Sie sind auf Seite 1von 871

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei – eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http://books.google.com durchsuchen.
3
i o 1
B hi

6
7

4
1

E
O
3 V

fich
an
of

{ { fe
EXODVSB EXODVS 726

Diſquiſitionum

MAGICARVM
EXODVS.IO . LIBRI SEX ,
EXODVS.8 .
IN TRES TOMOS PARTITI.
Auctore
MARTINO DELRIO
SOCIETATIS IESV PRES.
bytero ſacræ Theologiæ Doétore ,&

NARD
in Academia Gretienli, S. S.
profeflore.
TOMVS PRIMVS. pladsen
Nunc tertiis curis ab ipfo Au& ore audior
EXODVS: 10. longe, Additionibusmultis paßim infer EXODVS.8.5
188,corre&tior quoque mendis
fublatis.

Cum priuileg.S. Caf. Maieft. ad annosfex.


P R O DIT
Ex Archiepifcopatus Moguntinenſis officie
na Vrſellana, Impenſis lacobi
König. An. M.DCVI.
EXODVS.9.1
EXODVS.B .

IHS

KODI . OM

Ex Biblio . Miſl . Si Jofeph . Luodu


|
\.
3052

SERENISSIMO PRINCIPI

ERNESTO
A R.
ICHIEPISCOPO
.COLO
NIENSI, ET S. R. IMP. PER ITA
LIAm ARCHICANCELLARIO ET PRINCIPI
Ele & ori Epiſcopo Leodienfi, Adminiſtratori Monaſterienſ ,
Hildeſhiemenfi , Frifingenfi, & fcabulenfi : Comiti Palatino
Rheni,Ducivcriuſq; Bauariæ , Angārix ,Weſtphaliæ ,& Bullo
nen , Marchioni Francimontenți : Comiti Loſſenfi,
Longienfi.Hornenfi, & c.Bonorum & L
literatorum Patrono , E AVITI
V
MARTIN
VSDÉLRI
SOCIETATIS IESV PRESBY

ter ſe fuaſ,L.M. D.D.

NiyersÆ MAGIÆ ;

qua diuina huma

nag fapientia pars

magis ,ut abdita , fic

eruidigna; Disqvi
SITIONES ;lucubrationem arduain

Es multiplicem ( PRINCEPS SERE

NISs. ) humiliter adfero. Equidem

Vere
PR Æ FATI O.

verebar docti Principis indicii ſub

ire;ſed quia ſubeundum alicuius, eü

elegi; qui posſet iudicare. Non Tv

TELAM magis quam CENSVRAM

amo:naturâ vfu doctus, à peritis

doceries monerimalle ,quam ab im

peritis ſuſpici Eglaudari. Q uod pau

ci PRINCIPES ; adingenij acrimo

niam , iudici praftantiam ;multă

lectionem , & eruditionem variam ,

Es ad hanc ; SECRETORYM NA

TVRÆ diuturnam experientiă ,fol

lerter prudenterg, adiunxifti. Quá

diligétia confecutus es, ut intermil

Sam áRegibvs,totiam ſeculis ,phi

lofophandiconſuetudinem ,REGALI

dignam ſolio , reuocaris ; illorum

laudatißimorü PRINCIPYM ; quo

rum , dum tempus erit & homines

viuent, viuet , vigebitq,memoria


cum imitatione , laudis te partici

pem feceris. QuiRegym olim potě

tiſimi
PR Æ FATIO.

tißimi ES ſapientißimi, Maới VI


cabantur.Vulgari ftudium cæptum ,

es proinde cum nomineres vileſce

re:quia pro Sapientia fuperftitio

në Malus ille pofuit.Peſtis ifta ,pro

pter adnatam hominibus ſciendicu

pidinem , breui ſe per orbem totü dif

\fudit. ficfalfa pro veris ,noxia pro

( utilibus , tartarea pro cæleftibus ob

tinuere. Ita quod ſummaneceßitatis

erat, paris ſagacitatis , & induſtria

operofißimafactum ; falua ſemente

bona , venenatas herbas ſecernere,


Eveuellere.Vidi, indolui, 6 ,mul

tis probantibus, conatus ſum morbo

medicināfacere: necformidaui me,

lesy ductore,hac etiam parte Sata

ne furenti obýcere. Laboris fpecimen

edo, ferculorum quendam pragu

Iftum ,deſex libris iam adfe&tis co

fcriptis duos;quia ,per Nūdinarum

tempus imminens,et varias eorum ,

( 3 fine
PR Æ FATI O.

frize quibus in lucem exire non pote

rant,dilationes,plures non potuida

re. Hiſtoriarum veterum & recen


tiorum varia condimenta adhibui,

vtquihuius,quâ bile ,quâ felle nau

ſeantiſtomacho,cõfulerem.Sed quis

Apicius adeo diligens autperitus, vt

queat pro omnium palato ? Sipro tuo

( PRINCEPS SERENISS:)quod pro

bum es ſanum est.fuerit ;ſecurus fi

nam ceterorum verba præterfluere.


Nec diffido. Semper enim Virtys

ſibi comitesMysas amatiungere;

& ſcriptioni fauent, quorum for


ptione gefta non indigna . Plus alis

nimio fuiſſet,vel Nobilitate,velP

tificiali dignitate , vel Principatu

præſtare; tibi hæc fimul omnia para

viſa .Non cõtentus IMPERATORIO

E REGALI genere ; cuinullu ſeme

rito , fiueantiquitate , fiue fplendore

antepoſuerit , quod aliena magis,

quam
PR Æ FATI O.

quam propria virtutis indiciü effe ,

fcires : non Eccleſiaſticis tot tiaris,

quibus certe nullo niſi PastokVM

Pastori ſecundus es, que poſſunt

indignis contingere : non ditionela

tißima es copioſima , que adocia

aliis illecebra foret , addidifti multa

Bello fortiter & fælicitergefta , 88

ſeditiones periculo fas celerrime co

preſas, o inclyta Pacis decora ,

fumma cum Eburonum ceterorum

que ſubditorum beneuolētia e gra

tulatione,qui ſibi gaudent,feg , Er

NESTO Principe fælices ducunt;


tur,tot an
quot Nestoritribuun

nos , vel de fuis ademptos,precantur

PATRIÆ PARTI. Præterea ſicteto

tum CATHOLICÆ fidei , & colu


mna veritatis EcCLESIÆ ROMA

NÆ commodis impendis , vt milla

Aquilonari plaga, PROCVBITOR ,


MVR VS et Speckla delectus a Deo

( 4 videaa
PR Æ FATIO.

videaris.Q uis enim feruētiorezelo ,

pro verá o priſca religione tottam

acres contentiones ſuſcepit , ſuſce

ptas conftätius ſuſtinuit? quis indu

triofior hoftium infidias deprebēde

re, deprehenſis obuiamire, es con

Julia conatuſq ,impiorum difturbare?

Demum ,quod (meâ quidem ſenten

tia ) rariexēpli est , & multis Prin

cipibus inuidēdi,tot curis diſtrictus,

inuenis quodſtudisSAPIENTIÆ tē

pus impendas , cuiusfi quam horula

bis meis legedis dare dignum duces,

pero.non undecunque difplicitura :

Certe , quod ab ingenio meo nequi

bunt,id ſaltēà SAPIENTISES Do


CTI PRINCIPIS FOELICI GE

Nio conſequentur. Tum mihimeri

to iudicium meum probabitur , 60°


Catonis illud verißimum deprehen

dam , Idem benefactum loco in

quo ponas,nimium intereſſe. Ni

mirum
PR Æ FATI O.

mirum quia ,quod malis impenfum ,

malefactum fit ,id ,bonis bono colla

tum animo,nequitnomen amittere,

nec eſſe non gratißimum atquera


tißimi . LOVANII. V 11. Id .Mart.
clo . 13. xcix .

7
00
1.
BI

3
7,79 *
BI

( 5 INR .
IN R. V.

MARTINI DELRII
DIS Q VISITIONES,
MAGICAS,

Iuſti Lipsi Carmen .

Vius doctum opus hoc? quodima,ſumma


Pennå permeat,& fagace mente
Sagas & Stygias ſtriges reuelat?
Quod tu'Theſſalaterra ,voſque Colchij
Infames male cantibus patraſtis;
Quod Panes, Satyrique,Dufrique
Peccaſtis,genus improbum falaxques
Totum hoceruit,erutismedetur:

Sed quis? Delrivseruditione,


Idem religione,clarus.ergo
Hicpura di liquida omnia;hic venena
Nulla,quæ timeas opinionum ,
Huic libro faueas,fauetibiipſe,
Atqueiſtum lege,vtima,fummanoris.

IN EAS
IN EASDEM

PAR O DI A.

AGIA , quam libro hoc videtis obfidem ,


Ait fuiſſefraudium peculium ,
Neque vllius medentisarte gloriam
Nequiſſepreualere,fiuetoxico
Opusforet necare,fiue faſcino.
Ethoc negat feraciora THESSALI
Negare rura ,noxiumque CAVCASVM ,
SCYTHÆQVe ſaxa ,conſcioſque COLCHICOS,
IBERIA M ,tuumque TAVRE verticem :
vbiiſta poſtMagia, floruitprius.
Agreſtisherba ; nam PROMETHEI in iugo
Vaporeſape tabido iinbuit ſata .
ZARATE Mede,letiferque DARDANE,
Tibi hacfuiſſe & effe cognitiſima
Ait MAGIA :poftumâex origine,
Tuâ exiiſſe dicit èproſapia ,
Tuoexarafje perfidas ſtylo notas,
Et indetot peramula dolosmanus
Decus tuliſe,leuâ fiue dextera
Opus patraret.aut vtrumquemutuas
Suo dediſſet impigre vices hero.
Nequevlla vota NOXIALIBVS Ders
Sibieſſe facta,cum veniret à viro
Nouißimohoc ad vſqueſeculum recens.
Sed hacpriusfuere :nunc APOLLINE
Silet loquente ſequededicat tibi
APOLLO DELRIE,atque APOLLO DEIR IT.

HERIBERT. ROSWEIDVS.

ΦΕΔΕ
ΦΕ ΔΕΡΙΚΟΥ ΙΑΜ Ο ΤΙ

ΟΥ ΙΑΤΡΟΥ E" ΠΟΣ ΕΙ'Σ ΤΥΝ ΤΟΥ


Πατζος Μαρτίνα Δελρία βιβλον
σέλ Μαγείας.

Ηναιοι παρG- άνδρες και όσοι μεγαλώνορα τμής,


Ούνομάτ'οκτήσανlo θεοδμήγιο Μαγείης,
Ιδμοπύη σοφία μετέπξεπον, ήδε σιωεργών
Ειδή αις πξαπίδεσι πωηρμόξαν το σegνοίξω.
Μυπόλοι γεραώτες Αναισάντων τε πάρεδροι,
ΦύστG-ιχνευτήρες αμύμονες,ίδρμες ώρων.
Μασάων θεράποντες ,Ακεσορίης τ'αερώχε.
ΤοίG - έξω φύλoισι μετ' αλλοδαποίσιν Ιωσήφ
ΤοίG -ό και φαρίοισι πολύτζοπταθαύμαζα δείξας
Μωσής Α' ασυρη π πόλη ΔανιήλG- αγασος"
Και Σολόμων σελπιςτς Ιεδαίοις διτώσων.
Tοίοι δ ' αντλία9ε Μάγοι δίζυγο κιόντες.
Χρισον,δικλινθών ζαχαμαιζήλω ενί λίκνω.
Τοϊςδ 'έπι ΔαίμονGoίςρος άλάστρG- άνδρας
ελαύνων.
Δαίες,σφετέρησαν αθαλίησε δαμάτας,
Α’ασεβιω εφέηκε,Γοηείης επανέργου
Mήστε το κήδεα πολλά, δεάπλες διώεαλώβης
Μανθοσαύίω πόσπας τε , και έχθίας επαοιδάς.
Κείνων εξεύονγκ, παλαιομέων υλι φωτών,
Μαινάδ % Αίγυπλοιοθυπηπίλοι, ή π Σαέλω
Είρομλύω μώνευμα θεοσόποςήνετε Γegία.
και πινυτη Μήδεα,κακόν σκίνας Αιήταο.
Και Σίμων αθέμιτος,έπωνυμίζω π Μάγοια
ΔεξάμG, Καρποκράτης,ός απεχθέα ίχνω
Aμφαδίίω έδίδαξεν, αναιδείηφί πεποιθως.
Nuώ δε Μάγων κακόεργα σίνη, δολερών π Γοήτων.
Γαίης άχθεα λυγρα,κατ' ανθρώπες αλάλίω
Πασυδίη σλάζοντα, Θεάκρατοντος έκη ,
' Ενδικον
FEDERICIIAMO TII
MEDICI CARMEN IN PATRIS
Martini Delrii librum de
Magia.

