Sie sind auf Seite 1von 593

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei – eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http://books.google.com durchsuchen.
3 ( 0)
.
10
31.5

mine

2345
‫ܦܝܕ‬
‫ܗ‬

‫ܐ‬
‫܂‬

‫ܫܠ ܐ‬

‫|‬
3.15

IHS

DEXOAW.CAMI
.

D
GOO

DIS QVÍSÍTIONVM
Exodus . cap.vil
Exodus, cay.XIS
MAGICARVM

LIBRI SEX :

Quibue continetur accurata cuziazanım


artium , & vanarum ssu imum
apereit
CIN Lutatio viilue Theologie,

TurisconsultisNediri

Philologis.

Auctore

MARTINODEL RIOsocietatis ? GSD


Exeducagivius
( Exodus , cay.x. Presbytero, U. Licentiato Theoloor.
Dottore; olim in Academia
GRATZEN ZI, nuncin
SALMANTICENSI

publito sacro : Diari


scripturae

Profeffores
Om dit opus vltimis curis longe
st's auctiu & castigatius:

Exodus, cap.x. Exodus lapus

Exodiwicap.ymt EX odus,cap.vm )

LVGDVNI,
Exodus, cap.viim Apvot JOANNEM PILLEHOTTE Xodiu , canvi
Cum priuilegio S.Cæsav.Maiest.
u Gallibrum Regis Chriftianiſ
16 08 J.di fornater , F ,
1
072077
84
31
‫܂‬

‫ܐܬ‬
31

ЕР V LSIO , SE V

EPISTOLA APOLOGETICA

CONTRA CVI V S D A M

ſuggeſtionem .

2
LA D ILLVSTRIS S. ET REVERENDISS.

Congregationem Inquiſitionis generalis Sacre Fidei ,Roma.

VMQVAM fuiſſem arbitratus hasmeas humiles miricasæinulationis flam :


mis adAlandas factum tamen.Nam Fr. Thomas Maluenda Dominicanus, in
operis de Antichriſto auctuario pagina 4. Additione ad pag.319.col. 2. linea .
18.Voum medelegit cuivna ( quod aiunt) manu panem porrigens , altera la
2
pidem impingerer.In ſpeciem laudat,reipſa conatur libro meo nigrum The
ta appingere.Verba eius (viri & DominiIlluftriffimi ac Reuerendif.)funtilta !
Fr. Tho
Martinum Del R10 , quitribusimegris tomis Magicarum Dufquifitionum.Curio
mæ Malué
da 'verba . fillimè eo vberrimèdetota in vniuerſum Magia,eiuſque generibus poſt alios nuper
di ſeruit.In quibusſcriptiso ſi multa inſint ſcitu cum digna,tum viilia,ar que pre
ſertim vſui magnopere ellepoſſint ad locupletandani huncnoftram de Magia , ac
etiam demiraculis Antichriſtitractarionem ,at vellemus expendi num muitas xel
ligioni Chriſtiana eſſet,ne eiufmodi commentaria paflim ó promiſcuè manus omnium vulgò fubirent, ne in multis
parùm pijs hominibus illex ejſe pofſint-nouas iegu reprobatas curiofitates perſcrutando ad experiundi, ne dum nosia
Depulfio . vitare docentur,venenum potiusquàm artidorum bibant.] Hactenus ille ,latusmeum non enleſtricto, fed doło
ne clanculum petens.præiuit aliis, qui poftea eodem'colore,omnem vim exeruerunt vt Romæ ac Pincia ,
opus,tanto applauſu,à Catholicis,etiam fidei Quæfiftoribus receptum ,prohiberetur.Hocagunt;more fuo ,
vt nihil in minimanoftra Societare typis evulgetur,cui nô genuinum infigát.Experti Magni pietate & eru
ditione viri,Illuftrill.Bellarminus,Maldonatus,Molina,Suarez ,Vaſquius; quorum nullus ab hoc vréte ven
to tranſiitimmunis.his accenferi,licet mihi fit optandum ;camen quia meæ mihi tenuitatis conſcius ſum ,
cenſui cenſuram hanc ( fi fic vocanda minimènegligendam .
Ve inde ordiar vbi ille delic:humilicer oro ,vt Sacræ fidei Quæſitorcs,qua funtiuftitia,prudencia , pieta
re,ad quos harum litium deciſio pertiner,fequentia perpendant.
Primùm vnde hæc redargutio proficiſcatur,& quis ille quihunc mctum prætexit:proficiſcitur ab illius
Conſidera ordinis (licet San &ti) viris,quiſe palàm vt aduerſarios, & impugnatores Societatis gerunt, velclanculùm
io prima. ex inſidiis arrodunt;& magno niſu per Hiſpaniam ,Italiam ,& alias orbis partes,inuidiam Societati excita
re, & Patrum Societatis ſententias atque fcripta,per ſe,ac emiſſarios luos,mendaces hiſtoricos,& alios de
nigrare moliuntur:curantesmaximoperè,vt vel libri prohibeantur, vel ad tempus lectio ſuſpendatur , vel
aliqua ignominiæ nota aſpergantur. Quamobrem contendo inſtituti huius homines ,nec ve iudices , nec
vr teſtes contra Societatis noſtræ homines,vel Societatis ſcripta , vllo modo admittendos:ſed pro accuſa
toribus & aducrſariis audiendos habendóſque.
2 Secondo obſeruandum iſta Maluendæ verba non baberi in omnibus exemplaribus , è quibus ipfo con
ſentiente ſublata ,manliſſe in quibuſdam tantùm.Vnde colligitur de ipfi quidem hoc conftanter vilum ,
ſed re minus perpenſa ſcriptum fuiſſe: vtſunt in codem opere de Antichriſto , contra Illuſtriſſimos Baro
nium ,Bellarminum , Patrem Pererium Riberam ,& alios noſtrosmulta fatis afperè & Catonianè;ne quid
dicam aliud pronuociata.Sed eſto fic illi viſum : vniusiudicio quot ego Principum ,Quæfitorum ,& Do
ctorum iudicia poffum opponere? .11 ' .!
Terriò aduertendum proponinudum timorem ,Zelo bonipublici prætextum ,ve togam purpura,necha +;
3. tioncm addiqili pollibile periculum hominum improborum : & tamen propter imaginarium iftud poria
culum ,impliticè peci,ne finatur liber iſte manibus vulgi pallim teri: licet in co mulia effe faccatur fcribit
digna & 'volia, præfertim exornando ipfius de Antichriſto tractatui.Magna ſcilicet & Ecclefiæ curauer
ceilaria,vt tractatusille locupletetur , & aliorum libri ,vnde id fiat, ſupprimantur.Neque id tantüm fed
ve omoes ejufmodi commentarij eidem damnationi ſubiiciantur. Nec aduertit ,fe quidem quia plus
petit caufa iure cadere :deinde viros ordinis fui laudatiſſimosin.idem diſcrimen mecum inuoluere. Da
magicis enimiſtis exſtant pallim libri editi; ſprengeri & Infticoris malleus maleficarum ; Nider For
micarium & Præceptorium ,laqucrij Flagellum Faſcinariorum ; VlriciMolitoris de Pythonicis Spinti
bus,Silueftri Prieratis Admiranda Strigimagorum ; Spinai de Lairiis : Michaëlis Pneumatologia ; V ?
Ť 2 utorir
DA
SE
&toriæ rele & iode Magia ,quiomnes ordinis D.Dominici fuetunt,pars Inquiſitores fidei, pars Sacri palatij
Magiſtrı,quorum veſtigiis ego inſtiti,præëuntes infecutus, ab his quæſtiones,& earum argumenta ,funda
inenta,& narrationes multas deſumpli,vc ſuis locis apparet.Si foret vllum periculum in mcis & fimili
bus commentariis,forec etiam in illis idem . Nec illi deberene vulgò paſſim permitti. quamquam mea
ſententia libri Latinè & paulò preſſiùs ac terlius ( cripti, non fine dicendi vulgò ſcripti.
Ex hac nafcitur confideratio quarta : poſle multos non iniuria mirari cur iplis hoc periculum nunc
demùm in mentem venerit , & non priùs tot lui ordinis & aliis hæc ex profeflo tractantibus ? an fortè
quia de Societate vnus eamdem materiam vberiùs, & curiofiùs(vt fatetur), certè laborioliùs & meliore
methodo quàm illi paulo ante nominati , in lucem edens , vilus fic luminibus officere ? fanè hæc libri,
quinta cam paucis annis editio eſt ;tam auidè exemplaria emuntur. Au offendit fortaſſis narratio quo
rumdam exemplorum ; quæ tamen omnia ex hiſtoriis probatis adducuntur, quarum ibi, vno excepto
quod recentius,authores laudantur , vtv.g. lib . 2. q. 1o, litterâ D. de Marco leluato : lib. 4.cap. 1.9.3.
Sect. 3. de Fr.Franciſco de la Cruz , & Sect. 4. lit. I. de reuelation :bus fictis contra immaculatam Dei

paræ conceptionem : & ſect .6.litt. S. fub finem ſeptimæ regulæ de Hieronymo Ferrarienfi : denim lib .
5.cap.2.[cat.3.9.3. in fine litteræ S. de viſione Neapolitana & Salernitana.Si hæc alibicuto leguntur ,
cur non & in meo libro:Dicent nec alibi expedire legi. Primùm quaro , cur igitur non eamdem in alios
cenſuram tulerint: Deinde cenſeo , vtile eſſe Chriſtianis , criam lapſus religioſorum publicos redargui
ſcriptis ,tum quia conducit ad quorumdam humiliationem , & ad aliorum cautclam ,vt qui ſtant videant
ne cadant. Deinde cùm vident hæretici nos ea non diſfimulare, definunt ea ingerere : & fanè quo ma
zis iſta teguntur , hoc ſe clariùs produnt, quo palliantur diligentiùs, fædiora apparent : & (vt ait ille)
nersmalorum remedium ignorantia eſt. Ideo grauillimi & fapientiſſimi ſcriptores cenfuerunt eiufmodi
-xempla litteris , ad oftendendum Dei iuſtitiam & hominum fragilitatem , fibi monumentis Hiltoria
:um commendanda. id placuit Sophronio , Calliano , Perro Cluniacenſi, Petro Damiani, Surio , Ba
onio, & ex ipſo D.Dominici inſtituto ,Niderio, Cantipratenſi , S.Antonino ,Leandro , Antonio Senenti ,
Ferdinando del Caſtillo , quorum librimeritò laudantur,leguntur ,retinentur. Sed quia hoc apertè non
ulpant,ad id venio , quod exſertè afferunt.
inquiunt ſe metuere,ne parùm pij venenum hauriant., vnde antidotum debuiſſent, & excitentur ad
:xperientias illicitas , & diſcant quæ ignorabant. Si momenti vllius ifta ratio , tollantur de medio,
Controuerſiarum fidei libri qui errores memorant,quos lector ignorabat. & lcio id prætexuifle , cùm
lluſtriſſimi Bellarminiſcriptis periculum intentabant , homiues mente vara , non confiderantes DD ,
:piphanium , Auguſtinum , Theodoretum , Damaſcenum , ceteros Patres, nec recentiores lui ordi
iis Sclotanum , Bunderium , Sixtum Senenſem , & Franciſcani ordinis Alf. à Caſtro , Feuardentium ,
it ceteros taceam . An nolunt hæreticorum calumnias ſtilo forari, & impiè dicta refelli ? Si id non
volune , cùm faſcinarij, malefici, Lamiz ,negromantici & fimiles Magi, hæretici fint , cur illos ſcriptis
olidè reuinci non finunt ? Tollantur de medio , fi ratio Maluendæ probatur , Hiſtoriæ , & Annales
cclefiaftici , & in his D.Antoninus , Galifardus & alij Dominicani. Nam in corum fcriptis Eccle
ia militantis naui , & maculæ , & Schiſmatum caufæ , & quibus ſe rationibus , qui à Petri ſede defi
iebant, tuerentur , & alia huiuſmodi leguntur , quibus huius ætatis Schiſmatici & hæretici"ſe ipſos
calios irreciunt. Tollantur ex manibus Chriſtianorum Silueftri , Fumi, Caietani , Victoria , Medi
æ ,Ledeſmæ , Lopelij,Garçiæ ,veſtrorum cor fummæ ,armilla, confeſſionalia,inſtructoria, & c. caſuum
onſcientiæ , à quibus improbi & vitiofi homines illici poſſent , ad noua, & priùs incognita Aagicia
erſcrutandum á experiendum : atqueita , dum noxia vitare docentur, incauti venenum potius quam anti
otum bibent. Et tamen illa , non contenti Latinè ſcripſiſſe , etiam vulgariſermone Italico & Hiſpani
o rypis mandatis , quod certè eft,velle ve paffim & promiſcuè tales commentarij vulgimanus fubeant.
'no verbo dicam , panem , vinum ,ignem , noctem , ſolem de medio tollas neceſſe eſt, fi voles tolle
: quicquid abutimali homines folent. nam creaturæ omnes inſipientis laquei ſunt. verè verum eſt
lud Sulmoncnfis,

Nil prodeft,quod non ledere poſſit idem .


Igne quidvrilius: Si quis tamen vrere tecta
Comparataudaces inſtruit ignemanus.
Eripit interdum , modo dat medicina ſalutem ,
lueg,iuuet monſtrat,quag fit herba nocens.
Idem à me fit opere toto ,& ideo fi recta mente legatur,
Conftabit nulli poffe nocere .

uid? quod nec vllum reuera periculum in eo opere huiufmodi eſt, quale aduerfarius formidar. Non
Fratione ipſius mareriæ , non rationemethodi. Tuum erat (ô cenſor ) indicare, qua in parte , pericu
m ſuberat, vnde ſcandalum vérebaris: & non , more chirurgi imperiti pro varice totam tibiam ex
indere . Dicismepoft alios hæc ſcripſiſſe. Non ergo nouos errores narro , qui non priùs alibi le& ti fue
int. Tamen times ne nouas e reprobatas curiofitates ex mco libro hauriant. Si iam reprobati , certè
reprobantibus relati. quod igitur hic nouum periculum times , cùm cos accuratiùs & validiùs, quàm
ciores illi , refellam ? fateris curioſius go uberius id me feciffe . Sed ego vtrumque abnuo , li velisſignifi
ireſingula me fufiùs perſecucú:fed fortaſſis illos alios non legiſti,vel non aduertis ,quæ alij ligillatim pro
kè diſputarunt,ez me compendio tradere,& integròs fæpè libros ad vnam quæftionem redigere. Si verò
ribis ,mevberrimè & curiofifſimè iſta tractalſe , quia quæ alij (parſim & membrarim docuerunt, illa vni
er la commodè in ordinem ex inordinato adduxi:non difficcorid mihipropofitum efficere , verùm quid
icthodus & dixovouía ,& apta atq;opportuna ſeries & diſpoſitio dicendorum periculi addat non intelligo:

neque
neque id cuiquam diſplicere poteſt, niſi quireprehentorimofimilis amet nihil methodicè vel ordinate
ſuis locis & momentis collocare.Si lngula ſeorſim nulli apud alios diſcriminifuerunt obnoxia ; cur fubi
tò apud mecunctim & vniuerſim ſunt periculola ? nónne fingulis remcdia , & monita, & deteftationes
adiunxi?
7 Ceterum ,quia non libuit,vel non potuit reprehenſor explicare ,quid in opere meo periculoſum cenſe
ret;quod æquitas & caritas fieri ab co poſtulabant : Cufficienti partium enumeratione, licet Minerua craf
fiore,nunc oſtendam ,coro in libro nihil formidinieius fuffragari.Sex libri ſunt: Primo,generales quædam ;
& magnam partem philoſophicæ , quæſtiones funt, quibusnon plus periculi ſubeſt , quam in Soti Bane
lij,Aquarij,Pauli Veneri phyſicis quæſtionibus,aut victoriæ de Magia relectionc. Secundo libro docetur
damnatæ Magiæ efficacitas per ſe eſſe nulla,ſed tora pendere à diuina permiſſione,& malorum geniorum
naturali potentia ſcientiáque, & proinde diſputatur , quid illi facere queant , quid nequeant: quæ materia
tradita à D.Thoma in Quæſtionibus, & à ceteris Scholaſticis in tractatu de Angelis,à morum magiſtris in
primi præcepti explicatione: ſingulis quæſtionibus laudaui duces meos,etiam inſtituti D.Dominici,Caie
tanum , Niderium ,Ferrarienſem , lilueltrum ,victoriam ,ceteros.Nouę híc quæſtiones nullæ , niſi voces no
uas 9.22. & 23.quarum effectus experientiæ nulli deſiderium concitabunt.Teriy libri duæ ſunt partes,prior
agit de maleficiis ,de quibus etiam Girlandus,Sprenger,Silueſter,& alij quos ibidé ciro, agunt de his lum
miſtæ omnes,agune Theologiin materia dematrimonio , vt non negligenter ,ncc obiter Sotus, & vterque
Ledelmius:maleficia hæc nihil admodùm habent curioſitatis,fceleris plurimum , & ne quis venenú hau
riat, fontem obſtruxi,nam modos prætermiſi,ſcelus indicaui. Poſterior pars de vana obſeruatione agit, re
confeſſariis omnibúſque fidelibusſcituneceſſaria de qua fcribunt Theologi in enarratione primipræce
pri, & in tractatu de fide: hic exemplis adductis lucem acculi;vt arbitror, fimul inftruens iudices , & con
Fellarios;& periculum ceterorum cautè declinans.Nam vt illi poſlineiudicium ferre , propoſui folú initium
& finem conceptarum formularum :ytiſtis ne quid noceret,veleſſet quod imitentur,lubtraximedia & ma
iorem ve plurimùm formulę partem ,exceptis paucis Paganis & Getilibus quibuſdam planè ridiculis, qui
busnec pueri credant, & qui nondum ære lauantur.Iam Quartus liber eſt de Prophetia , & de reuelatio
nibus;de diuinatione, & coniectatione,de quibus quot ante me ſcripſerint,oftendi in ſingulis;in his D.Th.
& Medina,poſtę.S.Ilidorum ,& Rabanum . Siquod hic periculum foret, eſſet in tractacu de Diuinatione:
ſed non eſt,quia nudum continct artium illarum cenſum , & inſectationem .Species enumero modos non
doceo,ſed digitum intendo in nominis originem ( v.g. fit per farinam ;fir per peluim ,fit per cribrum )ſol
lemnia verba prorsùs ſubticeo; quæ ,vt verum fatearignoro. Quinctus liber iudicialis eſt , praxim continet
& ordineiudiciarium in hoc crimine ſeruandum , ſine ylla curioficate , & vmbra periculi: ſuam rimer vn
bram , quihic timer . Sexius, lucernam in hac caligine præfert Confeſſariis , ve poſſint vulnera animæ for
tiariorum deprehendere, & his conſulere,& remedia vtilia applicare:quæ pars tota Ethica eſt .Addútur re
media licita contra damna quæmaleficiis illata:hic licita ab illicitis ſeparantur , & oftenditur quæ Medi
ci probent, & quæ Ecclefiafticus vſus receperit: quæ pars cota comparata ad comprobationem & defen
fionem lacramentorum & cerimoniarum Catholicæ Ecclefiæ ,aduerſus nonnullos hæreticos,quorum re
futatione clauditur.Videtis(viri Illuſtriſſ. & Reuerendiff.) quæ veſtra prudentia eſt , nihilhic yeri periculi
ſubeſſe :vnde colligitur timorem illum inanem & prætenlum videripoſſe .
8 Contra non vereor contenderemulcum damni inferri Eccleſiæ , & Reip . fi ob tam leues formidines bo
ni & veiles libri prohibeantur, in quibus fana quoad mores & fidem ( vtde hoc libro fapientiſſimus & re
uerendiffMagiſter ſacri Palatij teltatus fuit ) continetur.Nec vlla patitur iuſtitia plus valere aducrſariorum
gratiam , aut potentiam , aut importunitatem quam auctoris ( vtmodeſtè & verè loquar ) perſpectam fidei
& morum integritatem ; qui ( Deo gloria ) & à fe , & à maioribus per omnia ſemper Catholicus, non in
obſcuro , & vmbra verfatus,neque ad ſarcinas ſedit, ſed in ſole, acie,puluere multis annis, non legnem Ec
cleſiæ contra fidei boſtes operam nauauit. Eodemne loco habendi,qui hæreſes impugnant,& qui(pargunt,
vt æqualis omnium libris infamiæ nota ,ſuppreſſione , vel ſuſpenſione inuratur : Hæreſis ſortiariorum &
ſtrigimagorum tota fermè Europa deplorandis incrementis quotidie gliſcit , quam lætum illis futurum fi
intelligant ipſorum maſtygem , à quo hactenusmagno animo, & fide bona , fraudes ipſorum propalaban
cur, religioſum à religioſis impugnari? Magno errant cetert hæretici Lutherani Caluinianique dedecus &
ſtigma inultum hofti ſuo: nam illis, quos ſemper impugnaui, ſum inuififſimus.Et hi& illigloriabuntur, eciá
Sacræ fidei quæfitorum iudicio , le luáque comprobari,le præualuiffe , & veritate niti: nos calumniatores
& Sycophantas eſſe .Mentirentur illi quidem ,vt mentiuntur aſſiduè: ſed nimismulti funt quimentientibus
fidem præberenr: ita fieret , vt puſilli ſcandalum patiantur : & qui V Vierumt, & alios Lamiarum Patronos
incautè fequuntur,alios paulatim in ſententiam ,& ex ea in ſceleris focietatem pertrahant, & Satanæ regnum
contra CHRISTVM & Ecclefiam indirectè & pedetentim propagabitur, & ftabilietur.
Sed hæc à me fiducia potiùsveri & conſcientiæ puritate di& a , quàm vlla formidinene quid tale ac
cidat.Noui ſapientiam , prudentiam ,iuſtitiam ,pietatem veſtram ,Dominimei.iam præiudicium tuliftis , &
huiuſmodi aduerſariorum metus,& conatus audiſtis,ſed minimè illis affenG fuiſtis: Pergite nocentesmul
tare,innocentes protegere. his artibus vobis aſcenſiones diſponeris ad ſolium vſque ſolis iufticiæ , vbi vi
debitur Deus Deorum in Sion.Salmanticæmenſe Decembri, Anni cic.roc . vi.

..-pt .

t 3 SERENIS
SERENISSIMO PRIN

CIPI ERNESTO , ARCHIEP .

COLONIENSI, S. R. IMP. PER

ITALIAM ARCHICANCELLARIO ET PRIN

CIPI ELECTORI: EPISCOPO LEO DIENSI , ADMINI

ſtratoriMonaſterienſi, Hildeshiemenſí,Friſingenfi, & Stabulenſi : Comiti Palatino


Rheni, Duci vtriuſque Bauariæ , Angariæ , VVeſtphaliæ , & Bullonen . Marchioni
Francimoncenſi : Comiti Loſſenſi, Longienſi ,Hornenfi , & c. Bonorum & litera
forum Patrono

MARTINVS DELRIO SOCIETAT. IESV

PRESBYTER , SE SVAQVE L. M. D. D.

NIVERS Æ MAGIÆ , qua diuina humana ſa

pientia pars magis, veabdita, fic eruidigna: Diſquiſitiones ,


lucubrationem arduam & multiplicem (Princeps Sereniß.)

humiliter adfero. Equidem verebar do&ti Principis iudi

cium fubire, fed ,quia ſubeundum alicuius, eum elegi, qui

poſſet iudicare . Non Tutelam magis , quàm Cenſuram amo:

natura & vſu doétus,à peritis doceri & monerimalle,quàm


all ab imperitis ſuspici & laudari. Quod pauci Principes , ad

ingen ; acrimoniam , & iudicij præſtantiam ,multam leétio


nem , & eruditionem variam , & ad hanc , Secretorum Nature diuturnam experien

tiam ,follerter prudentérque adiunxifti . Qua diligentia conſecutus es , vt intermiffam à

Regibus , toriam faculis , philoſophandiconfuetudinem , Regali dignam folio,rexocaris,

& illorum laudariſſimorum Principum , quorum , dum tempus eric & hominesviuent,

viuet , vigebitque“memoria ,cum imitatione,laudis te participem feceris. Qui Regum

olim porenriffimi & Sapientifſimi, Magi vocabantur. Vulgari ftudium captum , &

proinde cum :quia pro Sapientia fuperftitionem Malus illefuppoſuit.


nomine res vilefcere
2

Peftis ifta , propter adnatam hominibus ſciendi cupidinem , breui fe per orbem totum

tarcarea pro caleftibus obrinuere. Ita quod


diffudie.fic falſa pro veris,noxia pro vrilibus,
ſummaneceſſitatis erat,paris ſagacitatis, & induſtria operofißima fačtum ,falua femen

te bona ,venenatas herbas fecernere;& euellere.Vidi,o indolui, o multis probanti

bus, conatus ſum morbo medicinam facere :nec formidauime, leſu duttore , hac etiam
parte Satana furenci obiicere.Laboris ſpecimen edo,& ferculorum quendam preguftum ,

de ſex librisiam adfeftis & conſcripris duos,quia ,per Nundinarum tempus imminens,

@varias eorum ,fine quibus in lucem exire non poterant,dilationes,pluresnon potui da

re .Hiftoriarum veterum & recentiorā varia condimenta adhibui, ve aui huius,quâbi


le,qua felle nauſeanti ftomacho,confulerem.Sed quis Apiciusadeò diligens aut peritus,

ve queat pro omnium palato? Si proruo( Princeps Sereniſ.)quod probum fanum eft,

fuerit,
EPIST. DEDICATORIA.

fuerit , ſecurus finam ceterorum verba preterfiuere.Nec diffido.Semper enim Virtusfibi


comitesMufas amat iungere,&t ſcriprioni fauent, quorum ſcriptione geſta non indigna.

Plus aliis nimiò fuiſſet ,vel Nobilitate ,vel Pontificiali dignitate,vel Principatu praſta

re, ribihæc fimul omnia parùm viſa .Non contentus Imperatorio & Regali genere, cui

nullum femerito,fiue antiquitate,fiue fplendore antepoſuerit ,quod aliena magis,quàm

propria virtutis indicium eſſe ſcires:non Ecclefiafticis tot ziaris , quibus certè nulli nifi
Paftorum Paſtori ſecunduses,que poſſunt indignis contingere:non dicione lariffimao

copiofifimâ,qua ad ocium aliis illecebra foret , addidiffimulta Bello fortiter & feli

citer geſta ,ea ſeditiones periculoſas celerrimè compreſſas,tt ) inclyca Pacis decora.ſum

ma cum Eburonum ceterorúmque ſubditorum beneuolentia & gratulatione, qui ſibi

gaudent,ſeque Erneſto Principe felices ducunt, & quot Neftori tribuuntur ,tot annos ,

veldeſuis adempros,precantur Patria Patri. Praterea ficte torum Catholicæ fidei , &

columna veritatis Ecclefiæ Romanæ commodis impendis , vt in illa Aquilonari plaga,

Procubicor ,Murus , & Specula dele &tus à Deo videaris. Quisenim feruentiore zelo ,

provera e priſca religionetot tam acres contentiones ſuſcepit ,e ſuſceptas conſtantiùs


|Juftinuit :quis induftriofor hoftiuminfidiasdeprehendere ,& deprehenfis obuiam ire, tt

confilia conatúſque impiorum disturbare? Demum , quod ( mea quidem ſententia ) rari

exemplieſt, & multisPrincipibus inuidendi,tot curis diſtrictus, inuenis quod ftudiis


Sapientia tempusimpendas,cuius fi quam horulam his meis legendis dare dignum du

ces,spero non vndecunque difplicicura.Certè ,quod ab ingenio meo nequibunt,idſaltem


à Sapientis& Do&ti Principis Felici Genio confequentur. Tum mihimeritò iudicium

meum probabitur,& Caronis illudveriffimum deprehendam : Idem benefactum loco

in quo ponas,nimiùm intereſſe. Nimirum quia,quod malis impenſum ,malefaétum

fit, id ,bonis bono collatum animo,nequit nomen amittere,nec eſſe non gratifimum at
que ratiffimum . LOVANII, vii. Id . Mart. clɔ . 15. xcix.

+ 4 IN R.V.
r
Maa

IN R. , V.

M A R T I NI D E L R II

DISQVISITIONES

MAGICAS,

Iuſti Lips. Carmen .

s Vius doétum opus hoc? quod ima, ſumma


te
Penna permeat, & ſagace mente

Saga o Stygias ftriges reuelat ?

Quod tu Theſſala terra,vóſque.Colchi,

Infamesmalè cantibus patraſtis ,

Quod Panes, Satyrique, Duſiique

Peccaftis, genus improbum faláxque ,


Totum hoc eruit, erutismedetur :
?

Sed quis ? DELRIVS eruditione ,

Idem religione, clarus. ergo

Hic pura & liquida omnia ,hic venena


Nulla ,
qua time as opinionum .
Huic libro faueas,fauetibiipſe,

Atque iftum lego, w ima,fumma noris.


DOB
11
9

IN EAS
er
unt

cu u
es r
ti
ÎN EASDEM

PAR O DI A :

2 AGI A quam librohoc videris obfidem ,


Ait fuifle fraudium peculium ,

Neque vlliusmedentisgartegloriam

Nequillepræualere ,fiuetoxico

Opus forex necare,fiue faſcino.


Ethoc negar feraciora THESSALI

M Negare rura, noxiúmque Cavcasv M ,

SCYTHÆQV e faxa conſcióſque COLCHICOS,

IBER I A M , tuúmque T Avr e verticem :

v.bi ifta,poftMagia , floruit priùs

Agreftis herba,nam PROMETH E r in iugo

Vapore ſape tabido imbuit fata.

ZARAT E Mede, lethiférqueDARDANE,

Tibihæc fuiffe effe cognitiffima

Ait MAGIA, poftuma ex origine,

Tua exiiffe dicit è proſapia,

Tuo exaraffe perfidas ftylo notas,


Er inde tot per amula dolos manus

Decus tuliſſe , laua fiue dextera

Opus patraret. aut verumquemutuas

Suo dediffet impigrè vices hero.

Neque vlla vota NOXIALIBVS Ders

Sibi eſſe falta ,cùm veniret à viro

Nouifſimo hocadvſquefaculum recens.

Sed hac priùs fuere: nunc APOLLINE

Silet loquente,ſéque dedicattibi


APOLLO DELRIE, arque APOLLO DELRII.

HERIBERT. ROSVVEIDVS. S. I.

ΦΕ ΔΕ

r
ΦΕ ΔΕ Ρ Ι Κ Ο Υ FEDERICI IA
r' Α Μ Ω ΤΙ' ΟΥ ΙΑΤΡΟΥ Ε π ΟΣ ΕΙΣ MOTII MEDICI CARMEN

του το Παβος Μαρτίν8 Δελείς βίβλον in patris Martini Delrij librum


απί Μαγίας. de Magia.

Ηνιοί πάρα άνδρες, όσοι μεγαλώνορα τιμών, Emporibus priſcis veterum quicunque Magia
ΤΕ
Cæleftis magnumque decus,noménqueruleruni,
Tδμοσίων σοφία και μετέπρεπον, δεσυεργών Iluſtri Sophia e dočtrina laude cluebant.
Είδι αι πραπίδεσι σωσήρμόξανθο προνοίλω . Cultáque iungebantfolerti pettora menti:
Mηςιπόλιγεγεώτες, Ανασανlων τε πάρεδροι , Sacrifici quondam celebres ,iRegeſecundi,
Φύσις ίχνουτήρες αμύμονες,ίδρες άτρων , Natura indagatores,aſtrúmgue periti,
Μ8σάων θεράποντες, Ακεσούλης τ' αγέρωχά ., Egregias artes Medicas, Mufasga colentes.
Τοτε έξω φύλoισι μετ' αλλοδαποισιν Ιωσήφ Talis erat loſeph peregrinæ gentisalumnus:
YorG- ο και φαρδισι πολύτροπα θαυματα δάξας Talis apud Pharios Moſesoracula promens:
Μασάς, Α 'αυρίκ π πόλς Δανιήλ άγαφός: Talis . Allyria Danielsfečtabilis vrbi.
και Σολόμων είπυς 18 Λαίοις έπιτάσων. Talis erat Solomon,dum regiafceptra teneret
Tοίοι δ' αντολίκθε Μάγοι διζωτο κιόντος Iudea:talesg Magiſqui Solisab ortu
Χριςομ,επικλινθόν7α χαμαζώλω ενί λίκνω. Vilibusin cunis Chriftum petiereiacentem .
Τούς δι'έπι Δάιμον οίςορG- αλάςορG- ανδρας έ Intereà miferos infeft : Dæmonis e
λαύνων ſtrus
Δελάνες, σφετέρκσιν απαθαλίκσι δαμάλας, Moriales agitans,ſuaiquos vecordia torfit,
Α' σεβίίω εφέηκε, Γουτάνς τε πανόργ8 Emiſit fcelus. & fraudes,varióſque nocendi
Μέσατο κήδεα πολλά, και άπλετα δώία λώβης, Fallendig,aſtus, varias o repperit artes
Μαντοσωάω, πόσιας τε, και έχτισανέπασιδας. *Falfidicim vatum præfagia,pocula, cantus.
Κάνων ξεγένονθο, παλαιγενέων επί φωτών, Hinc exorta lues, atas binc priſca parentum
Μαγνάδα Αιγύποιο θυηπόλοι, άτε Σαέλφ Protulit Ægypti Myftas bacchantis, Animque
Ετρομανω μάντουμα θεοπρόπG- κνεπι Γράς Faridicam ,que tetra dedit responſa Sauto .
Και πινυτά Μήδξα , κακόν σκίνας Αιήταο. Hinc Medes fagax Aete dira propago:
και Σίμωναθέμις ,επωνυμίω τε Μάγοιο Impius hinc Simon, Magus i cognomine dictus:
ΔεξαμενΘ , Καρσοκράτης,ός απεχθέα τέχνάω Hincquoque Carpocrates ,Magice quitradidit artis
Α’μφαδίδω εδίδαξαν , αναιδείαφε σεσοιθώς. Puplicus interprespofito præcepta pudore.
Νιών και Μάγων κακόέργα σίνη,θολερών τε Γοήτων, Nunc Magicæ,peftes,impoſturague,nefanda
Γαιης αιθεα λυγρά , καθ' ανθρώπ8ς αλάλω9 , Pondera telluris, rotum graſſaniur in orbem ,
Ludificánique animos : at non fine numinepatris
Πασυδία σλάζον] α , Θε8 κράτεόντG- έκητι,
Ενδικον ός βρoτένσιν αλιτρoσιώτσι χολωθές, ο Ærberij, qui iuremalis effenſus, opacas
Εμβάλλ4 κρασλίκσι βροχών μελανόπτερον όρφνίω, Mentibushumanistenebras offundit ,c6 atra
και νέφ © ήερόφοίλον ατεκμάρ οιο Μαγείας. Improuiſa oculos præftringitnube Magie;
Καί τίσιν ήλιτόποινού αμοιβάδα τoίσιμοπαζ4, Exigit de merstas hominum de crimine poenas,
Οσοι πίσιν άμεμπλον έπιτρέψαντες αέλαις, Quique fidem ſanètam leuibusliguere procellis ,
+ σίδες ασεβίεσιν υπεζούγνωτο λεπάδνοις . Quique iugo falſi ſummittunhimpia colla.
Καί κον αμαυρώσεζα πολυστερέωμγένΘ ανδρών Támqueadeo genushumanum lerráſque parentes
rõuav dnlw énárunfeuenarpádépvG-&ubdan I Galego obruerer furuggroupidata uitta: a
Eί μι ΔίλρμG-έθλός εα σμίονι βίβλω Nibonus of Medica fpectatus Delrius arte,
I'κτήρ επίκαιρG- αθέσφατον 8κ (όφον ώσιν, Diſcuteret tenebras ſanimedicamine libri,
A'rfexins záyTeava dywi sangabeofor cien aus. I Trpara veriperfunderet omnia luce.
Είδεα ομορφας τε, κ) αίτια πάντα Μαγείας Nam fpécies formāſque omnes ,cauſaſque Magia
Αμφοτέρηςεκάτερθεκλυτη σφραγίσατο δέλτω. Duplicis aggreſſus docta fignare tabella
Φιδέα εμπιδόμυθον ετήθυμίαν τε διερέας, Strenut & ſimplex falſodiſtinguere verum ,
πρυμνόθεν ξέρριψε σλάνηςαπατήνορος άτω. Funditùseuertit noxas, quas intulit error.

Ω ” μέγα τολμήεντG , ός ακνάμπoισιμίνοιτάς, O nimiùm audacem ,qui forti pectore e armis .


Μώλομάγων τεράτεσιν αμαιμακέτoισιμ αρέρης, Terrarum peſtes, immania monſtraslaceſſens,
Δυσεβίλω εδάμασας, αλεξικάκ8 Διόςμου Impia corda domas,auerrunco Ioue nati
Αλκιμου κρακλακαλα μιμέμαν έργω. #mulus Alcide,factóque exempla ſecutus.
Tοίοιςδ'έμφυτον έμμον εταιρεία φρενός αλκών Hinc catus & prudens vir colligatinſita prorſus
Υμετέρα πινυτός καν ανήρ ρεα τεκμήραιτο Eſe fodalitiofortiſſima pectora veſtro,
Ητε πολυκμήτοιο μόγε ποτίδυσβάτοματα Aſpera que fpečtent, co -femper ad ardua tendant,
Ερχομνη, θηκτα μετέρχεται ανεκές έργα, |Magnáque ſuſcipiant duro comitata labores

Πληθείς

*
Πληθων ' εκ ανέγωγε θεοπρεπέων ιερίων Sed mihi nec catus liceat memorare proruin
'ΙΗ Σ οι χαριζντG επώνυμου όζονομώω,
Myſtarum , placidi I ESV denomine diitos,
οίτινες άνδρέκσι και έργμασιν έξοχα τσάντων
Quiſolida virtute cluent, operúmque labore.
"Επρεπον αργαλέοισι Συ δι' αμφάωξας έκασα
Difficili praſtant reliquis . In ſingula pande
Καλλιόπη: συ οίδα πολυτερεων σίχας ανδρών,
Calliope : tibinámque datum cognoffe, quis horum
Οίτε προς ήoίω, οίθ» έσερον, οίτ ’ αγά μεσής
Auroram ,mediúmque axem , ſolémque cadentem
κλήρως εφήσανlo, τεράσια τόσα καμόντες Incolar, ce quitot faciantmiracula rerum .
Ημας και κλέβ οίον ακέομών , και σαφές άδμών: Fama leuis tantum noftras peruenit ad aures.
ούτε και έχαιόωντG- αφίγμεθα τερμαλά ηόσμε. Nec ſtabilis : neque enim fines penetrauimusorbis
' Αλά συ πάνε ίσασα θεά και παράσι κεθνούς Exiremos . Attu, qua difpicis omnia, Muſa ,
Θυμίρη τάδε διώρα τείς πόρσυνον αοιδός. Patribus hæc claris grati da munera cantis.
Θύμορ εκ Μεσίων εθέλς τα πρώτα φέρες Poftulat à Mufis primas Bellarminus Heros
Πορφυρέων κορυφή Βελλάρμινα αραθύρων. Ferre , Sacerdotum columen quos purpura veſtir :
ος βέλG αρμενον ήκον ανικήτοιο φαρέτρης, Commoda quimittens inuicta tela pharetra .
' Ωκό τε , και φωνήν όσοις νόG σφίν εχέφρων. Etcita,conſultisqz fonantia mentibus, acres
Καππάνων διχόμητιν έριν , και νακα αναρρών, Compoſuit lites, o iurgia plena tumultu
Και κλόνον αμφάρισομ αληθές αμφί λατρείας, Ancipiti, veta de religione, Deiga
και αθέα τεθμοιο" και 8κ επεπάυσάο σείων Legitimo cultu : nec deftitit antèmouere.
Πάντα λίθον , και πάνlα κάλαν , και πάσαν ανάγκώ, Saxum omne.atque omnem funem , quæcung,neće ſe
Τάιντα πριν και σωελοίσιν αναμφάρισα τιθείη. Voluere, quam doctishæc indubitata reliquit .
( eft
Ουδ ' άρα ΜαλώναθG IGNρί96 άθG αρέρης Nec fuit inferior , quem Maldonatus ibere
“ Η σονα μόχθου έμετού , όπως ο αγελου ηχώ Gentis honos adiit, labor , vt vox nuntia leti,
Xας παμβασιλNG- αν ακτορG , ω υποφm3 Quam dedit Omnipotens Chriſtus,quam quatuor olim
Τέσσαρες έστρήγισαν εκ τετράζυγι δέλτα, Quadruplici vatesobſignauere tabella ,
Πάσιν αναποξέον , αρί κλόντε τελέασε P.lana foret cunctis ,nec ciui cognita tantùm
Παρισίοις άσοισι και αλλοδαπούτσι γενέθς. Pariſio ,fed & externis manifefta pateret .
Πιερίω τοΐον τι περήριο ένθος οίσρω , Sic e Pierio ſtimulante Pereriusæſtro,
Μαλιπόλ ΔανιήλG- απίλασε δάσκιου ορφνω Fatidico Daniele procul caliginis vmbram
Και ζόφον αχλυόρνια , και αμφαδίοις έπέεσιν Diſpulit ó tenebras, verbiſque interpres apertis
' Αμφιβόλε σκολόοντα διώϊον όργια φωλός. Expofuit dubij myſteria tečia Propheia .
Inclyta Turriaden virtus roboris ardor ,
Τερριάδαω μέγα κάρτG- ομό και θέρμG- αλκή,
Μαρναμνον 9οιο δίκης ύπες ΑρχιερRG . Pontificis pro iurefacri, Cano númque vetuſto
και κανόνων , ώτριωε μέσω ανά δReir oρδσαι Dogmate pugnantem ,medium protraxit in agmen
Θαρσαλέοις φήθεωι· το και μεγαλήτορος ανδρος Inirepidum :ſummiſque viri virtutibus altam
Υψηλάις αρετάισιν αν αντία δέματο τυρσιν Extruxit purrim , facili quam magnanimus vir
' Αμβάνεν , άνθένδε φαάντερο, έμμεναι αυτόν. Aſcenſu ſuperaret , & hinc conſpectior eſſet.
Πόσος αγών , πόαση 3 βίη πέλε Πρασηβίν8 , Quanta fuit vis, quâ contentio Poſeuini,
Ημου 'Αρισαρχοιο δίκω, έριξε δικασάς Cùm docto fimulingentique volumine index,
' Ανδρώ , μνήματα πυκνά σοφή κι απάρνι βίβλω, Inſtar Ariſtarchi, variorum ſcripra notarei?
Πελτάνι πόζον έργον , απ :ρεσίησιν Αχαιών. Quantus Peltanı labor . exemplaria Graca
Pleraque vulgantis Romano comea lepore?
' Αρχετυπων σελίδεσι Λατινίδα γύρω άγοντος ,
Πόσος έν Ριβέρας , ότε θέσφατα σιμνα Προφή Quantus erat Riberas , cúm nos oracula va
τίων, tom )
Μάονας δυς καλές σιν , ενώ διετέφρασε μύθω: Quos paruos dixere ,ſuo ſermone doceret ?
' Ωπόαση Σκόρδογχος αγάκλυτος αλκί πιθήσαι , Nobilis ô quando Scondonchus robore fretus;
Βάσκανίων και συκόφασιν φιλολοιδορον ανδρών Propulit à Sociis odium ,linguáſque procaces,
'Εργολάβων , απάν ουνεών απέερξην ετερων, Et Quadruplatorum conuicia falſa remouit?
Γράμμασι κωφάροις αείφρονος Αύζονα κόσμου Scitáque donauit cultu monimenta Latino
' Αμφιθαλών , κείν8 τε σμσέμπορος ίχνεσιν έμ Cofteri,ipfiúſque comesveſtigia preffit.
βάς.
Τις Μολίναν κε δωαρτο Συαρίσιoντί καθ ασαν Quis digno Molinámque Suareſiúmque difertum
Είπέμων αγκσάι τη; τίς έμφρονα Βάζκιον έργων Extulerit cantu ? quis Vázqui fortia facta
* Αξια μυθήσαίο, Βαλαλιάδω τε πρόφαν του : Laudibus ornarit meritis, clarúmque Valentem ?
Ναι μώ Σερβιάδαο πιφάσκο λουκάδα χώτίω , lam mihi Seruiada canos circumfpice crines,
Χρισιάδίω τε γέροντα , νέων κοσμήτορε διασώ, Chriſtiademg ſenem : iuuenum queis tradita cura est,
Τών ο μεν Αυδομαρίας, και 3 πόλιν αγλαόθηκαν Quorum hic Audomaros, ſublimis at ille Duaci
Διακίuυ κόσμησε γλώσοισι ρείθροις, Mania facunda decorauit flumine lingue,
'Aμφαδίοις αγοράσιν αμαρτάδο άνδρας ελί - Deteftanda palampaffimque piacula damnans.
γχών .
Τώ και μοχθίζοντι βοηθIG ώρεγε χαράς Aſtitit hinc opifer, ſociámque laboris amico
' Ανδρί φίλο Δαυχεια , ο και Μέσησι μελλώς, Porrexit dextram ,Mufarum maxima cura
ΕλλάδG Aύσονίης τε σωκορα δόγμαία βάζα. Dauſqueius, Latia do&tor Graiaque camana.
“ ος 16 Σελάκελοιο κατωγάζων Βασιλεία Splendida quimonumenta SeleucenſisBafilij
Μνήματα σιγαλόφντά σοφα μετεφράσατο δέλτω , Doctisexplicuit chartis:qua protinusalmam
“Εξείης ά , σε δτον ασ' αχλύς ες φάG άξι. Proferet in lucem cæcis exemia latebris.
" Ως άρα Κασαλίοιο κυβερνκτήρα χαλινός Sic & Caftalia moderantem legibus aquis
ΔώματG- αθωοντι , σας Αυδομάρ8 τεμενεσιν, Frana domus,apud Audomari memorabile fanum ,
xρισιάδα παρέμενε φέρων Βερζάκια άλκας: Chriſtiadem leuatauxilio Veruecius aſtans.

ΟΡ έσαν
“ Ον θέσαν αρχηγοί φιλοπονθές κρανον ήβης, Rectores docili garin préfeceremic?:16*
H , άτε δή κτίλο ήiθέων , προκέλουθG- οδεύς, Cui præit, vi veruex junenum felinssie
"Ην σοφίης επί νάμα , και ες νομον δω έλαός. Ad Spaie fonics, o dulcia pafcaxia) .
Μυριοι άλλοι έασιν όλες οι παρασι γάτης, Suni atıq inauteir variosin 203147 " ,
( Ευμνέες τελέθοιεν έμή ξύμπαν7ες αοιδή) ( Adfint i facitésquemee piacudac Di& .dj
Ταξια αγλαϊκσιν άρισεύοήες εταιροι. Ordinis eximia clari viriuuejalale .
Η μας δι ' ανδρομέρισι νούμασι μία φέρων: At nos humanis-certiem finémquemais uzause
Τόσδε γ 8 θενέοι κεν ανήρ σάφα τεκμήρας Mentibus addimus: irecomencenden
Θνηθος έων. ολίγG νόG μερόπέσι και αλκά. Mortales ,quubus exty na e a'e: 41a womit ,
Δέλρμι καριερόθυμε, συ δ ' άγρια δώριν και φίλων Tu verhimpansdo conſtan '-.ftre 171. c.., Didim
Θηρσιν αιδροδίκασιν, αθημάντω φρενός ορμή, Acria bella gerensfax cum eine ruption
Θαμβαλέοις έργοισιν ατήραον εύραο κυδG . Mirificis aufis decusimmnsiy ale i1 /25t'.
'Αλλά μόνον σειρώνε , φέρων ουαλθέ’ αρωγαν Pergemodo infignibellum indretrium : ht:
' Ατρεκία πολεμιζομύκ, και νητρικές άλκας" Ajfer opem vero, bellógue fuere peilung i
Εισόκερ ή μεν έλκσι φίλω έπραλκέα νίκίω. Dum palmalaudem referid : Sllacia conır.
Η δι' απάτη κακοποιός, αεριάζεσά τεχάρας Subdola , damnojis lafest.:05ariibus orbem ,
'Αμφοτέρας , και νίκG απωδήσασα, λιγτχθη. Victori det viita manus ,palmámque relinquili.
Δά τό τε Βελγικόν &δας αληθές κε τεθέλοι Belgica tum tellus vero fiorebit dovno,
Kadof dilworxétary Equuskoda cordãs. Eine perpetuum cantu celebrabut in anum .

Τ Ε Λ ο Σ. FINIS.

IN EVNDE M.

TRIM E T R I.

Audebat ORCVS arte demonas ſua,


Magicisque monſtris vertere ORBEM cardine :
G
Gemebat ORBIS Tartari victus dolo,

Malisquetabeſcebatagercantibus.
Quid hoc ? gemit nunc ORCY'S , ea versâ vice
Lietatur ORBIS fraudibus liger Styge.
Eriámne SORT / tertio in regno locus?
Non . Iſta virtus eſt viri. cuius viri ?
DELRIO.norum BELGICIS nomen ſcholis,
Norúmque /BERIS. plura vis ? librum lege.

IOANNES GAV D A. S. I.

APPROBATIO S V PERIO RV M.

Go OliueriusManareus Societatis 1 E s v per Belgicam Viceprouincialis į pro conceſſamihi à Re

do P.Martino Delrio Societ. noftræ Præsbytero facultatem , cdendiin vulgus : Sex libros Magica
rum Diſquiſitionum : grauium & doctorum Theologorum iudicio approbatos : in cuius permillionis
fidem ,nomenmcum huic breuiculo ſubſcripſi.Darum Leodij, vi.menf. Iulij, Anni cls. 13. xcvin .

Oliuerius Manareus,

APPROBATIO CENSOR IS.

Vos iſtos priores Magicarum Diſquiſitionum libros à R. P. Martino Delrio Societatis IE S V

fidei aduerfetur, dignosiudico qui pralo mandentür. Datum Louanij. 8.Febr. Ann. Dom . 1599.

Guilielmus Fabricius Nouioma


gus Apoftolic. ac Regius li
brorum Cenfor.

PRIVI.
PRIVILECIVM IMPER ATOR I S.

V DOLPHV's ſecundus diuina fàuonte clementia Electus

Romanorum Imperator ſemper Auguſtus ac Germaniæ , Hun


gariæ , Bohemiæ , Dalmaciæ ,Croatiæ , Sclauoniæ , & c Rex , Ar
chidux Auftriæ ,Dax Burgundiæ , Stiriæ ,Carinthiæ ,Carniolæ ,
& Vviertembergæ ,& c.Comes Tirolis, & c . Notum facimuste

nore præſentium vniuerſis , Expoſitum nobis Honorabilem ,


deuotum ,nobis dilectum Martinum Del Rio S. S. Thcologiæ

R Doctorem & LL . Licenciatum Societatis I Esv Preſbytcrum ,

inulta àmultis annis,& olim cùm in Belgio Sereniflimo Hiſpa


niarum Regi Catholico Philippo ſecundo à Conſiliis fuit,& poftea cum Societati I ES v
aggregatus,variis in Academiis vtilitati publicæ pro virili cõcionādo,docédo,cóponen
do,incubuit, in humanioribus artibus, Iuriſprudencia & Theologia laboralſc , quæ par
tim edita , partim vt edantur , vel confecta vel affecta habeat, aut ſecundis curis recudi
deſideret. Vereri auté ne quod iam non ſine aliquo nominis ſui & lectorum diſpendio
expertus à quibusminimèexpediat, ea Typographis ſibi ſuiſque in fraudé exprimātur,
ac proinde humiliter rogare vc Priuilegio le noſtro aduerſus eiuſmodi iniuriâ ac fraudē

muniamus Nos itaque benignè cõſiderantes,quá vtile Honorabilis ,deuotus,nobisdile


&tusMartinus Del Rio qui nobis ab inſigni pietate acdo &trina prædicatur, rei litterariæ
publicè operam nauet, quod in iis quæ iam ante ab ipfo edita funt, liqueat , omnibus &
ſingulis Typographis,Bibliopolis ac aliis quacunque librariam negotiationé exercenti .
bus,feriò firmitérq; vetamus & inhibemus,ne quifquã pranarrata opera per viginti an
norū ſpatiū à prima editionis diecõputandú intra Sacri Romani Imperij Regnorumq;
& Dominiorum noſtrorú hæreditariorum fines,fimili vel alio charactere aut forma ſiue
in coto fiue in parte recudere, velaliò recudenda mittere , aut alibi etiam impreſſa ad
ducere, vendere , & diſtrahereclam ſeu palam contra voluntatem & conſenſum ſupra
dicti MarciniDelRio præfumat . Si quis verò fecus faciendo Priuilegium hoc noftrum
Cæſareum negligere vel tranſgredi conatus fuerit , eum non ſolum prænarratis libris
perperam quippe recuſis & adductis ( quos prænominatus DelRio eiúſve Mandatarij
vbicumque deprehenſos, vel propria authoritate vel Magiſtratus illius ope & auxilio fi
bi vendicare porerunt ) de facto priuandum ,ſed & decem Marcharum auri puri fiſco
noſtro Cæſareo fraudis vindici , & fæpefato Del Rio eiúſve Mandatariorum vfibus ex
æquo pendenda decernimus irremiffibiliter puniendum . Mandamus ergo omnibus ac
ſingulis noſtris & SacriRomani Imperij Regnorúmque ac Ditionum noſtrarum hære
ditariarum ſubditis,cuiuſcumque ftatus, gradus,conditionis,autdignitatis exiſtant tam
Ecclefiafticis quàm Sæcularibus ,præſertim verò iis qui in Magiſtratu conſtituci velpro
priovel ſuperiorum nomine & loco Ius ac luſtitiæ adminiſtrationem exercent,ne quen
quam hoc Priụilegium noſtrum Cæſareum temerè & impunè tranſgredi aut violare
patiantur, quin potius contumaces , ſi quos fortè compererint , præſcripla pena puniri
aliíſquemodis idoneis coërceri curent , quatenus & ipliin eandem mulctam incurrere
noluerint , harú teſtimonio litterarū manu noſtra propria ſubſcriptarum & ſigilli noſtri
Cæfarei impreſſionemunitarum.Datum in Arce noftra Regia Pragę, die decimaquinta
Menſ.Iunij,Anno Domini milleſimo fexcenteſimo ſecundo,Regnorum noſtrorum Ro
manivigeſimoſeptimo, Hungarici trigeſimo, & Bohemici itidem vigeſimoſeptimo.
Sublignatam ,
RVDOLPHV S.
Al mandatums Sacra Cef.Maiestatis proprium
Rvd. CORADVCirs.
10.B ARV ITIVS.

Go MARTINVS DEL R 1o , Societatis I E S'V Presbyter, ſacre Theologie Doétor , com


LL.Licentiatus, conceßâ mihià Ceſareâ Majestate facultate eligendiTypographum ,cuimeacum
XXci,annorum priuilegiocudenda traderen :tibiHorati Cardone, confiſus de fide,pietate,& industria

tuâ,facio potestatem excudendià mecompoſitas Diſquiſiciones Magicas,& pænam Ceſaream exi


gendi à Typographis contra Ceſaris edictum illalprelo ſubdentibus, velverdentibus,& c.iuxra prefati
diplomatis tenorem.Datum Valliſoleti in Castella,quarta Augustiannomillefimo fexcenteſimo ſexto .

MARTINUS DEL Rio Soc. Iesv Preſbyter,


S. Theol.Doctor, & LL.Licentiatus.

Í
SVMMA PRIVILEGII A CHRISTIA

niſſimo Galliarum Rege obtenti .

ENRICI IIII.Galliæ , & Nauarræ Regis Diplomate cautum eſt,ne quis

in ſuo regno , aliíſve locis ditioni ſuæ ſubiectis, intra proximos annos de

em ,à die impreſſionis primainchoandos, excudat, vendat,excudendum ,ven

lendúmque quouismodo,ac ratione coneturlibrum qui inſcribitur Diſquiſitio

les Magica MARTINI Del Rio Societatis Iesv,præter Horatium Cardon ,

Bibliopolam Lugdunenfem ,autillos quibus ipſe conceſſerit :ſubpænis Origi

lali Diplomate contra delinquentes expreſſis. Datum Pariſiis 30. Maij an


19 1607

Signatum , Demandato Regis,

BERN ARÐ .

Facultas R.P. Prouincialis Societatis Ieſu in Prouincia Lugdunenſi.

Vdovicvs Richeo mvs Prouincialis Collegiorum Societatis Iesv , in

Prouincia Lugdunenſi , iuxta priuilegium eidem Societati à Regibus Chri


tianiſſimisHenrico III.10.Maij is83.& Henrico IIII.nunc regnante 20. De

cembris 1606. conceſſum , quo Bibliopolis omnibus prohibetur,ne libros ab


ciuſdem Societatis hominibuscompoſitos,abſque Superiorum permiſſione im

primant: permittit Horatio Cardon Lugdunenſi Bibliopolæ ,vt librum qui in


( cribitur , Diſquiſitiones Magica MARTINI DEL R10 , Societatis Iesv , ad

ſex proximos annos imprimere, ac liberè diuendere poſſit. Datum Lugduni30.


Maij. 1607

RICHEOM V S.

Continentur libris fingg.feqq.

L 1 B.I. DeMagiâ generatim ,& deNaturali,Artificiali,& Præſtigiatrice .


Lib.II. DeMagiâ Dæmoniacâ & eius efficacitate .
Lib.III. De Maleficio & vanâ obferuatione.

Lib.IV. De Prophecia, Diuinacione , & Coniectatione .


Lib . V. De Iudicis officio & ordine iudiciario in hoc crimine.
LIB.VI.De officio Confeflarij , ac remediis licitis & illicitis .

SVMMARIA
S V MM AR LA B R E VIA
ju ! Ofi ..11
L I B RUB. Et
tita D ...

PROLOQVIV M. ‫חותמם מכממעס בשת נחש קסס ענין חכר לחש‬


Locus Exod. 22.0.18.quid , ibi malefiei? alius4 .
Fu

AEmonum fuperbia , o Reg.9.9 . 22. Jefabelmaleficit ; Samutriris hoc


ll

dium ,& doli. A malum affricuic. Samaritànus pro incantato

Scriptionis occaſio dudif re dici folirum . Locus poännik.V.48.04y .


ficultas. B
quipmaxols quid firmificet LXX.interpp.Gre
Auctoris confilium & in corā nominazim20.dos, artis,capucritis odos.E
ſtitutum С Latinorum ;Magi, venefici,Theffatizcholilei
Operis neceßitas. D Augures, Arioli, Arufpices;Gewerbliarizza
Locusad Ephef.6.verf.12.explicatus. mie,Striges, Muſc.e,veratrices , Sortilegi,sor
Heretici Hiſpani duo Magi. tiary .
Pſeudochristi, com Pſeudoiohannes plures. Cap. III. De Magiá naturali;feu phyficâ .
Hodie totmalefici propter defect. fidei . E
Perſarum Magia duplex ,naturalis et jupes- A
Virginalis liber damnatus. ftitiofa.Quod initium feu origo viriufquo? B
Heretici plerumque fimul malefici. F Sanhedrit e quales Magi fuerint. Magie na
Hereſis cur in maleficia foleardefinere. G turalis definitio o exempla . Qualis Magia , C
Geneuenſes Striges. Salomonis, Trium Regum ,& Apollonij. Ma
Precario Scriptoris. gie naturalisdiuifio.
Lib. I. DE MAGIA. (Guilh . Pari. O Robertus

Cap . I. Deſuperſtitione & Triezius,Picatrix, Agrippa,


eius ſpeciebus. Anſelm . Parmenfis , Petrus
Pietatis cultores aliorum ab his futuriex sibyl. de Abono.Cichus Eſculanus ,
libris. Alchindus , Geber , Roger.

Etymologia ſuperstitionis ſecundum Iſidorum , A Iudicium de ſcrip- Bacon . Raimun . Lullus, Ar


e locuseius explicatus. pris quæ in hoc ge. i nol,Villanouan.Poncetus ea
Superstitio Christianis in malam partem ſumi- B nere edita , queli- Urdoinus.
tur.Locus A &t.17.v.22.explicat. cita , que illicita, Cardanus de ſubtilit. Q
Superstitio Qureligio differunt contra Epicureos . c. Variet.Ioan.Bapt.Portege
Locus Ciceron.emendat. Alius Noni . C Anton.Mizardi Magie-na
Lactantij dictum diſcuſſum .Religio quid fit, turalis.Alb .Magni libriqui

que vitia illi contraria , quomodo fit exceſſus dam . Pomponat.de incanta
in religione ? Superstitio falſi cultus. idem D tion . Eſculanus in Spheram
quod idololatria , que duplex tacita , & ex de Sacroboſco. Ioã.Fran.Pici
preſſa.superstitio indebiti cultus.Locus 1. Pa Magica. Ioann. Bodini libri.
ral.16.0.26.explicat . 4058. Quæſt. I. Quid cæli aſpectus & influxus
Cap.II. Demagiæ definitione,diuiſione, ad Magicos effectus conferat?
& Magorum variisappellationibus. Fundamentum magorum ab astrologia mutua- A
Magia in corpore quid .Dupliciter diuiditur A tum ,de imaginibuscælestibus & earum fym
ab efficiente causâ,& à finali.ab illa in Na- B parhia cum inferioribus refutatum , reſpon
turalem , Artificioſam , e Demoniacam ;ab fum argumentis eorum . Nugacitas detecta B
hac in bonam og malam .mala definition ex ipſorummet poſitionibus.C.alumo astra C
quatuor ſpecies.Magia ſpecialis. Diuinatio. C anime expertia funt. Regula ad intelligenda
Maleficium.Vana obſeruantia,qaid.Ma- D varia SS. loca , que videntur iis animam tri-|
gorum varia ex fac. fcript. nomina , quid ob, buere. Influentie an vlle , eo quales. D
Aouoth, iddeghoni, JYT 01318,318 ventri Quid cæli e astra in hæc inferiora pofsint,
De diebus Criticis. E !
loquus, oigusařs.
11 2 Arriculus
1
S V M M A R I A

Articulusde hac re Parif.confirmatus. F Elizabetha an hoc donum habear.Topkeri li

Q.II. An huiuſmodieffectusmagicimi ber diſcuſſus:huc pertinentfilij Parafceues in


raculis fimiles oriri poſſint ex ho Belzio . Deregibus Franc.eq. Angl. de Por
minis naturali complexione? rho
rege. Quidam aliquando contactu fa- F
An anima humane res materiales omnes obe narunt.De Jalutatoribus Hiſpan.diſput atum .
diant ? quod non ,cont.Auicen.Qu Pompo- A Nauarri locus explic.Veracruzy fundamenta

natium . Nequehoc prouenire ex tempera- B diſcuſſa.Mendacia falutatorumey ſuper - G


mento equalitatis, contra quoſdam medicos. ftitiones. De Pici herba & ſimilibus. Fun - H

Nullos naſcimedicos vel faſcinatores. damentum Pomponarij euertitur .De gentili


Q. III
. Quanta qualiſque ſit vis imagi. bus.S.Pauli.ei curationemilitari filso afcri
nationis, quo ad huiuſmodi effe & us: pta D.Anſel.Deduobus pueris Alb. Magni.

Plurimum poteſt in corpus proprium . Noctam De Pfiles @ Marſis. Alchimi locus.


buli,euhorum caufa.Exemplum mirabile . A Cap . IIII.DeMagiâ artificiali.
Que ad hoc concurrere debeant. Aliquid B Magia hec quedan diuinatoria,quædam , A
aliquando in corpus proxim.cy diſpoſitum ; C operatrix Operatrix quedam Mathema
In corpusdistans aue diſpoſitum ,nihil poteft tica,quedam Præſtigiatrix , Mathematice
omninò contra multos.Imaginatio nó poteft D exempla varia e auctores. Os aëneum Aib .
alium locomouere , fanare, vel faſcinare, nec Magni locutum non fuit , contra Guilh . Pa
poteft tempestates vel pluuias ciere . Calpurnij riſ. & alios. Prestigiatricis exempla pluri . B
locus explicatus.Genef.30.Locus.De varieta ma.Virgo Colonienſis , Triſcilinus. Sadecties
te partûs propter imaginationem velante con Iudeus, Ennus, Liodorus Cafarij Malteſius,
ceptum vel poft.Varia exempla :Etan ſufficiat Quando illicite operatrix , e naturalis:
alterius parentis imaginatio.Pauones albi quo frauſeus. С

pacto fant. D. Augustini locus. Q.I. An vis charact.annulorum , ſigillo .&


QILIÍ. An ſolo contactu , afflatu , viſu , imagin.ſit ,qualem magi contendunt?
voce,ofculo ,vel nudi lintei applicatio Opiniones varie.Imaginum triplex genus, & A
ne vulnera , velmorbi ſanari, & alia de ſingu.vi. De figillis eg characteribus. B
huiuſmodi inira perfici poflint natu Nullam his omnibus vim ineſe.Sigilla Her.C
raliter ? metis , ea Lud . Dulcis liber notatus.Caiet. D
Fundamentum eorum ,quiaffirmant.Sedcötrà . A & Pomp. fundamenta ſubruuntur . Figure an
Nonelle boc tribuendum voci ſoli. De tauro vis fit vlla formaliter,fiue,quà figura.
cadente eg erecto. De parentum exeſacra Q. 11. An numerismagicis vis vlla ?
tione exempl. V veſtfale mulieris filium voce Quomodo Patres denumeris Philoſophari. A
reddentis immobilem . Nec etiam aſpectus , B Pars abnutina defenditur. Deanno climacte
ne cum imaginatione quidem , id porest. Viſio rico partu octimestri . De herba Penta- B
fit recipiendo non emittendo. Amor quomodo phylli ,de granis heliotropy , de ligaturis ,de
nafcatur aſpectu . item lippitudo.infectio fpe pilulis inæquali numero datis de numerismu
culorum per aſpectum menstruatæ. aſpectus ſic. Quo ſenſumagi loquantur denumero, C
vetular.quomodo noceat pueris.Galgalus quo Pet.Gregor. reprehenſus, & Patres defenſi.
modo fanet ictericum . Quo pacto lupi inge Fabij Paullini liber , de numero ſeptenario .
rant raucedinem . Struriocamelus eitestudo De vi mufices Orphei fuſißimèdiſputatū, ca
an viſu oua excludant . Leocur metuit galli Platonica deliria refutata , Macrobij locus.
naccum.DeHiſpanie Zahuriz ,feu lynceis.C Magnes:Pandaura, Androdamas. Automata
Nec etiam contatus ſolus ad hoc (ufficit. D Ferd. II. Archiducis. Speculorum infectio .

torpedineictâ.hyene vmbrâ ,Serpen Echo.selenites ,Theriaca.Marſilij Ficini regu


Explicante & querno folio , vel ibidis penna. le notare, e Tarantula morfus e curatio.

tur varie ) viperà , & faginâ virgulâ . veſperti Q. III. An verbis & incantationibus
vis inſit morbos fariandi, aut alia
experien- lione w foliis platani . caprà eye.
tie , de mirifica perficiendi?
ringio.aquile pennis. lepore marino.
ilupinis agninisſa fidibus. Varij errores , & corum fundamenta. A
De Echiweide ſeu remora. Una fides alterius ci Vera ſententia ;explicatur & probatur. B
thare tinnitum prouocat.De magnete & fer De poculo Zelorypie.Naturalis operatio quot
90,tauro ad ficum alligato. De puella napello modis ſumatur , fusè explicatum a clarè.
enutrita.De cadauere Janguinante in preſen Ordo rerum naturalis ,miraculofus, ea pre

tia occiſoris. LocusLucret,explica.fundamen ternaturalis,ſeu ſuperstitioſus,quomod dif


tum Pomponatij . E Donum ſanitatum eftdo ferant; item artificialis ordo quod quid , og

num Dei & gratia gratis data .de ſeptima quantum poßit.Spondani error.C Pomponatij
prole maſcula,De Anglic Regum chariſmate. futilia fundamenta. Ferrerij, Pici e Petri

Gregory
LIBRI PRIMI.

Gregorije Thuanidicta diſcuſſa.Stulta D matallo,quàm in terre venis gignatur metal


magorum fundamenta,Ananias incaure que lum . Auricaufa efficiens. De ſandaracha,ori

dam de hac re. Nulla celestibus rebus cum chalco,ſtomomate. De metallorī precipuè D

1
verbis ſympathia. Nulla certis verbis vel no aurimateria . Duplex materia remota da pro

minibus,quà talia ſunt, vis maior quam aliis. - xima. Aristoteleorum doctrina defenſa ,dere
Nomina non ſunt vite participia ,nec radij motâ Chemyc.ſententia explicat.ca defenſa ,
rerum quas ſignificant.Quomodo Deus no- É conciliaráque , nempe de próximâ, quomodo
mina rebus vocat Pfalm . 146.1.4 . Quomo reſolutio fiat in kec princip. proxima. E
do quorundam nomina ſcripta im cælis, Luc. De artis & nature potestate ac vi..An me- F
10.1.19. Nomina non ſignificant per influ talli vnica ſit ſpecies,durum ? Definitio me
xum celestem . Complexe orationis non eft F ralli. Diuerfitas ſpecifics ,non benè probatur
vis maior quàm i nicomplexe, foluuntur argu per definit. generis . Poſſunt. imperfecta a
menta Agrippe . Circumstantie , quas addunt (i etiam monstra de inferioribus ſuis predicari.
varie do vane : 3.1 G Poteft inanimatorum fpecie differentium ma

Quæſt.IV.Deamuletis & periaptis . steria proxima eſſe eâdem , aliter atque aliter
Romanorum amuleta,preficiſcini.Græcorum A diſpofita. Cur citiùs aurum fiat per artem , G
quoque & Iudeorum Phylacteria . Christia quàm per naturam . An gemmas fic poßic H
nis que licita, & quæ non.Ciruelus notatus.B - Veras producere. Agens principale hic eft I

Que vis horum . De Hiſpanico Gagate pue Jemen auri.


ris appendi ſolito . D. Bafi. Incertus, Chry Sect. I / 1. De eâdem efficacitate . Probabile A
fostom.Hieron.explicati.Alex.Magninu i eft fic aurum produci poſſe. Calor ignis ad
miſmata ſuperstitioſa.Exempla S.Simeonis C varia efficax ; vtpo natiuus. Variarum . B
Sali,& D.Antonini.Explicantur cap.1.09 4. transformationum experentie . Ex cadauere
26.9.1. D.Leoni falsò infcripta oratio.Ha veſpe e crabrones. Ex fimo ſcarabæi. Ex
retici vſi his falfis periammatis .Falſa in qui baſilico ſcorpý.Ex auripigmento aurum . Cayri
bus vana angelor .nomina ,que ſcriptura non fornacibus educuntur ex ouis pulli. Galena
nouit: & de his decretum Concilij Rom .ſub plumbi vena.Vermiculimutantur in muſcas .
Zacharia contra Adelbert.heret. D Sal,bitumen , attramentum artificio fiunt,non

Cap . V. Ars aurifactoria , quàm Alchi minùs quàm natura . Triticum & filigo mu
miam vocant,ad quam Magiæ fpe tattur in inuicem . Lolium commutanm in

fit referenda ?
ciem triticum . Calchitis migrat in Misij . Ligna
Quæſt. I. An hac arte verum au per aquam lapideſcunt. Fructusarborum ,ea
rum conficiatur? frustra nauium fiunt anates in Scotia . De
Sect.I. Quid fir,& quando hec ars inuenta? A mones ſaltem noruntmodos tranſmutandi C
Alchimia'nec Grecum , nec Arabicum , ſed metalla .
Hebreum vocabulum . Aegyptus non vocata Sect.IV. Aliquiverum aurum fecere.
Chemia, ſed Cham , fiue chammia ,contra Plu Gallus quidam . Arnold.villanouan.Ber.Treui- A
tarchum .Alchimie deſcriptio, cur Spagirica B ſan . Raim .Lullus. Anton . Taruiſin. De Gre
dicta . Manilij locus explicatus. Chymices C culo tempore anastasij . Reſpondetur exem- B
laudes,explicata inſcriptio vetus. Chryſo- D pla impugnantibus.explicatum.cap.ſpondent.
poeia que origo & antiquitas ,refutantur fa de crimin.falfi, in extrau . Testimonia paupe
bulæ multe ſemiblafpheme. De Adamo, de rum , vel fociorum aut familiarium quæ ad

Noë , de Mofe e forore eius Mariâ , de Sa mittenda. Nemo vltimum art is vllius apicem
lomone.De Pandorse poculo ,de vellere Colchi conſequitur.
co,de femore aureo Pythagore,de Crateue ſa Quæſt.11.An Chryſopæia habenda in nu
cre terreopere. Locus Efdr.4.cap.8.v.z. E mero artium ingenuarum ,an me
fuit hæc ars ſub Caligulâ ,& Diocletiano. Gre chanicis annumeranda ?
ci de ea ſcriptores Zozimus e Nicephorus Secundùm leeft ingenua pars phyſices,per A
Blemmidas. Precipuus , non primus Gebrus accidens mechanica. Qui Chymici fintme
Arabs. chanici . Qui fint philoſophi.
Sect. II.Deefficacitate artis in auri produ- A Quæſt.111.Alchimia ad quam Magiæ
&tione. Argumenta putantium non poffe au ſpeciem pertineat ?
rum verum , ostenditur ea non probare. Deno Pertinere ad omnes ostenditur. A

minibus lapidis philoſophici , e deeiuſdem ( Naturalis,


B
materiâ o modo conficiendi. Denaturâ me Artificioſa ,
tallorum . Ea eſſe inanimata , nec viuere. B Exempla Demoniace
starum locu
De metall.generatione.Paracelfi Et Deluforie.
tiones improprie . Aurum faciliùs gigniex C Quæſt.IV.Licita an illicita ſit alchimia .

ott 3 lure

1
SVM MARIA LIBRI PRIMI.

Ture communi non eft prohibita , explicantur, tenebatur .


cap. Epiſcopi 26.queft.s.eucap.ſpondent , de Quomodo peccetur ratione perſone,quia noF
A fatis diues , parui iudicij ,aut ingenj. Gau
crim.falfi in extrauag.com .
In foro conſcientia paucißimis eft permiſſa dentes decipere , feu verſipelles. Incontinen
propter circumstantias varias. B tes, vt luxurioſe en iracundi. Variabiles ,
Quomodo peccatur defectu finis , per auari inconstantes, imparientes, indocti ea philo
tiam.Auro alchimico quo pacto liceat vti. C fophie imperiti ,fuperbi ,curioſi, impý ,iniu
Non ad commercianec medicinas: quando ad ſti,non timentes Deum nec proximum Aman
tes , vel impuri.
ornatum eo vtexſilia . Nunquam admiſcen
dum moneta . ftultum , hinc lucrum petere. Quomodo quiſque feipsū deber examinare.G
Peccatur etiam per curioſitatem , , quàm hoc Quomodo cõfeſſariusſedebeat gerere cum H
alchimico penitente. De opinione putantium
fit periculoſum .
Quomodo peccetur ratione modorum , fue D poſſe hominem hac arte verum gigni.
mediorum , fiex ſuperstitionevel pacto cum Lex Anglie deberet vbique promulgari @ I
demone. Archimiste multi , Magi vel ſal ſeruari,vtnon nifiPrincipis permiſ)s hæc ars
tem ſuſpecti . Prefumptio Magia eſt contra exerceatur à fubditis.

alchimistas de facto fit adhibitis ſupersti Ars ista faciliùs licita,imò ferè peculiaris K
tiofis , vergunt in maleficium philtroram vel Principibus ,aut valdè opulentis. Opinio illa
venenorum.Peccatur etiam quando ſacræ fcri communis Turistarum non excufat à peccato
in hac re L
pture verbis vel ſacris pi&turis abutuntur. ‫مر‬quare .
Quomodo peccetur ratione tëporis,malè im- E Quam vim vbique debeat obtinere dict . сар .

penſi , aut omißis aliis oportunis , ad que quis pondent.


OBS

D
I
N
O
S
E

PAOLO
vino

PROLOQVIVM

DE DIFFICULTATE

ET NECESSITATE HV

IVS TRACTATIONIS .

Rdior arma , quibus, cæli ſuper aurea templa ,


O Molitur folium ſupremo aquilone locare
Praua Dei foboles, patrio conſidere regno
Quæ vetita : atque , imis Erebi detruſa ſub antris ,
Gliſcit atrox odiis , animiſque furentibus iras
Nutrit, nec danonis hominum exfaturata quieſcit .

A Rorsvs ita eſt.nullæ ſunt induciæ ,pax nulla;vbi nec odij,nec


inuidiæ modusaut finis vllus.hoſtium Dei fuperbia aſcendit ſemper , a Pfal. 7
in fin .
a augetur malitia , crudelitas inualeſcit.amåt ſibi tribula merere,
dú nobis ſpinas ſerat: gaudet ſuas agere peenas & ſupplicia pro
pria exacerbare,dummodò in cruciatus æterni parce quamplu
rimos homines aſciſcar,& diuinæ huic illudens imagini,precioſo
Christi ſanguine dealbatã decoloret aſſertamq; in libertatem ,

priſtinæ mancipet ſeruituti, & Cadmeia planè victoria perdat


R
pereundo , peró; latus hoſtile in ſuamet ferrú viſcera conuertat.
Nihil finit inauſum ,nihil intentatum relinquit. Videt animú imbecillem ,pauidumą;? cir
cuit veleo ,ac vim intentat. nouit imperterritum ,conſtantemg;?vulpem induit, exuuium 5 Pfal.6
in fia .
ponit leoninū.Heu ,quá multi partes vulpium lunt & fuere:quot luctator dolcſus pellaciis
& technisirretitos ſupplantauit? Mille nocendiartes habet,innumeris vtiturtelis.præci
puum omniætate de eadēpharetra fuit illicium ,quàm curioſarum ,tam ſuperſtitioſarum
B artium ; quá multa,tam ſtulta demonum commenta mortalium animos dementantia ,quç
cuncta Magienomen ambitu ſuo cóprehendit.De qua,difceptare, futurũ neſcio difficul
taris ſit maioris,an neceſſitatis. Ecenim vbiq;locorum graſſante præcantricum & malefi
corum colluuie diriſſima,medicināfacere neceſſariū ; fed eandē facere inueterato & re

crudeſcēti ſempermalo ,difficile imprimis & laboriofum . Nametſi fuere conati qua plu
res,quide Magicisſcripſere:quæ taméilli hac de refcriptismandarunt , vel quod fidei &
Cornel
moribus noxia,'vecitæq; le& ionis ,repellendazvel quòd perpauca & exilia ,muliplicãda & Agrippæ ,
augenda,vel quòd obſcurè,finemethodo,& parū firmètradita ,luculentiùs & ordinatiùs pedido
proponenda,rationibuſų ; & auctoritate teſtiú meliùs ſtabilienda fuêre.Sanè, qui fibras o - ricis lice
mnes arciú ſuperſtitioſarum vnusſit ſcrutatus & eruerit,neminémelegerememini,Scri- Anfelmi
pſere Philoſophi,Iuriſconſulti, Theologi; ſed ſuo quiſque duntaxat inſtituto ,vtcùm luz 103. Bodi
Icholæ ſectæq; vtcung; ſatisfecerit,ceteris certè minùs profuiſſe ,minùs confuluiffe videa-Ini,loann .

cur.Equidem debicorēmeomnibus agnoſco,& in his tribusfacultatībuslongo tempore ory.Gode


verſatum , fidicam ;necmentiar,quia verum dicam ,nec gloriabor, quia profecum mihi manni &
C non arrogo.culturam profiteor 8 operam ,de fructu iudicium aliispermitto.Conatus a- Trithemi
liquò progredi,& hoc opere comune tribusſcientiis ſtadium ingredi: quòd videré trium Stegano
communě,non vniuspeculiarem ,hunc fundum atq; hereditaté.Quare( quod neglectum , cuceri,
velminusab aliis animaduerſum )ſuperſtitioſarum artium fundaméta diligenter inuefti- rafti,Da
tai, & c.
gaui,& ex ſcitis humanæ diuinæq;ſapientiæ neruoſiùsquàm prolixius ſubruenda ſuſcepi:

gnarus eſſe Chriſtianihominis fallacias has non ignorare,& fpiritalia nequitis (vtait Tertul
lian .)non quidemfocia confcientia ,ſed inimicaſcientia noſſe nec inuitatoria operatione,fed expugnatoria
dominationetractare muliformemluem mentishumane totius erroris artificem ,falutis pariter animequel
tt 4 vaftaro
-
PROLOQVIV M.

vaſtatorem :Necin ſpeciem adfinxiquidquam ,quod refellerem ,ſed ex ipſorum vanitatisac


perfidiæ magiſtrorú arcanis& inyſteriis,ipfa ab incunabulis crepundia deliriorū,de libris
obſcuriſſimis deprõpta,in lucē extuli:deinde in re,vt diffuſiſſima,ita & minutiſſima,ad ar

é rationemq
; reuocanda,non minimum laboris poſui,& ,nifi fallor,non incommoda me
hodo digeſlì,vt huc illuc lacera & diſiectamembra,in vnū quaſi corpus coaleſcerent:de
niq ,vt à quouis facilè intelligantur,plano & dilucido,quali vtimur in fcholis,ſtylo, in lucē
publicam typis mandaui.Quod vtfacerē,licet benèmultorum ,quiflagitabant, deſideria D
nonnihil excitarint, longè tamen fortiùsimpulit lues quàm obícæna,tam proſerpens,ve
neficorum & incantatorum :quæ hoc nouiſſimoſeculo ſe per omnem in dies Europă lon
ziùs ac latiùs diffundit. Vriure quãoptimo liceat ingerere auribusmentibuſq;illud fono

horæ & inuictæ Ecclefiæ petræ .a Sobrij eftote & vigilate,quia aduerfarius veſter diabolus,tanquã
eorugiens,circuit, quærensquě deuoret:Necno candēin fententiã alia Gentiú Apoſtoli;" Indute
vos armatură Dei,vt pofitis ftare aduerſusinſidiasdiaboli:quoniã non ( tantī )élt nobis colluctatio aduer
uscarnë fanguinë (aduerſushomines,quicarne conſtant & ſanguine,ac proinde fragiles
iccaduci, facilè laflantur ac vincútur)ſéd (prçcipuè)aduerfusprincipes & poteſtates(videlicet)
duerſus mundirectores tenebrarü harü ,contraſpiritualia nequitiæ in cæleftibus:hoc eſt contra natu
asnon corporeas,ſed ſpirituales ,longè vt potentiores,fic & vatriones hominibus,& qua
um habitatio non in luteis hiſce domibus,ſed in ſublimi,& aërisregionibus.Reuera non
um anilibusdeliramentis ,autidiotarum inſomniis ,quod quidã dictitant,depugrandum ,

ed cum ipſis dæmonibus,quorü ope,conſiliomagi vtuntur,quod ratio & experientia do


et,nobis nuncmanus conferendæ.Hi
,vt auctores,& fatores , fic etiã fautores propagato
eſq ;ſuperſtitionis omnis funt habendi.Hiſe de tot animarú,quasſubiecerunt, poflellio
le deturbari,& ab illaqueandis aliis ,quas ſpe deuorauerunt,ratione & iure,velut armata
nanu, depelli,tuleruntſemper iniquo animo,nunceo feruntmoleſtiùs,quòd ,cú inſtante
ltimadie Lucifer ſoluendus,multò ficiunt auidiùs ſuam explere in genus humanū cru

lelitatem.Si quis ſuperioris æui Annales non indiligéter euoluat,ftatim comperiet ,nun
E
ſua tot,vbiq ; prouinciarum ,examinamaleficorum deprehenſa,quot ſe hodierna die iu
licibus,velleué aliquam quærendi curam adhibentibus,offerunt, & à non quærentibus
:tiam reperiuntur. Quid mirum , exūdare perfidiam ,vera fide exareſcente:Sunt quidem
dia quoq; peccatamortalium ,diuini huius flagelli cauſſæ : ſed peſtilitatis partem maximă
ibi vendicat,languor quidam & contemptus Catholicæ fidei,Fides enim vna maximè eſt
irtus:
qua cuncta diaboliconſilia ,ſtudia ,conatus,vireſq;omnes refringuntur. hanc hor
et,hanc refugit,cum hac meruit compulſare.Sapienter ideo B.Petrus eam rugienti,ve
ut panopliam ,vt obiiciamus,admonet:cui' reſiſtire (inquiens fortesin fide.Conſentit inuictus
thleta Paulus collegæ ſuo, quando ſpondet nos in omnibus (hoc eſt inprimis & ſuper om

ia)Scuto fidei omnia tela nequißim ignea exſtincturos. Confirmat experientia ,fiue præteriti,
ue præſentis temporis ,ſemper acriùs & petulantiùs Tartareas acies hominibus inſul
aſſe ,quotieſcumq; fidei deminutio vel deprauatio aliqua viguit.Ante ſalutarem CHRI
Ti Domini aduentum ,idololatria totum penè orbem occupabat:none dæmonum vbiq;
um multitudomaximapaflim in ſimulacris loquebatur , & cæcus hominum frequen
er inuiſebat, & in virorum fæminarúmque ſpecie conſpiciendam ſeſe præbebat? Nato
andem Iesv , quibus locis fides nondum annunciata:peſtis eadem idololatriam comita
ur,& veneficisreferra ſcatent omnia , vt locupletesſunt teſtes noftrorum ſociorum de
ebus Indicis epiſtolæ ,& hiſtoriæ :quibus verò regionibus ſemel recepta Euangelij præ
icatio refrixit ,vel variiserrorum maculis obſoleuit ,vel ab hærefibus oppreſla penitùse
inguit,vt in Africa & Aſia inter Mahumetanos:in Germania ,Gallia & Britannia inter
æreticos, in Italia & aliis locis, inter Catholicos planè languidos , quos Politicos vocant;
ſdem quoque in locis Magica ſuperſtitio nimis inualuit.Sic agros olim triticimirè fera
es,cicuta,& aconitum ,& alia venena teterrima contaminarunt.Hæreſibus profecto , vt F
mbram corpori, ſic Magicam fpurcitiem ancillari,adeò manifeſtum eſt,vt proteruiæ ſit
egare.Præcipui olim hæretici etiam Magi fuere. ab his artibus Princeps hæreticorum
ognomen adeptus fuit,Samaricanus ille Simon Magus.e De Carpocrate , Menandro ,
Tarco,Euphrate,Ophitis,Seuophianis eorúmq; diagramate de f Priſcilliano , 8 & Beren
ario 5 fidéfaciunt grauiſſimi& veraciſſimiſcriptores.Vt enim , quçde Simone Clemens
ıſiſſimèprodidit,prætermittam ; quæ dehcc & ſucceſſore ſimul,Iuſtinus Martyr eorum
onterraneus tradidit,adſcribam ; is i in hanc ſententiam : Simonē, inquit quendam Samaritam
tum deGitta oppido, quifub Claudio Caſareſubnixasope demonum , & fretus Magicis artibus , in hac
be Regia , Deuseſthabitus, & quaſi Deus honoratus,ſtatua pofita in Tiberi inter duos ponteseft , cum
hoc
PROLOQ VI V M.

hoc Latino titulo , S I MONIDEOSANĆT 0, & c. Deinde: Menandruin etiam aquel


Samaritam huius Simonis diſcipulum , inftruétum viribus demoniacis , & profectum Antiocham smiltos
arte Magica decepiſſe cognouimus. D.autem Ireneus a de Marco lic breuiter : Marcus Maulad.l.a.c.
giceimpoſtare pertißimus,per quam & virosmultos,ounon paucas fæminas ſeducens, ad fe conuertits
& c.Mox, Anaxilai enim ludicra ,cum nequitis eorum quidicuntur Magi, commiſcens, per hec virtida
tes perficereputaturapud eos, qui ſenſum non habent, àmente fua 'exceſſerunt.] quibusdubiungit 1
Irenæus nonnullas hæreticihuiuspræftigias,vinum album in rubrü mutare ; non ipfum modo,fed
er alios per ipſum , Paredri demonis opera vaticinari,& huiuſmodialia. Dediſcipulis Carpocra
tianis fic Epiphanius:Magia apud ipſos ( ait )excogitataeft,incantionéfque diuerfas ad omnem machi
nationem inuenerunt,ad amorem & ad illectamenta. Quin és Paredros demones fibiipſis attrahunt , ad
hoc , vt per multas preſtigias in magna poteftate,omnibus dominentur quibus velint,á ve ynuſquiſque
quamcumque actionem aggrediaudeat. Nimirum ſeipſosdecipientes ad perfectionem occeçarementis
ipſorum .] Priſcillianum , quiGnofticorum vælaniam in Hiſpanias intulit, Marci Ægyptij
diſciplinis( quiMagus fuit ) imbutum , Seuerus ſcribit gemino iudicio auditum conuiétúmque
maleficij,necdiffidentem obſcenis ſe ftuduiffe doétrinis.)D.Hieronymus,b Priſcillianm ( ait ) 20- b Epift.a
Creuphó
roaſtris Magiſtudiofißimum & ex Mago Epifcopum .Jidem Seuerus Sulpitius , in vita S.Martini,
talem quendam memorat Anacolium . narrat etiam eodem tempore in Hiſpaniis quen- tra Pelag
dam fuiſſe iuuenem , qui falfis fretusmiraculis ſe primò Eliam ,poſtea Christv melle
ſit profeſſus, in quo eriam Rufo Epiſcopo ſicillulerit ,vt quafi Dominum adoraret: eo
dem tempore,in oriente quendam exſtitiſſe,qui ſe loannem eſſe iactarer. Magi & hihæ
retici. Machometus hæreticus fuit,ſed & Magus tefte Zonora tom.3.0 Paulo Diacono lib.18 ,
hiſt.Gallorum Hiſtorici tres nobis Pſeudo- Chriſtos hæreticosdepingunt, & magicis prę
ſtigiis excelluiffe addunt:nec mirum Antechriſti anteambulones miracula ſunulallc . V
nus Bitaricenſis fuir,alter Burdegalenſis,de veróque legendusGregor. Turonenl.de priore
lib.12.hiſt.de poſteriore lib.y. TertiusEun vocabatur,natione Britannus, de quo mirifica re
ferunt Robertus,in Chronico & Guilhel.Neubrigienſis lib.i.rerum Britann.cap. 19.Nec diffi
milis in Hiſpaniæ diceceſi Concheoſ fuit quidam Gondiſfaluustempore Innocentij VI.
qui dæmoneviſibiliter apparence & docentelibrum dictauit , quem vocabat VIRGINA
LE M ; in quo ſe Dei filium ,ab æterno genitum , immortalem ,mundiconuerſorem , & da
mnatorum omnium Saluatorem profitebatur : qui Nicol. Eymerico Barchinonæ vna
cum diſcipulo & ſcriptore libri Nicol.Calabro publicè pænas perfidiæ dedit. vide Ber
nard .Luxemburg. in Catal. litt.G. & litt .N.In Aſia verò Sergius ille doctor hæreſis Ar
menicæ ,& inſtitutor ieiunij Artziburezi,de quo ex Damaſceno Euthymius,p.2 .Panopliæ
tit.20.huic Paredrius erat dæmon caninus comes, vt Agrippæ . Ad Berengarium quod
attinet,Sacramentariorum Principem ,Nangiaci hiſtoriam ,qui volet,legat , liber ad ma

num mihinon eft,vt verba repræſentem . Etquid opus ?magna ſemper hæreticis cum
magis commercia ,vt notauit 'Tertullian . Præſcriptione adů. hæret. • & lib .de animadecent cu
priore loco hæchabet:Notata ſunt etiam commercia hereticorum cum Magisquamplurimis ,chú cir- d cap.s7 .
culatoribus, cum Aſtrologis, cum Philofophis,curioſitati ſcilicer deditis.Querite ,& inuenietis,vbique me·
minerunt.] pofteriore verò Magiam vocat hæreticarum opinionum auctricem .]Meritò non enim
confirmat modò hæreticorum deliria,fed & veteribus adiungit noua , nouáſque ſcholas

aperitcurioſitatis.Legimus,poſt Sarracenicam per Hiſpanias illuuionem , tantùm inua


luiffe Magicam ,vt cùm litterarum bonarum omnium ,fummaibi eſſet inopia & ignora
tio ,folæ fermè dæmoniacæ artes palàm Toleti,Hiſpali,& Salmaticæ docerentur. In hac
quidem ciuitate,bonarum nunc artium matre,cùm illic degerem , oſtenſa mihi fuit cry
pta profundiſſima gymnaſij nefandi veſtigium , qua virilisanimimulier Iſabella Regina,
FerdinandiCatholici vxor,vix ante annos centum ,cæmentis ſaxiſque iuſſerat obturari.
Inuaſerunt prius Bohemiam Huſſitæ , poftea Germaniam Lutherani:illos,quanta malefi
corum vis fuerit ſubſecuta ,Sprengerus & Niderius, hæreticæ prauitatis quæfitores, do In Mal
cuerunt:hivero , quosSagarum torrentes in Aquilonarem tractum infuderint norunt e in for
quishoc frigore Arctoo quaſi gelati,metu torpuerunt.vix enim illis in locis quidquam micario.
innocuum vel immune ab his ſub bumana ſpecie feris, dicam neſcio , an dæmonibus.
Plerique qui ætate prouectiores non in eculeomodò,fed poſt queſtiones quoque, Treui
renli in ditione, confitebantur iudicibus, fe hac labe primùm imbutos , quo tempore te

trum illud & Tartareum Lutheraniſmi fulcrum , ipfe quoque Magicæ nomine famoſus,
Albertus Brandeburgicus, prouinciam illam flamma ferróque prædabundus vaſtabat.
Quotquot Inalpinas regiones vicinas Heluetiis incolūt,raras illic foeminas maleficijex
pertes,plerafá; crimine vno nobiles norunt:nec alia verior autpromptior occurrit cauſa,

quam
M.

quam quòd in hanc vſque horam , VValdenfium reliquiæ nefariæ ; ilic,vtin ſpelæis , oc
culcatæ hæſerunt.Nihil per Angliam ,Scociam Franciam ,Belgium ,hanc peſtem celeriùs

& vberiùs propagauit, quàm dira Caluiniſmilues .Antea paucis in locis,de non multis &
vilibus taniùm ,incertus rumor ſpargebatur;nunc cum ipſa hærefi , vt cum febri furor,
plurimospaſlım & palàm nobilitate,eruditione,diuitiis & dignitate clarosinualit.Sic Be
hemoth inſaturabilis epoto iam pelago ſperat, quòd Iordanis influet in os eius, - electóque paſtus
cibo ipſam Domini ſortem deuaftabit . Quid quod Danæus Caluinianusminiſter ſtri

gum conuentum Geneuæ ordinarium eſſe propè fummam ædem , & in ea vrbe ſpacio
trium menſium pluſquam quingentas perſonas iudicum ſententiamorte punitas parrar?
lege Creſpetum de odio ſatane li.I.diſcurſu.is.Cauſasautem mihiperquirenti,cur hæreſim co
mitetur aſliduè Magica, commodum occurrere, quasmeus quondam Doctor lo.Maldo
natus Societatis Iesv Presbycer, vir doctus iuxta & ſanctus, diſertiſſimè prodidit , cùm
de dæmonibus publicè Lutetiæ Pariſiorum profiteretur ; ille cauſas commemorabat
quinque, his verbis:

Prima cauſa eſt, quòd dæmones in hæreticis , vt olim in idolis , habeantdomicilium .


Rectè enim ſolet Hieronymus dicere,diabolum cùm idola ,in quibus habitabat antè ,dif
iecta vidiſſet, peiora idola in hæreticorum animis ex ipſis diuinis litteris fabricaſſe. Caf
ſianus grauis & antiquus auctor, Collat.7.ca-32.affirmat le dæmonē audiuiffe confitentem ,
ſe per Arium & Eunomium impietatem facrilegidogmatis edidiffe. Quare neceffe eft ,
vt; quemadmodum finito bello milites per omnes partes diffufiprædones fiunt, omnél
que vias obſident; ita dæmones,inclinatis aut abolitis hærefibus, quæ ante vigebant,qua
ſi euerſis templis in quibuscolebantur, nouasin aliis hominibusſedes quærane. Solence
nim dæmones,cùm ex homine in quo erant egredicoguntur,facere: quod ijfaciunt,qui
obſidione fatigati,coguntur arcem tradere , quam cenebant.Petunt enim conditionis lo
co , vt ſibiliceat ſe in alium locum recipere : quodexemplo illius legionis intelligimus,
quæ à Christo petiuit, vt fineret ſe porcos occupare .
Secunda cauſa eſt,quòd omnis hæreſis intiò violenta eſt prorsùs & vehemens:ſed ſtare
in eodem gradu non poteſt.quia,præterquam quòd id diuina prouidenția non patitur,
narura quoque ipſa ita fe habet,venon poſſit error diu veritatem imitari.Quare omnem
hæreſim neceffe eft,niſi ad eam religionem ,vnde egreſſa eſt ,maturè reuertatur , aut in

magicas artes ,autin extremam atheiſmiimpietatēdegenerare. Cùm enim duæ ſint po


riſlimùm caulæ ,quibus hæretici homines efficiantur: altera fuperbia laſciuientis ingenij,
nihilque credentis,niſi quod oculis cernat: altera curioſitas quædam intemperáns & ftu :
dium nouitatis : fit omninò neceſſariò,vt quiſuperbia hæretici facti ſunt,cùm iam , quam
primæ inuentionis ardore in ea ſecta, quam nimis ſubitoamplexilucem eſſe iudicabant;
eodem ardore frigefcente, tenebras elle comperiant, deſperatione alibi inueniendæ ve
itatis prorsùs nihil credant: & quos in hæreſim curiofitas impulerat ; cùm ea , quæ prin
cipio noua eſſe videbantur , paululü inueterauerint , eadem curioſitate, & ad ineundam
cum dæmonibus familiaritē , & ad diſcendas exercendáſque dæmonū arces impellantur.
Tertia cauſa, quòd ita videatureſſe natura comparatum , vt quemadmodum famem
veſtilentia fequitur, itə,hæreſim varia curioſarum artium genera ſequantur.Nam & hæ
eſis fames quædam eſſe verbiDei. Amos 8. Erenim vt in annonæ caritate homines co
zuntur cibis vtinon ſalutaribus, vnde fit, vt corruptis humoribus gignitur peſtis : ita hæ
cſi vigente,dum homines corruptis ſcripturæ fenfibus vcuntur,ad Magicas tandem artes
leueniunt,quæ quafi animimorbifunt.

Quarta caufa ,quòd foleantdæmones hæreticis vtiad fallendos homines,quaſi for


noſismeretricibus. Nam hæreſim in ſcriptura meretricem appellari manifeſtum eſt.Ila.
Quomodo facta e{tmeretrix , ciuitas fidelis ? Quare quemadmodum lenones , quando ſcorti
ormadefloruit , ex ſcorto lenam faciunt : ita dæmoncs, cum primahæreſis ſpecies ita
eriit , vtminùshomines in errorem pelliciantur: ex hæreticis , Magos faciunt.
Quinta cauſa eſt,vt opinor, negligentia eorum qui regunt Eccleſiam . Nam quem
dmodum in incultis agris locuftæ gigniſolent: ita,ex inopia verbi Dei, gignuntur præ
igiofæ artes. Nam & locuſtæ in ſcriptura dæmones ſignificant A poca.9 .Itaque videtur

tiam in hoc tempus conuenire, quod ait loelc.1.Reſiduum cruce comedit locuſta , Qureſiduum
omedat locuſta comedit bruchus.Nam quod hæretici reliquum fecerant,malefici dæmonum

rte populantur , & quod malefici relinquunt achei perdunt. ]Hæc non minùs acutè,
uàm vere Pater Maldonatus.

Atque
PROLO QVI V M.

Atque vtinam non in oculos ea nobis incurrerent. Vidimus olim forentesBelge ,

Geuſios Caluiniſmo,Lutheraniſmo,& Anabaptiſmo erucarum inſtar cunctadepalcences.


