fcribunt Theologi in enarratione primi præce
pti , & in tractatu de fide: hic exemplis adductis lucem attuli;vt arbitror , fimul inſtruens iudices , & con
feffarios; & periculum ceterorum cautè declinans.Nam vrilli poſſint iudicium ferre, propoſui ſolú initium
& finem conceptarum formularum :ve iſtis ne quid noceret , vel eſſet quod imitentur,lubtraxi media & ma
iorem ve plurimùm formulę partem ,exceptis paucis Paganis & Getihbus quibuſdam planè ridiculis, qui
bus nec pueri credant , & qui nondum ære lauantur.Iain Quartus liber eſt de Prophetia, & de reuelatio
nibus;de diuinatione,& coniectatione,de quibus quot anteme fcripſerint,oftendiin fingulis; ın his D.Th.
& Medina,poſtr.S.Ilidorum ,& Rabanum. Siquod hic periculum foret, eſſet in tractatu de Diuinatione:
ſed non eſt,quia nudum continet artium illarum cenſum , & infectationem .Species enumero modos non
doceo ,ſed digitum intendo in nominis originem ( v.g. fit per farinam ; fic per peluim ,fit per cribrum ) ſol
lemnia verba prorsùslubriceo; quæ ,vé verum fatear ignoro. Quinctus liber iudicialis eſt , praxim continet
& ordine iudiciarium in hoccrimine ſeruandum , ſine vlla curioſitate , & vmbra periculi: fuam timet vm
bram , qui hic timet . Sexiui, lucernam in hac caligine præfert Confeffariis , vt poffint vulnera animæ ſor
ciariorum deprehendere, & his conſulere, & remedia vtilia applicare : quæ pars tota Ethica eſt. Addütur re
media licita contra dampaquæ maleficiis illata: hic licita ab illicitis feparantur , & oftenditur quæ Medi
ci probent , & quæ Eccleſiaſticus vſus receperit : quæ pars tota comparata ad comprobationem & defen .
fionem lacramentorum & cerimoniarum Catholicæ Ecclefiæ ,aduerſus nonnullos hæreticos, quorum re
futatione clauditur.Videtis(viri Illuftrill. & Reuerend :ll.) quæ veſtra prudentia eſt , nihil hic veri periculi
ſubelle:vnde colligitur timorem illum inanem & prætenfum videri pofle.
8 Contra non vereor contendere mulcum damni inferriEccleſiæ , & Reip. fi ob tam leues formidines bo
ni & vriles libri prohibeantur,in quibus ſana quoad mores & fidem ( ve de hoc libro fapientiſfimus & re
uerendiſ.Magiſter lacri Palatij teſtatus fuit) continetur . Nec vlla patitur iuſtitia plus valere aduerlariorum
gratiam, aut potentiam , aut importunitatem quam auctoris ( vemodeſtè & verè loquar) perſpectam fidei
& morum integritatem ; qui ( Deo gloria ) & à fe , & à maioribus per omnia femper Catholicus , non in
obſcuro, & vmbra verfatus, neque ad ſarcinas ſedit, ſed in ſole, acie,puluere multis annis , non legnem Ec
cleſiæ contra fidei boſtes operam nauauit. Eodemne loco habendi ,qui hæreſes impugnant, & qui fpargunt,
vt æqualis omnium libris infamiæ nota , ſuppreſſione , vel ſuſpenſione inuratur ? Hærelis ſortiariorum &
ſtrigimagorum tota fermè Europa deplorandis incrementis quotidie gliſcit , quam lætum illis futurum fi
intelligant ipſorum maltygem , à quo hactenus magno animo, & fide bona , fraudes ipſorum propalaban
cur, religiolum à religiolis impugnari? Magno errant cetert hæretici Lutherani Caluinianique dedecus &
ſtigma inuſtum hofti ſuo:nam illis, quos ſemper impugnaui, ſum inuiſiſſimus.Et hi & illi gloriabuntur , etiã
Sacræ fidei quæfitorum iudicio , le fuáque comprobari, le præualuiſſe ,& veritate niti : nos calumniatores
& Sycophantas eſſe. Mentirentur illi quidem ,ve mentiuncur aſſiduè: ſed nimis multi funt qui mentientibus
fidem præberenr: ita fieret , vt pufilli ſcandalum patiantur : & qui V Vierum , & alios Lamiarum Patronos
incautè fequuntur ,alios paulatim in ſententiam ,& ex ea in ſceleris ſocietatem pertrahant , & Satanæ regnum
contra CHRISTVM & Eccleſiam indirectè & pedetentim propagabitur, & ftabilietur.
9 Sed hæcà me fiducia potiùs veri & conſcientiæ puritate dicta , quàm vlla formidine ne quid tale ac
cidat.Noui fapientiam , prudentiam ,iuſtitiam ,pietatem veſtram ,Dominimei.iam præiudicium tuliltıs, &
huiuſmodi aduerfariorum metus, & conatus audiſtis,ſed minimè illis aſſenli fuiſtis. Pergite nocentesmul
tare,innocentes protegere. his artibus vobis aſcenſiones diſponetis ad ſolium vſque ſolis iuftitiæ , vbi vi
debitur Deus Deorum in Sion.Salmanticæ menſe Decembri, Anni cici 100. VI .

t3 SERENIS
39

et

SERENISSIMO PRIN

CIPI ERNESTO , ARCHIEP.

COLONIENSI , S. R. IMP . PER

ITALIAM ARCHICANCELLARIO ET PRIN

CIPI ELECTORI : EPISCOPO LEO DIENSI , ADMINI

ſtratori Mopaſterienſi, Hildeshiemenſi, Friſingenfi, & Stabulenſi : Comiti Palatino


Rheni , Duci vtriuſque Bauariæ , Angariæ , VVeſtphaliæ , & Bullonen . Marchioni
Francimoncenſi : Comiti Lofſenſi, Longienſi, Hornenſi, & c . Bonorum & licera
torum Patrono

MARTINVS DELRIO SOCIETAT . IESV

PRESBYTER , SE SVAQVE L. M. D. D.

NIVERSÆ MAGIÆ , qua diuina humanaý ſa


;
pientia pars magis, vt abdita ,fic erui digna: Diſquiſiciones

lucubrationem arduam G multiplicem (Princeps Sereniſs.)

humiliter adfero. Equidem verébar do &ti Principis iudi

cium ſubire, ſed,quia ſubeundum alicuius , eum elegi, qui

:
poffet iudicare. Non Tutelam magis, quàm Cenſuram amo
e naturâ & vfu doctus,à peritisdoceri & moneri malle ,quàm
l
ab'imperitis ſuspici & laudari. Quod pauci Principes, ad
ingenij acrimoniam , & iudicy præſtantiam ,multam lectio

@ eruditionem variam , & ad hanc , Secretorum Natura diuturnam experien


nem ,
. Qua diligentia conſecutus es , vr intermiffam à
tiam ,follerter prudentérqueadiunxiſti
philofophandi conſuetudinem , Regali dignam folio,reuocaris,
Regibus, tor iam faculis ,
& illorum laudatiſſimorum Principum , quorum , dum tempus erit & homines viuent,

viuet, vigebitque memoria ,cum imitatione , laudis te participem feceris. Qui Regum
. Vulgari ftudium ceprum , o
olim potentisſimi e sapientiffimi, Magi vocabantur

proinde cum nomine res vilefcere:quia pro Sapientiaſuperftitionem Malus ille ſuppoſuit.
Peffisifta , propter adnatam hominibus ſciendi cupidinem , breui ſe per orbem torum

obtinuere
pro celeftibus . Ita quod
falſa pro veris,noxia provrilibus,tartarea
diffudit.fic
e
fumm neceff itatis erat,paris fagacitatis @ induſtrie operoſſima factum , falua femen

te bona , venenat as herbas ſecernere


, & euellere. Vidi,& indolui, & multis probanti

facere : necformidaui me, leſu du &tore , hac etiam


bus, conatus ſum morbo medicinam
ferculor um quendampreguſtum ,
parte Satanafurenti obiicere.Laboris fpecimen edo,&
de ſex libris iam adfeftis & conſcriptis duos,quia, per Nundinarum tempus imminens
,
Gvarias eorum ,fine quibus in lucem exire non poterant,dilationes,plures nonpotui da

re. Hiſtoriarum veterum & recentioru varia condimenta adhibui, vt aui huius,quà bi

ſtomacho,conſulerem.Sed quis Apicius adeò diligens aut peritus


,
le, quâ felle nauſeanti
i ve queat pro omnium palato? Sipro tuo(Princeps Sereniſ.) quod probum & fanum est

fuerit,
Į EPIST. DEDICATORIA.

fuerit ,fecurus finam ceterorumverba præterfluere.Nec diffido.Semper enim Virtus fibi


comites Muſas amar iungere, &t ſcriprioni
fauent, quorum ſcriptionegeſta non indigna.
Plus aliis nimiofuiffet,velNobilitate, vel Pontificiali dignitate,vel Principatu præfta

ré, tibi hac


fimul omnia parùm viſa .Non contentus Imperatorio & Regali genere, cui

nullum fe meritò,fiue antiquitate,ſiueſplendoreantepoſuerit , quodaliena magis, quàm

propria virtutis indicium effe ſcires :non Ecclefiafticis torriaris , quibus certè nulli niſi
Paftorum Paſtori ſecundus es,qua poffunt indignis contingere: non ditione latifimão

copiofiffim,
â qua ad ocium aliis illecebra foret , addidifiimulta Bello fortiter & fali
citer
geſta, e ſeditionespericuloſas celerrimè compreſjas, t) inclyca Pacis decora.ſum
ma cum Eburonum ceterorúmque fubditorum beneuolentia & gratulatione
, qui ſibi

gaudent,ſéque Erneſto Principe felicesducunt, & quot Neftori tribuuntur , tot annos,

vel de ſuis adempros,precantur Patria Patri. Praterea ficte totum Catholicæ fidei , &
columna veritatis Ecclefia Romana commodis impendis, vt in illa Aquilonari plaga,

Procubitor , Murus, & Specula delectus à Deo videaris. Quis enim feruentiore zelo,

pro vera epriſcareligione tot


tam acres contentiones
ſuſcepit, eo ſuſceptas conftantiùs
ſuffinuir? quis induſtriofiorhoftium infidias deprehendere ,& deprehenſis obuiam ire, to

confilia conarúſque impiorum difturbare.Demum , quod (mea quidem ſententia ) rari

exempli eft, & multis Principibus inuidendi, tot curis diftri&tus , inuenis quod ftudiis
Sapientiæ tempusimpendas,cuius fiquam horulam his meis legendis dare dignum du

ces, ſpero non vndecunque diſplicitura. Certè, quod ab ingenio meonequibunt,id faltem

à Sapientis & Dofti Principis Felici Genio conſequentur. Tum mihi meritò iudicium

meum probabitur,& Catonis illud veriffimum deprehendam : Idem benefactum loco

in quo ponas,nimiùm intereſſe. Nimirum quia


, quod malis impenſum, malefatum

fir, id, bonis bono collatum animo, nequit nomen amittere,neceſſe non gratiſſimum at
que ratiffimum . LOVANII , vri. Id. Mart. c13. I3. xcix.

t 4 IN R.V.
IN R. V.

MARTINI DEL RII

DISQVISITIONES

M A GICAS ,

Iuſti Lipsi Carmen .

Vius doctum opus hoc ? quod ima, ſumma

Penna permeat, fagace mente

Sagas & Stygias ftriges reuelar ?


Quod tu The ) ala terra, vóſque Colchi,
Get Infames male cantibus patraſtis ,

Quod Panes , Satyrique, Duſiique

Peccaftis, genus improbum ſaláxque,


Torum hoc eruit, erutis medetur:

Sed quis ? DELRIVS eruditione ,


Idem religione , clarus
, ergo

Hic pura & liquida omnia , hic venena


Nulla , quae timeas opinionum .

Huic libro faueasfaue


, tibi ipſe,

Atque iftum lege, vt ima,ſumma noris.

0
8
0
ODOBE

O
D
D
D
D
D

в оо ?
D
D

IN EAS
IN EASDEM

PAR O DIA :

2 AGIA quam libro hoc videtis obfidem ,

Ait fuiße fraudium peculium ,

Neque vllius medentis,artegloriam

Nequiſſe præualere,fiuetoxico

Opusforet necare,fiue faſcino.


Et hoc negat feraciora THESSALI

Negare rura, noxiúmque Carcas VM ,


M
SCYTHÆQV E faxa conſcióſque COLCHICOS,

IB ER I AM ,tuúmqueT avr e verticem :

vbi iſta , poft M AGI A, floruitpriùs

Agreftis herba,nam PROMETH E r in iugo


Vaporefæpe tabidoimbuit ſata.

ZARATE Mede
, lethiférque DARDANE ,

1 Tibi hac fuiſſe o efle cognitiffima

Ait MAGIA,poftuma ex origine,

Tua exiiſſe dicit è proſapia,

Tuo exaraffe perfidas ftylo notas,


Et inde tot per amula dolos manus

Decus tuliſſe, laua fiue dextera

rumque mucuas
Opuspatraret. autve
Suo dediffet impigrè vices hero.

Neque vlla vota NOXIALIBVS Deis

Sibi effe fačta, cùm veniret à viro

Nouiffimo hoc ad vfque


faculum recens.

Sed hæcpriùs fuere:nunc APOLLINE


Silet loquente, ſéque dedicat tibi

APOLLO DELRIE, atque Apollo DELRII .

HERIBERT. ROSVVEIDVS.. S. I.

OE A E
7

( ::! '

Φ Ε ΔΕ Ρ Ι Κ Ο Υ FEDERICI IA

Ι' Α Μ Ω Τ ' ΟΥ ΙΑΤΡΟΥ " Ε " π ΟΣ ΕΙΣ MOTII MEDICI , CARMEN


ταω τ8 Παξος Μαρτίν8 Δελείς βίβλον in patris Martini Delrij librum
οει Μαγίας. de Magia

Η ναοί πάρG- άνδρες, όσοι μεγαλώνορα τιμών, Emporibus priſiis vererum quicunque Magia
ΔΑ
Ούνομά
: τ' εκλήσαντο θεοδμήτοιο Μαγνης, Caleſtis magnimquedecus,nomenque iuleruni, Σ
Τ'Ομοσίων σοφία τη μετέπρεπον, έδε σκυεργών Illuſtri Sophia ở docirinelaude clueb.int.
Είδη αις πραπίδει σιωηρμόξαν7ο προνοίαω . Cultáque iungebant ſolerii pecioru menti :
Mης πόλοι γίγαώτες, Ανασανlων τε πάρεδροι, Sacrifici quondam celebres, a Regeſecundi,
Φύσιςίχνητήρες αμύμονες , ίδρες άρρων , Naturæ indagatores, ajlrúmque periti, 1
Μασάων θεράποντες, Ακεσούλης τ ' αγέρωχά. Egregias artes Medicas, Mufase, colenies.
Το έίω φύλoισι μετ' αλλοδαποισιν Ιωσήφ Talis erat loſeph peregrine geniis alumnus:
Yora o και φαρμoισι πoλότροπα θαύματα δάξας Talis apud Pharios Moſes oracula promens :
Μωσής , Α ’ ασυρίκ π πόλ4 ΔανιήλG άγαςός : Talis į Aſyria Daniel śfeitabilis vrbi.
και Σελόμων είπες Ιδιαίoις επιτάσσων . Talis erat Solomon ,dum regia ſceptra teneret
Τοιοι δ' αντολίκθε Μάγοι δίχωτο κιόντος Iudex; tales g Magi,gui Solis ab oriu
Χριςομ, άπικλινθόνια χαμαι ζήλο οι λίκνω. Vilibus in cunis Chriſtum petiere iacentem .
Τοϊς δ' έπι Δάιμον οις ορG- αλάς ορο άνδρας έ Intereà miſeros. infefti Demonis a
λαύγων ſtrus
Δηλάκες, σφετέρησιν ατασθαλίκσι δαμίας, Mortales agitans,ſua quos vecordia torſit,
Α ' σεβίω εφέηκε , Γοητείας τε σαν
ανέργ8 Emiſit fcelus. fraudes, varióſque nocendi N:
Μέσατο κήδεα πολλά, ή άπλετα διώξα λώβης , Fallendigaſtus, varias o repperit aries 1.
Μαντοσιωω, πόσιας τε , και έχτισαν επαοιδας. Falſidicum varum præfagia, pocula, cantus.
κείνων ξεγένονlo , παλαιγενίων επί φωτών , Hinc exoria lues, atas hincprifca parentum
Μαγνάδα Αιγύποιο θυηπόλοι, ή τε Σαέλφ Protulit Ægypti Myſtas bacchantis, Anúmque
Είρομανω μάντουμα θεσπρόπG Bνεπε Γράς Faridicam ,qua terra dedit responſa Sauto.
Και πινυτή Μήδ α , κακόμσκίνας Αικταο. Hinc Medea ſagax Aeta dira propago:
Και Σίμων αθέμις , επωνυμίίω τε Μάγοιο Impius hinc Simon, Magus ó cognomine dictus:
ΔεξάμλνΘ- κ . Καρσοκράτης ός απεχθέα τέχνάω Hinc quoque Carpocrates,Magica qui tradidit artis
Α’μφαδίδω εδίδαξον, αναιδείκφι πεποιθώς . Puplicus interpres poſito præcepta pudore.
Νιϊω και Μάγων κακόεργασίνη, δολερών τε Γοήτων, Nunc Magica peſtes,impofturague,nefanda
Γαιης άχθια λυγρα , καθ' ανθρώπ8ς αλάλω), Pondera telluris, iotum graſſantur in orbem,
Πασυδία σλάζον/ α, Θε8 κρατεόντG- έκητι , Ludificanique animos: at non fine numine patris
Ενδικον ός βρoτένσιν αλιτρoσιών σε χολωθείς, Ætherij, qui iure malis offenſus,opacas ,
Εμβάλις κραδίκσι βροχών μελανόπτερον όρφνίω , Mentibus humanis tenebras offundit, atra
και νέφΘ- ήερόφοιον αι εκμαΠοιο Μαγείας. Improuiſa oculos preſtringit nube Magia,
Και τισιν ήλιτόποινου αμοιβάδα τοισιμόσαζ , Exigit ca meritas hominum de crimine pænas,
Οσοι πίσιν άμεμπλομ έπιτρέψαντες αέλλας , Quiquefidem ſanćtam leuibus liguere procellis,
Φούδες ασεβέεσιν υπεζογνωτο λεπάδνοις. Quique ingo falſi ſummitiuntimpia colla .
Καί κον αμαυρώσεζα πολυστερέωμγένΘ ανδρών Támque adeò genus humanum terráſque parentes
Γάιαν όλω εκάλυψε μελακρήδεμG ομίχλη Caligo obrueret furuacircundata vitta :
Eί μή ΔίλεμG- έθλός εκ σαμπονι βίβλω Nibonus & Medica ſpectatusDelrius arte,
Diſcuieret tenebras fanimedicamine libri,
I'κτήρ επίκαιρG- αθέσφατον 8κ ζόφον ώσιν,
Et stara veriperfunderet omnia luce.
Α 'τρεκίης πάντεοσινάγων Φαισίμβροτον αίγλαν.
Είδεα ομορφας τε, κι αίτια πάντα Μαγείης Nam fpecies formáſqueomnes, cauſaſque Magie
Duplicis aggreſſus do&ta ſignare tabella
Αμφοτέρης εκάτερθε κλυτη σφραγίασατο δέλτω.
Strenuus, & fimplex falſo diſtinguere verum ,
* Διδέα εμπεδόμυθον ετήθυμίζω τε διείρξας ,
Funditus euertitnoxas, quas intulit error.
πρυμνόθεν ξέρριψε σλάνης απατήνορος άτω.
O nimiùm audacem ,qui forti pectore ( armis .
Ω " μέγα τολμήεντG , ός εκνεμπoισιμίνοιγάις,
Terrarum peſtes, immania monſtra,laceſſens,
Μώλομάγων τεράτευσιν αμαιμακέτoισιμ αρέρης,
Impia corda domasgauerrunco Ioue nati
Δυσεβίω εδάμασας , αλεξικάκ8 Διός ο
Amulus Alcida, factóque exempla ſecutus.
Αλκιμον ηρακλύα καλω μιμέμαν έργω .
Hinc catus & prudens vir colligat infita prorſus
Toίoικot’ έμφυτον έμμον εταιρεία φρενός αλκάν Elle fodalitio fortiſſima pectora veſtro,
Υμετέρα πινυτός καν ανήρ ρεά τεκμήραιτο
Aſpera que ſpectent,& femper ad ardua tendant,
Ητε πολυκμήτοιο μόγε ποτί δυσβάτου αισG Magnáqueſuſcipiant duro comitata labore.,
Ε'εχομάνη, κκτά μετέρχεται ανεκές έργα.

Πληθούν
Πληθής λ' εκ αν έγωγε θεοπρεπέων ιερέων Sed mini nec cæius liceat memorare piorum
' Ι Η ΣΟΥ " χαριεντG- επώνυμου οζονομύω , Myſtarum ,placidi IESV de nominedictos,
οίτινες Ντορέτσι και έργμασιν έξοχα σάνιων Quiſolida viriuie cluent , operámque labore.
"Επρεπον αργαλέοισι Συ δ ' άμφώζας έκανα Difficili preſtant reliquis. Tufingula pande
Καλλιόπη σε γ οίδα πολυτερεων σίχας ανδρών , Calliope :tibi námque datum cognofle, quis horum
Οίτε πρός ήoίω , οίθ' εασερον , οίτ’ αγά μεσσήν Auroram , mediúmque axem , ſõlémque cadentem
Κλήρες εφήσανlo , τεράσια τόσα καμόντος: Incolat, eo qui tot faciant miracula rerum .
Ημας και κλέβ οίον ακέον, και σαφές άδμάν Fama leuis tantum noftras peruenit ad aures.
Ούτε η εχαγόωντ αφίγμεθα τέρματα ηόσμ8. Necſtabilis :negue enim finespenetrauimus orbis
'Αλλά συ πάνε ίσασα θεά και παράσι κεδκois Exiremos. At tu, qua difpicis omnia , Muſa,
Θυμάρη τάδε Λώρα τεής πόρσυνομ άοιδής. Patribus hac claris grati da munera cantûs.
Θύμορ εκ Μασέων εθέλς τα πρώτα φέρε95 Poftulat à Mufis primas Bellarminus Heros
Πορφυρέων κορυφή Βελ άρμινΘ αραθύρων. Ferre, Sacerdotum columen quos purpura veſtir:
" ος βέλG άρμίνον καν ανικήτοιο φαρέτρης, Commoda qui mittens inui nila phareira .
' Ωκό τε , και φωνήν όσοις νόO Eglν εχέφρων . Er cita, conſultisga fonam - rribus, acres
Καππάυων διχόμητιν έριν , και νακG αναιρών, Compofuit lites, & iurgi 1 14 11 :multu
Και κλόνον αμφίρμσομ αληθές αμφί λατρείας , Ancipuli, vera de religa • Deiga
και ζαβές τεθμοιο και εκ αποπάυσα ο σίων Legitimo cultu : nec deſtirit antè mouere
Πάντα λίθον , και πάντα κάλαν , κ) πάσαν ανάγκάν, Saxum omne.atque omnem funem o quæcung, neceſſe
Τατα πριν και σωελοίσιν αναμφήρισα τιθείη . Voluere , quàm doctishæc indubitata reliquit.
( el
Necfuit inferior, quem Maldonatus ibere
Ουδ ' άρα Μαλδώνα/ G 'Ιβηρί9G άθG- αρέρης
Gentis honos adiit, labor, vt vox nuntia lati,
“Η σονα μόχθου έμξιον , όπως οι αγελου οχώ
Χeις8 παμβασιλ * G αν ακορG , υποφ%3 Quam dedit Omnipotens Chriſtus,quam quatuor olim
Quadruplici vates obfignauere tabella ,
Τέσσαρες εσορήγισαν εκ τετραζυγι δέλτω ,
Planaforet cunctislec ciui cognita tantum
Πάσιν αναποξέον , αρίζκλόμ τε τελέωση
Parifio, fed • externis manifefta pateret,
Παρισίοις άσοίσι και αλλοδαποίσι γενές.
Sic & Pierio ſtimulante Pererius aſtro,
Πιερίω τοϊον τι περήριο ένθεG δίφρω ,
Μαντιπόλα ΔανιήλG- απέλασε δάσκιον όρφνίω Faridico Daniele procul caliginis vmbram
Diſpulit & tenebras verbiſqu interpre aper
Και ζόφον αχλυόρνια , και αμφαδίοις επέεσιν , e s tis
Expofuit dubijmyſteria tečia Propheia.
'Αμφιβόλε σκολόοντα διήίφν όργια φωλός.
Inclyta Turriaden virtus ei roboris ardor ,
Τερριάδω μέγα κάρτΘ ομά και θέρμG- αλκή,
Pontificis pro iure facri, Canonúmque vetuſto
Μαρναμνον θείοιο δίκης ύπες ΑρχιερWG
Dogmate pugnantem ,medium protraxit in agmen
Kά κανόνων , ώτως μέσίω ανά δώριν δράσαι
Θαρσαλέοις φήθεσι : το και μεγαλήτορος ανδρος Intrepidum ſ
: ummiſque viri virtutibus altam
Extruxit turrim , facili quam magnanimus vir
Υψηλάις αρετ άισιν αν αντία δερματο τύρσιν
Aſcenſuſuperaret , & hinc conſpectior effet.
'Αμβάνεν , ανθεν δε φαάντερο, έμμεναι αυτόν.
Quanta fuit vis, que contentio Poſſeuini,
Πόσο αγών , πόαση και βίη πίλε Πρασηβίνο ,
Cùm doctoſimul ingentique volumine index,
* Ημος' Αρισ αρχοιο δίκω, έφιξε δικασάς
Inſtar Ariſtarchi, variorum ſcripta notarei ?
' Ανδρώ, μνήματα πυκνά σοφή κι απέρενι βίβλω ,
Quantus Peltanı labor . exemplaria Graca
Πελτάνι πόζον έργον , απάρεσίησιν Αχαιών.
Pleraque vulgantis Romano comia lepore ?
'Αρχετυπων σελίδεσι Λατινίδα γύρω άγοντος,
πίασος έων Ριβέρας , ότε θέσφατα σεμνα Προφή Quantus erat Riberas, cúm nos oracula va -
111
7 Scov,
Μείονας δυς καλές σιν , εν διεπέφρασε μύθω : Quos paruos dixere , ſuo ſermone doceret ?
Nobilis ô quando Scondonchus robore fretus ,
'Ωπόση Σκώμδεγχος αγάκλυτος αλκί πιθήσας ,
Propulit à Sociis odium ,linguaſque procaces,
Βασκανίων και συκόφασιν φιλολοιδορον ανδρών
'Εργολάβων , απάν Φw εών απέρρξαν εταίρων , Et Quadruplatorum conuicia falſa remouit?
Scitáque donauit cultu monimenta Latino
Γράμμασι κως ήρoιο αείφρονος Αύζονα κόσμου
'Αμφιβαλων , κείν8 τι συσέμπορος ίχνεσιν έμ Cofteri ,ipfiúfque comes veftigia preſſit.
βάς .
Τις Μολίναν με διαχτο Συαρέσιοντέ καθ ' αζαν Quis digno Molinámque Suareſiúmque difertum
Είπίμων αινσάι της τις έμφρονα Βάζκιον έργων Extulerit cantu ? quis Važgui fortia facta
*Αξια μυθήσαίο , Βαλαωλιάσω τε πρόφαν του : Laudibus ornarit meritis , clarúmque Valentem ?
Ναι μέι Σερβιάδαο πιφάσκει λουκάδα χτίω , lam mihi Seruiada canos circumſpice crines,
Χριςιαδίω τε γέροντα , νέων κοσμήτορε διασώ, Chriſtiademýz ſenem : iuuenum queis tradita cura est,
Τών ο μεν Αυδομαρίας , και 3 πιόλιν αγλαόθωκον Quorum hic Audomaros,ſublimis at ille Duaci
Διακίάω κόσμησε οδιγλώσοισι ρείθροις , Mania facunda decorauit flumine lingua,
'Aμφαδίοις αγοράισιν αμαρτάδο άνδρας ελί Deteftanda palàm paſſimque piacula damnans.
γχών..
Τω και μοχθίζοντι βοηθόG ώρεγε χαράς Aſtitit hinc opifer, ſociámque laboris amico
' Ανδρι φίλω Δαυχε , ό και Μέση σε μεμηλώς, Porrexit dextram , Mufarum maxima cura
ΕλλάδG Αυσονίης τε σωθορα δόγμαία βάζα. Dauſqueius, Latia doftor Graiæque camæns .
“ Ος 16 Σελάκισιο καταυγάζων Βασιλείς Splendida qui monumenta Seleucenſis Bafilij
Μνήματα σιγαλόντά σοφή μετεφράσατο δέλτω , Doctis explicuit chartis : que protinus almam
Εξάης ά , τε δτον ασ' αχλύς ες φάG άξ4 . Proferet in lucem cæcis exemia latebris.
“ Ως άρα Καναλίοιο κυβερνκτήρα χαλινός Sic & Caftalie moderantem legibus aquis
ΔώματG- 16ιωοντι , σαρ Αυδομάρ8 τεμψεσιν, Frena domus,apud Aidomari memorabile fanum ,
χρισιάδα παρέμενε φέρων Βερβάκις άλκας Chriſtiadem leuat auxilio l'eruecius aftans.

Οι θέσαν
Ον θέσαν αρχηγοί φιλοπονθές κρανου άζης, Reitores ducili quem prafecere iuuenia ,
Η , άτε δα κτίλο ήϊθέων , προκέλθG- οδούς , Cui prait, vt veruex iuuenum ſectarius, quam
" Ην σοφίης επί νάμα , και ές νομόν δω έλαός. Ad Sophie fontes, o dulcia pafcua ducit.
Μυροι άλλοι έασιν όλNς ώί σαρασί γάης,, Sunt alij innumeri variis in finibusorbis,
( Ευμνέες τελέθοιεν έμή ξύμπανιες αοιδH ) ( Adfint o facilésque meeplacidig, camene )
Ταξια αγλαϊκσιν άρισευονες εταιροι.. Ordinis eximia clari virtute fodales :
Ημας δι ' ανδρομέρισι νοήμασι μίξα φέρωμένο At nos humanis certum finémque modúmque
Τόσδε θενέοι κεν ανήρ σάφα τεκμήρας Mentibus addamus: nec. n . hos comprahendere posſini
Θνητός εών . ολίγα και νόσ μερόπεσι και αλκά. Mortales,guibus exigua eft folertia mentis.
Δέλβις καριερόθυμε, συ δ' άγρια δώριν ο φίλων Tu vero impauido conſtantiqueimpete, Delri,
Θηρσιν αιδροδίκκσιν , οδημάυτω φρενός ορμή , Acria bellagerens fæna cumgente ferarum ,
Θαμβαλέοις έργοισιν αΓήραον αύραο κυδω . Mirificis auſis decus immortale tulisti,
'Αλλά μόθον σαραίνε , φέρων διαλθέ’ αγωγών Perge modoinſignibellum finire triumpho:
' Ατρεκίκ πολεμιζομδύα, και νητρικές άλκας Affer opem vero, bellóque tuerepetitum ,
Εισόκερ ή με έλκσι φίλω έτεραλκέα νίκίω .. Dum palma laudem referat : fallacia contra
Hol' ασάτκ κακοποιός , αερτάζεσά τεχάρας Subdola, damnofis infestans artibus orbem ,
' Αμφοτέρας , και νίκG απαυδήσασα, λιγτχθη . Victori det victa manus, palmámque relinquat.
Δά τό τε Βελγικών & δας αληθές κε τεθήλοι Belgica tum tellus veroflorebit ( equo,
και σε διωοκκένωσιν έφυμνάσεων αοιδάς .. Er te perpetuum cantu celebrabit in anum .

TE' A o 2. FINI S.

IN E VND E M.

TRI METRI .

Audebat ORCVS arte demonas ſua,


Magicisque monſtris vertere OR BEM cardine:
G
Gemebat ORBIS Tartari victus dolo,

Malisque tabefcebat seger cantibus.


Quid hoc ? gemit nunc ORCVS , O versâ vice
Lætatur ORBISfraudibus liger Styge.
Etiamne SORTį tertio in regno locus?
Non . Iſta virtus eft viri. cuius viriz
DELRIO.notum BELGICIS nomen ſcholis,
Norúmque IBERIS. plura vis ? librum lege.

IOANNES GAVDA . S. I.

APPROBATIO S V PERIO RV M.

uerend. admod. Patre Claudio Aquaviva, Societatis eiuſdem Præpoſito generali, poteſtate; conce
do P. Martino Delrio Societ . noftræ Præsbytero facultatem , cdendi in vulgus : Sex libros Magica
rum Diſquiſitionum : grauium & doctorum Theologorum iudicio approbatos : in cuius permiſſionis
fidem , nomen mcum huic breuiculo ſubſcripſi. Datum Leodij, v 1. meni. Iulij , Anni clɔ. 15. xcvIII .
Oliuerius Manareus.

APPROBATIO CENSOR IS .

Vos iftos priores Magicarum Difquifitionum libros à R. P. Martino Delrio Societatis IESV
Theologo conſcriptos, quod multiplici variáque fint eruditione referti , nihilque contineant quod Catholica
fidei aducrfetur, dignos iudico quipralo mandentur. Datum Louanij. 8.Febr . Ann. Dom . 1599 .
Guilielmus Fabricius Nouioma
gus Apoſtolic. ac Regius li
brorum Cenfor.

PRIVI
PRIVILEGIVM IMPERATORIS.

VDOLPHVs ſecundus diuina fauente clementia Electus

Romanorum Imperator ſemper Auguſtus ac Germaniæ , Hun


gariæ, Bohemiæ , Dalmatix ,Croatiæ, Sclauoniæ , & c.Rex , Ar
chidux Auftriæ , Dux Burgundiæ , Stiriæ , Carinthiæ , Carniolæ ,
& Vviertembergæ ,& c.Comes Tirolis, & c. Notum facimus te
nore præſentium vniuerſis, Expoſitum nobis Honorabilem ,
deuotum , nobis dilectum Martinum Del Rio
S. S. Theologiæ
Doctorem & LL . Licentiatum Societatis I ESV Preſbyterum ,
inulta à multis annis, & olim cùm in Belgio Sereniſlimo Hiſpa.
niarum Regi Catholico Philippo fecundo à Conſiliisfuit ,& poftea cum Societati I ES v
aggregatus,variis in Academiis vtilitatipublicæ pro virili cõcionādo,docédo,cóponen
do, incubuit, in humanioribus artibus , luriſprudentia & Theologia laboraſſe, quæ par
tim edita , partim vt edantur , vel confecta vel affecta habeat, aut ſecundis curis recudi
deſideret. Vercri auté ne quod iam non ſine aliquo nominis fui & lectorum diſpendio
expertus à quibus minimè expediat, ea Typographis ſibi ſuíſque in fraudé exprimatur,
ac proinde humiliter rogare ve Priuslegio le noftro aduerſus eiuſmodi iniuriã ac fraudē

muniamus . Nos itaque benignè cõſiderantes,quá vtilē Honorabilis,deuotus ,nobis dile


ctus Martinus Del Rio qui nobis ab infigni pietate acdoctrina prædicatur, rei litterariæ
publicè operam nauet, quod in iis quæ iam ante ab ipfo edita lunt, liqueat , omnibus &
fingulis Typographis,Bibliopolis ac aliisquacunque librariam negotiationé exercenti
bus,ſeriò firmitérq; vetamus & inhibemus ,ne quiſqua prænarrata opera per viginti an
norūſpatiū à prima editionis diecēputandū intra Sacri Romani Imperij Regnorúmq;
& Dominiorum noſtrorũ hæreditariorum fines,fimili vel alio charactere aut forma ſiue
in toto ſiue in parte recudere , vel aliò recudenda mittere ,aut alibi etiam impreſſa ad
ducere, vendere , & diſtrahereclam ſeu palam contravoluntatem & confenfum ſupra
dicti Martini Del Rio præſumar. Si quis verò ſecusfaciendo Priuilegium hoc noſtrum
Cæſareum negligere vel tranſgredi conatus fuerit, eum non ſolum prænarratis libris
perperam quippe recufis & adductis ( quos prænominatus Del Rio eiuſve Mandatarij
vbicumque deprehenfos, vel propria authoritate vel Magiſtratusillius ope & auxilio ſi
bi vendicare poterunt ) de facto priuandum , ſed & decem Marcharum auri puri fiſco
noſtro Cæſareo fraudis vindici , & fæpefaro Del Rio ciúlve Mandatariorum vfibusex
æquo pendenda decernimus irremiſſibiliter puniendum . Mandamus ergo omnibus ac
fingulis noftris & Sacri Romani Imperij Regnorúmque ac Ditionum noftrarum hære
ditariarum ſubditis,cuiuſcumque ſtatus, gradus,conditionis,aut dignitatis exiſtant tam
Ecclefiafticis quàm Sæcularibus,præſertim verò iis qui in Magiſtratu conſtituti vel pro
prio vel ſuperiorum nomine & loco lus ac luftitiæ adminiſtrationem exercent,ne quen
quam hoc Priuilegium noftrum Cæſareum temerè & impunè tranſgredi aut violare
patiantur, quin potius contumaces , ſi quos fortè compererint, præſcripla pæna puniri
aliíſque modis idoneis coërceri curenc , quatenus& ipfi in eandem mulctam incurrere
noluerint , harũ teſtimonio litterarú manu noſtra propria ſubſcriptarum & ſigilli noſtri
Cæfarei impreſſione munitarum.Datum in Arce noſtra Regia Pragę , diedecimaquinta
Menſ.Iunij, Anno Domini milleſimo ſexcenteſinio fecundo,Regnorum noſtrorum Ro
mani vigeſimoſeptimo, Hungarici trigeſimo, & Bohemici itidem vigeſimoſeptimo.
Subfignatum ,
RVDOLPH VS.
Ad mandatum Sacra Cef. Maiestati proprium
Ryd . CORADVCIY S.
Io.B ARVI TIVS.

Go MARTINVS DEL R 10 , SocietatisIE sv Presbyter ,ſacræ Theologie Doctor,com


EL .
LL.Licentiatus ,conceßâ mihi à Ceſarcâ Majestate facultate eligendi Typographum , cui mea cum
XXci, annorum priuilegiocudenda traderem :tibi Horati Cardone,confiſus de fide, pietate ,& industria
tua, facio potestatem excudendià me compoſitas Diſquiſitiones Magicas, & pænam Ceſareamexi

gendi à Typographis contra Ceſarišedićtum illud prelo ſubdentibus,velvendentibus,& c.iuxta prejati


diplomatis tenorem . Datum Valliſoleti in Castella,quarta Augusti anno millefimo fexcentefimo fexto.

MARTINVS DEL RIO Soc. Iesv Preſbyter,


S. Theol.Doctor, & LL.Licentiatus,
SVMMA PRIVILEGII A CHRISTIA

niſſimo Galliarum Rege obtenti .

Enrici IIII. Galliæ , & Nauarræ Regis Diplomate cautum eſt,ne quis

in ſuo regno , aliíſve locis ditioni ſuæ ſubiectis, intra proximos annos de
HE

cem, à die impreſſionis prima inchoandos, excudat, vendat, excudendum ,ven

dendúmque quouis modo , ac ratione conetur librum qui inſcribitur Diſquiſitio


nes Magica MARTINI Del Rio Societatis Iesv, præter Horatium Cardon ,

Bibliopolam Lugdunenſem , aut illos quibus ipſe conceſſerit : ſub pænis Origi

nali Diplomate contra delinquentes expreſſis. Datum Pariſiis 30. Maij an


no 1607.

Signatum , De mandato Regis,

BERNARD .

Facultas R.P. Prouincialis Societatis Ieſu in Prouincia Lugdunenfi


.

Vdovicvs RICHEO Mys Prouincialis Collegiorum Societatis Iesv, in

Prouincia Lugdunenſi, iuxta priuilegium eidem Societati à Regibus Chri


ftianiſſimis Henrico III.10.Maij is83.& Henrico IIII . nunc regnante 20. De
1
cembris 1606. conceffum , quo Bibliopolis omnibus prohibetur, ne libros ab
eiuſdem Societatis hominibus compoſitos,abſque Superiorum permiſſione im

primant: permittit Horatio Cardon Lugdunenſi Bibliopolæ ,vt librum qui in

Icribitur, Difquifitiones Magica MARTINI DEL Rio , Societatis Iesv , ad

ſex proximos annos imprimere, ac liberè diuendere poſſit. Datum Lugduni 30.
Maij. 1607 .

.
RICHEOM V S.

Continentur libris ſingg. Segq.

L 1 B.I. De Magiâ generatim , & de Naturali,Artificiali, & Præſtigiatrice.


Lib.II. De Magiâ Dæmoniacâ & eius efficacitate.
LIB.III. De Maleficio & vanâ obferuatione.

Lib. IV . De Prophetia, Diuinatione, & Coniectatione .


L1B . V. De ludicis officio & ordine iudiciario in hoc crimine .
LIB.VI.De officio Confeſſarij ,ac remediis liçitis & illicitis.

SVMMARIA
Oui

SVMMARIA BREVIA

L I B R I. I.

PROLOQVIV M. } ‫בשת נחש קססענין חכר לחש‬ ] ‫חותמס מכשפים‬


Locus Exod. 22.v.18.quid , ibi malefici? alius 4 .
AEmonum ſuperbia , o Reg. 9. V.22. Teſabel malefica , Samaritis hoc
dium ,e doli. A
malum affricuit. Samaritanus pro incantato
Scriptionis occafio & dif re dici folitum . Locus Ioann . 8.v.48.0 49 .
ficultas. B
Pupuaro's quid fignificet LXX.interpp.Græ
Auctoris confilium & in corü nomina; ira odos,fuévtis,eaquarcis,nóns.E
ftitutum . С
Latinorum ; Magi, venefici,Theſſali,Chaldæi
operis neceßitas. D Augures, Arioli, Aruſpices, Genethliaci,La
Locus ad Ephef.6.verf.12.explicatus. mie, Striges, Maſc £,Veratrices, Sortilegi,Sor
Hæretici Hiſpani duo Magi. tiarij.
Pſeudochristi, & Pſeudoiohannes plures. Cap. III.De Magiá naturali , ſeu phyſicâ .
Hodie tot malefici propter defect. fidei. E
Perſarum Magia duplex,naturalis & ſuper- A
Virginalis liber damnarus. ftitiofa.Quod initium ſeu origo vrriuſque ? B
F Sanhedrite quales Magi fuerint. Magie na
Heretici plerumque fimul malefici.
Hereſis cur in maleficia ſoleat definere. G
turalis definitio o exempla.Qualis Magia , C
Geneuenſes Striges. Salomonis, Trium Regum ,Ø Apollonij. Ma
Precatio Scriptoris. gie naturalis diuifio.
LIB . 1. DE MAGIA . Guilh. Pari. & Robertus
Cap . I. De ſuperſtitione & Triezius,Picatrix ,Agrippa ,
eius ſpeciebus. Anſelm . Parmenſis, Petrus
Pietatis cultores aliorum ab his futuriex sibyl. de Abono.Cichu s
Eſcul anus,
libris. Alchindus, Geber , Roger.

Erymologia ſuperstitionis ſecundum Iſidorum , A Iudicium de ſcrip- Bacon . Raimun. Lullus, Ar


o locus eius explicatus. pris quæ in hoc ge- nol, Villanouan.Poncetus on
Superstitio Christianis in malam partem ſumi- B nere edita ,queli- Ardoinus.
cita ,, que
que illicita, Cardanus de ſubtilit. Q
fur. LocusAct.17.v.22.explicat.
Superstitio & religio differunt contra Epicureos. Coc. Variet.Ioan.Bapt.Porte,

Locus Ciceron.emendat.& Alius Noný. C Anton. Mizardi Magie na

Lactantij dictam diſcuſſum . Religio quid fit, turalis.Alb.Magni libri qui

que vitia illi contraria , quomodo fit exceſſus dam . Pomponat.de incanta
in religione ? Superstitio falſi cultus. idemD tion . Eſculanus in Spheram

quod idololatria , que duplex tacita , & ex de Sacroboſco.Io .Fran.Pici


preſſa.Superstitio indebiti cultus.Locus r . Pa Magica. Toann . Bodini libri.

ral. 10.0.26.explicat. 4:48 . Quæſt. I. Quid cæliaſpectus & influxus


Cap . II . De magiæ definitione,diuiſione, ad Magicos effectus conferat?

& Magorum variis appellationibus. Fundamentum magorum ab astrologia mutua- A


Magia in corpore quid. Dupliciter diuiditur A tum ,de imaginibus cælestibus & earum fym
ab efficiente causâ , & à finali.ab illa in Na - B pathia cum inferioribusrefutatum , reſpon
turalem Artificioſam , e Demoniacam ; ab fum argumentis eoruń . Nugacitas detecta B
hac in bonam co malam . mala definitio , ea ex ipſorummet poſitionibus.Celum astra C
quatuor ſpecies.Magia ſpecialis.Diuinatio. C anime expertia funt. Regula ad intelligenda
Maleficium .Vana obſeruantia,quid.Ma- D varia Ss.loca , que videntur iis animam tri
gorum varia ex fac. fcript. nomina , quid ob, buere. Influentis an vlle , e quales. D

louoth,, Iddeshoni ,‫ אובות ידעני‬,‫אוב‬-ventri Quid celi @astra in hæc inferior a poßint.
De diebus Criticis. E
loquus, ori puxañs.
2 Arinchise
SVM MARIA

urriculus de hac re Pariſ. confirmatus. F Elizabetha an hec donum habeat. Topkeri li

Q.II. An huiuſmodieffectus magici mi ber diſcuſſus : huc pertinent fily Parafceues in


raculis ſimiles oriri pofſint ex ho Belgio. De regibus Franc. o Angl. de Pyr
minis naturali complexione ? rhe
rege. Quidam aliquando contactu fa: F
An anima humane res materiales omnes obe narunt.De Jalutatoribus Hiſpan.diſputatum .

diant ? quod non ,cont.Auicen.ea Pompo- A Nauarri locus explic.Veracruzy fundamenta


natium . Neque hoc prouenire ex tempera- B diſcuſſa.Mendacia ſalutatorum ſuper - G
mento equalitatis, contra quoſdam medicos. ſtitiones.De Pici herba & ſimilılırs.Fun- H
Nullos naſci medicos vel faſcinatores. damentum Pomponary euertitur . De gentili
bus.s.Pauli. @ curatiore militari filio aſori
Q. III. Quanta qualiſque ſit vis imagi
nationis, quo ad huiuſmodi effe &tus? pra D. Anſel.De duobus pueris alb . Magni.
Plurimum poteft in corpus proprium . Noctam De Pfilles & Marſis. Alchimi locus .
buli, horum caufa.Exemplum mirabile. A Cap.IIII. De Magia artificiali .
Que ad hoc concurrere debeant. Aliquid B Magia hec quedam diuinatoria ,quedam , A
aliquando in corpus proxim .& diſpoſitum ; C operatrix Operatrix quedam Niathema
In corpus distans aut difpofitum , nihil poteft tica,quedam Præſtigiatrix , Mathematica
omninò contra multos.Imaginatio nö poteftD exempla varia & auctores . Os aëneum Aib.
alium loco mouere , ſanare, pel faſcinare, nec Magni locutum non fuit , contra Guilh . Pt
poteft tempestates vel pluuias ciere. Calpurnij riſ. & alios. Prestigiatricis exempla pluri- B
locus explicatus. Genef.30.Locus.De varieta ma. Virgo Colonienfis , Triſcilinus. Sadect:19
te partûspropter imaginationem vel ante con Iudeus, Eunus , Liodorus Cæfarij Midlteſius,
ceptum vel poft,Variaexempla :Et an ſufficiat Quando illicite operatrix , ca naturales:
alterius parentis imaginatio :Pauones albi quo frauſeus. С

pacto fiant. D. Augustini locus. Q.I. An vis charac.annulorum , figillo . &

Q. II11. An ſolo contactu , afflatu ,viſu , imagin.ſit ,qualem magi contendunt?


voce,ofculo ,vel nudi lintei applicatio Opiniones varie.Imaginum triplex genus , & A
ne vulnera , vel morbi ſanari, & alia de ſingu.vi. De ſigillis & characteribus. B
huiuſmodi inira perfici poſlìnt natu Nullam his omnibus vim ineffe.Sigilla Her.C 1
raliter ? metis , o Lud. Dulcis liber notatus.Caiet. D
Fundamentum eorum,qui affirmant.Sedcötrà. A & Pomp. fundamenta ſubruuntur . Figure an
Non eſſe hoc tribuendum voci ſoli. De tauro vis fit vlla formaliter,fiue, quà figura.
cadente Querecto. De parentum exefacra Q. 11. An numeris magicis vis vlla ?
tione exempl. V veſtfale mulieris filium voce Quomodo Patres de numeris Philofophari. A
reddentis immobilem . Nec etiam afpectus, B Pars abnutina defenditur. De anno clim.icie

ne cum imaginatione quidem , id potest. Viſio rico o partu octimestri. De herba Penta- B
fit recipiendo non emittendo. Amor quomodo phylli , de granis heliotropy , de ligaturis, de
naſcatur aſpectu. item lippitudo. infectioffe pilulis inæquali numero datis de numeris mu
culorum per aſpectum menstruate. aſpectus fic. Quo ſenſu magi lognantur de numero . C
vetular.quomodo noceat pueris.Galgalus quo Pet. Gregor. reprehenfus , & Patres defenſi.
modo fanet ictericum . Quo pacto lupi inge Fabij Paullini liber , de numero ſeptenario.
rant raucedinem . Strutiocamelus eq testudo De vi muſices Orphei fuſißimè difpuratū, o
Platonica deliria refutata , Macrobij locus .
an viſu oua excludant. Leo cur meruit galli
naceum.DeHiſpanie Zahuriz , ſeulynceis. Magnes :Pandaura, Androdamas. Automata
Nec etiam contatus ſolus ad hoc (ufficit. D Ferd . 1 1. Archiducis. Speculorum infectio .
ftorpedine ictâ.hyene vmbrâ ,Serpen Echo.selenites, Theriaca. Marſilij Ficini regu
Explican- tee querno folio , vel ibidis pennå. le notate, Tarantula morfus & curatio.
tur varie viperà , & faginâ virgula . veſperti Q. III. An verbis & incantationibus
experien- lione & folius platani . capràde. vis inſit morbos ſanandi, aut alia

tie , de ringio. aquile pennis.leporemarino. mirifica perficiendi?


i lupinis agninisý fidibus. Varij errores , o eorum fundamenta. A
De Echineide ſeu remora. vna fides alterius ci Vera ſententia ; explicatur & probatur . B
thare tinnitum prouocat.De magnete & fer De poculo Zelotypie. Naturalis operatio quot
ro , tauro ad ficum alligato. Depuella napello modis ſumatur, fusè explicatum & clarè.
enutrita.De cadauere Janguinante in preſen Ordorerum naturalis , miraculofus, e pre

tia occiſoris. Locus Lucret.explica.fundamen ternaturalis, ſeu ſuperstitioſus,quomod dif


tum Pomponatij. E Donum ſanitatum eſt do ferant; item artificialis ordo quod quid , a

num Dei eg gratia gratis data. de ſeptima quantum poßit.Spondani error.C Pomponatij
prole maſcula ,De Anglie Regum chariſmate. futilia fundamenta. Ferrerij, Picica Petri

Gregory
LIBRI PRIMI.

Gregorij @ Thuani dicta diſcuſſa. Seulta D matallo,quàm in terre venis gignatur metal
magorum fundamenta, Ananias incaurè que lum. Auri caufa efficiens. De Jandaracha,ori
dam de hac re . Nulla celestibus rebus cum
chalco, ftomomate. De metallori precipuè D
verbis ſympathia. Nulla certis verbis vel no auri materia. Duplex materia remota pro
minibus,quà talia ſunt, vis maior quam aliis. xima. Aristoteleorum doctrina defenſa ,de re
Nomina non ſunt vite participia , nec rady motâ Chemyc . ſententia explicat.o defenſa,
rerum quas ſignificant. Quomodo Deus no- É conciliataque , nempe de proximâ , quomodo
mina rebus vocat Pfalm . 146.9.4 . Quomo reſolutio fiat in bec princip. proxima. E
do quorundam nomina ſcripta in celis , Luc . De artis @nature potestate ac vi. An me- F
10.7.19 . Nomina non ſignificant per influ talli vnica ſit ſpecies, aurum ? Definitio me
xum celestem . Complexe orationis non eft F talli. Diuerſitas ſpecifica , non benè probatur
vis maior quàm i ncomplexe ,foluuntur argu per definit. generis. Poſſunt imperfecta o
menta Agrippe. Circumstantie, quas addunt etiam monstra de inferioribus ſuis predicari .
varie vane. G Poteft inanimatorum ſpecie differentium ma
Quæſt. I V.Deamuletis & periapris . teria proxima eſſe eâdem , aliter atque aliter
Romanorum amuleta,preficiſcini. Grecorum A diſpoſita. Cur citiùs aurum fiat per artem , G
quoque & Iudeorum Phylacteria: Christia quàm per naturam . An gemmas fic poßit H
nis que licita, o que non.Ciruelus notatus.B veras producere. Agens principale hic eft I
Que vis horum . De Hiſpanico Gagate pue ſemen auri.
ris appendi ſolito. D. Baſi. Incertus , Chry Sect. III. De eâdem efficacitate. Probabile A
ſostom.Hieron.explicati.Alex.Magni nu eft fic aurum produci poſſe. Calor ignis ad
miſmata ſuperstitioſa.Exempla S.Simeonis C varia efficax , vt natiuus. Variarum B
Sali, & D. Antonini. Explicantur cap.1.09 4 .
transformationum experentic. Ex cadauere
* 26.9.1.D. Leoni falfisò inſcripta oratio. Ha veſpe e crabrones. Ex fimo ſcarabæi. Ex
retici vſi his falſis periammatis. Falſa in qui baſilico ſcorpų.Ex auripigmento aurum. Cayri
А bus vana angelor. nomina , que fcriptura non fornacibus educuntur ex ouis pulli. Galena
B nouit : & de his decretum Concilij Rom . ſub plumbi vena . Vermiculi mutantur in muſcas.
Zacharia contra Adelbert.heret. D Sal, bitumen, attramentum artificio fiunt, non
Cap . V. Ars aurifactoria , quàm Alchi minùs quàm natura . Triticum & filigo mu
miam vocant, ad quam Magiæ fpe tattur in inuicem . Lolium commutanm in
1 ciem fit referenda ? triticum . Calchitis migrat in Misy . Ligna
Quæſt. I. An hac arte verum au per aquam lapideſcunt. Fructus arborum , a
rum conficiatur?
frustra nauium fiunt anates in Scotia . De
Sect. I. Quid fir, & quando hec ars inuenta ? A mones ſaltem norunt modos tranſmutandi C
Ulchimia nec Grecum , nec Arabicum , fed metalla.
Hebreum vocabulum . Aegyptus non vocata
Sect. IV . Aliquiverum aurum fecere.
Chemia , fed Cham , ſiue chammia, contra Plu Gallus quidam . Arnold.villanouan.Ber.Treui- A
tarchum . Alchimie deſcriptio,cur Spagirica B ſan . Raim .Lullus. Anton . Taruiſin. De Gre
dicta . Manili locus explicatus. Chymices C culo tempore anastasij. Reſpondetur exem- B
laudes,explicata inſcriptio vetus. Chryſo - D pla impugnantibus.explicatum.cap.ſpondent.
poeia que origo & antiquitas ,refutantur fa de crimin.falfi , in extrau . Testimonia paupe
bula multe ſemiblafpheme. De Adamo, de rum , vel ſociorum aut familiarium que ad
Noë, de Moſe da forore eius Mariâ , de Sa mittenda. Nemo vltimum artis vllius apicem
lomone.De Pandore poculo ,de vellere Colchi conſequitur.
co ,de femore aureo Pythagore,de Crateus fa Quæft.Il.An Chryſopæia habenda in nu
cro terre opere.Locus Efdr.4.cap.8.v.2 . E mero artium ingenuarum ,an me
fuit hæc ars ſub Caligula ,& Diocletiano. Gre chanicis annumeranda ?
s
ci de ea ſcriptores Zozimus@ Nicephorus Secundùm fe eft ingenua pars phyſices,per'A
Blemmidas. Precipuus, non primus Gebrus accidens mechanica. Qui Chymici fint me
Arabs.
chanici. Qui ſint philoſophi.
Sect. II. De efficacitate artis in auri produ- A Quæſt.11
1.Álchimia ad quam Magiæ
etione. Argumenta putantium non posſe au ſpeciem pertineat?
rum verum ,ostenditur ea non probare. De no Pertinere ad omnes ostenditur. A
minibus lapidis philoſophici , e de eiuſdem Naturalis,
materia & modo conficiendi. De naturâ me Artificiofa, В.
tallorum . Ea eſſe inanimata , nec viuere. B Exempla Demoniace
De metall.generatione.Paracelfistarum locu Et Deluforie.
tiones improprie. Surum facilius gigniex C Quæſt. I V.Licita an illicita ſit alchimia.

it + 3 Ihre
SVMMARIA LIBRI PRIMI.

Ture communi non eft prohibita , explicantur, tenebatur.

cap. Epiſcopi 26.queft. s.eu cap.ſpondent, de Quomodo peccetur ratiuner erf in.c.qui:roF 1
crim.falfi in extrauag.com . A ſatis diues , parui iudicy , aut inseng 6.111

In foro conſcientia paucißimis eft permiſſa dentes decipere , ſeu verſipellos. Incontinen
propter circumstantias varias. B tes , vr luxuriofi ea iracundi. Varialules,
Quomodo peccatur defectu finis , per auari inconstantes, imparientes, inductio philo
tiam . Auro alchimico quo pacto liceat vri. C Sophie imperiti ,fuperbi,curiofi, impö, ini
Non ad commercia ,nec medicinas: quando ad ſti, non timentes Deum ,nec proximum aman
ornatum & vtexſilia. Nunquam admiſcen tes , vel impuri.
dum moneta . Stultum , hinc lucrum petere. Quomodo quiſque feipsii deber examinare. G
Peccatur etiam per curiofitatem , o quàm hoc Quomodo cõfeſſariusſedebear gerere cu H
ſit periculoſum . alchimico penitente. De opinione putantium,
Quomodo peccetur ratione modorum ,ſiue D poſſe hominem hac arte verum gigni .
mediorum , fiex ſuperstitione vel pacto cum Lex Anglie deberet vbique promulgari® ]

demone. Archimiste multi , Magi vel ſal ſeruari, vt von niſi Principis permiſſü hecars
tem ſuſpecti. Preſumptio Magie eſt contra exerceatur à fubditis.
alchimistas Qu de factofit adhibitis ſupersti Ars ista faciliùs licita ,imò ferè peculiaris K
tiofis, vergunt in maleficium philtrorum vel Principibus , aut valdè opulentis. Opinio illa
venenorum.Peccatur etiam quando facræ fcri communis Iuristarum non excufat à peccato
pture verbis vel ſacris pičturis abutuntur. in hacre ,& quare . L

Quomodopecceturratione tëporis,malè im - E Quam vim vbique debeat obtinere dict. cap.


penſi, aut omißis aliis oportunis, ad que quis ſpondent.

8
0
8
0
DOO
O
L
A

PROLO
SH

O
D

PROLOQVIVM

DE DIFFICULTATE

ET NECESSITATE HV

IVS . TRACTATIONIS .

Rdior arma ,
quibus , cæli ſuper aurea templa ,
O Molitur folium ſupremo aquilone locare
Praua Dei ſoboles , patrio conſidere regno
Que vetita : atque , imis Erebi detruſa ſub antris ,
Gliſcit atrox odiis , animiſque furentibus iras
Nutrit , nec damnis hominum exfaturata quieſcit.

A
Rors v S ita eſt. nullæ ſunt induciæ ,pax nulla;vbinec odij ,nec
inuidiæ modus aut finis vllus.hoſtium Dei ſuperbia aſcendit ſemper, la Pſal. 73.
in fin .
2 augetur malitia, crudelitas inualeſcit.amat ſibi tribula metere,
dú nobis ſpinas ſerat: gaudet ſuas agere prenas & fupplicia pro
pria exacerbare,dummodò in cruciatus æterni partē quamplu
rimos homines aſciſcat , & diuinæ huic illudens imagini,pretioſo
Christi ſanguine dealbată decoloret,allertamq; in libertatem ,
priſtinæ mancipet ſeruituti, & Cadmeia planè victoria perdat
pereundo, perá; latus hoſtile in ſuamet ferrū viſcera conuertat .
Nihilſinit inaulum ,nihil intentatum relinquit. Videt animū imbecillem ,pauidumý;? cir
cuit veleo, ac vim intentat. nouit imperterritum ,conſtantemg;?vulpem induit, exuuium 5 Pfal.6 1.
in fin .
ponit leoninū. Heu ,quãmulti partes vulpium ſunt & fuere.quoc luctator doloſus pellaciis
& technis irreritos ſupplantauit: Mille nocendiartes habet,innumeris vtitur telis.præci
puum omni ætate de eadé pharetra fuit illicium ,quàm curiofarum , cam ſuperſtitioſarum
B artium ; quá multa ,tam ſtulta demonum commenta mortalium animos dementantia ,quç
cuncta Magie nomen ambitu ſuo cöprehendit.De qua,diſceptare, futurū neſcio difficul
tatis ſit maioris,an neceſſitatis .Ecenim vbiq; locorum graſſante præcantricum & malefi
corum colluuie diriſſima,medicină facere neceſſariū; led eandé facere inueterato & re

crudeſcēti ſempermalo ,difficile imprimis & laborioſum .Nametſi fuere conati quã plu
res,quide Magicis ſcripſere:quæ taméilli hac de re fcriptis mandarunt , vel quod fidei & c Cornclii
lo
moribus noxia,'vecitæq; lectionis,repellenda;vel quòd perpauca & exilia , muliplicada & Agrippa,
augenda,vel quòd obſcutè,fivemechodo,& parū firmètradita ,luculentiùs & ordinatiùs Petridea
proponenda,rationibuſở; & auctoritate teſtiú meliùs ſtabilienda fuêre.Sanè, qui fibras o - ricisidile
mnes artiū ſuperſticioſarum vnus ſit ſcrutatus & eruerit,neminē me legere memini.Scri- Anſelmi
pſere Philoſophi,Iuriſconſulei, Theologi; ſed ſuo quiſque duntaxat inſtituto ,vt cùm ſuæ tombodii:
Icholæ fectæq; vtcunq; ſatisfecerit,ceteris certè minùs profuiſſe,minùs conſuluiſſe videa- ni,loann.
tur.Equidem debitorême omnibus agnoſco ,& in his tribus facultatibus longo tempore (org Godel
verſatum , ſi dicam ;nec mentiar,quia verum dicam ,nec gloriabor, quia profectum mihi manni &
с
non arrogo.culturam profiteor & operam ,defructu iudicium aliis permitto.Conatus a- trishemii
liquò progredi,& hoc opere comune cribusſcientiis ſtadium ingredi
: quòd viderć trium Stegano
commane,non vnius peculiarem ,hunc fundum atq; hereditaté.Quare (quod neglectum , cuceri,E
vel minùs ab aliis animaduerſum )ſuperſtitioſarum artium fundaméta diligencer inueſti- afti,Da
iti, kc.
gaui,& ex ſcitishumanæ diuinæq; ſapientiæ neruoſiùs quàm prolixiùs ſubruenda ſuſcepi:
gnarus eſſe Chriſtiani hominis fallaciashas non ignorare ,& fpiritalia nequitie (vtait Tertul
lian .)non quidem ſocia conſcientia,fed inimica ſcientia noſJe,nec inuitatoria operasione,ſed expugnatoria
dominatione tractare multiformemluem mentis humanæ totius erroris artificem ,ſaluris pariter arimaque
tt vaſtato
PROLO QVI V M.

vaſtatorem :Nec in fpeciem adfinxi quidquam ,quod refellerem ,ſed exipſorum vanitatis ac
perfidiæ magiftrorú arcanis & inyſteriis ,ipfa ab incunabulis crepundia deliriorū , delibris
obſcuriſſimis deprõpta,in lucē extuli : deinde in re , vt diffufiſlima,ita & minutiſſima,adar
tērationemq; reuocanda ,non minimum laboris pofui,& ,niſi fallor,non incommoda me
chodo digeſlīve huc illuc lacera & diſie &ta membra, in vnū quaſicorpus coaleſcerent:de
niqs,veà quouis facilè intelligantur,plano & dilucido, qualiveimur in fcholis,ſtylo , in lucē
publicam rypis mandaui.Quod vefacerē,licet benè multorum ,qui flagitabant, deſideria D
nonnihil excitarint ,longè tamen fortiùs impulit lues quàm obſcæna ,tam proſerpens, ve
neficorum & incantatorum :quæ hoc nouiflimo ſçculo le per omnem indies Europă lon
giùs ac latiùs diffundit. Vriure quãoptimo liceat ingerere auribus mentibuſq ; illud fono .
a 1. Petr..
verf . 8 . noræ & inui & tæ Ecclefiæ petræ. a sobrij eftote & vigilate,quia aduerſarius vefter diabolus
, tanquã
bad Eph.leo rugiens,circuit,quærens quě deuoret:Necno candē in ſententiã alia Gentiú Apoſtoli; " Induite
6. v. 12.
vos armatură Dei,vtpoßitis ftare aduerſus inſidias diaboli:quoniã nor(tancū )eftnobis colluctatio aduer
sus carnē « ſanguině (aduerſushomines,qui carne conſtant & fanguine ,ac proinde fragiles
ac caduci,facilè laflantur ac vincútur)ſed ( prçcipuè ) aduerſus principes Owporeſtates(videlicet)
aduerſus mundi rectores tenebrarü hari ,contra ſpiritualia nequitie in cæleftibus :hoc eſt contra natu

raspon corporeas,ſed ſpirituales ,longè vt potentiores,ſic & vafriones hominibus ,& qua
rum habitatio non in luteis hiſcedomibus,ſed in ſublimi, & aëris regionibus.Reuera non
cum anilibus deliramentis, aut idiotarum inſomniis,quod quidã dictitant,depugnandum ,
ſed cum ipſis dæmonibus, quorü ope,conſilio magi vtuntur, quod ratio & experiencia do
cer , nobis nuncmanus conferendæ.Hi,vt auctores, & fatores, ſic etiã fautores propagato
reſq; ſuperſtitionis omnis ſunt habendi.Hiſe de tot animarũ ,quas ſubiecerunt, pofleflio
ne derutbari, & ab illaqueandis aliis,quas ſpe deuorauerunt,ratione & iure, velut armata
manu, depelli,tulerunt ſemperiniquo animo,nunceò ferunt moleſtiùs,quòd ,cú inſtante
vltima die Lucifer ſoluendus, multò fitiunt auidiùs ſuam explere ingenus humanū cru
delitatem.Si quis ſuperioris æui Annales non indiligéter euoluat, ſtatim comperiet , nun
E
quá tot,vbiq;prouinciarum ,examinamaleficorum deprehenſa,quot ſe hodierna die iu
dicibus ,vel leué aliquam quærendi curam adhibentibus,offerunt, & à non quærentibus
criam reperiuntur.Quid mirū, exeundare perfidiam ,vera fide exareſcence? Sunt quidem
alia quoq ; peccata mortalium ,diuini huius Hagellicauſſæ : ſed peſtilitatis parcem maximă
fibi vendicar, languor quidam & contemptus Catholicæ fidei.Fides enim vna maximè eſt
virtus : qua cuncta diaboli conſilia, ſtudia ,conatus,vireſq; omnes refringuntur. hanc hor

ret , hanc refugit, cum hac metuit compulſare.Sapienter ideo B.Petrus eam rugienti, ve
c Cupr.c.s. lut panopliam ,vt obiiciamus,admonet :cui" seſiſtite ( inquiensfortes in fide.Conſentit inuictus
athleta Paulus collegå ſuo,quando fpondet nos in omnibus(hoc eſt inprimis & fuper om
d df.i
ver .cap.6. nia)Scuto fidei omnia tela nequiſimiignes exſtincturos .• Confirmat experientia, fiue præteriti,
s
ſiue præſentis temporis ſemper acriùs & petulantiùs Tartareas acies hominibus inſultar
taffe ,quotieſcumq; fidei deminutio vel deprauatio aliqua viguit.Ante ſalutarem Chri
STI Domini aduentum , idololatria totum penè orbem oceupabat : none dæmonum vbiq ;
tum multitudo maxima paſſim in ſimulacris loquebatur , & cæcus hominum frequen
ter inuiſebat, & in virorum fæminarúmque ſpecie conſpiciendam ſeſe præbebat? Nato
tandem Iesv , quibus locis fides nondum annunciata.peſtis eadem idololatriam comita
tur , & veneficis referta ſcatent omnia , vt locupletes ſunt teſtes noftrorum ſociorum de

rebus Indicis epiſtolæ , & hiſtoriæ :quibus verò regionibus ſemel recepta Euangelij præ
dicatio refrixit,vel variis errorum maculis obſoleuit,vel ab hæreſibus oppreſſa penitùs e
languit,vt in Africa & Aſia inter Mahumetanos: in Germania , Gallia & Britannia inter
hæreticos,in Italia & aliis locis, inter Catholicos planè languidos,quos Politicos vocant;
e Clemens iiſdem quoque in locis Magica ſuperſtitio nimis inualuit.Sic agros olim tritici mirè fera
lib.2. re- ces,cicuta,& aconitum , & alia venena teterrima contaminarunt.Hæreſibus profectd, vt F
cogait. vmbram corpori, ſic Magicam ſpurcitiem ancillari , adeò manifeſtum eſt,ve proteruiæ ſit
f Iran.1.1.
4.21.24. negare.Præcipui olim hæretici etiam Magi fuere. ab his artibus Princeps hæreticorum
Eufeb . İ.z.
Hiſt.c.20 . cognomen adeptus fuit ,Samaritanus ille Simon Magus.e De Carpocrate, Menandro,
Epiphan . Marco, Euphrate,Ophitis ,Seuophianis eorúmq;diagramate de fPriſcilliano, 8 & Beren

hær.27. gario h fidé faciunt grauillimi& veraciſſimiſcriptores.Vtenim , quę deSimone Clemens


Pulpit. in fuſiflimè prodidit,prætermittam ; quæ de hoc & ſucceſſore ſimul,Iuſtinus Martyr eorum
Sac. hiſt.
lib . 2. conterraneus tradidit,adſcribamzis iin hanc ſententiam : Simonë, inquit quendam Samaritam
artibus , in hac
1 Nangia. ortum de Gitta oppido, quiſub Claudio Caſare ſubnixas ope demonum , & fretusMagicis
a chron. vrbe Regia, Deuseſt habitus, & quaſiDeushonoratus,ſtatua poſita in Tiberi inter duosponteseſt,
i Apolo. 2.
hoc
PROLOQVI V M.

hoc Latino titulo , S I MO N I D E OS ANCTO , & c . Deinde : Menandrumetiam aquel


Samarit am huius Simonis diſcipulum , inſtructum viribus demoniacis, & profećłum Antiocham , multos
1
arte Magica decepiſſe cognouimus. D.autem Ireneus a de Marco ſic breuiter : Marcus Man ad.1.1.c.8.
1
gice impoſtare pertißimus,per quam & viros multos, & non paucas fæminas ſeducens,ad ſe conuertit,
&c . Mox, Anaxilai enim ludicra, cum nequitia eorum qui dicuntur Magi, commiſcens, per hec virtu
tes perficere putaturapud eos, qui ſenſum non habent , càmente ſua exceſſerunt. quibus fubiungit
Irenæus nonnullas hæretici huius præſtigias, vinum album in rubrû mutare ; non ipſum modo,fed
& alios peripſum , Paredri demonis opera vaticinari, & huiuſmodi alia . De diſcipulis Carpocra
tianis fic Epiphanius: Magia apud ipſos (ait)excogitataeft,incantionéſque diuerſas ad omnem machi
nationem inuenerunt,ad amorem & adillectamenta.
Quin & Paredros demones ſibiipſis attrahunt , ad
hoc , vt per multas preſtigias in magna poteſtate ,omnibus dominentur quibusvelint,& vt vnuſquiſque
quamcumque actionem aggrediaudeat. Nimirum ſeipſos decipientes ad perfectionem occæcare mentis
ipſorum .] Priſcillianum , quiGnofticorum vælaniam in Hiſpanias intulit , Marci Ægyptij
diſciplinis ( qui Magus fuit ) imbutum , Seuerus ſcribit gemino iudicio auditum conuiétúmque
maleficij, nec diffidentem obſcenisſe ſtudyiſſe doctrinis .] D. Hieronymus , b Priſcillianm ( ait ) żo- b Epift.ad
roaſtris Magiſtudiofißimum & ex Mago Epifcopum . ] idem Seuerus Sulpitius , in vita S. Martini, tem con
talem quendam memorat Anatolium .narrat etiam eodem tempore in Hiſpaniis quentra Pelag
dam fuiffe iuuenem , qui falfis fretusmiraculis ſe primò Eliam , poftea Christ V melle
ſit profeſſus , in quo etiam Rufo Epiſcopo ſic illuferit, vt quafi Dominum adoraret : co
dem tempore , in oriente quendam exſtitiſſe,quiſe loannem eſſe iactarer. Magi & hi hæ
retici. Machomerus hæreticus fuit ,fed & Magus teſte Zonora tom.3 . & Paulo Diacono lib. 18 .
hiſt.Gallorum Hiſtorici tres nobis Pſeudo Chriſtos hæreticos depingunt , & magicis prę .
ſtigiis excelluiſſe addunt : nec mirum Antechriſtianteambulones miracula fimulafle . V.
nus Bituricenſis fuit ,alter Burdegalenſis ,de vtroque legendus Gregor.Turonenf.de priore
lib.12.hiſt.de poſteriore lib.9. Tertius Eun vocabatur,natione Britannus , de quo mirifica re
feruntRobertus,in Chronico & Guilhel. Neubrigienſis lib.z.rerum Britann.cap.19. Nec diſli
E
milis in Hiſpaniæ diæceſi Conchepſi fuit quidam Gondiſfaluus tempore Innocentij VI.
qui dæmone viſibiliter apparente & docente librum dictauit, quem vocabat VIRGINA
LE M ; in quo ſe Dei filium ,ab æterno genitum ,immortalem ,mundi conuerforem , & da
mnacorum omnium Saluatorem profitebatur : qui Nicol . Eymerico Barchinonæ vna
cum diſcipulo & fcriptore libri Nicol.Calabro publicè pænas perfidiæ dedit. vide Ber
nard . Luxemburg. in Caral . litt . G. & litt . N. In Aſia verò Sergius ille doctor hæreſis Ar
menicæ, & inſtitucor ieiunij Artziburtzi ,de quo ex Damaſceno Euthymius p.2.Panopliæ
tit.2o.huic Paredrius erat dæmon caninus comes , vt Agrippæ . Ad Berengarium quod

attinet ,Sacramentariorum Principem , Nangiaci hiſtoriam ,qui volet,legat , liber ad ma.


num mihi non eſt, ve verba repræſentem . Etquid opus ? magna ſemper hæreticis cum
magis commercia , vt notauit Tertullian . Præſcriptione adu. hæret . & lib.de anima Ce :93-cú
priore loco hæc habet: Notata ſunt etiam commercia hæreticorum cum Magis quamplurimis , ck cir- d cap.s7.

culatoribus , cum Aſtrologis,cum Philofophis,curioſitati ſcilicet deditis. Querite,& inuenietis, vbique me


minerunt.] poſteriore verò Magiam vocat hereticarum opinionum auctricem .]Meritò.non enim
confirmat modò hæreticorum deliria , ſed & veteribus adiungit noua , nouáſque ſcholas
aperit curioſitatis.Legimus,poſt Sarracenicam per Hiſpanias illuuionem , tantùm inua
luille Magicam ,vt cùm litterarum bonarum omnium ,ſumma ibi eſſet inopia & ignora

tio, folæ fermè dæmoniacæ artes palàm Toleti,Hiſpali, & Salmaticæ docerentur.In hac
quidem ciuitate,bonarum nunc artium matre,cùm illic degerem , oftenfa mihi fuit cry :
I pra profundiſſima gymnaſij nefandi veſtigium , quã virilis animi mulier Iſabella Regina,
Es Ferdinandi Catholici vxor,vix ante annos centum ,cæmentis ſaxiſque iuſſerat obturari.
Inuaſerunt prius Bohemiam Huſſitæ , poftea Germaniam Lutherani : illos, quanta malefi.
Elf corum vis fuerit ſubſecuta ,Sprengerus & Niderius,º hæreticæ prauitatis quæſitores,do- in Mali
i cuerunt:hi vero , quos Sagarum torrentesin Aquilonarem tractum infuderint norunt & in for
qui; hoc frigore Arctoo quaſi gelati, metu torpuerunt
. vix enim illis in locis quidquam nicario
.
innocuum vel immune ab his ſub bumana ſpecie feris, dicam neſcio, an dæmonibus.
Plerique qui ætate prouectiores non in eculeo modò,fed poſt queſtiones quoque, Treui
i renti in ditione , confitebantur iudicibus,ſe hac labe primùm imbutos , quo tempore te
trum illud & Tartareum Lutheraniſmi fulcrum ,ipfe quoque Magicæ nominc famoſus ,
Albertus Brandeburgicus, prouinciam illam flamma ferróque prædabundus vaſtabat.