Emporibus priſcis veterum quicung,Magie


Cæleftismagnumg, decus,nomeng,tulerunt,
illuſtri Sophia & doctrinæ laude cluebant.
Cultaque iungebant folertipectora menti:
Sacrifici quondam celebres,à Rege ſecundi,
Nature indagatores,afirılmgzperiti,
Egregias artesMedicats,Mufasgz colentes.
Talis erat Ioſeph peregrine gentis alumnus:
Talisapud Pharios Moſesoracula promens:
Talis & Affyrie Danielſpectabilis vrbi.
Taliserat Salomon ,dum regia fceptra teneret
Iudaa:tales ,Magi,qui Solis ab ortu
Vilibus in cunis Chriítum petiere iacentem ,
IntereamiſerosinfeftiDamonis a
ſtrus
Mortales agitans, ſua quos vecordia torſit,
Emiſit fcelus, & fraudes,variosg,nocendi
Fallendig aftus, varias & repperit artes,
Falſidicum vatum præfagia,pocula,cantus.
Hincexorto lues;ætas hinc priſcaparentum
Protulit ÆgyptiMyftas bacchantis ,Anumg,
Fotidicam ,quaterra dedit refponfa Saülo .
Hinc Medea ſagax AEte dira propago:
Impiushinc Simon , Magus & cognomine dictus:
Hincquoſ Carpocrates , Magica quitradidit artis
Publicus interprespoſito præcepta pudore.
Nunc Magica peftes,impoſturağzınefanda
Pondera telluris,totum graſſantur in orbem ,
|Ludificantq;animos:atnon fine numinepatris
AEtherij,
Ενδικον δς βροτέησιν αλιτζοσύησι χολωθείς,
Εμβάλς κραδίησι βρολών μελανότερον ορφνω,
ΚαινέφG-ήερόφοιγαν απκμάργειο Μαγείης.
και τίσιν ηλιτόποινον αμοιβάδα τοϊσιν οπίζει ,
"Οσοι πίσιν άμεμπτον δπιτζέψαντες αέλλαις,
ΨύδεG-ασσεβέειν σεζούγνωτο λεπτίδνοις.
Καίκεν αμαυρώσεζα πολυτερέων γλύος ανδρών
Γαλαν όλίω οκάλυψε μελαγκρήδεμν G- ομίχλη
Ει μη ΔέλρG- έσθλόςέή παιήονι βίβλω
ΙητορδίκαιρG- ασφατον σόκ ζόφον ωσεν,
Α'τεκίης πάνποσιν άγιωνΦαρσίμβροτον αίγλίω .
Είδεα μορφώς εκεί αίτια πάντα Μαγείας
Αμφοτέρηςεκάπρθε κλυτη σφραγίσσατο δέλτω.
ΨάδεG-έμπτδόμυθονετήθυμίζω πδιείρίζας ,
Πρυμνόθενέξέρριψε σλάνης απευτένορG- άτίω.
Ωμέγα τολμήεντG-, δς ακνάμοισι μενoιναις,
Μώλον άγων πρατησιν αμιμακίτοισιν δρέρης,
Δυσσεβίίω εδάμασσας, αλεξικάκα Διός : 4ον
Αλκιμον ηρακλήα καλω μιμίμG-έργω.
Tοίοις έμφυγον έμμεςεταιρείη φρενός αλκήν
Υμετέρη πινυτος κεν ανήρρεα εκμήριο,
με πολυκμήριο μόγε ποτι δύσβαγεν αιπος
Ερχομδύη,θνητα μετέρχεται ηνεκές έργα.
Πληθην δι' σηκαν έγωγε θεοπρεπέων ιερήων
ΙΗΣΟΥ" χαρένθG-επώνυμον εξονομιώω,
οίτινες ήνορέησι και έργμασιν έξοχα πάντων
Επεπον αργαλέοισι Σν δι ' αμφίώξας έκανα
Καλιόπησυ ο οίθα πολυ σερέων είχας ανδρών ,
ούτε σεύς ήριίω,οίθ'έσερον,οίτ αναμεσσην
Κλήρες έσήσαντο, πράσια τουσα καμόνπς",
Ημείς δεκλέG: οίον ακομα, σαφές δμω.
Ούτε οένατόων ©- αφίγμεθα τερμαία κόσμε:
Α'λιασυ πάντ' ήσκσα θεα και πατζάσι κεδνούς
Θυμηρη τάδεδώρα της πόρσυνον αριδης.
ΘύμορG- οκ Μεσίωνέθέλς τα πτώα φέρει
Πορφυ
A Etberi ,qui iure malis offenſus,opacas
Mentibus humani tenebrasoffundit, & atra
Improuiſaoculos præftringir nube Magie.
Exigit & meritas hominum de crimine pænas,
Quiſ fidem ſanctam leuibusliquere procellis,
Quig, iugo falfi fummittunt impia colla .
lamg, adeo genus bumanum terrasa, patentes
Caligo obrueret furua circundata pita :
Ni bonus & Medica ſpectatus Delrius arte,
Diſcuteret tenebras fanimedicamine libri,
Et clara veriperfunderet omnia luce .
Nam fpecies formasg,omnes,cauſasý Magia
Duplicis aggreſſus docta fignare tabella
Strenuus, & fimplex falſo diſtinguere verum ,
Funditus exertit noxas quas intulit error.
O nimium audacem ,qui fortipectore & armis.
Terrarum peſtes immania monftra,laceſſens,
Impiacorda domas,auerrunco Iouenati
A Emulus Alcida,facto , exempla fecutus.
Hinc catus & prudens vir colligat infita prorfus
Eſe fodalitio fortißima pectora veſtro,
Aſpera que ſpectent, & femper adardua tendant,
Magnag ſuſcipiantduro comitatalabore
Sed mibinec cætus liceatmemorare piorum
Myftarum ,placıdi Iesv denominedi&tos,
Quiſolida virtute cluent, operumý,labore .
Difficili præftantreliquis. Tufingula pande
Calliope:tibi namg, datum cognofſe quis horum
Auroram ,mediumg, axem.Solemg cadenten
Incolat, & qui tot faciantmiracula rerum .
Fama leuis tantum noftras peruenit ad aures,
Nec ſtabilis:neg enim fines penetrauimusorbis
Extremos.At tu ,qua difpicis omnia ,Muſa,
Patribus hæc claris grati damunera cantus.
Poftulat à Mufis primas Bellarminus Heros
Ferre ,
Πορφυρέων κορυφή Βελάρμιν - δρητήρων.
σεβέλG-άρμίνον ήκεν νικήσιο φαρέτζης ,
' Ωκύ π.και φωνήεν όσοις νόG-έσιν εχέφρων"
Καππαύων διχόμητονέρανκαι κανείκG- αναιρών,
Καλκλόνον αμφήρμον αληθέος αμφίλατζ είης,
Και ζαβές τεθμοίο και εκ πεπαύσατο στίων
Πάντα λίθαν , και πάντα κάλων, και πάσαν ανάγκίω,
Ταύτα πεινή στιυελούσαν αναμφήρια τιθείη
Ουδ ' άρα Μαλδώνολος Ίβηράθος άνθG- δέσέρης
“Ήσονα μόχθον έμήνες,όπως δάγγελον ήχο
Χρυσά παμβασιλήoς αν ακλορG-,ίω ζωοφήτη
Τέσσαρες έσφρήγοσαν έή ετζάζυμ δέλτως
Πάσιν αναπτύξεν, αρίζηλόν π τελέση
Παρισίοις ώστίσει και αλλοδαποίσι μέθου.
Ε Πιερίω τοΐόν τη ΠερηρίG- ένθεG- όιερω,
Μαντιπάλα ΔανιήλG-απήλωσε δάσκιον όρφνίω
Και ζόφον αχλυόενα,και αμφαδίοιςέπεέΔιν
'Αμφιβόλα σκοτόενώ διήγεν όρμα φωτός.
Τερριάδίω μέγα κάρG-ομεκαι θέρμG- αλκή,
Μαρνώμενον θείοιο δικης ύπερ Α'ρχηερής
-

Και κανόνων, ώτεωε μέσω αν δήeιν οράστε


Θαρσαλέοις φήθει" το και μεγαλήτης- ανδρος
Υψηλάϊς δρετσιν αναντία δείματα τύρσιν
'Αμβαίνεν,κ' ανθένδε φαίνερονέμμεναι αυτον.
ΠόσG- αγων, πόαση δε βίη πέλε Πουηβίνα,
ΗμG- A'ειάρχειο δίκίωέαξε δικαστής
Ανδρών μνήμα πυκνα σαφή και απείρον βίβλω;
Πελτάνα ποζον έργον, απόρεστησιν Αχαιών
Α'ρχετύπων στλίδεσιΛαινίδα γύρωάγοντος;
ΠόσG-έίω Ριβέρας,όπθέσφαξ σεμνα Προ
φήτεων,
Μείονας ους καλέκσιν,εω διεπίφρασε μύθως
Ο πόαση Σκώνδογχως αγάκλυ7G- αλκι πιθήσας,
Βασκανίζω και συκόφασιν φιλολοίδορον ανδρών
Εργολάβων, απάνθενεών απέρρξενεταίρων;
Γραμμα
CARME N.

Ferre,Sacerdotum columnen quospurpura veſtit :


Commoda quimittens inuiéta tela pharetra,
Et cita,confulisg;fonantiamentibus;acrés
Compofuit lites ,& itirgia plena tumultu
Ancipiti,vera dere ligiöne, Deig;
Legitimocultu :nec deftitit antemouere
Saxum omne, atg, omnem funem ,& quacung receße eft
Voluere,quàm doctus hæc indubitata reliquit .
Nec fuit inferior,quem Maldonatus Ibere
Gentis honos adijt,labor,vt vox nuntia lati,
Quan dedit omnipotens Chriſtus quam quatuor olim
Quadruplici vates obfignauere tabella,
Plana foret cunctis,nec ciui cognita tantùm
Paraliſi, ſed & exterirismanifeſta pateret.
Sic & Pierioſtimulante Pererius aſtro,
Fatidico Daniele proculcaliginis vmbram
Diſpulit & tenebras,perbisgz interpresapertis
Expoſuit dubijmyfteria tecta Propheta .
Inclyta Turriaden virtus & roboris ardor,
Pontificispro iureſacri,Canonumáz vetuſto
Dogmatepugnantem ,medium protraxit in agmen
Intrepidum :fummiſ viri virtutibus altam
Extruxit turrim ,faciliquam magnanimus vir
Aſcenſu ſuperaret, & hincconſpectior ejſet.
1 Orlanta fuit vis,quæ contentio Poffeuini,
Cùm docto ſimul ingentig volumineindex ,
inftar Ariſtarchi,variorum fcripta notaret?
Quantus Peltanilabor,exemplaria Graca
Pleraq, vulgantis Romano comta lepore?
Quantus erat Riberas,cum nosorácula vatum ,
1

Quosparuos dixere ſuo ſermonedoceret ?


Nobilia ô quando fcondoncbusrobore fretus.
Propulit à Socijs odium ,linguaſqueprocaces,
Et Quadruplatorum conuicia falſa remouit?