Vidimus hos tres immundos ſpiritus,de draconisore, de øre beftis,& de ore Pſeudoprophete exeun
a Apoc.16 .
tes.a Videmusillis iam marceſcentibus,& ipſa temporis diuturnitate fermè exfpiranti v.13 :
bus,varia locuſtarum ſorriariarú examina totum Septentrionem depopulantia . Videmus
parte alia fic creſcerenumerum atheorúm fiue politicorum : vt, cùm tam pauciſuperſing
feruentes & veri Catholici,ipſa paucitate planènulli queant videri.Hæreticis illis;de So
CIETATE noſtramulti ſe ſtrenuè oppoſuerunt ,& eorum rabiein præclarè ſcriptis libris in
fregerunt.b Atheos quoque Theologi,& Philoſophi noſtri,non femel, hydræ lerneæ in- b Turria
nus,Bellar
ſtar repullulantibus capitibus,ignito veritatis gladio reſecantes profligarunt. Locuſtas minus,Ba
haſce, quas illi prætermiſere,vel obiter & leuiter tantùm velitatică illis fuere, nuncmihi zeus, Cani
ex profeffo ,difputationis ventilabro diſpellendas,& veritatis caritatísque,velut chalybeolus, Contact
ſpeculo ,vſtulendasdelegi,non virium vllamearum fiducia,ſed ſupremiNuminisauxilio reus, Va

præſumípto.lllud enim ,pro cuiushonore & gloria hoc certamen ſuſcepisſuum vti ſpero Molina,
pugilem non deſerer:Age,ô vera & æterna S APIENTIA ,cuius nomen perfidi Magi ab- Zuares,
Fonſeca ,
G negarunt: iuua & tuere. Tu,ô Virgo SACRATISSIM A quam præ cælicibus cunctis Pererius,
depreciant & deſpuunt:clientem tuũ protege,& faue pugnanti. Tu ,ô Tancte Michael Vaſquius ,

cum æthereis quibus præes legionibus, qui Luciferum cum ſociisrebellionis , cælo delsecteur
curbafti,& in abyſlı profundum compuliſti, auxiliare in arenam deſcendenti. Vólque nus, Mal

Superiomnes, Beatæ animæ ,hanc infernorum ſpirituum tyrannidem reprimite , & à fra . Gretferus,
trum veftrorum mentibus dirillimam peſtem auertite,& fæpè triumphatas furuorum ac alii.

tetrorum cacodæmonum acies,vti ſoletis: cædite ,ſtercite,profligate .Veſtris frétusfug


geſtionibusatque ſuppetiis,quódquemihi lectoribúſque vertatbenè;ſ prius de ſuperſti
tione ipſa nonnulla ad ſequentium intelligentiam clariorem neceſſaria delibaro , rém

aggredior.
0000183

HIC
ID :-).
Hic fructus curioſarum artium eſt,hæcemolumenta,ſuperstitionis,cuius Etymol.

Verè piorum hominum (tudia deſcribens; quiſquis ille vel illa ,cuius funt

Sibyllina oracula , libr.3. oftendit , quam ab his vanitatibus alienifuturi fint,

quibus , quod omnium ferè fuperftitionum genera complexus,viſum mihi


ordiri. ita canit.

Ε'ξ ών ο γένος εσί Λικαιοτάτων ανθρώπων, Ex quibus eft hominum proles iustiſſima femper ,
οίσιν αι βελά τ' αγαθή , κάλά τέργα μέμηλωμ. Queis bona mens cordieft, & rerum cura probarum .
Ούτε γάρ κελί8 κυκλιομ Πρόμου , ότι σελώης, Nam neque decurfum folis , lunave rotatumL
Ούτε σελώρια έργα μεριμνώσει καλά γαίης, Nec curant ea que per terrasmagna feruntur,
Ούτε βάθος χαρόποιο θαλάσης Ωκεανούς, Nec vasti oceani rimando quarere finden ,
ου αθαρμών σημά , οιωνοπόλων τεπελενά, Non fternutantum , non praperis omina penna ,
ου μάνας, ου φαρμακες, ου μήν έπαοιδες. Ron vates ,non veneficos ,non incantatores,
Ου μύθου μωρών απάτας έγγαςριμύθων, Non imposturas falmorum veniriloquorum ,
Ουδέ χαλδαίων τα τρομάνια αφρόλογεσιν, Nec Chaldeorum pradi tiones astrologicas,
Ουδε μεν άφρονομάσι . τα γάρ πλάνα σαν7α σέφυκίν. Nico astronomicas quidē.Nam funt hec oraia falſa ,
οσα κεν άφρονες άνδρες έρευνώσιν καλά ήμαρ, Dementes homines que perſcrutantur ix horas,
Ψυχάς γυμνάζοντες Η εδόν χρήσιμον έργον, In re exercentes animas, qua non iuuat hilum ,
Και τα πλάνοις εδίδαξαν αρκελίους ανθρώπες , Quin miſeros homines errores edocuerunt ,
Εξ ών διά κακά πολλά βροτοίς τσίλεται κατά γάαν, Ex quo mortales agitantmala multa per orbem ,
το σεπλανήθη έδεςτ'αγαθάς , και έργα δίκαια . Vereaiſque viis & iuftisrebus aberrent .
ΟΟ8

MARTINI
I

MARTINI DELRIO

PRESBY T. SO CI E

TATIS IESV,

LIBER PRI M V S.

De Magia in genere,& deNatyrali ac ARTIFICIOSA in ſpecie.

CA PVT I.

De Superſtitione & eius ſpeciebus.


TYMOLOGIAMA| falſæ denotatione. Quoniam inter Religionem &
a lib.8 , O. nimis curiosè D.16 Superstitionem multum intereſt. Synælius rectè

ng.cap . 3. dorus fcrutatur his δεισιδαιμονίαν air vitium effe virtutis ευσεβείας per
verbis : ſuperſtitio di ſonâ circumdatum , ep . 67. Non enim philofophi ſo
f lib . I. de
Eta co quod fi ſuper lùm (ait Cicero )verum etiam maiores noftriReligio
nat. Deor.
flua, aut ſuperstaruia nem à ſuperfiitione ſeparauerunt, nam quirotos dies
obferuatio. Aly di. precabantur eo immolabant , vt ſui fiboliberi ſuperſti
cunt , à fenibus , quia tes effene, Superstitiofifunt appellati ,quod nomen pa
multis annis ſuperſti tuit poftea latiùs. Qui autem omnia ,qua ad cultum
tes , per aiatem deli Dei pertinerent ,diligenter retra £tareni, á tanquam
rant, da errant ſuper relegerent, ſuni de to religioſiex relegendo, vt elegan
ftritione quadam ,neſcientesque veiera colari, ant que tes ex eligendo,tanquam à diligendo diligentes, ex in
veterum ignari afc fiunt.Lucretius autem fuperftitio telligendo intelligentes. His enim yerbis omnibus ineff
nem dicit Superſtanium rerum , id eft cælestium ſeu dislegendieadem ,qua in religiofo . Na factum est in
diuinarum que ſuper nos stant:ſed malèdicit. ] non B |fuperftitiofo & religioſo , alterum vitijnomen , alterum
malè ſi analogiam ,fed fimentem ſpectes.Nam E landis.]Adſcripſiverba vt legéda céfeo ex Lactá
picureus poëta nullam Deo rerum humanarum tio. ex quo & D. Auguſtino - corrigendus Non . gli.4.c.28
ħ li. 14.de
curam eſſe cenfebat , & ideò fupreminuminis ti Marcellus eadem aliter referens. Nonius etiam ciuit. Dei.
inorem fuperftitionem vocabat,eo quòd, quali hor vult Superftitiofos dici,quod pre cultura deorum caie - C.30.
ribili aſpectu ,timor iſtemortalibus ſuperſter & ra ſuperſedeant, id eſt negligant: itidem & Religio.
impendeat,alludit enim ad verſus illos Lucretii,b fos quafi relinquofos(ficmembranæ ) quod cateris re
b lib.1.
Humana ante oculos fode cim vila iaceret li &tis folis facrificiis deferuiant , ridiculum commen
In terris ,opprella grauifub relligione: tum , & Nonio dignum . Lactantius eruditè, quâ
Que caput à cæli regionibusoftendebat, ſolet argumentorum vi & copiâ Ciceronis diſcri
Horribilifuper aſpectu mortalibus instans. men refellit, & concludit, Religio veri cultus eft, Su
Nam Lucretio, vt & aliis gentilibus,relligio po perstitio falfi.] hoc præclarè: non ita quod fubdit :
nitur pro ſuperſtitione. Etymologia autem illa Omnino quid colasintereft , non quemadmodum colas,
cin VIII. etiam Seruio placuit:cui, ſuperſtitio eft,ſuperstan autquid precere. ] parùm id confideratè dictum .
Acneid .
rium rerum (id eſt cæleftium & diuinarum qua ſuper nam ſuperſtitio quoque naſcitur , fi quod oportet
nos llant ) inanis & fuperfluus timor. De ſenibus coli,Deum Optimum Maximum ,non vt oportet
quod addit Antiſtes Hiſpalenſis,non eſt eiuscom colas autprecere.Religioni duntaxat locus: ſiqui
d in Teré. mentum :fic enim Donatus,vel quiſquis ille : 4 ſu vniacvero Deo ſupplicant,ita quemadmodum o
Andr.
perſtires ſuntſenes vel anus , quia aiatemultis ſuperſli portet id faciant. Optimè enim Theologi noftri,
tes iam delirant. Vnde & ſuperſtitioſi, quiDeosis Religionem definiuntvirtutem , quâ Deo vero cul
meni nimis,quod fignum est deliramenii. ſ Chriſtia tum verum ac debitum exhibemus,ideóque dicti
nis ſcriptoribus nomen ſuperſtitionis in malum tant, duo illi vitia extrema repugnare : Vnum in
e Act. 17. fumi folet,etiam in illo D.Pauli: e Viri Athenienſes defectu poſitum ,quod cùm debito honori detra
1.22 . hat,Irreligiofitas vocatur:alterum in exceſſu , quod
per omnia quaßſuperftitiofos vos effe video : Syriacè
eft,nimios in cultu dæmonum ;Græcè deloidailova non quidem verum cultum æquo maiorem exhi 1
cipovs æquo fuperftitiofiores : eò fcilicet,quòd va bet:( quis enim ,quantum par eſt,queat exhibere il
nodæmoniorum timore,lapides,ligna, ſpiritus, i li infinitæ bonitati , immenſæque maieſtati ? ) ſed
gnota quoque & ambigua numina,colerent. Quo ideò nimium : quia nec verum ,nec bonum ,ſed ſu
fenfu gentilium errorem Patres Superffitionem perfluâ quadam circumftantiâ vitiatum :quæ ,quòd
ouncupant, non Religionem : niſi addiíâ vanæ vel perperàm & in Dei potiùs iniuriam , quàm hono
A
2 DISQV ISITIONVM MAGICARVM

em ,materiæ debitę adiicitur: ideo in exceſſu poli- | A Dei ſunt opus : quocirca maluimira , quàm mira
um vitium yocant. Cùm enim bonum idein lit cula dicere.Comunis denique caprûs & ſensúsmien
juod perfectum , omnemque defectum ſiuevitiú tionem inferui , quia multorum magicorum effe
epellat : nihil etiam verum dicimereatur , niſi ctuum cauſa ſoli lapientiores, qui omni ætate pau
quod idem fit bonum :perſpicuè intelligitur,ſima ci, conſequuntur. Tàm latè fumptæ Magicæ ;diui
i quidpiam in cultu diuino reperiatur , verum fio , petenda ex cauſis finali & efficiente. Ab effi
cultum eum non effe , quare nec Religionem dici ciente ducitur diuiſio in Naturalem , Artificiofam
poffe.Deinde cùm Superftitio omnis ,nomine ſuo & Diabolicam ; quia cunctieffectus eius adſcriben
vitium in cultu ineſſe indicet, conſequitur nullum diſunt , vel infitæ rebus naturæ ,vel humanæ in
ultum , qui ſuperſtitioſus ſit , verum cultum vo duſtriæ , velcacodæmonismalitiæ . A finalicausa ,
candum : atque adeò ſuperſtitionem omnem falli rectè diſpartitas; primò in bonam , li bona intentio
ultûs effe , vi Lactantius dixerat. Sed falGtas iſta ne & licitis mediis vtatur ; ( quod tantum corn .
non vno tantùm ex fonte : vt putabat:ſed ex duo petit attificiofæ ac naturali ) & in malam , cuius
vusoritur. Capitalis omninò eſt , quem illenon i nempe finis velmedia , quibusvtitur , praua ſunt;
norauit : fi videlicet id pro Deo colatur , quod B hæc peculiaris eſt Magiæ prohibitæ; quam idolo
Deusnon eft:huncnoſtrinominát , Superftitionem latriam tacitam & ſuperſtitionis fpccicm efle di
alſicultus. alter minùs eſt deleterius , ſæpe tamen ximus. Hæc prohibita Magia ſic deſcribi poteft,
ethalis, ſemper noxius , quem Firmianusperperá Facultas ſeu ars , qua , vipačti cum damonibus insti,
ridetur à ſuperſtitione excludere , ficui quidebe mira guadam , communem hominum captum ſupe
ur cultus, non quo dcbeturmodo, exhibeatur: rantia , efficiuntur. Dixi vipaéti, quoniam omnis
iunc vocant Theologi , indebiti cultus ſuperſtitio Magiæ huiusvis, pacto tacito vel expreſſo nititur,
lem ,eò quod non , qualis debetur. Prior generali vt fuo loco docebo . Tacitam yocant idololatriam
nomine folet Idololairia vocari,quia quicquid,cùm Theologi, quia non tam ( vt plurimum certè ) in
non fit Deus, vti Dcus adoratur, idolum nomina tenduntMagi cultum illum exhibere creaturæ ,
ur,iuxta illud : « Omnes Dy populorum , idola ,hoc vt Deo ; quàm tanquam benefactori cuidam &
:ſt vanitas & inania, nihilque minùs quàm quod munifico , à quo aliquid conſequantur. Qua
olunt haberi. Nam vis ifta eft vocis Hebrex intentio , ratione multiplicis fui obiecti , qua
LIL . Pofterior nomen fuum retinet , nec pro tuor quali ſpecies huius tacitæ idololatrix , ſeu
orium , quod ſciam , aliud habet:nec impoſuit D. C prohibitæ Magiæ gignit. Fit enim aliquando, vt
Auguſtinus,' contentus defcripfiffe ,cùm de ima dumtaxat extraordinarij & miri effectus cognitio
inariis indebiti culcus ſignis ageret,his verbis:qua vel operatio quæratur ; & tunc ſibinomen Ma .
d remediorum , aliarúmque obſeruationum curam gia ſpecialis, ac ſtrictè fumptæ , vindicat :aliquan
erlinent: qua non funt diuinitusad dilectionem Dei do fit , vt quis nitatur cognoſcere res futuras, vel
Jo proximi,tanquam publice constituta:fed per priua etiam præteritas aut præſentes , ſed arcanas & oc .
us appellationes rerum temporalium , corda diſſipant cultas ; conatus iſte Diuinario nominatur:aliquan
riferorum .] De hoc indebito culcu nulla nunc à do deliderat inſtrui & iuuari , non vt profit, ſed
obis diſputatio inftituitur : de falli tantùm cultus vt noceat aliis , vel vltionem fumat , huic ſceleri
iperſtitione differendum ,cúmque ca duas ſpecies Maleficium eit nomen. Denique ſunt aliquando:
omplectatur.Expreſſam Idololatriam , quando cul quibusdecretú eſt, finenoxâ cæterorú , ſibivel a
is Deo debitus clarè & diſertè transfertur in liis hoc opere prodeſſe vtilitate vel voluptate , &
reaturam :cùm Iudæivitulum ,Ægyptij Anubim , tunc Theologi nuncupant Nugatoriam ſeus vanam
omani Quirinum coluere : & tacitam , ſiue vt alij obferuantiam . Sic Magia reproba , in Magiam fpe
ocant implicitam ; illam quoque priorem nunc Dcialem , Dininationem , Maleficium , & Vanam ob
uiſlam facimus, contéti quæ ad poſteriorem per ſeruantiam diuiditur , de quibus fingulis ordine
‫אוגברת‬
nent, & funt obſcuriora: pro modulo noftro elu diſputabimus.
‫ידעני‬
.

idare.Tacita idololatria eft omnis magia prohi Ab hac fpecierum Magiæ diuerſitate , mira no
1

ita',vt fuo loco oftendemus . minum varietas apud Hebræbs, Græcos, Latinos 5 Leui.19.
manauit , ad eos ſignificandum , qui ſtygiis hiſce verzi, &
CAPVT II. myſteriis forent initiati. Proſequamur præcipuas Deut. 19.
appellationes . ver . 11.4
De Magia,eiúfque dimiſione, & Magorum
variis nominibus. Quædam Hebræorum , ad ſolam diuinationem Reg.23.v.
videncur pertinere , ve duo illa coniungi folita, et
Elai.8.ver.
Agiam vniuerſim ſumptá definio terminis A o Vot H & ID DEG HONI; quorum ni 19. & 19.
fi fallor pofterius latiùs paulo patet , ideóque verfic.z.
pernaturali,quadă mira & infolita efficiens; quorum in facris litteris illi folet poſtponi , locis palsu.Reg:
28. v.7 . &
itio ſenſum & comuni hominü capturn ſuperar. Vſus ſim obuiis. Aoworb , à radice 378 of , quod vox
9.
m terminis latiſſimis , quia video viros magnos, E reddatur obſcurior & qualiex vtre ſtridens.nam Vt docui
:.Victoriam fecutos, dum pomeria circundant of primò ſignificat ipſum dæmonem reſponden- pluribus
rictiora, artificiofam & naturalem exclufifle . Ar tem ; ſecundò ſignificat Magum qui reſponſum comment.
in Iſa . c.8 .
m dixi, leu Facultatem , pro quauis cognitione & elicit: ficut & Python , & ventriloquus , vocatur,
peratione, apodicticâ , topicâ, ſcientiam gignen vel iple dæmon in habitans , & ex imohominis Suid. &
, vel non gignente ,mechanica vel liberali , arti reſpondens : vel ipfehomo , cui dæmon inhabi. Hefych.in
cioſa vel artis experte , verâ vel circulatoriâ , ſu tat “.Græcis etiam tupuxañs vtrumque ſignificat, à yoce
rſtitioſa;vel vitij experte. Efficiendi vocabulum quodam Eurycle, qui Pythonem habebat, & pri- iupuxams
o omnis mentis , animi, ſenſus , aut membro mus vétriloquus Athenis fuit,vnde & alij iupuntsis de defectu
m functione poſui. Vim intelligo , fiue reiadhi dicti. quod docent Suidas & Heſychius,& Scho : oraculor.
:x , fiue perſonæ adhibentis , hominis nempe, Tiaſtes Ariſtophanise & ex Ariſtophane, Plutar. Ariftophá.
1 dæmonis. Creatam & non ſupernaturalem no choque poffet probari.ID DE GHON I non fpe in Veſpis,
naui, vt excluderem vera miracula; quæ ſolius tat ad Chyromanticos & fimiles ;vt quidam cen . Schol.
ſet :ſed
LIBRI

3
I. CA P. II.

fer;fed ad oracula dzmonum ,ſiue per Aovoth , A Benè eſt , quòd duo tantum loca adduxit. Vnum
2.verfic
fiue ex viſceribustelluris,fiue per vmbrarum euo de dd Iezabele : quali verò lezabel clanculum ve- Mich.s..z .
cationem , vt colligitur comparatione locorum nenis , & non ferro palàm , atque cædibus, in pro- verf. 12.
f fup.lit.B. SS. vbi hoc nomen vfurpatum f ; fiue ad genus phetas ġraſſarifuerit lolita. Quárò veriſimilius eft Nahum 3.
quoddam diuinationis , de quo libro tertio . fæminam infano dæmonum cultu furentem , in- Malach.z.
Alia nomina nó ram quid dæmó efficiat, quàm cantationibus quoque , & rhombis , aliisque phil- verſic.s.
quidMagus conetur, refpiciunt ,patentque latiùs. tris Achabuin ,& alios dementafle ? vt ibidem be- cc 4. Reg.
Ad omnes enim diuinationespertinét, N ACH A S. ne, poſteriore loco , cenſuit T hoſtarus. Sanè ante 9.verfi.22
dd 4.Reg ..
‫נחש‬ KISEM ,GHONEM , ad omnes verò incantationes, Iezabelem Magiæ ſuſpecta non fuit Samaria :po
9.V.22.
CHABAR , & LACHAR ; ad omnem denique ſteà , per hanc fortè excetram , peſtis hæc immit
‫חשף‬
Magicam in genere ,CHART VMMIM , & ME la ,hæfit adeò pertinaciter, vt Samaritani nomen ce loan.8.
cha SS E P HIM ,de quibus nunc agendum . pro incantatore vſurparetur. Vnde & 1 E sv Do- verf.48. &
Nachas ſignificat augures , & omnes alios con mino obiectum , Samaritanus es, & demonium ha- 9 .
quibuſdam futura bes “e, quaſi genti proprium eflct, cymdæmone
h Gen. 14 . iectoresvanos : quiex fortuitis
v.s. & is. ſolent diuinare; qnalem ſe , prudenti vocis æqui Commercium habere. Quare & Dominus conui
i Leuit.19. uocatione,ad tempus loſephus finxit h. hæc diui В tium illud vnicâ negationcrefutauit,ego demoniã no
V.26.0 23. natio prohibita multis locis i. habco:quafi dicat,cú dæmonio paredro, vel eurycli
V.23. KASAM ſignificat vniuerſim diuinare , vnde fæderato , nulla mihi familiaritas intercedit, qua
& 24 . V.I.
Deut.13. Kisem diuinans ſeu ariolus , & Kesem diuinatio . propter nec Samaritanus ſum :& poſt Chriſtu De
v.10.2 . fumitur etiam in malam partem de quacunque,re minum ,ſollénes Samarix Magi principes,eorum
Par.3 3.V.6 rum quoque non fortuicarum , prohibitâ conie quc ſcholæ ,Simonianorum ſcilicet & Menandria
‫כסמ‬ ctatione. paſſim in SS. eius mentio obuia eft ". norum . Secundum adfert locuin ex d.c.2 2.Exod .
kyt d. v.
23. & d . v . GHONEM quibus libet auguribus & cóiectori cò quod Lxx. verterintBaguckovs;quod ipſe con
10.1.Reg: busaccómodatur etiá Onirocriticis“.quare per tendit ſolosvenenarios lignihcarc;ram bonus cer
28.7.8. peràm Rabbini recentiores reſtringunt , ad cos, tè Græcus,quàm bonus Chriſtianus:refellitur ipfà
Reg.v. qui ſuperſtitiosè dies & tépora obſervant faultâne conſuetudine Lxx . Interpretum , quos conſtar câ
17.Ifa.3.v. voce latiùs vei. Primò, quia Exod.7.1.11. etiam
2.Iere . 27. ſint an infaufta.fed hoc genus ad omnia pertinet.
1.9. Ezec. CHA BAR " & LACHASO quomodo diſcre vertunt apu.cxoùs , vbi conſtat agi de præſtigiato
12.V 24.& pentnondum inueni; quare ( ni fållor)idem ligni ribus:nam & incantationem ſeu prxſtigias ibivo

21.V1.2 .& ficant,népe 'etroidor incantatorem ,feu ( vt Gen- c cant ou quanías;& quos antè dapuanoùs dixerat ii
22. V.28.
tiles vocabant ) exorciſtam , qui profanis ſeumalis dem ab illis vocantur incordoso Deindeæquè dif
‫ענין‬
verbis aut inuflicationibus mira patraret . fusè fumpſerunt in Paralipomenis, epappezoi'ero.
Id.loco .
DeCHARIV MMIM falli puro Abenezram . Tertiò quoniam in Ieremiæ verbis, nomine papa
ler.& Mi
ch.s.v. 12. Ben - Natam & alios Rabbinos , qui ad naturalem uaxéw , complexi ſunt diuinatores. Quartò quia ,
mvtDeu . feu bonam Magiam videntur referre. Qualo , li inter ſomniorum interpretes,apud Danielem , re
18.ver.1o. hanc ſignificaret,cur tam feriò in S S. prohibere cenfent Φαρμακούς .Tam ergo latè ſumunt hoc vo
tur? Equidem puto hocnomen complecti Mago cabulum ſeniores ifti Hebræorum doctiflimi:
33.v.6 .
‫חבר‬ rum genus omne ; qui , cum dæmone fæderati, di quod verò peritè id faciant; fi putarem operæ pre
n Iob.40. uinant P velpræſtigiofa miracula operantur 9:im tium , & antè non alij id feciffent;probarem Hip
1.45. & mò & quofcumque in cantatores & veneficos co pocratis , Platonis , Ariſtotelis, Theocriti & alio .
Pf.57. v.6 .
prehendere probatur. quia Lxx. modò vertunt rum veterum teſtimoniis. Iofephus vt non fuffra
ed.v.6.Ec expoſitores, ifnuntàs":modò qapumxo'sveneficos”; gatur aduerfariis, ſic nec nobis refragatur.Pro no
cl.10.9.11. modò trasodos incantatores . Vulgatus quo bis ſtátPhilo.lib . de ſpecialibus legibus circa me.
ffD . Hic
conn que nofter aliquando vertit coniectores ",aliquan- D dium , & Catholici Patresff plerique; quilegem
p ve Gen. do verò arioloss,aliquádo maleficosy ,vt iſtorúau illam Moſis ad omnesMagorum ſpecies recule- rem .& Da
41.verf. 8. ctoritate vocabulú intelligamus adeò diffusú eſſe. runt:Hæc deHebraicis, niel.D. Au
& 24. Græcis lua quoque funtnomina; quæ ,ſtrictè fu- guft.li. 21.
Deniq;MECHASSE PHIM vox,eſt orta ex radi
9.vt Exod.
7.1.11. & ce CH AS A PH , fignificans quemuis maleficum mendo , differunt: nam trácido incantatorem , de ciuit.
Dei,c.6 .
22. & 8.v. præftigiis, vel aliis quibuſuis malis artibus Magi fecer'tus ariolum ſeu diuinum , $ uppaxtùs venenariú , Ifych.libr.
7.ac 18. c. cis , vtentem . Ideo nofter tam latè interpretatur , geris præſtigiatorem propriè fignificat. Sed fre- 6.in Leuit.
I.vt in Ge- maleficos,amaleficas artes“ ,maleficia, aut ve quenter primum , tertium & quartum ,ad omnem c.19.& 20
Raban . &
neſ fupra. neficia. “ Non defuit tamen quidam vehemen Magicam porriguntur.gor's etiam qu.mcumque
alij add.c.
( vtinExo . ter huius criminis ſuſpectus , & ex profeſſo ſaga denotatimpoſtorem .Videasilla tria Homonyms 22 .Exodi.
fupra. rum patronus,quilectoribus conaretur perſuade coniungi à Platone,Synelio , Herodoto , Chryſo
t in Exod. re hoc vocabulum , ſaltem in lege Exodixxii. ca. ſtomo, & Helychio . Adde quæ habes inferiùs lib .
u in Gen.
i Daniel. reſtringendum ad ſolos venenarios , cuius error s.lect.16.litt.yy:
1.verfi.20. facilè refellitur. Primò quia radix nominis ,Cha Sic Latinis alia eſt propria ſignificatio , alia per
E
& 2. ver- SAPH , non ſignificat toxico perimere ( vtipſe extenſionem accommodata , Magorum nomen à
y.In Exod. putat ) ſed quando ſolitariè ponitur, nec fententia Barbaris ad Græcos, Latinosque traductum ,initio
narrationis reſtrictionem poftulat , tunc Magico Perlis & Chaldæis in honore fuit, gg vt proprium sg hiero.
fupr.
D'OUND rum ludibriorum genus omne continer , vt apud Sacrorú antiſtitibus ,Regum moderatoribus,phi. in cap. 2 .
z Exod.7. Malachiam , & Nahum , & in libris derelictorum : loſophis atque Theologis; in infamian cæpitver- puleius 2.
11.& 22. Si quando autem reftringatur, id contingit , rei, gere,& cunctis malis artibus attribui. Venefici di Apolog.
aa 2.Par. quæ defcribitur , conditione hoc poftulante. Sic cebantur antè,loli quimalis pharmacis lædebant, Heſych.&
33.ver.6 . Exod . 7.reſtringitur ad præſtigiatores propriè di & venenariy vocantur ; poftea de incantatori- Suidas .
:

bb llai.47. ctos , de quibus tantùm agebatur : fic apud Iere bus hoc nomen vſurpatum , & cunctis Theffalis
verfic.9.& main ponitur pro Diuinatoribus ; apud Danielé, accommodatum vani (apud Capitolinum .) Arioli,
12. lerem profomniorum interpretibus. Det aduerfariuslo Augures, Aruſpices,Chaldei, Theſſali , Genethliacı ,
27. verf. 9
Daniel. 2 . cum vllum , vbi pro Colis Venenariis vſurpetur. {æpe confunduntur. Lamie dictæ ,quod pueris ne
A 2 cem
4 DISQV ISITIONVM MAGICARVM

Jcem adferant , deſumpto nomine, vel à famosâ A vous,fed multi fuere(nam Goropius nugatur qui
illâ & crudeliRegina Lamiâ,de qua Anton . Libe- / nullum putat fuifſe ) Primus ifte Chaldæus Magix
ralis ,Diodorus & alij , vel à ſuccubis dæmonibus, inuentor :falluntur Sixtus Senenſis & alij,quibo
de quibus Philoſtratus;vel à ferisLibycis,de quibus nam illitantùın tribuunt.Secundus fortè Bactria
hh Vide nus; qui cum Nino bellum geflerit,de quo Plinius,
Dion Sophiſta. hh Siriges , ab infauſtâ & noctur
Ad agium luftinus & Arnobius; Tertius qui & Erus dictus,
Lamię tur- nâaue , quæ creditur exitium infantulis adferre'i.
ses, & Co- Veteribus etiam Romanis caput Apuleium dictæ liue Armenij filius, iuxta Clementem Alexandri
men . no- hæ mulieres ſunt,Veratrices ;quod diuinandiſcien num ; fiue Oromazi, iuxta Platonem :ncc enim ar
ftrum in tiam profiteantur , vt ſolent illæ feces , quæ ſe ia bitrorhos Eros fuifle diuerfos, vt cenfuit Frao.Pa
Senecę
ctant Ægyprias,colluuies omuium populorum a tricius.Suidas videtur primum cum ſecundo con
Traged.
ii vide cónarionuin :veteres enim verare dicebant. Ennius, fundere,nó quartum aliquem ſuggerit. Arnobius
mét.in Me Saron ' vates veranıatate in agunda fortaſſis & dera quatuor commemorat:primum illum Chaldæum ;
fecundum Bactrianum , tertiú Pamphilium gene
deá v.737 cula,vt coniicit vir doctus apud Suetonium in vi
gius lib. 1. tellio ;Nullis infenfior quàm veraculis & Markeme re , qui & Erus dictus; quartum Armenium gene
B
dæmono- ticis. Idem cenfet ab hoftilimaleficio ,de quo libro re , non Armenij filium , de quo Clemens ; led.2
lat.c.18. tertio agendum ,dictas olim Simulatrices, à Feſto ; lium Hoſthanis nepotem : Quinti fortèmemmit
Suidas củ Zoroaſtris Aſtronomimeminit , & Per
lextra tit. & fi&trices à Tertulliano. Longobardi ſuis legibus
de Sorti Maſcasnominantzeò fortè, quòd in conuenticulis ſomedum dicit fuiſſe. SextiProcornelij mencio .
Icg. nem facit Plinius, omnes hıMagi fuere. Sic etiam
mm c. vlt. luis , laruis ſe tegant; kk vel quod deformiſpecic
33.9.1 . oris , vt ſunt pleræque ,laruis ſcu maſcaris , quàm de dæmonious agés Lactantius · Magori:m quogose
d li ...c.14.
feminis fimilio res. Sorrilegos veteres nominabant, arsomnis , o potencia horum adſpira: uonibus conftar. idemittit
qui quarúlıbel fortium ſuperſtitioſo iactu aliquid & c. Idem afferit & D. Cyprianus & addit 'Ho mat ca. 16 .
divinare nitebantur " . Sed Theologi & Iurifperiti Ithanem Magorum præcipuum fuifle,huic famo с li.de Ido .

poſteriores cum nefando ſtrigum crimine confu . fos alios addit Tertullianus': his verbi ;Hofhanes, vanitate ,c.
derunt. Sortiarios eofdem , & fortiarias,vocatosco Typhon , e Dardanus, ó Damigeron,o Neetabis, flib. de a
perio iam inde ab Hincmari Remenſis Archiepi & Berenice ,publ ca iam litteratura eſt,que , & c. his nima,
ſcopi æuo ** Hivenefici ſimul & Dæmonis valal cófentiunt Arnobius,firectè verba diſpungas , & c.penult.
li Ligij ſunt, quare poflunt etiam dici Satanici Ve- C cum Euſebio," D.Auguſtin. acMarcellinus zo gli.i.con
nenary.Horum crimen vctus, & ante CHRISTI romazdismeminit Suidas, Azonacis Plinius,eum- h Eufeb.li.
Domini aduentum . Tales enim Canidia Horatij, que facit præceptorem Zoroaſtris. Corrupit vo- 10.de præ
cem Noachi:ab hoc enim Cham & filij eius Chus parat.
& Eriſichto Lucani,Marcina Taciti, & Theſlala
Luciani , & Apuleij. Nomen ſortiariorum recen Magă bonam edocti. Scripſere etiá Magica,Iulia- Auguft.lib.
tius cſt . nus Chaldiçusphilofophuslibris 4.de demonibus: Dei Mar
& Theurgicorú auctor illius filius, Iulianus ideò cellinus hi
CAPyT III.
Theurgusvocatus,de quibus , Sudas & Proclus foriar.lib .

De Magia naturalifeu Phyſica. colulédi.Porphyrius citat quedá Palladé, & Sym - | 23.
bulú , & alios,nempe Adelphiū , Acylinú , Alexádrú
Viſupra mortales omnesMagicis deditifue Lybicum ,Philocomum , Demoſtratum Lydum ,
Q re , Perfæ ; à quibus id Marcion & Manes Zoſtrianym , Nicotheum , Allogenem , Melum ,
mutuati; duos credidere Deos auctores, & rerum quorum impiis ſcriptis vtebantur Gnoſtici. Picus
a Plutarch. Dominos;alterum bonum Oromazum vel Oro- D teftatur etiain legille ſelibros Chaldaicè ſcriptos
lib.de Ifide magdam ; quem Solem cenſebant ; & malum al- ! Efre & Melchiar magorum . Ex his hodiè tantùm
& Oſyride. terum Arimanem , fiue Plutonem : deinde ab his
exftant, Zoroaftri χαλδαικά feu μαγικά λόγια ,qua
Laertius
numinibus duplicem Magicam deduxerunt;vnam ex Platonicorum ſcriptis laboriosè collegit Fran .
initio ſuæ
quæ , ſuperſtitiofa tota , cultum fallorum Deorum Patricius,obſcuritatis maioris , quàm vtilitatis in
hiſtoriæ .
Agathias tradebat, & huiuſmodi plura ;alteram , quæ natu quæ exſtant comment. Græca Plethonis & Pfelli.
& alij. ras intimasrerum callebat, quam Perfis vtramque Naturalem verò legitimámqueMagicen cum cę.
b Apolo... Apuleius adſcribit. Fallax prior & nociua , ſatis teris ſcientiis Adamo Deus largitus ; à quo pofte
diabolum indicat auctorem , qui ante diluuiú eam ritas docta,per manus & orbem eam propagauit:
docuit malos illos gigantes , à quibus eâ Chamus de hac arbitror intelligendum , quod ex Thalmu
imbutus; ab hoc , elus poſteriÆgyptij , Chaldæi, dicis Quinquarboreus in c.f.Threnor.tradit să
c lib.4 .re- Perfæ : fic eniin interpretor D.Clementisverba'de hcdritas ludæorum Magiæ peritos eſſe debuiffe .
cogn . Angelis peccatoribus; docuerunı (ait) homines quod Ea ( ve Pſellus i & Proclus aduertêre , nihil eft ipfellus li.
damones arribus quibufdam obediremortalibus, id eft aliud quàm ex actior quædam arcanoeun naturæ nib . Proci.
magicis innocatsonibus,poſsēt;ac velutex fornace qua cognitio , qua cælorum ac liderum curſu & influ- lib. de Ma
dam da officina malstie lotum mundum fubtraéto pie xu , & ſympathiis atque antipathiis rerum fingu- gia .
tatis lumine ,impietaris fumo repleuerunt. Prohis exo E larum obſeruatis ,ſuo tempore,loco ,ac modo,res
aliis nonnulliscaufis diluuium müdo introdu&tum eft, rebus applicantur , & mirifica quædam hoc pacto kTobiz 7.
of omnes qui eranıſuper terries deleti funt , excepia perficiuntur ; quæ cauſarum ignaris præſtigioſa , iGalé.li.10
Noë familia , qns cum iribus filsis eorúmquevxoribus velmiraculoſa videntur.Velut:cùm Tobias pater fimplic.me
dicam.Pli
Superfuit :ex quibusvnus( ham nomine,cuidam ex fi nam cæcitatem felle piſcis dicuſſit , k quam viin
nius,Aclia
lois fuis , qui Mezraim appellabatur ,aguo Ægy Callionymo piſci tribuuntcum Galeno plerique: nus,& alij.
priorum & Babyloniorum in Perſarum ducitur ge item ,cùm rympani ex lupinâ pelle ſonus,aliud tym m Oppia
nus,malé compertam Magicam tradidit diſciplinam , panum ,ex agninâtenſum , diſrumpit :" cum Venus li.z.cy
bunc gentes que tunceranı Zoroaſtrem appellauerãi, netiis Turca quidam liquato plumbo manus la- nege.
admirantes primum magica artis au torem ,cuiusno uit in noxius" ,illuftria quoqueilla quęnarratBca- In Carda.
mine etiam libri plurimifuper hoc habentur,& c.[ad tus Auguftinus libr. de ciuitat. Dei capit. 4. fubtilitat.
dit hunc poftea i&tum fulmine, Zoroaſtreon; quaſi 5. & fexto de pauonis carne neſciâ putreſce. Boifteau.
viués aſtrú di& ú ,& pro Deo habitú .Zoroafter nó Hiſt . Pro
re ;depaleis frigore ſuo niues conſeruantibus , &
digio.c.8 .
calore
S
LIBRI I. CAP. III.
calore fructus maturantibus, vi contrariâ:de cal- A tiolis. ideò vetitæ lectionis etiá hos putarim . Ray
ce quæ , cùm ignitam in ſe vim habeat , aquis ac mundus Lullus, & Arnoldus Villanquanus , ſunt
aa Vidc
cenditur, & oleo infuſo non accenditur , de Agri ipli quoque in nonnullis hæreſeos notati aa: quare Directo
gentino fale , quiliquatur igne, aqua verò indu libros corum nullus deberetlegere,qui Theologia rium In
ratur & crepicat : de magnete , de Epyri fon corum dogmatum non fit probè peritus. In eandé quifitorú
Tertul te & Gmilibus. his addunt alij patres, o de dicta claffem referendus Thomę Bungey li.demagia na Eimerici,
& Marianu
lianus lib. mo , quo ceruus ſagittas expellit, & chelidonia, turali,& eodem titulo lib.Georgii Riplay ,qui poft li.14.dere
cia.cap.vlt. qua hirundines cæcos oculant pullos. Confirmat morté necromanticus faiſſe iudicatus. Ponceti & bus Hiſpa.
Pacianus Plinius pde Pſyllis & Marſis odore ſerpétes ſopo Ardoinilibri de venenis, legédinon videntur,nifi à c.9.& l.is.
lib.de pe- rantibus, & impunè laceſſentibus, de Pici q Martij medicis conſcientiæ timoratæ ac piæ , ceteris ea cap.4.
nitent. & berba cuneos adactos expellente:vnde communis lectio intuta . In Cardani de Subrietate de Va
D.Hiero: fabula increbuit eam feras aperire. Confirmat riet.utelibris paſſim later anguis in herba , & indi
in Eccle
Gaſt. Alex . ab Alexandro , s de veneno Tarantulæ ſeu gent expurgatione Eccleſiaſticæ limæ. loannes
plib.7.c.a. Phalangij Calabri; à quo morſis non aliud vitæ & Baptiſta à Porta , ſpecioſo Magia naturalistitulo ,
q lib.io.c.
10 . remedijpræſidium , quàm fi certo muſica ſono ſuperſtitioſa mulca & illicitæ Magicæ velare niti
r lib.2.Ge ſalcitare ad numerum compellantur, donecconci- B tur, verbigratia de conficiendo lagarum vnguen
nial.dier. dant fatigati.Præterco innumera, qux.congeſsere to, & his fimilia . De Antonij Mizaldı Naturalis
s.partis 2. Ariſtoteles ( ſi auctor iple lib . de admirandis audi Magia libro , non habeo quod dicam , quia nondú
principal. tionibus ) & Guilhelm . Aluernus operepererudi legi: (uſpicor , quod facit in Centuriis memorabi
pa.3.c.23.
to , de Vniuerlo s , & ex Belgis Robert, Triezius lium , ſuperſtitiofa illuin à Naturalibus non ſecre
i cap.4 .
aućtor libri, de demonum deceptionibuse; apud quos uiffe. Alberto Magno tributus liber de Mirabilibus
tamen duos quædam narrantur ,meritò Satanici vanitate & ſuperſtitionc refertus eſt ; ſed magno
pactiſuſpecta , vt quod Guilhelm . narrat Helio Doctori partus ſuppoſititius. Cicchi de Eſculo
tropiá facere homines inuifibiles , & argento vivo Comment, in fpharam Sacrobiuſti inter ſuperſtitioſa
inter duas cannas pofito incantationes impediri. ſcripta collocandus.Pomponatij de Incantationibus
Vt,quod Robertus docet , rutam furto fublatam , opuſculum , certè miratus fui tamdiu colerari ab
& ocimum cum conuitiis plantatum vberiùs pro Eccleſia ,nunc recens, & meritò , in Romano In
uenire : item leptem certæ berbulæ gramina, iacta dice damnatyr : veriſſimum enim ; quod ab Anto
bb lib.6.d
ia lympolio ,conuiuas omnes ad rixas & Lapitha nio Mirandulann bb ſcriptum , hoc opere Pompo .
rú certamina prouocare. Nec minùs friuola funt natium , ſe nec Philoſophum bonum , nec , quod ſingulari
ceriamine
*1 fædius,Chriſtianum bonum exhibuifle, cùm effe
quæ Ludouic. Dulcismemorat de vi gemmarum , C
per eas effici poſſe , quicquid homo queat imagi ctus omnesmirificos cælorum influxionibus ad
nari.lib.degemmis ca. 1. ô vanam auxelim'an gem fcribit, adeò vt velit & religiones & leges; carúm
mæ omnipotentes? Solidiora longè & tutiora peti que lacores ab iis dependere .Quod prorfus impiu .
u Siré.libt. poflunt exempla, ex Sirenio,Fracaſtorio , & Lan Edidere quidam , nomine Franciſci Pici Comitis
9.de fato , gio.o Naturalis huius Magicæperitiſſimum fuiſſe Mirádulani, poſitiones Magicas,in quibus cercè ſunt
6.6.Fraca. Salomonem Regem minimè dubitandú . Quæ ta quæ meritò,etiam Bodinus, vt noxiæ ſuperſtitio
ftor.lib . de men de morbis ab eodem Rege curatis incanta nis , reprehendit. Quid ipſe cenſor ille ? Demono
Sympat.& tione,Flauius loſephusreculit,xea vel falla ſunt,vel maniam ſuam multis erroribus referſit,nec qui po
loan.Lan. in illud referenda tempus, quo ſe idololatria & ſtea edidere,vt emendacam ,Antuerpienſes: vti par
gio epi.33. omni ſuperſticioni immerſerat Tres magosEuan erat expurgarunt.Manentmulta noxia, & quç am
I libro 8 . gelicos hac NaturaliMagica imbutos voiuntnon biguain auctoris fidem ſatis conteſtantur,noceré
Antiqu.
nulli, & crediderim . Sed an hac fola & non dæ que legentibuspoſſint. Vnde & ab inquiſitoribus
moniaca quoque? poſt Chriftum Dominum ado Romanis , iure optimo , liber ille inter vetitos re
ratum , certocertius, à crimine hoc alienos; quid fercur. De thearro vniuerſe nature,eiuſdé Bodini, ſi
yin Matt. antè fuerint, parùm refert . Sanè Theophilactusy R Deus vitam dederit,oftendam aliàs,plus in co cor
29:24.ad cenluit etiam vetita imbutos.De Apollonio Tya poreRabbinicorum eſſe deliriorum ; quàm ſolidę
Orthodo. næozvidetur luftinus z Martyr eum Phyſicis ma philofophiæ ,multa quoque cum Theologicis pla
gis annumerare:ſed ,vt frequentiùs credam dæmo citis adeò pugnantia , ve qui leniùs de illis loqui
nis vſum opera, faciunt quæ perdoctè (cripfit Eu velit,erronea & prorsùs temeraria cogatur voca
Hier dividitur
ſebius contra in operatricem o dir re de quo aliàs. Adeò lubricum & periculoſum
de his diſſerere, niſiDeum ſemper, & Catholicam
minatricem . hæc in abditis & futuris coniectandis fidem , Eccleſizque Romanæ cenſuram , tanquam
verſatur,de qua libro ſequenti differendum nobis Cynoſuram ſcquaris. Quæ quidem breuicer àme
copiosè: illamiros effectus producir,de quanunc commemorata ſunt,vt iuuenibus conſultum ; non
agimus. Multi de ea libros ediderunt, quorum qui vtviros doctos irem ſugillatum . Nunc quædá di
* Mich : catologum oudum proponunt.* line antidoto , ſcatiamnusdubia, vnde lequentiú deciſio depéder.
Medina li. videndum ne venenam aureo Babylonis calice
2. de recta QVÆSTIO I. “ :
in Deum propinent incautis . Imprimis ab hoc numero te
E Quid cæli adfpeétus & influxus ad Magicos
kde cap.7. mouco , vt dæmoniacos Magos , Robertum Per
effectus conferat.
ex Agrip- ſcrutatorem , cuius Magiam ceremonialem , libr.de
IP& libris, Mnium ſuperſtitionum caput præcipuum
myſteriis ſecretorum . Agrippa legerat, & ex iis de
ſumplit non pauca; Picatricem Hiſpanum , Anſel hoc veterum Magorum fundaméto nititur,
mum Parmenſem , Cicchun Eſculanum , Petrum de quibus ita Pſellus, cùm exponit abyle zagoas
de Abono ,& Cornel.Agrippam ,& Paracellum ,& sex.Magicas verò rationes conftituunt , à fummis po.
auctorem peſtilencis libri Sanyáts , innomina teſtatibus , à terrenis materiebus. Compati niunt
tum , led mirum hypocritam ; homines partim ſupera inferis , 6 prefertim ſublunaria . ] Hos fecuti
atheos , partim hæreticos. Alchindus, Rogerius recentiores, quæcunque per characteres,figuras ac
Bachonus,&iGeber Arabs multis ſcarcot ſuperſti-k/ numeros ipli perficiút,ea produci volunt å vircuce

A 3 iis
DISQ VISITIONVM MAGICARVM

figuris communicatâ ab aliis figurisſublimio-|A | Nicuntur hac ratione,quia cæleſtibus corporibus


bus, ex ſympathiâ quadam naturali rerum inter non Hebræi modò & Græci gentiles , led ex Ca
ſimilium ,quatenus hæ figuræ ad amuſim inui cholicis eciam olim quidam Patres & recentiores
:m coaptantur. Quod confirmant fimilitudine philoſophi Itali anima intelligentem tribuerunt. c Archan
on vnâ. Primò , ficut Echo ex oppofito pariete Sed hæc omnia vt ftolida,ita falla & periculola. gelusMer.
Lu fatur : ſecundò , Gcur in concauo fpeculo col Imprimis dicere cælum aut aftra ſenſu vel intelli- scenarius,
đi radij oppofitum corpus repercuſſo inflam gente animâ prædita,dánacum olim fuit Conſtan- de monte
lant : terciò , ficut cithara eodem modo ,quo alia , cinopolitanâ ſynodo, & articulis Parifienfibus: aurco,
eſtque erroris & fcandali plena opinio , propter Paul.Per
numia.
infis fidibus , fi ferias , alteram tinnitu ſuo cogit
pncinere : ſic iſtas imaginum , numerorum , cha ſuperſtitionem & idololatriam annexam , vt cùm à Eckius
ieterúmque fimilitudines efficientiam miram alij , cum copiofiffimè Eckius & Eſpencæus d do- lib.de pra
ontendunt habere . Sed iſta prorsùs friuola eſſe cuerunt.Patres autem qui videntur hoc aſſeruiſſe, deſtinatio .
onuincitur. illi de cçlianimâ figuratè & allegoricè lunt locuri, ne. Elpen
Primò quia fimiles illæ , quas in cælo cómini. vt & ipla S.S.cui' omnia loca quibus id innuitur, de Anima
untur imagines,prorſus ſunt fictitiæ ,& quædam vno ex quinque modis,accipienda docuit me loa . tionc cæ
vt philoſophivocant) entia rationis,quatenus fi- B Maldonar. noſter . Primòper Proſopopæiam , qua lorum .
ein 1.fent.
uræ quædam fimilitudo & imago picturæ illis quæ animarorum ſunt ,inanimis tribuuntur, ve fPfal. 113 :
cribitur , nomináque ad placitú impofita, ftellas mari videre & fugere,cælis & terræ audire ac pla V.3 .
o inuicem diſtinguendi causâ , vtbenè Bartho cere, & c. Secundo per Metonymiam , continens Leuit.26 .
om.Sibyllanus a advertit: & patet ex imaginibus ponitur pro contento, vtcùm tcrra dicitur corru . 134.
icturisque Aſtronomorú.quis enim neſcit nullas pra, vel à Deo iudicanda, autvrbi alicui remiſliùs Deut. 32.
i cælo efle veras viſas, angues , lcones , crateres, futurum .8 Tertiò per Hyperbolen, ve quando lapi- g Genel.6 .
aues , Pegaſos ; ſed hæc, dicis causâ tantùm , nos des dicuntur clamaturi, terra dicitur aſpectu Dei v.01.
naginari ? Fictitiæ verò figuræ nulla poteſt eſſe tremerc, vel reſponſura interroganti." Quario per 1. Paralip .
fficientia, quâ calis eſt, nec cum verâ figura lym Analogiã & Metaphoram ,vt cùm ſoldicitur prçel- Matth.li .
athia,vel amor naturalis : id enim quod non eſt, ſe dici, luna nodi, Luna vocatur regina cæli, V.22 .
uein cffe &tum , in eo quod eſt, queat producere? ſtellis tribuitur immunditia , aſtra dicuntur lau - h Luc. 19 .
Deinde cóparationes illæ nihil prorsùs ad rem dare Deum , item nominantur virtutes cælorum . » .40.
Pfal.103
iciunt . In Echo cuneta funtrealia entia , homo Quintò non ex veritate , ſed ex hominumn opinione,vt
C V.7 .
qués,vox repercuſſa ,paries repercutiens:nec ta. cùm k legimus militiam cæli de aftris & ftellis. iGeneſ.r.
jen vlla pariecis cum homine limilitudo,vt illa Quâ regulâ aptè accommodatâ foluuntur omnia v.16 .
im ipfi dicunt elle imaginum . In ſpeculis quo Pauli Ricij,& fimilium impiorum de animatione lerem.7.v .
18. & 44 .
ue illis incédiariis , omnia ponuntur reipsâ con cæli argumenta ex ſacris licris petita .
1.17.1ob .
(tentia ,nihil confingitur : nec vlla quoque for Deinde cælorum & aftrorum putida illa ana- 15.v.is. &
ir fimilitudo inter terminos extremos , Golem logia ad Gngulas ætates,& corporis partes, & ani- 118.v.7.
rentem & lignum quod vritur.In citharis autem , mi quoque affe & iones, nónne nagatoria cſt ? Cane 6.Daniel.
Plal.32. Y.
aidens requiritur à parte rei conuenientia , in qui re &tè philoſophantur , illi vel nullos præter 4.V.3
.
infionis modus idem , fidium concinnicas, citha lucem & motum influxus in hæc inferiora cælis & Sophon .
tum debita propinquitas, fimilis aëris criſpatio , aſtris concedunt; ' vel potiùs influentias quidem 1.v.s.cum
uæ fonitum quali plectro cliciat. agnofcút àmoto & lumine realiter diſtinctas : per fimil.
11 Vt Picus
Denique quis figurarum huiuſmodi, characte quas,non calorem ( hunc enim motu & luce pro- lib.z.con
imque vires,atque ſimilitudines vnquá nugoni ducunt ) ſed alias elementorum qualitates etiam tra' Aftro
us iitis reuelauie:quod reuelationis teſtimonium D gignunt, quarum in corporearum rerum tempera- log Medi
coferunr? G Chaldæosi Ægyprios, & Platonicos mentum , vis eſt aliqua.Sed addunt hanc poteſta- rectafide
udent, quæram rurſus , à quibus iſti acceperine, tem certis cancellis circumſcribédam . Primò por- c.1. Bucca
uod fanè mortalium nullus ſolo ſtudio vel ex ſe cælos per ſe res inanimas , mixta & clementa, ferrcus in
erimento , intelligentiâ quiuit conſequi. producere. Secundò cælos viuentia imperfecta, 2.decælo .
Præterea fatenturmagi, quaſdam imagines non quando naſcuntur ex putredine , gignere , per ac
I ſimilitudinem cæleftium illarum , quas dixi cidens tamen : ſcilicei quando particulares cauſa
us , fed ad fimilitudinem rei quam operans ani materiam ſic difpofuerunt, vt fic ſemen aptum
o concepit conficiendas , verbi gratiâ : limag is viuentis, tunc enim huic temperamento cæli ſuo
pter duoscommittere, duorum inter ſe pugnan influxu maiorem calorem largiuntur, & illud per -
um :lin verò amorem conciliare velit,duorum fc fe & ius reddunt. Tertiò confentiunt , quoad per- m Contra

plectentium effigies ſculpédas :fifecúdi aliquid fecta viuentia , ad eorum generationem non poffe Auicenná ,
: titur , in rectâ iconis ſuperficie : li verò infau cæleſtia corpora aliter concurrere, quàm coadiu- And . Cæ
um quid , in dorfo ſeu auersâ parte inſcriben uando particularem caufam eiuſdem ſpecici cúm & alios :
im , quod velis euenire. Harum imaginum Ne- e re genitâ.quo ſenſu ſol & homo dicunturhominé a Aat.Mi
anabum tradunt inuentorem , & Albertum in gignere:quæ cun &ta in Scholis Peripateticis cótra randul.lib.
veculo,approbatorem : quæ omnia ſeipſa vanita quofdam - ſuntreceptiora . Quartò quoad animi 22. Tingul.
; arguunt & poftea roucllentur b .Ex his tamen affectiones facilè concefferim : quoniam hæ ſequi org.Vene
liriis pergunt maiora ſerere deliramçnça. folent corporis difpofitionem :criam aftra influxu tus Cant.
Primò ficuimorbum vel fanitatem velis ad fer fuo ,mediante corporis temperie,hominem non- Llibr.2.
Harmoc .
principiò id attendendum ,vt ætati eius conue nihil inclinare : femper tamen arbitrij libertas in mundi
à c.
ens planera deligatur, verbi graciâ , ſeni Satur cegra manet homini. Fuſiùs iſta differunt & pro - 17 . Veracru
is, puero Mercurius, viro lupiter , deinde etiam bantmultis fcriptores huius æui peréruditi : coscius in lib .
aneta conucniens affectioni ſeu qualıcatí indu cenſeo conſulendos iis,quibus iſta non ſufficiunt. 1.Metcor.
Atramé his nihil cófirmatur figmentú illud aſtro de& Valef
Sacraius
ndæ , ve odio Mars , amori Venus : denique fi
lum quod parti corporis , quam velis iuuare vel logorum :quia cælum & aſtra cauſæ ſunt commu- philolop .
dire , præfit, vt ficapiti aries, li pedibus piſces. nestátùm & vniuerſales,quatenus cóſeruant infe- Icap . 31.
riora
LIBRI I. CAP. III. Q. 1. 7.

riora nc à contrariis fuis difloluantur:atque ita in-, A operatiuis iiſdem perſeuerantibus,quæ priùs fue
dire & è tantùm & mediatè particularibusagenti rant,arte tantùm noua figura extrinicus aduenit,
bus ad agendum ſuppetias ferunt: ſed cum iiſdem ad quam nihil Gidera pertinent,& quæ n hil poteft
caullis particularibus immediatè ad agendú con in ea,in quæ priùsnon potuerat:niſi foriè ceram
currere nequaquam poffunt. Vnde & illud confe vel aliam materiam mollem ſigillarc,quod tamen
quitur,quod,cùm influunt,in folam vnam corpo facit, non quatenus fic vel ſic elt higurata,ſed qua
ris partem ncqucant influere , quia fimul in alias tea 'durior eſt, & angulos aſperoshaber.Viderút
influant. hoc multi, qui ſobrij,etiam non Chriſt ani.Nam
Quare meritò tales aſtrologomagorum obſer Rabbi Molés Maymon , s Tatianus,& alii poftea sc.72.Du
uationes àmedicis peritis reiiciuntur, vt inter ce. citandi,ſatis clarè hoc profitentur. Idem allerunt etoris du
ceros à Bapt.Condroncho de morbis veneficis,lib.2. Iuriſconſulti quidam , & plures cum D.Thoma bitant.
Martinus
6.6. & iam olim fuere decretis Ecclelia damnatæ , Theologi. Multa de his imaginibus lectu grata de Arles
o Fr.Picus vt fuit oſtenſum à Pico & Bened . Pererio .. Meri. habet Laurentius Ananias Lib.4.de { ai.demonà llibr.de ſu
d . opere... cò D.Baſilius ſcripſit, P ridiculum eſſe aſtrologis fol.168. perftit. D.
Thomas
Diuina.A- contradicere , cùm corum dicta fint omnia igno
QV ÆSTIO 11. 2.2.90.96.
trolog : rantir & impiccatis plena. Et D.Bonaventura B ar... lib.4 .
p In Her. 9 obſeruationem hanc effe à Deomalcdictam , & An effeEtus Magici huiuſmodi,miraculis fimiles,oriri cótr.gét.c.
91.p.Ceo poſſint ex naturali hominis complexione. 104.& ios.
tiloquij. ab Eccleſiâ interdictam : & , quæ per aſtra procu & ibi Ferr.
sl.de ido- rantur , dæmonum illufones atque deceptionem V 1 hoc arbitrati, nec olim defuere,nea de- Silucl.ver.
lolar. ante elſe. Hæc cauſa fuit,cur Tertullianus ' aſtrologia ſunt hodie.Auicenna quidem id homini tri- fuperftitio
medium . inter Magiæ (pecies recenſuerit : multis etiam buit , ratione animæ. nam cenſet intellectui bene 9.10. Vai
trus libr.z.
Glycas.P.1 . Histor.in Mathematicos buiuſmodi
diſpolico & fupramateriam eleuaro , tes cunctas, de Falcino
inucbatur. quæ materia conſtant , cæleſtes, & terrenas, ſim- 41.14. Pet.
Obiiciunt,de diebus Criticis,quosmediciin ſan plices ac mixtas , obedire . Quod G demorali di- le Loyher.
libr. 1 . de
guine minuendo, & potionibus prębendis, ſeruát, ctum obcdicntiâ ,inſanum eſt: quia hæc folis ratio
fpc &tris.
co quòd talibus diebus Planetæ certi ægritudini ne præditis competit: Gi de naturali obedientiâ di
alli propellendæ idonei dominantur . Verùm hæc Aum , parum id philoſophicè.Nam creaturæ (pi
cauſa quam adferunt ,nec vera eſt,nec propofito
ritualis & corporalis , vnius quoque'ſpecici ad
ſubſeruit . Agite enim ,certum aliquem planetam aliam ſpeciem nulla nunc eſt naturalis ſubiectio ,
nominate : quidominetur primo die critico v.g. niâ ratione actionis & pallionis , propter quam ,
dies Gir craftinus,cui Luna prælit: fint ergofeptem c quod imbecilliuseſt , id ccdit fortiori. Sed illa,
ægrotantes,qui fingulis ſeptem diebus continuis quam Arabs videtur infinuare obediétia, Vniuer
in morbum inciderint : profectò tunc futuri ſunt
falis , ſoli Deo ratione omnipotentiæ debetur , &
ſeptem dies critici cótinui.nam primus erit ſepti
à creacuris exhibetur. Meritò igitur hoc delirium
musdies criticus primi, fecundus ſecundi, atque refellunt Theologi. “ la Ananias
deinceps ita finguli ſeptem aliorum ordine fuo :
Alij hanc virtutem largiuntur ſpeciali cuidam d.libr.4.&
ſeptem etiam continuis luna diebus præerit.quo temperamento corporis . Confingunt enim tem- Sibyllan .
nihil abſurdius.Cauſa igitur verior petéda,cx ip peramentum quoddam æqualitatis ex humorum Decade 3.
peregrina
sâ humoris in corpore tunc fæuientis proprietate. & qualitatum actiuarum ad pondus æquâ mixtio quælt.9.3
Nam quidam humores adeò celeres & acres ſunt,
ne reſultare. b quo qui fit præditus , allerunt te- cap.8.
yt vnoquoque dic ſubiectum inuadant:alij ſecun merarij, poffemiracula cum perficere : & , vt vi- b Sic Ful
do dic: ſunt qui tercio , & qui quarto ( vnde Febriú deas non conlítere vno in gradu impietatem , ginas,For
differentiz manant ) quidam tardiores feprimo
tantùm vel octauo die recurrunt. Haruniaccel adiiciunt blaſphemiam , huius temperamenti ví, bus ,& alij
CHRIST YM Dominum tot miraculis co- medici.
fionum dies medicis coniecturam præbent , quid Agripp
ruſcaſſe. ſic impij non tantùm Magi,c ſed & Ful- Parac ell.
(perandum lit deægri valetudine. Vnde & decre - D ginas Medicus. & Cócilia
torij ſeu criticidies yocantur.Nihil ergo hoc co
Verùm hoc totum prorsùs ridiculum , oftendit cor Differ
licolis iftis fuffragatur. Condronchusmedicus, lib.2.demorbis penef.ca.4 . 11.qui ta.
Conclufio fit,ex articulo Parifienfi xxi. Quod & impium eſſe,cam accuratè docuit Mich .Medi, mécono .
imagines ex metallo vel cerâ,vel aliamateria ,ad cer na , vt malim cò vos remittere , quàm nihil ad- minc Ful
ginaté re .
ras constellationes fabricata , vel certo charactere, aut dendo mutandóve aliena ſcrinia compilare. Mihi prchende
figura efformare, aut etiam bapriſaræ , exorci fata , aut
ſemper viſum parùm philoſophicè , talem cixpa • fat.
conſecrate , aut potiùs execrata , fecundùm pradictas dlar ,feu ( vt ipfi vocant) iuſtitiale temperamen- & delinc
artes, ſub ceriis diebus,babeani virtutesmirabiles, 7.à fol.66
cum humanæ complexionis , excogitari : quod fi
que in libris huiuſmodi fuperftitiofis recitantur : error non impoſſibile ,prorsùs tamen eſt ſuperuacuum .
eft in fide, ó philofophia naturali, affronomia vera. Ex hoc conſequitur neminem pacurâ naſci vel
Probaturconclulio ,Fidei hoc repugnat,quiapec medicum vel falcinatorem aliorum . Nam fi fpe
catú el idololatriæ , effectus qui à folo Deo pro ciei ratione boc compererer ,omnes tales ellent:
cedunt,exſpectare
blafphemú quoqueà &
dæmone, vel conſtellacion
lacrilegum ib .
elt , ritusfacra-. a ſpecici ratione non competit,cedo( ſodes )quæ
fint illæ conditioncs indiuiduæ , qua hoc natura
mentorum & rerum ſacrarum talibus ſuperſtitio liter tribuant ſuppolito ?ſed vide de hac re Lco e
nibus inquinarc . Phyficz & aſtronomiä iſta re ol e libr.3.d
nard . Vairum . e
pugnant , quia nec iſta tales fiderum influxus a Falcino ,
QV ÆSTIO III. cap. 6 .
gnoſcit:ncc illa naturalibus caufistales effcct' ar
tribuit. Nam hæ figuræ neque vim habent quid Quanta qualiſque fie vis imaginationis , quoad
quam ex aftris clicicndi: ncque in ſubie & um no .
D

effectus hofce miros?


uam aliquam qualitatum mixturam inducunt,aut
y llam ellenrialem forınam imprimúc: ſed mancn . E vi imaginationis multi multa ſcripsere ,vt,
Stibus eâdem formâ & materiâ ,qualitatibus criam PicusMirandulanus lib.de imaginat.Marfil.
A 4 Ficinus
DISQ.VISITIONVM MAGICARVM
8

Ficinus libr.13.de Theolog. Platonicâ ,& in Pri- Al ve quæ imaginantur aliquando ſenſu aliquo per
ſciani Lydicommentar.de phantafiâ & intellectu , ceperint,vel corú illud quod imaginanturconiun .
Anton .Mirandulanus libr.29.de ſingular.certam . ctim ,vel partes eius ſcorlim ,vecum quis Chimę
Toſtatus in Gen.cap.30 .Michael Medina lib.2.de ram vel Tragelaphum aur fimilia voluit imagi
rectâ in Deum fide c.7 .Vairus lib.2.de faſcino ca. aatione. Nec enim necellarium arbitror,vt fimul
3.Valefusde ſacra philoſoph.ca.1r. Pererius in d . ſenſu percipiat : ncque vt paulò antè perceperit :
cap.zo.Gen. & Conimbricenſes noſtri in 7.phy ncque ve ad eum modum , quem imaginario re
ſicor.cap.2.9.1. & alijmox citandi. præſentat;perceperit ſenſu.Narrabo quod geſtum
In co conueniunt omnes , imaginationis vim Legione, in quodam Religioſorum collegio an
eſſemaximam :& quia vis hæc conſiderari poteſt, te annos vix viginti :noui perſonas , quibusacci
vel quoad corpus ipſius imaginantis , vel quoad dit.Erat laicus vnus, Colicus interdiu pueros rudi
corpus alterius : ideò de vtroque ſeorſim diſqui mencis Catechiſmi imbuere ,cogitationes exdem
rendum . Conueniunt omnes , quoad corpus pro dormien i recurrebant, ita vt in ſomnis & præci
prium imaginantis plurimùm in illud poſſe.doce- B neret,& doceret, & hortaretur, & increparet puc
tur id ratione & experientiâ , ratione, quia imagi ros æquèclamosè & feruenter , ac folebat inter
natio ,dum retractat rerum obiectarum ſenſu per diu : lic curbabat vicinorum fomnum , itaque qui
ceptarum limulacra,excitat potentia appetitiuam propinquior illi habebat alius laicus, & læpè mo .
ad timorem , vel ad pudorem , vel ad iram , vel nuerat, quodam die illi per iocum minatur, fi per
ad triftitiam :hæ verò affectioneshominem ficaf gat hos clamores edere , ſurrecturam ſe noctu ,&
ficiunt, ve calore vel frigore alteretur,vt palleſcat ad thalamum cius iturum , & flagcllo ex funiculis
vel rubeſcat, vt quali exiliat ſeu efferatur,vel cor intemperies haſce abacturum .Quid Gundiſaluus:
peſcat feu deiiciatur. Et ideò D. Thomas optimè lic enim vocabatur , furgit circa noctis medium
tradidit, imaginationem poſſe in corpus imagi dormiens , & egreſſus, vt decubuerat,in indafio
nantis omnia,quæ naturalem coordinationem ha cubiculum fratris collegæ ingreditur, manu forfi
bent cum imaginatione: vt ſunt motus localis in ces ferens & prætentans , & rectâ ad le&tulum al
dormientibus : & alcerationes per frigus & calo terius,quifucrat interminatus,cótendit.Vide Dei
rem , & quæ hanc alterationem conſequuntur, prouidentiam .Luna lucebat, & nox innubis crat,
nullam verò vim obrinore ad alias proprij corpo с
& fratec iſte vigilabar : videc accedentem ,& cele
ris diſpoſitiones,quæ naturalem cum imaginatio . riter fe de lecto deiicit, quâ paries erat nonihil re
ne coordinationem non habent , vt puta ad figu motior. Noctábulus le &tulo proximus forficibus
ram manus vel pedis : vel,vt quis adiiciat ſtaturæ culcitam ter quatérve perit, & confeſtim redit ya
ſuæ palmum vnum , & quæ funt fimilia . Vide D. de venerat.Manè facto interrogatus,negat leme
Thom .3. part. quaft.13.art.3. in ad 3.6 libr.z.contra miniffe , neque id facere vnquam in animum ,vel
geni.cap. 103. Experientia quotidiana cernitur in leuiter, induxiſſe : tantùm cogitaffe , fi aliter cum
No & ambulis illis , qui in ſomnis mira faciunt, in flagello ad ſe accederet,illum intentatis forficibus
quibus conſtat hæc per imaginationem fieri ſenſi perterrefacere , & abigere. Non ergo neceſſe eft:
bus ſopitis ,de quibus exſtat Andreę Libauij liber. tùm ,cùm imaginatio operatur, immediatè prçcel
Brcuiusautem rem expedit altermedic' Andreas GfTe reiexternæ lenſum : licet neceſſe lit,vt earum
Laurcntius libr.4.bitor.An.com.q.12.his verbis, rerum fit naturæ ſenſus aliquis , & carum ſenſu
Dicamus moueri dormientes , quia exigua vis in inu quis à natiuitate deftitutus non fuerit : ideò enim ,
D
( culis laiens à förii imagina :one excitatur : propter nec cæcus à natiuitate colores,nec furdus à na
à non mouentur fomnianies , nifi valida imperan ciuitate Conos imaginaripoterit a:nam imaginatio a Ariſto.3 .
e imaginatione , brutorum imaginarioni ſimillima. motus eſt à ſenſu actu factus , auctore Ariſtotele , de anima.
Eft autem dormientium imaginario brutorum imagi 2. de anima. Sufficit etiam ve rerum quas imagi
nationi fimilis,qua rationem repugnantem non habet . namur fimilitudines aliquas ſenſu aliquando per
Inde fit ,vt ilimulta moliantur ,qua vigilātes non au ceperimus: fic enim velillud idem , vel fimile ali
lereni,tectum ſublimeconfcendimi per irabes , ó la quid poterimus imaginari , & fæpè ab externis ,
unarix oberrant , omnia denique audeni inirepidè, quæ remotiſlima à nobis veltépore vel loco,ima
quia imaginatio vaporum caligine confopsta , pericula ginationem moueri & præſagire nobis,quæ ccciò
ion agnoſcir. Non fenuiuni autem dormientes ,quia poftmodum eueniunt,Ariſtoteles fatetur,in lib.de
bicctum fenfus non adeft , at molus obiectum habet Diuinatione.Nec abſurdum mihividetur,res furu
'roprium , appetitum faslicet , qui ſpectra imaginationi ras aliquando,priuſquam contingant,fignificatio
epræſeniat . Cum ergo per fomnum ferientur calera nes quaſdam aduentus ſuipræmittere,quæ aërem
E
acultates animales, ſola imaginario ita plerunque ope ambientem nosmoueant, quo moto ,ſenſus nofter
atur, vt vim mo! ricem , et ceteras inferiores,ceu man mouetur, & fic ſensûs motio præparatio quædam
ipia,quedam moueat, quod cum fit, fpiritus animales eſt ipfius inaginationis : & ad præparationé ima
sotui inferuientes ad ſua organa irecogantur. Excs ginationis neceſſaria cſt ſeasûs motio , ad iplam !
iniur autem pradictimotus,ex rerum ad id cogēsium verò imaginationem ,nullo alio ſensûs moru pre
irudiis inirò speciebus.Huic porrò affectuiſunt obno terea indigemus, hæc haud dubiè eft fententia D.
yoguifanguine fpumanie eg multo feruidóque fpiri I kdori, & D.Hieronymi, & ThomæMori,mox
tabundunt . ] Hæc illc ,& trium exempla adiicit . citandorum ,nec ampliùsprobant arguinéta And .
jaleni, qui ſe ſomno oppreſſum integrú ferè ſta Cçſalpini,lib.s.Peripateticar.queft.cap.vlt.vbicon
ium confecille narrat , nec à fomno excitatum cendit imaginationem à rebus excernis moueri
riuſquam in lapidem impegiller.Theonem Stoi poſſe , non moto ſenſu .
um dormientem in fomnis ambglace , Periclis
Quoad corpus alienum ,nonnulli cenſent ima
ruum in ſummo tecto (paciari ſolitum.Putarim ginationis vim ſe longiſſimè porrigere , adcò vt
erò hoc contingere potiffimùm in his , quorum polic etiam remotiores faſcinare ,velfanare,& res
naginatio vehementior eft, & acriùs perturbari, loco mouere, & fulgura , & pluuias cælo deduce
:tenaciùs apprehendere ſunt foliti; & fefficere re:vt Anicēna lib.de animafe£t.4.c.4.& alijiqui ta

men
LIBRI I. CAP. III. 9

men in modo efficiendi explicando difentiunt. A difp.28 Metaphyſ.fe t.8.v.28. & Conimbricélium
quidam hoc illam poffe volunt,per certos, quos i in 7.Phyſic. c.2.9.1.2.7. Valencia 2.2.difp.6.guaft .
pliſomniant, radios ( Alkinduslib. de imaginibus) 13.punéto 2.Varri i aliorum , alterain ablolutè id
alij perſpiritus ex corpore vi imaginationis expul affirmantium ,vrMichaëlMedinæ lib. 2.de re&tâ fi
ſos;Paracelſus lib.de imaginib. Pomponacins lib.de de c.7.Marſilij Ficini lib.13.de Theolog . Platonica.&
incantament.c.3,66 4. And.Cataneus lib. de mirabil. Bened.Pererij ſupr. folent ad hoc probandum ad
effectnum cauſis. Sibyllan.d.cap .8.9.3 . Cæteri cum ducere mirifica exempla diuerGratis liberorum à
Auicenna & Fulginate , ſolo animæ præſtantioris parentibus, vtartificium ruſticum , de quo Colu
imperio : imaginationis virtuti hoc tribuit Auge mella li.8 .& ad quod allulum à Calpurnio Eglo.2.
rius Ferrer.l.2.methodic.11.nó indicat vtrú animæ Medocet ipſa Pales cultum gregis :viniger albe
imperio , an fluore ſpirituum mediante : ſed puto Terga maritus osis nafcemti multi in agna;
eum in Auicenna ſententiam conſpirare. Que neque diuerſiſpeciem feruare parentis
Sed nihilominus fit concl.talis; in corpus alienum Poffit,ego ambiguo refteturvirumque colore.
difiunctum et ſeparatam ab imaginante, anima hu quod primùm factitalle Iacobum Patriarcham le
mana neque per imaginationem , neque per aliam po- B gimus Genel.xxx.& licet D. Chryfoft. tom .57. in
tentiam ,mediantibusullisradiis,ſpiritsbus,velſpecie Genef.cenſuerit hoc naturæ modum tranſcendifle,
bus,oll a mirifica huiuſmodipotest efficere. & Iſidorus lib.12.Origin.c.1. contra naturam fuiſſe
Hæc conclufio eft communis Theologorum , ſignificet; id tamen non ita capiendum , quaſi ne
D.Thom.Ferrarienſ.Medinæ ,Pici,Vairicitatorú , gent naturali rationi confentaneam hanc colorú
& medicorum Valeſij, Condronchi, Bokelij, & in fætu varietatem ;ſed tantùm præter ordinarium
Cælalpini, & aliorum . naturæ curſum : nam ſolent parentibus colore ſi
Probatur, quoniam imaginatio eſt actio imma miles agni gigni:hîc autem induſtria lacobi, quam
nens: & ideò anima imaginans nullam realem qua ab Angelo tamen edoctus erat , tefte Theodoreto
litatem poteſt imprimere rei difiunctæ , quod vt in 9.88.n Genef.contra accidit. Nec enim naturali
eam agat foretneceſſarium . Conf. quia radi,tales, rationiconſentaneum id fuiſſe,ignorauit Ifidorus,
nulliſunt: ſpirituum tanta vis eſſe non poteft : 1pe quirationem mox ſubiunxit , & exemplis confir
cies dumtaxat habent vim repræſentandı: anima mauit ; vt & D.Hieronym . & D. Auguſtinus , &
denique vnius ad alteriusanimam vel corpus nul Galenus,& Plinius, quorum omnium verba habes
la eſt naturalis coordinatio. Ec ideò præltigiator Capud Pererium noftrum ; & quædam apud Alfon .
ille Mirabiliarius CæfariusMalceſc , qui Antuer Mendozam in .Quodlibet. 9.9. Poſitiua. & Andr.
piæ anno 1899. fortilegas quaſdam diuinationes Laurentium hiſtor.Anatom .lib.8.cap.20 .Addit
ſic palliabat; quali, lpiritûs lui efficaciâ prædomi Pererius fimile exemplum de prole albă, ex vtroq;
nantis ſpiritui alterius, alter ad eligendum quod i parenteÆthiope , ex Heliodori Æthiopicæ Hilt.
pſe volebat cogeretur;præclarèmentiebatur. lib.1.Ettale, quod Buſcoducis perſonatusdæmon
Pomponatius contendit , hasſpeciesſpirituales cum vxore concubuit , afferens, vt ſuntpetulantes
poſſo gignere aliquid reale , nempe id cuius ſunt ebrioſi , ſedæmonem gignere velle ; natus cx co
Ipecies ; ſicut faciunt ideæ in mente diuinâ. Ve concubitu infans dæmoni facie ſimilis , quifimul
rùm hoc imperitè dicitur . Nam ideæ in menta ac natus lafciuire & ſaltitare cæpit , narratur ab
diuinâ ſunt ſubſtanciæ , non accidentia : ſunt etiam Hier. Torquemada in Horto Florum . Sed hoc exem
altioris ordinis , quàm hi ſpiritus ; nec illæ quic plo & fimilibus conclufio non ſatis probatur.
quam in Deo innouant aut immutant. In creatu Nam hæc tribui poffunt imaginationi matris; vt
ris verò nunquam viſum fuit, vt imaginaria ſpecies tribuit D. Ifidorus his verbis ;banc enim fæminaru
ſibi ſimile producat. v. goſpecies equi gignat equú; D dicune eſſe naturam ,vt quales perſpexerint ſiuemerle
ſpecies caloris,quam ego imaginor , nudum & al cogitauerini , in exiremo voluptatis aſu , dum concs
gencem alium àme remotum calefaciat. Si quid piunt, lalem ſobolem procreeni. Etenim anima in ufus
tale valeret vis imaginatrix , iampridem alchimici venereo formas exirinſecas intùstranſmitist,corumque
aureosmonteseſſent adepti.Denique ſpiritus hos fariata iypis , rapit ſpecies corum in propriam qualita
neceffe eft, fi funt,ré eſſe planè dibilem : quæ, cùm tem .] quod apertè à D. Hieronymo Tradition.in
extra imaginantem ,velut extra matris vterum fæ Genef.cap.30.accepit;quimatri quoque totam vim
tus,effuſa, ſtatim ab aëre circumſtáte corrumpere tribuit;vt & D.Auguſtin.de Apiboue agenslib.18.
tur.Cæterùm quæ aduerſarii obiiciunt, ea vel falla de ciuir.Dei, cap .s. fed & Thom . Morus Martyr
ſunt, vel in iis ad imaginationem actio per conta carmine lepido , quod etſi totum Pereriuscefert,
ctum acceſſit , quare pertinent ad fequentem con ego partem deceipain , quæ nobis vlui;
cluſionem.Hinc porro eliciuntur tria ,primò non Atqui granes tradunt ſophi:
poſle aucupé ſolo viſu & imaginatione aues cælo Quodcumquematres interim
detrahere,quod tamé aſſeruit MichaëlMontanus, Imaginantur forriter
11.1.des Eſſais,c. 2. Secundò non poſſe quenquá ſo- E Dum liberis dant operam ;
lâ imaginatione alterius faſcinari, vt accuratè ofté Eins latenter, & notas
dit Valefius lib.facra philoſophie,c.68 Tertiòmulto Certas, o indelebiles,
minùs fic aliud lanari poffe : vt rectè Ariſtoteles in Modóque inexplicabili,
problem .& Gratarolusapud Pomponat.cap.6 . In femen ipſum congeri:
Secunda concl. faris veriſimile eft , per accidens Laibus recepris intime
poffe aliquid imaginaisonem in corpusvicinum , ar &ta Simúlque concrefcentibus;
quapiam coniunétione, contaétu ei copulalum ,fi14 A mente marris infiram ,
men & imaginatio fit valdè intenſa , vicinum cor Natus refert imaginem .
pusad cam affectionem valdè difpofitum . & ita vult factum , vequæ marito quatuordiflimi
Sic puto conciliari pofle ſententias contrarias, les proles legitimas pepererat, quia ſecura de ab
vnam abfolutè negantium imaginatricem vim ex lente non cogitabat ; vnum ex adulterio conce
terna cerrora immutare poffe, quç eſt Frá . Soarez ptum curucæ huic fimillimum ediderit ; cò quod
concipiens
IQ DISQVISITION MAGICARVM
VM

concipiens metuerit ,nevelut lupus in fabalā ma- | A , Senatu ;vxor grauida,cùm in domum irrumpentes
ritus interveniret. Diffimilitudinis tamen illius feditioforum duces vidiffet,exterrita ;poſt peperit,
caufa efle potuit:quòd dum illos conciperet,men quem de fonte luftrali ſuſcepi: is infans ſemper o
te & imaginatione aliis mæcha intenderet. Pura culis externatismaternum pauorem ; iam adole
rim itaque fieri poffe,vt propter folam fæminæ i ſcens emotæ mentis perſiſtit.Fugio domeſtica ma
la . Scribit Fernelius lsb.de hominis procreat, pauo
maginationem id contingat ,licet farear vt pluri
mùm concurrere imaginationem vtriuſque;vt do nem ,ſidum ouis incubat , linteis albis circumtega
cet Fran.Valeſius d.lib.de Sacrâphiloſophia ,cap.11, tur, albos omnino pullos, non variantis colorise
Neuter tamen tunc agir per`imaginationé in cor dere.Quælo,num oua non ſunt corpus feiunctum ?
pus alterius . Ná imaginatio operatur dumtaxat in Vides tamen imaginationis efficacitatem in illud .
ſemen prolificum , quod pars imaginantis fuit, & Prætereà , cùm imaginatio accenderit calcrem in
ideo ſemini animaimaginátis non quidem actu tar corpore imaginantis ;cur contiguum ei corpus ne
lem forma imprimit(v.g.coloré cutis vel criſpitu quear etiam calefieri? Non tango illam quæſtio
dinem capillorum ) cuius actu ſemen capax nó eſt; nem an ſolius imaginationis tanta vis fit in hac fie

-
ſed virtutem quandã & ex generante deferendi & B militudinis efficacitate , vt plerique à Fernelio lib .
conferendi in færum qué format, ea quæ generáci 7. phyfiolog.opinantur,an verò partem fibimotus
ſecundú animam inſunt,vt in corpore generato in ſeminis & vis formatrix vindicent, vt docer Andr.
cipiat eſſe corporaliter, quod in animâ generantis Laurétius li.8.hiſt.Anato.7.20.eu legerepoteſtis .
erat ſpiritualiter.lege eundem Valefium ,cuiusferien Egomanum tollo de tabula:monco tantùm ,vel
tiam cõiunxi cum explicatione Thoſtati g.10.ind.c.30 . moueo potiùs dubium .
Gen.Sed an fufficiat ad hoc imaginatio foliusma B.Auguftinus narrat quendam , quandocunque ei
ris? videtur velle Plinius lib.7.c. 12.dum vtriusli placebat,ad imitatas quafi lamētantis cuiuflibet homs
bet cogitationem memorat , & fortè Marſilius Fi nis voces,ila ſe auferre à ſenſibus, iacere folıtū mor
cinus ſupra ,dum promiſcuè parentum meminit, ino fimillimum , vr non folum vellicăres arquepungen
& Calpurnius verſibus ante laudatis ? putarim ta lesnon fenuret ;ſed aliquando etiam ignevreretur ad
men eos id noluiſſe , ſed requirere vtriuſque con moto,fine vllo dolorisfenfu nifi poftea ex vulnere . Hūc
curſum ;nonmaris dumtaxat; quian ſoluslufficiat, porro non contiendo,ſed non fentiendo non nouiſe cor
problematicum ,quia incertum eſt quid ,& quantú pus ſuum probat;quod tanquam in defun&to ,nullus in
conferat ſemé virile aur foemineum ad fætus ma neniebatur anbelilus:hominum tamen voces,fi clariùs
С
teriam atque conformationem . Si fæmina ſemen loquerentur,tanquam delonginquo inandiffe fe poftea
non emittit , vt voluit Ariftoteles in lib . 1. 2. de referebat,lib.14.deCiuit.Dei, ca. 2 3. Hocvir eru
general animal.aut ſi formam viuentitribuit folus ditus factum vulc, quia per vehementem imagina
pater , vtnonnullis viſum ; aut fi ad generationem tionem ille ſeipſum abftraxerit à ſenſu rerum præ
vtriuſque femen pro materia & forma ſimulac ſentium.Cogica (lector)an nó fit verifimiliùshunc
currat, quod medicorum præcipuis placuit:proba magú fuifle , & ope dæmonis ex pacto in exſtaſim
bile eft ,patris imaginationem fufficere : fi verò pa fic abripi cófueuille. Nam huiulmodi effectus o
ter folum ad formam conferat,mater ad formam mné imaginationis vim clarè ſuperat,cùm exſtalis
conferat æquè , & ſolamateriam ſuppediret;pro à voluntate humana non dependeat, ve ſuo loco
babilius foret , non ſufficere . Quicquid eſt, illud oftendetur.Pergamus ad aliam quæſtioncm .
conftat ex imaginatione tempore conceptus ,non
ſatis efficacem elle conclufionis noftræ probatio QV ÆSTIO I V.
nem . Magis vrger imaginatio , quæ poſt conce An ſolocontałtu , viſu, voce, afflatu, ofculo, velnudi
prionem fuccedit. Nam videmus prolem etiam D lintei applicatione vulnera demorbi ſanari,
iam formatain in vrero maternæ imaginationis
alia mira huiuſmodi perfici natura
diſpendia fentire, vt in prægnantibus accidit quo
liter pofſini ?
Com- tidiê. Legi V Vitebergæ ciuem cadauerofà facie
ét.in ca. natum : eo quòd mater vrerum ferens obuio ca Votquot aſſeruere , commune hoc ponunt
-1.30 . dauere fubitò fuiſſet pauefacta : lfenaci, pudicam
& formoſam matronam : ſcribunt peperille gli arteriam ex corde promanare , & per vilum alpi
rem ; quia ex vicinis aliquis gliri nolam appenderat, cientis,vel per os loquentis , ve!perporostágencis
ad cuius fonitum reliqui fugarentur: us occurritmulte erumpere; & ,viſi ,audientis,vel tactile arteriis infi
ri grauida , qua ignara res , fubiro occurſu e afpectu nuare, indéque cor petere,& eò efficaciùspenetra
gliris,ita eftconterrita , vt fætus in vtero degeneraret re;quo fpiritus vehementiori voluntate videntis,
in formam beſtiole.Nicolao 3.PontificeRomęquo loquentis,aut tangentis fuerint emiſli .
dam in palatio mulier infantem vrlo fimilem pe Prima conclufio , vis ifta voci non eft tribuenda .
perit,eò quod (mediciiudicarunt) ibidem variis in probatur,quia vox in audienté nihil poteft operari
locis vrlidepicti cernebantur.Paderbornæ mulier nili per accidés,ratione lonivel ſignificationis ver

hæretiea ante annos ſexdecim plusminùs (resibi Eborum , alterans audienté, câ quam adfert lætitiâ,
tum nora ) peperit filium modo Ecclefiafticorum rimore,mærore,& c,vt optimè Vairusdocuit ". a d.lib.2.c.
palliatum & pileatum ; quæ ex vehementi odio in Non obſtat quod adferunt, mirabiles effectus 11. Item
Papiſtas,vt vocant,obuiis ſemper maledicebat.Sed malis carminibus Magos operari, v. g. inſuſurratis Condron
hoc fortè diuinæ vltionis fuit.Quid aliunde exem quibuſdam verbis in aurem tauri,bellua proſterni desmorb
pla peto ?maternú ,patern úmq; genus ſuggerit.F uit vtmortuam ;curſus aliis,eam in pedes erigi.Pacen - vençti.c.s .
in materno genere Antuerpiæ , quæ vteruin geſtás , tum quoque execrationes vix vnquam irritas
ſimiam in deliciis habebat ;vnica ei nata filia,multa cadere : Non inquam hæc obſtant , quia illa de
fimiorum retinuit ,nam & puellula latitare, & ge tauro ac fimilia fiunt à dæmone , vi pacti. Exe
ſticulari,& ſimilia nó pauca.Ex paterno,Lud.Del crationum verò effectus ;firepentinus; oriri po
rio ,Vir honoribus clarus, ob fidelem Reginauata teſt ex vehementi alteratione verecundiæ ,timoris ,
operam , à perduellibus Bruxellæ captus in pleno criſtitiæ : fi verò lentus fit & tardus, non id pulan
dum ſo
LIBRI I. CAP. III. Q. IV. II

dum ſono verborum perfici, ſed Deum punire iu- 1 A retulerım ad occultam aliquain fimilitudinem ac
ſto iudicio liberorum nequitiam , & impietatem . ſympathiam morbi & auiculæ ,non ad eius viſio
Hûcego retulerim illud V Veſtphalæ mulieris ,quę nem ,hæc tantùm occafio eft alterationis , quæ rem
diris & deuorionibus filium reddidit immobilem ; perficit .
lib.4. de quod ad dæmonis operationem alij retulere. Męrim lupi quia priores viderant, vocis ei fa
Nat.dæm . Secunda concluſio,nec etiam viſo fola , vel cum cultatem eripuerunt?Milſas fac,bone vir, nugas
imaginationenuda,ad hoc farisefficax eft. poëtarum de Maëri. quin potiùs D. Ambrofium
Hoc defaſcinatione probát Vairus i.2.c.9. Ana laudas , ita ſcribentem ; Lupiſi quem priores homi
nias d.l.4.Cõdronchusd.l.2.c.2.Bokelius li.de pbileris nem viderint : vocem ei quadam natura vi videntur
6.1.Andr. Laurent.lib.10 . hift anatom.q.z.led de fa eripere :fiautem cos homoprius viderit,exagitarime
nitate & ſimilibus effectibus par ratio eſt. morantur. lib . 7. in Luc.c. 10. hoc ridiculum di
Supponunt contrariæ ſententiæ auctores , ocu cit Andr.Laurét.de lupo, & lo..Brodæus li.7.mi
lum aliquid emittendo cernere , cum Platoni ( cel.c.7.fcribit eos,qui rationem huius rei quærút,
cis. Sed quomodo iampridem exhauſtinon ſunt planè delipere:fed ipfe non fatis fapiebat , confun
viſiui radij iſi aut quæ hæc vis ſuppeditatrix nouę 1 dic enim lupum vilum cum vidence . Lupoyiſo in
ſempermateriæ ? verior longè ac receptior eſt ſen terdum homo obmuteſcit , ſed viſo qui priùs ho
tentia Peripateticorum & Theologorum ,de qua miné viderat:hoc tátùm vult Theocritus.Cur por
lege Laurent. d.q.2 . viſionem fieri introlulceptio ro lupusvisú præueniensvidendo raucediné adfe
ne ſpeciei obiectum repræſentantis : poteſtatem rat,núc causa cape.The.Catiprarefis,hoc vult fe
que videndi,potentiam eſſe paſſiuam ,quæ alterari, ri,quia lupus radiis oculorú ſuorú immiſſis homi
non alterare queat. Vifio quoqueactio immanens ni, cius fpiritus viſuos in inſtanti deſiccet:üşare
eſt ; quâ finitâ nihil in obiecto fupereft , vtpote cui ractis arteriæ deſiccentur , & lic inſtrumento vo
nihilacceſlit :vel in illud tranfiuit, S :int hæc ve cis obligatiùs impedito hominem rauceſcere lib.2.
riſfima ,multa tamen primâ ſpecie videnturrepu de apib.cap.57.p.39.. Verùm hoc de radiis non ad
gnare. Amor ex mutuo aſpectu,lippitudo,anicula mitto , Ideò malim cum aliis dicere , id accidiffe ,
1

rum faſcinatio , fpeculorum vitiatio, galgali , lupi, quod qui in feram improuisá incidunt, ob mican
ſtruthiocameli, gallinacei,& reguli per viſum effi res eius oculos & aſpectú formidabilem ,metuunt
cacia; quæ nunc breuiter remouenda . с vehementius: mor repentinus fanguincm ad cor
Viſus , amoris initij. & incrementi , dumtaxat fugat, & frigusceteris membri; inducit , & ſubitá
eſt occafio quædam : nam principio viſę formæ fi totius corporis alterationé:bin : raucedo & vocis
mulachrum viſusoffert imaginationi: quod fimu mpedimenta. Nec vana videtur ratio venatorú né
lacrum phantaſia voluens ac reuoluens , cauſa eſt, pelupum ;ſiprior nominem videat , ſe ad vindicta
cur homo iſtud obiectü iudicet dignius eſſe, quod recolligere , & fic noxiú quenda illi,nec clanzare
ametur & expetatur , rebus cæteris. Sic incipit queat , vaporem quaſı inſuflare; quicùm venena
quis amare :moxamor præſentiâ reiamatæ fouie tus ſit poteſt raucedinem adferre : cùm verò ſe ab
cưr & glifcit:nó quòd obiectúexternisoculisvideat: homine iam deprehenſum videt , ac viſum fuiſſe,
( nam & abſentes magis amore cruciantur ) ſed metuere & fugâ meditátem dehoc vapore emit
quod affiduè de illo cogitet , illudque plus quàm tédo non
cogitare. lul. Schaliger hocde lupo to
par eſtæſtimet, & libimer imaginando fomenta tum falſum contendit.
& faces præbeat ardori. Etcnim fi non intrinſe Nec ſtruthiocamelus,nec tardigrada & domi
cum malum foret, & ab externâ penderet viſione; porta teſtudo afpectu pullos ouis excludunt : in a
cur , cùm plures fimul eandem videant; & ab eâ renis enim ea relinquunt, & afpiciunt,folùm vt ar
dé videantur,vnusiſte deperit,contemnuntcæreri: ceant'nocitura:poftea benignamater tellus ea ca
Lippitudo , & à menſtruatæ viſu (peculis inu lorematurat; ficut & lacertis accidit.
dAnanias
ſtæ maculæ , non ab ipsâ viſione & oculi organo Ferarum rex Gallinaceimetuit aſpectum re ve d.lib.4.
manant; ſed vel ab halitu infe& o per os ac nares Drâ , nec fucus eſt dæmonum (vt quidam ſcripſita ):
erumpente,velex concauitatibus oculo vicinis , & fed metuit ex quadam arcanâ antipathiâ.Sic enim
fuffulionimixtis ſpiritibus contagioſis. Ad oculum videas buffone hiante , quaſi coactam ,miro cum
enim eſt foramen , cui indita pupilla , ex qua per ciulatu muſtelam ſe ori deuorandam inſerere .
neruum opticum viſio procedit , actio fanè inno De reguli ſeu baſiliſci intuitu notior narratio
xia . Eft etiam foramen cerebri aliud , vnde neruus eft quàm verior. Si reperitur hoc animal, volunt
motiuus , de ſecundo neruorum coniugio natus, Nicand.in Theriac.Dioſcorid.lib.6 . Plinius lib.8. So
prodit,perhoc foramé cerebrum fundit lacrymas, bin.c.30 . Schalig.exerc.24 .Mercurial.lib.i.de venenis
lippitudinem , & alios prauos humores ac ſpiritus, cap.21.violento halitu ac virulento vicinum inficit
& inde per exteriores oculi partes , & orbis ipſius aëré,iſte necat accedentes.Sic Andr.Lauren.d,g.11.
circumferentiam ,inter palpebras & tunicam can Quod addunt ſi ſe in aquâ purà & limpidâ con
didam ,huiuſinodi fluores ſtillant.
{piciat,ipſummer emori: dicam verbulo ,non cre
Trux aſpectus vetularum ,deformiluo ſquallo do.Nam li ſpiritusiſti ex eius oculis exirent , ipſi
re ac tetritudine, poteft infantulos perterrefacere. videnti forent connaturales , quare nec interime
timor poftea concitás humoresfacit,vt citiùsmor- Erent: fin connaturales non fint priùs in oculis in
bi erumpant , ad quos tenellum corpuſculum iam cluſi, debuerant nocuiffe:ab aquâ verò cos infici
crat diſpoſitum ac præparatum . Sic Tiberius non & venenariridiculum .
oculorum radiis,led afpectu horrido militem ter Adiiciá his Vairiargumentis, vnú quod mihi vi
rore quali attonitum reddidit . detur difficilius. NoruntHiſpaniæ genus hominú,
Galgalum ,ſeu rupiculam ,ſeu hianticillam , a quod vocát Z A HVRIS,nos Lyncos poſſumus nú
uem fcribunt Plmarchus lib. 5. Sympoſiac c.7 . do cupare,cùm Madriti Anno clá.lo.Lxxy.verſarer,
Heliodoras li.z.Hift. £ ibiop . fi oculos in ictericum calisibi puer viſebatur.Ferút hoſce videre,quç ad
defigat , fibi morbum , ægro ſanitatem adferre. dita in penitis terræ viſceribus,venas aquarú & me
quod ſi verum , de quo meritò Vairus dubitar; callorú theſauros & ſub ſarcophagis fica cadauera ,
res rece
DISQVISÍTIONVM MAGICARVM