6 Quotquot Inalpinas regiones vicinas Heluetiis incolūt , raras illic foeminas maleficij ex

m pertes ,plerafá; crimine yno nobiles norunt: nec alia verior aut promptior occurrit causa ,

quam
OC
PROLOQVI v M.

quam quòd in hanc vſque horam ,VValdenſíum reliquiæ nefariæ ,illic ,vt in ſpelæis , oc
culcatæ hæſerunt.Nihil per Angliam , Scotiam ,Franciam ,Belgium ,hanc peſtem celeriùs
& vberiùs propagauit, quàm dira Caluiniſmi lues . Antea paucis in locis ,de non multis &
vilibus tantùm ,incertus rumor ſpargebatur; nunc cum ipfa hæreſi, ve cum febri furor,
plurimos paſlim & palàm nobilitate ,eruditione,diuitiis & dignitate claros inuaſit.Sic Be
1.Job. 1. hemoth inſaturabilis epoto iam pelago ſperat , quòd Iordanis influet in os eius, a electoque paſtus
bac.l.v.16 cibo ipfam Domini ſorrem deuaftabit. Quid quod Danæus Caluinianus minister ítri
gum conuentum Geneuæ' ordinarium eſſe propè fummam ædem , & in ea vrbe ſpacio
trium menſium pluſquam quingentas perſonas iudicum ſententia morte punitas narrat ?
lege Creſpetum de odio ſataneli. 1.diſcurſu.is.Cauſas autem mihi perquirenti , curhæretimco
F mitetur aſſiduè Magica , commodum occurrere , quas meus quondam Doctor lo. Maldo .
natus Societatis IE sv Presbyter, vir doctus iuxta & ſanctus, diſertiſſimè prodidit , cùn
de dæmonibus publicè Lutetiæ Pariſiorum profiteretur : ille cauſas commemorabat
quinque, his verbis :
Prima cauſa eſt, quòd dæmones in hæreticis , vt olim in idolis , habeant domicilium .
Rectè enim ſolet Hieronymus dicere ,diabolum cùm idola,in quibus habitabat antè , dit
iecta vidiſſet, peiora idola in hæreticorum animis ex ipſis diuinis litteris fabricaſſe. Caf
ſianusgrauis& antiquus auctor, Collat.7.ca.32.affirmat le dæmoné audiuiſſe confitentem ,
ſe per Arium & Eunomium impietatem ſacrilegi dogmatis edidiſſe. Quare neceſſe eſt,
ve; quemadmodum finito bello milites per omnes partes diffuſi prædones fiunt, omnél
que vias obſident; ita dæmones ,inclinatis aut abolitis hærefibus, quæ ante vigebant,qua
li cuerſis templis in quibus colebantur, nouas in aliis hominibus ſedes quæranc . Solence
nim dæmones,cùm ex homine in quo erant egredicoguntur, facere: quod ij faciunt,qui
obſidione fatigati,coguntur arcem tradere, quam tenebant.Petunt enim conditionis lo
co, vt ſibi liceat ſe in alium locum recipere : quod exemplo illius legionis intelligimus,
quæ à Christo periuit , vt fineret ſe porcos occupare .

Secunda cauſa eſt,quòd omnis hæreſis intiò violenta eſt prorsùs & vehemens: ſed ſtare
in eodem gradu non poteſt.quia,præterquam quòd id diuina prouidentia non patitur,
natura quoque ipſa ita fe habet,vt non poſſit error diu veritatem imitari . Quare omnem
hæreſim neceſſe eſt,niſi ad eam religionem , vnde egreſſa eſt , maturè reuertatur , aut in

magicas artes,aut in extremam atheiſmi impietatē degenerare. Cùm enim duæ ſint po
tilimùm caufæ ,quibus hæretici homines efficiantur: altera fuperbia laſciuientis ingenij ,
nihilque credentis,niſi quod oculis cernat: altera curioſitas quædam intemperans & ftu
dium nouitatis:fit omninò neceſſariò ,vt qui ſuperbia hæretici facti ſunt, cùm iam , quam

primæ inuentionis ardore in ea ſecta, quam nimis ſubito amplexilucem eſſe iudicabant ;
eodem ardore frigeſcente, tenebras efíe comperiant , deſperatione alıbi inueniendæ ve
ritatis prorsùs nihil credant:& quos in hæreſim curioſitas impulerat ; cùm ea , quæ prin
cipio noua eſſe videbantur , paululü inueterauerint , eadem curioſitate, & ad ineundam
cum dæmonibus familiaritē, & ad diſcendas exercendáſque dæmonū artes impellantur.
Tertia cauſa, quòdita videatur eſſe natura comparatum , vt quemadmodum famem
peſtilentia ſequitur, itə,hæreſim varia curioſarum artium genera ſequantur.Nam & hæ
reſis fames quædam eſſe verbi Dei . Amos 8. Etenim vt in annonæ caritate homines co
guntur cibis vtinon ſalutaribus, vnde fit, vt corruptis humoribusgigniturpeſtis : ita hæ
reſivigente ,dum homines corruptis ſcripturæ ſenſibus vtuntur,ad Magicas tandem artes
deueniunt, quæ quaſi animi morbi ſunt .
Quarta cauſa ,quòd foleant dæmones hæreticis vti ad fallendos homines , quaſi for
moſis meretricibus. Nam hæreſim in ſcriptura meretricem appellari manifeſtum eſt.Ifa.

1. Quomodo facta eft meretrix , ciuitas fidelis ? Quare quemadmodum lenones , quando ſcorti
forma defloruit , ex ſcorto lenam faciunt : ita dæmones , cùm prima hæreſis ſpecies ita
periit, vt minùs homines in errorem pelliciantur: ex hæreticis , Magos faciunt .
Quinta cauſa eſt,vt opinor, negligentia eorum qui regunt Eccleſiam . Nam quem
admodum in incultis agris locuſtæ gigniſolent: ita ,ex inopia verbi Dei , gignuntur præ

ſtigiofæ artes . Nam & locultæ in fcriptura dæmones ſignificant Apoca.9 .Itaque videtur
etiam in hoc tempus conuenire, quod ait Ioel c.1 .Reſiduum eruce comedit locufta , Qureſiduum
comedat locuſta comedit bruchus. Nam quod hæretici reliquum fecerant, malefici dæmonum
arte populantur, & quod malefici relinquunt athei perdunt. ] Hæc non minùs acutè,
quàm vere Pater Maldonatus.

Atque
PROLO QV I V M.

Atque vtinam non inoculos ea nobis incurrerent. Vidimus olim florentes Belgæ ,
Geuſios Caluiniſmo,Lutheraniſmo,& Anabaptiſmoerucarum inftar cunctadepafcenies.
Vidimus hos tres immundos ſpiritus,de draconis ore, de ore beftis , & de ore Pſeudoprophets exeun
res.a Videmus illis iam marceſcentibus,& ipſa temporis diuturnitate fermè exfpiranti- ! aApoc.16:
bus,varia locuſtarum fortiariarū examina totum Septentrionem depopulancia . Videmus

parte alia ſic creſcere numerum atheorum ſiue politicorum: vt, cùm tam pauci fupcrfiuc
feruentes & veri Catholici,ipſa paucitate planè nulli queant videri.Hæreticis illis,de so
CIETATE noſtra multi ſe ſtrenuè oppoluerunt,& eorum rabiein præclarè fcriptis libris in
fregerunt.b. Atheosquoque Theologi,& Philofophinoſtri,non lemel, hydræ lerneæ in- 6 Turria
ſtar repullulantibus capitibus,ignito veritatis gladio reſecantes profligarunt. Locuſtas mus.Bellar
haſce,quas illi prætermiſere,vel obiter & leuiter tantùm velitati cū illis fuere, nunc mihi zcus,Cani
ex profeffo ,diſputationis ventilabro diſpellendas, & veritatis caritatísque,velut chalybeo fius
, contes
ſpeculo , vſtulendas delegi,non virium vlla mearum fiducia, fed fupremi Numinis auxilio reus
præſumpto.lllud enim ,pro cuius honore & gloria hoc certamen ſuſcepi,ſuum vti ſpero Molina , Va
,
pugilem non deſeret.Age,ô vera & æterna S APIENTIA ,cuius nomen perfidiMagi ab- Zuares
G
negarunt: iuua & cuere. Tu,ô VIRGO SACRÁTISSIM A ,quam præ cælitibus cun & tis Fonſeca ,
Pererius,
depreciant & defpuunt: clientem ruú protege,& faue pugnanti. Tu,ô fanćte Michael Vaſqui us,
cum æthereis quibus præes legionibus, qui Luciferum cum ſociis rebellionis , coelo de Serarius,
Polleui
turbaſti,& in abyſſi profundum compuliſti, auxiliare in arenam deſcendenti
. Vóſque nus,Mal
Superi omnes,Beatæ animæ ,hanc infernorum ſpirituum tyrannidem reprimite, & à fra donatus,
Gretſerus,
trum veſtrorum mentibus diriſſimam peſtem auertite, & fæpè triumphatas furuorum ac alii
.
tetrorum cacodæmonum acies , vti ſoletis : cædite,ſternite ,proAigate:Veftris fretus ſug
geſtionibus atque ſuppeciis,quódque mihilectoribúſque vertat benè ;li prius de ſuperſti
tione ipſa nonnulla ad ſequentium intelligentiam clariorem neceſſaria delibaro , rem

aggredior.
L
E
T
T
I
M
20
19 0

HIC
Hic fructus curioſarum artium eſt,hæc emolumenta ,ſuperstitionis,cuius Etymol
.

Vere piorum hominum ſtudia deſcribens; quifquis ille vel illa , cuius ſunt

Sibyllina oracula, libr. 3. oſtendit, quàm ab his vanitatibus alienifuturiſint,

quibus, quod omnium ferè ſuperſtitionum genera complexus , viſum mihi


ordiri. ita canit .

Εξ ών ο γένος επί δικαιοτάτων ανθρώπων, Ex quibus eft hominum proles instiſſima fimper,
οίσιν αι βελά τ ' αγαθή, καλά τ ' έργα μέμηλωμ . Queis bona mens corde eft, rerum cura probarum .
Ούτε γάρ κελί8 κυκλιομ Πρόμου , ότι σελώης, Nam neque decurſum folis ,lunave rotatum ,
Ούτε σελώρια έργα μεριμνώσι καλά γαίης , Nec curani ea que per terras magna feruntur,
Ούτε βάθος χαρόποιο θαλάασης Ωκεανοί , Nec vasti oceani timando querere fiindum ,
ου αρμών σημά , οιωνοπόλων τεπελενά , N on fternutantum , non prepetis omina penna,
ου μάνας , ου φαρμακες , ου μνμ έπασιδές. Non vates,non veneficos, non incantatores,
ου μύθου μωρών απάτας έγγαςριμύθων , Non imposturas fatuorum ventriloquorunu ,
Nec Chaldeorum pradiétiones astrologicas,
Ουδε χαλδαίων τα προμάνια αφρολογεσιν,
Ουδε μεν έςρονομήσι . τα γαρ τλάνα ταια σέφυκίν . Nec astronomicas quidē. Nam funt hæc omnia falſa,
οασα κεν άφρονες άνδρες έρευνώσιν καλα μαρ , Dementes homines que perſcrutantur in horas,
Inre exercentes animas, que non iuuar hilum,
Ψυχάς γυμνάζοντες α άδην χρήσιμον έργον,
Quin miſeros homines errores edocuerunt ,
Και ρα σλάνοις εδίδαξαν αρκελίους ανθρώπες,
Εξ ών Λ. κακά πολλά βροτοίς σέλεται κατά γώα , Ex quo mortales agitant mala mulia per orbem ,
Ivireatifque viis & sustis rebus aberrent .
τ8 πεπλανήθως οδες τ'αγαθάς , και έργα δίκαια .

Ο
Α Ο
Π Β
3
0
0
12

11 111
1
10

ΣΤΟ.. .
OD
,

Υ.

MARTINI
I

MARTINI DELRIO

P R E S B Y T. SO CI E

TATIS IESV ,

LIBER PRIMV S.

De Magia in genere,& de Natvrali ac Artificiosa in ſpecie


.

CA PVT I.

De Superſtitione & cius ſpeciebus.

TYMOLOGIAMA| falſæ denotatione. Quoniam inter Religionem &


nimis curiosè D. IG Superstitionem multum intereſt. Synæfius rectè
a lib.8 . O
rig.cap. 3 : e ) dorus * fcrutatur his Stroid'arcríæv ait vitium elle virtutis svorbelasper
verbis : fuperftitio di ſonâ circumdatum , ep . 67. Non enim philofophi fo
f lib. 1. de
Eta eo quod ſi ſuper lüm ( ait Cicerofueriem etiam maiores noftri Religio- nat. Deor .
flua, aut fuperstaluia nem à ſuperftitione ſeparauerunt , nam qui totos dies
obſeruatio. Aly di. precabaniur & immolabant, vt fui fibiliberi ſuperfti
cunt , à fenibus, quia tes effene, Superftitiofijunt appellati,quod nomen pa
multis annis ſuperſti tuit poftea latins. Qui autem omnia, qua ad culium
tes , per atatem deli Dei pertinerent, diligenter retractarent, & tanquam
rant, de errant ſuper relegerent, ſunt dictireligiofi ex relegerdo, vt elegan
Sitione quadam ,nefcientes que vetera colant, autque lesex eligendo,tanquam à diligendo diligentes, ex in
veterum ignari alciſiunt.Lucretiusautem fuperftitio telligendo intelligentes. His enim yerbis omnibusineft
nem dicie superſtantium rerum , id eſt cælestium ſeu vis legendi eadem , quæ in religiofo. Ita fa &tum est in
diuinarum queſuper nos stantf: ed malè dicit. ) non B ſuperftitiofo & religioſo, alterum vitij nimen, alterum
malè ſi analogiam ,led fi mentem ſpectes. Nam E landis.] Adſcripſi verbavt legéda céleo ex Lactá
li.4. C. 8
picureus poëra nullam Deo rerum humanarum tio : ex quo & D. Auguſtino - corrigendus Non . K li. 14, de
curam elle cenſebat , & idcò lupremi nuministi Marcellus eadem aliter referens. Nonius etiam ciuit. Dei.
morem ſuperſtitionem vocabat ,eo quòd, quaſihor vult Superftitiofos dici,quod pre cultura deorum cales | C.30 .
ribili aſpectu , timor iſte mortalibus ſuperſter & sa ſuperſedcant ,id eſt negligant: itidem & Religio
impendeat,alludit enim ad verſus illos Lucretii, b ſos quafi relinquoſos (lic membrana) quod cateris re
blib.1.
Humana ante oculos fædè cum vila iaceret littis ſolis ſacrificiis deſeruiant, ridiculum commen
In terris,opprela graui ſub relligione : cum , & Nonio dignum . Lactantius eruditè, quâ
Que caput à cæli regionibus oftendebat, ſolet argumentorum vi & copiâ Ciceronis diſcri
Horribili ſuper afpečtu mortalibus instans. men refellit, & concludit, Religio veri cultus eſt, Sw
Nam Lucretio, ve & aliis gentilibus,relligio po perstitio falf.] hoc præclarè: non ita quod ſubdır:
nitur pro fuperftitione. Etymologia autem illa Omnino guid colas intereſt , non quemadmodum colas,
Icin VII . etiam Seruio placuit:cui, ° ſuperſtitio eſt,ſuperstan aut quid precere . ] parùm id conſideratè dictum .
Acneid .
rum rerum ( id eft cæleſtium & diuinarum qua ſuper nam ſuperſtitio quoque naſcitur , ſi quod oportet
nos fiant ) inanis & ſuperfluus timor. De ſenibus coli , Deum Optimum Maximum, non vt oporter
quod addit Antiſtes Hiſpalenſis ,non eft eius com colas aut precere. Religioni duntaxat locus : fi qui
è in Teie. mentum :fic enim Donatus , vel quiſquis ille : d fu vni ac vero Deo fupplicant,ita quemadmodum o
Andr.
perſlitesfunifenes vel anus , quia alate multisſuperſli portet id faciant. Optimè enim Theologi noſtri,
les iam delirant. Vnde « ſuperſtitioſ , qui Deosti Religionem definiunt virtutem, quâ Deo vero cul
meninimis,quod fignum est deliramenu. ſ Chriſtia tum verum ac debitum exhibemus ,ideoque dicti
nis fcriptoribus nonien ſuperſtitionis in malum tant , duo illi vitia extrema repugnare : Vnum in
CA& . 17. fumi folet,ctiam in illo D.Pauli : e Viri Athenienſes defectu pofitum , quod cùm debito honori detra
V.22 .
per omnia quaſi ſuperſtitiofos vos effe video. Syriacè hat,Irreligiofitas vocatur : alterum in exceflu , quod
clt,nimiosin culcu dæmonum ;Græcè deboldaluova non quidem verum cultum æquo maiorem exhi
Gépous,& quo ſuperſtitiofiores: còfcilicet,quòd va bet : (quis enim ,quantum par eſt,qucat exbibercil
nodæmonioruin timore, lapides,ligna,ſpiritus, i li infinitæ bonitati , immenſæque maieſtati ? ) fed
gnota quoque & ambigua numina,colerent. Quo ideò nimium : quia nec verum , ncc bonum , ſed ſu

enfupant
nuncu gentiliam errorem
, non Religio nem :Patres superfionem
niſi additâ vanæ vel perfiuâ quadam circumftantiâ vitiatum
> :qua;quòd
A
2 MAGICARVM
DISQUISITIONVM

ren ,materiæ debitę adiicitur:ideo in excelſu poſi- A Dei ſunt opus: quocirca maluimora , quàm mira
li vide Gre tum vitium vocant. Cùm
n enim bonum idem fit cula dicere.Cõmunis denique capris & fensûsmen
gor. Vale
ciam 22. quod perfectum , omnémque defectum fiue vitiú tionem inferui ,quia multorum magicorum effe
diſpu.6.q. repellat: nihil etiam verum dici mereatur , niſi ctuum cauſa ſoli fapientiores, qui omni ætate pau
10. punct, quod idem lit bonum ;perſpicuè intelligitur,ſi ma ci, conſequuntur. Tam latè fumptæ Magicæ ;diui
primo. li quidpiam in cultu diuino reperiatur , verum fio , petenda ex caulis finali & efficiente. Ab effi
cultum eum non eſſe , quare nec Religionem dici cienie ducitur diuiſio in Naturalem , Artificiofam
poſſe.Deinde cùm Superftitio omnis , nomine ſuo & Diabolicam ;quia cuncti effectus eius adſcriben
vitium in cultu ineſſe indicet, conſequitur nullum di ſunt , vel infitæ rebus naturæ , vel humanæ in
cultum , qui ſuperſtitioſus ſit , verum cultum vo duftriæ , vel cacodæmonis malitix . A finalicausa,
candum : atque adeò ſuperſtitionem omnem falli rectè diſpartitas; primò in bonam , fi bona intentio
cultûs eſſe, vi Lactantius dixerat . Sed falGras iſta ne & licitis mediis vtatur ; ( quod tantum com .
non vno tantùm ex fonte : vt putabat : ſed ex duo petit artificiofæ ac naturali ) & in malam , cuius
bus oritur. Capitalis omninò eft,quem ille non i nempe finis vel media , quibus vtitur , praua ſunt;
gnorauit: fi videlicet id pro Deo colatur, quod B hæc peculiaris eft Magia prohibicæ ; quam dolo
Deus non eft:hunc noſtrinominát ,Superstitionem latriam tacitam & ſuperſtitionis fpeciem cile di
falſi cultus. alter minùs eſt deleterius , ſæpe tamen ximus. Hæc prohibita Magia lic deſcribi poteſt ,
lethalis , ſemper noxius , quem Firmianus perperă Facultas ſeu ars, qua , vipačti cum demonibus iniri ,
videtur à ſuperſtitione excludere , fi cui qui debe mira quadam , a communem hominum captum ſupe
tur cultus , non quo debetur modo , exhibeatur :: rantia , efficiuntur. Dixi vi paéti, quoniam omnis
hunc vocant Theologi , indebili cultus ſuperſtitio Magiæ huius vis , pacto tacito vel expreſlo nititur,
nem ,eò quod non , qualis debetur. Prior generali vt fuo loco docebo . Tacitam vocant idololatriam
nomine lolet Idololatria vocari,quia quicquid ,cùm Theologi ,quia non tam (veplurimum certè ) in
non fit Deus , vti Deus adoratur, idolum nomina tenduntMagi culcum illum exhibere creaturæ ,
k Paral.16
ver.26. tur,iuxta illud :« Omnes Dig populorum , idola, hoc ve Deo ; quàm tanquam benefactori cuidain &
eſt vanitas & inania , nihilque minùs quàm quod munifico , à quo aliquid conſequantur. Qur
yolunt haberi. Nam vis ilta eft vocis Hebrex intentio , ratione multiplicis fuiobiccti, qua
‫אליל‬
Elil . Poſterior nomen ſuum retinet , nec pro tuor quali ſpecies huius tacitæ idololatriæ , ſeu
I lib.z.de prium , quod ſciam , aliud habet : ncc impofuit D. C prohibitæ Magix gignit . Fit enim aliquando , vt
doct. Chri Auguſtinus,' contentus defcripfifle, cùm de ima dumtaxat extraordinarij & miri effectus cognitio
ſtia.c.23.
ginariis indebiti cultus ſignis ageret,his verbis : que vel operatio quæratur ; & tunc ſibi nomen Ma
ad remediorum , aliarumque obſerua !ionum curam gia ſpecialis, ac ſtrictè fumptæ , vindicat : aliquan
pertinent : que non ſuni diuinitùs ad dile &tionem Dei do fit , vt quis nitaturcognoſcere res futuras , vel
et proximi,tanquam publice constuuta :fed per priua etiam præteritas aut præſentes , ſed arcanas & oc
tas appellationes rerum temporalium , corda diſſipant cultas ; conatus iſte Diuinaiio nominatur:aliquan
miferorum .] De hoc indebito culru nulla nunc à do deliderat inftrui & iuuari , non vt profit , ſed
nobis diſputatio inſtituitur :defalli tantùm cultus vt noceat aliis , velvltionem fumat , huic ſceleri
ſuperſtitione diſſerendum ;cúmque ca duas ſpecies Maleficium eſt nomen . Denique ſunt aliquando:
complectatur.Expreffam Idololatriam , quando cul quibus decretú eſt ,ſine noxâ cæteror ú , fibi vel a
cus Deo debitus clarè & diſertè transfertur in liis hoc opere prodefle vtilitate vel voluptate , &
creaturain : cùm Iudæi vitulum , Ægyptij Anubin , tunc Theologi nuncupant Nugatoriam jes vanam
Romani Quirinum coluêre : & tacitam , fiue vt alij obſeruantiam . Sic Magia reproba , in Magiam Spe
vocant implicitam : illam quoque priorem nunc Dcialem , Dininationem ,Maleficium , o V anam ob
miffam facimus, contéti quæ ad pofteriorem per feruantiam diuiditur , de quibus fingulis ordinc
‫אוגכרת‬
tinent, & ſunt obſcuriora: pro modulo noſtro elu diſputabimus.
‫ידעני‬
cidare.Tacica idololatria eſt omnis magia prohi Ab hac ſpecierum Magiæ diuerſitate , mira no
bitx, yt ſuo loco oftendemus. minum varietas apud Hebræos , Græcos , Latinos | b Leui.19.
manauit, ad eos ſignificandum , qui ſtygiis hiſcc yer 31, &
CAPVT II . myſteriis forent initiati. Proſequamur præcipuas Deut. 19 .
appellationes . ver . Il.4
De Magia ,eiúfque diaifione, Magorum
Quædam Hebræorum , ad ſolam diuinationem Reg.2 3.v.
variis nominibus, 24.
videntur pertinere , vc duo illa coniungi. ſolita , Elai.8.ver.
Agiam vniuerſim ſumprá definio terminis A o voi & ID DEG HONI ; quorum ni 19. & 19 .
fi fallor poſterius latiùs paulo patet , ideóque verfic.z.
Supernaturali quadä mira & infolita efficiens; quorum in facris litteris illi folet poſtponi , locis pallia.Reg:
28. v.7. &
ratio ſenſum & cõmusē hominü captum ſuperar. Vlus fim obuiis, Aonoh , à radice 18 of , quod vox 9 .
fum terminis latiſſimis, quia video viros magnos , e reddatur obſcurior & quaſiex vtre ſtridens.nam vt docui
a releet.de Fr.Victoriamº fecutos, dum pomeria circundant 0 F primò ſignificat ipluin dæmonem rcſponden- pluribus
Magia, nu. ſtrictiora , artificiofam & naturalem exclufille. Ar tem , ſecundò ſignificat Magum qui reſponſum comment.
in Ila. c.8 .
in foribus tem dixi, leu Facultatem , pro quauis cognitione & clicit : ficut & Python , du ventriloquus, vocatur, V.19 .
ad 2. d. 7, operatione,apodicticâ ,topicâ, ſcientiam gignen vel ipſe dæmon in habitans , & ex imo hominis e Suid. &
& alios. te , vel non gignente , mechanica vel liberali, arti reſpondens : vel ipſe homo , cui dæmon inhabi- Hefych.in
ficiolâ vel artis experte , verâ vel circulatoriâ , ſu tat . Græcis etiam lupurañs vtrumque ſignificat, à voce
perſtitioſa ;vel vitij experte. Efficiendi vocabulum quodam Eurycle , qui Pythonem habebat, & pri. Plutar.lib.
pro omnis mentis , animi, ſenlus , aut membro mus vétriloquus Athenis fuit , vnde & alij évpurattis de defcetu
rum functione polui . Vim intelligo , fiue rei adhi dicti . quod docent Suidas & Heſychius,& Scho- oraculor.
bitæ , fiue perſonæ adhibentis, hominis nempe, liaſtes Ariſtophanis * & ex Ariſtophane, Plutar. Ariftophá.
vel dæmonis . Creatam & non fupernaturalem no choque pollet probari. I D D E G H on i non fpe in Vcſpis,
minaui, vt excluderem vera miracula ; quæ folius tat ad Chyroinanticos & fimiles; vt quidam cen - Schol

fet :fed
LIBRI I. CAP . II . 3

icr ; fed ad oracula dæmonum ,fiue per Aovor H , A Benè eft , quod duo tantum loca adduxit. Vnum 2.verfic.2.
liue ex vifceribus telluris,fiue per vmbrarum euo de dd Iezabete : quaſi verò lezabel clanculum ve- Mich.s.
cationem , vt colligitur comparatione locorum nenis , & non ferro palàm , atque cædibus , in pro- vert. 12 .
fſup.lit.B. SS. vbi hoc nomen vſurpatum * ; ſiue ad genus phetas graflari fuerit ſolica. Quãtò verifimilius cft Nahum 3 .
quoddam diuinationis , de quo libro tertio. fæminam intano dæmonum cultu furentem , in- vertic.4.
Malach.3.
Alia nomina no ram quid dæmo efficiat , quàm cantationibus quoque, & rhombis , aliisque phil- verfic.s.
quid Magus conetur , reſpiciunt , patentque latiùs . tris Achabum ,& alios demenraile ? vt ibidem be- cc 4.Reg.
Ad omnes enim diuinationes pertinét ,Nach AS. ne , poſteriore loco , cenſuit Thoſtatus . Sanè ante 9.verfi.22.
d 4.Reg .
‫נחש‬ KISEM ,GHONEM , ad omnes verò incantationes , Iezabelem Magiæ fufpecta noņ fuit Samaria:po d
9.V.22 .
CHABAR , & LACHAR ; ad omnem denique ſteà , per hanc fortè excetram , peſtis hæc immil
‫חשף‬
Magicam in genere , CHARTVMMIM , & Me la , hæ ſit adeò pertinaciter, vt Samaritani nomen ce loan.8.
CHASSE P HIM , de quibus nunc agendum . pro incantatore vſurparetur. Vnde & l e sv Do- verl.48. &
Nachas ſignificat augures , & omnes alios con mino obiectum , Samaritanuses, & damonium ha- 9.
h Gen.14 . iectores vanos : qui ex fortuitis quibuſdam futura bes “ , quaſi genti proprium eſlet , cum dæmone
v.s. & is . folent diuinare ; qnalem fe , prudentivocis æqui commercium habere. Quare & Domimus conui
i Leuit.19. uocatione, ad tempus loſephus finxit h . hæc diui B tium illud vnicâ negationcrefutauit,ego dannoniū no
V.26.n 23. natio prohibita multis locis i , habeo: quafi dicat ,cú dæmonio paredro , vel eurycli
V.23 KAS AM ſignificat vniuerſim diuinare , vnde fæderato , nulla mihi familiaritas intercedit ,qua
& 24. V.I.
Deut.18 . Kısım diuinans ſeu ariolus , & Kesem diuinatio . propter pec Samaritanus ſum : & poft Chriſtú Do
V.10.2 . ſumitur etiam in malam partem de quacunque,re minum ,follénes Samarix Magi principes,eorum
Par.3 3.V.6 rum quoque non fortuitarum , prohibitâ conie quc ſcholæ ,Simonianorum ſcilicet & Menandria
‫כסמ‬ ctatione. paffim in SS.eius mentio obuia eft *. norum . Secundum adfert locum ex d.c.2 2.Exod .
k vt d. v.
23. & d. y . Ghonem quibuslibet auguribus & cõiectori eo quod Lxx. verterint paguaxoùs; quod ipſe con
bus accómodatur etiá Onirocriticis " .quare per tendit lolos venenarios fignificarc;tam bonus cer
10.1 . Reg.
28.v.8 . peràm Rabbini recentiores reſtringunt , ad eos, tè Græcus, quàm bonus Chriſtianus:refellitur ipfà
Reg.v. qui ſuperſtitiosè dies & tépora obferuant faultâne conſuetudine Lxx . Interpretum , quos conſtat eâ
17.Ifa.3.v. lint an infauſta.fed hoc genus ad omnia pertinet. voce latiùs vei. Primò , quia Exod.7 . v 11. etiam
2.lere. 27 .
v.9. Ezec . CHABAR " & LACHAS ° quomodo difcre vertunt Papucxcùs , vbiconſtat agi de praſtigiaco
12.V 24. & pent nondum inueni ; quare ( ni fallor ) idem figni ribus : nam & incantationem ſeu praſtigias ibi vo
21.11.2.& ficant, nepe 'en doid'òr incantatorem ,ſeu ( ve Gen- c cant aquaxias; & quos antè Papuaxovs,dixcrat il
2.2. V.28. tiles vocabant ) exorciſtam ,qui profanis (eu malis dem ab illis vocantur indoidos . Deiride æquè dif
‫ענין‬
verbis aut mullitationibus mira patraret . fusè fumpferunt in Paralipomenis, epupu.axoleto.
Id.loco.
Ier.& Mi De CHARTVMMIM falli puro Abenezram . Tertiò quoniam in lerem & verbis , nomine $ ap
ch.5.v.12 . Ben- Natam & alios Rabbinos , qui ad naturalem uarów , cumplexi ſunt diuinatores. Quartò quia,
mvt Deu .ſeu bonam Magiam videntur referre. Quæſo , li inter fomniorum interpretes,apud Danielem , re
18.ver.10 .
cenſent papraxovs. Tam ergo latè ſumunt hoc vo
& 2. Para , hanc ſignificaret , cur tam ſeriò in S S. prohibere
tur ? Equidem puto hoc nomen complecti Mago cabulum leniores ifti Hebræorum doctiflimı:
33.7.6,
‫חבר‬ rum genus omne ; qui , cum dæmone fæderati, di quod verò pericè id faciant; fi putarem operæ pre
n Iob.40. uinant P vel præſtigioſa miracula operantur 9:im tium , & antè non alij id feciſſent;probarem Hip
V.5. & mò & quoſcumque in cantatores & veneficos co pocratis , Platonis , Ariſtotelis, Theocriti & alio
P1.57 . V.6. prehendere probatur. quia Lxx. modò vertunt rum veterum teſtimoniis. Ioſephus vt non fuffra
od.v.6.Ec expoſitores,ifny ntas":modò papumzod's veneficoss; gatur aduerfariis, ſic nec nobis refragatur.Pro no
cl.10.9.11. modò étaidous incantatores . Vulgatus quo bis ſtát Philo.lib . de ſpecialibus legibus circa me
Dionin quenofter aliquando vertit coniectores",aliquan- D dium , & Catholici Patresff plerique; qui legem fp. Hie
p ve Gen. do verò ariolos * , aliquádo maleficosy ,veiſtorú au illara Moſis ad omnes Magorum fpecies recule reni. & Da
41.verf. 8. Etoritate vocabulú intelligamus adeò diffusú efſe. runt:Hæc de Hebraicis, niel.D. Au
g.vt Exod. Deniq; MECHASSEPHIM vox,eſtorta ex radi Græcis lua quoque ſuntnomina;quæ ,ſtrictè ſu- guft.li. 21 .
de ciuit.
7.9.11 .& ceCHASAPH , ſignificans quemuis maleficum mendo , differunt : nam tráoid G- incantatorem , Dei , c.6 .
22. & 8.v. præftigiis , vel aliis quibuſuis malis artibus Magi Mickey's is ariolum ſeu diuinum , fufpartùs venenariú, Ilych.libr.
7.ac 18. c. cis , vtentem . Ideo noſter tam latè interpretatur, Joris præftigiatorem propriè ſignificat. Scd fre- 16.in Leuit.
9.v.Il. aut ve
r,vt in Ge maleficos , 2maleficas artes " ,maleficia , quenter prinum , tertium & quartum ,ad omnem c.19 . & 20
Raban . &
nel ſupra. neficia . " Non defuit tamen quidam vehemen Magicam porriguntur.yonis etiam quemcumque alij add.c.
fvt inExo. ter hujus criminis ſuſpectus , & ex profeſſo laga denotat impoſtorem .Videas illa cria Homonymūs 22. Exodi.
ſupra. rum patronus,qui lectoribus conaretur perſuade coniungi à Platone,Synelio , Herodoto , Chryſo
cin Exod .
re hoc vocabulum , faltem in lege Exodixxii. ca. ſtomo, & Helychio. Adde quæ habes inferius lib.
u in Gen.
x Daniel. reſtringendum ad ſolos venenarios , cuius error s.ſect. 16.litt . yy :
1.verfi.20. facilè refellitur. Primò quia radix nominis,Cha Sic Latinis alia eſt propria ſignificatio , alia per
& 2. ver- SAPH , non ſignificat toxico perimere ( vt ipſe E extenſionem accommodata, Magorum nomen à
y.In Exod. putat ) ſed quando ſolitariè ponitur, nec ſententia Barbaris ad Græcos, Latinosque traductum , initio
ſupr. narrationis reſtrictionem poſtulat , tunc Magico Perlis & Chaldæis in honore fuit, && vt propriam gg Hiero .
D'D'U'n rum ludibriorum genus omne continet , vt apud Sacrorú antiſticibus ,Regum moderatoribus,phi- Daniel in cap. 2.
, A
z Exod.7 . Malachiam , & Nahum , & in librisderelictorum : loſophis atque Theologis; in infamiam cæpit ver
puleius 2 .
V.11 .& 22 . Si quando autem reſtringatur , id contingit , rei, gere, & cunctis malis artibus attribui , Venefici di- Apolog.
V.18 ,
aa 2.Par. quæ defcribitur , conditione hoc poftulante. Sic cebantur antè,ſoli quimalis pharmacis lædebant, Hefych .&
33.ver.6 . Exod . 7. reſtringitur ad præſtigiatores propriè di & venenary vocantur ; poftea de incantatori- Suidas.
bb llai.47.ctos , de quibus tantùm agebatur :fic apud lere bus hoc nomen vſurpatum , & cunctis Theſalis
verfic.9.& miain ponitur pro Diuinatoribus ; apudDanielé, accommodatum vani (apud Capitolinum .) Arioli,
27.verf.no |pro fomniorum interpretibus .Det aduerfarius lo- Augures , Aruſpices,Chaldai,Thesſali , Genérhliaci,
Daniel, 2 . cum vllum , vbi pro Colis Venenariis vſurpetur . Jíæpè confunduntur. Lamie dictæ ,quod pueris ne
A 2 cen )
4 DISQUISITIONVM MAGICARVM

cem adferant , deſumpto nomine, vel à famosâ A vous , led multi fuere(nam Goropius nugatur qui
illâ & crudeli Regina Lamiâ,de qua Anton. Libe nullum putat fuifle) Prunus iſte Chaldæus Magix
ralis , Diodorus & alij , vel à ſuccubus dæmonibus, inuencor : filluntur Sixtus Senenfis & alij , qui bo
de quibus Philoſtratus ;vel à ferisLibycis,de quibus nam illicantùm tribuunt.Secundus fortè Bactria
hh Vide
Dion Sophiſta, hb Siriges , ab infauſta & noctur nus ; qui cum Nino bellum gellerit , de quo Plinius,
Ad agium
luftinus & Arnobius ; Tertius qui & Erus dictus,
Lamię tur nâ aue , quæ creditur exitium infantulis adferre'i
res, & Có- Veteribus etiam Romanis caput Apuleium dicta ſiue Armenij filius , iuxta Clementem Alexandri
men. no- hæ mulieres ſunt,Veratrices;quod diuinandi ſcien num ; liue Oromazi , iuxta Platonem :nec enim ar
ftrum in bitror hos Eros fuitle diuerfos , vt cenfuit Fran.Pa
Senecę ciam profiteantur, vt ſolent illæ feces , quæ ſe ia
Traged. ctant Ægyprias ,colluuies omnium populorum a tricivs. Suidas videtur primum cum fecundo con
i vidc cô nationum :vereres enim verare dicebant. Ennius, fundere, nó quartum aliquem ſuggerit . Arnobius
mét.in MeSatin' vates verant diate in agunda fortaſſis & Dera quatuor commemorat:primum illum Chaldæum ;
deá v.732 . fecundum Badrianum , tertiú Pamphilium gene
cula,vt coniicit vir doctus apud Suetonium in vi
kk Remi
tellio;Nullis infenfior quam veraculis & Mathema B re , qın & Erus dictus; quartum Arinenium genc
dæmono ticis. Idem cenſer ab hoftili maleficio ,de quo libro re , non Armenij filium ,de quo Clemens ; leda
lat.c.18 . tertio agendum ,dictas olim Simulatrices , à Feſto; lium Hoſthanis nepotem : Quinti fortè meminin
lextra tie & fietrices à Tertulliano . Longobardi ſuis legibus Suidas cú Zoroaftris Aſtronomi mcminit , & Per
de Sorti
Maſcas nominant;eò fortè, quòd in conuenticulis ſomedum dicit fuiſſe. Sexti Proconnelij meeto.
leg:
mm c. vlc. luis, laruis ſe tegant; kk vel quod deformi ſpecie nem facit Plinius , omnes hi Magi fuere . Sic etiam
33.9.1 . oris ,vt ſunt pleræque, laruis ſcu maſcaris, quàm de dæmonibus agés Lactantius · Macorum quoqile
dli ...c.I 4.
feminis ſimiliores. Sortilegos veteres nominabant, Arso mnis , o potentia barum adſpira:sen:bus conftar. idem atiti
affir
qui quarūlibet ſortium ſuperſtitioſo iactu aliquid &c. Idem afferit & D . Cyprianus & addit 'Ho mat 02.16 .
divinare nitebantur ": Sed Theologi& Iuriſperiti ſthanem Magorum præcipuum fuiffc,huic faino eli.de Ido.
poſteriores cum nefando ſtrigum crimine confu ſos alios addit Tertullianus ': his verbis;Hohanes, vanitate,c.
derunt . Sortiarios eofdern , & fortiarias,vocatos co Typhon , & Dardanus , ó Damigeron , á Nesłabis, flib. de a
á Berenice,publica iam litteratura eft, qua , óc . his nima,
perio iam inde ab Hincmari Remenſis Archiepi
ſcopi æuo ** Hi venefici ſimul & Damonis valal cófentiune Arnobius, ſirectè verba diſpungas , & c.penult.
gli.i.con
li Ligij ſunt, quare poflunt etiam dici Satanici Ve- C cum Eufebio , D. Auguſtin . ac Marcellinus zo
romazdis meminit Suidas, Azonacis Plinius, eum- h Euleb.i gent
. Horum crimen vetus, & ante CHRISTI
menary . i.
Domini aduentum . Tales enim Canidia Horatij , que facit præceptorem Zoroaſtris. Corrupit vo- 10.de pre
& Erificho Lucani , Marcina Taciti , & Theflalæ com Noachi:ab hoc enim Cham & filij eius Chus parat.
Luciani, & Apuleij . Nomen fortiariorum recen Magiá bonam edocti. Scripſere etiá Magica,Iulia- | Auguft.lib.
ciuseſt. nus Chaldęusphilofòphus libris 4.de denonibus: Dei Mar
& Theurgicorú auctor illius filius , Iulianus idcò cellinus hi
CAPVT III .
Theurgusvocarus,dequibus , Sudas & Proclus ſtoriar.lib.
De Magia naturali feu Phyſica. cõluledi .Porphyrius citat quédá Palladé, & Sym - 23 .
bulú , & alios,nempe Adelphiū, A cylinū,Alexádrú
Vi ſupramortalesomnes Magicis dediti fue Lybicum ,Philocomum , Demoftratum Lydum,
Q re , Perfæ ; à quibus id Marcion & Manes. Zoſtrianum , Nicotheum , Allogenem , Meſum ,
mutuati; duos credidere Deos auctores, & rerum quorum impiis ſcriptis vrebantur Gnoftici. Picus
a Plutarch. Dominos; alterum bonum Oromazum vel Oro- | D teftatur etiam legiſle ſe libros Chaldaicè fcriptos
lib.de Ifide magdam ; quem Solem cenſebant ; & malum al- ! Efre & Melchiar mago um . Ex his hodiè tantum
& Oſyride. cerum Arimanem , fiue Pluronem : deinde ab his exftant, Zoroaftri χαλδαικάfeu μαγικά λόγια ,quα
Laertius
initio ſua numinibus duplicem Magicam deduxcrunt;vnam ex Platonicorum ſcripris laboriosè collegit Fran .
quæ , ſuperſtitioſa tota , cultum fallorum Deorum Patricius,obſcuritatismaioris, quàm vtilitatis in
hiftoriæ .
Agathias tradebat, & huiuſmodiplura ; alteram , quæ natu quæ exſtant comment. Græca Plethonis & Pfelli .
& alij. ras intimas rerum callebat ,quain Perlis vtramque Naturalem verò legitimamque Magicen cum cę .
b Apolo ... Apuleius adſcribir. Fallax prior & nociua , ſatis teris fcientiis Adamo Deus largitus; à quo poſte
diabolum indicat auctorem , quiante diluuiú eam ritas docta,per manus & orbem cam propagauit:
docuit malos illos gigantes , à quibus eâ Chamus de hac arbitror intelligendum , quod ex Thalmu
imbutus; ab hoc , eius poſteri Ægyptij , Chaldæi, dicis Quinquarboreus in c.5. Threnor. tradit Sā
c lib.4.re- Perſæ : ſic enim interpretor D.Clemcntis verba'de hedritas ludæorum Magiæ peritos eſſe debuille.
cogn .
Angelis peccatoribus;docuerunt ( ait ) homines quod Ea ( ve Pſellus i & Proclus aduertêre , nihil eft i Prellus li.
de dæmo
damones artibus quibusdam obedire mortalibus, id eſt aliud quàm ex actior quædam arcanoruin naturæ nib . Procl.
magicis inuocationibus,poſsēt;acvelut ex fornacequa cognitio , qua cælorum ac liderum curſu & influ- lib. deMa
dam & officina malitia totum mundum fubtraéto pie xu , & ſympathiis atqucantipachiis rerum ſingu- gia .
taris lumine,impietatis fumo repleuerun . Pro his & Elarum obſeruatis , ſuo tempore ,loco , acmodo,res
aliis nonnullis caufis dilunium müdo introduétum eft, rebus applicantur, & mirifica quædam hoc pacto kTobizz.
co omnes qui erant fuper terras deleti funt , excepia perficiuntur ; quæ cauſarum ignaris præftigioſa, 1Galé.li.10
Noe familia , qui cum tribus filsis eorúmque vxoribus vel miraculoſa videntur.Velut:cùm Tobias pater-limplic.me
Superfuit : ex quibus vnus Cham nomine,cuidam ex fi nam cæcitatem felle piſcis dicuſfit , quam viin dicam.Pli
nius , Aelia
liis fuis , qui é Mezraim appellabatur, à quo Ægy Callionymo piſci tribuunt cum Galeno ' plerique: nus,& alij.
priorum & Babyloniorum et Perſarum ducitur ge item,cùm tympani ex lupinâ pelle ſonus,aliud tym m Oppia
nus , malé compertam Magicam tradiditdiſciplinam , panum , ex agninâ tenſum ,diſrumpit : cum Ve- nus li.3.Cy
hunc genies quatunc erant Zoroaſtrem appellauerül, netiis Turca quidam liquato plumbo manus la- ncge:
uit in noxiusº ,illuſtria quoqueilla quę narrat Bea- nusli.6 de
admirantes primum magica artis au &torem , cuius no
mine etiam libriplurimiſuper hoc habentur,& c.[ad tus Auguſtinus libr. de ciuitat. Dei capit. 4. lubtilitat .
dit hunc poftea ictum fulmine , Zoroaſtrem ; quaſi 5. & fexto de pauonis carne neſciâ putreſce Boicau.
viués aftrú dictú, & pro Deo habitú . Zoroafter nó re ; de paleis frigore ſuo niues conſeruantibus , & Hift. Pro
digio.c.8 .
calore
LIBRI I. CAP. III. 5

calore fructusmaturantibus, vi contrariâ :de cal- , A priofis. ideò vetitæ lectionis etiá hos putarim .Ray
ce quæ , cùm ignitam in ſe vim habeat , aquis ac mundus Lullus , & Arnoldus Villanouanus , funt
aa Vide
cenditur, & oleo infuſo non accenditur, de Agri ipfi quoque in nonnullishærefeosnotatiaa: quare Directo
gentino ſale , qui liquatur igne , aqua verò indu libros eorum nullus deberet legere,qui Theologi. rium lo
ratur & crepicat : de magnere , de Epyri fon corum dogmatum non fit probè peritus. In eandé quifitorú
clalie m referendus Thomę Bungey li.de magia na Eimerici,
o Tertul te & Amilibus. his addunt alij patres , o dedicta & Marianú
lianus lib . mo , quo ceruus ſagittas expellit , & chelidonia, rurali, & eodein titulo lib. Georgii Riplay , qui poft li.14 .de re
tia.cap.vlt. gua hirundines cæcos oculant pullos. Confirmat morté necromanticus fuiſſe iudicatus. Ponceti & bus Hifpa .
Pacianus Plinius p de Pſyllis & Marſis odore ſerpétes ſopo Ardoini libri de venenis, legédi non videntur,niſi à c.9 . & l.is.
lib.de pe. rantibus , & impunè laceſſentibus, de Pici q Martij medicis conſcientiæ timoratæ ac piæ : ceteris ea cap.4.
nirent . & lectio intuta . In Cardani de Subtilitate a de Va
D.Hiero. herba cuneos adactos expellente: vnde communis
in Eccle fabula increbuit eam ſeras aperire. Confirmat rietute libris paſſim later anguis in herba, & indi
riaſt . Alex. ab Alexandro , r de veneno Tarantulæ ſeu gent expurgatione Eccleſiaſticæ limæ. loannes
plib.7.c.2. Phalangij Calabri ; à quo morſis non aliud vitæ & Baptiſta à Porta , ſpecioſo Magia naturalistitulo ,
9 lib.to.c. remedijpræſidium , quàm fi certo muſicæ ſono ſuperſtitiola multa & ilicitæ Magicæ velare niti
10 .
r lib.2.Ge ſalritare ad numerum compellantur, donec conci- B tur, verbigratia de conficiendo lagarum voguen
nial.dier. dant fatigati. Præterco innumera, quæ congeſsere to , & his limilia. De Antonij Mizaldı Naturalis
s.partis 2. Ariſtoteles ( ſi auctor ipſe lib . de admirandis audi Magia libro, non habeo quod dicam , quia nondú
principal. tionibus ) & Guilhelm . Aluernus opere pererudi legi :fufpicor, quod facit in Centuriis memorabi
pa. 3.c.23. co , de Vniuerſo s , & ex Belgis Robert, Triezius lium , ſuperſtitioſa illuin à Naturalibus non ſecre
t cap.4 .
au& or libri, de demonum deceptionibust ; apud quos uiſle. Alberto Magno tributus liber de Mirabilibus
tamen duos quædam narrantur , merito Satanici vanicate & ſuperſtitione refertus eſt ; ſed magno
pacti ſuſpecta , vt quod Guilhelm . narrat Helio Doctori partus ſuppoſititius. Cicchi de Eſculo
tropiá facere homines inuiſibiles , & argento viuo Cornment. in fpharam Sacrobufti inter ſuperſtitioſa
inter duas cannas polito incantationes impediri . ſcripra collocandus.Pomponatij de Incantationibus
Vt,quod Robertus docet , rutam furto fublacam , opuſculum , certè miratus fui tamdiu tolerari ab
& ocimum cum conuiciis plantarum vberiùs pro Eccleſia, nunc recens, & meritò , in Romano In
uenire: item ſeptem certæ berbulæ gramina, ia &ta dice damnatur : veriſſimum enim ; quod ab Anto
in lympolio ,conuiuas omnes ad rixas & Lapitha nio Mirandulano bb ſcriptum , hoc opere Pompo bb lib.6.de
ſingulari
rú certamina prouocare . Nec minùs friuola ſunt narium , ſe nec Philoſophum bonum , nec , quod certamine
quæ Ludouic . Dulcis memorat de vi gemmarum , fædius, Chriſtianum bonum exhibuiſſe, cùm effe
per eas effici poſſe , quicquid homo queat imagi ctus omnes mirificos cælorum influxionibus ad
nari,lib.degemmisca. 1. ô vanam auxelim ! an gem ſcribit, adeò vt velit & religiones & leges, carúm
mæ omnipotentes?Solidiora longè & tutiora peri que lacores ab iis dependere.Quod prorſus impiu .
u Sirë libr. poſſuntexempla,ex Sirenio, Fracaſtorio , & .Lan Edidere quidam , nomine franciſci Pici Comitis
9.defato, gio . y Naturalis huius Magicæ peritiſſimum fuiſſe Miráculani,poſitiones Magicas,in quibus certè lunc
C.6. Fraca . Salomonem Regem minimè dubitandú . Quæ ta quæ meritò ,etiam Bodinus, vt noxiæ ſuperſtitio .
ftor.lib. de men de morbis ab eodem Rege curatis incanta nis , reprehendit. Quid ipſe cenſor ille ? Dxmono
Sympat:& tione,FlauiusIoſephus retulic,xca vel falla funt,vel maniam ſuam multis erroribus referſit,nec qui po
loan. Lan- in illud referenda tempus , quo le idololatriæ & ſtea edidere ,ve emendatam ,Antuerpienſest vti par
gio epi.33. omni ſuperſtitioni immerſerat Tres magos Euan crat expurgarunt.Manent multa noxia , & quę am
* libro 8. gelicos hac Naturalı Magica imbutos volunt non biguain auctoris fidem facis conteſtantur, noceré
Antiqu. nulli , & crediderim , Sed an hac 10â & non dæ que legentibus poſſint. Vnde & ab inquiſitoribus

moniaca quoque ? poſt Chriltum Dominum ado Romanys, iure optimo , liber ille inter vetitos re
rarum , certo certius, à criminehoc alienos ; quid fercur. De theatro vniuerfæ nature,eiuſdé Bodini , fi

y in Matt. antè fuerint,parùm refert. Sane Theophilactusy D Deus vitam dederit,oftendam aliàs,plus in eo.cor
z 9.24 .ad cenſuit etiam vetita imbutos . De Apollonio Tya pore Rabbinicorum eſſe delirioruni; quàm ſolidę
Orthodo. näolvidetur Iuſtinusz Martyr eum Phyſicis ma philoſophiz ,multa quoque cum Theologicis pla
gis annumerare:ſed ,vt frequentiùs credam dæmo. citis adeò pugnantia , ve qui leniùs de illis loqui
nis vſum opera , faciunt quæ perdoctè fcripfit Eu velit , erronea & prorsùs temeraria cogatur voca
ſebius contra Hieroclem . re de quo aliàs. Adcò lubricum & periculoſum
Naturalis Magia diuiditur in operatricem do di de his differere, nifi Deum ſemper, & Catholicam
ninatricem . hæc in abditis & futuris coniectandis fidem , Eccleſiæque Romanæ cenſuram , tanquam
verſatur,de qua libro ſequenti differendum nobis Cynoſuram ſequaris. Quæ quidem breuiter àme
copiosè : illa miros effectus producit, de qua nunc commemorata ſunt,vtiuuenibus conſultum ; non
agimus . Multi de ea libros ediderunt ,quorum qui vt viros doctos irem ſugillatum . Nunc quædá di
* Mich: carologum nudum proponunt * ſine antidoto , ſcutiamus dubia, vnde fequentiú deciſio depédet.
Medina li. videndum ne venenom aurco Babylonis calice
2. de recta QVÆSTIO I.
in Deum propinent incautis. Imprimis ab hoc numero re
E Quid cæli adfpeétus & influxus ad Magicos
fide cap.7 . mouco , vt dæmoniacos Magos , Robertum Per
effectus conferat.
ex Agrip. ſcrutatorem , cuius Magiam ceremonialem , & libr.de
Pę libris. myſteriis fecretorum Agrippa legerat, & ex iis de Mnium ſuperſtitionum caput præcipuum
ſumpfit non pauca; Picatricem Hiſpanum , Anſel hoc veterum Magorum fundaméto nititur,
mum Parmenſem , Cicchum Eſculanum , Petrum de quibus ita Ptellus cum exponit Λόγια Ζωροά
de Abono, & Cornel Agrippam ,& Paracelſum , & Spu. Magicas verò rationes conſtruunt , à fummis po
auctorem peſtilentis libri ny278 , innomina teftatibus, & à terrenis materiebus. Compati aiunt
ſed mirum hypocritam ; homines partim ſupera inferis , & præfertim fublunaria.] Hos ſecuri
athcos , partim hæreticos. Alchindus, Rogerius recentiores, quæcunque per characteres, figuras ac
Bachonus,& Geber Arabs multis ſcatent ſuperſti -k! numeros ipli perficiút,ca produci volunt à virtuce

A 3 iis
.
200
C.S.
6 DISQUISITIONVM MAGICARVM

iis figuris communicacâ ab aliis figuris ſublimio-| |Nicuntur hac ratione,quia celeſtibus corporibus
ribus, ex ſympathiâ quadam naturali rerum inter non Hebræi modò & Græci gentiles , ſed ex Ca
ſe similium , quatenushæ figuræ ad amuſlim inui tholicis etiam olim quidam Patres & recentiores
cem coaptantur. Quod confirmant fimilitudine philofophi Itali canimá intelligencem tribuerunt . c Archan
non vnâ. Primò , ficut Echo ex oppoſito pariete Sed hæc omnia vt ſtolida, ita falla & periculola . geiusMer
cauſacur : ſecundò , ficut in concauo fpeculo col. Imprimis dicere cælum aur aſtra ſenſu vel intelli- cenarius,
le &ti radij oppofitum corpus repercullu inflam . gente animâ prædica,dánatum olim fuit Conſtan- de monte
mant: tertiò, licut cithara eodem modo, quo alia, tinopolitana ſynodo , & articulis Parifienfibus: aurco,
Paul.Per
cenfis fidibus , fi ferias , alteram tinnitu ſuo cogit eltque erroris & fcandali plena opinio , propter
Mumia .
concinere : ſic iſtas imaginum , numerorum , cha ſuperſtitionem & idololatriam annexam , vt cum a Eckius
racterúmque ſimilitudines efficientiam miram alij , cum copiofiffimè Eckius & Eſpencæus a do- lib.de prz
contendunt habere. Sed iſta prorsûs friuola eſſe cuerunt.Patres autem qui videatur hoc aſicruiſle, deſtinatio.
conuincitur. illi decęlianimâ figuratè & allegoricè funt locuti , nc. Efpen
Primò quia fimiles illæ , quas in cælo cómini . ve & ipſa S.S.cui omnia loca quibus id innuitur, de Anima.
ſcuntur imagines,prorſus ſunt fictitiæ , & quædam vno ex quinque modis ,accipienda docuit me loá. tione cæ .
( vt philoſophi vocant)entia rationis,quatenus fi- B Maldonar. noſter. Primo per Proſopopæiam , qua lorum .
guræ quadam fimilitudo & iinago pi&turæ illis quæ animatorum funt , inanimis tribuuntur , vt ein .ſent.
fPlal 113 .
alcribitur, nomináque ad placitú impoſita ,ſtellas mari videre & fugere,cælis & terræ audire ac pla- v.3.
ab inuicem diſtinguendi causâ , vt benè Bartho cere , & c. Secundo per Metonymiam , continens Levit.26.
a Peregri- lom.Sibyllanus a advertit: & patet ex imaginibus ponitur pro contento, vt cùm terra dicitur corru- 34 .
Deut. 32.
na1907 pi&turisque Aſtronomorú.quis enim neſcitnullas pra, vel à Deo iudicanda, aut vrbi alicui remifſiùs V.I.
1. Decad . in cælo efle veras vrſas, angues, lcones , crateres, futurum.8 Tertiò per Hyperbolen , vt quando lapi- g Gencl.o .
c.9 . quæſt. naues, Pegaſos; ſed hæc, dicis causâ tantùm, nos des dicuntur clamaturi, terra dicitur aſpectu Dei 11 .
princip.s. imaginari ? Fictitiæ verò figuræ nulla poteſt eſſe tremere, vel reſponſura interroganti." Quario per 1. Paralip.
16.
9.1 . & 2. efficientia, quâ talis eſt, nec cum verâ figura ſym Analogiã & Metaphoram ,vecùm ſoldicitur prçel- Marth.ii.
pathia ,vel amor naturalis : id enim quod non eſt, ſe diei, i luna nocti , Luna vocatur regina cæli, V.22 .
Itellis tribuitur immunditia , aftra dicuntur lau. h Luc. 19 .
quem effe & um , in eo quod eſt,queat producere?
Dcinde cóparaciones illæ nihil prorsùs ad rem dare Deum , item nominantur virtutes cælorum..40 .
Pfal.103
faciunt . In Echo cuncta ſunt realia entia , homo Quintò non ex verirate , ſed ex hominum opinione,vt
C V.7 .
loqués,vox repercuſſa ,paries repercutiens:nec ta cùm k legimus militiam cæli de aſtus & ſtellis . Genef.i.
men vlla parietis cum homine limilicudo ,ve illa Quâ regulâ aptè accommodatâ foluuntur omnia v.16.
rum ipfi dicunt efle imaginum . In (peculis quo Pauli Ritij , & limilium impiorum de animatione Ier 7.v.
18.em.
& 44 .
que illis incédiariis , omnia ponuntur reipsâ con cæli argumenta ex facris literis petica . v.17.Iob .
liftentia , nihil confingitur: nec vlla quoque for Deinde cælorum & aftrorum putida illa ana- 15.v.is. &
mæ fimilitudo inter terminos extremos , folem logia ad ſingulas ætates , & corporis partes, & ani- 1; 6.v.5.
vrentem & lignum quod vritur.In citharis autem , mi quoque affcctiones, pónne nugatoria cſt: ſane Pfal.3.2 .,V.
.
euidens requiritur à parte rei conuenicntia , in qui re &tè philoſophantur , illi vel nullos præter 4.V.3 .
cenfionis modus idem , fidium concionitas, citha lucem & motum influxus in hæc inferiora cælis & K Sophon.
rarum debita propinquitas, limilis aëris criſpatio , aftris concedunt ; ' vel potiùs influentias quidem 1.v.3.cum
quæ lonitum quaû plectro eliciat. agnoſcúrà motu & lumine realiter diſtinctas: per 1 Vrbicus
Denique quis figurarum huiuſmodi, characte quas,non calorem (hunc enim motu & luce pro- lib.z.con.
rúmque vires,atque fimilitudines vnquá nugoni ducunt ) fed alias elementorunu qualıcates etiam tra ' Aftro
bus altis reuelauir:quod reuelationis teſtimonium D gignunt,quarum in corporearum rerum tempera- log.Medi
proferunt: ſi Chaldæos, Ægyptios , & Platonicos mentum , viseſt aliqua . Sed addunthanc potefta- recta fide
tem certis cancellis circumſcribéłam. Primò pol- c.1. Bucca
laudcnt, quæram rurſus , à quibus iſti acceperint,
quod fanè mortalium nullus ſolo ſtudio vel ex fe cælos per ſe res inanimas , mixta & elementa, ferreus in
perimento , intelligent â quiuit conſequi. producere. Secundò cælos viuentia imperfecta, 2.de cælo .
Præterea fatentur magi, quaſdam imagines non quando naſcuntur ex putredine , gignere, per ac
ad fimilitudinein cæleſtium illarum , quas dixi cidens tamen : ſcilicet quando particulares cauſa
mus, ſed ad fimilitudinem rei quam operans ani materiam ſic diſpofuerunt , vt fit ſemen aptum
ino concepit conficiendas , verbi gratiâ : li magus viuentis , tunc enim huic temperamento cæli luo
opter duos committere, duorum inter ſe pugnan influxu majorem calorem largiuntur, & illud per
cium :Gn verò amorem conciliare velit ,duorum ſe fectius reddunt . Tertiò conſentiunt, quoad per- m Contra
cóplectentium effigies ſculpédas: li ſecúdi aliquid fecta viuentia , ad corum generationem non polfe Auicenná,
Aad . Cæ
petitur , in rectâ iconis ſuperficie: li verò infau cæleſtia corpora aliter concurrere, quàm coadiu
ſalpinum ,
ſtum quid , in dorſo ſeu auersâ parte infcriben uando particularem cauſam eiuſdem ſpeciei cum & alios.
dum , quod velis euenire. Harum imaginum Ne- ' E te genitâ, quo ſenſu ſol & homo dicuntur hominé a Ant.Mi.
tanabum tradunt inuentorem , & Albertum in gignere:quæ cuncta in Scholis Peripateticis cótra randul.lib.
Speculo, approbatorem : quæ omnia ſeipſa vanita quoſdam m ſunt receptiora. Quartò quoad animi 22. fingul.
b infra ca. tis arguunt & poftea reuellenrur b . Ex his tamen affectiones facilè concefferim : quoniam hæ ſequi org.Vene
3.9.1 .
deliriis pergunt maiora ſerere delicamenta. ſolent corporis diſpofitionem :eriam aſtra influxucus Cant.
Primò fi cui morbum vel Canitatem velis ad fer ſuo ,mediante corporis temperic ,hominem non- Llibr.z.
Harmoc.
re,principiò id accendenduin ,vt ætari eius conue nihil inclinare : ſemper tamen arbitrij libertas in mundi à c .
niens planera deligatur , verbi graciâ, ſeni Satur tegra maner homini. Fuſiùs iſta differunt & pro- 17. Veracru
nus, puero Mercurius, viro lupiter , deinde etiam bant multi " fcriptores huius æui pereruditi: coscius in lib .
planeta conucniens affectioni ſeu qualitati indu cenſeo conſulendos iis,quibus ifta non ſufficiunt. ..Metcor.
& Valclius
cendæ , vt odio Mars , amori Venus : denique f Attamé his nihil cófirmatur figmentú illud aſtro de Sacra
gnum quod parti corporis, quam velis iuuare vel logorum :quia cælum & altra caufæ ſunt commu- philoſop.
lædıre , prælit, vt fi capiti aries, li pedibus piſces. nes rárùm & vniuerſales ,quatenus cóſeruane infe- Icap . 31.
riora
LIBRI I. CAP. III. Q. I. 7
riora ne à contrariis ſuis diffoluantur :atque ita in- A , operatiuis iiſdem perſeuerantibus,quæ priùs fue
directè tantùm & mediatè particularibus agenti rant,acce tantùm noua figura extrinlecùs aduenit,
bus ad agendum ſuppetias ferunt: ſed cum iiſdem ad quam nihil Gidera pertinent, & quæ nihil poteſt
cauſſis particularibus immediatè ad agendú con . in ea, in quæ priùs non potuerat:nifi foriè ceram
currere nequaquam poffunt.Vnde & illud conſc vel aliam matcriam mollein ſigillare ,quod tamen
quitur,quod,cùm influunt,in folam vnam corpo facit, non quatenus fic vel fic eft figurata, ſed qua
ris partem ncqucant influere , quin fimul in alias ten'durior eſt, & angulos aſperos haber.Viderút
influant. hoc multi, qui ſobrij,eciam non Chriſtiani.Nam
Quare meritò sales aſtrologomagorum obſer Rabbi Moſes Maymon , s Tatianus, & alii poſtea sc.72.Du.
uaciones à medicis peritis reiiciuntur , vt inter ce citandi, fatis clarè hoc profitentur. Idem allerunt etoris du
teros à Bapt.Condroncho de morbis veneficis, lib.2. Iuriſconſulti quidam , & plures cum D.Thomâ bitaat.
6.6 . & iam olim fuere decretis Ecclefiæ damnatæ , Theologi .. Mulia de his imaginibus lcctugrata de Arles
o Fr.Picus vefuit oſtenſum à Pico & Bened. Pererio.° Meri haber Laurentius Ananias Lib.4.de Pfar.demonà llibr.deſu
d . opere. Lò D. Ballius ſcripſit, pridiculum elle aſtrologis fol.168. perftit . D.
Thomas
Diuina. A- contradicere , cùm corum di &ta fint omnia igno
QV ÆSTIO II. 2.2.90.96.
I. Itro og. ranciæ & impietaris plena . Et D. Bonauentura B
ar.2 . lib.4 .
córr.gé
P In Hex. 4 obferuationem hanc effe à Deo maledictam , & An effe tus Magici huiuſm odi,miracul is fimiles,oriri t.c.
3.
91.p.Cen ab Eccleſiâ interdictam : & , quæ per aſtra procu . poffint ex naturali hominis complexione . 104. & ios.
tiloquij.
rl.de ido- rantur , dæmonum illuſiones atque deceptionem & ibi Ferr.
V i hoc arbitrari, nec olim defuere,nec de- Siluel.ver.
lolar. ante eſſe. Hæc cauſa fuit,cur Tertuliianus ' altrelogia
medium . inter Magiæ fpecies recenſuerit : multis etiam ſunt hodie.Auicenna quidem id homini tri- fuperftitio
buit , ratione animæ. nam cenfet intellectui benè 9.10. Vai
3. Glycas.P... Histor . in Mathematicos huiuſmodi ras libr. 2 .
inuchatur. diſpofito & ſupra materiam eleuato , res eunctas, de Falcino
quæ materiâ conſtant, cæleſtes,& terrenas, lim- ca.14. Per.
Obiiciunt,de diebus Criticis,quos medici in ſan
plices ac m xtas , obcdire . Quod fi de morali di- le Loyher.
guine minuendo, & potionibus prębendis,ſeruát,
&tum obedientiâ,inſanum eft:quia hæc folis ratio- lubrici de
co quòd talibus diebus Planetæ certi ægritudini fpe tris.
ne præditis competit: G de naturali obcdientiâ di
illi propellendæ idonei dominantur . Verùm hæc
ctum , parum id philoſophicè. Nam creaturæ (pi
caula quam adferunt , nec vera eſt ,nec propofito
ritualis & corporalis , vnius quoque fpeciei ad
ſubſeruit . Agite enim ,certum aliquem planetani
aliam fpeciem ,nulla nunc eſt naturalis ſubiectio,
nominate : quidominetur primo die critico.v.g. nili ratione actionis & paflionis , propter quam ,
dies Go craftinus, cuiLuna præbt:fint ergo feptem c quod imbecillius eft , id cedit fortiori. Sed illa,
ægrotantes, qui fingulis ſeptem diebus continuis
quam Arabs videcur infinuare obediétia, Vniuer
in morbum inciderint: profectò cunc futuri ſunt
ſalis , ſoli Deo ratione omnipotentiæ debetur , &
ſeptem dies critici cótinuj.nam primus erit ſepri à creaturis exhibetur. Meritò igitur hoc delicium
mus dies criticus primi , fecundus ſecundi,atque refellunt Theologi. "
deinceps ira finguli ſeptem aliorum ordine ſuo: a Anania's
Alij hanc virtutem largiuntur ſpeciali cuidam d.libr.4.&
ſeprem etiam conrinuis luna diebus præcrit. quo
nibil abſurdius.Cauſa igitur verior petéda,ex ip temperamento corporis. Confingunc enim tem- Sibyllan .
Decade 3 .
peramentum quoddamn æqualitatis ex humorum
sâ humoris in corpore tunc fæuientis proprietate. peregrina.
& qualitatum actiuarum ad pondus æquâ mixtio
Nam quidam humores adeò celeres & acres ſunt, quælt. 4.3 .
ne celulcare. b quo qui fit præditus , allerunt te- cap.8.
vt vnoquoque die ſubiectum inuadant: alij ſecun
merarij, poſle miracula eum perficere : & , vt vi- b Sic Ful
do die: ſunt qui tertio, & qui quarto ( vnde Febriū deas non conGftere vno in gradu impietatem , fiul ,Gar
differentiz mananc ) quidam tardiores ſeptimo adiiciunt blaſphemiam , huius temperamenti vi, bus, & alij
tantùm vel octauo die recurrunt. Harunraccef
CHRIST V M Dominum tot miraculis co medici ,
fionum dies medicis coniecturam præbent , quid
ruſcaſſe. ſic impij non caniùm Magi,c ſed & Ful- c Agripp.
ſperandum fir de ægri valetudine. Vnde & decre - D ginas Paracell.
Midicus.
roriiſeu critici dies vocantur.Nihil ergo hoc cæ & Cócilia.
Verùm hoc totum prorsus ridiculum , oftendit tor Differ .
licelis iſtis ſuffragatur,
Condronchus medicus, lib.2.de morbis venef.ca.4 . xx.qui ta
Concluſio fit,ex articulo Parifien G xxi . Quod
& impium eſſe,ram accuratè docuit Mich .Medi, mēco no
imagines ex metallo velcerâ, vel alia materia ,ad cer
na d , ve malim cò vos remittere , quàm nihil ad- minc Ful.
las constellationes fabricata, vel cerro chara &tere, aut ginaté re
dendo mutandove aliena ſcrinia compilare. Mihi prchende
figura efformate, aut etiam baptifare , exorcifata,aut
ſemper viſum parùm philoſophicè , talem tuxpa- rat.
confecrata , aut porias execrate , fecundum pradictas
artes,et ſub ceriis diebus, babeani virtutes intrabiles, siar, feu ( vt ipfi vocant ) iuſtitiale temperamen- d d.li.2.c.
tum humanæ complexionis , excogitari: quod fi 7.à fol.66 .
quæ in libris buiufmodi fuperftitiofis recitantur: error
non impoflibile,prorsùs tamen eſt ſuperuacuum .
eft in fide,to philofopbia naturali, & aftronomia vera .
Probatur conclulio.Fidei hoc repugnat, quia pec Ex hoc confequitur neminem naturâ nafci vel
catú eſt idololatriæ , effe & us qui à folo Deo pro medicum vel faſcinatorem aliorum . Nam li ſpe.
cedunt,exſpectare à dæmone, vel conſtellationib . ciei rationc hoc competeret , omnes tales eſſent:
blaſphemú quoque & facrilegum eft , ritus facra- fpecici raticncnon competit, cedo(ſodes quæ
lint illæ condiciones indiuiduæ , quæ hoc natura
mentorum & rerum ſacrarum talibusſuperſtitio
liter tribuant ſuppolito ? ſed vide de hac rc Lco
nibus inquinare . Phyſicæ & aſtronomiz iſta re nard. Vairum , e e libr.3.de
pugnant , quia nec iſta cales fiderum influxus a Faſcino ,
C.
gnoſcit:nec illa naturalibus caufis tales effe & ' ar QVÆSTIO III . cap. 6.
b. cribuit. Nam hæ figuræ neque vim habent quid
r. quam ex aftriscliciendi: ncque in ſubie & um no. Quanta qualiſque ſit visimaginationis, quoad
us effe &ius hoſce miros?
3 uam aliquam qual catum mixturam inducunt,aur
vllam clientialem formam imprimút : ſed manen E vi imaginationis multi multa ſcripsere,ve
P
tibus eâdem forinâ & materiâ qualitatibus etiam Mirandulanus lib.de imaginat.Marfil.
A Ficinus
8 DISQV ISITIONVM MAGICARVM