( ::) Scitat
10
Γράμμασι κωςήροιο σέίφρoν - Αυτονα κόσμον
Αμφιβαλων και κείνα τα σμυέμπορG-ίχνεσιν εμβας.
Τίς Μολίναν κε δικαίτο Σναρέστοντε κατ' άσιν
Είπέμεν ανήσει τις έμφρονου Βάσκιον έργων
Αξία μυθήσατο , Ecλεντιάσω πσρόφαντον και
+5,

Ναι μίου Σερβιάδαρπιφάσκει λυκάδα καίτίω,


Χρισταδίω τε γέροντα καινέων κοσμήτορε διασω,
Των ομό Αυδομαρκας και ο πιόλιν αγλαέθωκον.
Δgακίίω κόσμησε σέιγλώσοισι δεέθροις,
Aμφαδίοις αγοραΐσιν αμαρτίδα- αίδραςελέγχων.
Τω και μοχθίζοντι βοηθός ώρεγε χείρας
Ανδριφίλω Δαυχείς , οκ, Μέσησι μεμηλως,
ΕλατG- Aύσονίης τεσινήορα δόγματα βάζι,
Ο' Σελόυκείοιο καταγάζων Βασιλεία
Μνήματα στραλόεντα σοφή μετεφράσαιδέλτα.
Εξεις , εδίον απ' αχλύς ες φάG- αξε .
Ως άφg: Kαταλίοιο κυβερνητήρα χαλινών
ΔωμαG-έθιώοντι παρ' Αυδομαρα τμμεσιν ,
Χρισιάδη παρέμενε φέρων Βερβήκι Gάλκαρ.
Ονθέσαν δρχηγοί φιλοπενθές ήegναν ήβης ,
Ης, ώτε δηκτιλήνθέων , σe9κέλυθG-οδός,
Ην σοφίης δινάμα, και έςνομον εδω ελαύνει.
Μυρίρι αλοι έασιν όλης ενί πάρασι γαίης,
( Ευμνέες πλέθριεν έμή ξύμπαντες αριδή )
Τάξι γλαύησιν άρισεύοντες εταίροι .
Ημείςδ' εύνδρομέρισι νοήμασι μέτρα φέρωμδυ.
Tές δε γαρ και οθενέoικεν ανήρ σοφα τεκμήρας
Θνη τος εων .ολιγο καινόG μεράπευτ και άλκη.
Δέλομε καρτερόθυμε , συ δ 'άγριαδημιν ο φίλων
Θηρσίν αϊδροδίκησιν , αδημαντω φρενος ορμή ,
Θαμβαλέοις έργοισιν αγήegoν ούeαο κύδG .
Α'λωμόθον πείρανε, φέρων αλθε δωγω
Ατρεκία πολεμιζομύη και η νηρεκές αλκαρ.
εισόκεν η μ έλησι φιλίαν έπρελκέα νίκίω .

Ηδη
LARMEN .

Scitag, donauit cultu mienimenta latino


Cofieri ipfiusgz.comes vefligia preſſit.
Qi:is dignoMolmanogue Suarefinng,diſertum
Extuleriicantu ? quis l'exqui fortia falta
Laudibus ornauitmeritis , clarumque valentem ?
lam mihiSerniodecanos circumfpice crines,
Chriſtiademg enem : iuuenum queis tradita cura eft,
Quorum hic Audomaros,ſublimis at ille Duaci
Mania facunda decorauit flumine lingua,
Deteftandapalàm paßimg piacula damnans.
Aſtitit hinc copifer , fociamquelaboris amico
Perrexit dextram Mwarum maxima cura
Dauſqueizes ,latia doctor Graciaſ, camane . w
splendida quimonunienta Seleucaſis Bafili
Doctis explicuit chartis:que protinus almam
Proferetin lucem cæcis exempta latebris .
Sic & Caftaliemoderanten :legibus aquis
Fræna domusapud Audomari memorabilefenum ,
Chriſtiadem leuat auxilio Vert!ecuis altans.
Rectores docili quem prefecere iuuente ,
Cuipreit,vt peruexixuenum ſectarius,& quam
Ad Sophiæ fontes, & dulcia paſiua dicit,
Sunt alijinnumerivarius in finibusorbis,
( Adſinto facilesĝ,wde placidiquecamene )
Ordinis eximia clari virtute fodales:
Atnoshumanis certum finemg,modumque
Mentibusaddamus; nec enim bascomprehenderepoßint
Mortales.quibus exigua eft folertia mentis
Tu verò impauido conſtantique impete, Delri,
Acria bella gerensfaud cum gente ferarum ,
Mirificis aufisdecusimmortale tuliſti.
Pergemodo infignibelumn finire triumpho:
Afferre openi vero ,bellos,tuerepetitum .
Dumpalmælaudem referat: fallacia contrà

2 Subdo
Hol' απάτη κακοποιός , αερτάζεσά τε χείρας
Αμφοτέρας , και νίκG- απαυδήσασα και λιγόχθη.
Δή τοπ Βελγικών αδας αληθείη κε τεθήλαι
Και σε διίωεκκέειν έφυμνήσ (εν αοιδαϊς .

1 Ε' Α ο Σ.
Şubdóla,damnofis infeſtansartibus orbem ,
Pictoridet vidta manus palmamg relinquat,
Belgica tum tellus vero florebit & aquo,
Et teperpetuum cantu celebrabit in duum .

FINIS

(::) 3 IN EVN
IN EVNDEM

TRIMETRI.

Audebat () rcvsartedamonas ſua ,


Magicisquemon tris vertere ORBEM cardine:
GomebatORBIS Tartari victus dolo,
Malisquetabeſcebat ager cantibus.
Quidhoc? gemit nunc QRCVSL versâ vice
Letatur ORBI s fraudibus liber Stygis.
Etiamne SORTItertio in regno locus?
Non.Ijta virtus eft viri cuius viri ?
DELRIO . 110tum BELGICISnomen ſcholis,
Netumque I BERIS.plura vis ?librum lege.
IOANNES GAVDA.

APPROBATIO SVPERIORV M.

Go Oliuerius Manareus Societatis I E


ser Eelgicam Viceprouincialis; pro conceſsâ
mshiàReuerend . admod. Patre Claudio Aquavi
vä ,Societatis eiuſdem Præpofirio generali,poteſta
re , concedo.P.Martino Delrio Societ.noftræ Pres
bytero faculrarem , edendiin vulgus; Sex libros Ma
gicaruni Diſquiſitionum ; grauium & doctorum Theo .
logorum iudicio approbatos:in cuiuspermillionis
fidem ,nomémeum huic præuiculo ſubſcripſi. Da
cum Lcodijvi.Menf.Iulij,Anniclɔ.Io.x CVIII.

Oliuerius Manaceus
S

APPRO .
OPRA
APPROBATIO CENSORIS

Vo siſtos priores Magicarum Diſquiſicionum li

logo confcripros, quodmultiplici variaqueſint eruditione


referti nihilg contineant quod Catholicæ fidei aduerſetur,
dignosiudico quiprælomandentur. Datum Louanij 8. Anno
Dom . 1599.

GuilielmusFabriciusNouioma
gus Apoftolic.ac Regius li
brorum Cenfor.

CENSVRA

ARCHIEPISCOPALIS MOGYN
TINENSIS.

Go loannes EberhardusKÔer à Wanſcheidt


Reverentiſs . & Illuſtriſs. Prinicipis Electoris
Moguntini Conſiliarius ac comitatusKöenigſtei
nenfis fummus Præfectus hunc libram Magicarum
Diſquiſitionum ab admodum Reuerendis & Eximijs
D.D.Theologis ſupra ſcriptis approbatum & Reip.
Chriftianæ vtiliffimum iudicatum : Vrſellis in co
mitatu Prædi& o recudi libensvolensq ; concedo.

Iohannes Eberhardus
Koet à Wanſcheidt

PRIVI
PRIVILEGIVM AVCTORI DATV M.
VDOLPHVs Secundus diuina faucnte cle .
RW
mentia ElectusRomanorum Iinperator ſem
per AuguftusacGermaniæ ,Hungariæ ,Bohemiæ ,
Dalmatia ,Croaciæ , Sclauoniæ , & c. Rex , Archi
Dux Auftriæ , Dux Bungundiz , Stiriæ , Carinthiæ ,
Carniolæ , & Virtembergæ , & c. Comes Tirolis,
& c . Notum facimus tenore pra ſentium vniuer
fis.Expoſitum nobis MartinumDel Rio Societatis IESV
Presbyterum , multa à multis annis , & olim cum in
Belgio Sereniſſimo Hiſpaniarum Regi Catholico
Philippo Secundo à Conſilijs fuit , & poftea cu So
cietati Ieſu aggregatus , varijsin Academijs vtilitati
publice pro viriliconcionando, docendo, compo.
nendo incubuit in humanioribus artibus. Iuriſpru
dentia & Theologia laboraſſe, quæ partim edita,
partim ve edantur, velconfecta vel affecta habeat,
aut fecundis curis recudi deſiderer. Vereriauté ne
quod iam non ſine aliquo nominis ſui & lectorum
diſpendio expertus, à quibus minimèexpediat, ea
typographio ſibiſuisque in fraudem exprimantur,
ac proinde humiliter rogare vt Priuilegio fenoltro
aduerfus eiufmodiiniuriam ac fraudem muniamus.
Non itaque benignè conſiderantes , quam vtilem
Martinus ipſe Del Rio quinobis ab inligni pietate
ac doctrina prædicatur, Rei literariz pablicæ ope ;
ram nauet,ginijs quæ iam ante ab ipſo edita funt,
liqueat. Omnibus & fingulis Typographis,Biblio
polis ac alijs quamcuquelibrariam negociationem
exercentibns, ſerio firmiterque vetamus & inhibe.
mus, ne quiſquam prænarrara opera per vigintian
norun ſpatium à prima editionisdie computan.in
tra Sac. Romani Imperij Regnorumque & Domi
niorum noſtrorum hæreditariorum fines,Gmili vel!
alio
PRIVILEGIVM AV CTORI D ATV M.
lalio charactere autforina ſiue in toto live in parte recudere ,
velalio recudendamittere, autalibietiam impreſſa adduce.
re,vendere, & diſtrahere clam ſeu palamicontra voluntatem
& confenfum fupradictiMartini DelRio præfumat. Si quis
vero fecus faciendo Priuilegium hoc noftrum Cæfareum ne
gligerevel tranfgredi conatus fuerit , eum non folum præ .
narratis libris perperá quipperecufis & adductis (quospræ
nominatus Del Rio eiufve Mandatarij vbicunq; deprehen
fos, vel propria authoritate velMagiftratus illius ope & au
xilio fibivédicare poterūt)de facto privádum , fed & pcaade
cem Marcharum auri puri fiſco noftro Cæſareo fraudis vin
dici, & fæpe fato Del Rio eiù [vcMandarioram vfibus ex æ
quo pendenda decernimus irremiſſibilirer puniédum .Man
damus ergo omnibus ac fingulisnoftris & SacriRomani lin
perij Regnorumq; acDitionum noftrarum hæreditariarum
fubditis ; cuiuſcunq;ftatus, gradus, ordinis, conditionis,aut
dignitatis exiſtāt tam Ecclefiafticis quam Sæcularibus, præ
fertim vero ijs qui in Magiſtratu conftituti vel proprio vel
Superiorum nomine & loco Ius ac luftitiæ adminiſtratio
nem exercent, nc quenquam hoc Priuilegium noftrum Cæ
fareum gemere & impunè tranſgredi aut violarepatiantur,
quin potius contumaces, fi quos forte compererint præfcri
pra pena puniri alijsq ;modis idoneis coërceri curent.Qua
tenus & ipfi eandem mul&tam cuitare voluerint. Harum te
ftimonio literarum manu noftra ſubſcriptarum ac ſigilli no
ftri Cæfarci impreffione munitarum . Datum in Arce
noftra Regia Pragæ die decima quinta Menf. Iunij. Anno
Domini Milleſimo ſexcenteſimo ſecundo, Regnorum no
ftrorum Romani vigefimo feptimo,Hungarici trigeſimo.&
Bohemici itidem vigefimofeprimo, & c.

RVDOLPHVS

i Mandatum Sacre C4.Maieſtatis


Proprium
10.Baruitjus,dra

(: :) ] VIR
TENOR
PRIVILEGII SPECIALIS
BIBLOPOLÆ DATI.