es receptiſſima & celeberrima eſt: & fieri pofle cé ,Atiùs illa liſtendiconficta fuit; ſed quia DD . Bali bou
uerút, nó Pindarus, Tzetzes & alij poëta'modò ; lius & Ambroſ.in Hexam.meminêre :pores confu
cd & philorophi*:quorủ nónullivim hạc humori gere ad occultam aliquam qualitatem huiusbe
nelancholico , & natorum inde fpirituum vehe ſtiolæ ,quæ vim habeat fiftendimotûs. Lege ſi lu
nentiæ afcribant:Melior hçc ratio foret, fi tantùm bet Conimbricenſes noftros in libr. 7. Phyſic. 2 .
utarent ſe videre non viſa: nunc cun viſis veritas 9.1. 4.6 .
eſpódeat,inanis eſt.quid ſentirem , aliàs explicui ', Tertiò iſta fides aliam vniſonam cogit tinnire.
nec muto ſententiam :venas aquæ nouerunt,exva Reſp. cùm æqualiter ytraque ſir extenla , nec ad
oribus manè & veſperi locisillis expiratis. Venas modùm procul ab inuicem remotæ fint, recipiunt
nerallorum cognoſcunt,ex herbæ quodam gene eandemn aëris criſpati reuerberationem ,
e illic naſci ſolito . Theſauros & cadauera (dicunt Quartò Magneti ferrum affricatum , poteft a
:nim ,quæ & qualia) putarim à dæmonibus often liud ferrum attrahere. Taurum furentem fi ficui
11 & indicari.Poteft acies oculorum , quando nul alliges,ſtatim inanſueſcer. Refp.vtrumque fieri pof
um denlum corpus interiicitur, diffuſiſſimaſpacia ſe occulâ quadam ſympathiâ atque contenu
ranſmittere : fed medium iſtud ſarcophagorum qualitatum.Demagnetemultis noſtriConimbric.
ut telluris , cam denſum , folidum , & opacum ; Bd.q.1.2.3.eos adi.De tauro non ego credulus, nec
d vel omnino expers, vel parùm capax eſt illumi qui velim periculum facere, ſcio tamen ad cauſam
lationis & pelluciditatis ; quæ ad videndum ne phyſicam referrià Glycâ;quod ficus inter arberes
effaria.Accedit,quòd hanc iſti facultatem viden lucci pleniſſimalit : quamobrem halicum ex ſe ca
li ſolent ad certosdies reſtringere , feriam tertiam lidum ,aërem ſecantem , penetrabilémque emitte
& fextam , quod latentis pacti indicium . Quin re;qui tauri alligati ferociam domet , & appenía
tiam rubedo oculorum , quæ in Zahurismaxima rum carnes auium mollefaciat.
onſpicitur,plusnoceat quam iuuet acuinen ocu Quintò . Cùm puellâ napello educatâ, ſi Ale
orum . xander Macedo conſueflet; lethalis ei, iudice Ari
Concluſio tertia , Negue conta&tus folm per fe ad ſtotele ,contactus fuiſſet. Refp .non contactu ſolo ,
ſed ſudoris & halitûs commixti contagione, hanc
ac eft idoneus fatis.]De faſcinatione probant ai
us & Condronchus,ſed argumenta id æquè con eum peſtem fuifle hauſurum . Sed contagio nihil
incunt de cæteris mirandis effectibus. habet mirum ,neque inſolitum .
Sextò . Cadauer coram occiſore , propter præ
Primò , Tactus, quatenus tactus , homini datys
uit ad propriæ vitæ conferuationem ,nec vim ha cedentem contactum , fanguinem ſolet fundere .
et aliam ,nifi tangendi.Si verò vim aliquam habet CRp. Varias reddicaulas. quidam miraculo tri
luiuſmodimira perpetrandi,vis illa fit oportet ſa buunt; quidam calui , quo factum fit aliquando ,vt
ataris naturâ luâ,vel noxia. Siſalutaris ; ſuo priùs cadauer tum cruorem mittcret, cum præfens erat
orpori ſalutem adferret:fi noxia ,priùsnecaret eú reus homicidij.recenſui alio loco multashacde re h Comen.
ui inelt : horum tamen nihil cernimus continge ſententias , & auctores laudaui" : neque adhuc in Octa
e. Deinde in omnes æqualiter ageret: quos tan dum video,quid folidius adferatur illâ antipathiâ , uiam Se
vehementiodio occiſ in occiſorem ;quod qua nec æ ver.
eret : lanarétque vellæderet etiam quos nollet . ex
litatem latentem , & arcanam impreſlerit corpori, 127.
Nullis denique foret opus aliis obſeruationibus ac
itibus.quæ cuncta videmus aliter ſe habere. cum cadauere permanentem : & huc referendum
illud Lucretij.
Scio farragines multiplices experimentorum
ontra ſententiam noftram adferri: fed paruiſunt Idque petit corpusmens unde eft faucia amore.
nomenti, Namque homines plerungae caduniin vulnus, &
Primò tradunt torpedinem ſariſsâ ictá tenentis illam
nanum corpúſque torum torpefacere:hyenæ vm Emicat in partem fanguis,unde icimur i&tu .
râ canes obmutefcere:ſerpentem quernis conta- D Et fi cominas ejt,hoftem ruber occupar horror,
Vt lit viuiamantis , & mortui hoſtis compara
tam frondibus emori : eandem ibidis penna liſti:
tio . Sic Leonius lib . 2.de occal,natur,mirar.cap. 7 .
iperam arundinis vel faginæ virgulæ percuſſione
bftupefcere: veſpertiliones foliis platani abigi,e Langiusepift.40. Pictorius Dialogo 9. Gemmalib.i .
yngium capræ ſuintum ore , greges totos liftere: de characteriſm.cap.6 .
æteras pennasaquilæ pennismixtas, contactu ab Septimò obiiciuntur varia curationum genera
umi: lepore marino vilo veltacto,necari nonnul mirè frequentia . Inprimis praxis quotidianamili
ps : lupinas fides fi iungas agninis, iſtas diſfilire. tum ,quiſolo affatu,oſculo ,autnudi linthei appo
lefpondeo hæc cuncta ratione antipathiæ naturalis licione fanant: etiam atrociſſima vulnera ; quam
uenire, & occultarum qualitatum diffuſione no vocantartem S. Anſelmi. item genus illud Saluia
iâ his aliis.nec valet conſequentia , ſiindead ho torum ,vt vocant in Hifpaniâ ,velGentilium S. Ca.
uinis contactum quo tangit alium hoininem ar sharina,ant S.Pauli, vtnuncupant in Italiâ , vel fe
umenteris. nam homo homini ſpecie fimilis eſt, ria v 1.parafceues filiorum vtnominant Belgæ , qui
ec naturalis antipathia in eâdem fpecie locum omnes dono fanitatis in variis morbisſe præditos
aber:in illa ſpecie differuntab iis , quibus nocent. E gloriantur.luuat eos auctoritas Pomponatij lib.de
Secundò illud Lucani de Echineide ſeu remo . Incantationib.c.z.quireſpódet , ficut in herbis,lapi
i,vrgent: dibus & animantibus inueniuntur hæ virtutes fa
Puppimretinens auro tendente rudentes nandi:fic nihil repugnare , quin & in totâ humana
In medys echineis aquis. fpecie ſimiles .vires inueniantur , vt in vno ho
Refpondeo , id cùm lemel aut bis tantùm accide mine ſit virtus talis lapidis , in alio talis plantæ .
t,ſi accidit, caſu ex aliâ quapiam causâ accidiſſe . Quod ergo planta hæc vel lapis ille poflit , idem
cquid poſttot centurias annorum ,tam frequenti hominem etiam hunc & illum naturæ vi effectu
Luigatione , cauſæ , vt nihil huiuſinodi audiatur? rum .] Implicatior hæcres eſt,quàm vt vna propo
rtè nonmortua ſpecies; Vidi vnam apud lacob . ſitione queat enodari .Quare dico primò , Donam
ateau Tornacenſem ,habent & alii alias. vis po conferenda ſanitatis fiue curationis, eje donum fuper
naturale
LIBRI I. CA P. III. Q. IV . 13

k 1.Cor.r. naturale, & gratiam gratis à Deodalam .] hoc certa A octauum ,ſed nondum (chilinaticum ,nondum hæ
ver.9 . fide tenendum , ex D.Paulli verbis k ;alij quidem reticum :nam Hiſtoriam ante ſcripſerat. Quid fi Po
per fpiritum datur fermo ſapientia ;aly autem fermo lydoro dicam ,me credere, fi ipli Henricus 8.pro
ſcienria ,ſecundum eundem ſpiriinm ;alteri fides in eo mendaciſſimo ſcriprore eum non habuit ; fi non
dem fpirčew;aly gratia ſanitarum in uno ſpiritu ;alijo idem Cambdenius , & quotquot rerum Angelica
perario virtutü ,alij prophetia ;aly diſcretio ſpiriruñ.] rum bene periti,iudicant ?Res tanta vnico teſte nó
Tale curationis donum ; fed à febribus tantùm fa poteſt probari. Tookerus autem idem donum có
nandi,habere putantur in Flandria , quotquot nati cendit non fimpliciter concellum Elizabethæ , ſed
ſunt ipfo die Parafceues; & quotquotnullo fæni multò excellentiùs, quia ſanctior Eduardo. Non
neo fætu intercedente feptimimaſculi legitimo mirere : nam & Apoftolis, & Sanctis omnibus, &
thoro ſunt nati: quod nequit ad naturalem cau ipli Sancto Sanctorum præfert eo libello in Præ
ſam reduci. quare prodigioſa eſt curatio , & , fi ni fat. & c . 3.4 . non ſemel.Demum quo pacto probat
hil ſuperſtitionis accedat, reducenda ad hanc pri hoc Reginalemiraculum ?Primùm pag.90. per fi
mam concluſionem .Nó enim abſimile vero eft,ob B Etitium quoddam ſuum colloquium cú Pontificus
diei honorem & myfterij ſanctitatem ,& honorem quibuſdam , quorum nec nomina,nec colloquiilo
coniugij, hoc Deum conceſſiſſe. Nec etiam potuit cum aut tempus addit; ne deprehendatur.curnon
niſivirtute diuina fieri, quod referturReges An finxiſti, Sanderum , Campianum , Alanum , Staple
gliæ olim quoſdam annulosbenedixiſſe veiles ner tonum gloriosèdehis triumphares.Nuncrefpon
uorum contractioni & ſpaſmo,aç morbo comitia deo efle quendam , quide quodam , cuidain nihil
li:eoſdem etiam contactu ſtrumoſos ſanare folitos, credit . vis ſcire ? ego,tibi, de toto hoc colloquio .
& vtrumque conceſſum D.Eduardi Regismeri Summa colloquii ,le illos cóuiciſle ,bullas excom
municationis in Henricum Vill. à Clemente VII.
tis,ſcribitPolydorus Virgilius lib. 8. Hiftor. Angl.
fol.140. Nefcio an eodem referendum illud Petri & à Paullo 3. & in Elizabetham à Pio V. latx, im
Blefenfis Archidiaconi Bathonienſis ; cuius opera pias fuiſſe ; quiaReginæ Elizabethæ chariſma fa
ſtudio loannis Buſæi noſtri partim de nouo , par nationisintegrum remanſiſſe poſſit oſtendere.quo
cim correctiùs edita anno ſuperiore ; ſcribit Bleſ . audito , illos quali animis conlternatos ſubitò con
Fateor quidem ( ait ) quod ſancium eft Domino -Regi ticuiſſe , opinor impudentiam tantam admirantes;
aſſistere :fanētus enim áo Chriftus Domini eft,nec in vel metu delationis negare non audentes .Sed quo
vacuum accepit unctionis regia facramentum ; cuius pacto probat ? primum ſe à teſte fide digno inaudi
efficacia ſimeſcitur,aut in dubsum venit; fidem eiusple uiſſe quendam Romanenfium fidei, in via fibroc
niſſimam faciet defeEtus inguinaria peftis, & curatio currifle probè Londinum qui faceretur , ie itruma
Scrophularum . ) tantùm ille epift. 150.ad clericos aule Reginæ contactu liberatum . Quafi verò ilie vni
Regie. Prodiit ante annos duos liber benè proli cus teftis ; nec nominatus , nec iuratus,nec tempo
xus cuiuſdam Guilh. Tookeri, cui titulus Chariſ ris, nec circumſtantiarum cæterarum memor luf
mafue donum fanationis , quo conaturdocere hoc ficiat ad conuincendum . His addit poftea teftesa
chariſmate ſanandæ ſtrumæ præditam , quæ hodie lios alio curatos tempore quos nominat omnino
regnat in Angliâ Elizabetham ; accepilibrum dono quatuor , duos maſculos & femellas totidem : vt
Illuftris Viri MarciVelferi Patricij & Conſularis ſint duo paria. Ethi ſuntmulta millia, quos ait ſa
Auguſtani, quiquâ eſt eruditione & humanitate , naffe, & velle ac polje infinitiorem numerum . Probat
noluitmebeneficentiæ ſuæ expertem eſſe.Eo in lis ctiam à cæremoniarum ſanctitate ; quæ mihi lul
bro mihimultum adulationis, & fuci,parum ſince- D pectæ , quia video medicos priùs emplaſtra appli
ritatis & veritatis viſum ineffe ; nec fidem mereri. care; & eas longè diuerſas efle,ab iis quibus vlum
In primis vult hocdonum Regibus Anglię ab iplo fuifle , D.Eduardum , ex Eilrhedo Tookerus non
vſque Lucio competiiffe: nec quidqua affert ad id ignorat. Tertia probatio deducitur, ex co quòd
probandum . nec fieri id poteſt. Nam poſt Lucium Regina nec omnibus , nec ſemper , ſed aliquibus
multiReges non Chriſtianifuêre; quos ille vnctos aliquando hanc gratiam , & grauarè (oler imperti
non dicet opinor, deſiic ergò penes illos chariſma ri (pag.105.6 106 , ) item quòd pars magna homi
& interruptum fuit. Etcurmeritis D. Eduardide num curata iſtius gratiæ beneficio , quafi relabitur
mit, quòd tribuunt cæteri? an ve Franciæ Regibus in priſtinú morbiftatum (d.p.106. ) quod potiùs eſt
antiquioris priuilegij ſplendorem eripiat?an vr do indicio,non eſſehoc chariſma à Deo ; cuius perfe
ceat(quod impudenter aſſerit pag. 84. ) Reges Fran cta ſunt opera & fanationes; cótra, quæ opemalo
ciæ per quandam propaginem ab Angliæ Regibus rum ſpirituum fiunt , nec planè fanant,nec per
accepiſſe? & vide,vt prober.quia Francorú ferè to petuò liberant. Necad rem facit, quod ex Chry
tæ prouinciæ iuriſdictioni Regú Angliæ fubiicie foftomo ſubdit :nam id ad principium ſana
bantur.bellá rationé & digná à Francis elucidari, tionis pertinet , non ad recidiuam morbi : de
quod nó diffido facturos:niſi inepto huic ardelioni qua nunc loquimur. Probat etiam quia qui
reſpondere dedignentur, Nec illud quidem pro E dam Iudocus Hundius eam curationem pictam
bat,vtnecPolydorus,liceraſſerar idem ſucceſſori in lucem dedit . cur non addidit epigramma a
bus Eduardi collatú , quòd Eduardo:de quo quis liquod ? Nam pi&toribis atque poetis , quidlibet au
nó immeritò dubitet. ná nec in bullâ canonizatio dendi femper fuit equa poteftas. Nec plura ha
nis D.Eduardi,nec in vita eius cóſcripta ab Eilrhe bec probandi genera : poftea cap.9 . ſoluere co
do Rhiualléſi amplius habetur, quàm D.Eduardú natur obiectiones aduerfariorum ; quas ita pro
quádāmulieré ſtrumoſam perſanaſſe ; nec vnú ver ponit , vt appareat eum Puritanos & cæterosme
bú additú de ſucceſſorúchariſmate,vtnec à Taga rè Caluiniſtas planè habere diſſentientes , & in
tio ,qué ipfe etiã adducit , & vtriúſq; verba adſcri ficiantes ac damnantes totam hanc ſcrophulanam
bit; ve in manifeſto mendacio deprehendatur.So ſtropham . fi nec fratres eius Euangelici cre
lum
ergo illi de Eduardo probarunt.Addo ex Ble dunt : fruſtrà petat , me Catholicum ſibi cre
ſenſi Héricú II.dequo loquebatur:Polydorus ad dere ; qui iplum & fraterculos illos omnes pro
dit lui temporis Henricum VII. & Henricum fortè hæreticis habeo : & ex ipfiusmet opere poflum
B effica
14 DISQUIS MAGICA
ITIONVM RVM

efficaciter Catholicis (ná Caluinianos aut Calui- | A | Franciæ Reges in hoc genere ad fidci Apottoli
nopapiſtas nihilmoror)perſuadere,no temerè cre cæ Romanæ confirmationé operaſécur? li fas cre.
dendum libro Tookeriano . Argumentahæcfunt. derc , ergo iam conccdis in probationem fallit fi
Miracula propria funt Ecclefiæ Catholicæ , & nul deil lic enim profiteris ) vera miracula patrari pof
lidantur qui lit extra Eccleſiam Catholicam ( hoc ſe,quod negalti, & elt faliſfimum , Siyero dicis id
probar.c. 5. ) Sed Elizabetha eſt extra Eccleliam tibifas non efle ;nec nobis Catholicis fas erit cre
Catholicam , ergo Elizabethæ non dantur,mira dere , quæ facit Elizabetha ad confirmationem fi
cula.Minorem probo.quia Eccleſia Romana,ſola dei lux , Deiope fieri, autvera eflc miracula : fed
eſt Catholica . Elizabetha, ve ſchiſmatica ,eit extra ea cogimur dicere,vel ficticia ,ſi non verè ægri;vel
Eccleſiam Romanam . ergo Elizabetha eſt extra fieri phyſica aliqua vieinplaſtrorum , aut aliorum
Eccleſiam Catholicam . Maiorprobatur , quia Ec. adhibitorum ; vel ex pacto tacito vel expreſlo cum
cleſia Catholica eadem eſt, quæ yniuerſalis.Roma dæmone ; à quo nec hæreticorum genius,nec aliæ
na ſola eſt vniuerſalis, ergo lola eſt Catholica, ſo quædam circumftantiæ multum abludunt. Tu
lam efle vniuerfalem ; docent omnia Hiſtoriarum Tookere videris , quid mehorum omnium ma
monumenta:certè veſtra Anglicana,cuius caput eft B lis credere:nam tibicredere, in iis quæ afferis,non
Elizabetha.mediam inſulam non egreditur.Secun dum decreuin inihineque conftitutum . Neque
do,Non poflunt miracula fieri,ad confirmationem cu cures ſuadeo , quid ego dehac re credain ;per
fallæ fidei: ( non ſemel hoc dicis , & verè dicis. ) Sed ge potiùsDominam tuam palpare,& ſcribere,vn .
fides quam profitetur Elizabetha eſt falla fides: er de caput vnctius queas rcferre. De Franciæ re
go ad confirmationem fidei, quam profitetur Eli gibus ; quorum adhuc nullusapertè hæreſim pro .
zabetha, non poſſunt fierimiracula.Minorem ne feffus fuit ; resnon Annalium modò,fed & medi
gabis; probabo ,quando articulos fidci Elizabethi corum publicis libris, vt Guidonis in Chirurg .ma
næ mihi propoſueris.interea quia Catholicos allo gne tracta. 2. doĉtri, 2.6.5. & loan . Tagawijlıb .
quor, quibus certum cſt Elizabethamn elle Saçra 1. inftituison . chirurgicar . & quotidiana certaque
mentariam , & proindehæreticain , argumentú eſt experientia eſt conteſtata ; hoc illis beneficium
prorsùs apodicticum . Nec potes retorquere,dicé quondam conceſſum fuiſſe ,vt contactu ftrumas
do non faceretmiracula , nifi vera eius fides foret; (eu ſcrofulas fanarent. Si vis ea naturalis fuiſice ,
ſed facit, ergo vera eſt cjus fides.nam allumis pro non per traducem hæreditariam regni tranfiuif
explorato ,id de quo difceptamus:cgo verò præ- c {ec in Regem ſolum , excluſis cæteris fratribus;
miſlis nitor,quæ Catholicis funt fidei,hoc eſt cer quorum fæpè temperies , & complexio patri fi
tiſſimæ. Tertio in Ecclefia Catholicâ femper efful milior, quàm Regis ipſius. Conditio quoque ſce
fillechariſma ſanitatis , probas toto ca. 4e< D.Ire ptri ſeu coronæ , cui comes illa facultasmedia, ni
næo, D. Auguſtino,D.Nyſreno,D.Gregorio Ma hil tale poteratnaturaliter largiri. Quod verò Hie
gno, & aliis, dereliquiis D.Stephani, deGregorio ron .Cardanuslib.contradiction.mcdicar.fcripfit
Thaumaturgo,Hilarione,& aliis Sanctis,vſque ad RegesFrancorum ex longo elu aromatú hácviin
noſtra fermetempora .Vndeargumentor:Horum habere, ridiculum ,vanum , & dignum eft fcutica
fait vera Ecclefia :nos Papiltæ lumus in eadem in loan.Brodaj lib . 8.mitcellan . cap . 10. De Pyrrhi
qua ipſi fuêre.ergo nos {uinus in verâ Ecclefia :vos Regis digito,contactu morbos lanante; iure opti
in alia eſtis , quàm nos : ergo vos non eſtis in vera mo Anton , Mirandulanus cenſuit hoc mendaciis
Ecclelia. Vnde fequitur verum & inuictum eſſe incredibilibusadnumerandum ;vel,yt puto ,damo
primum argumentum noſtrum . Illorum Patrú ve nicis potiùs.Nihilominus,
ram Eccleſia fuiſſe,cu ipfe fateris; quia fateris , per Dico 2. negandum .non eft aliquando nonnullos in
hæcmiracula illorum probari miraculorum cócia D uentos ó inueniri, qui folo contactu ſanans,hæc con
nuam efficientiam ,Negas non in eadem cum illis clulio probatur legédis ſanctorum paffim , & quo
Ecclelia elle ? probo. illiRomanum Pontificé,pro tidiana experiétia. Ethæ fanitates conferuntur in
capite Ecclefiæ viſibili agnouerunt, yt & nos ;illi terdum , dumtaxat ad certum tempus , vclegimus
crediderüt,quicquid nos credimus purgatorium , de S.Beniamin apud Sozomen.lib.6 .& Nicephor .
feptem Sacramenta , præ ſentiam corporis Domi lib . 1 1. & fcimus B.Petronillam à S.Petro,ſpiritua
nici in Euchariſtia,orandum pro defunctis, & c quę li eius parente , ad breue tempus ſanatam fuifle;
vos negatis, nosprofitemur;nec nos quicquá cre & quod narrat Mich .Medina ' de puero quodam 1d.li.2.c.77
dimus , quod illi non crediderunt: vos autem nec Salmanticenfi . interdum ad totam vitam non re
vnum illorum , quos nominaſti,miraculorum ve deunte morbo. Ad tempus quidem id contingit,
coruin patratorenn ,laudare poteſtis, quo cum in quando lanans id à Deo impetrauit certam ob
fidei catholicæ articulis per omnia conueniatis,aut caulam ,maiúſquebonum fanati, v. g .ne fanitate
à quo nos in vllo diffentiamus. Ergo non vos , led is abucatur ,aut ad maius mericum patientiæ ; a
nos,in ipſorum Eccleſia ,hoc eſt vera,ſumus. Ergo lioqui ordinariè curationes miraculolæ perfecta
præterea fatearis oportet,vel illorum miracula nó effe conſueuerunt. Sanatio verò naturalis fit ad
fuiffe vera miracula,vel Reginæ veftræ ; quæ alte tempus , quando, ſubſecuta in melius immutatio ,
rius fideieſt , quàm illi fuêre ; vera miracula non proficiſcitur ex ſola vi imaginatriceægri,vt de pue
elle. ro illo cenſuit idem Medina. Eſt in Hiſpania ge
Denique fi quæram à te ; cur in fanitatibus à nus hominum , quod Saludadores vocant :vel En
Veſpaſiano , Pyrrho & alijs Gentilibus, vel hære (almadores , co diſcrimine , quòd iftidicant ſe ſa
ticis collatis , non recognoſcas manum Dei , ſed nare vi orationum , quas conceptis verbis dicunt:
illi,vi laliuæ & halitus , quem ægro inſpirant. m Vi& or.
Diaboli ? reſpondes c. 5. quia infidelium opera
huiufmodi actu & factu impurorum fpirituum de his dico 3. Salutatores ; & Enfalmatores , nec rclect. de
fiunt , & laudas D. Auguſtinum huius fententiæ poſſunt diftri&tè & in vniuerſum damnari , nec etiam Magia.Ve
verillimæ auctorem . Reſponde igitur , cùm hanc in vniuerſum approbari. ] etenim poteft fieri vta- racru. lib.
2.deanima
lib. 10.de fententiam veram effe credas ; an fas tibi ſit,cre liquando nonnulli habcant donum fanitatis : fic
ciuita.Dei, (peculat...
dere miraculis , quæ CHRISTIANISSIMI Victoria & Veracrucius : & ſic admittenda quæ
Nauarrus
:
LIBRI I. CA P. Q. III.
IS
a Manual. Nauarrus " ſcripſit his verbis; Porro illi quivulgò , & fit frigidis,non proderit calidis.Item folent panem
c. II. num . Salutatores vocantur ( quantumcunque aliasſint per à ſe admorſum porrigere morſis à cane rabido , vel
36.
ditiffimi homines ) licité poſſunt ſuomunere perfungi: infectis toxico : cuipanineutra cauſarú Veracru
quoniam gratia illa gratis dara huiuſmodi hominibus cili ſuffragatur. Tertiò dicunt in præfentiâ alterius
à ſolo Deo,cöceditur in vtilitatem aliorum , & allegal, ſalutatoris vim maiorem falutandıhabentis , le ſa
Margaritam confeſſor. ] Sed hoc nimis generaliter narenequire. quod eſt abſurdú . deberet enim po
dictum : rarò enim licuti vtuntur , licitè vtuntur: tiùs vis illa ,ſi naturalis efic ,magis intendi.Quartò
nec credendum tot hominibus peſſimis hoc donú mentiuntur , cùm dicunt naturaliter vnum taluta
à Deo attributum . Quamobrem conſulo Vicariis torem ab aliis ſalutatoribus cognofci, licet cú priùs
& Officialibus Epiſcoporum , cæteriſque ordina nunquam viderint : quod fignuni alicuius noix il
riis , vt priuſquàm permittant eos , hoc curationis lis à dæmone imprellæ . Sanèpleciſque rotæ veſti
munusobire ; diligéter examinent,an naturalibus gium incſt,vtdictitant ipfi, s . Catharinæ vel Qui
vtantur remediis , an verò per gratiam gratis da teriæ . Quintò falluntur,dum putant hanc vim có
tam , an per pactum cum dæmone operentur:quæ petere feptimo cuique filio , limaſculinum ordiné
ſuntex circumſtátiis cognoſcenda. Quod vniuer fæmincus partus non interruperit . quod eſt ridi
ſim non ſine reiiciendi,contra quam inſinuat Cir- B culun naturæ aſcribere,& nó miraculo. Sextò ſæ
uelus 3. p . de ſuperſtuion.c.3. 7.probatur : quia pèiactitant ſibireuelari, quæ procul in corum ab
nunquam abbreuiatur manus Domini, ne hanc lentiâ geſta fucre, vt ille quiTorquemadæ patrem
gratiam quibus vult largiatur : certum tamen pu à mortucanis rabidi ſanauit, narrat Hiſtoriam ipſe
to , hanc nunquam largiri nifi Catholicis.hacte Torquemada. P. Septimò gloriantur fine nocu
nus enim nulla hæreticimiracula fecerunt:& pru mento ſe tractare polle carbones & ardentem cli- Horú col
dentiſfimè fummus Frácię Senatus deciſione qua banum ſubire; quæ naturaliter fierinequeunt;niſi loq.3.
dam vni, ex hoc genere empirico , anno 1577.ve ſe præmuniant lotione & inunctione rerum frigi
nuit donec ab ordine & collegio medicorum ap diſſimarum ,quæ tamen non poſſunt, niſiad modi
probatus eſſet,ægrotis poſitiones vllas imperare, cum tempus,ignis actiuitati reſiſtere.Vnde & Vai
autmedicamenta præbere vel morborum curam rus 9narrat, ex hoc grege quendam ,cùm ingreffus , lib. 2. de
publicèprofiteri,lege Annæ. Robertum rerum iu furnum fuiſſet,& alius, eo ignaro ianuam occlufil- Faſcino c.
II.
dicatar.lib .1.cap.s.doctiſſimèdifferentem . fet,ibi flammis abſumptum .
Dico 4.ſolo contactu ,aut fibilo ,aurhalitu, aut oſcu Venio ad Pomponatij fundamentum , & reſpó
lo, naturaliter quemquam alteri grauem & verum au deo ;lapides, herbas & animalia ,quæ viin aliquam
ferre murbam , vel vulnera fanare,vel ferrum extra- C beneficam huiuſmodiànaturâ acceperunt , eá ob
bere poffe, non credo , hæc concluſio tota eft contra tinere ex téperaméto certo & definito totius ſpe
Pomponatium ; quod ad contactum , etiam repu ciei. fit enim inde , vtomnis magnes ferrum attra
gnat Veracrucio , illius fundamentum iam po hat,omne rhubarbaru bilé expurget,omnis rupica
lui, huius autein hoc eſt : naturali complectione morbum ictericum ſanet.Oporteret ergo,ſi ſaluta
vel conſtellatione quidam funt nociui , quod in toribus vis ea naturalis ineflet;ratione ſpecici hu
faſcinatione pacet ex folo aſpectu , ergo ex iif manæ eam accepillent, & fic omnes homines eâ vi
dem cauſis , quidam naturali complexione vel pollerent. Siratione indiuidui & ſingularis cóple
conſtellatione erunt ſalutares & medici. Sed tam xionis hoc vni tribuis, quod alteri adimis:cur no in
paucis verbis multa ſupponit , non concedenda. magnete quoque & rupicâ hæcdiucrfitas , ratione
primò quod de conſtellationibus, Albertum ſecu indiuidui,reperitur ,vt vnusmagnes nequeat, quod
tus, ait,verum non eſt. Siloquiturde conſtellatio poteſtalter? Neutrâ ergo ex parte ſimilitudo locú
ne, quando iſte naſcebatur : omnes eam vim ha habet.Item quod rhubarbarum bilem temperet,id
bituri, qui tum nati. quod quis credat : ſi decon facit ratione peculiaris ſui temperamenti. cuncta
ſtellatione ſub tempus contactùs; poterunt ſana- D enim fpeciciillius indiuidua & nulla alterius, code
re omnes;quotquot cunc tangent:fide vtraque fi planè modo morbis medentur. Sed in hominibus
mul; annus ille magnus interceſſerit oportet , qui non poteft effe hæc fimilitudo & paritas tempera
eandem ſtellarum pofituram & influxus reduxe menti: quia hominis formadiuerfiſfima eft,à forma
rit quando tangit ; qui erant , quando natus , at rhubarbari; quare & temperamentú corporis dif
quis tanto viuit vel vixit tempore ? Alioquin non crepat à temperaméto rhubarbari.nam alias longè
poterit hoc aliâ die præſtare,quàm quando pofitu requirit diſpoſiciones materiæ forma hominis ,
ræ æqualitas iſta , quam oportet, acciderit. quàm quàin forma plantæ ,ſucciúc. Quo ergo pacto vis
igituſ incerta futura hæc curatio ? Secundò quod eadem naturalis ratione temperamenti competat
vulgarem illam de faſcinatione opinionem admit homini; quæ rupicæ ,velrhubarbaro ?
tit , hoc pofteà docebo prorſus à verâ Philofo Quoad illos autem , quigenus & cognationem
phiâ alienum . Tertiò peccat illatione. nec enim B.Paullitumidis buccis crepant , ſeq; angues ling
ſequitur , nociua eſt qualitas hominis in homi læſione contrectare poſſe ; iam plerisq; impoſtura
nem ; ergo & qualitas hominis in hominem fa cognita eſt , Colere priùs contra morſum ſele anti
tenda eft efle ſanatiua . nam auctore Ariſtotele Edotis præmunire .
De militari illâ vulnerum curatione ; audacter
o Problem plura neceffaria ad ſanitatem , quàm ad ægritu
[ feat.7 .
dinem .malum enim ex quouis defectu ,bonum ex dico , niti dæmonico pacto; & ex genere fuo ,id le
integrâ cauſsâ . Deinde contagio ſolo hauritur af thalecrimen loquorde illa,quçfolú obligat linteo :
flatu . Verum in hac curatione ſedulò obferuant nam quæ oleo , & vino vtitur: fi congruo temporis
modos tangendi certos , numerum & alias cere interuallo lanet , nec mala murmura his addat aut
monias. Accedunt multa ſulpicione plena & pe alias ſuperſtitioncs phyſicis licitis remcdijs annu
riculo . Primò quod falutatores illi dicunt , ad meranda. Blaſphemum quoque eftvocare arté D.
virtutem hanc exercendam multo vinipotu opus Anſelmi, quæ fuitMagi illius AnſelmiParmenſis
ſe habere:fieri autem non poteſt. vt vini potus pro cómentú .Accedit quod ficà vulneribus autmor
fi ad contrariorum morborum curationem.ſipro bis ſanati,poftea in dolores grauiſſimos & fepè mor

B 2 bos
16 DISQUISITIONVM MAGICARVM

r Ananias bos læuiores reincidant, & vt plurimùm vitæe- A piis geometricis, arithrericis , vel aitrononicis,
libr.4, de xitú peſſimum ſortiantur ; quod poffem mihi no huiusexempla ſuntSphçra illa Archimedis ,ſecun
torum multorum exemplis aſtruere.Sed parco no dùm Claudianum vitrea,de quâM. Tullius * & in a 1.Tuſcu!
ſex lib . 3. | minibusmortuorum . Siracuſarum obfidicne nauium per fpecula com & 2 ,de na.
de motu Deor.
Reſtat quiddam AlbertiMagni,' quirefert duos buſtiones " : Archytæ colúba lignea volans“ : Leo
animaliú b Plutarc
ſe vidiffe pueros, quorum vnus cum ferretur iuxta nis Imp. auiculæ aurer cantillantes : & Boërit x- in Marcel.
oſtia claula,omnia , quæ ad dexterum eius latus ſira , rex , volantes & canti la stes, ſerpentes ex eodem Zonaras
aperiebantur : ab altero verò idem in ſiniſtris oftiis metallo ſibilantes, & fimulia mulcis narraca . Hæc tom . 2 .
c Gellius
præftabatur, cur non ergo ferrum ex vulnere ad Magia vocatur ab Herone & Pappo lavuatoupyexi . lib.10.No.
folum contactum vel præſentiam alicuius excidat? Supponendú auté nihil hác efficere pofle quod re- d Glycas
Nonne ſcribit Matthiolus,in Italiæ montibus her rum naturęrepugnet: quin imòindigere cauſarum & Manaf
ſes in an
bam ſe nouifl'e, qua ab equis calcata concionò fer raruralium opecerto moru & dimenſionibus ap : na
l.
rei calcei foluuntur. Piçiherbâ cuneum a lactum plicatarum ; vtin fpeculis illis Archimedis , & hy - le Callio
extrahi, teſtibus Democrito & Theophraſto . Æ draulicis noſtris & automatis patet. Quare fi quis dor.l. va
B
thiopide herbâ certo ritu incantara,ſeras omnes fi effectus proponatur , cauſarum naturalium cfi- ria.epiſt.
admoueatur aperiri; & ſuo tempore Venetiis fu cacitate ſuperans,ille ad prodigiofos referrideberpen .& Po
litian . in
rem ſuſpendio damnatum ,cui ſic fores omnes pa etiam humana induſtria ad inftrumenti confe
Panepiſte
tefiebant. ) ſic ille epiſt . Nuncupatoria in Diofcori &tionem motumue concurrerit.Idcirco diſſentio à mone .
dem . Rep. In vltimış duobus apertam incanta Guilhel.Parifiéfi,Medinâ & aliis; qui caputaëneú
tionem acceſſible ; in prioribus duabus herbis,oc AlbertiMagni( quodnarrant)humano credunt ar
cultam attrahendi & difiiciendi vim à naturâ in tificio articulatè locutum :ncc enim humana indu
fitam : quæ vis naturaliter hominibus inefle ne ftria hucvſque pertingit : necnacuralis ratio pati
quit. Nec rationeſpecificâ , quia non omnes ha tur ,vr res inanimata , vocem humanam ,ad lubitum
bent ; nec indiuiduali ; quia conditiones indiui interrogárium refpondendo,emittat.nam hæc vi
duantes non producunt taleın effectum .Quarenec tam , & reſpirationem in loquente,& perfectiſlima
Ariſtoteles ,nec quiſquam rectè poilofophantium , vitalium organorum cooperationem , & difcurfum
hoceft crediturus. mirandumque vehemen er vnum quendam loquentis,requirunt. Quæ cùm huic ca
Albertum , pluranarrære kolum ,fehuiufmodicrediin pitidefuerint omnia ; ſi loquebatur , ille in capi
difficilia vidiffe ,quam ad illum vſque ( vt ait An te loquebatur , qui in ſtatuis idolorum oracula
ton . Mirandulanus ) cateri qui exſtant ſcriptores toe fundebat ; quiſolus cacodæmon fuit.Notum enim
faculorum fimulomnes. ] Sicamen hoc accidit, dæ ſimulacra vocis proprix expertia fuille.Simulacra,
monis præftigiis adſcribendum . Cuius etiam pa enim Gentium argenium & aurum :os habent ớ non
Eto & incátationibus freros fuifle Pſyllos & Mar loquentur.neque enim eft fpiritus in ore ipforum . Fuit Plal. 134 .
fos,fatis colligitur ; ex Plutarcho, Plinioquc , cla illa ſententia Guilhelmi, & olim Hermetis , ſed v.IS.
riùs criam AlchimusAuitus lib.z. his verlibus; à Theologis confurata iampridem f. Huc perti
lameMagicam dignè o aleat quis dicere fraudem ; net globus ille artificioſus , leu ahenea ſtatua , ſic fD . Tho.
Occultas tacilo tentaniem pectore vires? confecta , vt ex occulto loco,funiculo , qui inten- lib.z.con
Legifer vi quondam vates,fub rege ſuperbo, ſus erat remiſlo , ſagittas in ſpectantem eiaculare- tra gent:c.
Dum noua monftraret iuſso miracula figni, tur : quo pacto Kennethum III. Scotorum Re- cia 2.2.dil.
Commouit liuore mnajos, vt talia lenieni, gem ,à Fenellâ interemptum , in Maioris & Boëthi 12.p.a.
Accumulénique ſuaszelo feruente ruinas: D Scotia Annalibus legitur. Eodem reducenda quo
Queis forſan jiſuppeteret non vana poteſtas, ruudam mirifica folertia , vt artificis illius quiRo
Demere, non etiam properarent addere monſtra, mano Imperatori, vitrum flexile,& nó fragile ob
Æmula ſed ſignis taniùm ,non viribusaqua. tult,de quo poft veteres guido Aretinus epift.ad .
Quod remouere nequit ,duplicatâ fuftinet irâ. Michaëlem Monachum ferentium immania pon
Hinceft laudato guod poffunt carmine Marſi , dera fronte , & funăbulorum globis infiftentium
Cùm racita fauos producent arte diacones ( ve vıd :) & quimembra , qualiluţea confractáue,
Abſentes ,eto ſape subent confligere fecum . vti lubet, flectunt , de quibusegit D. Chryſoſto .
Tuncvi goufque grauem bello per ſenſerit hydrum , bom 19.circa fin . ad Pop. Anthiochen . ad quæ rolet
Aſpidis aur dare cleuſascognouerit iras, plurimum iuuare corporea diſpoſitio , & naturalis
Concutit interiùs fecreli carminis arma; agilitas,vcplurimis exéplis docer Andr. Libauius
Protinus & laxisverbolaétente venenis, p.2.Mirabilium traéta.de NoEtabulisin fine operis.
Mox impunėmanu coluber irałtarur inermi, Altera fpecies'ludicra & deceptoria,vocari po
Eimorſus tantum ,non virus in angue rimetør: teſt prestigiatrix :(à qua factum vemira Magorum
Interdum perit incantans, fi callida ſurdus à Græcis Dulzuia & xufslæ ; à latinis; ludi , & ludi
Adiuratoriscontempfit murmura ſerpens. cra, & ludibria vocata ſint (, vide Heraldú in li. 1.
Circe, quz
Anguitia . E
Hoc quoniam dematre trahunt ( origine prima, Arnobij pag . 31.)cuius effectusnó ſunt quales , aut
Anguinea fraudis qucd fic, linguaque perit . quividentur : ad eam pertinentpleraque quæ ab
In fpeciem reddunt commercia muiua fundi. agyrtis , circulatoribus & funambulis creduntur
patrariincantationibus, cùm agilitate pedum vel
CAPVT I V .. manuum fiant , vt quæ de Reatino quodam nar
rat Pomponatius : interdum fiunt etiam per a g Deſcri

De Magia artificiali. nimala bruta longo vſu edocta , vt quæ loan- ptio . Afri
nes Leo narrat ,de afino & camelo g : interdum cæ lib . &
Æcmira quçdá perficit per humanam indu per merá impoſtură, & meatus occultos aliquibus habaniel.
de iubingreſſis, vt faciebát facerdotes Beli quia Dra 14.
diuinatoriæ ſuú locum reſeruo . Magica operatrix conecibos deuorari fingebant:"avt fiebat celebri in iD.Hiero .
artificialis & ipfa duplex eſt, Marhematical Pre illa ſolis mensâi, quam vulgusperegrinorú puta- lepift. 103.
Iftigiatoria .Mathematicam voco,quæ nititur princi batſponte ſuâ cibos ſuggerere,reuer å tamen cibià ad Paulin .
vicina
LIBRI I. CAP. VI.
VI. Q. 1. 17

kHerodo. vicinæ vibis incolis fuggerebantur k .Et ctiam ac. A prebut aduolantes , ve videbatur : nihilominus
lib.z. cidebar , in fictitiis illis idolorum amoribusac ſtu mox torquis integer, & illæ ſusrepertus fuir. Hic
1Ioſeph .. pris,de quibus Ioſephus,& Rufinus'.Item quanp conuictus multorum , quæ nec arte,nec actu huma
4.4.Rufin. do Barchochabas,pſeudomeſſias Iudæorum , ſtup no,nec natura fieri poterant;falfus eft ope dia
lib.. hift. pulam in ore ſuccenfam anhatitu ventilans ,flaai. boli cuncta fe perfeciffe , quod antè obtinatus
Eccl.c. 25. masvomere videbatur , teſte D. Hierony. Apo negauerat. loannes Trithemius , ex antiquiori
log. aduerſus Rufinum : fimile putarim , quod de bus refert , anno 876. tempore Ludouici Imp:
Caco latrone narrat in Alcide poëta. Talia quę Sedcchiam quendam religione ludæum , profer
vocat Irenæus lib . 1. aduer. hæreſ.cap.4 . Anaxilai ſione medicum , ſtupenda quædam coram Prin
ludicra,v.g.facere vt conuiuæ videátur habere Æ cipibus viris feciffe , videbatur hominibus de
thiopicú nigrorem ,veldefunctorum pallorem ,ali uorare hoplomachum cquitem ; currum quoque
nina aut equina capita. commentnm vetus Plinio onuſtam fæno cum equis & aurigâ : amputareca
lib.28. & 35. & fexto Empirico notum l:b 1.Pyr pita ,manus & pedes; quæ pelui coram impofita
choniar.vcdocetMarſilius Cagnatus lib .3.varior. ſanguine ftillantia cunctis fpectanda præbebat, &
cap.ro. ea ſtatim hominibus illæſis luo quoque loco reſti
Thanmaturgica,vt & Magia naturalis,per ſebona B tuebat : venationes, decurfiones , & hiaftiludia , &
eft,& licita,vt omnes artesper ſe ſuntbonę.Per ac quehomines in terrisagitant, ea in aëre audiri fa
cidens vtráque fit illicita,primò quando in malum ciebat:mediâ brumâhorrú amaniſſimú, in Cala
finem referunt. ſecundò quando ſcandalum ori ris palatio,arboribus,herbis, floribus,cantillatione
rur, eò quòd putentur hæc fieri dæmonum operâ: auicularum ,fubitò natis & auditis.produccbat: Si
quare non deberét huiuſmodipermitti,niſi circu quis pedem attraherer alterius, peslubſequebatur,
latores publicum & idoneum à Catholicis habe & homo innoxiusperfiftebat.In Sicilia Evnú pro
rent artis ſuæ teſtimonium . Tertiò fi quod inde ponút,fed ciusfucinusillud quo inter verba fiam
{piricuale veltemporale damnum corporisautani mam ore videbatur vomere , artificio quoque non
mæ immineat ipli circulatori,vel- Ipectatoribus. præftigiis planè tribuendam : nam in ore abditami
Ex hoc enim capite damnătur,qui fine neceſſitate nucem lulphure & igne plenam habebat, qua leni
velcaulà iuſtâ, lemortispericulo per lufum cxpo ter exſpiratione morå ,fundcbat flammam , vt ſcri
m Silu .& nunt " . bit Thomas Fazellus decad . 2.rerum Sicularum li.
Fumus in Ceterum Naturalis & Arrificioſ& Magiæ , duo 5.6.2.idem c.1 .lib.3.deca.1.mira refert de quodam
verb . ars
Nauar. ca.. funtvelamina;quibus fe occulere folet Magia Dia- c Diodoro , quem vulgusLiodorú vocat:hunc ma
15.num . 8. bolica , ſemper enim vel naturæ vim mentitur,vt in gicâ arte imbutum ,mirandâ præftigiorú machina
iis quæ de aftrorum influxu , & temperie hominis tione Catanæ floruiſſe.Is nāque potenti carminū ſuo
ſuperiore capite diſſeruimus:vel métitur artificiú ; rū vi homines in bruta animantia conuertere,omnium
vtin characteribus,imaginibus & huiuſmodi , de gue fermè rerü formas in nouas metamorphoſestrans
quibus diſputandum q. fequ . fundere longiſſimiſque à fe fpaniis aiſsitos, repentè ad
Nunc de præſtigiatrice quadam ,ad alia quæ po Veerabere poffe videbatur. Catanenſes praterea adeò
ſtea difierentur lib.2.9.8.Sapienter ab Vlrico Mo crebris laceſſebar iniuriis,ego cõiumeliss dehoneſtabal,
litore lib.de Pbytonicismulierib.animaduerſum fuit ut vaniſsima credulitatislaqueis circumuendi,ad cul
à Diabolo fic medium difponipoffe,vt voa res alia tûs ei pendendiſtudium concitarentur. Qucam capi
f
videatur : & talia experimenta phurima fieri à 10 tis reuscruci traděduseffet,eliciorū carminū prafenis
culatoribus : cùm autem ſatanas fitmagiſter ( ait)io fima arte è Catana Byzantiū ,cuiusimperiü eo tempore
culorūzneminidubium effe,quin ſubtiliùshæc Dia Sicilia agnofcebat ,& rurſus è Byzātio Caiana clıflorū
bolusoperari poſsit.hic , nunquam diſcipulus eſt manibusdilapfus,paruo tēporú'interſtitio ,per sërē de
doctior præceptore.Talis illa,de qua Niderius , in D juchi ſe iuſſi. Quibusveneficiis adeò populo factuseſtad
Formicario ,cap.demaleficis & corum deceptionibus; mirabilis , vt in ipſo quādă numinis potenusa elje rail,
Colonia ,inquit,citabatur virgo quadam ,quamira in errore facrilegoculiã facris debe!ū eiexhiberēt.Sed tă
confpe&tu nobilium feciffet,que artemagica videbărur dē à Leone Catanēji Epiſcopo,diuina virtuie ex impro.
fieri.mappamenim quandam dicebatur lacerajs, & uiſo capius ,frequenti inmedia vrbe populo ,in fornacē
ſubito in oculisomnium redintegraffe:vitrum quoddā igreā intečtus ignis incendio conſumptus eft.] Sic di
ad parietem à fe ia& tatum & :confraétum , in momento uina iuſtitia præualuit,& qui le iudicibus fortèmi
reparaffe & fimilia. Manus inquifitoriseuafit ex nùs iuſto zelo motus eripuerat,è lancti virimani
communicata . Bodinus notat , cos folere decem bus elabinon potuit.His fimilia præftigia narrabo
magicis præftigiis vnum ſubtilitatis ſeu agilitatis lequ . lib.6 . in prin .& quædã Cratiſthenicuidá tei
artificioſx actum miſcere. vt perſuadeant, quæcú buit Creſpecus ex Athenço, & aliis quibuldā eſt An
que ab ipfis gerruntur, citra præftigium ,ſolà dex tonij Gueuare EpiſcopiModonedēlis lib.z.herolo
teritate & arte fieri , procurant , vt quicquid for gý principū c.43.66 44. & meritò ſubdit, quod iam
tilegij admiſcent ,id lubtilitatis & agilitatis efle vi monui,iſtos ioculatores,quárúuis artificiofis ope
deatur. Amatſatan homines ad riſum prouocare, E rá dæmonú adhibere ; ideò legibus latis Franciæ
vt lætiac hilares imbibanc impietatem , fic præſti Reges S.Ludouicus,Philippus Auguſtus, & Hen
giatorcsiſti agyrtę,iocularij,miriones,circulatores, ricus 3.regno exultare tales ſanciuerút.Creſpet. de
ipfos iudices fæpe ad ineptam quádam letitiam & odio Satanæ diſcur.12.lib.1.Noftris téporibus Caſa
admirationem pertractos faſcinant, vt cuncta ipfis riú malteliu Parifiiscaptúfuiſſe,ſed aſtu carceribus
iocatoria tantum ,nec punienda videátur.frequens elapſum ferebant;idque ei Baxius inquiſitor inter
talium ſemper vbique prouentusfuit,& leges etiá cçtera in judicio obiiciebat; ſed cùm vrgeretur &
Bodin. in hodie in aulis quorundam Principum , allio & ci dănationémetueret;à gubernatore ,quitú erat,'u
dæmonan. ) cutâ nocentior . In Francia Triſcalinus coram Ca dicibus Eccleſiaſticis ſuſpendere iuſſis,ereptus , in
rolo IX . aliâ laudatoRege ; ex cuiuſdam nobilis, auiam irrepfit ; & ibimulta de nouo cæpit edere
ab eo remoti,torquejannellos ad ſe ſigillatim cun chartas lulorias in alterius eas tenentismanu, iple
Etis fpectantibus pelliciebat , cosque manu reci diftans, ſicmutabat,vt bis terque alia in eis figura
3

B appa
M
IONVM CARV
'18 DISQ VISIT MAGI

apparerer :in alteramenſæ parte pofita vafa ad le ,Aea acceperunt:quæ per le vana & inania clle, deli
alliciebarmoto vitri tantum fruſtulo :cogitationes ciis & laminis agens,docuit D.Hieron... Fatentur e in vita
nónunquam diuinabat alienas,ve cũſparla laccari etiãaplimet Albertus Magnus, & Rogerius Baco- !S.Hilario
nis , circa
granorum minutorum in mélam magnâ multitu nus.Eft etiam in fide error , quod vnus dæmon fic med .
dine , quod quis ſibi granum mente delegiſſer in Rex Orientis , Alias Occidentis, & præſertim luo
dicabat ; etiam fi quis, in deligendâ re propofitâ , incrito ! fArti. Pa
rif.zs.
dubitaller,addebat hæſitationem ,& reſolutionem . Tertiam ſpeciem genuitaxioma quoddam Pro
iactabat quod alter eller electurus,id ſe diu ante lomæi , vultusinferiores celo ſubiectos vultibus cæle
prænouiffe, & aliamulta:propter qux tertiò in ius Atsbus ; & hinc intulere ſcorpios omnes terreſtres
ab illuſtriſſimo Archiepiſcopo Mechlinienſi , D. regi à ſcorpio cæleſti , piſciculos omnes fluuiatiles
Houio anno 1600. vocatus; cùm ſiſtere le pollici à cæleftibus piſcibus, hoc nugamétumn defendunt
tus eſſet , aufugit ad afylum omnium Antichriſti cum Ptolomeo permultis.Sed fuperiusiam ex par g Tertul
præcurſorum.Princeps ille ; qui præſtigiatorem iu te hoc confutatum fuir." nunc addo , fi tam potens lia. Alber
dicio , auctoritate ,non iure eripuerat ;vix biennium illa correſpondentia imaginariæ figuræ fuperioris tus , Ba
ſuperuixit , & florente ætate interiit;nec quicquam in hanc veram figuram inferiorem ; cur adiungunt faldus.
illipoſtquam malæ cauſæ defenſionem ſuſceperat, B ritus quofdam luperſtitiofos ? v.g. vt fi talem ex- h lup.c. 3.
poſtea feliciter in gubernatione cellit. Non impu pectas effectum , in tergo figuræ eum debeas in 19.1.
nitos vnquam Deus Principes finit , hoſtium de ſcribere ; ſi contrarium , in fronte , idqucficiendű
fenſores : quia nominatim vetuit,ne præſtigiatri aliquando manu dextrâ ,aliquando læuâ :figillum
cem quis viuere patiatur,Exod. 22 v.18. hoc eſt , vt modò fodiendum capite deorſum ,modò capite
Philo interpretatur ,noluit differri ſupplicium :ſed furſum , & cçrera dehoc genere . Vnde nihilve
ipſo quo coniuncta foret die interfici mandauit . reor concludere , cum Gerſone , & VVimpina ,
hanc etiam vltimam ſpeciem ſuperſtitioíam dam
QV Æ STIO I. natam eſſe.Fundantur enim hæc omnia in aphori
ImoMagico libri impij;qui inſcribitur A R BAGH
An vir characterum ,annulorum , ſigillorum ,aui
THEL Senyans in Septenâ 2.vbitraditur, quod
imagisum ſit,gualem Magicontendunt.
quando Deus nomina rebus vel perfonis impofuit,
Vm Magis fentiunt Prolomeus, Aphrodiſçus, fimulcum nominibus vires & officia quædam il
Porphyrius & alij Platonici,& ftultiſſimiAr lis diſtribuit: & ita caracteres ac nomina conſtella
CPor
tephius ac Thebith ; ex recentioribus Pompona ta (. h . Imagines fub ceriâ conſtellatione formate of
tius , Ficinus, Dulcis, & Anton . Mizaldus in Cen- c nominate ) habentvim non ratione figuræ vel pro
tur.Memorabil.ſed ſuperſtitiosè. nunciationis , fed ratione virtutis ſeu officij illius,
Verè & prudenter negaruntHippocrates, Ga qaod Deus ad tale nomen vel characterem ordi
lenus & quos citabimus infer. q.3.omnes. Sanè nauit. ] Hoc totum eft mendacium confictum ad
rem acu tetigit Tatianus Affyrius; cenfens, fi quid ftabiliendam hanc ſuperſtitionem .Nomina quidé
his efficiatur , id ex conſtituto fieri,dumtaxat quia Deus in fcripturis impoſuit fanctis quibuſdā ,my
dæmoneshæc fibi figna conſtituerunt,& quafdam ſterij lignificandi cauflà, & officio eorum , quo iſti
quafi tefferasmilitares , aut pacta conuenta,vt ho functuri , conuenientia :fed ipli nomini Deus vim
mines folent verborum certas formulas . Moſes effectiuam nullam indidit. Animantibus verò cun
2.Do &tor. Maymon pronuncial ",mendaces & ftultos eſſe, ctic Adam nomina indidit,non Deus.
qui ſoli figuræ , ſoli ſcripturæ ,ſolis denique linea Par ratio eft de annullis & figillis Magicis , quá .
6.72 .
mentis,aut vocibus aëre fracto natis,tantam mira tumuis pręferant ſpecioliſſimanomina Raphaëlis,
b D. Tho. bilium poteſtatem adfcribunt,conſentiunt Medici, Machabæorum , Salomonis ,Elizei,Zacharia ,Có
22.9.96.a. Theologi,& luriſperitinoftri'. ſtantini, & quorumdam ſanctorum :quibus nomi
2.& 4 .
Notandum ex Conrado VVimpinâ , “ Magos Dnibus etiam interuenit blaſphemia ,dum hoſce lan
cótra gét, triplex genus imaginum feu figurarum habere. ctos fingunt nefariè Magicis initiatos,item quia fi
105.& ibi Qubuſdam adhibendas docent luffumigationes gnum crucis , quo in ligno vicit ille Magnus Imp.
Ferrar. & incantationes, & per quinquaginta quatuor an annumerant ligillis fuis dæmoniacis.
Silu . verb. gelorum nomina exorciſationes, & alia, quæ per Denique cercò tenendum quando effectus ali
ſupereſt.q. fida lunt & manifeſtam continét idololatriam.pri quis ſequitur vſum characterum , annulorum , fi
lus de fu- mò quia hæcnomina nó niſi à dæmonibus potue gillorum vel imaginum :quod fieri interdum con
perſtic.pa. runt accepifle ( quod Cardanus fatetur . ) Secun tendunt':id totum à dæmone fieri, qui conftitura- 'iPlato 2 .
3. Marti- dò ,quia dicere quòd tales funigationes honorent rum à ſe nugarum credulitatem conatur, vel de de Repub.
nus.de Ar. Deú ,autDeo placeant,eſt error in fide:dicere auté nouo mentibus inferere , velinſertam profundiùs nus lib.10
fuperftitio quod talibus vei, non fit dæmones facrificio ho & ftabiliùs infigere. c.n.Philo
nib . Con- norare, & ideò damnabiliter idononctpeveiv ,etiá eft Porrò vt nugacitasHermetis & fimilium de- ftrat.lib.z .
dronchus error. Vtrumque definiuit Facultas Theologica prehendatur, vel ab indoctis,decerpam nonnulla, virg Apol
lib.z. de Luceriana . Artic.io . & 11. ex Italico lib . Ludouici Dulcis : qui non vcili exé- phus lib.8.
morb . ve
nefic.ca.i. Alterum genus imaginum ,caracteribus & fcul- E plo fictitij Salomonis & Hermitis ſigilla in lucem antiq.c.2.
BoKelius pturis innititur , barbáris & peregrinis , in quibus edidit , deceret potiùs in Eccleſia Catholicâ talia
libr. de funt nouem caldariæ , & nomina quatuor princi obrui ſilentij cinere,quàm typis ta ſplendidè euul
philtris ci gari. Aiunt ergo nugoncs : Quigemmápoſſideat,
Vairus, pum huius mundicardinum ,& ter ſeptem nomina
Anan . & ex Mahumeticis deliriis Arabum decerpta:quas il cuiinſculptus aries , leo , vel ſagittarius , cunctis
alij. 1. figurasauctoribus tribuunt Germoni Babyloni eum gratum & gratioſum fore : cui virgo , taurus
c lib .de ſu co,Hermeti Ægyptio,& Thori Græco: cales etiam capricornus,huncreligionis amplectendæ auidum
perſtit. ca. numerant quatuor Salomonis annulos. talia cun effici; cui gemini,libra ,aquarius,hos amicos fidos,
pen . & vlt. Eta
li..6 . de patet annumeranda primo generi ſuperſticio legum tenaces, & concordiæ ſtudioſos fore ; con
varietat. ſorum & execrabilium ;nec vim vllá habere poffe, tra cui cancer, ſcorpius,piſces,ijs inſerendum amo
niſi à dæmone;quo Doctore & Dedicatore miſeri rem ,iniquitatis, leuitatis,mendacij:cuiSaturnicha
racter
LIBRI I. CA P. 11. 19
racter, is gliſcens robore; cui louis ,amabilis,fortu-, A , ſanctus doctor. d.cap. 104. conceflerit , imagines
natus,ad ſummoshonores prouehendus, cuiMar haſce virtutem aliquam de cælo habcre, quatenus
cus,inuictus ; cuiSolis, opulentus;cuiVeneris, im ſunt imagines , & rem conftituunt in ſpecie artiti
merlabilis , & omnium compos votorum : idem , ciali.Refpondeo D.Thomam cùm eo capite has fu
cui Lunæ . Quid multa?nulla eft imago ſtellæ , cui perſtitiones impugnet,hoc tantùm ex perfonâ ad
non peculiaris efficacitas inhæreat. Mitro ſtellas, uerfariorum dixifle,quaſi dicat;licettibide imagi
draconis figura,lætum facit ,& diviteni;aſtrolabij, nibus id concederem , de characteribus tamen hoc
Fallam forer.
fatidicum ;idem (ride)aſini,ſi chryſolitho inſculprá:
ranæ inimicos ad pacem , amicos ad odium impel Quartò ſubdit , videri durum & difficile cos o
lit;cameli, dæmones cogit,& c.becille lib.3.de gem mnes damnare , qui talibus vtuntur imaginibus.
mis à c.6 . vfque adc.oli. Sinugabatur, certè craffè Refpondeo ,ſtultorum eſſe numerum infinitum ;idcò
rider Prælatum illum , vnum ex Ecclefiæ cardini fufficere quod reverâ res fitmala, & ſuperſtitioſa
bus,cui opus inſcribit:G ſeriò ,non habeo quîexcu Hactenusfufficiant dicta : plura fuppeditant, qui
ſem ,cùm ea quæ ſolius Dei ſunt ; infundere,pro ex profeſſo dehac re'. 1 Langius
d.epift.3 4.
phetiam , & religionis ac fidei amorem , tenacita Medina d .
B
témque & fimilia, tribuit aſinorum & liderum fi. QV ÆSTIO 11. cap:7.fol.
72. Ana
guris:Nonne hoc eſt ſuadere, vt relictis bonis arti
An numeris arithmeticis autmuficismagica vis nias d . lib .
bus, & ftudiis Ethicis ,demergat ſe humana curio 4. Carda
vlla infit?
litas in barathrum ſuperſtitionum , & facere, vt nus li. 16 .
cuique fit Deus annulus ſculptus qué dextra gerit? Atres Orthodoxi paſſim denumerorumcon de variet.
Sed aliâ ex parte negotium faceſſuntPompó . Pate l
nexione & li.18. de
multa philofophantur : iidem tamen fubtilita
t.
nat. & Caietanus.Ille,cùm obiicimus, pentagonos dumtaxat , in hac proportione & connexione nu- Ciruelus
circulos , & alia huiuſmodi figna aur characteres, merali, diuina quædam inyſteria contemplaban- fup.& Bap .
dumtaxat eſſe , qualitates quaſdam quantitatis : i tur,nec vllam vim naturalem , vel Magicam ,nume- Segnus
pſam verò quantitatem ',non elle principium ope risiplis, quâ tales ,tribuebant. Pythagoræi verò & de vero
ſtudio
ratiuum :Reſpondet,non efle figuram principium o Platonici,putidè luperſtitioſi in hac re fuerunr. Sit Chriſtia
perationis , ſed tamen ad operationem plurimum Conclulio , Numerus ,quâ numerus eft , nullam no c.7 .
conferre : fic eniin deformem materiæ figuram . neque naiuralem , neque ſupernataralem vim operandi
hominis animo triſtitiam , ſpecioſam verò eidem с continet . ] Hanc qui neget , philoſophum negat
gaudium adferre. quod fine ratione ab eo dicitur, Andr.Laurentius lib.8.hift.Anatom.9.10 . &
pro
quia Magici characteres, nihilnequepulchritudı. bat optimè Leonard. Vairus lib . 2.de faſcino cap .
nis, neque deformitatis notatu dignæ,aur idonea 11. & Catholici cæteri, ad vnum , concedunt:præ
ad has paſſiones gignendas , habent. Quod cùm ſertim ,quotquotnumerum , nihilreale eſſe à rebus
ipſemet videret Pomponat. tandem confugit ad numeratis diſtinctum contendunt. quid enim o
creduliratem iis vtentium . Verùm credulitatis not peretur , quod ipſum folummodò imaginarium
maior vis eft,quàm imaginationis ; de qua vide di eft: fed & ab illis concedenda concluſio , qui vo.
eta præcedenti capite. lunt eſſe aliquid reale rebusnumeratis ſuperaddi
Caietan.vt eratacuto ingenio & peracri , vltrò tum . Fatentur enim ,numerum eſſe quantitatem :
k 2.2.7. etiam communem ſententiam nonnollis laceflit k. quantitas verò per ſe non eſt operatiua , niſi fortè
96.2.2 . Primò ſic ratiocinatur.figura,licet nó ſitipſum motus localis,de quo nunc non agitur. Denique
principium operationis,eſt ramen comprincipium . quæcumque de figurâ diximus, eadem in numeris
ergo,ve eit figura,habet peculiarem effectum.An locum obtinent.Numerus enim , eſt quantitas dif
tecedens probat,tum quia in artificum inftrumen crera ;cuius,quàm continuæ , pon poteft effemaior
D
tis efficit figura, vt illa ſic, vel fic operentur : tum efficacitas.
quia ferrum latum fuper aquas feriur , quod fi in Cur igitur (dicat aliquis ) annus climacteriçus
formam aliam contrahas,demergetur. Refpondeo , homini lolet eſſe lethalis , & octimeſtris partus
figuram effe comprincipium in moru locali, & o minimè vitalis : fi non aliquid momenti numerus
perationibus quæ per huncmotum fiunt; vt ſunt habet ? Quoad partum octimeſtrem ,id contingit:
variæ diuifiones continui per dolabram ; per mal quia ſemen humanum multiplex eſt. quoddam
leum ,per aſciam ;per ſerram :non verò in operatio perficit færum ſeptimomenſe , & tunc fæcus poſt
nibus , quæ fiunt per alterationem : neque id pro fextum menſem conatur exire: quod finon reperit
bant eius confirmationes : quarum etiam vltima magnam reſiſtentiam , tunc validus exit & robu
fortaflis falla eft.vix enim ferrum in tantam latitu ftus;li verò reperit,continua illa menfis pugna de
dinem queat extenuari , vt porofum fiat, & aquis bilitatur, & octauo menſe debilis atque inualidus
immerfabile.Sed eſto fiat,erit non ratione figuræ , admodùm proditin lucem . Aliud femen perficit
fed ratione quanticatis , quæ rc non differt ab ipsâ fætum nono tantùm menſe , & tunc fætus ante
tubſtantiâ, fecundùm multos. quæro enim , quâ fi huncmenfem non conatur exire , ſotérque adeò
gurâ velit eſſe ferrum ,circulari,quadrâ ,an penta- |Erobuſtus efle , vt impedimenta cuncta contraria ,
gonâ : fi dicat,hæc vel illâ : inferam idem fore ſi aliâ vel einon refiftant, vel per reſiſtentiam , quando
fie formata lamina;æquè tenui & latâ figurâ : quod mater vterum fert diutius , non admodum debili
indicium eſt nihil operari figuram.fidicat qualibet tetur. Vide Hippocratem lib. de OEtimeftri partu ,
in figurâ (ufficere illam extenfionem & diductio quem tutius hac in re ſequeris , quàm Academicos
nem ferri ; certè fateaturneceſſe eſt, à figurâ học ad numerorum vim ſuperſtitiosè confugientes;
non pendere. non minus enim differunt extenfio quorum dicta inuenies in opere erudito Fabij
quantitatis, & figura quantitati extenfæ iinpreſſa , Paullini lib.6 . Hebdomad .c.4 .Hippocratem ſecu
quàm albedo à luperficie parietisdealbati. rus idem refponditAndr.Laurentius lib.8. hiſt. A
Secundò adfert fundamentum illud tertiæ fpe natom . cap . 9. & q . 30. Annorum climacterico
cici imaginum.quod iam exploſum eſt. rum ratio , vt & Criticoruın dierum , potiſſimum
Tertiò prætendit auctoritatem D.Thom . quaſi pendet ab humorum & complexionis, quæ in ho .
B minibus
DISQVISITIONVM MAGICARVM

minibus ſunt,ratione ac periodo quadam naturali: A , iuuari , de quibus egerat Laurcntius d . libro 3.
Nam ad mulicorum numerorum vim confugien cap . 7. & 8.
tes Pythagoræos , & ad Arithmeticos calculos re Cur denique quilibet ſeptenarius fuum habcat
ducentes alios , aut aſtrologorum planetarias nu indicem ,nempe quaternarium , caulam ellu com
gas prouocantes Aſtrologos accuratèrefutat And . mune phyficis & arithmeticis axioma , partes de
Laurentiuslib.3.de criſibus , vſque ad cap . 8.Fra ſuis proximis totis iudicare : vt cum architectus ex
caſtorium , qui lib.de cauſis criticorum dierum o fundamento parietes, ex parietibus tectum futu
innia retulit ad motum humorismelancholici, re rúm ,totámque domum colligit. Seprenarij partes
fellit idem cap.9 . & 10. & poftea tandem cap.13 . in quas proximèrcfoluitur duas elie :quatuor ſci
ſuam ſententiam proponit,cauſas elle duas , mate licet,& tria:Sed propinquior eft quaternarius , in
rialem & efficientem . Materialem eſſe quemlibet dicabit ergo quartus feptimum : & vndecimus,qui
humorem noxium quantitate vel qualitate peccá ſecundæ feptimanæ quartus eſt', decimumquar
tem . Efficientem cię duplicem , vniuerfalem & tum ; & decimusfeptimus , qui tertiæ lipemanx
particularem . Vniuerſalem & remoram efle cælú , quartus cſt ,vigeſimum . Quinetiam quartus dies
cuius vires ferè omnes Luna excipiat, & nobis co- B ieprimanæ medius eſt,parique cum extremisiun
municer.Particularem & propinquam eſſe ipſam girur ſocietate,ynde fit , vt ſiprimus diesmorbuna
naturam , quam Hippocrates vocat calorem infi diſcutereaggrediatur , ei finem quartus imponar:
tum ,Galenus facultatem corpus diſpenſantem , alij Si primus nihil tenter, ſed quartus morbum iudi
temperiem fiue fpiritum vocant:quæ ſic motiones care aggrediatur,leptimusfinem imponat.]Hacte
ſuas ſtatis circuitibusperficit, quafi ratione vtere nus ille Regis Chriſtianiſſimimedicus.
tur : quod fi aliquando errat , id à materiæ vitio Ex dictis fequitur, ſi quos Pentaphylliherba ef
procedit,eam contumacia ſua vincentis. fectus habcat,non ipſi-quinario,fed fubftantiæ fo
Itaque quod tardior vel celerior ſit criſis , id liorum , tribuendos. Superſtitioſum autem ellc,
partim materiali, partim efficientí caufæ tribuen quod vnum eius folium ephimeram , tria tertia
dum . Si enim humor ſit temperamento calidus, nam , quatuor quartanam fanent, item quod hclio
ſubſtantiâ tenuis ,& qualitate benignus , facilius à tropii grana tria tertianæ , quatuor quartanæ pro
naturâ domaci , celeriùscoqui,& excerni : Sicral ſint; item alia , huiuſinodi in medicinis per liga
ſus, frigidus & contumax , difficiliùs. item à vali menta ſeruarimalo excmplo folitis . tale quoque
diore naturâ,citiùs;à debiliore;tardiùs coqui. C fuerit arbitrari pilulas ſev carapotia impari nu
Quod autem nunc pari,nunc impari die contin mero plus prodeſle quàm pari, licet æquali præ
gat criſis,id à ſola materiali caula prouenire,nem beantur quantitate. Misſici numeri vimagna pol
pe peculiari humoris cuiulquemotu ; bilem tertio lent,non vt numeri. fed vttonorum varietate , &
quoque die moueri,pituitam quotidie,melancho ſonimodulamine fuauiter animú afficientes: qua
licum humorem quarto die. Ergo biliofos n.or de re mox plura. Sequitur etiam ex dictis vanos
bos omnes imparibus iudicari diebus , cæteros elle ac ſuperſtitiofos , qui vim aliquam inefle vo
quotidie ex paribus : quia iiſdem diebusmorbiiû lunt certis pſalmis:co quòd certo numeroſintcol
dicandi,quibusmouentur. Huius quotidiani, ter locati,& cos credunt efficaces, vt profperè cæpta
tiani, & quartanimotus cauſam non minusoccul legentiſuccedant, vel vt grauibus periculis libe
tam eſſe quàm magnetis aut catharticorum ſunt rentur,vt Plal. 1. Beatusvir : quia vnitas eft quid
proprietates . perfectum , quaſiverò ſeptenariis & ſenariis , &
Quod deniquc ſeptenariis tantum perfe&tæ & quinariis , & ternariis ſua quoque non fit perfe
ſalutares criſes perficiantur , id totumn efficienti ctio.Dicunt etiam Pſal.1o .In Domino confido, feli.
caufæ tribuendum . Natura , (inquit)definitum ſibe D cem effe,quia denarius numerus eft bonus:& quia
elegittempus, quo motus fuos & criſes perficri. Tempus centenarius ex decies decé conflatur , idcò adhuc
illud fola experientia (quam ſolam Hippocrateste feliciorem effe centeſimum Pfalmum , Miſericor
cutus,vtdocuit idein cap .1 1.) Seprimo die ,decimo diam & iudicium , Rcfelluntur, quia denarius, aut
qu.17le ,vigefimo,perfeClas & falutarescriſes fæpè con centenarius,quatenus numeri ſunt,bonitatem rea
lingere:Sunt igitur prafixi illi dies, & à naiura ordi lem nullam habent. Nam nec phylıçam ,nec ethi.
rats.Cur autem ſeptenarium potius , quam alium nu cam bonitatem habent , fcd artificioſam tantùm
merum , ſibi pro delicýs elegerii natura : Faretur id ab imaginatione numerantis procedentem , quæ
altioris cſſe contemplationis & Theologicam red non obcinét vllam in corpora , ſeu res quæ nume
dic rationem . Hoc ideo factum , quia rerum omnium rantur, cfficacitatem . Deinde in Hebræo fonte a
Parens arCreator Deus eam Natura legem impo lius eft ordo Pſalmorum , quàm in verſione Lati
fuit.Nam & dici feprimo benedixit Deus , ó cum fi na:ergo quipſalmus felix çit fecundùm verſionem
lijs:// rael stanquam celebratiſſimum commendauit,eos Latinam , infelix erit fecúdum fontem Hebræum ,
Seprimodie poft abfolutam vniuerfi istius , quod oculis quod elt dictu abſurdiſlimnm : vel , dicenti He
cernimus, creationem ,quieuitab operibus fuis. Natu- Ebraicè vnus erit felix, & dicenti Latinè alius: quod
ram ergo cựiuſque particularem criſes ſeptimo æquè ridiculum . Meritò igitur hos numerarios
quoque die perfectasmoliri, nec eas alio vnquam pſalmiſticos damnat Ciruelus Darocenſis p . 3. de
aggredidie,nili auc impedita aut laceſſita fucrit;& ſuperſtitionib.c.6.in fine.
ideo propter huiufmodi impedimenta , nonnun Cęcerùm fraus & dolusMagorum numerario
quam intercedentibus diebus ſeu intercalaribus rum'ex eo quoque deprehenditur , quòd Archi
criſes fiunt ( de quo idem egit lib . 2. à cap. 13. & magus ex Proclo tradidit :non agere ipſos de nu
hoc lib.13.cap.is.Particularem denique hanccau mero tenſili & materiali, ſed de formali ( vt vo
ſam ab illa vniuerſali efficiente ,nempe cælimotu , cant ) & rationali. Erenim ratio formalis numeri
iuuari; vt fi aliquando accidatlunæ feptinianas cú nihil eftaliud quàm illud ipſum , quo plura indiui
ſeptenariis morbis concurrere , criſis inde ineritò dua,plura funt & ab vnitate recedunt , quod fiue
fęlicior faciliórque ſperetur. & hactenus rantùm) fit pura negatio , fiue quid pofitiuum , certè nihil
Galeno in libb . de diebus decretoriis Aſtrologos ad opcrandum efficax indiuiduis adiungit. Nimi
ruin
LIBRI I. CAP. IV . 21

rum nebulones,ſub hac voce formalis numeri, ali- A contrahe Mufarum cantu , etiam in nocturna gitete.
quid occulunt, quod ad ipſam dæmonis ex pacto lib.28.c.22.Cuiusrei,quamuis noftcr amicus ,de
b lib . 1. operationem pertineat. Confirmatur hæc conie relitterariâ ,vtquioptimèmeritus,creat rationem
leferul.de (tura vehementer,quia priſcihæretici, quinume non quærendam , íed efie anılcm quandam vero
is rum opinionem :tamen ,quia deferpentinincan
cap. 46.£ - non ſemel fuerút. DeBalilidian id Irenæus pro tatione nonnulla in S.S.mentio cft ,et olendam lıb .
piphá hæ . dit poft quem cereri“.idem deMarco conſtatve reg.videtur ratio diligenter inucftiganda.
ref. 24. & tuntiffimo illo heretico,“& deGnofticis omnibus". Inprimis arbitror,diftinguendum inter modos
ali .
d Irenæus Caurè igitur legenda, quæ , deefficacia imparis muficos, & fulurrosmagicos,feu mala caimina:his
lib. 1.c.12 numeri,maiore, quàm paris, congerit,nec ſatis di nullam vim inefle natui aiem ,fcd dæmonem ex pa
e Irenæus gerit,Petrus Gregorius in Syntaxiartis mirabilisk: cto ſerpentes loporare,vrnas d.fingere,& quæ ta
lib.2.c.27 .
qui, quod eam ſententiam tribuit orthodoxis pa lia faccre : illis vim phyſicam inefle . Veverò intel
flib
10 . . 15.C. Tubus D.Hieronymo, & Cypriano,magnam illis ligamus,quæ & quanta inſis,rurfus diſtinguendum
iniuriam facit. cúmque loca corum nulla citet, inter ea,quæ ſentu prædita, & quæ fenfus expertia.
B
meritò vanitatis in ea re arguitur, dum , quod pa nā nihil dubito animalia fenfu auditûs prędıta,mu
tresdeimparisnumerimyſteriis , ( quòd vnitas, & ſicis modis capi polle, & catenus admileum quede
Trinitas in ſacroſanctâ cernantur Trinitate ) & mirismufices cffectibusadferunt prædicti pocta ,
præftantiâ differunt:hoc ille , ad neſcio quam vim & , vt iple air, ſenilem recilans fabulam Martianus
phyſicam ,cum Agrippa Mago & hæretico, quem Capella lib.de Misfica.Nam quod FabiusPaullinus
patribus teftem adiungit , ne quid dicam grauiùs, ea vulc vlteriùs obrinere,non credo: Sed in iis ,quæ
inconſideratè retulit: Vide D.Hieron.apolog.pro ad animantia aurita pertinent,veriſimilia fateor; ve
libris contra louinianum fub finem , & deprehen & in Eufebii verbis de laudibus Contantini;quæ ve
desmeritò hæc à medicis , & ab Hieronymo, Ori Lò ad inſenſibilia , reiicula & rcdicala puto , vtde
genem ,Tertullianum , Cyprianúmque citari, qui faxis & filuis , & c. Et ideò argumento Plutarchi
bushoc PerrusGregor. impegit. videndum etiam in Sympoſ. & Solinic. 7. Polshift. quo ab Arionis
ne quid vanæ ſuperſtitionis haurias ex libro Fabij delphinc.d Megarcoles vel Thebanosmuros ar
Paulini; Denumero Septenario : nam quæ ille,non guinentantur,non aſſentior.capi carmine fera po
tam ex fuâ, quàm Platonicorum ſententiâ ; pluri tuit, faxa non potuere.Nibilominùs cenſer vit ille
maretulit , ca Catholicæ Theologiæ parùm funt C doctus, diſputandiſaltem ( vt ait ) gratia oſtendi
De vimu conſentanea , vt quod illimuſicis numeris Magi pofle,hanc attractionem filuarum & faxorum ve
fices. cam vim ſatis apertè tiibuerunt. Nam quæ de vi ram fuiſſe :Scd poftea fol. 184. proteſtatur, ſe quæ
muſices commentipoetæ , illa Platonici in Numne ad probandum affert omnia ex Platonicorum lo
rorum , quà numeri, virtutem tranſtulerunt, Scri lummodò inente afferere;nec aſſentiri,niſi quaie
pſerant de Orphei muſica ; illam dæmonibus, ani nùscuni ſacroſanctæ Eccleſiæ ſanctionibuscölen
mantibusbrutis ,faxis, arboribus imperalle. Sice tiunt.Prudenterhoc & cautè,libi:melius etiam aliis
nim Ouidius,de arboribus; cauiflet, fi poftquam poëtarum illa & Platonico
----.gua poſtquam parte refedit rum deliria, tam diligenter & calidè aliquot capiti
Dis genitus vates, do fila fonantia mouit : bus propofuerat ;cenſuram ſingulis ſeu antidoiú ex
Vmbra loco venit:non Chaonis abfuit arbor, Catholicæ Theologiæ apothecâ appofuillet , ne
Non nemus Eliadum ,non frondibus eſculus altis, phaleratis illis dictis minùs eruditidecipiaotûr.Nó
Nec iilia molles,nec fagus innuba laurus. fecit : quare nonnullum precium operæ futurum ,
Vos quoque flexibiles hedera veniftis, una fi coner præſtare,quod ab inſtituto noſtro minimè
D alienum arbitror : ſtrictim tamen & indicando,
Pampinea vites, els amictæ vilibus vlmi,cc.
Metamorph . lib . 1o . & Seneca Herc.Fur.addit de quid in eius argumentis lectori cauendum .
dæmonibus,feris, & faxis, & fluuiis. Primum o.s.citat poëtas, & quos cicaui ſcripto
Que filias,e aguas,faxaque traxerat res Ethnicos ; quibus quatenus credendum , non
's,que prabuerar fluminibusmoras: repeto.Nec NicolaiVicentinimuſici verba perti
Adcuiusfonitum conftuerant fera, nent ad fabuloſa illa de Amphione& Orpheo ; ſed
Mulcet non folitis vocibus inferos. ad veroseffectus , quos veteres memorarunt:nec
Ventos addit Horatius. Steuchus Eugubinus in Plal. 67. initiò aliud ad
Vnde vocalem temere infecute fert , quam nudam fabulæ Threiciæ commemora
Orphea filua: tionem . Hæ quod ad auctoritates ab eo citatas
Arte maternâ rapidosmorantem ſufficient.
Fluminam lapſus, celeréſque ventos . Cap. 6. 6 7.modos proponit omnino ſeptem ,
demanibus , & dæmonibus idem tradidere Virgi quibushæc mira Orpheus facere potuerit; quos
lius 4.Georg .& 6.Æneid . Ouid.Seneca,Horatius, priuſquàm diſcutiamus, illud mihi fpero neminem
Propertius, & hæc breuiter complexus Manilius, E | fore quinon concedat :non qui probat fieri potuil
adinxit de lideribus. ſe,eum continuò id factum euincere. quid ; qui ſe
Atlyra didactis per cælum cornibus inter demonſtraturum id pollicitus,ne probabiliter qui
Sidera confpicitur ,qua quondam ceperat Orpheus dem ( aut fallormagnoperè)id fieripoſſe probauit,
Omne quod attigeratcantu ;Manesqueper ipſos niſi vltimâ ratione, quę ad muſices vim nihilomni
Fecit iter domuitqueinfernas carmineleges. no facit. Et principio fundamentum locat omnium
Huic fimilis honos, fimilisque potentia caufa: modorum ,quod eft huiuſmodi.monetur cælum har
Tunc filuas,& ſaxa trahens,nuncfidera ducit , moniâ,& potiſſimum ipſi planeta.quid ficum Ariſto
Etrapit immenſum mundi reuolubilis orbem . cele id negem ? nonne delebitur tota ædifici deli
Ecce ve vim muſici numeri porrigant in aquam , neatio ? agam benignius.eſto. quid tum ? hæc Har
aërem ,terram ,cælum ,ſidera , & inferos. Sed & il monia,iplo Proclo & Platonicis aliis teftantibus,
lud inucnio apud Plinium de cantu ; Figlinarum o non eft renſu corporco perceptibilis , ſed animo
pera multirumpicredunt tali modo;& de ierpentibus tantú acmente ; cuius qui faxa & arbores expertos
cffe

.
22 DISQVISITIONVM MAGICARVM

effe neget , cautes ipfe fit profectò & caudex.¡ A mero,pondere, & menfurâ diſpoſuit. Quod vlte
Deinde,ait,inferiora omnia fubie£ta eſſe planeris, Ó riùs Anton . Mizaldus tetenderit lib.de huononia
à ſtellisvim accipere. quod , quia nimis indefinitè, cæli ở terre,factum ab eo,nec piè,nec philoſophi
& vniuerſim dictum ,certè negamus.probat expe cè.Quod Macrobiusafferit,Muficâ capi omnequod
rimento florum & herbarum ; quæ ad lunæ incre viuit :id ſidemuſica ſonicorporei & veri loqui
menta & folis conuerſiones mutantur , mouen mur;non nifide illis creaturis verum eft,quæ fenfu
tur,creſcunt,marceſcunt ; animalium quoque quæ auditûsverè prædita ſunt: ſidemuſicâ capiasmcta
ſiderum naturas ſequuntur ; & lapidum , quorum phoricâ vel imaginariâ aut fpeculatiuâ illâ,quæ in
cadem lex eft , vt Heliotropij qui ſolem imitatur, nudâ quadam proportione quantitatiuâ poliça eſt ;
Selenitis qui lunam ,Helioſelini qui vtrúmque fi nihil ad Dionyſium , quod aiunt, nain ſaxa, &
dus ,magnetis qui cynoſuræ . Quæ tamen omnia filuas talis inuliça ,non niſi imaginariè & meta
dicimusad occultas quaſdam qualitates , iis rebus phoricè duxerit.Mundi anima quadam , animari o
inſitas , referenda.nam fi non pender hoc à pecu vivere quacumque in mundo ſunt,eſtmerum figmen
liari naturâ lapidum ,animalium ,fruticum horum ; tum gentilium philofophorum , in Theologorum
ſi hoc totum oritur à ſubiectione illâ inferiorum Tcholis iampridem damnatum :cùm nulla fitmun
B
corporum ad ftellas ; cur non cæteræ herbæ , ani di anima ſegregata à formis ſubſtantialibus rerum
malia , lapides idem perpetiuntur : fed pergit, & fingularum.Si laxa viua ſunt,vtvoluere poſt Tha
admirandos ſympathiæ & antipathiæ memorat letem & Timæū Philoponus lib. 1. de anima & a
cffectus , & contendít eos inde naſci, quòd omnes lij, & multis Paulinus c.6.nititurprobare; viuunt
res naturales à ſtellarum radiis illis dicatis,peculia animâ propriâ,non communi; & propriâ,quali vi
ri charactere virtutis earum participe inſignian uæ ſunt arbores ,vegetante dumtaxat , nó ſenſitiuâ.
tur; & fuperiora corpora in hæc inferiora vires nec aliud vel Hippocratis libr. de natura pueri, vel
ſuas infundant: cogor repetere nonnulla ex cap.3. Plotini4.Ennead. 4. argumentis probatur. Quale
9.1. & leuiter iterum delibare,fateor cælorum or verò illud ,& an Ecclefiæ tolerandum ?ftellas viſu &
bes & aſtra nonnihil influere virium in res infe rationepræditas,quod dicitur fol.198.cuiusdogma
riores ; ſed non quiduis promifcuè cuiuis, verùm tis fallitas erronea doctiſſimèab Eſpercxo lib.de
pro naturâ ſubſtantiæ fiue eſſentia cuiúſque rei, animatione cælorum antèmultos annos fuit demon
aptè & diuerfimodè, & præterea pro diſpoſitione ſtrata. At lapides varij variè à ftellarum radiis mo
quoque qualitatum , & conditionc fingulorum in
С uentur:vt ſelenites,quinon folùm figurâ & colorib .
diuiduorum . Sic enim ,non adamas , ſed magnes lunam imitatur, ſed etiam motu:illam enim vſque
conuertitur ;non ad Orientis viciniora figna , fed ſubſequitur , vel potiuscum illa circumfertur : vt
ad Arcton . Si cynoſura influit in magnetem quiz magnes, quivim quoque motum aliis tradendi, &
inferior; cur non in ferrum ,plumbum ,aut alios la in alios transferendi accepit; ve pantaura,lapis ab
pides : Deindemultò præſtantioris eſt efficaciæ , Apollonio inuentus , qui ceteros ipſe lapides tra
vim attrahendi tribuere alteri : quàm ipſum illud hit;vt androdamas,qui argentum ,æs, & ferrum ; vt
attrahere ad fe.verbi gratia,efficaciore influxu in lapis ille Cyzici fugitiuus , quem Argonautæ pro
digeret cynoſura,ad dandum magneti vim ferrum anchorâ vſi ibi reliquerant, & Cyzicæni è Prita
alliciendi, qràm ad attrahendum ipfum magne næo læpè profugum plumbo fixerunt: vtautomata
tem . Nec fequitur,magnes attrahit ferrum , & ma varia Boetij & aliorum ,quæ motum hunc accepe
gnes attrahitur à cynolurâ ; ergo magnesvim fer re à radiis ſiderum , fele in loca & corpora iſta in
rum attrahendiaccepit influxu cynoſuræ . Quæ feriora penetrantium , & in ea agentium : ſicut et
poteſt eſſe tanta vis efficaciæ fiderum , vt in res iam obiectâ imago in ſpeculare vitrum , & paries in
adeò differentes ſpecie ac genere ; ventos, fluuios, vocem reflectendam , & ignis in ſulphur atque ef
montes,filuas,laxa,dæmones;muficum ſonum fa- | D cam .Hæcille:quæ mea ſententia nequeunt dimo
ciantefficaciter hæc omnia imperio quodam ope uere. Nam fine neceſſitate vlla hiradij conftituun
rantem ?quo pacto idem lonus vnius citharæ tam tur,quos aliàs refutauimus. Automata illa, cùm fint
diuerfa potuit attrahere?fruftrà confugias ad fym artificiofa, ab artificio humano per certa quædam
pathias & antipathias : nam hæ non defluunt ex ſi inſtrumenta mathematicis fulta proportionibus,
deribus , non depluuntur ab orbibus creleſtibus, tendiculis ,rotulis, & c. vim acceperunt ,non à ſtel
fed ipſas rerum differentias & fpecificas formas lis, & ab intrinſeco , non extrinfecùs patiebantur,
conſequuntur . At quæ de peculiari illo charactere & mouebantur: vt cernere eſt in illo B. Franciſco ,
aſtrorum Platoniciiactitant;ca Thcologi(hoc eſt & aliis nonnullis , quæ ſereniſſimus Archidux Au
PhilofophiChriſtiani) vt commentitia , & deſu ſtriæ ,dux Styriæ , Carinthiæ , & c .Ferdinandus Ca
perſtitione vehementer ſuſpecta , iampridem ex roli F.Ferdinandi N.maioribus ſuis religionisze.
ploſerunt. Nos ergo iubcamus illa valere , quia lo,& virtute,digniſſimus,poſſidet.Ignis agit in ſul
Catholici fumus, quia fuperftitionem deteftamnur. phur & in eſcam ,nó in alia , quia alia carent diſpo
Quæ addit ,maiorismomentinon ſunt.Nec enim fitionibus ad fubitam inflammationem requifi
na uralis Magia, cùm vult fummis infima ineffe , & | E tis.Specula redduntimagines ſola ſuperficiei poli
in imis latere fumma; tam confulum chaos voluit tura diaphana, & fplendida æqualitate , per con
inducere, vt cunctis imis omnia fumma, & cuncta gruam incruſtationem terminata. Echo ſola vo
ma luminis omnibus velit ineſſe; ſed quçdam qui cis repercuſſione relultat : & hæc omnia promi
puſdam :nempe iis, quorum formæ ſpecificæ ido ſcuè obtinent, quouis planeta , aut ſidere domi
neæ funt,ad lummorum influxusrecipiendos:quæ nante. Quod & in magnete,androdamante,pantau
conditio infenfilibus iftis deeft. Vnus eſt ac folus ra, & aliis lapidibus deprehendas. Vnde paret non

Deus;in quo vno cætera omnia excellenti quadam à cæleſti corpore , ſed à propria (quod cogor fæ
eminentique ſunt dignitate : ipſe ſolus eſtharmo pius repetcre , quia aduerſarii eadem ſæpius incul
nia fui , & vniuerfi : & hoc fenfu folummodò ve cant)forma & ſpecie hanc vim hiſce gemmis indi
um eſt , appovíæv ouvézerrto dõv,harmoniam vni tam ,cælo nihil ſargiente,præter communem ſuum
erla continere :quia videlicet Deus omnia in nu & ordinarium influxum : atque ita ſelenites pro

pter
LIBRI I. CAP. IV . Q II. 23

pter occultam aliquam qualitatem , à ſpecificâ dif- A renda;reijcere oportere quæ auferant, & ea muli
ferentiâ eius manantem , adınirandas illas muta cum deteſtari, probare verò quæ ferant. Secunda
tiones colorum & motus edit; eò quòd qualitas eſt,conſiderare quæ ſtella ,cui loco, vel rei, vel ho
illa lunaribus qualitatibus amicâ quadam naturæ minimaximè dominetur ; & obferuare qualibus
fimilitudine,& (vt fic loquar) amoris phyſici vin paſſim ſonis atque cantibus illihomines ytantur,
culo,colligerur. Nec mirum nos has qualitates ex & ex quo genere harmonix quçlibet ex natura res
plicare non poſle ; quia ipſi fontes carum , nempe ſit conſtituta (id eſt qua proportione , & quomo
differentix ſpecificæ ,nos latent. Ponendas tamen do.) vt ipfe fimiles quaſdam muſicus adhibeat,vna
differentia ſpecifica conuincit. Nam diuerfa fpe cum ſignificationibus,quæ lideribus iiſdem ſtudet
cies diverſas diſpoſiciones naturales requirit : & exponere.
medicis experimento compertum eſt , quædam ſe Tertia eſt regula,animaduertere fitusaſpectul
toțis , hoc eft differentiç ſpecificæ ſeu formæ ra que ftellarum quotidianos , & ſub his explorare
tione ; quædam ,non niſi vna aliqua qualitate ad ad quales potiſſimùm fermones , cantus ,metus,
certos effectus idonea reperiri : & quæ talia , illa faltus , mores ,actus incitarihomines , & res fin
quouis tempore vim illam apta nata ſuntexercere, gulæ ad quos effectus ſoleant : vt fimilia pro virili
nec opus eſt expectare dum iſtud vel illud aſtrum B in cantibus adhibeat , & imitetur cælo fimili
dominetur. placituris , fimilémque ſuſcepturis influxum .]
Vanitas commenti huius Platonici adhuc cla Hactenus illi: quæ omnia nos , vt futilia & magiæ
riùs eluceſcit, fimodum ipſum , quem ex refutatis vetitæ quædam tegmina & inuolucra , reiicimus,
hiſce argumentis eliciunt,preſſiùs confideres:hunc capite 3.quaft.1. capite 4.guaft.1. & , quoad verba
ita exprellum habes fol.centefimononagefimo fepti illa ſignificantia , reiiciemus mox feq. quæſtione.
mo. Quemadmodum ex ceria herbarum & vaporã Primaregula illis falſis fundamentis innititur , &
commiftione & compofitione , per artem medicam a obſeruationem exigit, cui adipiſcendæ nulliusho
stronomicámque confecta,conflatur communis quadam minis vita,fed neccornicis ſæcula , fufficiant , quæ
forma, velut harmonia , fidcrum muneribus & quaſi etiam eft in fe incertiſſima.Sccunda non eſt expers
dote ornata;vt in theriaca , quemirificam habere vim erroris & hærefis , cenſentium aſtra hominibus
exiftimatur, aduerſus aduentantem ſenectutem atque dominari,de qua differemus (Deo dante)libroter
venenum , tribusin ca pariter conſentientibus virturi tio diſputationum contra diuinationem aſtrologicam .
bus,cælefti fcilicet,per artificium oportuna admixtio Tertia,quoad res ſenſus expertes, cantu aut voce
nis accerfi:a:alterâ'item caleſti,fed parribus eiusnatu- c mouendas, vt docui,ridicula & indigna philoſo
raliter infira:tertia demum elementari.Sic ex ionis,pri phis eſt cenſenda .
mo quidem ad fideruntnormam delectis , deindead co Cùm ergo talia fint Platonicorum fundamen
rummetexemplar & conuenientiam inter ſe compoſi ta,non obſcurum eſtaliquid videntibus,quàm lo .
tis ; communis quaſi quadam harmonie formacolligi lidè & prudenter arenæ inædificentur feptem illi
tur , & in ea cæleftis etiam vis fuboritur : cælesti illa modi, quibus capite 7.afferit , Orpheum verè &
buic fimiliter temperala reſpondenti harmonia , qua reapſe faxa, & filuas , trahere cum animantibus
virtus cælitusdeuocata,poſſie animos fleetere, delenire, ad citharæ modulos potuiſſe: Sed quiiſtimodi?
ad iram impellere ,cobiberéque.] In quibus verbis co Primus eſt id fieri potuiſſe vi ipſamufices ca 2
geriem quandam video fallarum ſuppoſitionum . lorum ,vtdixi, influxum eliciente,deducente,attra
1. Quod per aſtrologicas obſeruationes vult the hente.] Hic modusnititur duabus falfis hypothe
riacam & cçtera medicamenta componi & admi fibus:ſcilicet, eſſe quandam mundi animam , bar
ſceri, quæro quo tempore pharmacopæo fit aſtro monicis numeris compoſitam ,res fingulas perua
rum iſte ſitus conſiderandus ? an herbarum legen dentem , quæ mufico concentu delectetur , item
darum , an miſcendarum , an vtroque ? ſivtroque, D cælum & fidera ellę animata animâ rationis com
annus Platonicus ille magnus eſt expectandus , & pote , & quæ irâ concitetur , & voce fonorâ de
interea virtus herbarum emarceſcet. Si legenda mulceatur. Quæ cuncta à Theologis improbari,
rum ,atqui quando miſcebuntur, fors erit inAuxus ipfemet Paullinus fatetur.
contrarius:ſimiſcendarum ;non vno die , fed fæpè Secundus eft,hac virtute præditum eſſe cantum ,
multis hæc commiſtio fit ,deinde quî fieri poteſt, non fonitantùm ratione , led ex occulta quoque
vt cùm tanta fit diuerfitas:immo & contrariæ quá viverborum , qua cæleftem illam vim detrahide
doque qualitatesherbarum miſcendarum ,vnus & lupernâ fede poſle cenſent ; & confirmant prodi
idem cæli influxus vno tempore,idem tribuat ſin gii plenis verborum aliis effectibus , quæ omnią
gulis quod fingula requirunt , & quod conueniar prudenter Paullinus ex Theologorum praſcripto
vniuerfis? Item communis illa forma, eſt chymæra ad dæmonum fraudes referenda non diffitetur
tantum Platonica , & quoddam ens rationis,nuf fol.204.6 206 .
quam fubfiftens, vel exiſtens : vt etiam prima illa Terrius eſt dependens ex illâ aſtrologicâ obſer
vis cæleſtis dependens à certa dierum , & men uatione;cui Ptolemæus, & Albumazar , & fimiles
fium , & annorum obſeruatione ſuperſtitiola. E plurimùm tribuêre : hunc quoque Paullinus fol.
Hanc denique vim , volunt commiſcerivirtuti pri 207.Magicæ annumerat ; addere debuit,illicita &
mnæ cælo deuocaræ (nonne videris,lector, tibiau dæmoniacæ ,ne quis de naturaliaccipiat,
dire ritusmagicos Numæ de loue Elicio; & fimi Quartus inde petitur , quòd proportiones nu
libus?)led pergunt ; ad deuocandum autem , elle merorum vim habeant ſimilem figuris : figura
neceſſe cognitionem conuenientiæ tonorum cum rum verò certis lineis & punctis conformataſım
regulis;ad hanc cognitioné,teſte Ficino, tres regu admiranda fit efficacia : & quia lyra Orphei, ad
las aſtronomos præſcribere. Prima eſt indagare, cæleſtis lyrę figuram fuerit conformata. Sed hanc
quas in fe vires habeat , & quos effectus ex ſe pro rationem , & Platonicorum de figurarum virtute
ducat quælibet ftella;hdus,& afpectus; & quæ ho deliramentum , meritò Paullinus , cum Thcolo .
rum quodque ferat, & quæ auferat: & in ſonis ar gis,nugas & fomnia effe crcdit, & addit'Conciliis
que verborum fignificationibushæc cuncta infe- ! |ac Pontificum decretis eſſe prohibitum huiuſmo
di ſtu
4 DISQUISITIONVM MAGICARVM

A rationis , vt veriſſimèiudicauit Pauſanias libro 6 .