Ficinus libr.13.de Theolog .Placonicâ ,& in Pri- 1 A , ve quæ imaginantur al quando ſenſu aliquo per -
ſciani Lydi commentar.de phantaſiâ & intellectu , ceperint,vel torú illud quod imaginantur coniun.
Anton .Mirandulanus libr.29.de fingular.cercam . etim ,vel partes eius feorfim ,vt cùın quis Chimç.
Toſtatus in Gen.cap.30 .Michael Medina lib.z.de ram vel Tragelaphum aur fimil a voluit imagi
rectâ in Deum fide c.7.Vairus lib.2.de faſcino ca. natione. Nec enim necellarium arbitror, vt fimul
3.Valefius de ſacra philoſoph.ca.11. Pererius in d. ſentu percipiat : ncque vt paulò aniè perceperit:
cap.zo. Gen. & Conimbricenſes noſtri in 7. phy . neque vt ad cum modum , quem imaginatio re
ficor.cap.2.q.1. & alij mox cicandi. præſentat;perceperit ſenſu.Narrabo quod geltum
In co conueniunt omnes , imaginationis vim Legione , in quodam Religioſorum colleg'o an
eſſe maximam : & quia vis hæc conliderari poteſt, te annosvix viginti : noui perſonas , quibus acci
vel quoad corpus iplius imaginantis , vel quoad dit.Erat laicus vnus, ſolitus interdiu pueros rudi
corpus alterius : ideò de vtroque ſeorſim diſqui mentis Catechiſmi imbuere , cogitationes exdem
rendum . Conueniunt omncs , quoad corpus pro dormienti recurrebant , ita vt in fomnis & præci

prium imaginantis plurimùm in illud poſſe.docc- B neret,& doceret, & hortaretur, & increparet pue
cur id ratione & experientiâ , ratione, quia imagi ros æquè clamosè & feruenter , ac folebat inter
nacio ,dum retractat rerum obiectarum ſenſu per diu : lic curbabat vicinorum ſomnum . itaque qui
ceptarum fimulacra,excitat potentiá appetitiuam propinquior illi habebat alius laicus, & læpè mo.
ad timorem , vel ad pudorem , vel ad iram , vel nuerat,quodam die illi per iocum minatur, fi per
ad triſtitiam : hæ verò affectioneshominem fic af. gat hos clamores edere , lurrecturum fe noctu , &
ficiunt, vt calore vel frigore alteretur,vt palleſcat ad thalamum cius iturum , & Aagello ex funiculis
vel rubeſcat, ve quali exiliat ſeu efferatur,vel tor intemperies haſce abacturum .Quid Gundiſaluus ?
peſcat ſeu deiiciatur. Et idcò D.Thomas optimè fic enim vocabatur , ſurgit circa noctis medium
tradidit , imaginationem poffe in corpus imagi dormiens, & egreſſus , vt decubuerat , in indulio
nantis omnia,quæ naturalem coordinationem ha cubiculum fratris collegæ ingreditur ,manu forfi
bent cum imaginationc : vt ſunt motus localis in ces ferens & præcentans , & rectâ ad le & ulum al
dormientibus : & alterationes per frigus & calo terius,qui fuerat interminatus,cótendir. Vide Dei
rem , & quæ hanc alterationem conſequuntur, prouidentiam. Luna lucebat , & nox innubis erat,
nullam verò vim obrinore ad alias proprij corpo C & frater iſte vigilabat videt accedentem
: ,& cele
ris difpofitiones,quæ naturalem cum imaginatio riter ſe de lecto deiicit, quâ parics crat nónihil re
ne coordinationem non habent , vt puta ad figu morior . Noctábulus lectulo proximus forficibus
cam manus vel pedis : vel,vtquis adiiciat ſtaturæ culcicam ter quatérve petit, & confeſtim redit yn
ſuæ palmum vnum , & quæ funt fimilia. Vide D. de venerat . Manè facto interrogatus,negat le me
Thom . 3. part. quaft.13.art.3. in ad 3. libr.3.contra miniſe, neque id facere vnquam in animum ,vel
gent.cap. 103. Experientia quotidiana cernitur in leuiter, induxiſſe : tantùm cogitafle , fi aliter cum
Noctambulis illis , qui in ſomnis mira faciunt, in Magello ad ſe accederet , illum intentatis forficibus
quibus conſtat hæc per imaginationem fieri ſenſi perterrefacere , & abigere. Non ergo necelle eft:
bus ſopitis ,de quibus exſtaAndree
t Libauij liber. tùm ,cùm imaginatio operatur , immediarè pręcel
Breuius autem rem expedit alter medic ' Andreas lille rei externæ ſenſum : licet peceſſe fic ,vt earum
Laurentius libr.4.biftor.Anatom.q.12.his verbis, rerum fit naturæ ſenſus aliquis , & carum ſenſu
Dicamus moneri dormientes , quia exigua vis in mu quis à natiuitate deſtitutus non fuerit : ideò enim,
D
ſculis larens à forti imaginatione excitatur : propter nec cæcus à natiuitate colores , nec ſurdus à na
eà non mouentior fomnianies , niſi valida imperan ciuitat e ſonos imaginari poterit a :nam imaginatio : a Arifto.3.
te imaginatione , bru vrum imaginarioni ſimillima. motus eſt à ſenſu actu factus , auctore Ariſtotele de anima ,
Eft autem dormientium imaginaiso brutorum imagi. 2. de anima. Suffi.it etiam ve rerum quas imagi
nationi ſimilis,quia rationem repugnantem non habet . namur fimilitudines aliquas ſenſu aliquando per
Vnde fit,vt illi multa moliantur, qua vigilăres non au ceperimus : fic enim vel illud idem , vel fimile ali
derent, tectum ſublime confcending per irabes , & la quid poterimus imaginari , & fæpè ab externis,
cunaria oberrant , omnia denique audent inirepidè, quæ remotiſlima à nobis vel téporevel loco,ima
guia imaginaiso vaporurn caligine conſopita , pericula ginationem moueri & præſagire nobis , quæ certò
non agnoſcit. Non fenriunt aniem dormienies , quia poſtmodum eueniunt, Ariſtoteles fatetur ,in lib.de
obiectum fenfus non adeft , al molus obiectum baber Diui natione.Necabfurdum mihi videtur, res futu .
proprium , appetitum ſcilicet, qui ſpectra imaginationi ras aliquando ,priuſquam contingant,fignificatio
repreſeniat . Cùm ergo per fomnum ferientur calera E nes quaſdam aduentus lui præmittere ,quæ aërem
facultates animales, ſola imaginario ita plerunque ope. ambientem nosmoueant,quo moto, ſenſus noſter
ratur, vt vim morricem , cateras inferiores,ceu man mocetur, & lic ſensûs motio præparatio quædam
cipia quedam moucat, quod cam fit, fpiritus animales eſt iplius iinaginationis: & ad præparationé ima
motui inferuientes ad fua organa wecoguniur. Exci ginationis neceſſaria eſt ſensûs mocio , ad ipſam
tantur autem pradiéti motus,ex rerum ad id cogērium verò imaginationem , nullo alio ſensûs motu præ
ſeruatis intro ſpeciebus.Huic porrò affectui ſuni obno cerca ind gemus ,hæc haud dubiè eſt ſententia D.
xy , que fanguinefpumanie ã multo feruidoque fpiri. Ildori , & D. Hieronymi , & Thomæ Mori, mox
tu abundant. ] Hæc ille, & trium exempla adiicit. citandorum ,nec ampliùs probant arguméta And .
Galeni , qui ſe fomno oppreflum integrú ferè ſta Cęſalpini,lib.s.Peripateticar.queſt.cap.vlt.vbicon
dium confeciffe narrat', nec à fomno excitatum tendit imaginationem à rebus externis moueri
priuſquam in lapidem impegiſſet.Theonem Stoi . poſſe, non inoto ſenſu .
cum dormientem in ſomnis ambulace, Periclis Quoad corpus alienum ,nonnulli cenſent ima
ſeruum in ſummo tecto ſpaciari ſolitum.Putarim ginationis vim ſe longiſſimè porrigere, adeò vt
verò hoc contingere potiſſimuin in his , quorum pollic etiam remotiores faſcinare,vel lapare, & res
imaginatio vehementior eſt, & acriùs perturbari, loco mouere, & fulgura , & pluuias cælo deduce
ac tenaciùs apprehendere ſunt foliti ; & fufficere re : vt Anicēna lib.deanimafict.4.c.4. & alij , qui ta

men
LIBRI I. CA P. III . 9
men in modo efficiendi explicando diflentiunt. A disp.18 Metaphyl.ſeEt.8.v . 28. & Conimbricéſium
quidam hoc illam poſſe volunt, per certos , quos i in 7. Phyſic. c.2.9.1.4.7. Valenciæ 2.2. difp.6.quaft.
pliſomniant, radios ( Alkindus lib.de imaginibus) 13.puncto 2.Vairi t aliorum . alcerain ablolucè id
alij per ſpiritus ex corpore vi imaginationis expul affirmantium ,ve Michaël Medinæ lib. 2. de rectâ fi
ſos;Paracelfilib.de imaginib. Pomponatims lib.de de c.7 M.arlilij Ficini lib.13.de Theolog. Platonica. &
incantament.c.3,6 4. And .Caraneuslib. de mirabil. Bened.Pererij ſupr. ſolent ad hoc probandum ad
effe£tuum cauſis. Sebyllan.d.cap. 8.9.3 . Cæteri cum ducere mirifica exempla diuerGratis liberorum à
Auicenna & Fulginare , ſolo animæ præſtantioris parentibus, vt artificium ruſticum , de quo Colu
imperio : imaginationis virtuti hoc tribuit Auge mella li.8 . & ad quod alluſum à Calpurnio Eglo.2.
rius Ferrer.li.2.methodic.11.nó indicat vtrú animæ Me docei ipfi Pales cultum gregis: vi riger alba
imperio , an fluore ſpirituum mediante : fed puto Terga maritus onis nafcemti mulet in agns;
eum in Auicenna ſententiam conſpirare. Qua neque diuerſiſpeciem feruare parentis
Sed nihilominùs fit concl.calıs; in corpus alienum Poffis,& ambiguo teftetur vtrumque colore.
difiunétum & feparainm ab imaginanie , anima bu quod primùm factiralle Iacobum Patriarcham le
mana neque per imaginationem , neque per aliam po- B gimus Genel. xxx. & licet D. Chryſoſt. tom. 57. in
tentiam ,mediantibusullis radiis,ſpiritibus, vel fpecie Genef.cenſuerit hoc naturæ modum tranſcendifle,
bus,olla mirifica huiuſmodi porestefficere. & llidorus lib.12.Origin.c.1. contra naturam fuiffe
Hæc concluſio eft communis Theologorum , ſignificet; id tamen non ita capiendum , quaſine
D.Thom.Ferrarienf. Medinæ ,Pici, Vairicitatoru , gent naturali rarioni conſentaneam hanc colorú
& medicorum Valeſij, Condronchi , Bokelij, & in fætu varietatem ;fed tantùm præter ordinarium
Cæſalpini, & aliorum . naturæ curſum : nam ſolent parentibus colore ſi
Probatur, quoniam imaginatio cſt actio imma miles agni gigni : hîc autem induſtria Iacobi , quam
nens: & ideò anima imaginans nullam realem qua ab Angelo tamen edoctus erat , tefte Theodoreto
litatem poteſt imprimere rei difiunctæ , quod vt in 9.88.in Genef.contra accidit. Nec enim naturali
eam agat forer neceſſarium . Conf.quia radij tales, rationi conſentaneum id fuiſſe ,ignorauit Iſidorus,
nulli lunt:fpirituum tanta vis eſſe non poteſt: (pe qui rationem mox ſubiunxit , & cxemplis confir
cies dumtaxat habent vim repræſentandı: anima mauir ; vt & D. Hieronym . & D. Auguſtinus , &
denique vnius ad alterius animam vel corpus nul Galenus, & Plinius , quorum omnium verba habes
la eſt naturalis coordinatio. Et ideò præftigiator apud Pererium noftrum ; & quædam apud Alfon.
ille Mirabiliarius CæſariusMalceſe , qui Antuer Mendozam in Quodlibet. q.9 . Pofitiua. & Andr.
piæ anno 1599. Tortilegas quaſdam diuinationes Laurentium hiſtor. Anatom . lib.8.cap.20 . Addit
fic palliabat; quaſi,(piricùs fui efficaciâ prædomi Pererius ſimile exemplum de prole alb2, ex vtroq;
nantis ſpiritui alterius,alter ad eligendum quod i parente Æthiope , ex Heliodori Æthiopicæ Hift.
pſe volebatcogeretur;præclarè meatiebatur. fib. 1.Et tale, quod Buſcoducis perſonatus dæmon
Pomponatius contendit , has ſpecies ſpirituales cum vxore concubuit, aſſerens, vt ſunt petulantes
poſſe gignere aliquid reale , nempe id cuius ſunt ebrioſi, ſe dæmonem gignere velle ; natus ex co
ſpecies ; ſicut faciunt ideæ in mente diuinâ . Ve concubitu infans dæmoni facie ſimilis , qui ſimul
rùm hoc imperitè dicitur. Nam ideæ in mente ac natus laſciuire & ſaltitare cæpit , narratur ab
diuinâ funt ſubftantiæ , non accidentia : ſunt etiam Hier.Torquemada in Horto Florum . Sed hoc exem
altioris ordinis , quàm hi ſpiritus; nec illæ quic plo & ſimilibus concluſio non fatis probatur.
quam in Deo innouant aut immutant , In creatu Nam hæc tribui poſſunt imaginationi matris; vt
ris verò nunquam ,viſum fuit, vt imaginaria ſpecies tribuit D. Iſidorus his verbis ; hanc enim fæminari
ſibi ſimile producat. v . g.ſpecies equi gignatequu ; D dicune eſſe naruram ,ut quales perſpexerint,fine menie
ſpecies caloris ,quam ego imaginor, nudum & al cogitauerint , in extremo voluptatis afts , dum concs
gentem alium à me remotum calefaciat. Si quid piune,salem ſobolem procreeni. Etenim anima in vfu
tale valeret vis imaginatrix ', iampridem alchimici venereo formas extrinſecas intùs tranſmittie,eorúmque
aureos montes eſſent adepti. Denique ſpiritus hos fatiata iypis, rapit ſpecies corum in propriam qualita
neceſſe eſt,fi ſunt,cé eſſe planè dubilem : quæ, cùm tem .) quod apertè à D. Hieronymo Tradition. in
extra imaginantem ,velut extra matris vterum fæ Genef.cap.30.accepit ;qui matri quoque totam vim
tus, effuſa, ſtatim ab aëre circumſtáte corrumpere tribuit;vt & D. Auguſtin.de Apiboue agens lıb.18.
tur.Cæterùm quæ aduerſarii obiiciunt, ea vel falla de ciuir.Dei, cap. s. fed & Thom . Morus Martyr
funt, vel in iis ad imaginationem actio per conta carmine lepido, quod etſi totum Pererius refert,
Etum acceſſit, quare pertinenc ad ſequentem con ego partem deceipam ,quæ nobis vſui;
cluſionem.Hinc porro eliciuntur tria , primò non Atqui granes traduniſophi:
poſſe aucupé ſolo viſu & imaginationeaues cælo Quodcumquematresinterim
detrahere, quod tamé aſſeruit MichaëlMontanus, Imaginantur forriter
11.1.des Efaia,c. 2. Secundò non poffe quenquá lo- E Dum liberis dant operam ;
lâ imaginatione alterius faſcinari, ve accuratè ofté Eins latenier, do notas
dit Valeſius lib.facre philofophia,c.68 Tertiò multo Certas, et indelebiles,
minùs ſic aliud fanari poſſe : vt rectè Ariſtoteles in Modóque inexplicabili,
problem . & Gratarolus apud Pomponar.cap.6. In femen ipſum congeri:
Secunda concl. faris veriſimile eft, per accidens Quibus receptis intime
poffe aliquid imaginationem in corpus vicinum , ar &tà Simúlque concrefcentibus;
quapiam coniunčtione, & contactu es copularum ,fita A mente mairis infitam ,
men eo imaginatio fit valdè intenſa , vicinum cor Natus refert imaginem .
pusad eam affectionem valdè diſpoſirum . & ita vult factum , vtquæ marito quatuor diffini
Sic puro conciliari poſſe ſententias contrarias, les proles legitimas pepererat ,quia ſecura e ab
vnam abſolutè negantium imaginatricem vim ex lente non cogitabat; vnum ex adulterius conce.
terna corpora immutare poſſe, quç eſt Frá . Soarez ptum curucæ huic fimillimum edidelt ; cò quod
concipiens
10 DISQUISITIONVM MAGICARVM

concipiensmeruerit , ne velut lupus in fabulá ma- | A Sepatu;vxor grauda,cum in domum irrumpentes


ritus interveniret. Diffimilitudinis tamen illius lidinotorum duces viditlet,exterrita ;poſt peperit ,

cauſa eſſe potuit; quod dum illos conciperet,men quem de fonte luftrali fufcepi : is infansfemper o
te & imaginatione aliis mæcha intenderet. Pura culis externatis maternum pauorem ; iam adole
rim itaque fieri poffe ,yt propter folam fæminæ i
{cuns emota mentis perliftit.Fugio domeſtica ma
maginationem id contingat , licet fatear vt pluri la . Scribit Fernelius lob.de hominis procrear. pauo
mum concurrere imaginationem vtriuſque; vt do nem , fi dum ouiş incubat , linteis albis circumtega
cet Fran.Valeſius d.lib.de Sacrâ philoſopbia , cap. ni , fur, albos omnino pullos , non variantis coloris e.
Neuter tamen tunc agit per imaginationé in cor dere.Quælo ,num oua non ſunt corpus leiunctum ?
pus alterius . Ná imaginatio operatur dumtaxat in Vides tamen imaginationis efficacitatem in illud .
ſemen prolificum , quod pars imaginantis fuit, & Prætereà , cùm imaginatio accenderit calorem in
ideo ſemini anima imagináris non quidem actu ta corpore imaginantis ;cur contiguum ci corpus ne
lem forma imprimit(v.g.coloré cutis vel criſpitu queat etiam calefieri? Non tango illam quæſtio
dinem capillorum ) cuius actu ſemen capax no eſt; nem an ſolius imaginationis tanta yis fit in hac fi
ſed virtutem quandá & ex generante deferendi & B militudinis efficacitate , vt plerique à Fernelio lib.
conferendi in fætum qué format, ea quæ generáci 7. phyſiolog.opinantur ,an verò partem fibi motus
fecundú animam înſunt,vt in corpore generato in ſeminis & vis formatrix vindicent, vt docet Andr .
cipiat eſſe corporaliter, quod in animâ generantis Laurécius li.8.hiſt. Anato.7.20.eu legere poteſtis.
erat ſpiritualiter.lege eundem Valeſium ,cuius ferien Ego manum tollo de tabula :monco tantùm ,vel
riam cõiunxi cum explicarione Thoſtatı 9.10.in d.c.30 . moueo potiùs dubium .
Gen.Sed an ſufficiat ad hoc imaginatio folius ma B.Auguſtinus narrat quendam , quandocunque ei
ris ? videtur velle Plinius lib.7.c. 12. dum vtriusli placebat ad imitaias quaſi lamčiantis cuiuflibet homi
bet cogitationem memorat , & fortè Marſilius Fi nis voces,ila ſe auferre à fenfibus, & iacere folitū mor
cinus ſupra , dum promiſcuè parentum meminit, quo fimillimum , vt non folum vellicātes atque pungen
& Calpurnius verlibusante laudatis ? purarim ta les non ſenuret;ſed alsquando eriam igne vreretur ad
men eos id noluiſſe , ſed requirere vtriuſque con moto,ſine ullo dolores ſenſu nifi poftea ex vulnere. Húc
1
curſum ;non maris dumtaxat; qui an folus fufficiat, porro non oinuendo,ſed non ſentiendo non mouille cor
problematicum , quia incertum eſt quid , & quantú pus ſurim robat;quòd tanquarn in defuncto,nullus in
conferat ſemé virile aut fæmineum ad fætus ma meniebarur anheluus: hominum tamen voces,fi clarias
C
teriam atque conformationem . Si fæmina ſemen loquerentur,languam de longinquo inaudiffe fe poftea
non emittit , vtvoluit Ariftoteles in lib. 1. 2. de refer bar.lib.14.de Ciuit.Dei, ca.2 3. Hoc vir eru
general.animal,aut fi formam viuenti tribuit folus ditus factum vult, quia per vehementem imagina
pater , vt nonnullis viſum ; aut fi ad generationem tionem ille ſeipſum abſtraxerit à ſenſu rerum præ
vtriûſque ſemen pro materia & forma ſimul ac ſentium.Cogita (lector)an nó ſie verifimiliùs hunc
currat,quod medicorum præcipuis placuit;proba magú fuille , & ope dæmonis ex pacto in exſtalim
bile eſt,patris imaginationem fufficere; li verò pa ficabripi coſueuille. Nam huiulmodi effectus o
ter foluin ad formam conferat,mater ad f rmam mné imaginationis vim clarè ſuperat, cùm exſtalis
conferat æquè , & ſola materiam fuppeditet; pro à voluntate humana non dependeat , ve ſuo loco
babilius foret ,non ſufficere. Quicquid eft , illud oftendetur.Pergamus ad aliam quæſtionem .
conſtat ex imaginatione tempore conceptus , non
ſatis efficacem elle concluſionis noſtra probar o QV Æ STIO 1 V,
nem . Magis vrget imaginatio , quæ poſt conce An ſolocont actu, viſu, voce, afflatu, ofculo, vel nudi
ptionem fuccedit. Nam videmus prolem etiam D lintei applicatione vulnera et morbi ſanari, o
iam formatam in vtero maternæ imaginationis
alsa mira huiuſmodi perfici natura
diſpendia fentire, vt in prægnantibus accidit quo
liter poffini ?
N, Com- tidiê. Legi V Vitebergæ ciuem cadauerola facie
mét. in ca. natum ; eo quòd mater.vrerum ferens obuio ca Vorquoc aſſeruere, commune hoc ponunt
Gen.zo. dauere ſubitò fuiſſet pauefacta : lſenaci, pudicam O
& formoſam matronam : fcribunt peperille gli arteriam ex corde promanare , & per viſum alpi.
rem ; quia ex vicinis alsquis gliri nolam appenderat, cientis ,vel per os loquentis, vel per poros tágentis
ad cuius fonitum reliqui fugarentur: zs occurrit mulie. erum pere; & ,viſi,audientis,veltactile arteriis inſi
ri grauida , qua ignara rci , ſubire occurfu & ajpectu nuare,indeque cor petere , & eò efficacius penetra
gloris,ita eſtconterrita , ve fætus in vtero degeneraret re;quo fpiritus vehementiori voluntate videntis ,
in formam beſtiole.Nicolao 3.Pontifice Romę quo loquentis ,aut tangentis fuerint emiſli.
dam in palacio mulier infantem vrlo ſimilem pe Prima concluſio , vis ifta voci non eft tribuenda.
perit ,eò quiod (medici iudicarunt ) ibidem variis in probatur , quia vox in audienté nihil poteft operari
locis vrſi depicti cerncbantur . Paderbornæ mulier niſi per accidēs,ratione ſoni vel ſignificationis ver
hæretiça ante annos ſexdecim plus minùs ( res ibi Eborum , alterans audienté,eâ quam adfert lætitiâ ,
tum nota ) peperit filium modo Eccleſiaſticorum timore ,mærore ,& c.vt optimè Vairus docuit ". a d.lib.2.c.
palliarum & pilcatum ; quæ ex vehementi odio in Non obftat quod adferunt , mirabiles effectus 11. Item
Papiſtas ,vt vocant,obuiis ſemper maledicebat.Sed malis carminibus Magos operari , v . g. inſulurratis Condron
hoc fortè diuinæ vltionis fuit. Quid aliunde exem quibuſdam verbis in avrem tauri , bellua proſterni de morb .
pla pero ? maternú , paternúmq ; genus ſuggerit.Fuit vtmortuam ;rurfus aliis ,eam in pedes erigi.Paren- vencfi.c.s.
in materno genere Antuerpiæ , quæ yterum geſtas, tum quoque execrationes vix vnquam irritas
Gimiam in deliciis habebat ;vnica ei nata filia, multa cadere: Non inquam hæc obſtant , quia illa de
Smiorum retinuit,nam & puellula latitare , & ge tauro ac fimilia fiunt à dæmone , vi'pacti. Exe
ſticdari, & fimilia no pauca . Ex paterno,Lud.Del crationum verò effectus ; ſi repentinus; oriri po
rio ,Vir honoribus clarus, ob fidelem Regi nauatā teft ex vehementi alteratione verecundiæ ,timoris,
operam , a perduellibus Bruxellæ captus in pleno triſtitiæ : fi verò lentus fit & tardus , non id putan
dum ſo
LIBRI I. CA P. III. Q. IV . II

dum ſonoverborum perfici, ſed Deum punire iu- 1 A retulerim ad occultam aliquain fimilitudinem ac
ſto iudicio liberorum nequitiam , & impietatem . ſympathiam morbi & auiculæ , non ad cius vilio
Hûc ego retulerim illud VVeſtphalæ mulieris,quç nem , hæc tantùm occalio eſt alterationis, quæ rem
diris & deuotionibus filium reddidit immobilem ; perficit.
b Ananias
libr.4 . de quod ad dæmonis operationem alij retulere." Merim lupi quia priores viderant , vocis ei fa
Nat.dæm . Secunda concluſio,nec etiam viſio fola , vel cum cultatem eripuerumt? Millas fac, bone vir, nugas
nudâad boc fatis efficax eft.
imagina'ione poëtarum de Maëri, quin potiùs D. Ambrolium
Hoc de faſcinatione probátVairus l.2.c.9. Ana laudas , ita ſcribentem ; Lupifi quem priores homi
nias d.l.4.Cõdronchusdol.2.c.2.Bokelius li.dephileris nem viderint : vocem ei guadam nature vi videntur
6.1.Andr.Laurent.lib.io. hift anatom.q.2.fed de fa eripere: fi autem eos homopriùsviderit ,exagitari me
nitate & fimilibus effectibus par ratio eſt. morantur. lib.7 . in Luc.c. 10. hoc ridiculum di
Supponunt contrariæ ſententiæ auctores , ocu cit Andr.Laurét.delupo , & loa.Brodæus li.7.mi
1 lum aliquid emittendo cernere , cum Platoni ( cel.c.7. ſcribit eos,qui rationem huius rei quærút,
cis. Sed quomodo iampridem exhauſti non ſunt planè delipere:fed ipfe non fatis ſapiebat , confun
viſiui radíj iſti,aut quæ hæc vis ſuppeditatrix nouç I dit enim lupum vilúm cum vidence. Lupo viſo in
ſemper materiæ ? verior longè ac receptior eſt ſen terdum homo obmuteſcit , ſed vifo qui priùs ho
tentia Peripateticorum & Theologorum ,de qua miné viderat:hoc tárùin vult Theocritus.Cur por
lege Laurent. d.q.2 . viſionem fieri introſuſceptio ro lupus visú præueniensvidendo raucediné adfe
ne ſpeciei obiectum repræſentantis : poteſtatem rat,puc causa cape.The.Caripratefis,hoc vult fic
que videndi,potentiam eſſepaſſiuam ,quæ alterati, ri ,quia lupus radiis oculorú ſuorú immiſſis homi
non alterare queat Vifio quoque actio immanens ni, eiusſpiritus viſiuos in inſtanti deſiccet: ijs are
eft ; quâ finitâ nihil in obiecto lupereft, vtpote cui factis arteriæ deficcentur , & fic inſtrumento vo
nihil acceflit : vel in illud tranfiuit. Sunt hæcve cis obligatiùs impedito hominem rauceſcere lib.2.
riffima , multa tamen primâ ſpecie videntur repu de apib.cap.57.p.39.. Verùm hoc de radiis non ad
gnare. Amor ex mutuo aſpectu, lippitudo,anicula mitto . Ideò malım cum aliis dicere , id accidiffe ,
rum faſcinatio , fpeculorum vitiario, galgali, lupi, quod qui in feram improuisa incidunt , ob mican
ſtruthiocameli, gallinacei, & reguli per viſum effi res eius oculos & aſpectú formidabilem , inetuunt
cacia ; quæ nunc breuiter remouenda . С vehementius:cimor repentinus fanguinem ad cor
Viſus , amoris inicij & incrementi , dumtaxat fugat, & frigus cecerasmembri ; inducit, & ſubitá
eſt occaſio quædam : nain principio viſę formæ ti totius corporis alteratione:hin : raucedo & vocis
mulachrum viſusoffert imaginationi: quod ſimu mpediment 1. Nec vana videtur ratio venatorú né
lacrum phantaſia voluens ac reuoluens, cauſa eſt, pelupum ; ſi prior nominem videat , fe ad vindi &ta
cur honio iftud obiectú iudicet dignius eſſe , quod recolligere , & fic noxiú quendá illi,nec clamare
ametur & expetatur , rebus cæteris. Sic incipit queat , vaporem quaſi inſufflare;qui cùm venena
quis amare : mox amor præſentiâ rei amatæ foue tus fit poteſt raucedinem adferre : cùm verò ſe ab
tur & glifcit:nó quòd obiectúexternis oculisvidear: homine iam deprehenſum videt , ac viſum fuiſſe,
( nam & abfentes magis amore cruciantur ) fed metuere & fugá meditátem de hoc vapore emit
quod aſſiduè de illo cogitet , illudque plus quàm tédo non cogitare. lul . Schaliger hoc de lupo to
par eſt æſtimet , & fibimet imaginando fomenta tum falſum contendit.
& faces præbeat ardori. Etenim fi non intrinſe Nec ſtruthiocamelus,nec tardigrada & domi
cum malum foret, & ab externâ penderet viſione; porta teſtudo aſpectu pullos ouis excludunt: in a
cur , cum plures fimul eandem videant; & ab eâ renis enim ea relinquunt, & afpiciunt,ſolùm vt ar
dé videantur,vnus iſte deperit,contemnunt cæreri ? ceant nocitura :poftea benigna mater tellus ea ca
Lippitudo , & àmenſtruatæ viſu ſpeculis inu lore maturat ; ficut & lacertis accidit.
dAnanias
ſtæ maculæ , non ab ipsâ viſione & oculi organo Ferarum rex Gallinacei metuit aſpectum re ve d.lib.4.
manant ; ſed vel ab halitu infecto per os ac nares Drâ, necfucus eſt dæmonum (vt quidam ſcriplita ):
erumpente ,vel ex concauitatibus oculo vicinis, & ſedmetuit ex quadam arcana antipathiâ.Sic eniin
fuffulionimixtis ſpiritibus contagioſis.Ad oculum videas buffone hiante , quaſi coactam ,miro cum
enim eft foramen , cui indita pupilla , ex qua per ciulatu muſtelam ſe ori deuorandam inferere .
neruum opticum viſio procedit , actio fanè inno De reguli ſeu baſiliſci intuitu notior narracio
xia Efteriam foramen cerebri aliud , vnde neruus eſt quàm verior. Si reperitur hoc animal , volunt
motiuus , de fecundo neruorum coniugio natus, Nicand.in Theriac.Dioſcorid.lib.6. Plinius lib.8 . So
prodit,per hoc foramé cerebrum fundit lacrymas, bin.c.30. Schalig.exerc.24. Mercurial.lib.1.de venenis
lippitudinem , & alios prauos humores ac ſpiritus, cap.21.violento halitu ac virulento vicinum inficic
& inde per exteriores oculi partes , & orbis ipfius aëré ,iſte necat accedentes.fic Andr. Lauren.d.9.11.
circumferentiam ,in terpalpebras & tunicam can Quod addunt ſi ſe in aquâ purâ & limpidâ con
didain ,buiuſmodi fluores Itillant . {piciat, ipſummet emori:dicam verbulo,non cre
Trux aſpectus vetularum ,deformiluo ſquallo do . Nam li ſpiritus iſtiex eius oculis exirent, ipſi
re ac tetritudine, poteſt infantulos perterrefacere. videnti forent connaturales, quare nec interiine
rimor poſtea concitás humores facit,ve citiùs mor- E rent: fin connaturales non ſint priùs in oculis in
bi crumpant , ad quos tenellum corpuſculum iam cluſi, debuerant nocuiſſe: ab aquâ verò cos infici
erat difpofitum ac præparatum . Sic Tiberius non & venenariridiculum .
oculorum radiis ,ſed aſpectu horrido militem ter Adiiciá his Vairi argumentis , vnú quod mihi vi
rore quaſi attonitum reddidit. detur difficilius. Norunt Hiſpaniæ genus hominú ,
Galgalum , ſeu rupiculam ,ſeu hianticillam , a quod vocát Z A HVRIS,nos Lyneos poflumusnú
uem ſcribunt Plutarcbus lib . 5. Sympoſiac c.7 . ofi cupare, cùm Madriti Anno clo.lɔ.Lxxv.verſarer,
Heliodorus li.3.Hift.Æthiop ,fi oculos in ictericum talisibi puer viſcbatur.Fcrút hoſce videre, quę ad
defigat, fibi morbum , ægro ſanitatem adferre. dita in penitis terræ viſceribus,venas aquarú & mc
quod ſi verum , de quo meritò Vairus dubitat; tallorú theſauros & ſub ſarcophagis fita cadauera ,
res rece
12 DISQU MAGI
ISITI CARV
ONVM M
res receptiſſima & celeberrima eſt:& fieri pofie ce ,A , tiùs illa fiſtendi conficta fuit ; fed quia DD . Bali
lius & Ambrof.in Hexam.meminere:potes confu
ſuerút, nó Pindarus, Tzetzes & alij poëtæ modò ;
Cho led & philorophi":quorũ nónulli vim lac humori gere ad occultam aliquam qualitatem huius be
dig.lib.16 . melanc holico , & nator um inde fpirit uum vehe ftolæ ,quæ vim habeat littendimotûs. Lege îi lu
antiq.le ct. bet Conimbricenfes noftros ir lubr. 7. Phyfic. 2 .
c.2 . & Vai- mentiæ aſcribant:Melior hęc ratio foret, fi tantùm
rus d . lib. putarent ſe videre non viſa:nunc cum vilis veritas 9. 1. 1.6 .
2.C.4 . ea t is id em às ic ui Tcrtiò iſta fides aliam vniſonam cogit tinnire.
reſpód ,inan eſt.qu ſentir ,ali expl ',
f Cõment.
nec muro ſententiam :venas aquæ nouerunt , ex va Refp.cum æqualiter vtraque ſit extenla , nec ad
in Medex
poribus manè & vefperi locis illis expiratis. Venas modùm procul abinuicem remota fint, rccipiunt
V.231 .
inetallorum cognofcunt, ex herbæ quodam gene eandem aëris criſpati reuerberationem .
re illic naſci ſolito. Thelâuros & cadauera ( dicunt Quartò Magneti ferrum atti icatum , poteft a
cnim , quæ & qualia ) putarim à dæmonibus oſten liud ferrum attrahere. Taurum fuentem fi ficui
di & indicari.Poteft acies oculorum , quando nul alliges ,ſtation manſuelcet.Refp.vtrumque fieripof
lum denſum corpus interiicitur, diffuſiſſima fpacia le occultâ quadam ſympathiá atque contentu
tranſmittere : fed medium iſtud ſarcophagorum qualitatum.Demagnete multis noftri Conimbric.
aut telluris , tam denſum , folidum , & opacum ; B d.q.1.a.3.eos adi.De tauro non ego credulus, nec
id vel omnino expers, vel parùm capax eft illumi qui velim periculum facere, fuo tamen ad caulam
nationis & pelluciditatis; quæ ad videndum ne phylicam referrià Glycâ ;quod ficus inter arberes
ceffaria.Accedit,quòd hanciſtifacultatem viden lucci plenillima fit : quamobrem halitum ex fe ca
di ſolent ad certos dies reſtringere , feriam tertiam lidum ,aërem fecantem , penetrabilemque emitte
& ſextam , quod latentis pacti indicium . Quin re;qui tauri alligati ferociam domet , & appenſa
etiam rubedo oculorum , quæ in Zahuris maxima rum carnes auium mollefaciat.
confpicitur,plus noceat quam iuuet acumen ocu Quintò. Cùm puellâ napello educatâ , li Ale
Jorum. xander Macedo confueflet; lethalis ei , iudice Ari

Concluſio tertia , Neque contactus folus per ſe ad ſtocele ,contactus fuiffet. Refp. non contactu folo ,
fed ſudoris & halitùs commixti contagione , hanc
gd.l.2. c . hac eft idoneus faris.]De fáſcinatione probant / ai
10.d.l. 2.c.
rus & Condronchus ,ſed argumenta id æquè con eum peftem fuille haufurum . Scd contagio nihil
3• uincunt de cæteris mirandis effectibus. habet mirum ,neque infolicum .
Sextò. Cadauer coram occiſore , propter præ
Primò, Tactus, quatenus tactus , homini datus
fuit ad propriæ vitæ conſeruationem ,nec vim ha cedentem contactum , fanguinem folet fundere.
bet aliam ,nili tangendi.Si verò vim aliquam habet C Relp. Varias reddi caulas. quidam miraculo tri
huiuſmodi mira perpetrandi,vis illa fit oportet 12 | burnt;quidam cafui , quo factum ſit aliquando ,vt
lutaris naturâ fuâ,vel noxia . Si ſalutaris ;luo priùs cadaver tum cruorem mittcret, cum præfens crat
corpori ſalutem adferret: fi noxia ,priùs necaret eú reus homicidij.recenlui alio loco multas hac dere h Comen.
cui ineſt : horum tamen nihil cernimus continge fententias , & auctores laudau " : neque adhuc in Octa
re . Deinde in omnes æqualiter ageret: quos tan dum video , quid folidius adferatur illa antipathiâ, uiam Se
necx ver.
geret : fanarétque vel læderet etiam quos nollet. ex vehementi odio occiſi in occiforem ;quod qua
127 .
Nullis denique foret opus aliis obſeruationibus ac litatem latentem , & arcanam impreilerit corpori ,
ritibus.quæ cuncta videmus aliter ſe habere. cum cadauere permanentem : & huc referendum
illud Lucretij .
Scio farragines multiplices experimentorum
contra ſententiam nofiram adferri : led parui ſunt Idque petit corpus mens unde eft faucia amore .
momenti . Namque homines plerunque cadunt in vulnus, &
illam
Primò tradunt torpedinem fariſsâ ictá tencntis
manum corpúlquetotum torpefacere : byenæ vm Emicat in partem ſanguis,vnde icimur sčtu .
brâ canes obmuteliere: ferpentem quernis conta- D Et ſi cominùs ejt, boſtem ruber occupar horror.
Ve fi viui amantis , & mortui hoftis compara
ctam frondibus emori: eandem ibidis pennâ liſti:
tio . Sic Leinnius lib. z . de occul. nalur.mirar.cap . 7 .
viperam arundinis vel faginæ virgulx percuſſione
obſtupeſcere: veſpertiliones foliis platani abigi , e Langius epift.40. PiktoriusDialogo 9. Gemmalib.r.
ryngium capræ ſuintum ore , greges totos filtere: de characterijm.cap.6.
cæteras pennas aquilæ pennis mixtas, contactu ab Septimò obiiciuntur varia curationum genera
ſumi: tepore marino vilo vel tacto , necari nonnul mirè frequentia. Inprimis praxis quotidiana mili
los : lupinas fides fi iungas agninis , iſtas diſfilire.cum ,quilolo afflatu,olculo ,aut nudi linthici appo
Refpondeo hæc cuncta ratione antipathiæ naturalis licione ſanant: etiam atrociſſima vulnera ; quam
euenire, & occultarum qualitatum diffuſione no vocant artem S. Anſelmi. item genus illud Saluta
xiâ his aliis.nec valer confequentia , fi inde ad ho forum , vt vocant in Hiſpaniâ , vel Gentilium S. Ca.
minis contactum quo tangit alium hominem ar charina,aut S.Pauli , vt nuncupant in Italiâ , vel fe
gunienteris . nam homo homini ſpecie limilis eſt, ria v 1.parafceues filiorum vt nominant Belgx , qui
nec naturalis antipathia in eâdem ſpecie locum omnes dono fanitatis in variis morbis ſe præditos
habet: in illa ſpecie differuntab iis , quibus nocent. Elgloriantur.luuat eos auctoritas Pomponatij lib.de
Secundò illud Lucani de Echineide ſeu remo . incantationib.c.3.qui refpódet , ficut in herbis, lap :
S dibus & animantibus inueniuntur hæ virtutes la
râ ,vrgent:
---- Puppimretinensauro tendenierudentes nandi: Sic nihil repugnare , quin & in totâ humana
ſpecie fimiles vires inueniantur , vt in vno ho
In mediys echineis aquis.---
Refpondeo, id cùm ſemel aur bis tantùm accide mine ſit virtus talis lapidis , in alio talis plantæ.
rit, fi accidit , caſu ex aliâ quapiam causâ accidifle. Quod ergo planta hæc vel lapis ille poflit, idem
Ecquid poft tot centurias annorum , tam frequenti hominem etiam hunc & illum naturæ vi effectu

nauigatione , cauſæ , vt nihil huiuſinodi audiatur? rum .] Implicatior hæcres eſt,quàm vt vna propo
certè nonmortua fpecies ; Vidi vnam apud lacob. fitione queat enodari.Quare dico primò , Dorum
Plateau Tornacenfem ,habent & alii alias. vis po conferende ſanitatis ſiue curationis,eſſe donnm ſuper
naturale
LIBRI I. CAP . III. Q. IV. 13
naturale,eo gratiam gratis a Deo datam. ] hoc certa A octauum , ſed nondum ſchiſmaticum ,nondum hæ
k 1.Cor.i.
ver... fide tenendum , ex D. Paulli verbis k ; alij quidem reticum : nam Hiſtoriam ante fcripferat. Quid fi Po
per Spiritum datur fermo ſapientia ; alij autem fermo lydoro dicam , me credere, li ipli Henricus 8. pro
Scientia; ſecundum eundem ſpiriium ; alters fides in eo mendaciſſimo ſcriptore eum non habuit ; fi non
demfpirëtă ; aly gratia ſanitatum in vno fpiritu ;alijo idem Cambdenius , & quotquot reruin Angelica
peraiio virtuti,alijpropheria ; aliy diſcretio fpirituā .] rum bene perici ,iudicant ? Res tanta vnico teſte.no
Tale curationis donum ; ſed à febribustantùm fa poteft probari.Tookerus autem idem donum có
nandi,habereputantur in Flandria, quotquot nati cendit non fimpliciter concellum Elizabethæ , fed
ſunt ipſo die Parafceues; & quotquot nullo fænii multò excellentiùs , quia fanctior Eduardo . Non
neo fætu intercedente ſeptimi maſculi legitimo mirere: nam & Apoftolis, & Sanctis omnibus, &
thoro ſunt nati : quod nequit ad naturalem cau ipfi Sancto Sanctorum præfert co libello in Præ
ſam reduci. quare prodigiofa eſt curatio , & , fini fat . & c. 3.4 . non ſemel.Demum quo pacto probat
hil ſuperſtitionis accedat, reducenda ad hanc pri hoc Reginale miraculum ? Primum pag.90. per fi
mam conclufionem . nó enim abſimile vero eft,ob B Ctitium quoddam fuum colloquium cú Pontificiis
diei honorem & myfterij ſanctitatem , & honorem quibuſdam , quorum nec nomina,nec colloquii lo
coniugij , hocDeum conceſſiſſe. Nec etiam potuit cum aut tempus addit ; ne deprehendatur.cur non
niſi virtute diuina fieri, quod refertur Reges An finxiſti, Sanderum , Campianum ,Alanum , Staple
gliæ olim quoſdam annulos benedixiſſe vtiles ner tonum ? gloriosè de his triumpharcs. Nunc refpon
uorum contractioni & !palino ,ac morbo comitia deo elle quendam , qui de quodam , cuidain nihil
li: eoſdem etiam contactu ſtrumofos ſanare ſolitos, credit . vis ſcire ? ego, tibi , de toto hoccolloquio.
& vtrumque conceſſum D. Eduardi Regis meri Summa colloquii , le illos cóuiciſle , bullas excom
tis,fcribit Polydorus Virgilius lib. 8. Hiftor. Angl. municationis in Henricum VIII . à Clemente VII .
fol.1 40. Nefcio an eodem referendum illud Petri & à Paullo 3. & in Elizabetham à Pio V. latx, im
Bleſenlis Archidiaconi Bathonienfis ; cuius opera pias fuiſſe ; quia Reginæ Elizabethæ chariſma fa
ſtudio loannis Buſæi noſtri partim de nouo , par nationis integrum remanfiffe poffit oftendere.quo
tim correctiùs edita anno ſuperiore; ſcribit Bleſ. audito , illos quaſi animis conlternatos ſubitò con
Fateor quidem ( ait ) quod ſanctam eft Domino Regi ticuiſſe , opinor impudentiam tantam admirantes ;
affiftere : Sanctus enim et Chriſtus Domini eft,nec in velmetu delationis negare non audentes. Sed quo
vacuum accepit vnctionis regiæ facramentum ; cuiks pacto probar ? primum le à teſte fide digno inaudi
efficacia fi nefcitur, aut in dubium venit; fidem eius ple uifle quendam Romanenfium fidei, in via fibi oc
niffimam faciet defe &tus inguinaria peſtis , em curatio currille probè Londinum qui fateretur, ſe ſtruma
Scrophularum . ) tantùm illeepift.1so.ad clericos aula Reginæ contactu liberarum. Quafi verò ille vni
Regia. Prodiit ante annos duos liber benè proli custeftis ; nec nominatus , nec iuratus,nec tempo
xus cuiuſdam Guilh . Tookeri , cui ciculus Chariſ ris , nec circumſtantiarum cæterarum memor luf
ma fine donum fanationis , quo conatur docere hoc ficiat ad conuincendum . His addit poftea teftesa
chariſinate ſanandæ ſtrumæ præditam , quæ hodie lios alio curatos tempore quos nominat omnino
regnat in Anglia Elizabetham ; accepilibrum dono quatuor , duos maſculos & fomellas totidem : vt
Illuftris ViriMarciVelferi Patricij & Conſularis fint duo paria . Et hi ſunt mulia millia , quos ait fa
Auguſtani, qui quâ eft eruditione & humanitate, naſſe, et velle ac poffe infinitiorem numerum. Probat
noluit me beneficentiæ fuæ expertem eſſe. Eo in li etiam à cæremoniarum ſanctitate ; quæ mihi ſul
bro mihi multum adulationis, & fuci,parum ſince- D pectæ , quia video medicos priùs emplaſtra appli
ritatis & veritatis viſum inefle ; nec fidem mereri . care; & eas longè diuerſas elle, ab iis quibus vlum
In primis vult hoc donum Regibus Anglię ab iplo fuiſſe , D.Eduardum , ex Eilrhedo Tookerus non
vſque Lucio competii ſſe: nec quidqua affert ad id ignorat. Tertia probatio deducirur, ex eo quòd
probandum . nec fieriid poteſt. Nam poft Lucium Regina nec omnibus , nec ſemper, ſed aliquibus
multi Reges non Chriſtiani fuêre; quos ille vnctos aliquando hanc gratiam , & grauatè ſolet imperti
non dicet opinor. deliit ergò penes illos chariſma ri ( pag.105.6 106.) item quòd pars magna homi
& interruptum fuit. Et cur meritis D. Eduardi de num curata iſtius gratiæ beneficio , quali rclabitur
mit , quòd tribuunt cæteri? an ve Franciæ Regibus in priſtinú morbiſtatum (d.p.106 .) quod potiùs eſt
antiquioris priuilegij ſplendorem eripiat ? an yt do indicio,non eſſe hoc chariſma à Deo ; cuius perfe
ceat(quod impudenter afferit pag. 84. ) Reges Pran cta ſunt opera & fanationes; cótra, quæ ope malo
ciæ per quandam propaginem ab Angliæ Regibus rum ſpirituum fiunt , nec planè ſanant, nec per
accepiffe: & vide, vt probet.quia Francorú ferè to petuò liberant. Nec ad rem facit, quod ex Chry
tæ prouinciæ iuriſdictioni Regú Angliæ fubiicie . foftomo ſubdit : nam id ad principium iana
bantur.bella rationé & digná à Francis elucidari , tionis pertinet , non ad recidiuam morbi : de
quod nó diffido facturos :nifi inepto huic ardelioni qua nunc loquimur. Probat etiam quia qui
E dam ludocus Hundius cam curationcm pictam
refpondere dedignentur. Nec illud quidem pro
bat, vt nec Polydorus,licet allerat idem fucceffori in lucem dedit. cur non addidit epigramma a
bus Eduardi collatú , quòd Eduardo : de quo quis liquod ? Nam pi &toribusatque poeris, quidlibet au
no immeritò dubitet . na nec in bullâ canonizatio dendi femper fuit aqua potefias. Nec plura ba
nis D.Eduardi,nec in vita cius cófcripta ab Eilrhe bec probandi genera : poftea cap.9 . ſoluere co
do Rbiualléſi amplius habetur, quàm D.Eduardú natur obiectiones aduerfariorum ; quas ita pro
quádá muliere ſtrumoſam perſanalle; nec vnú ver ponit , vt appareat eum Puritanos & cæterosme
bu additu de ſucceſſorú chariſmate ,vt nec à Taga rè Caluiniſtas planè habere diflentientes , & in
tio ,qué ipfe etiá adducit , & vtriuſq; verba adſcri ficiantes ac daminantes totam hanc ſcrophulanam
bir; vt in manifeſto mendacio deprehendatur.So ſtropham . ſi nec fratres eius Euangelici cre
ium ergo illi de Eduardo probarunt.Addo ex Ble dunt : fruftrà petat , me Catholicum libi cre
Auli Héricú II.de quo loquebatur :Polydorus ad dere ; qui iplum & fiaterculos illos omnes pro
dit virempeus Letricum V11.& Henricum fortè hæreticis habeo :& ex ipſiusmet opere pollom
B efica
14 DISQVISITIONVM MAGICARVM

efficaciter Catholicis ( nã Caluinianos aut Calvi- f A Francia Reges in hoc genere ad fidei Apoſtoli
nopapiſtas nihil moror)perſuadere,nó temerè cre cæ Romanæ confirmationé operarétur ? li fas cre .
dendum libro Tookeriano. Argumenta hæc ſunt. dere , ergo iam concedis in probationem fallic fi
Miracula propria lunt Ecclefiæ Catholicæ , & nul dei ( fic enim profiteris ) vera miracula patrari pof
li dantur qui ſit extra Eccleſiam Catholicam ( hoc ſe,quod negafti, & eft faltillimum.Si verò dicis id
probat.c. 5:) Sed Elizabetha eſt extra Eccleliam tibifas non efle ; nec nobis Cathulicis fas erit cre
Catholicam , ergo Elizabethæ non dantur mira dere ,quæ facit Elizabetha ad confirmationem fi
cula. Minorem probo.quia Ecclefia Romana, ſola dei ſuæ , Dei ope fieri , aut vera eflc miracula : ſed
eſt Catholica . Elizabetha, vt ſchiſmatica ,eſt extra ea cogimur dicere,vel fictitia , fi non verè ægri ; vel
Eccleſiam Romanam . ergo Elizabetha eſt extra fieri phylica aliqua vi emplaftrorum , aut aliorum
Eccleſiam Catholicam . Maior probatur , quia Ec adhibitorum ; vel ex pacto tacito vel expreſſo cum
cleſia Catholica eadem eſt, quæ vniuerſalis.Roma dæmone ; à quo nechærcticorum genius , nec aliæ
na ſola eſt vniuerſalis, ergo ſola eſt Catholica . ſo quædam circumftantiæ multum abludunt. Tu
lam effe vniuerfalem ; docent omnia Hiſtoriarum Tookere videris , quid me horum omnium ma
monumenta:certèveſtra Anglicana,cuiuscaput eſt | B lis credere : nam tibi credere , in iis quæ afferis,non
Elizabetha.mediam inſulam non egreditur. Secun dum decretum mihi neque conftitutum . Neque
dò,Non poſſunt miracula fieri,ad confirmationem cu cures fuadeo , quid ego de hac re credam :per
fallæ fidei:(non femmel hoc dicis, & verè dicis.) Sed ge potiùs Dominam tuam palpare, & fcribere , vn
fides quam profiterur Elizabetha eft falla fides :er de caput vn &tius qucas referre. De Francia re
go ad confirmationem fidei, quam profitetur Eli gibus; quorum adhuc nullus apertè hærelim pro .
zabetha , non poflint fieri miracula.Mincrem ne fetlus fuit ; res non Annalium modò , fed & inedi
gabıs; probabo, quando articulos fidci Elizabethi corum publicis libris, ut Guidonis in Chirurg.ma
næ mihi propofueris.interca quia Catholicos allo gne tracta. 2. doĉtri. 2.c. 5. ☺ loan . Taganylib.
quor , quibus certum eſt Elizabetham eſle Sacra 1. inſtiruison. chirurgicar. & quotidiana certaque
mentariam , & proinde hæreticam, argumentú eſt experientia eſt conteſtata ; hoc illis beneficium
prorsùs apodicticum . Nec potes retorquere,dicé quondam conceflum fuifle , vt contactu ſtrumas
do non faceret miracula , niſi vera eius fides foret ; leu fcrofulas fanarent. Si vis ca naturalis fuillet,
ſed facit, ergo vera eft cius fides.nam aliumis pro non per traducem hæreditariam regni tranfiuif
explorato , id de quo diſceptamus:ego verò præ- C let in Regem folum , exclulis cæteris fratribus;
miſlis niter,quæ Catholicis iunt fidci,hac eſt cer quorum læpè temperies, & complexio patri 11
tiffimæ. Teriso in Ecclefiâ Catholicâ ſemper efful milior , quam Regis ipſius. Conditio quoque ſce
lille chariſma ſanitatis , probas toto ca. 4ex D.Ire ptri leu coronx , cui comes illa faculcas media, ni
não , D. Auguſtino, D. Nyleno, D.Gregorio Ma hil tale poterat naturaliter largiri . Quod verò Hie
gno, & aliis, de reliquiis D. Stephani , de Gregorio ron . Cardanus lib.contradiction, medicar.(cripfit
Thaumaturgo, Hilarione, & aliis Sanctis,vfque ad Reges Francorum ex longo elu aromatú hác vim
noſtra ferme tempora.Vnde argumentor:Horum habere, ridiculum , vanum , & dignum eft fcutica
fuit vera Eccleſia :nos Papiltæ lumus in eidem in loan.Brodæj lib . 8. militellan. cap. 10. De Pyrrhi
qua ipſi fuére.ergo nos fumus in verâ Ecclefia :vos Regis digito ,contactu morbos ſanante; iure opti
in alia eftis , quàin nos : ergo vos non eſtis in vera mo Anton Mirandulanus cenfuit hoc mendacris
Ecclelia. Vnde fequitur veruin & inuictum elle incredibilibus adnumerandum ;vel, vt puto,damo
primum argumentum noftrum. Illorum Patrúve nicis potiùs.Nihilominus,
ram Eccletiã fuiſſe,tu ipfe fiteris; quia fateris , per Dico 2. negandum non eft aliquando nonnullos in
hæc miracula illorum probari miraculorum cori- | D uenios & inueniri, quifolo contačtu ſanant.hæc con
nuam efficientiam .Negas non in eadem cum illis clufio probatur legédis ſanctorum paffin, & quo
Eccletia elle ? probo. illi Romanum Pontificé,pro ridiana experiétia. Ethæ ſanitatcs conferuntur in
capire Eccleſix viſibili agnouerunt, vt & nos : illi terdum , dumtaxat ad certum tempus , vc legimus
crediderüt,quicquid nos credimus purgatorium , de S.Beniamin apud Sozomen.lib.6. & Nicephor.
co por
ſeptem Sacramenta , præ icntiam corrp oris
is Domi lib. 1 1. & ſcimus B.Petronillam à S.Pctro,ſpiritua
nici in Euchariſtia, orandum pro defunctis, & c quç li eius parente , ad breue tempus ſanatam fuille;
vos negatis , nosprofitemur:nec nos quicquá cre & quod narrat Mich. Medina de puero quodam id.li.2.c.7.
dimus , quod illi non crediderunt: vos autem nec Salmanticenfi . interdum ad totam vitam non re
vnum illorum , quos nominaſti , miraculorum ve deunte morbo . Ad tempus quidem id contingit,
rorum patratorem , laudare poteſtis, quo cum in quando fanans id à Deo impetrauit certam ob
fidei catholicæ articulis per omnia conueniatis,aut caufam ,maiúſquebonum fanati, v . g . ne fanitate
à quo nos in vllo diflentiamus. Ergo non vos , led is abutatur ,aut ad maius meritưm patientiæ ; a
nos, in ipſorum Ecclefia,hoc eſt vera ,ſumus. Ergo lioqui ordinariè curationes miraculolæ perfectæ
præterca fatearis oportet, vel illorum miracula nó E cfle conſueuerunt. Sanatio verò naturalis fit ad
fuille vera miracula ,vel Reginæ veftræ ; quæ alte teinpus ,quando , ſubſecuta in melius immutatio ,
rius fidei eſt, quàm illi fuêre ; vera miracula non proficiſcitur ex ſola vi imaginatrice ægri,ve de pue
elle. ro illo cenſuit idem Medina. Eft in Hiſpania ge
Denique fi quæram à te ; cur in ſanitatibus à nus hominum , quod Saludadores vocant: velEn
Veſpaſiano , Pyrrho & aliis Gentilibus, vel hære ſalmadores, eo diſcrimine , quòd iſti dicant ſe ſa
ticis collatis , non recognoſcas manuin Dei , ſed nare vi orationum , quas conceptis verbis dicunt:
Diaboli ? reſpondes c. 5. quia infidelium opera illi , vi faliuæ & halitus , quem agro inſpirant. m Victor.
huiufmodi actu & factu impurorum ſpirituum de his dico 3. Salutacores ; & Enſalmatores , nec rclect . de
fiunt, & laudas D. Auguſtinum huius fententiæ poffunt ditri&tè ea in vniuerſum damnari , nec etiam Magia.Ve
racru . lib .
veriſſimæ auctorem . Refponde igitur, cùm hanc in vniuerſum approbari. ] etenim poteft fieri vt a 2. deanima
lib . 10. de
tiam veram effe credas ; an fas tibi fit , cre liquando nonnulli habeant donum fanitatis : fic ſpeculat.2.
ciuita.D . ſenten
ei
SSIMI
dere miraculis , quæ CHRISTIANI Victoria & Veracrucius m : & fic admittenda quæ