Redwo Romanorum Imperator Semiper Auguftus ac


Germanie do Hangarie, Bohemte , Dalmatia Croatia &
Sclauonie & Rex Archidux Auftriæ Dux Burgundiæ, Sti
ria , Carinthie , Carniola & V Virtemberge Comes Tiro
lis, c.Notum facinus tencrepreſentium vniuerſis firmi
terquevetamus & inhibemus , ne quiſquam Diſquiſitio
nes Magicarum Martini Delrij Societatis IES V
Presbyteri, Intra Sex annos,à prima editionisdie com .
putan.intra Sac. Romani Imperijregnorum , & dominorū
noftrorum hæreditariorum fires, ſimili vel alio charactere
aut forma fue in toto fiue in parte recudat vel alio recu
denda mittat ,ſubpæna decem Marchiorum auri ca omni
um Exemplarium quotquot eorum imprefferit.Datum Pra
g & 28. April. 1603.

RVDOLPHVS

Rud.Coraducius.

Mandatum Sacra Maieſt .


Proprium
Io.Baruitius, & c.

VIR
VIR ORNATISSIME.
PAX CHRISTI. 2

V a şocará decimáfanuarij adwedadiftaboennts


Albine , eas decima ſeptima Februarij,recepimolé
ſtum fuit intelligere, vanorum hominum iactantia creari.
bono fisanimo,nibilbelarre metuěda.cacodamonisMor
MOL Y CIA ſunt, qui ſeringitur impugnari. Præuale
bit tandem mendacio VERIT A S. Confeftim Pragam
ſcripji ad eos,quorum opera C Æ S A REV M Diplo
M A impetraui; vt obſiſtant Stellionibus, & calidaquam
merentur perfundant. Recēs eſt memoria conceßimihi Pri
uilegi: nihil vereor ne obrepantſubfeſſores , vel fubrepant:
clauſa inuenient omnia . Tu tantum tace , & vrge capta .
Tibi foliMAGICAS DISQUISITIONES tam
luculento auctas & meliores auctuario“cudere permitro.
Ceteris ,quotquot AVGVSTI IMPERII MAIE
S TATEM agnoſcunt Typographis,nemea menefcio at
tingant cudendo, recudendoue,vel alibi excufa vænum pro
ponendo,poteſtatemihi ab INVICTISS.CÆSARE
NOSTRO conceſja veto, prohibeo.hortor ne ludum fa
ciant, quod are grauifint luituri. Tibi etiam ,quodMa
GICAS DisVISITION E s meas, ficabsmeau
etas castigatas , vtin cauſamea propria , quopoſſum opti
mo iure , SPECIAL E MAND ATVM PROCV
RATIONEMQVE do , delego ,poftulandiperfequen
dique vbiubicommodum fuerit , exemplarium confiſcatio
nem & multemarcharum auri,quot in diplomate expreſſa
fueruntexaćtionem , receptionemg.LECTOR E S verò
omnes certiores reddo , mepro meis Germanis non habere,
qua vel Ioan. Philipp. Speißius,vel loan . Theobald.Schoen-)
Wetterus
Wertérus (quosiſta ſcribismoliri)vel quiſquam abs tealius
menon modoignaro , fed inuitomalo exemplo, peiore fide,
ritu plagiario,vel charactere , vel iconealia ,librorum iſto
Tum expreſſerint . Et fi quod priuilegium fixerint, id obre
pritium da ſubreptitium ,vel etiam Cornelia legiſubiectum
fore, id palàm his ad teliteris denuncio,dico, & atteſtor.Vi
deant, ne dum falſum & incertum lucrum aucupantur per
iniuriam ; iure in verum & certum nominis & pecunia in
cidantdetrimentum . Hancmentismea do voluntatiserga
te indicem vt Ceſareo Diplomatiſubiungas , permitto ,
Galia vt à mebreui exſpectes iubeo. Animo ſis alto ,& mu
\ſcas iftas nolimetuere,ſed ventilabro celeritatis & conftan
tia diſcute.Ego non deero,& beneficium meum ,quoad pote
ro ,ftrenuè tuebør. Vale , Gratij Stir. XVI 1. Feb.cio
IO CITI,
Tuus ex animo.
MARTIN . DELRIO SO
CIETATIS IESV , & c.

Continentur libris figg.feqq .

LIB. I. DeMagiả generacim ,& deNaturali,Ar


tificiali, & Præſtigiatrice.
L1B. II. DeMagia Dæmoniacà & eiusefficacicare .
LB.III.DeMaleficio & vana obſeruatione.
LIB.IV. De Propheriâ,Diuinatione , & coniecta
tione.
Lib. V. Deludicis officio & ordine iudiciario in
boccrimine.
LIB.VI. De officio Confeffarij . ac remedijs licitis
& illicitis,

SVMMA
SVMMARIA BREVIA

LIBRI I.

PROLOQVIVM .

Æmonnm fuperbia,odium , w doli.


A D
Scriptionis occaſio ofdefficultas
B Auctoris confilium inftis utum .
с Operis neceſſitas.
Locusad Ephef o .verf.12 ,explicatus.
HæreticiHiſpaniduo Magi.
E Hodietot malefici propter defeft.fidei.
Virginalis leber damnatus,
Fleretici plerumos fimulmalefici.
G Herefis cur in maleficia foleat definers
GeneuenfesStryges.
Precatio Scriptoris.
Lin . I. DL MAGIA .
CAPVV I.

Defuperftitione & eius fpeciebus.


A Etymologia fuperftitionis,ſecundum lſidornm , & locus eius expli.
catus.
Superſtstio Chriftianis in malam partem fumitur.Locus. Ait 17.
B
verf 2.6cplic.
Superftitio da religio differunt contra Epicureos Locus Ciceron.c
mendat. 66 alius Noni . Lactanty dictam difcuffum . Religio
с
quid fit ,qua vitia illi contraria , quomedo fit exceſſusin religio
net Superftitio falſi cultus. idem quod idololatria , qua duplex
D tacita, & expreffa. Superftitio indebiti cultus. Locus if aral.io.
ver.20.explicat. .Sulax
CAPVT II.

DeMagiæ definitione, diuiſione, & Magorum


variis appeliations.

Magia
SVMMARIA LIBRI I.
А
Magia in generequid. Dupliciter diuiditur ab eficiente caula,
B
do à finali ab illa in Naturalem , Artificiofam , 65 Dimoniacam ;
C
abhac in bonimü malam.mald definitio, ego quatuor ſpecies.
D
Magia ſpecialis. Diuinatio . Maleficium . Vana obſeruantia .
quid .Magorum varia ex ſacra ſcriptura nomina , quid. Aooth ,
iddeghoni, 'ay707378.978 ventriloquus ,supuxans
‫דבר לחש חותמם מכשפיס כשת נחש קסס עביו‬
Locus Exod. 22. v .18. quid, bimalefici?alius 4. Reg.9. v. 22.
teabel malefica , Samaritis hoc malum affricuit . Samaritanus
pro incantatore dici (platum . Locus loan. 8.v 48.& 19.0a Epect
seus quid fignificet LXX interpp Græcorum nominat : $Toidos,

..
par'tis ,Pequatùs,góns Latinerum ,Magı, venefici, Theſali.
Chaldei Aigures, Arioli, Arupices, Genethliaci,Lamia ,Stryges,
Majce,Veratrices,Sage,Sortilegi, Sortiarij,
CAPVT II I.
DeMagia naturali, feu Phyfica.
Perſarum Magia duplex,naturaliseca uperſtitioſa . Quod initi- A
um ſeu origo vtriufque ? Magia,naturalis definitio eo exempla. B
Qualus Magia , Salomonis, Trium Regum , Apollonj. Magie C
naturalis diuifio.
r Guilh . Pari.Sa Robertus Triezius, Pica
trix , Agrippa, Axfelm Pwmenfis, Petrus
de Abono, Cicche Eſculanus, Alchin
dus, Geber,Roger. Bason .Raimun. Lub
Iudicium de fcriptis lus, Arnol. Villanonam . Poncetus een
que in hoc genere edi Ardoinus.
ta, quelicita , que il Cardanusdefubtilit do variet.loann .
licita , dort. Bapt.Port& Anto MizaldiMagia na
turalis. Alb.Magnilibri quidam Pompo
nat.de incantation . Eſculanus in Spha
ram deSacroboſco.loan . Franc.PiciMagi
-ca. Ioan . Bodinilibri.
QVÆSTIO I.
Quid cæli aſpectus & influxus ad Magicoseffe.
dlus conferat ?
Fundamentum magorum abaſtrologia mutuatum , de imagi A
nibus cæleftibus 65 earum ſympathia cumisferioribus refutatur B
refponfum argumentis eorizin . Nugacitas detečia ex ipforummer
pofitionibus Calam go aftra animeexpertusfunt.Rcgulo ad intel
legenda varia ss. loca , que videntur ijs animam tribuere. Influen
nean vile, quales.Quid eccl ' A train hacinferiora po,11.De
dieses Criticis. E
xirri
SVMMARIA LIB. I.

Articolus dehacre Pariſ.confirmutus.


QVÆSTIO II.
Af huiuſmodieffectusmagici miraculis fimiles oriri
poflintex hominis naturalicomplexione?
Ananime humanæ resmateriales omnes obediant ? quod non ,
cont. Auicen . OsoPomponatium . Neczhoc proslenire ex tempera
mento aqualitatis,contra quofdam medicos. Nulles majcimedicos
veljastuinatores.
QVÆSTIO III.
Quanta qualiſque fic vis imaginationis quo ad
huiufinodi effectus ?
Plurimum poteft in corpus proprium . Noctubula horum caufa .
Exemplum mirabile qua ad hoc concurrere debeant. Aliquid ali
quando in corpusproxim .& diſpoſitum . In corpusdiftansaile diſpo
fiium , nihil poret omnino contr.multos . imaginatio non poteft
alium loco mouere,fanare, velfaſcinare, nec poteft tempeftatis vel
pluuias ciere Calpurnij locus explicatus.Gen . 30. Locus. Divarie
tate partuspropter imaginationem vel ante conceptum vel poft.
Voris exempla : Et an fufficiat alterius parentis imaginatio.Paus
nes alliquo pacto fiant.D. Auguſtini locus.
QVAESTIO IV .
An ſolo contactu , aſfaſu , viſu , voce, oſculo , vel nudi
linteiapplicatione vulnera,velmorbi lanari,
& alia huiuſmodimiraperfici puf
fünt naturaliter?
Fundamentum eorum , quiaffirmant. Sed contra . Non eſſe hoc
tribuendum vocijoli. De tauro cadente & erecto. Deparentum ex
ſecration, exemp., VVeſtfal& mulieris filum voce reddentis immo
bilem.Nec etiam aſpectusne cum imaginatione quidem id poteft.
Vefio fit recipiendo non emittendo. Amer qnomodo nafcatur aſpe
itu . item lippitudo.infectio fpeculorum per aſpectum menfirunta .
aſpectus vetular.quomodo noceat pueris.Galgalus quomodo fanet
ittericum . Quo pacto lupi ingerantraucedinem . Strutiocamelus
teſtudoan viſu qua excludant. Leo cur metait gallinaceum . De
Hifpanie Zaburiz, feu Lynceis. Nec etiam contactusfolusad hoc
(ufficit .
torpedineitta hiene umbra , Serpète & quer
no folio ,' velibides penna , vipera , & fagina
Explicantur varie < virgula . veſpertilsene & folijsplantani. ca.
xperientis , de pra eryngo. Aquilepennis. Lepore marino.
Llupinis agninisófidibuss.
D : Echineide feu remora . vna fides alterius cithare tinnitum
prouocat.