liftudium.Ego refutauid.c.1.9.4 .
Quintus modus , eft petitus à vi quadam exi Nam Orpheum magum inſignem fuifle, memini
niâ naturæ ,qua id ſoliOrpheo , vel cum paucis.e me apud Suidam legere.
at conceſſum ;per quandam ſympathiæ rationem Addamus muſices effectum alium mirabilem .
lli cum rebus omnibus , per quaſdam indiui Taranıulam vocant, inſectum ab vrbe Taren
luas condiciones ad hoc aptas , indicam : vt via to Apuliæ , vbi frequens; eius duo funt genera,
lemus rebus innumeris à naturâ quaſdam virtu quæ videntur Buſtamantiusin libro de animantibus
es mirificas infitas , quarum plurima exempla Jacra ſcriptura & alij, non latis diſcernere. Vnum
dem accumulat Paullinus à fol. 210. ſed miſcet est ex genere lacertarum , quod ſtellio vocari po
vera falſis,comperta incompertis : iis quæ in S. S. teſt, Salmanqueſam vocant Hiſpani, de quo non
loquimur modò : alterum eft ex genere araneo
legimus, quæ apud poëtas leguntur: & quæ diui
no factamiraculo ,iis quæ naturali vi perficiuntur. rum , ſeu phalangiorum , Hiſpania (quod ſciam )
Quid enim cum naturâ commune roboti Sam ignotum ,huic peculiare eſt, quod ex Matthiolo in
Conis?aut quæ virtus illa naturalis comæ vel capil Diofcoridem lobro 2.capire 57. referam . Vagatur a
lis inſita nec vlla vi naturali Franciæ Reges B ſtate in campis,& proferpit ex terrę cauernulis,&
(trumam ſanant contactu : nec alina Balaam lo icit mellores,quorum cura ocreis non munita ,icti
quens,nec campana Vililla , nec piſciculi cænobij alij perpetuò canunt, alii rident,alij plorant,alij fal
Mauriciani , internaturæ admiranda debuerunt tant,alij clamitant , alij dormiunt,alij vigiliis affi
numerari : nec veriſimile eſt Orpheo vim illam ciuntur, alij vomitionibus laborant , alij fudant,
attractiuam lapidum ac filuarum à naturâ datam . alij tremebundi fiunt , alij pauoribus infeſtantur;
Nam exemplorum , quæ phyſicâ ratione con alij alia patiunturincommoda, fiúntquc phreneti
Itant , & ab eo referuntur , omnia fic vim exſe cis , lymphaticis , acmaniacis ſimiles. Sed mirum
runt in vnius tantùm fpeciei materiam , vt in (additMatthiolus)certè,quàm facilèhuiuſce veneni
alterius nihil tale queant. Magnes ferrum attra vis maficâ mulceatur. Quandoquidem , vi equidem
hit , non auri minorem molem . Tentiritas cro arreſtari poffum ,auditis lyricis inftrumentis,vel tibia
codili fugiunt , non alpides aut hippopotami, lu rum foro primo ftatım occurfu à languoribus ceffant,
pinitergoris tympanum in agninæ pellis tympa & in medium iripudiare & ſaltare incipiunt, támque
num valet,non in vitulinæ . Galli cantum formi din rem profequantur , ac ſi ſani effent , nullo on
dat leo , non yulpes , & t ſic decæteris dicendum . quam tenereniur dolore , quod fi.cueniat, vt tibicines
At Orpheum cenſent iſti vim habuiſſe deducendi tantillum conquiefcant,ac interponant, non multo poft
cantu non tantùm quercus , ſed omnes omninò tempore in terram concidunt, ad priſtinos redeunt
ſpecies arboreas , nec arbores tantùm , ſed & languores:nifiramdiu indeficiente fonisu ſaliant,aigue
qualiacunque faxa & marmora, rupes ipſas & va tripudient,donec veneni viruspartim inſenſibiluer per
ſtos montes , Oſlam , Rhodopen , & c, animalia cutismeatus , partim per ſudorem exeat diſcuiia
quoque, non docilia modò , vt ſunt elephas, ac tur.Obidigirur tibicines ſtipendioconducuniur aller
delphin , & cerui:ſed feras maximèefferas ac ſto natimquemutantur,vi abfque vlla fonitus intermiffio
lidas cuiuſque ſpeciei. negramdin tripudient demorſi,quouſque penitus curati;
Sextus modus tradit admixtionem artificiofam cùm tamen dum hac aguntur fini,quiantidotis coscor.
& naturalem elementorum . Verùm hæc etſi mi roboreut,nimirum iheriaca ,mithridatico,ac aliis , que
rifica quandoque perficiat , in quaſtione tamen , venenoforum morſibus aduerfantur.] Hæc ille , qui
de qua nunc agimus , eft fuperflua. Nam hîc bus addendum videri muſicam iuuare , quia me
nulla naturalis elementorum admixtio inter lancholicos & lymphaticos affectus venenum il

uenit ;ſed nuda per fonum citharæ aëris ver-|Dlud inſerit , fi ad hoc aptum nacta humorem cor
beratio , quæ res inanimas non poteſt attrahere, poris & ideò muſica: quod S. S. profitetur , læti
nec ſenſus aurium expertia demulcere. Natura ciam in animo gignente ,pellicur noxa contraria.
lis elementoruin in cantu admixtionis nihil repe Confirmatur : quia non quiuis moduli quibul
rio : ſed ſolam illam imaginoſam triplicis generis uis admorſis , ſed certicertis proſunt. Vnde na
virium commixtionem , quam elle nullam o tum , vt quidam hoc non perpendentes; qui in
ſtendi. cos inciderant , quibus congruamodulatio non
Septimus,eſt vis attractiua quadam faſcinatrix adhibebatur , hanc experientiam aufi fuerintne
ſeumagica : quam cùm Plotinus d .libro 4.tieri gare,lippis & tonſoribus notiſfimam . Audiui, qui
velit , vel ex occultis quibuſdam qualitatibus re adderent; ſi quæ pupugerat tarantula, etiam alio in
rum , vel figuris , vel cantu , vel deſiderio ſeu i loco,moreretur , confeſtim morbo liberari ictum
maginationc ; ſecundum & tertium modum iam ab eâ :quod fi verum ,admirandum ſanè eft huius
rejecimus : quartum quoque , qua tribuit ima- E venenimiraculum :de cuius cauſamihi non liquet.
ginationi virtutem efficacem in longèab imagi quæ enim dependentia veneni tam remoti à ſua
nante diſtantia : fed & primum refutaui , o matrice ſeu fonte ? aut quæ hæc operatio in tam
ſtendens nullam dari poffe phylcam qualitatem diſtans?
occultam , quæ in tam diuerfæ (peciei , imò & a ll. 1.& 5.
generis res fimul eodem modo queat operari, QV Æ STIO II 1. cótra Cel.
ſum .
cùm id eam fit necefle facere per modum caufæ ,
b Serenus
nop prima ſeu vniuerſalis, fed ſecundarix & par An verbis , de incantationibus vis infit morbos lib . de re
ticularis. Nec enim vlla qualitas ineſt fingularis sanandi,ausmirifica perficiendi? med .
vlli rei ſingulari , qua ſingularis eft , quin ad di Aetius li.8
{poſiciones indiuiduas pertineat, & ab iplis dima DEIV R Origenes .non immunisab hoc c.s.Octa
net; & proindenon nili effectum particularein & VE errore , quem ſecuti quidam medici valdè , uianus in
Euporiſtis.
ſibi proportionatum poteſt producere . ſuperſtitioſi. Q. Serenus, 6 & Aëtius , & alii, co- Marcel. &
Reftat ergo pilla que de inanimatorum attractio natur Trallianus etiam Galeno aſcribere : con - Trallianus
ne feruntur , elle vel fabuloſa , vel demoniace ope ſentiunt Arabes ferè omnes Cabbaliſtæ & paſsim .
recen
LIBRI I. CAP. IV
IV .. Q. III. 25
recentiores Iudæi; Magi quoque omnes , cum A ad quem ordinem pertinent quædam operatio .
a lib. 28.c. Agrippa & Paracello : Plinius ', & cum eo recen nes, quæ vireshominum & Angelorum omnium
2. tiores quidam ', quiPlatoninimis addi & i, Item exluperant:quarum operationum principium non
b Picus in Cabaliſtæ quarti ordinis. Nam vt hoc obicer di eſt rei lingularis natura , fed ipſa illa Dei gratia,
Poſitione.
cam , tot corum ſunt ordines. primus eorum qui voluntas abſoluta , & omnipotentia : hæ dicuntur
Magicis ,
Ficin. li.de fequuntur traditionem R.Rambani ſuper Gene operationes gratia & fupernaturales ſtrictè fumptâ
vita ſtudio fim ,de quinquaginta portis intelligentiæ.Sccun voce , item operationes miraculofa. Altera eft , ordo
for. Pom- dus : qui ſequuntur Abraham à veneris,quiin li prodigiofus, qui ordo reipsâ non excedit terminos
pona. & c.
exI.C.ctiá bro ſúo de creatione mundi ponit triginta duas naturalis ordinis , fed tantùm dicitur excedere ra
Grillád.de ſemitas fapientiæ , quas amplexi R.Ilaac, & Iacob tionemodi, quem vel omnes homines, vel pleri..
fortileg.q. Cohen . In his duobus nihil deprebendo magi que ignorant : & idco ſolenius eyin quoque vo
8.& Pet.le cum , ſed folas nugas. Tertius ordo fuit ponérium care lupernaturalem ,largè accepto vocabulo,cla
Loyer.li.i.
deſpect. c. decem enumerationcs,Nezer Zephiroth,vt loſeph riùs autem ac ſignificantiùs vocatur ordo praler
vlt. & li.4. Caftilienſis in fua Iſagoge,Iofeph filius Carnicol naturalis:ad quem referunturmultæ mirificæ ope
--4 . & Aug. in libro portarum iuſtiriæ , & Paulus Ritius in rationes factæ perbonos, vel malos Angelosmo
Thuanus B
Porta lucis : hi incipiunt viam ſternere ſuperſti tu locali, vel lubitâ naturalium agentium appli
in Paraba
ta vincto . tioni. Quarti ordinis ſunt, qui conftituunt plura catione.Quoniam verò in his,effcctus naturæ re
dicés, Ver- principia,nam quinquaginta portis addunt, litse rum ſecundum eſſentiam non repugnat ,nec mo
bameden- ras 22.alphabeti, & fic faciunt numerū 72. quem dus operandi vires angelicas exluperat: ideò ta
turmorbis
vocant SemH AMAPHORES , nomen expoſito les effectus potiùs ſunt naturales latè fumptâ vo- f 1. 1.in
corporis,
& c. quod rium Dei,& dicunt eſſe numerum L x x11.Ange ce , quàm fupetnaturales aut nyiraculofi propriè princ.D.de
extraordi.
lanè erro- lorum præſidium orbis , & per quos inuocatos loquendo:& præternacurales, quàm contrarij na cognit.
neum eft: edantur miracula ab hominibus , hanc docuere turæ aut violenti:quia tamen vulgò cenſentur or g Hippoc .
illos qui loſeph Carnitof.& Recanath ,& alij.Hçc eſt Ca dinem naturæ ſuperare , ideò folent ſupernaturali .de lacro
excuſare bala merè blaſphema & magica . Verùm hi om libus annumerari,ſed propriè ac preſsè prætet na- molenrb.Ga
, li.6 . &
dicédo, lo- nes diuerſis fundamencis nituntur. Quidam im turales ,aut miri , aut prodigioſi , debent vocari. 10. fimpli.
qui de ver piè negant,curaduni, hiſce rebus dæmonum ope Tres ergo Deus ordines ſtatuit, paturalem ,mira- medi.Fer
pacto ni- ra interueniat, nec nc ( vt Paracelſus ) qui proin . culoſum , & prodigioſum :feu , li duos malis ,natu- nelijde ab
ka:fed hoc de fatis indicant ca naturaliter non perfici:& hoc ralem & ſupernaturalem . His alium adiunxic or- dir.rer.cau
foret im- dicere hæreticum eſt.Alij ( vt quoscitauimedici, dinem homo, nempe Rerum artificialium : quando decur.ſup.
propriè & Plinius ) Colis adhærent experimentis , & quæ res naturales , fini à ſe intento accommodans, & nat. Beni
vim verbis
tribuere : fieri vident, leuiter nimis illis ipſis, quæ cernunt applicans,diuerſas rebus formas indidit :quas illis uen.lib.de
quæ nó ex adhiberi,mediis aſſcribunt,de iis que non vident natura non tribuiffet,niſi induſtria humani intel. abd.morb.
cauſ. Ioan .
iis, fed ex nihil cogicantes. Platonici quoque Phyſiologiæ lectus adlaboraſſer. Numquam tamen poteſt hu- Lāgij epif.
pacto con minùs addicti,Magicis autem nugis nimis credu mana induſtria quicquam efficere , quod rerum 33.Franc.
uento &
quidé per 11 : facilè pro naturalibus ſuperſtitioſa mulia rece paturę repugnet:quarenaturaliordini accedit iftc Valefij de
dæmoné. perunt, contra hos omnes hanc ftatuimus facra Phi
artificialis, non verò eum deſtruit , & fubleruit lofop
.ca.3 .
‫תורח‬ Concluſionem , Nulla vocabula vim habentna potiùs quàin tranſcendit : & naturale , in hac & Auger.Fer
isralem vulnera vel morbos ſanandi, vel noxas alias cæterishoc tractatu quæſtionibus primo tantùm rer.libr.2.
‫קנאח‬
Num.s. depellendi. ] illo modo lumimus:ve tres illosalios ordines ex- metho, ca.
Dixi,Nulla ( negansde quouis verborum ge cludamus : artificialem , prodigiofum , & mira- libr. 16.de
culoſum . ſubtil.cap .
nere )liuc ore prolata , fiue ſcripto comprehenſa:
fiue fola & incomplexa ( vtvocant que comple : Norandum præterea,naturalem effectum à na- 349. Con
xa , & in propolitionem vel orationem aliquam turâ non produci, nili motu yelmutatione, Cani- dronch.li.
verſu aut prosâ relata: fiue ſignificatiua , fiue nihil v tas autem mutatione fiatneceffe eft,mutatio non vencfic.ca.
Gignificantia :queHebræa ,que alterius linguæ : contingit , fiue qualitatum actiuarum virtute. s. Bokelij
fiue dicta cum fibilo aur afflatu , fiue aliter , quo actiuæ qualitates ad operandum exigunt ſubie- li. de phil
tris cap.
oph1..
modocumque, abſente,vel præſente ægro . & um apium ,& idonec ad agendum præparatum . hThe
Dixi,vim naturalem , quia Zelotypiæ illa adiu Ex hoc fundamento contra cunctas aduerſa- libro 9.de
ratio & lex TORATH KINA , quicquid habeat riorum machinas validè conſurgir conclufio ,quæ Hiſt.plant.
efficacitatis ,de ſurſum habebat : ferè ficut hodie, fuit omnium Patrum : excepto fortaſsis Origene: Plutarchi
..

in vita Pe
preces Ecclefiafticæ , formulæ Sacramentorum & D. Thomæ ,Gerfonis , & Theologorum cuncto
riclis,Rab .
Sacramentalium , & exorciſmi, vim habent ſuper rum ( quod ſciam ) : Vlpiani etiam'l.C.negantis Maymóli.
naruralem ex Dei inſtitutione, vel gratioſo con incantationesmedicinis annumerandas, fuitme- 1. perplex .
currendimodo : qua de re non eſt noſtri inſtituti dicorum & philoſophorum faniorum c.72.Lcon .
Vairi lib.2 .
nuocdiſſerere . Nec enim ( quod pro totâ hacma Vt auctoritate , fic & ratione præualemus. Ita de Falcino
teriâ notandum ) nuncagimus de opere naturali, enim ratiocinamur. Verba nullam vim neque ar- ca.11.Ant.
vtopponituroperi animali , veloperị libero , vel tificialem ,neque naturalem , neque ſupernatura- Mirá.li.26 .
operi violento, ſed vi opponitur operi arsificiali , lem habent , ad huiuſmodi effectus.de vi artifi- de fing.cer
E tam . Gre
vel etiam operi ſupernaturali,Deusad huiusyni. ciali,nemo vmquam vel ſuſpicatus fuit.Superna- uini libr.i.
uerli perfectionem primò Itaruit quendam ordi turalis Gi foret : gratiæ ,autmiraculi foret :hoc au- de venen .
nem natura , dum rebus fingulis largitus eſt natu tem dicinequit.quia Deus nibiltale promiſit,ncc
ram ſuam atque eflentiam peculiarem , & fingu Ecclefæ reuelauit ,quale Magi iactant : nec iuuat
lis dedit proprias huic naturæ congruentes ope Deus Magicas incantationes : nec in Bee'zebub
rationes : quæ vocantur operationes naturales, quia fic operatur,ne gloriam illi ſuam ea méfura com
naturæ ſuppoliti ſunt conuenientes.Deinde Deus municet, qua ſolet Angelis & Beatis. Vnde appa- | iIn Odyff.
addidit alium ordinem ſupernaturalem , qui poteſt ret,quàm incautè nuperus ille Homeri interpres agésde Ly
diuidi in duas ſpecies, prima eft ordo graria feu mi Spondanus 'loleat repetere illud axioma: Dei bon canthto
pis.
raca'ofus , ( pro iiſdem enim hæc duo nunc ſumo) nitalis effe,ad eiúfquegloriam pertinere,tam admiran
с das
26 DISQVISITIONVM MAGICARVM

das effectiones creatura , nempe demoni , conceffile:, A Pici in concluſionibus Cabalıſticis ( quem opti
Sed Caluinianus erać , cùin illa iuuenis ſcriberet: mè refellit Petrus Ciruelus Darocenſis in 9. de
maturior ætarc , cùm reſipuit , & ad Catholicos Cabala & Magia iudæorum , quæ eft vltima inter
rediit,numquam hoc effuriiſſet. Si fupernaturalis eius Paradoxas quæftionesbarbara & nihilligni.
iſta vis non eſt: non reſtat , vt fit prodigioſa , vel ficantia nomina plus habere efficacitatis: ea quo
naturalis. Si prodigioſa : non fitminiſterio bono que quæ Gregorius Toloſanus " tradidit : cùm de m libr.19.
tum Angelorum : quia ( vt poſtea docebo ) hi ſe Hiſtrionibus, & poëtis dicta, ad excantatores ac- Syntax.
cap. 8.
non immiſcentMagicis operationibus : ergo mi commodat: quod eorum verba tùm demum rata
niſterio malorum Angelorum.quod negát aduer (int & efficacia , cùm animo intento & obfirmato
ſarij quidam , ſed vim argumenti nequeunt eua. ea proferunt.non enim iſti perſuadendo & affe
dere : fatentur alij, & ideò coguntur etiam fateri & tiones concitando operantur,ve illi.
vim verbis nullam inefle. Videre nunc friuola & impia Magices patro
Denique nullam verba hæc vim habent natu cinia , & quibus luperædificat , vana fundamen
ralem.quia verba fi ſcripta : ſunt quid mortuum , ta : quæ Cabbaliſticæ tamen inſaniæ amatoribus
& omnis energiæ expers: quæ fi quam vim ha mirificè placuerunt. Aſſerunt primò liveris &
bent; ab atramenti vel chartæ ,cui inſcripta ſunt, B ſyllabis quandam eſſe cum cæleðibus corporibus
temperamento vim illam accipiant oportet. & & mentibus ſympathiæ connexionem , quod ca
proindè (ua propriaque vinon operantur. Ore men non probant vlla ratione , ac ne traditione
verò prolara verba, vim tantùm habent contactu quidem : nec poſſet probari , nifi illoruin teſti.
aërem fericndi, vt & animalium reliquorúmque monio , quibus id à dæmonibus foret reuela
inanimorum loni. Sed ſonus cactum non magis tum , dæmones autem funt mendaciflimi, num
valec immutare,quàm coloraudicum ,vel dulce quam fpontè verum dicturi, nec à magis , vt ve
do viſum , quia non ſunt ſenſuum iftorú obiecta. rum promant, compelli poffunt, id nunc luppo
Quare cùm ad fanationem corporis neceffe fit , no , inferiùs probaturus.
ſentum cađùs immutari: farcantur oportet,ſana Secundò dicunt verba illa maioris natura ſua
tioni morborum folam verborum prolationem efficaciæ eſſe , quæ (unt orta à lingua dignio
vel feriptionem nihil conferre. re , & à ſanctiore dignitate inſtituta , & quæ res
Reſponder, Pomponatius ,verbis primò & per ſanctiores fignificant : qua in re mirè nugatus
ſe duntaxat auditum , affectionibus,deinde animi deprehenditur Laurent. " Ananias. Hoc diabo- n libr.z.de
immutatis per accidens tactum quoque immu
с lus commentus , vt fanctiſſimis quibúſque re- mo n.f.dx
natur.
99.
tari. Sicut videmus (ait ) fieri ab oratoribus facultate bus faciliùs & libentiùsmyſtas ſuos faciat abuti.
Rhetorice , do à peritis muſicis vi harmonie. ]Sed Sed refellitur , quia nec rei fanctæ hgnificatio ,
contra : Oratores non verbis nudis , verùm pon nec linguæ dignitas, nec probitas hominis in
dere ſententiarum & rationum momentis per ftituencis , vllam qualitatem phyſicam opera
fuadent: fi nuda tantùm barbaráque & nihil fi tiuam poffunt vocabulis imprimere .Deus etiam
gnificantia, vel parum apta permouendis animis, formulis Magorum nihil gratiæ vel virtutis pro
auc vefana & ridicula ,ve funtincantatorum ver miſit,nec elargitur , quomodo fit Deus fibicon
bá, proponerent : numquam animosconcicarent, trarius ? quomodo approber artes , quas ipſe ve .
In muſicis , ipſa concentûs ſuauitas & harmoni. cuit ?denique calia aflerere blaſphemum & erro
ca modulatio diftrahit animum à doloris cogita neum eſſe Parifienfis facultas Theologica iam
tionc, & ad lætitiam prouocans lenit & contem pridem definivit artic.9.& 10.de Magia.
perac humores : cui, quid fimile in horrificis ac Tertiò fomniant, nomina propria radios quof
Itridulis fibilis atque fuſurris magorum ?
dam eſle rerum , quas lignificant, & in iphsno
Vidit etiam Pomponatius hîc lcoperam lufir D minibus , quaſi vitam quandam latere. Quid
fe : quare ad facram confugit anchoram ;hæc con dignum Anticyris, ſi non iſtud : Quicquid enim
tingere propter fidem vehementem incantatoris , Platonici dicant , nomina ſunt horninum arbis
& incantati . Hæc dicens cauſam præuaricaris tratu indita. Nomina quoquenec ſunt ſubſtan
( Pomponati ) & vim verbis omnem detrahis .li tiæ corporcæ aut ſpirituales , nec ſunt acciden
totum illud credulitas operarur? quam tu fidem ia inhærentia ſubiecto : quare vitam in ſe ha
nuncupas ; quæro qualis iſta fides? non dices opi bere non poflunt: adueniunt quoque ſeu indun
nor ſupernaturalem ? lic enim vocare fuperftitio tur rebus, quas significant atque denominant,
nem atque perfidiam , prorſus impium & perfi extrinſecùs planè : quare nec emanentes à rebus
dum . dices ergo naturalem , fiue humanam , euge, radij, dicendi. Multa quoque ſunt nomina ni
: loco ci habes cuæ caufæ fayentem Ferreriuin " , qui fidu hil fignificantia : multa quid aliud à rei natu
210 , ciam hanc eciam ab adftantibus exigir. ridiculè. ra fignificantia : quin & ipſa illa , quæ natu
quali poſle imaginatio,vel adſtantium ,veliplius ram rei fignificant ( qualia putantur qua crea
incantatoris, quicquam operari in ægroti'imagi. turis Adamus impofuit , ° ) hæc nullum po o Genef.2 .
V.20 .
Refutată nationem , corpus , vel animain '. I plius agri cre . tuerunr à natyris reram influxum recipere : quia
1. fupr.ca.
roxim dulitas confidencis ſe iuuati poffe ab ea re , quæ Eres corporcæ naturaliter nihil efficere poſ
. nullam iuuandi vim habet naturalem , tam vehe ſunt in id quod corporis expers eft , vtſunt no
mens eſſe poſſet ; vt humorum inducat alteratio mina,
nem , vnde fanitas ſubſequeretur , vt beneGale Obiiciunt nobis, Deum ipſum tebus nomi
nus , fi tamen ipfe auctor libri de Incantacioni na indidiſſe . Probant, quia ſcriptum ſit, Omni
bus: fed eo cafu fanitas verbis dumtaxat adicri bus is nomina vocat P, & alibi : gaudere ,quia no- pPf al.146 .
ver. 4 .
benda vt occaſioni cuidam ,non vt caufæ . mina veftra fcripta ſunt in cælis. ] Refpondeo Deum 9 Luc . 10 .
Simili modo finceræ & rectæ philofophiæ re quidem nofle cúctarum rerum , fingulorum etiam ver. 19.
pugnant, ſententia Origenis libr.i.es.cont . Cel Angelorum , & ftellarum ( de quibus co loco agit
ſum , nomina in vna lingua producere effectus, propheta ) naturas proprias, & fic ea, cùm lubet ,
quos nequeanc in aliam tranflata : & ſententia propriisnominibus, hoceft cóuenientibus earum

naturæ
LIBRI I. CAP. IV . Q. II I. 27

naturæ ,vocare poſſe : led ea nomina mortalibus A trogradè prolatam aut ſcriptam , infolitos effcctus
incognita ſunt,nec magis reuelata.deinde præſens gigperc, 3. debere ea quæ magus vult impetrare,
policum pro futuro , vocabit ; vt patet ex Hebræo inſcribi rei, quam vt inſtrumentum adhibet.exem
vocabulo , quod futuri eſt temporis. Prior ergo pli gratia , fitabella, vel pergameno vel herbæ fo
locusnihiliuuat hos argutatores.multò minùs po liis vtatur , debere inſcribere folio , membranæ
ſterior : nihil enim aliud eſt nomina diſcipulorum vel tabellæ ; ad quem id effectum faciat. curcedo ?
in cælo ſcripta eſſe ; quàm eſſe in amicorum Dei an quod verba non fatis efficacia per le prolata?
relata album , quod alibi dicitur infcripta effe libro an quod alioqui dæmon furdus , vt ea non au
vita ; quod fiue accipias fecundum æternam Dci diat ; vel quod ſcripta quàm audita meliùs intelli
prædeſtinationem , quæ mutari nequit ; liue fecun git? an quòd ad memoriæ lapſum fulciendum o
dùm præſentem iuſtitiam , quæ mutationi obno pus hacinduſtriâ : nihil horum in caufa , fed vafer
xia ; certè id homines impii parùm reuerenter ad ille vanarum obferuationum multiplicatione , ve.
indicitia nomina, quibus ab hominibus diſcipuli lut variis retium plagugis, Gc pluribus peccatis,mi
compellabantur, audent transferre, quid magno ſeros amat illaqueare. Legi exempla quæ Leo .
perè gaudendum illis, ob communem ſibi nomi nar. Vairus collegit , , fed in his omnibus pa
rationem cum cæteris hominibus, brutis etiam & B ctum cum dæmone intercedens caufa fuit ef- Fa fein...
vrticis:quorum nomen non minùs Deo notú erat, fectionum . Vide inf. lib. 6. anacephalæoſ, mo
qui nouit omnia ? nito . V.
Hinc camé illi inferunt,voces ſignificatiuas pri
mariò , per influxuin cæleftem , ſignificare;ſecun QV ÆSTIO IV .
dariò cảcùm perhominum impolitionem : & quia
in lignificatiuis nominibus vtrumque concurrit,in De amuletis do periaptis.
non lignificatiuis alterum tantùm ; ideò plus viriú
habere nomina ſignificatiua. Quod imprimis alii Ota Græcorum athletarum conſuetudo, led
pernegant,qui non ſignificatiuis ainplius deferunt. No paucis;quifilacterijs vli ad victoriam ,nenice
Equidcm lubet ab his omnibus quzrere:num ne cerijsmagicis ſuperaret aduerfarius. habes in anti
Ceile non ſit quemlibet influxum cæleftium orbiú quis glollis luuenalis Sat.111.his verbis;ruſticidi
per traduces qualitates in ſubiectum tam remotú dicerunt luxur iam & palæſtris vti, & fracterijs
influere ;ipfis influentiis rccipiendis aptumn & ac ( corr. philalteriys ) vt athlecæ ad vincendum .
commodatum :deinde,num res incorporeæ , vt ſunt mox :nam & niceteria ſillateria (ité corr.philateria )
nomina,lint ſubiectum idoneum recipiendis qua- c funt,quæ ob victoriam fiebant,& de collo penden
litatibuscorporcis ? quorum vt prius nequit nega ria geſtabantur. ] Cunctis autem nota Romano
rijita poſteriusnequit affirmari. Nihil ergo tribuit rum gentilium conſuetudo , qui ſoliti puerulis de
energiæ prinus ille influxus cæleſtis. Impoſitio collores turpiculas ſuſpendere, Prafifcini, vt dice
quoquehumana , cùm fic nuda & merè arbitraria bant,nec faſcinarentur ( vnde & Fafcininomen in
denominatio , quid queatinfluere ; nec Argus vi ter obſcena relatum ) alia quoque amoleta ſucci
deat, quem ferunt fuifle oculatiſſimun. ni aut alteriusmateriæ contra morbosgeſtitabant
Quartum dclirium eſt , vim complexorum ver quæ dicta amoleta,amolimenta,ſeruatoria ,probra,
borum , ( propofitionum fcilicet & orationum ) quemadmodum & Græcis lua fuere ripiante ,
efficaciorem elſe. Primò quia veritas(inquit archi BạáuaTd ,deTeemgia , đodleule, 1 quAax1k id
magus)in ipſa propoſuione contenia bic accedit: cuius malorum ,vt putabant,auerruncatoria. Sic etiam
veritatis vismaximaeft , quando formula feu carmen prodeſſe ſibi putabant Iudæi ſua philacteria ,séque
virintis ac operationis aftri feu numinis, quod compre per illa cuſtodiri ac præſe uari à malis , perperam
cantur,continet commemorationem . ] O Satan ,Satan accipientes diuinum præceptum •. Eundem erro
tibi quàm perpetuò fimilis es ?pergis hoc telo di- D rem Catholicis, non hæreticus tantùm V Vier us; a Exo. 13
unos honores conſequi. Nonne latis hoc indi ſed & quiCatholicus videtur ex ſcriptis,Remigius
cant,quæ myftes ille tuus, exempla petit , ex Hym Lotharingus , impingit; hinc omnium periapto- Deut.6.8
Matt.23:
nis Orphei & Apuleii ſcriptis,idololatriæ plenartú rum vſum temerè condemnantes ex Patribus non
v.s. vbi
quia auctoritates illæ poëtarum rcfertæ vanitatis : fatis intellectis.
plura no
tam quia ſenſum ac intellectum carminis aſtris al Dico primò , Amuleta huiuſmodi , que collo de- tamus in
faribit:tum quia per hoc numen , intelligit cacoda pendent, vim nullam obtinent naturalem rationever- commét.
mones ; quos aftris & fingularum rerum fpecie b lib.3.dę
borum , characterum , vel figura, velconſtellattoris:ſed monolat.
busMagica diſtribuit.Conatur etiam probare,quia dūrax atrationemateria fiqua buic anısparhia velSyma c.z.
qui integram orationis texturam promit ,magis a pathie visnaturalis infie.]Hæc cóclufio eft Catholi
nimo dictis intendit , quàm qui verbum vnum at ocrú omniú , & etiain gentilium , quos præcedenti
que alterú :quarevis quoque vehemétior imagina quxſtione citauimus.probatur, quia phyſicæ liga
tionis cócurrit, & fpiritus copiofior in ré incanta curæ facultasneceſſe eſt , vt à naturâ rei ipfius dc
cam tranſıt.Quæ vana ſunt,nec empſitanda titiuil pendeat , quæ non competit niſi ratione materiæ
litio . Nec enim imaginatio extra iinaginantem in ieu ſubiecti. Quare fi quis effectusproducatur,
res feiunctasvim habet vllam ; nec fpiritus vllus à cuius cauſa nequit eſſe vis naturalis fubiecti: effe
loquente prodit , qui rem incantatam contingit: E ctus ille prodigiofus erit , & anuletum fuperftitio
præter afflatum : afflatus autem facultas ad fanita lum , qualia multa congreſſit Coſta Ben Lucas lu
tem nulla eſt; ad morbum & noxam per coragium dæus Luſitanus c. Huc referendum , fi figuram
aliqua,vtdocuimus, attendunt; quod Hiſpanicis pueris ex Gagate ad c li. de li
Ex hismanifeſtú fit, falſa quoque eſſe, quæ ex tá collum deligant , manu in derilum , incerto in gaturis.
bellisaxiomatibus inferunt corollaria.primò quod cra digitos primores pollice , conformacâ. Higam
afferunt oportere , vt fic fanantes afflent agro , & vocant.
ei vocabula quaſi inhalent. 2.quamlibet huiuſmo Dico fecúdò, Quãdo in ipſis verbismodofcriprionis,
di incantationem præter ordinem ſolitum & re crucium numero , figura velfimilsbus fpes non poni
С 2 tur;
8 DISQVISITIONVM MAGICARVM

vr ; pium & fanétum eft ,reuerentia cuufa Sancto- A , eiusdetorquens.Sed benè,quod ouillum lanitium
em reliquias, careasagni Dei effigies , Evangelium iam deponere Scaliger incæpit.
. loannis. Pfalmum Dauidis, & fimilia S. ſcripiu Poſterior pars concluſionis probatur canoni
e teſtimonia fecum goſtare collo appenfa : ſed effe bus , qui anathemafulminant in eos, qui philacte
zusquiinde oritur er ſupernaturalis, Dei beneficen riis (hoc eſt conſeruatoriis ) vtuntur ; & fi clerici
ea faciant , iubent eos Eccleſiis eijci. Can.i. & 4 .
iæ adfcribendus, Aliis autem ligaturus uti; quas vel
fus Ecclefia Cathol.vel probrum medicorum ars non 26.9.5. qui canones quomodo fint intelligendi,&
ommendat;omnino eft probitum .] de quo genere philacteriorum loquantur , peten
Quod ad reliquias , videtur non fatis cautè lo dum ex alio canone , nempe vlt.eiuſdem quaſtionis ,
cutus,inſignis Doctor Theologus Ciruelus Daro vbiinter cætera in hunc modum fcribit B. Ifido
enfis lib.de ſuperftir.6.4.p.3. quando leuiculis fulcus rus : ad hæc pertinent ligatura exſecrabilium reme
ationibus facrarum reliquiarum ad collum geſta diorum , quia ars commendat medicorum , ſeu in pre
ionem improbare non veretur. Diſſentit ille ab cătationibus,feu in characteribus ſuſpendendis atq ;li
væreticis. nam ipfe vult reliquias Sanctorum in gandis:in gusbusomnibus ars demonum eſt quadápe
emplis honorificè feruari , & adorari: fed non B tiferâ focietate hominum ego Angelorum malorum ,
vult eas è priuatis collo appenfas geſtari ; temerè exorta, ] quæ ſumſit à D. Auguftino lib . 2. de do
reprehendens antiquam virorum valdè ſancto atrina Chriſtiana.idem alibi confirmat D.Auguft.
i tract.7.in
cum conſuetudinem . Nonne B.Helena clauorum i his verbis : Fingunt ſpiritus maligni vmbras quaf- loan .
CHRISTI vnum fræno equi, alium galeæ Con dam honoris ſibimet ipſis , utfic decipiant cos , qui ſe
(tantiniindidit ? Nonne B. Antonius palmatam il quuntur Chriftum . Vſque adeo, fratres mei,villa ipfi
am Anachoretæ S.Pauli; & ipfius Antonii tritum qui ſeducuntper ligaturas,per pracantationes,per ma
cum melote pallium exultans Athanafius tulit.Si chinumenta inimici,mifceanipracantarion bus ſuis no
milia de Theodori Martyris puluere Nyſſenus : de men Chriffi,qui iam non poſſunt ſeducere Chriſtianos ,
catena B.Petrimagnus Gregorius. Sed in re norâ vt dent venenum addant mellis aliquantum . ] Chry
non eſt immorandum . foftomushomil. 25.ad P.Antiochen . Qurd verò ds
Concluſionis prior pars probatur, Ecclefiæ Ca ceretaliquis de his,qui carminibus, á ligataris vian
thol.inueterato & falutarimore, necnon ſententia tur:& de circāligantibus aurea Alexandri Macedo
D. Thomæ. Maldon.Nauarr. Silueftri & alior . Hisnumiſmata capiti vel pedibus ? Dic mihi hane ſunt
ratio eſt, quia Sanctorum reliquias ita femperma- C spes nostra ,vt poft crucem ó mortem Domini, genti
iores noftri funt venerati :Agni illi ad hoc à lolo lis regis imaginefpem falutishabeamus ? & c. damna
Pontif .Maximo quotannis benedicuntur : facræ runthçc etiam tempore Carolimagni Patres con
ſcripturæ teſtimonia , ve licet ore proferre , li cilij Turonenſis cap .42. & ipſe Carolus lib . 6. Ca
cet etiam deſcripta collo deferre , & narrat Leon pitulorum cap.72 .& priusConſtantius Imp.apud
tius Epiſcopus fanctum Simeonem Salum mulie Ammian.l.19 . & Antoninus Caracalla, apud Spar .
ri magæ amuletum in tabellâ confcripfiffe ; quo tianum in cius vitá . Tales lunt ncfariæ illæ forinu
geſtato illa non potuit ampliùs diuinare,nec ma læ precum ; quas contra vulnera, & pericula ignis,
gica amulera facere. ( Sur. 1. Iul. ) nec vllus fan aquæ & alia, quidam per mendacium adfcribunt B.
ctorum patrum hoc vnquam improbauit. Nam Leoni, & alus ſanctis,& ( proh dolor)multi hodie
D. Baſilius • damnar neprázemara characteribus geſtitant; quibus Diabolus femper tandem impo
( nempe magicis ) inſignita . Incertus auctor in nit,& quando funt in ſtatu peſfiino lethalis culpæ ,
Marth . qui exſtat inter Chryſoſtomi opera ', in ſinit eos occidi & deſerit quosantè aliquoties de
uehitur in duo nequam genera hominum :primum , fenderat.Poflem nominare mihi probè notum ; cui
qui ex huiuſinodi ad collum ſuſpenſis ipli ſan- D id accidit. Norunt Franci,cum ſuperioribus annis ,
ctiores volebant videri , ve Pharifæi olim : fecun cum Barone Danou , hæreticorum Germanorum
dum , qui ex eâdem fuperbiâ ,, quæ ad collum alii examina in Franciam irrupiffent,& à DuceGuilio
ſuſpenderent,ipfi de capillis, vel veſtimentis ſuis ftrenue debellata fuiffent ; huiuſmodi ſchediaſma
largiebantur. Ipſe D. Chryfoftomus mulierculas ta collo cæſorum ferè omniuin appenfa ,fuiſſe re
illas reprehendit , vel quòd non rectâ, ſed Phari perta ab iis , qui cadauera fpoliarunt. Hoc genus
laicâ , id intentione facerent; vel quòd , per opi luperſtitionis ſubſannat Lucianus k , & Antonium k in Dia
nionis errorem , non à Dei gratiâ miraculoſum Caracallam ſuppliciis cópefcere conſtituiſſe teſta. log. Phi
auxilium , fed ab ipſa materiâ , vel forma ſcriptu tur Spartianus: Et Tatianus Allyriusl hæc omnia lol.
1 Orat.co
ræ ,id præſtolarentur : vt faciunthodiè, qui dicunt refert ad dæmonú dolos,& pacta per Magos cú il
tra gent.
debere effe fcriptum Euangelium in membrana lis inita .Huc etiã refero quod,de vrſariis, fic refert
virgineâ , vel litteris vellineis miniatis & cætera . Ballamó Cómé.Syn.6.in Trullo; Vrſas trahere di
Sanè Chryſoſtomus eâdem id mente reprehen cãrur ii,quoarčtotrophi appellãtur ,qui quidē in capire
dit , qua D.Hieronymus ; h qui ſatis indicat , pba a lotins animalis corpore rinEturasappendentes,épi
rifaicam illam luperſtitionein præſidium ab ipfis E los ex ipfo rondentes eos vnà cum tinčturis dant perinde
pirtraciolis , non defuper à Cultode Iſrael , Deo acremedia & amuleta ,tanquam contra morbos & faf
Sabaoth , exſpectantem , ſe reprehendere : item cinantes oculos conferre poffint. ]Huc pertinent e
quòd quæ extrinfecùs gerebant , corum cultum & tiam formulæ omnes ,quibus immiſcenturnomina
obſeruantiam intrinſecam , quæ præcipua , negli ignota Angelorum , hoc eſt alia præter,Michael,
gebant.Denique in vita S. Antoninj infeſtationem Gabriel ,Raphael.hoc mirum fortaſſis alicui vide
quandam dæmonum , cùm preces quaſdam mem bitur; quia Trithemius , & Rabb . alia quoq;nomi
branulæ infcripfiflet, & in cubiculo ante Deiparæ na confingút eorum ,quos dicunt eſſe motores or
Virginis imaginem aftigiiuffiffet , legimus diſpu bium cæleftium , item fata decernere, & fatales ca
lifle. ( Surius 10.3.Fol.43. ) Auctoriras D.Gregorij ſus adminiſtrare , & mirifica quædam homines ab
Papæ idem probat epiſt.ad Theodelineam , quem his diſcere ; & fimiles impietates , quibus ille liber
ure ſuo, id eſt Caluiniltico ,carpit lof.Scaliger in E hanya78 ſcatet . In Sibyllis quoque oraculis lib .
lencho c.8.verba D. Hieronymi contra mentem 2. hic verſus exſtat , 'iuxta quoſdam codices,

εξουσι
LIBRI I. CAP. V. Q. I. SECT. I. 29

1 fovipopuszcenats labpedia, Papahaz" ou práaze.Sedin - , bendane in numero artium liberalium ?certiò ad


lijslibris habesiſopisa, pena,davina;alauate,in qui quam Magiæ (peciem pertineat:quartò licita fit,an
bus primum illud eft corruptum pro lepepanaster illicita ?
tium pro cafona, vt vocant eos Tritthenius & alii
qui cælorum motores eos faciunt. Sed nitor au QV ÆSTIO I.
&toritate & ſanctione concilij Romani , quod fuit
An aurum hac arte verum conficiatur ?
congregatum Romæ ſub Zacharia Pontifice , ad
damnandos errores Aldeberti & Clementis hære Vo quæftio hæc complectitur ; quid naturæ
ticorum Germaniam turbantium ; vbi inter cæte DS ope fieri queat. & quid fieri foleat ? quorum
ra,lecta vna oratio Ardeberti, in qua contineban non eadem ratio eſt.priùs qua decidamus quæſtio
tur hæc verba ; fupplico dos Angelus Vriel, Angelus né,quçdá denomine & origine ſunt præmittenda.
Raguel,Angelus Tubuel, Angelus Michael, Angelus
Adimis, Angelus Tubuds, Angelus Sabaoth, Angelus SECTIO I.
Simibel.] Quibus lectis,Zacharias Papa,interroga
Quid for Alchimia & quando inuenta ?
uit Epiſcopos, ſententiam de his luam proferrent:
illi damnandum Aldebertú pronunciarunt, vthæ- B Omen Arabicum efle volant,viridocti; & id a N.com
reticum :cauſa verò ſubdicur & ipſum Decretum indicare nominipræfixum , Al, vt in Alma ment, in
Manil..
concilij his verbis ; ofto enim nomina Angelorum , nache Almageſtü , & liinilibus.,Mixobarbarum
qua in fuaoratione Aldebertus inuocauit ,non Ange ergo vocabulum fuerit , ex Arabico Al, & Græco ,
lorum ,prater Michaelis, fed magis demonum nomi. Kúw leu qúve , quod idem ac funds , alii Græcam
na funt , quos ad præftandum fibi auxilium inuocaui!. planè vocem cenlenr,ex quibus eſt loannes Chry
b Dialogo
Nos autem ,ut à veftro ſancto Apoftolatu edocemur e lipp.Fanianus.quideducit , cage TNV Xvuesłay roi de Chry
disina tradit auctoritas,non plus quàm trium Angelo ände à fale & fufione ". Sed huic Græc fcripto- fopria .
rum nomina agnofcimus: id eft, Michael,Gabriel, Ra Les repugnant , quiplerumque fcribunt xmusicer; c Cedre
phael . Zacharias Papa dixit , optimèprouifum eft à ' non muustav. Sed quid qnusia ſignificat:quidam nus in An:
veftrâ ſanctitate,vi conſcripta illiusornnia igne concre ex Plutarchod tradunt Ægyptum lacrâ linguâ à la mox citād :
meniur:fedoportunum eft, ut ad reprobationem eius in cerdotibus vocari Chemiam : & inde ſuſp cantur, a li.de o
ſcrinio noftro conferuentur ad perpetuam confufionem . vocari ( hemiam , quali Ægyptiam :videlicet quia fir.& Ilid .
Nunc vero , quia omnia peračta ſunt, de virorúmque primimortalium Ægyptii illam à Mizraimo Cha
fententia,quorum fuperiùsmõiio faéta eft,nuncperira mı filio acceperint ,ab Ægyptiis Arabes didice
Etarum eft .Vniuerfum concilium dixit : Aldebertus, Crint, & articulum illum ſuum A , addiderint ; ab
cuiusnobis actus ó nefaria commenta lecta ſunt; o Arabibus,Europæi acceperint & nomen & artem ,
qui ſe Apostolum cenſuit nominari; e qui capillos en ve & reliquam ferè medicinam & philofophiam
ungulas ſuas populis pro fan & titate tribuit , quique fub Græcanicam . Nimis iſti benigni ſunt in Arabes.
obtentu Angelorum damones in fuam auxilium in Nomen enim notum Romanis fuit antcquam vlli
m vide a- uocat:fit ab omni officio ſacerdotali alienus,esc.]" lgi noti pbiloſophi vel docti inter Arabes, & quo A.
pod Sur. tur ex concilii huius ſententia , damnanda cuncta rabia tempore adhuc Chriſtiana . Inuenias illud
mél.lúnio periammata, periapta ligaturarum & fimilia , vbi apud Iulium Firmicum Latinum'ſcriptorem , qui e lib. 3. in
in vita S. alia nomina leguntur , quàm trium , quos facra tempore vixit Conſtantini Magni. Apud Ægy- cretis.
Bonifacii, ſcriptura nominat , Angelorum . Nominatur qui prios quidem hæc ars in vſu etiam Diocletianité- in Dio
( fol.494 dem Vriel. 4. Ezdr. 4.0.1 . Sed liber ille Canoni pcre videtur fuiffe . ſi Suidæ credimus '. & ab iis clet.
cus non eft , nec tantæ auctoritatis ; & in eodem fortè Romani acceperunt. Verum illud de Che
reperias Ieremiel, quem nemo recipit: Aldeber mia merum eft commentum ; Ægyptus enim non
ti verò cætcra nomina nonnihil luni deprauata ex Chemia, ſed Chammia dicta à Chamo: ſic enim in
g Plal: 78.
is , quæ in Necromanticorum libris habentur . D Plalmis legimus ;In tabernaculisCham , ,Ægyptio- | 57.
Sed de Vriel accuratè fcripfitNicol. Serarius no rum & poſtea ;terra Cham ,vocatur ipſa Ægyprus. h PC. 105.
fter comment, in c . 12. Tobiæ q . 1o.cum quatuor hoc ergo nomen facerdotes,veteſtimonium anti- 23 .
fequentibus. Illud quoque attendendum ,ne ipſis quitatis fuæ afferuarunt, vulgo Miſraim diceba
Angelorum nominibus veris Vtentes , ca malis tur Ægyptus : vnde & hodiè adhuc Turcæ & A
Angelis accommodarint. cur non hoc auſint, qui rabes vocant , Mafra. Quare ſi Arabes voluiffent
aufi licabuti nominibus Dej ? audi Procopium in ab Ægypto hanc artem denominare ; & addere
Leuit. contra quoſdam curioſoshoc vtentes præ ſuum illud ; Al, vocaſſent Almafram . Quid er
rextu his verbis agentem . Attamen (obyciunt qui go ? ſuſpicor , vt mulia Arabum vocabula , elle
dam )inuocant Zabaoth . Quid tum ?impie hoc faciūr. Hebræum illud , & quidem ſolidè . nec aliud li
Nam illam appellationem non Deo , fed demonibus gnificare quam artem fuſoriam fiue liquatoriam .
ersbuunt,c plerumqueilli demoniaci vſurpant nomi Etenim Hebræis , Alichini ', fignificat itinera fi- 09179
E
na dimina,dum ea imponuntdemonibus, quorum am ue fluxus, ab Alich , quod ſignificat facereambu- i lob.29.6
busoni feruiunt. hoc fit in precibus Magorum , qui lare ſeu Auere k . Vnde ars’liquans ſeu fundens 7:27
bus inferta magna ( fic vocant) nomina . metalla : abiecta litterula , ab Alichim , fit Alchi- K Iob. 24.
10 .
mia, facillima formatione. Quid enim eft Alchi
CAP. V. mia, quam pyrotechnica liue igniaria ars ,reſoluto
ria , & purificatoria metallorum ? quæ vt Chymia
Ars aurifactoria , quam Alohimiam nuncupant, ad ſpecies quædam eſt: ſic etiam aurifactoria, liue
guam magia ſpeciem fut raferenda? Chryſopæia ;ſpecies quædam eſt Alchimiæ , quæ
in extrahendo fiue feparando , & in congregan
do fiue coagulando ex aliis metallis auro , tota
deri,ni ſi priùs coniter,quò ſe vſquevires eius occupatur : vnde non malè Spagiricam vocant
extendant. quare quatuor lunt diſcutienda.primò, nonnulli, tæpå to odãy you dzsiger , à ſegregan
an arsiſta finem fuum conſequatur : ſecundò ha do & congregando. Ad hanc quidam reru .
C3 littlum
30 DISQVISITIONVM MAGICARVM

li.4.Aftro . lit illum Manilii verſum l. A ius artis ?ecuéntopinor, qui Phaetontæv auſu cò
Maleriamquemanu ceria duplicarier arte: detorſerunt s quæ de Turri Babel, & quæ de terra
& quia de Alchimicis dictum , per errorem puta promiſfionis,SS.commemorauit & quæ Salomon
uit,ideo ( quæ eſtCritica audacia ) contra veterum in Eccleſiaſte de merecrice ,mores eiusdepingens,
codicum fidem , cum tollendum ,vt ſpurium ,iudi Spiritu ſancto afdatus , fcripfit; illi ad Chymices
cauit. vtrumque male. nam & Manilii verficulus myſteria deflexerút:quiauli diuitias; quas, econo
eft,& non de Chryſopæis , ſed de bracteariis acci micæ prudentiæ ,& nauigationiin Ophir ,diſertè ac
piendus , quimalleando aurum in bracteas ſeu ceptas refertRegum Hiſtoria; Salomonis alchimię
foliola tenuiſſima diducunt & dilatant , & fic ſu adiudicarunt. In quos ( vt matillimè agam ) nihil
perficiem adeò dilataram quali duplicant. Alchi dicam aliud , quàm quod fatuis folennus, ſanam
mice certè non tam duplicant manu , quàm igne. mentem iis optandam :Minore longèpericulo pec
Non ſtatui de tota Chymicâ agere ; quam egº cant,Aimar.Ranccnetus & Cardanus,quiSibyllæ
artem , quamedicinæ adminiculatur, ſanè laudo , & vaticinium illud;
veneror ; vt phyſiologiæ fætum præſtantiſmum ; B
inuentricem auripotabilis, reinonminùsveilis ad έννέα γράμματ'έχω. τετρασύλλαβός άμι.νοέμε . & c.
ſanandum ; quàm ad alendum , ac quoad fieri po
teft , vitam prorogandam ; ſpiritus enim fubti ad Arſenicum , admirandi lapidis materiam tran
liſſimos ex metallis , gemmis ,plantíſque educens; ſtulerunt ; quafi quatuor fyllabarum & nouem lit
quo ſubtiliora , hoc puriora ; & quo puriora, hoc terarum vox alia nulla forer. Item qui Pandora
efficaciora remedia præbet ; metalla depurat , le poculum hoc eſſe contendunt, ab Heliodo nota
gregat , perficit ; lapides conflat , aquam elicit, tum : ſed hi plures Epimetheos , folâ fpe reliqua ,
ignem vegetat , & in igne vegetato ,ac quali pe quàm Prometheos , ex hoc grege fateantur opor- Syſiph .
rennato , ſpecimen edit artis & efficacitatis fuæ , in tet.Nec minùs illi ſuaues, quiSilyphium laxum ex- quali
humanâ vitâ propagandâ. Mihi quidem dubium tollunt, & propter huius lapidis inuentionem me- 116oopos
non eſt liquorem illum Olibii Maximi , cuius ruiſlenomen , quali diuina fapiétis aucumant:pro
beneficio lucerna multis fæculis conſeruata fuit ar pter promiſcuam in vulgusbeneficij communica
dens , Chymicum fuiffe ; de quo Bernardus Scar tionem , ad inferos detruſum ſemper reuolubilis
în in Hift. deonus m ,ſcribit Patauii ante aliquot annos, vrná C Caxi fubuectione damnatum . homines præparcè
Patauina . fictilem effoffam hisinſcriptam verſibus. auari. Liberaliores alii , cum Suida Colchis au
PLOTON I facrum munus ne aitingite fures, ratam pellem auertunt. illud enim depas tóxpusó
Ignotum eft vobis hos quod in or be laier. para oy lalonis ;lıbros fuifle in memoranis arieti
Namque elemenia graui claufil digeſta labore nis deſcriptos , artis alchimicæ doctrinam aurifa
Vaſe ſub boc modico Maximus Olibius. etoriam continentes. Addunt alii , hoc illud au
Adfit fæcundo cuftos ſibi copia cornu , reum fuiſſe femur, xpuose uugov, iuxta Laert. lib.
Neprecium tanti depereat laticus. 8. Aelian . var. hiſt. lib . 2.Lucian . & alios, fiue ( vr
Plutoni Deo diuitiarum dedicauit hoc fuæ artis corrigunt alii ) Xpvošo povr , aureum Aumen , à
ſpecimen homo gentilis , diuitias illi acceptas fe Pythagora in Olympiis oitenfum , quod tamen O
rens.Intra maiorem illam vrnamn minor alia reper rigenes eburneum appellauit lib.6. contra Celſum .
ta;in hac, duæ ampullæ adfabrè laboratæ ,argentea Hocillud effe apud Hippocratem mirabile,& im
vna,aurea altera:puriſſimo quodam ambæ liquore primis facrum terræ opus ; ex quo animantia ,plá
plenz; quo lucernamultis iam ſæculis ardens con- D tæ , alimenta , pharmaca , fortuna, & ipſe Plutus
ſeruata cenfebatur. o Hippo
profluant °. Hinc apparet quàm vetuſtam iſti o cra in C
Deſolà Chryſopæiâ ſtatui dicere; quæ vel ex ginem arti arceflant. Equidem opinor vetuftam : piſtol.de
adſperlis pauculi pulueris aurei ramertis , aurum led certa teſtimonia ante æuum Caligulæ non Crateia .
multiplicat ; vel ex non auro verum aurum pro comperio . Nam quæ dicta ,mera ſunt conie
ducit :nam quæ ex auro liquato tantumdeni vel ctanea nec magis certum , quod quidam probant
minùs auri producit,ſed purgatius ; ea nomen au ex Eſdr. lib . 4. ca. 8.v.2 . Quomodo autem inierto
rifactoriæ non meretur. Chryſopæiæ igitur gabis terram dicet tibi : quoniam dabit terram
originem quidam nobis valdè faciunt anti multam magis, unde fiat fictile,paruú autē puluerem
quam , quipræclaro Adamititulo libellum quen unde axreum fit. ) Hoc enim perſpicuè non ad
dam infignein obtrudunt :vt & alij Moyſis , & Ma artem fuforiam , ſed ad naturales metalli ex terræ
riæ lororis eius, & Solomonis, & Hermetis Tril puluere productionem poteſt referri. Si tamen
megiſti,& Ariſtotelis , & Pythagoræorú quorum quis contenderet , admateriam auri tranſmutato
dam libros vendicant: hæc enim omnia pro impo riam pertinere is ſciat, néqueinfallibili ſe teſtimo
ſturishabenda duxerim , & ocioforum hominum nio niti , quia liber ifte apocryphus eſt ; neque
fomniis. Quid ? an ,quia ab Adamo prima ſcientia loco claro & aperto antiquitatem artis ſe pro
run principia , idcirco & dehac ille arte ſcripſit, E bare. Cæpiſſe lub Caligula docet Plinius , a ra- 91.33.hift
C.4 .
quem denulla conſtat fcripfille?An,quia Moyles in tionem ex auripigmento aurum liquandi, fed mox
omni Ægyptiorum fapientia excellens , idcirco & deſiiſſe . Foditur hoc in Syria auri colore , fragili
ipfe, & foror eius ( miror Aaronem non additam lapidum ſpecularium modo . Vim eius magnam
& Befelccl ) animum ad alchimiam excolendam Caligula , auri quàm fanguinis non minùs auidus
adiecere ? An , quia Cabbaliftæ nugantur Cha excoqui iuſſit : & planè fluxit aurum excel
mum in arca Noacho patri fuo libros de Magia lens , ſed ita parui ponderis , vt detrimentum
naturals furatum , quosMiſraimo filio fuo dona ſentiret . nec poftea tentatum ab vllo . Diutur
uerit ;idcirco inter illos etiam Chymici libri fue num poſtea ſcriptoribus ſilentium fuit. Vſque
re? Scd Chamum fcimus non philofophiæ natu ad Diocletianum filuere. Nam Suidas auctor
eft , cùm co regnante AEgyptii res nouas oli
.ſu.lib. 1. ralis , verùm Magiæ Dæmoniacæ fuille propaga
torem ". Hermetis Triſmegiſti non pauci ſuper rentur , cæde multorum illuſtrium virorum in
funt libri; quis quæſo vel color tenuis in illis hu ipſo exordio hoc incendium fopitum fuiffe : &
conquiſi
LIBRI I. CAP. V. Q. I. SECT. II. 31

conquitita cum ibi veterum de argenti & auri fu-, A , chimici auri dubitant;& ſuſpicantur, nunquam ab
fione ſcripta,omnia tyranni iuflu Hammis tradita, vllo verum & perfectum aurum fuifle productum
r Suidas neex illâ arreditati Ægyptii, pecuniis freti, Ro & Valencia quoque indicat ſtudio & arte humana
in Diocle- | manis in poſterum rebellarent .Aliquot annis po . vel non poffe , vel vix fieri pofle , Quid dicemus?
piano. ſtea ZozimusGræcus ſcriptor vixit, cuius de Ar amicus Plato , amicus Socrates , fed magis a .
te facrâ , & Chryſopæiâ libriM.Scripti aſſeruan mica veritás.
tur in Regis Chriſtianiſſimi Bibliotheca Fontis Axio.1. Nullis idoneis argumentis contraſenrien
belli: vbi & Blemmidæ liber de eadem Chryſo tes conuincunt aurum verum per alchimiam fie
pæiâ dicitur exſtare. hic ille Nicephorus Blem ri non poffe. Ad probationem huius conclufio .
midas eſt , quiſub Ducâ Imp.multa præclaraphi nis ſufficit onus probandi transferre in aduerfà
loſophiæ monimenta edidit. Zozimo Græcum rium : quia eſt conclufio negatiua: & adfirmant
antiquiorem ,non noui:ille Arabes omnes, qui cir eſſe impoſſibile,incumbit onus oftendendi, cur id
cumferuntur auo antecedit : fictitium Morienum lit impoſſibile ; cò quod is contendat leid ido
(Eremicam Romanum fingunt inepti' Arabicè neis argumentis poffe conuincere ; quod nosne
(cribentem ) & verum Geber, fiue Gebrum Ara B gamus. Veruntamen fic poteft conclufio probari;
bem :quinon inuentor artis,vt putant Fallopius & neque ex parte materiæ ieu ſubiccti;neque ex par
Eraſtus: ſed cultor & ornator præcipuus. Hæcde temodi repugnat naturæ talis metamorphoſis.
origine habuidicenda . Non ex partemateriæ.nam illa eſt alterari, & cor
rumpiapta,& perduci etiam apta ad formam præ .
SECTIO II. ftantiorem ,& eſt capax formæ introducedæ.Non
ex partemodı : quiamoduseſt, per decoctionem
De artis alchimice in auro faciendo
naturalem ignis;quidecoctionem naturalem calo
eficacitate .
ris naturalis proximè imitatur. Quid ergo defit ?
IR v M quàm hîcin contrarium funis con aut fi quid horum ,oftendatur,
MER tenciolus trahatur. cultores alchimiæ affic Oftendere conantur fequentibus argumentis,
matiuam adeo tucntur.vt & perfectiusaurum ſuis quæ ligillatim diluemus adfula folutione. Primò
le fornaculis fouere, & educere , quàm natura ſoli argumentantur ab artis ipfius incertitudine &
ta ,contendant;olores contrà Chymicorum ,omnia diffenfione artificum , quia chymici inter le nec
huiuſmodi,vt præftigias , ludibria , & meros iacta conueniunt in modo loquendi, nec in modo e
C
torú bombos opinantur. Equidem puto interhæc perandi, nec demateriâ aut nomine ſui lapidis.
extrma,vt fit,mediâ viâ tutiffimèincedi. Vidcamº Conueniunt , bcneficio lapidis hanc transfor
breuiter, quid pro vtraque parte diſputari queat. mationem tribuendam ; fed hunc ipſuin , lapi
Tres inuenio ſententias. prima eſt, non poffe dem , quo appellent nomine , non conueniunt.
aurum verum ſic produci. ſecunda , poſſc aurum Longum ſit omniaMerculini, Treuiſani , Faniani,
quidem quaſi verum , fed quod tamen pro vero , Tallenlis , Roſarij & aliorum nomina congerere ,
nec liceat vendere æquali precio quo verum ven quæ ſunt fignificationis planè diuerſæ . ex paucis
dirur: nec liceat illud in medicinis exhibere, ter cætera pollunt diiudicari. vocant Zgurtowepredv,
ria , perfectius & purius aurum ſic fieri poffe, aquam viuam ,aquam vitæ ,aquam ficcam ,ignum
quam quod in terræ viſceribus gignitur. Prima vitæ ,fanguinem humanú ,lac virginis,Mercurium
fententia eft Thoſtati in Exod. cap.7. quaft. 10. philoſophorum , draconem , coruum , laton,elixit,
Ægid .Romani, quodlib . 3.9.8 . ( qui Auicennam medicinam morborum omnium ,id de quo qui bi
quoque pro ſe citat , ſed malè . nam Auicen. verè bic nonmoritur , & fimilia partim ridicula , par
cenſuit contrarium , & ex profeſſo de hac arte tim pugnantia , partim irreligioſa. Modos ope
ſcripſit)negarunt etiam Auerr. in lib.i.de Generar. D randi diuerfiſimos comminifcuntur , & de co
Aponenfis, differ. 209. Sed & ipſenet Chymicus inter ſe digladiantur ; cum Brachelco certat Tau
Paracelſus lib.de philoſoph . & videtur id voluiſſe ladanus , Villanouanum impugnat Treuifanus,
Bernardin .Gomerius àModis docto & ſalito ope alij alios , & inuicem fatuos ignoranteſque nun
re de lale lib.2.a.nu.20.ſecundæ editionis fol.168. cupant. Sed de lapidis materiâ fortè faltem con
Secunda ſententia(vt opinor )verè fuit D. Tho ſentiunt ; nihil minus. ſunt qui ferri ſcoriam ,
mæ , nam licer,vbi noluit quæſtionem decidere , i ſunt qui falem , alumen , magneſiam , cadmiam ,
a 22.9.77. bi ex hypotheſi tantùm locutus fuerit * : tamen calcanthum , arſenicum expofcant : lunt qui
2.2.ad.r.
vbiabſolutè & deciſiuèlocutus, ibiapertè & clarè obtradant bufones , capillos , ouorum putami
hanc fententiam tenuit:produci poſſe aurum ,quo na , menſtruum fluorem , vel humanum fan
ad externas qualitates, ſed quod ad intrinſecam guinem . Refpondeo , tam diuerſis nominibus
bin 2.ſen . auri peifctionem non pertingar : quod etiam eandem rem fignificari , ſed his vſos fcriptores
d . 7.9.3 : Caietano , & reliquis Thomiſtis placuit poſtca ſcientiæ occultandæ caufà , quam non voluere
a.I.
cad d.a.2 . citandis , pallim intelligi. licuit ſanè Ægyptiis fymbola
Tertia ſententia eſt omnium Chymicorum , & | E lua adhibere . licuit poëtis permetaphoras & fa
præterea Tinonis in lib. 3.Meteor.q .vlt. Antonij bulas ſapientiæ principia occulere , licuit Ari
Mirandulani de fingula. certam.li, 10.Marcelli Pa ſtoreli ſe dictorum obſcuritate , ve ſepius folet, a
lingeniiCardani,Lacinii, & aliorum , quàm accu tramento inuoluere ; ipfæ facræ litteræ in Parabo
ratè tuetur And.Libauius Syntaxi 2. lib.1. fingu lisloquuntur, cur culpas , ſi & hi diuerfis nomi
Jarium , nibus lusêre : Siquid minùs aptè , & feliciter , &
Quartam his fententiam poſſemus adderePyr piè,ignofce.cem vide, verba deſpice, nunquam rei
d diſpu.de rhoniam , & Academicam Dubitantium ; qui fa veritarem , aut artis efficacitatem , ineptia aut in
Magia .
e in 2. 2 . tentur ſibinon fatis liquere: quam puro verè com fantia docentis potuit exſtinguere. Deinde quid
diſp. 6. c. muniorem efle hominú huiusætatis .Ex noftris il mirum hanc quoque artem habere ſuas com
13. punct. lam defendêre Benedict. Pererius , & Gregorius pulſationes diſſidentium ; quibus nec philofophiæ
à Valencia “; nam de bonitate & perfectione al pars vlla , nec medicina , nec iuriſprudentia
4 nec
32 DISQUISITIONVM MAGICARVM

nec Scholaſtica Theologia noſcitur carere ? Dil- | A tem ,per adiectionem materiæ , decreſcere per ſub
(enfio illa demateria , velverborum eſt & nomi tractionem eiuſdem : cùm verò Plinius : & alii,
g Plin. lib .
bum ,vel fanè fuit , cùm ars minùsculta , & magis dicunt ea concipi,parturire,viyere,ſeneſcere,inori, 36.ca. 18.
incognita:periti, in ſulphur & hydrargyrum con metaphoricè tantùm loquuntur. ſed dehoc plura & 19. Leo
ſentiunt. Scaliger , Fallopiúſque 5. Volo cum illis libera- Baptiſt.
Probant poſtea ,naturam metallorum ab iis i liter depaciſci. Eſto , non viuantmetalla : quid in- 1.2.dere
gnorari . primò quia cenſent illa viuere & nutriri; de: facilior profectò inanimæ reiin aliam inani- ædifi.c.9.
cum Cardano : vel ſuperioris ordinis animam ha mam , quàm animatæ in animatam erit tranf- h Scalig.
bere ,verùm valdè reconditam , cum Fr.Georgio mutatio , ParacelGitarum illas locutiones fanè exercit. 1.
non fatis rectas nec commodas, ſed improprias & Fallopius
ip Harmon .mundi.2. quia lapides putant elle re lin.de me
iectamenta fiderum ( vtParacellus ) metalla verò translatitias,nibilmoror : loquuntur illi inquina- tallis &
adipem & medullam lapidum ; & proinde metal tè ſentiunt perperàm . eos non defendo : de re follil.
la , cæli eſſe præſtantiora excrementa : 3. quia loquor , non vocabulis. Hoc vnum veriffimum
vnicam volunt eſſe perfectam
ſpeciem metalli, puto , neque negari pofle , plus humidi pinguis ,
nempe aurum ; cæteras eſfe tantùm rude & in- | B | & fi vis plus adipoſi effe tucci in metallis , quàm
choatum aurum , de quo mox plura. 4. non ha in lapidibus ac gemmis. hinc enim mctalla ducti
bent perſpectam aurifui cauſam efficientem . qui lia & dilatabilia ſunt, quod lapidibus ob aridi
ſolicalori efficientiam tribuunt : quo tamen ſolo tatem & ficcitatet denegatum . Vnicane fpe
non poteft auri ſubſtantia perfici. Oportet enim ciesmetalli fit ,mox videbimus. De auri efficien
ve ſol aqux fubftantiam primùm calore conco te cauſâ , confiderandum , puto longè plura requi
quat & commutet : Frigus deinde & ficcitas ter ii , vt ex terrâ , atque vt ita dicam , elementis ferè
rena,faciant aquam concreſcere. 5. de aurimate nudis primum corpus mixtum exiſtat & coagu
riâ valdè diſcrepant. Gilgil vult eſſe cinerem ex letur : quam requirantur , vt ex mixto iam coa
terrâ genitum , & aquæ miftum : Braceſchus vi gulato & exiſtente aliud conficiatur mixtum ,
triolum ;plerique ſulphur,& argentum viuum ;nec dumtaxat differens perfectione. Auri ſubſtantia,
deeft, qui arſenicon addat. qua in re indaganda ex terræ puluere & aquæ liquore , in venis ca
videntur,vt vmbri, indicium lagæ naris ſecuti, cer uernarum ſolo calore non potelt perfici,fed frigi
tum fanè,vt ad ceruæ cunabula perducat :fallax in ditas quoque & ficcitas requiruntur : poftquam
rerum eſſentiâ diſcernendâ. Præterea quomodo c verò iam ſemel metallum coaluit in metalli ſub
poffunt mixta refoluiin mixtum illud , ex quo ftantiam ,iam ignis ſolus poterit ſupplere , quæ ad
proximè generata fuerunt ? nonne prius opor perficiendum commutandúmquc illud in alterius
er reſoluantur in corpora fimplicia ? igitur fi, metalli qualitates erunt neceffaria . quia qualita
quod eoruin eſt fundamentum ; metalla in ful tes illæ accidentariæ ſunt & quæ actiuitatis ignca
fur & hydrargyruin refoluuntur ; certè hæc duo vim non exſuperant. Quod exemplo poteſt de
ncqueunt elle propria metallorum materia. Hoc clarari.namn 1andaracha naturalis non poteft gigni
argumentum multas inuoluit quæſtiones , quas ſi citra frigus illud : ſed poftquam plumbum lemel
velim exactè diſcutere , non fectionis vnius, fed in terræ viſceribus genitum fuit , fi illi miſccas
libri opus integri futurum . Vno fortaflis verbo acetum , cerullam conficies :: vt verò ex ceruflà i Galen.li.
præftiterit abfoluere , vt hæc illis omnia largia prodeat landaracha nullâ iam opus refrigeratio- 9. de lim
inar,nihilaliud confequi, quàm alchimicos fico ne, fed fufficit ſola aduſtio , vt landaracha ficti- plic.medi
cam.facul.
pinantes non effe veros.philofophos , neque cau tia feu ſandyx Syricum naſcatur k. Orichalcum Plin.li.34 .
lasoperacionis ſuæ tenere, nec operari ſcientificè, quoqueGne frigore ex ære , vitri puluere , & ca- in fin. vi
led duntaxar eſſe nudos Aaturarios pyrotechni- D laminaris lapidis tincturâ fit ;ſolaque decoctionc truu.l.7 .
cos ,mechanicos, & non philologos. nullo au & percolatione per igné indiget':cùm tamen fol- k Plin.lib.
tem pacto conſequitur , probandum quod erat, fitium & naturale , ſi quod eſt huiuſmodi, etiam 35. cap.6 .
aurum ab illis conhci non potle : non enim gla frigus illud poftularet. Quid , quod & " Plinius, 2.Amat.
dium non facit faber , quia quæ ferrinatura, quæ cenſuit , folo igne lapides in as fundi , & fer- in Dioſco.
gladij ad pugnam rotatio vibratióque fit ac fum gigni? -Quid , quod & folâ decoctione fer- lib.s.enar.
commodata,neſcit:non aquam roſaceam minus rum fit sópcodece Græcorum “ ſeu Chalamiſch Hels ;
1 Vide Pli.
perfecta Chymicus elicit , quicetera adhibet arte bræorum ? quod nos hodie chalybem vocamus fi- lib.3 3.C.4.
requiſita , etiamſi rotæ effentiam , & vim ignis , & ue aciariam , veteres Latini. ferri nucleum , quia & Vannoc
principia diſtillationis ignorer.Quid igitur ,ſi qui proprio nomine deſtituebantur. nam chalybs illis cium li. 1.
naturam ignoret meralli, ſegregatione , conge idem , quod ferrum in genere •.Neque in his alio pyrotech
larionéque quæ requiſita , cæteris quoque om frigore opus , quàm cùm omnia peregit ignis , vt m lib.26 .
nibus peritè vtatur , minúfne ad flatum compo- E tuncmateria ſe ad naturale frigus recipere linatur: C:27.
fitionémque eius , quàm ad alcerius , nihil ad vel aquæ iniecta citius refrigeretur , & induretur: n. Ariſtot.
operationem effectúmque ampliùs præter cau Porrò quam ſubdunt de auri materia diſſonan- lib .4.Me
teor.Van
Carum cognitionem adiicientis , vis excoctrix i ciam , obftrepit illa , non obtundit. cedo', quam noccius
gnium eſt effectura ? Intelligentiæ igitur iam i illi eſſe volunt? quamcumque dixerunt , ex hac d.li.I. c.7 .
gnis particeps , quivnum inter & alium nouit di etiam cætera metalla conſtare philofophi chy- Alb.Mag .
mici contendent : ſic facilem fore ad aurum tran li. 2.de las
fcrimen . Pone autem aliquem , quioptimème.
pidib.tra.3
tallorum naturam nouerit : huic certè nihil argu ſitum.Sed doctiores conueniunt in ynam fenten
o . vide
mentatio hæc oberit , quoad auri productioncm : tiam : quam ego quoque fequor, & fic Ariſtotelem Hier.Ma
poterit ergo produci ab aliquo . fufficerent iſta: di cum his auctoribus conciliari polle puto.Non agi- gium li. 2 .
cam tamen quid de fingulis illis cenſeam . Viuere milcell.c . 8
turnunc demateriâ remotiſlimâ, quæ eſtrate
& nutriri metalla , vt animam habentia vegetati ria prima,quam eandem efle nemo addubitat : led
jam : id non admodùm abſurdum eft , fed fateor agitur , demateriâ fecundâ : quæ iam cer for
Yerius,quod Ariſtoreles cenſuit',nec lapides , nec mis cft imbuta. hæc rurſus elt , quædam remo
offilia huiuſmodi viuerevel nutriri: excreſcere au tior , & quædam propinquior. non enim ftatim

ab vi
LIBRI I. CAP. V. Q. ' I. 33

ab vltimâ ad primam hic immediatus ett tranli. A carneum fufle ,aut quod fimilius , cùm falem vel
tus:capiamus ergo exempli gratia, aurum .hoc au ſaccarui in aliquod ferculum diſſoluis , ſapor in
rum mareriaắn remotiorem habebit,exhalationem dicat , fubftantiam illarum rerum condimenti hu .
quandam humectam vna ex parte ( quæ materia iusmateriem fuiffe : & odor aquæ diſtillatæ , ſaris
liquida à quibuſdam vocatur , vel aqua intrinſecus apertè docet , quæ herbæ diſtillatę fuerint. prçte
vnctuoſa,ab aliis vnctuoſum aqueumn incorpora rea non eſt neceſſe res omnes reſolui in proxi
cúm , vel humidum liquidum ) ex aliâ parte mam fuam materiam : nec corpus reſoluitur in
habebit terræ portionem craffam & viſcolàm : femen : ſed ſufficit refolui in materiam remo
fic huic terræ aqua illa pinguis & aërea commi riorem , ſiue elementarem . Ad vltimum itaque
ſta,corporatur in primam , & ( vt fic vocem ) ele argumenti membrum dicimus : metalla refolui
mentarem auri materiam . hæc materia non eſt immediatè in illa ſua principia , quando alteran
adhuc propria aurimateria , ſed eſtmateria com tur , & per alterationem definunt videri talia me
munis omnium metallorum , & etiam lapidum . talla, & fiunt quid liquidum . vel aridum , retinens
erenim li plus habeat ariditatis, deficiente hu principiorum illorum qualitates multas ; & cùm
miditate,lit lapis : ſi plus habeat pinguedinis hu hoc fit , tunc quodammodo reſoluuntur iterum
midæ,exit in metallum : & propter copiam huius B in corpora ſimplicia ſeu elementaria , nempe in li
humidi, nitidi, puri, ac ſolidi, ſplendida adeò ac quidum ,humidum & terreum pingue: ficut etiam
nitida (unt metalla . Et hæc eft fententia Plato paulatim , per varias alterationes pyrotechniæ ,
P Plato in nis & Ariſtotelis ac ſequacium . P. Neque huic principalia illa proxima în iſtud vel illud metal
Timæo, &
ibi Procl. fententiæ repugnat (meo iudicio ) eorum Chemi lum coaluerunt.
& Calchi- corum , qui phyſica principia norunt & ample Tertiò argumentantur : fundamenta Chymi.
dius.Arift. & untur, hoc eſt non empirici , ſed philologi lunt, corum , fi penitiùs infpiciantur ,vel falfa efle, vel
teor in ti ſententia. Tales enim facile aflentiuntur huić prorſus dubia : & proponunt , ac impugnant ſo
Theophr. remoto principio metallorum omnium . Equi quentia : quibus ſigillatim ac ordine folutiones
lib. de la- dem mihi videtur negari non poſſe. Quæro e adiungam .
pid. Iani
nim , num argentum viuum & fulphur fic im Primùm ergo adferuntillud Rogerii Baconist; rli.de mi
Lacinij licetnatura potens fit, & mirabilis :tamen ars , vtens rabilib. po
Minoritæ . mediatè ex materia prima fint enata ? fi adfir
teftat.artis
lib.1.Chc- mas , quæro qua diſpoſitione præcedente hæc naturâ pro inſtrumento , potentior eft virtute natura & naturæ .
mica art. potiùs , quàm alia forma , fit introducta ? ſine li. Hoc ergo videtur elle falſum.tum quia nihil
c . 13: AL
bert.lib.3 . gas , immediatè prodiiffe : quæro quæ præceſſerit ? cpotcſt ars humana , quod vires ſuperet naturæ
de reb.me non enim omni formâpotuit illa materia caruiſle. ( quæ nihil eſt aliud , quàm ordinaria Deiin crea
tal. tr.1.c. Negandum itaquc id non eſt : ſed vlteriùs pro turis difpofitio:) quare fi quis effectus produci
2. Conta- grediendum , & poft hancmateriain communem tur , qui naturam rerum ſuperet : ille non huma
ren. lib. z. adeò remotam , quarenda quædam materia pro nus, ſed vel diuinus , vel prodigiofus eft.tum quia
philoſoph . omnis arsmechanica naturæ , vt baſi , in ſiſtit , &
c.6 . pinquior. De hac eft omnis diſceptatio . Cen
1

Georg.A- fuerim itaque illam materiam remotam , non fu eam imitatur , nec luis poteſt conatibus operum
gricol. de bitò prætermiſſis mediis ab extremo ad extre naturæ perfectiones adæquare. Nam veriffimè
ře Metall. mum progredi, & , quod dici folet , per faltum Fabius,ita ſcripſit;imitatio,qua artis eft propria , nun
promoueri: ſed primò gigni imperfectiora quæ quam iam feliciter naturam exprimit: quin interhanc
dam , & fic naturam progredi ad perfe& iora. Ex To illam ſemper aliquid interfit ,ipſáque veritas pluri
illâ materiâ remotâ primum gigni ſulphur , & ar busparaſangis ſua ſequenrem veſtigia hypocriſin poſt
gentum viuum ſiue ispágyugor : iſtud potilli ſe relinquat." ] quineget ; iubendusagri lilia cum s lib.z. in
ftit. orat.
inum coaleſcere ex humido iſto pingui & aëreo veris,Dedalı yolatum cum alitibus comparare , &
(ideò adeo mobile eſt) ; exterræ verò pinguedine D cum Praxitelis aut Phidiæ caballo hoſtiles inanus
feu viſcoſitate potiſſimum gigniſulphur. Sulphur cffugere. Refp . Comparationem naturæ & artis
illud poftea in metalli generatione fungi vicem inſtitui duobus modis poffe:primò præciſè acnu
9. Auicen: viri , id paépupor vicem feminæ volunt ! Chymi dè ſolam cum ſola conferendo. vnumque alteri,
epiftol. ad
Hazon , ci :hoc parùm refert, crediderim 'potius vtrum ſiue vtriuſque potentiam ,ſeorſim inuicem & mu
Geber , que agere & pati in inuicem , reactione. Nec tuò componendo , hoc li Baconus voluit ,vt inde
Lullus , & conuincit contrarium quorundam obiectio ; nec fornaculis ſuis ea tribuat, quæ naturæ denegata;
alij, vide in pleriſque fodinis ſulphuris, vel argenti viui, fateor omni illum reprehenſione digniſſimum
Lacin . d .
lib.r. inueniriaurum ; nec in auripleriſque inueniriſul fuille , & argumento contrarium ſolidè probari.
phur aut argentüm viuum . fufficit enim vt in Altero verò modo poſſunt iſta comparari, non
quibuſdam veſtigia horum reperiri , vt pyrotech præſcindendo vnum ab altero , ſed extenfiuè ; v. g .
nici ſæpè experti. Et , vt ex his gignuntur , tan artificium humanum cum ipſa natura;qua in com
quam ex materia : ſic in hæc rurſus metalla re paratione,artificium præſupponitnaturæ vim.plus
folui volunt chymici, & hanc reſolutionem odo autem tum poſſe artem naturâ fubnixam & adiu
re probant ,& guſtu ; ſe in materiâ reſolutâ quali- E cam ,quàm poflitnatura ſola plurimis patet experi
tates ſulphuris & argenti viui dictitantes inueni entiis .Sic enim naturalis operatio, iuuatur,accele
re. Quoniam verò hîc agimus de accidentariis ratur & perficitur per humanam induſtriam & ar
dumtaxat differentiis , quibus hæc inanimata di tem :quod voluiffedumtaxat Rogerium eius ver
gnofcuntur folis : fruſtrå obiicitur odora canum ba indicant, & veriflimum eſt.
vis . Non enim dicitur hæc reſolui in fulphur & Secundò reprehendunt quod dicitur à Chy
hydrargyrum formale atque perfectum , ſed in micis,vnicú efle perfectum metallum , fiue vnicam
materiam quandam , qux ſulphuris & hydrar metalli ſpeciem (aurum ) cæterametalla dumtaxat
gyri qualitates pleraſque retinens , ſatis indicat eſſeauri inchoationes : & ideò tam facilè metalla
formam práceffiffe horum foſſilium : ficuthomo reliqua ad aurum , naturalem ſuam perfectionem ,

occiſus cùm eft, & iam cadauer ferè diffolutum reduci ; quàm homoæger ad fanitatem , & ouum
rorruptione , indicium facit fætor , corpus illud ad pullum . Hoc illi triplici ariere fibi , non
tam
34 DISQVISITIONVM MAGICARVM

tam quatere,quàm ſubruere videntur: & ita mihi A , fuis indiuiduis rectè prædicantur ;jvt argentum
quoque aliquando viſum : nunc maturiùs re per de hoc velillo . Refpondeo . Non aberrat å ſcopo
penſa , video illa ipſa , quę tum attuli argumenta; ſuo natura , quia finis eius eft , rerum varietate
vt oblelli ſolent , faccis laneis, arietis impetum in huncmundum ornare: & perfectiora vult effe ra
fringere : poſſe commoda explicatione exarmari, riora. fit autem hominum auaritiâ , qui metalla
& eneruari.Arietes iſti tres erant triplici teſtudine effodiunt priuſquam ad debitam perfectionem
contecti. Primus petitur à definitione metalli, perueniant; vt minus auri fit, quàm cæterorum
quam Geber,Petrus Bonus, & multi chymiciad metallorum . Sicuti quia vituli plerique occidun .
mittunt:metallum ,est corpus foſſile,durum , & natu tur à lanionibus, idcirco pauciores boues exiſtunt:
ram ſuam ſeruans,a malleo dilatabile. Sed hæc tota fi his parcererur , boues fiant; ſi illis abſtineretur
definitio æquè conuenit argento , & plumbo , ac effodiendis , paulatim aureſcerent. Enunciandı
auro,æquè ergo ſuntmetalla , atque aurum .Refp. verò ratio , quædam eſt ſpecierum ,fiue generica;
differentiasrerum efTentiales, præterquam homi quædam verò merè accidentaria. Monſtrorum
nis , nobis eſſe ignotas: ideò nos cogi definitiones de inferioribus attributiua enunciatio accidenta
formare ab accidentariis differentiis , quæ poffunt ria , poteft æquè locum habere , ac argenti, auri,
B
ſæpè communes eſſe pluribus ; quae probabiliter & c. ficut enim dicas rectè , hoc vas eſt argentum ,
videntur fpecie differre. veluti fidefinias canem , fic etiam rectè dicas,Gorgo,eſtmonſtrum ;ſphinx
certè definias per proprietátem latratus , hyæna eſtmonſtrum : & ficut etiam dicas vaſis huius ef
tamen hunc imitatur , quæ canis non eſt : & fic ſencia eſt ſtannea , velmateria eius eft ſtannum ;
totum iſtud congeſtum , canis eſt animal itratio nihil prohibet quin verè dicas , pygmæus iſte eſt
nale , quadrupes, velox , larrabile, conueniet etiam monſtroſus , velſubſtantia huius pygmæi eſtmon
hyenæ. nam & illa erit, animal irrationale , qua ſtrofa. Sed parùm hæc ad rem quæ de prædicatio
drupes,velox,latrabile . Nemo tamen inferat canis ne.Quia reuera,non quicquid imperfectum adhuc
nomen hyenæ competere , vel hyenam æquè ca eſt,eo nomincmonſtroſum eſt : maximè ſi aptum
nem effe: fed potiùs inferendum , quiddam in hye fit perfectionem ſuam recipere. pullus in ouo non
nâ reperiri, quod in cane ſit perfectius. Sic dico eſtmonſtroſus , vitulus non eſtmonſtroſus, in fans
definitionis huiuſmodi accidentariæ conditiones non eſtmonſtroſus , quia hic ad virum , ille ad bo
in ſingulismetallis inuétas ,non conuincere lingu uemsillead gallinaceum tendit ; etiam ſunt pote
lahæc quibus cóueniuntmetalliſpecies eſſe.Nam ſtate, quodactu futuri. idem de mecallis aliis ab
С
hæc non eſt conuenientia generis in ſubſtantia , auro dicunt Chymici. Sterilitate damnata ſunt
ſed dumtaxat quaſi generis in accidentibus. Spe tantùm monſtra perfectorum animantium : non
cificæ namque differentiæ ab eflentiâ rei ſunt inſectorum , non inanimatorum . Atque ita ruit
deſumendæ . Quare vt aduerfarij probentà de hæcreplicatoria machina.
finitione , identitatem genericam ; neceſſe eſt, Secundò contendunt aduerfarij proximam
metallorum omnium materiam eandem eflen on
priùs probent, vel fimul , & confequenter pro
bent , prætenſarum ſpecierum differentiam ef poffe, fed vniuſcuiuſque ſpeciei debere effe ma
ſentialem , vel quid ei quodammodo æquipol teriam proximiam diuerſam , quod etiam nonnulli
lens; v.g. Homo & equus ſpecies ſunt ſub anima Chymici fatentur , & probatur : quia diuerlæ t Richar
dus' An
lis in genere , id probari nequit co dumtaxat, ipecie formæ eandem fpecie materiam nequeunt
informare : vt de animâ humanâ & equinâ pa- gli c . ecto
Eorr in
quòd animalis definitio , quæ tamen eſſentialis eſt,
conueniat vtrique ( lic enim conuenit Petro & ter , quarum neutra corpus alterius apta eſt in- rio,& loá.
Paulo ,& tamen P. & P. ſpecie non differunt) led formare. viderecur alioqui , vetus illud delirium Braceſcus
probari præterea debet ; quia homo eſt rationis ſtabiliri pofle : omnia ex omnibus , fiue quodlibet cótra Tau
ladankm .
compos, equus non eſt. fic etiam quod aquila & D ex quoliber gigni: & fic , fi remotæ matcriæ fuffi
leo differant ſpecie , non probandum tantùm co , ceret identitas , poſſet vnus Alchimicus alterum ,
quod ratio generica illis competat,fed etiain ,quia vel Lucianum auritum
in Apuleium illum
vtriuſque eſſentia diuerſa eſt,cùm vnum ſit vola transformare. Refpon. Animas animalium per
tile,aliud beſtia ſeu gradiens. Sic igitur ,non quia fectorum requirere corpora organica , certis per
hæc definitio eadem quæ auro , competit argento :
fe & tè modis diſpoſita : animas aninialium im
ideò hæc duo fpecie diſtinguuntur : ſed ſequitur perfectorum , ipſas quoque ; quia ex materiâ edu
folummodò ambo hæc metalla eſſe : argentum cuntur , requirere ſuam & propriam minùs ta
quidem imperfectè , quia poteſt perfici, aurum men perfectam , organorum corporis compoſitu
perfectiſſimè, quia nequit in metalli ratione perfi ram ; quæ compolitura , fiue (vtdicam ) organi
ci.Infanti iuxtà ac viro conuenit hominis defini zatio , de illius indiuiduieſſentiã elt. Inanimasve
tio ,vt & vitulo acbouianimalis: ſed infans adhuc rò res dumtaxat cenſeo requirere , materiam il
perfici. & definitionis membra perfectiùs poteſt lam communem , & præcipuè conſtantem parti
participare : non tamen infans & vir ſunt hominis bus homogeneis eiſdem eſle & perfectiùs diſpo
ſpecies: idem de aliis metallis, & auro ſtatuendum , | E ficam ,ad plumbi, ſtanni, argenti velauriformam :
nam alia illa natura ad hoc inſtituit , vt queant ad quia formæ iftæ ,non ad compoſituræ vel organo
puream perfectionem progredi. rum fabricam , ſed ad qualitatum primarum ma
Verùm hic nouæ ſuboriuntur difficultates,no iorem minorémue participationem , conſequun
ui ſcopuli aſſurgunt.dicat enim aliquis,hincſeque tur. Si plus habeant terrenæ admixtionis , fient
retur. naturam fic fæpiùs à ſcopo ſuo aberrare, ferrum , æs ,plumbum ; ſiplus aerei liquidi, fient
quàm finem ſuum conſequi. quod conuicium fer ſtannum ,argentum , aựrum . Conatur quidem na
retur in Deum , Naturæ quoque aberrationes cura femper aurum producere;ſed ,cùm nequit eò
de fuis inferioribus , more ſpecierum , non folent mineralis decoctio pertingere , contenta eſt alio
prædicari, quia natura non multiplicat rerum im rum metallorum Igeneratione pro modo virtutis
perfectarum indiuidua. ve videmusmonſtra ſte & materiæ proximæ difpofitionc. Si non fatis
ilitaris damno multata . hæc autem metallade multum adlie ſulphuris ſubtilis ac rubei , adſit
tamen
LIBRI I. CAP .
CAP. V. el . I I.
II. SECT. III. 35

tamen fatìs hydrargyri ſubtilis & albi; fiet ar-| A lapidum ex genere ſunt, etiam lupt illiquabiles:
gentum : fi verò vis ſulphuris excedat, & vnctuo quia non habent humidum voctuoſum , vt me.
lum illud liquidum omni Gt ex parte probè de talla:ſed aqueum ,quod igne difflatur *. x fic Alb .
fæcatum , producetur aurum . Vlcimò obiiciunt, non dari cauſam fufficien- Magn. in
s.Metaph.
Tertius illorum arics erat.Numquam conquie tem , quæ hoc operetur: cælos enim naturaliter
ſcere naturam , fponte ſuâ : ſed moueri & moliri hæcmetalla in venis producere per calorem , &
donec perfe tionem ſuam fit indepta : metalla frigus : non quâ calor ille vel frigus qualitas tan
verò hæc apparerc omnibus,etiam preſente causâ tùm eft , que calor aut frigus : led quâ eſt orga
efficiente,in venis ſuis conquieſcere, nihil ſolici num ac inſtrumentum cælorum , in cuius virtute
ta , vt in aurum transformentur. licet enim cen . agir. hîc verò nec frigus adelle in Chem ca ope
tum anois illic permancant non impedita ,num ratione: nec calorem operari ve inttrumentum
quam tamen magis illa aureſcent , led in ſuo fta agentis principalis , quia hic non adeſt agens
tu permanebunt, ferrum , plumbum ,argentum . principale. Reſpondeo , de frigore iam diximus.de
Si ſic igitur quieta iacent , ſuàm nam nacta ſunt calore verò dico hunc agere vt inſtrumentum
perfectionem . Reſpondent Chemici & benè re ignis ; & eſſe ciuſdem ſpeciei cum calore cæleſti
Ipondent , nos hanc commutationem deprehen- Bleu elementari. Agens autein principale eſt fç :
derenon poſſe : ſed curnequeamus,incredibilem men auri ipſis metallis inſitum : quod ſemen ca
reddunt rationem : quòd ad alteriusmetalli in au lore fouetur, & adoleſcit in aurum . Probatio ve
rum metamorphoſin millenarium annorum tem rò huius , non incumbir alia , quàm ab experien,
pus requiratur. Quis hoc illis definitum tempus cia , ad quam alchimi iſolent prouocare, folemus
reuelauit ? quis credat cùm ad cæterorum metal enim à pofteriore probare vim ſeminis alicui rei
lorum perfe&tionem , curſus viginti vel triginti infuifle', cùm genitum ex eo aliquid & ex poten
fufficiat annorum ? Maior ergo in agro forman tiâ eiusin actum deductum cernimus. Deu que
do mora , ſed non tot ſeculorum admittenda. conclufio noſtra dumtaxat exigebat , nos often
Sicut autem herbarum & arborum incrementa dere naturæ rerum hanc non eſſe.contrariam

:
non cernimus dum creſcunt: ſed creuille depre Chryſopæiam : neque id argumenta aduerfario
hendimus : ita latens elt alteratio hæc & commu rum conuincere.quod puto ſufficienter oſtenſum
tatio meralloruin : quæ , non , dum fit , ſed dum à nobis. Hæcde primo axiomate.
facta eſt , cerni poteft: quod verò illam non cer
S E C TI O III.
nimus, impacientia fecit & cupiditas , dum ma
lunt homines præſens lucrum minus capere , & De eâdem efficacitare .
С
quale eſtmetallum effodere : quàm (pemn precio 1 T 2.axioma , longe probabilius eſt ,poſſe alchi
redimere , & illam tam longinquam opperiri rral. Sm i
micam artem finem ſuum conſequi,& alia in au
mutationem . Sed cur ad hanc , fornaculis & fol rum igne tranſmutare : quam non poſſe.
libus ſuis ſe triennio peruenire poſſe Fanianus & Dico eſſe probabilius, quia reuera id non proba
alij gloriantur, fi non nifi luſtris aliquot exactis cur apodicticè , ſed cantùm topicè. fic tamen , vt
id poteſt natura ? cauſam puto , quia in terræ ve , moraliter ferè conuincant rationes,
nis plus liquidi humidi Muit , & calor quoque Primum argumentum , quo concluſio proba
agic leniter ac paulatim : hîc in chryſollo , nihil tur , pender ex ſupradi&tis , quia contraria nega
adfuit liquidi: quare quicquid reſiſtit , & reuo tiua habet argumenta non concludentia ,imò nec
cat curſum efficientis caufæ , id faciliùs hîc ablu admodum vrgentia,
mitur: ignis quoque eft continuus , & non impe. Secundum , quia multarum reruin cauſæ natu
ditus , & quantum poteſt vrget. Præterea non rales nos latent , & poteſt hæceſſe de illarum nu
numquam aliquid auri maturi & perfecti artifi mero :multa quoque fiunt naturaliter , quæ quis ,
ces admiſcent , ve ficars adiuuans naturam , cau propter cauſarum ignorationem ,fi facta certò ne
ſa fit velociùs reliquum conuergendi, vt notat D ſciar : vel neget facta , vel non facta naturaliter ,
Treuilanus ,libr. de tranſmutat.metallor . ante me. contendar.
dium . Ex his apparet admodùm probabilem efle Tertium , quia Magorum illa induſtria , qua
ſententiam Calliſthenis, Alberri Magni, & Che mutarunt angues in virgas , & è conuerlo : iuxta
P Alb.Ma- micorum ,vnicam eſſe perfe& á metalli (peciem'p. D.Auguftinum a naturalis mutatio fuit mirabi- a libr.3.de
gni libr.z; Sed pergam elle liberalis ac comis: eſto : ſpecie lior tamen eſt hac,de quanosagimus. Trinit.
de metall
tract ...c.7 . differant metalla , quid cum : ſpeciei ( inquiunt ) Quartum , quia calor ignis vim habet transfor
Gebri,Ró- in ſpeciem quæ non fit alteri ſubordinata immu mádimetalla per varias alterationes,liquationem ,
farij. Van- tatio impoſſibilis eft naturæ . Nos mox non eflc ſeparationem ,congregationem , & alias huiuſmo
noccij,Bi- impoffibilem oſtendemus. Nec ad rem facit illud di : ficut & calor natiuus,cibum poteſt variè con
ringuccij. formare,priuſquàm augear & incrementum præ
& alior. de ſubordinatione.Reuerâ enim multorum com
muratio oftenditur, quæ fic ſubordinata non ſunt: beat ipli alito.nec minùseftmirada illa cıbi,puta
& ſubordinatio iſta codem modo poteſt intelligi pomi, in carnem :quàm hydrargyri in aurum com
de plumbo & auro ,ſtanno & argento : quo illi de mutatio.Denique fingulas illas alterationes con
his intelligunt,quæ in tertia ſect.producemus. E lideres ; quas Chrylopæi requirunt, etiam qui
Quartum argumentum eſt, ars iſta ncquit ve plurimas : nullam inuenias , quæ vices ignis in
ras gemmas transformare in gemmas alias veras. materiam diſpoſitam agentis exccdat.cedo coim
crgo nec metalla poteſt in alia. Refpond.gemmas, qux illarum ? quod fi lingulis par , cur non luc
li quæ fine liquabiles , poffe ad maiorem fortaſſis celſiuè omnibus , cùm eius vis non retundatur,
redigi perfectionem : non tamen in alias diuerfæ ſuggeſtis ſemper nouis fomentis?
ſpecieimutari poffe, quia non poteft ignis quem Quintò , perſuadere id debent intellectui non
liber inducere colorem : nec gemmæ ad gem malè diſpoſito,cùm variæ fimiles experiétiæ,tum
inam ca cognatio eft , qurmetalli ad metallum . plurimorum id le conſecutos aſſerentium aſſer
Ġeinmæ verò pleræque vel potiùs omnes, quia tio. hoc pofterius probabo fe&tione ſequéti: prius

verò
VM
16 DISQUISITION MAGICARVM

verò probatur ,iis quæ fusè retulerunt Scaliger Aſcuntur :multò igitur faciliùs poterit metallom
b & Benedict.Perer primùm ars poteft gignere vnum , in aliud cadem applicatione commutari. hef Scoti,
velpas , ſcarabæos crabronéſque ex cadaueribus, quia longè minor' eſt metallorum differentia, Lycheti,&
& ex ſtercore animalium :immò & ſcorpiones,ex quàm inanisnis & animati.Sed Diabolusnullum in communis
2. di. 7 .
herbâ Baſilico ritè pofitâ & collocatâ certis locis: huiuſmodi effe &tum producere poteft, quinatu- vel 8. &
led viuentia hæc funt excellentiorametallis : po ræ vires ſuperet:vt cóftat:alioquipoffet vera ede- probab . li.
terit igitur & metalla . Dices in his hominem ar te miracula. ergo effcctus huiuſmodi naturæ vi. Teq.q.14.
te tantùm materiam materiæ apponere , cætera res non ſuperat . Igitur poteſt fierivt vel docente
naturam per putrefactioné & catorem ſolis pro Diabolo,vel induftria & ftudio tandem homo ad

ducere : Verùm in noſtro quoque calu manum hanc cognitionem pertingar.