Nauarrus
LIBRI I. CAP..
CAP Q. III. IS

- Manual. Nauarrus" ſcripſit his verbis ; Porro illi quevulgò,& fit frigidis,non proderit calidis.Item ſolent panem
c. 11. num . Salutatores vocantur ( quantumcunque aliàs ſineper à ſeadmorſum porrigere morſis à cane rabido, vel
36. ditiffimi homines) licitèpoſſuntſuo munere perfungi: infectis toxico : cui pani neutra cauſarú Veracru
quoniamgratia illa gratis dara huiuſmodi hominibus cili ſuffragacur. Tertiò dicunr in præfentiâ alterius
à folo Deo,cöceditur in vtilitatem aliorum , & allegar, ſalutatoris vim maiorem ſalutandi habentis , ſela
Margaritam confeſſor. ] Sed hoc nimis generaliter nare nequire . quod eſt abſurdú . deberec enim po
dictum : rarò enim ſicuti vtuntur , licitè ytuntur: tiùs vis illa,ſi naturalis eſſet, inagis intendi.Quartò
nec credendum tot hominibus peſſimis hoc donú mentiuntur , cùm dicunt naturaliter vnum taluta
à Deo attriburum . Quamobrem conſulo Vicariis torem ab aliis ſalutatoribus cognofci,licer eú priùs
& Officialibus Epiſcoporum , cæterífque ordina nunquam viderint : quod ſignum aliculus notæ il
riis , vt priuſquàm permittant cos , hoc curationis lis à dæmone impreſſä. Sanè pleciſque rotæ vefti
munus obire ;diligéter examinent,an naturalibus gium incft,vt dictitant ipfi, s . Catharinæ vel Qui
vtantur remediis, an verò per gratiam gratis da teriæ. Quintò falluntur ,dum putant hanc vim co có
tam , an per pactum cum dæmone operentur :quæ petere ſeptimo cuique filio , fi maſculinum ordiné
ſunt ex circumſtátiis cognoſcenda. Quod vniuer fæmincus partus non interruperit . quod eſt ridi
fim non ſine reiiciendi,contra quam inſinuat Cir- B culum naturæ aſcribere ,& nó miraculo. Sextò fæ
7. probatur : quia
uelus 3. p,de ſuperſtition.c.3.6 pè iacticant ſibireuelari, quæ procul in eorum ab
nunquam abbreuiatur manus Domini, ne hanc lentiâ geſta fuere, vt ille qui Torquemadæ patrem
gratiam quibus vult largiacur : certum tamen pu à morlucanis rabidi ſanauit, narrat Hiſtoriam ipſe
to , hanc nunquam largiri niſi Catholicis . hacte Torquemada . P. Septimò gloriantur ſine nocu
p Honi
nus enim nulla hæretici miracula fecerunt: & pru imento ſe tractare polle carbones & ardentem cli Florú col
dentiſſimè fummus Frácię Senatus deciſione qua banum ſubire; quæ naturaliter fieri nequeunt; nifi loq.3.
dam vni, ex hoc genere empirico, anno 1577.ve le præmuniantlotione & inunctione rerum frigi
nuit donec ab ordine & collegio medicorum ap dillimnarum ,quæ tamen non poſſunt, nifi ad modi
probatus eſſet ,ægrotis pofitiones vllas imperare, cum tempus, ignis actiuitati reliſtere.Vnde & Vai
aut medicamenta præbere vel morborum curam rus 9 narrat, ex hoc grege quendam ,cùm ingreſſus 9 lib . 2. de
publicè profiteri,lege Annæ. Robertum rerum iu furnum fuiſſet, & alius,eo ignaro ianuam occlufil- Faf cino c .
II .
dicatar.lib. 1.cap.s.doctiſſimè differentem . fet,ibi flammis abſumptum .
Dico 4.folo conta &tu ,autfibilo ,ani halitu , aut ofcuVenio ad Pomponatij fundamentuin , & refpó
lo, naturaliter quemquam alteri grauem & verum au deo; lapides, herbas & animalia ,quæ vim aliquam
ferre morbam , vel vulnera ſanare,velferrum extra- c beneficam huiuſmodi à naturâ acceperunt , eá ob
here poffe, non credo , hæc concluſio tota eſt contra tinerc ex téperaméto certo & definito torius {pe
Pomponatium ; quod ad contactum , etiam repu ciei. fit enim inde , vt omnis magnes ferrum attra
gnat Veracrucio , illius fundamentum iam po hat , omne rhubarbarú bilé expurget ,omnis rupica
Lui, huius autem hoc eſt : naturali complectione morbum ictericum ſaner.Oporterer ergo, ſi ſaluta
vel conſtellatione quidam ſunt noçiui , quod in toribus vis ea naturalis ineflet; ratione ſpeciei hu
faſcinatione pacet ex ſolo aſpectu , ergo ex iiſ manæ eain accepillent, & fic omnes homines câ vi
dem cauſis , quidam naturali complexione vel pollerent . Si ratione indiuidui & fingularis cóple
conſtellatione erunt ſalutares & medici . Sed tam xionis hoc vni tribuis ,quod alteri adimis: cur no in
paucis verbis multa ſupponit , non concedenda. magnete quoque & rupicâ hæc diuerſitas , ratione
primò quod de conſtellationibus, Albertum ſecu indiuidui,reperitur,ve vnus magnes nequeat,quod
tus, ait,verum non eſt. Si loquitur de conſtellatio poteſt alter ? Neutrâ ergo ex parte ſimilitudo locú
ne , quando iſte naſcebatur : omnes eam vim ha habct . ltem quod rhubarbarum bilem temperet,id
bituri, qui tum nati . quod quis credat ? ſi de ce ; facit rationepeculiaris ſui temperamenti. cuncta
ſtellatione ſub tempus contactùs ; poteruntſana- Denim ſpeciei illius indigidua & nulla alterius, codé
re-omnes;quotquot tunc tangent : ſi de vtraque fi planè nodo morbis medentur. Sed in hominibus
mul ; annus ille magnus interceſſerit oportet , qui non poteſt eſſe hæc ſimilitudo & paritas tempera
candem ſtellarum poſituram & influxus reduxc menti : quia hominis forma diuerſillima eſtà forma
rit quando tangit; qui erant , quando natus , at rhubarbari; quare & temperamentú corporis dif
quis tanto viuit vel vixit tempore ? Alioquin non crepat à temperaméto rhubarbari.nam alias longè
pocerit hoc aliâ die præſtare,quàm quando pofitu requirit difpofitiones materiæ forma hominis,
fæ æqualitas iſta , quam oportet, acciderit. quàm quàin forma plantæ ,ſucciúe. Quo ergo pacto vis
igitur incerta futura hæc curatio ? Secundò quod eadem naturalis ratione temperamenti competat
vulgarem illam de faſcinatione opinionem admit homini; quæ rupicæ,vel rhubarbaro ?
tit , hoc pofteà docebo prorſus à verâ Philoſo Quoad illos autem, qui genus & cognationem
phiâ alienum. Tertiò peccar illatione. nec enim B.Paulli tumidis buccis crepant , ſeq; angues fine
lequitur , nociua eſt qualitas hominis in homi læſione contrectare poſſe ;iam plerisq; impoſtura
nem ; ergo & qualitas hominis in hominem fa cognita eſt, ſolere priùs contra morſum leie anti
tenda eſt elle fanatiua. nam auctore Ariſtotele !Edotis præmunire.
o Problem plura neceffaria ad ſanitatem , quàm ad ægritu De militari illâ vulnerum curatione ; audacter
Lect.7. dinem . malum enim ex quouis defectu, bonum ex dico , niti dæmonico pacto ; & ex genere ſuo , id le
integrâ cauſsâ . Deinde contagio ſolo hauritur af thalecrimen loquor de illa,quę folú obligat lintco :
Aaru. Verum in hac curatione ſedulò obſeruant nam quæ olco ,& vino vtitur : li congruo temporis
modos tangendi certos , numerum & alias cere interuallo lanet , nec mala murmura his addat aut
monias. Accedunt multa fufpicione plena & pe alias ſuperſtitiones phyſicis licitis remedijs annu
riculo. Primò quod falutatores illi dicunt , ad meranda. Blafphemum quoque eſt vocate arté D
virtutem hanc exercendam multo vini potu opus Anſelmi , quæ fuitMagi illius Anfelmi Parmenfis
fe habere: fieri autein non poteſt. vt vini potus pro cómentú. Accedit quod ſic à vulneribus aut mor
fitad contrariorum morborum curationem.ſi pro bis ſanati,poſtea in dolores grauiſſimos & lępè m or
B 2 bos
16 DISQUISITIONVM MAGICARVM
DISQY
1 Ananias buslæuiores reincidant , & vt plurimùm vitæ e- A piis geometricis , arithmeticis , vel astronomis,
Libr.4, de xitú peſlimum ſortiantur; quod pollem mihi no huius cxempla lunt Sphera illa Archimedis ,ido un
.
torum multorum exemplis aftruere.Sed parco no dumn Claudianum vitrea,de quâ M. Tullius & in a 1.Tuſcu !
ſex lib . 3. minibus mortuorum . Siracuſaruin oblivione nauium per fpecula coma & 2 , de na .
de motu
Reſtat quiddam Alberti Magni,' quirefert duos buftiones : Archytä сoluba lignca volans : Lco- b Plutare
animaliú
ſe vidiile pucros, quorum vnus cum ferretur iuxta nis Imp . auiculæ aurex cantillantes : " & Boëtii a- in Marcel.
oſtia claula,omnia , quæ ad dexterum eius lacus ſira, rex , volantes & cantillantes , ſerpentes ex eodem Zonaras
aperiebantur : ab altero verò idem in finiftris oſtiis metallo ſibilantes , & fimilia mulusnarraca . Hac tom . 2.
c Gellius
præſtabatur. cur non ergo ferrum ex vulnere ad Magia vocatur ab Heronc & Pappo Odvu & toupikk . lib.io.No.
lolum contactum vel præfentiam alicuius excidat ? Supponendú auté nihil hac efficere potic quod redGlycas
Nonne fcribit Matthiolus in Italiæ montibus her rum nature repugnet:quin imo indigere caufarum & Manal
les in an
bam ſe nouiffe, qua ab equis calcata continuò fer naturalium ope certo motu & dimentionibus aplies
rei calcei foluuntur. Pici herbâ cuneum adactum plicatarum ; vc in fpeculis illis Archimedis , & ly e Callio
extrahi , teſtibus Democrito & Theophraſto. Æ B draulicis noftris & automatis patet. Quare fi quis dor.l. va
thiopide herbâ certo ricu incantatâ, leras omnes li effectus proponatur , cauſarum naturaliuin etii - ria.epiſt.
admoueatur aperiri ; & fuo tempore Venetiis fu cacitaté luperans,ille ad prodigioſos referri debct pen Po
.& in
litian.
rem ſuſpendio darnar'ın ,cui fic fores omnes pa etiamli humana induſtria ad inſtrumenti confe
Panepiſte
tefiebant . ] ſic ille epit. Nuncupatoria in Diofcori ctionem motumue concurrerit.Idcirco dillentio à monc.
dem . Rep. In vltimis Juobus apertam incanta Guilhel.Pariſieli, Med :: â & aliis ; qui caput aëneú
tionem accefiille ; in prioribus duabusherbis ,oc Alberti Magni ( quod narrant)humano credunt ar
cultam attrahendi & diliriendi vim à naturâ in tificio articulatè locutum :ncc enim humana indu
ſitam : quæ vis naturalites hommibus inefle nc ſtria huc vfque pertingit : nec nacuralis ratio pati
quit . Nec ratione fpecifica, quia non omnes ha tur , vt res inanimata ,vocem humanam ,ad lubitum
bent ; nec indiuidiii ; quia conditiones indiui interrogăcium reſpondendo ,emittat.nam hæc vi
duantes non producunt taiem tiectum. Quare nec tam, & reſpirationem in loquente, & perfectiſſima
Ariſtoteles, nec quiſquam rectè pailoſophantium , vitalium organoruin cooperationem , & difcurfum
hoc eſt crediturus. mirandiemque vehemen'er vnum quendam loquentis, requirunt. Quæ cùm huic ca
Albertum , plura narrare folum ,fe huiuſmodi creditu C piti defuerint omnia ; ſi loquebarur , ille in capi
difficilia vidiffe , quam ad illum vſque ( vt ait An te loquebatur , quiin ſtatuis idolorum oracula
ton. Mirandulanus ) ceteri qai exſtant ſcriptores toe fundebat; qui folus cacodamon fuit.Notum enim
ſaculorum fimul omnes . ] Sitamen hoc accidit, de fimulacra vocis propriæ cxpertia tuille. Simulacra ,
mon's præſtıgiis adfcribendum . Cuius etiarn pa enim Gentiam argentum & aurum : os habent cc non
cto & incastionibus freros fuiffe Pfyllos & Mar loquentur,neque enim eftfpiritus in ore ipforum . Fut Pfal . 134
los, ſatis colligitur ; ex Plutarcho, Plinióque , cla illa ſententia Guilhelmi , & olim Hermetis , fed " 15. .
riùs ctiam Alaimus Auicus lib.z.his verſibus; à Thcologis confutata iampridem f . Huc perti
lam Mugicam dignè valeat quis dicere fraudem ; net globus ille artificiofus , leu ahenea ſtatua , fic fD. Tho.
Occultas iacrioreni aniem vectore vires? confecta , vt ex occulto loco,funiculo , qui inten- lib.z.con
Legifer vt quondom vates, fub rege ſuperbo, ſus erat remiflo , ſagittas in ſpectantem eiaculare- tragent:c.
Dum noua monſtraret jutſso miracula ſigni, tur : quo pacto Kennethum III. Scotorum Re cia 2.2.dil.
Commquit livore manas,vi valla ienieni, gem à Fenellâ interemptum , in Maioris & Boëthi 12.p.2 .
Accurau'éntque fitas zelo feruente ruinas: D Scotia Annalibuslegitur. Eodem reducenda quo
ruudam inirifica folertia , vt artificis illius quiRo
Queisforſan je fuppeiere nin vuna poreſtas,
Demere, non etia'n properarentaddere monſtra, mano Imperatori , vitrum flexilc, & nó fragile ob
Æmala ſed ſignis san'ùm , non viribus æqua. 3 lit ,de quo poft veteres guido Aretinus epift.ad.
Michaëlem Monachum ferentium immania pon
land remouere nequit , duplo atâ fuftinet irâ.
Hinc eit land.ito quod poffint carmıne Marſi, dera fronte , & fanábulorum globisinſiſtentium
Cim tacita ſcuos producunearie diacones ( ve vidi ) & qui membra , quafi lutea confractaue,
Ablentes, et fapetubant confligere fecum . vti lubet , flectunt, de quous egit D. Chryſoſto.
Tunc vigufq* graus m bello perſenſerit hydrum , hom 19.circa fin. ad Pop. Anthiochen. ad quæ ſolet
Aſpidis aut d.cr & claufas cognouerit iras, plurimum iuuare corporea diſpoſitio , & naturalis
Corcutit interius ſecreli carminis arma ; agilitas,ve plurimis exéplis docet Andr. Libauius
Protinus & laxis verbolaliente venenis, p.2.Mirabilium tracta de Noétabulisin fine operis.
Mox impunè manu coluber iractatur inermi, Altera fpecies ludicra & deceptoria ,vocari po
Ei morfus tantùm ,non virus in angue limetur: teſt prastigiarrix :(à qua factum ve mira Magorum
Interdum perit incantans , ſi callida ſurdus à Græcis Haiquia & xubsía; à latinis; ludi , & ludi
cra, & ludibria vocata fint ( , vide Heraldúinli. 1 .
Circe ,quz Adiuratoris contempfie murmura ſerpens.
Anguitia . Hoc quoniam de maire trahunt ej origine prima, E Arnobij pay. 31. )cuius effectusnó funt quales, aut
Anguinea fraudis quod fic ,linguaque perrt. qui videntur : ad eam pertinent pleraque quæ ab
In ſpeciem redduni commercia mutuafundi. agyrtis , circulatoribus & funambulis creduntur
patrari incantationibus, cùm agilitatc pedum vel
CA PVT I V .. manuum fiant , vt quæ de Rcatino quodam nar
rat Pomponatius : interdum fiunt etiam per a g Deſcri
De Magia artificiali. nimalia bruta longo vſu edocta , vt quæ . loan- ptio. Afri
nes Lco narrat , de aſino & camelo g : interdum cæ lib. &
lib.9 .
Æcmira quedí perficit per humanam indu per mera impoſtură, & mcatus occultos aliquibus h Daniel .
HA iubingreflis, vt faciebát ſacerdotes Beli qui à Dra 14.
enim ;
diuinatorix ſuú locum reſeruo. Magica operatrix cone cibosdeuorarı fingebant : " vt fiebat celebri in iD.Hiero.
artificialis & ipſa duplex eſt, Mathematicacã Pra illa ſolis mensâ ' , quam vulgus peregrinorú puta - l epift. 103 .
bat ſponte ſuâ cibosluggerere,reuerâ tamen cibià ad Paulin .
ftigiatoria. Mathematicam voco, quæ nititur princi
vicinæ
LIBRI I. CAP . VI. Q. I. 17
k Herodo. vicinæ vrbis incolis ſuggerebantur k. Er etiam ac- A piebat aduolantes , vt videbatur : nihilominus
lib.3 : cidebat , in fictitiis illis idolorum amoribus ac ftu
. mox torquis integer, & illæ ſus repertus fuit. Hic
lib .13.ant. pris,de quibus Ioſephus,& :Rufinus'.Item quanp conuictus multorum , quæ nec arte ,nec actu huma
C.4. Rufin. do Barchochabas,pſeudomeſſias Iudæorum , ſtup no,nec naturâ fieri poterant; fallus eſt ope dia
lib.2.hift. pulam in ore fuccenfam anhatitu ventilans , flam
Eccl.c. 25. mas vomere videbatur , tefte D. Hierony . Apo boli cuncta ſe
negauerat. perfeciſſe
loannes , quod antè
Trithemius obſtinatus
, ex antiquiori
log. aduerfus Rufinum : fimile putarim , quod de bus refert , anno 876. tempore Ludouici Imp:
3. Caco latrone narrat in Alcide poëta . Talia quę Sedechiam quendam religioneIudæum , profel
vocat Irenæus lib . 1. aduer. hæreſ.cap.4 . Anaxilai
fionemedicum , ſtupenda quædam coramPrin
ludicra,v.g.facere vt conuiuæ videátur habere Æ
cipibus viris feciffe', videbatur hominibus de
çhiopicú nigrorem ,vel defunctorum pallorem ,aſi
uorare hoplomachum equitem ; currum quoque
nina aut equina capita. commentnm vetus Plinio onultum fæno cum equis & aurigâ : amputare ca
lib.28 . & 35. & ſexto Empirico notum lib . 1.Pyr pita , manus & pedes; quæ pelui coram
rhoniar.ve docetMarſilius Cagnatus lib. 3.varior. imp
ſanguine ſtillantia cunctis ſpectanda præb oſi,ta
ebat &
I cap.ro.
ea ftatim hominibus illæſis ſuo quoqueloco reſti
Ir Thanmaturgica ,vt & Magia naturalis,per fe bona tuebat : venationes, decurfioncs , & haftiludia ,&
B
eft , & licita,vt omnes artes per ſe ſunt bonç.Per ac quę homines in terris agitant ,ea in aëre audici fa
cidens veráque fit illicita , primò quando in malum ciebat:mediâ brumâ hortú amæniſſimú, in Cæla
finem referunt. fecundò quando ſcandalum ori ris palatio ,arboribus,herbis,foribus, cantillatione
tur, eò quòd putentur hæc fieri dæmonum operâ : auicularum ,fubitò natis & auditis.producebat: Si
quare non deberét huiuſmodi permitci,niſi circu quis pedem attraheret alterius, pes ſubſequebatur,
latores publicum & idoneum à Catholicis habe & homo innoxius perſiſtebat.In Siciliâ Eunú pro
rent artis ſuæ teſtimonium . Tertiò fi quod inde ponút , ſed eius facinus illud quo inter verba Ham
ſpirituale vel temporale damnum corporis aut ani main ore videbatur vomere , artificio quoque non
mæ immineat ipſi circulatori , vel ſpectatoribus. præſtigiis planè tribuendam : nam in ore abditam
Ex hoc enim capite damnătur , qui fine neceſſitate nucem ſulphure & igne plenam habebat , qua leni
vel caulà iuftâ , le mortis periculo per lufum cxpo ter exſpiratione motâ ,fundebar flammam , vt feri
m Silu .& nunt ” . bit Thomas Fazellus de cad.2.rerum Sicularum li .
Fumus in
verb .. ars . Ceterum Naturalis & Artificiofa Magiæ , duo 5.6.2.idem c.1 . lib.3.deca . 1.mira refert de quodam
Nauar. ca.ſunt velamina; quibus fe occulere ſolet Magia Dia- c Diodoro, quem vulgus Liodorú vocat : huncma
15.num . 8. bolica. ſemper enim velnaturæ vim mentirur,vt in gicâ arte imbutum ,mirandâ præftigiorú machina
iis quæ de aftrorum influxu , & temperie hominis tione Catanæ florgille.Is nãque potenti carminū ſuo
ſuperiore capite diſſeruimus:vel métitur artificiú ; rū vi homines in bruta animantia conuertere,omnium
vt in characteribus ,imaginibus & huiuſmodi , de que fermè rerü formas in nouas metamorphoſes trans
quibus diſputandum q .ſequ . fundere longiſſimiſque à fe Spaliis diſsicos , repentè ad
Nunc de præſtigiatrice quædam ,ad alia quæ po retr ahere poſſe videbatur. Catanen ſes praterea adeò
ſtea diſſerentur lib.2.9.8.Sapienter ab Vlrico Mo crebros lacefſebat iniuriis, cotumeliis dehoneftabat,
litore lib.de Phytonicis mulierib.animaduerſum fuit ut vaniſsima credulitaris laqueis circumuenii, ad cul
à Diabolo fic medium diſponi poſſe,vt vna res alia tûs ei pendendi ſtudium concitarentur. Qui cum capi.
videatur : & talia experimenta plurima fieri à 10 ris reus cruci tradēdus effet ,eliciorâ carminu prafeniif
culatoribus : cùm autem ſacanas formagiſter ( ait)io fimaarte è Calana Byzantiñ,cuius imperiu eo tempore
culorü ;nemini dubium eſſe ,quin ſubtiliùs hæc Dia Sicilia agnoſcebat, & rurſus è Byzācio Catană eličtorü
bolus operari poſsit.hic , nunquam diſcipulus eſt manibus dilapſus,paruo tēporü interſtitio ,per aërē de
doctior præceprore.Talis illa,de qua Niderius, in D juebife iufſir
. Quibus veneficiisadeopopulo factuseſtad
Formicario ,cap. de maleficis & eorum deceptionibus; mirabilis , vel in ipfo quādă numinis potentsă elerali,
Colonia , inquit, citabatur virgo quedam ,qua mira in errore ſacrilego cultū ſacris debută ci exhiberēt.Sed tă
confpe & tu nobilium feciffet ,quá arte magica videbătur dē à Leone Catanēji Epiſcopo,diuina virtute ex impro
fieri.mappam enim quandam dicebatur laceraffe, & uiſo capius , frequenti in media vrbe populo, in fornaçã
ſubito in oculis omninm redintegraſſe :vitrum quoddā igrc ă inieétus ,ignis incendio confumptus eft .] Sic di
ad parietem à fe iactatum & confractum , in momento uina iuſticia præualuit, & qui ſe iudicibus fortèmi
reparaffe fimilia. Manus inquifitoris euafit 6x nùs iufto zelo motus eripuerat,è ſancti viri mani
communicata . Bodinus notat , cos folere decem bus elabi non potuit. His ſimilia præftigia narrabo
magicis præftigiis vnum fubtilitatis feu agilitaris fequ . lib.6 .in prin.& quædá Cratiſthenicuidá tri
artificiofx actum miſcere. vt perſuadeant, quæcú buit Creſpetus ex Athenço, & aliis quibufdá eſt An
que ab ipfis gerruntur, citra præftigium , folâ dex tonij Gucuare Epiſcopi Modonedélis lib.z.horolo
teritare & arte fieri, procurant , vt quicquid for sy principã c.43 . 44. & meritò ſubdit,quod iam
tilegij admifcent, id ſubtilitatis & agilitatis eſſe vi monui,iſtos ioculatores,quátúuis artificioſis ope
deatur. Amat ſatanhomines ad riſum prouocare, rá dæmonú adhibere ;ideò legibus latis Francia
vt læci ac hilares imbibant impietatem , ſic præſti Reges S.Ludouicus,Philippus Auguftus,& Hen
giatoresiſti agyrtę ,iocularij,miriones,circulatores, ricus 3.regno exultare tales fanciuerút.Crespei. de
i ipfos iudices læpe ad ineptam quádam letitiam & odio Satana diſcut.12.lib.1. Noftris téporibus Cæſa
ri
admirationem pertractos faſcinant, vr cuncta ipſis riú malteſiú Pariſiiscaptúfuiſſe , ſed aſtu carceribus
&
iocatoria tantum , nec punienda videátur.frequens elapfum ferebant;idque ei Baxius inquiſitor inter
talium ſemper vbique prouentusfuit, & leges etiã cętera in iudicio obiiciebat; ſed cùm vrgeretur &
Bodin. in hodie in aulis quorundam Principum , allio & ci dănationé metueretjà gubernatore ,qui tú erat,' u
dæmonan . cutâ nocentior. In Francia Triſcalinus coram Ca dicibus Ecclefiafticis ſuſpendere iuſſis, ercptus , in
rolo IX . aliâ laudato R ege ; ex cuiuſdam nobilis, aulam irrepfit; & ibi multade nouo cæpit edere

disfpeétantibus pelliciebat , eosque manu reci- I jailtans, fic mutabac,ve bis teraneana minha pile

3
18 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

appareret : in altera menfæ parte poſita vaſa ad le , A ca acceperunt : quæ per fe vana & inania elle , deli
alliciebat moto vitri tantum fruftulo:cogitationes ciis & laminis agens, docuit D.Hieron.. Fatentur ein vita
nónunquam diuinabat alienas, vt cú ſparſa ſaccari etiá ipfimet Albertus Magnus, & Rogerius Baco- ! nS.Hilario
is , circa
granorum minutorum in mélam magnâ multitu nus. Èſt etiam in fide error , quod vnus dæmon lit med.
dine , quod quis ſibigranum mente delegiſlet in Rex Ocientis , Alias Occidentis, & præfertim ſuo
merito . f Arti. Pa
dicabat; etiam fi quis ,in deligendâ re propoſitâ,
rif.25
dubitaſſer , addebat hæſitationem , & reſolutionem . Tertiam ſpeciem genuit axioma quoddam Pro
iactabat quod alter effec electurus ,id ſe diu ante lomæi , vultus inferiores calo ſubsectos vuliibus cæle
prænouiſſe,& alia multa : propter quæ tertiò in ius ftibus ; & hinc intulere fcorpios omnes terreſtres
ab illuſtriſſimo Archiepiſcopo Mechlinienfi , D. regi à ſcorpio cæleſti , pifciculosomnes fluuiatiles
Houio anno 1600. vocatus; cùm Giſtere le pollici à cæleftibus pifcibus , hoc nugamétum defendunt
tus effet , aufugit ad aſylum omnium Antichriſti cum Ptolomeo permultie.Sed luperius iam ex par g Tertul
præcurforum.Princeps ille ;qui præſtigiatorem iu te hoc confutatum fuit ." nunc addo, li tam potens lia. Alber
dicio , auctoritate,non iure eripuerat;vix biennium illa correfpondentia imaginariæ figuræ ſuperioris tus , Ba
ſuperuixit, & florente ætate interiit;nec quicquam in hanc veram figuram inferiorem ; cur adiungunt haldus.
illi poftquam malæ cauſæ defenſionem ſuſceperat , B | ritus quofdam luperſtitiolos ?v.g. vt li calein ex- h fup.c.3.
poſtca feliciter in gubernatione ceſſit. Non impu pectas effectum , in tergo figuræ cum debeas in 9.1.
nitos ynquam Deus Principes finit , hoftium de ſcribere ; ſi contrarium , in fronte , idqucficiendú
fenſores : quia nominatim vetuit , ne præſtigiatri aliquando manu dextrâ , aliquando læuâ : ligillum
cem quis viuere patiatur,Exod . 22.v.18 . hoc eft, vt modò fodiendum capite deorſum , modò capite
Philo interpretatur ,noluit differri ſupplicium :ſed ſurſum , & cetera de hoc genere . Vnde nihil ve
ipſo quo coniuncta foret die interficimandauit. reor concludere , cum Gerſone , & VVimpiná,
hanc etiam vltimam ſpeciem ſuperſtitiolam dam
QV ÆSTIO I. natam eſſe. Fundantur enim hæc omnia in aphori
ſmo Magico libri impij;quiinfcribitur ARBAGH
An vir characterum ,annulorum , ſigillorum ,aui
THEL Geryans in Septenâ 2.vbi traditur , quod
imaginnm (ut,gualem Magi contendunt.
quando Deus nomina rebus vel perſonis impoluit ,
Vm Magis ſentiunt Prolomçus,Aphrodiſęus, ſimul cum nominibus vires & officia quadam il
CPPorphyrius
or & alij Platonici, & ftultiſſimi Ar lis diſtribuit : & ita caracteres ac nomina constella
tephius ac Thebith ; ex recentioribus Pompona ta ( . h . Imagines fub ceriâ conſtellatione formataifa
tius , Ficinus , Dulcis , & Anton. Mizaldus in Cen- c nominale) habent vim non ratione figuræ vel pro
tür . Memorabil.ſed ſuperſtitiosè. nunciationis , fed ratione virtutis feu officij illius,
Verè & prudenter negarunt Hippocrates , Ga quod Deus ad tale noinen vel characterem ordi
nes . Sanè
lenus & quos citabimus infer. 9.3 . om nauit .] Hoc totum eft mendacium confictum ad
rem acu tetigit Tatianus Allyrius; cenſens , ſi quid ſtabiliendam hanc ſuperititionem . Nomina quidé
his efficiatur ,id ex conſtituto fieri,dumtaxat quia Deus in ſcripturis impofuit fan &tis quibufdá, my
dæmones hæc ſibi ſigna conſtituerunt, & quaſdam ſterij lignificandi caulà, & efficio eorum , quoiſti
quali teſferas militares , aur pacta conuenta ,vt ho functuri, conuenientia:fed ipfi nomini Deus vim
Inines folent verborum certas formulas. Moles effe &tiuam nullam indidit. Animantibus verò cun
a Doctor. ctis Adam nomina indidit ,non Deus .
dubitant. Mayınon pronunciat " , mendaces & ſtultos elle,
6.72 . qui foli figuræ , ſoli ſcripturæ,ſolis denique linca Par ratio eſt de annullis & ſigillis Magicis, qua
mcntis , aut vocibus aëre fracto paris,tantam mira tumuis pręferant ſpecialiſſimanomina Raphaëlis,
b D. Tho . biliuin poteſtatem adſcribunt,conſentiunt Medici , Machabæorum , Salomonis, Elizei,Zachariæ ,Co
ſtantini, & quorumdam ſanctorum :quibus nomi
12.9.96.a. Theologi, & Iuriſperiti noſtri“.
2. & 4 Norandum ex Conrado V Vimpinâ, ' Magos D nibus etiam interuenit blaſphemia,dum hoſce ſan
cótra gét. triplex genus imaginum ſeu figurarum habere. etos fingunt nefariè Magicis initiatos ,item quia fi
105.& ibi Quibuſdam adhibendas docent ſuffumigationes gnum crucis , quo in ligno vicit ille Magnus Imp .
Ferrar. & incantationes, & per quinquaginta quatuor an annumerant figillis ſuis dæmoniacis.
Silu .verb. gelorum nomina exorciſationes , & alia , quæ per Denique certò tenendum quando effectus ali
ſupereſt.q. | fida funt & manifeftam continét idololatriam.pri . quis fequitur vſum characterum , annulorum , li
10. Cirue
lus de fu- mò quia hæc nomina nó niſi à dæmonibus potue gillorum vel imaginum : quod fieri interdum con
perftic.pa. runt accepifle (quod Cardanus fatetur ?:) Secun tendunt :id totum à dæmone fieri, qui conſtituta- iPlato 2.
3. Marti- dò ,quia dicere quòd tales fumigationes honorent rum à ſc nugarum credulitatem conatur , vel de de Repub.
nus de Ar- Deú ,aue Deo placeant,eft error in fide:dicere auté nouo mentibus inferere , vel inſertam profundiùs nus lib.io
ſuperſtitio quod talibus vti , non fit dæmones facrificio ho & ſtabiliùs infigere. c.1.Philo
nib. Con- norare, & ideò damnabiliter idoronatpaberv , etiá eft Porrò vtnugacitas Hermetis & fimulium de- ftrat.lib.3
dronchus error . Vtrumque definiuit Facultas Theologica prehendatur , velab indoctis,decerpam nonnulla , vitç Apol
lib.3 . de Lucetiana . Ariic.10.0 11 . ex Italico lib . Ludouici Dulcis : qui non vtili exé- phus lib.8 .
morb , ve
nefic.ca.I. Alterum genus imaginum ,caracteribus & ſcul- Eplo fictitijSalomonis & Hermitis figilla in lucem antiq.c.2.
BoKelius pturis innititur , barbaris & peregrinis , in quibus edidit , deceretpotiùs in Eccleſiâ Catholicâ talia
libr. de lunt nouem caldariæ, & nomina quatuor princi obrui ſilentij cinere,quàm rypis tā ſplendidè euul
philtris c.1 pum huius mundi cardinum , & ter ſeptem nomina gari . Aiunt ergo nugones : Qui gemma poſlideat,
Vairus,
Anan . & ex Mahumeticis deliriis Arabum decerpta: quas il cui inſculptus arics , leo , veifagittarius ,cunctis
alij. li figuras auctoribus tribuunt Germoni Babyloni eum gratum & grátioſum fore : cui virgo , taurus
c lib . de ſu co,Hermeti Ægyptio, & Thori Græco: tales etiam capricornus,hunc religionis amplectendæ auidum
perftit. ca. numerant quatuor Salomonis annulos.talia cun effici ; cui gemini, libra,aquarius,hosamicos fidos,
pen . & vlt.
a li.16 . de Eta paret annumeranda primo generi ſuperſtitio legum tenaces, & concordiæ ſtudioſos fore ; con
varietat. ſorum & execrabilium ;nec vim vlla habere poſſe, crà cui cancer,ſcorpius,piſces,iis inſerendum amo
niſi à dæmone; quo Doctore & Dedicatore miſeri rem ,iniquitatis,leuitatis, mendacij :cui Saturni cha
racter
LIBRI I. CA P. 11. 19

racter ,is gliſcens robore; cui louis ,amabilis,fortu-,A , ſanctus doctor. d.cap. 104. concelierit , imagines
natus, ad ſummos honores prouehendus, cui Mar halce virtutem aliquam de cælo habere, quatenus
tis , inuictus ; cui Solis, opulentus;cui Veneris, im ſunt imagines , & rem conftituunt m ſpecie artiti
mierſabilis , & omnium compos votorum : idem , ciali. Reſpondeo D.Thomam cùm eo capite has ſu
cui Luna . Quid multa? nulla eſt imago ftellæ , cui perſtitiones impugnet,hoc tantum ex perfonâ ad
non peculiaris efficacitas inhæreat. Mitro ſtellas, uerfariorum dixifle, quafi dicat; licet tibi de imagi
draconis figura ,lætum facit , & diuitem ; aſtrolabij, nibus id concederem, de characteribus tamen hoc
falfum forer.
fatidicum ; idem (ride)afini,li chryſolitho inſculpta:
ranæ inimicos ad pacem , amicos ad odium impel Quartò ſubdit, videri durum & difficile cos'o
lit;cameli,dæmones cogit, & c.becille lib.3.de gem mnes damnare , qui talibus vtuntur imaginibus.
mis à c.6 . vfque ad c.oli. Sinugabatur, certè craffè Refpondeo , ſtultorum effe numerum infinitum ;ideò
rider Prælatum illum , vnum ex Ecclefiæ cardini fufficere quod re verâ res fit mala ,& ſuperſtitioſa.
bus,cui opus inſcribit : G ſeriò ,non babco quî excu Hactenus fufficiant dicta : plura fuppeditant, qui
| Langius
ſem,cùm ea quæ ſolius Dei ſunt ; infundere, pro ex profeffo de hac re !! d.epiſt.34.
phetiam , & religionis ac fidei amorem , tenacita Medina d .
B
témque & fimilia , tcibuit aſinorum & liderum fi. QV Æ STIO II. cap. 7. fol.
guris:Nonne hoc eſt ſuadere,vt relictis bonis arti 72. Ana
An numeris arichmeticis aut muſicis magica vis nias d. lib .
bus , & ftudiis Ethicis ,demergat ſe humana curio vlla infir? 4. Carda
ſiras in barathrum fuperſtitionum , & facere, vt nus li. 16.
cuique fit Deus annulus ſculptus quédextra gerit? Atres Orthodoxi paſſim de numerorumcon- de variet.
Patr ie
Sed aliâ ex parte negotium facelſunt Pompo & li.18.de
nexione multa philofophantur: iidem tamen ſubtilitat.
nat. & Caietanus.Ille ,cùm obiicimus, pentagonos dumtaxat , in hac proportione & connexione nu, Ciruelus
circulos , & alia huiuſinodi figna aur characteres, merali, diuina quædam myſtetia contemplaban- ſup.& Bap.
dumtaxar eſſe, qualitates quaſdam quantitatis : i tur,nec vilam vim naturalem ,vel Magicam ,nume- Segnus ſi.
pfam verò quantitatem , non efle principium ope ris ipfis, quâ tales,tribuebant. Pythagoræi verò & de vero
ſtudi o
ratiuum : Reſpondet,non efle figuram principium o Platonici,putidèfuperftitiofi in hac re fuerunt. Sit Chrizia
perationis , ſed tamen ad operationem plurimum Concluſio , Numerus , quâ numerus eft , nullam
conferre : fic eniin deformem materiæ figuram , nequenahralem , nequeſupernaturalem vim operandi
hominis animo triſtitiam , fpeciofam verò eidem continet.] Hanc qui neget , philofophum negat
C
gaudium adferre. quod fine ratione ab eo dicitur, Andr.Laurentius lib.8.hiſt.Anatom.q.10 . & pro
quia Magici characteres, nihil neque pulchritudi bat.optimè Leonard . Vairus lib . z. de faſcino Сар .
nis, neque deformitatisnotatu dignæ, aur idonea 11. & Catholicicæteri, ad vnum , concedunt:præ
ad has paſſioncs gignendas, habent. Quod cùm ſertim , quotquot numerum ,nihil reale eſſe à rebus
ipſemet videret Pomponat. tandem confugit ac numeratis diſtinctum contendunt. quid enim o
credulitatem iis vtentium . Verùm credulitatis non peretur , quod ipſum folummodò imaginarium
maior vis eſt, quàm imaginationis; de qua vide di eft? ſed & ab illis concedenda concluſio , qui vo

cta præcedenti capite. lunt eſſe aliquid rcale rebus numeratis ſuperaddi
Caietan.vt erat acuto ingenio & peracri , vltrò tum. Fatentur enim , numerum eſſe quantitatem :
etiam communem ſententiam nonnullis laceſſit k . quantiras verò per ſe non eſt operatiua , nifi fortè
k 2.2.4.
96.a.2. Primò ſic ratiocinatur. figura,licet nó fitipſum motus localis, de quo nunc non agitur. Denique
principium operationis ,eſt tamen comprincipium . quæcumque de figurâ diximus, eadem in numeris
ergo, vt eſt figura,habet peculiarem effectum.An locum obtinent.Numerus enim, eft quantitas dil
tecedens probat,rum quia in artificum inſtrumen creta;cuius ,quàin continuæ , non poteft efle maior
tis efficit figura, vt illa ſic, vel fic operentur : tum D efficacitas.
quia ferrum latum ſuper aquas feriur , quod ſi in Cur igitur ( dicat aliquis ) annus climactericus
formam aliam contrahas, demergetur . Refpondeo, homini lolet eſſe lethalis , & octineſtris partus
figuram effe comprincipium in moru locali , & 0 minimè vitalis : fi non aliquid momenti numerus
perationibus quæ per hunc motum fiunt ; vt ſunt habet ? Quoad partum octimeſtrem , id contingit :
variæ diviſiones continui per dolabram ; per mal quia ſemen humanum multiplex eſt. quoddam
leum ,per aſciamjper ferram :non verò in operatio perficit færum ſeptimo menſe, & tunc fæcus poſt
nibus , quæ fiunt per alterationem : neque id pro fextum menſem conatur exire : quod fi non reperit
bant eius confirmationes : quarum etiam vltima magnam reſiſtentiam , tunc validus exit & robu
fortaffis falla eft.vix enim ferrum in tantam latitu ſtus; ſi verò reperit,continua illa menſis pugna de
inn

dine'm queat extenuari , vt poroſum fiat , & aquis bilitatur , & octauo menſe debilis atque inualidus
oo
ni
oi,

immerſabile. Sed elto fiat,erit non ratione figuræ, admodùın prodic in lucem. Aliud ſemen perficit
fed ratione quantitatis , quæ re non differt ab ipsâ fætum nono tantum menſe , & tunc fætus ante
fubftantiâ ,fecundùm multos. quæro enim , quâ fi hunc menſem non conatur exire , ſolérque adcò
E
gurâ velit eſſe ferrum , circulari, quadrâ,an penta robuſtus eſic , vt impedimenta cuncta contraria,
gonâ?ſi dicat, hæc vel illâ : inferam idem fore fi aliâ vel ei non reliftant , vel per reſiſtentiam , quando
lit formata lamina;æquè tenui & latâ figurâ : quod mater vterum fert diutiùs, non admodum debili
indicium elt nihil operari figuram.fi dicat qualibet tetur . Vide Hippocratem lib. de OEtimeſtri partu,
in figurâ (ufficere illam extenfionem & diductio quem tutiùs hac in re ſequeris , quàm Academicos
nem ferri; certè fateatur neceffe eft, à figurâ hoc ad numcrorum vim ſuperſtitiosè confugienres;
non pendere. non minus enim differunt extenſio quorum dicta inuenies in opere erudito Fabij
quantitatis, & figura quantitati extenſæ impreſſa, Paullini lib. 6. Hebdomad.c.4 .Hippocratem ſecu
quàm albedo à ſuperficie parietis dealbati. tus idenireſponditAndr.Laurentius lib.8 . hiſt. A
Secundò adfert fundamentum illud tertiæ fpe natom . cap . 9. & 9.30 . Annorum climacterico
ciei imaginum.quod iam exploſum eſt. rum ratio , vt& Criticorum dierum , potiſſimum
Tertiò prætendit auctoritatem D.Thom . quaſi pendet ab humorum & complexionis, quæ in ho .
B 4 minibus
20 DISQUISITIONVM MAGICARVM
minibus ſunt ,ratione ac periodo quadam naturali
Nam ad muſicorum numerorum vim confugien: A iuuari , de quibus egerat Laurentius d . libro 3 .
cap . 7. & 8 .
tes Pythagoræos , & ad Arithmeticos calculos re Cur denique quilibet ſeptenarius ſuum hubcat
ducentesalios , aut aſtrologorum planetarias nu indicem , nempe qaaternarium , caufam elle com
gas.prouocantes Aſtrologos accuratè refutat And . mune phyſicis & arithmeticis axioma , partes de
Laurentius lib.3.de crifibus, vſque ad cap . 8. Fra fuis
caitorium , qui lib.de cauſis criticorum dierum o fundaproxim
mento toris iudicar
is pariere s , ex eparieti busarchite
: vt cum tectumctus ex
futu
mnia retulit ad motum humoris melancholici, re cum ,totámq ue domum colligit
fellit idem cap.9 . & 10. & poftea tandem cap.13 . in quas proximèreſoluitur duas. eile : qua
Sepren arituo r ici
j part es
ſuam ſententiam proponit , cauſas elle duas , mate licet , & tria : Sed propinquior eſt quaternarius , in
rialem & efficientem . Materialem effe quemlibet dicabit ergo quartus ſeptimum : & vndecimus ,qui
humorem noxium quantitate vel qualitate pecca ſecundæ feptimanæ quartus eſt , decimum quar
tem . Efficientem effe duplicem , vniuerfalem & tum ; & decimusfeptimus, qui tertiæ teptimana
particularem . Vniuerſalem & remotam eſſe cælú, quartus cſt, vigelimum . Quinctiam quartus dies
cuius vires ferè omnes Luna excipiat, & nobis co- B feptimanæ medius eſt,parique cum extremnis iun
municet . Particularem & propinquan eſſe ipſam gitur ſocietate,vnde fit , vt li primus dies morbum
naturam , quam Hippocrates vocat calorem infi diſcutere aggrediatur , ei finem quartus imponat:
tum , Galenus facultatem corpus diſpenſantem , alij Si primus nihil tenter, ſed quartus morbum iudi
temperiem fiue fpiritum vocant:quæ fic motiones care aggrediatur,ſeptimas finem imponat.] Hacte
fuas ſtatis circuitibus perficit, quaſi ratione vtere nus illeRegis Chriſtianiſſimi inedicus.
tur : quod fi aliquando errat id , à materiæ vitio Ex dictis ſequitur,fiquos Pentaphylli herba ef
procedit,eam contumacia ſua vincentis.
fectus habeat,non ipli quinario, fed fubftantiæ fo
Itaque quod tardior vel celerior ſit criſis , id liorum , tribuendos. Superſtit ioſam autem efle ,
partim materiali, partim efficienti caufæ tribuen quod vnum eius folium ephimeram , tria tertia
dum . Si enim humor ſir temperamento calidus, nam ,quatuor quartanam ſanent,item quod helio
ſubftantiâ tenuis, & qualitate benignus , facilius à tropii grana tria tertianæ , quatuor quartanæ pro
naturâ domari , celeriùs coqui,& excerni : Sicral fint; item alia , huiuſmodi in medicinis per liga
ſus, frigidus & contumax, difficiliùs. item à vali menta feruari malo exemplo ſolicis. tale quoque
diore naturâ , citiùs;à debiliore, tardiùs coqui . C fuerit arbitrari pilulas ſeu cataporia impari nu
Quod autem nunc pari,nunc impari die contin mero plus prodeſſe quàm pari , licet æquali præ
gat criſis ,id à ſola materiali cauſa prouenire, nem bcantur quantitate. Mulici numeri vimagna pol
pe peculiari humoris cuiufque motu ; bilem certio lent,non vt numeri. fed vt tonorum varietate , &
quoque die moueri, pituitam quotidie,melancho ſoni modulamine fuauiter animú afficientes : qua
licum humorem quarto die . Ergo bilioſos mor dere mox plura . Sequitur etiam ex dictis vanos
bos omnes imparibus judicari diebus , cæteros eſſe ac luperſtitiofos , qui vim aliquam ineſſe vo
quotidie ex paribus : quia iiſdem diebus morbi ill lunt certis plalmis :eo quod certo numero fint col
dicandi,quibus mouentur . Huius quotidiani,ter locati ,& cos credunt efficaces, vt profperè cæpta
tiani, & quartani motus cauſam non minus occul legenti ſuccedant, vel vt grauibus periculis libe
tam eſſe quàm magnetis aut catharticorum ſunt rentur ,vt Pſal. 1. Beatus vir : quia vnitas eſt quid
proprietates.
perfectum quaſi verò ſeptenariis & ſenariis, &
Quod denique feptenariis tantum perfe &tæ & quinariis , ,& ter nariis ſua quoquenon fit perfe
ſalutares criſes perficiantur , id totum efficienti ¿ tio.Dicunt etiam Pſal.1o . In Domino confido, feli.
caufæ tribuendum . Nalura , ( inquit) definitum fibi D cem eſſe ,quia denariusnumerus eſt bonus : & quia
clegit tempus , quo motus ſuos eo criſes perficu . Tempus centenarius ex decies decé conflatur , ideò adhuc
illad ſola experientia ( quam ſolam Hippocrates le feliciorem effe centeſimum Pſalmum , Mifericor
cutus, vt docuit idem cap .1 1.) Seprimo die, decimo diam & iudicium , Refelluntur, quia denarius , aut
quarto, vigeſimo, perfectas óſalutares criſesfæpè con
tingere; Sunt igitur prafixiilli dies , & à naiura ordi centenarius , quatenus numeri ſunt, bonitatem rea
nati.Cur autem ſeplenarium potius, quàm alium nu le m nullam habent. Nam nec phyſicam ,nec ethi .
cam bonitatem habent , ſed artificioſam tantùm
merum , fibi pro delicys elegerit ratura: Fatetur id
altioris elle contemplationis, & Theologicam red ab imaginatione numerantis procedentem , quæ
dit rationem . Hoc ideo factum , quia rerum omnium non obtinet vllam in corpora , feu resquæ nume
Parens & Creator Deus eam Natura legem impo ranteſt
lius efficacita
ur,ordo Pſal . Dein
moru
tem m Heb
de in
m , quà in verſ fontLati
ræoione e a
fuit.Nam ego diei ſeptimo benedixit Deus,& cum
lys Ifrael , tanquam celebratiſſimum commendauit fi, na:ergo qui pſalmus felix eſt fecundùm verſionem
Septimo die poft abfoluram vniuerſi istius , quod oculis Latinam
quod infeluixabſu
eſt, dict fecú
eritrdiſ dùm
ſimn i font
: velem Hebti
, dicen ræu
Hem,
cernimus, creationem , quieuit ab operibus fuis
. Natu- Ebraicè vnus eritfelix, dicenti Latinè alius: quod
ram ergo cuiuſque particularem criſes feptimo æquè ridiculum . Meritò igitur hos numerarios
quoque die perfectas moliri ,nec eas alio vnquam plalmiſticos damnat Ciruelus Darocenfis p . 3. de
aggredi die,niſiaur impedita aut laceſſita fuerit;&
ideo propter huiuſmodi impedimenta , nonnun ſuperſtitionib.c.6.if n ine.
quam intercedentibus diebus feu intercalaribus Ceterùm fraus & dolus Magorum numerario
criſes fiunt ( de quo idem egit lib. 2. à cap . 13. &
rum ex co quoque deprehenditur , quòd Archi
lib.iz.cap.15.Particularem
hoc denique hanc cau magus ex Proclo tradidit : non agere ipfos de nu
ſam ab illa vniuerſaliefficiente, nempe cæli motii, mero tenſili & materiali , ſed de formali ( vt vo
iuuari ; vệ ſi aliquando accidat lunæ leptimanas cú cant ) & rationali. Etenim ratio formalis numeri
ſeptenariis morbis concurrere , criſis inde meritò nihil eft aliud quàm illud ipſum , quo plura indiui
fęlicior faciliórque fperetur. & hactenus tantùm dua,plura ſunt & ab vnitate recedunt , quod ſiue
Galeno in libb . de diebusdecretoriis Aſtrologos a ! Gic
pura negatio , fiue quid politiuum , certè nihil
ad operandum efficax indiuiduis adiungit. Nimi
rum
LIBRI I. CAP . IV : 21

ruin nebulones,ſub hac voce formalis numeri, ali- A contrai: Mufarum caris , eliam in nocturna qusete.
quid occulunt , quod ad ipfam dæmonis ex pacto lib.28.c.22.Cuius rei,quamuis noiter amicus , de
b lib. 1. operationem pertineat. Confirmatur hæc conie relitterariâ ,ve qui optimè meritus,crcdat rationem
Cap . 28. 1 ctura vehementer,quia priſci hæretici, quinume non quærendain , icd elle anilem quandam vete
cTertul.de
præſcript. ris multum tribucrunt. DeMagiâ iidem conuicti rum opinionem : tamen , quia de ſerpentum incan
cap. 46, - non ſemel fuerút. De Baſilidianis id Irenæus pro tatione nonnuila in S.S. mentio eft, vi oftendam lib .
piphá. hæ- dit poft quem ceteri'.idem de Marco conſtat ve ſeq.videtur ratio diligenter inucftiganda.
rel. 24. & tuftiffimo illo heretico ,4 & deGnoſticis omnibus '. Inprimis arbivor diſtinguendum inter modos
alii .
d Irenæus Cautè igitur legenda, quæ , de efficacia imparis muficos, & fufurros magicos,feu mala carmina:his
lib. 1. c.12 numeri, maiore, quàm paris, congerit,nec ſatis di nullam vim ineſſe naturalein ,fed dæmonem ex pa
Irenæus gerit,Petrus Gregoriusin Syntaxiartis mirabilisf : co ſerpentes loporare ,vrnas diffringere, & quæ ta
lib.2.c.27 . qui, quod eam fententiam tribuit orthodoxis pa lia facere : illis vim phyficam inelle . Vt verò intel
flib, 15.c.
10 . tribus D.Hieronymo , & Cypriano, magnam illis ligamus,quæ & quanta inlii,rurlusdiſtinguendum
iniuriam facit. cúmque loca eorum nulla citer , inter ea,quæ ſenſu prædita , & quæ fenfus cx; crtia .
meritò vanitatis inea re arguitur, dum ,quod pa- B ná nihil dubito animalia fenfu auditùs prędıta,mu
tres de imparis numeri myfteriis , (quòd vnitas, & ficis modis capi poíle,& catenus admiterim quç de
Trinitas in facrofanctâ cernantur Trinitate ) & mirismuficeseffectibus adferunt prædicti poeta ,
præſtantiâ diílerunt : hocille, ad neſcio quam vim &, vtipfe ait, fenilem recilans fabulam Martianus
1
phyſicam , cum Agrippa Mago & hæretico, quem Capellatıb.de Muſica.Nam quod Fabius Paullinus
patribus teftem adiungit , ne quid dicam grauiùs, ca vult vlteriùs obunere ,non credo : Sed in iis , quæ
inconſideratè retulit: Vide D.Hieron.apolog.pro ad animantia aurita pertinent,veriſimilia fatcor; ve
libris contra Iouinianum fub finem , & deprehen & in Eufebii verbis de laudibus Conſtantini;quæ ve
des meritò hæc à inedicis , & ab Hieronymo, Ori rò ad intenſibilia , reiicula & redicula puco , vt de
genem ,Tertullianum ,Cyprianúmque citari , qui laxis &: filuis , & c. Et ideò argumento Plutarchi
bus hoc PetrusGregor. impegit . videndum etiam in Sympof . & Solini c. 7.Polift. quo ab Arionis
ne quid vanæ ſuperſtitionis haurias ex libro Fabij delplinc ,ad Megarenfes vel Thebanos muros ar
Paulini; Denumero Septenario : nam quæ ille, non gumentantur, non aficntior.capi carminc fera po
tam ex fuâ, quàm Platonicorum ſententiâ , pluri tuit,faxa : hon potuere.Nizilominùs cenfet vir 'ille
ma retulit , ea Catholicæ Theologiæ parùm ſunt C doctus, diſputandi fàltem ( vt ait ) gratia oſtendi
conſentanea , vt quod illi muticis numeris Magi posle,hanc attractionem filuarum & faxorum ve
De vi mu
lices. cam vim faris apertè tiibuerunt . Nam quæ de vi ram fuille: Sed poftea fol. 184.proteſtatur, ſc quæ
mulices commenti poetæ, illa Platonici in Nume ad probandum affert omnia ex Platonicorum 10
rorum , quà numeri, virtutem tranſtulerunt, Scri lummodò mente aſlerere; nec allentiri , niſiquaie
pſerant de Orpheimutica ; illain dæmonibus, ani nus cum facroſanct. Ecclefiæ fanctionibus colen
mantibus brutis , faxis, arboribus imperalic. Sice tiunr.Prudenter hoc & cautè, libi : inelius etiam aliis
nim Ouidius,dearboribus; cauillet ,li poſtquam poëtaruin illa & Platonico
gnapoſtquam parte reſedit rum deliria, tam diligenter & calidè aliquot capiti
Dis genitus vates ,de fila onantiamouit: bus propoſuerat; cenfuram ſingulis ſeu antidotu cx
Vmbra loco venit: non Chaonis abfiut arbor, Catholicæ Theologiæ apothecâ appoluitiet , ne
Non nerus Eliadum , non frondibus eſculus aliis, phaleratis illis dictisminuseruditi decipiantur.Nó
Nec rilie molles,nec fagus ó innuba laurus. fecit : quare nonnullum precium operæ fururum ,
Vos quoque flexibileshedera veniftis, et unà fi coner præſtarc ,quod ab inftituto noftro minime
Parapinea vites, de amičtæ viribus ulmi, 6c. D alienum arbitror: ſtrictim tamen & indicando ,
Metamorph . lib . 1o . & Seneca Herc.Fur.addit de quid in eius argumentis lectori cauendum .
dæmonibus, feris, & faxis, & fluuiis . Primùm c.5.citat poëtas , & quos citaui ſcripto
Que ſiliras,eo aguas ,faxaque traxerat res Ethnicos ; quibus quatenus credendum , non
Ars,que prabuerat fluminibusmoras: repeto.Nec Nicolai Vicentini nufici verba perii.
od cuius conitum conſturerant fera, nent ad fabulola illa de Amphione & Orplico; ſed
Mulcer non ſolitis vocibus inferos. ad vcros effectus , quos veteres memorarunt: nec
Ventos addit Horatius . Stcuchus Eugubinus in Pal. 67. initiò aliud ad
Vnde vocalem temere informa fert , quam nudam fabulæ Thrciciæ commemora
Orphea filua: tionem . Hæ quod ad auctoritates ab co citaras
Arte maiernâ rapidos morantem ſufficient.
Fluminum lapſus,celeréſque ventos. Cap.6.6 7. modos proponic omnino ſeptem ,
de manibus , & dæmonibus idem tradidere Virgi quibus hæc mira Orpheus facere potuerit ; quos
lius 4.Gcorg .& 6.Æneid.Ouid.Seneca ,Horatius, priuſquàm diſcutiamus,illud mihilpero neminem
Propertius, & hæc breuiter complexus Manilius, Efore qui non concedat:non qui probat fieri poruiſ
adfinxit de lideribus. ſe,eum continuò id factum euincere. quid ; quite
Allyra didactis percælum cornibus inter dernonſtraturum id pollicitus,ne probabiliter qui
Sidera confpicitur , qua quondam ceperat Orpheus dem ( aut fallor magnoperè) id ficripoflc probauit,
Omne quod attigerat caniw; Manesque per ipſos niſi vltimâratione,quęad muſices vim nihil omni
Fecit iter domuiique infernas carmine leges. no facit.Et principio fundamentum locat omnium
Huic fimilis honos, fimilisque potentia cauft: modorum ,quod eſt huiuſinodi.monciar calim bara
Tunc filuas,& ſaxa irabens,nunclidera ducit, moniâ,& poliſimum ipſi planeta.quid fi cum Arillo
Et rapit immenfum mandi reuolubilis orbem. tele id negem? nonne delebitur tora adificii deli
neatio? agam benignius.eſto . quid cum ? l ;ac har
Ecce ve vim muſici numeri porrigant in aquam ,
aërem , terram , cælum, lidera, & inferos. Sed & il monia ,ipfo Proclo & Platonicis aliis teftantibus,
lud inuenio apud Plinium de cantu ; Figlinarum o non eft ſenſu corporeo perceptibilis , fed aumo
pera mulii rumpicredunt tali modo ; & delerpentibus tantú ac mente ; cuius qui laxa & arbores experto
‫دان‬
22 DISQVISITIONVM MAGICARVM

elle neget , cautesipſe ſit profectò & caudex . , A , mero,pondere, & menfurâ diſpoſuit. Quod vlte
Deinde, ait,inferiora omnia fübiecta ejſe planetis, o riùs Anton . Mizaldus terenderi teb.de biror:onia
à ſtellis vim accipere. quod , quia nimis indefinitè, cals o terra, factum ab eo , nec pre , nec philofophi
& vniuerfim dictum ,certè negamus.probat expe cè.Quod Macrobius afferit,Misficâ capi omne quod
rimento florum & herbarum ; quæ ad lunæ incre viuit : id li de muſica ſoni corporei & veri loqui
menta & folis conuerfiones mutantur , mouen mur;non nifi de illis creaturis verum eft,quæ ſenſu
tur,creſcunt,marceſcunt ;animalium quoque quæ auditùs verè prædita ſunt : ſi de muſicâ capiasmeta
1 ſiderum naturas fequuntur ; & lapidum , quorum phoricâ vel imaginariâ aut fpeculatiua illâ,quæ in
eadem lex eſt, vtHeliotropij qui folem imitatur, nudâ quadam proportione quantitatiuâ pofita eſt ;
Selenitis qui lunam , Helioſelini qui vtrúmque ſi nihil ad Dionysium , quod aiunt, nam faxa, &
dus , magnetis qui cynoſuræ. Quæ tamen omnia liluas talis mulica , non niſi imaginariè & meta
dicimus ad occulcas quaſdam qualitates , iis rebus phoricè duxerit.Mundi anima quadam , animari e
inſitas, referenda.nam fi non pender hoc à pecu vinere quæcumque in mundofuni,eft mcrum figmen
liari naturâ lapidum ,animalium ,fruticuin horum ; tum gentilium philofophorum , in Theologorum
fi hoc totum oritur à ſubiectione illâ inferiorum ſcholis iampridem damnatum :cùm nulla fit mun
B
corporum ad ftellas ; cur non cæteræ herbæ , ani di anima ſegregata à formis ſubſtantialibus rerum
1
malia , lapides idem perpetiuntur ? ſed pergit , & ſingularum .Silaxa viua ſunt,vt voluere polt Tha
admirandos ſympathiæ & antipathiæ memorat letem & Timæú Philoponus lib. 1. de anima & a
effectus , & contendit eos inde naſci, quòd omnes lij , & multis Paulinus c.6.nititur probare;viuunt
res naturales à ſtellarum radiis illis dicatis,peculia animâ propriâ , non communi ; & propriâ , quali vi
ri charactere virtutis earum participe inſignian uæ ſunt arbores,vegetante dumtaxat, nó fenfitiuâ .
tur; & fuperiora corpora in hæc inferiora vires nec aliud vel Hippocratis libr. de natura pueri , vel
ſuas infundant: cogor repetere nonnulla ex cap.3 .. Plotini 4.Exnead .4. argumentis probatur. Quale
9.1 . & leuiter iterum delibare , fateor cælorumor verò illud , & an Ecclefiæ tolerandum ftellus viju e
bes & aſtra nonnihil influere virium in res infe rationepradiras,quod dicitur fol. 198.cuius dogma
riores ; ſed non quiduis promiſcuè cuiuis , verùm tis fallitas erronea do &tiſſimè ab Etpercro lib.de
pro naturâ fubftantiæ fiue eflentiæ cuiuſque rei , animatione cælorum antè multos annos fuit demon .
aptè & diuerfimodè, & præterea pro difpofitione ſtrata. At lapides vary varie à Stellarum radiis mo
!
quoque qualitatum , & conditione ſingulorum in uentur:vt felonites,quinon ſolùm figurâ & colorib .
C
diuiduoruin . Sic enim , non adamas , ſed magnes lunam imitatur , fed etiam motu : liam enim vſque
conuertitur ; non ad Orientis viciniora ligna , ſed ſubſequitur, vel potius cum illa circunfertur : vt
ad Arcton . Si cynafura influit in magnetem quia magnes,qui vim quoque morum aliis tradendi, &
inferior; cur non in ferrum ,plumbum ,aut alios la in alios transferendi accepit ; vt pantaura, lapis ab
pides ? Deinde multò præſtantioris eſt efficacix , Apollonio inucntus , qui ceteros ipfe lapides tra
vim attrahendi tribuere alteri : quàin ipfum illud hit ;vt androdamus,qui argentum , æs, & ferrum ; v:
attrahere ad ſe.verbi gratia,efficaciore influxu in lapis ille Cyzici fugitiuus, quem Argonautæ pro
digeret cynoſura,ad dandum magneri vim ferrum anchorâ vſi ibi reliquerant , & Cyzicæni è Prita
alliciendi, quàm ad attrahendum ipſum magne nxo fæpè profugum plumbo fixerunt: vt automa'a
tem . Nec fequitur,magnes attrahit ferrum , & ma varia Boetij & aliorum, quæ motum hunc accepe
gnes attrahitur à cynoſurâ ; ergo magnes vim fer re à radiis fiderum , feſe in loca & corpora iſta in
rum attrahendi accepit influxu cynoſuræ. Quæ feriora penetrantium , & in ea agentium : ficut et
poteft efle tanta vis efficaciæ fiderum , vt in res iam obiectà imago in ſpeculare vitrum , & paries in
adeò differentes ſpecie ac generc ; ventos, fluuios, vocem reflectendam , & ignis in ſulphur atque ef
montes,filuas, laxa,dæmones;muſicum ſonum fa D cam. Hæcille:quæ meà ſententia nequeunt dimo
ciant efficaciter hæc omnia imperio quodam ope ucre . Nam ſineneceſſitate vlla hiradijconftituun
rantem ? quo pacto idem fonus vnius cithara tam tur, quos aliàs refutauimus. Automata illa , cùm fint
diuerfa poruit attrahere:fruftrà confugias ad lym artificiola, ab artificio humano per certa quadam
pathias & antipathias : nam hæ non defluunt ex fi inſtrumenta mathematicis fulta proportionibus ,
deribus , non depluuntur ab orbibus cceleſtibus, tendiculis rotulis,& c . vim acceperunt , non à ſtel
ſed ipſas rerum differentias & ſpecificas formas lis, & ab intrinſeco , non extrinfecùs patiebantur,
conſequuntur. At quæ de peculiari illo charactere & moucbantur: vt cernere eft in illo B. Franciſco,
aſtrorum Platonici iactitant;ca Thcologi( hoc eft & aliis nonnullis , qux ſereniſſimus Archidux Au
Philoſophi Chriſtiani ) ve commentitia ,& de lu ſtriæ ,dux Styriæ , Carinthiæ, & c . Ferdinandus Ca
perſtitione vehementer ſuſpecta, iampridem ex roli F.Ferdinandi N. maioribus ſuis religionis ze
ploſerunt. Nos ergo iubcatius illa valere , quia lo , & virtute ,digniſſimus ,poſſidet.Ignis agit in ſul
Catholici ſumus , quia ſuperſtitionem deteftamur. phur & in eſcam ,nó in alia, quia alia carent diſpo
Quæ addit , maioris momenti non ſunt. Nec eniin litionibus ad lubitam inflammationem requiſi
na uralis Magia,cùm vult fummis inima ineſe , o E tis.Specula reddunt imagines ſola ſuperficiei poli
in imis latere ſumma ; tain confulum chaos vo!uir cura diaphana, & fplendida æqualitate , per con
inducere, vt cunctis imis omnia fumma, & cuncta gruam incruſtationem terminata. Echo Tola vo
ima ſummis omnibus velit ineſſe;fed quçdam qui cis repercuſſione reſultat : & hæc omnia promi
buſdam : nempe iis, quorum formæ ſpecificæ ido ſcuè obtinent ; quouis planeta, aut lidere domi
neæ ſunt ,ad fummorum influxus recipiendos :quæ nante.Quod & in magnete,androdamante,pantau
conditio infcnfilibus iftis dccit. Vnus eft ac folus ra , & aliis lapidibus deprchendas. Vndc patet non
Deus;in quo vno cætera omnia cxcellenti quadam à cælefti corpore ; ſed à propria ( quod cogor ſæ
eminentique ſunt dignitate : ipſe ſolus eſt harmo pius repetere , quia aducrfarii eadem fæpius incul
nia fui, & vniuerfi : & hoc fenfu folummodò ve Cant) fórma & fpecie hanc vim hifce gemmis indi
rum eft , αρμονίαν συνέχειντό σάν,lharmoniam vni tam ,cælo nihil largiente , præter communcm ſuum
lucrſa continere : quia videlicet Deus omnia in nu & ordinarium influxum : atque ita ſelenites pro

pter
LIBRI I. CAP. IV . Q. 11. 23

pter occultam aliquam qualitatem , à lpecificâ dif- A renda;reijcere oportere quæ auferant, & ca muli
ferentiâ eius manantem, admirandas illas muta cum deteſtari, probare verò quæ ferant. Secunda
tiones colorum & motus edit ; eò quòd qualitas eft,conſiderare quæ ſtella ,cui loco, vel rei , vel ho
illa lunaribus qualitatibus amicâ quadam naturæ mini maximè dominetur ; & obſeruare qualibus
fimiliţudine, & (vt fic loquar ) amoris phyſici vin paſiim ( onis atque cantibus illi homines vtantur,
culo ,colligetur. Nec mirum nos has qualitates ex & ex quo genere harmoniæ quelibet ex naturâ res
plicare non poſſe ; quia ipſi fontes earum , nempe fit conſtituta ( id eſt qua proportione , & quomo
differentiæ (pecificæ ,nos latent. Ponendas tamen do .) vt ipfe fimiles quaſdam muficus adhibeat, vna
differentia ſpecifica conuincit. Nam diuerſa ſpe cum ſignificationibus,quæ lideribus iiſdem ſtuder
cies diuerſas diſpoſiciones naturales requirit : & exponere.
medicis experimento compertum eſt, quædam ſe Tertia eft regula, animaduertere ſitus aſpectul
totis, hoc eſt differentię ſpecificæ ſeu formæ ra que ftellarum quotidianos , & lub his explorare
tione; quædam ,non niſi vna aliqua qualitate ad ad quales potiſſimum ſermones, cantus , motus,
certos effectus idonea reperiri: & quæ talia , illa faltus, mores , actus incitari homines , & res fin
quouis tempore vim illamapta nata funt exercere, gulæ ad quos effectus ſoleant: vt fimilia pro virili
nec opus eſt expectare dum iſtud vel illud aſtrum in cantibus adhibeat , & imitetur cælo fimili
B
dominetur. placituris , fimilémque ſuſcepturis influxum .]
Vanitas commenti huius Platonici adhuc cla Hactenus illi : quæ omnia nos , vt futilia & magiæ
riùs eluceſcit, fi modum ipſum, quem ex refutatis vecitæ quædam tegmina & inuolucra , reiicimus,
hiſce argumentis eliciunt,preſſiùs confideres:hunc capite 3.quajt.1.rý capite 4.guaft.i . & , quoad verba
ita expreſſum habes fol. centefimo nonageſimo ſepti illa ſignificantia, reiiciemusmox ſeq. quæſtione.
mo . Quemadmodum ex ceria herbarum & vapori Prima regula illis fallis fundamentis innititur, &
commiſtione di compofitione , per artem medicam a obſeruationem exigit, cui adipiſcendæ nullius bo
stronomicámque confečtá, conflatur communis quadam minis vita ,ſed nec cornicis ſæcula , fufficiant, qua
forma, velut harmonia , ſiderum muneribus có quaſi etiam eft in ſe incertiſſima.Secunda non eſt expers
dote ornata; utin theriaca , qua mirificam habere vim erroris & hærefis , cenfentium aſtra hominibus
exiſtimarur, aduerfus aduentantem fene&tutem atque dominari,de qua differemus ( Deo dante ) libro ter
venenum , tribus in ea pariter conſentientibus virtuts tio diſputationun contra dininationem aſtrologicam .
bus, cælestiſcilicet,per artificium oportuna admixtio Tertia,quoad res ſenſus expertes, cantu aut vocc
nis accerfita:alterâ item coeleſti,fed partibuseius natu- c mouendas , vtdocui, ridicula & indigna philofo
raliter infita:tertia demum elementari.Sic ex tonis, pri phis elt cenſenda.
mo quidem ad fiderum normam dele&tis, deinde ad eo Cum ergo talia ſint Platonicorum fundamen
rummet exemplar el conuenientiam inter ſe compoſi. ta , non obicurum eſt aliquid videntibus,quàm lo
lis ; communis quaſi quadam harmonia formacolligi lidè & prudenter arenæ inædificentur feptem illi
tur , & in ea cæleftis etiam vis ſuboritur: cælesti illa modi , quibus capite 7. aſſerit, Orpheum verè &
buic fimiliter temperate reſpondenti harmonia , qua reapfe faxa , & fíluas , trahere cum animantibus
virtus cæliùs deuocata,poffit animes flectere, delenire, ad citharæ modulos potuifle: Sed qui iſtı modi ?
ad iram impellere, cobiberéque.] In quibus verbis có Primus eſt id fieri potuille vi ipfa muſices ce
geriem quandam video fallarum ſuppoſitionum . lorum ,vt dixi,influxum cliciente,deducente,attra
I. Quod per aſtrologicas obſeruationes vult the hente.] Hic modus nititur duabusfalſis hypothe
riacam & cçtera medicamenta componi & admi ſibus:ſcilicet, eſſe quandam mundi animam , bar
fceri, quæro quo tempore pharmacopæo fit aſtro monicis numeris compoſitam ,res fingulas perua
rum iſte ſitus conſiderandus ? an herbarum legen dentein , quæ muſico concentu delectetur, item
darum , an miſcendarum , an vrroque ? li vtroque, D cælum & fidera elle animata animârationis com
annus Platonicus ille magnus eſt expectandus , & pote , & quæ irâ concitetur , & voce ſonorâ de
interea virtus herbarum emarceſcet. Si legenda mulceatur. Quæ cuncta à Theologis improbari,
rum ,atqui quando miſcebuntur, fors erit influxus ipſemet Paullinusfatetur.
contrarius : fi miſcendarum ; non vno die, fed fæpè Secundus eſt,hac virtute præditum eſſe cantum ,
multis hæc commiſtio fit ,deinde quî fieri poteſt, non ſoni rantùm ratione , ſed ex occulta quoque
ve cùm tanta ſit diuerfitas: immò & contrariæ quá vi verborum , qua cæleftem illam vim detrahi de
doque qualitates herbarum miſcendarum ,vnus & lupernâ ſedepoſſe cenſent; & confirmantprodi
idem cæli influxus vno tempore,idem tribuat ſin gii plenis verborum aliis effectibus , quæ omnia
gulis quod fingula requirunt , & quod conueniar prudenter Paullinus ex Theologorum præſcripto
yniuerſis: Item communis illa forma, eſt chymæra ad dæmonum fraudes referenda non diffitetur
tantum Platonica , & quoddam ens rationis , nuſ fol.204.6 206.
quam ſubſiſtens, vel exiſtens : vt etiam primailla Tertius eſt dependens ex illâ aſtrologicâ obſer
vis cæleſtis dependens à certa dierum , & men uatione ; cui Ptolemæus , & Albumazar , & fimiles
E
lium , & annorum obſeruatione fuperftitiolâ. plurimùm cribuêre : hunc quoque Paullinus fol.
Hanc denique vim, volunt- commiſceri virtuti pri 207.Magicæ annumerat; addere debuit,illicita &
mæ cælo deuocatæ (nonne videris, lector, tibiau dæmoniaca',ne quis de naturali accipiat.
dire ritus magicos Numæ de loue Elicio; & fimi Quartus inde petitur , quòd proportiones nu
ubus?)ſed pergunt ; ad deuocandum autem , effe merorum vim habeant fimilem figuris ; figura
neceffe cognitionem conuenientiæ conorum cum rum verò certis lineis & punctis conformatarum
regulis;ad hanc cognitioné,teſte Ficino , tres regu admiranda fit efficacia : & quia lyra Orphei, ad
las aſtronomos præſcribere. Prima eſt indagare, cæleſtis lyrę figuram fuerit conformata, Sed hanc
quas in ſe vires habeat, & quos effe & us ex ſe pro rationem , & Platonicorum de figurarum virtute
deliramentum , meritò Paullinus , cum Theolo
ducat quælibet ſtella, ſidus,& aſpectus; & quæ ho
rum quodque ferat, & quæ auferar: & in ſonis at gis,nugas & fomnia effe credit , & addic Conciliis
aneverborum fignificationibus hæc cuncta inſe- | ac Pontificum decretis eſſe prohibitum huiuſmo
di ftu
24 DISQUISITIONVM MAGICARVM

diitudium.Ego refutauid.c.i.q.4. A rationis , vt veriſſimè iudicauit Pauſanias libro 6 .