La
S v MMARIA LIBRI I.

prouocat.Dimaguete es ferro, tauro ad ficum alligato. Depueilu:


napello enutrita . Decadauere fanguinante in preſentia o :ciferis.
Locus Lucret.explic.fundamentum Pomponatij. Dorum fanita E
tum eft donum Dei gratia gratisdata.de jeptima prole na culs
De Anglia Reg:im charifmate, Elizabetha an hoc donum habear
Tookeriliber di caffus: huc pertinent filij Paraſceves in Belgio. D.
regib.Franc & Angl.DePyrrho rege.Gudam aliquando contactu F
Janarunt,De falutatorib.Hiſ disputatum Nauarrilocus explicat.
Veracruzij fundamenta diſcuffa. Mendacia físlutatori.in og ſuper
fiitiones . De Piciherba & fimilib:45 .Fundamentum Pompónatije
uertitur.Degentilibus S.Paul.don curationemilitarifalso afcripta
D. Anfel.Deduobus pueris Alb.Magni. DeP filles de Marfis. Al
chimilocus.
CAPVT IV .
De Magia artificiali.
A
Magia hacquadam diuinatoria,quadam operatrix. Operatrix
quadam Mathematica , quadam Præftigiatrix. Mathematica
exempla varia & auctores. Os aneum Alb. Magni locutum non
fuit,contraGuilh .Parif.& alios.Praſtigiatrices exempla plurima B
Quandoillicita operatrix ,& naturalis .
QVÆSTIO I. С
An vis charact.annulorum ,ligillo .& imagin,fit, qua
lem magicontendunt?
Opiniones varia . Imaginum triplex genus,& defing.vi. De fe- A
gillis & characteribus.Nullam hisomnib.vim ineffe. Sigilla Her- B
metis, & Lud.. Duleisliber notatus.Caict.dgn Pomp.fundamenta C
fubruuntur.Figure an vis fit vlla formaliter fiue,qua figura. D
QVÆSTIO II.
An numeris Magicis vis vlia ?
QuomodoPatres denumeris Philofophati.Pars abnuriua defen. A
ditur.Deannoolim acterico e partu o&tımeftri. Diherba Penta
phylli, de granisheliotropy,de ligaturis,depilulis inæqualinume
ro datis,de numerismufic . Quo fenfu magi loquanturdenumero.
Pet.Gregor.reprehenfus, eo Patres defenſi. Fabij Paullini liber, de
numero feptenario. DevimuficesOrpheifufiffimèdifputatum
Platonica deliriarefutata,Macrobijlocus.Magnes.Pandante. An
drodamas. Automata Ferd .II, Archiducis Speculorum infectio.
Echo. Selenites, Theriaca.Marſily Ficini regula notat2, e Taran
tula morſus & curatio.
QVÆSTIO III.
An verbis & incantationibus vis inſismorbos ſanandi.
autaliamitifica perficiendi?
Tari
SVMMARIA Lib , I.
Varijerrores,& corum fundamenta. Vera fententia;explicatur
A de probatur. Depoculo Zelotypie. Naturalis operatio quotmodis
B
fumatur, fusè explicatum d clarè. Ordo rerum naturalis,miracu
lofus, praternaturalı ,feu fuperftitiofus,quomodo differant,ei em
c artificialis ordo quid , quantum poffit.spondanierror .Pompona
tij futilia fundamenta . Ferrerij, Pici & Petri Gregorij do Thinni
dida difcuffa . Stult a magorum fundamenta, Ananias incaute
D
quadam de harre . Nulla coeleftibus rebus cum verbis fympa.
this. Nulla certis verbis vel nominibus , qua talia funt , vis
maror quam alijs.Nomina non funt vita participia,nec radij rerum
E quas ſignificant.Quomodo Deusnomina rebus vocat.Pfa.190.0.4 .

F Quomodo quorundam nomina fcripta in coelis , Luc.io. verf.19.


Nomina non ſignifica por influxum caeleftem.Complexe orationis
G non eft vis maior quam incomplexe,foluuntur argumenta Agrip
pa.Circumſtantia ,quas addunt varia da Uana.
QVÆSTIO IV .
A De amuleris & periaptis.
Romanorum amuleta ,prafiſcini. Græcorum quoqueet ludeo
B Tim Phyla & eria.Chriſtianis que licita, de qua non.Cirnelusnota ,
tus. Que vis horum.De HiſpanicoGagate puerisappendi ſolito. D.
C Bafi.Incertus,Chryfoft, & Hier.explicati . Alia. Magni numiſmas
ta ſuperftitiof.Exempla S.Simeonis Sali, D. Antonini.Expli
caniur.c.1.8 4.26.0.1.D.Leoni falsò infcripta oratio. Hæretici vſi
his falfisperiammatis . Falſa in quib. vana Angelar nomind,que
D fcriptura non nouit: & de his decretum Concilij Rom .fub Zachar
ria contra Adelbert,haret .
CAPVT V.
Ars aurifactoria , quam Alchymiam vocant, ad quam
Magiæ fpeciem fit referenda ?
QVÆSTIO I.
An hac arte verum aurum conficiatur ?
A SECTIO I.
Quid fit, & quandohac ars inuenta ! Alchymia nec Grecum ,
nec Arabicum ,fed Hebraum vocabulum . Aegyptus non vocata
B Chemia,fed Cham ,ſiue shammia ,contra Plutarchum . Alchy
C !mie deſcriptio,curSpargyrica dicta.Manilij locusexplicatus.Chy
Dmiceslaudes,explicata inſcriptio vetus . Chrynopoeia quæorigo de
antiquitas, refutantur fabula multa femiblaspheme. De Adamo,
de Noe,de Moyſe den forore ejus Maria de Salomone. De Pandore
poculo ,de vellere Colchico ,de femore Auteo Pythagore ,deCrateua
Sacro terre opere. Locus Efdr.4.capit.8. verfic.2. fuit hacars fub
Caligula, in Diocletiano . Greci de ea fcriptores Zozimus & Ni

H ) se .
SVMMARIA LIBRI I.
cephorus Blenimidas. Precipuus,non primusGebrus Arabs.
SECTIO I 1. A
De efficacitate artis in auriproductione. Argumenta putātium
non poſſe aurum verum , oftenditur ea non probare. Denominibus
Lapidis Philoſophici , & de eiufdem materia & modum conficiendi B
Denatura metallorum . Ea eſſe inanimata ,nec viuere. Demetall.
с
generatione. Paracelofiftarum locutiones impropria .A urum facilius
signi ex metal lo,quam in terra venisgigna tur metal lñ Auri caufa
efficiens.DeJandaracha,orichalco,flomomate Demetallorum pre
cipuè aurimateria.Duplex materia 2.remota & proxima . Ariſto
teleorum doctrina defenſa , deremota Chemyc.ſententia explic.com
defenſa cötzliatag ,nempe de proxima,quomodorefoultio fiat in hac E
princip.proxima. De artis& naturæ poteftateacvi. Anmet alle v- F
nica fit fpecis,aurum ?Definitio metalli.Diuerſitas specifica , nöbe
neprobaturper definit.generis. Poffunt imperfecta & etiań moſtra
G
deinferioribus ſuis predicari. Poteft inanimatorum specie differen
tium materia proxima eſſe eadem ,aliter atquealiter dispoſita Cur H
citius aurum fiatper artë, quam per naturam . An gemmas ficpor i
fit veras producere. Agens principale hic eft femen auri.
SECTIO III.
Do eadem efficacitate. Probabile eft fic aurum produci poffe. Ca. A
lor ignisad varia efficax ,vt dgnnatiuus. Variarum transformatio B
num experientia. Excadauere vespa & crabrones . Ex fimofcara
bai Ex baſilico ſcorpij.Ex auripigmento aurum . Cayri fornacıbus
educuntur ex oris pulii.Galenaplumbi vena . Vermiculimutantur
in mufcas.Sal,bilumen;atramenti artificio fiunt,nonminùs quam
natura Triticum de ſiligomutantur in inuicem . Lolium comnu
satum in triticum . Calehitismigrat in Miſij.Ligna peraquam la
pideſcunt.Fructusarborum , do fruſtra nauium fiuntanates in Sco- C
tia.Dæmonesfaltem norunt modos tranſmutandımetalla .
SECTIO IV .
Aliquiverum aurum fecere.
Gallus quidam . Arnold.Villanollan . Ber. Treuifan .Raim Lul A
lius.Anton Taruifin . De Graculo tempore Anafi afii Responderur
exempla impugnantibus. explicatum.c. spondent de crim.falfy.in
xtrau Teſtimonia pauperum , velſociorum aut familiarium qua
admittenda . Nemo ultimum artis vlliusapicem confequitur.
QVÆSTIO í l.
Chryſopcia habenda in numeroartium ingenuaium , an
mechanicis annumeranda?
Secundum feeft ingenua parsphyfices per accidensMechani A
ca. Qui Chymici fint mechanici . Quifint Philofoph .
QVÆ
SVMMARIA LIBRI I..
QVÆSTIO in .
Alchymia ad quam Magiæ fpeciem pertineat ?
А Pertinere adomnes oftenditur ,
( Naturalis,
B Artificioſa ,
Exempla Damoniara
Et Deluforie .
QVÆSTIO IV .
Licita an illicita fit Alchima?
Iure communinon eftprohibita , explicantur,c. Epiſcopi 26.9.s.
А
& c.fpondent decrim falſi in extrau.com .
B in foro confcientia paucifimis eft permiffa propter circumftan
tias varias.
С quomodo peccaturdefectu finis,per auaritiam . Aure alchymico
quo pacto liceatvti Non ad commercia, necmedicinas:quando ad
ornatum & vtenfilia . Nunquam admifcendum moneta.fiultum ,
hinc lucrum petere. Peccatur etiam per curiofitatem , eo quàm hoc
fit periculoſum .
D Quomodo pecceturrationemodorum fiuemediorum ,fi exſuper
ftitione vel pacto cum damone. Alchimiſta multi,Magi velfaltem ,
uſpects, Prefumptiomagiæ eft contra alchymiſtaseo defado fit ad
hibitis fuperftitiofis, vergunt in maleficium phyltrorum vel vene
norum.Peccator etiam quandofacre Scripture verbis vel facrispi
auris abutuntur.
E Quomodo pecceturratione temporis.malè impenfi,aut omifſis -
liis opportunis,ad que quis tenebatur.
P Quomodo peccetur rationeperſona quia no farisdines, parni iu
dui,antingenij.Gardentes ciecipere,feu verſipelles. Incontinentes
vt luxuriolidiracundi.Variabiles,inconftantes, impatientes ,in
docti & Philoſophie imperiti. ſuperbi,curiofi, mțij,iniufti non ti
mentes Deum ,nec proximum amantes, velimpuri
G suomodoquiſqzfeipfum debet examinare . Quomodo confeſa
H riusdebeat gerere cum alchimicopænitente .Deopinioneputantium
poffe hominem hacartevirum gigni.
I Lex Anglie deberet ubiszpromulgaris feruari, vt nõniji Prin
cipis permifu hæcars exerceatur à fubditis.
Ars ifta faciliùslicita ,immòferèpeculiaris Principibus,ant vel
K
LIdetpulentis. Opinio illa communis luriftarum non excufat à pec
cato in hacre, et quare.
Quam vim vbiquedebeat obtived.c.stondent .

O )( 2 PRO .
PROLOQVIVM

DE DIFFICULTATEET
NECESSITATE HVIVS
TRACTATIONIS.

ÓRdior arma,quibus cæli fuper aurea templa,


Molitur folium ſupremo Aquilone locare
Praua Dei foboles, patrio confidere regno
Que vetita ;atque,imisErebi detrasja ſubantris,
Glifcit atrox odijs,animis , furentibus iran
Nutrit,nec damnis hominisexſaturata quieſcit.

RORSYS ita eft ,nullæ funt induciz , pax a


nulla; vbinec odij.nec inuidiæ 'modus aut fi
Pn
nis vllus. hoſtium Dei fuperbia aſcendit femper,
aP5.73.infi.
augeturmalitia , crudeliras inualeſcit. amat ltbi tri
bulamerere,dum nobis ipinas ſerat:gauder ſuas au
gere pænas & ſupplicia propria exacerbare , dum
modo in cruciatus zterni partem quamplurimos
homines aſcilcat ; & diuinæ huic illudens imagini,
preciofo CHRISTI fanguine dealbatam decolo
ret,allertamq; in liberracem , priſtinæmancipet ſer
uituu ,& Cadmeia planevictoria perdatpercundo ,
perq; latus hoſtile in luamet ferrum viſcera conuer
tat.Nihil Goit insulum , nihilintentatum relinquit.
Videt animum imbccillem , pauidumque ? circuir.
veleo ,ac vin intentat,nous imperterritü ,conſtan
temque? vulpem induit,expuium ponitlconinum .
bPf.o1.infi. Heu , quam multi b partes vulpium lunt & fuere ?
quot luctator duloſuspellacijs & technis irretitos
lapplantauit?Mille nocendiartes haber, innumeris
vrirur telis.præcipuum omniætate de cadem pha
retra fuitillicium , quam curioſarum ,tam fuperfti
tiolarum artium , quam multa ; tam ftulta dæmo
Inun commenta niortalium animosdementia; quz
cuncta
PROLOQVIVM .
cuncta Magiæ nomen ambitu ſuo comprehendit . De
qua, diſceptare, futurum nclcio difficulcatis fit ma
ioris , an necelitatis.Etenim vbique locorum graf
ſante præcantricum & maleficorum colluvic diril
Gima, medicinam facere neceſſarium ; fed eandem
facere inueterato & recrudeſcenti ſemper malo ,
difficile imprimis & laborioſum .Nam etli fuere co- c Comelijk
nati quamplures, qui deMagicis ſcripſere : quæta- grippa, Pe .