tantùm homo adhibet , cætera calor ignis in ma
SECILO IIII.
teriâ efficit,& , quæ in eius potentiâ latebant,edu
cit. 2. aurum ex auripigmento produci arte Pli
An aliqua narratione constet aurum hac
nius auctor eſt , vt diximus, fi dicas auripigmen
arte faktum ?
tum venam eſſe auri ſterilem ac inopeni ,hoc eft
B
aurum imperfectum , vt ait Fabianus" :hoc,vtdi Vllum aduerfarij fortius telum intorquent,
cicur fine probatione,negari quoque poteſt.Nam quàm ab experientia , cur igitur , inquiunr,
plus videturdifferre ab auro, quàm cuprum :nam nullus hactenus effcctum conſecutus ?cur omnes
cuprum metallis annumerandum , illud verò po oleú & operam perdidere ?nónne moraliter hinc
tiùs coloribus ac tincturis, 3. ex ouis calore for colligimus , id effe impoffibilibus annumeran
nacis Cayri ſolent pulli cduci ,non ſecus quàm dum ? 2.quia,quæcumque adferuntur experientiæ ,
foru matris : cur non & hîc fornax ſuppleat vteri nituntur teftimoniis ipforum chymicorum , qui
terræ vicem : fi dicas , ouum natura ordinari ad busminimè credendum : tum quod in cauſa pro
pullum , & eſſe pullum potentiâ : contendunt al pria , tum quòd mendicitas & paupertas fidem
chimici idem eſſe plumbum auri reſpectu , imò detrahat,tum quod fpe faſcinati & imaginationis
& argenti:ideóque ſolere hæcmetalla iuxta inui vehementi apprehenfionc,putant eſſe aurú , quod
cem reperiri. Sanè Plinius dicit' venam plumbi, non eft , vtait pontifex loannes 22. 3. quia pof
quæ vicina ſolet eſſe & contigua venæ argenti, ſunt elle operationes,vel fraudulenti & decepro- la Extraua.
vocari galenam . Sed & ouum quoquç magis dif riæ , vt fuit Bragadini Veneri Alchimia : qui in de crimin .
fert à pullo , quàm inter ſemetalla.4. Naturaliter Bauaria fupplicio affcctus anno 1591. corã omni- falli.
videmusmultos vermiculos mutari in volatilia, c bus iinpolturam ſuam confeſſus fuit:fe ex aurira- cap.13 .
vtpote muſcas : & tamen reprile & volatile ,plul mentis pulueribuſque quos mixtos carbonario
quàm ſpecie diſtant. 5. vt natura producit falem , pulueri habebat, aurum ſuum liquaffe. Quare ca
bitumen , & atramentum : fic etiam illa nobis ar ucndum nelectorem decipiat deceprus ipſe Vil.
tificum exhibet induſtria . Si dicas ſpecie differre lamontius,pertinaciter defendens,veram fuiſſe &
hæc ab illis: contra vrgebo : cùm eaſdem habeant ſinceram Anton . Bragadini Chryſopæiam :cùm
qualitates ( quod docer experientia ) non magis enim illa fcriberet , nondum dies fraudem huius
differre, quàm pulli quos fornaces Cayri produ Cyprij planiaperuerat . Vide que deillo Villamon
xerunt,à pullis adpectoratis à matre.6.Plinius au itus itinerari libr. 3.cap. 28.vel poſſunt eſſe prodi
ctor eft triticum & filiginem in inuicem commu giofæ , dæmonc faciente.4.quia hanc artem nemo
tata.dices , folis accidentibus ca differebanr, ca vmquam calluit: quod paret , cò quod nemo ſe
démque fuiſſe ſpecie ? Galeni& quidem ſententia vmquam dixit vltimum eius effectum conſecu .
videtur, fed multis id non probatur, eſto ramen : tum :nemo etiam verbis vel ſcriptis eam alios do
hoc ſi verum , quid ad 7.Nam Theophrafto lolium cere potuit . His illi pugnant.
quoque in triticum fuitmutarum : loliúmne hoc Sic conclufio . De fačto aliquos hac arte verum
tilueftre triticum fuiſſe dicent quo autorerſcimus D aurum feciffe videtur effe valdè credibile.
enim quid inter triticum & lolium interfit.8.cal. Probo ,quia cor ea de re narrationes funt diuer
chitim in milij murari, fatis notum eft,verifimi. ſorum , vt videatur procacis animi & perfrictæ
lius ctiain ea ſpecie differre, quàm idem effe. y.la. frontis ,nulli credere. adfcribam quæ nunc mihi
pideſcere ligna , ſi in fontes certos incidant:no ad magnum . Cælius Rhodiginus auctor eſt , ſuo b libro 11.
runt Arduenna : & lignum fit caudexque, quine tempore in Gallia quendam ex infima plebe ho- cap. 13.
ger. Bene'eſt non negant aduerfarij: Sed hanc di. minem ,mirè fagacem ,modum excogitaſſe, quo in additiú .
cent forrè commutationem in deterius, viuentis chtyfulcæ aquæ vi, ex metallo quolibet aurum ad Specul.
nempe ligoi, in lapidem vitæ expertem :mortem ſecerneret : & addit tales artifices vocari Cbryfo- titu.de cri
hanc effe quandam ligni. faciliùs resdegenerare plynias, officinam verò Chryſopbyſium . De Arnol- min . falli.
Oldrad .
quàm meliorentur. Vrgeo , etiam meliorari,nam do Villanouano referunt grauiſſimi luriſconſulti
cõli.74. de
n Scotia ex putridis nauium fragmentis , & ex *, eum virgulas aureas chemica arte produxifle, Cortil.Abb .
itborum fructu in mare deciduo ( res eſt vulgò quas omnium examini ſubiecerit in aula Ponti. in c.ex tua
notiſlima , & probabitur libro ſequ . ) gignuntur ficis , & ideò concludunt chemiam veram elle rú de for

nates . Si cam admirabilem effectum tranſmuta- e ſcientiam . Obiiciunt, Alnoldum fuiſſe valdè fu- Baid load .
ionis aqua nobis exhibet : cur ignis efficacitati, fpectum familiaritatis cum dæmonibus": & ideò Platcan . in
uiusmaior longè vis eſt in agendo ,malignè de vel dæmonem hoc verè feciffe, vel faltem verum l... C . de ar
rahimus ? Herodotus etiam ſcribit platanum in aurum ſuppoſuiſſe.Refp .has efle malicioſas conic- gent, prec.
leam vertille : & alij cadauera , in Itatuas ſalis, Euras. Si lulpectus Arnoldus , quomodo non in thel. infer .
le guo plura dicam lib.2.9.18.in fine. Romana curia, vbi aſſiduuserat , comprehenſus, libr.io.
Penna
Denique notiſſimum eſt poſſe faltcm dæmo vtmaleficus, & caftigatus?mera autem coniectu
Com . 36 .
es producere , per applicationem naturalium ra eſt,dæmonum verum aurum fuppoluiffe. Alij. ada
gentium , nonmodò res inanimas, fed & anima- | dicunt examini ſubieciffe ,hoceft obtuliffe :non reci.Eyme
a imperfecta , quæcumque ex putrefactione na verò quemquam veritatis periculum feciſſe.pri. rici q. 11.
mum
LIBRI I. CAP. V. Q. 11. SECT. IV.
37
mùm explicario illa verbo non congruit , deinde A apud Cedrenum ille frenum aureum confecerat,
quis credat illo offerente aurum ad exainen , ne quod Anaſtaſio Imperatori obculit : ſed videtur
ininem Romæ periculum feciſſe ; ego verò, inde; iite præſtigiator potiùs fuiſſe quàm Chymiſta,
quod non ſcribitur ab auctoribus illis falluin au . poſt primam operis huius editionem incidi in
cum deprehenfum ; probabiliùscrediderim expc librum And Libauijmedici, qui p.1. fingularium ,
rientiam Arnoldo ſuffragatam . Sanè id confirmat Syrraxi1.de remetallica, plura teſtimonia reculit.
quod dc ipfiuscum Raymundo Lullo concerta Nunc ad obic &tiones reſpondeamus. Ad pri
e vol.2o . tionc auctor Theatrihumanæ vitçtradidit ;Ray mum ;multos ego commemoraui, quos non Che
ib . ;.
mundú hunc Balcaricum ,boinincm acutiffimum , mici tantùm ,fed & medici & 1. C.grauillimi te
inultis rationibus demonſtraſſe Villanouano artis ſtantar rem ipfam factam exhibuille, Arnoldum ,
huius a durquíde , cum Arnoldum diſputandiper Lullum , Taruifimum . Et hodienominare poflem ,
tælum ;quin potius, inquit , te lenlu craſtinâ con quosnoui viros graues , in dignitate politos , &
uincam die: quæ cum illuxiſler , nietamorphoſim Deum timenttes ; qui de feiptis idem profitentur
lli oculatâ exhibuit fide:qua ille motus,hanc ip Quosmentiri, vel impofturis, aut praſtigiis ,aut
ſe artem amplexus ,multa de eâdem fcripfit of u dæmoniacis artibus vti , numquam in animum
ícula ,ante annos fermè250.De hoc Lullo ſcribit B meum poſſim inducere : & fint iniuriis viris ho
CR. C. in quidam noftritemporismedicus: nó alchimiſta ", neſtiſſimis , qui queant id ſuſpicari. Ad 2. dico ,
Nomécla
ore infi Huncego inguirendo comperio apud Anglos , re gui Pont.loquide gregalibus , fiue fece illa Chemi
zniü fcrip. dem vera praftoriſſe,quod (uis libris proficelur: & in corum , qui lucrum captant, & auiditate pecunia
arce Londini,iuffi Regis probariflimum aurum confe in præceps ruunt :non de iis qui honeftam 'inde
cife:mibig genus nummi oftenfum eft, quod adhuc terum naturæ cognitionem dumtaxat petunt.Nec
appellat Nobile Raymundi,auri fcilicet puri de abry verum eſt,nullos aili mendicos vel pauperes huic
zi , fummag, indicatura . ] Idem auctor Theſauri, ſtudio incumbere; quod Principes virimultinon
hoc etiá narrat de Bernardo Treuilano ; eum cum fugiunt. nec etiam paupertas.omnis à teſtimonio
initiò fruſtràmagnas opes in hac Chryſoplyncicâ arcet :ſed tantùm , quam vilitas aut vitiolitas vi
prodegiffet ;tandem accuratiore ſtudio conſecus tæ dehoneſtat. Phọcion 'pauper erat : plus illi ta
tum , vt biennio artem in opus , fpem in rem , men iniurato , quàm iurato Paridi credidiflem
gopere
lubtilitatde
. deduceret .Hieronymn.Cardanusteſtatur , Anto Teſtimonium in propriâ causâ reiicicur ,ſed hîc
lib.de me nium pharmacopolam Taruilinui , coram And. teftimonium dixere lcriptores , qui non erant Al
tallis, Gritto Duce ; & præcipuis particiis Venetis, ar- c chimiſtæ.acceperant illi quideni hoc ab alchimi
gentum viuuni in aurum coinmutalle , & eius ftis : ſed alchimici dicta ſua , factis probarant.
operis quædam adhuc exſtareveſtigia.Hoc Iulius Nec fanè domeſticum teſtimonium , vt nec alia
Scaliger , in contradictoriâ exercitatione , eludir aliâs inidonca,reiiciuntur , quando aliunde teſti
potiùs , quàm diſſoluit , dicens; li hoc verum au monia habere non queunt h . Et quæſo , vnde hîc Pet.Ge
rum fuiffet , Venetos eum fuiffe coacturos Rei initium hiſtoriæ haberi patuit, niſi ex ipſorum 100.Hip .
publicæ opcram hancnauare,vel artificium indi artificum dictis & relatione ? Ad 3.poſſe aliquan- pol. fing.
care. Quis enim Scaligero indicauit, Taruilpum do eſſe tales,& fuiſſe : hinc tamen non ſequi, nul- 71.
eis non indicaſſe:lanè crediderim Vevetos,velin las non fuiffe tales. Ad 4.mulcos hanc artem ver
certi cuentûs ſpem contemplifle , vel præftigiis bis ſcriptisque prodidille ,& hodic eam tenere &
effectum adſcriplille.Tu ,Lector,ne idem ſentias, alios docere, li qui contingant in praxierrores,ni.
accipe teſtimonium aliud eiuſdem rei, vt in Car hil mitum : quia facilè peccatur in iis , quæ ab
dani & Aragolij fide , hoc experimentum ſter. ignisoperatione dependent. Nec vllius artificis
Guilhelmus ifte Aragofius , vir philofophiæ & eſt,in iis , quæ ab actiuitate extrinſeciagentis na
medicinæ apprimè peritus,ſtudiorum causâ dege- D curalis pendent ,Securum ſemper effectum (pon
bat Patauij : ſemel, anno 1550. Venetias excurrit, dere. Nec vlla quoque ars alia,in qua quismente
& honoris cauſa Hectorem Autonium , mathelis ſanâ perfectionis vltimum apicem ſc conſecutum
& medicin.t laude clarum , inuifit : ibi cum intra affeueret.ſemper aliquid diſcendum ſupereſt: ne
alia Alchimicæ aurificæ mentio fieret , eamque que hoc huic arti peculiare , quod opponitur.
Guilhelmus folidis , vt ipli tum videbatur, argu
mentis fubruerer : Auſonius in fequentem diem con QV Æ STIO I 1.
senium indixit,eoque très patriciosVeneros,è nobiliffi
ma Corneliori:m gente adductos: ex co auro,quod Tar An Chryſopæia habenda ex numero artium
wifinus fpe&tantibus paribus,hoc eft ,celeriter,non ma ingenuarum , an mechanicis
gna inierpofitamora ,momento feciffet ,confe &tos an annumoranda
nulos fpe&tandos contreitandóſque exhibere curanit .
F

Ipfe deinceps Arogofius Taruilium excurrens, hiſto ,


riam fačtı didicit.Narrabat ille d Galloquodam , Aro prater ipſam operationem ,& igniariam illam ap
gofio facie ſimillimo,domi fua per aliquotmenfes bo plicationem : Theoricam verò (ime ſpeculationem artis
ſpitaliter accepso ,cum ſe puluerem honorarij loco acce- E lipſions phyſiologia in remotiſſimis latebris laréntë ,æquè
Pulje , fed vt eo tamquam arcano vlereiur. Si verò non ingenuam , equè ſcientificam effe natura ſua, guàm fir
iam primari commodo , quam publica fideierga Rem phyſica : cuius eft portionon ignobilis : aut medicina ,
publicam Venetam ftudio,co infcio,Venetias nauigaje, cui ſubferuit o ancillatur : eóque nomineacroama
hTheſaur. rem patribusindicaſſe:fpecimen artis exhibuiſſe :priua ticis de epopticis diſciplinis annumerandam . Siverò
vitæ hum . conſideres ipſos Alchimiſtas , quidam illorum
ſu.Omitto tim quoque in Corneliorum adibusnon femel. Interea
quod de fe vero Gallum illum infalutaris omnibus difcefliſje, ne meri ſuntmechanici ; & Haturarij, acciniflones:
lumilia Fer que ſe quidquam de eo ampliies reſcire poiuiffe." ] Vi quidam verò philoſophorum nomen honeſtum
nelius tedescaulani cur Veneti non vrlcrint Taruilinum , in primis ac laudabile , iure fuo fibi vendicant.
fetur libr. & quàm inanis ollamagni viri, led læpè iniqui Etli cnim omnis Alchimiſta ingenio fimulacma
cauf. Cardanoinaftigis , ſalpicio, Fortaffis eadem arte nu , vtatur : tamen id omni mechanico artifici
commu
NVM RVM
38 DISQ VISITIO MAGICA

commune eſt , & manus præcipuam operis par- | A lufos cacodamone. Illi abacti à chry follo, non à
tem in illis vendicat : qui , principia cauſasque furore : rurlus magiſtellum adeunt, expoſtulant
artis ignorapres , nec certum in rebus præparan primùm de iniuria:deinceps fupplicesfiunt,& vt
dis vſum , iuxta præcepra congrua & ſcientifica nunc falcem ,mcliore fide, quid agendum doceat,
adhibentes, tempus & carbones abſumunt ; fuli pergunt obferuare, demum ille nihil aliud retulit
ginoſi iraque & merè mechanici dicendi funt. quàm , ftrenué laborate ,
Sed qui in oleis , & aquis,& gummis, & auro ex Deceptorij effectus duæ Hiſtoriæ occurrunt,
trahendo ,cauſas & præcepra artis norunt: quibus prior praſtigatorius Diabolicus : poſterior ad de
freri effectum hbi pollicentur : ij,etlimanum in ceptorios & emunctorios per humanam callidita
genio , & operationem ſpeculationi adiungant: cem pertiner .
non mechanici, fed philolophi dicendi: operatio Priorem fic narrat Cedrenus : Quidam ex eo
eniin illa, & minuum auxilium ,accidentaria ſunt rum numero,quichemicum artem profitentur,callidus
ſcientiæ :vt in medico , & chirurgo ſatis eſtma hominum oculos impostura prastringere , argentariis
nifeftum . alsíſqueobtulit manus pedėſqueſtatuarum ,o alia au
rea ,dicens fe thefaurum reperiſe: multóſque ita de
QV ÆSTIO 111. B ceptosad pauperiatem redegi . Famâ vulgarâ caprus,
ad Anaftafium perductus, frenum equi ex ſolido
Ad quam magia fpeciem pertineai?
auro confiarum ac margaritis conferrum obtulit. Sed
Què expeditum eſtreſponderc huic quæ Imperator, freno accepio : Vtomnes, inquit , fefelle
ſtioni. Si alchimicus effe& us verus non eft , ris ,me profectò non decipies : ftatimque bominem ,
quia tallum elt aut apparens dumtaxat aurum : in caſtellum quoddam relegauit,in quo tandem perisi.]
pertinet ad magiam prestigiarricem ,fi veruseft effe nimirum omnia hæc aurea,nihil erantniſi per ma
Etus, tunt aut fit ope demonis, & pertinet ad Demo giam facta oculorum ludibria. Poſteriorem de.
niacam :veruin effectum voco, quando aurum ve Icribit leremias Mederus , in Acroamat. Chymi
rum quis conſequitur:hoc autem poreſt fieri du ſtas duos ſocietatem initam pacto firmaſle,vtal
pliciter, vel vera tranſmuratione, vel fuppofitio . ter Chryſopæiæ certiffimam artem ſe tehere pro
ne: quando hoc facit dæmon , potelt etiam reduci fiteretur , alter rhizotomum ageret, ſeu agyriam
hoc factum , ad præſtigiatricem : quando illud , empyricum , & intercætera ſcobem auri atro infe
non niſi, vtdixi, ad dæmoniacam . Si verò verum etam colore, pro lunariæ puluere , venderet. Er
aurum , fine ope demonis homo extrahit pyrotechnia neſtus BadenlisMarchio mirè deditus erat pyro
ſua,tunc alchimia pertiner,ſecundum fe de propriè,ad с techniæ ,hunc ergo prior ille adit , & circumue
Magiam naturalem : per accidens ad artificiofam . Iit,aurcosmontes pollicitus,& atria diuitis Cræ
Nain , qui ad ſupernaturalem referunt , propter ſi , parantur omnia , & iam ille , cætera bel'è, in
cælorum influxus: illi meo iudicio fall: ntur:nihil quit: vnom dumtaxat opus, Refeb vocant ( He
enim hîc cernitur, vt oſtenſum , quod naturæ vires bræa voce ) huius pulueres faciles inuentu , apud
excedar. Naturalis ergo alchimiæ exempla , iam quemuis pharmacopæum ,vel rhizoromum . Mar
nonnulla propotai 6. Dæmoniacæ refert vnum chio puerum mittir: commodùm in palatij aditu
auctor demonomaniæ c:ſe ex Guilhelmo Cóſtan ille altermerces ſuas expofuerat : & vt folcnt hoc
tino ,famoſo alchimico , audiuiffe ſocios ipfius, genus, nihil fibi deeffe Stentorea voce prædica
cùm perdiu flantibus , ipes fpecieſue auri olten bat, adit cum Principis puer. Ille Reſch expromit
deretur nulla , confilium à Diabolo periiſle, rité de pixidula fumola , & pro ſolido appendir , &
nie operarentur, & oprarum finem contingerenr: qua quid foret obuiuın ac conculcatum , addit fu
an in aliquo peccatum ab ipſis eſſet, quodmetal perpondium .Puer Domino referr.'mpoſtor eum
lum arceret expetitum . Diabolum (*vt folet ) late puluerem infpergit hydrargyro , & aurum verum
broſum dediffe reſponſum : quàm breue,ram am producit, ſed quod liquatum ex puluere , fic exa
biguum : Laborate ,laborale.hoc illos pro ſecunda D men , verum aurum deprehenditur. Marchioni
po'licitatione arreprum mirèanimaſē : ergo per resmirè grata, & ipſe in magiſtrum bencficus ac
rexifle in flando , & fornaculis continuandis , id gratus probè donatum dimittit . Chryfopæiam
que adeò ftrenuè , vt in nihilum cuncta redege pergit vrgere : feliciter , quamdiu Refch durauit:
rint: parati nihilominùspergere, & ad imum cun vbi eius reliduum parùm fuit : vndique conquiri
ctam rem decoquere , & pro philoſophico lapide iuſſit auriprolificá hancmateriam . Negabátomn
bona cuncta dilapidare : niſi miſerrus tementiæ nes ſe, quis puluis,Reſch diceretur, audille vel di
Conſtárinus ſuggeſtiller,morem hunc eſſedæmo diciſle vmquam , iraqueMarchio quod ſuperar et
nis,vt decipiat amphibologiâ ſignificati : cù:n la igne folùm liquat, & auri ſcobem , impoſturám
borare jullit , hoc voluifle : deliſterent ab irrito que ſimul deprehendit. ]æquè lepidum eft quod
conatu,& ad honeſtum opificium aliquod ſe trál. narrat probe copertum Gomes à Medis lib . 2.de
errent , in quo centius operæ pretium cerneretur, ſale , his verbis : Siquidem fuperioribus annis dum
ic ille. Sed alij paulò aliter narrant , idque le ex agerem Luieria ,aderat unà etiam ftudiofusquidam ,
yre Natalis , qui Conſtantini focius fuit , acce quiſquis ille fuerit,ſaris mihi notus ,iamque conſtan
siſſe,bonâ fide,ſcribunt:hos operariosauri aui- Eris ætatis homo,atque in omnire, & fcientia dočtujfi
los familiarem paredcum íub ſpecie vnius nym mus, experientiffimúsgue , ſed qui ingenio effet ad fin
vhæ exciuille, & facro carmine lapidis confectio gendum acriore:ad perſuadendum veroquampar fuie
em ab co poftulalle, dæmonem iuflille , vti ex ſubtiliore. Et quivariis , tamerſi regoriis implicitus
ex metalli ve dicanoJaniſacis,hoc eft æquali pro Chymica tamen arle , quam occuliè exercebat ; mirë
ortione , & hydrargyri certâ mołe mixtis ,ma dele&taretur. Is puero Franciſco Gallorum Regi fa
igma componerent , cùm itaque hoc igni impo miliaris valde gralus atque in oculis erat : ac , quo
Ullent ecce tibi,fraudis minifter, catus illeMer lempore diuturnum illud et exitiale bellum apud
urius, more grandinis cum tonitru metalla huc Belgas, anno.18 42. ab eodem Franciſco commotum ,
lud dificit , & fpem fimul eorum ; cachinnante à Carolo quinio Caſare confirmatus vigebat: è Gal
liaille
LIBRI I. CAP. V. Q. I.V. today 39

bsa ille in Belgas profectus eſt, aique Hispanur ſe la- A dens, tandem annuu : argue ſub crepufculo veſperie
mulans idiomale confiſus, Louanium primo, quo ipſe noad ſe nummas,vadduci juffit : fugreſque ad ipfum
paulo antea ciufdē cauſabellisé Luteria pulſusmere profecto quattuor, aureorum mildra altia :nam iesit
ceperam :deinde Antuerpiam fe contulit,vbi domun monio mibi funt , qui adnitmçrakmot. Quos ille aca
culam conduxit , in eaque fornacem cum reliquis in cipiens : alquera depreparandas eps integrum dari fan
ſtrumentis Chymicis fecreto construxit: iamque con bi dem perens ,mercatores aumoittaumque fub ip
uocatis amicis,atque imprimis quatuor ditiſſimis fan ro no&tis contiçinio admiffus equis,quos præparari suſſe
bi notis Hispanis mercatoribus: horum in negotian rat , quam celerrimè fe in Galliarn iniulit , atque Lu
c.ad maiora eo , com .
do tarditatem exprobare , digue. tetiam tandem entus peruenir...). Hæc ille : fi.
pendia excitare cæpie. Tenſle quippe ſibi artem pro Dis non forer ſcribendi , fi quæ fingulis die.
feffus eft , qua brebi ac compendio ,finéque periculo, bus talia conuingunt, vellem pecſequi. Vtilius
nauigatione , ditari ipſi ampliffimè, arque vel Mi erit , quod reliquum eft , & ad animæ falutem
de , Créliquediuitias nullo negotio ſuperare poffent. ſpectar, diſcucere .
Idque ad oculum prompiu ſemonftraturum ex peri,
mento , ſi auri fibi numi quindecim , boni, probariga
Q VÆSTIO 1111.
ponderis praberentur. Atilliprotinus totidem liben . B
viffimé erogarunt. ltaqueacceptis ille numis , vnum
Licitane an illicita fit alch mia?
quemuis ex mercatorum pediſleguis ad fe accerſeri
iubet :cui imranis ,duobustanınm regalibus impen
fis: vade , inquit , in domum , qua prima occurrat Rohibitam cenſuit Angelusde Clauaſa ,rajin verb .
pharmacopola', à quo pere lapidem , qui Onaſtros apo ſed
pellatur , qui tametſi vilioris fit presij , tamen vi dumtaxac P. Valencia eò inclinat , vo faltem rá .
emas citsus , totum impende. Quoabeunte heus , air, tione circumſtantiarum hac illicita & perniciofa:
ne lonjam nobis moram faciat, ito recta ad eum , qui idem P. Percrius cenſuit : vterque locis ante ci
e regione porte maioris templs conſiſtit , vidi quidem tatis .
beſterno die eiufcemodi lapides praſtare apud hunc, Licitam verò nec vllo iure prohibitam , im
longè præftantiores quàm alibi. Aftutè námque ille mò & inter attes metallarias à iure ciuili rece
rem omnem , ac perquàm causė prawenerar. Nam ptam ,communis eſt ſententia iuris interpretumbbOldradi,
maſam qu.dem auream triginta pondo auri probacija Pedetentim progrediendum : nam facilis hic in Abbat. loá. Andr.
&
fimi coëgerat , eámque in modum lapidis compa- c via lubrica ,laplus. Baldi locis
Etam , variis appingi fecerat , atquecircumue tire co Prima Concil. Nullo iure in foro fori bes ans fa.citat.q .
loribus : quan eidem noto ſibi pharmacopola , fortè videtur prohibita , vt non liceat eam exercere , ex de. 1. fect . 4.
Alberti.de
doli conſcio , lucrid, participi , commendarai : dala fenfione iuris pofitiui. Rotate in
teffera , vi cuiufcumque pelenii Onaftrum lapideno Quoad ius ciuile & commune Romanorum ver. alchi
quantulocúmquc oblaio pretio exhiberet : unde occur ( de communi enim igre nunc loquor , non de mia,Gui
renti pediffe quo lapis eftdatus ,atque ad manus Ar particularibus locorum ftatutis ; vel regnorum do. Pa
chichymiſta dignus eft enim hoc titulo ) perlains. ſanctionibus ) res eſt expedita : nec ulla conſti-
pæ decil.
388. Fabia
Tumille lapidem oſtentans ,ac feſquipedalia de cor tutio talis reperitur. Quod ad ius Canonicum , ni tracta .
ba proferens ,iubetaccendi fornacem , ollas educi ,in videntur obftare duo canones ,nempe , cap . Epi- de empt.&
ſtrumenia apponi , quin lapidem inungere , laruaré scop. 26.quaft.6.c.fpondent,in extravagant.com- vendi.9.5 .
Zanetini
que cæpir, Demum oblatos fibi aureos dentibus pre mun .libr. s.de crimin. falſi. Sed , li bene conlide ca. extrau .
mnebai , poſt maleolis tundens , cum quadam iaci res,neuter canon conuincit intentum .Nam d.ca. de accufat.
la verborum interiectione,in ollam immittebai. Quis Epiſcopi, tantummodo damnat cos qui credunt Thomæ.
bus rebus giectatorum oculos in,fe, non intentos mo-id perſonarum tranſmutationem in varias ferarum Alfoncini,
do : fed quafi colligatos tenebat. Ex quo illi, caca (pecies fieri:quod & ratio docce addita : ſiquidem hac re có
duce charuia , lapidem curiosè luſtrare oculis, ſum ( aic ) Satanas transformat fe in varias ſpecies fe filio .
moperè admirari,ſe fimul e exſpectatione accen rarum . ] Non cft igitur cur ad quamlibet ſpeciei
di, hortarique fe inuicem , neque cunctandum expe in ſpeciem tranſmutationem canon excendatur.
rimentum fucclamabant. Tandem commiſtis aureo Et licet eò extenderetur, dicerent alchimici k
cum lapide aureis quoque numis , vniuerfa educta non credere hanc à dæmone , fed à natura fieri
maſa, excretisque per ignem coloribus , iam non la metamorphofim : nec eam elle veræ ac perfectæ ,
pidem , fed aurum purum parum ipfa referebat. ſpeciei , in aliam perfectam ípeciem , fed imper
Quesbico per duos ex mercatoribas ad aurifices de fecti & inchoati in ſuam perfectionem . Fortius
lata eft , eaque probata ſaris triplum haberi inuen ſtringit alterum illud cap. Spondent,nam illud di
ia eft ex auro puriſſime , atque aftimatione primo. ſertè alchimiam prohibet , & infamiæ carcerit
Quo nuntio allaodomum ,atqueoccluſo poft feoftics que pænam præfigit , clericos etiam poffellis be
mira omnes exultare letitia , ac triumphare gaudio neficiis priuat, & ad capiendareddic inhabiles.
expetunt. Quare mutuo fe imprimis iureiurando Refpondet Arfoncinus ; Pontificem egifle tan
ajiringentes,ne cuiquam hominum hac ranium ar. E cum de iis , qui Sophiſticè tranſmutationem con
canum retegerent : protinus experimentum , quod fingunt: ramen Canonis verba fatis clarè indi
..

plufquam pro comperio babebant , non denis am cant cenfuiſſe.loann . 22.nullum à quoquam co
plius , cenienifuc , ſed millenis , & eo plus aureis rum verum aurum fieri, & idcò omnes pro in
iterandum cenſucrnnt. Iamque fe 1010s Archichy poftoribus habuiffe ; fic enim verbo tenùs ha
miſte , tamquam alteri Plutoni pecuniarum Deo , de bet ſanctio ; Spondent, gaas nion exbibent, diu:
nouentes , precibus ab eo petierunt , ve millenis ab rias pauperes alchimiste : pariter, qui fe ſapientes
vnoquoque oblatis aurei experimentum geminaret: existimant , in foueam incidunt quam fecerunt.
nam fi fuccederet , iam non per chiliadas, ſed per Nam baus dubic huius artis alchimia profeſſores al
myriades, ipſum deinde experturum . Quibus ille terutrum fe. ludificant : cùm fuæ ignorantia conſci
lenie, aique grand oribus quam antea verbis refpon eos , qui fuprà ipfos aliquid huiufmodi dixerint , ad.
D 2 miren
40 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

mirentur : quibus cùm veritas quaſua non ſupperat, 1 A fin hac operatione inueniuntur. Hæ lid elint , non
diem cernunt, facultates exhauriuni, iydémque verbis idco quid reprchendi queat : ſed quiavix vni
diſſimulant falfitatem ,ut sandë,quod non eft in rerum quam delunt omnes , rarò fic vt alicuius ra
natura,elle veri aurű vel argentă ſophistica tranſmu tione non adfit vitium & peccatum . Ideò dixi,
latione confingant : eóque interdum corum temeritas pleriſque perniciofam illicitam cenfendam .
damnaia a damnanda progreditur , vt * fidismi Sed quæ iftæ circumſtantiæ ? præcipuæ & ca
iallis cudant publica moneta characteres fidis oculis , pita cæterarum : quaruor : finis , modi , tempo
e non alias alcbimitum fornatis ignem vulgum ris & perlona .
ignorantem eludant. Hac igitur perpetuis volentes Si finis fit lucrum , auaritia ; illicita eft , quia
lucrum ex hac arte eft illicitum , non enim licet
exulare temporibus, bac edictali conſtitucione fan
cimus : vt quicumque buiuſmodi aurum vel argen . hoc auro vti ad commercia contractúfue , ve ſta
eum fecerint , vel fieri ſeculo fa&to mandauerint, cuit loann . 2 2.Intellige, li pro vero auro quis vri
vel ab hoc fcienter ( dum id fieret ) facientibus mi veller, nam hoc illicicum contendunt communi
niftrauerint, aut fcienter , vel argento , vel anro uſi cer DD . de hac re fcribentes a : & meritò , nam a Sic D.
Thom . in
fuerint vendendovel dando in ſolutum : verum tan aurum iftud velnüquam haber proprietates om
2.d. 7.9.3 :
ti ponderis aurum vel argentum pæna nomine in B nes veri auri , vel id adeò rarò contingit , vecen 3. art, 1. &
ferro cogantur in publicum pauperibus erogandum : lendum -fit non contingere , quare tam verifimili 22.9-77.a .
quantum alchimitum exiftat , circa quod eos aliquo caula dubitandi exiſtente , non licer in commer 2. ad 1. &
ibi Caieta .
pradi &torum modorum legitimè confiterie deliquif cium deducere , vt verum aurum : vendi tamen
Silu .& Fu
ſe: facientibus nibilominus aurum vel argentum al poſſe pro auro alchimico , & iuxta æſtimationem mus in Sú.
chimirum , aut ipfo vt præmittitur ſcienter vtenti peritoru aurifabrorum , nemo DD.illorum negar, Fabian ” d.
bus perpeise infamia noia resperſis . Quod fi ad neque negandum cft.Non licet etiam id facere,vt 9.8.Alber,
in verb.
prafatam pænam pecuniariam exoluendam delin in medicamenris quis eo vtatur :nam proprer ra
emptio .
quentium ipforum facultates non fufficiant', pote tionem iam memoratam , nec yeriaurivires ſalu
rae difcretimoderatio iudicis , pænam hanc in alsam tares habere,nec noxiis qualitatibus, ab igne car
( puta carceris , vel alteram iuxta qualitatem ne bonario & venenato hydrargyro córractis carere
gotin , perfonarum differentiam , aliáſque attenden célendú . Multò minùs licet co vti ad monctarum
do circumstantias ) commutare. Illos verò , & c. Sub mixtionem :hoc enim vnum caput foret criminis
dit pænan in cos qui alchimica materia abu monetarij, iuxta dictam ſanctionem loann.22. &
tuntur ad monetarum adulterarionem , de qui с pradicti DD . iuris conccdunt tales puniendos
bus eft eiuſdem Pont. conftitutio alia , in capit. pænâ monetæ adulteratæ . His cafibus fubeflec
prodiens extrauag. fingular. riiul. de crimine falli. peccarum Mortale.Si verò quis illud cuderee live
Ad hunc Canonem duplex mihi occurrit reſpon. produceret tantùm ea gratia , vt ipfemet in an
fio , vna eum non fuille vſo receptum ,ſed non nulos , cathenas , aut fupellc &tilein propriam eo
vſu abolitum . Nam poftea hæc ars in ipſa ad vteretur : huic omni curâ foret adnitendum , &
huc vrbe viguit ; maximè, vix centum annis po vigilantiâ ,ne quis co viuo vel mortuo per hoc
ſtea , ſub Leone X. nam illi Aurelius Augurel deciperetur. Alioqui pro negligentiæ latitudi
lus egregius poëta librum fuum de Chryſopæia, ne, hic quoque peccati grauitas nafceretur : &
dedicauit : Qui inter cætera illud nimis iactan quantumuis quis diligens , vix vanitaris culpam
ter , de philolophico ſuo lapide. euaderet. Numquam fanè ftultitiæ & impru
dentiæ euadit , qui ex hac arte lucrum quærir.
Ipfius vr tenui proietta parte per vndas Semper enim ftultuseſt mercator , qui in illud
Aquoris argentum fi viuum tum forct aguor, negotiationis genus incumbit , quo videt nul
Omne vel immenfum vertimare poffer in aurum , D lum , vel de millibus aliquot vnum , lucrum fe
ciffe : omnes verò , vel mille contra vnum facul
Pici quoque Mirandulani circonfertur liber rates ſuas abſumplille. Quod cùm alchimicis
hac de recitulo,de Auro conficiendo : nec huiuſmo contingat, idem de his damnilucrionibus dubio
di in Italia libri ex illo tempore vervæ le & ionis procul ſentiendum . Nectuti in confcicntiâ , qui
vmquam fuere. Altera Canonetn ex hypotheſi hac in re lola vana ducuntur curioſitate ,nam cu
procedere ( aucum omnc alchimitum cfle falſum riofitas, peccatum eſt oppofitum fudiofitati, per
& idcò damnari tantùm , qui fallum cudant : id . exceflum : quo quis deliderat immoderatè fcire
que ad lucruin : nempe, ve v tantur in contacti quod non expedit , vel plus quàm expedit ipfi ,
bus & folutionib '( quod clarè indicat textus)ideò vel modo quo non expedit: & eft ex filiabus ſu
non damnanturhoc capite,qui vecum aurum pro perbiæ , ( Vide S. Thom.2.2.quaft.167 .] Et animus
ducunt , & artivacant animidumtaxatcauſa, no deditus vanitatibus atque inſaniis fallis , expo
lentes in commerciis aut folutionibus hac arte nit fe decipiendum Diabolo : atque hoc eſle oin
vti. Quare non ars , quæ ritè inftituitur , & cxer nis ſuperſtitionis initium docet B. Auguſtinus
cetur : fed artis abuſus damnaretur. Sit lobr.2.de doĉtr . Chrift.cap.22. 23. Etdiuinæ fcri
Secunda concluſio ; in foro conſcientia non pro. E pruræ teſtimonio , qui amat periculum peribit
miſcuè , ſed cum dele &tu ats hac permiſſa : immò ple in illo . Sic enim ſapiens loquitur : In fuperuacuis
riſque,vt pernicioſa , fic illicita cenfenda. Hanc con rebus noli ſcrutari multipliciter , & in pluribusoperi
clufionem optimè probant argumenta Angeli & bus cius (Dei) non eris curiofus. Multos enim ſup
auctorum primæ fententiæ , contra præceden plantauit fufpicio eorum (hoc eſt vana ſpes & ex
tem verò vim habentnullam . Notandum quo pectario . ) Et in vanitate detinuit fenfus illorum .
que, quicquid illiciti eſt , id non ex artis natura Denique fubdit : qui amat periculum peribit in co.
( quæ in ſe mala non eſt , immò, quatenus ars Ecclefiaftic.3.à verſ.24.Denique vno verbo,quan
eft , & fcientias imitatur , fecundùm fe bona eft, do finismalus,ars illicita: 6 qualis finis,taleexerciriú .
vt & cæteræ (peculatiuæ cognitiones ) proficiſci, Simodus ( hucmedia pertinent jexercendi arlem
ſed à vitio circumſtantiarum , onæ vt plurimum lillicitus,arsquoque : ſi vanus, arsvana: le ford :dus et

inquinatus,
LIBRI 1. CAP. V. Q. IV.
41
Inguinalus , ars eru inquinata ( impura . Huc re A tur corum ratione, quæ dicta ſunt in circumſtan
ferendamedia ſuperftitiofa ,ve li ex pacto exprel tiâ finis,nam auro silo intendunt vti ad commer
ſo vel tacito cum dæmone ; quod frequens elle cia,medicinas,velmonctam :aut fi ipfi non vluri,
docuit auctorDæmononianiz ', & fanè docec ex periculum apertum eſt ,nevtantur hæredes. Ini
a lib.3.c.3 .
perientia : adeò ve Arnoldus Villanouanus , & hac arte depauperantur : familiæ neceflaria non
Lullus , & Geber, & Bachonus, & Richardus An præbent : caula lunt ve vxores & filiæ cogantur
glicus , Magiæ huius nigræ ſuſpecti vehementer indigno ſe quæſtu ſuſtentare : cùm media & in
fuerint: & Paracelſus , & Agrippa, & ille Guilh . ſtrumenta, propter inopiam deficiunt, facilè pro
Conſtantinus, & alij nonnullideprehenſi : & in grediuntur ad ſuperſtitioſa , immò & pacta quæ
ter inſtructiones inquiſitorum fidei ſit vna , hac diximus in circumſtantiâ modi:ſanè hocipfi quo
quoque notâ magos hæreticos dignoſci, Director. que chymici ſcriptores ſunt teſtati.Nam Gebet , e Roſarij
Inquifir.fidei p.3.f0!443. edition .Romana , qua in ls non ergo, inquit ,hac fcientia pauperie agents conue- philoſop.
fol.2 24.
cem prodiit iuſſus Gregori 13. vbi rationem fubdit nut : fed potius eft illis inimica . Secundo Polyr.dicit
auctor libri ,Nicola . Eymericus ; quia vt pluri philofophus, impoſſibile cjtindigentem pbiloſophari.]
mum alchimiſtæ , quando non poſſunt pertingere b.alchimiæ ftudere .( nam folos alchimico ,in li
ad finem intentum , quærunt auxilium dæmonis B bris Turbe philoſophorum , vulgati illi vocant phi
( exemplum poſui precedenti questione ) eum inuo lofophos , latis fuperbè.) Et idem Geber alibi'; | fli.de per
fecto mi
cant & implorant , & implorando obfecrant , & Arrificem (ait) huivs ſcientia oportet effe fubtil fini
tacitè vel expreſsè ei ſacrificanr. ] Accedit expe giſteria
ingenij , & naturasmetaller un o eorum generatio
ricntia , quia quandocumque viguit intermultos nes infirmitates & imperfectiones in fuis mincris fsir
alchimia , etiam inter mulios tum viguerunt ma reco cognoſcere antestiam perueniat ad hanc anem .
leficia & fortilegia ,vt hoc infelici çuo cxperimur. Non artem ad ipfum indagandum accedat antifex
Tum quia non defunt, qui adhibent vanus obſer groffo ingenio e duro repletus, nec cupidus, nec aua
uantias cæremoniarum , nihilad effectuin condu rus in ſumptibus cớ expenfis.] Necrirduplex animo
centium , vt certæ diei, tunicæ ex lino crudo , cer line felle ceruice ,vel men:e variabilis,nic nimis fe .
torum ciborum abftinen :iam , & alia huiuſmodi jlonius: fed doctrine filius, vir lubusliflimo ingenio de.
inania. Quod G ad auiditatem odium accedat aut coratus, ſufficienter locuples ,largus , fanus , firmusin
incontinentia , procliue admodum fucritad phil propofiio o conftans , patiens ,miris, longanimis ,
tra & intoxicationes recurrere . Peccatur quoque temperatus.]Auaro igicur,& pauper: hæc fcienria ,
non leuiter in aitis tradicione, quando facræ ſcri. fecundùnicius Principem Gebrum , inacceflum
pruræ nominibus & verbis abutunturad ſuas no & vetitum babet linnen . Et nota requirere fuffi
С
menclaturas vel præcepta : neque minus , quan cienter locupletem :hoc eſt cu : ſuperfit, à necef
do libris ſuis inſerunt figuras leu imagines , vel fariis, ad hoc ftudium . Arcet etiamn . ſimplices &
planè obfccnas , vel etiam propter abuſum rei parui iudicij , cùm dicit ibidem ,non defereeſſe
facræ prorſusblaſphemas , quod fecit ille typo line fellc & ceruice :huiufmodi enim facillimè à
graph is Batilienſis ,qui Rolarium excudit ; & la damune, & aliis impoſtoribus circumueniuntur:
cræ Triadis , Chriſti Domini reluigentis , & ideò vetita illishæcars propter periculum . Arcet
B. VirginisMariæ coronationis icones : quasho etiam eos quianantalios decipere,cùm addit;nec
mines hæretici templis eiecerunt , easad alchi virdeplex ,quia hos arcet perniciesaliorum ,quam
mica myfteria & transformationes tranftulit. quærunt. Arcet intemperantes , vt luxuriofos &
Sed mirum id non eft , funt enim Sacramentarij amantes vindictæ , cùm vult eſſe longanimes &
vbique præpoſteri. Peccatur denique nimis cu temperatos : alioqui periculum eſt ne recurrant
riolis læpè experimentis ,dum modò hanc ratio . ad maleficia hoftilia vel amatoria . Arcet variabi..
pem , modò illam ſequuntur , & fic numquam les,incóſtantes, & imparienres:quia hi facitè,cùm
ſciunt, quod ſemperaddiſcunt. non ſuccedit,ad dæmoniaca fublidia confugiunt.
Temporis quoque circumſtantia perpendenda . D Arcet eos qui obenſo ſuntingenio , quia oleum
Nam temporis iactura pretiofiſlima:eiúſque male perdunt & operam ; item qui philolophiæ veræ
cófumpli ratio reddenda Deo, quare peccant, qui imperiti,eandem ob cauſam . confirmat id Arnol
nimis multùm his vacăt artibus,item qui eo tem dus Villanouanus& his verbis; Quicumque velu ad gd. f.224 .
pore; quo officij ratio, vel debitum aliud charita hæc fcicnriam peruenire, & non eft philoſophus,faruus
tis aut iuftitir poſtulat :vtad ſeria magis ſe confe eft:quia hæc ſcientia non eft,nifi de occultis philofopho
rant:v.g.magiſtratum quis gerit?non poteſt detra. rum . ] propter irritos itaqueconatus,temporis &
bere horis , quæ ad rectè munus exercendum ne lumptuú iacturam ,his quoque videtur illicita : &
cellariæ : familiæ præelt?æconomiæ rectanon de cùm plerique alchimici vulgares linttales,ſequi
bet incommodum fentire.Ecclefiafticus eſt ? quæ tur plerisque illicitā eſſe, in foro poli,de quonunc
ratio ordinis poſtulat ca præponenda fornacu agimus. Denique exigūt artismagiſtri & meritò ,
lis, & voluptari luz. Proximineceſſitas operam ve Git homo humilis,iuſtus,pius, & Deum timens,
cam depofct? charitas ei iubet adeffe, non facis? citantur illa Hermetis":Oporiet illum ,qui inırodaci tractatu
h è quarto
ú,
peccas. Demum ,vno dicam verbo : quod tempus vult in hanc artem & fapientiam occultam arrogālia
oco,licet honeſtè dare , illud licebit his ſtudiis: E viiū à ſe repellere,o pium eſſe ,ac probum & poftea: 223.
rec ampliùs. Ocum voco , quietem & vacatio Fili ante omnia Dež oportet timere, in quodispoſitionis
neu ab actionibus & ftudiis,ad quæ quis tenetur. tua vifuseft.& illud Alphidij neſcio cuius:Scro file
cnique perfonarum conditio hic vel poriſſimum quod istam ſcientiam haberenon potes,quouſquemen
ſcrimen inducit: hæcenim , & finem félet illici iem ruă Deo purifices,& ſciat te Deus habere cerinne
tuin intendere , & in modo errores gignere , & animum acrectum .]Cùm ſuperbos arcet,docet illi
tempus, inopportunum facere. In primis ars hæc citā eſſe curioſis: cùm pietaté, ſuperſtitiolos reii
illicisa célenda pauperibus,immò & priuatis om cit :cùm probitaté & Deitimorem ,& aninipuri
nibus pericoli pleniffima eſt , manifeftum id fic. tatem : vitioſas omnes quas diximus circoſtantias
1412 quia hi ſolent lucrum ſpectare , & fic arcen teftatur.Nó aliis ergo licita ratione circúftáriarú ,
aichi
DISQVISITIONVM MAGICARVM LIB. I. CAP. V. Q. IIIE .

chimia ; quàm huiulmodi:hinc potcſt vnulquil. , Adiat o dinariè hanc artem Principibus & valde
ue ſecum perpendere an iple talis : & an vlla, & locupletibus elle Ircitam : qui & cá luot philoto
uæ,pericula ipli ex alıquo barum circumſtancia phiæ cognitione , & eo ingenio , vt fraudibus &
om defectu immineant : & cacum Confeffariis impolturis non patcant : & câ pietate , vt in pro
ais communicare, & corum ſequi iudiciú debet. ximi & Dei otfenfione le abftineant : & illisopi
Secundò poteſt videre confeſſarius,quando ſit bus, vc fubditos propterca non grauent : & co
alis à peccato immunis,vel quando adlit veniale, fubditorum amore , ac Dei timore , vt publicum
ut etiam mortale ; quando impendenda , dene regimen vel pauperum fubuentionem propterea
anda,vel differenda talium abfolutio :differenda, non negligant, & habenas libi à Deo crediias ip
ùm recidiuæ verifimile periculum : deneganda, li abiiciant, & aliis planè tradanı. Ve enim al.is
Luando grauiter , contra iuftitiam velcharitatem honeftisftudiis an mum princ pes,quantùm opus
ib ſtudium iftud peccat,nec vult deliftere. elt , fic & hoc ftudio relaxare quin pollint , non
Tertiò .Quia fæpiùs curiolitas caufa eft ftudij, eft dubitandum.Sanè qucd Eymericus de indiciis
& hoc virium valdè proferpit à minoribus ad Maglæ hæreticæ dixerat, cam præfumptionem in
naiora , diligenter videndum , ne quis ad expe Principibus viris & valdè locupletibus nonelle
ientias & opiniones erroncas excurrat: v.g.ne B admitiendam , in cæteris locum habere , ibi in
vucet hac arte hominem verum , modo à naturâ Commentar.optimèPenna anporauit.Ei Cardin .
d hanc generationé non inſtiruto : fed vrinâ vel Caitanus diſertè fcriptis, ac pruden er : harc ar. 22. 9.77.
l. 2 .
lio humore,igne aut lole in vitreis phialis deco sem vel nullorum hominum effe : vel frincipum diem
to , poſle produci, quod temere lul.Camillusal taxat, audito fapientum confilio ,eſſe. Sanè pericula
eruit, & incautè Thom .Garzonus dijcur.41. Fori pleraque ſuperioribus commemorata cellare in
iniuerſ.credidit & quidam hoc inuentum Arnol Principibusmanifeftum eſt.
lo Villanouano tribuunt , vero an mendacio di Cæteri ,non eft cur ſibi blandiantur, vt tutos
putare non eſt necefle,inquit Mariana lib.14.rer. in conſcienuâ ſe arbitientur opinione "Ila Ol
Pupan.cap.9.Nam quod tale quid fieri queat vel dradi & aliorum Iuriſconſultorum . Nam illide
ferere, vel experiri ftultum , impium , erroneum foro tantùm exteriore agebant , de quo ab illis
& blafphemum foret.cum quia, cùm homo præ quærebatur. Et plerique corum rem non diſcut
upponat corpus & animam rationalem , li quod ferunt : ſed , vt oues folent ducem gregis caprum ,
iroducishomo eft : fequeretur , Deum ex lege & lic ipli Oldradumi ( cuius etiam argumenra , iam
ordine, quen , naturæ præfixit,teneri huic animam С diffoluimus : iis quæ dicta ſunt ) claulis oculis,
ationalem corpori infundere , quod blatphe vt oraculum , lunt fecuti , nihil eiùs addentes di
num : vel rationalem animam exmateriæ poren Etis ( ve loan . Andr. Abb . Alberic. c Guido pop. )
iâ illic educi , quod hæreticum : toret enim tunc plerique etiam ambiguè loquuntur, li faciantve.
inimacorruprioni obnoxia & mortalis. Deinde rum aurum , idque arte naturali( v1Oldrad .Jfern .
alis animanoa haberet peccatum origin.le: quia Bal . Brun . Fabianus ) nullus verò ipforum
per generationem viri non cſſet propagatum hoc omnium , præter Thom . Arfoncinum , mentio
corpus, & homo conceptus:nec indigerer Chri nem fecit d. extrauagantis Pontificiæ , cap. Spon
Iti redemptione : quæ hæretica quoque omnia . deni , vt vel eius non ſint recordari , vel non bo
Quarto . Ex his omnibus patei,optimam elle, nâ fide diflimularint. Et licet , vfu canon ille non
quam aiunt Angliæ )legem ,ne cui line permillu obferuetur : canti ramen Pontificis fententia , &
Principis , lub pana capitis , liceat alchimicam iudicium fufficere debet , vt vulgus hominum
exercere, quam legem expediret etiam al bi ferri. ( hoc eſt quibuſcumque conditiones luperiùs re
Nam tunc cum delectu Princeps talia poteſt per quilitæ defunt) libi exiftimet , ab hoc ftudio ab
D
mittere , confiderauis circumnitanuis prædictis : Itinendum : quod grauiſſimis verbis Summus
pli enim reddéda Deo ratio li temerè permittat Pontifex Romanus libi cenſuit damnandum , &
8 promiſcuè ) damnorunt inde ortorum . Tunc à quo illos tam ſtudiosè Chriſti vicarius , Petri
eriam cellarent pericula pleraque quæ diximus. lucceſſor dehortator. Sed hæc fuffecerint,dema
Quintò , patei ( nili quæ circumltantia impe . tcriâ non pallim obuia.

SVMMA
43

malo

S V MM ARIA LIB . I I.

DE MAGIA DAEMONIACA

rauerint?
Q.1. An ſit aliqua magia dæmoniaca ? Proba- A
A Paéta buc vana,in aria, i periculi plena funt.
lur effe.
habeat Theodori Masilo :1 féctum ,
Q. 2. Vnde lit hæc Magia , fiue quem
Germinus à demine necatus.
primum auctorem ?
Non effe a Deo , vi gratie gratis date. A Q.5. Quibus indiciis difcernendieffectus Ma
Non effe effi &tus bonorum Angelorum . B giæ ex pacto conuento, ab effcctibus phyfi

Magia nulla alba , o de fulla Theurgiâ. cis,arcificiolis, & miraculoris?


Planciaria ars . B Raisine distantie . A
Ratione verborum characterum . B
Eſtoria e administratur permalos Angelos. C
Glyce error : ipfo o aly guidum Greci Historici Circumftantiarum ,rituum ,obferuantiarum ,
nimis ſuperstitiofi fuere. Cauſe à qua.
Q.6. An hæcMagia habcat quofdam effectus
Palingenij impietas .
Non fiunimagici effe&tus per animas defuncto veros, & quo pacto dignoſcantur?
rum .Grimoyriæ anis vanilas. D. Effe&tus triplices ſuni, falſi, veri ,mixti . A
Efficiens harum artium cauſa eſt diabolus, og ha Exempla prestigiatoriorum effe &tuum . B
mani ingeny deprauario. E B De Lamia ( Menippo.
Apostolus de generarione ( Orix Magia . DeGelo e Mauricio.
Quæ fit diuiſio dæmoniacæ magix , & de De Pafere, á eius obolo .
eius libris. Simonis Magi varia.
A. DeMagoqui fecit à Domino cunéta vafa frangi.
Refellitut Agrippe diuiſio .
Omnis magia išta nitiur paéto cum demone. De Zytone Bohemo.
Auctoresquidehac feripferunt ideò cauendi. B De herbis magicis .
Zabulus, guis. Circulatoris cuiuſdam moderni praftigia.
Verorum effeEtuum exempla . C
Barnabas Cypriw ..
r Ada . Incantatio ferpentum .
Abelis . Signa Pſeudoprophetarum in Euangelio.
An Samuel per Pythoniſſam ſuſcitatus verès
SEnoch,
frem fiftitij libri. Abrahe. Locus1.Reg.28.Ecclef.46.v.vlt.
Pauli, De effectibus Magorum Pharaonis , Exod . 7 .
Cypriani. C verf.nr.
L Honorij : Quomodo virga mutata .
Di clauicula, de aliis libris Salomonis. Deeffe &tibusmixtis,eô relata SS . exempl. D.
Tiubemi fteganograph . Item libri Agrippa de De duorum magorum ceriamine, ex Trrezio.
receniiorum nominali, veriti. Quomodo hi effectus difcernendi,regula dua. E
Q. 4. Debali huius Magix ,pactóque explicito Q.7 . An magi poſſint facere aliquod verum
miraculum ?
& implicito
A Opinio affirmatiua multorum erronea . А
Probatur tale pactum intercedere.
B Miraculum á mirum quomodo differant & di
Locus Iſaie cap.28.v.1s .
AliusManhai 4.V 9 . ſcerni debeant, B
Non poſſunt miracula fieri niſi à folo Deo. G
Similitudines duæ hujus pacti.
Damoni liberum fallere pactum . Miraculis efficaciter fides probasar.
Libellum offerunt Magi Sybillis. C Elizabetheregina Anglia curario ſtrumaria.
Palts exprefli forma en genera , de exempla . Non poſſunt Magifacere abſolutè mira:locm pſal.
71.0.81. D
Grillandierror.
D Poſſunt facere mira que fine respectu nostri. Е.
Communia his paétis folemnia .
Signa damonis,in his vetusta á noua . De pariu feminarum in regno Neapolirano , qua
D.Irenæi locus correctus. rum fætam ranunculi præcedunedecretory .
Promiffa fimilia fattis hæreticorum nostrorum . Cur Nero non potucrit quidquam miri per Ma
Que utrinque vis huius pafti. & quale pecca giam?
Ism . E Demiraculis Antichristi, Ilem hareticorum Cal
F vinianorum , & c.
Pactum tacitum fine implicitam quale.
Quid demonem inducat ad pactum & obedien Q. 8. Quo pacto magi per diabolum hæcmi
tiam ? ra perficiant?
Quàm malum fit cum eo paciſci aut fæderari? Qua pofſit per motum localem . А

Quo pacto Christus et Apostoli Sarana impe on poteft integrum elementum laco mouere.
D 4 Firms
44 S v MMARIA LIB. IT.

Formilianilocus explicatus. A talem immediatè producere . B


Celeriiate mentitur transformationes , vt Iphigenia AC creare , nec ex quolibet facere quidlibet , nec
eĝo aliorum gentilium . quouis instrumento quemuis factum , nec codem
B tempore.
Actoriushanc fraudem in Fbenycia detexit .
Que pollut applicando paſſiuis. Nec in instanıi operari.
Quopacto hic damon fit caufa , & quomodo conſide Nec vacuum producere. B
randa tim vis natura, accuratè inueftigatum . C Nec infini um producere,nec elle ubique.Locus Ter
tulliani explicatus.
Que faciat mira prestigiosè.
De triplicimodo deceptionis , per mutationem obie£ti, Non poſſunt tollere connexionem neque conferuatio
medij , vel organi. nem partium vniuerſi agentium naturalium ačti
Demuiationemultiplici obie &ti,varia exempla. uitatem dorectè impedire .
Per foramen ad latus videntur imagines , que ſunt Linteum ex Carystio lapide purgatur igne.
nude o incondita linee, Adamas impedit ałtouitatem Magnetis.
Paleat iunci immoti videntur ferpentes faltitan Lurbeti error de balone , corona , óc. de ignibus
kes. D Athne .Medea ignes.
Demuratione medij . B Marci leſuali miraculum .
Vipraſentes videantur effe fpe tra . leſuarı aly à leſuitis .
Videantur habere capila afinina , Abbatis locus correctus.
Fumi error.
Denarius in feitelia fundo videatur effe in ſuper
ficie , Baldi error .

Gallinaceus habens feſtucam videatur trabem tra Papyry Maſſoni improbuserror cum hypocriſi.
here. De flamis non urentibus ſeu fatuis ignibus, laie. C
--

Claudia veſtalis quornodonauem zona traxerir. Deigne ad aquas Stantias. D


Varia apparitiones per conspicilia . Dealbo igne S. Telms,in naufragy melk .
Res videtur præſens cum fir abſenscromola . De flammis loquentibu .
Viſto philofophi apud D. Auguftinum qualis. De brachiis & digilis ardentibus fine noxa.
De deceptione ratione organi, E De Æthna ignibusnon liquanuba niuem .
Veres abſentes videantur præſentes. Decrebro Tuccie non effimente. De flamma non
De quod vnicum videatur geminum . conſumente lonis Apameni templum .
De sorafià Sodomorum .Genef.19 . c Q.11. Quæmagorum poteftas in orbes cæle
De preſtigiis Zedechia Iudęi. ites,fydera & elementa ?
Regula ad difcernenda preſtigia à veris effectibus. F Aug. Thuani error.
Quomodo faciant videri repentè fiumen in cubi Nec cælestem molum velfyderum curſum impedire ,
}
culo . vel ca corrumpere poſſunt. A
videntur eguos vorare la reſtitaere. Non poſſunt Lunam deirahere cælo.
Videntur magnos ſerpentes immittere , vt fecit Mi Pinde oria fabula , de Afino qui Lunam putabatur
chael Sicidites. bibile.
Eonis heretici preſtigie. Non poffunt integrum elementum loco mouere vel
lacobi Melstinski Poloni festiue ſycophantia perfi destruere. B
mulala miracula . Idem decæteris partibus vniuerſi precipuis.
Circulatoris praftigia apud Apulcium . Poffunt terram mouere , ventos ciere. De doliis d'o .
Q2. Quam admirandos effcctus veterés ma bus Brachmanum . Sopater magus ideò fupplicio
gis tribuerint. affectus.
Qyid Saxo Grammaticus de Magis ſeptentriona Poffunt procellas & rempestates, å nymbos produce
libus, A D 10,ct ſedare. с
De Lappis, Finni , Biarmiis . r Zoroastre . Clônis fuere ſpeculatores grandinis, e quo modo
1

De Tariaris quibufdam . auertebant.


.

Dofitheo.
Simone. fe
Seneca reprehenſus. Recentiores refutati qui cum
De aliis famofis Magis ſingulis. Pythag . fequuntur.
Orpheo. Regula,quomodo in S.S.Deotribuantur,qua homines
Baiano, quoque poffunt.
Ollero. virici Molitoris error, Burchardi locus.
Item , Ericus Rex Gorthorum , Apollonius , lulianus, Locus Iob.i. alius Exod.9.6 alius Apocal.7 .
Manithon . B Magi tempestatem ſedarunitempore Xerxis.
Apuleises,Regina,Copa . De Finnis venios vendentibus, D
lum olim quadam fage d.&te Reginæ . Aristaus Etefias elicere docuit. Sed & ignem magi
Pamphila Hypatenfi . eliciebant Hyp &pis, ritus nouus Strigan.in Lorba
Deeffectibusmagicis,herbarum ,lapidum ,byens. CE ringia .
Vis Magorum apud poèlas , Em ;edoclis , Møëri Hiſtoria deruſticella Treuirenſi. Mos vetus ſcrobicu
dis. D lam fodiends ( commouend :, ſceleſtiſſima ratio,
Circes,Carmoniis , Medex ,dealiâ quadam Tibulli . qua quidam ſacrificus in regno Neapolitano tem
Alia Petronij, & Nemefiani,Folia e Canidia . ) peftatem excitauit ,ve hoftes obſidionem foluerent.
De Erichio Liucanic aliis Theffulis. DeMedea ex Property lotus explicatuia
Seneca, dealta ſaga quadam , Ale to. E Riius trahendi ſacras imagines in flumen & malè
Q.10 . Quid poſſint Magi circa leges naturæ tractandi unde manarii ? Conſtantinopolitanorum
& ordinem vniucrli? factum . E
Non poffe contra bas ligas vel ordinem vniuerfi. Explıcatus Canon Concily Braccarenſis Primi.
Exempla. A Fulmina ciere poſſunt.
Non palle vllam formam fubstantialem vel acciden Poffunt tenebras inducere , fecêre Tartari.

Poffunt
S V MM ARIA LIB . I 1. 45
Poſſuntaërem contagione inficere lettum odorem ex- | A tribus .

citare. Saltzburgenfis Magus à ferpente necatus.


Fecêre magi Perfici , e Marutham calumniaren Locus Pfalm . 57.0.5.6 lerem.8.0.17 . B
tur. An idem poſſint in alia animantia ? D. Auguſtini
Poſſunt fontes producere de ficcare , fluuios ſistere, locus explicatus.
aguas dirimere, & c . Magus taurum funiculo domans,Grillandi error .
Poffunt permineralia mira efficere , vt pluuias. An colores queant immutare. Aquarum variamira
Q.12. Quid magivaleant circa externa (eu for cula, foniium , fluminum .
tunæ bona ? Q.14. An arte ſua poſſint aliqua mixta
Greges & armenia perimere. A ducere ?
Meſſes aliò traducere,vt Saga Treuiren Poffunt imperfecta viuentia , vt infesta . A
fis lac . Quomodo id foleant facere? Anſeres Scoticos im
Poffunt { Meſles fructus perdere, o sterilica perfectos , an perfeita animalia poſſint ,mira ex
tem inducere.Modi vary. Guilh . Paruo. Canes reperti vini in lapide im
Domos incendere , vt oppidum Schilla . pernio .
l chium . B Monstra quadam infolita & quomodo: de Monstro
Pojfuntvariismodis nocere fame aliene. B Baſileenſie de Saxonicis. B

De Triſcalino preſbyterum diffamante . De natis ex commistionehominum & ferarum ,henni


De Mogumino demone. nis cum elephanio, Leone, catto,cane, porco ,mirus
Poffet focios in conuentibus repreſentare, ſed non in partus mulieris Auguſtana, demuliere Lufitana,
noxios, & cmr ? Sic infamauit B.Siluanun , S. Ku qua ex fimio duas proles peperit. Gottici Reges ex
nigundam , B.Eustochiam Patavinam . vrlo. A
Vicinas tempore S. Germani. Sianita e Peguſiani ex cane orti.
Per energumenos interdum diffamantur , ut quidam Refutata a explicata hæc omnia. D
in German. Dorotheus Abbas. Monftra ex hominibus á fimiis .
Que conuiuia exhiberipoſſint & foleant.Ficta,Brach Deviro qui putabatur ex vacca natus difquifurio.
manum , Pafetis , Scotti. Vera e qualia ordinariè . Caſalpini opinio de homine ex putrefactione exami
С nata .
Cur ſal & panis foleant adeſſe .
Poſſunt carceribus e vinculis eripere. Hiftoria Fri Monſtra ex diuina vltione.
derici Austriaci. Apillinius ſe cippo eripuir.Vesta C Docomenſes caudati.
ſtalesmancipia fugitiua ſistebant . Angli caudalie
An in bellis ad victoriam poſſint momentum adfer Q. 15. An Gior vlli dæmones ſuccubæ & incu
re ? probatør poffe ,fi Deus ſinat. Probatur exem
cubi, & an ex talicopula proles naſci qucat?
plismulis Sepientrionalium , o Tariatoram : Lu
cenfum , Chinenſium . Poemanumen og saga. Probatur ſolere hoc demones, de agere & pati. A
Epheſior. Chryſamnes, Hunnorum . E Probatur poffe ex incubo damone naſci prolem ,co ex
B
Sed ſepe Deus non permitist , •tunc Diabolus fuos plicarur,quo id modo fieriqueat.
fallit , vi Magnentium , Erricum Regem Suecia, Demones inter fe non multiplicantur , contra Rije
Hadingum , Ferrantem comitem Flandria. Gui. num ,non habent corpora aërea, contra Cairanum .
donem Iuliacenfem . Iuuerem quendam Bohemum , Nec etiam proprium femen , contra Tertullianus
Frid . Stuphium . Joſephum & alios veteres .
Innocentius Papa noluit per Magos ab obfidione libe Sententia Chryſoſtomie Caſſianiexplicata .
C
Tari. Allobrogum Comes respuitauxilium Magi, có Respondetur contrariis argumeriis .
F Exempla natorum ex tali commiſtione, SemideiGen
cum gladio necauir.
Poflunt dignitates & honores procurare De Martino D tilium , Merlinus, Hunni, Clinie duces, laponum
2.De Siluestro 2.De Benedicto 11. loanne 21.22.6 Xaca ,muliercula Lonanienfis , aly mulis. Co
de Gregorio 7.ds libro Cardinal.Benonis. rocoton .
De Theoph .vicedomino.de Stuphio.de Barone Rait Ex diuerſa ſpecie poffe aliquid naſci.
zio Britanno , Duce Aurelianens. Marci Ephefing argumeniuma refellitur et explica
Poffer Deo permittente veros thefauròs el diuitias iur. D
largiri , & cur Deus non permittat : fed ipfomet Ex fuccuba demone prolem ſuſcipi non poſſe . E

femper ferè fine valde inopes. De Meluſina, d . ftemmate Cornitum Pictauorum , o


Pſellus e Damhauderius explicati. Quomodo da Andegauenfium , de Banari vxore reſuſcitala, co
mon materiam eo formam moneta poſſit produce poſtea cuaneſcente. De Cambionibus feu vagio
nibus.
re ? quomodo potuerit Deus per Angelos creare
F
mundum ? exempla varia deceptionum , to curde De puero Galleco feu Afture .
mon nolit etiam quando poteft veras vel multas Quomodo Demon virginem poſſit illaſo clauſtro im
E pregnare?Non poteſt idem in partu .
largiri pecunias.
Exempla malè percuntium qui fic thefauros quere Caluinifta virginitatem adimunt Deipara .
bant.Greculus quidam , Macrianus e alius Ba Explicatur narratio Nideri de Virgine Bamber
H genſi.
filea , Anstalius, Piſani quidam . '
Saraceni cuiuſdam factum , Melindenfium ſuperſti Demiris aliis conceptibus, Hebræorum fabula de filia
Ieremia de nepote eius.
tio quadam .
Demones cum ſagis interdum exercerelibidinem pre
Caroli V.Imp.laus respuentis talia.
R. 13. An magi valeant incantare animalia pofteram .
bruta ? An gigantes à demone produci queant. fuiffe Gig.
Poffunt,ut Atyr ,Medea, Nigrita ,Marſi,Peruani, probatur.
Andini. А Gigas Antuerpienfis defenditur contra Goropium .
Locu D.Hilary explicatus conciliatus cum aliis pa SiculiGigantes ,Britanni & aly.
Pigmsine
DE MAGIA ' DÆMONIACA

Pigmeine poffint produci? fuiffe, & quales , de A Iuliacenſis deceptio.


hodiernis in Perunia, Ezech.capit . 27.0.11.ex. Heliotropia gemma non reddit inuifibilem .
plicatum . Vimembra grandiora ,vel minora, vel ſublata appa
Q.16. De nocturnis ſagarum conuentibus , & reant.Cichor anorum opinio.
an vera fit illarum de loco ad locum tranf Q. 18. Anmagi queant corpora ex vna ſpecie
latio . transformare in aliam :falla quorundam opinio
Auctores fententia negantis refelluntur , ſolutis Diodorus. Vberius Pendragon .Nicaraguani.
argumentis.Illufionum varsa exempla. A Non poffe perfectam ſpecich in aliam perfectam de
Substirui loco abeuntium aliquid . organicam .
Explicatur locuslib.de fpiritu & anima.cap.28 . Non poteft animahominis informare corpus bellue,
Trein ca. Epiſcopi 26.g.s. nec ex aduerfo. Nec poteft corpus & anima fimul
Nauarrus explicatus. fic mutari.
Auctores ſententia affirmative : hæc multis pro Locm .Horaty in Epod. Spondanderror. B
bata . B Distinguendum inter ipſam transformationem , Ó
Coguntur fage adeffe conuertui , probatur exem effectus cam concomitantes : bi vert: illa illufo
plo quodam ex Grillando. B ria eft.
Defcriptio conuentûs fagarum , & follemnia ado De Lycanthropia feu inſania lupinamorbo.Quomo
rationis conuiny , chorea,cc. do videntur fibi eales, non aliis.
Sacrilegia ,inun& tiones , tranſlatio,etc . Quomodo fatini Diabolus , vt aliis tales videan
Cur demon unguento vtatur ad tranſueftionem , С.
que vis unguento infit. De variis exemplis eo quomodo fiat, vt relinquant
Loca Matth . 4. verf.8 . - Luc. 4. verf. 9. neper terra impreſa vestigia lupina , ut inuenianiurho
λαμβάνειν. mines báſi in membris , quibus illatum lupo , vel
Ad transferendum aqualis vis demonis & boni Caito vulnus .
Angeli contra Nricui Molitorem . Deſaga. Ferra.de alia Flandr. matata in Buffonem .
Exempla varia tranſlationum damonicarum ,pre Demutatione Nabuchodonofor , Dan.4.v.30 e 33.
dieta future tempore Antichristi. Anglicum to vxoris Lorb ,Genef.:19 . D
vetus exemplum . D De platano verſa in oleam apud Herodot. & cada
Doctoris Edelsni. MonsVeneris. Puerului Aue neribus hominam in fainas ſalis.
nionenſis. Mafguillon quid . C De S. Spiridone vertente Serpentem in aurum , au
Simon Magus, Abaris, Badudus, Ericus , rum in ſerpentem ,
Berengarius, Angla venefica , Comes Matiſco Q.19. Aninagi poſſint facere beſtias loqui, &
nenfis.
an intelligantvocem beſtiarum ?
Puerulus quidam , Lucretia quadam ,& alia mu Quo pa &to brala of res inanime, Angelorum opera,
lier Sabinenfis.
queanı loqui.do quo pacto nobis de hac tali locurios
Depuella Bergomali . Demuliere vallis Tellina . ne loquendum fir.
Di Hollando.De Lotharingicis ſagis variis . Deangelo in rubo alloquête Molem & Efdram Exod.
Probatur bac non potuiſſe esſe illuſoria á phan
3.V.2.4.Efd.14 .
iastica . Iudiciscuriofis fupplicium ,
De filia Spiridionis ex fepulchro loquente.
De quatuor modis tranſlationum . De cadauere Macary iuffu indicanic bomicidam .
Cur damon conuentus instituat.
De caluaria eidem loquente.
Quo pacto queat Diab.rem corpoream loco mouere. G De Africa confeſſoribus loquentibus fine lingua.
Poſle damonem deferre , fine defarigatione hominis De Angle Sacerdote. A
quem transfere , conira Remigium .
Decapite loquace inter cadauera Hungarica postu
0.17 . An pollit dæmon quantitatem corporum D lante confeffionem ,mira historia , contra bercricos,
fic mutare,vt penetratio partium fequatur:quc cui fimilis alia citalur,
vnum corpus in duobus locisdiſiunctis , vel Pſeudomiracula gentilium varia in hoc genere. B
duo corpora in loco conſtituere ? Caput homicidam indicans, Orpheusmortuus. Cyro
Nihil horum porejt . A predicii exitium.Narratio mira de Polycrito.Publy
Exempla eorum qui viſi effe duobus locis,quomodo in Romani caput vaticinatur . Columbá locula , Vi
telligenda? quercus Dodonea, Argủs carina, equus Achil
S.Nicolas , Agarbi,S. Bened.filius Constantini Imp. lis,vimusGymnoſophiſtarum ,Caufus flumen ,canis
Ananias reprehenfus , quomodo duos fimul homines Simonis Magi, & alius Franciſca Senenſis : Theo
polidere,vel tentare damon poſſu ? technus ſtaluan louis fecit loqui.
Non poſſer facere vt homo conuerſus in mustelam per Axulla crcatura poteft facere, vtbruia vel in anima
exslem rimam ingrediatur:vel per ianuas clanſas.B intelligant ,qua loquuntur : benc iamen , vi apie fuo
Apuley fabula.Remigius deceptus. C
tempore ex artificiosè id faciant.
Scafij mëdacium .Quomodo Demon latenteraperiat, E De ſerpente Epidaurio,de Apollonij Leone, de aſino
e claudat januas præcedens ante Magos.
Cayri. De Greta Ezlingenfi , voces in vieris pre
Locus Ałt. 2. de B. Petro. Locus D.Chryſostomi ex gnantium . Brutoram voces vt edat homo, facile
penſu.Demodo aperitionis parietum per fiffionem . facit demon.Magi quas brutorum voces queant in
De prestigio Magdalena Crucia . telligere , quas nono ?
Chriſtus Dominus verè ingreſſusclauſis ianuis,contra Porphiri locus de Apollonio.
Caluinum . Etdeegrefu ex vtero virginis , & le Anbeftia fe inuicem intelligant?
pulchro contra Bezam . E
Exempla elephanti, ſcorpij pifcium .
Damon non poteft aliquod corpus facere verè inuifi Q.20. An intelligentiam diſcurſiuam queatdæ
bile ,fed bene poteft facere inuifum . mon brutis largiri?
Quomodo inuifibiles , Apollonius, Gyges. De Perſei Coniramultos, belnas,nec rationem ,nec prudentiā,nec
ſculo.loan .
prouidentiā,nec diſcurſum ,necſapientiam habere.A
Quia
S v MM ARIA LIB. 1 1.
47
Quid Galen. vocet tydobbetov dózov. conira Eraf. A rica . B
Cardinalis Hofius explicalus. Tarentinus quidam fenex . Et alius Riofanm . Et
Sune quadam in illis rationens of prudentiam ef abbariſſa Monuedrsenſis.
prouidentiam imitantia. Quomodo fcriptores in Indus quidam .Fons in Bonica id praštans,aliusin
ielligendi qui rationem videntur tribuere, el pru Lucaia.
denriam . Vita bumana periodnes que es quomodo intelligen
da . С
Quomodo animalia tendantin fuum finem ,de an eum
B Locus Genef.6.v.6 .
cognoſcant.
Alius eſt finis rei particularis,alius vniuerfi. Loom Deuiero.31.0.2.Valeſius reprehenfus.
Pulcher des acutus diſcurſus Hieron . Fracastory. An humidum radicale poſſie reparari?
Q.21. An polline dæmones facere vt homonon Quod sta ,non tamen poffet fic vita aternars. D
Tentiat,vel vt longiſſimo tempore dormiat,aut De ligno vite locus Geneſ.2.v.9.expenfus.
inediam ferat ? Q.24 . Quid magia poflit circa animam quam
lamblici locus notatus. А diu illa corpus ſuum informat ?
Cur Dous folitus permittere, vtMartyres gladio ne Quid pofſie in fenfusexternos. A
carentur :quos à bestiis,flammis, & fimilibus pra - B Zardiētýli.
ftiterat illifos?Locusad Hebr.l.v.34 . Achamenidon,
Superftitiofa quibus aliqui fe putanı inuulnerabiles. Adamantis.
arme incantata. Crucifixus compunctus, Camiſa Otriuffa.
inferni,Orai. Leonis Pap.com Caro.Magn . Potamantis.
Exemplum cuiuſdam Quirini Belge.ſic decepti. Theangelis .
liem Scafu aliâs Heluery . Manicum Salonum .
Pnde fiat,vt quidam maleficitam fortiterá con Gelorophyllis.
temtim fubftineari tormenia . B Oenothetis do fimiles.
Caufa tres. Quid in ſenſum internum ,maximephantafiam .
Defigmate quod fagis demon imprimit. mirum Quid in appetitum concupiſcibilem ó safcibi
de ſtigmate loann.de Vaulx . alia quadam lem .
exempla. С Concupifcentia motus non funt peccata contra be
De dimarno quorumdam fomno diſquiſitio : ru relicos .
ſtici Germini, ebriorum in Apaturiis , Epi- c Quid poffir in memoriā . Memoria mira Arbali
menidis , Heroum Sardorum , Septem dormien de , Apollony.Obliuio Sacerdoris Germani,&
tiam . Sumonis Turbay Angli. B

Quo pacto contingat, vtquis diu perferal inediam . Quid in intellectu.Contraria operationes bonorum
D & malorum Angelorum .
de herba Coca , Scyihica aliis .
Locus Hippocratis. Poſlune demon aries & ſcientias intellectui inſe
Exempla vera , de Anglicana pueila . Sacerdote rere , & quomodo ? Exemplum tempore fanéti
Gallo.puella Spirenfi. Norberii. Anabaptistarum hodie . Et Sagarum
De functorum iciuniis miraculofis . Bacconus re per unctionem in Germania . C

futalus. Modus & vfui vnguenti ex pueri corpore con


Q.22. An magicis artibusopera dæmonum ſe festi,
xus murari queat? Ritus promotionis admagisterium lamiarum .
Exempla eorum ,qui ex mulieribus facti viri: ve Diſcuiitur opinio corum , & detegitur fallacia da
tera ex Plinio Gellio , Hippocrates a monis.Hiß.de B.Ignatio Loyola.
A De Chryſanthy Sardiani filio. Tiem Euage ,Tby
Gallina in gallum conuerſa . Tonianus in Neapoli- D nico , Ampharao , Anu Pindari , Sopatra,
tana Historia da Sabellicusmulta exempla po recens de Romano Ramirez Moriſcone in Hin
nuni,qua in Italia contigerunt. spania. D
Alia duo mira valde, qua in Hifpania . Quid quam modicum poffie in voluntatcm .Vo
Alie dwa apud Fulgofum ,vidi due olim apud luntas coginequit,contra hareticos. Locus 1.Cor.
Phlegoniem . 10.0.13.explicatus, contra quofdam . Nec eos
Alia in Picardia . cogi poſſe , qui ſunt in Mortalı, Nec impedire
B poteft,ne faga qucanıpænilere,cõtra dubi,alio
Ralio naturalis qua hoc contingat.
Suspicio, hos androgynos faktos .Si fit natura : poffe nem Nicol. Remigij. B. Angela de Fulgino ve
a demone id procurari. xationes in voluntate vehementiſſime. E
Exempla demoniacæ cornmutationis per idola . Q.25. Quid Diabolus qucat in anima à cor
Non poffe ex viro fæminam fiers. pore leparanda, ipſaque ſeparatione ? vbi de
Aufony locus de hac re non credibilis. ecſtali & admirandis circa cadauera.
Opin o auctoris.dehyana. E Ecstaſis naturalis, dy demoniacamodi. A
Q. 23. An dæmon polic ſeni iuuentam red Lapiporum ecstaſismira. Olaus notatus.
dere? Errrores bac in reCardani, de ſportino rapiu . B
Problematicè deciditur,quoad accidentia ,que ſe Virgines Ceſurangustana,&• Magdalena Cru
nium à iuuentute diſcriminanı,polſe. cia rapius. Bodini crror refellitur do anima cor
Explicantur Ouidiy o poëtarum dicta detali Me. pus relinquente . Deere Armenio , de Aria
iamorphoſi. A ſtea Proconefro. De anima militis ex ore ima
Locus Pſal. 102.v.s. Eſai. 40. v . fin.de aquila gine mustela egreffa o ingreſſa. Finnis, Her .
iuuentute .Serpens cum liber de ponit fenium . mitimo. Locus Pſalm.115.v.15. Qualis D.Pauls
Fabula de afino ferente poculum iuuenturis.Corui raptus? dubium ,nec fequenda deciſio B. Hilde.
candidi. gardis. Aphereſia eg ecstaſis differunt. С
Exempla fonum , iuuentuti restitutorum histo Error refellitur confundentium rapım diuinos cum
magicis .
A
IA
GI
G
48 DE MA DÆMONIACA

magicis. De rapiu diſquiruntur fcripta Mocenigi. A Iacobi de Chuſa liber hoc ducens.Et alius Thyrai.
Quale fit fubie&tum rapiùs. Qua cauſa formalis. Regale ad dignoſcendum damonem ab angelo vel
Que finalis. Que efficiens , quomodo hac du anima beati.
plex . Quomodo concurrat iniell:&tus agens: Ra Quomodo diſcerni queat damnata anima , à da
plus Supernaturalis ex parte hominis eft inuolun mone.
tarius. Exemplum virginis Burgenfis. D De anima Andrea Romani de iis ad eternum
Non poteft intellectus agens ſolus effe caufa ra damna's dicuntur reuixiſſe.
prûs efficiens. Deus quomodo intellectus, o multa Quo pacto angelorum & beatoruni ab inus
cognoſcit extra ſe. Auerroes ſuos inducit in graues cem .
errores. An rapius omnis fucceffiuus Diabolus po Angelus apparuit Anachoreta, in forma ſenis, D .
teft occidere homines. Multa poteft in cadaueribus Augustino in forma puere , Vid B. Doro
mortuorum . E rbea ,a iis forie bakstu fæmineo, in forma co
Vi fanguis fluat,ut cadauera non puteant, nec pu lumba , Et aliis aguilen
treſcani.Hoc etiam naturaliter fit, vt in cadaueri Sec .4. Probatio ab auctoritate, Philoſophorum , K
bus Perfarum . Et unde hoc proveniat , diuerſa Aſtrologorum , Chaldæorum ,Mahumeiarum ,
cauſa . De cadavere in Elea . Iiem ne cadauer com - B Rabbinorum ; Magorum , Indorum ; ltem le
buri poſſue,qua cauſa .Ve capilli ó barba defun to gum , & Iuris interpretum . 1
rum creſcanı. Miraculum crucifixi Dammenſis. Item facra fcriptura veteris & noui testamen
Furor iconoclasticus.
21. 1. Reg. 28. Samuëlis anima vere excitata de
Miraculum in puerò Linzienki . fenditur. Refelluntur obiectiones Leleybery.
Q.26. An opera dæmonum fieri poffit, vt fpi probatur exemplis Moſis , Ieremia Onia.
ritus ſcu animæ defunétorum viuentibusap Locus , Luc. 24.0.37 . loan , 20. v.19 . Matth .
pateant: 14.0.16. A &t.12 , v.15 . Gal.s. v , 16. 17.1.
Virum animevmquam queantapparere. Et fufif Pet. 3.0.19 . & c.4.0.1.
fimè probatur pars affirmatiua contra Epicu Sect. s. Probatio ab exemplis eu auctoritate fcri.
reos, Lanatherum et alios noſtri temporis hę ptorum , qui ſingulis ſeculis vixerunt. Qstendirur
reticos. A corum dičła ſimpliciter & citra metapboram acci.
Sect .1. Notata temeritas Magy , Tiraquelli pienda . N
aliorum B
(B.Virginis.
Genulium prifca fententia , etfi vana , pro nobis C Christi Do- s Petro.
tamen . Paret verbis poetarum , patet ex Ne Seculo 1. 1 mini ſemel. | Carpo.
cromantia . Et ritu animas peregrèmortuorum ( B.Valeria :
in patriam rcuocandi. Violenter oocijos , effe ve
xatores fuorum bomicidarum . Rem sna , Sili
reApparere rIuftinus Marigr .
cernia , culinę, parentariones. Platonis et en les | Testantur j Tertullianus. 0
Etatorum de bac re do&trina. Quid Geny , La Seculo 2 . Origentes.
res , Laruę, Lemures , Manes. Differenria ani. Apparuere.
ma, umbra ; ſimulacri.-Exempla apparitiorum S.Potamiena. aly .
à gentilibus tradita varia.Lernum . С { S.P
Sect . 2. Philofopbia recta idem docer. S. Maria virgo,& B.loannes.
Quomodoanimafue in loco,& moueatur localiter . Seculo 3 Martyres Africani vary .
Conciliantur mode loquendi varij. Poffet una LB. Cyprianus.
anima in pluribus locis effe. quopacto.Quo
B. Perus.
modo moneatur loco. Quomodo corpus fubeat
B. Agnes.
iniret. D
B. A gasha.
Posſe anim u oculis corporeis, velalio fenfu perci Christus Dominus.
D
pi, guomodo. Petrus et Paulu .
Cardinalis dictum ridiculum exploſum .
B.Virgo Maria .
Cefary Cistercienſis dictum de forma anima se
Spiridion & Triphillius.
paratæ perpenfum explicarum . Vifio vi
Filia patri Spiridioni respondir.
fom differuni. Apparitio triplex . Intellectua
Duo Epiſcopimortui ſubſcripſere.
lis,imaginaria , corporata, & quid fingula.quo
Seculo 4. Explicatus Canon Conc. Eliberirani.
pacto fine fpiruualis , quo pacto corporca. An
B.Virgò iterum cum S.Mercurio.
anıma few ſpiritus defunctorum aliquandoaf . Item S. Artemius.
fumat corpora . E
S.Febronia. D. Ammon .
Moſes quo in monte Thabor modo apparuerit.
lierum B.Virgo . ( anima.
Temerariè dictum Ang. Thuani c iudicium Laironis .
port

de eius Tragedia . tem de iis qui cum Christo E


D.Caſarius.D .Paulus. S.Mamano .
Domino reſurrexerunt.
Hoc renuere D.Bafilius. Nazianzen.co
Quando anima apparet in corpore aëreo, an ipſa ,
Nemefius.
an angelus hoc fabricetur , & quo pacto : Item
F SD. Martinus.
quomodo fubeat corpus og illud moueat.
Sect. 3. QH0 pacto deceat , & vtile fit , Deum Aparuere. S.loannes Baplista .
G I s.Geruaf.et Prothaf.
hoc aliquando permittere.
! S. Ambrofius.
Eft vtileipſis animabus.
Locus 2. Corin.s.0.4 . S. Eulalia .

Eft vtile nobis viuentibus. S.Fructuoſus.


į Latro quidam inſepultus D.Germano.
Quo paéto fpiritus à demonibus vel angelis bonis
difcernendi. H ( Felix Molanus , & ali multi,
vt Ba
DE MAGIA DÆMONIA CA. 49
fut Bafili. Mart .Euagr.ph . A 7 Teneni. r Colonienſis. S. Benno.
Seculo | Petrus Damianus.
los . Gamaliel. S. Stephanus
Micheas Abacuc. S.Ze I2. Appa Guilhelmus Tyrius.
Sacolo.s .
ruere.
1
charias Eutbimius. B. virgº Chriſtus.D.Iſidorus.
cum SS. loanne Baptiſta a B.Virgo. Benedi&t.X .
Euangelifta. S. Ianuarius. B.Norberius.Gualdricus.
Dodechinus. D. Bernardus.
S. Appollinar . S. Cypria
nus. S. Eulalia , iterum S. Tenent. Petrus Cluniacenfis . Rxper.
Petr. S. Leo . S. Barnab.D . ius, 6 Honor, Augufto du
| uenuere Hieronymus , explica nens.
Choc. | tur. ApparuereBrful. " inny
meri.apud auctoresciratos.es
D. Auguftinus, & explica
Apparue - s tur. Saculo de Marino Presbytero Ca
Ire . D. Chryſostomus,& explica 13 : 'nonico Regulari Legionenſe
tur . B
ſtenuere resúsque fcriptis .
Auctor epift. Ad Cyrill. de hanc fen- Vincentis Belluacenf. Caſa
morie Hieron . Theodoretus. tentiāplu . riusCiſtercienſis. Helinan
Saculo 6.1 rimi, dus. Thomas Cantiprai. D.
Damnatusquidā. B.R. Vir
$ 80 fæpius. S. loann.Silentia | tenuere Thomas. D. Bonaseni.
rius.D. Bartholomeus. Ma Seculo Iboc . Guilhelm.Pariſ.
cedonius Patriarcha . Theo Scotus.Richar.de Mediauilla
14 .
Paludan .
doricus rex.Neftorius, & alii
beretici . Principes Apofto S. Antorinus. Gerfon . laco
lorum . S. Stephanus , S.Enti bus Cuſanus, Dionyſ. Car
chius. S. Tetricus go focii E Seculo thufiam epif. Abulenſ.To
piſc.S.Sergius. 15 . starus , qui omnes varia ſup
Apparue- [ Tenuere hoc ſeculo hanc fen Tenuere. peditantexempla .
re. | renriam ,Procopius,Euagrius
y alii . B. Mula apparuit C Tenuere exempla retulere
j

Dei Spara SS . Iuuenalis enim Catholici plurimi, idémque


Eleuth. Theodor.rex, mo į viridoctiſſimi,in libris Theo
nialis quad . Paſcafius , logic. Dornin . Sorus, Pelita
Balner Dominus. Iuſtusmo Seculo nus,Caniſ
Maldonai.Bellarmin .Valen
Saculo 7. nachus, Deipara apparuit S. 17 .
Ildephonjo . S. Leocadia. cia, Tyraus , Angles in ſcri
pris X.Hiſtoricis, Alb.Krăta
D.Gregorius Magn .
tengere Gregorius Turonenſ . zius,Marul. Egbar.Sabel
hanc fen- i Š.Ildephonſus . Variis lic, Fuglof.louius , Baron. Sia
lentiam . S./fedorus. gon.Ofor. Maffeius.Senior
lēporibus
Lquidam excommunicatus fed
appar.
mariyr. Hiſtoria Vdonis E
S. Suibertas. Dcipara , TB.
Sabinus SS . Euphemia i pifcopi Magdeburgē. & Ga
Apparue Glyceria,B.Tharaſtus.S. an D leatii Sfortia. Alodifii imo
re . dreas. lenſis pater . Ferdinandusrex :
S.Gertrudis . Neapolitan . locus Guicciar
D.lacobusmaior . dinir.loă . Picus Mirandola
Seculo 8.1 Tulianus Pomerius,Venera . Comes Marfilius Ficinus. Pe -
ri'de Paz . tribuni , Carbari
bilis Beda. Conftantinus E
piſcopus. inę Indeexempli.
Paulus Diaconus.
D.Iacobus Apoftolus. Queſtio de ſpeetris fimilis cauſę Scaurianęoſtenditur.
D.Maurilius r
Seculog. Tenuere. | Pandulphustyrannus. Sect .6. Soluuntur argumenta aduerfariorum , Me
demones. lanchthonis, loannis Rinis , Marbachii, Centuriate
Apparne-( Iulian. Toleran. iunior Theo rum , & Lahatheri. Locus Luc. 14.v.26. Item 2.Petr.
ye .
Stop Sphilačtus. 3.v.4.1. Theffal. 4.0.15, Dormientes promorienti.
Sacolore. E busin SS.locus 2. Reg. 14.0.14.Pfal. 102.v.15.0 16 .
Tenuere . S. Libuinus. SS. Petr.d Pas 1ob.7.v.9.
lus.-B. Virgo. S.
Apparől. Mauricius D. Iacob . V Sententia , D. Auguftini ,i Anaftafii Nilſeni, D.
Tenent. ) Euthymius Monachus Patrü ex- Chryfoftomi,o Ž Theophilačti, Tertul.
Hugo Ætherianus . plicata . Iliani .
Chriſtus , Deipara , BB. Apo
ſtoli e multi Angeli. D. Se & .7 . Demones non poſſunt exhibere veras defun .
ÇApparur- | Andr.B. Adimarus. Quidam Storum animas.Superftitiofum eft, putare animas co
I re. amicus Duxstani. B. Odi rum , quimoriluri dexteram porrexerint, apparita
Saculo lo. Fauentini duo.BenediEtus ras. Periculofum paſsi cum moriente vi apparet. E
11. 8.6 9. B.Gregorius. Cano xemplum S. Lurgardis. Exemplum Monachorum Zao
inicus Parifienfis. Epiſcopus morenſium .
E Q.27 .
0 DE MAGIA
MAGI A DÆMONTACA .

Q.2 ; .DcDamonum apparitionibusde A plura riomina, moſcel.des,piloſofirenes,onocenzauri,


fpe &tris,qua Dæmones nobis lamia , & abu hainſcemodi.
obiiciunt. Eorum tripudia .
Secti. Naturalia quadam ,babentur pro ſpeetris. locus Pfalm.90.0.5.0 6.dedemonio meridiano.
Ignes fatus,infulanatitantes,item ſilua,ligna purri . R «fellunımı Nohateres.
da lucentia, Cicin A dela fndsca,lgnes concurren Damin meridianus, demon deferti ,pro ferociori ,
tes do coimpulſamies apud Syrtim , Andor ús deceptio. cidem .& cur,damones defernis gundent:
nes.Echo, tatua Memnonis , murus Megarenfis, Locus lob.1.0.19.
cauerna Britannica, D. Patricii antrum . Perfici Damon in meridie ferocior y importunior.
montes. Pan demon meridianus.
Artificialia ,qua pro ſpetris , vt avgópata fta De Rusia damonemeridiano.
twa Dadali, Archyta, Archimedis,Boets ,aquilia vo Cum inuadente peſte cernunior Spectra demorum .
lans, triremis ex argēro ,hydranlıca , fietura Spectro ut fub luſtiniano.
B.rum voces, Bonifacii v 1 1 1.coniugia his obuenta . Conſarenſe Spectrum in India.
à Ssotis de Piftorum gente viétoria .Teſtudines cum , De Empuſago onoſcelide ſen onocentauro . H
candelis , Abderitanorum , iuuenum Plauti ſerunlı , De nocturnis demonibus c Lucifugis.
Simonis Aikenai, Mundi,Tyrannionis.Nečtans Locus Seneca in Oedipo.
bi, qui pater Alexandri Magni. Locus Gene.32,0.24 .
Quale peccatum fit in fictione Spectrorum . C. Ex fen De Lilnih .
fuum vitio quadam habentur prospectris, que non De incubo.
ſunt talia,de ebriis, Locus D Prouerb. 23. & 33. Et locus Hymni Ambroſiani.
Oculoram morbi , vt fuffufio . halabol. arcuatus De Pane,cur Inuus dictus.
morbus,quibus ſuivmbra ſemper obuerfarur , alte Locus Caſſiani explicatus.
ratio oculorum ex inſpectione folis. Nulli demonnm amant homines, omnes odere.
Andirøs vuia in hoc genere, Phrenitis, & Coribar De Ephraliemorbo , deMare, feu coquemare;Eury.
riafmosſpeciesmorbiimaginoſi. nomus.Sphinx: Ó quid .Harpye.Gorgones.Syrenes,
Vísia ex audiru eto guftu , Gorgza ,Polypus. Eumenides feu Pæna . Nympharum omnia genera .
Viria ex phantafia triplici lafione.de E iis qui putant quos morbos huiuſmodidamones inferant, qui Nym
fibi ade je tibicines, Exempla ,unum Theophili,aliud, phaus,Ceriti,attoniti, pawidi , vexati vanometki
Argini,tertium Abydeni,guarium eius qui puta Nurricum mormolycia , Acco, Alphiro, Moimo.
bai nanes omnes effe fuas, quintum Taurominitano Gello ,do Golo diucrfa
rum inuentum putantium je patinaufragium , cum Nicephori locusnolaius.
effent Agrigenti in diuerforso. Lamia ,quid .
Item de hydrophobia. Striges.Laſlrigones.Aluen .
Vritar hismorbis dextrè damon , fe iinmiſcet fre D.Hieronymi locusexplicatus.
guens. Piloſus ſe'u Zabir, cur templis gentilium affixe ſpe
Se &t. 2. V'Aria damonum genera , & ſpecies , ac cies leonine .
ſtudia . Varia forma animalium , in quibus Diabolus ap
Terreſtres vocantur, fera ,ſem canes. paret.
Lubenter vexant initia Religioforum conuen Beelzebub.No&tua Athenienſis.
tuum . FI Serpens Epidaurius. Mira apparitiones falta cuidam
V Dini Antonii. Dini Simeonis, San ti Norbeti.So conuerfo in Francia.
cietatis Ies y viuo adhæc B.Ignatio,& ciusvirtu D De ſpeetris acierum , caftrorúmque militarium :que
te precum ceſantibus terriculamentis. oblaia,S. Norberio. S. Gutblaco , Monacho Lom
Disputatio deſpeciebus Damonum á diſtinctio à purgio.
Trishemio propoſita,difc: Ja.explıcatáquefufillimé. Leloyherii fententia improbata.
De igneis:an ſini? Arguſtinilocus. Due viſa prope Montenakum acies.
De aeriis,eo qua illorum natura . Duo armigeri temerè ad videndum propius ac
Deterrestribis, á varie species offersem á ſtun. ceſſere.
dia . Miles Rhenanusà talibus Ierofolymam vectus ei
redux .
Hellequini familia.locus Petri Blefenfis.Deaquari
cis, varia horum ftudia e apparitiones. Ante Naclam Polonipropter Quadrageſima ie
Deſubterraneis:ſpecies of ſtudia iftorum . iunium violatum à ſpeetris decepticladem accepere.
De Sibylla Nurſina rare quadam fabule . Familia Hellequini.
Dominicus Mirabellius .
Quofque fe vistalium militum porrigai.
Theſaurici damones.Mammon . Spectra marronarum & puellarum varia .Ruſianama
De Lucifugis. E
trona .Sibylla alba ,Domina nocturne.Domina bona
Aſmodeus. locus Gen.31.V.2 4.varii errores Tri & Regina Abundia . Fatales Alympha.Meluſina,
themii in his refutats. Alcina Morga. N
Nomina Græcorum ,Hebræorum , Latinorum , Hif Spectra giganiça denunciantia peſtem ,bellum & fornilia
panorum ,Gallorum , Italorum , & c. mala . O
DeHecate, & Empuſa , De Pluione feu Orco, o Spectra ſolita cerris locis turbasdare, o vexationes
Pluto, Serapi,cheMammona,Charon . Cerberus. exbibere, ut Themefiusdemon , 6 aliipaſsim ,citan
Luctaiores demones,ve Temeſius. tur nomina ở loca . P
Alaftor,qui de exterminans, Nemeſis . An conduitam dimum propterea liceat relinque
Locus spocal.explicatus et à deprauatione ſtraatus re?
contra Bezam ,Apocal.c.9.v.11. Quç verę cauſe huiuſmodi inquietationum exemplis
Primaſii abo Ansberts error . oftenfum .
De Satyris Pauno,varia eorum in Sacrâ Scri Quo paéto Spiritus poſſunt ſaxum vel lapidem in
cere?
:
DE MAGIA DÆMON I AC A. SI

cere? AL Q. 29. An diabolus pofsit facere,vt homo


Spectra favulan ia ,ix Boruffia Koltrifew Koboldi, verè relurgat?
Sueonum Trilli. 2
GutelkensRabauterkens. Sect. 1 , Errores hac de re varii .
Eros Anteros, Montani virunculi in fodinis. Animalia que naſcuntur ex putrefactione , poſjet vi
Demones metallici. uificare.
Vicicilinws anis .
Combali. Damones no funt animantia contra Georg .
Vallam . Perfectiora,non poffet .
Theophraſti Paracelſi harefisde quatuor hominum fpe Idem numero reproducere non poteft.
ciebus confutata , Non poteſtfacere,vt anima vnius brutimigret,velin
Dæmonum iheſauros cuſtodientium ſpectra. Fugarune formet corpusalteriusbruti,
Perſarum Regem , B Theſaurus Bafi Hominem nullomodo poteft viuificare. B
Cabaden
leenks. Poffunt fimulatas reſurreétiones facere ſubintrando in
Cur fita fabula cuſtodis aurcorum malorum , au corpora .
rei velleris , & in thefauris cur ſoliti poni ſerpentes B Louanijid olim Cornel. Agrippa cirante factum .
aurei.Magusthefaurum quærens oppreffus. Sect. 2. Diſcuſſa exempla falſarum reſurrectionum
Q.28.Quomodo poffit dæmon , cùm fit inuifibilis primò fabuloſarum : deinde cæterorum Gentilium :
te viſibilem corporeis oculis exhibere? ve Galieni , Zacla , Apollonij , Simonis Magi,
Sect.1 . Quopacto pofſitaffumere , & mouere cadauer Enarchis .

aliquod , in illo comparere. Mirum exemplum , & c.recens ex Nicol.Remigio .


Poteft illud fic temperare , vtfenfum lactüs fallar. Mortuusample& ters Comitem Richardum .
Locus Luc.vli.v.39. Populi Luscomoria quotannis rediuini.
Cur bac cadaucra fentiantur frigida . Dæmonum in his fraus.

flluſiomilitiscuiuſdam . aliquando ſubſtituit alios ac fupponit.