Quinius modus, eſt petitus à viquadam exi Nam Orpheum magum inſignem fuille , memini
miâ natutæ , qua id foli Orpheo , vel cum paucis,e me apud Sudam legere.
rat conceſſum ;per quandam ſympathiæ rationem Addamus mulices effcctum alium mirabilein .
illi cum rebus omnibus , per quaſdam indiui Taraniulam vocant , infectum ab vrbe Taren
duas conditiones ad hoc aptas , inditam : vt vi to Apuliæ , vbi frequens; eius duo funt genera,
demus rebus innumeris à naturâ quaſdam virtu quæ videntur Buſtamantius in libro de animantibus
tes mirificas infitas , quarum plurima exempla ſacra fcripture & alij , non fatis diſcernere . Vnium
idem accumular Paullinus à fol. 210. pled miſcet est ex genere lacertarum , quod ftellio vocari po .
vera falſis ,comperta incompertis : iis quæ in S. S. teft , Salmangueſam vocant Hiſpani, de quo non
legimus , quæ apud poëtas leguntur : & quæ diui loquimur modò : alterum eft ex genere aranco
no factamiraculo, iis quæ naturali vi perficiuntur. rum , feu phalangiorum ,Hiſpania ( quod ſciam )
Quid enim cum naturâ commune robori Sam ignotum ,huicpeculiare eſt, quod ex Matthiolo in
ſonislaut quæ virtus illa naturalis comæ vel capil Diojcoridem libro 2.capsle 57. rcferam . Vagatur æ
lis infita : nec vlla vi naturali Franciæ Reges B Itate in campis,& proferpit ex terre cauernulis , &
ſtrumam ſanant contactu : nec alina Balaam lo icit mellores, quorum cura ocreis non munita , icti
quens,nec campana Vililla, nec piſciculi cænobij alij perpetuò canunt, alii rident,alij plorant ,alij fal
Mauriciani , inter naturæ admiranda debuerunt cant,alij clamicant, alij dormiunt, alijvigiliis affi
numerari : nec verifimile eſt Orpheo vim illam ciuntur, alij vomitionibus laborant , alij ſudant,
attractiuam lapidum ac ſiluarum à naturâ datam . alij cremebundi fiunt , alij pauoribus infeſtantur;
Nam exemplorum , quæ phylicâ ratione con alij alia patiuntur incommoda, fiúntque phreneti
ftant , & ab eo referuntur , omnia fic vim exſe cis, lymphaticis , ac maniacis fimiles. Sed mirum
runt in vnius tantùm fpeciei materiam , vt in (addie Matthiolus )certè, quàm facilè huiuſce veneni
alterius nihil tale queant. Magnes ferrum attra vis muſicâ mulceatur. Quandoquidem , vt equidem
hit , non auri minorem molem . Tentiritas cro arteftari poſſum ,andinis lyricis inſtrumentis, velribia
codili fugiunt , non alpides aut hippopotami , lu rum ſono,primoftatim occurſu à languoribus ceffanı,
pini tergoris tympanum in agninæ pellis tympa e in medium tripudiare ó ſaltare incipsunt, támque
mum valet, non in vitulinæ . Galli cantum formi diu rem profequuntur, ac ſiſani effeni , & nullo vn
dat leo , non vulpes, & ] ſic de cæteris dicendum . C quam tenerentur dolore, quod fi cueniat , vt tibicines
At Orpheum cenſent iſti vim habuifle deducendi tantillum conguiefcant,ac interponant, non multo poft
cantu non tantùm quercus , ſed omnes omninò tempore in terram concidunt, & ad priſtinos redeunt
ſpecies arboreas , nec arbores tantùm , ſed & languores:nifi tamdiu indeficiente ſoniu ſaliant , atque
qualiacunque laxa & marmora, rupes ipſas & va eripudieni,donec veneni virus partim inſenſibiliter per
ſtos montes , Ollam , Rhodopen , &c. animalia culis meatus , partim per ſudorem exeat & diſcuiia
quoque , non docilia modò , vi ſunt elephas , ac iur.Obidigulur tibicines ſtipendio conducuniur,alier
delphın , & cerui: ſed feras maximè cffcras ac ſto natimque muianıur,vtabſque vlla fonitus intermifio
lidas cuiuſque fpeciei. ne,taindiu tripudient demorfi,quouſque penitùs curati :
Sextus modus tradit admixtionem artificioſam cùm tamen dum hæc aguntur,fini,qui antidores eos cor
& naturalem elementorum . Verùm hæc etſi mi roboreut, nimirum theriaca,mithridarico ,ac aliis , que
rifica quandoque perficiat , in quæſtione tamen , venenoſorum morfibus aduerfantur.] Hæc ille , qui
de qua nunc agimus , ell ſuperflua. Nam hîc bus addendum videri muficam iuuare , quia me
nulla naturalis elementorum admixtio inter lancholicos & lymphaticos affectus venenum il

uenit; ſed nuda per ſonum citharæ aëris ver- D lud inſerit , fi ad hoc aptum nacta humorem cor
beratio , quæ res inanimas non poteſt attrahere, poris & ideò muſica : quod S. S. profitetur , læti
nec ſenſus aurium expertia demulcere. Natura tiam in animo gignente , pellitur noxa contraria.
lis elementorum in cantu admixtionis nihil repe Confirmatur : quia non quiuis moduli quibul.
rio : fed folam illam imaginoſam triplicis generis uis admorſis, fed certicertis profunt. Vnde na
viriuin commixtionem > quain elle nullam o tum , vt quidam hoc non perpendentes ; qui in
ſtendi, cos inciderant, quibus congrua modulatio non
Septimus,eſt vis attractiua quadam faſcinatrix adhibebatur , hanc experientiam auli fuerint ne
ſeumagica : quam cùm Plotinus d . libro 4. fieri gare,lippis & tonſoribus notiſfimam . Audiui , qui
velit ,velex occultis quibuſdam qualitatibus re adderent; ſi quæ pupugerat tarantula , etiam alio in
rum , vel figuris , vel cantu , vel defiderio feu i loco , moreretur , confeftim morbo liberari ictum
maginatione; ſecunduin & tertium modum iam ab câ : quod ſi verum , admirandum ſanè eft huius
reiecimus : quartum quoque , qua tribuit ima- E venenimiraculum :decuius cauſa mihi non liquet.
ginationi virtutem efficacem in longè ab imagi quæ eniin dependentia veneni tam remoti à ſua
matrice feu fonte ? aut quæ hæc operatio in tam
nante diſtantia : fed & primum refutaui , 0
Itendens nullam dari pofle phylicam qualitatem diſtans?

occultam , quæ in tam diuerfæ fpeciei , imò & ali . 1. & s ,


QV Æ STIO II I. cötra Cel
generis res ſimul eodem modo queat operari,
ſum .
cùm id eam fit neceſſe facere per modum cauſa,
b Serenus
non primæ ſeu vniuerſalis , ſed ſecundariæ & par An verbis , incantationibus vis inſit morbos
ticularis . Nec enini vlla qualitas ineſt.ſingularis lib , de re
Sanandi, aut mirifica perficiendi? med.
vlli rei fingulari , qua fingularis eſt , quin ad di Aetius li.8
{poſitiones indiuiduas pertincat , & ab iplis dima ' I DeTV R Origenes* non immunis ab hoc c.5.Octa
net; & proinde non nili effectum particularen & dopole quem fecuti quidam medici valde uianus in
V errore,

libiproportionatum poteſt producere. ſuperſtitiofi . Q. Serenus, b & Aëtius , & alii . co- Marcel. &
Reſtat ergo , illa qua deinanimatorum attractio natur Trallianus etiam Galeno afcribere : con - Trallianus
ne feruntur , elle vel fabulora , vel damoniaca ope ſentiunt Arabes ferè omnes Cabbaliftæ & paſsim.

recen
LIBRI 1. CAP. IV
IV .. Q. NI. 25

recentiores ludæis Magi quoque omnes , cum A ad quem ordinem pertinent quædam operatio
a lib. 28.c. Agrippa & Paracelſo : Plinius , & cum co recen nes, quæ vires hominum & Angelorum omoium
2. tiores quidam ', qui Platoni nimis addicti, Item exluperant:quarum operationum principium non
b Picus in Cabaliltæ quarti ordinis. Nam vt hoc obirer di eſt rei lingularis natura , ſed ipſa illa Dei gratia ,
Poſitione.
cam , tot eorum ſunt ordines ,primus corum qui voluntasabſoluta ,& omnipotentia : hæ dicuntur
Magicis ,
Ficin . li.de fequuntur traditionem R.Rambani ſuperGene operationes gratia & fupernaturales ftri & è fumptâ
vita ſtudio lim ,de quinquaginta portis intelligentiæ. Secun voce , item operationes miraculofa. Altera eft, ordo
ſor. Pom- dus: qui ſequuntur Abrahamn å veneris,quiin li prodigiofus, qui ordo reipsâ non excedit cerminos
ex I.C.etiä bro fuo de creatione mundi ponit triginta duas naturalis ordinis , fed tantùm dicitur excedere ra
Grillád. de femitas fapientiæ ,quas amplexi R.Iſaac, & lacob tione modi, quem vel omnes homines, vel pleri
Tortileg. 9. Cohen. In his duobus nihil deprebendo magi que ignorant : & ideo folemus eum quoque vo
8.& Pet.Ie com ,ſed ſolas nugas. Tertius ordo fuit ponérium care lupernaturalem ,largè accepto vocabulo ,cla
Loyer.li...
de ipect.c. decem enumerationes, Nezer Zephiroib; ve loſeph riùs autem ac ſignificantiùs vocatur ordo frater.
vic. & li.4. Caftilienſis in ſua Iſagoge,Iofeph filius Carnicol naturalis:ad quem referuntur multæ mirificæ ope
C.4.& Aug. in libro portarum iuſtitiæ , & Paulus Ritius in rationes fa &tæ per bonos , vel malos Angelos mo
Thuanus B
Porra lucis : hi incipiuntviam ſternere ſuperſti. tu locali , vel lubitâ naturalium agentium appli
in Paraba
ta vincto. tioni. Quartiordinis ſunt, qui conftituunt plura catione. Quoniam verò in his cffcctus naturæ re
dicčs,Ver- principia ,nam quinquaginta portis addunt, litte. rum fecundùm eflentiam non repugnat , nec mo
ba meden - ras 22.alphabeti,& ſic faciunt numerú 72. quem dus operandi vires angelicas exſuperat : idcò ra
cur morbis vocant SEMHAMAPHORES, nomen
expoſito les effectus potiùs ſuntnaturales latè fumptâ vo . f 1. 1. in
& c. quodrium Dei,& dicunt eſſe numerum L x x11 . Ange çe , quàm fupernaturales aut miraculofi propriè princ.D.de:
extraordi.
lanè erro- lorum præfidium orbis , & per quos inuocatos loquendo: & præternaturales, quàm contrarij na
cognit.
neum eſt: edantur miracula ab hominibus , hanc docuere turæ aur violenti: quia tamen vulgò cenfentur or g Hippoc.
Niti quis loſeph Carnitof. & Recanath ,& alij Hçc eſt Ca dinem naturæ ſuperare , ideò folent ſupernaturali. de lacro
excuſare bala merè blalphema & magica. Verùm hi om libus annumerari, ſed propriè ac preſsè præterna- morb. Ga
len. li.6 . &
dicédo, lo- nes diuerfis fundamenris nituntur. Quidam im turales , aut miri , aut prodigioli ,debent vocari.
10. fimpli .
qui de vel piè negant,tuiáduni, hiſce rebusdæmonum ope Tres ergo Deus ordines ftatuit, naturalem, mira- medi.Fer
bis, vt ſunt
ra interueniat, nec ne ( vt Paracelſus ) qui proin . culoſum , & prodigiofum : ſeu , ſi duos malis ,natu- nelij de ab
pacto ni dir.rer.cau
fa:fed hoc de ſatis indicant ca naturaliter non perfici: & hoc ralem & ſupernaturalem . His alium adiunxit or
lis libr.2.c.
foret in-dicere hæreticum eſt.Alij ( vi quos citaui medici , c dinem homo , nempe Rerum artificialium : quando decur.fup.
proprie & Hiuius ) ſolis adhærent experimneniis, & quæ res naturales , fini à ſe intento accommodans, & nat. Beni
viin verbis
tribuere : fieri vident, leuiter nimis illis ipſis,quæ cernunt applicans,diuerſas rebus formas indidit: quas i'lis uen . lib.de
quæ nó exadhiberi,mediis affcribunt,de iis quç non vident natura non tribuiſſet,niſi induſtria humani intel abd.morb.
caul. Ioan .
us , fed ex nihil cogirantes . Platonici quoque Phyſiologiæ lectus adlaboraſſer . Numquam tamen poteſt hu- Lágij epil.
pacto con minùs addicti,Magicis autem nugis nimis credu mana induſtria quicquam efficere , quod rerum 33. Franc.
uento , &
li: facilè pro naturalibus ſuperſtitiola multa rece naturç repugnet: quarenaturaliordini accedit ifte Valelij de
quidé per facra Phi
demonč. perunt, contra hos omnes hanc ſtatuimus artificialis , non verò eum deſtruit ,& ſubſeruit
lofop.ca.3 .
‫תורת‬ Conclufionem , Nulla vocabula vim habent na . potiùs quàin tranſcendit : & naturale , in hac & Auger.Fer
isralem vulnera vel morbos ſanandi, vel noxas alias cæteris hoc tractatu quæſtionibus primo tantùm rer.libr.2 .
‫קנאח‬
illo modo fumimus: vt tres illos alios ordines ex metho. ca.
Num.s. depellendi. ]
11. Scalig
cludamus : artificialein , prodigiofum , & mira- libr. 16.de.
Dixi , Nulla ( negansdequouis verborum ge
nere )Que ore prolaia , ſiue ſcripto comprehenfa : culoſum , ſubtil. cap .
hue ſola & incomplexa( vt vocant liue comple . Notandum præterea ,naturalem effectum à na- 349. Con
xa , & in propofitionem vel orationem aliquam turâ non produci , niſi motu vel mutatione , ſani- dronch. li.
verſu aut prosâ relata : fiue fignificatiua, liue nihil u cas autem mutationc fiat neceſſe eſt,mutatio non vencfic.ca.
lignificantia : que Hebræa , fiue alterius lingur: contingit , fiue qualitatum actiuarum virtute. s. Bokelij
fiuc dicta cum fibilo aut afflatu , fiue aliter , quo actiuæ qualitates ad operandum exigunt ſubie- li. de phil
tris сар.
modocumque, abſentè, vel præſente ægro . Cum aprum , & idoneè ad agendum præparatum .
Ex hoc fundamento contra cunctas aduerſa- hTheop
libro 9.deh.
Dixi,Vim na'uralem , quia Zelotypiæ illa adiv
sario & lex TORÀTH KINA , quicquid habcat riorum machinas validè conſurgic conclulio, qux Hiſt.plant.
cfficacitatis, de furfum habebat : ferè ficut hodie, fuit omnium Patrum : excepto fortaſsis Origene: Plutarchi
in vita Pe
preces Ecclefiafticæ , formulæ Sacramentorum & D. Thomæ ,Gerſonis , & Theologorum cuncto riclis , Rab .
Sacramentalium , & exorciſmi, vim habent ſuper rum ( quod ſciam ) : Vlpiani etiam'1.C.negantis Maymóli.
incantationes medicinis annumcrandas, fuit me- 1. perplex .
Daturalem ex Dei inſtitutione ,vel gracioſocon
correndi modo : qua de re non eft noftri inſtituti C.72.Lcon .
dicorum 5 & philoſophorum ſaniorum ".
Vairi lib.2 .
nunc dillerere. Nec enim ( quod pro totâ hac ma Vt auctoritate , ac & ratione præualemus . Ita de Faſcino
teriâ norandum ) nunc agimus de opere naturali , enim ratiocinamur. Verba nullam vim neque ar - ca.11.Ant.
vt opponituroperi animali, vel operi libero , vel tificialem , neque naturalem , ncquc ſupernatura- Mirá.li.26 .
operi violento , fed vi opponitur operi artificiali, lem habent , ad huiuſmodi effectus.de vi artifi . de fing.cer
vel etiam operi fupernaturali.Deusad huiusvni- E ciali,nemo vmquam vel fufpicatus fuit.Superna - uim libra.
ucs la perfectionem primò ftatuit quendain ordi turalis (i foret : gratiæ, aut miraculi foret : hoc au- de venen.
nem na'u'a , dum rebus ſingulis largitus eſt natu tem dici nequit.quia Deus nibil tale promiſit , ncc
Tam ſuam atquc eſſentiam peculiarem , & fingu Ecclefæ reuelauit, quale Magi iactant : nec iuuat
8 lis dedic proprias huic naturæ congruentes opo Deus Magicas incantationcs : nec in Beelzebub
laciones : quæ vocanturoperationes naturales,quia fic operatur,ne gloriam illi ſuam ca méfura com
natura ſuppoſiti ſunt conuenientes.Deinde Deus municet, qua ſolet Angelis & Bearis. Vnde appa - li In Odyrt.
addidit alium ordinem fupernaturalem , qui poreſt ret,quàm incautè nuperus ille Homeri interpres agés de Ly
vjudi in duas ſpecies, primaeſtordo gratia feu mi Spondanus ' loleat repetere illud axioma : Dei bo- canthro
racu'ofus, ( pro iiſdem cnim hæc duonunc lumo) nitaris effe,ad eiuſque gloriam pertinere, iam admiran - pis.
С das
26 DISQUISITIONVM MAGICARVM

das effectsones creature , nempe demoni , concefluje:, A Pici in conclufionibus Cabaliſticis ( quem opri
Sed Caluinianus erat , cùm illa iuuenis ( criberet: mè refellit Petrus Ciruelus Darocenſis in q.de
maturiorætate ,cùm relipuit, & ad Catholicos Cabala & Magia ludzorum , quæ eft vltima inter
rediit , numquam hoc effutiiſſet. Si ſupernaturalis cius Paradoxas quæſtiones barbara & nihil figni.
iſta vis non eſt : non reſtar , vt fit prodigioſa , vel ficantia nomina plas habere efficacitatis: ca quo
naturalis. Si prodigioſa : non fit miniſterio bono que qoz Gregorius Toloſanus * tradidit : cùm de m libr.19.
tum Angelorum : quia ( vt poſtea docebo ) hi ſe Hiſtrionibus, & poëtis dicta, ad excantatores ac- Syntax.
cap. 8.
non immiſcent Magicis operationibus : ergo mi commodat : quod corum verba cùm demum rata
niſterio malorum Angelorum.quod negát aduer lint & efficacia , cùm animo intento & obfirmato
ſarij quidam , ſed vim argumenti nequeunt eua ea proferunt.non enim iſti perſuadendo & affe
dete : fatentur alij, & ideò coguntur etiam fateri & iones concitando operantur, ve illi .
vim verbis nullam ineffe. Videte nunc friuola & impia Magices patro
Denique nullam verba hæc vim habent natu cinia , & quibus luperædificat , vana fundamen
ralem.quia verba fi ſcripta: ſunt quid mortuum , ta : quæ Cabbaliſticæ tamen inſaniæ amatoribus
& omnis energiæ expers : quæ fi quam vim ha. mirificè placuerunt. Aſſerunt primò litteris &
bent, ab atramenti vel chartæ, cui inſcripta ſunt, B fyllabis quandam effe cum cæleltibus corporibus
temperamento vim illam accipiant oporter. & & mentibus fympathiæ connexionem . quod ta
proindè fua propriáque vi non operantur. Ore men non probant vlla ratione , ac ne traditione
verò prolata verba, vim tantùm habent contactu quidem : nec poſſet probari, nifi illorum teſti
aërem fericndi, ve & animalium reliquorúmque monio , quibus id å dæmonibus foret reuela
inanimorum ſoni. Sed lonus tactum non magis tum , damones autem funt mendaciflimi , num .
valec immutare, quàm color audicum , vel dulce quam (pontè verum dicturi , nec à magis , vt ve
do viſum , quia non ſunt ſenſuum iftorú obiecta. rum promant , compelli poffunt, id nunc ſuppo
Quare cùm ad lanationem corporis neceffe fit, no , inferiùs probaturus .
fenium cactùs immutari : fateantur oportet, ſana Secundò dicunt verba illa maioris natura ſua

tioni morborum folam verborun prolationem efficacix effe , quæ funt orta à lingua dignio
vel ſcriptionem nihil conferre, re , & à ſanctiore dignitate inſtituta ,& quæ res
Refpondet, Pomponatius , verbis primò & per fanctiores fignificant : qua in re mirè nugatus
Te duntaxat auditum, affectionibus,deinde animi deprehenditur Laurenr. " Ananias. Hoc diabo- n libr.z.de
natur. dæ
immutatis per accidens tactum quoque immu С lus commentus , vt fan & tiffimis quibúſque re inon.f. 99 .
cari . Sicut videmus(air ) fieri ab oratoribus facaltate bus faciliùs & libentiùs myſtas ſuos faciat abuti .
Rhesorice , ef à peritis muſicis vi harmonie. ] Sed Sed refellitur , quia nec rei fanétæ fignificatio,
contra: Oratores non verbis nudis , verùm pon nec linguæ dignitas, nec probitas hominis in
dere ſententiarum & rationum momentis per ſtituentis , vllam qualitatem phyſicam opera
fuadent : fi nuda tantùm barbaráque & nihil G tiuam poflunt vocabulis imprimere. Deus etiam
gnificantia, vel parum apta permouendis animis, formulis Magorum nihil gratiæ vel virtutis pro
aur velani & ridicula , vt ſunt incantatorum ver miſit ,nec elargitur , quomodo fit Deus fibicon
ba, proponerent: numquain animos concitarent . trarius ? quomodo approbet artes , quas ipſe ve
In muſicis , ipſa concentûs ſuauitas & barnioni . tuit ? denique talia afierere blaſphemum & erro
ca modulatio diſtrahit animum à doloris cogita neum efle Parifienfis facultas Theologica iam
rione, & ad lætitiam prouocans lenit & contem pridem definiuit arsic.9 . 10.de Magia.
perar humores : cui , quid funile in horrificis ac Tertiò fomniant, nomina propria radios quof.
ftridulis fibilis atque lulurris magorum ? dam eſſe retum , quas ſignificant, & in iphsno
Vidit etiam Pomponatius hîc le operam lucro D minibus , quali vitam quandam latere. Quid
ſe : quare ad ſacram confugit anchoram ;hæc con dignum Anticyris , fi non iſtud : Quicquid enim
tingere propter fidem vehementem incantatoris , Pla :onici dicant , nomina ſunt hominum arbi
& incantati. Hæc dicens cauſam præuaricaris tratu indira . Nomina quoque nec ſunt ſubſtan
( Pomponati ) & vim verbis omnem detrahis.fi tiæ corporeæ aut fpirituales , nec ſunt acciden
totum illud credulitas operatur ? quam tu fidem ria inhærentia fubiecto : quare vitam in fc ha
nuncupas ; quæro qualis iſta fides? non dices opi bere non poflunt: adueniunt quoque ſeu indun
nor ſupernaturalem ? fac enim vocare ſuperſtitio cur rebus , quas ſignificant atque denominant,
nem atque perfidiam , prorfus impium & perfi extrinfecùs planè: quare nec emanentes à rebus
dum, dices ergo naturalem , fiuehumanam , euge, radij dicendi. Multa quoque funt nomina ni
hil lignificantia : multa quid aliud à rei natu
x loco ci habes tuæ cauſæ faventem Ferrerium , qui fidu
tato . ciam hanc etiam ab adftantibus exigir . ridiculè . ta ſignificantia : quin & ipſa illa , quæ natu
quali polit imaginatio , vel adftantium ,velipfius ram rei fignificant ( qualia putantur quæ crea
o Genel.a .
incantatoris , quicquam operari in ægroti imagi turis Adamus impofuit , ° ) bæc nullum po V.20,
1 Refutatú nationem , corpus, vel animain '.Iplius agri cre tuerunt à natyris rerom influxum recipere : quia
id. fupr.ca. dulitas confidentis fe iuuari poffe ab ea re,quæ Eres corporcæ naturaliter nihil cfficere poſ
proxim . nullam iuuandi vim habet naturalem , tam vehe funt in id quod corporis expers eſt , vt ſunt no
mens elle poſſet; vt humorum inducat alteratio mina.
nem, vnde ſanitas ſubſequeretur, vt bene Gale Obiiciunt nobis, Deum ipſum rebus nomi
nus , fi tamen ipſe auctor libri de Incantationi na indidiffc. Probant , quia ſcriptum fit , Omni
bus iis nomina vocat P, & alibi 9 : gaudere ,quia no- pPfa 6
bus: ſed co caſu ſanitas verbis dumtaxat adicri ver .l.14
4. .
benda vt occaGonicuidam , non vt cauſæ . mina vestra fcripia ſunt in cælis .] Refpondeo Deum 9 Luc . 10.
Simili modo ſinceræ & rectæ philofophiæ re quidem nofſc cúctarum rerom, lingulorum criam ver . 19.
pugnant, fententia Origenis libr.i. & s.cont. Cel Angelorum , & ftellarum ( de quibus eo loco agit
fum , nomina in vna lingua producere effe & us, propheta ) naturas proprias, & fic ea, cùm lubet,
quos nequcant in aliam tranſlata : & fententia propriis nominibus, hoc eſt cóuenientibus carum
naturæ
LIBRI I. CAP . IV . Q. III.
27 :
naturæ , vocare pofſe : led ea nomina mortalibus , & trogradè prolatam autſcriptam , inſolitos effectus
incognita ſunt,ncc magis reuelata.deinde præſens gignere. 3. debere ea quæ magus vult impetrare ,
poſitum pro futuro , vocabit ; vt patet ex Hebræo inſcribi rei , quam vt inftrumentum adhibet.exem
Vocabulo , quod futuri eſt.temporis. Prior ergo pli gratia, ſi tabella, vel pergameno vel herbæ fo
locus nihil iuuarhos argutatores.multò minùs po liis vtatur, debere inſcribere folio , membranæ
Aterior: nihil enim aliud eſt nomina diſcipulorum vel tabellæ ; ad quem id effectum faciat. cur cedo ?
in cælo ſcripta eſſe; quàm eſſe in amicorum Dei an quod verba non fatis efficacia per le prolata ?
relaca album , quod alibi dicitur infcripta effe libro an quod alioqui dæmon ſurdus, vt ea non au
vita ; quod fiue accipias ſecundum æternam Dei diat; vel quod ſcripta quàm audita meliùs intelli
prædeſtinationem , quæ mutari nequit ; liue ſecun git ? an quòd ad memoriæ lapfum fulciendum o
dùm præſentem iuſtitiam , quæ mutationi obno pus hacinduſtriâ ? nihil horum in caufa , fed vafer
xia ; certè id homines impii parùm reuerenter ad ille vanarum obſeruationum multiplicatione , ve
indititia nomina , quibus ab hominibus diſcipuli lut variis retium plagugis, ſic pluribus peccatis,mi
compellabantur , audent transferre , quid magno feros amat illaqueare. Legi exempla quæ Leo .
1 perè gaudendum illis, ob communem fibi nomi nar. Vairus collegit , , fed in his omnibus
pa s . .. de
nationem cum cæteris hominibus, brutis etiam & B & tum cum dæmone intercedens cauſa fuit ef
Fa ſcin.c.
vrticis : quorum nomen non minùs Deo notú erat, fectionum . Vide inf. lib . 6. anacephalæof. mo
s.
qui nouit omnia ? nito . V.
Hinc tamě illi inferunt,voces ſignificatiuas pri
mariò , per influxum cæleftem , ſignificare; ſecun
QV ÆSTIO IV.
dariò cátùm per hominum impoſitionem : & quia
in ſignificatiuis nominibus vtrumque concurrit,in De amuletis & periapris.
non lignificatiuis alterum tantùm ; idcò plus viriú
haberenomina ſignificatiua. Quod imprimis alii Ota Græcorum athletarum conſuetudo , led
pernegant,qui non ſignificatiuis ampliùs deferunt. N paucis; qui filacterijs vſi ad victoriam ,ne nice
Equidem lubet ab his omnibus quærere:num ne cerijsmagicis ſuperaret aduerſarius . habes in anti
celle non ſit quemlibet influxum cæleſtium orbiú quis gloſſis Iuuenalis Sat.111.his verbis ;ruſtici di
per traduces qualitates in ſubicctam tam remotú dicerunt luxur iam & palæſtris vti, & fracterijs
influere ; ipfis influentiis recipiendis aptum & ac ( corr . philaterys ) ve athlecæ ad vincendum . &
commodatum :deinde,num res incorporex , vtſunt mox : nam & niceteria ſillateria ( ité corr.philacteria)
nomina, ſint ſubiectum idoneum recipiendis qua- c ſunt,quæ ob victoriam fiebant,& de collo penden
litatibus corporeis ? quorum vt prius nequit nega tia geſtabantur. ] Cunctis autem nota Romano
riita poſterius nequit affirmari. Nihilergo tribuit rum gentilium conſuetudo , qui ſoliti puerulis de
energiæ primus ille influxus cæleſtis. Impoſitio collo res turpiculas ſuſpendere, Prafiſcini, vt dice
quoque humana, cùm fit nuda & merè arbitraria bant, nec faſcinarentur ( vnde& Faſcini nomen in
denominatio , quid queat influere ; nec Argus vi ter obſcena relatum ) alia quoque amoleta ſucci
deat, qucm ferunt fuiffe oculatillimum . ni aut alterius materiæ contra morbos geſtirabant
Quartum delirium eſt , vim complexorum ver quæ dicta amoleta,amolimenta, ſeruatoria, probra,
borum , ( propoſitionum ſcilicet & orationum ) quemadmodum & Græcis fua fuere repicala,
efficaciorem eſſe. Primò quia veritas(inquit archi σεριάμματα και αποτροπαια , ασάλευα , και φυλακλάρια
magus)in ipfa propoſitione contenta hic accedir : cuius malorum , vt putabant, auerruncatoria. Sic etiam
veritatis vismaxima eft , quando formula ſeu carmen prodeſſe ſibi putabant Iudæi ſua philacteria, séque
virintis ac operationis aftrs ſeu numinis , quod compre per illa cuftodiri ac præſeruari à malis , perperam
cantur,continet commemorationem . ] O Satan,Satan
accipientes diuinum præceptum «. Eundem erro
tibiquàm perpetuò fimilis es ? pergis hoc telo di- D rem Catholicis , non hæreticus tantùm V Vier us; a Exo. 13 .
uinos honores conſequi. Nonne latis hoc indi ſed & qui Catholicus videtur ex ſcriptis ,Remigius 1
cant,quæ myſtes ille tuus, exempla petit ,ex Hym Lotharingus , " impingit ; hinc omnium periapro - Deut.6.8 .
nis Orphei & Apuleii ſcriptis,idololatriæ plena? tū cum vſum teinerè condemnantes ex Patribus non Matt.23 .
quia auctoritates illæ poëtarum refertæ vanitatis: fatis intellectis . V.5 . vbi
plura no
tam quia ſenſum ac intellectum carminis aftris al Dico primò , Amuleta huiuſmodi , qua collo de- tamus in
ſcribit:tum quia per hoc numen ,intelligit cacoda pendent , vim nullam obtinent naturalem Tatione ver . cominét.
mones ; quos aſtris & ſingularum rerum ſpecie borum , chara£ terum , vel figura, vel conſtellationis:fed b lib.3.dę
monolat.
bus Magica diſtribuit.Conaturetiam probare,quia dütaxat ratione materie ſiquabuic antipathie
vel Syma c.3.
qui integram orationis texturam promit , magis a pathia visnaturalis infie.]Hæc cóclufio eft Catholi
nimo dictis intendit , quàm qui verbum vnum at ocrú omniú , & etiamn gentilium ,quos præcedenti
que alterú :quare vis quoque vehemétior imagina quæſtione citauimus. probatur, quia phyſicæ liga
tionis cócurrit, & fpiritus copiofior in ré incanta turæ facultas neceſſe eſt , vt à naturâ rei ipfius de
tam tranfit.Quæ vana funt,nec empſitanda titiuil pendeat , quæ non competit niſi ratione materiæ
litio. Nec enim imaginatio extra imaginantem in Ieu fubiecti. Quare fi quis effectusproducatur,
res ſeiunctas vim habet vllam ; nec fpiritus vllus à cuius caula nequit eſſe vis naturalis ſubiecti: effe
loquente prodit , qui rem incantatam contingit: E & us ille prodigiofus erit , & amuletum fuperftitio
pratet afflatum : afflatus autem facultas ad ſanita fum , qualia multa congreſſit Coſta Ben Lucas lu
com nulla eſt; ad morbum & noxam per cótagium dæus Luſitanus c. Huc referendum , li figuram
6.
aliqua,vt docuimus, attendunt ; quod Hiſpanicis pueris ex Gagate ad c li.de li
Ex his manifeſtú ſit, falla quoque eſſe, quæ ex tá collum deligant , manu in derilum , incerto in - gaturis.
bellisaxiomatibus inferunt corollaria.primò quod tra digitos primores pollice , conformatâ. Higam
vocant.
afferunt oportere , vt fic fantantes afflent agro , &
ei vocabula quaſi inhalent. 2. quamlibet huiuſino Dico fecúdò, Quãdo in ipſis verbis modo fcriptionis,
di incantationem præter ordinem folitum & re cruciuin numero, figura velſimilibus ſpesnon poni
C 2
28 DISQVISITION VM MAGICAR V M

tur ;pium á ſanctum off , reuerenise cuufa Sancto- A eius detorquens.Sed benè, quod ouillum lanıtium
rum reliquias,careas agri Dei effigies , Ewangelium iam deponere Scaliger incapit.
S. loannis. Pfalmum Dauidis, o limilia S. ſcripiu Poſterior pars concluſionis probatur canoni
ra teſtimonia ſecum geftare collo appenfa : ſed effe bus , qui anathema fulminant in eos,qui philacte
Etus quiinde oritur erit fupernaturalis, Dei beneficen riis ( hoc eſt conſeruatoriis ) vtuntur; & fi clerici
tsa ad/cribendus, Aliis autem ligaturus uri; quas vel ea faciant , iubent cos Ecclefiis eijci . Can .. 4 .
vfus Ecclefia Cathol.velprobrommedicorumars non 26.9.5 . qui Canones quomodo fint intelligendi, &
de
commendat; omnino eft probitum .] quo genere philacteriorum loquantur , percn
Quod ad reliquias , videtur non fatis cautè lo dum ex alio canone, nempe uli.eiufdem quaſtionis,
cutus, inſignis Doctor Theologus Ciruelus Daro vbi inter cætera in hunc moduin fcribit B. Iſido
cenſis lib.de fuperftit.c.4.p.3.quando leuiculis fulcus rus : ad bec pertinent ligatura exſecrabilium reme
rationibus facrarum reliquiarum ad collum gelta diorum , qua arscommendar medicorum ,ſeu in pre
tionem improbare non veretur. Diſfentit ille ab cătationibus,fen in characteribus ſuſpendendis atq; le
hæreticis. nam ipfe vult reliquias Sanctorum in gandis: in quibus omnibus ars damonum eft quada pe
templis honorificè feruari , & adorari : ſed non B ftifera ſocietate hominum & Angelorum malorum,
vult eas è priuatis collo appenlas geftari ; temerè exoria. ] quæ ſumſit à D. Auguſtino lib . 2. de doo
reprehendens antiquam virorum valdè lancto Etrina Chriſtiana.idem alibi confirmat D.Auguft.
i tract.7.in
rum conluctudinem . Nonne B. Helena clauorum i his verbis : Finguni Spiritus maligni umbras quaf. loan.
CHRISTI vnum fræno equi , alium galeæ Con dam bonoris fibimet ipſis, ut fic decipiant cos , qui le
ftantini indidit ? Nonne B. Antonius palmatam il quuntur Chriftum . Vyue adeo,fratresonei, viilli ipfi
lam Anachoretæ S.Pauli ; & ipfius Antonii tritum qus ſeducunt per ligaturas,per pracantassones, per ma
cum melote pallium exultans Athanaſius tulit.Si chinamenta inimics ,miſceanipracantation.bus fuis no
milia de Theodori Martyris puluere Nyſſenus : de men Chriſli,qui iam non poffuar ſeducere Chriftianos,
catena B.Petri magnus Gregorius. Sed in re notâ ut dent venenum addantmellis aliquantum .) Chry
non eft immorandum . ſoſtomus homil . 25 .ad P. Antiochen. Quid verò ds
Concluſionis prior pars probatur, Eccleſiæ Ca ceret aliquis de his,qui carminibus, eo ligaruris vian
thol.inueterato & falutari more, nec non ſententia tur: & de circūligantibus aurea Alexandri Macedo
d Tho. 2.
2.9. 96.ar. D. Thomæ. Maldon . Nauarr. Silueftri & alior. uis numiſmata capiti vel pedibus ? Dic mibi bane lust

ratio eſt, quia Sanctorum reliquias ita femper ma- C spes nostra ,vtpoftcrucem đ mortem Domini, genes
Maldon . iores noſtri ſunt venerati : Agni illi ad hoc à folo Lis regis imagine ſpem falutis habeamus ? &c. damna
in I.cap.
loan . Pontif. Maximo quotannis benedicuntur :facræ runt hçc etiam tempore Caroli magni Patres con
ſcripturæ teſtimonia , vt licet ore proferre , li cilij Turonenſis cap. 42.& ipſe Carolus lib. 6. Ca
cer etiam deſcripta collo deferre , & narrat Leon pitulorum cap.72 . & prius Conftantius Imp.apud
cius Epiſcopus ſanctum Simeonem Salum mulie Ammian.l.19 . & Antoninus Caracalla, apud Spar.
ri magæ amuletum'in tabellâ conſcripfifle; quo tianum in eius vità . Tales lunt ncfariæ illæ formu
geſtato illa non potuit ampliùs diuinare,nec ma læ precum; quas contra vulnera, & pericula ignis ,
gica amuleta facere. ( Spr. 1. Iul. ) nec vllus fan aquæ & alia,quidam per mendacium adfcribunt B.
Ctorum patrum hoc vnquam improbauit . Nam Leoni , & aliis fanctis, & ( proh dolor) multi hodic
D. Bafilius • damnat, neplákyldte characteribus geſtitant; quibus Diabolus femper tandem impo
e hom . in nit, & quando ſunt in ſtatu peſfiino lethalis culpæ,
( nempe magicis ).infignita. Incertus auctor in
Pl.45.
f homil. March . qui exſtat inter Chryſoſtomi opera ' , in ſinit eos occidi & deſerit quòs antè aliquoties de
fenderat.Poflem nominare mihi probè notum ; cui
43.in uehitur in duo nequam genera hominum :primum ,
Matth . qui ex huiuſmodi ad collum fufpenfis ipli fan- D id accidit . Norunt Franci,cum ſuperioribus annis,
ctiores volebant videri , vt Pharifæi olim: fecun cum Barone Danou , hæreticorum Germanorum
dum , qui ex eâdem ſuperbiâ , quæ ad collum alii examina in Franciam irrupiflent,& à Duce Guigo
ſuſpenderent , ipli de capillis , vel veſtimentis fuis ftrenue debellata fuiffent ; huiuſmodi (chediaſma
g in Matt.largiebantur . Ipſe D. Chryſoſtomus mulierculas ta collo cæſorum ferè omnium appenfa ,fuiffe re
hom.73.
illas reprehendit , vel quòd non rectâ, ſed Phari perta ab iis , qui cadauera ſpoliarunt. Hoc genus
ſaicâ , id intentione facerent; vel quòd , per opi luperſtitionis ſubſannat Lucianus k, & Antonium k in Dia
nionis errorem , non à Dei gratiâ miraculoſum Caracallam ſuppliciis cópeſcere conſtituiſſe teſta- log. Phi
auxilium , fed ab ipla materia , vel formâ ſcripru tur Spartianus. Et Tatianus Affyrius hæc omnia lof.
1 Orat.co
ræ, id præſtolarentur :vt faciunt hodiè,qui dicunt refert ad dæmonu dolos , & pacta per Magos cú il
debere efle fcriptum Euangelium in membrana lis inita.Huc etiã refero quod, de vrſariis , fic refert tra gent.
virgineâ , vel litteris vel lineis miniatis & cætera. Ballamó Cómé.Syn.6.in Trullo; Vrſas'trahere di
Sanè Chryſoſtumus eâdem id mente reprehen cūrur ii, quo arčtotrophi appellatur ,qui quidē in capite
h in d . c . dit, qua D. Hieronymus ; h qui ſatis indicat, pha & totius animalis corpore tincturas appendentes,épi
23.Matth. rifaicam illam ſuperſtitionem præfidium ab ipfis E los ex ipſo rondentes cos unà cum tinčturisdansperinde
pittraciolis , non defuper à Cuſtode Iſrael , Deo ac remedia & amuleta , lanquam contra morbos & faf
' Sabaoth , exſpectantem , ſe reprehendere : item cinantes oculos conferre poffint. ) Huc pertinent e
quòd quæ extrinfecùs gerebant, eorum cultum & tiam formulæ omnes,quibusin.miſcentur nomina
obſeruantiam intrinſecam , quæ præcipua , negli ignota Angelorum , hoc eſt alia præter,Michael,
gebant.Denique in vita S. Antoninj infeſtationem Gabriel,Raphael. hoc mirum fortaſſis alicui vide
quandam dæmonum , cùm preces quaſdam mcm bitur; quia Trithemius , & Rabb . alia quoq; nomi
branulæ infcripfiffet, & in cubiculo ante Deiparæ na contingut eorum ,quos dicunt eſſe motores or
Virginis imaginem affigi iuſiſlet, legimus difpu bium cæleftium , item fata decernere, & fatales ca
lific. ( Surius 10.3.Fol.43. ) Auctoritas D. Gregorij ſus adminiſtrare, & mirifica quædam homines ab
Papæ idem probat epiſt. ad Theodelmeam , quem his diſcere ; & ſimiles impietates , quibus ille liber
iure fuo,id eſt Caluinittico, carpit lol.Scaliger in E hanyaixícatet. In Sibyllis quoque oraculis lib.
lencho c . 8. verba D. Hieronymi contra mentem 2. hic verſus exſtat , 'iuxta quoſdam codices,

* ξευσε
LIBRI I. CAP. V. Q. I. SECT. I. 29
m
i govoruixaríaze rabpaa,Paçakat' où pehazt.Sedin - , bendane in numero artium liberalium ? tcrtiò ad
lijs libris habes i fouina,spină,oavida;adańate , in qui quam Magiæ fpeciem pertincat :quartò licita fit, an
din
bus primum illud eſt corruptum pro Iepe pend , ter illicita ?
C.
tium pro oaqixa ,vt vocant eos Trittlienius & alii
qui cælorum motores eos faciunt . Sed nitor au QV Æ STIO I.
ctoritate & ſanctione concilij Romani ; quod fuit An aurum hac arte verum conficiatur?
x
congregatum Romæ ſub Zacharia Pontifice , ad
damnandos errores Aldeberti & Clementis hære Voquæſtio hæc complectitur ; quid naturæ
ricorum Germaniam turbantium ; vbi inter cæte ope fieri queat. & quid fieri foleat ? quorum
ra ,lecta vna oratio Ardeberti, in qua contineban non eadem ratio eſt.priùs quá decidamus quæſtio
tur hæc verba ; ſupplico oos Angelus Vriel, Angelus né,quçdá de nomine & origine lunt præmittenda .
Raguel,AngelusTubuel,Angelus Michael, Angelus
Adimis, Angelas Tubuas, Angelus Sabaoth, Angelus SE CTIO I.

Simihel.] Quibus lectis,ZachariasPapa ,interroga


, Quid for Alchimia quando inuenta?
uit Epiſcopos; ſententiam de his ſuam proferrent:
ili damnandum Aldebetrú pronuíciarunt, vt homo Nindicarenominipræfixum ,eft,vt in Alma Mani.in
i tract. illi ſubditut &
loan . concilij his verbis ; ofto enim nomina Angelorum ; nach,e Almageſtü , & fimilibus., Mixobarbarum
qua in ſua oratione Aldebertus inuocauit ,non Ange ergo vocabulum fuerit, ex Arabico A, & Græco,
lorum ,prater Michaelis, fed magis demoram nomi zów Icu zúves quod idem ac fundo, alii Græcain
na funt , quos ad praſtandum fibiauxilium inuocauir. planè vocem cenlent,ex quibus eſt loannes Chry
b Dialogo
Nos aniem ,vtà veftroſanctoApoftolatu edocemur, da lipp.Fanianus.qui deducit , waga TAV ZUusias roue de Chry
diuina tradit auctoritas,non plus quàm trium Angelo and à lale & fuſione ". Sed huic Græci ſcripto- fopæia.
mam nomina agnoſcimus: id eft, Michael,Gabriel ,Ra res repugnant, qui plerumque fcribunt unulier; c Cedre
phael. Zacharias Papadixit , optimè prouifum eft à non zvuciæ . Sed quid gmusic fignificat:quidam nal . Suid.
veftrâ fanctitate,vtconſcripta illius omnia igne concre ex Plurarcho - tradunt Ægyptum facrâ linguâà la- mox citád .
meniur :fed oportunum eft, ut ad reprobationem eins in cerdotibus vocari Chemiam : & inde (uſpicantur , d li.de O
ſcrinio nofiro conferue ntur ad perpet uam confuſio nem . vocari Chemiam , quali Ægypriain : videlicet quia tir. & llid .
c
Nun verò, quia omn ia pera čta t,
ſun de vit ori onq ue primi mortalium Ægyptii illam à Mizraimo Cha
fententia ,quorum fuperiùsmērio facta eſt,nunc perera mi filio acceperint , ab Ægyptiis Arabes didice
Etarum eſt. Vniuerſum concilium dixit : Aldebertus,Ċrint ,& articulum illum ſuum Al, addiderint ; ab
cuius nobis actus nefaria commenta lefta funi; eta Arabibus,Europæiacceperint & nomen & artem ,
qui fe Apostolum cenfuir nominari ; & qui capillos vt- & reliquam ferè medicinam & philofophiam
ungulas ſuaspopulis pro ſanctitate tribuit , quique ſub Græcanicam . Nimis iſti benigni ſunt in Arabes,
obteniu Angelorum demones in fuum auxilium in . Nomen enim notum Romanis fuit antequam vlli
m vide'a- uocat: fit ab omni officio ſacerdoralialienus,& c.] » Igi noti philofophi vel docti inter Arabes, & quo A
pud Sur. tur ex concilii huius ſententia , damnanda cuncta rabia tempore adhuc Chriſtiana. Inuenias illud

mél.Iunio periammata , periapta ligaturarum & fimilia , vbi apud Iulium Firmicum Latinum ſctiptorem , qui e lib. 3. in
in vita S. alia nomina leguntur , quàm trium , quos facra tempore vixit Conſtantini Magni. Apud Ægy- cretis.
Bonifaciis { criptura nominat , Angelorum . Nominatur qui ptios qudem hæc ars in vſu etiam Diocletianité- f in Dio
fol. 494 dem Vriel . 4. Ezdr. 4.v.1. Sed liber ille Canoni pore videtur fuifle : fi Suidæ credimus '. & ab ijs clet.
cus non eſt, nec tantæ auctoritatis ; & in eodem fortè Romani acceperunt. Verum illud de Che
reperias Ieremniel, quem neino recipit : Aldeber mia merum eſt commentum : Ægyptus enim non
ti verò cætera nomina nonnihil ſunt deprauata ex Chemia, led Chammia dicta à Chaino : ſic enim in g Pfal. 78 .
iis , quæ in Necromanticorum libris habentur. D Pſalmis legimus; In tabernaculis Cham , ,Ægyptio- $ 7.
Sed de Vriel accuratè ſcripſit Nicol. Serarius no rum & poftea "; terre Cham ,vocatur ipla Ægyptus. 1 PL. 105.
fter comment, in c. 12. Tobiæ q . 10.cum quatuor hoc ergo nomen facerdotes , vt teftimonium arti 23 .
fequentibus . Illud quoque attendendum ,ne ipfis quitatis ſuæ afleruarunt , vulgo Miſraim diceba
in Dia Angelorum nominibus veris Vtentes , ea malis tur Ægyptus : vnde & hodie adhuc Turcz & A
Pg Phi Angelis accominodarint. cur non hoc auſint, qui rabes vocant , Majra. Quare fi Arabes voluiffent
of . aufilicabutinominibus Dej? audi Procopium in ab Ægypto hanc artem denominare ; & addere
Orat.co
Leuit. contra quoſdam curioſos hoc vrentes præ ſuum illud ;Al , vocallent. Almafram . Quid er
cra gent. textu his verbis agentem . Attamen (obyciunt qui go ? ſuſpicor , ve multa Arabum vocabula , elle
dam ) inuocanı Zabaoch. Quid tum ? impiehoc faciūt. Hebræum illud , & quidem ſolidè. nec aliud fi
Nam illam appellarlonem non Dcos fed demonibus gnificare quam artem fuſoriam fiue liquatoriam .
rribuuni, o plerumguc illi damoniaci vſurpant nomi Erenim Hebræis , Alichini i, ſignificat itinera li- bigo
na diuina ,dim ea imponunt demonibus, quorum am- E ue Auxus. ab Alich, quod ſignificat facereambu- ilºb.29.6
bitsoni ſeruiuni. hoc fit in precibusMagorum,qui lare ſeu Auere k . Vnde ars liquans ſeu fundens 1977
metalla : abiecta litterula , ab Alichim , fit Alchi- K Iob . 24 .
businlerța magna ( fic vocant) nomina. 10.
mia, facillima formatione. Quid enim eft Alchi
CAP. v. mia , quam pyrotechnica fiue igniaria ars reſoluto
ria , & purificatoria metallorum ? quæ vt Chymia
Ars aurifactoria, quam Alchimiam nuncupant, ad ſpecies quædam eſt: liç etiam aurifactoria , live
ps : quammagia ſpeciem firraferenda ? Chryſopæia ; ſpecies quædam eſt Alchimiæ , quæ
in extrahendo fiue feparando , & in congregan
Ton poteſtſufficienter huic queſtionireſpon do fiue coagulando ex aliis metallis auro , tota
occupatur : vnde non malè Spagiricam vocant
,
extendant, quare quatuor ſunt diſcutienda.primò, nonnulli , toxpà Tò oaãy xocê sy tigsin , à ſegregan
an ars iſtafinem fuum conſequatur : ſecundò hael do & congregando . Ad hanc quidam retu
C ; liculum
VM
SITION RVM
30 DISQVI MAGICA

lit illum Manilii verſum ).


li.4.Altó. la jus artis ? eruent opinor, quiPhactontxo auſu cò
Materiamque manu ceria duplicarier arte: detorſerunt ; quæ de Turri Babel, & quæ de terra
& quia de Alchimicis dictum , per errorem ,puta promiſfionis,SS.commemorauit& quæ Salomon
uit,ideo (quæ eſt Criticaaudacia ) contra veterum in Ecclefiafte de meretrice ,mores eius depingens,
codicum fidem , cum tollendum ,vt fpurium , iudi Spiritu ſancto afflatus , fcripfit ; illi ad Chymices
cauit, vtrumque male, nam & Manilii verficulus myſteria deflexerút :qui auſi diuitias;quas, acono
eſt, & non de Chryſopæis , ſed de bracteariis acci micæ prudentiæ ,& nauigationi in Ophir ,diſertè ac
piendus , qui malleando aurum in bracteas ſeu ceptas refert Regum Hiſtoria; Salomonis alchimię
foliola tenuillima diducunt & dilatant , & fic ſu adiudicarunt. In quos ( ve mitiſſimè agam ) nihil
perficiem adeò dilataram quali duplicant. Alchi dicam aliud , quam quod fatuis folemus,ſanam
mice certè non tam duplicant manu ,quàm igne. mentem iis optandam .Minore longè periculo pec.
Non ſtarui de tota Chymicâ agere ; quam ego cant, Aimar.Kanconetus & Cardanus,qui Sibyllæ
artem ,qua medicinæ adminiculatur, fanè laudo &
, vaticinium illud;
veneror ; vt phyſiologiæ fætum præſtantiſſimum ; B
inuentricem auripotabilis, rei non minùs vcilis ad εννέα γράμματ' έχω . τετρασύλλαβός άμι. νοάμε. & c.
ſanandum ; quàm ad alendum , ac quoad fieri po
teft , vitam prorogandam ; ſpiritus enim fubti ad Arſenicum , admirandi lapidis materiam tran
liſſimos ex metallis, gemmis , plantíſque educens; ſtulerunt ; quaſi quatuor fyllabarum & nouem lit
quo ſubtiliora , hoc puriora ; & quo puriora, hoc terarum vox alia nella foret. ltem qui Pandoræ
efficaciora remedia præbet ; metalla depurat, ſe. poculum hoc eſſe contendunt , ab Heliodo nota
gregat , perficit ; lapides conflat , aquam elicit, tum : ſed hi plures Epimetheos , folâ fpe reliqua ,
ignem vegetat, & in igne vegetato , ac quali pe quàm Prometheos , ex hoc grege fateantur opor- Syſiph.
rennato , ſpecimen edit artis & efficacitatis ſuæ ,in tet.Nec minùs illi ſuaues, qui Silyphium ſaxum ex- quali
humanâ vitâ propagandâ. Mihi quidem dubium tollunt, & propter huius lapidis inuentionem me- 6160opos
non eſt liquorem illum Olibii Maximi , cuius ruiffenomen , quali diuina fapiétis autunrant:pro
beneficio lucerna multis fæculis conſeruata fuit ar pter promiſcuam in vulgus beneficij communica
dens , Chymicum fuiſſe ; de quo Bernardus Scar tionem , ad inferos detruſum ſemper reuolubilis
m in Hift. deonus m , ſcribit Parauii ante aliquot annos, vrná C faxi ſubucetione damnatum . homines præparcè
Patauina. fictilem effoſfam his inſcriptam verſibus. auari. Liberaliores alii , cum Suida Colchis au
PLOTON I facrum munus neantingite fures , ratam pellem auertunt. illud enim sipas tóxpuoó
7gnotum eft vobis hoc quod in orbe latet. handoy lalonis ; libros fuifle in membranis arieti
Namque elementa graui claufi digeſta labore nis deſcriptos , artis alchimicæ doctrinam aurifa
Vaſe ſubboc modico Maximus Õlibius, ctoriam continentes . Addunt alii , hoc illud au
Adfit fæcundo cuftos fibi copia cornu , reum fuiſſe femur ,xpuošv neugor, iuxta Laert. lib .
Ne precium tants depereat laticis. 8. Aelian. var. hiſt. lib. 2. Lucian . & alios . ſive ( vr
Plutoni Deo diuitiarum dedicauit hoc fuæ artis corrigunt alii ) xpuošo powr , aureum Aumen , à
ſpecimen homo gentilis , diuitias illi acceptas fe Pythagora in Olympiis oitenfum , quod tamen O
rens. Intra maiorem illam vrnam minor alia reper rigenes eburneum appellauit lib.6. contra Celfum .
ra ; in hac, duæ ampullæ adfabrè laboratæ ,argentea Hoc illud elle apud Hippocratem mirabile, & im
vna, aurea alcera:puriſſimo quodam ambæ liquore primis facrum terræ opus ; ex quo animantia , plá
plenz ; quo lucernamultis iam ſæculis ardens con- D tæ , alimenta , pharmaca ,fortuna, & iple Plutus
o Hippo
ſeruata cenſebatur. profluant o. Hinc apparet quàm vecuſtam iſti o cra in C
De ſolà Chryſopæiâ ſtatui dicere ; quæ vel ex ginem arti arceſſant.Equidem opinor vetuftam : piftol.de
adíper lis pauculi pulueris aurei camertis , auruin ſed certa teſtimonia ante zuum Caligulæ non Crateia.
multiplicat ; vel ex non auro verum aurum pro comperio. Nam quæ dicta , mera ſunt conie
ducit : nam quæ ex auro liquato tantumdem vel Etanea nec magis certum , quod quidam probant
minùs auri producit,ſed purgatius ; ea nomen au ex Eldr, lib . 4. ca.8.v.2. Quomodo autem interro
rifactoriæ non meretur. Chryſopæiæ igitur gabis terram eo dices tibi : quoniam dabit terram
originem quidam nobis valdè faciunt anti mullam magis, vnde fiat fictile,paruă antēpuluerem
quam , qui præclaro Adami titulo libellum quen
unde aureum fit. ) Hoc enim perſpicuè non ad
dam inſignem obtrudunt: vt & alijMoyſis, & Ma artem fugloriam , fed ad naturales metalli ex terræ
riæ ſororis eius, & Solomonis, & Hermetis Tril puluere productionem poteft referri. Si tamen
megiſti, & Ariſtotelis, & Pythagoræorú quorum quis contenderet , ad materiam auri tranſmutato
dam libros venditant: hæc enim omnia pro impo
riam pertinere is ſciat, néqueinfallibili ſe teſtimo
turis habenda duxerim , & ocioforum hominum nio niti , quia liber iſte apocryphus eſt ; neque
fomniis. Quid ? an , quia ab Adamo prima ſcientia loco claro & aperto antiquitatem artis ſe pro
.hift
ruin principia, idcirco & dehac ille arte fcripfit, E bare . Cæpiſſe ſub Caligula docet Plinius , ģ ra 9 1.33
C.4 .
quem de nullâ conſtat fcripfiffen,quia Moyſes in tionem ex auripigmento aurum liquandi, ſed mox
omni Ægyptiorum ſapientia excellens', idcirco & deſiiſſe . Foditur hoc in Syria auri colore , fragili
ipfe , & foror eius ( miror Aaronem non additom lapidum ſpecularium modo . Vim eius magnam
& Befelcel ) animum ad alchimiam excolendam Caligula , auriquàm fanguinis non minùs auidus
adiecere ? An , quia Cabbalıſtæ nugantur Cha cxcoqui iuſſic : & planè fluxit aurum excel
mum in arca Noacho patri ſuo libros de Magia lens , fed ita parui ponderis , vr detrimentum
naturals furatum , quos Miſraimo filio ſuo dona ſentiret. nec poſtea tentatum ab vllo. Diutur
uerit ; idcirco inter illos etiam Chymici libri fue num poftea ſcriptoribus ſilentium fuit. Vſque
re ? Std Chamum ſcimus non philofophiæ natu ad Diocletianum filuere. Nam Suidas auctor
n fu.lib. 1. ralis , verùm Magiæ Dæmoniacæ fuiſſe propaga eſt, cùm co regnante AEgyptii res nouas moli
6.3 . torem . Hermetis Trifinegiſti non pauci fuper rentur , cæde multorum illuſtrium virorum in
ſunt libri ; quis quæſo vel color tenuis in illis hu ipſo exordio hoc incendium ſopitum fuiſſe : &

conquiſi
LIBRI I. CAP . V. Q. I. SECT. II. 31
conquitita tum ibi veterum de argenti & auri fu- Ay chimici auri dubitant;& ſuſpicantur, nunquam ab
fione ſcripta ,omnia tyranni iuſſu Hammis tradita, vllo verum & perfectum aurum fuiſſe productum
r Suidas ne ex illâ arte diratiÆgyptii , pecuniis freti, Ro & Valencia quoque indicat ſtudio & arte humana
in Diocle - imanis in poſterum rebellarent . Aliquot annis po . vel non poffe , vel vix fieri poffe , Quid dicemus?
ciano . ſtca Zozimus Græcus ſcriptor vixit , cuius de Ar amicus Plato , amicus Socrates , fed magis a
ce ſacrâ, & Chryſopciâ libri M. Scripti afſeruan mica veritas .
tur in Regis Chriſtianiſſimi Bibliothecâ Fontis Axio.1 . Nullis idoneis argumentis contrafentien
belli: vbi & Blemmidæ liber de eadem Chryſo tes connincunt aurum verum per alchimiam fie
pæiâ dicitur exſtare. hic ille Nicephorus Blem ri non poffe. Ad probationem huius conclulio
midas eſt, qui ſub Ducâ Imp. multa præclara phi nis ſufficit onus probandi transferre in aduerfà
loſophiæ monimenta edidit. Zozimo Græcum rium : quia eſt concluſio negatiua: & adfirmanti
antiquiorem ,non noui:ille Arabes omnes,qui cir eſſe impoſſibile ,incumbit onus oftendendi,cur id
cumferuntur quo antecedit : fictitium Moricnum ſit impoſſibile ; eò quod is contendat ſe id ido
(Eremitam Romanum fingunt inepti Arabicè neis argumentis poffe conuincere ; quod nos ne
Icribentem ) & verum Geber, fiue Gebrum Ara gamus. Veruntamen fic poteſt conclufio probari;
B
bem :qui non inuentor artis,vt putant Fallopius & neque ex parte materiæ leu ſubiecti; neque ex par
Eraſtus: ſed cultor & ornator præcipuus. Hæc de te modi repugnat naturæ talis metamorphoſis.
origine habui dicenda. Non ex parte materiæ.nam illa eſt alterari, & cor
rumpiapta, & perduci etiam apta ad formam præ.
SECTIO II . ftantiorem , & eſt capax formæ introducedæ . Non
ex parte modi : quia modus eſt , per decoctionem
De artis alchimica in auro faciendo
naturalem ignis ; qui decoctionem naturalem calo
efficaciate.
ris naturalis proximè imitatur. Quid ergo defic ?
IR Vm quàm hîc in contrarium funis con aut fi quid horum ,oftendatur.
tentioſus trahatur. cultores alchimiæ affi: Oſtendere conantur ſequentibus argumentis,
matiuam adeò tuentur.vt & perfectius aurum lu . quæ ſigillatim diluemus adfula ſolutione. Primò
ſe fornaculis fouere, & educere , quàm natura ſoli argumentantur ab artis ipfius incertitudine &
ta,contendant:olores contrà Chymicorum ,omnia dillenſione artificum , quia chymici inter ſe nec
huiuſmodi,vt præſtigias, ludibria, & meros iacta conueniunt in modo loquendi, nec in modo o
C
torú bombos opinantur. Equidem puro inter hæc perandi , nec de materiâ aut nomine ſui lapidis.
extr ma,vt fit ,mediâ viâ tutiffimè incedi. Videam Conueniunt , beneficio lapidis hanc transfor
breuicer, quid pro vtraque parte diſputari queat. mationein tribuendam ; ſed hunc ipfum lapi
Tres inuenio ſententias. primaeſt, non poffe dem , quo appellent nomine , non conueniunt.
aurum verum fic produci. ſecunda, poſſe aurun Longum ſit omnia Merculini , Treuiſani , Faniani,
quidem quaſi verum , fed quod tamen pro vero Tallenſis , Roſarij & aliorum nomina congerere,
nec liceat vendere æquali precio quo verum ven quæ ſunt ſignificationis planè diuerſæ . ex paucis
ditur: nec liceat illud in medicinis exhibere, ter cætera pollunt diiudicari
. vocant Zgurdo depuòr,
tia , perfectius & purius aurum fic fieri poſſe, aquam viuam , aquam vitæ, aquam ficcam , lignum
quam quod in terræ viſceribus gignitur. Prima vitæ , fanguinem humanú, lac virginis, Mercurium
lententia eſt Thoſtati in Exod. cap.7. quafl. 10 . philoſophorum , draconem , coruum , lacon ,elixit,
Ægid .Romani, quodlib. 3.9.8. ( qui Auicennam medicinam morborum omnium , id de quo qui bi
po quoque pro ſe citat , ſed malè. nam Auicen. verè bit non moritur ,,& fimilia partim ridicula , par
cenſuit contrarium , & ex profeſſo de hac arte tim pugnantia , partim irreligioſa. Modos ope
ſcripſit )negarunt etiam Auerr. in lib.i.de Generar. D randi diuerſiſſimoscomminifcuntur , & dc co
Aponenfis , differ .200. Sed & ipfemet Chymicus inter ſe digladiantur; cum Bracheſco certat Tau
Paracelſus lib.de philofoph. & videtur id voluiſſe ladanus , Villanouanum impugnat Treuiſanus,
Bernardin . Gometius à Medis docto & lalito ope alij alios , & inuicem fatuos ignoranteſque nun
re de lale lib.2.a.nu. 20.fecundæ editionis fol.168. cupant. Scd de lapidis materiâ fortè faltem con
Secunda ſententia (vt opinor) verè fuit D. Tho ſentiunt; nihil minus. ſunt qui ferri ſcoriam ,
mæ. nam licet,vbi noluit quæſtionem decidere , i ſunt qui ſalem , alumen , magneſiam , cadmiam ,
2 22.9.77. bi ex hypotheſi tantùm locutus fuerit : tamen calcanthum , arſenicum expoſcant : ſunt qui
2.2.ad ...
vbi abſolutè & deciſiuè locutus, ibi apertè & clarè obtrudant bufones , capillos , ouorum putami
hanc ſententiam tenuit:produci pofle aurum , quo na , menftruum fluorem , vel humanum lan
S
ad externas qualitates , fed quod ad intrinſecam guinem . Refpondeo , tam diuerfis nominibus
bin 2.ſen. auri perfectionem non pertingat : quod etiam eandem rem ſignificari , ſed his vſos ſcriptores
d. 7.9.3. Caietanoº, & reliquis Thomiſtis placuit poſtea
al. ſcientiæ occultandæ cauſâ , quam non volucre
cad da.z. citandis. pallim intelligi. licuir fanè Ægyptiis fymbola
Tertia ſententia eſt omnium Chymicorum , & E fua adhibere . licuitpoëtis per metaphoras & fa
præterea Timnonis in lib . 3. Meteor.q.vlt. Antonij bulas fapientiæ principia occulere , licuit Ari
Mirandulani de fingula,certam.li. 10. Marcelli Pa ſtoteli ſe dictorum obſcuritate, vt fepius folet, a
lingenii Cardani,Lacinii, & aliorum , quàm accu cramento inuoluere; ipfæ ſacræ litteræ in Parabo
rarè tuetur Aud. Libauius Syntaxi 2. lib.1. ſingu lis loquuntur.cur culpas, li & hi diuerſis nomi
larium , nibus lusêre? Siquid minus aptè , & feliciter , &
Quartam his fententiam poſſemus addere Pyr piè ,ignoſce.rem yide,verba deſpice, nunquam rei
d diſpu.de rhoniam , & Academicam Dubitantium ; qui fa veritatem , aut artis efficacitacem , ineptia aut in
C ... centur fibi non ſətis liquere: quam puro verè com fantia docentis potuit exſtinguere. Deinde quid
diſp 6 q . muniorem effe hominú huius ætatis.Ex noftris il mirum hanc quoque artem habere ſuas con
13. punct . !am defendere Benedict. Pererius , & Gregorius pullationes diffidentium ; quibus nec philoſophiæ
à Valencia “ ; nam de bonitate & perfectione al pars vlla , nec medicina , nec iuriſprudencia
І.cc
3i DISQUISITIONVM MAGICARVM

nec Scholaſtica Theologia noſcitur carere ? Dif- Atem , per adicctioneinmateriæ ; decreſcere per lub
ſenſio illa de materia , vel verborum eft & nomi tractionem eiufdem : cuin verò Plinius : & alii ,
g Plin . lib.
num,vel fanè fuit, cùm ars minùs culta ; & magis dicuntea concipi,parturire,viucré,lenelcere, inori, 36.ca, 18 .
incognita :periti, in ſulphur & hydrargyrum con metaphoricè tantum loquuntur. fed ae hoc plura & 19. Lico
ſentiunt. Scaliger i Fallopiuique ". Volo cum illis libera- Baptift.
Probant poltea , naturam metallorum ab iis i liter depaćilci. Elto , non viuant metalla : quid in- 1.2. de te
ĝnorari. primò quia cenſent illa viuere & nutriri ; de? facilior profectò inanımx reun aliati inani- ædifi.c.9.
cum Cardano : vel ſuperioris ordinis animam ha mam , quàm animatæ in animatam erit tranf- h Scalig.
bere , verùm valdè reconditám , cum Fr. Georgio mutatio . Paraceliftarum illas locutioncs land exercit. I.
Fallopius
in Harmon. mundi. 2. quia lapides putant elle re non fatis rectas nec commodas ,ſed impropriis & li.i.de mc
iectamenta ſiderum (vtParacelſus) metalla verò translatitias,nihilmoro : loquuntur illi inquina- tallis &
adipem & medullam lapidum ; & proinde metal tè ſentiunt perperam . eos non defendo : de refoilil.
la , cæli eſſe præſtantiora excrementa : 3. quia loquor , non vocabulis. Hoc vnum verillimum

vnicam volunt eſſe perfectam ſpeciem metalli, puto , neque negari poflc ; plus humidi pinguis,
nempe aurum ; cæteras eſſe tantùm rude & in- & fi vis plus adipoſi elle tucciin metallis, quàm
choatum aurum , de quo mox plura.4. non ha in lapidibus ac gemmis. hinc enim metalla ducti
bent perſpectam auri ſui caufam efficientem . qui lia & dilatabilia funt ; quod lapidibus ob aridi.
ſolicalori efficientiam tribuunt : quo tamen lolo tatem & ficcitatem denegatum . Vnicane fpe
non poteft auri ſubſtantia perfici. Oportet enim cies metalli fit , mox videbimus. De áuricfficien
vt ſol aquæ ſubſtanciam primùm calore conco de caulà ; confiderandum . puto longè plura requi
quat & coniinutet: Frigus deinde & ficcitas ter ri , vt ex terrâ , atque vt ita dicam , elementis ferè
rena,faciant aquam concrcſcere. si de auri mate nudis primum corpus mixtum exiſtat & coagu
riâ valdè diſcrepant. Gilgilvult eſſe cincrem ex letur : quam requirantur , vr ex mixto iam cua
terrâ genitum , & aquæ miſtum : Braceſchus vi gulato & exiſtente aliud conficiatur mxtum ,
triolum ;plerique ſulphur , & argentum viuum ;n : dumtaxat differents perfcctione. Auri ſubſtantia,
deeſt, qui arſenicon addat . qua in re indagandâ ex terræ puluere & aquæ liquore , in venis ca
videntur,vt vimbri,indicium lagæ naris ſecuti , cer uernarum ſolo calore non poteſt perfici, ſed frigi
tum ſanè,vè ad ceruz cunabula perducat: faliax in ditas quoque & ficcitas requiruntur: poftquam
rerum eſſentiâ difceľnendí . Præterea quomodo C verò iam femel metalluin coaluit in metalli iub
poſſunt mixta reſolui in mixtum illud , ex quo ftantiam , iam ignis folus poterit fupplere , quæ ad
proximè generata fucrunt ? nonne prius opor perficiendum commutandúmquc iilud ın alterius
ter reſoluantur in corpora fimplicia? igitur fi, metalli qualitates erunt necellaria . quia qualita
quod eorum eſt fundamentum ; metalla in ſul tes illæ accidentariæ ſunt & quæ actiuitatis igncæ
fur & hydrargyruin reſoluuntur ; certè hæc duo vim non exſuperant. Quod exemplo poteſt de
nequeunt efle propria metallorum inateria . Hoc clarari.nain landaracha naturalis non poteſt gigni 1
argumentum mulras inuoluit quaſtiones, quas li citra frigus illud : fed poftquam plumbum temel
velim exactè difcutere , non fectionis vnius , fed in terræ vifceribus genitum fuit , fi illi miſceas
libri opus integri fututum . Vno fortallis verbo acetum , cerullam conficies i : vt verò ex ccruita i Galen.li .
præſtiterit abfoluere , vt hæc illis omnia largia prodeat ſandaracha nullâ iam opus refrigeratio. 2. de fim 1
mur,nihil aliud conſequi, quàm alchimicos fico ne ,fed fufficit fola aduftio , vt landaracha ficti-
plic.medi
cam.facul. :
pinantes non eſſe veros philofophos , ncque cau tia ſeu ſandyx Syricum naſcatur k . Orichaicum Plin.li.3 4.
las operationisfuæ tenere, nec operari ſcientificè, quoquc ſine frigore ex ære , vitri puluere , & ca- in tin . vi
ſed duntaxat eſſe nudos faturarios pyrotechni- laminaris lapidis tinctura fit ;tolaque decoctionc truu.l.7.
cos ,mechanicos , & non philologos. nullo au & percolatione per igné indiget':cum tamen fork Plin.lib.
tem pacto conſequitur , probandum quod erat, ſi ium & naturale, li quod elt huiufmodi, etiam : S. cap.6 .
aurum ab illis confici non pofle : non enim gla frigus illud poſtularet. Quid, quod & " Plmius, I 2. Amat .
dium non facit faber , quia quæ ferri natura, quæ cenſuit , ſolo igne lapides in as fundı , & fer. in Dioſco.
gladij ad pugnam rotatio ' vibratióque lit ac fuin gigni? Quid , quod & folâ decoctione fer- lib.s.enar.
commodata, neſcit:non aquam rofaceam minus 63 .
rum hit souwded Græcorum " leu Chalamiſch He I Vide Pli.
perfećtá Chymicus elicit , qui cçtcra adhibet arte bræorum : quod nos hodie chalybem vocamus fi lib.33.C.4 .
requiſita; criamli rotæ eflentiam , & vim ignis , & ueaciariam , veteres Latini . ferri nucleum , quia & Vannoc
principia diſtillationis ignoret.Quid igitur , li qui proprio nomine deſtituebantur. nam chalybs illis cium li.1.
naturam ignoret meralli , ſegregatione, conge idem , quod ferrum in genereº.Neque in his alio pyrotech
lationéque quæ requiſita , cæteris quoque omn frigore opus , quàm cùm omnia peregit ignis , vt m lib.26.
nibus peritè vtatur , minulne ad Hatum compo- E tunc materia ſe ad naturale frigus recipere finatür:
C.27 .
ſitionémque eius , quàm ad alterius , nihil ad vel aquæ iniecta citiùs refrigererur , & induretur:
n. Ariſtot.
operationem effectúmque ampliùs præter cau lib.4. Me
Porrò quam ſubdunt de auri materia dillonan teorr.Van
.
farum cognitionem adiicientis ; vis excoctrix i tiam , obftrepit illa , non obtundit. cedo'; quam noccius
gnium elt effectura ? Intelligentiæ igitur iam i illi elle volunt? quamcumque dixerunt , ex hac d.li.1.c.7 .
gnis particeps , qui vnum inter & alium nouit di etiam cætera metalla conſtaré philoſophi chy- Alb.Mag .
li . 2.de la
Icrimen . Pone autein aliquem , qui optimème. mici contendent : fic facilem fore ad aurum tran
pidib.tra.3
tallorum naturam nouerit : huic certè nihil argu litum.Scd doctiores conucniunt in ynain ſenten o vide
mentatio hæc oberit, quoád auri productionem : tiam : quam ego quoque fequor, & fic Ariſtotelem Hier.Ma
poterit ergo produci abaliquo, ſufficcrentiſta: di cum his auctoribus conciliaripofle puro.Non agi- gium li. 2.
cam tamen quid de ſingulis illis cenſeam , Viuere tur nunc de materiâ remotiſimás quæ eft inate- mitcell.c.8
& nutriri metalla , vt animam habentia vegetati ria prima,quam candem efle nemo addubitat : fed
uam : id non admodum abſurduin eft , fcd fateor
agitur, demateriâ ſecunda : quæ iam certis for
nor. mo verius,quod Ariſtoteles cenſuit',nec lapides , nec
fli.i.mag mis eſt imbuta. hæc rurſus eſt , quadam remo
ral. foffilia huiuſmodi viuere vel nutriri:excreſcere au tior , & quadam propinquior. non enim ftatim