.
men illihacdere ſcriptismandarunt,velquod fidei tride Abo
no, Picatri
& moribus cnoxia ,veritæque lectionis repellenda;
cisHifp.1 .
vel quod perpauca & cxilia,multiplicanda & augen - SelmiPar
da;velquod obſcure, finemethodo, & parum firme menfis.loa
tradita ,luculentius & ordinatius proponenda , ra- Bodini,Ioá.
cionibuſque & auctoritate teſtium melius ſtabilien- VVieri,Go
da fuere.Sane , quifibras omnes artium ſuperſticio- org. Godel
farum vnus Gotſcrutatus & eruerit,neminem me le- manniso
gere memini. Scripſere Philoſophi, furiſconſulci; Trithemij
Theologi; ſed luo quiſque duntaxat inftituto ,vecú Stegano.
ſuæ ſcholæ fe ctxque vtcunque fatisfecerit, ceteris graph.com
certe minus profuiſſe minus conſuluille videatur, Deuceri, E
Equidem debitorem mcomnibus agnoſco,& in his raft Daci
tribus facultatibus longo tempore verſarum , fidi.
cam ;necmentiar,quia verum dicam ;nec gloriabor,
:

quia profe&tum mihinon arrogo : culruram profi


C teor & opera,de fructu iudicium alijs permitto.Co
natusaliquo progredi, & hocopere commune tri
bus ſcientijs ſtadium ingredi: quod viderem trium
.

communem ,non vnius peculiarem , hunc fundum


atque hæreditatem . Quare ( quod neglectum , vel
minusab alijs animaducrſum fuperftitiofarum ar .
tiú fundaméta diligéterinueſtigui,& ex ſcitis huma
næ diuinæq; ſapientię ncruoſius quá prolixius lub
rueda ſuſcepi, gnarus elle Chriſtiani hominis falla
cias has non ignorare, & fpiritualia nequitiæ , vt ait Ter.
tullian .) non quidem focia conſcientia ,ſed inimica ſcientis

X 3 nolle ,
PROLOQVIVM .

noſſe ;necinuitatoria operatione,fed expugnatoria domina


tione tractaremultiformně luēmentis humanæ totiusetroris
artificē,ſalutis pariter animag veſtatorë: Necin ſpeciem
adfinxi quidquā, quod refellerét,ſed ex ipforum va
nitatis ac perfidiæ magiſtrorú arcanis & myfterijs ,
ipſa ab incunabulis crepúdia deliriorūde libris ob
vel
ſcurillimis depröpta , in lucé extuli : deinde in re,
diffuſlima,ita & minutiſſimaad arte rationemque
reuocenda,no minimúlaboris polui, & niſi fallor,
non incómoda methodo digelli , vthuc illuclacera
& digiectamembra, in vnû quali corpus coaleſcerét:
deniq ;, vt à quouis facile intelligantur,plano vel di
lucido,qualiveimur in ſcholis,ſtylo, in luce publică
typis mandaui. Quod vt faceré,licetbenemultorú , D
quiflagitabant,deſideria nonnihil excitarint; longe
tam fortius impulitlues quã obſcena ,tă proferpens,
veneficorum & incantatorú , quæ hocnouillimore
culo ſe per omnem indiesEuropam longiusac latius
41. Pit , s . diffundit. Vriure quáoptimo liceat ingerereauribus
verf. s . métibusq ;illud ſonoræ & inuictæ Eccl.petræ . a So
bad Eph.6, brij eſtose & vigilaté , quid aduerfarius veſter diabolus tā
verf. 12 . guã leorugiens circuit,quærens,quě deuoret: Necnoean
de in ſententiã alia Gentiú Apoſtoliinduite vos arma
furā Dei,vt pofitisftare aduerſus inſidias Diaboji, quoniä
non (tantum ) eftnobis collucłatiu aduerſus carn & fan
guinem (aduerſushomines,qui conſtant & fanguine,
ac proinde fragiles accaduci. facile la ſfantur ac yin
cútur)fed ( præcipue Jaduerſus principes & poteſtates( vi
delicet Jaduerfusmundi rectores tenebrarū barum ,contra
Spiritualia nequitiæ in cæleftibus:hoc eft contranaturas
non corporeas,led ſpirituales,longe vt potentiores,
fic & vatrioreshominib.; & quarú habitatio non in
luteis hiſcedomibus,ſed in ſublimni & aeris regioni
bus.Rcuera nó cú anilibus deliramétis, aut idiotarú
incomnijs,quod quiļā dictitāt,depugnandū; led cú

ipliş
PROLOQVIVM .

ipfis dæmonibus,quorü ope. cöfilio magivtútur,


ratio & experiéria docet,nobisnuncmanus conſe
rendæ.Hi,vt auctores & fatores, fic etiã fautores,p
pagatoresq; ſupſtitionis omnis funthabendi. Hire
de coranimarú quas ſubiecerüt poffef. deturbari ,
& ab illaqucădis alijs,quas ipe deuorauerút,ratione
Xiure ,velut armarámanu ,depelli.culerútſempini
quo animo;nuncco ferútmoleſtius , & cum iſtante
vltimnadie Lucifer loluédus,multo litiūt auidius ſua
E explere in genus humanu crudelitaté . Si quis fupe
rioris auiAnnales nóindulgéter euoluat.Itatim co
periet;nunquá tot.vbiq; prouinciarú ,examinama
leficorūdeprehēla.quod ſe hodiernadie iudicib.vel
leue aliquã quærédi cura adhibétib.eciā reperiútur.
Quid mirū ,exúdare perfidiá, vera fideexareſcence
Sunt quidőalia quoq;peccata inortaliū , diuini hu
ius flagelli cauiæ ;fed pestillatis partē maximam libi
vēdicat languor quidā & cõrēptus.Catholicæ fidei.
Fides enim vnamaxime eſt vittus; qua cuncta Dia
boliconſilia , ſtudia , copatus. virelque omnes re .
fringuntur.hanchortet hanc refugit.cunhacme c.fupras
cuit compullare.Sapiéter ideo B. Petrus eam rugi- d.c.o.v.is.
enti,velut panopliam , obiiciamus. admonet. cuius
reſiſtite (inquiés )fortesin fide.Cósécit inuictus athleta
Paulus collegæ luo , quando fpondet nos in omnibus
( hoceft inprimis & ſuperomnia )Scuto firleiomnia te
la nequißimiignea exſtrin £turos.a Confirmat experien
tia ,fiue præteriti ſiue præfentis temporis,ſemper a
crias & petulantius Tartareas acieshominib . inſul
taſſe ,quotieſcunq; fidei deminutio vel de prauatio
aliqua viguit .Ante falutaré Chriſti Dominiadvě
tum ,idololatria totú pene orbem occupabar :non
ne dæmonū vbique tummultitudo maximna paſſim
in ſimulachris loquebatur, & cçtus hominú frequêa
ter inuiſebat & in virorú feminarumq; fpecie cópi.

ciendam
PROLOQVIVM .

cicndam leſe præbebat:Nato tandem lesv, quibus


locis fidesnondum annunciata ,peftis eadem idoio
larriá comitatur, & veneficis referta ſcatent omnia,
yr locupletes ſunt teſtesnoſtrorum ſociorum dere
bus Indicis epiſtolæ ,& hiſtoriæ : quibusvero regio
nibus femel recepta Euangelij prædicatio refrixit,
vel varijs crrorum maculis obſoleuit , vel ab hæreſi .
busoppreſſa penitus elanguit,vt in Africa & Aſiain
terMahumetanos; in Germania,Gallia & Britannia
interhæreticos,in Italia & aliis locis ,inter Catholicos
plane languidos, quos Polyçiçosvocant, ijſdé quo
quein locisMagica ſuperſtitio nimis inualuit . Sic
agros olim triticimire feraces , cicuta & aconicú & F
alia venena teterrimacõtaminarút,Hærefibuspro
fecto , vt ymbram corpori, fic Magicam Ipurcitiem
ancillari;adeo manifeſtum eft,vt proteruiæ fit nega
re .Præcipuiolim hæretici etiam Magi fuere. ab his
b Clemens artibusprincepshzreticorum cognomen, adeptus
Romanus fuit.Samaritanus ille Simon Magus. b De Carpo
lib.2.reto- crate ,Menandro ,Marco, Euphrate , Ophitis & co
gnir.
¢ Irenases I. rum diagrammatec Priſcilliano, d & Berengario e
1. F. 21, 24. fidem faciuntgrauiſliti& veraciſſimi ſcriptores. Ve
Eufeb.li.2. cnim ,quæ de Simone Clemens fulillime prodidit,
Mait c. 20. prætermitram , quæ de hoc & fuccefloçe ſimul luſti .
Epipban nusMartyr corum conterraneus tradidit ,adſcribam
ber. 27.
d Serier. Sul isf in hanc ſententiam , Simoncem, inquit quendam sa
bit. in Sac. marit um ortum de Gitta oppido , qui ſub Claudio Ceſare
bil.l2. fubnixus ope demonum , & fretusMagicis artibus, in hac
Nangiac. vrbe Regia ,Deuseſthabitus,& quafi Deushonoratus,ſta
Chron . tuapoſiia in Tiberi inter duosponteseſt,cü hoc Lat ino titul.
Apolog 2. SIMONI DEO SANCTO , & c . Deinde , Me

nandrum etiam aqueşamaritam huius Simonis diſcipulum


inftru £tum viribusdamoniacis, & profectum Antiochiam ,
multos arte Magica decepiſſe cognouimus.D . autem Ire
dol.2.c.8.Ineusg deMarco liç breuiter , Marcus Magice impaſtura
peritif
PROLOQVIVM .

peritiſsimus,per quam & virosmultos & non paucasfami


nas ſeducensad ſe conuertit , & c. Mox; Anaxilai enim
ludicra cum nequitia eorum quidicuntur Magi commiſcēs,
per hac virtutes perficere putatur apud eos, quiſenſum non
habent, & à mente ſua exceſſerunt. ] quibus ſubiungit
Iræneusnonnullashæretici huius præltigias, vinum
album in rubrum mutare,non ipſum modo , fed & alios per
ipſum , Pæredridemonisopera vaticinari ; & huiaſmodi
alia . De difcipulis Carpocracianis fic Epiphanius.
Magia apud ipſos(ait Jexcogitata eft,incantationeſ ,diuer
Sasad omnem machinationem inuenerüt, ad amorem
ad illectamenta . Quin & Paredros damones fibiipſis at
trabunt, ad hoc,vt permultas preſtigiasin magna poteſta
te , omnibus dominentur quibusvelint , & ut vnuſquiſqui
С quamcumque a &tionem aggredi audeat . Nimirum feipſo
decipientes ad perfectionem occacata mentis ipforum . ]
Priſcillianum ,quiGnofticorum yælaniam in Hilpa
nias intulit Marci Ægyptij diſciplinis ( qui Magus
fuit ) imbutum , Seuerus ſcribit gemino iudicio audi
tum conuictumg,maleficij , nec diffidentem obſcenisſeſtu
duiſſedoctrinis, ]D.Hieronymus, la Priſcillanam (ait,)
ZoroaftrisMagiftudiofißimum & ex Mago Epiſcopum .]
idem Seuerus Sulpicius,in vita S.Martini,talem qué h . Epil.a
dam mcmorat Anatolium .Machomerushæreticus Ctefiophor
fuit,fed & Magus tefte Zonara tom.3.& Paul Diacono.li. contra P.
Lag .
18.hiſt.Gallorum Hiſtorici tresnobis Pſeudo - Chri
ftoshæreticos depingunt,magicis præftigijs excel
lluille addunt: necmirum Antechriſtianteambulo
nesmiracula Gimulalle. Vnus Bituricenfis fuit, alrer
Burdegalenſis, de vtroque legendus Gregor . Turo
nenſ.depriore lib.12.hiſtor.de poſteriore li.9.Tertius Eun
vocabatur,natione Britannus,de quo inicificarefe
runtRobertus,in Chronico. & Guilhel. Neubrigien
fis lib. 1. rerum Britann.c.19 . Ad Berengariú quod at.
Itinec,Sacramentarjorú Principe,Nangiacihiſtoria,
( ) qui
PROLOQVI V.M.