Historia Polycrili alia Machatis, & Philenij. aliquando ipſe corpora fubinirat o mouet.
Phlegonrislaus. Apalei, Platonis Philoftrari loca.
D
Baltazusdemon ſic apparuit. aliquando fingie mortuos,quinon funt.
Agrippæ facinus fimile,& aliorum aliquor exempla. c Demorbis qui faciunt,vi quis mortuus appareat.
fic etiam plerumque fagarum amaſy. Debobus quasfriges putanı reſuſcitari.
loannis Duns Scotimors. E
Sagarum odor cadaueroſus vnde?
Sect.2 Quo pacto polju fibi formare corpus ex elemen Christi Domini & Sanctorum reſuſcitationes, quo pa
tise in illomoueri e apparere. Eto ab hismorbis Diſcernanıur.
Non aſſumit ex folo aere.
Error Magorum Mantenfium . Q. 30. Quid magia poſſit in ipſos caco
Poteft exhibere folidum palpabile. demones?
Locus Genef.19.
Sect. 1. Battiadise Campeſtris libri. A
Locus Virgilii.
Quam vim habeant boni Angeli in malos.
Damon ſape apparet in forma vaporis.
Quam cacodamones in inuicem .
Damoniacarum apparitionum exempla.
Fra rum Tarquiniorum . Species corum .
Athenodori , Facij Cardani, Philippi Melanchionis Pythonici, Paredrij.Catabolici Oniropompi.
colloquia cum damonico spectro. D An fi ſubordinatio intermalos genios .
lob.locus c.9.0.22 .
Perfe inceſtuofi.
á alia plurimaó quotieſcunque euaneſcunt. Caſiani locus.
Diſcrimen haram duarnm aſſumptionum . Locus ad Ephef.vlt.v.12.
Vnde proueniatfacilitas molis augenda, & minuenda Ceriamina Magorum .

in ſpectros ? Vnum in Burgundia .


Genusmirum per ftatiunculas feu figmenta. Secandum in Anglia.
Tertium in Germania .
Šect.3. An damon poffultam accurale corpus effingere
Q uartum in Bohemia.
vi nullo figno gueardignoſci?
De fignis quibus dæmon dignofcitur . Quintum in Suecia .
Sextum in Dania .
s . Alberto abie&tum ſpectrum .
Cur.nondum viſus in forma agni,vel columba .Cur in Septimum in Gracia.
formis,hirci,canis, catti,equi,muſtela ,vefperiilsonis. Sect.2. Sancti homines quantam vim acceperintma
Galligallinacei,& innumera alia . gos e demones compefcendi.
SAHİR cur damon . patalos á Follon ,feu Fa vis exorciſmi.
twellus. E Salomonis exorciſmi quales.
item in formaDei,vel Chriſti Domini,vel Angeli:hu locus Luc.11.0.19 .
manam formam induit omnis conditionis,fexus,ata Dæmones à Magis non coguntur,fed ex pacto obtem
perant tantum ,
tis:probatum id exemplis.
Qui defe& tusve plurimum in cius apparitionibus . Magi vim non habent eliciendimanes vel fpe&tra.
adeò rerribilis appareal. Varia exempla .
Curmorientibus ſemper
Quomodo loqui pofſit in corpore affumpto ? imprimis loannis Teutonici.
inpoffit audiri & videri tantùm a quibus vult ipſe? nec habent vim euocandivrbium cuftodes .
E
Capita ſeu caluaria que loquelam imitata , exempla San &tis visifta quandoque conceffa .
Sect. 3. Res corporee , vt herba quadam.thura , vn
velera,nouaque quomodo fiat bac locutio?
Sect.vltim . An liceat procurare et appareant nobis &tiones verbera , quam vim habent in demone
Spectra: accuratè difputatum .
Cur antiquissam crebro damones viſi, nobistam rarò? Errores hac in re varii infidelium : fed & abufus Ca
E 2 tholo
SVMMARIA LIB. II. DE MAGIA DÆMONIA CA.

tholicorum exorciſtarum quidam . A | Periculofum tales habere incarceratos.


flagra obfeffis infligenda. Probatur vno exemplo,quod in Germania conigir.
balnea profini ? Faétum figno crucis fecurè à S. Lupo Senonenſi.
vid ruta ,cornucerui o fimilia. Satanam ligatum quid in S. S. locus Apoc. 9.0.14 .
ocus Ioſephi explicatur. do 15. do 20.0.2 .
# s Tobia 6.6.v.S. Tob.8.0.2 .
viftuscur diētus izgus. A San &tis quomodo damones ligari queant .
ofperi locus. Locus D.Hieronymi.
icus 1.Reg.16.v.vle . Locus Euſebij.
'ec demones certis rebus ligari,aut locis includi per De Paredris illosfponte ſeruire ratio ex Toftato. & quã
Magos gucunt. periculofum id semper.
ma hac in re arsHermetis. B. Exempla varia,in his vnum mirum militisGermani.

FIN IS.
bi
8
0

in
0

0
8
0
I
L
01
5
1

MARTINI
ta
ten
Mon

MARTINID EL RIO

MAGICAR DIS Q VISITION

LIBER SECVNDV S,
QUI EST

CA
DE MAGIA DÆMONIA

Præcipua hæc operis noſtri tractatio eſt,& ideò pluribuscapitibus,fiue quæſtionibus,


luculenter quoad poterimus,diſcutienda. Sit,

QY ÆSTIO 1.

An fit aliqua Magia damoniaca !

А Vi demoneseffe,Amalferribuunt autem effe& us eiusvel immedia


negant,criam hæc cè Deo per Magos hurufmodi operanti ; vel Deo
effe negarunt cú per angelos bonos ea perficienti.Priores dicuritele
Sadducæ : s, De quafdam grarias gratis datas, ficutſunt gratiæ lin
mocrito ,Ariſto guarum ,lanitatum . ; & hæcdona vt Balaamo 5, lic
tele , Auerroc & & aliis improbis concedinon rarò folere . ai.Corin .
Simplicio , quo Dico primò,hac fententia eſ mere blafphema"tri- | 12.08.
rum ſenieniia éſ buit enim Magicis artibus id quod eſt proprium Matt. s:
impiaç harerida. gratiarum gratis datarum ; & cum veris miraculis 22.1. Cor.
Namn & då . preſtigias confundit. Deinde gratuita Dei dona 13.V.1.
mones effe & de fubiicit humano artificio , & certis ac ridiculis ob
moniacă Magia; ſeruationibus. Denique iniquè & inuidè Deus
quæ nec induſtria auc artificio hominum , ncc na B vetaret,id quod ipſe hominibus, vti gratiam , gra
turalibus cauſis , fed immateriali quapiam & fèpa tiosè largiatur. Aduerfariorum argumenta ex lo
fata virtute nititur;hoc & facrę ſcripturæ teſtimo cis illis fcripturæ petita , folùm probant , aliquate
niis,& omnium ætatum memoria atque experime, nus fimiles effcétus per arres inagicas & per gra
tis tam eſt compertum , vtvelle probare , nihillit rias gratis datas fieri; Deum quoque per malos a
aliud quàin lychnis accenſis meridianæ luci opitu- liquando miracula edere,ad'tidei & diuinæ gloriæ
lari.hoc probantcum B.Auguſtino TheologiCa- propagationem . Accedit, quod qui ex dono gra
a Auguſt." tholici omnes , & philoſophi pleriq;Triſmegiſtus tiæ gratis datæ operatur ;ille ad certum tempus,
lib. 11. de & Pythagorei; ex Platonicis,PTellus,Plotinus Pro occaſionem , aut ceremonias certasnon reſtringi
ciu.Dei.
1.6.D. Th. clus,láblicus,Chalcidius & Apuleius ;ex Ariſtote tur, vt ſolent'magi; qui, ſivel in minimo deficiunt,
licis , Thcophraſtus Ammonius,Philoponus,Aui nihil efficiunt. Nec etiam huiuſmodi Dei dona,
| li.z.contra
gét.c.104. cenna & Algazel.Anne dare reſponſa de furtis oc gratuita poffunt aliis , per diſciplinæ ac pra cepto
& quio cultis , & detrelauris ;conſequi ſcienrias nonnul rum modum , tradi :Magiverò ſuis diſcipulis hanc
prime, Vi- las fatim , & fine labore addilcédi; ſubtrahere cor Magicam tradunt ; & auditores, magiſtrorum ſe
ctoria , de
Magia nu. pus præſens oculis videntium , & innumera huiuf cuti præcepta, quæ magiſtri. eadem operantur.
C
9. modi, qucunt reduci ad vllam aliam cauſam ; quàm Alii dicunt hos effe effe&tus bonorum Angelorum , B
intellectualem aliquam & feparatam naturam ; quos per excellentiam vocant, Spiritas.Sic ia &tita
b Vide Deniq; ſcimus Salmanticæ ,& loleti in Hiſpania; & bat his annis celebris illemagus Scotus Parmen
Laur. An- ' in Italia ,ad lacum Nurlinum , & in (pelço Viſignia lis , qui Gebhardum Truchſeſium Epiſcopatus V.
de nat.de no, adhuc auorú memoria huius Goëtiæ celebres biorum Apoftatam dementauit :eftq; peructus im
mon . fol. ſcholas fuiffe b . poſturamagorum maximè Platonicorum , lambli.
10.4. ci,Porphyrij, Plotini , Procli & Iuliani A poſtata .
QV Æ STIO I 1. Ex quorum craditione , Magia omnis diuiditur in
Albam ,quam cenſent effe licitam ; & Nigram ,quæ
Vnde fit hæceMagia,ſiue quem habeat primum fit illicita .Albam ergo vocant Stovgylar , & Nigrá
autorem ? gouté dr. Verùm hanc fictitiam planè & palliatam
Theurgiam fatis ipſe Archimagus“reiicit, cùm di- 1. de va
nt quidæmones elle fitcantur,ſed negent ta ſertis verbis teſtatur ſapiſsime ſub nominibus Dei nit.ſcien.
Angelorum ,malis demonum fallaciis eam obftringi.

E 3 olscel
34 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

licet eiusceremoniarum pars maxima,munditiam | |buere videtur luperſtitiolæ prodigiorú obferua


animi, corporis ó rerum externarum ,viewfiliúmque tioni.
oftenter, immundos tamen fpiritus & deceptrices pose Errauit eundem erroré Palingenius Stellarus,
lates banc exquirere , ut aderentur pro Diis.] poftea dum in verito iure libro Zodiaci 8. cenfer aerem e
addit , huiusſpeciem effe artem Almadel, artem noto tiam bonis dæmonibus plenum effe, quos harum
riam ,artem Paulinam ,ariem reuelationum , & huiuf artium auctores facit , & Deos appellat ,Plotini
modi ſuperſtuionum plura , quæ eo ipfo ( inquit ) ſunt & lainblici deliciis nimis dedicus : & quàm non
perniciofiora, quoapparent imperitis diuiniora. ] Ha maluspoeta , tam non bonus Chriſtianus , vtpote
beát illi hoc Principis & anteſignani ſui de hac al hæreticus potiùs ( fcripta probant ) quàm catho
bâ Magiâ iudicium , ab homine mendaci verita licus. Aulus tamen opus illud Ferrariæ Duci de
tem meram.Damnat eandem Theurgiam.D.Au dicare.
guſtinus lib . de vtilitate credendi contra Mani Succedit his error 3. eorum , qui cenſebant Ma
chæos. His adde fictitiam illam artem Planeta gicos effectus per animasdefunctorum fieri:quos Ca- Victor.
de Magia
rian ,laminis infcriptam , & ad Carolum Magnum tholici Theologi iampridé exploterunt , ‘idq,nó
nu.17.An
à quodam Bedæ diſcipulo ( ficmentiantur & Al- B difficulter, nam quæ rationes id conuincunt de gles in 2 .
kindum Alcuino ſupponuni (miſſam ,vtilem (fcilicet) bonis ſpiritibus eædem in animabusbeatorum lo- ſentent.q
obtinendæ omni cognitioni ſupernaturali ar cú habent : quæ verò in purgatorio ſunt animæ ,nó de arte
tium & ſcientiarum ,& conſequendis dignitatibus exeunt,nifi fpeciali permiffione Dei,vtpetant fuf- Mag. ica
2.2
diuiciis,robori,amoris fruitioni, & c . fragia viuorum :animæ deniq, perpetuis addictæ
Dico Secundò cum Catholicis,vt nec per fe, fic ſupplicijs , nulla dæmonu licentia velpermiſſione
nec per bonos angelos his magicis operationibus Deum polluntexire,vtpure,diuinoiuſſu , peſſimo carceri
ſeimmiſceremagis quàm cæterisrebus, in quibus con mancipatæ . Apertiffimæ funt igitur impoſtura: 16 vide A
curris,vicaufa vniuerfalis Quare cenfeo hæc omnid vi quæ de euocandis per Grimoriă animabus.Ne- nan.lib.3.
inftitula fuere à malis angelis, fic etiam ab illis perfici cromantici confinxere.Si exirent,ad vnius Deie- de Nat.
adminiſtrari, che contrarium eft erroneum .] xirét imperiú.cur verò id Deus iubeat vel permit- dçm . fol.
97.Petri
Probatur primò ex variis Canonum reſcriptis tat,caufa fubeft nulla.Vtad Magorú preces & in . Thirçilib .
quæ Gratianus exhibet caula xxv I. Secundò ex cantationes id iubeat,impiuin elt opinari.d 1.de appa
Pariſienſibus articulis, nono , decimonono , & vi- C Præcipua ergo efficienscauſa iſtarú artium eft , rit.Spirit.c.
II. à num .
cefimo tertio . Verba funt , quod Deus per artes ipſe Diabolus, proxima,eſt humani ingenij ex o
216. & c.
magicas to maleficia inducatur compellere demones riginali labe detorta indoles, quam feftiuiApolo 13.à num .
fuis incantationibus obedire : Error. Quod bonian gi frondibusvelatam nobis protulit , perquam fal. 302.
gêls includantur in lapidibus ex confecrentimagines, sè,CaliusCalcagninus Libello de Amatoria Magia,
vel veſtimentayant alia facianı,qua in iftis artibus co cuiusverba non piget udfcribere, & vos,ni fallor ,
rineniur:Error & blaſphemia .Quod aliquidamones legere iuuabit : Vaniras (inquit )olın iunčła imira
boni fint,aliiomnia fcientes ,alsi nec damnari nec fal culo , furrino concubitu genus Magia fecundam co
wati.Error. ] gnomine ,reformidánsque Re fortèveritas ,cum qua
Tertiò ex his Arnobii Coni. Gent. Maginõ tão perpetuas inimicitias gerit , à qua eriā paribus fignis
tum ,fciunt demonas , ſed etiam quicquid miraculie congreffa,fapiùs profligata eft, fuum partum enecaret,
duni,per demonas faciunt:illiswjporanıbus et infun illum impudentiæ ac timoriiunctis connubiali fede
dentibuspreſtigias edunt,vel que ſuninon videri & r. re comendan ;at ille in finu incomprehenſibilitatis
& ex his loan . Salisberienſis lib .1.denugis curia . Deveſtigio collocarüt furrim , á ſubpræſtigiarum cre
lium c.9.Eos autem qui nocentiora praftigia artésque pundis educandam . Que mox in grandiorem atatem
magicas , & variasſpeciesmathematica reprobate for adulta,iamgz pinnulis prçmunita,euolauit in fatuo-
xercent ;iampridem fancti Parres ab aula iufferunt rum arces, ibique nidulans, credulitaté peperir. Quę
exire, co quod omnia bac artificia,vel poriusmaleficia Pipote parentis beneficis grała , illam mutsó enutrit,
pestifera quadam familiaritate demonum & homie á quaſiar Tigenapije, altoque breui inserituram .]
num nouerunt profiuxiſſe .] Hæc ille , pariacumine & veritate. Pergamus nos
Deindeprobatur ratione,hos fpiritus bonos di quog, pro Veritate confligere, & Vanila!em expu
cinon pofle.tum quia iubent le tanquam Deos a gnare, & fugatistimore ac impudentia,labyrinthum
dorari, & facrificia fibi fieri ; quod boni angeli iu illum incomprehenſibilitatis ( quis enim , quæ nihil
bere nequeunt.cum quia hæ artes nó minus diri ſunt,vclintelligat, vel comprehendat ? ) Theolo
guntur ad inferendú aliis exitiú,per furta,neces, a giæ veræ filo permetiri : & preſtigiarum crepun .
dulteria , & c . quànı ad iuuandum , tum quia mil dijs in lucem prolatis, tandem faruorum hanc arcē
centmultamendacia & deceptiones.tum quia do demoliri, & è nidulis ſuis credulitatem adeò perni
centur Magi in ſpiritus vti imperio , & coactione, ciofam profligare : quod vtinam Deus Opt.Max .
immò & minis rerum impoſſibilium ac planè ab nobis largiatur.
ſurdarum , vtapud Euſebium .docet Porphyrius , E QV Æ STIO 111.

quorum nihilbonis angelis poteft conuenire. Que fitdiuiſio damoniaca Magia , o de


Hinc apparet conlidcranter legendum Glycā , libris cius.
dumn Magiam ſic diſtinguit àGoetia , quôd illa ,fit Vm nulla ſit Theurgia neque alba Magia , ſe
beneficorum geniorum ad boni alicuius effectio , C quanto
quitur,omnem hanc prodigiofam Magiam ,
nem.Gocciâ ,maleficorum ad mali effectionem .Nā non aliam ,quàm Goetiam & nigram : hanc folemus
non tantum impropriè viurpauit nomen Magix vocare Magiam ſpecialem . eam Archimagus in
zenericum ,pro ſpecifico theurgiæ , fedain erro duas ſpecies diſtinguit.vnam , cuius cultores di
enn quoq,labitur ponencium albam Mugiam , & cit le dæmoni ſubmittere , ei ſacrificare , & cum a
rius adminiſtrationem bonis angelis trib entium . dorare:alteram quam ipfe vellet perſuadere à pa
Vtq ;hoc femelmoneam icriptor iſte,vc & Cóſtá. Ctocum dæm onibus immunem effe , fed eam dæ
Manafles,Gregoras, & Nicetas,niinismultumiri monibus vel nutis imperare, virtutéque quadam

diuinorum
LIBRI II. Q. IV. 55
diuinorum nominum adiuratos aduocare , & A
QV ÆSTIO IV .
cogere,priorem illam fatetur eſſe legibus humanis
diuiniſque vecitam , nefandiſſimam , & cunctis i De baſi Magia huius ſiue de pacto, expreffo,co
gnibus plectendam . pofteriorem aſſerit, conſequi implicito .
quidem quod prætendit , nempe dæmones cogere
(quod poſt oftendetur effe idoneum ) ſed tamen mani Oncl.1 . Omnesoperacionesmagica, velu baſi,
mel,
Covinnituntur
feſtis periculis illuſionum obnoxiam eſſe.De prio pacto per magos cum demone inito :
re verú eft eius teſtimoniú ,de poſteriore bis men ila ut quotiefcunque collibitum mago aliquid effice
cirur:primò,dum negaleam nits fædere cum damoni re adminiculo anis (ua;expreſſè, velimplicitèteneatur
bus iniiso : nam reuerâ ſemper expreſſo vel tacito à damone pofcere,ut ex condicto concurrat. ]
pacto corrumpitur? Secundo,cam aſſerit ca demones Probatur hoc primò Patrum auctoritate.D.Cy
a lib.de du
cogi, de quo poſtea. Volunt vetitæ huius Magiæ prianus * dicit ,eoshabere fædus cum damone, D.
plicimar
inuentorem fuiſſe, quendam Mercurium fic contra Auguſtiniverba retulit Gratianus in Decretorú tyr .
Symmachum . Prudentius, dá Salisberienfis lib . 1. Po
codicem ,quæ ſunt iſta:Omnes artes hujusmodi, vel b lib .2. de
lycrai.c.9 .alij quendam Zabulum (quem ego non nugatorie ,velnoxia ſuperstitionis,ex quadam peflife- doct. Chri
alium exiſtimo ab ipſo cacodæmone , cui D.Cy. Bra focietate hominum demonam ,quafipacta infide- habes. e.
prianus & alij Patres hoc nomen tribuunt)deinde lis doloję amicitia ,constiruia .] illud . v .
magiſtrum laudant , quendam Barnabam Cy Probatur deinde ex iure ciuili,ſanctione Impe- vlt. 26.9.2
prium (hunc confinxere in contumeliam D. Bar rarotiâ ;Multimagicis artsbus vli elementa turbare, c l.multi.
nabæ Apoſtoli , vt deformiſuæ meretrici lenoci vitam infoniium labefaétare non dubirani,o manibus lefi.& ma
narentur.) lcem oſtentant, paris mendacij iactan accilis(lic legendum ) andeniventilare , vi quiſquis themat.
tiâ,libros Adæ,Abelis,Enoch , Abrahæ, Pauli, Cy fuos conficial malis arribus inimicos: hos(quoniam na
priani,Honorii,AlbertiMagni,& aliorum , & bla iure peregrini(une)feralis peftis abfumat.]
Iphemèmentientes dicunt , quæ his libris con Tertiò , id ſtatuirur credendum articulis Pari
tinentur,ea fuifle tradita ab Adamicuſtode ange fienfis ſcholæ & in hæc verba ; Quod inire pactum dartic.z .
lo Raziele, & à Tobiæ Comite Raphaële reuela cum demonibus tacitum velexpreffum ,non fu idolola
ta.Prætexunt etiam Salomonis auctoritatem , cu tria velſpeciesidololarria : Error. El intendimusejſe
ius quandam Clauiculam , ( quam egregiè refurar pa£tum implicirum in omni obferuatione fuperfturiosa,
Bap.Segnius lib.de vero ftudio Chriſtiano c. 7.) & cuius effectus non debet à Dco vel natura rationabili
aliud ingens volumen in ſeptem diftinétum obtru . C ter’exſpectars. ]
dunt , plenum Sacrificiis & incantationibus dæ Quartò id ratio perſuadet. hoc enim & multi
monum.Hunc librum Iudæi & Arabes in Hiſpa mali homines optant,& dæmon cupit ; nec eorum
e c . 28.v.
niâ fuis poſteris hæreditario iure relinqucbant, & id vires ſuperat.docethoc lfaias Propheta ',apud is.
per eum mira quædam atque incredibilia opera quem impij dicuntpercuſſimus fædus cum morte ;
bantur. Sed quotquot inueniri potuerunt exem cum infe :no fecimus pactum.quod ſanctus Thomas
plaria iuſtıſimè flammis inquiſitores fidei con fatis probabili interpretatione Magis accommo
2 Eimeri
cremarunt , & vrinam vltimuin exemplar nacti dat,vt & Pontifices,loannes 22.in Extrauag. con
cus Dire
dor.inqui fuiſſent'. Vix dubito aliquod in manus Ioan.Trit. tra Magos, quæ incipit; Superſpecula . & Sixtus V.
fitor.p.. chemij incidille , vnde & partitionem & mate in Bulla contra Aſtrolog . Mali ergo hoc lubenter
C.28. & riam fuæ Steganographie,periculi & ſuperſtitionis faciunt , necminùs ipſedæmon ; qui ,ipfi quoque
Penna ibi pleniſsimæ,acceperit, cuius operis nomen , quod Chriſto Domino,aulus pacti conditionem offer
fMatth.4.
33.memi- nondum prohibicis ab Eccleſià libris fit inſertum , ref; Hecomnia (inquit ) ribi dabo, ſi procidens adora V.9 .
nit Nice- luſpicor accidiflc :quia liber nondum typis vulga uerisme: vbividere licet pactum contractùs iono 1. Labeo
tashift.
lib.4 . cus,in paucorum manus incidir : alioqui, quando D minati, do vt facias. İta nunc diabolus Magis fcribit.l.iu
prohibiti libri omnes Magici, ſatis iſte prohibitus rifgent. de
ait.fitemihi addixeris,vlcifcar te,ditabo te , óc. quæ
pact . Bald .
cenlendus, qui inter alios familiam ductat, idem germana & perfecta eſt pacti formula . Deinde, & Caccie
dixerim ,de Agrippæ libris tribus de occulta Philo vt dixi,hęc fiunt operâ dæmonum ,non magorum lu.in tract.
fophia,& omnium perniciofiffimo quanto ſeorfim viribus: dzmones ab hominibus cogi nequeunt, de pact.
h D. Tho.
poftea addito & edito:necnon de Thomæ Ebora vt id faciant : ſponte ergo dæmones accurrunt.
2.2.9.96
cenfis, Peiri Aponi & fimilium venenis, & libro Dæmones aurem graui hominem odio profe- a 4.Guilh .
artis Grimoyriæ ;qui, Patrum noftrorum ætate , cir quuntur, quare nec putandi gratis accurrere,fed Parif.Scot.
cumferebatur , docens mortuorum euocationes, vic: ſlim aliquod operæ fuæ precium ftipulari. Gabr. Ger
ſon . Trit
Omnia horum placita ſceleſta ; de antiquioribus Vnde patet ralem effe hanc conuentionem & them.q.s.
etiam illis operæpretium duco Archimagi verba focietatem : qualis eſt duorum latronum , quo- i Abuleni.
afcribere. credendum illiin arte ſuâ , nec magiſtri rum alter palàm in lylua vagatur , alcer clam in Alph.à Ca
auctoritatem diſcipulis licet ſubterfugere.fic ergo ſubſeſsis latitat;excitacúſque certo libilo vėl ligno ftro,Victo
fcribit; Hilibri acutius,intuenti preceptorum fuorum prioris, viatorem poſterior dolosâ ſagittâ transfi- ria,Valen
Canonem ,ritum , conſuetudinem verborum , to chara E git; priore id ſæpè nec vidente , nec gnaro , quo feld. Spi
Eterum genus,exſtructionis ordinem , infulfam phra necem telo intulerit , in miſeri tamen necem con- neus,Ang .
som ,apertè fefe produnt ,nonniſ merasnugar o impo ſentiente . priori magus, poſteriori dæmon fimi- Spreoger .
'Sturas continere , e posterioribus temporibus à per lis. Satis enim idonea rei declarandæ fimilitudo & alii.
.. kNauarr.
ditiffimis perditionum artificibus effe conflatos , ex eft:quæ peritur à potentibus vindi&tæ auidis ; qui Grillan.se
prophanis quibuſdam obferuationibus', noftrareligio manu promptos ſicarios fibi adiungunt ; quibus mig.Bins
niscerimoniis permixtis , infitiſque ignotis multis no conſtituto figno innuunt, quos & quando , velint feld . præ
minibus ac ſignaculis,vt perterreantrudes fompli interfici.
lij.
ces, et ſtupori fint infenfatis, & his qui neſciune bonas Deniq;conſentiunt hac in re Theologi tam ve
litteras.]Hæcmiſer ille , qui, vidensmeliora,in fi teres ",quàm recentiores ',Iuriſconſulti quoquek
nem vſque vitæ deterioribus adhæſit. I & Medici, Condronchuslib.1. demorbis venefic.
Ceſalpin. diſquiſie. demon . & res prorfuscoperta ,
'C 4 vnanimi
DISQVISITIONVM MAGICARVM

vnanimimalcficorum & lagarum confeſſione,mi-| A & ſtudia iflis profperè in aulis & amicitiis princi
rè per Europam omnem , & cunctas ætates con pú fuccedant:in ludis quoq; temper quandocunq;
fentiente . Lucanus etiam dubius licet , tamen hu volenr lucrentur: Quintò neinimici iptis valeant
iuſmodifædus agnouit, co tantùm deceptus,quod nocere.Pro his viciſsiin polliceri leſe,quod pradi
a li.6.pada cogipacto dæmonem exiſtimet“. etas Sibyllas, pro Dominabus & Principibus fuis
lo poft m
Quis labor hic ſuperis canius berbáfque fequendi perpetuò finthabituri , & quotannis singulas ani
dium .
Spernendique timor? cuius commercia paéti mas ſe eis oblaturos (hoc eft necuinros ſacrifica
Obſtrictos habuere Deos?parêreneceffe eft, luros ,velcerie adhunc eundem perfidia retuin initia
An iuuatrignota tantum pictate merentur, turcs hominem vnumquamdiu viuant, hoc ipſo co
An iacitis valuere miniszhoc iuris in omnes lecrationis librorum dię.hac tamé lege veSybilla
Est iilis ſuperos,an habenıbec carmina cerium hæc poftulata eis fidebonâ præſtaren . HiPariliis
Imperioſa Deum ,quimundum cogere quicquid omnes cú ipfis libris combuſti fuere . Narrat Cre
Exépla
Cogitur ipfe poteft: * Jpetuslibde ouso Sarana,difcurfu 15 .
pactorum
pete ex vi Solus (agarum patronus recalcitratur, adcò fu Aliusmodus priori luwilis içtera , nifi quod fi
B
D.Bafil. tilibus ratiunculis chartas implens ; vt contem ne teſtibus peragitur.Tertius per vicarium nitur,
per Am-, nendas potius, & ſilencio tradendas , quàm refel Magum videlicet,vel tertuin aliquem ; cùm paci
philochiú lendas mihicenfuerim ,maximècùm alij id dili ſcens dæmonis afpectum vel colloquium rcfor
apud su- gentiùs, quàm difficiliùs præſtiterint'. mıdat,hoc tertium genus malè Gullandinus 9.3.
riū tom . I. Conc.2.hoc pactum demoni, liberum est,præftare, vocat Tacitum ; quamuis enim profeffio hic bat
& eod. 10. vel fallere.] probatur experiencia & ratione, ratio alteri, quàm dæmoni;fit tamen expreliè, & in da'
de Theo- docet dæmonem cogi ab bomine non poflc, vt monis nomine , vt patet ex iis quæ iplemer tradit
philo Ade
nenfi, & no itet promilliszexperientia verò , mendacillimum 9.3.n.1. e ſegg . Fortaſſis ad expreflum pactú per
bilis Leo- efle & decipiendi cupidiſſimum : ideóque rarò tiner forma illa rarior, in exemplo Germanicæ fi
dini apud præſtare,quod pollicitus : cùm verò ftat promillis minæ , quæ obuerto tergo , ex balneatorio lebete
c. 21.de : ( quod f.citnonnunquam ) non facit coactus , ſcd exſiliens, proclamabat , Quantum à Christof
quibus a- fpontè ac fubdolè , vt fic magos libi retincat de ſaliendo recederet , tantum je ad damonem accedere.
lias. unctos,& aliosalliciat , & huiuſinodi nugis vim dicam fufius lib.s.
b 1.6. de iftam iuelle perſuadeat . His pactis omnib.quædă ſunt cömunia . Primú
præftig TertiiConcl. Pactum huiuſmodi duplex est,2o C eſt abnegare fidé & Chriſtianiſmú ;Dei obedien
dæmon . &
I. de La num expreffum alterum iacitum :de viroque zero ,non tiæ fe fubtrahere.B.Virg.Marię patrocinium repu
miis. ide per omnia iudicia .] Explicãda hæc cóclufio po diare, & conuitiis inſuper incellere. Solét bialphe
c. Binsfel. tius quá,pbáda.pro explicatione notáda ſcquctia. mè,per contemptuin ,vocare ruffan ,latam ,exten
vbi fupra , Primo lciendum pacti expreffe huius irsplacem fam . Sic ergo , venit Diabolus , 6 lollit verbum de
Eraſtus
Bod. & effe modum.Primus fir felemnitate varia , & pi ca corde corum ,ne faluifiant.Luc. 8.v.12 .hoc eft collit
Tritthem . codæmoni yilibiliter in corporca aliquâ formâ tidem verain ,eiufq; confeffioné. quia diuipos an
d.q.5. apparenti, coram teftibus, fidelitas, & honasium bit honores( vide D. Aug.lib.10.de ciuir.Dei c.20 .
d Hoc de
fcribitur promittitur ". Huiuſmodi pactuin inmue nobuis il e lib.20.contra Fauft.c.22 .) Ideo cogit primum bu
in Malleo leduonis Levdicenſis warranie Cæfario Hellter prilmo renunciare , quo quis vero Deo fuit initia
naleti.p. baceoli ', vbi tamen dætro loquens audiebatur, tus. Quare & Hippolytus Martyr lıb . de confum .
2.9.1.6.2 : led non cernebatur . hicinter cetera , iuuenis zile mands, icribir coacturú dæmoné , vt dicant : Nego
Cutro.li. inconſultuscreatorem fuum ore pegat,manúque creatorem cæli et terra,nego bapuſma, nego adoratio
de iuit.hæ exfeltucat, & diábulo homagium præſtat;hic vicif nem Deo à mepraftarıſolutā ; ribi aabareſco , in te cre
recic. pu- rim , ilis diuitias & hongres pollicetur.cò lectoré do.Ideo vngueillis dæmon in frontem micit , fin .
nit.c.6 . amando,fpondcoque !cctionis & laborislui vbc gens ſechrilmaabradere & baptilini characterem
cl.z.illuft.
miraculo- rem legendo fiuctum reaturgiw.iuc etiam rete delere: Şecădò, fictè quoque illos nouo tingit laua
rum ,c .12. redum Thacoph :l Vicedonja :factum , qui ad di cro baptiſmatis. non ignorabat hoc Tertul.lib.de
fann. Do- gnialey scarpeiandam à principe,damontori moj cm baptiſ Huc quoque ftudið (inquit) Diabolorecognofci.
mini 537- (veiciibit Sig: ibertus', ). experiyt , cab.co,imlus mus,res,Duamulālis, cum ipfe baptifmum in fuis
abnegaie Chitum filium Desciugmemarrem Mia exercear, Ideò tertiò,negato priore nomine ,nouú
ruam cum omniChristianiſm propofito, o ipſam ab illis indiţur: (vt Rouerélis Cuno, Barbicapra.voca
nigarionem fcripto formare, ſcrupiam fignare, Óli. rus fuit )nóne cognoſcis hgurā huius reiin præcia
gnaiam fibiiradere, ius fe jersaugo addicere. ] In hac ris illis Satanæ mébris ?Ægypt. Pharao Iofephino
reftis fuit Magus, in illa villicusmiquitatis . menmutat Gen.4saled S.S.co illú nomine nunqua
Aliquando id faciunt per libellum fupplicem , cópellat.Nabuchodonozor alia imponit nomina
qué diabolo pralentaat . Sic poftro tépore Man E Danieli & lociis (Dan.3 .)ſed Daniel femper fe Da
tenfes in Normandiâ magilibellú conſcripſerant, nielem vocat, & tres illi in ipſo clybano Hámante ,
qucm oblucuricrát Sibyllis Magix Necromanticæ Bencd.cite, canunt, Anania , Afaria,Miſael Domino: Michael
Pneuma
pratidib.cuiuis fumma ;Sçorare Dominasjvci di hoc dicétes nimirú ,cui ô Deus non Regis terreni log. ſchol.
gnentur libros fuosmagicos confecrare ; ad eum -milites ſumus tibi,nó cyranno , nomen dedimus. 4.
ettectú,vemaliſpiritusiplis per omnia promptè o Abnegare quario patrinis & matrinis cogit , tá ba
bediant,iuxta formulas coniurationis in libris con
ptiſmi, quam confirmationis , & nouos illis alios
tentas ; & , vt vocati, ipfis fine noxâ appareant in allignar :quia ſuſceptores ifti,funt quali fidei fpó
formâpulchri hominis ; & ne ſit necelle circulum fores, & tenentur,quod credendú, ſpirituales tilias
vllum facere,aur ſubire , in domibus autagris.Se luosdocere. Quinio dātdiabolo ſcrutum aliquod
cundò vt Sıhyllæ libris fignum ſuum feu chara veſtimenti quia Diabolus parté rerum fingularum
cterem imprimant ( treseranınumero libri ) veplus ſibi ſtuder vindicare;ex ſpiricualıb.gratiæ bonis, fi
efficaciæ & dominii libris ineſlet in prædictos de ac baptiſmú;ex bonis corporis , fanguiné; ve in
ſpirirus.Tertiò vt fupplices icddantur tuti à iudi facris Baal. 3.Reg.18.ex bonis naturæhlias,ve ſud
cum infitis & punitione. Quartò vt cæpta omnia loco oftédetur;ex bonis fortunæ , fragmétú veftis .

fors,
LIBRI II. Q. IIII. 57
fors, an quia Regi ſoliti fubfternere veſtimenta,| A | limillima ;nunquam ſe Euchariſtiam adoraturos;
Michael
Pneuma in Dominij agnitionem ?4.Reg.9. Matt. 21.Sexió, iniurios ſe perpetuò ac contumeliofos in B. Vir
log,ſchol. iuſiurandum dæmoni præſtant ſuper circulo in ginem ,fanctó que reliquos, futuros , non verbis
terram ſculpto. An , quia circulus expers principij rantùm , fed & factis . conculcaruros enim , con
& finis,fymbolum eft diuinitatis; & terra,ſcabellú {purcaturos, & conftacturos quaſuisſanctorum
Dei ſıc certè vellet cos credere, eú efle Dominum reliquias ac imagines : ligno crucis , aquâ lu
cæli & terræ .An quia circulus contrariá ; co quòd ſtrali , fale benedicto , cereis & reliquis, ab Ec
omni caret angulo ;habet figurá crucis , quæ valdè cleſiâ benedictis , confecratílue ſe abſtenturos:
anguloſa ? certè hanc odit vehementer , in qua ſe confeſſionem peccatorum integram ſe nunquam
triumphatú meminit & mæret. & ideò amat figu manifeſtacuros ſacerdoti,iſtúdque commercium
ram contrariá . inuenias inter magica ligilla crucé cum dæmone pertinaci filentio obſcuraturos:
in medio circulo locatá,quali capriuam : quod li ſtatis diebus , ad conuentus , fi qucant , aduo
lacuros ; & quæ illic peragenda non fegniter
gillum ( vt Greg . Theologus contra Iulianum fcri ,
bens ſignificat )illemagicis addictiſſimusapoſtata obicuros ; denique , quotquotpoterunt, dæmonis
fic interpretabatur , vt præſumeret fignum crucis B ſeruitio adiuncturos. Viciſlim Diabolus polli
calcandú & abolendum planè breui.Seprimò,petút cetur, le illis ſemper præſto futurum fe , in hoc
à dæmone fe deleri de libro vita , & inſcribi in libro mundo , votis eorum ſatisfacturum : fe, poſt mor
mortis;& fic legimus Apinionenſes Magos infcri tem , illos beaturum . Ex his pactis non naſcitur
pros libro nigerrimo.Ostawòpollicentur facrificia , obligatio mutua : fed diſpar admodùm eft con
vt illiMantenſes,de quib.paulò antè ſum locutus, ditio paciſcentium ; homines enim fe morti æ
& quædã ſtriges promittunt,ſe fingulismenfibus, ternx addicunt , & per peccatum vera Diaboli
vel quindenis,vnum infantulú ſtrigando (h . e.ex mancipia efficiuntur ; dæmoniacæque doncc ad
[ugendo )occiſuras.fic Spincus q.de ſtrigib.c.2.Nono Dei gratiam iterum perueniant, ſubiiciuntur te
quotannis aliquid luis magiftellisdemonibus pen terrimæ feruituti : veruntamen hominibus hoc
dere tenentur,vtvel plagarum metum , vel earum , pacto nihil iuris , vel virium , in dæmonem acqui
quibus ex pacto ſunt obnoxij præſtationum , redi ritur : nihil etiam facultatis in ſigna , quibus ex
mantvexationem :nec legitimum eft aliquid ,' niſi condicto vtendum , commigrar: cogi le fimulat
lie atti coloris.multis hoc proba! Nicol . Remigius lib . verlipellis, & fpontè perficit , quicquid Magica i
1.demonclatr.c.11. ſta profitetur,
Decimò,corporisalicui parti,modò huic, inodo C In his tribus pactis lethale peccatú grauiflimú
illi,(frequentiùs latentibus ) itigma ſeu characte interccdit idololatriæ : quia cultus idololatriæ ex
rem fuum ,velur de lapide emprismancipiis fugiti preſle creaturis exhibetur. Quod fi ex animo fi
fuis,folet imprimnere : quod clt inſenſile etiam acu dem Magi abiiciant , ſunt etiam apoftatæ : fi ve
perforatum . Non miraberis , îi recorderis Anti rò non totam fidem abiiciant, duntaxat creden
Chriſtum vltimistemporibus ſignum beſtıæ (Dia tes hunc diabolo cultum deberi , vel diabolum
bali) impreffurum manui vel fronti ſuorum par ea polle, quæ fides Catholica negat polle , ſunt
tiariorum , vt in Reuelatione fuâ D.Ioannes tefta hæretici: ſin hæc omnia fictè faciant, nec apoſta
tæ ,nec hæretici ſunt , peccant tamen mortaliter &
tur , Apoc. 13. v . 16. quod litterali ſenſu de vero
charactere ſeu ſigno beſtiæ accipiendum , cum grauillimè;quia fpontè faciunt acum idololatri
Primafio & Ausberto in Apocalyp. & D. Hip cum . etenim fi à dæmone compulſi ex graui ti
polyto , d.lib.de confumm . mundi. Quod dæmon more id fecerint,(vt aliquando contingitc) com - le Vide Re
iam ab initio mundi facere conſueuit. Amarenim mittunt peccatum mortaleminùs graue,contra fi- migiú lib .
nequiſfimus Deum imitari; qui in veteri teſta 1.dæmo
dei confeffionem . In his pactis expreſſis digno
nolar. c.i.
mento ſuos ſigno circumciſionis, in nouo autem Dſcendis manifeſta ex ſolemniis indicia deprehen
lignat ligno crucis , quod circuncifionis ſucceſ duntur. Quæ quia Grillandus clarè admodum
file volunt ligno Nazianzenus & Hieronymus. proſecutus fuit, & quæ dixi, optimèconfirmauit
Sic etiain Diabolus ab incunabulis Ecclefiæ hære ex confeffione vniusStrigis,cius verba ex q.7.non
ticos illos , qui Magicis ſimulimpliciti,certa infi pigebit aſcribere; Quę quidem mulier ſub ipe vita
gniuic notâ.Auctoresſunt grauiflimi, quidocent. cunéta à principio uſque ad finem recenſuit , que pro
ali. 1.C.24 Irenæus,cuin tradidiſſer • Carpocratianos aries ma feffio ipſa requirte, exprimendo omnia fingula illius
gicas goincantationes operari,philera quoque , de cha capitula. Primùm enim dixit, quod quandoadducta
ritefia , é paredròs ontropompos, & reliquasmaligna fuit per illam cius Magiftram ante tribunal Prin
* male tiones, dicenies ſe poteſtatem habere ad daminandum cipis earum , quieft Diabolus in forma Regis prafs
vulgo iam * etiam principibus do fabricationibus mundi huim ; dens in folio Maieftatis ; inftruéta prius à magiftra
ſubdit de ligno inuſto his verbis : Aly verò ex ipſis guid factura erat , venit la oportuit primò abnegare
b li.de præ fignant canteriantes fuos diſcipulos in pofterioribus Baptiſmum , ea omnia Chriſtiana fidei documen
ſcript. ad- paribusextantia dextra anris.]Solitusalios dæmon E la relinquere: (En Apoſtaſia ) deinde Ecclefiaftica
uer med . I'lignare in fronte,vtindicat Tertullianus fic fcri
poft.hæret. Sacramenta cunéta proycere , pedibuſque propriis
cli. 1.con bens; A diabolo fcilicet,cuiusſuni partes interueriendi conculcare crucem ebu imagines B. Maria Virginis ,
ment. in veritatem , quiipfis quoque res ſacramentorum dini aliorum ſanctorum : (en facrilegium ) quamuis hec
Hamos.
norum in idolorum myſteriis emulatur. Tingit & ipſe vltimanon fiunt coram co,fedalibi poftea:ſalis eft,quod
d.inf.9.19 quofdam ,vriquecredentes ó fideles ſuos,expiationem ista promittantſefacturas,quàm primùm cedetoccafo.
mig.lib.i. deli&torum de lanacró repromittit : & fic adhuc ini (en profeſſionem .) Deinde fecie obligationem per ſo
dæmono- tiat Mithre : fignat adhuc in frontibus milites fuos. lemnem stipulationem in manibus ipſius Principis,
latr.cap.s. Quos? vtique Baſilidianos qui Abraxan colebant: qua vouit promifit ,quod perpetuoilli erit fidelis,
Nider.lib . Abraxas enim idem quiMithra,reſte D. Hierony obediens , de omnibus eiusmandatis parebir. (En vo
5 Formica
rij Spren moº , tam vetusergo origo huius ſtigmatis , de tum )Deindemedio sureimrādo,lactisſcripturis ,fuper
ger. & a quo aliàs plura ". Vndecimò , ſic ſignati promit. quodam magnolibro obſcuraspaginas continente,pra
lios. tunt complurá noftrorum Gcuſiorum Orgiis ſtitie homagium fiue perpetuum vaſſallagium ( en ho
miuium
M
TIONVM MAGICARV
58 DISQVISI

minium )& quod nunquam redibie ad fidem Chrifti, A monem velle luis mancipiis gratificari obcdien.
nec diuina pracepla feruabit ; fed folum ea que per : do, quo velit pacto ,qui odit cos acerbiſſimè? façit
pfum Principem erunt decernenda, & quod perpetuis potiùs,yt fortiùs & arctius irretiat , deuinciat ; &
futuris temporibus erit obediens illi, s venietconti perdat certiùs,celeriúſque.
nuė,cùm vocata fuerie ad ludos & congregationes no Denique illud maximèanimaduertendum , gra
Eturnas, & qua in eis per alias mulieres fiunt ,ipfa fa uillimum effe peccatum pacto vllo dæmombus
ciei,o quod etiam aderit facrificiis illorum nocturnis, fæderari,vt docui olim in Monitis ; nunc hic tan
foliras preces cultum adorationis prestabit: ( en tum inferam , & addam alia multa, quæ cùm alij,
idolomaniam ) vota quacunque , que ipſam prestare tum Sebaſt. Michaelis grauiſſimè ſcripſit Pneu
contigerit,pro viribusadimplebit,& quofcumque pote malogięca . 7. contra eos diſpurans, quiMagos ex
ritalios ad eandem profeffionem adducet (en dogma cuſant, ſi nocumentum alus non inferant: eo quòd
tiſationem .) E conuersè autem ipfe Princeps, egregia tales Patronomagi concendant,nihil efle mali,yti
fronte promiſit cidem mulieri ſic prafenti prestare per dæmoniorum operâ ad bonum , præfertim iisim
petuam felicttarem .* grandia immenſa , et voluptates , perando : quod & CHRIST VM & Apoſtolos fe
quafcumque in hoc mundo habere defiderauerit,& de- 1 B ciffe legamus.
mum poſt bane viram longè Thaiora munera conſegue Ipſe contra & iure optimo affirmat, ſummum
retur. ]Hæcille. Addebat Ioan.de Vaulx Stabulen effe malum ,ſic argumentari , & lignum efle animi,
ſis fortiarius , perſuafiffe fibi diabolum , ſortiarios prorfus infatuati, & Deum concemnentis : iuxtu
poft hanc vitam dæmonibus limites futuros, & in illud , Impius cam in profundum (peccati) venerii,
dæmonas conuertendos , & in aëre principatum contemnit . Pro.18.v.j. Sic enim omnia illum ſub
obrenturos. Quæ facilè quiſque intelligit in Ori fannare. Si quis timendas dicat inferni prenas, &
genica ludibria recidere ." dampandos in perpetuum impænitentes; ridet, &
Pałtüm tacitum daplex eft,primum ,quando quis negat adeò metuendum Auernum , Deum nolle
ſciens ac volens,fupcrftitiofis vtitur lignis , quibus mortem peccatoris , nan creafle hominem vt pe
vti ſolentmagi; quæ quidem ex libris aut ſerino reat,& c. hos fanè ( Theodoreto iudice ) ipfis da
nibus eorum vel aliorum acceperit: hoc quoque monibus eſſe deteriores. quia demones credune et
Mortale eft crimen , nec enim vllo modo licet contremifcunt,iſti nec credunt, nec contremiicunt.
ſcienter vllam directè vel indirectè cum prauis deteriores etiam ſunthæreticis. nam hæreticorum
ſpiritibus ſocietatem inire, vt Theologi- & Cano-| C corypheus Arius è D. Athanaſio interrogatus;
niſtæ " ſentiunt. Si quis autem remedium aliquod quid cenſeret ? eúmne qui Satanam adoret , recte
naturale ex magorum libris vel ſermonibus acce an malè facere ? reſpondit , impium hunc & fine
piſſet , & ab omni pacto foret alienus ; ille licitè Deo efle,nec communem ſenſum habere,nec me
tali remedio yteretur. Iftud pacti genus facilè reri hominis appellationem . D. Athanaf.in difp.in
dignoſcitur . Secundum pactitacitigenuseft, quan Concil. Nice no: Quod àmendicidictum verili
do quis ignorans vtitur magicis fignis , quia ne mè, & in Sortiarios accommodatè , nam hi Şara
ície effe mala à dæmone inſtituta ; quod illis ſo nam adorant.
ler accidere , quibonâ fide libros legunt ſuperſti Sed CHRIST V S & ApoſtoliSatanæ im
tioſos, putantes eos eſſe probatorum philolopho perarunt, quid ab eo fierivellent iubentes. Cur
rum ,autmedicorum ; item iis qui accipiunt ea ab non & nos poffumus ? Dicere poffem ,non quæ
hominibus,vulgò habitisbonis & fidelibus. Hoc cunque à Sanctis aut Deo fiuntnobis licer imita
in idiotis vel nullum vel leuiſsimum eſt pecca ri. Nam in rebusdiuinis, quædam ſunt credenda,
tum ,fi duæ conditiones accedant. Primaeit , fi ve incarnatio,tráſſubſtantiatio, Trinitas,purgato
D
gnorantia fit probabilis. v. g. eorum qui hoc ſci rium ,& fimilia quçdam admiratione honoranda,
re non tenentur , quoad eos qui ſcire tenebantur, vt CHRISTI domini, & ſanctorum homi
vtEccleſix paſtores, confeffarij, concionatores & num miracula ,quædam etiam imitanda,vtquæ ad
Doctores :ij vt plurimum laborant ſupinâ & cral morum & vitæ inſtitutionem pertinent , quæ
ſà ignorantiâ ; adhuc tamen iftorum peccatum CHRISTVS diſcere nos iuſsit,vtmanſuetudo,
minus eſt graue , quàm eorum qui ſcienter iſta humilitas , charitas: de quibus illud eſt Apoſtoli
dehgnant.Secunda conditio eft , vt ignorans iſta, cum ,imitatoresmei eftote ,ſicut ego CHRISTI.
paratusfit , quando admonitus fuerit huiuſinodi Veile in illis prodigiofis effectibus imitari, eſt ani
ſuperſtitionem relinquere. quia poft admonitio miprorſus luperbi, & ftulti, & volentis ambien
nem deficit ignorantia , & oriturcontumacia . pro tiſque Dei fimilitudine in omnipotentiâ ,aut oinni
cuius grauitate;delictimagnitudo creſcit. Hoc pa ſcientiâ.tales imitantur Diabolum , quifimilis eſſe
ctum vltimum diſcernere à naturali vel miraculo voluit altiſlimo,dum per imperium ,ficuti CHRI
lo effectu , difficillimum eſt. Qua deredicam ſe- E STVs,voluntdæmonas cogere: tales, dum archana
quenti quæſtione. & : futura ex eis diſcere volunt, fimiles funt proto
Interca,ſi quæras; Quid demonem inducat ad pa plaſtis ; qui ſcientiam diuinę fimilem apperierunt.
& tum ,& obfequium , ſeu patientiam huiuſmodi? Vide Hoc vetuit Deus,quando dixit ;gloriam meam alte
tur effe quædam ſimilitudo malitiæ maleficorum ri non dabo:ego verò corde,rales inquiunt, etiamfi
& dæmonis;quæ amicitiæ limilem aliquam fami nolis eam mihi vſurpabo. Vtebantur quidépriſci
liaritatem gignit; ex hac paulatim nafcicur mutua CHRISTIAN I imperio in dæmones. (vt ait Ter
confidentia : hæc gignić minoris in maiorem tullianus)non inuitatoriâ operatione,fed expugnatoriâ
quandam præſumptionem , & audaciam quaſi im dominatione. Ideò reſpondeo , hos qui pactum ha
perandi: & in maiore , voluntatem aliquatenùs bent cum dæmonibus , non modò non imitari
præftandi,quod à fæderato imperatur,Ita fit vt & Dominum & Apoftolos,led planè contrarium fa
naleficusdæmoniconfidar,cui ſe putat imperare cere,nam illi non aduocabant,nec conſulcbantde
& dæmon fimulet fe imperium agnofcere.hoc fu mones,nec eorum operâ vtebantur: ſed eos incre
iè & bene oftendit Abb . Tritthem . 9. 5. lib.očto : pabant, pellebant, torquebant,etiam vera loquen
questionam : ſed in eo diffentio , quòd ille putar dx tes obmuteſcere iubebant , nec aliter quàm in
fenali
LIBRI II. Q. IIII. 59

fentitsimos hoſtes tractabant, quos aduerfarios Auenias:Prudenter Orig.li.8.contra Celf.fcribit,pro


noftros efle,& ficutrugiétes leones circuire, quæ babile eft demones, cùm fintmali,ne cultoribusquidem
rentes quam deuorent animam , ſciebant. Pofuit fuis fidem , datámg;dexteram feruaturos. Immò non
Deus ab initio mundi inimicitias inter hominem probabile id tantùm , ſed prorſùs improbabile fer
& diabolum.Gex.3.0.15. iſti fædus incunt cú Dei uaturos.ná mendaces ſunt, & homines irreconci
inimico & iurato holte. lob poſtquam multa de liabili odio profequuntur ; quod à laplùs ſui tem
dæmonismalitia dixiſſet.c.40.0.27.concludit :Me porenunquam remiferunt, nec vnquam minuent
mento belli:nec vltrà addas loqui,quafi dicat,ne fru vel remittent.Si Deus permitteret :citò illimorta
ſtrà tibide induciis aut pace cum illo percußlà glo les omnes interimerent:quod quia vident fibinon
rieris vel bládiaris;caue, & ſta pranſusparatus , vt licere;ideò aſſiduè hominibus aniinæ morté mo
in procinctu,ſignum prælij exſpectás.Bellú Deus, liuntur , per varias & multiplices peccandi illece
vt Paterpatratus, indixit : inter Deum & Diabolu bras:ne quâ,ipli beatitudine excidere,homines po
perpetuum eſt bellum ,ná ſuperbia corum quiDeum tiantur.Odii magnitudo patet ex vehementiâ &
oderunt,afcendie ſemper: & Diabolus Satan, h.e. ad acerbitate cruciatuum ,ac vexationú quas intulere,
uerfarius ideò nominatur, quarc nos, qui vaſalli B quotieſcumque tantillùn Deus permiſit,lobo,'Sa
ſumus Dei,non poſſumus , cum hoſte eius depe ræ maritis, D.Antonio & aliis innumeris Pertina.
ciſci,inducias , aut commercium habere . Clamat ciam odij docet lob :0.41.0.15.dicens,Cor eius indu
Apoſtolus;Nolofocios vos fieri demoniorum . 1. Cor. rabitur languam lapis , & ftringetur quaſi malleatoris
10.v.21.Hoc in baptiſmopromifimus Sacramen incus, & Seruatornofter Ioan.8.v.44. ex operibus
to adacti, nominc Ecclefiæ rogante Sacerdote , & filiorum patris genium declarat: vos ex patre diabo.
patrinis pro nobis reſpondentibus, iterum atque lo eftis, defideria parris veſtri vultis facere: & ille
iterum : Nos abrenunciare Satana ( aduerſario ) homicida erat ab initio: quibus verbis indicat hunc
pompis eius. Data eſt poteſtas Chriſtianis calcandi eius eſſe perpetuum conatum :ad hoc cùm nequit
ſerpentes: & D.Paul.pollicetur,Deus conteret Sata viapertâ graſſatur dolis , & beneuolentiæ ſimula.
nam fub pedibus veftris : cur eius pedibus aduol tione,vt præclarèdocet B.Athanal.ad Aegypti &
uuntur:In nomine Chriſtimiracula faciendi, & dæ Lybie Epifcoposſcribens contra Arium orat.i.in prin
mones ejiciendi virtus,Eccleſiæ reprowniſſa; cur ad cipio.Stultiergo ſunt,qui ei fidunt ; & immemores
nomen & inuocationem Beelzebub confugiunt? eius;quod Spiritus Sanctus per eundem lobum c .
Cùm itaque hocbellum initio mundi conditi in 40.à v.22.nos admonuit,impoſibile elle ſuperbiæ
dictum , & initio Eccleſiæ Chriſtianæ tubâ Apo C illi vertici, ſe cuiquam ſubiicere , Numquid (ait )
ſtolicâ renouatum : & à nobis cum in Eccleſia fui multiplicabit ad te preces , aut loquetur tibi mollia ?
ex animo ſcilicet & fidebona, vt tibicomplaceat.
mus regenerati,iureiurando votiuo fit promiffum ;
nonne ſequitur,eum qui cum Ecclefiæ & Dei ad Numquid feriet tecum paftum , en accipies eum
uerſariis pactum vllum , vel familiaritatem colat; quafi feruum ſempiternum ? finger & pollicebitur,
perfidiæ ,transfugii,& apoftafiæ reum non minus ſed non præftabit promiffa . Indicat ergo hæc
effe;quàm ſimonachus votiuam deſerat profeſſio adúvata cenſenda. Nullis enim vinculis eum à no
nem ,quàm fimiles ad hoftem transfugiat:quàm ſi bis ligari,nullis cancellis includi pofſc ; Numquid
Chriſtianus ad Mahumetıſınum , ludaiſmum , aut illudes ei quali ani,aut ligabis cum ancillis tuss ? Sci
aliam hæreſim ſe recipiat.Qur omnia contra pri licet parebit homini, quimaluit carere beatitudi
mú præceptú ſuntpeccata: & ideò, grauiſſimame ne æternâ, quàm parere Deo , & Verbum homi
ritò céſentur.Illud.n.vt ordine,lic & dignitate pri ncm factum adorare.
mú eft.Ná,ratione obiecti, digniora lút primæ ta Denique non vana tantùm & inania funt hæc
bulæ præcepta præceptis ſecundæ tabula : & inter pacta & familiaritas cum dæmone ; ſed periculoſa
tria primæ tabulæ ,præcipuum eſt primum præce D & pernicioſa ſupra modum . Ait D.Leo,beneficia
ptum . Tertium enim potiſſimum agit de cultu Dæmonum cunctis effenocentiora vulneribus; &
Deiexterno : ſecundum de verbis exhibendo ho præſtare illorum odium quàm pacem meruiſle.
nore :primum de anore & fidelitate internâ Deo ho.19.de Paſſione Domini,Confirmat ratio , quia ni
præſtanda & virtute religionis, ſeu Theoſebias,ſeu hil exitialius eſtmorte animæ ; hanc his pactis &
Latriæ . Quare cùm hæc virtus Deo fit omnium familiaritate incurrunt,nec animæ tantùm , fed &
acceptiffima, contrarium quoque vitium eidem corporis ſæpenumero.Vno id nunc exemplo do
oportet eſſemaximèodioſum : & idcò huic primo cebo ,aliàs pluribus.Nicolaus Remigius lib.i. De
præcepto à Deo addita fuit pæna:quando teſtatur monolatrie c.9 .his verbis deſcribitTheodorus Mail
te fortem & zelotem effe , & hoc peccatum vſque lotius( is propreruram in vaftiregniproninciâ, qua di
in tertiam & quartam generationem vlturum , & rionis eſt Lotharingica fenex obtinuit,cùm adhuc iuue
eius præcepti tranſgreſſores vocat oſores lui. nis,ampliffimafamilia natam adoleſcenıulam in ma
Exo.20 . v.s. Tam ergo graue peccatum eſt cum trimonium deperiret , illi eius potiunda fpes omnis
dæmone paciſci. eſſet abſciſſa atque erepta,(nam & o fortuna egens Atque
Præterca talia pacta ſunt vana & inania : nam E bumilis;atque famulatus mercenaria cöditione, in qua
dæmon nunquam fidem ſeruat, nec vllo promiſſo tum eratignobilis & defpicatus , nullam ne deregendi
ſe ligaripucat. QuiCbrifto auſus mentiri, cùm di quidem amoris fui horeſtam ſaris rationem viděbar.]
xit: Hçc omnia dabo tibi , siprocidens adoraueris me: Ergo,vt defperaris rebus, ipsâ ſe jã deferenteexfpe
ſcilicer te reuerebitur. Cypriano Mago nóne pol Etatione,homines ad quoduis confilium ſe facilè cõuer
licitus alius luſtinæ fruitionem ? quid præſtitit ? A tunt,ac nullo dele £tu fugienda ſeguendáueamplectun
mendaciipatre veritatem expectare,quæ dementia tur;Maillotius conferuum ex Germania ,cui audiuerat
eſt ?nonne lefus ait de illo ? non eſt veritas in eo.cùm damonem effe ad quacüque obfequiaparatiffimã ,adir,
loquiturmendacium ex propriis loquitur.quia mendax buicq;fuam agritudinē aperii,rogans;ve fi quod cire
eft, & pater eius.Io. 8.v. 44 . fruſtra ergo cum illo mediñ adferre poffet,id ne granatè faceret.ingrato enim
paciſceris :qui exmendacio & perfidia cóflatus eſt. non iri locatum beneficiū .Hanc Germanus occafionem
'credelli : li, quem nunquam deceperit, vllum in lebens arripit,vi cui ex pacto intra dies paucos neceffe
Cral,
60 DISO VISITIONVM MAGICAR VM

crai,vel ſe fuodemone liberare ,atque expedire addu- | A ceffariò debeant effe contiguæ , fimul fecundùm
Eto alie,qui iftud ſeu as alienum in ſe tranſorberei , vel contactum ,quem vocant quantitatiuum ; an verò
ab eo obtorta ceruice necari arque interfici ( ſiquidem fufficiat ſe contingere tactu virtualı (quem appel
bac es pacto lex addita fuerai.) A gendo itaque einego lant)eo quòd paflum ſuum fic intra fpatium illud
cio conſequentis diei diluculum in clauſo atque re ad quod le visagentis poteſt extendere.licet enim
condito quodam conclaui condicit : vbi vix dum ſe sti ſententia negans D.Thomæ plurium fit,& proba
terant,cùm repentè patefaétis foribus fe infert lepida bilior ; affirmans tamen rationibusnititur proba
Globerali forma puella(hoc habitu demon primüm ſe bilibus admodùm , & grauiſsimis viris placuit b. b Scoto &
Ockamo
oftendere volebat,ne Maillotiusad formidabilem cius Sccundò, cenfent Theologi iidem ,ad dæmonia
ini. d.37.
afpe£tum exborreſcerei)iámque ſe esſe pradicat , quæ cam Magiam pertinere tria quoque alia vitia. pri- Auicenn.
illinuprias quas tantoperè ambiebat , faciles effet con mum eſt,li adhibeantur verbaignota, falfa,apocry- Nyph.
fitura , modò vellei in ijs qua eller praceptura obſe pha;abſurda,nihilcohærentia,aut facra,fed decor- Franc.Va
qui. Ac illo auidè attentéque cxſpectanti , quanam cius elio & a
ta ad fenfus alienos,aut ad quem non ſuntinſtitu- liis .
effet fententia :inprimis cæpitedicere,vi furtis , crapu ta:vel fi aliqua nomina Dei incognitæ fignificatio .
lis,libidinibus,blafphemia ,cateriſque qua animumin nis , vel etiam bonorum angelorum ignora , vel
quinant vitiis temperaret, pietatem coleret , inopes fa B malorum angelorum nomina inferantur , quæ no
cultatibus fubleuaret, ſeipſum in hebdomada bis icin nouit Eccleſia , de quibus pereruditè differuit c Sum .de
niomaceraret , folennes ac quotidianas precationes ne Guilhelmus Pariſienſis c.idem erit , fi adhibean- vniucrlo
intermitteret;eáque ſedulò abiret omnia,qua Christia tur certicharacteres , aut figurę aliæ ,præter fignú cap.vlt.
num hominem decet atque aguum eſt facere.Iftis enim crucis , velipſa crux non vtoportet locaca forma.
omnibus,fi fe vellet nuncupuris verbis obſtringere, fu táque , vel vbinon oportet polira , vel ſuperfluè
turum vt potitis thalamis fine vlla difficultate porire certis locis ac numero iterata : denique fi quid ap
tur.Hæcque fic elocuta ,ac conſtituto intra quem reſpon ponatur aliud,nihil pertinensad effectum , quitali
ſum auferrei die,fe foràs eiecie . Maillotius qus vide operatione intenditur. Secundum eſt , quando ef
ret tam (an tis atque honeftis conditionibus tantum ſi ficacitas operis tribuitur certis ritibus atque obſer
bi beneficium obtendi,iam nihil cunétandum putabat, uantiis quibuſdam peculiaribus & ad hoc deſi
quin id gratusac lubens acciperet.Sed dam magis ma gnatis,verbi gratia , vt id fiat certis diebus vel ho .
gifque in eam rem cogitationem intendit , atque huc il ris,ad certum ſtellarum litum , lub certo numero
luc variè inter fpem merúmque impellitur ; ex eius crucium vel candelaruir , certa corporis poſitura,
vulru domefticus quidam Sacerdos conycıens aliquid c in tali charta,talis coloris & figuræ . Tertium eſt ,
subeſſe quo fic diſtraheretur ; eum blande adorus, ac quando vis collocatur in obieruantiis aliis planè
quid animo agitaret expuſcalus,monites ſuis peruicit,ne Superfluis & indifferentibus , v.g.vt ad expellen
ampliùs ad colloquium vllum cum damone deſcende dum dæmonem piliradantur , vtquis indvarur te
rel. Sicque fruſtratus fua exſpectatione Germanus, la nunquam lota,operetur vno pede nudo, difcin
non longè abye,guin ex pacteformula pænaspenderet. dvs,paiſo capillo,& quæ huiuſmodi.
Nam non adeò mulris poſt diebus, equo plana arque Quando dicitur his omnibus , vel aliquo iſto
aperta via decidens, inquecaput proruens exanimis rum opus efc ad effectionem , res meritò pluſquá
momento temporis reperius est .]Hæc Remigius. ſuſpecta eſt;præfertim cùm duo concurtrunt,ſci
licet quòd credatur res non efle proportionata
QV ÆSTIO V. ad effectum producendum ; nec adhibeatur ex le
gitimna auctorirate:hoceſt, quando is, qui inſtituit
Quibus indicijs difcernendi effe&tusMagia ex pacto vel præfcripfit hancrem ,vtlignum ad talem effe
conuento,ab effectibus Phyſicis, & miraculofis, ctum , non poterat naturæ defectum ſupplere:
o artificiofis ? D ( quod facit in Sacramentis Deus, in Sacramenta
libus Eccleſia ) item quando iple effectus non po
Binecmiraculi , nec nature vis,nec arrifici fol teſt prouenire , niſi à causâ intellectu præditâ , &
V lerria inuenitur,pactum imercedır. Sed hoc ni circumſtantia requiſita eius generis eft, vt non vi
mis obſcurè ac breuiter dictum ,conſueuere Theo deatur idonea ,velnon folita mouere Deum , vel
a Caieta .
in funm . logi latiùs explicare “. Ad dæmoniacam magiam angelosad effectum producendum :tunc enim lu
verbo in- pertinere , primò fi opera naturalem facultarem ce clarius eſt,non nifi àmalo {piritu effectum fpe
cantatio, excedunt. quod locum habet , fipofitiuè conclu rari poſſe. v.g. Si quis à ſtatuà reſponſum portu
Victoria datur res adhibita non habere vim fufficientem ad lans de rebus occultis,minas vel precesabſurdas &
deMagia, hunc effectum :nec etiam rationabilis cauſa ſup ridiculas adhiberet, quales funt Magorum apud d Epiſt. ad
num . 16 .
Valencia perat , cur Deo vel angelis bonis effectus aſcriba Porphyrium d , & iis gemmæ Lacheſis apud Cl. Anebone.
dil.6.q.12 . tur. Vult Valentia ad hanc notam reduci defe Claudianum illarum fortaſſis imitatione con- e de raptu
punc.z.in ctum ex nimiâ loci diſtantiâ. quia conſtar cauſam fictæ . Proſerpi
2. 2. D. næ lib . I.
Thomæ. diſtanténó poſſe agere,niſi per medij alterationé: Econtrà quando huiuſmodi effectus miri con
E
vnde ficadě caufa non agererproximè vel propiùs ſequuntur à quocunque & quotieſcunque hoc
applicata , quæ tamen agir in diſtans,euidens vide applicatur, ſine aliis cæremoniis vel obſeruationi
tur ei,hoc naturaliter non fieri. Aliud fore dicit, ſi bus meritò iudicamus effectum efle naturalem .
lapiens duntaxat profiterentur ſe caulam ignora Sedulò cauendum hic duplex extremum , alterum
re, nam rerum naturalium vires & analogia cum ne in hac diſquiſitione temerè ftatim cenfeamus
effcctu ſæpius nos latent. Aliud etiam foret, omnes effectus naturales ; quia multoties dæmon
mea ſententia , fi diſſenſio foret inter lapientes, quædam naturalia admiſcet,vttotum naturale pu .
num id naturaliter fieri poffit necne ;verbi gratia, tetur: alcerum ne temerè condemnemus, multa
f lib.2 1.de
fi ageretur de effectu producto in re parùm di rum enim (vt D.Auguftın .docet ') rerum naturæ ciu.Dei.
ſtanti:dubium enim eft, vtrum res aliqua poſſit a noftram ſcientiam fuperant & fallunt. C.4 .
gere immediatè in paffum à le diſtans, nihil in me. Artificialia diſcernipoſſunt minimonegotio , ſi
dium operando; & vtrum agens ac patiens resne Ivel
velmagiſtratui(ad hunc pertinet in exterioriforo
exami
LIB. II. Q. V I. 61

examinare , & publicum licentiæ teſtimonium his A , nulla Anaſtaſius Nicenuse, Stariias ( inquit) facie- e q. 23.in
mirionibus dare vel confeſſario, quo ad forum in batambulare, & in igne volutatus non vrebatur , e fac. fcrip .
ternum ,occultè fiat arcis demonſtratio . ir aere volabai, & ex lapidibuspanes faciebar:Jerpens
fiebar , eo in aliquas alias beftias iransformabatur:
QV Æ STIO VI. duas habebar facies , in aurum conueriebalur ,in conui
Anhus Magia quofdam habeat effe& tusveros,co niis exhibebai Spe{tra omnis generis: vaſa que eranıin
quo pacto dignofcantur. adibus faciebat videri tanguam que ſua ſponiemoue
rentur ad miniſterium ijs , qui poriabant , non viſi : cf
Epo ſit , non homo, quivel'aſſerar omnes effe ficiebat, vimulla umbra cum pracederent ,quas dice.
&tus effe præſtigiatorios, vel credat omnes ve bat effemenimas defunctorum . ab his deſumpta quæ in
ros.læpiùs demon fallit, quia mendacij pater eſt: eandem ſententiam refert 'Glycas f Hiſtoricus. fp.2.annal.
idcò fæpè preſtringit oculos , aut ſenſibus alijs il Quartò huc ſpectat illud Nicctæ Choniatæ g de glib.4. de
ludit vana obiecta imagine. nec rarò Deus impe Mago per quem factum vtcuncta ſua vaſa remex vita Ema
nuel.in fin .
dit ne, quod in Magoruin gratiam facere vellet ac frangeret. Quinto loco memoriæ occurruntpra
poflet , id verè faciat: quod cùm cernit; ad præſti- B 1 ſtigiæ Zijtonius Bohemi( de quo etiam acturi ſu
gias confugiene impotentia ipfiusdetegatur.Quá mus ſequen.libri capite vltimo ) hic artem ſuam o
do autem & Deus permittit, & dæmon verum vult ſtentans , nunc fua, nuncaliena facie ſlaturávue,item
effectum producere ;fi is vires ipſius non ſuperet, in purpura & ferico ac confeftim in lana ac panno for
nihil profectò prohibet,quominùs vetum effe &tum dodo,regi fe offerebat :ambulamique in terra, ipſeran
producat. Etenim caulæ naturales verum effectum quam in aqua adnanizabal: aliquoties equis rhedarijs
gignunt: vti illis potcſt diabolus & actiua paſsiuis veltum , gallisgallinaceus ad opiredium ſuum alligaris,
applicare:poterit igitur tum effectus veros produ subſequebatur.Conuiuas pralerea Regis varièludebal:
cere.Minor propofitio probatur, quia diuino Dio . inierdum manus illorum , ne illas ad parinasporrigere

-
d.c. 4. de nylio Athenienfi auctore d donoruin naturalium valerent , in pedes boum , interdum in ungulas equo
diui. nom . .
peccando ille nullum amifit: vnde fit, vt & vires rum transformans. Et aliquo:ies fronti illorum cornua
naturales habeat valentiſsima,diuturnam & multi ceruina lariſſima adijciens, queries videlicere feneſtris
plicem experientiam ; cſſentiæ & qualitatum , quæ ad fubitum ſpectaculum profpicerent, ne rursus capust
rebus quibuslibet peculiares,ſciétiam exactă:adeò cóora ad menfam referre pollent. Atque vt oſtende
ve verè effectum , quod cupit , dare poſsit commo rer le pecuniam quoquepro vſu ſuo facilè conflare poffe,
diſsime.
triginta ſuesbene ſagınalos,ex manipulis fænieffingir,
Prudéter itáque communis ſchola Thcologo illoſque paſtum proximè Michaelis cuiuſdam piftoris
epoſt Ori- rum e duplices ctfectusMagiæ ; veros, & appareres locupletis exerudst, proponitquevanales,quopištor vo
gené. Au- agnoſcit.PropterhosTertullianus fMagos appellar luit precio : hoc tantum emptorem monens,ne gregem
gufti. & circulatores ac Sophiftas.Ego illis tertiam fpeciem nouam ad flumen locum compellar. Qua illemonitione
Thó. Alp .
à Caſtro adiungo,mixtorum cffectuuin ex veris, & fallis,fiue neglecta , cernit in fluminemampulos fluitare, juibus
de iuſta apparentibus tantùm . ſubmerfis. Ergo din venditore quafito, atque in taber
here punit na vinaria tandem reperto ,in quaporre&tis pedibusin
Ad præſtigiatorios refero , quosrecenſuilib . 1.
bifupra n. cap.4.item illud,quod de Menippo adoleſcente & ſcamno recubabat ,dum ftomachabundus altero pede
5. Spreng toto illo nuptiarum cum Lamia apparatu atque v correptum excitare vule , cum à corpore protinùs cum
à Philoſtrato , quod fuit à no D coxendice auellit ?claré Zycone quiritane , & obrorto
1.Mich . 9. tenſilibus fcriptum
mallei.
Medina d . bis a alibi commemoratum : & quod de Em collo emptorem ad Iudicem trahente. Quid facerer pi
4.9.401.61: pula ſeu géra Nicephorus b , cam fæpe infantem for,in manifefto deprehenſus,vt fibi videbatur,facinore
& alii, Mauritium è cubili, velut mox deuoraturam , ex nifi vt damnum damno adderei , atque dehac infuper
fApolog .. culiffe , nullo accepto incommodo . Secundò,quòd iniuria cum Zijtone decideret ? ] Hactenus Dubrauius
4.23.& ib. de Palete proditum , incantamentis quibuſdam lib.23. Denique iactatoria illa Magorum de qui
de idolo- facere folitum , vt repentè conuiuium ſumptuo buſdam herbis,vt de verbenaca ,delatace,de æthio
lat.c.9.
a Quodli- ſum exhiberi videretur : rursus ,vbilibuiſſet.om pide,de chamaleonte apud Plinium & Gellium b. h vide
de Lamiis, nia cuaneſcerent; ſolitum quoq ; res emere & pre Talia denique quæ proh dolor ) nimis creduli Gell.li. 10.
C.12.Pli.li.
quę edita tiuin numerare , verùm mox numminiclàm à ven Principes quidaın ,aliàspij; coram ſe fieri ſinebant, 25. 26. &
cu aduer- ditorc ad emptorem rediſſe cernebantur c : Tertiò res ferrcas ( linemagnete ) argenteas pateras & N - 26
ſar. in Se
necam . talia pleraque quæ de SimoneMago legimus apud milia magni ponderis ſuper mensâ locata , ſine fu
bl.18.hift. D. Clementem dRomanum , eum ex aere nouum niculo , capillo , vel vllo inſtrumento , ab vno ex
c.9. hominem creaſſe ; quibus volebat, inuiſibilem fa tremo ad aliud ſubſultantia,attraheret:chartam ab
c Suidas
ĉtum ;faxa, qual lurum , penetraſſe ; ſtatuas a alio ex toto faſciculo clam extractam , in many ex
ex Appio
ne,in ver nimalſe; in ignem pofitum , non arſiſſe; duas , ve- E trahentis manentem ,noua inducta forma ter fa
bo.Tois lut lanum ,facies habentem ſe oſtendiſle; in ouem cere immutari: ſpecula fabricari, in quibus quæ re
d lib.z.re- autcapram ſe immutaſſe ; in aerem ſublatum vo motis admodum locis fiunt videantur:trium hora
cognition. lalle ;aurum plurimum exhibuifle repentè; reges rarum ſpacio arbuſculam veram (pitamæ longitu
dinc è menſa facere vt excrefcat;vt arbores ibidem
ftitli.6.com
å . Apoft. facere eoſque deijcerc potuiſſe;falci præcepiffe, vt
ipfairet & meteret, eamqueiuille & decuplo plus frondiferæ & fructiferæ ſubditò enaſcantur : certo
ceteris meſſuiſſe ; eundem , cum eſſet aliquando lucernæ lumine accenſo efficere , vt quotquot ad
Sclene meretrix in turre quadam , & accurriſſet ſunt mulieres , veſtibus ſe nudent , & quæ natura
multitudo ingens ad cam videndam , currimque docet tegenda oculis obijciant, & fic nudæ tripu
circumcinxiflet adftantium corona ; feciſſe ve il diarenon deſinant , quamdiu ardet in medio ap
la per cunctas feneſtras turris illius omniſimul po penſa lucerna certis inlculpta characteribus, & le
pulo profpicere & procumbere videretur ; deni porino adipe plena, & alia in huiuſmodi, quæ no
que quod pueri incorrupti violenter necati ani uitij circulatores ex Baptiſtæ à Porrâ ſcriptis & di
mam adiuramentis euocaffet , ciúlque adiuto Iciplina obtrudunt : quorum cùm nec naturales,
rio talia patraret. Hæc Clemens. Addit non Inec artificiolæ caufæ idoneæ proferantur, præſt
F
gii;
DISQUISITIONVM MAGICARV M.
1 Sic Phi
gijs afcribidebenr. A cuiſſe :ſi veros ciniphes producere nó conabanrur lo libr. 1.
Verorum effectuuin exépla ſunt fecundum ple De modo huius productionis adhuc controuer- de vita
roſque ſerpentum incantatio ,de qua Propheta a titur. expeditior eſt ratio eorum n, qui diabolum , Moyſis,
Ioſep. libr.
Furor illis fecundum fimilitudinem ſerpentis,ficut afpi non aduerrentibus ſpectatoribus , cenſent virgas 2. antiq .
disfurde es obturaniis aures fuas ; Qua non exaudiet ſubtraxiſſe & earum loco veros ſerpentes virgis D.Iuftinus
vocem incantantium , o venefici incantantis ſapienter : mole æquales ſuppoſuiſle , tam ſubito & lubtiliter Dialo.adu .
item figna & prodigia pſeudoprophetarum in E vt Ægyptij ſpectantes omninò crederent ipſarum Triphon.
uangelio D :uiMatthæi b & quæ ſuis locis docebo virgarum ſic commutatam formam fuiſſe. & pro- librieron
pofle fieri, & facta fuiſſe. Duo ſunt in facris litte pter hoc erroneum iud :cium ſpectatorum , dixiſſe ponf. ad
ris,de quibus admodùm ambigitur , an veri,an ap ſcripturam virgas in dracones conuerſas, non rei quæft.Gé
parentes tantùm effectus fuerint. Prius elt de ſuici veritate, ſed hominum opinione.Quare volunt fi- tilium q.
tato per Python iſlam Samuele c.illuforijs annu 26.Tertul.
militudinein in eo pofitain, quod ficut Moyſis fer
lib.de ani
merant ; qui voluntnon iplam Samuelis animam , pensverus,ſic & verı fueruntMagorum ſerpentes: ma.c. 57 .
fed dæmonem laruatum ac ſubdititium aduenifle B non autem in eo , quòd ficut ex virga Moylis tan- Hieron. &
feriptores fanè graues hoc arbitrati d. Verú Diuus quam termino ex quo cæpra conuerſio , producti Ambr. in
2.Tim . 3 .
Auguſtinus libro de cura pro mortuis cap . 15. affir ſerpentes, vtterminusin quo delijt conuerfio ; ſic Procop.
manter afleuetat ( quem plerique cum Toftato & etiam virgis Magorum acciderit , fcio cur hoc di Rupert.
Lyrano fequunturNeoterici , alibi à me laudati ) e cant. & quid adferant cauſa , tamen ( mea ſenten- Raban .
veram Samuelis animam apparuiſſe Sauli , non vi tia ) nihil repugnat Philoſophix placitis, li cum Hugo in
Exod .
carminisMagici euocatam ; hoc enim rectè Ter D. Auguſtino & Caietano dixerimus , ex veris m D.Au.I.
tullianus & fequaces eius refellunt )ſed Dei impe virgis , vr ex materia conuerfionis, veros ſerpen- 3. de Tri
rio aduentantem vt impium Regem corriperet tes & ranas prodiiffe . funt hæc animalia inlecta nita.c.7 .&
eúmque ad pænitentiam ,denunciatæ mortismetu , & de numero imperfectorum ; quæ diabolus 8.& li.83.
prouocaret. Hæcmihi fententia videtur verior at queſtioni
breui tempore ex putrefactis virgis potuit pro . 9., 79 .
que ſecurior. Nondum enim aduerſarj ſatis cffica ducere , neque id vires eius fuperat . nam quod Theodo
citer reſpondere clariſſimo teſtimonio libri Syia ſolis calor multis diebus efficerer , id ille poteſt ret.in Exo
cidæ f,vbide Samuele iſtalegimus, Et pofthoc dor. C exiguo tempore , applicando actiua , quæ nouit / 2.18. Gly
miuir (hoc eftmortuus quieuit ) & norum fecit Regi ad hoc efficaciora." Nihil ne ergo inter hæc , Pub.an
( cui, li non Sauli ? & quando, ſinon hac vicc :) mira mag oru m & Moyſ is eſt ò
inter ? prim quod Thome,
oftendit illi finem vitæ ſuæ ( prædixit,eum dic craiti Moyſis operatio miraculofa , magorum miranda Lyra. To
ítá.Burgel.
nomoriturum ) & exaltauit vocem ſuam de terrain tantùm . deinde Glycam audi; & ipli quidem vir.
& Caieta .
prophetia . quid hoc eſt , niſi egreſſum ex inferno , gas ix ſerpentes commutabant , verùm virga Moyfis in Tofta.T
qui eſtin terræ centro ? quid hoc,niſi quòd loqués upforum virgas degluriebat:mutabant & ipſi aquam Caieta.Li
propria voce propherauit ? vtique non alius, quàm in ſanguinem , ſed immutalam ſemel natura prori pomani.
ille qui mortuos dormierat . Nec obftat , quod reftituere non poterant : educebant eu ipſo ranas, ſed
obijciunt; eum dicere, Crasmecum eris, quod de ve ab iiſdem ades Ægyptiorum repurgare non poterani:
ra Samuelis animâ dici non queat: quia hæc in lim iiſdem facultas erat Ægyprios vexandi , ſed ſedan
bo,Saulin inferno . quomodo mendacium tribua di ſupplicii poteftatem nullam habebant. Quin e
tur Prophetæ ?non inquam hoc obftat. vel enim Dciam ipſorum corpora Deus magis puſtulis affls
poffunt illa verba ( vt ait Diuus Auguſtinus g ) xit , quàm reliquorum : ut hinc manifeſtum fie
ad fimilem mortis conditionem referri, quaſi di ret , non folum ipſos pænas diuinitis irrogaras inhi
cat, crasmecum cris, non vuus viuentium ,fed vnus bere non potuiffe,fed etiam cum cæteris cadem fuppli
mortuorum , craftinustibidies vltimus illucefcet. cla pertuliſſe.
Vel fanè,adloci & habitationis viciniamreferentes, Mea igitur ſententia , illud de Samuelis animà
dicere poſſumus : cum aliquo efle , qui in eadem omnino pertinet ad mixtorum claffem . Vera enim
eft vrbe,licèr nó in cadem domo. Limbusverò Pa fuit Samuelis anima,quæ apparuit:falſitas tamen fi
trú & locus gehennæ eiuſdem inferni ſuntdiuerfa je deceptio fenfuum in eo reperitur, quòd vila ob
habitacula ,vt domus vnius oppidi. Plura de hac re téperare voci Pythoniſlæ ; item quia verum ſuum
dicentur poſtea hoc eodem libro 9.26.feft.4 . corpus, aut veram ſyndonem non attulerat ,vt vi
Poſterius dubium eft ,de Magis Ægyptiis , qui debatur. Alterum exemplum de Magis Ægy
cum Moyſe demiraculorum patratione certarunt. prijs , ſi ſequamur ſententiam agnofcentium dun
Sic enim ſcribitur:Fecérunietiam ipſe per incantatio axat celerem fuppofitionem ſerpentum , pertinc
nes Agyptiacas, e arcana quadam fimiliter, proiece bit ad inixta ; fi vero placeat fententia D.Auguſti
E
riénique finguli virgas ſuas, queverſa fune in draco ni , pertinebit ad vera . Lubenter etiam his
mes.in aliis q !loq, multis poftca h dicuntur ,fimiliter mixti generis annumerem mirandam narratio
o li. de re
ac Moyſesficilei, conatitandem fimiliter ciniphes nem Roberti Triezij Inſulenfis o de certamine chnis &
producere irrito conaru:nam additur k. & facere no duorum Magorum . Rapuerat vnus puellam for- impoftu
potuerunt. Defendiquidem poteſt ſententia pucan inâ cgregiâ , & cquo lignco impoſitam per aera ( ris dçmõ.
tium hosMagorum ferpentes ac ranas præſtigio abſportabat,alter in caſtro quodam Burgundiæ ,ce-c.so
(as duntaxat fuifle 1. Veruntamen folidior & pro lebri conuiuio præſens ; quod caftrum raptor
babilior mihi feinper vifa fententia cæterorum m , præteruolabat ; carminibus cogit raptorem in
quia fcripturæmagis conſentanca, nec abhorrens à caftri aream defcendere , & immobilem illic
Philoſophiæ fcicis. Noune dicuntur Magi, ſic fe. coram omnibus mæſtum cum præda erubeſcen
ciſſe quemadmodun .Mayfeszſed iſte veros ſerpen te filtis . Nec ſegniùs captor , nihil tale metuen
es , verasranas produxit . SiMagorum apparen rem , eum à quo ita vinctus , latenter incantat
res tantum fuerunt, cur fraudem Moyſes non de & è feneſtra editiſsima, per cuius cancellos col
exit : an & illum in re tain graui Deus decipi pal lo & capite prominebat , deſpicientem , im
us : cur Mīgi dicuntur conati cinishes , non po manibus fubitò fronte protuberantibus cornibus

dehone
LIB. II.. Q.
Q. VII. 63

dehooeſtat, & à repagulis ferreis magnitudinera-| Al ftri,velmirum autmirabile. Hæc mira rurſus diui
moſæ frondis ſic illaqueat & ſuſpendit; vt per cla dunt in abfolutè mira , quæ fimpliciter & fecundùm
tros caput retrahere non valeret , præcipitii verò ſe digna forent admiratione,etiamficauſas & mo
altitudinedeterritus,le demittere non auderer. Ita dum lciremus quo fiunt , & in mira fecundum quid
coactus corniger , pacta ſalate priùsmutaa, & dil ſeu reſpectu noſtri , quiea admirantur,quia cauſas
rupto ligamine,raptorem cum præda dimittit; qui neſcimus, non admiraturi li cauſas cognofcere
rursùs nube caua rectus in aerem ſe leuauit :alier mus .
f vide D.
depoſitis cornibus ,magnâcum ſpectantium vo Notæ verò quibusmirum à miraculo diſcerna Th
o. 1. P :
luptate,ſaluum in cænationem caput retraxit.Cre tur,nunc mihi iſtæ occurrunt, prima, vt dixi , ſi 110.2.4.ad
do volatum accidiſſe ; ſed dæmone equuleum ſub effectus ſuperet,vires rei creatæ & natura,miracu- 2.
leuante non proprium , qualis eſt auium : fieri po lum erit. 2.Si effectusnon habeat propofitum fi
teſt vt raptor verus & rapta vera, de cornibus il nem bonum , pura falutem ſpiritualem vel corpo
lud alterum totum puto præftigioſum . ralem , fed tantummodò finem malum ,vtputa cu
Reftat quo pacto effe &tus finceri à fucatis diiu riofitatem , vel quid aliud bonis moribus ,aut ve
dicentur.Cùm hæcmira non àMagis , ſed ab ipfo B ræ fideirepugnans, non eſt miraculum .ex hoc ca- lib.co.us
dæmone perficiantur:non poteruntMagi perfice pite probatur , prodigia illa , & ſtupenda Ante- ciu. Dcic
a Ana re,quæ dæmon nequeat ( vt incautè quidam • ſcri chriſti opera , veramiracula non futura , fcd falla ,
nias. Re- psêre ) ſed quæcunque dæmon reuerâ poteft ef vt D. Paulus Theſalonicenſibus fcripfit. binc
migius & ficere,ea per dæmonem ex pacto poteruntMagi . pater quid de curatione ſtrumarum illa Elizabe- !
alii recen
tiores. Quo fundamento pofito rectè fuperftruitur le thæ Anglorum reginæ , hæreticę Principis fit iu
ries regularum fequentium , veluti column sum dicandum , fi faciat in fidei ſuç confirmationem ,
huius ædificij. I. regula , fi effectus magicus eiuſ vt Gnato ille Tookerus affirmat. 3. dæmonum
cemodi fit, vt potentiam dæmonis ſuperet( quales mira fæpè deficiunt in minimis , miracula perfe
funt , qui foli diuinæ omnipotentiæ rcleruantur, cta lunt , vtpote Dei opera. patet Exodi 8. de
(tonc effectus cenferidebet præſtigiatorius. II. re certamine magorum cum Moſe. 4. dæmonum
gula . quando non conſtat effectum ſuperiorem ef mica veris miraculis luperuenientibus euaneſ.
le viribus dæmonis,res planè dubia eſt, & oportet cunt vt virgæ Magorum deuoratæ à virga Mofis
recurrere ad circumſtantias, ratio dubij, quia nec c6 , & oracula dæmonum coram ſanctis hominibus 16,
dæmoni Deus ſemper permittit facere quicquid obmutuerunt . Denique miracula fiunt, per aper- b Exod.7.
poflet, Deo non impediente : nec dæmon ſemper tam & feriam Dei inuocationem ,mira magorum cD.Iuſtin .
ini. Apol.
vulc verè facere quicquid facere permittitur ; ſed ſcmper admixtis abſonis , abditis , vanis,ridicu- Chry. lib.
gauder præſtigiaror hominum deceptione . Verum lis aut ſuperſtitiofis precibus vel ſignis. His po- cótra gen
verò effectus luperet vires dæmonis, id luculentiùs Giris. tes de Sa
69.7 .& 8. docebitur mox dicendiso. Sit 1. Concluſio , Miraculi proprie difta nulli to Baby
magi poſſuntedere. Eſt communis Thcologú afen- d Alex. de
QV Æ STIO VII. tentia , & probatur , primò quia faccremiraculum Hal.2.p.9.
eſt potentiæ infinitæ , & ideò diuinitati refer- 45. D.Th.
D. Bona
An Magi poffint facere aliquod verum miraculum ? uatum . omnis etiam creaturæ potentia naturæ
uen.Fr.Vic
cancellis limitatur : alioqui non haberemus efficax
Etor. fupra
X dictis in fine præcedentis queſtionis manife argumentum probandæ veritatis fidei,quam fem- nu. 18. &
per Eccleſia miraculis aſtruxit ; imitata Salua- 19.Ang.in
poſſil , & ; V. demon aliquid poffir z quoniam Magi Duatorem noftrum , qui hoc argumento probauit, 3.q.vnide
opera vi pacti à dæmoneperficiuntur,Miraculorú exculari non poſſe ludæorum incredulitatem ,pro- quigenti
ergo editionem Magiolim fibi vindicarunt. nam pter manifeſta miracula coram ipfis edita ': Siopeliu exem
cli.derec, apud Clementem Romanum . Simon Samarita ra non feciffem , quenemoalius fecit ;peccatum non ha plis opti
gloriatur , nihil non quod velit ſe poſle facere, ſi berent. Siobiicias àmalis quoque & perperam de me reipó
bique obtemperare omnia . Porphyrius lib. de fa . fide ſentientibus nonnunquam miracula edita Medina d.
crificijs cap. de fpeciebusdamonum , fcribit ; quoties fuifle : & ideò miracula non debere cenſeri effica 0.7 .
luorum prodigiorum machinas dæmones adhi. cem fidei probationem : Occurram : ſolere Deum e Greg.li.
bent,multa cos naturæ conſueto ordine alieniſ aliquando hanc gratiam gratuitò etiam talibus 27.Morta
fima efficere . Idcirco illos lamblichus - vocat largiri,ſed id in veræ fidei probationem ,vt quan-!f 10.15.v.
...demy- Deorum pediſſequos ,quiadmirandis operibusDeo do dedit prophetiam Balaamo & Caiphæ :in fallæ 24.
kter.Ægy- rum veſtigia lublequi proximèvideantur. Eadem fidei confirmationem nec dediſſe vnquam , nec
pt.cap.i.
fuit exiſtimatio poetarum , quorum fuis locis ver darepoſle. non magis enim mendacii confirma
ba forcaſfis inferentur commodius, videntur in tionem poteſt Deusmiraculis comprobare, quàm
hurc errorem incidere quidam recentiores.dum poteft ipſa veritas,mentiri. Itaque miracula vera
e Nic.Re inquiunt , ' nature leges in magicis operibusnon al- E pfeudoprophetarum & in nomine Chriſti eduntur, g Matth .
migius li. tendendas.Noshoc diligentius fcrutemur. & proinde in veræ fidei cófirmationem.Ex his pa- 7.0.26
3.C.12 . Obferuare lectorein velim ,miraculum hoctra tet diligenter diſtinguédum inter hácillationé; Fe
Spondáin etatu menon accipere pro quouis admirando ef cit miraculum , ergo fides eius eſt vera , & hanc
Homeri fecit miraculum verum in confirmationem fidei,
fectu , vt capiuntprophani fcriptores ; ſed Theo
Odyft.
logos fequi, qui ſtrictiùs ſumunt, pro eo quod quam profitebatur ipfe , ergo hæc fides ipfius erat
Græcitò légæs effectu tantùm producto præter & vera. prior. n . falla effe poteft , quia per infideles
fupra naturæ creatæ vires.(verbi gratia,cæco nato Deus poteſt miraculum operari : poſterior ſem
vilum reddere , mortuos ſuſcitare. ) Quando au per vera , quia non poteſt Deus ad falsæ fidei
h vide
tem effcctus reſponder viribus creaturæ , ( v.g.cie confirmationem per vllum operari miracula h. Maldona
re pluuias ac ventos, à febri ſanare & c. ( 7 Bavua Confirmat noftram concluſionem dictum Nico- tum add.
folent vocare non miraculum fimpliciter, fed cum demi de miraculis Chriſti loquentisi, Nemo po 1.2 ).
addito miraculum ſecundum quid , ſeu reſpectu no teft hac figna facere , nifi fuerit Deus cum co .Præ- i lo.3.V.2.
F 2 cerea
64 DISQ VISITIONVM MAGICAR V M.