abyl
LIBRI I. CAP. V. Q. I. 33

ab vluunâ ad primam hic immediatus elt tranfi- A carneum fuifle ,aut quod fimilius , cùm -ſalem vel
tus: capiamus ergo exempli gratia , aurum . hoc au ſaccarum in aliquod ferculum diffoluis , lapor in .
rum mareriam remotiorem habebit ,exhalationem dicat , fubftantiam illarum rerum condimenti hu
quandam humectam vna ex parte ( quæ materia ius materiem fuiſſe : & odor aquæ diſtillatæ , fatis
liquida à quibuſdam vocatur , vel aqua intrinſecus apertè docet, quæ herbæ diſtillatę fuerint. prçce
vnctuoſa ab aliis vnctuoſum aqueum incorpora rea non eſt neceſſe res omnes relolui in proxi
tum , vel humidum liquidum ) ex aliâ parte mam ſuam materiam : nec corpus reſoluitur in
habebit terræ portionem craſſam & viſcolàm : ſemen : ſed ſufficic refolui in materiam remo
fic huic terræ aqua illa pinguis & aërea commi riorem , fiue elementarem . Ad vltimum itaque
ſta,corporatur in primam , & (vt fic vocem ) ele argumenti membrum dicimus : metalla reſolui
mentarem auri materiam . hæc materia non eſt immediatè in illa ſua principia , quando alteran
adhuc propria auri materia ,ſed eſt materia com tur , & per alterationem delinunt videri talia me
munis omnium metallorum , & etiam lapidum . talla, & fiunt quid liquidum . vel aridum , retinens
etenim fi plus habeat ariditatis, deficiente hu principiorum illorum qualitates mulcas ; & cùm
miditate ,fit lapis : li plus habeat pinguedinis hu hoc fit , tunc quodammodo reſoluuntur iterum
midæ ,exit in metallum : & propter copiam huius B in corpora fimplicia ſeu elementaria , nempe in li
humidi, nitidi, puri, ac ſolidi, ſplendida adeò ac quidum , humidum & terreum pingue: ſicut etiam
nitida lont meralla. Et hæc eft fententia Plato
paulatim , per varias alterationes pyrotechniæ ,
P Plato in nis & Ariſtotelis
Timæo,& ac ſequacium . P Neque huic principalia illa proxima in iſtud vel illud metal
ibi Procl. ſententiæ repugnat (mco iudicio) corum Chemi lum coaluerunt.
& Calchi- corum , qui phyſica principia norunt & ample Tertiò argumentantur : fundamenta Chymi
dius.Arift. Atuntur, hoc eſtnon empirici , ſed philologi ſunt, corum , li penitiùs infpiciantur , vel falla ellé, vel
lib. 3. Me ſententia . Tales enim facile allentiuntur huic prorſus dubia : & proponunt , ac impugnant ſe
teor . in fi.
Theophr. remoto principio metallorum omnium . Equi quentia : quibus figillatim ac ordine folutiones
lib . de la- dem mihi videtur negari non poſſe. Quæro e adiungam .
pid. Iani nim , num argentum viuum & ſulphur fic im Primùm ergo adferunt illud Rogerii Baconis " ; r li.de mi
Lacinij rabilib.po
mediatè ex materia prima ſint enata : fi adfir licet natura potensfit, & mirabilis : tamen ars , utens
Minoritæ . teftat.artis
lib.1. Che- mas , quæro qua diſpoſitione præcedente hæc naturâ pro inſtrumento , potentior eft virtute natura
& naturæ .
mica art. potiùs , quàm alia forma , fit introducta ? fi ne li. Hoc ergo videtur eſſe falſum.tum quia nihil
c . 13. AL
bert.lib.3. gas , immediatè prodiiffe :quæro quæ præcefferit? cpoteſt ars humana , quod vires ſuperet naturæ
de reb .menon enim omni formâ potuit illa materia caruille. ( quæ nihil eft aliud , quàm ordinaria Dei in crea
tal.tr.1.c. Negandum itaque id non eſt : ſed vlteriùs pro turis difpofitio :) quare fi quis effectus produci
2. Conta - grediendum , & poft hanc materiam communem tur , qui naturam rerum ſuperet: ille non huma
ren . lib . z.adcò remotam , quærenda quædam materia pro nus,fed vel diuinus , vel prodigioſus eſt. tum quia
philoſoph. pinquior. De haceſt omnis diſceptatio . Cen omnis ars mechanica naturæ , vt baſı , inſiſtit , &
Georg.A. ſuerim itaque illam materiam remotam , non lu cam imitatur , nec ſuis poteſt conatibus operum
gricol de bicò prætermiſſis mediis ab extremo ad extre naturæ perfectiones adæquare. Nam veriffimè
se Metall. mum progredi , & , quod dici folet , per ſaltum Fabius ,ita ſcripſit;imitatio ,qua artis eft propria , nun
promoueri : ſed primò gigni imperfectiora quæ quam iamfeliciternaturam exprimit: quin inter hanc
dam , & fic naturam progredi ad perfectiora. Ex et illamſemper aliquid interfis, ipſaque veritas pluri
illâ materiâ remotâ primùm gigni ſulphur , & ar bus paraſangis fua fequentem veftigia hypocriſin poſt
gentum viuum fiue ispágzugor : iſtud potilli ſe relinguar.') qui neger ; iubendus agri lilia cum s lib.z. in
ftit . orat.
mùm coaleſcere ex humido iſto pingui & aéreo veris, Dedali volatum cum alitibus comparare , &
(ideò adeo mobile eſt ); ex terræ verò pinguedine D cum Praxitelis aur Phidiæ caballo hoſtiles manus
ſeu viſcoſitate potiſſimum gigni ſulphur. Sulphur effugere. Rep. Comparationem naturæ & artis
illud poftea in metalli generatione fungi vicem inſtitui duobus modis poſſe:primò præciſè ac nu
9 Auicen: viri , üd páippupor vicem feminæ volunt 9 Chymi dè ſolam cum fola conferendo . vnumque alteri ,
cpiftol. ad
Hazon , ci : hoc parùm refert, crediderim 'potius vtrum fiue vtriuſque potentiam ,ſeorſim inuicem & mu
Geber , que agere & pati in inuicem , reactione. Nec tuò componendo , hoc li Baconus voluit ,vt inde
Lullus , & conuincit contrarium quorundam obie &tio; nec fornaculis ſuis ea tribuat , quæ naturæ denegata;
alij , vide in pleriſque fodinis ſulphuris, vel argenti viui, fateor omni illum reprehenſione digniſſimum
Lacin . d.
lib . 1 . inueniri aurum ; nec in auri pleriſque inueniri ſul fuiffe , & argumento contrarium ſolide probari.
phur aut argentum viuum . fufficit enim vt in Altero verò modo poffunt iſta comparari, non
quibuſdam veſtigia horum reperiri , vt pyrotech præſcindendo vnum ab altero, led extenfiuè; v.g.
nici ſæpè experti. Et , vt ex hisgignuntur , tan artificium humanum cum ipſa natura;qua in com
quam ex materia : fic in hæc rurſus metalla re paratione, artificium præſupponit naturæ vim.plus
folui volunt chymici, & hanc reſolutionem odo autem tum poſſe artem naturâ ſubnixam & adiu
E
re probant , & guſtu ; ſe in materiâ reſolutâ quali tam ,quàm poſſit natura ſola plurimis patet experi
tates ſulphuris & argenti viui di& titantes inueni entiis. Sic enim naturalis operatio, iuuatur,accele
re. Quoniam verò hîc agimus de accidentariis ratur & perficitur per humanam induftriam & ar
dumtaxat differentiis , quibus hæc inanimata di tem : quod voluiſſe dumtaxat Rogerium eius ver
gnofcuntur folis : fruſtrå obiicitur odora canum ba indicant, & veriſſimum eſt.
3 vis. Non enim dicitur hæc reſolui in ſulphur & Secundò reprehendunt quod dicitur à Chy
hydrargyrum formale atque perfectum , ſed in micis,vnicú eſſe perfe & um metallum ,fiue vnicam
materiatn quandam , quæ ſulphuris & hydrar metalli ſpeciem (aurum) cætera metalla dumtaxat
8 gyri qualitates pleraſque retinens , ſatis indicat effe auri inchoationes : & ideò tam facilè metalla
formam præcelliſle horum foſſilium : ficut homo reliqua ad aurum , naturalem ſuam perfectionem ,

occifus cùmeft, & iam cadauer ferè diffolutum reduci; quàm homo ager ad fanitatem , & ouum
non
corruptione , indicium facit fætor, corpus illud
tam
34 DISQVISITIONVM MAGICARVM

tam quatere ,quàm ſubruere videntur : & ita mihi , A , ſuis indiuiduis rectè prædicantur ; vt algetuin
quoque aliquando viſum : nunc maturiùs re per de hoc vel illo . Refpondeo. Non aberrat à ſcopo
ſuo natura , quia finis eius eſt , rerum varietate
penſa , video illa ipfa , quętum attuli argumenta;
hunc mundum ornare: & perfectiora vult efle ra
vt obleſſi ſolent , laccis laneis, arietis impetum in
fringere: poſle commoda explicatione exarmari, riora. fit autem hominum auaritiâ , qui metalla
& eneruari. Arietes iſti tres erant triplici teſtudine effodiunt priuſquam ad debitam perfectionem
contecti. Primus petitur à definitione metalli, perueniant; vt minus auri lit , quàm cæterorum
quam Geber , Petrus Bonus , & multi chymici ad metallorum . Sicuti quia vituli plerique occidun
mitcunt :metallum ,est corpus foſſile,durum , ó natu tur à lanionibus, idcirco pauciores boues exiſtunt:
ram fuam feruans,à malleo dilaiabile. Sed hæc tota li his parcererur , boues fiant ; î illis abſtineretur
definitio æquè conuenit argento , & plumbo , ac effodiendis , paulatim aureſcerent. Enunciandı
auro,æquè ergo ſunt metalla, atque aurum . Refp. verò ratio , quadam eft fpecierum , fiue generica ;
differentias rerum effentiales, præterquam homi quædam verò merè accidentaria. Monſtrorum
nis , nobis eſſe ignotas:ideò nos cogi definitiones de inferioribus attributiua enunciatio accidenta
formare ab accidentariis differentiis , quæ poſſunt poreſt æquè locum habere , ac argenti, auri,
B ria ,
& c. ficut enim dicas rectè , hoc vas eſt argentum ,
fæpè communes eſſe pluribus ; quæ probabiliter
videnrur ſpecie differre. veluti fi definias canem , fic etiam rectè dicas,Gorgo,eſt monſtrum ; ſphinx
certè definias per proprietatem latratus , hyæna eft monſtrum : & ficut etiam dicas valis huius ef.
tamen hunc imitatur , quæ canis non eft: & fic ſentia eſt ſtannea , vel materia eius eft ſtannum ;
totum iftud congeftum , canis eſt animal irratio nihil prohibet quin verè dicas, pygmæus iſte eſt
nale,quadrupes, velox , latrabile, conueniet etiam monſtroſus, vel ſubſtantia huius pygmæi eſtmon
hyenx. nam & illa erit , animal irrationale , qua ſtroſa . Sed parùm hæc ad rem quæ de prædicatio
drupes,velox,latrabile . Nemo tamen inferat canis ne. Quia reuera,non quicquid imperfectum adhuc
nomen hyenæ competere , vel hyenam æquè ca eft, eo nomine nionſtroſum eſt : maximè fi aptum
nem eſſe:ſed potiùs inferendum , quiddam in hye ſit perfectionem ſuam recipere. pullus in ouo non
nâ reperiri , quod in cane lit perfectius. Sic dico eftmonſtroſus , vitulus non eſt monſtrofus,icfans
definitionis huiuſmodi accidentaria condiciones non eſt monſtroſus , quia hic ad virum , ille ad bo
in fingulis metallis inuétas ,non conuincere ſingu uem , ille ad gallinaceum tendit ; etiam ſunt pote
la hæc quibus cóueni unt metall ſpecies effe. Nam С ſtate, quod actu futuri. idem de metallis aliis ab
i
hæc non eft conuenientia generis in ſubſtantia , auro dicunt Chymici . Sterilitate damnata funt
ſed dumtaxat quaſi generis in accidentibus . Spe tantum monſtra perfectorum animantium : non
cificæ namque differentiæ ab effentiâ rei ſunt inſectorum , non inanimatorum . Atque ita ruit
deſumendæ . Quare vt aduerfarij probent à de hæc replicatoria machina .
finitione , identitatem genericam ; neceſſe eſt, Secundò contendunt aduerfarij proximam
priùs probent , vel ſimul, & conſequenter pro metallorum omnium materiam eandem efle non
bent , prætenſarum ſpecierum differentiam el poſle, ſed vniuſcuiuſque ſpeciei debere efle ma
ſentialein , vel quid ei quodammodo æquipol teriam proximam diuerſam , quod etiam nonnulli
lens; v.g. Homo & equus ſpecies ſunt ſub anima Chymici fatentur , & probatur : quia diuerfæ t Richar
lis in genere , id probari nequit eo dumtaxat, ſpecie formæ eandem fpecie materiam nequeunt dus An
informare : vt de animâ humanâ & equinâ pa- glic.rec
Cor into
quòd animalis definitio , quæ tamen eſſentialis eſt,
conueniat vịrique ( ſic enim conuenit Petro & tet , quarum neutra corpus alterius apta eft in- rio ,& loá.
Paulo , & tamen P. & P. ſpecie non differunt) ſed formare . videre.ur alioqui , verus illud delirium Bracelcus
probari præterea debet ; quia homo eſt rationis ſtabiliri poflc : omnia ex omnibus , fiue quodliber corra Tau
compos,equusnon eft. fic etiam quod aquila & D ex quoliber gigni : & fic , fi remotæ materiæ lufti ladantun .
leo differantſpecie , non probandum tantùm eo, ceret identitas , poſſer vnus Alchimicus alterum ,
quod ratio generica illis comperat,ſed etiam , quia in Apuleium illum , vel Lucianum auritum
veriufque eflentia diuerſa eſt,cùm vnum lit vola transformare. Refpon . Animas animalium per
tile, aliud beſtia ſeu gradiens. Sic igitur , non quia fectorum requirere corpora organica , certis per
hæc definitio eadem quæ auro, competit argento: fectè modis diſpoſita : animas animalium im
ideò hæc duo ſpecie diſtinguuntur : ſed ſequitur perfectorum , ipſas quoque; quia ex materiâ edu
foluminodò ambo hæc metalla effe : argentum cuntur , requirere luam & propriam minùs ta
quidem imperfectè, quia poteſt perfici, aurum men perfectam , organorum corporis compolitu
perfectiſſimè, quia nequit in metalli ratione perfi ram , quæ compolitura, ſiue (vtdicam ) organi
ci.lofanti iuxtà ac viro conuenit hominis defini zatio , de illius indiuidui eflentiâ eſt . Inanimas ve
tio,vt & vitulo ac boui animalis: ſed infans adhuc rò res dumtaxat cenſeo requirere , materiam il
perfici. & definitionis mcmbra perfectiùs poteſt lam communem , & præcipuè conſtantem parti
participare : non tamen infans & vir ſunt hominis bus homogeneis eiſdem efle & perfectius diſpo
Ipecies :idem de aliis metallis, & auro ſtatuendum , Elitam,ad plumbi , ſtanni , argenti vel auri formam :
nam alia illa natura ad hoc inſtituit , vt qucant ad quia formæ iſtæ ,non ad compoſituræ vel organo
auream perfectionem progredi. rum fabricam , ſed ad qualitatum primarum ma
Verùm hic nouæ ſuboriuntur difficultates, no iorem minoréinue participationem , conſequun
ui ſcopuli aſſurgunt.dicat enim aliquis,hinc ſeque tur. Si plus habeant terrenæ adınixtionis , fient
retur. naturam fic fæpiùs à ſcopo ſuo aberrare, ferrum , æs , plumbum ; ſi plus acrei liquidi , fient
quàm finem ſuum confequi. quod conuicium fer ſtannum ,argentum , aurum . Conatur quidem na
retur in Deum . Naturæ quoque aberrationes tura ſemper aurum producere; ſed ,cùm nequit eò
de ſuis inferioribus , more ſpecierum , non folent mineralis decoctio pertingere , contenta elt alio
prædicari , quia natura non multiplicat rerum im rum metallorum Igeneratione pro modo virtutis
perfectarum indiuidua . vt videmus monſtra ſte & materiæ proximæ difpofitione. Si non fatis
cilitatis damno multata. hæc autem metallade multum adfit fulphuris lubrilis ac rubei , adfit

tamen
! LIBRI I. CAP. V.
V. Q. 11. SECT. fff. 35

tamen fatìs hydrargyri ſubtilis & albi ; fier ar- | A lapidum ex genere ſunt , etiam funt illıquabiles:
gentum : fi verò vis ſulphuris excedat, & vnctuo guia non habent humidum vnctuoſum , vt me
Tum illud liquidum omni Gt ex parte probè dc. talla:ſed aqueum , quod igne difflatur , I lic Alb .
focatum , producetur aurum . Vltimò obiiciunt , non dari caufam fufficien- Magn. in
Tertius illorum aries erat.Numquam conquie tem , quæ hoc operetur : cælos enim naturaliter S.Metaph.
ſcere naturam , fponte ſuâ : ſed moueri & moliri hæc metalla in venis producere per calorem , &
doncc perfectionem fuam fit indepra : metalla frigus : non quâ calor ille vel frigus qualitas tan
verò hæc apparere omnibus,ctiam preſente causâ tum cft , Gue calor aut frigus: ſed quâ eft orga
efficiente,in venis ſuis conquieſcere, nibil ſolici num ac inſtrumentum cælorum , in cuius virtute
ta , vt in aurum transformentur, licet enim cen agir . hîc verò nec frigus adelle in Chemica ope .
cum anois illic permaneant non impedita , num ratione : nec calorem operari vt inftrumentum
quam tamen magis illa aureſcent, led in ſuo fta agentis principalis , quia hic non adeſt agens
tu permanebunt, ferrum , plumbum , argentum . principale. Reſpondeo ,defrigore iam diximus.de
Si lic igitur quieta iacent , ſuam nam nacta ſunt calore verò dico hunc agere vt inſtrumentum
perfectionem . Reſpondent Chemici & benè re ignis; & eſſe ciuſdem ſpeciei cum calore cæleſti
Ipondent, nos hanc commutationem deprehen- Bleu elementari. Agens autem principale eſt fe .
dere non poſſe: ſed cur nequeamus,incredibilem men auri ipſis mccallis inficum : quod ſemen ca
reddunt rationem : quòd ad alteriusmetalli in au lore fouetur, & adoleſcit in aurum. Probatio ve
rum metamorphoſin millenarium annorum rein rò huius , non incumbir alia , quàm ab experien
pus requiratur. Quis hoc illis definitum tempus tia, ad quam alchimici ſolent prouocare. Colemus
reuclauit ? quis credat cùm ad cæterorum metal. cnim à poſteriore probare vim ſeminis alicui rci
lorum perfe &tionem , curſus viginti vel triginti infuifle, cùm genitum ex eo aliquid & ex poten.
fufficiat annorum : Maior ergo in agro forman tiâ eius in actum deductum cernimus . Denique
do mora , ſed non tor ſeculorum admittenda. conclufio noſtra dumtaxat exigebat , nos often
Sicut autem herbarum & arborum incrementa dere naturæ rerum hanc non effe contrariam
non cernimus dum creſcunt : ſed creuiffe depre Chryſopæiam : neque id argumenta aduerſario
hendimus : ita larons eſt alteratio hæc & commu rum convincere.quod puto luffi ienter oſtenſum
tatio metallorum : quæ , non , dum fit , ſed dum à nobis. Hæc de primo axiomate .
facta eſt , cerni poteſt: quod verò illam non cer S E C TI O II.1.
dimus , impatientia fecit & cupiditas , dum ma
lunt homines præſens lucrum minus capere , & De eâdem efficacitaie.
C
qu . le eſt metallum effodere: quàm ſpem prerio Smi1 T 2. axioma , longe probabilius eft, poffe alchi.
redimere, & illam tam longinquam opperiri trál. micam ariem finem fuum confequi, & alia in all
murationem . Sed cur ad hanc , fornaculis & fol rum igne tranſmutare : quam non polle.
libus ſuis ſe triennio peruenire poffe Fanianus & Dico eſſe probabilius,quia reuera id non proba.
alij gloriantur , fi non niâ luſtris aliquot exa &tis tur apodidicè, ſed tantùm tópicè . loc tamen , vt
id poreit natara ? cauſam puco , quia in terræ ve moraliter ferè conuincant rationes .
nis plus liquidi humidi affluir , & calor quoque Primum argumentum , quo conclufio proba
agir lenirer ac paulatim : hîc in chryſollo , nihil tur , pender ex fupradictis , quia contraria nega
adAue liquidi : quare quicquid reſiſtit, & reuo ciua habet argumenta non concludentia , imò nec
cat curſum efficientis caufæ , id facilius hic abfu admodùm vrgencia.

mitur : ignis quoque eſt continuus, & non impe Secundum , quia multarum rerum cauſæ natu
dirus , & quantum poteſt vrget. Præterea non rales nos latent , & poteft hæc eſſe de illarum nu
numquam aliquid auri maturi & perfecti artifi mero : multa quoque fiunt naturaliter , quæ quis,
ces admiſcent , vt ficars adiuuans naturam , cau proprer cauſarum ignorationem ,li facta certò ne
ſa fit velociùs reliquum conuertendi , vt notar D ſciat : vel negec facta , vel non facta naturaliter,
Treuilanus , libr. de iranſmutas. metallor. ante me. contendat .
dium . Ex his apparet admodùm probabilem effe Tertium , quia Magorum illa induſtria , qua
ſententiam Calliſthenis, Alberri Magni, & Che motarunt angues in virgas , & è conuerlo : iuxta
p Alb.Ma- micorum , vnicam eſſe perfe &tá metalli fpeciem p. D. Auguftinum a naturalis mutatio fuit mirabi- a libr.z.de
gai libr. 2. Sed pergam effe liberalis ac comis :cſto : ſpecie lior tamen eft hac, de qua nos agimus . Trinit.
cract.1.c.7. differant meralla , quid rum ? ſpeciei ( inquiunt ) Quartum , quiacalor ignis vim habet transfor
Gebri,Ró- in (pecicm quæ non fit alteri lübordinata immu. mádimecalla per varias alterationes,liquationein,
Carij. Van- tatio impoffibilis eft naturæ . Nos mox non ellc ſeparationem ,congregationem , & alias huiuſmo
noccij, Bi
impoßibilem oſtendemus. Nec ad rem facit illud di: ficut & calor natiuus,cibum poreſt variè con
ringuccij. de ſubordinatione,Reucrâ enim multorum
& alior. com
formare ,priuſquàm augeat & incrementum præ
muratio oftenditur, quæ fic ſubordinata non ſunt: bcat ipli alito.nec minùs cft mirada illa cibi,puta
& ſubordinario iſta codem modo poteſt intelligi pomi, in carnem :quàm hydrargyri in aurum com
de plumbo & auro ,ſtanno & argento : quo illi de mutatio.Denique lingulas illas alterationes con
his intelligunt, quæ in tertia ſect.producemus. E lideres ; quas Chryſopæi requirunt , etiam qui
Quartum argumentum eſt, ars iſta ncquir ve plurimas ; nullam inuenias , quæ vices ignis in
ras gemmas transformare in gemmas alias veras . materiam diſpoſitam agentis excedat.cedo com
ergo nec meralla poteſt in alia. Refpond.geinmas, quæ illarum ? quod G lingulis par , cur non luc
G quæ fint liquabiles , poffe ad maiorem fortaſſis celliuè omnibus , cùm eius vis non recundatur,
redigi perfectionem : non tamen in alias diuerfæ ggeſtis ſemper nouis fomentis ?
fpeciei murari poffe ,quia non poteft ignis quem Quintò , perſuadere id debent intellectui non
liber inducere colorem : nec gemmæ ad gem malè diſpoſito ,cùm variæ ſimiles experiétiæ ,tum
mam ca cognatio eſt, quæ mctalli ad metallum . plurimorum id ſc conſecutos aſſerentium aſſer
Gemmæ verò pleræque vel potiùs omnes , quia tio. hoc pofterius probabo fe & ione ſequéti: prius

verò
ITIONVM MAGICA
RVM
36 DISQUIS

verò probatur ,iis quæ fusè retulerunt Scaliger | A ſcuntur “ : multò igitur faciliùs poterit metallam
b & Benedict.Perer primùm ars poteft gignere vnum , in aliud eadem applicatione commutari . hef Scoci ,
bº exercit. veſpas , ſcarabæos crabronéſque ex cadaueribus, quia longè minor eſt metallorum differentia, Lycheti, &
23 .
c quæft.de & ex ſtercor animale ium : immò & ſcorpi ones ,ex quàm inanimis & animati.Scd Diabolus nullum communis
alchim.l ib. o
herbâ Bablic ritè pofitâ & colloc atâ certis locis : huiufm odi effectum producere poteſt, qui natu- vel 8. &
de Magia. ſed viuentia hæc funt excellentiora metallis :po ræ vires ſuperet :vt cóftat:alioqui pofſer vera ede- probab. li.
a
terit igitur & metall . Dices in his homin em ar te miracula. ergo cffcctus huiuſmodi naturæ vi . 109.9.14.
m
te tantù materi am æ
materi appon ere , cætera res noa ſuperar. Igitur poteft fieri vtveldocente
Diabolo ,vel induſtria & ftudio tandem homo ad
naturam per putrefa &tioné & calorem ſolis pro
ducere : Verúm in noſtro quoque caſu manum hanc cognitionem pertingar,
tantùm homo adhibet , cætera calor ignis in ma
teriâ efficit, & ,quæ in eius potentiâ latebant,edu SECTIO I.
cit. 2. aurum ex auripigmento produci arte Pli
An aliqua narratione constet aurum hac
nius auctor eſt , vt diximus. fi dicas auripigmen
arte factum ?
tum venam eſſe auri fterilem ac inopeni ,hoc eſt
d.cap.4. B
aurum imperfectum , vt ait Fabianus :hoc ,vt di Vllum ,
d libr.de re cirur ſine probatione,negari quoque poteſt.Nam
metallica. plus videtur differre ab auro ,quàm cuprum : nam nullas hactenus effectum conſecutus ? cur omnes,
cuprum metallis annumerandum , illud verò po oleú & operam perdidere? nónne moraliter hinc
tiùs coloribus ac tincturis. 3. ex quis calore for colligimus , id efle inpoffibilibus annumeran
e Scal.
nacis Cayri ſolent pulli educi , non ſecus quàm dum.2.quia , quæcumque adferuntur experientix,
foru matris : cur non & hîc fornax ſuppleat vteri nituntur teftimoniis ipſorum chymicorum , qui
terræ vicem : li dicas , ouum natura ordinari ad bus minimè credendum : tum quod in cauſa pro .
pullum , & eſſe pullum potentiâ : contendunt al pria , tum quòd mendicitas & paupertas fidem
chimici idem efle plumbum auri reſpe & u, imò detrahat,tum quod (pe faſcinari & imaginationis
& argenti :ideóque ſolere hæc metalla iuxta inui vehementi apprehenſionc,putanteſſe aurú , quod
cem reperiri. Sanè Plinius dicit'venam plumbi , non eft , vt ait pontifex loannes 22. 3. quia pol
fli.33.c.6
quæ vicina ſolet elle & contigua venæ argenti, ſunt elle operationes,vel fraudulenti & decepto- la Extraua.
vocari galenäm . Sed & ouum quoque magis dif riæ , vt fuit Bragadini Veneti Alchimia :qui in de crimin.
fert à pullo , quàm inter ſe metalla.4 . Naturaliter Bauaria ſupplicio affectus anno 1591.corã omni- Falti.
videmus multos vermiculos mutari in volatilia, c bus iinpofturam fuam confeffus fuit: fe ex aurira- cap.13.
vtpote muſcas: & tamen reptile & volatile , plula mentis pulueribuſque quos mixtos carbonario
quàm fpecie diſtant. 5. vt natura producir falem , pulueri habebat, aurum ſuum liquaſſe. Quare ca
bitumen , & atramentum : ſic etiam illa nobis ar uendum ne lectorem decipiat deceptus ipfe Vil
cificum exhibet induſtria . Si dicas (pecic differre lamontius, pertinaciter defendens,veram fuiſſe &
hæc ab illis : contra vrgebo: cùm ealdcm habeant finceram Anton . BragadiniChryſopæiam : cùm
qualitates ( quod docer experientia ) non magis enim illa fcriberet , nondum dies fraudem huius
differre , quàm pulli quos fornaces Cayri produ Cyprij plani aperuerat . Vide que de illo Villamon
xerunt,à pullis adpecoratis à matre.6 .Pliniusau trus itinerarij libr. 3. cap. 28.vel poffunt eſſe prodi
ctor eſt criticum & filigincm in inuicem commu giofæ, dæmonc faciente.4.quia hanc artem nemo
tata . dices ,folis accident : bus ea differebant , ea vmquam calluit: quod patet , eò quod nemo le
g libr.z.ad démque fuiſſe ſpecie ? Galeni & quidem ſententia vmquam dixit vleimum eius effectum conſecu .
Glaucum videtur , ſed multis id non probatur ,eſto tamen : lum: nemo etiam verbis vel ſcriptis eam alios do
cap.7. cere potuit . His illi pugnant.
hoc li verum ,quid ad 7.Nam Theophraſto lolium
quoque in triticum fuit mutatum : loliúmne hoc Si conclulio . De fallo aliquos hac arte verum
tilucítre triticum fuiſſe dicent:quo autorerſcimus Danrum fecuje,vide:ur effe valdé credibile.
enim quid inter triticum & lolium interfit.8.cal. Probo, quia tot ea de re narrationes ſunt diuer
chicim in milj murari , ſatis notum cft, veriſimin forum , ve videatur procacis animi & perfrictæ
lius etiain ea ſpecie differre,quàm idem elle. 9.la frontis, nulli credere . adfcribam quæ nunc mihi
pideſcere ligna , li in fontes certos incidant :no ad
magnum . Cælius Rhodiginus auctor elt ", ſuo b libro 11 .
runt Arduennæ : & lignum fit caudexque ,qui ne tempore in Gallia quendam ex infima plebe ho- cap . 13.
clo. Andr.
get . Bene'eſt non negant aduerfarij : Sed hanc di . minem , mirè ſagacem ,modum excogitaſſe, quo in additiú .
cent foriè commutationein in deterius , viuentis chryſulcæ aquæ vi, ex metallo quolibet aurum ad Specul.
nempe ligni , in lapidem vitæ expertem : mortem ſecerneret: & addit tales artifices vocari Chryso-
titu.de cri
hanc efle quandam ligni . faciliùs res degenerare plynias , officinam verò Chryſophyſium . De Arnol-
min.
Oldrad. falli.
quàm meliorentur. Vigeo , etiam meliorari , nam do Villanovano referunt grauiſſimi luriſconſulticoff.74. de
in Scoria cx putridis nauium fragmentis, & ex ' , eum virgulas aureas chemica arte produxiſſe,ſortií.Abb .
arborum fructu in mare deciduo ( res eſt vulgo quas omnium examini ſubiecerit in aula Ponti -l in c. ex tua
noriſſima , & probabitur libro ſequ .) gignuntur ficis, & ideò concludunt chemiam veram eflc ru de for
til. & ibid.
anares. Si tam admirabilem effectum tranſmuta- Eſcientiam . Obiiciunt , Alnoldum fuiſſe valdè ſu- Bald.loan:
tionis aqua nobis exhibet: cur ignis efficacitati, ſpectum familiaritatis cum dæmonibus": & ideò Platcan . in
cuius maior longè vis eſt in agendo, malignè de veldæmonem hoc verè feciffe, vel faltem verum 1.1.C.de ar
trahimus : Herodotus etiain ſcribit platanum in aurum ſuppoſuiſſe.Refp.has elle inalicioſas conie- gent, prec.
oleam vereiſle : & alij cadauera , ia ſtatuas Talis, cturas. Si lulpectus Arnoldus , quomodo non in theſ.infer,
de quo plura dicam lıb.2.9.18.in fine. Romana curia , vbi affiduuserat ,comprehenſus, libr.ro.
Denique notiſſimum eſt poſſe ſaltem dæmo vt maleficus, & caſtigatus?mera autem coniectu - d Penna
nes producere , per applicationem naturalium ra eſt, dæmonum verum aurum fuppofuiffe. Alij ad z.p.Bi.
agentium , nonmodò rcs inanimas ,fed & anima dicunt examini ſubieciſſe , hoc eſt obtuliffe: non red .Eyme
lia in perf.cta , quæcumque ex putrefactione na verò quemquam veritatis periculum feciſſe. pri. riciq.11.
mùin
LIBRI I. САР. V. Q. II. SECT. IV. 37
mùm explicatio illa verbo non congruit, deinde , A apud Cedrenum ille frenum aureum confecerat,
quis credae illo offerente aurum ad examen , ne quod Analtaſio Imperatori obculit : ſed videtur
ininem Romæ periculum feciſſe ;ego verò, inde; ilte præſtigiator potiùs fuiſſe quàm Chymiſta ,
quod non fcribitur ab auctoribus illis falſum au poſt primam operis huius editionem incidi in
rum deprehenfum ; probabiliùscrediderim expe librum And . Libauij medici , qui p... fingularium ,
rientiam Arnoldo ſuffragatam . Sanè id confirmar Syrraxi 11.de re metallica, plura teſtimonia reculit.
quod de ipfius cum Rayinundo Lullo concerta Nunc ad obiectiones reſpondeamus. Ad pri
e vol.20 . tionc auctor Theatri humanæ vitę tradidit '; Ray mum ;multos ego coinmemoraui, quos non Che
lib. z. mundu hunc Balearicum ,hominem acutillimum , mici tantùm ,fed & medici & I. C.grauiſſimi te
multis rationibus demonſtraſſe Villanouano artis ſtancar rem ipfam factam exhibuillc, Arnoldum ,
huius éduvauiar , cum Arnoldum diſputandi per Lullum , Taruilinum.Et hodie nominare poſem ,
tæſum ;quin potius, inquit, te ſenſu craſtinâ con quos noui viros graues , in dignitate politos , &
uincam die : quæ cum illuxiſſet, merainorphohim Deum timenttes ; qui de fcipfis idem profitentur
illiocularâ exhibuit fide: qua ille motus,hanc ip Quos mentiri , vel impoſturis, aut præſtigiis , aut
ſe artem amplexus , mulia de eâdem ſcripfic opu dæmoniacis artibus vti , numquam in animum
ſcula,ante annos fermè 250. De hoc Lullo fcribit B meum poflim inducere : & fint iniuriis viris ho
fR. C. in quidam noſtri temporis medicus : no alchimiſta ", neſtiſſimis , qui qucant id ſuſpicari. Ad 2. dico ,
Nomécla
tore inli Hunc ego inquirendo comperio apud Anglos , re gui Pont . loqui de gregalibus , fiue fece illa Chemi
gniū ſcrip. dem vera preſtuiſſe, quod ſuis libris profiterur :6 in corum , qui lucrum captant , & auidicare pecunia
arce Londini, iuſſu Regis probatiſſimum aurum confe. in præceps ruunt : non de iis qui honeftam inde
ciffe :mibig genus rummi oſtenſum eft, quod adhuc rerum naturæ cognitionem dumtaxat petunt . Nec
appellãi Nobile Raymundi,auri fcilicet puri ca obry verum eſt,nullos nila mendicos vel pauperes huic
zi , ſumman indicature. ] Idem auctor Theſauri, ſtudio incumbere ; quod Principes viri multi non
hoc etiá narrat de Bernardo Treuilano; cuin cùm fugiunt. nec etiam paupertas omnis à reſtimonio
initiò fruftrà magnas opes in hac Chryſoplynricâ atcet : fed tantùm , quàm vilitas aut vitiofitas vi
prodegiſfit; tandem accuratiore ſtudio conſecu tæ dehoneſtar. Phocion pauper erat : plus illica
tum , ve biennio artem in opus , ſpem in tem , men iniurato , quàm iurato Paridi credidillem
& opere de deduceret.Hieronyin .Cardanusteftatur , Anto Teſtimoniuni in propriâ causâ reiicirur , ſed hîc
fubtilitat.
lib.de me nium pharınacopolam Taruiſinum , coram And . teftimonium dixere fcriptores,qui non erant Al
tallis. Gritto Duce, & præcipuispatriciis Venetis, ar- c chimiſta.acceperant illi quidem hoc ab alchimi .
gentum viuum in aurum coinmutafle , & eius Atis : led alchimici dicta ſua , factis probarant,
operis quædam adhuc exſtare veſtigia. Hoc Iulius Nec fanè domefticum teftimonium , vt nec alia
Scaliger , in contradictoriâ exercitatione , eludir aliâs inidonca , reiiciuntur, quando aliunde teſti
potiùs , quam diffoluit , dicens ; li hoc verum au monia habere non queunt h. Et quælo , vnde hîc h Pet.Ge
rum fuiflet , Venetos eum fuille coacturos Rei initium hiſtorix haberi potuit , niſiex ipforum rar. ling.
100.Hip
publicæ operam hanc nauare , vel artificium indi artificum dictis & relatione ? Ad 3.poffe aliquan- pol
. fing.
care . Quis enim Scaligero indicauit , Taruiſinum do efle tales, & fuiſſe: hinc tamen non ſequi, nul- 71.
eis non indicaffe :lanè crediderim Venetos , vel in las non fuifle tales. Ad 4. multos hanc artem yer
certi cuentûs fpem contemptiffe , vel præftigiis bis ſcriptisque prodidifle , & hodie eam tenere &
effectum adſcripGile.Tu,Lector ,ne idem ſentias, alios docere, li qui contingant in praxi errores,ni
accipe teſtimonium aliud eiuſdem rei , vt in Car hil mirum : quia facilè peccatur in iis , quæ ab
dani & Aragolij fide , hoc experimentum fter, ignis operatione dependent . Nec vllius artificis
Guilhelmus ifte Aragolius , vir philoſophiæ & eſt, in iis , quæ ab actiuitate extrinſeci agentis na
medicinæ apprimè peritus ,ftudiorum causâ dege- D turalis pendeot, ſecurum ſemper effectum ſpon
bat Patauij : femel , anno 1550. Venetias excurrit, dere. Nec vlla quoque ars alia ,in qua quis mente
& honoris cauſa Hectorem Aulonium , matheſis lanâ perfectionis vltimum apicem ſc conſecutum
& medicinæ laude clarum , inuiſit : ibi cuin intra aſſeuerer.ſemper aliquid diſcendum lupereſt: ne
alia Alchimicæ aurificæ mentio fieret, eamque que hoc huic arti peculiare, quod opponitur ,
Guilhelmus ſolidis , vt ipſi tum videbatur, argu
mentis lubruerer : Aufonius in ſeguiniem diem con QV Æ STIO II.
uenium indixit ,eoque ires patriciosVenclos è nobiliſſi
ma Correliorum gente adductos:ex co,Auro ,quod Tar * An Chryſopæia habenda cx numero artium
ufinus ſpeEtantibus paribus, hoc eft ,celeriter,non ma ingenuarum , an mechanicis
annumeranda:
gna interpofira mora , momento feciffet ,confe&tos an
nulos pe &tandos contreitandóſque exhiberé curanit.
? ple deinceps Arogalius Taruiſsum excurrenis, bifte Acilis eſt decilo , nibil in ca mechanicum effe
riam faktı didicit.Narrabat illed Gallo gwodam , Aro pratOer ipfam operationem , & igniariam illam ap
FACI
gofio facie ſimillimo, domi fua per aliquot menfes bo. plicationem : Theoricam vero fiue fpeculationem artis
ſpiraliter accepto ,cum ſe puluerem honorary loco acce- Elipſins phyſiologia in remotiſſimis latebris latentë,eque
Pille , fed vi eo tamquam arcano uteretur . Si verò non ingensam , equè ſcientificam elle natura fua,quam fie
iam priwari commodi , quàm publica fidei erga Rem phyſica : cuiuseſt portio non ignobilis : aut medicina,
publicam Venetam ftudio,co infcio,Venetias nauigafle, cui ſubferuit & ancillatur: eóque nomine acroamna.
hTheſaur. rem patribus indicaſſe:fecimen artis exhibuiſſe:prina ricis eo cpopricis diſciplinis annumerandam . Si verò
vitæ hum . tim quoque in Corneliorum edibus non femel .Interea conſideres ipſos Alchimiſtas , quidam illorum
quod de ſe vero Gellum illum infalutaris omnibus difceffiffe , ne meri ſunt mechanici, & Haturatij, ac cinilones:
fimilia Ferque ſe quidquam de eo ampliùs reſcire potuiſſe." ] Vi quidam verò philoſophorum nomen honeſtum
nelius te- des caufam cur Veneti non voferint Taruilinum , in primis ac laudabile , iure fuo fibi vendicant.
ftetur libr. & quàm inanis illa magni viri, led læpè iniqui Etli enim omnis Alchimiſta ingenio fimul ac ma
deabd.rer.
caul. Cardanomaltigis . fufpicio, Fortallis eâdem arte nu , vtatur : tamen id omni mechanico aruifici
conitilu
ONVM MAGICARVM
38 DISQUISITI

communc eſt , & manus præcipuam operis par- | A lulus cacodæmone. Illi abacti à chryſollo , non à
cem in illis vendicat : qui , principia cauſasque furore : rurlus magiſtellum adeunt, expoftulant
artis ignorantes, nec certum in rebus præparan primùm de iniuria :deinceps ſupplices fiunt, & vt
dis vſum , iuxra præcepta congrua & ſcientifica nunc ſaltem , meliore fide, quid agendum doceat,
adhibentes, tempus & carbones abfumunt; fuli pergunt obſeruare, demum ille nihil aliud retulit
ginoſ itaque & merè mechanici dicendi ſunt. quàm ,ftrenue laborate .
Sed qui in oleis , & aquis , & gummis, & auro ex Deceptorij effectus duæ Hiſtoriæ occurrunt,
trahendo,caufas & præcepra artis norunt: quibus prior præſtigatorius Diabolicus : poſterior ad de
freci effectum fibi pollicentur :ij,eth manum in ceptorios & emunctorios per humanam callidita
genio , & operationem fpeculationi adiungant: rem pertinet .
non mechanici, ſed philolophi dicendi : operatio Priorem fic narrat Cedrenus : Quidam ex co
enim illa, & manuum auxilium ,accidentaria ſunt rum numero ,qui chemicum ariem profitentur,callidus
ſcientiæ : vt in medico , & chirurgo ſatis eſt ma hominum oculos impostura prastringere , argentaris
nifeſtum . aliiſque obtulit manus pedéſquefialuarum , et alia au
rea ,dicens ſe shefaurum reperiffe: multófque ira de
QV ÆSTIO III. B ceplos ad pauperiatem redegir.Famâ vulgarâ capius,
e ad Anaftafium perductus , frenum equi ex folido
Ad quam magia ſpeciem perrinear?
auro conflarum ac margaritis conſerium obiulet . Sed
Què expeditum eſt reſpondere huic qua Imperator , freno accepio : Veomnes ,inquit, fefelle
oſtioni. Si alchimicus effe&tus verus non eft,, ris ,me profectò non decipics : ftatimque hominem,
quia falſum eſt aut apparens dumtaxat aurum : in caftellum quoddam relegauis, in gao iandern periis .]
pertinet ad magiam prastigiatricem ,fi verus eft effe nimirum omnia hæc aurca,nihil erant niſi per ma
Etus, tunc ant fit ope demoni , pertinet ad Demo giam facta oculorum ludibria. Poſteriorem de .
niacam : verum effectum voco, quandoaurum ve Icribit leremias Mederus , in Acroamat. Chymi
rum quis conſequitur: hoc autem poreſt fieri du ſtas duos ſocietarem initam pacto firmalle, vt al
pliciter, vel verã tranſmutatione,vel ſuppolitio. ter Chryſopæiæ certiſſimam artem ſetenere pro
ne : quando hoc facit dæmon ,poteſt etiam reduci fiteretur, alter rhizotomum ageret , ſeu agyriam
hoc factum , ad præftigiatricem : quando illud , empyricum , & inter cætera (cobem auri atro infe
non niſi, vt dixi, ad dæinoniacam . Si verò verum ctam colore, pro lunariæ puluere , venderer. Er
aurum , fine ope demonis homo extrabit pyrotechnia neltus Badenlis Marchio mirè deditus erat pyro

ſua tuncalchimia pertinet, fecundum fe propriè, ad c techniæ , hunc ergo prior ille adit , & circumue
Magiam naturalem : per accidens ad artificioſam . nir , aureos montes pollicitus, & atria diuitis Cre
2. Arogo- Nama, quiad ſupernaturalem referunt, propter li , parantur oinnia, & iam ille , cætera bel è , in
fius &
cælorum influxus: illi meo iudicio falluntur: nihil quit : vnum dumtaxat opus , Reſch vocant ( He
Svinger.
enim hîc cernitur,vt oſtenſum , quod naturæ vires bræa voce ) huius pulueres faciles inuentu , apud
excedat. Naturalis ergo alchimiæ exempla , iam quemuis pharmacopæum , vel rhizosomum . Mar
1b fup.9. 1. nonnulla propolui ". Dæmoniacæ refere vnum chio pucrum mittit : commodùın in palatij aditu
Ifect . vlt . auctor demonomaniæ c: ſe ex Guilhelmo Coſtan ille alter merces ſuas expoluerat : & vt folent hoc
clib.3.643 . rino , famoſo alchimico , audiuifſe ſocios iplius , genus , nihil fibi deeffe Stentorea voce prædica
cùm perdiu flantibus, Ipes ſpecieſue auri often bat , adit eum Principis puer. Ille Reſchexpromit
deretur nulla , conſilium à Diabolo petiiſle, rité de pixidula fumola, & pro ſolido appendit, &
ne operarentur , & optarum finein contingerent: qua quid foret obuiuin ac conculcatum , addit Tu
an in aliquo peccatuin ab ipfis effet, quodmetal perpondium . Puer Domino refert.'mpoſtor eum
lum arceret expetitum . Diabolum ( vi folet Jlate puluerem infpergit hydrargyro , & aurum verum
broſum dediſſe reſponſum : quàm breue,tam am . producit , ſed quod liquatum ex puluere , fit exa
biguum : Labordte ,laborate.hoc illos pro fecunda D men , verum auruin deprehenditur. Marchioni
po'licitatione arreptummirè animalle :ergo per res mirè grata, & ipſe in magiſtrum beneficus ac
rexifle in Alando , & foroaculis continuand s , id gratus probè donatum dimittit. Chryſopæiam
que adeò ftrenuè , vt in nihilum cuncta redege. pergie vrgere : feliciter , quamdiu Reſib durauit :
rint : parati nihilominus pergere , & ad imum cun vbi eiusreſiduum paràm fuit: vndique conquiri
ctam rem decoquere , & pro philoſophico lapide iuſſit auriprolificá hanc materiam . Negabát om
bona cuncta dilapidare : nili miſerius dementiæ nes ſe, quis puluis, Reſch diceretur, audille vel di
Conſtātinus ſuggeſliſſer,morem hunc eſſe dæmo diciſſe vmquam , iraque Marchio quod ſuperaret
pis, vt decipiat amphibologiâ fignificati: cùm la igne ſolum liquat, & auriſcobem , impofturám
borare iuflit, hoc voluifle: delifterent ab irrito que fimul deprchendit . ] æquè lepidum eſt quod
conatu , & ad honeftum opificiuin aliquod ſe trál. narrat.probe copertum Gomes à Medis lib . 2.de
ferrent, in quo certius operæ prcijum cerneretur, ſale , his verbis : Siquidem fuperioribus annis dum
fic ille. Sed alij paulò aliter narrant , idque ſe ex agerem Lutetia , aderat vnà etiam ftudiofuss quidam ,
ore Natalis , qui Conſtantini focius fuit , acce quiſquis ille fuerit, faris mihi notus , iámque conſtan
E
piſſe ,bonâ fide,fcribunt : hos operarios auri aui iis cialis homo , atque in omni re , ſcientia doétiffi
dos familiarem paredrum lub ſpecie vnius nym mus, experientiſſimúsque, ſed qui ingenio effetad fin
phæ exciuifle, & lacro carmine lapidis confectio gendum acriore :ad perſuadendum viro quampar fuis
nem ab co poſtalalle, dæmonem iuſtiſſe , vti ex ſubuliore . Et qui variis , tametfi negotiis implicitus
ſex metalli've dicunt Janiſatis,hoc eft æquali pro Chymica ramen arle , quam occuliè exercebat , mirè
portione '; & hydrargyri certâ mole mixtis ,ma delectaretur. Is puero Franciſco Gallorum Regi fa
lagma componerent, cùm itaque hoc igni impo miliaris valde gratus atque in oculis erat: ac , quo
( uiffent,ecce tibi, fraudis miniſter, carus illeMer tempore diuturnum illud et exitiale bellum apud
curius, more grandinis cum coniiri metalla huc Belgas, anno . 1542. ab eodem Franciſco commotum ,
illud'diliicit , & fpe: n ſimul eorum : cachinnanrel à Carolo quinto Cafare confirmatus vigebat: è Gal
lsa ille
LIBRI I. CAP. V.
V. . Q. IV . 39 .

ba ille in Belgas profe &tus eſt, atque Hespanum fefi- A dens, tandem annuit :atqueſub crepufculo vefperit
mulans idiomate confifus, Louanium primo , quo ipſe no ad fe numinos , adduci iuffie : fucréſque ad y fum
paulo antea eiufdē cauſabelli è Luteria pulfusmere profetto qualınor aureorum millia allaia : nan resto
ceperam : deinde Antuerpiam fe contulit,vbi domun monio mibi funt, qui adnumerarunt. Quos ille ac
culam conduxit , in eaque fornacem cum reliquis in cipiens: atque ad preparandos eos integrum dari fi.
ſtrumentis Chymicis fecretò construxit : iamque con bi dem perens , mercatores dimifit :ftatimque fub ip
uocatis amicis, atque imprimis quatuor ditiſſimis fi ro noctis conticinio adnriſis equis quos praparari iufc
bi nouis Hispanis mercatoribus: horum in negorian rat , quam celerrimefe in Galliam intulit, atque Ly
do tarditatem exprobare , a ! que ad maiora eo , com teriam tandem entus peruenit. ) Hæc ille : fi
pendia excitare cæpir . lenſſe quippe fibi artem pro nis non forer ſcribendi , ſi quæ fingulis die
( feffuseft , qua brebi ac compendio,Jinéque periculo, bus talia contingunt, vellem perſequi . Vilius
o nauigatione,ditari ipfi amplisſimè , aique vel Mi erit , quod reliquum cft , & ad animæ falutein
de, Créligue diuitias nullo negotio ſuperare poſſent. ſpectar, diſcutere.
Idque ad oculum prompiu ſe monſtraturum ex peri
mento, fi auri fibi numi guindecim , boni , probaliga QV Æ STIO III .
ponderis preberentur. At illiprotinus totidem liben- B
iſſimè erogarunt. Itaque acceptis ille numis , vnum
Licitáne an illicita fit alch mia ?
quemuis ex mercatorum pediſequis ad fe accerfers
iubet :cui intranti ,duobustantùm regalibus impen
is : vade , ingait , in domum , qua prima occurra! Rohibitam cenſuit Angelus de Clauako, a a in verb..
pharmacopola , à quo pete lapidem , qui Onaſtros ap
pellatur , qui tametfi vilioris fit prely , tamen vi duntaxat P. Valencia eò inclinat , vt faltem ra
umas citsus , totum impende. Quo abeunir heus , ait, tione circumſtantiarum fit illicita & pernicioſa :
ne lonjam nobis moram facias , ito reéta ad eum , qui idem P. Pererius cenſuit : vterque locis ante ci
1
e regione porte maioris templi confiftit , vidi quidem tatis .
heſterno die eiuſcemode lapides praſtare apud hunc, Licitam verò nec vllo iure prohibi'am , im
longè præftantiores quàm alibi. Afturè namque ille mò & inter artes merallarias à iure ciuili rece
rem omnem , ac perquàm caxie prexenerar. Nam pram ,communis eſt ſententia iuris interpretumb. b Oldradi,
maſam quidem auream triginta pondo auri probarij . Pcdetentim progrediendum : nam facilis hic in loá. Andr.
Abbat . &
ſimi csegerai , eámque in modum lapidis compa с via lubrica , lapſus . Baldi locis
{ łam , variis appingi fecerat ,atque circumue tinico Prima Concil . Nullo iure in foro fori hæc ars lu. citat . q .
loribus : quam eodern noto ſibi pharmacopole , fortè videtur proh : bıta , vt non liceat eam exercere , ex de- 1. fect: *
Alberti, de
doli conſcio , lucriga participi, commendarat : daia fenfione inris pofitiui. Rolate in
teffera , di cuiufciúmque perenie Onaſtrum lapideno Quoad ius ciuile & commune Romanorum ver. alchi
quanıulociimque oblato pretio exhiberet : unde'oscur. ( de communi enim iure nunc loquor , non de mia ,Gui
renii pediſſe quo lapisefi datus, atque ad manus Ar particularibus locorum ſtatutis , vel regnorum do. Pa
chichymiſte ( dignus eft enim hoc titulo ) perla!us. lanctionibus ) res eſt cxpedita : nec vlla coniti pæ decil.a
388. Fabi
Tumille lapid. m oftentans, ac ſeſquipedalia de cor turio talis reperitur . Quod ad ius Canonicum , ni tracta.
ba proferens , iubet accendi fornacemi , nllas educi, in videntur obftare duo canones , nempe , cap. Epi- de empt . &
!
Strumenta apponi , quin lapidem inungere , laruaré ſcop. 26. quaft.6.c.ſpondent,in extrauagant.com- vendi.9.5.
Zanetini
que cæpil, Demum oblatos ſibi aurcos dentibus pre mun.libr. 5.de crimin . falſi. Sed , li bene conſide ca. extrau .
meb.at , poft mall -clis tundens, cum quadam iaci res ,neuter canon conuincic intentum . Nam d.ca. deaccular.
sa verborum inieriect one,in ollam immitrebar. Qui. Epiſcopi, tantummodo damnat eos qui credunt Thomæ.
bus rebus prestatorum oculos in fe, non intentos mo-jd perſonarum tranſmutationem in varias feiarum Artoncini,
do : ſed quafi collegatos tenebat. Ex quo illi, caca ſpecies fieri: quod & ratio docet addita : ſiquidem quodá de
duce charuia, lapidem curiosé luſtrare oculis , ſum ( ait ) Satanas transformat fe in varias fpccies te Gilio .
moperè admirari, ſpe ſimul exſpectarione accen rarum . ] Non cſt igitur cur ad quamliber ſpeciei
di, bortarique ſe inuicem , neque cunctandum expe in fpeciem tranſmutationem canon extendatur.
rimentum fucclamabant. Tandem commiſtis aureo Et licet eò extenderetur , dicerent alchimici ſ
cum lapide aureis quoque numis , vniuerſa educta non credere hanc à dæmone , ſed à natura fieri
mala , excretisque per ignem coloribus , iam non la metamorphoſim : nec eam efle veræ ac perfectæ
pidem , fed aurum purum parum ipſa referebat. (peciei ', in aliam perfectam ſpeciem , ſed imper
Queillico per duos ex mercatoribas ad aurifices de fecti & inchoati in ſuam perfectionem . Fortiùs
laia eft , eaque probata fatis triplum habero inuen ſtringit alterum illud cap.Spondent, nam illud di
12 est ex auro puríſima , argue'aſtimatione primo. ſertè alchimiain prohiber , & infamiæ carcerit
Qur nuniio allato domum , atque occluſo poft fe oftio: que pænam præfigit, clericos etiam poflellis be
intra omnes exultare latuia , ae triumphare gaudio neficiis priuat , & ad capienda reddit inhabiles.
expituni. Quare mutuo fe imprimis iureiurando Refpondet Arfoncinus , Pontificem egifle tan
atrinentes , ne cuiquam hominum hoc tantum ar. E tum de iis , qui Sophiſticè tranſmutationem con
canum relegerent : prouinus experimentum , quod fingunt : tamen Canonis verba fatis clarè indi
pluſquam pro comperio habebant , non denis an cant cenſuiſſe loann . 22. nullum à quoquam eo
plius, cenieniſue , ſed millenis , & eo plus aureis rum verum aurum fieri, & ideò omnes pro im
iterandum cenſuernnt. Iamque ſe toros Archichy-. poſtoribus habuifle ; fic enim verbo tenùs ha
millæ , tamquam alteri Plutoni pecuniarum Deo , de bet ſanctio ; Spondent , quas non cxhibent, dini
mouentes, precibus ab eo perierunt , ut millenis ab tias pauperes alchimista : pariter, qui ſe ſapientes
unoquoque oblatis aurei experimentum geminaret: existimani in foueam incidunt quam fecerunt .
nam ſi fuccederet , iam non per chiliadas , ſed per Namn haut dubiè huius aris a'chimia profeſores al
myriades ipfum deinde experturum . Quibus ille terutrum ſe ludificant : cùm fua ignorantia conſci
lenté, alque grand or bus quam antes verbis refpon eos , qui fuprà ipfos aliquid huiuſmodi dixerint , ad
D 2 thalten
40 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

mirentur : quibus cùm veritas quaſua non suppetat, 1 A ſin hac operatione inueniuntur.Hæ fidelint, non
diem cernunt, facultates exhauriuni, ijdemque verbis video quid reprehendi queat : fed quia vix vm
diſſimulant falfitatem ,vt landē,quod non eft in rerum quam detunt omnes , rarò fit vt alicuius ra
natura ,eſſe veru aurā vel argenii ſophistica tranſmu tionc non adfit vitium & peccatom . Idcò dixi ,
latione confingant : eóque interdum eorum temeritas pleriſque perniciofam illicitam cenfendam .
* Sic legi- darnnata i damnanda progreditur , u : * fidis me Sed quæ iftæ circumſtantiæ ? præcipuæ & ca
tur in edi- tallis cudant publice monete characteres fidis oculis, pita cæterarum : quatuor : finis , modi, tempo
tione etiá
e non alias alcbimirum fornacis ignem vulgum ris & perfonæ .
Plantinia
na & Ro- ignorantem eludant. Hac igitur perpetuis volentes Si finis fit lucrum , & auaritia : illicita eft , quia
mana , ſed exulare temporsbus , hac ed Etali conſtruisone fan lucrum ex hac arte eſt illicitum , non enim licet
hoc auro vti ad commercia contractulue , vt fta
depraua te cimus : ut quicumque buiuſmodi aurum vel argen .
ac mutile.
tum fecerini , vel fieri ſecuro facto mandauerint, tuit loann . 22. Intellige, ſipro vero auro quis vei
Valencia
cõiicit le- vel ab hoc ſcienter i dum id fieret ) facientibus mi . vellet , nam hoc illicitum contendunt communi
géd. Gietis,niftrauerini, aut ſcienier, vel argento , vel anro vſi ter DD . de hac re fcribentes a : & meritò , nam a Sic D.
Thom. in
facili mu - fuerint vendendovel dando in folutum : verum tan aurum iſtud vel núquam habet proprietates om
tatiõe. Sed 2.d. 7.9.3 .
ti ponderis aurum vel argentum pæne nomine in B nes veri auri , vel id adeò rarò contingit, vtcen 3. art. 1.&
adhuc re
liqua mé-ferre cogantur in publicum pauperibus erogandum : ſendum fit non contingere , quare tam verifimili 22.9:77.a.
cauſa dubitandi exiſtente , non licet in commer 2. ad 1. &
dola ma- quantum alchimirum exiſtai , circa quod cos aliquo
nent. ibi Caieta.
pradi& torum modorum legitime conſtiterit deliquiſ cium deducere , vt verum aurum : vendi tamen
. & Fu
re : facienusbus nihilominusaurum vel argentum al poſſe pro auro alchimico , & iuxta æſtimationem mus in su.
chimilum , aut ipfo ut pramittitur fcienter vienti peritoru aurifabrorum, nemo DD.illorum negar , Fabianº d.
bus perperua infamiæ noia resperſis. Quod ſi ad neque negandum eſt.Non licet ctiam id facere, vt 9.8. Alber,
prafatam pænam pecuniariam exoluendam delin in medicamentis quis eo viatur : nam proprer ra in verb .
emptio.
guentium ipforum facultates non fufficiant , pole tionem iam memoratam , nec veri auri vires ſalu
ne diſcreti moderatio iudicis, pænam hanc in alsam tares habere, nec noxiis qualitatibus, ab ignecar
( puta carceris , vel alteram iwxia qualitatem ne bonario & venenato hydrargyro cótractis carere
gory , perfonarum differentiam , aliáſque arrenden célendú . Multò minus licet co vti ad monetarum
do circumstantias ) commatare , illos vero , & c . Sub mixtionem : hoc enim vnum caput foret criminis
dit pænan in eos qui alchimica materia abu monetarij, iuxta dictam ſanct.onem loann.22 . &
tuntur ad monetarum adulterationem , de qui C prædicti DD . iuris concedunt tales puniendos
bus eft eiufdem Pont . conftitutio alia , in capit. pa moneræ adulteratæ . . His cafibus fubeffet
(prod :ens extrauag. ſingular. Birul. de crimine falli. peccatum Mortale.Si verò quis illud cuderet live
Ad hunc Canonem duplex mibi occurrit reſpon. produceret tantùm ca gratia , vt ipſemet in an
fio , vna eum non fuille vſu receptum , fed non nulos , cathenas , aut fupellectilem propriam co
vſu abolitum . Nam poſtea hæc ars in ipſa ad vieretur: huic omni curâ foret adnitendum , &
huc vrbe viguit ; maximè , vix centum annis po . vigilantiâ , ne quis co viuo vel mortuo per hoc
ſtea , ſub Leone X. nam illi Aurelius Augurel deciperetur . Alioqui pro negligentiæ latitudi
lus egregius poëta librum ſuum de Chryſopæia, ne , hîc quoque peccati grauitas naſcererur : & 1
dedicauit : Qui inter cætera illud nimis iactan quantumuis quis diligens, vix vanitatis culpam
de philofophico ſuo lapide . cuaderct. Numquam fanè ftultitiæ & impru
dentiæ euadit , qui ex hac arte lucrum quærit .
Ipfius vt tenui proiecta parte per vndas Semper enim ftultus eſt mercator , qui in illud
Aquoris argentum (i visum tum forct aguor, negotiationis genus incumbit , quo videt nul
Omne vel immenſum verti mare poffet in aurum . D lum , vel de millibus aliquotvnum , lucrum fe
ciſſe : omnes verò , vel mille contra vnum facul
Pici quoque Mirandulani circunfertur liber cates ſuas abfumpfiffe. Quod cùm alchimicis
hac de re,titulo , de Auro conficiendo : nec huiuſmo contingat, idem de his damni lucrionibus dubio
di in Italia libri ex illo teinpore vetitæ lectionis procul lençiendum . Nectuti in conſcientiâ, qui
vmquam fucre. Altera Canonem ex hypothefi hac in re fola vana ducuntur curioſitate , nam cu

procedere( aurum omne alchimirum efle falſum ) frioſitas, peccatum eſt oppofitum fudiofitati , per
& ideò damnari tantùm , qui falſum cudant: id . exceſſum : quo quis deſiderat immoderatè ſcire
que ad lucrum : nempe , vt vtantur in coníracti quod non expedit, vel plus quàm expedit ipſi,
bus & folutionib ' (quod clarè indicat texcus) ideò vel modo quo non expedit: & eft ex filiabus ſu
non damnantur hoc capite, qui verum aurum pro perbiæ , [ Vide S. Thom.2.2.quaſt.163. ]Et animus
ducunt , & arri vacant aniinidumtaxat caula, no deditus vanitatibus atque inſaniis fallis , expo
lentes in commerciis aut folutionibus hac arte nit ſe decipiendum Diabolo: atque hoc eſle oin
vti . Quare non ars , quæ ritè inltituitur , & exer nis ſuperſtitionis initium docet B. Auguſtinus
cerur : led artis abufus damparetur. Sit libr.2.de doétr. Cbrift.cap.22.6 23. Et diuinæ fcri
Secunda concluſio ; In foro conſcientia non pro- E pturæ teſtimonio , qui amat periculum peribit
miſcuè, ſed cum dele & tu ars hac permiſſa : immo ple in illo. Sic enim fapiens loquitur : In ſuperuacuis
riſque,vt pernicioſa , fic illicita cenfenda. Hanc con rebus noli fcrutari multipliciter , o in pluribus operi
clufionem optimè probant argumenta Angeli & bus eius ( Dei ) non eris curiofus. Multos enim ſup
auctorum primæ fententiæ , contra præceden plantauit ſuſpicio eorum ( hoc eſt vana fpes & cx
tem verò vim habent nullam . Notandum quo pectatio. ) Et in vanitate detinuit ſenſus illorum .
que , quicquid illiciti eſt , id non ex artis natura Denique fubdit : qui amat periculum peribit in eo .
( quæ in fe mala non eſt , immò , quatenus ars Eccleliaftic.z.à verſ 24.Deniquevno verbo,quan
eft , & fcientias imitatur ,2 fecundùm fe bona eſt, do findsmalus,arsillicira: & qualis finis,tale exercitiú .
vt & cæteræ ſpeculatiuæ cognitiones ) proficiſci, Si modus( huc media pertinent exercendi ariem
led à vitio circumſtantiarum , qirve plorimum illicitus,ars quoque : ſi vanus, ars vana : f fordidus &

inquinatus,
1

1
LIBRI I. САР . V. Q. IV . 41

inguinalus , ars erit inquinata & impura. Huc re A tur corum ratione , quæ dicta ſunt in circumſtan
ferenda media ſuperſtitiola,vt li ex pacto exprel tiâ finis,nam auro illo intendunt vti ad commer
ſo vel tacito cum dæmone ; quod frequens eſſe cia,medicinas, vel moneram : aut fi ipli non vfuri ,
docuit auctor Dæmonomaniæ " , & fanèdocet ex periculum apertum eſt, ne vtanfur hæredes. Ilti
d lib.3.c.3 .
perientia : adeò ve Arnoldus Villanouanus , & hac arte depauperantur : familiæ neceflaria non
Lullus ,& Geber, & Bachonus & Richardus An præbent : caula ſunt vt vxores & filiæ cogantur
glicus, Magiæ huius nigræ ſuſpecti vehementer indigno ſe quæftu ſuſtentare : cùm media & in
fuerint : & Paracellus , & Agrippa, & ille Guilh . ſtrumenta, propter inopiam deficiunt, facilè pro
Conſtantinus, & alij nonnulli deprehenfi : & in grediunturad ſuperſtitiofa , immò & pacta quæ
ter inſtructiones inquiſicorum fidei fit vna , hac diximus in circumſtantiâ modi: lanè hoc ipſi quo
quoque notâ magos hæreticos dignoſci, Director. que chymici ſcriptores ſunt teſtati. Nam Geber ', e Roſarij
philofop
Inqurfir.fidei p.3.fol443. edition. Romana, qua in lu non ergo, inquit, har ſcientia pauperi & egenti conue
fol.2 24.
cem prodiit iuſſu Gregorij 13. vbi rationem fubdit nit : ſed potiùs eft illis inimica. Secundo Polye. dicit
auctor libri , Nicola . Eymericus; quia vt pluri philofophus, impoſſibile eſt indigentem philoſophari.]
mum alchimiſtæ , quando non poflunt pertingere h.alchimiæ ſtudere .( nam ſolos alchimicos, in li
ad finem intentum , quærunt auxilium dæmonis B bris Turba philofophorum , vulgati illi vocant phi
( exemplum poſui precedenti quastione ) eum inuo loſophos , fatis ſuperbè. ) Er idem Geber alibi '; fli.de per
cant & implorant, & implorando obſecrant , & Artificem (ait)huius fcientiæ oporter effe fubtiliffimi tito mi
giſterio
tacitè vel expreſsè ei ſacrificanr. ] Accedic expe ingenij , & naturas metallorum & eorum generario
rientia , quia quandocumque viguit inter multos nes infirmitates e imperfectiones in ſuis mineris ſci
alchimia ,etiam inter multos tum viguerunt ma re & cognofcere antequam perueniat ad hanc ariem .
leficia & fortilegia, vt hoc infelici çuo experimur. Non autem ad ipfam indagandam accedat artifex
Tum quia non defunt, qui adhibent vanas obfer grosſo ingenio o duro repletus, nec cupidus, net ana
uantias cæremoniarum ,nihil ad effectum condu rusin ſumpribus & expenfis.] Nec vir duplex animo
centium , vt certæ diei , tunicæ ex lino crudo , cer fine felle et ceruice, vel mense variabilis,nec nimis fe
torum ciborum abftinentiam , & alia huiuſmodi Siinus : ſed do & trinæ filius, vir ſubtiliffimo ingenio de
inania . Quod G ad auiditatem odium accedat aut coratus , ſufficienter locuples, largus , fanus , firmus in
incontinentia , procliue admodum fuerit ad phil propofito o conftans, patiens, mitis , longanimis, o
tra & intoxicationes recurrere, Peccatur quoque temperatus.] Auaro igitur,& pauperi hæc fcientia,
non leuiter in artis traditione , quando facræ ſcri ſecundùm eius Principem Gebrum , inacceſſum
pturæ nominibus & verbis abutuntur ad ſuas no & vetitum haber limen . Et nota requirere ſuffi
с
menclaturas vel præcepta : neque minùs , quan cienter locupletem : hoc eſt cui ſuperfit, à necef
do libris ſuis inſerunt figuras feu imagines, vel fariis , ad hoc ſtudium . Atcet etiam fimplices &
planè obſcænas , vel etiam propter abuſum rei parui iudicij , cùm dicit ibidem , non deberc elle
lacræ prorſus blaſphemas , quod fecit ille typo ſine felle & ceruice : huiuſmodi enim facillimè à
graphus Bafilienſis, qui Rolarium excudit ; & la dæmone, & aliis impoftoribus circumueniuntur:
cræ Triadis , Chriſti Domini reſurgentis , & idcò vetita illis hæc ars propter periculum . Arcet
B. Virginis Mariæ coronarionis icones : quas ho etiam eos quiamantalios decipere,cùm addit;nec
mines hæretici templis eiecerunt , eas ad alchi vir duplex,quia hos arcet pernicies aliorum ,quam
mica myſteria & transformationes tranſtulit. quærunt. Arcet intemperantes , vt luxuriolos &
Sed mirum id non eft , ſunt enim Sacramentarij amantes vindictæ , cùm vult eſſe longanimes &
vbique præpoſteri. Peccatur denique nimis cu temperatos: alioqui periculum eſt ne recurrant
riofis fæpè experimentis , dum modò hanc ratio . ad maleficia hoftilia vel amatoria. Arcet variabi
nem , modò illam ſequuntur ; & fic numquam les incóftantes, & impatientes : quia hi facilè , cùm
ſciunt, quod ſemper addiſcunt. non ſuccedit, ad dæmoniaca ſubſidia confugiunt.
Temporis quoque circumftantia perpendenda. D Arcet eos qui obruſo ſunt ingenio ,quia oleum
Nam temporis iactura pretioliſſima:eiuſque malè perdunt & operam ; item qui philofophiæ veræ
cóſumpti ratio reddenda Deo,quare peccant, qui imperiti,eandem ob cauſam . confirmat id Arnol
nimis multùm his vacat artibus,item qui eo tem dus Villanouanus 8 his verbis; Quickmque velit ad gd. f.224.
pore ; quo officij ratio, vel debitum aliud charita bác ſoientiam peruenire,& non eft philofophus,fatuus
tis aut iuſtitiæ poftulat: vt ad ſeria magis ſe confe eft:quia hæc ſcientia non eft,niſide occultis philofopho
rant : v.g.magiſtratum quis gerit ? non poteſt detra rum .] propter irritos itaque conatus,temporis &
here horis, quæ ad rectè munus exercendum ne ſumptuú iacturam ,his quoque videtur illicita : &
ccflariæ : familiæ præelt ? æconomiæ recta non de cùm plerique alchimici vulgares ſint tales,fequi
bet incommodum ſentire.Ecclefiafticus eſt ? quæ tur plerisque illicitá efle,in foro poli ,de quo nunc
ratio ordinis poſtulat ca præponenda fornacu agimus. Denique exigūt artis magiſtri & meritò,
lis, & voluptati ſuæ . Proximineceffitasoperam vi lit homo humilis, iuſtus, pius, & Deum timens,
tuam depoſcit? charitas ei iubet adeffe, non facis? citantur iſta Hermetis :Oportet illum ,qui inırodaci h è quarto
tractatuú ,
peccas. Demum ,vno dicam verbo : quod cempus vult in hanc artem & fapientiam occultam arrogātia Rolar. fol.
ocio , licet honeſtè dare , illud licebit his ſtudiis: E virsū à ferepellere , & pium effe,ac probum . & poſtea : 223 .
nec ampliùs . Ocium voco , quietem & vacatio Fili ante omnia Deú oportet rimere,in quo dispoſitiones
nem ab actionibus & ftudiis ,ad quæ quis tenctur. tua vifuseft. & illud Alphidij neſcio cuius: Scirofils
Denique perſonarum conditio hic vel poriſſimum quod istam ſcientiam habere non potes,quouſquemen
diſcrimen inducer : hæc enim, & finem ſolet illici tem tuă Deo purifices, ſciat te Deus habere certum
tum intendere , & in modo errores gignere , & animum ac rectum .] Cùm ſuperbos arcet, docet illi
tempus , inopportunum facere. In primis ars hæc citā eſſe curioſis : cùm pietaté, ſuperſtitiolos reii
illicita céfenda pauperibus , immò & priuatis om cit : cùm probitaté & Dei timorem , & animi puri
nibus periculi pleniffima eft ,manifeſtur id fi tatem :vitioſas omnes quas diximus circuſtantias
tum quia hi folent lucrum fpectare , & fic arcen teftatur.Nó aliis ergo licita ratione circúſtátiarú ,
D 3 alchi
42. DISQ_VISITIONVM MAGICARVM LIB . I. CAP. V. Q. IIII .

alchimia ; quam huiulmodi : hinc poreſt vnuſquiſ- , Adiat ordinariè hanc artem Principibus & valde
que fecum perpendere an iple talis : & an vlla, & locupletibus elle licitam : qui & ca ſunt philolo 1
quæ ,pericula ipli ex aliquo harum circumſtancia phiæ cognitione , & to ingenio , vt fraudibus &
rum defectu immineant : & ea cuin Confellariis impofturis non patcant : & câ pietate , vt in pro
ſuis communicare , & eorum fequi iudiciú debet . ximi & Dei offenfione ſe abſtincant : & illisopi
Secundò poteſt videre confeſſarius, quando ſit bus, vt ſubditos propterea non grauent : & co
talis à peccato immunis, vel quando adlic veniale, ſubditorum amore , ac Dei timore, vt publicum
aut etiam mortale ; quando impendenda , dene regimen vel pauperum ſubuentionem propierea
ganda, vel differenda talium abſolutio :differenda, non negligant , & habcnas tibi à Deo credias ip
cùm recidiuæ verifimile periculum : deneganda, li abjiciant, & aliis planè rradant . Vt enim aliis
quando grauiter ; contra iuſtitiam vel charitatem honeſtis ftudiis animum princ pes, quantùm opus
ob ftudium itud peccat ,nec vult defiftere. eit , fic & hoc ſtudio relaxare quin pollint , non
Tertiò .Quia fæpiùs curiofitascaufa eft ftudij , eft dubitandum.Sanè quod Eymericus de indiciis
& hoc vitium valdè proferpit à minoribus ad Magiæ hæreticæ dixcrat , cam prafumptionem in
maiora , diligenter videndum , ne quisad expe Principibus viris & valdè locupletibus non elle
rientias & opiniones erroneas excurrat : v.g. ne B admittendam , in cæteris locum habere , ibi in
putet hac arte hominem verum , modo à natura Conmentar.optimè Penna annotauit.Ei Cardin .
ad hanc generationénon inſtituto : ſed vrinâ vel Caitanus diſertè fcripfit, ac pruden : er : hancar. 22. 0.- .
dit . 2 .
alio humore , igde aut lole in vitreis phialis deco tem vel nullorum hominum effe : vel Principum diem
cto, poſle produci, quod cemerè Iul.Camillus af taxat, audiro Sapientum confilio, eſſe. Sanè pericula
ſeruit, & incautè Thom. Garzonus diſcur.41.Fori pleraque ſuperioribus commemorata cellare in
1
vniuerſ.credidit & quidam hoc inuentum Arnol Principibus manifeftum eſt.
do Villanouano tribuunt , veto an mendacio di Cæteri , non eft cur fibi blandiantur , vt tutos
( putare non eſt neceſſe ,inquit Mariana lib.14.rer. in conſcicntiâ fe arbitrentur opinione illa Ol
Hiſpan.cap.9. Nam quod tale quid fieri queat vel dradi & aliorum Iuriſconſultorum . Nam illi de
allerere, vel experiri ftultum , impium , erroncum foro cantum exteriore agebant , de quo ab illis
& blalphemum foret.tum quia , cùm homo præ quærebatur . Et plerique eorum rem non diſcui .
ſupponat corpus & animam rationalem , fi quod ferunt : fed , vt oues folent ducem gregis caprum ,
producis homo eſt : ſequeretur, Deum ex lege & fic ipli Oldradum ( cuius ctiam argumenta, iam
ordine, queni naturæ præfixit,teneri huic animam с difloluimus : iis quæ dicta ſunt ) claufis oculis ,
rationalem corpori infundere , quod blaſphe vt oraculum , funt fecuti , n hil eius addentes di
mum : vel rationalem animam ex materiæ poten etis ( ve loan. Andr. Abb. Alberic. c Gario pap . )
tiâ illic educi , quod hæreticum : foret enim tunc plerique ctiam ambiguè loquuntur, fi faciant ve .
anima corruptioni obnoxia & mortalis. Deinde rum aurum , idque arte na: urali ( vi Oldrad. ifern.
talis anima non haberet peccatum originale : quia Bab . Brun. Fabianus ) nullus verò iplorum
1
per generationem viri non cílet propagatum hoc omnium , præter Thom . Artoncinum , mentio
corpus, & homo conceptus: nec indigeret Chri nem fecit d . extrauagantis Pontificiæ , cap. Spon.
ſti redemptione : quæ hæretica quoque omnia. dent , vt vel eius non fint recordati , vel non bo
Quartò. Ex his omnibus patet , oprimam elſe, nâ fide diffimularint. Et licet , vfu canon ille non
quam aiunt Angliæ ) legem ,ne cui line permitſu obferuetur : tanti tamen Pontificis fententia , &
Principis, fub pæna capitis , liceat alchimicam iudicium fufficere debet , vt vulgus hominum
exercere,quam legetn expedirec etiam alibi ferri. ( hoc eſt quibuscumqueconditiones ſuperiùs re
Nam tunc cum delectu Princeps talia poteft per- | quiſica délunt ) libi cxıſtimet,ab hoc ſtudio ab
mittere , conſideracis circumitantiis prædictis : ftinendum : quod grauiſſimis verbis Summus
ipfi enim reddéda Dco ratio ' li temerè permittat Pontifex Romanus libi cenſuit damnandum , &
& promiſcuè ) damnoruni inde ortorum . Tunc à quo illos tam ſtudiosè Chriſti vicarius , Petri
etiam ceſſarent pericula pleraque quæ diximus . ſucceflor dehortatur. Sed hæc fuffecerint, dema
Quintò , patet ( nili quæ circumſtantia impe . tcriâ non palim obuia .