qui volet, legat,liber ad manū mihinó eft,vt verba


repreſente . Et quid opus ?magna ſemper hæreticis
cúmagis cóinercia,vtnotauit Tertu . Præſcriptione
( a c.34.cum adu.hæret.a & di.de animab priore loco hæc hahet,
jeg.z.b.6.574 Notata funt ēt comercia hæreticorum că Magis quäpluri
mis că circulatorib.că Aſtrolog cũ Philo.curioſitati fi.dedi
tis.Quærite, & inuenietis,vbig,meminerunt.]poſteriore
verò Magiă vocat hæreticarü opinionă auctricem ]Meri
to non.n. confirmatmodo hærericorú deliria , ſed
& veterib.adiungit noua,nouasq;fcholas aperit cu
rioſtatis . Legimus, poſt Sarracenicăper Hiſpanias
illuuione,tantü inualuiſleMagica, vtcú litterarum
bonarú omniū ,ſum ma ibieffetinopia & ignoratio ,
folæ fermèdæmoniacæ artespalá Toleti,Hiſpali, &
Salmāticæ docerétur. In hac quidé ciuitate,bonarú
nunc artium matre , cum illic degerem ; oftenfa
mihi fuit crypta profundiſſima gymnaſijncfandi
veſtigium , quam virilis animimulier llabella Regi.
na.FerdinandiCatholici vxor, vix ante annos cen .
tum , camcoris ſaxitq; iuſſerat obturari.Inuaſerunt
prius Bohæmiam Huſfitæ , poftea Germaniam Lu
:11 Malleo Therani: illos , quanta maleficorum visfuerit fub
nalefic.& fecuta,Sprengerus & Niderius.chæreticæ prauitatis
nebornica quæfitores,docuerunt:hivero, quos Sagarum tor.
rentes in Aquilonarem traćtum infuderintnorunt
qui,hoc frigore Arctoo quaſi gelati,metu torpue
funt , vix enim illis in locis quidquainnocuum vel
inmune ab his ſub humana ſpecie feris , dicam ne
fcio , an dæmonib . Plerique quiætate proueâiores
non in ſeculeo modo. ſed poſt quæſtiones quoque
Treuiréli in ditionc, cófitebanturiudicib.ſe hacla
be primú imbutos, quo tépore tetrum illud , & Tar
tareum Lutheraniſini fulcrum ,ipfe quoque Magicæ
nomine famoſus, Aiber. Brandeburg. prouincia il
lam fiáma ferroq ;prædabūdusvaſtabat.Quetquot

Inalpi
PROLO Q_VI V M.

Inalpinas regionesvicinasHeluetiis incolunt,raras


illic feminasmaleficij expertes , plerasque crimine
vno nobiles norunt:nec alia verior aut promptior
occurrit caula,quam q , inhanchoram ,Waldenlu
reliquiæ nefariæ , illic , vtin (pelæis , occulcatæ hæle .
rút. Nihilper Angliam scoriam , Franciam , Belgių,
hanc peſtem celeriùs & vberiùs propagauit, quam
dira Caluiniſmilues . Antea paucis in locis, de non
multis & vilibustantum incertus rumor ſpargeba
tur;nunccum ipfa hæreſi,vr cum febrifuror, pluri
mos paſſim & palam nobilitate, eruditione diuitiis
& dignitate clarosinuaſit. Sic Behemoth in ſatura .
bilis epoco iam pelago ſperat,quòd Iordanis influer in
eseius, d electo paftus cibo ipſam Dominiſortem de- d lob.40,0
ualtabit. Quid : quod Dana us Caluinianusmini- 18.Habac.a
ver.16 .
fter ſtrigum conuentum Geneuæ ordinarium elle
propè fummam ædem , & in ea vrbe fpacið trium
menfium pluſquam quingentas perſonas iudicum
ſententia morte punitasnarrat ? lege Creſpetum deo
dia ſatana li.1. diſcurſu.is . Cauſas autem mihiper.
quirenti,cur hæreſim comitetue affidue Magica ;
commodum occurrere , quas meus quondam Do
Etorlo .Maldonarus Societatis I E S v Prespyter,
vir doctus iuxta & fan & us , diſerdiſfimè prodidit?
cùm deDæmonibus publicè Lutetiæ Pariſiorú pro
fiteretur:ille cauſas comemorabat quinq;his verbis .
Prima caula eft.quòd dæmonesin hæredicis, vt
olim in idolis,habeant domicilium .Rectè enim ſo
let Hieronimus dicere , diabolum cum idola , in
quibushabitabar antè, diſiccta vidiſſet.peioraido
la in hæréticorum animis ex ipfis diuinis litteris fa
bricaffe. Caſſianus grauis & antiquusauctor, Coll.7
cap. 32.affirmat, fe demonem audiuiffe confidenie
le per Arium & Eunomium impietatem ſacrilegido
gmatis edidiſe . Quare necefle eft,vra qucmaz'mol
dum
PROLOQVIVM .

dum finito bello milites per omnespartes diffuſi


prædones fiunt, omnesq ; vias obſident, ita dæmo
nes,inclinatis autabolitis hærefibus,quæ ante vige
bant, quafi euerſis templis in quibuscolebátur,n0 .
uasin aliis hominibus ſedes quærant. Solent enim
dæmones cum ex homine, in quo erantegredi co
guntur facere, quodij faciunt, qui obſidione fati.
gatin, cogyntyrarcem tradere quam tenebant. Pe.
tuntenim conditionis loco ,vt Gibiliceat fe in alium

locum recipere:quod exemplo illius legionis intel


ligimus, CHRIST O periuit, vt fineret le porcos
occupare.
Secunda cauſa eſt, quod omnis hærefis initio vio
lenta eſt prorſus & vehemens; fed ſtare in eodem
grada non poteft:quia ,præterquam quod id diuina
prouidenria non patitur, natura quoqueipla ira ſe
habet, vt non poflit error diu veritaté iinitari. Qua
re omnem hæreſim neceſſe eſt , niſi ad eam religio
nem vnde egreffa eftmaturèreuertatur,aut in Ma
gicas artes,aut in extremam atheiſmiimpietatčde
generare , Cum enim duæ fint poſſimum caulx ,
quibus hæretici hominesefficiantnr, altera ſuper
bia laſcivientisingenij nihilque credétis, niſi quod
oculis cernat,altera curioſitas quædam intemperás
& ftudium nouitatis: fit omnino neceſſario , vt qui
ſuperbia hæretici fa &tiſunt,cùm iam , quam primæ
inuentionisardore in caſe & a , quam nimis ſubito
amplexilucem efle iudicabát, eodem ardore frige
[cente,tenebras efle comperiant,deſperationealibi
inueniendæ veritatis,prorſus nihil credant: & quos
in hærefim curiofitas impulerat , cum ea quæ prin
cipio noua eſſe videbantur,paullulum inueteraue
rint,eadem curioſitate & ad ineundam cum dæmo
oibus familiaritatem , & ad diſcendas exercendaf
Ique dæmonum artes impellantur.
Tertia
PROLOQVIVM .

Tertia caufa , quòd ita videatur elſenatura com


paratum , vt qurmadmodum famem peſtilentiafe
quitur ita hæreſim varia curioſarum artium gene
ra ſequantur .Nam & hærefis fames quædá eft ver
biDei. Amos 8. Etenim vtin annonæ carirate homi.
nes coguntur cibis vtinon ſalutaribus , vnde fit, vt
corruptis humoribus gignatur peſtis: ica hæreli vi
gente,dum hominescorruptis fcripture ſenſibusy
tuntur, ad Magicas tandem artes deueniunt , quæ
qualianimimorbi funt.
Quarta caufa,quod ſoleát dæmoneshæreticis vti
ad taliedoshomines, quaſi formoſismeretricib.Ná
hærefim in fcripturameretricem appellari manife
aúlla... Quomodo fa&ta eftmeretrix ,ciuitas fidelis? Qua
re quemadmodülenones,quando ſcorti formade
floruit , ex fcorto lenam faciunt:ita dæmones,cùm
primahæreſis ſpecies ita periit,vtminushomines in
errorein peiliccantur,ex hæreticis, Magos faciunt.
Quinta caufa eft, vt opinor , negligentia corú qui
regunt Ecclefiam .Nam quemadmodum in incultis
agris locuſtæ gignifolent: ita , ex inopia verbiDei,
gignunturpræitigiofæ artes.Nam & locuitæ in fcri
piura dæmones lignificát. Apoc.g.Itaque videtur et
iam in hoc tempus conuenire, quod ait Ioel c.1.Re
fiduum eruca comedit locuſta á refiduum locufta comedit
bruchus.Nam quod hæretici reliquum fecerant,ma.
leficidæmonum arte populantur, & quodmalefici
relinquunt atheiperdunt. ] Hæc non minus acutè
quàm vere Pater Maldonatus.
Atque vtinam non in oculos ea nobis incurrc
rent. Vidimusolim florentes Belgæ ,Geulios Cal
uiniſmo,Lutheraniſmo,& Anabaptiſmo erucarum
inftar cuncta depafccntes. Vidimus hos tres immun
dos fpiritus,dedraconis ore ,& de ore beſtie , & deore Pſeu- a Apoc.10.
doprophetæ exeuntes.A Vidimus illis iain marceſcenti- 13 .
bus, &
PROLOQVIVM ,

bus,& ipſa temporis diuturnitate fermèexſpiranti


bus ; varia locuſtarum fortiariarum examina totum
Septentrionem depopulantia.Videmus parce alia
le creſcere numerum atheorum fue polyticorum ;
vrcum tain pauci fuperlintferuentes , & veri Ca
tholici,ipla paucitate planè nulli queantvideri.Hæ
reticis illisde SOCIETATE noſtramulti ſeſtrenue
oppoluerunt; & eorum rabicin præclarè fcriptis, li
a Turrian. bris in fregerent.a Acheos quoque Theologi,& Phi
Bellurmi- lofophinoſtri, no ſemel,hydrælerneæ inftar repul
nus,Buzers lulancibuscapitibus,ignitoveritatis gladio relecan
Caniſius, resprofligarunt.Locultashaſce, quas illi prætermi
Coſterus , fere , vel obiter & leuiter tantum velitati cum illis

lencia Mo fuere ; nuncmihiex profeffo diſputationis ventila .


lin:1, Ziua. bro diſpellendas ,& veritatis caritatiſque,velutcha
res, Fonſeca lybeo ipeculo,vſtulandas delegi, non viriū vllame
Pererius, fiducia,ſed ſupremiNuminis auxilio præſumpto ,ll.
Vaſquius , lud enim
Serarius, pro cuiushonore & gloria ,hoc certamen
Poffcuinus, fuſcepi,ſuum vtiſpero pugilem non deſeret.Age, ô
Maldona- vera & æterna S APIENTIA ; cuiusnomen perfidi
us,alij. Magiabnegarunt, iuua & ruere. Tu, 6 VIRGO
San &tiffima,quâ præ cælitib.cunctis depreciãt & de
(puuclienté tuum protege, &nifaue s pugnáti. Tu ô
S er
ú
củæthereis o
iquib.præeſt legionibba ,
LD
láncteMICHAEL
i i f
m i i s e l l
o t ur
RE Qu Lu
c
cu ſoc re
b
, cæ
l
de
CE
Alth & in abyſli profundum copuliſti,auxiliare in are.
LYON ná defcendéti.Vosg ;Superi oés,Beatæ animæ ,hanc
um ma te
9 3 infernorūr or lpirituum i b tyrannidemſ li n
reprimite,
e ti& à fra
18 urū eft n t r i l t e r
f v me , di pe au . &
ſæpe criūphatas futurorū ac tetrorú cacodæmonum
acies,vưi ſoleris,cædite, ſternite, profligare. Veſtris
fretus ſuggeſtionibus atquefuppetiis, quodquemi
hi lectoribusqueverratbenè,li prius de ſuperſtitio
neipla nonnulla ad ſequentium iutelligentiam cla
riorem neceffaria delibaro.cem aggredior.