terea hæc eft fententia Origenis lib. 2.conira Cel- | A QVÆSTIO VIII.
ſum ,D.Auguſtini.lib.3.de Trinitale cap.8.& D.IN
dori inc.non mirum.26.9.2.Plura de hac re, & per Quo pactomagi per diabolum hacmira efficianı?
er dita Fran . Toletus comment. in loannem :vbi
tamen quod ait ; dæmones aliquando ea facere Ciendum cuncta dæmones operari vel actio- , D. Aug.
quæ miracula non modò videantur, ſed & ſint, id neaimmediata per motuni localem ,velmediata :
Soci uinat. de.
cautè lcgendum ,miraculi namque vocabulum ex idque dupliciter,vel illudendo ſenſibus, vel appli- c.3.& 5.&
cando actiua paſſivis per alcerationem veram : qux lib . j. de
tendit ad mira quæuis & fpuria miracula : quod re Trin .D.Th
pugnat cómuni inter Theologos vocis acceptioni. eſt communis doctrina Theologorums.operantur 8.9. .
2. Concluſio , nec etiam poflunt Magi operari ergo per morum localem por alleralionem , per delu . Sotil.g.de
abſolutè mira. patetid. quia nihil reuerâ ablolutè fionem . uft. q. 3:
& per ſe mirum , quod nó idem ſitmiraculú . Quo Victor. &
Quoad motum localem inferiora corpora parent
ſenſu prolatum illud propheticum k , Benedictus angelis , adcò vt & cælos rotare queant: an de fa- Anglesfa
Dominus Deus Iſrael, qui facit mirabilia folis . & il- Bato fint tales orbium motores, alıbidiſquirendum : ne & Va:
lud ', qui facit mirabilia magna ſolus. ſed cùm queant eosmouere,ſequiturnulluin adeò lenciæ in
Quædam ignaris cauſarum folét videri abſolu valtum efle corpus,vt id dæmones, quadam impul . 1.P.
tè mira:quæ non ſunt orra ex cauſisnaturalibus, vt sûs impreſſione , loco mouere nequeant, dummo
illud quod refert Curopalata,de mortui Michaelis dò tamen ea motione ordo vniuerſi non turbetur.
Cerularij dextera in crucis figuram conformata, quare nec integrum elementum loco ſuo mouc.
quæ firmamanſit. Sed deceptionem aperit Baro re valebunt ( quo pacto capienda quæ Firmilianus
nius to.xi.ann ,anno tog 8. defuncti hominismé ad D. Cyprianum fcripfit , quæ de terræ motu lo- b epifts.
bra calentia ,quam qui velit recipere formam & fi cali ſeu partialivera non forent ) nec poterunt e i D. Tho .
tú,& obrigeſcentia frigore fic immobiliter perma tiam cælorum curfum mutare vel impedire '. Mo- 19. difpu:
nere.Etaddit Sapienter debere talia eſſe miracula nere verò corpora localimotu poteſt dæmon ve 2. 10 .
ſciſmaticotú humana arte compoſita:addo & hæ lociſſimè , & quo videmus motu celos celerrimè
reticorum .
moueri.Vnde fit, vt queat rem aliquam oculis ſub
3.Concl. Magi poſſuntoperarimulta mirabilia fe- ctrahere, & aliam lubſtituere tani pra properè, vt
cundum quid,feu reſpectu noftri,damone adiuuante có animos oculoſque intuentium fallat , eifqueper
Deo permittente . concluſionis probatio inde pere (uadeat prioris in hanc pofteriorem integram con
da , quod plurimi funt,miri & occulti effectus uerfionem.cales credendę gentilium metamorpho

rerú,quos omnes optimènouit diabolus:& quol les,Diomedis fociorum in aues, & Iphigeniç in cer
cunquenaturaliter nouit poſle produci, eos celer uam , vt D.k Aug.obſeruauit , & fraudem aperuit k l.18.de
rimè,non tamen in inſtáti poteſt producere. Qua àſtyrius:cuius factum'Euſeb . ab obliuione vindi- ciuita.Dei
re (quod alicubidixit D. Auguft.)difficillimuin eſt c.18.
cauit . Cæfarea Philippi , quam Phanyces Pancada
11 7. Eccl
hominiintelligere,quouſque fe diaboli poteſtas ex vocant , fertur victimam quandam in fontes,qui illic hift ca.14
tendat,de qua propheticus iermo profarur ,, Non ex rádicibusmontis Panci prorumpunt ,ex quibus for
eſt ſuper terram poieſtas que comparetur ei,quifactus danes prorumpere dicitur : in quadam dies feſti Genis.
eſt vinullum timeret .Nolo multa cógerere,pro cun lium Jolemnitatemactatam consct : atque eam demo
ctis vnum ſit exemplum plenum admirationis nar nis viac poteftate mirandum in modum ab corum afpe
ratum ab Ant. Torquemadab. quibuſdam regni Etu cuanefcere,miraculumque viderspreferibus valde
Neapolitani locis,quando fæminæ enituntur, pue- D memorabile. Quibus dum gerebantur Aſtyrium quo
ro naſcituro præire vnú vel plures ranunculos ſiue dam tempore foriè interfuiffe , ac cùm viderei tam mul
rubeculas :quorum fi quis terrá contigerit ( ſtatim los illius res admiratione obſtupefactos ,eorum erroris
verò incipere falcitare hucilluc)cöfeftim puerperā admodùm mifertum effe : deinde fublatis in cælum ocu
emori. Quapropter folere ſtoreis inſterni torú ſo lis Deum omnium moderatorem per CHRISTVM
lum , & parietes vndequaque aulæis conueftiri ,ne fupplicem precatam , vi demonium illud ,quod populum
funeſti anteainbulones ifti, dú cadút ex vtero, vel tanto errore cecaniſfet , comprimeret, ipfum fraudeas
ubfiliunt, terram contingat.ideò etiá obftetrices fallacis,quas bominibus folet intendere, coerceret : Hoc
eberes penes ſe habere foliras, vel poculum aliud modo, cum Deum orauiffet, repentino victimam fonti
aqua plenum ,in quod animalcula hçc coniiciant, & bus fupernataſſe atque ita rem illam , quam tantopere
probe obturatum deferre ad Auviuin , ibique de admirari conſueuerant, in nihilum interijſſe, vſqueadeo
mergere.Hoc ille,vtcerta copertu fama refert. Si vl nullum in poſterum ex co loco ex ea omnino edere
fit,fieri puto dæmonis artificio: qui has ranasméti Ihrmiraculum .
E
tur, & ad malefici cuiuſpiam petita,puerperam in Alter modus erat actina paſſiuis applicando, per
terimit, Deo id iuſtis de caulis permittente : line quem alteratione fiue mutatione rerum mirabilia
hoc permiſlu nihil eum poſſe,hinc manifeſtum fit, fæpè facit, quorum naturales funt caufæ : fed no
quia nonmodò potuit ,quod eratoptatiflimum ,ar bis incognicę , ipfi notiſsimę. Vider enim natura
bitrio fuo lobum lædere: fed nec perfidum regem lium rerum omnium ſubſtantias , & proprietates
mancipiú fuú decipered : imò nec porcos inuade peculiares fingularum perfpectas habet , com
re.' Hinc factú ,ve củ Neroni Imp.nec ingeniú ,nec moda nouit applicandi tempora , ſollertię & ar
opes,nec volútas,nec ftudiú ,necpręceptores deel cificii vix eſt quicquam quod ignoret : quid e
lent:nunqua tamen ,per illum ,Diabolus magiæ vel nim , adeò diuturna & aſsidua experientia at
vnum experimentú edere poterit:ficque Nero ma que obſeruatione , non ſit aſſecutus : prçfertim
gicen contempferit '. videlicet non paſſa fuit Dei cùm norit cuncta , quę boni angeli à mundi e
prouidabonitas hoc inſtrumentum ad nocendum xordio patrarunt
, & quę homines excogitarunt
aptiſsimum ,fummæ potentiæ & malitiæ depraua & plurima per bonos angelos , Dei iuſů . Sara- 2 D. Aug.
tiſſimæ accedere .
nę reuelentur , quę illi à Deo didicerunt . Ita ne, ad litt
De hoc mirorú genere futura prodigioſa opera que ſæpenumero efficiuntur multa : quæ naturę c.17.
Antcchriſti. feciſſet , nifi demoncs
folius operatio nunquam
illam
LIBRI II. Q. VIII. 6 .
illain artificiosâ applicationc iuuiflent, atque illi A humi ſtratas , lilaverna de cera & corio ferpentis
tunc agentia naturalia , vt inſtrumenta fumunt. ſulphurato accenſa inferatur;videri ſerpentes falti
inſtrumenti verò conditio eſt, effectum produce cantes : ego hoc exemplum ad mixtam Magiam ex
re , non tantum naturali ſuæ virtuti æqualem , naturali & artificiofa malim referre. Tertio , cum
led longè etiam excellentiorem , ac agenti formant ſubitò ex elementis ,potiſsimum aere , ob
principalis à quo mouetur facultati reſponden iectum & illud offerunt ſpectatoribus,v.g. quando
Item.Securis ex ſe dumtaxatvirtutem haber fecan velipfi affumunt,velalteri rei circumponunt cor
di;ſed , quatenùs eftinftrumentum periti fabri,po . pus aereum ſiue fantaſticum fimile rei puratitiæ .
celtmenfam vel ſtatuam facere. Calor natiuus,qui Quarto , Cùm apponunt corpus aliquod mixtum ,
eſt in humano ſemnine , qua calor eſt, poteſt calefa puraminerale, quod vi fua naturali lic in caufa, vt
cere , rarefacere , ſegregare , & condenſare , ſed corpus cui apponitur longè aliud appareat. Quo
qua inſtrumentum eſt animæ; poceſt oſſa , neruos, calu ſolerdubitari, num corporiaddito vis natura
carnem generare. Pari ratione intuemur cauſas is inſit hoc faciendi : an verò dæmon qualitatem
iſtas naturales à dæmonibus applicatas ,ſuis ipfa- Bullam obiecto imprimat : an verò tantùm in ipſo
rum propriis vicibus quodammodo præſtantiora medio qualitatem producat : qua mediante ſpecies
effecta dare . quia quz ſecundùm communem per medium delatæ fic modificentur , vt caufam
ſuum curſum nunquam produxiſſent,fi à dæmone præbeant ,cur obiectum qnàm eft aliud appareat:
non fuiſſent applicatæ : ea nunc , vtà dæmonibus eo modo, quo velum cærulcum per dioptram viri
mota inſtrumenta , quoad ſubſtantiam ,modum , dem viride apparct.
D. Tho . vel celeritatem , admiranda producunt a. Nun Ex parte aeris medig hæc faciunt.primò li impe- | D
P.9.110. quam tamen hæc opera naturæ cancellos effu diant ne ſpecies ad oculum vel alium ſenſum de
2.ad 3 :
1.3.adu. giunt , cò quòd vim naturalem caufæ principalis ferantur.v.g . quando vilui totum obiectum , quod
ent..c . non excedunt. Inſunt enim reuera hi effectus in coram eſt, occultant, velaliquam eius partem tan
D3 ipſis naturalibus agentibus , eo modo applicatis ; cùm . 2. li medium imbuant aliqua qualitate , qua
quibus agentibus diabolus nihil confert appli pecies permedium tranſeuntes, fic modificantur,
cando , præter conditionem fine qua effectus iſte ve obiectum non quale eſt repræſentent.v.g.li ace
non produceretur . licet enim dæmon vtatur re- clso commiſceatur ſal, & lintcus pannus id acetum
rum applicatarum vi naturali , operatur tamen bene imbibat, poftmodum verò fuppofita candela
ipſo potißimùm per modum artificiofum . Sicut inflametur pannus, ſpecies quæ diffundentur per
coquus, cùm ſuaue edulium concinnat , median medium hac flamma illuminatum , formidabiles
te arte per ignem id excoquit , licet ignis naturali admodum facies præfentium exhibebunt c. Item fi e Molina
ter operetur ,quod folus ignis niſi cali eſſet arte ap deſemine alınino & cera fieret candela , quæ fola vbi fupra.
plicacus nunquam effeciflct. quid tamen hîc co in conuiuio luceret , omnes ( ſi fas credere Pari
f Guil.Pa
quus igni confert , niſi modum & conditionem ſienli Antiſtitif ) conuiuæ viderentur onocephali. ril. fupra
Gne qua non ? vim verò , quæ caufæ phyficæ no 3.fimedium circa ipſum obiectam inſpiſſetur,mu

men mereatur igni nullam influit. Duo igitur hîc tatur obiecti aſpectus : vt quando denarius inie
obſeruanda . primum quod nec fola actiuitas rei dus in ſcutellam aquæ plenam , videcur maior, &
naturalis ſecundùm ſe deber attendi,nec ſola quó iacens in fundo apparet in ſuperficie. Eodem per
que fecundùm le applicatio dæmonis : ſed vis na tiner ſi vapores intermedij aëris condenſentur,vn
turalis ,vt applicata à dæmone. ſecundum , quod de contingit ve luna multimodis minui & mutari
caufa inſtrumentalis in his operationibus eft res videatur, & vt putemus è gallinacco trahitrabem ,
applicata ; cauſa principalis ipſe dæmon applicans. cùm reuera feſtucam trahat. 4. fimoto aere medio
Quare vt dicatur effcctum non poſſe naturaliter fimul ſpecies moueantur , vnde fit venauigantibus
produci; debere eſſe talem , qui vtriuſque caulæ videantur ad nauigii motum arbores moueri : fic
coniunctæ ſuperet facultatem . Hæcde alteratione, fecit diabolus , vt Claudiæ zonam nauis quæ ve
8 Tertull.
nunc de deluſione. hebar Matrem Idæam ſequi videretur g. s . non- apo..c.22.
C Quando nec motus localis,nec applicatio hu nunquam contingit falli ſenſum ex varia confor- Minucius
in O &ta
iuſmodi fatis iuyant ,tunc ſolentmagi confugere matione velmultiplicatione ſpecierum ſenfilium : uio , & D.
ad circulatorias deceptiones , & mendaci ſpecie quod contingit aliquando ex forma inſtrumenti Auguft. 1.
ſenlibus illudunt humanis , ita vt quæ facta mini per quod videmus, v.g. quando vnicum conſpicil. 10.de ciu .
mè funt , à deceptis facta patentur. Deceptionis lum plures nobis vnius obiecti figuras exhibet : a- Deic. 16.
nomen latè diffundo , vt præftigium ,deceptionem liquando ex inſtrumentorum collocatione ac fi
bvide Va- & erroré comprehendat , quæ ſolent diſtingui b. tu ,vt fi plura ſpecula diuerſis locis diſponantur,po
lenciam E
Dccipit autem diabolus tribusmaximèmodis per terunt totde loco in locum fpecies multiplicari, ve
in 1.p.diſp .
4.9.2.pu- mutationem ,mutando vel obiectum , vel aerem quæ in vno loco fiunt,in alio appareant , & intuiti
& o.z .
medium , vel ipſum organum , quod cæteris quia ua rei præſentis efle vilio videatur h : aliquando h Tigno
C 1.p.a. meliùs noſter Molina cexplicuit , eum ſequamur. poteſt contingere per ſolum ſpecierum ſenſilium lus in l. 2.
III.a.4 . de anima
docet ergo ex parte quidem obiecti hoc poffe , primo quæ funt in fantaſia tranſitum vſque ad ſenſum fol. 177
exteriores ,vel falcem ad ſenſum communem ; qui
oftenſarum rerum celeri agitatione,fubica occulta
tione,varia collocatione, ſeparatione vel conglu ſenſus codem modo à ſpeciebus afficiantur , quo i D.Tho .
tinatione latente : vt faciunt circulatores agyrræ affectie forent,fi reuera ab obiectis excernis eò ſpe- in 2.d.8.
variis ligaminibus, globulis , ſcyphulis , & c. Se ciesmitterentura,huci quidam referunt relatam à q.vni.ar.s.
cundò per artem peripectiuæ , certa quadam diſ Diuo Aug. k apparitionem philofophidubia ſolo kl.18.de id ;
d D.Bo- poſitione obiectiin ordine ad oculum videntis. uentis , ciu . Deic .
Gallein verbi gratia ,cum lineæ confuſo du &tæ ordine( vt Denique deceptio ex parte organi non minùsva- 18.
d.8.Guih. fir manifeftum , quando quis duectè ex aduerſo ria eſt. Naſcitur primò, mutato licu organı: vndc E
Parifienl. illas videt ) aſpicienti per foramen , velrotata ta facit rem quç vno in loco eſt videri efle in alio ,vel
p.vl.dev. bula , (pecieni exhibent artificiofæ alicuius picturæ . geminam quę vnica eſt. ſicuti fi digitum mittas in
miu. C.22. Sic volunt Doctores grauiſsimid iuncos & paleas ler oculum concauitatem cui oculus eft inclulus,
3

F digilo
DISQUISITIONVM MAGICARVM
igitóque compreſſo cleues vel deprimas ocalum , | A honeſtæ voluptatis corum gratia , deſcribendi ia
açies yr res ſimplex gemina videatur.fecundò , Si boré hoc loco allumá. Tépore Sigiſmundi primi regis
lumores agitentur vel perturbentur , res aliter ac *Polonia , lacob . Melinki prator oppid. Brez 'nis,
unt conlpicientur , ye contingit ebriis ac furioſis , leuitate quadam animi,auctoritatē nomenque CARI

quicredunt, STI ſibi adfciust: virúmque Zatorki Craconienfem ,


duplicem ſolem & geminas ſe cernere Thebas. Cercrofque fibs fimiles latrones duodecim elegir,fingu
Huc referendæ ſunt ludificationes Zedechiæ lu biſque nomina aj oſtoloruin impo,uir, ſe vero IESVM
dæi, qui fuit tempore LudouiciPii, & hominem CHRISTV M appellanii. quiper vilias ubique
in aera iactabat , & in membra diſcerpebat , & ambulantes prodigia morsonum a praftigratorum
ea recollecta adunabat , currum etiam onuſtum more exercebani,fycophanıáſque alios & latrones: ve
feno cum equis & agitatore coram toto popu lut moriuos , jubornanies ſuſcirabant , piſces in pain

lo abſorbebat a. quamquam in his etiam ex primo desbutojas primò impofitos, vbi nunquam cos nafcı
genere ex ſecundo mixta nonnulla. Tertiò , ſo posſibile erat, in nomine CHRISTI fuis manibus
ler impedire ſenſationem , craſsiore aliquo hu capiebant , panes in fornaces imponebani , in nomi
more obſtruens viam ne ſpiritus ad organum per- B neque Chrifti fui: cum illic ante, non effent, de pro.
ueniant , vel alia ratione vim ſentiendi hebetans. mebant , cum ingenti fimplicis vulgi admiratione.
qua forte ratione Angeli Sodomæos aoralia b Quodam tempore ad Ceſtochouiam monafterium , D.
percuſſerunt. Cùm verò dæmon hominibus per Virginis imagine celebre , cum ſuis Apoſtolis venii,
luadet eos immutatos efle in beſtias , tunc non cúmque illic aliquot diebusmorarentur , vnum ex ſuis
organum dutaxat immutat , ſed interdum & me quaſi obfeffum à demone ſubornameruni , cuius opera
dium , ſemper verò ſimul phantafiam , vt accidit vičtum acquirebant . Ille enim per hofpitia ambulans
Præſtantii patri apud D. Auguſtinum c. Poteſt Carnes de coquina rapiebat , in ſuoſque prosicsebas ,qui
enim diabolus ſic componere & ordinare phan cruce illas munientes carnes comedebant. Cúmque in
talınata , vt quis etiam vigilans ( quod dicitur) gens illic eſſet concurſus populi ad Diua Virginis s
ſomniet ,more dormientium , & putet ſe ca ſen maginem , ſycophaniæ illi obſeſſum fuum ad altare
tire , quæ non ſentit, dinicar maniacorum . Hoc ducunt,duplici vefte indutum , in cuius intercapedi
fir in Turcarum incantatione qua fugitiuos retra- C nem necejſ arsa imponere poffet : lapillos vero inira in .
hunt , quam defcribit Bartholom . Giegorgieui dufium ei impofuerunt:cúmque ad altare deducere
zius lib.de Turcarum moribus fol.93. tur ,ille è manibus deducentium furibunduk lefi pro
Porrò praftigiatorij effectus duabus regulis de ripiens,in altare donariis onuftum irrutt, pecuxaf
prehenduntur. Prima eſt, fi effectus non oritur à querapiens in veftis duplicate intercapedine cas ab
motu locali, & ſuperatcaularum naturalium ap sconds . Monachus ab aliari diuino iniermiſo officio
plicatarum actiuitatem ( v.g. ſuſcitatio mortui,aut aufngir. ceterimonachi accurrentes cingulum ciusfol
veræ cæcitatis curatio ) interuenit deceptio & præ uunt. ibi lapıllı dumtaxat in tetram ceciderunt,pecu
ftigium . Secunda quando id , quod vilum eft, fta nia vero in veſte duplicata remanfit. Monachi pecu
timeuanelcit,necpermanet,eft præſtigioſa machi niam arie demonis in lapıllos transformatam putan
natio .Prioris exemplum eft , quando Magi polito Los , exorciſmis * eam in priftinam formam transfor
in camera arcu de certo ligno , & fagittâ alteriusli mare nitebantur: fed cum lapilli permanereni,Mo- * Opína.
bantur dæ
gni , & chordâ certi fili,lagittam eiaculantur ; & nachuslibrum facrã indignabüdus in terram proiecit, monis
pre .
lic faciunt apparere in loco fumen enatum tantæ D dicens:fimilem demonem nunquam habuimus :abste cũ ſtigiis ita
latitudinis,quantæ fuit fagittæ iactus c.Posterioris eo ad omnes diabolos:ſycophanta illi cum pecunia recta videri mu
vt cum videntur lacerare & vorare equum , qui in Sileſiam fugerunt. Ibi apud matronam nobilem in tatam , &
mox lanus fiſtirurf :item in illo facto magi , quod quodam pago diuerientes, cùm illa viro abſentecos reci pulſo per
exorc . da
narrat de ſimulato ferpente Nicetas Cum ex e
pere nollet, altem mappam veltelam ad ſacrificandum mone præ
duriore palatsj Conſtantinopolitani loco i Michael Si pericruni. Aimulier faſciculum tela illis ebrulit. Tunc ftigias cel
ridores nauisulam vidiffe , qua ollege patina vebes illighanc nobifcam accipiemus, ó Chriftustibi benodi- laturas, &
bantur , carmine magico effecit ; vt numa exfurgeret cet, viubilinum abundanriùs creſcai. Oftende aliam pecuniam
ou en vafa non priùs ferire defifteret, quam in pulue fa habes : quam cùm fimiliter accipere vellent ,mulier formęred
em redegiſfet. Atpaulo post barba prebenſa lamen recufauit,maritum timens.Illi autem fruftulum fomitis dendam .
ari , amoráque caligine , ſe ul ira numinis agiiatum cum igne in telam clam innoluentes,mulseri reddide
teplora... Rogalus , cur merces ſuas ila tračtafſet? runt. Itaque cista à relâ , à ciſta vero domus accenſa
um dolore narrabal , ſe remis intentum , horribilem conflagranir.Viro domum reuerſo, vxor ob Chriftum cũ
erpentem ſuper vaſa porrectum ; oculis inconninen- E Apoftolus maletra&tarum hoc ſibi sufle contigiſſe dixit:
ibus in je conuerfum inſtar demorasuri, vidille ; qui Ai virira excandeſcens ;latrobic(inquit )nequiffimus,
itsus volutari non deftiters ,quam pctilia confracta ef o non Chriftus fusi . Itaque cum vicinis cos inſeguirur,
ent.inde fubitò ex oculis euanuiffe.] De Eonis hære e in quadam villa affequitur. Tum Pſeudo CHRI
ici & magi præftigiis teftatur Guilh. Neubrigen STV'S ad illum , quivocabatur Petrus, dixit : lãmea
ish ,ita oculos hominum faſcinaffe , ut videretur ma paffio Peire,calixque,quem bibiturusfum , appropin
znam virorum iarbam penes ſebabere', ý regiss deli guai, Chi Petrus, & mibi,vt video , Domine,imminet.
is ciborum , ó apparatus splendidefimiabundare.] Ille vero dixit ; Perre ego aliter non poſſum ,niſi perfe
Sed hunc tandem concilio Remenſi damnatum , neftram ,hinc cuadere.Tum Perros: egote,quoad vi
cùm ad mortem ducererur ſæpiùsad terram dixif uam ,non derelinguam :fed ,quocunque fugeris , feguar.
fe; Terra findere, idque irrito conatu,legimusapud Ergo per feneftram aufugit : ceteri quoque Apoftoli,
Robertum in Chron . Sic dæmon ludit præftigiis, qua potuerunt , cuaſeruni. Rustici cos ſecuti baculis
i Martin
nec contentusmiracula præftigiis imitari, conatur fuſtıbúſque cacidere : dicentes:Prophe riſa nobis Chris Bielski in
in hereticis etiam ipfa præftigia ſubdolis Syco ſte,cum iuis Apoſtolis, qua in filua baculi ifti creucrint. annal. &
phantiis adumbrare. Legi exemplum adeò lepi Ergoplagis emendali vitam fuam poftca emendarunt, Guaguin .
duin & feſtiuum , vt quod merecreauit , eo lecto docēles :Difficile eft nobis Chriflipaſſionē, Apoftolorüq; in vita Si
res huius libelli ncqueam fraudare , ſed lubens, normenta jubire .] Sic Poloniæ Chronicai.Agnoſcis / giſmundi.
puto
LIB . II. Q. IX . 67
puto lector eundem infidelitatis & blaſphemiæ Agus egimus iam prius, & breuiter ira Glycas part.
{piritum in his ſycophantis; qui fuit olim in Cy 2. Effecit vt ftatue ambularent ,idémque in ignem pro
rilâ Ariano , & poftea in Caluino eiúſque ſequa foliens:non tamen vrebatur : in aera ſubnolabar:ex la
cibus. nimirum omnes eiuſdem Satanæ orga pidibus panes faciebat :alias atque alias in formas mi
num fuere. De Ariano Cyrila res notiſſima : de grabat:facies aliquãdobinas habebar:in columna con
Albigeenſibus ex Luca Tudenſi illorum tempo weriebatur:efficiebat,vt ianue clauſe fua ſponie aperi
rum ſcriptore fimilia lectu digna refert Mariana tentur,vafa domeſtica fpontèmoueri ad vfu humanos
lib.duodecimode rebus Hifpania,cap.primo. de Bel viderentur : vmbræ ipfum multa precederem ,quas mor
gicis Caluinianis teſtatur ipſe,per quem res geſta tuorã animas eſſe dicebar.Cùm aliquädo à Ceſare per
Matth . Launous , in narratione cauſarum con quireretur , terrore perculfus , alteri formâ fuâ reli&ta
uerfionis fuæ de Caluiniſmo ad Catholicam reli fugit.] & poſtea idem de codem Simone f:habuiſſe fpar.3.An
gionem.Lege li lubet(lector)eius ſecundam ,quam canem alligalum cathene in domus limine , deuoran nal .
cum ſocio Penneterio eriam conuerſo , edidit A eem eos ,quotquot ad Simonem iniufli adire conareniur.
pologiam ,ante annos aliquot Lutetiæ impreffam . Canis vero Petrum intrare iufſit,ef humana voce Pe
Mibi nuncliber non eft admanum . Finiam itaque B erum adeſſe nunciauir.] vides diuinæ , quæ in Petro
a lib.1.de cum Apuleio a ;e Anie Poecilen porticum ,isto gemi virtuti,Diabolicam vim ceffiffe, & Cerberum , cui
Asino .
no obrutu circulatorem adfpexiequeftrem , ſparbam nequibat nocere,adulaſſe.Quæ de Orpheo & Am
preacutam mucrone infesto deuoraffe: acmox eundem phione commenti poetæ & vimulicę eorum ; ea
inuitamento exigua ftipis venatoriam lanceam , qua Magiæ vtriuſque nonnulli adſcripſerunt g. PythagPaula.li.
parteminatur exitium , in ima viſcera condidiffe: ea goras femur ſuum aurcum oſtentauit , carmine a 6 .
ecce ponè lancea ferrum ,quâ bacillum innerfi ad occi quilam cicurauit ; cum qua frequens colloqueba
pitium peringuen ſubut , puer in molitiem decorusin . tur h.NumaPompilius cænę opiparæ apparatum , h Plutarc.
cùm nihil domiobloniorum babuifler, exhibuit i. in Numa,
furgit , &nque flexibus tortuofis eneruam , t exollam
| faltationem explicat , cum omnium qui aderamus ad Baianus Bulgariæ rex , fe quoties volcbat in lu- & Ammia .
i Sabellic.
mirarione.]Hæc haud dubiè dæmon perfecit, ſpe pum ,vel in cuiuſlibet alterius beſtiæ formam mu lib . 3 . En
ciebus faili obiecti in oculosimmifſis,per medium tare cernebatur , interdum faciebat vt à nullo vi- ncad.2.
aërem iis imburum . deretur k ? Ollerusolie incantato , tanquam naui- k Trithe.
gio , vaſtiſſimâmaria luperabat 1. Ericus rex Gör- Chro.Hir
QV Æ STIO I X. - cthorum quocumqueverteret pileum , inde ven- 1 såxo lib .
cum proſperum eliciebat m . Mira quoque de A 3.Danic,
Quàm admirandos effectus veteres Magis pollonio refert Philoſtratus, & de luliano Chaldeo m lo.Ma
tribuerini?
Suidas1 ; quem in hac arte & fubitò ledandá vrbis gn.lib.17.
Rnobius lib . 1. agens de Magorum adini pefte Apollonium ſimul cum Apuleio ,coram Do- Gore. hift.
randis,ad diuinationes & maleficia , vt ad ca mitiano , ſuperaſſe narrat Anaſtaſius o ; huius lu-l'Iulianus.
pita reuocat his verbis: Quis enim hos nefciat antim lianimentio apud Arnobium lib . 1. vbiduo docti oq.in S.S.
» minentia studere pranoſcere , que neceſſario (velint no viri alucinatidum Vulcanum reponunt :addit idem 23.
» line)fuis ordinationibus veniun !; autmartiferam im Anaftafius, & ex eo Cedrenus, Manerhonem ma
» 'mittere quibuslabuerit rabem ; aut familiarum dirum gicarum operationum adeò fuiſſe peritum , vt pa
» pere caritates;qui fine clauibus referare qua olanja ſunt; låm ſemper præ ſe contemferit Apollonium Tya
» aut ora ſilentio vincire ; aut in curriculis equos debili neum .Apuleius ipte ,multorum teftimonio magus,
» care incolare,tardare;aui vxəribus fliberis alienes in de duabus feminis ſcribit admiratione digniſſima:
conceſſiamoris flammas(fiue illi mares fine, ſsue foemi primum p de quadam Cauponâ , regina lagarum Plib.r. de
D
A nei generis) ete furiales immitere cupiditates .] Ioan . (ve ſcias etiam cum quafdam ab iishoc titulo ho- afino au
reo.
Sabisberienſis lib.i. Polycratici cap.io. Domino , in noraras ) Saga,inquit,est & diuinipotens, celum depon
quit,permittenie elementa concutiunt , rebus adimunt nere da terram ſuſpendere, fonies durare , montes di
species fuas,ventura plerunque pronunciant , turbant luere,manes ſublimare , Deos in mare, fidera exstına
mentes hominum ,immittunt fomnia , homineſque vio gueretariarum ipfum illuminare. Amatorem fuum ,
lentiâ duntaxat carminis occidunt, & c.]nen ei om quod in aliam remerallet, vnico verbo murauit in feră
nia colligere animus,necoperæprecium ; ſed quæ caftorem :quod ea beftia capriuilatimetuens,feab infe
nunc occurrunt , & prçcipua videntur. Ab Aqui quentibus repreciſione genitalium liberat : vt illi quo
lone ordiamur;vnde,prophetâ teſte, malum omne quefimile,quod venerem babuit in aliam , proueniret.
b li.z. hift. panditur, Saxo Grammaticus ', apud Septentrio Cauponem quoque vicinum ,atque ob id amulum , de
Dan .
nales ſcribit , gigantes Magóſque inanditi generis formauit,in ranam :( nunc fenex ille dolium innatans
miracula diuerſis praſtigiis exercuiffe , “ por ſum vini (wisaduentores priſtinos in fece ſubmiſſus officioſis
mam ludificandorum oculorum periciam proprios a- E ronchis raucus appellar. Alium deforo, quiddam quod
lienóſquevultus variis rerü imaginib.adumbraſſe ,il aduerfus eam locutus eſſet , in arietem de formauit :
( 1. 1.c.1. licibúfque formis vcrosconfpe tus obfcuraffe.] Olaus nuncaries ille cauſas agit. Eadēamatoris ſui vxorem ,
& 1.3.C.18 Magnus,de Lappis, Finnis, & Biarinis auctor eft c, quòd in cam dicaculè probrum dixerat , iam in farci.
din Tarta guamcunque volunt figuram affumere:stem qua in alio nam impregnationis , obſepro vtero me repigrato feru ,
e Clemés, gerantur orbe ab amicis vel inimicis , linee veſtis pre perpetuâ pragnatione dánauit:& ,vt cunéti numerant,
in itinera. 1:0,explorare;ventos quoquequos oplene nauigantibus oéto annorum miſella illa , velue elephantem paritura,
B Petri: fi- vendere,] Tres Tartarorú hordas,vltra Cazanenſe diftenditur. ] Poſtea de Pamphilo q ; Maga primi a lib.z. de
alino aur.
ue Clemé regnum ,incantationibus ſupramodum deditas, ijs nominis, et omnis carminis ſepulchralis Magistra cre
ti falsò a
caligines, aliáſque tempeftates cela frequenter excitare , ditur:que furculis ego lapillis, Gridgenus friuolis inha
fcriptus li bócz,modo hostes profligare,narrat Alexan:Guagui
ber ", fiue latis,omnē iſtam lucem munds ſideralis,imistartari, o
(ve puto) nus d. A populis ad fingulos fi deſcédamus,occur in vetustü chaos ſubmergerenouir. Nam fimul quen
ipfius: fed runt plurima. Zoroaitres ex ſtellis velur ſcintillas quam conſpexie ſpeciola formesuuenem ,venustalelius
a ma'a cor eliciebal.c.Dofitheus olim mira perfecit , ſed eum capitut , “ ilico in eum & oculum animum detor.
ruptus ma diſcip: lusSimon Magus laperauit,de cuius prodi quet. Minusmorigeros odio viles faflidens, in faxa
nu .
F 4
VM
SITION RVM
68 DISQVI MAGICA

ajo in pecua,& quòduis animal punétoreformat : alios, A Ter iuuenem baculo tetigit,rria Carmina dixit;
verò prorſus exſtinguit. ] nihil attinet limilia ex Lu Et ille in auem mutatus , pennasin corpore vidit.
ciani Alino deſcribere Pliniusa , ſed irridens, ex Denique cùm famuli ab malefica vi,miníſque ad .
Aſclepiade, Aethiopide berbâamnes deftagna ficcari hibitis,regem ſuum repofcerent:
conie tu,tałtu claufa omnia aperiri. Achimenide con . Illa nocens fpargit virus, fucósqueveneni.
sc&ta in aciem hoftiüstrepidare agmina ac terga verte Exiluere loco dičtu mirabile) ilua ,
re. Latacen dari ſolitam à Perfarum Rege legatis, vi Ingemuitque folum vicindque palluitarbor,
quocüque veniſſent,omnii rerü copia abundarent.]De Spørsáque fanguineis rubueruntpabula gurtis ,
hyænçpartiú effectis plurima idéalibi b; de variis Et lapides viſimugitus edere raucos,
lapidibus etiã magis incredibile c,achatis ſuffieniem Et latrare canes,& humus ferpentibus arris
peftates in Perſia auerti,& flumina fisti, fi lapis fimi Squallere,ef tennes anima volitare videntur.
lis fiepelli leonina:byana pelli familë, diſcordialem effe Attonicum monstris vulgus pamet ,illa pauentum
d mibus;eum qui vnius coloris,inuictum athletis : can Ora venenata tetigitmirantia virga;
demi vim alectoriaMilonem expertum , c.Veniamus Cuius ab artactu variarum monſtraferarum
ad poëtas. Empedocles , apud Laërtium in hanc B In iuacnes veniunt,nulli ſua manſu imago .
ſententiam valdd iactabundus : Et de Medæa, Circes nepreg: gEpiſt.Hi
plypiles.
Pharmaca quis pellas morbos,leuéfque feneétam Illa relmetantem curfu deducere lunam
Percipies ,qua cuncta ribi communico foli : Nititur,de tenebris abdere Solis equos:
Compefcéfque truces ventorum ritè procellas , Illa refranat aquas,oblignáquefulmina fiftit,
Exonto inſanis quivastane flatibus agros. Illa loco filuas , viráque faxamouer:
Surſum , ſi libeat,mox flumina pigra ciebis, Per tumuloserrat(parſosdiſtincta capillis,
Ermedia induces ex iempeftare ſerenum , Cerráque de repidis colligir oſſa rogis :
Induces media pluvias affare ſalubres , Denouei abfentes,fimulacráque cerea fingit,
Er flatus ficca qui perflent omnia meffe , Etmiſerum tenues in iecar vrget acus.
Exſtinctúmque hominem nigro reuocabisab orco . Tibullush , Vemihi verax . h Eleg. 2.
Et ſubdic ex Timæi hiſtoriis, Empedoclem Etefiis Pollichia eft magico ſaga miniſterio.
Hanc ego de calo duceniem fidera vidi,
aliquando vehementer flanubus, adeo ur fruges cor
rumperent,excoriari aſinos iuffore,factiſqueutribus cos Fluminis hæc rapidi carmine vertit iter:
collibus montium verricibus admoueri ad compel Haccaneu finditque folum ,maneiſqueſepulchris
tendos flatus: ceſſantibuſque ventis,ab eueniu reiranu C Elici ,& tepido denocat oſa rogo.
cavijar vocalum elle. ] vnus iſte ex Græcis ſufficiat; lam ciet infernasmagico ſtridore cateruas,
locupletiores ſunt teſtes Latini,qui hæc vberiùs & Iam subet aſperſas lačte referre pedem .
elegantiùsdeſcripſere. Virgilius e: Cum liber haciriſti depellutnubilacælo :
Carmina vel calo poffuntdeducere lunam : Cum libet,estino prouocat orbenines.
Carminibus Circe ſocios mutauit Violis. Illarenere malas Medea dicitur herbas,
Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis, & , Sola feros Hecates perdomuiſſe canes.
Has herbas arquehac Ponio mihi lečta venena Hecmihi compofuse cantus queis fallere poſſes:
Ipſe dedit Moeris,naſcuntur plurima Ponto. Ter cane,ier di&tis deſpuecarminibus:
His ego ſepelupum fieno ſe condere filuis , Ille mohlpoterit de nobis crederecuiquam ,
Moerim ,ſepèanimas imis excire ſepulcris, Non fibi, fi in molli videris effefinua
Atque fatasaliò vidi traducere mefleis. Tw tamen abstineas alys.nam calera cernet
Ouidius in Metam . f poſtquam narrauit Vlyſſis Omnia:demeuno fentieieſſe nihil.
ſocios in ſues mutatos, de Circes amore & odio Quid credam ?nempe hæc eadem fe dixitamores
Picum Regem copioſior,inter cætera;de Carmen - D Cantıbus aut berbis foluere poſſemeos.
te , feu Canente Pici vxore; Et alibi idem vates i:
i Eleg.8.
Rara quidem facie, fed rarior arte canendi, Num te carminibus,num te pallentibus berbis
(Vnde Canensdiéta eft )ſiluas to faxamouere, Deuouit tacito tempore noctis anus?
Etmulcere feras & flumina longa morari Cantus vicinisfruges traducis abagris,
Ore ſuo,volucrésque vagas retinere folebal. Cantus irata detinet anguis iier .
Et paulò pòſt;de ipſa Circe quæ Pico vilo ,amore Cantus euè curru lunam deducere teniat,
correpta,inquit, Et faceret:fi non era reputfa fonent.
Non tamen effugies,venio rapiare licebit, Propertius lib.i.Eleg.12 .
Simodò menoui,fi non enannit omnis Inuidiæ fuimus?num nos Deus obruit?an qua
Herbarum virius,net memea carmina fallunt. Lecta Prometheis diuidit herba ingis?
Dixie,& effigiem nullo cum corpore falfo Non fum ego,quis fueram .
Fonxit apri,pratérque oculos transcurrere regis Petronius Arbiter inducit lagam fic gloriantem ;
Iuffic, & in denfum trabibus nemusire videri: E Quicquid in orbe vides,paretmihi.Florida tellus,
Quem inanem aprum dum Picus equo admiffo Cùm volo.ficcaris areſcii languida fuccis :
infequitur,ab eâ folus deprehenfus,verbis in flagi Cum volo fundat aquas,fcopulusaiquearida faxa
tium inuitatus & carmine malo :
Indigenas iaculanturaquas.mihi ponius inerteis
Concipit illa preces,et verba precantia dixit, Submittit fluctus,Zephyrique tacentia porunt
Ignotosg, Deosignoto carmine adorat, Ante mcosſua flabra pedes.mihr flumina parent ,
Quo folce & ninca vultum confundere lunę, Hircanaque tigres,& infiftare dracones.
Ei patrio capitibibulasſubtexere nubes . Quid leniora lognor:lune defcendit imago
Tuncquoque cantato denſatur carmine celum , Carminibus deducta meis:trepidúfque furenitis
Et nebulas exbalat bumus, c.
Flectere Phoebus equos reuoluto cogitur orbe .
Sed cùm illemæcham caftus auerſaretur, in furo Tanium dičta valent.saurerum flamma quieſcic
rem verſa ,
Virgineis extin ta facris, Phæbeáque Circe
Tum bis and occafum ,bis ſeconuertit ad ortum , Carminibus magicisfociosmutauit Vlyſis .

Neme
LIBRI II. Q. IX . 69

a E clog.4 . Nemelianus Bucolicorum ſcriptor º; A on aliter dirisverborum obfeja venenis


Cantauit quod luna timet ,quorumpitur anguis, Pallure , nigris terreno que ignibus arfit ;
Quo curruntſcopuls,migrantſara , vellisur arbor. Quàm ſifraternâ prohiberet imaginetellus,
Et lyræ latinæ princeps de fagis tribus famofiſti Inſererétqueſuasflammis celestibus ombras :
mis b ,de Folia , Et paritur tantos canın depreſſa labores,
bEpod.
Odc si Qua fidera excantata voce Theffala , Donec ſuppofitas propior deſpumet in herbas.
Lunámque deripit. Nec minùseruditè patruus Lucani, pallio clarus
Eribidem fic Canidia canit, & cothurno ; reliquiæ Latialis Orcheſtrę , noſter
e Medea
Non vſitalis (Vare)porionibus; Seneca ";
V.752.
Omulta fleturum caput; Nuncmeis vocata facris noctium fidus veni,
Ad me recurres:nec vocata mens tua Peffimos induta vultus, fronte non vnaminax .
Marſis redibit vocibus. Tibi,more gentis,vinculo foluens comam ,
Maiusparabo,maius infundam tibi Secreta nudo nemora luftrawi pede,
Faftidienti peculum : Et cnocaui nubibus ficcis aguas,
B
Priúſque celun ſidet inferiusmari, Egique ad imum maria, Oceanus graucis
Tellure porre&tâ ſuper: Interius undas aftibus vi&tis dedit:
quam non amore ficmeo flagres,uti Paritérque mundus, lege confusa aiheris,
Bitumen arris ignibus. Et folem of aftra vidit,& vetitum mare
c Od.vlt. Et poftmodum eademº:
Tetigiflis orſa.remporum flexi viceis.
Quamonere cereas imagines, Aeftiua tellus floruit caniu meo :
Viipfe nofti curiofus, polo Meffem coaéta vidit hybernam Ceres ,
Deripere lunam vocibus pofum meis, Violenta Pbaſis vertit in fontem vaaa,
Poſſum cremalos excitare mortuos, Et ifter, in tol ora diuifus, iruceis
Deſiderique temperare poculum , Compreſſit undas omnibus ripis piger:
Sed omnium accuratiſſimè, licet, propter grandi Senuére flu £tus, tonuit infanum mare
loquentiam , & cellum illum ſpiritum , obicuriùs, Tacente venio ,nemnoris antiquidomus
d lib.6 . M Lucanus de Eriſichto d . Amiſil vmbram ,vocisimperio mea .
Carmine Theſſalidum dura in præcordia fluxit, Die relićto Phabus in medio fterit,
Non fatis adductus,amor,flarnmiſq feneri с Hyadéſque nostriscantibusmorçlabant.
Illicitis arſere ſenes,nec noxiaranium Apud eundé non minora ſibi vēdicat Nutrix illa f: f Hercal.
Oet.ver.
Pocula proficiunt,aut cam turgenlia ſucco. Anibusmagicis fere
450 .
Frontis amature ſubducunt pignora feta Coniugia nupla precibusadmixtis ligant,
Mens hausti nulia ſanie polluta veneni, Vernare sufli frigore in medio nemus:
Excanıata perit. quos non concordia miſti Miſſúmque fulmen fare,conculli fretum
Alligai vlla tori,blandaquepotentia forma; Celjante vento, turbidum explicui mare,
Traxerunitortimagica vertigine fili. Eificca tellusfontibuspatuie nouis ,
Ceſſauere vices rerum ,dilaiáque longa Habueremotum faxa.diſcuſſi foreis .
Héſie nocte dies:legi non paruit arhet, Vimbra stetištis, mea iuſſi prece
Torpuit & praceps audito carminemundus, Manes loquuntur,fonnit infernuscanis.
Axibuseo rapidis impulſos lupiter urgens Mare,terra,cælum ,Tarlarus ſeruit mihi.
Miratur non ire polos.sunc omnia complent Nox media ſolem vidit,& noctem dies ,
Imbribus, & calido producunt nubila Phæbo, Nihilque leges ad mees cantus tenent.
D
Elionai ignaro colum loue. vocibus yſdem Deniq ;,& pueritiæ meæ labor ac ſtudiu Claudia '. g lib . 2.in
Ruffin .
Humenteis laiè nebulas,nimboſque folutis Namque mihimagica vireis,cuique futuri
Excufferecomis:ventis ceffantibus aquor Praſciusardor inest.Noui,quo Theſſala cantu
Intumuit,rurſus,vetitum ſentire procellas; Eripiat lunare imbar:quid figna ſagacis
Conticuit,turbante Noto :puppimque ferenieis Aegypti valeant;quà gensChaldea vocatis :
In ventum tumuere finus,de rupe pependie Imporet arte Deis,nec melatuere fluentes .
Abſciſſa fixastorrens,amniſquecucurrit, Arboribus fucci,funeſtarúmque potestas
Non qua pronus erat. Nilum non extulit aftas, Herbarum ;quicquid lethali germine pollens
Meander direxitaquas , Rhodanúmquemorantem Caucaſus,& Scythice vernantin gramina rupes,
Precipitauir Arar, ſummiffo vertice montes Quas legit Medea ferox , & calidaCirce.
Explicuere ingum.nubes ſuſpexit Olympus. Sapiùsborrendos Maneis,ſacriſque litaui
Solibus et nullis Scyrice ,cům bruma rigeret, Nocturnis Hecaten , & condita funera praxi
Dimaduere niues.impulfam fidere Terhyn . E Carminibus victurameis:multófque canendo,
Reppulit Hamonidum defenfo licore carmen . Quamuis Parcarum reftarent fila,peremi.
Terra quoque immoti contufit ponderis axem . Ire vagas quercus, ó flamina Stare coegi.
Etmedium vergensniſu titubanit in orbem . Veraque non prono curuani flumina lapſu
Tant& molis onuspercuffum voce receffit, In fontes reditura fuos.Neuvana locutam .
Proſpectúmque dedit circum labentis Olympi. Mefortaffe putes:mulatos cerne penateis.
Omne potensanimal lesbi,genitumquenocere, Dixerat,& niuea (mirùm )capere columna
Etpauet Hemonias, co mortibusinstruit arteis. Ditari,fubitóque irabes luceremetallo.
Has auide tigres,& nobilis ira leonum . Tam multa ,tam magna ſibihæc vanitas vindi
Ore foveni blando.gelidosbisexplicat orbeis cat:quædam falsò , quædam verè : ſed quæ falso,
Inque pruinofo coluber diftenditur aruo: quæ verè,nuncnobis, quoniam alii id omilêre, di
ſcutiendum eft.rem totam certâ methodo ad fua
Viperiicocunt,abrupto corpore,nodi.
Humaróque cadit ferpens afflara veneno. capita reducemus ; illud ſemper memoria reyol.
Etmox illist ſidera primum uentes , quicquid demon poteft, id per eum , ex pacto,
Precipiti dedu £ta polo ,Pbabéque ſerena magos poffe: nihilg. fic pojemagos,quod nequeatdemo
QV Æ
1
DISQ VISITIONVM MAGICARVM
90
E QV ÆSTIO X : A , aut peruertere; nec corpus de extremoad extre
mum transferre,non tranſmiſſo medio ;nec corpus
Quid poffintMagicirca ordinem nature e
longè à fe diſtans localiter mouere , quia neceſie
leges vniuerfi?
eft,vtmouens ac morum fimul ſint in loco (alio
quin ſequeretur etiam poffe mouere corpus per
ſuperiorem ſe( vt legiſtis)magica gloriatur: vacuum , & per quantamlibet intercapedinem )
Mare,cælum ,terra, Tartarusferuit mihi: nec in inſtanti vel quanralibet celeritate corpus
Nihilque leges ad meos cantus tenent. mouere aut transferre.quia vis eorum motiua cer
Falfum hoc imprimis, & ſoli Deo omnipotenti re tis eſt finibus limitata. Quare intelligendum fanè, e Apol. c .
feruatum .Naturæ ordinem mutarenequit,niſi au quod Tertullianus ſcriplit e; damonesmomento effe 12.
Ctor naturę,nec leges vniuerfi refigere; niſi qui fi vbique.] Item ; totum orbem illis vnum eſſe locum .]
xit.ſcitum & ratum eft hoc Theologorum decre Nam impropriè totus orbis vnus illis locus eſt,
tum ,necmotu locali( quæ actio eſt immediata dæ cùm conſtet fic v.g. eos eſſe in Oriente , ve limul
monis ) nec applicationc agentium & patientium tunc non fine in Occidente. fiue enim per ſub
ftantiam ſuam ſint in loco ( quod probabilius )
per alterationem , corruptionem , generationémve
(quæ ſunt eius actionesmediatæ ) poſſe quidquá, B fiue per virtutis applicationem ( vi multi volunt)
quod naturam ſuperet , & proinde , nec id , quo adæquatus eorum & proprius locus , omnium iu
mutetur ordo ,ſeu lex yniuerli : Sic D. Auguſtinus dicio , certum habet & limitatum ambitum , vel
& D.Thomas “, probatur à Scholaſticis auctori virtutivel ſubſtantiæ proportionatum , & vbique
tate Apoſtoli . Non ſubiecit Deus Angelis orbem eſſe, omnia implerc eſt:quod ſolius Dei proprium .
terra futurum . Vt interpretati D. Chryf. Theophi Momentum etiam vſurpauit pro celeriadeò mo.
lac.D.Thom . & Salbaut.non malè. quanquam re tu,vtab hominibus vix queat percipi.
uerê verba illa demundo nouo ſeu Ecclefiâ po 6 . Ex eo quod dictum eſt non poſſe tollere
tiùsagant,cuius caput eſt Chriſtus,& de quo non connexionem & ſubordinationem partium vni
ſemelProphetæ « Meliùs probant ratione , quia uerfi; ſequitur etiam ,non poffe tollere earum con
pars non poteſt plus toto. Ex hoc axiomate infe ſeruationem : quæ eſt ordinis & connexionis illius
runtur multa particularia . cauſa finíſque. hincporrò fequuntur,quæ de ce
Primònon poffe Magos dæmonis operâ pro lorum motu & clementorum tranſlatione , fe
ducere immediatè yllam formain ſubſtantialem quenti quæſtione dicentur: ſequitur etiam non
vel accidentalem.quia naturæ lex eft ,vt corporcú c poſſe impedire proximè & directè ( ſicut faciebat
ſubiectú nequeat à re incorporeâ immediatè alte Deus, quando in tam variis ac enormibus fuppli- f Angle
rari:diabolus auté eſt incorporeus , formæ autem ciis Martyres ſeruabat illæſos‘ non pofle(inquam ) in 2.q.vni.
illæ ex potentiâ rei corporea ſunt educendæ . hinc fic impedire actionem agentis naturalis, quod ha- de demo.
ſequitur non poſſo diabolum immediatè vllam bet omnia ad agendum requiſita : fed dumtaxat a.4.dub.r.
qualitatem corpoream & permanentem impri id pofle indirectè & mediante aliquo artificio diffic.s.
mere.v.g.calorein , frigus,albedinem , & cd. aut medicina , ficut faciunt homines, videlicer
Non poſſunt aliquid crcare. propriè lo. primò adhibitâ contrariâ cauſâ , quæ alterius cau
quendo,fiue ex nihilo , quia caufæ naturalis actiui iæ vim exeri impediat. v. g. fimantile demolli
tas non extenditur in id quod nihil eſt;hocenim bus lapidum filis ex Caryſtopetitis , & inftar telæ
eft virtutis infinitæ . contextis, in flammam coniiceretur , id nonmodò
Nec ex qualibet renaturali poſſunt facere non ambureretur,ſed ſplendidius, nitidiúſque exi
Plutarc.
quamlibet.quia nequeunt immediatè formam in rets: item ſi adamantem admoueas , impedietur fi.de defe
troducere , vt autem eam mediatè introducant. magnesneferrum attrahat h . Sic fortè diabolus cu oracu
neceſſarium eſt apras diſpoſitiones præcedere: D gentiles decepit , quando fecit ne flamma exu- lor .
nulla verò res eſt capax cunctarum diſpofitionum , rerer capillos luli , aut Seruii Tullij,aut L.Mar- b Plin. lib.
quæ ad omnes formas requilitæ ſunt. Hinc etiam cij, aut tunicam ſerui Anagnini. poteft tamen D. Aug.li.
fit, vt nequeant , quouis inſtrumento vel caulà , & alia prodigij tam celebris caula reddi. Nem- 21. de ciu.
quemlibet effectum gignere : cum quia pendent à pe hos ignes ex illo flammæ genere fuiffe : quem Dei.c.4.
pacto inito , quod certa præfcribit media : tum vulgò vocant IG NEM FA TVVM : cuius o- li vide Vir .
Aeneid.z .
quòd ,cùm non agant immediatè,caula vel inſtru rigo hæc à Philoſophis traditur. Exhalationes ab Liu.lib.i.
mentum debet idoncam proportionem cum effe aëre frigido , & nimis condenſato,'propè nos deti- Plin .lib.2.
etu habere. neri; pofteà,per vehementem quarundam exha- c.107.0b
4. Nequeunt formas ſubſtantiales(vt dixi) line lationum inuicem fuccedentium compulſatio- fequentē
præuiis alterationib.ac difpofitionibus producere. nem ,calefieri & inflammari ; diuerlos quoque co deProdig.
Nec ctiam id ipſum pollunt facere in inſtanti lores & figuras recipere, prout vapor craffior &
( quia mutatio per creaturas nulla fit, nifi in tempo ſubtilior fuerit, & prout diuerfimodè fuerit con
re)nec etiam poflunt quantumlibet paruo aut æ figuratus. rubram apparere vel nigram flammam
E
qualitempore quicquid volunt perficere: nam na in materiâ craffiore , candidiorem & clariorem
turaliter ad vnam rem plùs,ad aliam minusmoræ in ſubtiliore , & cæteram figuræ varietatem ex
requiritur , fecundùm plures aut perfectiores v lucis reflexione repræſentare. Apparent etiam
nius quàm alterius difpofitiones. huiuſmodiphantafmata (Galli vocant des Aduis,
s. Præſuppoſitâ ' Ariſtotelis & fequacium ; Germani Stallichten )vel inter equorum aures, vel
quæ in Lycæo Peripatetico ,& fcholis Theologo ſupra verticem hominum vino,irâ,vel alia ex cau -
rum receptior eſt ; non poterunt vacuum in re sâ cfferueſcentium ; item iuxta ſepulchra , buſtua
rum naturam inducere ; nec infinitum vllum a ria,velpatibula ; quoniam ex corporibus viſcoſa
ctu ;nec à priuationead habitum regredi; nec or excunt exhalationes;quæ, ficut dictum , motu illo
dinem , qui inter formas ac diſpofitiones rerum inflammantur. præcedere vel,ſubſequi viatorem
naturalium inducendo , extremas prætermiſſis putantur , quia progreſſu citatiore homo aërem
mediis , vel pofteriores ante priores , immutare commouet ; idcirco fi coneris apprehendere, dif.

fugere
LIBRI II. Q. X. 71

fugere videntur,ab aëre pulſz.LegiNuperum ſcri- | A malum totum dormienti infudiffent, idque quod
a lib . 2.dæ
prorem Iuriſconſultum . qui cenſer hæc omnia conſtituerant totum perfeciflent, demum Hammâ
monolat,
damonum eſſe ludibria, & his ignibus malum ge extincta tam integros illibatoſque manlille digi
C.3.
nium inſitum eſſe. cur enim alioqui homines fic (ait) tos,quàm fi lumini fontem nullum antè prabuil
pelliciunt in ftagnorum fluminúmque voragines ac ſent,quod Magas , quoties volunt , faccre Remi
precipitia ? non illa (mihomo) pelliciunt; ſed fit, giuseafleuerat , id omne idem rectè ad damonis c d.c.3 .
quia nocturnym ſilentium , & Hammæ nouitas i technas retulit.Ceterum quod Cl. Claudianus'ca f de raptu
gnaris cauſæ metum ac conſternationem indu nit in Æthnæ cacumine niues illælas permanere, Proferp.
cunt, & faciunt à viâ aberrare , & licin malum a quia vaſtum illud incendium fub niuibus feruar e
liquod ruere,præſertim in fluminavel ſtagna. Na fidem , & lambit contiguas innoxia flamma pruinas,
turâ enim ſuâ hiignes (vt flammæ quas Æthna e hoc nó eſt fabuloſum (ſuffragantur enim hiſtorici,
ructat(in fretum feruntur) ctiain voluuntur verſus philofophiques ) ſed eſt abditú vaturę ſecretum . 1: Strabo,
aquas (ut recte Leloyher obferuauit lib . 1. de ſpectr . fortè , an quòd Hammanimis violéta propulſione Plinius &
ca: 5. ) ideò quiperturbati ſeu conſternati vel du ciccta,minùs actiuitatis habet in circumiacentia , Seneca .
dicuriofitate , hos ſequuntur ſæpe ſubmerſionis quæ tá obiter attingit:quod fiverú cft ,pertinet ad
periculum ſubeunt. Si qua coactio extrinſeca ad B poſteriorem actiuitatis impediedæ modu . Alter e
Tequendum quandoque deprehendatur ; illa certè nim modushuius impedimenti fit, per aëris inter
naturalis non eft, fed à dæmone. Nam non nego iecti celerem ac violentum motú , quo impeditur
quandoque poſſe fieri, vthis le fammis dæmon actio naturalis,ne fe in obicctum inſinuet. ficut fo
adiungat. ſed cùm naturalem cauſam Alammarum lemus moto aëre fumum ,nenoceat oculis , abige
teneamus. haud arbitror cum plebeculâ ad prodi re.ſicut etiam diabolus effecit ; ne difflueret aqua,
h Valerius
gioſas cauſas confugiendum .Cur verò his non v quam Tuſcia Vertalis cribro portabat h. Sic Ham
Max.lib.8
main iniectá atri dæmonisſpectrum impediuit;ne Tertul.A
ſtulentur equorum aures , vel hominum capita ,
cauſam putarim ; quod ex ſententia veterum phi louis Apameni fanú abſumeret,donec diuino mi- polo.c.22.
loſophorum “, ignis duo ſunt genera ( ſeu partes raculo aquæ benedicte afperfio demoné ábegit i. Minucius
b Galeni potius)Hamma & pruna : prunxque proprium ſit , * Sıc ad Medea incantationes taurorú flammiuo- in Octa
li.4.de fim vrere ac non lucere;flammæ vero ,lucere & vrere , uio ,D.Au
morum hálicum innocuum factum poetæ canunt.
guft.li.ro.
plic.medi- quando perfecta eſt flamma; quando verò imper Semper enim Dei miracula diabolus conatur fi- de ciu.Dei
mulare.Scit ſanctos per fidem (vt ait Apoſt.) impe- c.16 .
cam Plato
tat. . fecta (vt de qua agimus ) tunc tamen poſſit lucere ,
,facul
nis in Ti vim vrendi nó habeat.Er nomen fatis indicat,húc c Lumignis extinxiffe:Heb.11. v.34.vt fecerunt tres i Theodo
mço & i- non verum cſſe autperfectum ignem , ſed quid i pueri Hebrei Dan.3.vt fecit B.Franciſcus de Paul- re. libr. s;
Hiſt, Eccl.
plius Ti- , gni ſimile,ficut caprificus , & ficus fatua non vera la ;alríq;.vno contentus ero exemplo ;in quo, cum C.21.
mæi Locri eft ficus,ſed degeneransquid & ficui ſimile . Con fide,meritum quoque religiofæ leu cæcæ obedié
С
firmant, quod narrant ad aquas Scantias Alam tiæ ,reſplendet.Scardeonius ira ſcribit : Accidit ali
c Plin.d.c. mam exire ; quæ inualida fit quando tranſit, nec quando fortefortuna,vi prepoſitus quidam pradicato
107. longè in aliâ materiâ queat durare : & fuper hunc rum D. Auguft.illic apud hos ( leſuatos D. Colum ,
igneum fontem ,quæ illum contegit fraxinus,ęter biniſectatorcs ) ad prandium inuitatus accumberet :
num virere cernitur:quod non foret, fi hæc flam gui amotis epulis,femorisque arbitris,daráque loquendi
ma vera perfectaque foret. Talis etiam albus ille veniâ,coepit de Dominica profeſionis merito copiose
ignis, qui poft tempeftatem nautis apparet , & admodum ,arrogaiérque dejjerere: taciie exprobraseis ,
ſuper malum ,nauiúmque armamenta lidens,nihil quod profeſſioně triū votorum ,cùm inter cænobutasco
adarit;Gentilibus Dioſcurorum feu Caſtorum al numerarētur,publice,palámque cil cateris monachisſo.
d vide ba ſtella ,nobis S.Telmus dicitur d. Videre nuncin lita non profiterentur formâ. Ad id lefuitarum prapo
quæ dixi lignem mathæologi LutheriMeteorologia. com- D forus,homoidiota ſane,ſed prudens de dile &tusDeo,ar
comment mentar.in c.9.Gen.fol.146. de iride difputans, non gute reſponda : Vis( inquit)Pater,quoniam in hos ſera
in Hercul.
Fur. v.14. contentus Iridem cum Halone vel Coronâ con mones incidimus :vtrü vnusex nostrisfratribus,ita fim
fudiſle,ſubdit; Ego non dubito faltantes capras , vo plici quodãmodo Deo oblatus:an comes iſte iuus,publi
lantes dracones , lanceas, & fimilia effe effeétus malo ce tria vota profeffus , ſuperiorifuo obedientiam exhi
rum priluum in aere ſic ludentium , vt autterreant, beat ſinceriorē? Annuitille ignarus quidem ,lebens.Tum
au decipiant homines, gentes flammas in nauibus ap Ieſuita ad huncnoftrú Marcã quáprimim couerſus,
parentes sndicarunt. Caftorem & Pollucem effe. Et guiibiforte accübentib.ministrabat,ait:Marce fratır,
apparet aliquando luna ſuper auresequorum . Hæco. hiſodales nostri frigēt: in virtute ſancte obedieniia ad
mria certum eft efſe ludibria demonum in aere.] Sic feras huc eis cito e coquina nudismanibus ardētes pru
ille,per certum eft ,& non dubito ; nullá redditâ ratio nas,vi confestim calefiát. At ille haud cūčtabūdus( vt
ne philoſophiam euertit ; eodem iure , quo fidem ; crat ad obedientiă prõpras)nihilfore credēs , quod fieri
vtin Deum , fic in naturam ius fibi vſurpans : Lu no poljet, fi fubobedièria preceptomandaretur: festinus
nam vocat,illas,quasdixi flammulas : aut fi lunam nihil hafitās à coquinâ ad menfam ardētes prunas quā
vidit equorum auribusinſidentem ; vidit , quando E plurimasambabusmanib.iunétis,abfquevllo detrime
lunaticus.Et tamen hanc cenſet effe vnam firmiſſi 10 aut lafione ſuiportauit,vtriq.eas porrigés ad frigus
main a certiſſimam (verba eiusſunt ) demonſtratio tollendú:quas iterü,iabēte prepoſuo,cunétis admiran
nem ,quòd ornnes ille impresſiones, vi vocam ,fintopera ribus,ad lecü vnde detulerat deport anit.Hincprapofi
Des,vel etiam demonum .Iris,& cometa quidem , fe tusille Domicinusvltra modū obftupefactus comuem
cundùm illum , Dei; cętera dæmonum . Gaudeant fuã intuetur,quafi idő effet illi ilico præcepturus. Atil
tali Doctore , qui amant delipere. Quod verò le le cognita re nihilcăētādū ratus,quäprimă in hac ver
gimus de erraticis Hammarum globis humanam baprorupis.Pater Reuerēde,apageie,nemeiubeastë
edentibus vocem , & de refecto cadaueris cum hu care Deŭ.adferājſivoleszignē,prout foleo,teſtulâ ,nāma
mero coſtíſque brachio dextro , in vſum luminis nib . Az illi admirabūdi ob rátū miraculū ,hinc taciti in
nocturni : cuius extremidigiti flammâfulphureâ | tra ſe ſtupebăr:hincrepērino comitis refpõſo deleEtali,fe
ac violaceâ tantifper arſerunt, dum ſtriges venený mutuò infpiciētes ſubriferüt.Subrideat fortè & alias
Telui
m
72 DISQVISITIONVM MAGICARVM

A
Ieſuitarú hoſtishæc legés. ar Scardonius Ieſuita | A QV ÆSTIO XI.
non fuit,quin & Ieſuitarum tenuem admodú co
gnitionem habebat,quitum recens Patauium ad Qua Magorum poreſtas in orbescæleftes, fidera
o elementai
uenerant.ille namque nos vocat Sacerdotes nominis
Iesv lib.2.clates.fol.9s. Ieſuitas autem in prædi Erendiſunt Empedocles, Sofiphanes , Apollo
eta narratione d ,lib.2.claſſe 6.fol.113.vocat eos, qui nius,Virgilius & aliipoetæ ,vt quæſtionepræ
Felice
propriè Iefuatinominantur , illiauctorem ordinis cedente docui,plus nimiùm Magis tribuentes : fe
habent B.Ioannem Columbanum , & ferè ad vnú rendi,quia gentiles: ſed quis ferat hominem Chri
laici ſunt: nos auctorem labemus ordinis noftri ftianum , & qui Catholicus amat audire.in Paraba
B.Ignatium Loiolam , & in fingulis domibus mul tâ vincto, ſic cancntem ?
tos Sacerdotes.illi ab Vrbano V.Papa , anno 1369. Verba vel alto errantia cælo
confirmati fuêre :nos primùm à Paulo III. poſt Sistere fidera,verba poteniem
annum 1540. illi Zeſuati S. Hieronymi, nos clerici Noctis poffunt ducere lunam .
Societatis lefu ſumus vocati. de illis lege Paulum quod ethnicum eft,ſtolidum eft, & merè fabulosú .
Morigiam lib.deorig.religionum .C.33.6 35. de no- B Primònec cæli,nec fiderum motum filtere, vel
bis vitam P. Ignatij Loiolæ à Patre Petro Riba eorum ſtatos curſus retroagere magicen pofle .
deneyrâ , & P. Petro Maffeio accuratè deſcri hoc enim foret vniuerſi ordinem turbare. Hinc
ptam.Errauit ergo Scardeonius in nomine , vt & verò concidit fabula veterum , de lunæ detractio
ceteri;qui l E s VIT A s cum I ES VA TI $ co ne;non magis conſentanca rationi, quàm recen
fundunt . Et ex hoc errore Bartholom . Fumus in tior noſtris temporibus ridicula populi cuiuſdam

Armill.aurea verb.religio.nu.4 . ſatis inconſideratè opinio, arbitrantis lunam ab alino epotam ; quia
negat leſuitas propriè religioſos eſſe , & auctorem pecus Arcadicum de Alumine biberat , in quo
laudat Abba.in rub.de regular.n.3. qui tamen dun noctu lunæ facies, vt fit, lucentis reddebatur cum
taxat ſcribit eos non propriè dici regulares : quod biberet;eoque recedente ſubitâ nube luna velata
& ipſum falſum , nam leſuitæ vtrumque ſuntRe videri defiiffet : ideò miferuin Sileni vectorem
gulares , quia regulam cerram profitentes clerici in carcerem coniecere , in eculeum egere, & al
ſunt religiofi:quia quidem tria vora etiam folem uo reſcıllà, vt lunam mundo redderet , læuiſſimè
nia,quæ Abbas requirit,emittunt ; & nihilominùs exenterarunt '. concluſionem noſtram D.Augu- a Narrat
qui ea non emittunt , fimplicium emiſſione reli ſtio.confirmat ". Veteris fabulæ origo nata ex i Viues co
ment.Jin
gioſos eſſePP.Maximi,GregoriusXII. & XIII. C gnoratione caufæ , quur luna naturaliter deli lib . 1o.de
definierunt . Verùm Abbas errabat in facto : & quium luminis pariatur,tefte Plurarcho , & vete- ciuit. Dei,
Fumus imperitè Abbatis ſententiam excerpfii. ri quodam poëta,cuius fragmentum ,vt à Turne- 4.4.
ambo autem de leſuatis prædictis loquebantur. bo accepimus , digniſſimum eſt , quod pluribus b d.c.4.
cli. de prç
nam Abbatis tempore de Ieſuitis nulla dum erat locis legatur.
cept . con
cogitatio : libri ſunt corrigendi Abbatis , Fumi. Sediemen incuruus per pondera terrea nitens nubial.
Scardeonij;& (miror):d ab iis,qui nuperis cditio Dicam quur feſo liuefcat circulus orbe, d libr. 19.
Purpureumque iubar niuci cur tabeatoris. aduerſar.
nib.præfuerunt, non animaduerfum . Venia planè
dignus Fuinus, fi ante Soc.lelu inftitutam fcripfit. Non illam ,vt populicredunt, nigrantibusantris c.j.
Veniâ indignus Baleus hæret.Anglus in bıb.ſcripro Infernas vlulans mulier predora ſub umbras
rum Britanniasquinos fingit ,additis (vt illi folem Derrabit altinago efpeculo,nec carmine vifta ,
ne)fabellis, Thearinos efle , & Venctiis primùm à Vel rore Stygias *
Paullo Caraffà, qui poftea Paulus I V. inſtitutos. Vincibilémque perit clamorem . quippe per athram ,
Minùs tamen mirandum . Anglo Caluin.nomen Quà citimuslimes diſpeſcit turbida puris,
noſtrum ignotum faiſle , ſed planè mirandamali- D Inuiolata meat:fed vasto corpori tellus,
gnitas,& ftupor Pariſ.aduocati, PapyrijMaſſoni: Quamedium tenet ima polum ,dum lumina fratris
qui cùm in noſtra ſocietate non paucis annis vi Derinei umbriferis meris ,tum (idere caſſo
xiffet;vt rabula fori fieret, eam delerens nialedice Palleſcit teres umbra rota ;dum iranſeat axem .
tiæ quaſitirocinium fecit , in nominenoſtro inſe Aggerei velox tumali, ſpeculog rofanii
Aando.nam in Pauli I V. Pontificisvitę rapſodiis, Fraternas reparet per cælum libera flammas.
Ccribit nos in Hiſpania Ignatianos : Nolæ in Cam Addit poftea multa diſertiſſimè, quibus hanc
pania lefuinos vocari,& lic ipfe appellat:cur?ne no fententiam confirmat ,ibi legere poterit, quem ca
rifle videatur , & vtapoſtaſiain tegat.malè noue . pit priſcorum poëtarum lectio .
cat,à quib.tá malé, tam malo exemplo defecit. Sita Secundo nequeunt integrum elementum delo
parùm illi noti; vnde, aut quả , in intima ſe arcana co fuo naturali in alium transferreznec partes , qui
cordis ifte cordium & renum (crutator penetrauit , bus integratur mundus , tollere vel luo mouere
vt nihil vereatur affirmare;eos fibilolos videri ſo loco.ratio eft cadem quæ præcedentis concluſio
cietatécum Ieſu contraxiffe : & in eo vimiú lapié E nis , éftque fententia conimunis Theologorum ,
es effe,quòd feputentcælo velipfi quandoq;im atque hoc voluit Firmilianus ad D. Cyprianum
beraturos ? Qui cordis enrú tam penita perſpexerat fcribens. Terræmotus tamen poflunt cfficere;
ircana , quo poruit pacto nomen ignorafle ; fi nec nempe immiſſo quopiam veheinenti ſpiritu in
somen nouerat , non potuitſe in hęc latibula pro cauernas terræ ,vel vehementer agitato aëre , qui
unda cordis penetrafle . Teneo te Spiritus apoſta in terræ viſceribus eſt incluſus. Non id poëtæ
ice. Bruciorum brutus iſtemos eft , vt quos flagi tantùm afferueruite , ventisMagos imperare : ſed
iosè deferuerunt, quia diſciplinam non ferebant: & Philoſtratus , dum fcribit Apollonium apud
llos infrunito ore, & linguâ virulétâ concntur pro Brachmanas duo dolia vidiſſe ; quibus apertis,im
cindere,ne non meritò transfugiſſe videantur. Ad bres & ventierumpebant,clauſis ſerenitas & tran
em redeo ,à diuerticulo ,in quod me Scardeonius quillitas aëris redibat. Sopater quoque philolo
pertraxerat.
phus ,affectus vltimo fupplicio fuit , quòd accuſa
retur carminemagico ventosvinxifle,ne annona

Byzan
LIBRI II. Q. X I. 73

unapius Byzantium inueheretur a .De Empedocle ,& Re- , A ctus,dæmon ergo id ex pacto condicto ad lignum
viris ge,cui cognomen, Puleus ventoſus,iam diximus. concurrens perficit. Fallitur etiam Moli or,nimis
ilolo. &
Tcr110, quod huic affine eſt, poffuntMagi tem ieiunè & frigidè hîc & toro libello diſputans
gidas.
peſtates fedare, poſſunt excitare fulgura, & toni dum probat, line Dei permilione hoc dæmonem
trua , grandines , & imbres , & fimilia Meteoro non poffe, quis vmquam Catholicorum hoc non
logica ciere , & in agros quos volunt immittere . aſſeruit ? omnes clamamos permiſſionem Deine
lib.4.na- Irriſre hoc olim Seneca Philoſophusbita fcribens; cellariam ellc ; at contendimus Dco permittente ,
ur.quæft. Illud incredibile Cleonis fuiffe publicè propofuos, & caulis naturalibus non impedientibus dæmo
Xanaloquraxas , ſpeculatores furura grandinis. Hi nem id ,quando vulr ,pofle,licet aliàs cum tempe
cum ſignum dediffent ,adeſſe iam grandinem ,quid ſtas nulla naturaliter fuerit oritura.Scio ; Burcbar
expectas, vt homines ad penulas diſcurrerent, aut ad duslib.19. Decret.in .deartemagica.v.oredidešti um
agnum immola .
foreas ? Immo pro fe quifque , aliusagnum quam ,idem negauit, & cenſuit magos id credentes
bat ,aliuspullam :protinis illa nubes also declinabant, elle ſuperſticiolos,fupeiſtuoli lunt,quiamagi:iien
cùm aliquid gustafſene fanguinis. Hoc rides? accipe ſicredant le hæc etiain non permitienie Deo poi
quod rideasmagis,ſi quis nec agnum ,pulkúmve habe B le ; iminò & hæretici tum forent, ex hoc capite.
bat :quod fine damno fieri poterat ,manus fibi adfe Sed rectè ſentiunt , li, ſuppolira Dei permiſſione,
rebat,,ne iu anidas ana crudelis existimes nubeis: vipacti ,ſe.id per dæmoné poſle facere arbitran- f quosci
digitū fuum benè acuto graphio pungebat , & hoc fan cur. Et hæcom vino fequenda,quæ eſt communis feld.q.4.in
guine bitabat . Necminus abhuius agello grando le ſententia Theologorum , & luriſconſulcorum f, 1. 4.C.de
auertebat : quam ab illo ,in quomaioribus bostiis exo probatur Primò, ex S.S.Nam ibi Saranas g facit malefic. &
rata erat .Rationem huius rei quidam quarunt. Alteri ignem de cælo decidere & ablumere ſeruos ac mache.cui
addo Ho
vt homines fapientiflimos decet, neganipoffe fiers : v peçua lobi;exciiat quoque ventum vehenientem , rozad. lib .
cum grandmealiquis paciſcatur , tempešiatesmu qui filios ac filias conuiuantes ruinâ oppreſſit : 1. devera
.nufoutisredimat , quamuis munera t Deos vincanı, quædiabolummet ibi teciſle patres orthodoxido- & fall. pro
Alteri ſuspicariipfosaiunt, effe in ipfo fanguine vaya Ceny h. Deinde grandinem , qua Ægyptij puniri, py; cap:19:
quandam porentem auteriendanubesacrepellende.Sed exprefle S.S.dicit per malos Angelos inmiſlam . 16. & 5.
quomode in tam exiguo ſanguine poreft effe ois tanta , ertò le offerunt quatuor angeli ftantes ſuper 19;
vi in altum penetret, o illam fentsanınabes ? Quanto terræ angulos,ventorum Alatus impedituri, & hic Cariēl.i
h And.Cę:
n c.
expeditius era ! dicere ,mendacium t . fabula eft ? AI damna viuentibus illaturi maxima k : quos eſſe
13.Apoca .
Cleona iudicia reddebant in illos,qusbus delegata erat genios alaſtores plerique Sáčtorum cenfuerunt 1. v . 13. D.
cura prouidenda tempestatis , quod negligenti& corum Denique cur ab Apoftolo toties vocanturdæmo- Thom . &
alij in lob.
vinca vapulaſſenl,aui fegetes procidiſſent. Etapud nos nes , principes aëris huius? potiſſimum proprer
inxu.cabulis cauerur. Ne Qvis alienos FRVC magnam in aërem poteſtarem). Hoc confirmar Exod.99.
IVS EXCANT ASSIT. Rudis adhuc antigultas non modò lex vetus X 11.tabularum ,quas eo no plal. 77.v.
credebat,ó alırabi imbrescantibus, repelli:quorum mine laudant Plnius & Diuus Auguſtinus m ; 49.de quo
nihilpoffe fieri,lam pală eft , uthuius reicaufa nullius ſed & Imperatoriæ , & Pontihciæ ſanctiones 11. ibi opt D.
philofophefihola intranda fit.] quàm fortiter alferit, Confirmant & ij . quos c tauit Patres omnes, Augufti
k Åpoc.7 n ..
quod ignorabat :aërem verberat,iple fallas com Clemens , Hieronymus , Auguſtinus , Andreas, v. 1.reco
minifcenscauſas quas refu:et:nihil horum dictu Strabus,Diuus Thomas, & alij præterea complu- gn.D.
rus,li hæc pacto com dæmone fieri fciuiflet. Au res,vi Orig.libr.8.cone.Celf.loan . Saliſberrens.66.1.6. I D. čle
dierunt hoc & lgere ſæpius recentiores illi , qui -0. Henr, Theutonicus , quem fequitur Canıpratenſis Hier.li. .
cCalcagni neganttam Catholici c,quàm bærctici d , quorum lib.2.cap.57.part.29. Quartò probatur hiſtoriis & in Efai.b.
nus Pon- potiſſimæ rationes funt, ab homine nec vná aquæ exemplis , de ventis & tempeftace ledara à Ma- Aug.lib.s.
zimbiul
gurculam gigni poſſe, quali verò dicamus, folùm gis tempore Xerxis , teſtis elt Herodorus 0. De contra lu
que. lian.cap.3.
Vrierus hominé luis iſta viribus perficere : ſed id dæmoni D Finnis & Lapponibus fic fcribit Olaus P ; olim Strabus in
medicus , aſcribimus ex pactis conuentis operanti. Addunt mercatoribus ventos venales exhibebant , tres nodos Apoc.
& Godel
mann.us ros impiè dæmoni adſcribere :cùm in S. S. prui •Magica arie facralos, quorum primo ſolaio placidos mPlan.lib.
| igrifta. næ,grădinis,pluuiæ & fimilium origo adſcribatur ventos,fecundo vehementiores ,ierodo vehementiffimos hor. c.218
Deo . Quod non ignorabamus;vt nec illud,pluri fins habituri. ]Olim Arıſtæus docuit incolas Cy- lib. 30.0.1.
ma paflim in S.S.tribui Deo, quæ tamen conſtat cladum certis ritibus ac hoftiis Eteſias æſtiuo & D.Ang.
humanasviresnon ſuperare:vt percutere,occide empore elicere , & lic fuaui frigore ſquallorem 11.8.de cia.
cDeut.32. ce ,ſanare .Sed nimirum ,Deus hæc omnia facit,vt & fterillitatem ab agris arcere ? : de pluuiiscælo Dei,ca.1
*. 39. 1. caufa efficiensprincipalis,indepédens,& vniuer deuocatis per Magos , plena ſunt veterum mo- 6.C.dema
6.cum 2.fic falis : creaturæ verò ,vt caufa efficienies, particu
Reg. numenta Pluuiam etiam Cianitæ Indiridicu- lefic.c. nec
mil. larcs, dependentes, ac minùs principales. Vlricus lo ritu ſic procurant, vt in Epiſtolis Peruanis no- mirú. 26.
Molitor, in Dialogo Austriaci, paululum deflectic itrorum , anni 1590. & 1591. narratụm ,his ver 9.5. & bul
la Innccé
ab aliorum errore , & ingeniosè comminifcitur, bis excerplitGaſpar Scicillius: Quando pluusa in- tij 8.cont.
diabolum quidem non polfe aërem turbare,gran . digent, Magus quispiam magna vocis contentionem nalekicos.
dinare, & c.cùm vult ; nihil tamen adfert ad pro- E acceleratione clamat , utomnesad montem concēdant: D
badum ,cur id nequear : fed quod quando futuram quo postquam peruenerunt, vt quilibet conſueto more olibr.7.
D lib.3.ca,
præuide tempeftatem ;tunc ſagas impellere ad fa à cibis abstineat. Eft autem corum hoc ieiunium , vi 16 .
ciendum ea quæ procurandæ tempeftati facere à fake, pipere , cibis co&tis contineant : quod vbi fa - 4 ° Victo
conſueuerunt , & is perſuadere rebus ſeu factis Etum eft, voce intenſa & clamore fummo ftellas inuo- riuslib.19.
illis hanc vim conciiandęprocellæ inefle,non ne cant ,aquámque precantur , & ad terras, castellum avia.lect.
ap.21.
30,poſle id aliquando cótingere: fed vt plurimùm quepaganum fefe vertunt, potionem quamdam man r Paula.in
aliter fieri conccodo. Nam lagæ vnanimitercon bus renēt, quam vbi nobilis alicuius adolefcentulama- 1 Arcadic.
ficentur, ſe quandocumque lubet hæc poffe per nu porreétam ebaberint : ita à ſenſibus abducuntur, I 'ion.Cal.
ficcre : & id confirmat experientia ,quorics à iudi mentiſque imposes fiunt:vtmorinivideantur :fed vbi fus lib.56 .
cibus vel inuicæ coguntur : fequitur enim effe in fe redierint,mel aqua & maizomiſcent, quibus phili. in
G permixtis
74 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

permixtisnubes esperysinie. Die ſequenti nobilem ali-| A | ſecedam ,ait :quo recedcnte, ſcrobem puella todit,
quem , aut conspicuuma yo venerandum quempiam fe neam de pedibus ( vt cum Hebræis loquar pu
nem in le& tum deponuni, ſubie to lento igne,atque vbi dentiùs) aquam fundit , cámque bacillo rubidat,
ſudare cæperit,ſudorem vaſe excipit Magus, anſerino neſcio quid ſubmurmurans. Et ecce tibi lubiò
fanguini admiſcet argue ex radiceexpreſſa aqua rar pluviam denubibus in condictum locum . Quis
Yum in aëra iačtat,nubes ottingat :rogai, per ſudo ( inquam obftupefactus pater ) re hoc docuit?ma

..
rem ſanguinem , & aquam , vt defideratam pluuiam cer, reſponder, huius & alioruin ſimilium peritif
largianiur. Quod fi caſu co die quo funt ſuperstitioſ ama. Zelo incitatus agricola , poſt paucos dies,
pluat, gratias aguntftellis, magúmque muliismune inuitatum fe ad nuptias fimulans, vxorem cum
ribus ornatum efferunt. ] Tanto nimirum Diabo gnatâ , feſtinėnuptialimodo exornatas in currum
lus faciliùs ftat pacto , quando pluuia vel grando imponit , in vicinum oppidum deuchir , & iudici
in perniciem aliorum depoſcitur, vevix vmquam tradic maleficij crimen lupplicio expiaturas ,hoc
fallat : quàm quando in commune bonom , quod mihi fide digniſſimorum virorum narratio fuga
hi poſcunt Indi, quos vt plurimùm ludificatur; geſſit:vbi notandus modus fcrobiculam faciendi,
cùm tamen non minùs corum Magi, quàm noftri & quod in eam iecerisbacillo confutandi, ſic in
ſortiarij vi pacti operentur, B telligendum illud Propertij, de anu , quæ ſaga,
Nemini porrò videri debet mirum de aqua: libr. 4.eleg.s.
cum Pauſanias fcribat , a è lignis nullo admotis Quippe e Collinas ad fortam mouerit herbas ,
igne purillimam Aammam Hippæpis ſolicam bar Siagnáque currents diluerentur aqua .
barico carryine educi. Recentiora exempla nupe Sequens exemplum lovinianus Pontanusme
ri ſcriptores prodiderunt. Admira : ione dignum moriæ mandauit 6. Ferdinandus Neapolitanorum b li.s.bel
eſt, quod de ritu noſtrarum ftrigum tradit Remi Rex Marcos oppidum ,arci mõis Draconis ad Maſli- i Neapo
gius ,libr.i.demonolair.cap1.25.his
. verbis ;Hoc cerie corum montium exitum fute,ſubiectum , Andegauen
memini teſtarum ſpontaneâ & liberâ affertione plus fium factioni fauens,arfta obſidione premebai,ó de
minus ducentorum hominum ,quime duumuiro dam feetm aquarum propè ad deditionem compulerat: cùm

..
nante incendio crimen förrilegýluerunt:ftatiscertisque quidam impy ſacerdotes magicis arusbus imbreselicere
'diebus folitos ſe conuenire gregasim ad ripam vel fta aufi funt.Inuenti enim ex oppidanis atque obfeflis funt:
gni velriuuli alicuius,maximéque fi quis effet quem gui nocturnis tenebris deceptis castrorum vigiliis , per
folitudo à praterenntium oculis fepofitum haberet :al asperrimas rupesfurtim profecti ad litus,trahentes ſe
que illic aquas,accepta à demonevirga ,lanıisper di cum imaginem affixiad crucē Chriſti,maledi&tis illam
C
werberare , dum vapores fumóſque abundè excitarent, priùs ac diro proſecuti carmine , poſt in mare execra
quibuſcum unà fublimes efferrentur. Illud deinde, bundi immiferint:cælo,mari,terrisg,tempestatem im
quod ſic eſſet excitaium , fi in nubes denſas ac caligi precati. Quo etiam tempore ſacerdotes quidam morta
noſas induere : quod postquam unà cum damonibsis es lium omnium foeleftiffimi, dum ſatis facere prophanis
effent inuoluii , agerent pelleréntque qua erat libi militum artibusftudent,ritum nefarium ſecuri( quo,vt
ium , ac tandem multa precipitarum grandine in ter dictum eſt,in buiuſmodielici imbres putātur)aſinopro
ras decatereni. ) Hîc nullam puto deceptionem adis foribus conftituto,rãquam agenti animam ,cecinere
aliam interccdere,quàm quòd diuerberatione ſua funeftum carinen ,poft diuina Euchariſtia in illiusos
ſe putant vapores illosexcitare:hoc dæmon facit;
palatumg inie Eta ,cõclamarum afinum funereis canis
& ſtriges effert per aërem in ipſis nubibus & ne bus viuürandem ,ibidem pro templı foribus humauêre.
præfocentur præbet remcdia.Šiper pubes ferun Hic verò vix dum perfetto facro ,obnubeſcere aër, ac
tur, an negandum illas,dæmone deferentc,ex nu mare agitariventis cum cæpiffet ,diéfa,medim offundi
bibus in terram decidere poffe:fed de hoc poftea. renebris,ac nunc coelum micaret ignibus,nunc lux eri
Remigius addic ſolitas aliquando priuſquam fic D peretur,tonitru cælum iertag borrefcerent, volitarent
vndam diuerberent,in eam immittere ollam ficti euulla ventis arbores, difosfag fulminibus faxa com
lem , cui aliquid arcanum dæmon incluſerit ; vel plerent auras fragoribus: prorupit tanta é nimbis plu
etiam lapides, ad eam magnitudinem , quantam uia,imbreſjyram validi,vi non ciſterna modo colligen
volebane grandinem decidere : Interdum cande dis aquis ſarisnon eſſeni, ſed arentia faxa,rupeſga exu
las tantiſper in ſtagnum deuexas, ac lumine pro te folibus torrentesundequaq, prolapfos diffunderent.
nas tenere, dum ftagnum affatim guttis illis de Ita Rex ,qui fola in firiporiundi oppidifpem collocaue
Auentibus imbuiſſent ; puluerem præterea me rat, fruftrà ab ea habitus, ad Sauonem vetera in caſtra
dicatum in aquas ſpargere. Vt plurimùm vti ad redyr.]Eo lubentius iſta adſcripſi,vtmonearismi
diuerberandam aquam virgis nigris à dæmone hi ( Lector )ritus,qui per abulum ,& prælatorum
daris , & his conſtantiſſimè aquam flagellare , & negligentiam quaſda in regiones irrepſerunt,tra
diras fimul verborum execrationes ingeminare. hendi Crucifixi, & ſanctorum imagines,vt ſan
Quædam etiam confeflæ ,dolia tranſuerſa per nu &ti Martini, ſancti Vrbani, ac aliorum in Germa
bes,à ſortilegis dæmone auxiliante impelli, donec niâ , & Aquitaniâ ad impetranda commoda anni
loco , quem animo deſtinarunt ſuperimpendeant: tempora,contra quos in Cantabriâ librum de ſu
tam dirumpi illa in laxa & flammas,& velociim le perſtition. Martinus de Arles edidit ;videri ini
peru obuia quæque valtare ac conterere . Mulia tium accepiſſe à ſuperſtitione magicâ , & taciti
refert idem exempla , d.c.25.6 lib.codem ca.29.ad pa & ti iure quamoprimo ſuſpectos haberi.Nam &
dam duo, vnum lepiduna,horrendum alterum la Vincentius Belluacenfis prodidit c.Conſtantino- c libr.zz.
ditione Treuirenli ruſticus fuit , qui cum filiola politanos , ſuaſu cuiuſda Magi. D. Virginis ima- Spec. Hi
fto.ca.147
luâ octenni, caules plantabar in horro : filiolam gine in mare demersâ , Saracenorum claffi tem
fortè collaudauio , quod aptè hoc munus obirer. peſtarem immififfe . Nónne animaduertis ( Le
illa ,ſexu & ætare garrula , ſe noſſe alia facere,ma ctor )ſanctorum effigiesdæmoni admodum odio
is ſtupenda iactat.pater,quid id forct ſciſcitatur, las elle ?hinc licet colligas quo noftri iconomachi
ecede paululùm , inquit , & in quam voles horri genio agantur. His nihil obftat Canon Concilij
artem ſubitum imbrem dabo ,miratus ille ; age Braccarenſis primi. Anathema dicens ei,qui crederet

aliquas
LIBRI II. Q. XII. 75

aliquas immundas creaturas( Diabolum ) tonurua A quod fuis temporibus accidifle Plinius. fatetur c lib.2.ca.
it fulgura, tempeſtates, ficcitales, propria andło Denique poffunt,per mineralia quædam ,merco 103.
ritate facere,cum Priſcilliano. Vera enim ſentencia rologica opera facere : quæ etli videancar prodi,
Canonis eſt damnare hæreticos illos qui cenſe giola , ſunt tamen nacuralia; vt congregare in ca ;
bant cum primum efle principium , & virtutem ucrnis monciú mineralia aluminola, & nitro com
creandi hasres habere diabolum , easque produ mixta fuccenderc , & lic ſubitam cxcitare.nu
cere poſſe,etiam non permittente Deo, quæ om bem , quæ ad mediam aëris regionem cleuata,ibi
nia ſunt hæretica & Mago Priſcilliano digna . tandem in imbrem refoluatur.
Arquod à nobisnunc aſſeritur , id diuinæ & QVÆSTIO XII.
humanæ fapientix placitis planè conſentaneum Quid Magi valeant circa externa ſeu fortuna bona ?
eft;&c'experientiâ compertiffimum ,non de pluie puzquoque
Orum funt dæmonis illecebra
cùm finthomines,auidiſſi mi, præci
, nos
& grandine , & ventis tantùm : fed de fulmine
quoquc,cuius cadem ratio eſt.Andreas Caſalpi lingillatim agemus, & à facilioribos ad difficilio
nus Petipateticus , in Demonü inuestigatione ca ra progrediemur.
А
pire undecimo, ita ſcribit: Virireperti ſunt, qui non B 1. Nemo dubitat greges & armenta poſſe pe
folùm grandines, fed eo fulmina concitabanı, non ta rimere : quod faciunt (parſo , affricaro , velaliter
men ladere polle farebantur ,quoſcumque vellent: fed exhibito veneno ; interdum & motu locali quan
costantum ,quos Deus dereliquiſer.( hoc eft,fic reor, do dæmon beftiarum ſubit corpora,cáque præfo
quiper mortale peccatum Dei gratiâ excidiſſent.) cat,præcipitat,vel diſcerpit:nonnumquam & lau .
Eorum quidam hunc modum ſeruabat , in campio dationc lola , dæmone interea clanculum perni
Principem demonum inuocabat , orabátque, ut ali ciem adferente , Nec aliter admittendum quod
quem ex fuis miiteret ,qui destinalam à ſe percuteret Gellius ſcripto prodidit d ; Id etiam in ijſdem libris alibro ?
fulmine :cuipostea in biwopullum nigrã immolabat , ſcriptum offendimus,quod posteaquoque in libr.Pisny tic.cap.4 ..
to in aëreni proiiciebat : quem cùm postea damon af Secundi naturalis historie 7.legi:ejſe quaſdam in terra
fumpfiffet , procellam acerrimam concitabat. cum fil Afroca familias hominum , voce atque lingua effafc
mine , fed rarò in hominem defignatum cecidije. ] natiü :qui,fi impēfins fortè laudauerint pulchrasarbo
Nimirum plusdæmoni Deus ſolet in agros, quàm res,fegeres :etieres ,infantes amæniores,egregios equos ,
in homines permittere . pecudes paštu atque cultu opimas,emoriantur repeniè
Quartò,vt tempeſtates,fic & tenebras excitare bec omnia , nullo alie caufe obnoxia. ]
aim pregat, poflunt.legi apud Marcum Venerum ?, Tartaros C 2.Pofluntmeſſes & fructus alienos pellicere &
adeò pollere dæmonum præſtigiis : vt tenebras aliò traducere; vt narrant Seruius,in Ecclog . Vorg .
cùm velint,& vbi velint, inducant:ſemélque à la Apuleius,in Apolog .& D.Auguft.lib.8.de ciuit.Dei.
tronibus hac arte ſe circumuentum vix eualifle . necmirum , cùm id ſolo moru locali perficiarur à
b in hifto .
Haitonus quoque narrat , prælio inclinatam dæmone.Non videtur alienum à ratione ſuſpicari ,
Sarmata
rum . Tarrarorum aciem , à vexillario Mago ; qui præ hoc fuiſſe DardaniMagi inuétum ,liquidem Tur
cantarione tenebras hofti obfcuriſimas offudit; nebus etiam célu , à Dardano vocatos,Dardana- 'cli.g.aduit
reftitutam viciſſe, rios,annonæ flagellatores:eò quòd,vel crediti,vel cap.16.
Quintò ,poflunt aërem & aquam certis in locis inſimulati magicis artibus alienos aceruos in ſua
corrupere & tabificam lethalémque reddere iuxta horrea traducere. Superioribus annis cùm Mo
Originem d.1.8.& probatur ratione,quia poſſunt gútiaci degerem , Treuiris affecta fuit vlcimo lup
iis cerrum odorem conciliare , qualis elt Italiæ plicio faga nominis notiſlimi: quæ in domûs ſuæ
Auernus , aut ludææ mare mortuum . De aquâ id pariete impacto cpiſtomio , lac omnc vaccarum
faciliùseft creditu ?deaëre probatur, quia licet aër alienarum eliciebat,videlicet interca dæmon illas
continuò fuat , vim tamen haber imbecillam ad mulgebat, & celerrime lac cotran /portabat.
reliftendum , ſed leui momento frigefcit ac ca- D 3. Faciliùs poſſunt qualibet fruges, terræque
leſcit ,ac enim idem in autummomanè frigidus, fructus perdcre,& agris ſterilitaté inducere.Magi
meridie calidus , ſerò tepidus , qui tam mollis ad malo carmine dæmonéaccerſunt , illc fruges mox
calorem , cur durior ad odorem tetrum ? Denique perdit & amniprouérum ,ſic intelligéda iſta .Ouid .
cum Maruthas Mefopotamia Epiſcopus legatione Carmine laſa Ceres ſterilem veneſcit in herbam :
fungeretur apud Isdigerdem Perfarü Regem ,& Epi Deficiuni laſi carmine fontisagua ;
ſcopo pietatis nomine faueret Isdigerdes:Magi,timen Ilicibus glandes , cantaráque vitibus qua
tes ſua religioni,quacumque Rex effet tranfiturus,illic Decidit, nullo pomamouente fluunt.
intolerandum fælorem excitant ,calumniamque con Solent(teſte Remigio )acceprum á dæmone mi
fingunt,comites Christianos istiuseffe arrifices: fed de nucum puluerem ſpargere,vnde crucæ ,bruchi,lo
prehenfi, re penitiùs cognita Magi ſupplicio affe &ti cuftæ , limaces,campe, & id genus peſtesagrorum
ſum . Tla Nicephoruslib.14.Hiftor.Ecclef.cap.18 . & hortorum confeſtim enatæ , omnia deuaſtant &
6.Poffunt Magi impedire ignisa &tiuitatem ,ita depopulantur ſata , olera , fructus, ipſaque inter
vt quis innoxius per prunas ambuler,& nó com dum gramina, interdum murium copiam hoc fa
buratur ( niſi Deus impediat, vt ſolet in ſummo Eco excitant, qui ilicò in terram ſe abdunt, & ger
damnatis ad ignem .)Sic enim olim Diană Caſta mina radicéſque omnes abſumúnt , interdum iu
balis facerdotiſſæ non lædebantur ab igne ( Stra mentis æſtrum immittunt, à quo tandem itera
bo libr.s.)Sic Hirpi in Pbaliſcis per ignem illæſi ris aculeis crudeliter interficiuntur, interdum lu
ambulabant, teſtibus Strabone libr, 12. & Plinio pos illiſo quodam in arborem graminc ex arboris,
118.7.cap.2 . Sic poſſunt facere ne quis aquis mer vt videtur, cauo educunt, eo in quod voluntoui
gatur, vt quotidiè videmus fieri in Probà aquæ le gregémquc adigunt,vnde non niſi gravi ſtrage
frigidæ : poſſunt Avuios ad tempus fiftçre ; fontes illatâ reuertatur,horum omnium iudiciarias con
venis exſiccatis durare ; ſcopulos & faxa nouis feſſioncs idem Remig.exhibet, lib.i.ca.21.4 24. &
fontibus terrâ productis diluere;aquas dirimere, cēſet tú à dæmonenõ produci denouo has peſtes,
& in caput repellere , vt retrofluere videantur, ſed vndique celeriter ab co collecta in vnú locum
G 2 congie
ONVM RVM
76 DIS Q VISITI MAGICA

ongregari, quod quin facere poſſit nihileft am - 7Affamam lædere : inſtrumentamaleficijcriis locis
sigendum . Lupos illos : quia gregi & ouili certo ceponendo : vbi ea innocentes ifti , quos volunt
lc definito , & cui iufli , & quantum vule iubens, diffamare ,putentur abfcondille :vt fic illi pro ma
Jocent & infidiantur , verifimile videtur , dæmo leficis habeantur, Ioyenio id fecilleMaminonda .
nes eſſe , qui ſpecie lupina talem pauperiem fa monem ,obſellorem B Evitochie virginis Pataui
ciunt. Locuftas,& reliqua inſecta, & mures : quia næ : quàm Deus maioris gratiæ & gloriæ causâ
ex putredine naſci poſſunt : nihil vetat : quin , toto vitæ tempore,quòd illa patientiflimnè & lan .
actiga palliuis applicando , dæmonein producere Ćtiſfimè tranlegir, energumenam cllę permini : &
ex materiâ diſpofitâ poſſe cenſeamus , tempore cuius defuncte corpulculo in fcriprum indcb:li
tamen ad id requilito : quod breuiſfimum etiam charactere , inuentum , nomen 1 E s v fuit, Lege
ipli fufficiat. Bernardin . Sçardconium ,lib.z.antiguita . Palanina
Recentia exempla quotidiana ſunt , & ab aliis ciuita.claf. 6. fol. 121. Item poffunt famam lædere
congeſta plurima a. Et legi in Hiſpania litteras peccata occulta rcuelando, vt Tolentenergumeni;
Inquiſitorum quitum Pompeiopoli verſabantur, vel falsò inſimulando , vc tempore Ludouici 2 .
& idſe conſtanter comperiſſe teſtabantur : & linper. f.cit quidam in Germania , quod parant
f Sigisber.
Sigiſber, & Vincen . Bellụacensf. & aliusdemon in
conuincit auctoritas ſummorum Pótificum ,quo- B Chron .
inimulans de eodem crimine Dorotheum ,, vt Vincen e.in
rum hac de re bullæ exſtant: Innocentij octauiad
Inquiſitores Alemaniæ ,lulij Secundi ad inquifi narratMeraphraſt.apud Surium , Ianua . s. ( pccu.hiſt.
torem Cremoneſem , & HadrianiSexti ad Inqui 6 , Poffunt exhibere conuiuia , vel phantaftica lib.is.cap.
fitores Lombardiæ.Vide Spineum q.de ſtrigib.ca.is . planè, ve arbitror fuiſſe Ægyptiorum de quibus 37
4. Poſſunt igne domos abſumere , vt contigit apud Origenem Cellus , & Brachmanum , apud
integro oppido Scilcochio , quod in Sueuiâ anno Philoſtratum : & Paſetis,apud Suidam : & exhibe.
1533. fuit à quadam ſagâ concrematum b. bat ſuperioribus annis Scotus Parmenſis ,ex cuius
5. Poffunt alienæ famæ nocere ,multis modis, cpulis ſaturi,vt fibiviſi,conuiuæ ,mox fame verâ
primòdzmoniacis pręſtigiis & ludificatione ſen cruciabantur :vel ex veris cibis:quos cùm dæmon
ſuum :vt Cenomanenfis ille Triſcalinus:qui inai præbet ſagis, vt plurimùm mofticina ſunt, mali
mulauit parochum geftari ſub brachio chartarum guſtus & odoristeri 8,nimirum diuina ſapientia, lg Remigiº
luſoriarum pro breuiario manipuli : quod & ipfi rarò permittit vt ſuauescibos appona ::ne gumiis iudiciatiis
parocho perluaſit:fecítque,vt rubore luffuſus, vo hæs lit ad ineſcandum efficax illecebra , ſal vt confeffio
Tumen abiiceret:talis etiam ille dæmon Mogunti с plurimùm deeſt , fæpè panis , foriè an ve diuinis nibus fa
nus, diffamator mirificus, de quo Lycoſthenes, in myſteriis orgia inſtiruat contraria ? nam in veteri garum .
prodig. anni.858.& demon alius ſanctum quendam teitamento panes propofitionis quotidie coram
inonachum in Lufitaniæ Santareno exhibens, de Domino ponebantur h : & omnis victima atque ! Leui.14.
i Leuit . 2 .
quo infr.lib.6.c.2.9.3.fe£t.3.Poſſentetiá,quod tenet oblatio falibaruri,nunc etiam baptiſmo lal miſce
Cumanus, in lucerna inquifitor.nu.13.in fine,aſſum tur, & in Euchariſtiâ palcimur viuificâ Chrifti
ptâ hominum innoxiorum figura in conuentibus Domini carne panis fpeciebus fiue accidentibus
ſuis comparere ; fi Deus id non impediret : quem velatâ ,an hæc odij cauſa in falem & panem : Non
id hactenus permififfe mihi & ille& um & inau dubito, li Deus ſinat , & ipſe velic : poſſe & falem ,
ditum adhuc,in crimineMagiæ :in quo pactú cum & panem , & benè ac opiparè conditos cibos ap
dæmone intercedit: & ,ratione huius pacti & con ponere , rarò id facit : non rarò iuber inuitatos
(pirationis fæderatæ , poteft & folet exhibere fa Tyınbolum conferre , & quemquc quo veſci volet
gas etiam abſentes,vtrcctè Petrus Loyher.lıb.2.de ſecum adferre : quod lagæ nonnumquam confel
ſpectr.capite quinto.contra Alciatum diſſeruit.Qui fæ iudicibus k . k loan.de
Vaulx Sta.
nimò lagæ omnes fatentur,eos qui criminishuius D 7. Quando Deus finit,poſſunt captiuos carce
{eu pacti ſunt expertes, & alicni, repræſentare in ribus & vinculis eripere , moru locali tantùm ad puleti, an
no 1997
conuentibus ſenon poffe,quod multisdocer,eru hoc opus eſt ,& perfractione : quod cùm homines
valeant : curnon & dæmon : Narratio exftat de C
ditione egregia , necminori fide quàm dignitate,
I in Chron.
Treuirenlis Suffragancus, Petr . Binsfeldiusc , ſa Lupoldo Ducc Auſtriç apud Trithemium ' digna Hirlaug.
tíſquemanifeftum eſt pertinere ad diuina proui memoratu ; Anno Domini 1533. Fridericus dux
dentiam , vt in innocentes nihil tale perfidia pof Auftrie : gui contra Lugdouicum Banarum Impe
ſit : fi verò ad tempus breue aliquando con smile rator /dele£tus erat, inier Oetingam & Moludarfum
quid Deus permiſerit : inox ſane dæmonis tech magno pralio vi tus, Ludouico traditus , quiin ar .
nas , vtaraneorum telas deficit , & innocentiam cem muniram eum afferuandum miſit. Magus inic
ſartam tectámque tuctur, quod legimus de Beato rim quidam Lupoldo fratri eius in Austria promifit ,
Siluano Epiſcopo Nazarenod :& de B.Kunequndi fe fua arte Fridericum incolumem edu £turum unius
( apud Krantzium ) fic diffainatâ perdæmonem de hora spacio , ſe digna fibi merces numeraretur. Dux
ſtupro :demultitudine illâ dæmonum , quinoctur liberaliter promijer. Ergo damon ad Fridericum able
num conuiuium celebrabant , & fe hoſpitij vici gatus auolat in Bauariam , formáque peregrini af
nos atque vicinas fallis laruis mentiebantur; fed efumpta ,cuftodiam ingreditur , inquiens:fi ex caprini
fraudem Diuus Germanus patefecit c. Faciliùs tate liberari vis , bunc equum aſcende , e te in Au
Deus permitta cos repræſentare imagines mago ftriam ad fratrem tuum Lupoldum incolumem per
rum , & corum quialiquando hoc crimine fuerunt ducam . Cui dux , Quis es tu ? ad quem ille : Noli in
irretiti.Non tamen negandum ,abſolutè poſle dæ terrogare , quis fim ? quia nihilad rem :fed afcende buna
monem innocentum exhibere formas , li Deus fi equum , què tibi exbibeo. Hic,cum ducem ,alioquin ,qu
nat,quicùm id Goit : fi tamen finit : vel fraudem daciſſimum , horror inuafiffe , & figno fe fanétæ crucis
mox aperit,vt dixi: vel propter alia peccata in co muniuiſſet : fpirituscă nigro cquo difparuis, & vacuus
um remiffionem :velad maius meritu & gloriam ad mittentē reuerſu eft:& quo increparus,quod non ad
ufferentiæ ,id permittit . Vide, Bart.Spineum g.de duxiſſet captiuü,ordinē reigesta narraui .]De Apol
frigibros cap.14 . apolog.3.cap.3.Denique poffunt lonio fcribit Philoſtratuseu le cippo eripuiffe : &
Veſtales
LIBRI II. Q. XII. 77
Veltales Romanoruin ſuis creditæ precationibus Acatis profligatorum exigentibus.Sane perantiqua
Plinius mancipia fugitiua, nondum vrbe egreſla fiſtere a . hæc Magices bellica præftigiamenta. Nam logo
5b.28.c.2 . 8. Mihidubium non eſt poſſemagicen per dæ tur apud Diogenianum adagiographum Epheliis
D mones( Dei permiſlu qui Deus Sabaoth clt, & cui no ulas quaſdam & vocesmagicas fuifle , quibus
placet victoriam largitur ) præftigiis, & induſtriâ vientes in omni certamine victoria potirentur.
variâ; qua ( vt & robore ) plus cuncti s mortal ibus Et Suidas teftatur,Mileſium quendam cum Ephe
pollent; & vrbes obſidione liberare( vt exemplo ſio in Olympiis palæſtra depugnaſle ,nihí que in
Marcolano fupra quæft.11.probauimu )& expa s conflictu potuiſle : quòd Ephelius in talo patrios
gnandas præbere , & in præliis victoriæ cauſam illos characteres haberet : quod fimulac animad .
a
elle,non defunt exempl ,nec ratio repugn : ar cùm uerſum à iudicibus , ademptas litteras , & Ephe.
hominibusnon rarò laus victoria meritò adiudi lium , qui iam triginta defatigarat , ſuccubuiſſe.
cecur.Ollerus magica arte apud Suecos,armis cla Polyænus etiam auctor eft f Chryſammen vene f 1.8.Stra
rus euaſit , adeò vt diuinitatis opinionem fit ade ficam ,arte ſua,Cnopo victoriam de Erythra is perag .
Saxo.lib . periffe :non tamen carmine , ſed venenatis taun
ptus, auctore SaxoneGrammatico ; qui de Od
3. Dan .
donc Danico piratâ fic ſcribit ; abſque Carina al- B carnibus furorem hoſtibus immiffle . Sed Fran
c lib . s .
sum pererrans hostilia ſape nanigia concitatis carmine corum exercitum Rege Sigeberto ab Hunnis
procellis euertit, negotiatoribus mfestus, clements agre profligatum , carmine obiectis ſpectrismemorar.
pibus. Inito cum Normannis cõflictu, ita vicarminum Gregor.Turonenf.lib.4 .hifi.cap.28. Vt plurimùm E
bostilem hebetauit aspectum , vt districtos Danorum Deusnon permittit vi& orian in dæmonis pote
enſes eminisradios sacere putarent : cominus vero ne ſtate : fæpè hîc etiam ſuosmauult decipere veie
ferrum quidem vagina exiraltum viſu excipere pote rator. Sanè Magnentius fic vana ſpe plenus , vin
vant :victa quippe fulgore acies prestigioſa coruſcarso cendum fe præbuit Conſtantino Imperatori. Sic
nis impatiens erat ) Similia de Biarmelibus Olaus , cricus ille Rex Sueciæ , fummus huius cultor va
d Olaus li. & de Haquino Noruego memorat Saxo 4 : de nitatis , poft rot victoriasmanus Oſtanis euadere
3.6.19. Sa Bulgaris ita vincentibus Anaſtaſium Cuſpinia nequiuit & . In câdem Suecorum hiſtoriâ legimus g loã.Ma
xolib . 10 . nuse : de Tartarorum contra Polonos memora Hadingum ,ab Oihino dæmone iufium cum Cu- gnus 1.17.
ein Ana hift.Gort.
italio 1.8. bili victoria Cromerus , his verbis : Poloni Tar retibus confligere prælio , profligatum ; potione
hiſtor.Pol. taros annos CHRIST I 1240.ad Legnicam com quidem ab eo roboratum , ſed vincere non potuif
mi to prelio grauiter vrgebant ,& fugientibus insta ſe, donec à ſene quodam exercitûs inſtruendi in .
bant.Erat in extremo Tartarorum agmine,inter alia ( duftriam aliequeretur : fallacimolque dæmones
figna,vexillum inſigne,cuius pictura X.litera figutam eum plurimis ac variis bellorü calibus expoſu :fie,
pra fe ferebat:in cusp.de verò figura erat ietra nigra nunc victorem efferendo,nunc victum omni ope
que,capiris humani barbals.id vexillum cum fignifer deſtituendo: ſic tandem leipluin ſoſpendio publi
h Hoá Ma
vehementius quateret ,fumum atquenebulam denfiffi cènecari curalle victum mærorismagnitudine h .
gnuslib.2 .
mam & fædiffimam exhalabat . Ea nebula non mo. Deinde inter cæteras caulas cladis magnx , quam
do aspectum barbarorum Polonis adimebat , verùm Flandri à Francis cæfi, anno.1302.acceperunt,me
eriam odore reterrimo cos enecabat . Incantationibus moratMeierus lib.10.Chronic.quòd Flandrorú mi
id quibufdam Tartari effecerant : quibus iuxta ario litiæ ImperatorGuido luliacus , ſortilegosac ne
lationibus,diuinationibuſque cateris,cum aliàs, ium in cromanticos fibi adb buir, & cacodamonas adiu
bello plurimum viunrur , ex humanis etiam extis de rauit , & conſuluit . Eandem caufam Ferdinandi
futuris euentibus coniectare foliri. Barbari, vbi Polo Luſitani , Flandriæ comitis per vxo em , cladi &
nos trepidare fenferunt,cohortati fefe inuicem , impreſ captiuitati adſcribút,matris e us ſortilegium ,Ga.
fionem in cos faciunt , perturbariſque ordinibusma guinus & alij Hiſtorici Frác :led id reticent Flan
gnam cadem ediderunt . Tantus co prelio interfecto. dri.Sed idem Meierus anno.1304.de Guidone illo
rum Christianorum numerus fuit , vt ſingula auricu- Drefert iſta ;famaeft deceptum fuiſſe à quodam Necro
be a Tartaris præciſa , nouem ingentes faccos exple.. mantıco : abs quo ariem dıdıcıljet qua ille pollicebatur
rent . Scribit Dubrauius, lib.3.Hiftor. Boëm.in pu fore eum , quandocumque vellet , in quamlibet magno
gna qua victor Siderius , omnes Lucenſes vrnec periculo,inuifibilem . Atea incanta'io nihil ei hic pro
vlirà progredi, nec rerrò pedem referre poſſent fuit ad vita ſalutem ]ad veræ & æternæ morris ſup
à faga luo quemqi e loco ,de profugeret , iniro plicium apprimè vtilis fuit. Pergamenſes eriam
ftupore iniecto affixum.Chinenſes Ncomam vir . olim conati ſemagicis artibus oblidione liberare,
ginen pro fancta colunr.de hac fcribit Gózaluus irrito conatu operam luſerunt, vtnarrat Paulus
Mendoza , libr. 2.Hiftor . Chinens.cap.acam hunc Diaconus lib , 20.verum Romanarū . Tempore Leo
cultuin magicis artibus adeptain fuiſſe.Nam cùm nis llauri Maſalmas Princeps Sarracenorum Per
quidam dux belli , Compo nomine , regis iuſſu gamum nullo negotio occupauit : quamuis ciues
claffem in quamdam inſulam ductaret, is nulla vi freti mago quodam horrendum Diabolo facrifi
anchoras foluere potuit ad abnauigandum . Tan cium immolaſſent,ſectâ pręgnante fæminâ, & fc
dem aduercie nauis cheniſco inopinam Noëmam cu viyo extracto & in cacabo elixato : & cunctis
allidere. Accedic venerabundus & opem cona- Ebellatoribusmanûs dexteræ manicam cam impio
l'úmque implorat,Illa refert,nifi le ductrice Chi ſacrificia funeſtátibus:auctor Theophanes.Aliud
nenfes victoria non porituros. Vnà ergo profici. quoque memini ludibrij hac in re exemplum no
ſcitur, & hoftes magicis præftigiis fidentes maio bile . Vratiſlaus Lucenfis Dux ( verba ſunt Æncæ
ribus præſtringit.llli oleo in mare fuſo,quaſi claf Siluij i) Vratiſlauia conditor , bellum contra Gremo- i in hiſtor.
Boëm .
&is incendio ablumeretur ,omnia ficticiis flammis zifaum Boëmia Ducem ,nepotem ſuum ,fufeeperat: ib.
muoluebant.Noëma exſtinguebat , & fimilia co mulierem fuiſſe radunt,qua priuignobellum perituro ,
rum ludibria difpellebat arte efficaciore : adeò vt Vratiſlaum in pugna cafurum ,maiorema,popali par
cùm omnia incalium , conari ſe viderent , victos tem cum eo intersturam pradixıt: poffe tamen euadere
fe profeli,Compo dediderint,addit Mendoza & iuuenē, fi fibi pareret.Adoleſcenti imperata facturum
alia.nonnulla . Permittit iftâ quádoque Deus pec. respondenti,iuſſu :vi primã,qui obuius firret,occideret,
3