SVMMA
43

SVMMARIA LIB . I I.

DE MAGIA DAEMONIACA

Q.1. An ſit aliqua magia dæmoniaca ? Proba- | A rauerini?


А Pacta bec vana, inania, to periculi plena funt.
iur effe.
Q.2. Vnde fit hæc Magia , fiue quem habeat Theodori Mailloti fa &tum .
Germanus damone necatus.
primum au & orem ?
Non effe à Deo , vi gratia gratis date . A Q.5. Quibus indiciis diſcernendi effectus Ma
Non effe effectus bonorum Angelorum . B giæ ex pacto conuento, ab effe &tibus phyſi
Magia nulla alba ,& de falfa Theurgiâ. cis,artificiofis, & miraculofis?
Planetaria ars. B Ratione distantie. A
Ratione verborum , characterum . B
Eftoria of administratur per malos Angelos. C
Glyce error : ipfe aliy guidam Graci Historici Circumftantiarumrituum ,obſernantiarum .
nimis ſuperstitiofi fuere. Cauſa a qua.
Palingenij impietas . Q.6. An hæc Magia habeat quoſdam effectus
Ayon fiuni magici effectus per animas defunéto veros, & quo pacto dignoſcantur?
rum . Grimoyriæ artis vanitas. D. Effectus triplices ſunt, falli, veri, mixei. А
Efficiens harum artium cauſa eſt diabolus , & hu Exempla prestigiatoriorum effe &tuum . B
mani ingenij deprauario. E B De Lamia & Menippo.
Apo sto lus de genera tio ne a
e orta Magi . De Gelo Mauricio.
Qu . Quæ fit diuiſio dæmoniacæ magiæ , & de De Paſete, da eius obolo .
cius libris. Simonis Magi varia.
Refellirnt Agrippa diuiſio. A. De Mago gui fecit à Domino cun & ta vafa frangi.
Omnis magia ista nititur pa &to cum demone. De Zytone Bohemo .
Autores qui dehac ſcripſerunt & ideo camendi. B De herbis magicis.
Zabulus, quis. Circulatoris cuiuſdam moderni preſtigia.
Barnabas Cyprius. Verorum effe& tuum exempla. С
Incantatio ferpentum .
fade.
Abelis. Signa Pſeudoprophetarum in Euangelio.
Enoch. An Samuel per Pythoniſſam ſuſcitatus verè:
ftem fiftitij libri. Abrahe. Locus 1. Reg.28.Ecclef.46.v.vlt.
Pauli, De effectibus Magorum Pharaonis , Exod . 7.
Cypriani. CС ; verf.11.
LHonori ; Quomodo virga mutate.
De clauicula, & aliis libris Salomonis . De effe{ tibus mixtis ,cô relata SS. exempl. D.

Trschemy fteganograph. Item libri Agrippe is De duorum magorum certamine, ex Triezio .


recentiorum nominati,co veriti. Quomodo hi effe tus difcernendi, regula dua. E
Q. 4. De bali huius Magiæ ,pactóque explicito Q.7 . An magi pollint facere aliquod verum
& implicito. miraculum ?
A Opinio affirmatinamuliorum erronea . A
Probatur iale paétum intercedere .
Locus Ifaia cap.28.0.15 . B Miraculum & mirum quomodo differant di
Alius Matthai 4.v.9 . ſcerni debeant. B
Non polunt miracula fieri nifi à folo Deo. G
Similitudines dua huius pasti.
Damoni liberum fallere paétum . Miraculis efficaciter fides probutor.
Libellum offerunt Magi Sybillis. С Elizabethe regina Anglia curarso ſtrumaria.
Pacto exprefli forma genera , & exempla. Non poffunt Magifacere abſolutè mira :locupſal.
77.0.81, D
Grillandi error.
D Poffunt facere mira que fint respectu nostri. E
Communia his pactis folemnia.
Signa damonis ,in his vetusta o noua . De pariu feminarum in regno Neapolisano , qua
D.Irenai locus correctus. rum folam ranunculi praceduni decretory.
Promfa ſimilia faltis hæreticorum nostrorum . Cur Nero non potuerit quidquam mirs per Ma
Que virimque vis buius palti. & quale pecca giam?
tum. E De miraculis Antichrists, Item hereticorum Cal
F vinianorum , & c.
Pactum tacitum ſiue implicirum quale.
Q.8. Quo pacto magi per diabolum hæc mi
l wid demonem inducat ad paétum eft obedien
liam ? ra perficiant?
Qua posſit per morum localem . А
Quàm malum fit cum eo paciſci aur fæderari?
Quo paéto Christus & Apostoli ſarana impe ſon poteſt integrum elementum loco mouere.
D 4 Firms
.

SVMMARIA LIB . II.


44
A talem immediatè producere. B
Formiliani locus explicatus.
Celeruare mentitur transformationes, vt Iphigenia per creare , nec ex quolibet facere quidlibet , nec
quouis instrumento quemuis effectum , nec codem
Ő aliorum gentilium . B
A &torius hanc fraudem in Phenycia detexit. tempore .
Qua poſſit applicando pafſimis. Acc in instanti operari.
Quo pacto hic demon fit caufa, & quomodo conſide Nec vacuum producere. B
randa tum vis natura, accurate inuestigatum . C Nec infinitum producere, nec eſſe vbique.Locus Ter
tullians explecatus.
Qua faciat mira prestigiosè.
Derriplici modo deceptionis , pet mutationem obiecti, Non poſuni tollere connexionem neque conferuatio
medy, vel organi. nem partium vniuerſi agencium naturalium ačti
uitatem direétè impedire.
De mutatione multiplici obiecti, varia exempla.
Per foramen ad latus videntur imagines , que funt Lintcum ex Carystio lapide purgatur igne.
nude o incondita linea . Adamas impedst actiuitatem Magnetis.
Palea dan innci immoti videntur ſerpentes faltiran Lutheri error de balone, corona , óc. de ignibus
tes. D Alhne. Medea ignes.
B Maici lefuati miraculum .
De mutatione medy .
Vi prafentes videantur effe fpectra. leſuati aliy à lefuitis.
Abbatis locus correctus,
Videantur habere capita alinina.
Fumi error .
Denarius in fcurelle fundo videatur elſe in ſuper
Balai error .
ficie.
Gallinaceus habens feſtucam videatur trabem tra Papyry Maſſoni improbus error cum hypocriſ .
bere. De flamis non urentibus feu fatuis ignibus, laie . С
Clandia veftalis quomodo nauem zona traxerit. Deigne ad aguas Stantias. D
De albo igne S. Telmi,in naufragy metu ..
Varie apparitiones per conspicilia.
Res videtur praſens cùm fit abfens ao remola. De flammis loquentibus .
Vifo philoſophi apud D. Auguſtınum qualis. De brachiis & digilis ardentibus fine noxa.
E De Ærhne ignibus non lsquantsbus niuem .
De deceptione ratione organi.
Vores abſenies videaninr præſentes. De crebro Tucche non effluente. De flamma non

Ve quod vnicum videatur geminum . conſumente louis Apameni templum .


De aorafiâ Sodomorum. Genef.19. c Q.11. Quæ magorum poteſtas in orbes cæle
De praftigiis Zedechie ludei. ſtes, ſydera & elementa?
Regula ad diſsernenda preſtigia à veris effectibus. F Aug. Thuanı error .
Quomodo facianı videri repensè flumen in cubi Nec cælestem motum vel ſyderum curſum impedire,
cale . vel ex corrumpere poſſunt. А

Videntur equos vorare la reſtitaere. Non poffunt Lunam detrahere cælo.


Videntur magnos ferpentes immittere , vt fecit Mi Vnde oria fabula , de Aſino qui Lunam putabatur
chael Sicidites. bibiſe.
Eonis hæretici preſtigia. Non posſuntintegrum elementum loco mouere vel
destruere. B
Iacobi Melštinski Poloni festina fycophantia per fi
mulata miracula . Idem de cateris partibus uniuerſi pracipuis.
Circulataris prestigia apud Apuleium . Poluni terram mouere , venios ciere. De doliis duo.
Q. Quam admirandos effectus veteres ma bus Brachmanum . Sopater magus ideò fupplicio
gis tribuerint. affe Etus.
Quid Saxo Grammaticus de Magis ſeptentriona Pofunt procellas & tempestates,cá nymbos produce
ubus, AD 10 , sedare. с
De Lappis,Finnis ,Biarmiis. r Zoroastre. Cleônis fuere ſpeculatores grandinis, eò quo modo

Dofitheo. auertebant.
De Tartaris quibufdam .
Simone . Seneca reprehenſus. Recentiores refutati qui eum fe
De aliis famoſos Magis fingulis .? Pythag. ſequuntur.
Orpheo. Regula, quomodo in S.S.Deo tribuantur, qua homines
Baiano. quoque poſſunt.
i Ollero . Vlrici Molitoris error, Burchardi locus.
Item , Ericus Rex Gotthoram , & pollonius , Iulianus, Locus Tob.1. & alius Exod. 9. & alius Apocal.7.
B Mlagi tempestarem ſedarunt tempore Xerxis.
Manethon .
De Finnis ventos vendentibus, D
Apuleius, Regina ,Copa .
lam olim quadam faga di tæ Reginæ. Aristaus Etefias elicere docuit. Sed & ignem magi
Pamphila Hypatenis. eliciebanı Hypapis, ritus nouus Strigan.in Lotha
De effectibusmagicis,herbarum ,lapidum ,hyena. CE ringia.
Vis Magorum apud poéias, Empedoclis , Moëri Hiſtoria de ruſticella Treuirenſi. Mos vetus ſcrobicu .
dis. D lam fodiendi & commouends, ſceleftiffima ratio,
Circes, Carmentis,Medex ,de aliâ quadam Tibulli. gua quidam ſacrificus in regno Neapolitano tem
Alia Petronij, & Nemeſiani, Folia & Canidia. peſtarem excitauit , vt hoftes obfidionem foluerent.
De Erichro Lucani aliis Theſſalis. De Medea ex Property locus explicatus.
Seneca, de alia faga quadam , Ale £to. E Rilus trahendi facras imagines in flumen & male
Q.10 . Quid poflint Magi circa leges naturæ tractandi unde manarsi ? Conftantinopolitanorum
& ordinem vniuerfi: E
factum .
Non poffe contra bas leges vel ordinem vniuerfi. Explicatus Canon Conciliy Braccarenſis Primi.
А Fulmina ciere posſunt.
Exempla.
Non polfe vllam formam ſubstantialem vel acciden Pollunt tenebras inducere , fecêre Tartari.
Poſlune
S V MM ARIA LIB . I I.
45
Poſſunt aërem contagione inficere ,letrum odorem ex- | A iribus.
citare. Salızburgenfis Magus à ſerpente necatus.
Fecêre magi Perſici, e Marutham calumniaren Locus Pfalm . 57.v.5.e lerem.8.0.17. B
tur. An idem poffint on alia anımanija ? D. Augustini
Pojfunt foutes producere e faccare , fluuios ſistere, locus explicarus.
aguas dirimere, & c. Magus taurum funiculo domans,Grillandi error .
Poffunt per mineralia mira efficere , ve pluuias. An colores queant immutate . A quarum vana mira
Q.12, Quid magi valeant circa externa ſeu for cula, fonisum , fluminum .
tunæ bona?
Q.14 . An arte ſua polint aliqua mixta pro
r Greges o armenta perimere. A ducere ?
Mefjes alsò traducere,ut Saga Treuiren Poffunt imperfe& ta viuentia , ut infecta . А
fis lac.
Quomodo id foleant facere ? Anjeres Scoticos im
Poffunt { Melles fructus perdere, & fterilita perfeEtos , an perfecta animalia poſſint , mira ex
tem inducere.Modsvarj . Guilh. Paruo. Canes reperti vius in lapide im
Domis intendere ; vt oppidum Schilla pernio.
chium. B
Monstra quadam infolita quomodo : de Monstro
Poflunt varius modis nocere fame aliena. B
Bafileenfi et de Saxonicis. B
Dě Triſcalino preſbyterum diffamante. De natis ex commistionehominum ferarum ,bomi
De Moguntino damone, nis cum elephanio, Leone, carlo, cane, porco, mirus
Poffet focios in conuentibus repreſentare,ſed non in partus mulieris Auguſtana, de muliere Lufitana,
noxtos,de CHT ? Sic infamauit B.Siluanum , S. K *
qua ex fimio duas proles peperit. Gottici Reges ex
nigundum , B.Ewstochiam Palaninam . urſo. А
Picinas tempore S. Germani.. Sianitat Pegufiani ex cane orli.
Per energumenos interdum diffamantur , ut quidam Refutata o explicata hæc omnia. D
in German . Doroibeus Abbas.
Monſtra ex hominibus do fimiis.
Qua conuiuia exh:beri poſſint & foleant.Fieta ,Brach De viro qui putabatur ex vacca natus difquifiio.
manum , Pafiris, Scarii. Vera & qualia ordinarie. Caſalpini opinio de homine ex putrefactione exami
С nata .
Cur ſal to panis ſoleant adeſſe.
Posſunt carceribus e vinculis eripere. Historia Fri Monſtra ex diuina vliione.
derici Austriaci . Apollinius ſe cippo eripuii.Vesta- C Docomenſes caudati.
ftales o incipia fugitiua fistebani. Angls candali.
Anin bellisatvictoriam poſſint momentum adfer
Q. 15. An ſint vlli dæmones ſuccubæ & incu
re ? probalar poffe , fi Deus ſinat. Proba :wr exem
cubi, & ani ex tali copula proles naſci quear ?
plismuliis Sepientrionalium , & Turtaroram : Lu.
cenfium , Chinenſium . Noemna numer ta ſaga. Probatur folere hoc damones, de agere pati. A
Ephefior. Chryfamnes , Hunnorum . E Probatur poffe ex incubo demonenaſci prolem , ex

Sed Tape Deus non perminis , & tunc Diabolus fuos plicarur,quo od modo fieri queat. B
fallit, vi Magnentium , Erricum Regem Suecia , Damones inter fe non multiplicantur , contra ille
Hadingum , Ferrantem comitem Flandria. Gui num , non habent corpora aërea, contra Cairanum .
donem iul'acenfem .Iuuenem quendam Bohemum , Nec etiam proprium femen , conira Teriullianus
Frid . Suphium . Toſephum & alios veteres .
Innocentius Papa nolnit per Migos ab obfidione libe Sententia Chryfoftomi Caffiani explicata.
rari. Allobrogum Comes respuit auxilium Magi, & Respondetur contrariis argumeriis. C
F Exempla natorum ex tali commiftione, Semidei Gen
eum gladio necanil.
Polunt dignitates & honores procurare De Martino D tilium , Merlinus , Hunni , Clouia duces, la, onum
2. De Siluestro 2.De Benedi£to 11. loanne 21.22.6 Xaca , muliercula Louanienfis , & a.iy mulus. Co
de Gregorio 7.de libro Cardinal.Benonis. rocoton.
De Theoph. vicedomino.de Suphio.de Barone Rait Ex diuerſa ſpecie poffe aliquidnaſoi.
zio Britanno , Duce Aurelianens Marci Epheſiy argumenium refellirur me explica
Poffet Deo permittente veros thefauros efe diuitias tur. D
largiri, & cur Deus non permitias : fed ipfimet Ex fuccuba d -mone prolem ſuſcipi non poſſe . E
ſemper ferè fini valde inopes. De Meluſina, c ftemmate Comilum Pittauorum , og
Pjellies Damhauderius explicari. Quomodo da Andegauenfium , de Bavari vxore reſuſcitata, e
mon maleriam et formam monete poſfir produce poſtea cuanefcente. De Cambionibus fex vagio
nibus.
re? quomodo potuerie Deus per Angelos creare
mundum ? exempla varia deceprionum , & cur de De puero Galleco ſex Afture. F
mon nolu etiam quando poreſt veras vel maltas Quomodo Damon virgmem poffit illeſo clauſtro im
largiri pecunias . E pregnare?Non pareſt idem in partu .
Exempla male pereuntium qui fic thefauros quare Caluiniſta virginitatem adimunt Deipara.
bant. Graculus quidam , Macrianus eġ alsus Ba Explicatur narralio Niderij de Vergine Bamber
H genſi.
filea, ce Anstaſius, Piſani quidam .
Saracenicuiuſdam fucium . Melindenfium ſupersti De miris aliis conceptibus, Hebræoram fabula de filsa
110 guadam . Icremia nepote eius .
Caroli V.Imp.ldus refpuentis talia . Damones cum ſagis interdum exercere libidinem pre
Q_13. An magi valeant incantare animalia pofteram .
bruta? An gigantes à demone produci queani . fuiſſe Gig .
Poffunt, ut Atyr, Medea, Nigrita, Marſi, Peruani, probarsr.
Andini. A Gigas Antuerpienſis defenditur contra Gropium.
loci D. Hilary explica'us conciliatus cum aliis pa Sociale Gigante ', Britarni ptice alu.
Fogons'inc
A
C
A
I
A N
I O
M
46 DE MAG D
Æ

Pigmarne polline producs ? fuiſſe, á quales , de A luliacenfis deceptio.


hodiernis in Peruuia. Ezech.capir. 27.0.11.ex. Helsotropia gemma non reddie inuifibilem .
plicatum . Ve membra grandtora, vel minora, vel ſublata appa
Q. 16. De nocturnis ſagarum conuentibus , & reant.Cichoranorum opinio.
an vera fit illarum de loco ad locum tranf Q. 18. An magi qucant corpora ex vna ſpecie
latio . transformare in aliam falta quorundam opinio
Auctores ſententie negantis refelluntur , folutis Diodorus. Vberius Pendragon.Nicaraguani.
argumentis illufionum varia exempla. A Non poste perfe &tam fpeciem in aliam perfectam á
Substitui loco abennlium aliquid. organicam .
Explicatur locus lib.de fpiritu & anima.cap.28. Non poteft anima hominis informare corpus bellua,
Item ca. Epiſcopi 25.9.5. nec ex aduerſo. Nec poteft corpus o anima fimul
Nauarrus explicatus. ſic mutari.
Auctores ſententia affirmatiua: hac mulrispro Locus Horati in Epod. Spondani error . B
bata . B Distinguendum inter ipfum transformationem , &
Coguntur fage ade ſe convertui , probatur exem effectus cam concomitantes : hi vert : illa illuſo
plo quodam ex Grillando. B na eft.
Deſcriptio conueniûs fagarum , & ſollemnia ado De Lycanthropia ſeu inſania lupina morbo . Quomo
rationis conuiuy , chored, cc. du videntur fibi cales , & non aliis.
Sacrilegia ,inunitsones, tranſlatio ,cc. Quomodo facial Diabolus , vi & aliis tales videan
Cur demon vnguénto viatur ad tranſuectionem , tur . С
que vis unguento infit. C De variis exemplis efe quomodo fial , vi relinquanı
Loca Marth. 4. verf.8. & Luc. 4. verſ. 9, we pel terra impreſſa vestigia lupina, vi inueniantur ko
λαμβανειν . mines life in membris , quibus illatum lupo , vel
Ad transferendum equalis vis damonis & boni tatto vulnus.
angels contra Vlricum Molitorem . De ſaga. Ferra.de alia Flandr. mutata in Buffonem .
Exeinpla varia tranſlationum demonscarum , pra Demutatione Nabuchodonofor , Dan.4.v.30.0 33.
docte future tempore Antichristi. Anglicum or uxoris Lorb, Genef.19. D
vetus exemplum . D De platano verſa in oleam apud Herodot. c cada
Doctoris Edelini . Mons Veneris. Puerulus Aue ueribus hominum in tainas ſalis.
nionenſis. Maſguillon quid. c De S. Spiridone vertonie "ſerpentem in aurum, á au
Simon Magus, Abaris,Badudus,Ericus, rum in ferpentem .
Berengarius , Angla venefica , Comes Mariſco Q 19. An inagi poſſint facere beſtias loqui , &
nenfis. an intelligant vo em beftiarum ?
Puerulus quidam , Lucretia quadam, & alia mu Quo pačlo brala res inanima , Angelorum opera,
lier Sabinenſis. queant logus ? To quo pacto nobis de hac ralı locu110
De puella Bergomari. De muliere vallis Tellina. ne loquendum fit.
De Hollando.De Lotharingicis ſagu variis. De angelo in rubo alloquëte Mofem & Eſdram Exod.
Probatur bac non poruiſſe effe illuforia á phan 3.V.2.4.Efd.14.
tastica. Iudicis curiofis fupplicium . De filia Spiridionis ex ſepulchro loquenie .
De quatuor modis tranſlationum . Decadauere Macary iuſſu indicante homicidam.
Cur damon conuentus instituat . De caluaria eid m loquente.
Quo paéto queat Diab.rem corpoream loco mouere . G De Africa confeſoribus loquentibus fine lingua.
Posle demonem deferre , ſine defarigatione hominis De Anglo Sacerdote. А
quer transfert , contra Remigium . Decapite loquace inter cadauera Hungarica postu
Q.17. An poſfic dæmon quantitatem corporum D lante confeffionem , mira historia , contra bereticos,
liciutare ,vt peneratio par ium lequatur: fiue cui fimilis aija cilalho,
vnum corpus in duobus locis difiunctis, vel Pſeudomiracula ginulium varia in hoc genere. B
duo corpora in loco conſtiruere?
Caput homicidam indicans , Orpheusmoriuus. Cyro
hol horum poteft. A pradscir exitium.Narratio mira de Polycrito. Publik
Exempla eorum qui viſi effe duobus locis,quomodo in Romani capul valicinatur. Columba loculæ , VI
telligenda? ó quercus Dodonea, Argûs carina, equus Achil
S. Nicol.S.Agarhi , S.Bened.filius Constantini Imp. lis,PlmusGymnoſophiſtarum , Cauſus flumen ,canis
Ananias reprehenfus , quomodo duos fimul homines SimonisMagi, o alius Franciſca Senenſis? Theo
poſſidere,vel tentare damın pofful? technus ſtaluam louis fecit loqui.
Non poſſet facere vi homo consserſis in mustelam:per Nulla creatura poteft facere, vi brhla vel in anima
exilimrimam ingrediatur:vel per ianuas claufas.B intelligant,qua loquuntur : bene tamen, vi apie ſuo
Apulei; fabula . Reinigius deceptus. tempore quo artificiosè id faciant. С
Scafi) mëdacium. Quomodo Demon latenter aperiat, E De ſerpenie Epidaurso,de Apollony Leone , de aſino
& claudat januas præcedens ante Magos. Cayri, De Greia Ezlingenſ , voces in vieris præ
Locue Act, 2. de B. Petro. Locus D. Chryſostomi ex gnantium . Brutoram voces vt edat homo , facile
penſus.De modo aperitionis parierum per fifionem . facit damon .Magi quas brutorum voces queanı in
De prestigio Magdalena Crucia. telligere, quas nono ? D
Christus Dom nus vere ingreffus claufis ianuis,contra Porphirij locus de Apollonio.
Caluinum . Et de egreſſu ex vlero virginis , & le
An beftia fe inuicem intelligani?
pulchro conira Bezam . E
Exempla elephanti, ſcorpij,piſcium .
Damon non poteft aliquod corpus facereverè inuift-1.0.20. An'intelligentiam diſcurſiuam qucat dx
bile , red bene poteft facere inuiſum . mon brutis largiri?
Quomodo inuifibiles , Apollonius ,Gyges. De Perſei Conira multos, beluas,nec rationem , nec prudentia,nec
fcuto.loan. prouidentiā ,nec diſcurſum ,nec fapientiam habere . A
Quid
S V MM ARI A LIB . II. 47
Quid Galen . vocet šedoáðstoy abyov. conira Eraf. А YLCA . B
Cardinalis Hofius explicatus. Tarentinus quidam fenex . Et alius Rioſanus. Et
Sunt quædam in illis rationem eo prudentiam & abbariſſa Monuedrsenfis.
prouidentiam imitantia. Quomodo fcriptores in Indus quidam . Fons in Bonica id prestans,alius in
telligendi qui rationem videntur tribuere, et pru Lucaia .
dentiam . Vita humane periodus que & quomodo intelligen
da. с
Quomodo animalia tendanı in fuum finem , & an eum
B Locus Genef.6.v.6.
cognoſcant.
Alius eft finis rei particularis ,alius univerſi. Locm Deutero.31.0.2. Valefius reprehenfus.
Pulcher des acutus diſcurſus Hieron. Fracastory. An humidum radicale poſſis reparari?
Q21. An pollint dæmones facere vt homo non Quod ila ,non tamen poffetfic vira aternari. D

Tentiat,vel vi longiſſimo tempore dormiat,aur De ligno vita locus Genef.2.v.9.expenſus.


inediam ferat ? Q.24. Quid magia poffit circa animam quam
lamblici locus notatus . А corpus ſuum informat?
diu illa
Cur Deus foliems permittere , vt Martyres gladio ne A
Quid poffit in fenfus externos.
Carentur: quos à bestiis,fiammis, & fimilibus prat- B Zardietgli. 3

ftiterat illafıs? Locus ad Hebrill.v.34 . Achamenidon .


Superftitiofa quibus aliqui fe putant inuulnerabiles. Adamantis.
'arma incantata. Crucifixus compunctus. Camiſsa Otriuſa.
Potamanii ,
inferni,Orat. Leonis Pap.eo Caro. Magn.
Exemplum cuiufdam Quirini Belge.fic decepti, Theangelis.
Item Scafij aliús Heluery . Manicum Salonum .

Pnde fial,vi quidam maleficitam fortiter & con Gelorophyles.


B Oenothetis et fimiles.
remtim fubftineant cormenia.
Caufa tres . Qujd in fenfum internum ,maxime phantafiam .
Deſtigmarequod fagis demon imprimir. mirum Quid in appetitum concupiſcibilens ( irafcibi
de ſtogmate Loann.de Vaulx . á alia quadam lem .
C Concupiſcentia motus non funt peccata contra be
exempla.
De dimiurno quorumdam fomno diſquiſitio : ru reticos.
ſtici Germini, ebriorum in Apaturiis , Epi- c Quid poffi in memoriā. Memoria mira Aibali
menidis, Heroum Sardorum , Séptem dormien de,á Apollony.Obliuio Sacerdoris Germani, &
tiam. Simonis Turbay Angli. B
Quo pacto contingat, vt quis diu perferat inediam . Quid in intell Ető.Contraria operationes bonorum
de herba Coca, Scy:bica & aliis. D malorum Angelorum .
Locus Hippocratis. Poffune damon aries of ſcientias intelle & txi inſe
Exempla vera , de Anglicana puella. Sacerdote rere , oc quomodo? Exemplam tempore ſancti
Gallo.puella Spirenſi. Norberii . Anabaptistarum hodie. Er Sagarum
De Sanctorum iciuniu miraculoſis. Bacconus re per unctionem in Germania . С
fulains. Modus & vſus unguenti ex pueri corpore con
Q. 22. An magicis artibus opera dæmonum ſe fetti.
xus murari queat ? Ritus promotionis ad magisterium lamiarum .
Exempla corum,qui ex mulieribus facti viri : ve Difcutitur opinio corum , detegitur fallaciada
tera cx Plinio ex Gellio , & Hippocrate e a monis.Hift.de B.Ignatio Loyola.
liis. A De Chryſantbij Sardiani filio. Item Euage , Thy
Gallina in gallum conuerfa. Tosianus in Neapoli - D nico , Amphiarao , Anu Pindars , Sepatra,
tana Historia & Sabell.cus mulia exempla po recens de Romano Ramirez Moriſcone in Hi
nuni,qua in Italia contigerunt. Spania. D
dia duo mira valde , que in Hispania. Quid & quam modicum pofſit in voluntatcm . Vo
Alia dwe apud Fulgofum , ut e due olim apud luntas cogi nequit,contra bareticos. Locus 1.Cor.
Phlegontem . 10.0.13.cxplicatus , contra quoſdam . Nec eos
Alia in Picardia . cogi poſle , quiſunt in Moriali, Nec impedire
Ratio naturalis qua hoc contingat. B poteft,ne sage qusant pænitere,cõtra dubiialio
Suspicio, hos androgynos factos.Sifit natura : poffe hem Nicol. Remigý.B . Angele de Fulgino ve
å damone id procurari. xationes in voluntate vehementiſſima. E
Exempla demoniaca commutationis per idola. Q. 24. Quid Diabolus queat in anima à cor
Non poſſe ex virofoeminam fiersi pore leparanda, ipſaque ſeparatione ? vbide
Aufony locus de hac ře non credibilis. ecitaſi & admirandis circa cadauera.
Opin :o auctoris.de hyana . E Ecstaſis naturalis, o damoniaca modi. A
Q. 23. An dæmon poflit ſeni iuuentam red Lapsporum ecstaſis mora. Olaus notatus.
dere ?
Errrores bac in re Cardani, de ſportino rapiu . B
Problematicè deciditur , quoad accidentia, que ſe Virgines Cafarangustane, & Magdalena Cru
nium à iuueniute diſcriminant, poffe. cia rapius. Bodini crror refellitur do anima cor
Explicantur Onidy & poëtarum dičta de tali Me. pus relinquente. De ere Armenio , de Aria
А ſtea Proconeſie. De anima militis ex ore ima
tamorphoſi.
Locus Pſal. 102.v.s. Eſai. 40. v.fin.de aquila gine mustele egreffa en ingreſſa. Finnis , Her.
iuuen!ure.Serpens cum liber deponit ſenium . initimo. Locus pſalm.1s.v.is. Qualis D.Pauli
Fabula de aſino ferenie poculum inuenturis.Corui raptus: dubium ,nec fequenda deciſio B. Hilde
candidi, ecstaſis differuni. C
gardis. Aphereſia
Exempla renum , iuuentuli reftitutorum biſto Error refellitur confundentinin rapius diuinos cum

magicis .
I
IA M ON
G
DE MA DÆ A CA
48
magicos. De rapiu diſquiruniur ſcripla Mocenigi. | A lacobi de Chulaliber hoc ducens . Er alius Thyrai.
Quale for ſubiečtum rapiùs. Qua caufa formalis. Regala ad dignoſcendum demonem ab angelo vel
Que finalis. Que efficiens , quomodo hæc du . anima beati.
s Quomodo diſcerni queat damnat a anima , a da
plex. Quomodo concurrat iniel:l tus agen . Ra
plus ſupernaturalis ex parte hominis eft inuolun mone.
D De anima Andrea Romani de iis ad aternum
iarius. Exemplum virginis Burgenfis.
Non poteft intellectus agens folus effe caufa ra damna i dicuntur reuixifle.
piùs efficiens. Deus quomodo inielleétus, multa Quo pacto angelorum & beatorum ab inus .
cognofcit extra ſe. Auerroes fuos inducie in graues ceme .
errores. An raptus omnis ſucceſſimus Diabolus po Angelus apparuit An :choreta,in forma ſenis, D.
teſt occidere homines. Mulia poreft in cadaueribus Augustino in forma pueri , Ve o B. Doro
mortuorum . E obra ,a'iis foriè habitu fæminco, in forma co
Vi fanguis fluat,vt cadauera non puteant, nec pu lumba , Ei aliis aguildo
treſcani. Hoc etiam naturaliter fir, ut in cadauers Sect.4 . Probatio ab a'r {torit ale, Philofophorum , K
bus Perſarum . Et vnde hoc proueniat, diuerſa Astrologorum , Chaldæorum ,Mahumerarum ,
cauſa. De cadavere in Elda. Tiem ne cadauer com B Rabbinorum , Magorum , Indorum , !sem le.
buri poffu ,qua cauſa. Vt capilli ef barbadefuncto gim , Iuris interpretum . 1
Tum crefcami . Miraculum crucifixi Dammenfis. Item facra ſcriptura veteris & noui testamen
Furor iconoclasticus. 11.1 . Reg. 28. Samuëlis anima vere excitata de
Miraculum in puero Limzienzi. finditur. Refelluntur obo. Etrones Leligheri
Q. 26. An operâ dæmonum fieri poſſit, vt fpi probatur exemplis Mofis , Ieremia es 'Onsa.
iltus ſeu animæ defunctorum viuentibus ap Locus , Luc . 24.0.37 . loan, 20.0.19. Matth.
14.0.16. A & .12. 0.15. Gal.s.0.16. 17.1 .
pareant?
Virum anime umzuam queant apparere. Et fuif Pet. 3.3.19.40.4.0.1.
fimè probatur pars affirmatiua conıra Epicu Sea.s. Probatio ab exemplis & auctoritate fcri
reos , Lanatherum of alios noftri temporis hę prorum , qui ſingulis feculis vixerunt. Ostendetur
reticos. A eorum dičta fimpliciter & citra metaphoram acre
Sect. 1. Notata temeritas Magy , Tiraquelli pienda. N
aliorum . B
B.Virginis.
Gentilium priſca ſententia , etfi vana , pro nobis c Christi DocsPeiro.
tamen . Paret verbis poëtarum ; patet ex Ne Seculo 1. 1 mini femel. | Carpó.
cromantia . Er ritu animas peregré' mortuorum [ B.Valeria .
in patriam reuocandi. Violenter occiſos,elle ve
xatores fuorum bomicidarum . Remuna, Sili rApparere pluštinu Mariya
cernia , culing, parentationes. Platonis & fe | Testantur ; Tertullianus.
Seculo 2. i
Etatorum de bac re do & trina . Quid Genj, La Origenes.
res, Larug, Lemures, Manes. Differentia ani. Apparuere .
ma , vmbra , fimulacri. Exempla apparitionum S.Potamiena . alij.
å gentilibus tradita Daria. Lernum . С { S.Porami
Sect. 2. Philofophia recta idem docer . SS.Maria virgo, et B.loannes.
e comodoanima fit in loco, é moneatur localiter. Seculo 3 I Marryres Africani vary.
Concilsantur modi loquendi varij. Poffet una LB. Cyprianus.
anima in pluribus locis effe, & quo pacto. Quo B. Petrus
modo moneatur locò. Quomodo corpus ſubear B. Agnes.
e intret. D
B. Agaiba.
Pole animus oculis corporeis, vel alio fenfu perci Christus Dominus.
D 1
pi, o quomodo. Petrus ó Paulus.
Cardinalis dictum ridiculum exploſum .
B.Virgo Maria.
Cafari Cistercienſis dictumn de forma anima ſe
Spiridion & Triphillius.
pararc perpenfum á explicatum . Vifio e via
Filia patri Spiridioni respondit,
sim differuni. Apparitio rriplex. Intellectua
Duo Epiſcopi mortui ſubſcripſere.
palto fiat aria
lis, imagin , corpora
ſpiritu ta,pacto
alis , quo & quid
corpore a. .quo
fingula An Seculo 4. Explıcalus Canon Conc. Eliberitani.
B.Virgo iterum cum S.Mercurio .
-

animé few " pirirus defunctorum aliquando aſ Item S. Girtemius..


E
fumat corpora . S. Febronia . D. Ammon .
Moſes quo in monte Thabor modo apparuerit.
Iterum B.Virgo. & anima.
Temerariè di&tum Aug. Thuani & iudicium ! Laironis.
de cius Tragadia . Item de iis qui cum Christo E D.Ceſarius.D.Paulus. S.Mamano.
Domino reſurrexerunt. Hoc tenuere D.Bafilius. Nazianzen.es
Quando anima apparet in corpore aëreo , an ipſa,
Nemefius.
an angelus hoc fabricetur , dequo pacto : Item
F SD. Martinus.
quomodo fubeat corpus & illud moueat.
Sect. 3. Quopacto deceat, & vtile fit , Deum Aparuere. S.loannes Baptista,.
G 1 s. Geruaf. & Prochas.
hoc aliquando permittere . | S. Ambroſius.
Eſt viile ipſis animabus. S. Eulalia
Locus 2. Corin.s.0.4 .
S.Fructuoſus.
Eft vtile nobis viuentibus, Latro quidam inſepultus D. Germano.
Quo paéto fpiritus à demonibus vel angelis bonis
H ( Felix Nolanus , “ aliy multi,
difcernendi.
Ut B4
DE MAGIA DÆMONIA CA.
49
. rut Bafili. Mart . Euage.phi- A 2 Terent. Colonienfis. S. Benno.
1 los. Gamaliel. S. Stephanus Seculo Petrus Damianus ,
1 Mich Gwilhelmus Tyrius.
Sacolo.s. eas e Abacuc. S.Za I 2. Appa
59
charias Eutbimius. B. virgo ruere . Chriſtus.D.Iſidorus.
i cum SS. loanne Baptiſta e B.Virgo. Benedict.X.
Euangelifta. S. Ianuariws. B.Norberius.Gualdricus.
S. Appollinar. S. Cypria Dodechinus. D. Bernardus.
nus . S. Eulalia. iterum S. Tenent. Petrus Cluniacenſis. Ruper.
Petr . S. Leo. S. Barnab.D .
IMS, & Honor. Auguſto du
tensere Hieronymus , explica nens:
bec. tur. Apparuere B.V'rſul.W inny
D. Auguftinus, & explica. mers.apud auctores citatos.es
& Apparue- s tur. Sæculo de Martino Presbytero Ca
118 . D. Chryſostomus, ó explica 13 : nonico Regulari Legionenſe
lur. B
ſtenuere reiúsqueſcriptis.
Auctor epift. Ad Cyrill. de I hanc ſen - Vinceniis Belluacenſ. Caſa
morie Hieron . Theodoretus. tenriāplu . rius Ciſtercienſis. Helinan
Saculo 6.1 | Damnatus guidā. B.R. Vir rimi . dus. Thomas Cantiprai. D.
fæpius. S. loann. Silentia tenucre Thomas. D. Bonavent. &
rius. D. Bartholomæus. Ma Seculo boc . i Guilhelm . Parif.
cedonius Patriarcha, Theo 4. Scolus. Richar.de Medianilla
doricus rex.Neftorius, alui Paludan .
1 hæretici. Principes Apoſto S. Antoninus. Gerſon. Taco -
lorum . S.Stephanus , S. Eati I bus Cuſanus, Dionyſ. Car
1 chius. S. Tetricus & focii E Seculo thuſam.de epif.Abulenf.To
piſc.S.Sergius. ó
15 . stairs , qui omnes varia ſupº
Apparue- Tenuere hoc ſeculo hanc ſen . i Tenuere. peditantexempla .
I re . rentiam, Procopius, Evagrius
o alii. B. Muſa apparuit C Tenuere de exempla retulere
Dei Spara SS . Iuuenalis Catholici plurimi, iidémque
Eleuth . Theodor.rex , o mo
viri doctiflimi,in libris Theo
| nialis quad. Paſcafius , logic. Domin. Sorus, Pelita
Balner Dominus . lujtus mo Seculo
nus,Caniſ.
Século 7 . nachus. Deipara apparuit S. 17 . Maldonai.Bellarmin Valen
Ildephonfo.S. Leocadia. cia, Tyrans, Angles in ſcri
D. Gregorius Magn . pris X. Hiſtoricis , Alb.Krăt
tenuere
i Gregorius Turonens. zius, Marul. Egbar. Sabel
hanc fen- I Š.Ildephonſus. Variis lic, Fuglof.louius,Baron. Si
teniiam . s. fidorus. tēporibus gon.Oſor.6. Maffeius.Senior
appar. Lquidam excommunicatus fed
S. Swibertus. Deipara , TB . mariyr. Hiftoria V donis E
Sabinus SS . Euphemia
piſcopi Magdeburge. Ga
! Apparue D
Glyceria ,B.Tharajtus.S.An learii Sfortia. Alodiſis Imo
re . dreas.
Olenfis pater. Ferdinandus rex
S.Gertrudis .
Neapolitan. locus Guicciar
D.lacobus maior.
r dinit. loă. Picus Mirandule
Seculo 8. Julianus Pomerius, Venera Comes Marſilius Ficinus. Pe -
bilis Beda. Conſtantinus E riide Paz. trbuni, Carhari
Pifcopus. nę Inde exempli.
Paulus Diaconus.
D.Iacobus Apoftolus.
Queſtiodeſpectrisfimilis cauſe Scaurianç oftenditur.
D.Manrilins r
Sæculog . Tenuere. Pandulphuseyrannus. Sect. 6. Soluuntur argumenta aduerfariorum , Me
į demones.
lanchihonis, loannis Rinii , Marbachii, Centurialo
Apparue- ( Iulian. Toletan . iunior Tbco rum , & Lawatheri, locus Luc. 14.0.26. Item 2.Perr .
re .
Sorel Sphilažius.
E 3.3. 4. 1. Theſſal. 4.v.15 . Dormientes promorienti
Seculoro .
busin SS.locus 2. Reg. 14.0.14.Pſal. 102.0.15.6“ 16 .
Tenuere . (S.Libuinus. SS. Petr. Pav lob.7.0.9.
lus . B Virgo. S.
Apparēt. ( Mauricius D. Iacob .
Sententia , D. Auguſtini , Amuſtafii Nilſeni, D.
STinent
. ) Exikymius Monachus Patrú ex- Chryſoſtomi,, Z Theophilatli, a Tertul.
Hugo Alberianus. plicata. lliani,
Chrijius, Deipara, BB . Apo
ftoli e multi Angeli. D. Sect.7. Damones non poſſunt exhibere veras defun .
rapparue- [ Andr.B. Adimarus. Quidam itorum animas.Superftitiofum eft, pulare animas co
I re. amicus Dunstani. B. Odi
Seculo rum , qui moriiuri dexteram porrexerint , apparitu
lo. Fauentini duo.Benedi&tus
11 . ras. Periculofum paſsi cum moriente vi apparel. E
8.6 9. B. Gregorius. Cano xemplum S. Lutgardis. Exemplum Monachorum Za
nicus Parfienfis. Epiſcopus morenfium .
E ( .27 .
DE MAGIA DÆMONIA CA.
so
0.27.De Damonum apparitionibus de A prura nomina ,'noſcelides ,poloſirenes,onocentauri,
]
fpcétris,quæ Dæmones nobis lamia , á alia huiufcemods.
objiciunt . Eorum tripudia .
Secti. Naturalia quadam ,habentur pro ſpectris. locus Pſalm . 90.0.5.6 6.de damonio meridiano.
Ignes fatui,inſulanatirantes,item ſilue,ligna purri. Refelluntur Nouatores.
da lucentia, Cicin A dela 7ndica ,Ignes concurren Damin meridianus, o demon deferti,pro ferociori,
tes compulſamies apud Syrtim , Andirûs deceptio eidem.có cur,damones defertis gaudent.
nes. Echo,ftatua Memnonis , murus Megarenfis, Locus lob.1.0.19 .
cauerna Britannica, D. Patricii antrum . Perfici Damon in meridie ferocior y importunior.
montes . Pandamon meridianus,
Artificialia ,qua pro ſpectris, vt av Jóuceta fta De Ria demone meridiano.
ina Dadali, Archyta, Archimedis,Boerii,aquilia vo Cum inuadente peſte cernunime ſpectia de monum.
lans, triremis ex argēro,hydraulica, fictitia ſpectro ul ſub luftiniano.
Birum voces, Bonifacii v 1 1 1.coniugia his obtenta . Confarenſe Spectrum in India .
à Scoris de Piétorum gente victoria.Teſtudinescum , B De Empula onoſcelide feu onocentauro. H
candelis, Abderitanorum ,iuuenum Plauti feruuli, De nocturnis demonibus o Lucifugis.
Simonis Athenei, Mundi, Tyrannionis.Netana Locus Senece in Oedipo.
bi , qui pater Alexandri Magni. Locus Gene.3 2,8.24.
Quale peccatum fit in fictione Spectrorum . C. Ex fen De Liluh.
Juum vitio quedam habentur proſpectris, que non De incubo ,
ſunt salia ,de ebriis, Locus D Proverb. 23. & 33. Er locus Hymni Ambraſiani.
Oculorum morbi , vt fuffufio. halahol. arcuatus De Pane ,cur Inuus dicias.
morbus, quibus ſui umbra ſemper obuerfatur, alte Locus Caſiani explicatus.
ratio oculorum ex inſpectione folis. Nulli demonum amar homines, omnes odere.
Auditus vllia in hoc genere , Phrenitis , & Coryban De Ephialiemorbo , de Mare ,ſeu coquemare , Eury .
rialmos ſpecies morbiimaginoſi. nomus.Sphinx: Ó quid. Hardye.Gorgones.Syrenes,
Víria ex audiu 6 guliu , Goryza, Polypus. Eumenides feu Pæna . Nympharum ornnia genera.
Vuia ex phantafi& triplıcı lafzone.de E sis qui putant quos morbos huiuſmodi damonesinfcrant, qui Nym
sibi ade ſe tibicines,Exempla, vnam Theophili,aliud C phati,Ceriti,attoniti,panidi , vexati vano metu.
Argini , tertium abydeni,quarium eiusqui puta Nurricum mormolycia, Acco, Alphito ,Mormo.
bai naues omnes eſſe ſuas, quintum Taurominilano Gello , o Golo diuerfa
rum iuuenum putanisum ſi pati naufragium , cum Nicephori locus notatus,
esſent Agrigenti in diverſorso. Lamia , guid .
Trem de hydrophobia . Siriges. Laſirigones.Aluen .
Viitur his morbis dexire damen, om fe immiſcet fre D. Hieronymi locus explıcalus .
quens. Pilofus ſe'u Zahir. cürtemplos gentilium affixe ſpe
Se at Varia demonum genera , & ſpecies , ac 1 cies leonina .
2.
Studia . Varie forma animalium , in quibus Diabolusap
Terreſtres vocantur, fera, les canes. paret .
Lubenter vexani inisia Religioforum conuen Beelzebub.No &tua Athenienſis.
144m . F Serpens Epidaurius. Mira apparitiones falte cuidam
Vi Dini Antonii . Dini Simeonis, Sancti Norbeti.So conuerfo in Francia .
cietatis Ies v viuo adbuc B.Ignalio, o cius viria D De ſpeitris acierum , caftrorumque militarium :qua
le precum celantibusterriculamentis. oblaia ,S.Norberro . S. Gurhlaco , Monacho Lim
Di fulanode speciebus Damonum á diſtinctio à purgio ..
Tri hemio propofita, doſc : ſa.explıcaiaque fofollimné. Leloyherii ſerientia improbala.
Desyneis : an fini? Aigraftint locus . Dui viſa prope Montenakum acies .
De aériis, o que illorum natura. Duo ai migeri temerè ad videndum propiùs ac
Deterreštribus, & varie species iftorum & ftu celere.
Miles Rhenanus à talibus lerofolymam veltus &
Hellequinifamilia.locus Petri Blefenſis.De aquati redux .
Cis,varia horum ſtudia e apparitiones. Ante Naclam Poloni propter Quadrageſime ic
Defubterraneus: ſpecieset ſtudia iftorum . iunium violatum à Spectris decepts cladem accepere.
De Sibylla Nurſinarare quadam fabule . Familia Hellequini.
Dominicios Msvabellius. Quoſque ſe vistalium militum porrigar.
Theſaurua damones . Mammon. Spectra matronarnm puellarum varia.Ruſiana ma
E irona . Sibyllæ alba , Domina nocturnę.Domina bona
De Lucrfujis.
A modeus, locus Gen. 31.0.24.varii errores Tri e Regina sbundia. Fatales Nymphe.Meluſina,
themis in his7efurat :. Alcina Morga. N
Numina Gracorum Hebreorum , Latinorum , Hiſ Speciragijaniça denunciantia peſiem ,bellum e fornilia
panorum Gallorum , Italorum , & c.
De Hicate , e Empuſa , De Pluione few Orco ,o Spectra ſolita certis locis turbas dare, & vexariores
Plt), Serapie Mammona ,('haron .Cerberus. exhibere , ut Themefius demon , á ali paſsim ,citan
tur nomina & loca . Р
L'étatores da modnes,viTemeſius.
Alallor ,qui e exterminans, Nemeſis. An conduciam dimum propterea liceat relingue
re ?
Locus Apocal.explicatusor a deprauatione feruaties
contra Bezum ,Apocal.c.9.0.11, Que verę cauſe huiuſmodi inquietationum exemplis
Primaſii to Ansberri error. oſtenfum .
De Satyriscó Fauno, varia eorum in Sacra Scri uo pacto Spiritus poffunt faxum vel lapidim in
cere ?
DE MAGIA DÆMON I A CA. SI 1
cere? A Q. 29. Andiabolus pofsit facere,vt homo
Spectra fainulax'ia, in Boruſſia Koltri ſew Koboldi, verè relurgat?
Sueonum Trilli. Q
Gutelkens Rabauterkens . Sect. 1 , Errores hac de re varii.
Eros en Anteros. Montani virunculi in fodinis. Animalia que naſcuntur ex putrefactione , poffet wi
Demones metallici. uificare,
Coinbali. Damones nofuni animantia contra Georg. Vicicilinus auis .
Vallam , Perfectiora,non poffet.
Theophraſti Paracelſ hæreſis de quatuor hominum fpe Idem numero reproducere non poteſt.
ciebus confutata. Non poteft facere, vt anima vnius bruti migree ,velin
Damonum iheſauros cuſtodientium ſpectra. Fugaruni formet corpus alterius bruti.
Cabaden Perſarum Regem . B Theſaurus Bafi Hominem nullo modo poteft viuificare. B

leenſis. Poffunt fimulatas reſurrectiones facere ſubinirando in


( ur fiéta fabula cuſtodis aureorum malorum , au corpora .
rei velleris , in thefauris cur foliis poniſerpentes B Louanijid olim Cornel. Agrippa curanie fa £ tum .
aurei . Magus thefaurum quærens oppreſſus. Sect. 2. Diſcuſſa exempla falſarum refurreétionum
Q.28.Quomodo poflit dæmon ,cùin lit inuifibilis primò fabuloſarum : deinde cæteroruin Gentilium :
ſe viſibilem corporeis oculis exhibere? ve Galieni , Zacla , Apollonij , Simonis Magi,
Sect.1.Quopacto poffitaſſumere , o mouere cadauer Enarchis,

aliquod , ģ in illo comparere. Mlirum exemplum ,& c.recens ex Nicol. Remigio.


Poreſt illud ſic temperare , vt ſenſum tałtûsfallar. Mortuus amplectens Comitem Richardum .
Locus Luc.vl.v.39 . Populi Lucomoriæ quotannis rediuiui.
Cur hæc cadauera ſeniiantur frigida. . Dæmonum in his fraus.
Jlluſio militis cusadam . a'iguando fubftituit alios ac fupponit.
Historia Polycrili & alia Machatis, & Philerij . aliquando ipfe corpora ſubinirai o mouet.
Phlegoniislaus. Apulei, Platonis Philoſtratiloca .
D
Baltazus demon fic apparuir. aliquando fingit mortuos ,qui non ſunr.
Agrippæ facinus ſimile, ó aliorum aliquot exempla. c De morbis qui faciunt,vtquis mortuus appareat.
fic etiamplerumque fagarum amaſy. De bobus quas (triges putant refufcitari.
Sagarum odor cadaucroſus vnde: loannis Duns Scoli mors. E
Christi Domini & Sanctorum reſuſcitationes, quopa
Sect.2 Quo palto pofit fibi formarecorpus ex elemen
iis ,ea in illo moueri apparere. Eto ab his morbis Diſcernantur.
Non aſſumit ex folo aere.
Error Magorum Mantenſium . Q. 30. Quid magia poſſit in ipſos caco
Poteft exhibere folidum palpabile. demones ?
Locus Genef.19.
Sect. 1. Battiadis of Campeſtris libri. A
Locus Virgilii.
Damon jape apparet in forma vaporis. Quam vim habeant boni Angeli in malos.
Damoniacarum apparitionum exempla. Quam cacodamones in inuicem .
Fra'rum Tarquiniorum . Species corum .
Athenodori , Facuj Cardani, Philippi Melanchtonis Pythonici, Paredrij,Catabolici Oniropompi.
colloquia cum demonico ſpectro. D An fi fubordinatio inter malos genios .
lob.locus c.9.0.22 .
Perfe incefluofi.
Galia plurima. quotieſcunque enaneſcuni. Caffiani locus.
Deſcrimen hirum duarnm aſſumptionum . Locus ad Ephef.vlt.v.12.
Certamina Magorum .
Vnde proueniat facilulas molis augenda, & minuenda
in ipeĉtris? Vnum in Burgundia.
Secundum in Anglia.
Genusmirum per fariunculas ſeu figmenta .
Tertiam in Germania .
Šećt . 3. An damon poffitiam accurale corpus effingere
Quartum in Bohemia .
vi nullo figno quear dignoſci?
De ſignis quibus demon dignofcitur. · Quintum in Suecia .
Sexium in Dania.
S.olberto abiectum ſpectrum .
Cur nondum vifus in forma agni, vel columba . Cur in Septimum in Gracia.
formis, hirci canis,carii,egui,muſtele ,veſpertilionis. Sect. 2. Sancti homines quantam vim acceperint ma
Galligallinacei, Goinnumera alia. gos e damones compefcendi.
SAHIR cur damon , watalos Follon , fese Fa Vis exorciſmi.
iucllus . E Salomonis exorciſmiquales.
locus Luc.11.0.19 .
item in formaDei, vel Chriſti Domini,vel Angeli:hu
manam formam induit omnis conditionis, fexus ,ala Damones à Magis non coguntur, ſed ex pacto obrem
11s :probatum id exemplis . peranı tantum
Qui defectus ve plurimum in eirss apparitionibus. Magi vim non habent eliciendi manes vel ſpectra.
Cur morientibusſemper adeò terribilis appareat. Varia exempla.
imprimis loannis Teutonici.
Quomodo loqui poßit in corpore aſſumpro?
sin poſſit audiri ó videri cantim à quibus vult ipſe? nec habenı vim euocandi vrbium cuftodes.
E
Capita ſeu caluarie qua loquelam imitata , exempla San £ tis vis ifta quandoque conceſa.
vetera,nouaque quomodo fiat hæc locutio? Sect. 3. Res corporeæ, ve herba quadam.thura ,vn
Sect. vltim . Án liceal procurare vi appareant nobis Eliones o verbera , quam vim habent in damone

Spectra? accuratè difpulatum .


Cur antiquistam crebro damones viſi , nobis tam rarò ?! Errores hac in re varsi infidelium : ſed & abufus Ca
E 2 inoli

2
52 SVMMARIA LIB . II. DE MAGIA DÆMONIA CA.
tholicorum exorciſtarum quidam . A Periculofum 1ales habere incarceratos .
An flagra obſesſis infligenda. Probatur uno exemplo,quod in Germania contigir.
an balnea profint? Factum ſigno crucis fecurè à S. Lupo Senonenfi.
Quid ruta ,cornucerwi o fimilia, Satanam ligatum quid in S. S. locus Apoc. 9.v.14 .
Locus Ioſephi explicatur. 15.0 20.0.2.
Loons Tobie c.6.0.S. Tob.8.0.2.

Chriftus cur dictus izgus. A Sanctis quomodo damones ligari queant.


Profperi locus. Locus D.Hieronymi.
Locus 1.Reg.16.v.vlt. Locus Euſebij.
Nec damones certis rebus ligari, am locis includi per De Paredrisıllos ponte ſeruire,ratio ex Toftaso. o quã
Magos queunt . periculofum id ſemper.
vana hac in re ars Hermetis. B Exempla varia,in his unum mirum militis Germani.

FIN IS .

0
8
0
0
1
900
20

O
D O
O D
T

DON

MARTINI
< 3

MAR TINIDELRIO

MAGICAR DIS Q VISITION

LIBER SECV N D V S,
QUI EST

DE MAGIA DÆMONIA CA.

Præcipua hæc operis noftri tractatio eſt ,& ideò pluribus capitibus, fiue quæſtionibus,
luculenter quoad poterimus, diſcutienda. Sit,

QV ÆSTIO I.

An fit aliqua Magia demoniaca ?

А Vi demones efle, Ay manaſſe :tribuunt autein effectus cius vel immedia


negant,etiam hoc tê Dco per Magos huiulmodi operanti ; vel Dco
effe negarunt cú per angelos tonos ea perficienti.Priores dicuntelle
Sadducæis , De guafdam gratias gratis datas , ficut funt gratia: lin
mocrito, Ariſto guarum , lanitatum ; & hæc dona ve Batamob, fic
tele, Auerroc & & aliis improbis concedi non rarò ſolere . ai.Corin.
Simplicio , quo Dico primò,hæc fententia eft mereblafphema. tri- 12.18.
b Nu . 23 •
rum ſenieniia eft buit enim Magicis artibus id quod eft proprium c Matt. 7 .
impiada harerica . gratiarum gratis datarum ; & cum veris miraculis 22.1. Cor.
Nam & da præſtigias confundit. Deinde gratuita D'ei dona 13.V.1.
mones effe & de Tubiicit humano artificio , & certis ac ridiculis ob
moniacă Magiă; ſeruationibus. Denique iniquè & inuidè Deus
quæ nec induſtria aut artificio hominum , nec na B vetaret,id quod ipſe hominibus, vti gratiam , gra
turalibus caulis , ſed immateriali quapiam & ſepa tiosè largiatur. Aduerſariorum argumenta ex lo
rata virtute nititur;hoc & ſacrę ſcripturæ teſtimo cis illis fcripturæ petita , ſolùm probant, aliquate
niis, & omniuin ætatum memoria atque experimé nus fimiles effectus per artes magicas & per gra
tis tam eſt compertum , vt velle probare , nihilfit tias gratis datas fieri; Deum quoque per malos a
aliud quàm lychnis accenſis meridianæ luci opitu liquando miracula edere ,ad fidei & diuinæ gloriæ
lari. hoc probant cum B.Auguſtino Theologi Ca propagationem . Accedit , quod qui ex dono gra
a Auguft. 'tholici omnes , & philofophi pleriq; Trilinregiſtus tiæ gratis datæ operatur ; ille ad certum tempus,
lib. 11. de & Pythagoręi; ex Platonicis Plellus,Plotinus Pro occafionem , aut ceremonias certas non reſtringi
ciu.Dei.
clus,láblicus, Chalcidius & Apuleius ; ex Ariſtote tur, vtfolent magi; qui , fi vel in minimo deficiant ,
-

1,6.D. Th.
li.z.contra licis , Theophraſtus Ammonius, Philoponus ,Aui nihil efficiunt. Nec etiam huiuſmodi Dei dona
gét.c.104. cenna & Algazel. Anne dare reſponſa de furtis oc gratuita poſſunt aliis , per diſciplinæ ac pracepto
& qui o- cultis, & de thelauris ; conſequi ſcientias nonnul rum modum , tradi: Magi verò luis difcipulis hanc
prime, Vi- las ſtatiin , & line labore addifcédi; ſubtrabere cor Magicam tradunt ; & auditores, magiftrorum ſe
etoria , de
Magia nu. pus præfens oculis videntium , & innumera huiuf с cuti præcepta, quæ magiſtri. eadem operantur..
9. modi,queunt reduci ad vllam aliam cauſam ; quàm Alii dicunt hos effe effc&tus bonorum Angelorum , B
intellectualem aliquam & ſeparatam naturam ; quos per excellentiam vocant,Spiritus.Siciactita
b Vide Deniq ; ſcimus Salmanticæ , & loletiin Hiſpaniâ; & bat his annis celebris illemagus Scotus Parmen
Laur. An- in Italia ,ad lacum Nurſinum , & in ſpelço Viſignia lis չ qui Gebhardum Truchfefium Epiſcopatus V
niam ali.3 . no , adhucauorú memoria huius Goëtiæ celebres biorum Apoſtaram dementauit:eſtq ; peruetus im
de nat.de
mon . fol. ſcholas fuifle b. poſtura magorum maximè Platonicorum , lambli
10.4 . ci,Porphyrij, Plotini , Procli & Iuliani A poftatæ .
QV Æ STIO I 1. Ex quorum traditione , Magia omnis diuiditur in
Albam ,quam cenſent eſſe licitam ; & Nigram ,quæ
Vnde fit hac e Magia ,ſiuequem habeat primum ſit illicita. Albam ergo vocant Secvgylar , & Nigrá
auctorem ? goutilav.Verùm hanc fictitiam planè & palliatam
Theurgiam ſatis ipſe Archimagusdreiicir,cùm di dl. de va
Vnt qui dæmones eſſe fatcantur,fed negent ta- i ſertis verbis teſtatur ſæpiſsime ſub nominibus Dei nit.ſcien.
men hanc Magiam dæmonibus feu diabolis ☆ Angelorum ,malis damonum fallaciis eam obftringi.