G atque
ONVM
ISITI ARVM
78 DISQV MAGIC

atque verafque auresabſcoſſas in perâ reconderet :mox ;Anum Ciſtertiéſem & Calfridum incautè difperda.
gladio enter prioresequi pedescruce in terra faéta , & De veroque loanne , & Benedicto , & Gregorio,
deoſculatâ , fugam maiuraret . Pugna in campo, cui quæ ſparta feruntur :in teiſmaticorum Imperato
Thuſco nomen eſt , commiffa,cafoVrariſao : adoleſcens, rum eius temporis gratiam ,fuiffe diſſeminata, ni
qui nouerca paruerat , domum incolumis effugit: fed hildubitandum . Benno quidem ille Cardinalis,
vxorem ,quàm valdèamabat,interemptam reperit,ca hoſtis dum vixit fuit iurarus Gregorij, & librum
rentem auribus,pectufq confoſſam ,fic quashostıampu ſuum referfit tot impudentißimis mendaciis : vt
tauerat aures coniugis fuæ fuiffe ,Aupens tristiſque co vel voluiſſe vidcaturanimicaufa Pontificis peſſi
gnouit. ) dignamerces conſultæ de victoria fagæ , miideam exprimere,licur in Cyro Xenophon op
fortaſſis & vxor venefica fuit, & le prælio immi timiRegis: vel fanè, liber ab hæretico quopiam
ſcuit, quod ſolitæ mulieres Boëmæ:vel genus hîc patrum memoria , nomine Bennonis, fuerit con
maleficij, per imaginem lethalem in prælio exhi Icriptus :fanè ipli ſcriptores quiGregorijtempo
biram , dæmone , interea domi miſeram iiſdem re vixerunt, apertè illi contradicunt, vt Onufrius
vulneribusmulctante, qua de re libr.quarto dille & Bellarminus d docuêre.Nec crediderim ,Deum dOnufrius
rendum . Sed & Fridericus ille Stuphius , qui le vmquam permillurum , vt ſedes Apoſtolica ina- gung; li
Fridericum II.mentiebatur,cùm ex magica pecu- B gico inſeflore contaminarentur. Secundò igitur du cditis,
nia bellum pararet ; àRudolfo Habſpurgenſi op alia quædam exempla proferuntur: vt Theophili, & ad Pla
preſus , caprus & cremnatus legitur , in Boiorum qui Vicedomini dignitatem dæmonis auxilio re- ciná addi.
Rob . Bell.
histor. libro feptimo. Quare non minùs ſapienter, cuperauit €;& fimilia.Nec mirandum poſle magi in tom . I.
quàm religiosè factum ab Innocentio Pontifice; cas artes , quod fæpè poteſt ambitus, ſymonia , & libro 4.de
qui vocatos ab Ethnicis è Thuſcia magos, & fimiles corruptela : id enim cum ſuccedit,quando Rom.Pon.
promittentes ſe Romam Alarici obfidione libe Deus permittit : quicùm permittit , velmaturam cap: 13 :
raturos;vrbe curauit expellia judicans capi vrbem Aceleratorum vltionem ,vel diuiniculcus augmen- Chron.

præſtare, quàm magicis artibus eripi : ſicut ſe La tum , vel aliud bonum inde folet elicere. Iple qui
rinam oppidum eripuiſſe gloriabantur.Non diſli dem Diabolusvt plurimùm magosdecipit , inani
milis prudentia , fed iuſtitiæ diſtrictior vltio fuit dignita tis , Principatúlue ſpe , & pro ſccptro pa
in Allobrogum Comite . Comitatus iſte ducem lum ,pro corona rogum vrendis largitur. De Sio
Andegauenſem fimul caſtrum Oui;quod Neapoli phio llo ,narrant Annales Boiorum : de Barone de
municiſſimum , vndique marialluebatur ; à Duce Rais Britanno,Monſtreletus,lib.z.Histor.cæp 248.
accerfitus confilij gratia , n'im oblatio cuiuſdam de duce Aurelianenfi fusèMeierus libr. 13.Pror
C
acceptanda,necne:Magus iſte erat, & gloriabatur ſus verò ridiculum eſt , quod auctor ille nugiuen
ſe hanc ipſain arcem artibus ſuis Carolo Pacifico dulus banya78 narrat Iudæum quendam Ma
( qui in eam tum ſe receperat ) in manusdediffe, gum arte fua effeciffe : vt vltimusRex Italus Nea
paratum câdem techna Andegauenfibus arcem politano regno deiectus fuerit , & nullus Italicæ
tradere.præftigiis ſe ex nube denſata pontem ex nationis in æternum illic queat imperare:nec efle
ſtructurum , & à continente in murorum arcis remedium :niliMagus ille ab alio pocentiore euo
ſummitatem perducturum : Gic meru propugna catus,cogatur factum recantare .( Sic mendacijfolie
tores ad deditionem priùs à fe compulſos fuiſſe , Scribit aphorif. 35. ) quo nihil dici poteft inanius,
cauerent tantùm milites, qui ponte tranlituri :ne aut ftultius.Nec pofitum àme niſi vevanitas Ma
velmanu, vel brachiis, vel tibiis,aur armis crucis gorum cunctis appareat.
vllum lignum conformarent : tum enim pontem 10. Quod de dignitatibus , idem iudicium eit Ġ
illum , cum tranſeuntiam interitu , fumi inſtar de veris diuitiis & chelauris : poffe dæmonem , fi
dillipádum . Comes iis intellectis,Ducem orauit, velit & Deus permittat : non ſolere , nifi rariſſi
vti Magus ad ipfum mitteretur , de re tota eum D mè varias ob caulas. Nam quod Pſellus ſcribit f, fc.de cel
certiorem facturus. Venit mifer , & eadem Co mihil eorum que diabolus promittit ex ſe prestare lationibus
miti narrar ſpondérque. Contra Comnes ,Num illum poffe , fed viſu tantàm inania ſuis cultoribus auri
cucis .& vir
quam fe commiffurum , ut tam ſtrenuis militibus vete prebere . Id li de co quod facere folet loquatur,ve
rariſque belli ducibus exprobetur ,Carolum Pacificum rum : fideeo quod poteft ,fallum . Quod etiam à
ab iis,fine vetitis artibus, in famiáquetanta , debellari viro Cl. & tradirum ; non poſſe dæmonem , Deo g Iudic.
Dam.hana
non poruiſſe. ſibi fpem in Deo, virlule collocaiani . permittente (hoc enim fupponitur ) vllam veram
derio in
Simulmagum carnificitraduum capite feriri iuffub.] ac germanam pecuniæ materiam producere , nec Mora.pró
Accidêre hæc anno 1383 . veram formam dare:hocdiſtinctione fulciendum pruario. c.
Nonum lit de dignitatibus & honoribus , ad eſt , cùm enim forma pecuniæ fit inſcriptio nu- de pecu
quos promoueri quem arte Magica ,multa ſunt miſmatis ,qux eſtmerè artificialis: nihil dubitan- niæ vitu
perio.
quæ ſuadeant. Primò proferuntur Pontifices Ro. dum , quin aurca & argentea numiſmata , qualia
mani, quos ad Apoſtolici culminis apicem fic al. us
volet , diabol cudere poffit. Materi am quoqu e
cendiſſe tradunt varij hiſtoricif, neinpe Marci numiſmatis , ſcilicet corpusmixcum merallicum ,
num 11. Benedictum IX . loan.XXI. & XXII. poteſt produceré , applicando actiua paſſiuis per
Silueftrum 11. & Gregorium VI . Sed refpon .
deo de Martino 1 1. dicimalis artibus ad Pontifi enim poreſt producere inſecta viuentia , quæ me
catum.perueniffe ,fed à Pontificum oforibus :nec tallis omnibus funt perfectiora.Neque tamen hæc
neceſsè qalasartes demagicis accipi mala eſt ars, productio eſt vocanda creatio . Per veram nam
ambicus:mala,calumniæ :mala fimonia & huiuf que creationem nequit Diabolus nummimare
modi.Silueft.II.fummus fuit geometra , & de arte riam gignere , quia vera creatio eſt pecuniæ ex
illa librum (ceipfio : qui m . ſcilicet habetur in bis nihilo productio , quæ eft opus omnipotentiæ
bliotheca Farmeliana : philolophiæ quoque peri ſoli Deo propriæ . Vnde communiter Theologi ,
illiinus , ſæculo tam inerudito , vt philoſophi ac contra Platonicos , Simoniacos., & Auicennam ,
geometræ pro magis haberentur : à vulgi igitur docent non potuiſſe Deum per angelosmundum
rrore multiplex de illo fabula fuit , per Marci creare , ve per cauſas efficiences : inítrumentales ,
quæ
LIBRI II. Q. X II. 79

quæ effectum immediatè , attingant ad morem | A flammis tradita , fiſcellam dederat plenam ſcuta
caufarum phyſicarum : nam quod per cauſas effi tis , vt apparebat : illa repoſuit in arcam : verùm
cientes inſtrumenrales inter caufarum moralium cùm vui voluit , loco numiſmatum fimum reperit
pertingentes ad effectum ( ficut in vltimo iudi cquinum . Alia huiuſmodi narrantur complu ia,
cio , ad angelicæ tubæ ſonum mortui ſuſcitabun gauder enim decipere, & ad ira:undiam homines
tur ) id per angelos Deus poffit,mihi quidem lon irritare.Laurent.Ananias 2 , curnolit, caulain red- la libr.z.de
gè probabiliùs apparer. Quare poſſet Deus ab dit aliá;malos genios eſſe deditosauaritiæ & the nat. dz
loluta potentia permittere , vt, diabolo quidpiam lauros ac pecunias huiuſmodialleruare Antichri- mon.
agente vel dicéte,per creationem aurum de nouo ſto , filio perditionis , vi ei ad ſumptum fi ffi
gigneretur: ſed re vera tunc Deipermiſſio ac vo ciant ; idque dæmonein ariolo cuidam refpondil
luntas foret cauſa efficiens principalis , ad effe ſe, quamuis autem dæmoni, vt mendaci,minimè
& um per modum caufæ naturalis immediatè per credendum ; res tamen à vero parùm abhorret.
ringens; diabolus verò rantùm foret morale crea Certior tamen cauſa, Dcúid nec iubere vmquam
tionis huius inſtrumentum . Nec arbitror, ſi rem ( quia non cooperatur ad malum ) nec nidi' rarò
ſpectes , hæc negari poſie ; ſi loquendi modum permittere , cur alioquivideamushoc hominum
obiicias , nolo nogouaxciv. Idem probatur , quia B genere, quibustam {plendidè diuitias,dignitates,
dæmon nouit omnes thefauros abſconditos , & gratiam principum polliceturdæmon : nih lelle
in mari ſubmerſas diuitias , auri atque argenti fo . vilius, egenius, abiectius,odiofius? fi antè diuites
dinas , voionum & gemmacun latibula : & inde erant, depauperantur : li pauperes ,numquam di
poffet ,nemine valente aut audente reſiſtere, quæ tantur.Lucianusbrefert Apolonium arte lua the bin Alex .
veller , ſumere : longè quoque vafriùs, & occul ſauros folium quærere : led nec Lucianus, nec
tiùspoteft ex cuiuſuis fcrinio velſacciperio num Philoſtratus teſtantur,vmquam euni conſecutum 7
mos ſubducere,quàm quiſquam mortalium : qua quidquam , vnde caputvnctius referrer. Pertinet
re cum furunculi & crumenælegi id fæpe faciant, hoc etiam ad diuinam prouidentiam , & probam
proculdubiò porerit & ipfe. Quod confirmant mundiatque Ecclefiæ militantis gebernationem :
exempla variorum , quibus dicitur pecunias dæ quæ in nimis cuidens,eam ob cauſam , diſcrimen
mon luppeditaſſe . Damhauderius quidem ,de pe deduceretur , quot allicerentur in exitium yeris
cuniæ vituperiodiſſerens, quatuorexempla com opulentiis ,cùm innumerari fallis alliciantur ?
memorac, quæ legi illic porerunt.Stuphius ( quem diabolus poffet arbitratu luo , quos vellet dicare:
dixi ) magicis pecuniis exercitum ſtipendiauit. quæ eftmortalium ferè cunctorum auri facra fa
Nihilominùsaddo, poſſe quidem Diabolum ſuos mes : valdè inetuendum foret , ne ad dæmonola
ditare ſi Deus permitteret , & ille vellet : item fi triá homines ferè omnes adigeret ,maximèeos qui
Deus iuberet , & ipſe nollet. (inuitusenim Deo à rectâ fide dcuiarunt. Impiis etiam hac ratione
cogeretur obedire ) ſed nec , nili rarò id dæmon diabolus pecuniam , belli neruum , ſuppeditaret:
vult, nec Deus vmquam iubet, permittit verò quare facilè pios opprimerent,nifi Deusmiraculo
non niſi rariffimè. Iplum nolle patet : quia vide nouo ſubueniret.Meritò itaque ditandi homines
mus eum ſuos plerumque ludificari, & licet pau poteſtateni atque arbitrium Dcus libi referuauit.
cis aliquando paucas & veras largiaturpecunias, Omnia dat Dominus,nec habet inde minus.
vt Treuiris fecerat Doctori Vlaet:tamen vt plu Dei eſt terra có pleniludo eius,ipfe aperiimanum ,
rimùm decipit inani (pe ac ſpecie , quod multis fuam , & implet emne animal benedictione ,ipfe dat
exemplis confirmat Remigius teſtis oculatus,libr. cuique , & non improperat , in ſinistra eius douuta (
primodemonolair.capir.4.his verbis ; Sennel armen gloria . Ipſe malos ditat , vt eius bonitatem agno .
taria Duza 5. Kal.Oétobr. 1586. accepia à demone, ſcant , & conuertantur : vel ſaliem , vr aliqua eo
ve fibi videbatur , pecunia, gestiensdomum propere rum bona opera compenſet:quod de Cyro & Na
rediit , eam vi numeraret : fed excuffo facco ,nihil ni- D buchodonoſor conftat. dicat & bonos , vt recte
fi nestas e carbones reperir. Carharina Meienfis vtantur, & in opera miſericordiæ expendant,Dia
Duza prid.non .Nouembr.1686. ſuccerdam : Claudia bolusde fuo , quod det non habet : & reuerà ma
Morelia Serra. 3. Non . Decembr . 1586. Benedictus leficos Variniano profequitur odio , tantúmque
Drigens Haracurie 18.Kal.Ian.Dominica Petronina blanditur vt decipiat , & ve ad æterna perducac
Pangai.13.Kal.Nouembr.1586.ac pleriquealy ,arbo ſupplicia : quod vi citiùs obtineat, non rarò iple
rum folia . loanna.à Banno Manerj.3 . Non.lul.r585. met prodit contubernales, & iudici quaſi in ma
cùm nummum aureum charia inuolutum in via re num tradit.gauderenim hominum ,( quos odit,vt
periſſet , nii damon euentum pradixerat , atque cum imaginem Dei ) miſeriis , calamitate , & interitu .
marito cupideostentaret : aduertie tandem , non fine Hinc fic ve videamus eum homines lactare vana
pudore , pro auro naftam ſe calculum ferrugineum , inueniendorum thefaurorum (pe: & cùm quære

gui etiam contactu primo facile in frustra diffiliret. E re,contra bumanas etiam leges , perſuaſerit : tum c !,prima
Vna Catherina Ruffa Valles ad Mofellam . 5. Kal. cos velmetu exanimet , vel crudeliter præfocer. C.dethel.
dl. 8.Col
Anguſt. 1587.agnoſcit nummos ſe tres ſemel ab co fi Andr. Theuerus d narrat ab oculato teſte acce
mogr. c.I.
ne fraude acoepiffe. ] Hæcille omnia ex actis judi ptum ,de Græculo quodam Macriano , cum dum
cialiis fe iudice exceptis , cuius exempla libens in Paro inſula theſaurum quærerer, à terra abſor- | H
vſurpo , quia fide publicâ notariorum , qui iudi prum.Similia quædam in Anaſtaſio refert Cedre
ciis intcrfuêre ſunt conteſtata. Sic fert fama Fau nus , & alij plures alia , vnum adſcribam admira
Itum , & Agrippam Magos ; cùm iter facerent, tionenon indignum :Circa annum Christi.is 20.Ba
folitos nummos ad oculum ſinceros in diuerſo filea quidam fartor ingenio fimplex,voce balbus,incer
riisnumerare; quos qui receperant , poſt.paucu tiem qua arie cryptă illam ,qua Augusta Rauraco'mm
los dies cornuuin fruſtra vel ( cruta viliflima te palet ingrellus & vlteriusquàm ollialij umquam po
pericbant. Sic cuidam infaultæ ,licetnobili,ma rueranı progreſſusmirandaquadam ſpectra referebat .
tronæ Moſellanæ ; quæ ob crimen ſortiarium , Cexeo confecrato.accenfo, in cryplam defcendins,prima
paucis ab hinc annis , apud aquas Confluentes per ferream portam ſétranfiuiffe aiebat.:inde ex vna
G 4 roncarne
80 DISQ VISITIONVM MAGICARV
M
concameratione in aliam ,atque etiam in bortos pul- | Agentum : fed quam plures vidshuic operi incumbenies,
cherrime virentes. In medio aulam magnificè orna quimirabiliter conati funt,velle experiri:quipoftmul
tam ſpectari , e virginem formoſifliman pubeienus, tos labores,o diabolicas obferuantias, demum nibil vi.
aureo diademate caput cinétam , crinibus foluris , in derunt nec inuenerunt, nifiterram . Et ratio eft , quia
fermè in horridum ferpentem definentem , à qua ma Deus nõ permittit nec vult demonē poſle thefaur fare:
nu ad fcrinium ferreum dedu £tus fuerit , ſcrinio duos quia aliàs ſequeretur,quod istsmagici,Necromantici,
molofos nigros incubare, go terribili latraiu acceder ac cateri diabolicæ fidei profe llores,effent ceteris Chriftz
tes arcere. At virginem minabunde fimilem eos com fidelibus ditiores,ac praštantiores:ac quamplures repe
peſcere. Tum clauium faſce, quem collo alligatum ge rirentur ,ex ipſis Chrifti fidelibus , qui an mo ditandi
Naret ,ſoluto,arcam recludere, & omnis generis numi profequerentur illos, nec curarent Christianam ipſam
mata ,aurea ,argentea, ærea depromere. Quorum non postergare fidem : utmagno theſaaro abundarenie
pasca liberalitate virginis ex ipfa crypta ſe retuliſſe venerarentur ab omnibus.Quinimo videmushodie to
oštendebat . Addebat virginem narrare foliram diris sum oppofitum , quod isti fortilegi ,magi, necromantici,
imprecationibus, fefe , cum regio eſſet orta ftemmate, de fimiles ſunt cateris Christ i fdclibus paupe
sam olim deuotam , in talemonstrum mutatam fuiffe , riores , fordidiores, o viliores , & in hocmundo , Deo
neque altam falutis recuperanda rationem ſupereſſe: B permiltenie,calamitofam viram communiterperagunt,
guam ſi ab illibali pudoris adoleſcente ter deofculata demum verò infelici morte pereunt, ex æterni ignis in
fuiffet,tunc enim formam priftinam fibi restiinium cendio cruojantur, vr in cap. firmifſimè.extr.de hæ
iri , & doris nomine thefaurum omnem , quieo loci la ret.& c.nec mirum.26.9.5.Et ea argutia qua damon
teret ,liberatoriceffurum . Affirmabat quin etiam bis illos decipit,eadem , & fimilibas promiſſionibus ipfinos
fefe virginem deoſculatum :bus tam horribiles gestusin decipere ftudent :ſed non capiunt,nifialiquos :qui ſunt
ea pre gaudio fperatæ liberationis obferuaffe , vt fibi,ne fimplicis cognitionis, ó carent intelleétu , & ratione:
vinusab ea diſcerperetur ,metuendum fuerit. A qui. vel qui ſunt nimium creduli & curiofi: qui auidilate
bufdam neporibusin ganeum deductus,numquam po guadam impudenter appetunt ſcire ca , qua nulla ra
ftea aditum ad crypiam inuenire potuit nedum ingre tione , aut honestacaufà comperit fibi inuestigare. d .
Stumph. di. a ] Quis non deprehendic illufionem ? iuuenis cap.nec mirum S.auguria.verf.potentis. ] Hacte
n Chron. ille mentis non benè compos , velmagis, illa de nus Grillandus .Melindenſes Indos inuenio ſoli
Heluet. genere Lamiarum ,dămo,oſculum petebat,deuo tos merces, quarum iactum fecerunt , conari in
ratura poſt tertium , non permilit Deus,canes illi cantationibus è pelagifundo extrahere , quo cuen
duo:alijdæmones,velveri vel fi&titij thefauri cu tu neſcio . Lege Caſtannedam ,libr.1.Histor.Indicæ
ſtodes,numiſinata quædam fortè vera, & Deo per cap. 30.permittente Deo nonnumquam Diabolus
С
mittente data.Poft annos aliquot alius ciuis Bafi merces effert,vt eos in ſuâ ſuperſtitionc roboret:
lecnſis candern cryptam ingreſſus, vt familiæ ſuæ non permittente,nequit,& culpam in aliquod er
paupertatem leuaret, nihil prætercadauerum hu ratum incantantium coniicit. Notandum etianı
manorum oſſa inuenit , & fubitò correptus hot hac in re : quoſdam dici theſauros inuenifie ma
rore,feſtinus egreflus, intemperiis actus fuit, do gicis artibus : quiid conſecuti foller:i , atque la
idé Stū- nec tertiâ poft die miſerè interiret b . Paucos ante gaciconiecturâ : vt Sarracenus ille, tempore Gui
-hius fup. annos quidam PriorMargullinæ cum duobus ſo Icardi Normanni in Apuliâ ,cuius factum Magiæ
& Rhenă. ciis folíam quandam in ſpeluncâ Regis Salaï pro Platina c & Collenucius'; ſed prudentiæ meliùs Platina
b.3.Ger
pe Puteolos, thefaurorum causâ ingreiļus,milere adſcribit Petrarcha ,pro quo ſentétiam feret ,quif- Collèa.i
nan .
interiic,nec amplius viſus,yt narrat Villamon:ius quis rem iuftâ lance trutinarit.Claudat hoc caput hit . Nea
lsbr.1 . Tiinerari ſui cap.23.And . Cæſalpinus,in ſua Carolus V. fortiſſimus & religiofiffimus Imper. pol. & Bo
Demonum inuestigatione cap./2.ſcribit,quibushæc qui iure optimno Cornelium Agrippam , & duos finius in
confirmantur;theſaurum ,quidem ( inquit )indagato alios nobiles,aula & regnis ſuis exulare iullit : eð Hungati
ca, Petrar:
res permagicus facultatesmultosnouimus:fed qui aj quòd illi thefaurorum , per artem magicam ,fpem cha in E
securi fuerint compertum non habeo. Piſis ientauerun! Dobtuliffen .Benè tibi fit ,& ſtemmari tuo Carole: xcmpl.ca.
quidam nostris temporibus effodere, ſed rei difficultate cu quidem beatitudine iam frueris :viuet, vincéro de Pru
dentia.
victi eb opere ceffarun..Tandem anno elapſo locum ,in que poſteritas tua:quamdiu Catholicam tuebun
quo Neronis adificia exstitiſſe ferunt,hodie antem fa tur,& ab impiis curioſisque artibus abhorrebunt.
cris virginibus dicatum , effidere coeperuni, ubi erat Hoc fi deuoluantur : quàm virtutc , tam fortuna
ingenspini arbor:fed à damonibus adeo infestariſunt , tibi ſunt diffimiles futuri.
et pre timore ab incepto deſistere coacti fuerint: quo
temporemulta ex virginibus locum habitantibus à de QV Æ STIO XIII.
mone obfeffe funt . Quid mirum , li hanc theſauri
illicitam (crurationem in fuo ſolo fieri periniſe An magi valeant incantare animalia bruta ?
rant ? in hocmundo ponam Deus inflixit, vt in
aliâ vitâ parceret.Nemo(meâ fententiâ )pruden E ſerpentibus , id non poëtæ tantùm , ſed &
tiùs aut veriùs hac de re tora diſſeruit , Paulo Chriſtiani credidere . Poëtas laudaui ſup.q.
Grillando, libr. de forrileg.7.3.num.12.quamobrem 9. pleroſque Virgilium , Ouidium ,Nemelianum ,
conducibile reor , eius verba vobis tranſcribere: Eiis nunc accedant Lucilius in Sacyr.libr.20.
Artehuiuſmodisa ctant ſe poſle inuenire thefauros in Marſu' colubras
locis valdè remotis & fubterraneis abfcöditos et quan . Diſrumpit cantu , venas cum extenderit omnes.
doque inducunthomines in talem infaniam , vt foucas Horatius Epod .
quàm ingēres conficiant pro inueničdis thefauris huiuf Capúrque Marſa diſfilire nania .
modi: & ista videtur mihi,quod fit una ex rørpioribus Ouidius demedicamine facili.
illuſionibus ,quas demon homini faciat ,quia in rei ve Eimedie Marſis fondantur cantibus angues.
ritate numquam legi , vidi, nec audiui quemquam ex Sopire canto tradidit Mard lib.z.
necromanticis,magisis ,aur fortilegis huiuſmodi aliquos Irem P. Silius Italicus .
umquam inueniffe thefauros, aut aliàs aurum vel ar .. Serpentes diro exarmare veneno -
Do£tus
1
LIBRI I I. Q. : XIII. 81

Doctus Aeyr , tałtúque graues fopireſchelgdros . |Ajidein confirmat Indicarum Nauigationum hillo :
& Seneca , qui fufiùs deſcribitMcd.act.4 . ria ,hanc cnim via Nigritis a fricę populis tribuir
1 Alofius Cadamuſtus. Quódque caput elt,patri a Nauga.
.. triste texâ complicans facrum manu
Pestes vocat , quafcumque feruentiscreat bus Chriſtianis id lacræ feriptura loca videtur in Indic.c.28

Arena Libya , quafque perpetuâ nine " dicare:dum ea,vt fonant accipiút: & quæ de Mar
Taurus coërcet frigore Arctoo rigens, fis veteres tradidere,vi'verilimulia admittüt, DD .
Etomne monstrum.racta magicw cantibus Hier:& Bafil.& D.Aug.Arnob.quoque Thcodo
Squammea latebris Turba deſertis adeft. ret.Alcymus Beda, & Euthymius . Nec puto risb in Pſal.
Hic fere ferpens.corpus immenfum trahit, D.Hilar.repugnare ,pamiple de demone accip , cin 57 :d .Pfal.
Trifidámque linguam exſertat ,o quarens quibus allegorice :de veris ſerpentibus, patres alij lenlu 57 .
Mortifera veniat : Carmine audito, fiupet , licrerat::ipfe de Marfis fabulam putat eatenùs,qua
Tumidúmque nedis corpus aggeftis plecat, ? . vulgus putabat ca,vi carminis contingene : cæreri
Cogáque in orbes. Manilius libr.s. admittunt eo ſenſu , quem Hilarius negares , &
on inimica facit ferpentum membra creatis. quem nos retinemus,ad incantationem ciheet,vt
Accipient femibuſque ſuis peplóque fluenti , ad tefleram ,malum genium aduolare , ipfumque
Ofculaque borrendis iungent impunè venenis . B ſerpentes vel exaimare,vel fopire ,vel nccare.Do
Sicenim legenda hæc carmina. Senibuſque,te cer celebre exemplum Mag. Salı zburgenfis , qui
etè eft in Gemblacenli m . I, ficut enim veteres, cùm onines,ad vnum milliarcjlerpenies in quan
Vergilium & Virgilium ,fic ſenus & finus, ſcripſere. dam foueam cogere niteret01;tandem ab ingenti
Nónne ſequiturapud eundem Manilium ? vno & annofoşin eum exhliente,necatus fuit.Ni.
Et ſenibus vires fumit, fluctúmque figurant : mirum ta terosdæmoeò compuierat:nunc noluit
Viderint critici, cur iſta corrumpant.redeo ad cogere,ſed in magum concitare maluit. Etenin li
inſtirurum . Quæ dixi, ea confirmat fufiùs idem vi carminis cæteri in foueam adacti, eadem fc vis
poſtca,agens denatis fub vrſæ ligno, idem confir in hunc quoque exeruiſſet , idem patet ex ridiculâ
mat quod legi in noftrorum hominum annuis lit & inepta verboruin formula , quamagi vtuntur;
teris Peruanis , datis anno 1591, viperæ innoxiam quàm li alij chartis non illeuiflent,meliùscuriofis
contrectationem in Magorum Indicorum ludi ingeniis confuluiffent. Loca ſcripturæ duo ſunt. B
bris , ad miraculum fortè B.Pauli eleuandum à Apud Dauidem legimus ; Sicut aspiais ſurda & ob
dæmone excogitatam , id ica narrat in collectan . turantisaures ſuas:qua non exaudiet vocem incantan
d Pfal. 57 .
fuis Spitillus ; Celebrane & feflum aliud fuperiore C 14m , Ó- venefici incantantis ſapienter d.Naturali er P.S.adhuc
non minus ſuperſtitiofum.Puerum decora facie ,o qui go inftin &tu nouit vim fibi ab incátatione inferri locum re
10!0 caſtello formofiflimus habetur,cubiculo includunt , poffe ,hoc genus afpidis tradic Euthymius, Palam- fpicit Al
cique tamdiu ieiunium imperant, dum excreſcant ca nem ,vocari,Apud Hier.º; Ego mittam vobis ferpen- cymus l.2 .
cap.is.
pillo,ium Magi praftigiatores cum ſenioribus eductum , ses regulos,quibus non eſt incantatio. Hoceft quine c8.0.17.
veluti applicatione quadam ,in ades amici alicuius ar queuntincantari, poffuntergo cæteri,quamquam
Etiffimèille iunctideducunt,vbi vetulæ puerum qaeru . ne quid diſſimulem ,ſenſus poteft effe,adeò letha
la voce lamentantur, et plebs, que interea cogitur e les fore ſerpentes,vt nequcant eorú morſus fana
conuenit,paulatim puericapillos preſcindir ; oblato in ri: quàm explicationem cófirmant LXX.dum ver
fingula capita anfere uno cocto. Altera die Magus iu tunt, fe: pentes mortiferos:quibus non eft incantario :
niores ad venandas ferasmittit , alios vi feſtum oppor . mordibusvos infanabiliter Melior ergo ad proban
runī apparent ablegar,puellis vi bonü vinü excoquant dum eſt ille locus Dauidis : vt intelligamus ,ma
imperal, Senioribus muſica vt inſtrumēta componani, gos vi pacti hæc poſle in ſerpentes : non dubito
& ex ea hora eadem pulfare incspiūr,atque ab eo tem idem poffe in cæteras belluas : vnde Silius;
pore, quieas in res à Mago emiſſi ſunt , libere furari Harcelo non pauidus fatasmulcere leanas.
poffunt,quidquid exira cuiufuis domü repererint.Inui . D Erenim in crocodilos id ſolere piſcatores,docet 3
tant populos, vicinos,vt variis armis instructi ad fe Villamótius,Itinerari lib.3.C.12 .Veriſimile tamen
tum conueniant. Puer festitempore coronatus , altera fatcor,quod cenſuit D.Aug.fjob fraudem ,qua pri Flib .11.de
manutelo instructa,altera vipera viua dependente,po miparentes à ſerpente decepti, Deum frequétiùs litc. ca.28.
fitam in loco quodam ornatiſſimofedem occupat ,unde permittere ſerpentum , quàm aliarum ferarum in
facilè colligitur damonis efſe antes ,cùm à vipera non cantationes , & maiorem illorum effe cum dæmo.
mordealur. Corpori etia pueri plures alia vipera mor nibus familiaritatem ;non natura , ſed diuina per
tua alligatæ ſunt. Qua venatione apprehendit iuuentus, millione quadā, Sanè Grillád.q.8.in fin.Etego alà
cum cočtis og afſmanferibus repofita funıad vnú pueri ( ait ) vidi Romequendam Magum excellentiffimum ,
:

larus : alterű claudit bona vini quanistas.Pofteaquam Gracum ,tempore HadrianiVantequam perueniret
miliresad fostum vocati militari quodam ordine de ad vrbem ipfe Pontifex :quod folis verbis comprefferat
leftu, ingreffi funt, ó viperam adorarunt,ad puerum E vires.cuiufdam ferociffimisauri,exiftenrisin armēto in
acceduni,vinum ille proximum ebibuni,ca preparatas loco flueftri:quem fic affixum ,ut ita dixerim ,& humi
pueroque adhærentes epulas fumunt:tum ad adorādam biarī apprehenditper cornua, & chordula quadá fari.
rursus viperam regrediuntur,eundemg cibum do po debili,arte samemagica fabricata laurã up/um ligarū
rum repetunt,toróſquetresdies bac ratione abfumunt , quo voluit adduxit media nocte , circiter quatuor au
guibus euolutis viperam necant.Exin famina (qua toto guingue milliaribus:qua vifa fuerunt perducentos o
feſts rēpore clauja damiharebanı(egrediñtur claman . vlera viros. ] Sed errat Grillandus , cùm putat hæc
res:Victoria . In celebritarebæiuſmodi freqnēter damon omnia ipſa verborum potentia effici potuifle , v!
apparet:ad combibendum ,comeſſandum , fejtófquedoes ille Magus aſſerebat, quod libr.primo, refutatum .
larè bilariterg agēdos exhortáns.)Sed & Pet.Chieza Quod in Circengbus ſoliti incantione luis equi:
ſcribit omnes Andinorúmontjú vaftos ſerpentes velocitatem ,aduerfariorum verò tarditarem ,mo
omnem ferociā,vímque noxialem poſuiſſe verulæ rámque adferre,docent Arnobius,lib.primo, Hier.
cuiuſuá carminibus olim exarmatos: nunc etiá af. in viia .Hilarionis .Caffiodorus libr.tertio epiſtol.si.
pectu tátùm terrere cætera innocuos elſe.Rursùs Quærat aliquis an vt ammos, fic & colores fe .
rarum
82 DISQUISITIONVM MAGICARVM

rarum dæmones verè queanr immutare?nihil du. A factiong nakci non poſle probabilius , & non niti
birem , quia porupt aquas , quibus id naturaliter & prolifico parentum femine , vel à parente , vel
perficitur. Ariſtoteles,lib.3.de Histor.animal.ca.12. à dæmone incubo matriinfulo , prout poftea di
teltiseſt his verbis ; Sunt aqua muliis in locis, quas cetur. Pollec eciam dæmon saliasiam produda
cum oues biberint,moxg inierini,nigrosgenerātagros: muliebri vtero includere , & callidè inde educta ,
ve in terra Aſſyrit.de,agri Chalcids Thracia facut am occultâ quapiam clanculariji mcatus viâ ipfi.co
nis ,quem ob primiam frigoditatem Pſychrum vocant : gnitâ , in locis remotis vbi bara videantur foue
ef in Antandria duo ſuntfluuý,quorum alter cando re, alere, & reſpirare facere ; vopote inter faxa, in
rem ,alier nigritiem pecoribus facir. Scamander criam quibusnon rarò imperfecta nafcirconſueuerunt,
amnis flanas reddere onescreditur , quamobrem Xan muſcæ , ipures, & fimilia . Hoc omnino credide
thum pro Scamādro vocatum ab Homero auiumant: ] rim consigillo in caojbus illis , quorum mentio fit
Varro quoque apud Solinú tradidit, in litore ma à Guilhelmo Neubrigenli his verbis ; Dum in
ris cubri eſte fontem , quem fi oues biberint ,mu quadam lapidicma petra ingens.ferramentis findere-,
tent vellerum qualitate & antè cãdidas,poft hau iur , apparkere duo canes capacem fui in eâdem perra,
ſtú furuo nigrelcere colore. Plura memorát aqua capacitatem replentesabſque omni fpiraculo ( inrell.
rum miracula, quæ fi rcaple contigerant, pollent B perceptibili ) videbanturautem efjëcx co canum ge
circa animantia peraquas hæc omnia Magi. per , nere » quos deporarios vocant, ſed vultu rruces , odore
gam addere nonnulla.P.Nazo,lıb ,1s.Metamorph , graues ; pilorum expertes . Et vnus quidem eorum en
.... Medio ina corniger Ammon , dicitur, citò defecit. Alierum vcrò ftupenda , vtaiuni,
Unda die gelida eft, orráqueobitíquecalefcit. edacitaris Henricus Vuinionienſes Epiſcopus diebus
Admotis Athamantis aquis accendere lignum , plurimis in delsciishabuir.]lıb ...Hiftor.Anglor.cap .
Narratur,minimos cùm luna recefferit orbes. 28. & fubdit , in alio lapide inuentun bufonem ,
Flumen bab nt Cicones, quod potum faxeareddit
cathenulam auream circum collum habentem .
vifcera, quod lactis inducitmarmora rebus, Cenico huic catenulam à dæmone additanı , nam
Craris & hinc Sybaris vestris conterminus oris , ipſe bufo ibidem nafci potuit , vt in carbonariis
fodinis Leodicenfibus & lices ingentes nentium
Electro fimiles faciunt auróque capillos
Quodo magis mirū.Suni,quinon corpora tantùm , quam seperti , intra quos' viui bufones conditi,
Verim animos etiam valeant moutare liquores . vt in natiuitatis fuæ cunis , latebant.
Cui non audita eſt obfcæna Salmacis unda? Poſſunt etiam dæmones producere quædam in . B
Æthiopéſque lacus:quos fi quis faucibus haufit, ſolita monſtra : quale illud in Bralilia , altum pal
Aur furis,amepatitur mirum granitale foporem . C mos ſeprendecim ,tectum corio lacertæ ,mammis
Clitorio quicumque fitim de fonte lenarit, prætumidis,brachiis leonum ,oculis rigentibus, &
Vina fugir,gaudérquemeris abstemius vndis. Aammeis , ſcintillancibus , fimili lingua , d qualia ' d Anan.li.
Huic finit effe &tu difpur Lyncestius amnis; fortè monftra, quç in Saxoniæ filuis, ſemihumana 4. de Nat
Quem quicumque parum moderato guiture traxit, facic , capta anno 1240. Nifi fortaſlis illa fine ex dæmon .
Lycoften
nefario hominú ac ferarum coitu nata: quæ mon- de Prodig
Haui aliteriitubat , quàm fi meravina bibiffet.
De admirandis Siciliæ aquis multa Thomas ſtrorum plurimorú origo indubitata.Sic enim pe
Fazellus.1.decad.libr.i.cap.s.quod eft demirabili pericolim bello Marfico Alcippe elephantum ;fic f Alex.ab
bus Siciliæ . Alc.lib.s.
anno 1278.apud Heluetios alia leonem g;ſic anno
g Stumpb
poſtea 1471. quædã Papiæ catrú, Brixiæ cané alia: Chro.He
QV ÆSTIO IIII.
fic 1331.mulier Auguſtæ Vindelicorī , eodem par- uet.
tu ,enixa primò capur humanum mébranis inuo
An poſfint aliqua mixia ,maximè fenfibilia
lutum ,mox ferpétem bipedem ,tertiò porcum in
producere ſeu gignere arte ſua?
tegrum h :& quæ varia huiuſmodi legunturapud h Lycokh.
A It propofitio prima, Animalia imperfecta,mu recent'ores . Illud ſuperar admirationé reliquo- fuprà.
ç
ſcas, vermes,ranas, to buiuſmodi infecta , & alia D'rum ,quod Caftanneda retulit,in Annal.Lufianie; i Cardan .
qua ex putrefaclionenafcuntur , poffunt producere ce mulierem ob quoddam crinien in inſulam defer li.16.de va
leriter : non creando , fed altina paſſiuis applicando. tam nauideportatā ; cùm ibiexpofita fuiflet; eam rie. Lem
a D. Ag.li. Hæc D.Auguſt. quem ſchola Thcologica ſequi limiorum , quibus frequens locus, agmen circum- niū libr.1.
3.deTir.in cur ·, Solent autem hæc producere magi, ex pa ſtetiſſe fremebundú, fuperueniſſe vnum grandio- de occult
nat mirac.
c.7.D.Bo- cto , per dæmonem actiua pallivis applicantem , rem , cui reliqui loco ceſſerint ; ab hoc mulierem
cap.8.
pau. & alij nam ipli magi plerumque neſciunt, quo ifta pa blandèmanu captam in antrum ingés abductam ,
in 2.dift.7 .
Alexan.de do gignantur, & cauſas ignoranr, vt quando dia cique cùm ipſum ,cum ceteros copiam pomorum ,
Hales 2.p. bolus dac ſagisminutum puluiſculum , cuius in nucum , radicúmque variarú appoſuiſſc , & nutu ,
quæ.41.D. aërem iactu diuerlæ (pecies locuſtarum ,brucho . vt vefceretur,invitaſſe : tandem à fera coactam ad
Th...pa.g . rum ,murium , erucarum , & fimilium animalcu ſtuprum :facinus hocmultis diebus continuatum ,
114.art.4. lorum yariæ peſtes, ſtarim naſcuntur, iubet in adeò ve duos ex fera liberos ſuſceperit , ita miſe
terdum primain quæ obuia plantam ex agro illo , ram ( quanto mors optabilior ! )vi& itaſſe per an
quem vaſtari volunt, cucllere: aut gramen per nosaliquot:donec Deusmiſerius nauim cò Lufi
dendæ arbori illidere , & alias tales nænias adhi E
tanam deruliffet:cúmquemilites in terram aqua
bvide Nic. bere , quæ vim nullam habent naturalem 6. Sic tum ex proximo ad antrum fonte exſcendiflent,
dæmono- poſſent Magi etiam producere quoſdam anſeres abefferque forte fortuna fimius;feminam ad inui
latr,ca.21. imperfectiores , qui ſoliti gigni ex deciduis fru ſos diu mortales accurriffe , & accidentem ad pe
Etibus arborum in mari putrefcentibus , vel lanè des ſupplicaſſe, vri ſe facinore & calamitoliflima
c Card.lib . ex lignis nauigiorum putridorum ,vt norunt con feruitute irent ereptum :adſentientibúſque, & ca
7.de rer.va tingere Scoti, & Hebridum incolæ , quibus vo ſum miſerantibus illis , eam cùm ipſis nauim ad
rier.Lobe cantur,Klakis & Bernicles : Sed an perfecta quæ (cendiſle ; ſed ecce tibi fimium fuperuenientem ,
lius in fin .
lib.de hitt. vocantur ) animalia ? probabiliusmihi eſt, a &tiua inconditis geſtibus & fremitibus coniugem non
herbar. paſſiuisapplicando non poſſe,quia hacex purre coniugein reuocantem ,vt vidit vela ventis data ,

concito
LIBRI II. Q. XIIII. 83

concito curlu de liberis vnum marri oſtentat;mi- | A rum fic ſuppoſuit : vt á vacca tundi videretur.
natur : pi redeat, in mare præcipitaturum : nec ſe Hinc nata opinio : & puer perſuaſus le vaccæ fi
gniter fecit , quod minatus tum recurrit ad an lium , marris putatæ propenliones haulit imagi
trum , & eâdem velocitate ad litus rediens, oſten nando. Nam vt verus homo, ex ſeminis vaccini
cat alterum ,minatur, & demergit : ſubſequitur & mareria , naſcatur, & organica illa diſpofitio per
ipfe furens, támque diu nauim natatu inlequitur, fecta humani corporis,in vaccæ vtero , & vaccinæ
donec vndæ natantem vicere.Rem torâ Lulitaniâ animæ calore ac virture , perficiatur:id philoſo
teſte notiliinam , & à rege mulierem Vliſſiponæ phosomnesmecum arbitror, inter durata , com
addictam ignibus, quorumdam precibus vità im putaturos. Illud verò Manilij ,monſtrorum pro .
petratâ lethum cum clauſtro perpetuo cómutaſſe. ductionem aftrorum in Auxibus & fato Scoïcoal
Miraris Lector ? en tibi Saxo Grammaticus , cum cribentis , ſectæ eſt deliramentum .
duobus Magnis,Vpralengbus Epiſcopis : narrant
Permiſcet fæpe ferarum
Gotthicos reges ex Vrlo & Virgine nobili origi
Corpora cum membros hominum : non feminis ille
nem ducere : & loannes de Barros Peguſianos &
D Partus erit,qaid enim nobis commune ferung
Şianitas Indiæ gentes, à cane , qui cum muliere
2 Videre corpusmiſcuerat 2. Verùm his ego non ſum cre- B Quiſve in porrenti,noxam peccariradulter?
Torque Astra nouaxt formas, columque interferit ora.
mandam dulus : qui certus ſum , ex hominc & ferâ verum
Horci AO- hominem naſcinó poffe,quia ferinum lemen per Cæterùm And.Cæſalpini Paradoxum :lineſe
ridiDial... fectionis illius eſt expers, quæ ad tam nobilis ani mine,bruta perfecta cquos,boues,elephantos,im
mæ domicilium requiritur , quare fi quid ex tali mò & hominem quoad corpus, ex Solis calore &
mixtione naſcatur,inonſtrum id fuerit,non homo. putredine ſola naſci poſle : quod mulcis probare
Sequitur enim deterioris ſeminis conditionem ta conatur,libr.s.Peripaietic. Quaft.q.1.vnde fequere
lis fætus:quare vt ſummùm hominis aliquam fpe cur arte Magica hæc omnia produci poſle applica
ciem præbebit .Nec enim crediderim ,cenſendum tione agentium ad patibilia :mihi nondum po ui
perfectum brutum eius ſpeciei cuius alteruter pa in mentem producere , vt id verum elle,vel fufpi
ienrum : ( v.g.ex Lufitana nati, nec limij,nec ho cer. Qui non ignorem , præparationem materiæ
mines erant ) led monſtrum quoddam mixcæ {pe ad formas animantium , quæ perfecta nuncupa
ciei & imperfectæ , vt mulus cx equo & alino , tur, dependere à virtute ſeminaria, & formatrice :
thuës ex hyænâ & lupo : quare nec arbitror li quæ ad perfecti animal's conformationem opus
commiſceatur libi ſimili ,vel alteri bruto perfe- Chabet, non tamen primarum qualitatum inixiura
&tæ (peciei,brutum vllum geniturum . Confirmat & temperamento, quod à cælorum influxu , & lo
hanc fententiam cordati Hiſtorici Petri Chieza liscalore recipit :ſed præterea perfe& i: animantis
narratio , qua tradit rupices illosAndinos ſolitos cooperationen exigit , vt cordati omnes Theo .
ingentibus fimiis le commiſcere : & natos inde logi & philoſophifatentur , quos c tant Conim
fætus caput humanum & pudenda habere , cætcra bricenles noſtri , eruditè hoc commentum refel
Gimiis ſimiles eſſe : feros iuxtà ac fædos , quivon lentes, in 2. decælo cap . 3.9.6.art.3.6 4.quos ( cu
loquantur,ſed terribiliter vlulent:& ab ipfis quo riosè lector ) ſuadco tibi legendos. Illud etiam
que Indis,pro moſtris haberi.Denique in prouin conlidera , hominem quoad corpu : ſic gigni , vel
cia Aulagamulierem Indam ex canc triamonſtra Gibi in his verbis contradicere, velhoc tantùm di
peperille,hæc ille,1.part.Hiftor. Peruana.capit.gs. cere; fic monſtrum gignipoſle :imò nec monſtrum
Præterea in nonnullis exemplis citatis , imagina quidem : quia inanimatum , quæro enim quà illa
trix vix & corruptio feminis , & fuperfluorum in humani corporismaſſa animaanimabitur ? huma
vrero humorum copia , luam Gibi lingula partem naiac hoc eſt delirium Paracelli ,hæreticum , ve
poffunt vindicare. Fieri poteft præterea , vemu aliàs oſtendi : ferina ? ſed ferarum anima non po
lieres harum aliquæ de ſtrigum numero fuerint, D telt humanum corpus informare, quia longè aliàs
& dæmon jocubus calidum horum animalium fe requirit diſpoſitiones , longè diffimiliores, quàm
men illis infuderit.cur qui poteſt humano ſic abu animabonis & canis , conſtat tumen corpus cani
ti , non poffit & ferino : Sanè in illis exemplis, de num à bouis anima informari non poffe,quale er
Indorum populis & Gotthorum regibus putarim go hoc monſtrum , aut quid futurum ?
boc dicendum : quod dæmon in ferarum talium Certum eſtmonſtra naſci aliquando diuina vl.
effigie fæminas compreſſerit,quod eum poſſe do tione. Docer Dockumenſium Frilorum pæna ,
cebit ſequens quæftio . Veriflimam narrationem ob corum Epiſcopum S. Bonifacium cum ſociis
his adiungo . In hoc ipſo Belgio fuit nefarius qui cæſum . Nam borum ſanctorum indignam mortem
dam : qui vaccæ leçominiſcuit. Poft viſa bos præ ( ait Kempenſis ) in filios filiorum Deus vindicauit:
gnans, & poft aliquot menſes edere malculum vt paffim ex eorum familiis ( quorum maiorestan ne
fætum , non vitulum ,ſed puerum : adfuêre non E farium ſcelus perpetraruni ) in hunc dicm videantur
vnus ,déquematris vaccæ cadentem vtero adſpe in occipite babere,groffos crines ſubalbicoloris,in mo
xerunt, leuatúmque de terra nutrici tradiderunt, dum cauda cuiufdam bruti animalis , vt iufte dixeris ,
adoleuit puer , baptizatus, & inftitutus Chriſtia Sentit adhuc proles,quid commiſere parentes.
næ vitæ præceptis,perati ſe addixit : & ,pro patre, Ita Cornel.Kempius Dokumenfis, libr.z.de Orig,
ſeriò pænitentiæ vacat operibus: homo quidem Frifior.cap. 21. Imitemur Samſonem , & caudam
perfectus , ſed qui ſenciat in aniino propenſiones caudæ concctamus, ſcribic Polyd .Virgilius,Hiſt.
vaccinas , paſcendi prata , & herbas ruminandi. Anglor. libr.13 .in hanc ſententiam : eo quod rex
Qui de hoc fentiendum ? nónne hominem effe? Henricus II. oftenderer fefe infenſum B. Tho
planè crediderim : ſed ex vacca matre natum ab mæ Cancuar. ſanctum virum , iam fic vulgò negli
nuo, quid ergo? Diabolus peccati illius gnarus,& gi cæpiſe ,contemni , s odio baberi : vt cum veniffer
impulſor ,mox vaccam prægnantem fecit videri: aliquando Strodum : qui vicus fituseft ad ripam Me
cùm voluit,alicunde infanté ſurreprum attulit, & ducia fluminis, quod fiumer Roceftram alluit: eius
vaccæ parturienti , qux vento grauida erat, puc loci incola cupidi bonum patrem ira dispećłum ign..
minia
DISQ VISITIONVM MAGICARVM
84
minia aliqua afficiendi : non dubitarint amputare A in damonis incubi proles nafc . ] Maior elt ditta
caudam equi,quem ille equitaret ,feipfos perpetuopro cultas huius axiom . quæ tamen collitur quando
bro obligan tes . Nam postea nutu Dei ita accidit, ut benè & dilucidè tota res explicatur. Sciendum
omnes ex eo hominum genere,qui id facinus feciffent , ergo quod poteft ( præter ea quæ diximus ) dia
nati ſint instar brutorum animalium caudati. Sed ca bolus ſemen aliunde acceptum ( v.g. in ea , quæ
infamia nota iampridem , cum gente illa corum homi ſomniantı viro contingit , illuſione ) deferre , &
num qui peccarunt,deleta eft.] Sic Polydorus:cuius qua eſtagilitate & naturalium rerum peritiâ, ca
vltima clauſula , an in gratiam adficta , an ex ve lorem prolificum in femine quantumuis ille lub
ro ?nouit Deus , conuicium certè in gentem to tilis & aëreus fic ac facilè d Mipabilis , conferuare,
tam manauit , & durat inter homines proteruos; & illud denique quo momento mulier ad conci
A
a Pet.Mar. qui, linguæ petulantioris,nihilhabent penfivera piendum optimè diſpolita , quod eum non later,
Vvierus , an falſa effutiant. Si quid talis dedecoris perma cum illud matrici lic infundere , vei naturalı vi
Chytreus, neret, Guilhelmus TookerusReginæ ſuæ , etiam attrahendam exhibere , & muliebri leminicom
Lerchem . huius appendicis demendæ virtutem mirificam miſcere , hanc concl. tenuere audiores poftea ci
tandi.
nus,Fich. tribuiffet.Citrà iocum :apud Thom.Cantipraten
Godelma. ſem reperio;lib.2.de Apibus:Nobili cuidam vena B Axioma. 111. Attamen demones nequeunt , 21
& alij. tionis gratiâ feſtos dies prophananti,ex vxore na ſua, ú ex propria fubftantia ,more animantium , ge
b Additio . tam prolem canino rictu , & auribus braccorum nerare. ]
ad c.i.fo. Probatur , quia nec dæmones inter ſe vllam
ri Roman. ( ve vocant ) morc flaccis ac dependulis.
c Videre habent indiuidui vel fpeciei multiplicationem ,
hos cita QV ÆSTIO X V. nec dæmones corpus aëreum , vci vllum habent
tos apud omnino ( vt contra PlatonicosM.Anton . Natta ,
Six . Sené. libro 7. de Deo , fol. 75. docuit , Franciſc . quoque с
ſem . lib.s. An fint vmquam damones incubi & fuccube,& ar f vide Ti
Bib . (ac.an ex tali congreſſu proles nafci queat ? Georg . & Caietanus, & tenendum eſt ) quare nec Tap.I.con
nora.77 . & in proprio ſuo corpore commiſceri poffunt vt nub.1s.ar.
Pamelium oprimèdocet Perer.d.libr.8.dispeni.2. ) nec vllum nu.12.Na
Xioina 1. fic , Solent malefici a Lamia cum
in Error.
demonibus, illi quidens fuccubis : be vero in ſemen ; nedum prolificum , quantumuis renue, clátom de
Tertullia v: getati
ni Anno.r. cubis : actum Venerium exercere . Perperàm hoc habent( qui fuit error Marci Ephelij, loſephi, & 02 Porénia
qaib
de ' ad negarunt complures hæretici a ; inter quos pars
Pletho fortallis Athenagoræ , Tertullian. & vetuftiorum Theoren .
nem li.de iſta negatiua communior videtur ; ex Catholicis illorum Patrum . ) quomodo proprium ſemen ha- 13. Valle
fiu de Sa
mirabilib° etiam nonnulli : fed pauci admodùm , ex Belgis bere poſſint ; cùm ſemen lit tubſtantiæ corporeæ
C
& longæ- Philippus Broideus b , ex italis Cardanus, Pon viuentis pars , & reſiduum cibi optimèconcoéti, ca.3. Spa
uis. Pere- zinibius , & Bapt.à Portâ , led horum auctoritas ex meliorum ſcriptorum ſententiâ : f demones nolain . in
Gen. dil.i. non inagna , li cum contrarium afferentibus eam verò funt ſubſtantiæ incorporeæ , & ideò de fuo Problein.
non poflunt corporeum femen præſtare: ſunt e- g Chrysol.
d Gencl.6 . componas.
art, 2 . Placuit enim affirmatio axiomatis adeò multis, tiam expertes animæ , vegetantis autem animæ in Genet:
e Aug. lib. vt verendum fit ne pertinaciæ & andaciæ hit ab functio eit naturali calore cibum acceptum con- Caflia.col.
is.de ciui. iis diſcedere . Communis namque hæc eft fenten coquere. Idcò certiſſimum eſt hoc axioma, quod lac.8.c.21.
Dei ca.23. Phila.adu.
Ind.libr.8 . tia Patrum , Theologorum , & Philofophorum auctores præcedentis axiomatis admittunt : & hærel.Pla
Orig. Ale. doctiorum , & omnium ferè fæculorum atque na hanc dumtaxat conclufionem afferere voluerunt; to in Sym
de Hal. 1 . tionum experientiâ comprobata. Vtcæteros ta non verò,præcedentem ſecundam ncgarunt ; fcri- pol.& for
par
Thot.q 68 .
. Bo- ceam voluêre Plato,in Craiglo,Philo loſephus, & ptores quidam magninominis, vt D.Chryfoft. & iè Scalig.
nau . Scot. vetus Synagoga D. Cyprian . D.IuſtinusMart. alij 8 ; quorum íententiam retuli & explicuiolim , exercitat.
75.
DurGabr. Clemens Alexand. Tertullian . & alij , qui vetu Comment.in Seneca Herc. Furent.v.447.
h lacquet.
in 2.0i 4.8. tiores patres , in eo quod voluerunt dæmones Quæ aduerlarij obiiciunt exempla , illuſarum lib .Hagelli
rif. devni- poſle cum mulieribus rem habere , oprimè ſenie. D'aliquando,muliercularum ; eanosnon refellimus hær.Mar
uer.pa.vlt. runt, in eo verò à recentioribus iure reprehen net reiicimus , praſertim conteſtata illamira apud tin. Arles
C.23.Abu- duntur , quod de huiufi emodi concubitu Moſis laqueriuin & Martinum Arelatenf.h ſed conten- fi,nuin ..
leo.in c.6 . etiam verbad , de bliis Dei & fiabus Caini ac dimus ineptè illos hinc inferre ; aliquando de- i D. Tho.
Gene.q.6 luduntur : numquam ergo id verè contingit , ex Haléf,Bo
& c.7.Exo. ceperút. Solidior ergo adhuc probatio huius len
nau , Scot
9.12.Avct. tentiæ defumitur à D.Hier.in cap.6.ad Ephef. & particulari affirinatiua inferút vniuerſalem ctiam Gab Aba
affirmatiuam , in materiâ non neceffariâ , quod lenſ.Guill.
mallei ma D. Auguſt . quem cómunis fchola Theologorum
Remig. & cum D.Ifidoro fequitur e : & pro eâdem pugnat ineptum eſt, ſup. citati,
alij 1. C. Bulka Innocentij 8. Pontif.contra maleficos Dicimus ergo . Ex concubitu incabi cum muliere necnoR
cha.l'alud.
cómuniter Probantur hæc ratione & fimul explicantur . aliquando prolem nafcipoſſe : & tum prelis verumpa- Viet.Med.
& ex me- Dæmones ( quod poftea docebo ) pofTunt defun trem non före demonem ,fed illum hominem cuius ſe- Moli. Alf
dicis Sim Ctorum corpora afſu inerc , vel de nouo fibiex aë mine damon abuſus fuerit. Negarunt hoc Plutar- à Calt.sil
phorianus
lib.2.prax . re & aliis elementis ad carnis fimilitudinem pai chus, in Nnma , Paracelſus hæreticus , Vlric.Mo- ueſt.Spinæ
c.7.Cæfal- pabilia effingere ac formare , poſſunt illa pro li litor,de Pythonicis mulier.cap.vlt.& Nicol.Remig. 6.Mende
pinus , de biro mouere & calefacere , fi ergo poſſunt, quem Elib.1.demonolat.cap.6.ſed argumentis fulti leuicu- za in quod
dçmon.in
ueſtigat.c. natura non habent fexum artificiosè exhibere , & lis:non negat,dubitat dumtaxat Bened . Peter.no- lib. 9.6.ex
16.Códro . viris fpecie fæminca,feminis fpecie virorum abu ſter,libr.8.in Geneſ.difp.3.Sed hoc olim affirmarunt 1. C.Grill
Biosf.Mar .
chus lib.3. ti, & has ſubiicere , & illis fe fubfternere, poffunt Ægyptij teſte Plutarcho, & affirmárcommuniter de Arles.
de morb . eriam aliundè acceprum verum ſemen adferre , & Scholaftici, qui omnes etiam optimi Philoſophi Franc.Va
vencfic
10. . c.
Vale- naturalem eius emiffionem imitari. Potlunt ergo fuêre !.Probatur manifeſtâ ratione ex iis, quæ di- | leſc.medi
fiusde fa- illa omnia facere , quæ axioma iftud primuin lup Cta fuêre pro explicatione.2 .Axio.Accedút pluri- qua .Mal
cra philof. ponit : quod càm poffint, & eos facere doceat ex . ma exépla ab illis & aliis narrata ;quæ ſivera lunt, lei, & Ni
princ.& c. perientia ,non eſt curdubitetus. haud dubiè iuxta has cóclaſiones explicanda ſunt. der .
Axio . II. Porelt etiam ex huiufmodi concubi Veruſtas obrrudit fuos femideos,Hercules , Sar
B
pedones ,
LIB . II. Q. X V. 85

Virg. Clë, pedones , Encas Seruios Tullosa , Anglia ,Mech- Ā cain quid fierifoleat , quain quid fieri poisir. Vi-"
Alex. Are numb: Pannonia , Hunnos ex Arlunis ftrigibus de ad confirmationein quoq . argumenti , patet lo
nob.li.s. Gothicis & Faunisnacos .Chicza6.27.0.2.biſt :Pe- ; lutio ; yoluptatis ſenlum quando abeft, ibille :vel
contra gét ru . Scribit in Hiſpaniola ſolitum Corcoron dçmo quia Deus id prohibet prouidè , vel quia dæmon
ipfum nem mifceri mulieribus & ex eo natos bicornes vult eum non adelle: vt fic maior fit peccati fa
Plat. iuxta dicas atque malicia , adelle autem potcithîc len
Orige.1.6. nalci.Cliucnſium quoq. ducum ftemma huc relu
cont.Cell. lic Helinandus lib.4. apud Belluacenſemd : Xa ſus : fi Deus non prohibeat , & dæmon velit , cum
b Vinc. cam ſuum lapones talem elle volunt : nec deſunt à ſuccuba percipi : profectò quæ ad delectatio
Belluac. I.
quiLutherum in hanc claſſem retulerint e.Et ante nem in hac (purcitia neceffaria , hæc omnia dæ
21.ſpec.
hist. Poly . ſexennium , in primario Brabantiæ oppido , punila monem incubum adhibuifle non rarò , conſtat
Virg . & fuitmulier, quod ex dæmonepeperiſler:& noſtris exemplis illis , quæ narrant plurima, Spreugerus ,
alii. cemporibus id contigille , etiam Lud . Moliua, ex Binsfeldius, & Ananias, & potiſsimum yno Sardicé.
c lornád.
nultræ Societatis Theologis, prodidit, & coinplu lis lagæ, & Virginis Hiſpanæ nobilis deceptæ ,quæ
de rebus
Gotth. & res alü gentium diuerſarum ſcriptores allatis exé inuenias apud Torquemadam Dialo.3. & Grilland .
Luitpran- plis confirmarunt f B 9.7.n.8 .6.9. idem ex plurimum confefsione alle
das. Videre nunc quàm leuia fint argumenta,quibus rit Alfonſ,à Caſtro lib.1.de iufta heret punir.c.16 .
did ope.l. hanc alii ſententiam impugnant , maximè Nicol, 4. Deniqueaddunt:haud effe credendum :Do
3.0.17. minum Dcum concurrere ad huiuſmodiactum , aut
é Fontan. Remig.quorum primum arg.eſt,Dæmon & homo
in hift.la- ſpecie differunc.ergo ex hac copula ſequi nequit animam tali corpori ex huiuſmodi coicu nato in
cra de fta- proles . Reſp.conſequentiam eſſe nullam , tum quia fundere , & inchoato dæmonis opericoronidem
tu religió. ex equo & alina, & aliis fpecie diſcrepantibus ani addere. Reſp. dæmonem quo ad naturæ opera
fMol.i.p. tionem , hîc duntaxat effe inſtrumentum , & appli
9. 10.2. 1. malibus muli,thoes: leopardi,pantheræ & aliæ hy
auctor c- brides gignuntur: tum quia generatio hîc non tri care folummodò agens principale : quod eſt ve
tiam vitæ buitur dæmoniſed homini,cuius eft femen , ve re rum ſemen humanum , Deum itaque concurrere
2.2.6.He: aè D.Tho,quodlibet.6.a.8.ad 6. & ideò hîc ex ho . ad vltimam diſpoſitionem organici corporis , ao
Boet. li. 8. mine,hoc ex viro & femina,naſcitur homo. humano ſemine nati: accidentarium verò quid ef
hiſt. Scot. 2. argum.Dæmon eſt expers vitæ , & origomor le , & morale duntaxat, peccatum fage atque de
Fr.Picus.l. cis. ergo nequit efle auctor & origo actus vita- c monis malitiam .luuat Deus, vc auctor naturæ na
die preneo lis. Relp. Vim hanc vitalem , non ineſſe dæmoni, turam , peccato verò , cuius auctor non eſt , non
Bin.p.1.de (cd ipliſemini: ficut vis calcfaciendinon ineſt ſcy adminiculetur. Si quid huiuſmodivalerent argu
conkell. pho propinanti ,leu tubo fundenti , ſed ipli vino. menta . ſequeretur , neque ex fornicatione ,neque
malefic. videD. Thom . fup.ad 5.& Sprengerum 1.0 .Mallei exadulterio ,neque ex incæſtu, proles gigni poſſe.
concl.s . Reſpondent diuerſam eſſe rationem : quoniam in
Lau. Ana- 9.4.ad 2.
nias lib . 4 . 3. argum .Semen , quod dæmon infundit, ſagæ his ordo naturæ feruatur, non verò in illo dæmo
de nat.dç- farentur effe frigidum & nullam adferre volupta nis Hymenäo,Hec reſponſio friuola eſt. nam e
mop. tem , ſed horrorem potiùs: quare nec pocerit inde tiam in cafu noftro naturæ ordo , quo ad phyſica
generatio conſequi. argumentum hoc fuit Marci generationis præcipua principia , ſeruatur. natura
Epheſij, apud Plelum . Confirmat Remigius có enim duntaxat poltulat, vt ex viri prolifico ſemi
feſfionc lagarum , quæ fafſæ ſunt omnem ſenſum ne, aptè mixto ſemini muliebri , proles naſcatur.
voluptatis è tali copula abeſle , imò & iummum Vie.Molitor argumentatur , ſecundum Concilia
ſe dolorem percipere. Refp . cogit argumenti fu torem principium gignendi eſt cor :ergo dæmon
cilitas, quam vellem meplura in re inani & ſpurca D illo ſemine non poteft ad generationem vti.quia
refellenda, inſumere verba. Certum ergo videtur deelt virtus cordialis calorem , vt oportet , tempe
dæmonem , quando vultſub certi alicuius viri ſpe rans, . Reſp. liue à corde ſiue à cerebro vis gignen
cie deludere , & non vult fcire fe efle drmonem : di oriatur,(piritus genitalis ipſi ſemini eſt implan
tunc quam poreſt aptiſſimè imitari , quæcunque tatus in ipla feminis ab humano corpore deciſione.
in veri viri & mulieris.copula requiruntur : qua dæmon verò hunc fpiritum cum calore ſuo tantùm
re neceflariò tunc curat, vt ſi quidem vult gene conferuar .
rationem fequi , ( quod ratiffimè accidit. nec c Quid igitur,dicat aliquis,etiamne ex viro incu
nim iple fua vnquam cauſsâ generationem inten bo,& dæmone luccuba liberi naſci poterunt; hoc
dit , quitibifimile nequit gignere : ſed aliquando nec Ægypti ;olim concedebant , nec cgo credide
duntaxat, in gratiam ſuccubu id operantis, co rim fieri poſse . Longè. n. plura hîc requiruntur,
natur generationem ex alio ſemine ) adhibcat ne vt ad prolis generationem partúmque longè plu
ceſſaria ad generationem : quare & prolificum ra matres quam patres ſuppedicant, in conceptio
femen quærit , & inuentum conſeruat , & tanta ne par fortè vtriuſque conatus :poſt, omnia folius
celeritate perfect :ytvitalis fpiricus non cuapore ſuntmatris , requiritur tractus temporis , vt ſemen
tur ,
& quando acquale oportetinfundit: Quan- e in corpus organicum commutetur , & abſolutiſ
do vero non intendit generationem : tunc in fimailla humani corporis architectura perficiarur.
fandit aliquid feminis inftar , calidum tamen , ne requiritur etiam continua vegetantis animæ ope
fraus deprehendatur: ficque ctiam corpus aſſum ratio in fætu alendo ; & alia penè innumera natu
pouin temperat, ne contactu cimor , horror , aut ræ arcana : quæ omnia vtrum tam multa , tamdiu
aſpernatio adferatur. Sed quando cum illis rem dæmon in affumpto corpore queat præſtare, plu
habet, quæ dæmonem eſſe non ignorant : vc plu rimum dubito , & potiùs arbitrer non poffe : fi
primùm ſemen ficticium & frigidum exhiber , ex poſsit , etiam fuccuba poterit concipere. Interea
quo concedimus prolem naſci non poffe. Dein dum quis conuincat hæc illum omnia poſſe, cen
de conſtat , fæpè cum interrogare luccubas: num ſeo , quos legimus matre ſuccuba dæmone na
sp 2.mal- velint impregnari ? quæ li affentiantur , aſſumit tos , vel ſuppoſititios fuiſſe alterius feminz ve
lei q.6.c.verum (emen aliunde actu carnali deciſum , ve di cos partus , vel ab alio dæmone prolem ementi
ri & docet Sprengerus g . Quæritur autem , non tam , vt non rarò contingit ad priorem fuppofitiui
H partus
DISQVİSİ TIONVM MAGICARVM

partus fraudem lubens retulerimi cum lo. Rey- A , fuifler , fundum aquæ petijllet,non ſupernataſfer.
nardo [ libro de peregrinat. generis hum . ſerm . de Sic Hebræi fingunt Ben -fyram .ex filia Ieremiæ
impugnar. kom . per diabol. ) quod de Pictacorum Prophetæ natum.Sed mentiuntur. Ieremias enim
Comitum ex Meluſina origine referunt fabuloſe virgo manlic.Simile refert Auerroes & de alia: AL
Francorum Hiſtorix,item de Andegauenſis fami Magnus de format. hominisc. 1. Minùs incredibile
21.13.hiſt. lix ſtemmate Polyd . Virgil.a & alterius cuiuſdam , eſt, quod fcribit D. Thomas e,poſſe fortaſſismu
Angl. ex Galfrido narrat Vincent.Bell.b & quod ex ore lierem , abſque miraculo & falua virginitate om- Tho.
b Hift.l. 3. ducum Bauariæ & Saxoniæ acceptum narrat Sa nimoda, concipere ; ſicut ( aic ) dicitur accidiffe cui quol.6. ar.
4.26 . 18:
¿ Not. in binus c ; nec admodum diſſimile, quod de nobili dam puella iam pubeſcenti, quam propter pudoris cu
Metamor. Bauaro'narrantalij ; ci', cùm defunctam vxorem ftodiam in letto ſuo parer habebat : qui cùm in fomnio
Ouid . ferret impatientiùs : quadam nocte foeminam re pollueretur , ſemen eius ad matricem filia deſcendit,
dijſlezséque fcſuſcitatam dixiſſe , & marito conui inde puella concepie: hoc fequitur , & à dæmone
xiſſe , & ex co liberos ſuſcepiſſe ; quódque futu idé præſtaripofle,cótédit Abulēſis có.in c. 19.Gé.
ruin prædixerat , tandem , conuiciis & blafphe Item quæri ſcio , an dæmones cum fagis non
miis non ſeabſtinente marito ,ſubitò muliebrive B nunquam exerceant prępofteram libidinem :ſcien
ſte penes illum detelicta , euanuiffe . Dæmon fic dum hoc latruncularoribus. Quidam , vt poſt
Nobili huic impofuit, & aliunde ſubtractos furto comp. Theolog . & Antonin . 1.p.fum.tit.deluxur .
liberos ſibiſuppoſuit . Ad pofterius genusfraudis Ponzinibius, de Lamijs num .64. & Benedic , qui
refero paruulos ; quos non ex incubis , ſed per hos non cirat lib.2.peccar. fum.c.8.hocomninò ne
fraudem , quaſi ex ſuccubis dæmonibus natosvul gant :neque id compertum confeſſione Sagarum
gò Cambiones vocant; & ferunt adeò effe lacte in Hiſpaniæ , Germaniæ ,Galliæ :fed de làmijs Italiæ
laturabiles, vt, etiam quatuornutricum rumis ex id quaſinotiſsimúm affirmac Siluefter Prieras de
hauſtis,macilenti perfeuerent. ponderoſiſſimita Strigomag . & Ananias l.4.de nat. damon.fol. 148.
men , & tandem poft aliquot annos euaneſcant. I & etiam , ab illis affirmati fatetur Ponzinibius ſu
tali , à continuo vagitu , Vagiones appellant; Ger pra.Nimirum nihiladed fordidum eſt, quod non
mani , vt indicent fuppofitiuos effe , nominant, Xolmoupòs iſte ſubeat. vc hominum animas certiore
Vvechſelbalgh vel Vvechſelkind de his vide exitio inuoluat , ideo offert cuique , quo illum ca
Spreng.2.p.mallei 9.2.0.7.Guilis.Parif.p.vlt, de vni- c pi poſle ſperat. Nec vllum ſcelus eſt, quod fxx iſta
werſo, CA.25. Anan .lib . 4.de nat.damon. Molitorem hominum auerſecur. Poſſunt itaque Iudices, e
de Pythonic.mulier.c.6 . Talem arbitror fuiffe pue tiam de hocinquirere.Nec ratio vlla eft, quæ con
rum ; quem per Galiciam & Aſturias Hiſpaniæ an trarium conuincat. Porro ſciatconfeffarius , tunc
teannos is.Mendicus quidam , ſumma cum de videti efle duplex crimen morrale ; vnum contra
fatigatione humerisbaiulabat:cùm ex noftris eum genus,alterum extra vas naturale : & ideo grauius
quidã in itinere repertum propè flumen , vt tran peccatum , quàm fi cum dæmone more humano,
ſuadaret,miſericordia motus,retrò ſe in iumentum ac naturali commiſcerentur .
fuftuliffet ;vix valida beſtia poruit eú in alterā ripā Vltimam in hac quæſtione dubitatio naſcitur,
exponere:Paulo poſt mendicus comprehenfus,fa Verum vimagica fieri queat,vtgigantesnafcantur,vel
tetur eum puerum , non puerum , fed diabolum , pigmei ? Quoad Gigantes Fran . Valeſiusd.c.daf
fuiſſe ; quifibi promisiſſet , omnesfe ad eleemofy. firinat id fieri pofleli dæmones feligant ſemen nő
nas ei conferendas pellccturum , quamdiu fic cir- qualecunque, fed plurimum ,craffißimum ,calidil
čúferretur habitu puerimorbofi,& falcijs inuoluti ſimum , fpiritibus affluens , & feri expers : Id ve
His conſentaneum eſt , poſledemones efficere, vi rò eis facile efle conquirere , deligendo homines
virgomente corpore permanens,non tamen fine ur calidos, robuſtos , & abundantes multo femine ,
rili ſemint , concipiat. probatur, quia poteſt virgini quibus fuccumbant : deinde & mulieres ſimilis
dormienti & ignaræ aliunde fumptum veruni & conditionis quibus incumbant : & vtrifque eo vi
frecundum ſemen , ſine congrellu carnali,hyine; ris, inquain , & fæminis, volupratem maiorem ſolito
ne alijſue clauſtris virgiuitatis incorrupris,infun afferendo tanto enim abundantius femen emittitur,
dere. Vtautem in partu virginitas conferuetur , Guanio ( ait ) cum maiori voluptate excernitur : pote-:
hocdæmcn rcquir.cùm enim ad hoc vera corpo ranı vero illi volupidiem augere , & titillando pluri
rum penetratio requiratur ; quæ virtuti diuina re. mum , ed imaginationi plurima ad rem facienria repre
ſeruatur; id , ſineſpecialimiraculo,fierinon poteſt. ſentando.plurima enim pars venercorum motuum ab
Propterca,cum Caluiniſtę negant hoc ieprum vir imaginatione fluit. Quo fit, vt religiofi viri, & Deo
ginalis in părtu Chriſti Domini clauum manfifles adio dediti,viimaginationem etiam compefcant, cins
præcipuã certè miraculi, & veræ virginitatis præ E modimotusnon perſentiſcant . Robuſti ergo e gran
d Formic . rogatiuain tollunt. Exempluin quoque de Bam des vi naſcerentur, ita poterant demones procurare. ]
bergenſi puella , quod récitat'd Niderius,cautè le Hæc ille doctus fimul Phyſicus & Philoſophus,de
c.io.l.s.
gendum elt , & de mentis tantùm virginitate ac eo quod fieri potuit præclarè; fed erroncè, quate
cipiendum . carnis enim integritatem amiferar per nùsGigantes illos S.S. putat ex dæmonibus incu
candem copulam , qua conceperat.Nec à viro mu bis & fuccubis ita procreatos ; quod iam à Theo
lier cognoſcipoteſt, ſine virginitatis iactura,neč logis improbatum docui. Nos inde lumamustan
impregnari,niſi cognoſcatur. Scio quid multifcri tum ,non repugnare hoc dæmonispotentiæ & in
ptores narrent devariis, quæ conceperint dunta duftriæ . Nam Gigantes fuiſſe impudentis proter
xat éx ſemine, quod in balneo , in quo illa lotæ , uię licnegare,cùm S.S.teſtetur Gen.c.6.& omnium
priùs fuerat effulum ;ſed non credo: & video id e Gentium Annales ſimiliamulta proferant.Diodor.
tiam negariab Andr. Laurentio lib . 8. hiftor. a . 1.5. & 9.Plutarc.in Sertorio Pbiloſtrat.in Heroic.Plin .
natom.q.11.quia neque virtus attractiua matricis, Solinus , Marian . Sootuse ulijmemini me non
cam à le longè queaevim exſerere , neque aqua fo nulla 'notaffe aduerfarijs in Seneca Tragedias : &
lertiam habet , quam dæmon ſpirituum euapora miror Goropio Becano placuifle, ram ardenter in
tionem prohibendi, & ſemen illud , fi fæcundum ea quæ de Antuerpienfi noftro Gigante narratur
decla
LIBRI II. R. X V I. 87

Antuerpienfi noftro Gigante narrantur declama- A breuiſsimæ. Colligo vtrúmque ex loco Eze 27.
re. Dentis cius magnitudinem ferre non potuit. V.11.Pygmar in turrib.suis ſcio hoc aliter & aliter
quid illa tamen , ad maiores molares Siculorum verti,& verſiones poni à D.Hiero.ad eü locú:ſed
Ciclopum , quos vidit, appendit,penes ſe , inſignis nofter meritò Tecutus eſt Aquilam ita verten
hiſtoricus. Tho. Fazellus,habuit? Non iniucunda em . Symm ; Medos vertit , quod placuit Thco
lectio verború cius opinor futura ciuibus meis,vt doreto ,Chaldæus Paraphraſtres, Cappadocesi Ye
hoc antiquitatis patriæ cymelium libi ab homine rùm . ) eſt de vocis radice , & idco Theodotion ,
Campinienfi tam facilè extorqueri non patiantur. nó fatis certus , quid 793 fignificaret Hebræum
Prolixa planè res eſt, adſcribam & decerpam bre D'nda gamadimi retinui Diuus Hieron . gna- !
uiter.ad Erycé montem anno.1342.cadauer in an rus; 7 ſignificare cubitom brachii , feu menſu
tro inuentum portentolæ magnitudinis,cuius an ram cubitalem /nd.3.v . 16. vnde 701 cubitalis,ver

-
terior cranijpars aliquor Siciliéfiú modiorú capax tit Pygmeos , quorum hæc eft menfura ftaturæ :
erat:cuius etiá Bocacius fecerit mentionem libr.4 . Item D.Hier. ad vocem Græcam Aquilæ atten
de Geneal. Deorum c.68. Anno 1516.in Mazareno dens, Pygmeos non accepit , vt nomen proprium
agro cæmentarios effodilſe cadauer hominis cu- B ſed-ve appellatiuum , quia interpretatur bellatores
bitorum ſtaturæ circiter 20,caput habens dolijin promptifsimos , quafi deducatur and TŘS AUXIMS
ſtar , molares dentes ſingulos , vnciarú 5. pondus cuius vocis vna interpretatio eſt , pugna feu pu
æquafle,quos(ait )ſe vidiffe.Penes ſe alios elle non gilatus, altera menlura cubiti , quod lequitar Đ .
paucos,Melilliseffolorum gigantum dentes , qua Aug. libr.16, de ciper De c.9 .Hincorræ variæ inter:
ternarú vnciarum :habere quoque fc os humeri la pretationis. Quibus videbatui de Pygmæis alļis
tiſsimum & penè monſtruoſum alterius gigantis propriè dictis accipiendum , quidam comminily
Hyccaréſis. Duos ſibimolares alios,4.fingulos vn cuntur , cos fuifle bellicofifsimos , vifus acutie
ciarú ,datosà Simeone Pigliono,cadaueris 18. cu fimi, & ſagitrandiperitiſsimos , & ideo illis tur
bitorú propè Panormum ,anno 1547.Sequentian rium cuſtodiam permiffam , ſic Dionyſ. Car
no ibid.à Geor.Adorno cadauer aliud , cubitorum tuſian . Verùm id vnde probant? certe vix credé
20.Cepertú.latraſis an. 155o.inuétum cadauer cu dum , potuiſſe eos loricam iaculis fuis penetrare.
bitorú circiter 2 2.cuius caput 10.ferè circuitú pe Aliud itaque ſatis ingeniosè commentus Liranus,
dum metiebatur. Addit multa fimilia, quibus lin- c robur Tyrideſcribi, & munitionum eius, tale, vt
gulis recenſendis nó eft cur inhære..illud notat ce etiam à pumillis 'iſtis turres defendi potuerint
teris eriam oſsib . in cinere contactu tandé abeun contra hoftes potentiſsimos.Contortum id quoq;
cibus dentes noſtris liiniles, ſed maiores, integros, nec fatis beneuolum aut confentiens contextui,
B
effigiatos , ſubalbos, & carie carentes remanliſle: Reor omnino , cuſtodum ſeu robuftorum , ( vtver
quod etiam in dente illo Antuerpiéli olim viſeba cunt LXX . ) mentionem fieri ; ſed hos vocari
rur.Hetrufcorú gigantú vetus quodda ,An.Popo Pygmaos : non quod ftatura cales ,fed quia turres
nij Leti,epigrámameminit, Britannicorum Cam tam altæ ,vi viri eriam fortiſsimi & maxiiniin in.o
denus: aliorum alij. Ipſe D. Auguſtinus ſcribitle verſantibus vix cubitales apparerent.ſic vulgatam
vidifle in litore Vticenſi molarem dentem adcò cum LXX . verſione & cum Hebræo fonte conci
magnum ,vtmolaribuscentum communibus pof liaridebere,nuncquidem cenſeo; paratusſequido
ſet exæquari, libr. 15. de ciu.Dei c.9.Præterco quæ centem certiora .
Fran . Patricius Dial.3. de Hift. ex Hemone Ere De pumilionibus his ex Nonnoſo ifta Photius
mita de Emiphimis & Gyginis retulit , quia fa bibl . fol.3.ότι από τις φαρσάν πλέοντι,το Νοντίσω,
bulofa .
Ρεσιτάλ εσχάτίω τών νήσων κατωχηκότιτριέν δέτι
Reſtat de Pygmeis: poſſe demonem efficere cauſis συνέβη, θαύμα και ακεσαι. έγέτυχε γάρ τισι μορφών μεν
contrarys adhihiris ,ut ad iuſtam humani corporis ſta και ιδέαν έχουσιν ανθρωπίνην , βραχύτατους δε το μέ
turam homines non perueniant , non eft dubitandum . γεθG , η μέλαζι των χρόαν υπό δε τριχών εδασυμ
fic enim videmus artificio humano,népe potu vini μένους ολιά παντός του σώματG.ειποντο δε τους άνδρα
adufti & incluſione in ollis paruis,pulillos illos ca Cι καίγηναίκες σαραπλήζιαι , και παιδάρια επιβρα
tellos,delicias domicellarum parari : & lucri aui χύτερα ,των σαρ' αυτούς ανδρών. γυμνοί και σαν άπαν
di parentes , impiè certè , certismedicamentis ef
τες πλάι δέρμαλι τινί μικρώ τίύ αιδώ πέρακαλυπτο»,
ficiunt , vt filii pumiliones nafcantur. Omninò οι προβεβηκότες ομοίως άνδρες τι κι γυάικες.άγριον δε
tamen crediderim , hac in re minimam quoque δεν επεδάκνωτο 8δε ανήμερον.άλα και φωνάι άχον
corporis humani quantitatem , etſi ignotam , dari , μέν ανθρωπίνω, άγνωςομ δε παντάπαζι των διάλεκ
infra quam nequeat anima rationalis potentijs luis Τον τίς τί περιοίκοις άπαζι.
vri , & efficaciter corpus illud informare. Quare E
Icriptoribus etiam illis aſſentior , qui licet agnof QV ÆSTIO XVI.

cant cubitales ſeu trium ſpicamarum homullos,


Denocturnisfagarum conuentibus,c ^an verà ſit
quos Pygmaosvocant , gruum hoſtes , quos poſt earum translatio de loco ad locum ?
Ariſtotelem li.2. debift.animal.c.12.Philoſtrat . in
Hercule dormiente Plinius lib.7.c.2.Claudianus, lu Rima ſententia eſt, huiuſmodi equitationibus A
uenalis , Solinus, & alij deſcripſere :tamen meritò
arbitrantur , eos non effe veros homines, fed bru mi, & Diabolica illuſione intereſſe:hanc fentétiam
ta,velmonftra, & ad claffem Simiarum referédos. cum Luthero & Melanchtone multi ſectarii te a VVieru
Vide,fi lubet, Gellium lib.9.6.4.Cælium Rhodiginum nuerunt a : ſed & Catholici quidam , ex Hiſpanis , Codelmä
lib.4.lect.antiq.c.3.0 Cardanum lib.8.de rerum va integro libro quidam minorita Fr. Samuel & au- Agrippa .
rieta. Lud.Viuem in 0.8.lib.de ciuit.Dei & Bonifa ctor fortalitij fidei, eiuſdem ordinis , & Marti
cium Simonettam li,4.epiſt.c.10.Reperta anno 1600 . nus de Arles canoniſta, ex Italis Ponzinibus inte
in Peruuia Nanorum prouinciam inde fcribitur gro ferè libro,Bapt.à Portalıbro 2.fua Magic Na
litteris P.Ruizij,quashoc anno 1601.legi. turalis, & cuius tempore res nondum ſatis explo
Nec negari poteſt Pygmæos fuiſſe ; & ſtaturæ rata erat Alciatus libro 8. Parerg.c. 22, ex®Gallis
H 2 Duarenus
88 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

Duarenus; Erodius, & Mich.Montanus. ex An- | A fuſcatum ,qui ſtasim arguprà dmum olje reuer,à en.l
glis olim loãnes Salisburienfis lib.2. Polycrat,c.17 . nefceret.CatharinaRuffa ipfum deminem ,ſua accuba
in fin . ex Germanis , idem vult Phil . Camerar. ex tione,einmadivices aliquando gelli,je declarauit ]hæc
tremo c.72, operæ fucciſinæ , & Vlricus Molitor Nic.Remigius d.lib.1.c.12 .
de Python ,mulieribus c. 8. & hoc ſe ſentire ſubindi Obijciunt prætereaD.Aug.lib . defpiritu & a
dicat Leonard . Vairus li.zide faſcino c.13. Sed nitú nima c.28.vbi cadem ferè verba habes , quæ in c .
tur argumentis parùm vrgentib.Quid.n.Coliſne id Epiſcopi. 26.9. s. vbi qui huiuſmodi nænis anica
afferitur à mulierculis,vt excidit Alciato :vndeigi larum fidem præbent , videntur excommunicari.
tur tot quotidie viri docti clari, & fecundùm læ . Hic canon Achiles eſt aduerſariorum , hunc vr
culum prudentes , idem fatetur,puniútúrque:Age gét hunc intorquét.Refp. librú illú nó effe D.Aug.
ſint fæpè,quià dæmone illudantur, ſenſibus inter nec etiam D. Gregorij , cui tribuit loannes
nis externiſque vinctis & ſepultis,phantaſia etiam Beetzius Carmelita ", in 1. præcept. expol. 4.
fortè læla ,perturbaráque:age, qucat diabolus læſis c. 4. fed Hugonis Victorini , vel Hugonis Ete.
corporis virib . & animi facultatib . plura homini riani : & cuiuſcunque fit , non effe aliam eius
perſuadere, quam vel vini copia oppreſſi,velme ſententiam , quàm prædicti Canonis. Quidam
lancholia ægri ſeſe videre arbitrentur, vt docet D. eleuant auctoritatem Canonis , quia fit conci.
a lib.7.de lium cantùm Prouinciale , quod errare potue
Genclad Aug.a ſint lanètria phátalmatum genera,quod ab
litt. c. 11. eodem optimè b notatum ; quid cum poſtea ? quid Brit : ſed mihi non placer eo confugere.. Alii
b Epift.72. aliud,ex his inferre qucas , quam poffe ſagas deci negant eſe Concilij Ancyrani,eò quòd in conci
ag.Nebri. pi, ſemper autem illas falli hinc non conlequitur. lij huius exéplaribusGræcis aut Latinis hodie non
Nec amplius probat quod ad Euodi