E 3 e incet
54 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

& licet cius ceremoniarum pars maxima, munditiam Albuere videtur fuperftitiolæ prodigiorú obſerua
animi, corporis & rerum externarum ,utenſiliúmque tioni.
oftentes, immundos tamen spirirus deceptrices pore Errauit eundem erroré Palingenius Stellatus ,
liares hanc exquirere , vt adorenrur pro Duis.) poſtea dum in verito iure libro Zodiaci 8. cenſer aerem e.
addir , buius ſpecicm effe artem Almadel, artem nolo tiam bonis dæmonibus plenum effe ,quos harum
riam ,artem Paulinam ,ariem reuelationum , huiuf artium auctores facit , & Deos appellat ,Plotini
modi ſuperſtitionum plura , qua co ipfo ( inquit ) ſunt & lamblici deliriis nimis dedicus : & quàm non
perniciofiora,quo apparent imperitis diuiniora. ] Ha malus poeta , tam non bonus Chriſtianus , vtpotc
beát illi hoc Principis & antelignani ſui de hac al hæreticus potiùs ( ſcripta probant ) quàm catho
bâ Magiâ iudicium , ab homine mendaci verita licus . Aulus cainen opus illud Ferrariæ Duci de
tem meram.Damnat eandem Theurgiam.D.Au dicare .
guſtinus lib. de vtilitate credendi contra Mani Succedit his error 3. eorum , qui cenfebant Ma
chæos. His adde ficticiam illam artem Planeta gicos effectus per animas defunctorum fieri:quos Ca- Victor.
de Magia
rians,laminis inſcripram , & ad Carolum Magnum tholici Theologi iampridéexploierunt, idq, nó nu.17.An
B
à quodam Bedæ diſcipulo ( ficmentiuntur á Al difficulter. nam quæ rationes id conuincunt de gles in : .
kindum Alcuino ſupporuni(miſſam ,vtilem (fcilicet) bonis fpiritibus eædem in animabus beatorum lo- ientene.9
obtinendæ omni cognitioni ſupernaturali ar. cú habent :quæ verò in purgatorio ſunt animæ,nó de arte
tium & ſcientiarum , & conſequendis dignitatibus exeunt,nılı ſpeciali permiſſione Dei , vt petant fuf- Mag
a.2.ica
diuitiis ,robori ,amoris fruitioni, & c. fragia viuorum : anima deniq , perpetuis addicta
Dico Secundò cum Catholicis,vt nec per fe, fic ſupplicijs , nulla dæmonú licentia vel permiſſione
nec per bonos angelos his magicis operationibus Deum pollunt exire,vtpore,diuino iuffu , pellimo carceri
ſeimmiſcere magis quàm cateris rebus, in quibus con mancipatæ. Apertiſſimæ ſunt igitur impoſturz: b vide A
currit ,vt caufa vniuerſalis Quare cenfeo hæc omnia vi quæ de cuocandis per Grimogră animabus . Ne- nan.lib.;
cc.illud inftiinia fuere à malis angelis,fic etiam ab illis perfici cromantici confinxere . Si exirent ,ad vnius Deie- de Nar.
quod in of adminiſtrari, do contrarium eft erroneum .] xirét imperiú.cur verò id Deusiubeat vel permit - dem . fol
97.Petri
fin.c.qui fi Probatur primò ex variis Canonum reſcriptis tat,caufa fubeft nulla .Vtad Magorú preces & in Thirçi lib.
ne y. vlt . cantationes id iubeat,impium eſt opinari.d
quæ Gratianus exhibet caula xxvI .. Secundò ex 1.de appa
26.9.2. & Parifienfibus articulis ,nono , decimonono , & vi- C Præcipua ergo efficiens cauſa iftarú artium eft, rit.fpirit.c.
epiſc.in
cefimo tertio. Verba ſunt , quod Deus per artes ipſe Diabolus , proxjma,eſt humani ingenij ex o- " . à num .
prin.26.4
‫ر‬. magicas for maleficia inducatur compellere demores riginali labe detorta indoles, quam feſtiui Apolo- 216. & c.
13.à num.
ſuis incantationibus obedire : Error. Quod boni an gi frondibusvelatam nobis protulit, perquam ſal 302 .
gels includantur in lapidibus et conſecrent imagines, se, CæliusCalcagninus Libello de Amatoria Magia,
vel veſtimenta ,ani alia faciant,qua in iftis artibus co cuius verba non piget adſcribere, & vos , ni fallor,
tinentur: Error & blaſphemia. Quod aliqui damones legere iuuabit : Vanitas ( inquit ) olim iuncta mira
bonifint,alii omnia ſcientes,alii nec damnati nec ſal culo, forrino concubitu genuis Magiá fecundam co
sati. Error.] gnomine , reformidansque se fortè veritas , cum qua
Tertiò ex his Arnobii Cont. Gent. Maginõtão perpetuas inimicitias gerit, à qua etiã paribus fignis
.
tùm , ſciunt demonas , fed etiam quicquid miraculi e congrella,Sapiùs profligata eft, fuum parium enecaret,
dun per
!, demonas faciunt:illis aſperanusbus infun illum impudentiæ ac timoriiunctis connubiali fade
denisbus preſtigiasedunt,vel quæſunt non videridr. re cömendauit;at illo in linu incomprehenfibilitatis
& ex his loan . Salisberienſis lib. 1. de nugis curia. De veſtigio collocarūt furrim , & fubpræftigiarum cre
lium c.9 . Eos autem qui nocentiora praftigia artésque pundys educandam . Qua mox in grandiorem alatem
magicas, & varias ſpeciesmathematica reprobatéri adulia, iamg; pinnulis premuntla, cuolauit in fatuo
xerceni ; iampridem San & ti Parres ab aula iufferunt rum arces , ibique nidulans, credulitaté peperir. Quę
exire, eo quod omnia hæc artificia,vel porius maleficia vepore parentis beneficis grata , illam muinó enutrit, 1
pestifera quadam familiariiate deminum to homie o quaſian Tintapailer,altoqui breui i nlerituram .] 1

num nouerunt profiuxiffe .] Hæc ille, pari acumine & veritate. Pergamus nos
Deindeprobatur ratione,hos ſpiritus bonos di quoq , pro Veritate confligere, & Vanitatem expu
ci non poffe.tum quia iubent ſe tanquam Deos a gnare , & fugatis timore ac impudentia ,labyrinthum
dorari, & facrificia fibifieri; quod boni angeli iu illum incomprehenſibilitanis ( quis enim , quæ nihil
bere nequeunt.cum quia hæ artes nó minùs diri ſunt,vel intelligat , vel comprehendat ? ) Theolo
guntur ad inferendú aliis exitiú ,per furta ,neces , a giæ veræ filo permetiſi : & preſtigiarum crepun .
dulteria ,& c . quàm ad iuuandum , tum quia mil dijs in lucem prolatis, tandem fatuorum hanc arcē
cent mulca mendacia & deceptiones.tum quia do demoliri , & ènidulis ſuis credulitatem adeò perni
centur Magi in ſpiritus vti imperio , & coactione, cioſam profligare: quod vtinam Deus Opt. Max .
immò & minis rerum impoffibilium ac planè ab nobis largiatur.
a lib.s. d QVÆSTIO III .
ſurdarum , vtapud Euſebium . docet Porphyrius E
præpara
tio.ca.6 . quorum nihil bonis angclis poteft conuenire. Que fis diuifio demoniaca Magia,o de
libris eius.
b par.2.an. r
b Hinc apparet conſiderante legendum
Glycá,
dum Magianı ſic diſtinguit à Goecia , quôd illa, ſit Vm nulla fit Theurgia neque alba Magia, ſe
beneficorum geniorum ad boni alicuius effectio C quitur ,omnem hanc prodigioſam Magiam ,
nem.Goetiâ,maleficorum ad mali effectionem . Nā non aliam ,quàin Goctiam & nigram : hanc folenus
non tantum impropriè vſurpauit nomen Magiæ vocare Magiam ſpecialem . eam Archimagus in
genericum , pro ſpecifico theurgiæ , ſedain erro duas ſpecies diſtinguit. vnam , cuius cultores di
rein quoq; labitur ponentium albam Magiam , & cit ſe dæmoni ( ubmittere , ei ſacrificare , & eum a
eius adminiſtrationem bonis angelis tribuentium . dorare: alteram quam ipſe vellet perfuadere à pa
Vtq ; hoc femel moneam ícriptor iſte,vt & Cóſtá . cocum dæm onibus immunem eiſe , ſed eain dx
Manalles,Gregoras, & Nicetas,niinis multumiri monibus vel ' nutis imperare, virtutéque quadain

diuinoruin
LIBRI II. Q. IV . SS

divinorum nominum adiuratos aduocare , & A


QV Æ STIO I V.
cogere,priorem illam fatetur eſſe legibus humanis
diuiniſque veritam , nefandiſſimam , & cunctis i De baſi Magia huius ſiue de pacto, expreffo, cg
gnibus plectendam . pofteriorem aſſerit , conſequi implicito.
quidem quod prætendit , nempedæmones cogere
( quod poſt oftendetur effe idoneum ) ſed tamen mani Oncl.1. Omnes operationes magica, velur baſi,
feſtis periculis illuſionum obnoxiam eſſe.De prio innituniur pa &to per magos cum damone inito :
Chion
re verú eft eius teſtimoniú , de poſteriore bis men ita vt quotieſcunque collibitum mago aliquid effice
tirur:primò,dum negat cam niti fædere cum demoni re adminiculo anis ( ua;expreſſè, vel implicitè teneatur
bus initio : nam reuerâ ſemper expreſſo vel tacito à damone poſcere ,vi ex condičło concurrar.]
pacto corrumpitur ?Secundo,cùmaferit ea demones Probatut hoc primò Patrum auctoritate.D.Cy a lib.de du
cogi, de quo poſtea. Volunt veritæ huius Magic prianus dicit,eos habere fædus cum dæmone. D.
plici mar
inuentorem fuiſſe,quendam Mercurium fic contra Auguſtiniverba retulit Gratianus in Decrecorú tyr.
Symmachum . Prudentim , ó Salisberienfis lib . 1. Po codicem ,quæ ſunt iſta :Omnes artes huiusmodi, vel blib. 2. de
lycrat.c.9 .alijquendam Zabulum (quem ego non nugatorie , velnoxiæ ſuperstitionis,ex quadam peftife- doct. Chri
alium exiſtimo ab ipſo cacodæmone, cui Ď . Cy: Bra ſocietate hominum có demonum, quafipacta infide- habes..?
prianus & alij Patres hoc nomen tribuunt )deinde lis dolofe amicitia ,constituta .] illud. v .
magiſtrum laudant , quendam Barnabam Cy Probatur deinde ex iure ciuili,ſanctione Impe- vlt. 26.9.2
prium (hunc confinxere in contumeliam D. Bar ratoriâ ;Multi magicis artibus vſi elementa turbare, limulti.
nabæ Apoſtoli , vt deformi ſuæ meretrici lenoci vilam infonijum labefactare non dubitant, & manibus.C. dema
lefi. & ma
narentur .) Item oſtentant, paris mendacij iactan accitis (lic legendum ) andeni ventilare , vi quiſquis themat.
tiâ,libros Adæ , Abelis,Enoch , Abrahæ, « Pauli , Cy ſuos conficiat malis artibusinimicos: hos (quoniam na
priani,Honorii,Alberti Magni , & aliorum , & bla tura peregriniſunt) feralis peſtis abfumar.]
ſphemè mentientes dicunt , quæ his libris con Tertiò , id ſtatuitur credendum articulis Pari
tinentur, ea fuiſſe tradita ab Adami cuſtode ange fienſis ſcholæ d in hæc verba ; Quod inire pactum dartic.3.
lo Raziele , & à Tobiæ Comite Raphaële reuela cum demonibus racirum vel expreffum ,non fu idolola
ta.Prætexunt etiam Salomonis auctoritatem , cu tria vel ſpecies idololatria : Error . Et intendimus effe
ius quandam Clauiculam , (quam egregiè refurat pactum implicirum in omni obferuatione fuperfturiosa,
Bap.Segnius lib.de vero ftudio Chriſtiano c. 7.) & cuius effe & tus non debet à Deo vel natura rationabili
aliud ingens volumen in septem diffon &tum obtru - ' c ter exſpectari.]
dunt , plenum Sacrificiis & incantationibus dæ Quartò id ratio perſuadet. hoc enim & mulei
monum.Hunc librum ludæi & Arabes in Hiſpa mali homines optant, & dæmon cupit ; nec eorum
e c. 28.y.
niâ ſuis pofteris hæreditario iure relinquebant, & id vires ſuperat.docet hoc Ifaias Propheta ' , apud
is .
per eum mira quædam atque incredibilia opera quem impij dicuntpercuſſimus fædus cum morte , do
bantur. Sed quotquor inueniri potuerunt exem cum inferno fecimuspactum.quod ſanctus Thomas
plaria iuſtiſfimè flammis inquiſitores fidei con ſatis probabili interpretatione Magis accommo
a Eimeri
cremarunt , & vtinam vltimum exemplar nacti dat,vt & Pontifices, loannes 2 2.in Extrauag . con
cus Dire
Etor.inqui fuiſſent'. Vix dubito aliquod in manus loan .Trit . tra Magos,quæ incipit; Super ſpecula . & Sixtus V.
fitor.p.a. themij incidiffe , vnde & partitionem & mate in Bullă contra Aſtrolog. Mali ergo hoc lubenter
C. 28. & faciunt , nec minùs ipſedæmon ; qui, ipfi quoque
riam lux Steganographie,periculi & ſuperſtitionis
Penna ibi
comme pleniſsimæ,acceperit, cuius operis nomen , quod Chriſto Domino , aulus pacti conditionem offer fMatt
h.4 .
53.memi- nondum prohibuis ab Eccleſià libris ſit inſertum , ref; Hec omnia (inquit hribi dabo, fi procidens adora V.9 .
nit Nice- ſuſpicor accidiffc ;quia liber nondum typis vulga ueris me: vbividere licetpactum contractûs inno- 1. Labco
tas hiſt.
lib.4. tus,in paucorum manus incidit: alioqui , quando o minati , do vt facias. Ita nunc diabolus Magis fcribit.l.iu
prohibiti libri omnes Magici, ſatis iſte prohibitus ait.fi te mibi addixeris ulciſcar te ,ditabore
, & c. quæ pact.Bald.
cenſendus , qui inter alios familiam ductar. idem germana & perfecta eſt pacti formula '. Deinde, & Caccic
dixerim ,de Agrippæ libris tribus de occulta Philo vt dixi,hęc fiunt operâ dæmonum ,non magorum lu.in tract.
Sophia,& omnium pernicioſiſſimo quarto ( eorſim viribus: dæmones ab hominibus cogi nequeunt, de pact.
h D. Tho.
poſtea addito & edito :necnon de Thomæ Ebora vt id faciant : fponte ergo dæmones accurrunt.
2.2.9.96 .
cenſis, Peiri Aponi & ſimilium venenis , 6 libro Dæmones autem graui hominem odio proſe- 24.Guilh .
artis Grimoyriæ ; qui,Patrum noſtrorum ætate , cir quuntur, quare nec putandi gratis accurrere, fed Pariſ.Scot.
cumferebarur , docens mortuorum euocationes . viciſſim aliquod operæ fuæ precium ſtipulari. Gabr. Ger
fon . Trit
Omnia horum placita fceleſta ; de antiquioribus Vnde patet talem effe hanc conuentionem & them.q.
5.
etiam illis operæpretium duco Archimagi verba ſocietatem : qualis eſt duorum latronum , quo- i Abuleni.
afcribere.credendum illi in arte fuâ, nec magiſtri rum alter palàm in tylua vagatur , alter clam in Alph.à Ca
auctoritatem diſcipulis licet fubterfugere. ſic ergo ſubſeſsis latitat;excitatúſque certo libilo vel ſigno ftro,Victo
ritum i,confue
fcribit; Hilibr intuentmi verboru
adtiùstudine preceptmorum charm
, d ſuorum prioris, viatorem poſterior dolosåſagittătranshi- ria,Valen

canonem , git ; priore id ſæpè nec vidente , nec gnaro , quo feld .Spi
Eterum genus,exſtructionis ordinem , infulfam phra necem telo intulerit , in miſeri tamen necem con- neus,Ang.
fim , aperièſeſe produnt, nonnifi meras nugas & impo ſentiente. priori magus, poſteriori dæmon limi- Spreoger .
& alii .
sturas continere , & posterioribus temporibus à per lis. Satis enim idonea rei declarandæ fimilitudo
kNauarr.
diriſſimis perditionim artificibus effe conflatos , ex eſt :qux petitur à potentibus vindictæ auidis ; qui Grillan.ro
prophanis quibuſdam obferuationibus , noftrareligio manu promptos licarios fibi adiungunt ; quibus mig.Bins
nis cerimoniis permixtis , infitiſque ignotis multisno conſtituto ſigno innuunt, quos & quando, velint feld, præ
lud.6 .& a
minibus ac fignaculis,vt perterreantrudes to fimpli interfici.
lij .
ces, ſtupori ſint infenfatis, his gui neſciunt bonas Deniq; conſentiunt hac in re Theologi tam ve
literas.] Hæc miſer ille , qui, videns meliora ,in fi teres ,quàm recentiores ', Iuriſconſulti quoquek
nem vſque vitæ deterioribus adhæſit . & Medici, Condronchus lib. 1. de morbis venefic.
Cefalpin . diſquiſe. demon, & res prorſuscoperta ,
С 4 vnanimi
DISQUISITIONVM MAGICARVM

vnanimimaleficorum & lagarum confeſſione,mi-| A & ſtudia illis profperèin aulis & amicitiis princi
rè per Europam omnein , & cunctas ætates con pú fuccedant: iniuus quoq ; temper quandocunq;
ſentiente. Lucanus etiam dubius licer , tamen hu volenr lucrentur: Quinto ne inimici ipſis valeant
iufmodi fædus agnouit , eo tantùm deceptus,quod nocere.Pro his vicifsim polliceri ſeſe,quod prædi
a li.6.pau- cogi pacto dæmonem exiſtimet ‘. Atas Sibyllas , pro Dominabus & Principibus ſuis
lo poſt me Quis labor hicſuperis canius herbáſque ſeguendi perpetuòlinthabituri , & quotannis ſingulas ani
dium .
Spernendique timor ? cuens commercia pacte mas te eis oblaturos ( boc eft necaturos & ſacrifica
Obftri &tos habuere Deos ?parêre neceffe eft, luros ,vel cerie ad hunc eundem perfidia vitum initia
An iuuat?ignorâ tantum pietate merentur, Tarcs hominem vnum ) quamdiu viuant,hoc ipſo co
An tacitis valuere miniszbóc iuris in omnes ſecrationis librorum die. hac tamë lege ve Sybilla
Est illos fuperos,an habent bec carmina cerium hæc poftulata eis fidebonâ præftarent. Hi Pariſiis
Imperioſa Deum ,qui mundum cogere quicquid omnes cú iplis libris combuſti fuere. Narrat Cre
* Exépla Cogitur ipfe poteft: * Spetus le bde odio Satana,difcurfu 15 .
pactorum Solus lagarum patronus recalcitratur , adeò fu Alius modus
priori ſimilis cętera , niſi quod ſi
po be.Bawa tilibus ratiunculis chartas implens";vt contem- B ne teſtibus peragitur.Tertius per vicariun mitur,
per Am nendas potius,& ſilentio tradendas , quàm refel Magum videlicet ,vel tertium aliquem ; cum paci
philochiú lendas mihicenſuerim , maxiniè cùm alij id dili icens dæmonis alpectum vel colloquium rcfor
apud Su- / gentiùs,quàm difficiliùs præſtiterint '. midat ,hoc tertium genus malè Grillandinus 9.3 .
riu tom. I. Conc.2.hoc pactum demoni, liberum est ,praſtare, vocat Tacitum ; quamuis enim profeffio hic fiat
& cod.10. vel fallere .] probatur experientia & ratione, ratio alteri ,quàm dæmoni;ht tamen exprefiè, & in dæ
de. Theo docet dæmonem cogi ab homine non pofle, vi monis nomine, vt patet ex iis quæ iplemet tradit
nenfi,& no Iter promiſſis;experientia verò , mendacıſlimum 9.3.n.1. é ſegg. Fortaffis ad expreflum pactú per
bilis Leo- elle & decipiendi cupidiflimuin : ideóque rarò tinet forma illa rarior, in exemplo Germanicæ fe
dini apud præſtare,quod pollicitus: cùm verò ſtat promiſiis minx , quæ obuerfo tergo , ex balneatorio lebete
c. 21.de : ( quod facit nonnunquam ) non facit coactus, icd extiliens, proclamabat , Quantum à Christo fic
quibus a-fpontè ac fubdole , vt fic magos fibi retineat de Saliendo recederet , tantum fe ad damonem accedere.
lias. uinctos, & alios alliciat , & huiufmodi nugis vim dicam fufiuslib.s.
b 1.6. de iftam inefle perſuadeat. His pactis omnib.quædã ſunt cómunia. Primú
præftig. Tertia Concl . Pactum huiuſmodi duplex est,v- C eſt abnegare fidé & Chriſtianiſmü ; Dei obedien
dæmon . &
I. de La num expreffum alterum tacitum : de vtroque vero , non tiæ ſe ſubtrahere.B.Virg. Marię patrocinium repu
miis. idē per omnia indiciü .) Explicada hæc cóclufio po diare, & conuitiis inſuper incellere. Solét blatphe
Ć Binsfel. tiùs quã pbáda.pro explicatione norāda ſequétia. mè ,per contempturo , vocare ruffam , lacam ,exten
vbi fupra Primo ſciendum pacti expreffi huius triplicem ſam .Sic ergo' , venit Diabolus, & follit verbum de
Eraſtus
Bod. & corde eorum ,ne faluifiant.Luc. 8.v.12. hoc eſt tollit
este modum.Primus fi folemniiate varia , & ipli ca
Tritthem . codæmoni viſibiliter in corporea aliquâ formâ fidem veram ,eiúſq; confeſſioné. quia diuinos am
d.o.s. apparenti, coram teftibus, fidelitas, & homagium bit honores ( vide D.Aug.lib.10.de ciuit. Dei c.20 .
dHoc de promittitur 4. Huiuſmodi
pactum intuit nobilis il co lib.20.contra Fauft.c.22.) Ideo cogit primum ba
fcribitur
in Malleo le ditionis Leodicenſis narrante Cæfario Heiſter ptiſmo renunciare , quo quis vero Deo fuic initia
malefi.p. bacenſi , vbi tamen dæmon loquens audiebatur, tus . Quare & Hippolytus Martyr lib. de conſum .
2.9.1.c.2. ſed non cernebatur . hicinter cętera , iuuenis alle mundo,lcribit coacturú dæmoné, vt dicant: Nego
& ab Alfà inconfulcus creatorem fuum ore negat , manúque Creatorem cæli & terra,nego bapriſma, nego adorario
Caftro.l. 1 .
de iuft. hæ exfeſtucat , & diabolo homagium præftat ; hic vicil nem Deo à me praftari ſolua :libiadhæreſco, in te cre
retic." pu- sim , illi diuitias & honores pollicetur .cò lectoré P do.ldeo vnguéillisdæmon in frontem iniicit ,fin
nit.c.6 . amando ,fpondeóque lectionis & laboris lui vbe gens le chrilma abradere & baptilini characterem
el.2.illuſt. rem legendo fiuctum relaturum.Huc etiam rete delere: Secüdò, fictè quoque illos nouo tingie laua
miraculo rendum Theophili Vicedomini factum , qui ad di cro baptilinatis . non ignorabathoc Tertul.lib.de
rum , c . 12, !!
fann. Do- gnitate :n recuperandam à principe derroniorum opem baptiſ.Hic quoque ftudiū (inquit) Diabolirecognoſcs.
mini 537. ( ve ſcribit. Sigibertus', ) experiyt , o ab eo iuffus mus,res, Dei amulālis, cumú ipfe baptifmum in ſuis
abnegare Chrillum filium Dei eruſque mairem Ma exercear. Idcò tertiò ,negato priore nomine, nouú
riam cum omni Chriſtianiſme propoſito, & ipſam ab illis inditur : ( vt Rouerélis Cuno, Barbicapra voca
negationem ſcripro firmare,& fcripiam ſignare,& fi tus fuit )nóne cognoſcis figura huius rei in præcla
gnatam fibi tradere ,eius fe feruiuio addicere .] In hac ris illis Satanæ mébris ? Ægypt. Pharao loſephi no
teltis fuit Magus, in illa villicus iniquitatis . men mutat Gen.45.fed S.S.co illú nomine nunquá
Aliquando id faciunt per libellum fupplicem , cópellat . Nabuchodonozor alia imponit nomina
qué diabolo præſentant . Sic noſtro tépore Man- E Danieli & fociis (Dan.3 .)ſed Daniel ſemper le Da
tenſes in Normandiâ magi libellú conſcripſerant, nielem vocat , & tres illi in ipſo clybano Hamante, Michac!
quem oblaturi erát Sibyllis Magiæ Necromanticæ Bened cite, canunt, Anania, Afaria, Miſael Domino: Pneuma
prældıb.cuius ſumma ; Seorare Dominas ;vti di hoc dicétes nimirú ,tui ô Deus , non Regis terreni log.Ichol.
gnentur libros ſuos magicos conſecrare ; ad eum milites ſumus tibi , nó tyranno , nomen dedimus. 4.
effectú ,vemali ſpiritusiplis per omnia promptè o Abnegare quarto patrinis & matrinis cogit , tá ba
bediant,iuxta formulas coniurationis in libris con ptiſmi , quam confirmationis , & nouos illis alios
tentas ; & , vt vocati , ipſis fine noxâ appareant in aſſignat.quia ſuſceptores iſtı ,ſunt quali fidei fpó
formâ pulchri hominis ; & ne ſit necefle circulum (ores, & tenentur,quod credendú , ipirituales filios
vllum facere,aut ſubire, in domibus aut agris. Se ſuos docere . Quinio dát diabolo ſcrutum aliquod
cundò vt Sibyllæ libris fignum ſuum ſeu chara veſtimenti quia Diabolus parté rerum fingularum
cterem imprimant (trestrant numero libri ) vt plus fibi ftuder vindicare ;ex ſpiritualıb.gratix bonis, fi
efficaciæ & dominii libris ineflet in prædictos dé ac baptiſmú ; ex bonis corporis , languiné, vt in
fpiritus.Tertiò vt fupplices reddantur tuti à iudi facris Baal . 3.Rcg.18.ex bonis naturæ blias, vt ſuo
cum infitiis & punitione . Quartò vt cæpta omnia loco oftédetur; ex bonis fortunæ , fragmétú voltıs.
fors,
LIBRI II . Q. III 1. 57

fors, an quia Regi ſoliti ſubſternere veſtimenta, A| ſimillima;nunquam ſe Euchariſtiam adoraturos;


Michael
Pneuma in Dominij agnitionem ?4.Reg.9. Matt. 21. Sexió, iniurios ſe perpecuò ac contumeliolos in B. Vir
log. ſchol. iufiurandum dæmoni præſtant ſuper circulo in ginem , ſanctólque reliquos , futuros , non verbis
6. terram ſculpto. An , quia circulus expers principij tantùm , fed & factis : conculcaturos enim , con
& finis,ſymbolum eſt diuinitatis ; & terra, cabellú ſpurcaturos, & confracturos quaſuis ſanctorum
Deirfic certè vellet eos credere, eú efle Dominum reliquias.ac imagines : ligno crucis , aquâ lu
cæli & terræ . An quia circulus contrariá ; co quòd ſtrali , fale benedicto , cereis & reliquis, ab Ec
omni caret angulo;habet figurá crucis , quæ valdè cleſiâ bencdictis , confecratifue ſe abitenturos :
anguloſa ? certè hanc odit vehementer , in qua le confeffionem peccatorum integram ſe nunquam
triumphatú meminit & mæret. & ideò amat figu manifeſtaturos ſacerdoti , iſtúdque commercium
ram contrariá. inuenias inter magica ligilla crucé cuin dæmone pertinaci filentio obſcuraturos :
ſtatis diebus , ad conuentus , queant , aduo
in medio circulo locatá,quafi captiuam : quod fi
gillum ( vt Greg. Theologus conira Iulianum ſcri laturos ; & quæ illic peragenda , non fegniter
bens ſignificat ) ille magicis addictiſſimus apoſtata obituros ; denique , quotquot poterunt, dæmonis
fic interpretabatur , ve præſumeret fignum crucis B feruitio adiuncturos. Viciſfim Diabolus polli
calcandú & abolendum planè breui . Septimò,perut cetur , le illis ſemper præſto futurum fe , in hoc
à dæmone ſe deleride libro vita , & inſcribi in libro mundo , votis corum fatisfacturuin : ſe, poſtmor
mortis; & fic legimus Auinionenſes Magos inſcri teni, illos beaturum . Ex his pactis non nalcitur
ptos libro nigerrimo. Ostanò,pollicentur facrificia, obligatio mutua : ſed diſpar admodùın eſt con
vt illi Mantenſes ,de quib.paulò antè ſum locutus, ditio paciſcentium ; homines enim fe morti æ
& quædá ſtriges promittunt ,ſe ſingulis menſibus, ternx addicunt , & per peccarum vera Diaboli
vel quindenis,vnum infantulú ſtrigando ( h . e.ex mancipia efficiuntur ; dæmoniacæque donec ad
lugendo )occiſuras.fic Spinaus g.de Jirigib.c.2.Nono Dei gratiam iterum perueniant , ſubiiciuntur te
quotannis aliquid luis magiſtellis demonibus pen terrimæ feruituti : veruntamen hominibus hoc
dere tenentur ,vt vel plagarum metum , vel carum , pacto nihil iuris , vel virium , in dæmoneni acqui
quibus ex pacto ſunt obnoxijpræſtationum , redi ritur : nihil etiam facultatis in figna , quibus ex
inant vexationem :nec legitimum eſt aliquid , niſi condicto vtendum , commigrat : cogi ſe ſimulat
ſit atri coloris.multis hoc probal Nicol. Remigius lib. verſipellis, & fpontè perficit , quicquid Magica i
1.damonolatr.6.11. ſta proficetur.
Decimò,corporis alicui parti, modò huic, modò C In his tribus pactis leihale peccatú grauiſſimú
illi,( frequentius latentibus ) ſtigma ſeu characte interccdit idololatrix : quia cultus idololatriæ ex
rem ſuum ,velur de lapide emptis mancipiis fugiti preſlè creaturis exhibetur. Quod fi ex animo fi
uis, lolet imprimere : quod clt inſenſile etiam acu dein Magi abiiciant, ſuntetiam apoftatæ : live
perforatum . Non miraberis, ſi recorderis Anti rò non totam fidem abiiciant , duntaxat creden
chriſtum vltimis temporibus fignum beſtıæ (Dia tes hunc diabolo cultum deberi , vel diabolum
boli) impreffurum manui vel fronti ſuorum par ea poſſe, quæ fides Catholica negat polle , ſunt
ciariorum,vt in Reuelatione fuâ D. Ioannes tefta hæretici : ſin hæc omnia fictè faciant, ncc apoſta
tur , Apoc. 13. v . 16. quod litteralı ſenſu de vero tæ,nec hæretici ſunt ,peccanttamen mortaliter &
charactere ſeu ſigno beſtiæ accipiendum cun grauillimè;quia (pontè faciunt actum idololatri
Primafio & Ansberto in Apocalyp. & D. Hip cuin . etenim fi à dæmone compulli ex graui ti
polyto , d.lib.de confumm . mundi, Quod dæmon moreid fecerint,(vraliquando contingit ).com- e Vide Re
iam ab initio mundi facere conſueuit. Amatenim mittunt peccatummortaleminùsgraue, contra fi- migiú lib .
nequiſfimus Deum imitari ; qui in veteri teſta. dei confeffionem . In his pactis expreſſis digno- 1.dæmo
nolar , c.i.
mento luos ſigno circumciſionis, in nouo autem D ( cendis manifeſta ex ſolemniis indicia deprehen
ſignat ſigno crucis , quod circumciſionis luccel duntur . Quæ quia Grillandus clarè adinodum
lille volu nt ſign o Nazi anzenus & Hier onymus . prof ecutus fuit , & quæ dixi , optimè confirmauit
Sic etiam Diabolus ab incunabulis Ecclefiæ hære ex confeßione vnius Strigis ,eius verba ex q.7.non
ticos illos , qui Magicis fimul impliciti , certa infi pigebit aſcribere ; Quę quidem mulier fub ipe visa
gniuit notá . Auctores ſuntgrauiſſimi, qui docent . cun& ta à principio vfque ad finem recenſuit , qua pro
ali.1.c.24 Irenæus,cùm tradidiſſet • Carpocratianos arles ma fellioipſa requirit, exprimendo omnia fingula illius
gicas iefo incantationes operari,philtra quoque , cha capitula. Primùm enim dixit, quod quando adducta
riteſia ,e paredròs onsropompos, o reliquas maligna fuit per illam cins Magiſtram ante tribunal Prin
* malè riones, dicenies ſe poteſtatem habere ad dominandum cipis earum , qui eft Diabolus in forma Regis praſi
vulgo iam * etium principibus ( fabricationibus mundi huius; dens in folio Maieftatis; inſtructa prius a magiſtra
lubdit de figno inuſto his verbis: Aly vero ex ipfis quid factura erat , venit ( oportuit primò abnegare
bli.de præ ſignant casieriantes ſuos diſcipulos in pofterioribus Baptiſmum , & omnia Chriſtiana fidei documen
ſcript. ad- partibus extantia dexira anris.]Solitus alios dæmon E la relinquere : ( En Apoſtaſia ) deinde Ecclefiaftica
ucr.haret
pof t med.. 'ligare in fronte ,vt indicat Tertullianus ſic ſcri ſacramenta cunéta proijcere , pedibuſque propriis
cli. I.com bens; A diabolo fcilicet,cuius ſuntpartes interuertendi conculcare crucem o imagines B. Marie Virginis,
ment . in veritatem , quiipfius quoque nes ſacramentorum dini Galiorum fan &torum : (en facrilegium ) quamuis bar
Hamos . norum in idolorum myſteriis amulatar. Tingit eo ipſe vltima non fiunt coram eo ,fedalibi poftea:faris eft,quod
4.inf.q.19.quofdam
vide Re ,vtique credentes & fideles ſuos ,expiationem ista promittant ſe facturas,quàm primum cedec occafio.
mig.lib.i. delictorum de lauacro repromittit : & fic adhuc ini (en profeſſionem .) Deinde fecit obligationem perſo
dæmono- tiat Mithra : ſignat adhuc in frontibus milites fuos. lemnem stipulationem in manibus ipfius principis,
latr.cap.s. Quos? vtique Baſilidianos qui Abraxan colebant: qua vouit promifit , quod perpetuoilli erit fidelis,
Nider.lib. Abraxas enim idem qui Mithra,reſte D. Hierony obediens , & omnibus ciusmandatis parebit. ( En vo
5.Formica
rij,'Spren- mo
moc c , tam verusergo origo huius ſtigmatis , de tum ) Deinde medio iureiurädo, taftis fcripturis,føper
ger. & a- quo aliàs plura “. Vndecimò , ſic ſignati promit quodam magro libro obſcuras paginas continente ,pre
fios. tunt complura noftrorum Geufiorum Orgiis ſtitie homagium fiue perpetuum vaſſallagium ( en bo
minium
V
TION CARV
M
58 VISI MAGI
DISQ , M

minium ) & quod nunquam redibstad fidem Chrifti, A monem velle fuis mancipiis gratificari obedien
nec diuina præcepia ſeruabit ; ſed ſolum ea quæ peri do , quo vclic pacto , qui odit cos acerbillimè è facit
pſum Principem erunt decernenda, á quod perpetuis potius,vt fortius & arctius irretiar , deuinciat ; &
futuris temporibus erit obediens illi, á veniet conti perdat certiùs ,celeriúſque.
nue,cùm vocata fuerit ad ludos eo congregationes no Denique illud maximè animaduertendum , gra 12 !
Eturnas, et qua in eis per alias mulieres fiunt, ipfa fa viſſimum elle peccatum pacto vllo dæmonibus
ciet, & quod etiam aderit ſacrificiis illorum nocturnis, foderari,vt docui olim in Monitis ; nunc hic tan
( ſoliras preces cultum adorationis præstabıt: ( en tum inferam , & addam alia multa , quæ cum alij,
idolomaniam ) vota quecunque, qua ipſam prestare tum Sebaft . Michaclis grauiliimè fcripfit Pneu
contigerit,pro viribus adimplebit,& quoſcumque pote malogięca. 7. contra eos difputans,qui Magos ex
rit almosad eandem proffſionem adducet ( en dogma culant, fi nocumentum aliis non inferant : co quòd
tiſationem .) E conuerso autem ipfe Princeps, egregia tales Patronomagi contendant, nibil eile mali,vti
fronte,promiſit eidem mulieri ſic preſenti prastare per dæmoniorum operâ ad bonuin , præfertim iis im
* Scrib .
petuam felicitatem .*grandia,immenſa, a voluptates, perando : quod & CHRIST V M & Apoftolos te.
gaudia B
immenfa. giraſcumque in hoc mund, habere deſiderauerit, de cifle legamus .
mum pofthanc vitam longè maiora munera conſegue Ipfe contra & iure optimo affirmat , fummum
retur .] Hæc ille . Addebat loan.de Vaulx Stabulcn elle malum ,lic argumentari , & lignum elle animi
ſis fortiarius , perfuafille fibi diabolum , ſortiarios prorfus infatuati, & Deum contemnentis : iuxta
poſt hanc vitam dæmonibus fimiles futuros , & in illud , Impius cäm in profundum ( peccati ) venerit,
dæmonas conuertendos , & in aëre principatum contemnit . Pro. 18. v.3 . Sic enim omnia illum ſub
obtenturos. Quæ facilè quiſque intelligit in Ori ſannare. Si quis timendas dicat inferni poenas , &
genica ludibria recidcre. damnandos in perpetuum impænitentes; ridet , &
Patum tacitum duplex eft.primum , quando quis negat adcò metuendum Auernum , Deum nolle
ſciens ac volens,fuperftitiofis vtitur fignis, quibus mortem peccatoris , non creafle hominem vt pe
vti ſolentmagi; quæ quidem ex libris aut fermo reat , & c . hos fanè ( Theodorero iudice ) ipſis dr
nibus eorum vel aliorum acceperit: hoc quoque monibus eſſe deteriores . quia damones credunt ut
Mortale eſt crimen . ncc cnim vllo modo licet coriremifcunt,ilti nec credunt, nec contremitcunt.
ſcienter vllam directè vel indirectè cum prauis deteriores etiain funt hæreticis. nam hæreticorum

{piritibus ſocietatem inire , vt Theologi & Cano- C corypicus Ariusè D. Athanafio interrogatus ,
b D. Aug. niſtæ • ſentiunt. Siquis autem remedium aliquod quid cenferet ? eúmne qui Satanam adoret , recte
libr. 2.de naturale ex magorum libris vel fermonibus acce an malè facere ? relpondit , impium hunc & fine
Gen. ad
piſſet , & ab omni pacto foret alicnus ; ille licitè Deo eile , nec cominunem ſenſuin habere,necme
litt.c. pen . tali remedio vteretur .
& canones Iſtud pacti genus facilè reri hominis appellationem . D. Athanaf.in di /p.in
fermè om dignofcitur. Secundum pacto racuri genuseft, quan Concil. Niceno: Quod à mendici dictum veril
nes 26.9. do quis ignorans vtitur magicis fignis , quia ne mè, & in Sortiarios accommodatè, namn hi Sata
s.
fcit eſſe mala à dæmone inſtituta ; quod illis ſo nam adorant.
let accidere , qui bonâ fide libros legunt ſuperſti Sed Christ VS & Apoſtoli Satanæ im
tiofos, putantes eos efle probatorum philofopho perarunt , quid ab eo fieri vellent iubentes. Cur
rum , aut medicorum ; item iis quiaccipiunt ea ab non & nos pollumuz ? Dicere poflem , non quæ
hominibus,vulgò habitis bonis & fidelibus. Hoc cunque à Sanctis aut Deo fiunt nobis licer imita
in idioris vel nullum vel leuiſsimum eſt pecca ri. Nam in rebus diuinis, quædam funt credenda,
tum ,li duæ condiciones accedant. Primaelt , fi ve incarnatio , tráffubſtantiatio, Trinitas,purgato
D
gnorantia Geprobabilis. v . g. corum qui hocici rium , & fimilia quçdam admiratione honoranda,
re non tenentur, quoad cos qui ſcire rencbantur , vt CHRISTI domini, & ſanctorum homi

vt Ecclefiæ paftores, confellarij, concionatores & num miracula,quædam etiam imitanda , vt quæ ad
morum & vite inſtitutionem pertinent , quæ
Doctorcs : i; vt plurimum laborant ſupinâ & cral
CHRISTVS diſcere nos iufsit ,vtmanſuetudo,
ſà ignorantiâ ; adhuc tamen iftorum peccatum
minus eſt graue ', quàm corum quifcienter iſta humilitas, charitas: de quibus illud eſt Apoftoli To
denguant.Secunda conditio eft , vt ignorans iſta, cum ,imitatores maei eftore,ficut & ego CHRISTI . '17
paratus fit , quando admonitus fuerit huiufmodi Veile in illis prodigiolis effectibus imitari , eft ani
luperfitionem relinquere. quia poft admonitio miprorſus luperbi, & ftulti , & volentis ambien 2008
nem dcficit ignorantia, & oritur contumacia. pro tiſque Dei ſimilitudine in omnipotentiâ, aut omni
cuius grauitate,delicti magnitudo creſcit. Hoc pa ſcientiâ.tales imitantur Diabolum , qui fimilis eſſe
ctum vltimum diſcernere à naturali vel miraculo . voluit altiſſimo ,dum per imperium ,ficuti Chri 1 .
ſo effectu , difficillimum eſt. Qua de re dicam fe- E | STVs,volunt dæmonas cogere: tales , dum archana
quenti quæſtione. 8 : futura ex eis difcere volunt, fimiles funt proto 003
Interea,fiquæras; Quid demonem inducat ad pa plaſtis; qui ſcientiam diuinę fimilem apperierunt .
Elum , obſeguium ,ſeu patientiam huiuſmodi ? Vidc Hoc vetuit Deus,quando dixit;gloriam meam alie
tur elle quædam fimilitudo malitix maleficorum ri non dabo : ego verò corde ,tales inquiunt , etiamſ
& drionis ;quæ amicitiæ Gmilem aliquam fami. nolis eam mihi vſurpabo . Vtebantur quidē priſci
liaritatem gignit; ex hac paulatim naſcicur mutua CHRISTIANI imperio in dæmones. (vtait Ter
confidentia : hæc gignit minoris in maiorem tullianus )non inuitatoriâ operatione ,fed expegnatoria
quandam præſumptionem ,& audaciam quali im dominarione. Idcò refpondeo , hos qui pactum ha Hea
perandi: & in maiore , voluntatem aliquatenùs bent cum dæmonibus non modò non imitari
Cas
a
præftandi, quod à foderato imperatur ,ita fit vt & Dominum & Apoftolos,fed planè contrarium fa Cand
maleficus dæmoni confidar , cui ſc putat impcrare ic
cere,nam illi non aduocabant,ncc confulebantde
& dæmon limulet ſe imperium agnofcere.hoc fu mones,nec eorum operâ vtebantur: ſed eos incre non

sè & bene oſtendit Abb . Tritthem . 9. 5. lib.očto ta


1 pabant, pellebant , torquebant, etiam vera loquen
questionum : fed in eo dillentio , quòd ille purat dæ tes obmuteſcere iubcbant , nec aliter quàm in
fenlilli
ente
i
LIBRI II . Q. 111 I. 59

fentisimos hoftes tractabant , quos aduerfarios , A , uenias:Prudenter Orig.li.8.contra Celſ.icribit,pro


noftros eflc , & ficut rugiétes leones circuire , qua babile eft damones,cum ſint mali ,ne cultoribus quidem
rentes quanideuorent animam , ſciebant. Poluit fuis fidem ,derámq; dexieram ſeruaturos. Immò non
Deus ab initio mundi inimicitias inter homincin probabile id tantùm , fed prorfus improbabile ſer
& diabolum.Gen.3.v.15. ifti fædus incunt cú Dei uaturos.ná mendaces funt, & homines irreconci
inimico & iurato hofte. lob poſtquam multa de liabili odio proſequuntur ; quod à laplus lui tem
dæmonis malitia dixiſſer.c.40.0.27.concludit:Me pore nunquam remiferunt, nec vnquam minuent
mento belli:nec olirà addas loqui,quaſi dicat,ne fru vel remittent.Si Deus permitteret: citò illimorta
(trà tibi de induciis aut pace cum illo percuflà glo les omnes interimerent : quod quia vident fibi non
licere, idcò aſliduè hominibus animæ morté mo
rieris vel bládiaris ; caue, & ſta pranſusparatus , vt
in procinctu,fignum prælijexſpectás. Bellú Deus , liuntur , per varias & multipliccs peccandi illece
vtPaterpatratus,indixit : inter Deum & Diabolu bras: ne quâ ,ipli beatitudine excidere ,homines po
perpetuum eſt bellum , ná ſuperbia corum qui Deum tiantur. Odii magnitudo patet ex vehementiâ &
oderunt,afcendir ſemper:& Diabolus Satan , h.e.ad acerbitate cruciatuum ,ac vexationú quas intulere ,
uerfarius ideò nominatur. quarc nos , qui vaſalli B quotieſcumque tantillùm Deus permilit,lobo,'Sa
ræ maritis, D. Antonio & aliis innumeris Pertina
ſumusDei,non poſſumus , cum hoſte eius depe
ciſci,inducias, aut commercium habere. Clamat ciam odij docet lob : c.41.0.15.dicens,Cor eius indu
Apoſtolus; Nolofociosvos fieri demoniorum . 1. Cor. rabitur tanquam lapis, & ftringetur quafi malleatoris
incus . & Seruator nofter loan.8.v.44. ex operibus
10.0.21.Hoc in baptiſmo promiſimus Sacramen
filiorum patris genium declarat: vos ex patre diabo .
to adacti, nomine Èccleſiæ rogante Sacerdote , &
patrinis pro nobis reſpondentibus, iterum atque lo eſtis, ở deſideria patrisveſtri uuliis facere: & ille
iterum : Nos abrenunciare Sarane ( aduerſario ) homicida erat ab initio ; quibus verbis indicat hunc
pomppis eius. Data eft poteſtas Chriſtianis calcandi eius efle perpetuum conatum :ad hoc cùm nequit
ſerpentes: & D.Paul.pollicetur, Deus conteret Sata. vi apertân grallatur dolis , & beneuolentiæ ſimula
nam fub pedibus veftris : cur eius pedibus aduol tione,vt præclarè docet B. Athanal.ad Aegyp :i
uuntur : In nomine Chriſti miracula faciendi,& dæ Lybiæ Epifcopos ſcribenscontra Arinm orat. 1.in prin
mones eiiciendi virtus,Ecclefiæ repromiſſa; cur ad cipio.Stultiergo ſunt,qui ei fidunt ; & immemores
nomen & inuocationem Beelzebub confugiunt : cius;quod Spiritus Sanctus per eundem lobum c .
Cùm itaque hoc bellum initio mundi conditi in 40.à V.22.nos admonuit , impoſſibile elle ſuperbiæ
Cillivertici, ſe cuiquam ſubiicere , Numquid (ait )
dictum , & initio Ecclefiæ Chriſtianæ tubâ Apo
ſtolicâ renouatum : & à nobis cuin in Ecclefia fui multiplicabit ad te preces, aut loquetur tibi mollia ?
mus regenerati,iureiurando votiuo ſit promiſſum ; cx animo ſcilicet & fide bona , vt tibi complaceat .
nonne fequitur ,cum qui cum Eccleſiæ & Dei ad Numquid feriet tecum palum , accipies eum
uerſariis pactum vllum , vel familiaritatem colat ; quaſi ſeruum fempiternum ? finger & pollicebitur,
perfidiæ ,transfugii, & apoftafiæ reum non minus ſed non pra:ftabit promilla. Indicat ergo hæc
adúvata cenfenda. Nullis enim vinculis eum à no
elle ;quàm fimonachusvotiuam deferat profeſio
nem , quàm li miles ad hoftem transfugiat:quàm ſi bis ligari ,nullis cancellis includi pofle ; Numquid
Chriſtianus ad Mahumetiſmum , Iudaiſmum , aut illndes ti quaſi aui, aut ligabis eum ancillis tuis? Sci
aliam hærelim ſe recipiat.Quæ omnia contra pri licet parebit homini, qui maluit carere beatitudi
mú præceptú ſunt peccata : & ideò , grauiſſima me ne æternâ, quàm parere Deo , & Verbum hoini
ritò céſentur.Illud .n.vt ordinc,ſic & dignitate pri nem factum adorare.
mú eft.Náratione obiecti, digniora ſút primä ta Denique non vana tantùm & inania ſunt hæc
bulæ præcepta præceptis ſecundæ tabulà: & inter pacta & familiaritas cum dæmone ; ſed periculoſa
tria primæ tabulæ , præcipuum eſt primum præce- D & perniciofa fupra modum . Ait D. Lec,beneficia
ptum . Tertium enim potiſſimum agit de cultu Dæmonum cunctis elle nocentiora vulneribus; &
Dei externo : ſecundum de verbis exhibendo ho præſtare illorum odium quàm pacem meruiſſe.
nore: primum de amore & fidelitate internâ Deo ho.19.de Paffione Domini.Confirmat ratio , quia ni
præſtanda & virtute religionis , ſeu Theoſebias,ſeu hil exitialius eſt morte animæ ; hanc'his pactis &
Latriæ . Quare cum hæc virtus Deo fit omnium familiaritate incurrunt,nec animæ tantùm , fed &
acceptiſima, contrarium quoque vitium eidem corporis læpenumero.Vno id nunc exemplo do
oportet efle maximè odiofum : & ideò huic primo cebo,aliàs pluribus.NicolausRemigius lib.1. De
præcepto à Deo addita fuit pæna: quando teſtatur monolairie c.9.his verbis defcribitTheodorus Mail
I fortem & zciotem efle , & hoc peccatum vſque lorius(is propræturam in vafti regniprouincia ,qua di
in tertiam & quartam generationem vlturum , & tionis eſt Lotharingice fenex obtinusi)cùm adhuc inue
eius præcepti tranſgreſſores vocatofores ſui. nis,ampliſſima familia natam adolefcentulam in ma
Exo.20 . v.5. Tam ergo graue peccatum eſt cum trimonium deperiret , & illi eius potiunda ſpesomnis
dxinone paciſci. ellet abſciſſa aique erepta, (nam & fortuna egens arque
Præterca talia pacta ſunt vana & inania : nam E humilis;atque famulatusmercenaria cöditione , in qua
dæmon nunquam fidem ſeruat,nec vllo promillo tum erat ignobilis & defpicatus , nullam nederegendi
lc ligariputat. Qui Chriſto auſus mentiri , cùm di quidem amoris fui honeftam falis rationem videbar .]
xit : Hęc omnia dabo tibi , ſi procidensadoraueris me: Ergo,vt deſperatis rebus, ó ipsâ fe să deferente exſpe
ſcilicet re reuercbitur. Cypriano Mago nóne pol cłatione,huminesad quoduis conſilium ſe facilè cöner
licitus alius fuſtinæ fruitionem ? quid præſtitit? A iuni,ac nullo delectu fugienda ſeguendáue ample& tun
mendacii patre veritatem expectare, quæ dementia tur; Maillorius conſeruum ex Germania ,cui audiuerat
eft?nonne lejus ait de illo ; non eſt veritas in eo.cim damonem effe ad quacüque abfequia parariffimū,adir,
inguitur mendacium ex propriis loquitur.quia mendax buicq; ſuam agricudinē aperii, rogans; orſi guod ei re
stao pater eius.10.8.v.44. fruſtra ergo cum illo medii adferre poffet,id ne granatèfaceret.ingratoenim
paciſceris: qui ex mendacio & perfidia cófatus eſt. non irs locatum beneficií H
. anc Germanus occafionem
credelli: ( quem nunquam deceperit, vllum in libens arripit,vt cuiex pacto intra dies paucos neceffi
eral ,
60 DISQVISITIONVM MAGICARVM

eral,velfefuo demone liberare, atque expedire addu- | A cellariò debeant eſte contiguæ , limul fecundum amer.
| Eto alio ,gus iſtud ſeu as alienum in ſe tranſcriberet, vel contactum ,quem vocant quantitatiuum ; an verò
ab eo obtoria ceruicenecars atque interfici ( ſiguidem fufficiat fe contingere tactu virtual: ( quem appel
haces pacto lex addsa fueral.) A gendoitaque es nego lant)eo quòd patlum ſuum fic intra fpatium illud
cio conſeguentis diei diluculum in clauſo atque re ad quod le vis agentis poteft extendeie. licet enim
condito quodam conclaui condicit : vbi vix dum ſe sti ſententia negans D.Thomæ plurium ſit , & proba
terant,cum repenie patefullis foribus ſe infert lepeda bilior ; affirmans tamen rationibus nititur proba
Á liberalı formupuella (hoc bibiru demon primum ſe bilibus admodùm , & grauifsimis viris placuit b. b Scoto &
Ockamo
oftendere vilebat,ne Maillorius ad formidabilem eius Secundo, cenfent Theologuidem ,ad dæmonia
in 1.0.37 .
aſpectum exhorrefcerei):ámqueſe eſſe prædicat , quæ cam Magiam pertinere tria quoque alia vitia. pri- Auicenn.
illi nuptias quas tantoperè ambiebat , faciles effet con mum eſt,li adhibeantur veibaignota, falla,apocry- Nyph .
feftura, modo veller in ijs qua eller preceptura obſe pha;abfurda,nihilcohærentia ,aut lacia,fed decor- Franc. Va
qui. Ac illo auidè atteniégue exſpectants, quanam eius ta ad lenlus alrenos ,aut ad quem non funt inſtitu- helio
lus . & a
effet ſenientia :inprimis cepir edicere,v: furtis , crapu ta : vel fi aliqua nomina Dei incognitæ figuificatio .
lis,libidinibus,blafphemia, cateriſque que animumin nis , vel etiain bonorum angelorum ignota , vel
1
quinant vitiis temperaret , pietatem coleret , inopes fa B malorum angelorum nomina inferantur, quæ nó
cultatibus fubleuaret , feipfum in hebdomada bis tein nouit Ecclelia , de quibus pereruditè dilleruit c Sum . de
Guilhelmus Parifienfis c . idcm erit , fi adhibean- vniuerfo
nio maceraret , folennes ac quotidianas precariones ne
intermitteret;cáque fedulo abiret omnia ,qua Christia . tur certi characteres ; aut figurçaliæ , præter fignu; cap.vlt.
num hominem decet argue æquum eft facere.Iftis enim crucis , vel ipfa crux non vt oportet locata forina
omnibus,fi fe vellet nuncupuiis verbis obſtringere, fis táque , vel vbi non oportet polira , vel fuperfluè
certis locis ac numero iterata : denique ſi quid ap
rurum vt poritis chalami- fine vlla difficultate potire
tur.Hocque fic elocuia,acconſtuuio inıra quem reſpon ponatur aliud,nihilpertinens ad effectum , qui talı
ſum anferres die ,fe for àseiecii. Marilous qui vide operatione intenditur. Secundum eſt, quando ef
rer iam anĉtis atque honeſlis condicionibus tantum ſi ficacitas operis tribuitur certis ritibus atque obfer
bo beneficium obiendi, iam nihil cuncłundum putabat, uantiis quibufdam peculiaribus & ad hoc deli
quin ia gratus ac lubens accipere.Scd dum magis ma gnatis , verbi gratia , vt id fiat certis dirbus vel ho .
giſque in eam rem copulationem iniendır , argue huc il ris, ad certum Itellarum litum , lub ceito numero
luc variè inter ſpem merúmque imperiuur; ex eius crucium vel candelaruin , certa corporis potitura,
vultu domeſticus quidam Sacerdos conijciens altyd c in tali charta,talis coloris & figuræ . Tertium elt ,
Subeffe quo fic diſfraberetur ; cum blande adorus, ac quando vis collocatur in obferuantus aliis planè
quid animo agitare exp fcarus,monitusfuis peruicit ,ne fuperfluis & indifferentibus , v . g.vt ad expellen

LM
ampliùs ad colliguum vllum cum damone defcende dum dæmonem piliradantur , vt quis indvatur te
ret . Sicque frujiraius ſua exſpectarione Germanus, la nunquam lota,opereturvno pede nudo , dilcin
r.on longè abijt, quin ex pacto formula faenas penderer . Ctus,pallo capillo , & quæ huiuſmodi .
Nam non adeo mulris poſt di bus , equo plana arque Quando dicitur his omnibus , vel aliquo iſto
aperia via decidens, inque caput proruens exan mis rum opusefle ad effectionem , res mcritò plufquá
momento temporis reperius est .; Hirc Remigius. ſuſpecta eſt; praſertim cùm duo concurrrunt , ici
licet quòd credatur res non efle proportionata
QV ÆSTIO V. ad effectum producendum ; nec adhibeatur ex le
gitima auctorirate : hoc eft, quando is , qui inſtiruit
Quibus indicijs difcernendi offitus Magia ex pačio vel præſcripſit hanc rem , vt lignum ad talem effe
conuento,ab effectibus Phyficis ,ó miraculofis, ctum , non poterat naturæ defectum ſupplere :
Ő ariifidojas? D ( quod facit in Sacramentis Deus, in Sacramenta
libus Ecclefia ) item quando ipfe effectus non po
Binec iniraculi , nec nature vis ,nec ariificy fol teft prouenire , niſi à causâ intellcctu præditâ , &
circumſtantia requiſita eius gencris eft, vt non vi
V lerria inscenitur,paétum iniercedit. Sed loc 11
misobícurè ac breuiter dictuin ,confueuere Theo deatur idonea, vel non lolita mouere Deum ,, vel
a Caieta .
in fumn. logi latiùs explicare *. Ad dæmoniacam magiam angelos ad effectum producendum :tunc enim lu
verbo in- pertinere , primò fi opera naturalem facultatem ce clarius eſt ,non niſi à malo ſpiritu effectum fpe
cantatio, excedunt. quod locum habet, lipolitiuè conclu rari polle.v.g . Si quis à ſtatuâ reſponſum portu
Victoria datur res adhibita non habere vim fufficientem ad lans de rebus occultis,minas vel preces abſurdas &
de Magia,hunc effectum : nec etiam rationabilis cauſa ſup ridiculas adhiberet , quales ſunt Magorum apud d Epift. ad Die
na
Valencia petat , cur Deo vel angelis bonis effectus afcriba Porphyrium d , & iis gemmæ Lachelis apud ' ci . Aneboné.
dil.6.9.12 . tur . Vult Valentia ad hanc notam reduci dete Claudianum illarum fortaffis imitatione con e de raptu
punc.2.in ctum ex nimiâ loci diſtantiâ . quia conſtat cauſam ficte. Proſerpi
2. 2. D. næ lib. I.
diſtanté nó pofle agere,niſi permedijalterationé: Econtrà quando huiuſmodi effectus miri con
Thomx. E
vnde li eadé caufa non agererproximèvel propius ſequuntur à quocunque & quoticfcunquc hoc
applicata, quæ tamen agit in diſtans, euidens vide applicatur , linealiis carenoniis vel obſeruationi
tur ei ,hoc naturaliter non fieri. Aliud fore dicit, fi bus meritò iudicamus effcctum efle naturalem .
ſapiens duntaxat profiterentur fc caufam ignora Sedulò cauendum hic duplex extremum , alterum TE
re.vam rerum naturalium vires & analogia cum ne in hac diſquiſitione temerè ftatim cenfcamus ST
Te m
effectu fæpius nos latent . Aliud etiam forct, omnes effectus naturales ; quia multoties dæmon a
15ch.cl
er
mea fententia, fi diſſenfio foret inter fapientes, quædam naturalia admiſi et,vt totum naturale pu str
ado
numid naturaliter fieri poffit necne ;verbi gratia, retur: alterum ne temerè condemnemus , multa Tum
flib .21.de ain
ſi ageretur de effectu producto in re parum di rum enim (vt D.Auguſtın , docet * ) rerum natura ciu . Dei . C
ftanti:dubium enim eft , vtrum res aliqua poſſit a noftram fcicntiam luperant & fallunt. C.4 . g : un
gere immediatè in paſſum à le diſtans, nihil in me. 1 La prol
Artificialia diſcernipoſſunt minimo negotio , ſi
dium operando; & vtrum agens ac patiens res ne vel magiſtratui(ad hunc pertiner in exteriori foro saquod
ma
exulni
rin calia
LIB. II. Q. V I. 61 1

examinare, & publicum licentiæ teſtimonium his A , nulla Anaſtaſius Nicenus e , Statuas ( inquit ) facie - 69. 23. in
mirionibus dare vel confeſſario, quo ad forum in bat ambulare , 6 in igne volutalus non vrebatur, & fac. fcrip .
ternum,occultè fiat arcis demonſtratio. in aere volabat, & ex lapidibuspenes faciebar: erpens .
:
fiebar , eo in aliquas alias beſtias transformabatur:
QV Æ STIO VI. duas habebat facies , in aurum conuerieba:ur, in conuin
Anhec Magia quofdam habeat effeEtus veros , uiis exhibebai ſpectra omnis generis : vaja que eraniin
quo pacto dignofcantur. adibus faciebat videri tanquam quæ fua ( ponie moue
" 38111 ! rentur ad miniſterium ijs , qui portabant, non vifi: ef
Epo fit, non homo, quivelaſſerat omnes effe ficiebat, vt mulia umbra cum precederent, quas dice.
ctus eſſe præſtigiatorios , vel credat omnes ve: bat effe animas defun& torum.ab hisdeſumpta quæ in
ros.fæpiùs dæmon fallit , quia mendacij pater eft: eandem ſententiam refert Glycas f Hiſtoricus. fp.2.annal.
ideò fæpè preſtringit oculos , aut fenfibus alijs il Quartò huc ſpectat illud Nicctæ Choniatæ g de glib.4. de
ludit vana obiecta imagine. nec rarò Deus impe Mago per quem factum vt cuncta ſua vaſa reinex vita Ema
nuel.in fin .
dit ne, quod in Magorum gratiam facere veller ac frangeret. Quinto loco memoriæ occurrunt præ
poffet ,id verè faciat: quod cùm cernit ; ad præſti- B ſtigiæ ZijtoniusBohemi( de quo etiam acturi lu
gias confugit,ne impotentia ipfius detegatur.Qua mus ſequen.libri capite vlcimo ) hıc artem fuam o
do autem & Deus permittit, & dæmon verum vult ſtenians, nunc ſua, nunc aliena facie ftaturáque,jiem
effe & um producere ;ſiis vires ipfius non ſuperer, in purpura o ſerico ao confeftim in lana ac panno for
nihil profectò prohibet, quominus verum effectum dido, regi fe offerebat: ambulantique in terra, iperan
producat. Erenim caufæ naturalesverum effectum quam maqua adnanigabat:aliquories equis rhedarijs
gignunt: vti illis poteſt diabolus & actiua paſsiuis vectwai, gallisgallinaceus ad epiredium fuum allsgaris,
applicare:poterit igitur tum effectus veros produ fubfequebatur.Conuinas praterea Regis variè lidebar:
cere.Minor propofitio probatur, quia diuino Dio. interdum manus illorum , ne illas ad palinas porrigere
d.c. 4. de nylio Athenienli auctore d donorum naturalium valerent , in pedes boum , interdum in vngulas equo
diui, nom . peccando ille nullum amiſit: vnde fit, vt & vires rum transformans. Et aliqworses fronti illorum cornua
naturales habeat valentiſsima,diuturnam & multi ceruina latiſſima adsjciens, quoties videliceté feneftris
plicem experientiam ; eſſentiæ & qualitatum , quæ ad fubitum ſpectaculum proſpicerent , ne rursus caput
rebus quibuslibet peculiares,ſciétiam exactă :adeò cd vra ad menfam referve pollent. Atque vt oftende
vt veré effectum ,quod cupit , dare poſsit commo rei (e pecuniam quoque pro vfu (wofacilè conflare poſſe,
diſsime. triginta ſues benè ſagınatos, ex manipulis fænieffingit,
Prudéter itaque communis ſchola Thcologo illófque paſtum proximè Michaelis cuiuſdam piſtoris
e poft Ori- rum e duplices effectus Magiæ; veros, & apparétes locupletis extrudit, proponitgue vanales ,quo pištor vo
gené. Au- agnoſcit.Propter hosTertullianus fMagos appellat luit precio : hoc tantum emptorem monens , ne gregem
guſti. & circulatores ac Sophiſtas.Ego illis tertiam ſpeciem nouam ad flumen locum compellat. Qua ille monitione
Thó . Ale .
à Caſtro adiungo,mixtorum effectuum ex veris, & fallis,fiue neglecta , cernit in fluminemanipulos fluitare , fuibus
de iuſta apparentibus tantùm . fubmerfis. Ergo din venditore quafito, atque iniaber
hçre punit Ad præftigiatorios refero , quos recenſui lib. 1 . na vinaria tandem reperto , in qua porreétis pedibusin
v
bi fupra n. cap.4.item illud,quod de Menippo adoleſcente & ſcamno reckbabat , dum ſtomachabundus altero pede
5. Spreng. toto illo nuptiarum cum Lamia apparatu atque v correptum excitare vult , eum à corpore protinus cum
mallei. 9. tenfilibus fcriprum à Philoſtrato , quod fuit àno- lo coxendice auellis : clare Zyrone quiritane, & obtorto
1.Mich . bis a alibi commemoratum : & quod de Em collo emprorem
Medina ad Iudicem trahente, Quid facererps
c.7.fol.61d.: puſa ſeu réaw Nicephorus b , cam læpe infantem
for,in manifeſto deprehenſus,vtfibi videbatur, facinore
& alii. Mauritium è cubili , velut mox deuoraturam , ex niſi ut damnum damno adderet , atque de hac infuper
fApolog. culiffe , nullo accepto incommodo. Secundò ,quòd iniuria cum Zijtone decideret ? ] Hactenus Dubrauius
6 : 23. & lib . de Palete proditum , incantamentis quibuſdam lib.23. Denique iactatoria illa Magorum de qui
de idolo- facere folitum , vt repentè conuiuium ſumptuo. bufdam herbis ,vt de verbenaca,de latace,de æthio
lat.c.9. h vidc
a Quodli- ſum exhiberi videretur : rursùs , vbilibuiflet.om pide,de chamaleonte apud Plinium & Gelliuin 6.
.
de Lamiis, nia euaneſcerent ; ſolitum quoq ; res emere & pre Gell.li.10
Talia denique quæ ( proh dolor ) nimis creduli 0.12.Pli, li .
quę edita tium numerare , verùm mox nummini clàm à ven Principes quidam ,aliàs pij ; coram ſe ficri fincbant, 25. 26. &
cú aduer- ditore ad emptorem rediſſe cernebantur c : Tertiò res ferreas ( line magnete ) argenteas pateras & fi- |28 .
far. in Se
necam . talia pleraque quæ deSimone Mago legimus apud milia magni ponderis ſuper mensâ locata ; ſine fu
bl.18.hift. D. Clementem a Romanum , cum ex aere nouum niculo , capillo , vel vllo inſtrumento , ab vno ex
c.9 . hominem creafle ; quibus volebat, inuiſibilem fa tremo ad aliud lubſultantia,attraheret: charrain ab
c Suidas alio cx toto fafciculo clam extractam , in manu ex
ex Appio ctum ;ſaxa , quaſi luruin , penetrafle ; ſtatuas a
nc, in ver- pimafle; in ignem poſitum , non arlifle ;duas , ve- E trahentis manentem , noua inducta forma ter fa
bo. naoks lut lanum ,facies habentem ſe oftendiſſe; in ouem cere immutari: ſpecula fabricari, in quibus quæ re
d lib.z.re- autcapram ſe immutaffe ; in aerem ſublatum vo motis admodùm locis fiunt videantur: trium hora
cognition. lafle ; aurum plurimum exhibuifle repentè ; reges rarum ſpacio arbuſculam veram ( pitamæ longitu
& li.6.co- facere eoſque deijcerc potuifle; falci præcepifle , vt dinc è menfa facere vt excreſcat;vt arbores ibidem
ftit . Apoft.
1 ipſa iret & meteret , eamque iuiſſe & decuplo plus frondiferæ & fructiferæ fubditó enafcantur : certo
ceteris meſſuille ; eundem , cum eflet aliquando lucernæ lumine accenſo efficere , vt quotquot ad
Selene meretrix in turre quadam , & accurriſſer ſunt mulieres , veſtibus fe nudent , & quæ natura
multitudo ingens ad eam videndam , turrimque docet tegenda oculis obijciant, & fic nuda tripu
circumcinxiflet adftantium corona ; fecille vt il diare non definant ,quamdiu ardet in medio ap
la per cunctas feneſtras turris illius omni ſimul po penſa lucerna certis infculpra characteribus , & lc
pulo proſpicere & procumbere videretur ; doni porino adipe plena, & alia in huiufmodi, qux no
que quod pueri incorrupti violenter necari ani uitij circulatores ex Baptitæ à Porrâ fcriptis & di
mam adiuramentis euocaffe , ciúſque adiuio ( ciplina obtrudunt : quorum cùm nec naturales ,
rio talia patraret . Hæc Clemens . Addic non Incc artificiofæ caula idoner proferantur, prælk,
F gli
62 DISQ VISITIONVM MAGICAR V M.
11 Sic Phi
a PC 57.v. gijsafcribi debent. A ruiſle : ſi veros ciniphes producere nó conabantur lo libr. T.
6. Verorum effectuum exépla ſunt ſecundum ple De modo huius productionis adhuc controuere de vita
b c. 14. v. roſque ſerpentum incantatio , de qua Propheta a titur. expeditior eſt ratio eorum n, qui diabolum , Moyfis,
26. Furor illos ſecundum fimilitudinem ſerpentis,ficus afpi non aduertentibus ſpectatoribus , cenſent virgas Ioſep.libr.
2. antiq.
C I.Sam . fubtraxiffe & earum loco veros ſerpentes virgis
disfurde im obturantis aures ſuas : Qua non exaudiet D.Iuftinus
28.
d Tertul. vocem incaniantium ,o venefici incantantis ſapienter: mole æquales ſuppoſuiſſe , tam ſubito & lubtiliter Dialo.adu.
li. de ani- item ligna & prodigia pſeudoprophecarum in E ve Ægyptij (pectantos omninò crederent ipſarum Triphon.
na sa,s7: uangelio DiuiMatthæib & quæ ſuis locis docebo virgarum fic commutatam formam fuiſſe. & pro- libri tel
adora.(pi- . poffe fieri, & facta fuiſſe .Duo ſunt in facris litte pter hocerroneum iudicium ſpectatorum , dixiſſe ponf. ad
rit. Anait. ris,de quibus admodùm ambigitur , an veri,an ap Icripturam virgas in dracones conuerſas, non rei quæſt.Gé
9.37.in parentes tantùm effectus fuerint. Prius eſt de ſuſci
veritate , ſed hominum opinione.Quarevolunt ſi- tilium q.
26.Tertul.
ſcript.Au-
et or quz rato per Python iffam Samuele'c . illuforijs annu militudinem in eo pofitain, quod ficut Moyſis ſer lib.de ani
merant; qui volunt non iplam Samuelis animam , pens verus, fic & veri fuerunt Magorum ſerpentes: ma.c. 57.
Ition.
à Gérilib . ſed dæmonem laruatum ac fubdititium aduenille B non autem in co , quòd ſicut ex virga Moylis tan - Hieron .&
propoſito- lcriptores ſanè graues hoc arbitrati d . Verú Diuus quam termino ex quo cæpra conuerlio, producti Ambr . in
2.Tim. 3.
rum ,qui Auguſtinus libro de cura pro mortuis cap. 15. affir ſerpentes, vtterminus in quo delijt conuerfio ; fic
falsò dici Procop :
tur Iuſti manter aſſeuerat ( quem plerique cum Toſtaro & etiam virgis Magorum acciderit , ſcio cur hoc di Rupert.
nus mare. Lyrano fequuntur Neoterici ,alıbi à me laudati ) .
cant . & quid adferant caufæ, tamen ( mea ſenten- Raban .
9.57. veram Samuelis animam apparuiſſe Sauli, non vi tia ) nihil repugnat Philofophiæ placitis, fi cum Hugo in
Auctor li carminis Magici euocatam ; hoc enim rectè Ter D. Auguſtino & Caietano dixerimus , ex verism D.Au.l.
2. de mira.
bilibus. S. tullianus & lequaces eius refellunt ) ſed Dei impe virgis , vt ex materia conuerfionis , veros ſerpen- 3. de Tri
Script.c.z. rio aduentantem vt impium Regem corriperec tes & ranas prodiiffe. ſunt hæc animalia inſecta nita.c.7 . &
& l.quæſt. eúmque ad pænitentiam ,denunciatæ mortis metu, & de numero imperfectorum ; quæ diabolus 8.& li.83.
vete. & prouocaret. Hæc mihi ſententia videtur verior at quçſtioní
noui Te breui tempore ex putrefactis virgis potuit pro : 19.29.
ftam.g.27. quc ſecurior. Nondum enim aduerſarj ſatis effica ducere , neque id vires eius fuperat. nam quod Theodo
qui libri citer refpondere clariſſimo teſtimonio libri Syra ſolis calor multis diebus efficerec, id ille poteſt ret.in Exo
non funt
cidæ f,vbi de Samuele iſta legimus , Etpoſt hocdor - C exiguo tempore , applicando actiua , quæ nouit 9:18. Gly
D.Aug.ip- minis (hoc eſt mortuus quieuit ) & notum fecu Regi ad hoc efficaciora." Nihil ne ergo inter hæc nal. D.
ſe tam en
Auguft. ( cui,finon Sauli ? & quando, li non hac vicc?) mira magorum & Moyſis intereſt ? primò quod Thomę,
videtur oftendit illi finem vile ſa ( prædixit, cum die craiti Moyſis operatio miraculofa , magorum miranda Lyra. To
huc incli- nomoriturum ) & exaltauit vocem ſu .:: rain tantum . deinde Glycam audi ; & ipfi quidem vir- ta.Burgěl.
narc in
prophetia. quid hoc eſt , niſi egrester en skrno, gas in ſerpentes commuabant , verùm oirga Moyſis n Tofta .i
reſponſ.ad
99 Sim- qui eſt in terræ centro ? quid hoc , nifi quòd loqués ipforum virgas degluriebat: mutabant et ipſi aquam Caicta. Li
pliciani, & propria voce prophetauit ? vtique non alius,quàm in ſanguinem , ſed immutatam femel natura priori pomani.
ad 99.Dul ille qui mortuos dormierat . Nec obftat , quod reftituere non poterant: educebanie go ipſi ranas, jed
citii:aper-
cè verò te obijciunt; eum dicere, Cras mecum eris, quod de ab ijſdem ades Ægyptiorum repurgare non poterant:
nuit D.IG. ra Samuelis animâ dici non queat: quia hæc in lim viſdem facultas erat Ægyptios v