MAR
DE
L
LYON
1
I

MARTINI DEL

RIO PRESBYT, SOCIE N


AA
TATIS IESV TH
LYON
LIBER PRIMVS
* 1893 *

DeMAGIA in genere ,& de NATVRALI


46 ARTIFICIOS A in ſpecie.

CAPVT. L

De Superftitione, & eius fpeciebus.

TYMOLOGIAM nimis cu
А
riosè D.IGdorus ſcrutatur,his -lib,8. O

verbis : Superftitio dilta eò , quòd rig.c.3.


fit fuperflua ,aut ſuperſatuta obfer .
uatio. Alii dicunt,a fenibus,quia multis annis für
perftites,per ætatem delirant,deerrant ſuperſtitio
nequadam neſcientes , que vetera colunt,aut qua
veterum ignari aſciſcunt. Lucretius autem fuper
ftitionem dicit fuperftantium rerum , id eft ,ce
beffium fex disinarum ,quafuper nos fiant:fed ma
lè dicit.] nonmalè fi analogiam ,ſed limen
temſpectes . Nam Epicureus poëta nullam
Deo rerum humanarum curam effe cen
febat, & ideò fupreminuminis timorem ſu
perſtitionem vocabat, co quòd, quali horri
А bili
Disquiſitionum Magicarum

bili afpe & u ,timor iſte mortalibus ſuperftet,


& impendeat , alludit enim ad verſus illos
lib . Lucretii :
Humanaante oculos fædè cùm vita iateret

In terris, oppreſagraui fubreligione;


Quæ caput à cæliregionibus oſtendebat ,
Horribili ſuperaſpectu mortalibus inftans.
Nam Lucretio , vt & aliis gentilibus , re
ligio poniturproſuperſtitione. Etymologia
* in B.Ac autem illa etiam Seruio placuit , cui b fuper
d ...di
ftitio eft fuperfiantium rerum (idest,cæleſtium do
diuinarum , qua fuper nos ftant ) inanis ſuper
Auus timor. Delenibus quod addit Antiſtes
Hiſpalenſis , non eſt eius commentum ,'lic
ein Tere . enim Donatus, vel quiſquis ille: fuperftites
Auda funt fenes velanus , quia d’ate multisſuperſtites
ism delirant. Vnde & ſuperſtitiofi , qui Deosti
ment nimis , quod fignum eſt déliramenti. ] Chri- B
ſtianis fcriptoribus nomen ſuperſtitionis in
' AQ ; malum fumi folet, etiã in illo D.Pauli: d Viri
V.22.
Athenienſes,per omnia quaſi ſuperſtitiofos vos effe
video . Syriacè eſt,nimios in cultudçmonum :
Gręce sau de povese'yors , çquo ſupſtitiofiores:
eò ſcilicet, quod vano dæmoniorum cimo
re,lapides, ligna ,ſpiritus, ignora quoque &
ambigua numina,colerent. Quo fenfugen
tilium errorem Patres Superſtitionem nuncu
pant,non Religionem , niſi addita vanæ velfal
Tæ denotatione. Quoniam inter Religionem
LitDeor.
nat. 1.d. - Superſtitionem multum intereſt. Non enim
Philoſophi folùm (ait Cicero e) verùm etiã maio
res
Libri I. Cap. 1

res noftri Religionem à fuperftitione feparauerunt:


nam quitotos dies precabantur & immolabant, vt
ſui ſibi liberi fuperftites effent , ſuperſtitiofi funt
appellati, quod nomen patuit poſtea latiùs. Qui
autem omnia, que adcultum Deipertinerent, dili .
genter retrattarant, tanquam relegerent, ſunt
di&ti religiofi ex relegendo , vtelegantes ex eligen
dlo ,tanquam à diligendo diligentes ,ex intelligendo
intelligentes.His enim verbisomnibus ineſt vis les
gendi eadem , quain religiofo. Ita fa&tum eft in fu :
perftitiofo do religioſo , alterum vitij nomen , altes
rum laudis.] Adſcripli verba, vt legenda cena
ſeo ex Lactantio, a ex quo & Diuo Auguſti " lib:4:a
no corrigendus Nonius Marcellus eâdem 28.
aliter referens.Nonius etiam vult Superftitio blib . 14.de
citu Dei

Yos diei,quod pre cultura Deorum catera fuperfe- 5.30


deant, id eſt , negligant : itidem & Religioſos
quafirelinquofos (ficmembrane ) quàd ceteris re.
lictis folis facrificiis deferuiant , ridiculum com
mentum & Nonio dignum . Lactantius eru :
ditè,qua ſolet argumentorum vi & copia Ci
ceronis diſerimē refellit ,& concludit, Religio
veri cultus eft , Superſtitio falfi.] hocpræclarè :
c non ita quòd ſubdit : Omnino quid colas, inter
est ,non quemadmodú colas ,aut quid precere. ] pa
rum id conſideratè dictum , nam ſuperſtitio

quoquenaſcitur, fi quod oportet coliDeum


Optimum Maximum ,non vt oportet colas
aut precere. Religioni duntaxat locus , fi
quivni ac vero Deo ſupplicant, ita quemad
modum oport
et id faciant. Optimè enim
A 2 Thco
4 Diſquiſitionum Magicarun
Theologi noſtri Religionem definiunt virtu
tem , qua Dco vero cultum verum ac debi
tum exhibemus , ideoque dicticant duo illi
vitia extrema repugnare. Vnum in defectu
poſitum , quod cum debito honori detra
hat , Irreligiofitas vocatur; alterum in excef

fu , quod non quidem verum cultum æquo


maiorem exhibet, ( quis enim , quantum par
eſt , quear exhibere illi infinitæ bonitati,im
menlęquemaieſtati ?) ſed idcònimium , quia
nec verum , necbonum , ſed ſuperflua qua
dam circumſtantia vitiatum ,quæ ,quòd per

peram & in Deipotius iniuriam , quam ho


norem ,materiæ debitæ adiicitur; ideòin ex
4 Vide cefſu pofitum vitium vocant. “ Cum enim
Gregor: bonum idem fit quod perfe &tum , omnem
um 22. quedefe& um fiuevitiuin repellat , nihilet
uſp.6.q. iam verum dicimercatur ,niſi quod idem ſit
10.punc.. bonum : perſpicuè intelligitur, ſimaliquid
piam in cultu diuino reperiatur , verum cul
tum eum ,non eſſe, quare nec Religionem di
ci poſſe. Deinde cum Superſtitio omnis no
mine luo vitium in cultu ineſſe indicet,con
ſequitur,nullum cultum , qui ſuperſtitioſus
ſit,verum cultum vocandum : atq ; adeò ſu
perſtitionem omnem fallicultus effe,vt La
Etantiusdixerat. Sed fallitas iſta non vno tā

tùm ex fonte,vt putabat, fed ex duobus ori


cur. Capitalis omnind eſt , quem ille non i
gnorauit ; fi videlicet id pro Deo colatur ,
quod Deusnon eft; hunc noſtri nominant

Super
Libri I. Cap. I.

D Superftitionem falſi cultus,alter minuseft dele


terius , ſæpe tamen lethalis ,femper noxius,
quem Firmianus perperam videtur à fuper
ftitione excludere,fi cui quidebetur cultus,
non quo debeturmodo , exhibeatur : hunc

-
vocant Theologi, indebiti cultus Superſtitio
nem , eò quòd non ,qualis debetur. Priorge
nerali nomine folet Idololatria vocari, quia
quicquid cùm non fit Deus, vti Deusado
ratur , idolū nominatur, iuxta illud : 4 Omnes a 1.Paral.
Dii populorum idola, hoceſt, vanitas & inaniæ , 16.8.26.
nihilqueminùs,quàm quod volunt, haberi.
Nam visiſta eft vocis Hebrex Elil, Poſte-15158
rior nomen ſuum retinet , nec proprium ,
quod ſciā , aliud habet,nccimpofuit D. Au
guſtinus , 6 çontentusdeſcripfiffe, cùm de 6 lib . 2.da
imaginariis indebiti cultus fignis ageret,his Chriſtian
doctrin. .
verbis: qua adremediorum ,aliarumg, obferuatio 4,23.
num curam pertinent : qua non funt diuinitus ad
dilectionem Dei & proximi,tanquam publicè con
rituta , fed per privat as appellationesrerum tem
poralium , corda diſipantmiferorum . ] De hoc
indebito cultu nulla nuncà nobis diſputatio
inſtituitur ; de falli tantùm culçus ſuperſti
tione differendum , cumque ça duas ſpecies
comple& atur , expreffam Idololatriam , quan
do cultus Deo debitus clarè & difertè trans
fertur in creaturam ; cùm Iudæi vitulum ,
Ægyptii Anubim ,Romani Quirinum co
luere;& tacitam ,fiue vt alij vocanțimplicitam ,

illam quoq; priorem nuncmiffam facimus,


3

A conten
16 Diſquiſitionum Magicarum
contenti , quæ ad pofteriorem pertinent, &

ſunt obſcuriora,pro modulo noſtro clucida


re. Tacira idololatria eſt omnis Magia pro

hibita,vt fuo loco oftendemus.

CA PVT II.

De Magia ,ciuſ diuifione, & Magorum va


riis nominibus.

Agiam vniuerfim fumptâ definio ter- A


minis latiſſimis , vt fit ars ſeu facultas vi
creats, d . non fupernaturali, quadam mirad in .
Jolina efficiers,quorum ratio fenfum de communem
Reka . hominum captum fuperat . Vlus ſum terminis la
de Magia ciflimis, quia video virosmagnos,Fr. Victo
4,3.An: riam fecutos , dú pomeria circundant ftri
Roribus & iora , artificiofam & naturalem exclufiffe .
ad 2.d.7.& Artem dixi, ſeu Facultatem ,pro quauis cogni
alios.
cione & operatione , apodi& ica , topica, ſci
entiam gignente, vel non gignente ,mecha
nica velliberali , artificiola vel artis exper ,

te,vera vel circulatoria ,fuperftitiofa vel vitii


experte. Efficiendi vocabulum pro omni mē
ris,animi,fenfus, autmembrorum functione
poſui. Vim intelligo , ſiue rei adhibitæ , fiue
perſonæ adhibentis, hominis nempe velda
monis . Creatam , e non ſupernaturalem nomi
naui,vt excluderem vera miracula , quæ fo
lius Dei ſunt opus : quocirca maluimira ,
quàm miracula dicere. Communis denique
captus & fenfusmentionem inſerui,quiamul
torum magicorum effectuum caufas foli la

pien
Libri I. Cap . II. 7

pientiores, qui omniærate pauci, cófequun


B tur.Tam late ſumptæ Magicę,diuiſio peten
da ex cauſis finali & efficiente . Ab efficiente
ducitur diuiſio in Naturalem , Artificiofam do
Diabolicam :quia cuncti effectuseius aſcriben
diſunt,vel in litæ rebusnaturæ ,vel humanæ
induſtriæ , velcacodæmonis malitiæ . A finah
cauſa rectè diſpartias; primò in bonam ,fibona
intentione & licitis mediis vtatur, ( quod
tantùm competit artificiofæ ac naturali ) &
in malam , cuiusnempe finis velmedia , qui
bus vtitur,praua ſunt,hæcpeculiaris eſtMa
gię prohibitę , quam idololatriam tacitam
c & ſuperſtitionis fpeciem eſſe diximus.
Hæc prohibita Magia lic defcribi poteft :
Facultas ſeu ars,qui vi palti cum demonibus in .
iti mira quadam ,& communem hominum captum
Vuperantia ,efficiuntur. Dixi vipacti, quoniam
omnis Magiæ huius vis pacto tacito vel ex
preſſo nititur,vtſuoloco docebo.Tacitam vo
cantidololatriam Theologi,quia non tam ( vt
plurimum certè JintenduntMagicultum il
lum exhibere creaturæ , vt Deo ; quam tan
quam benefactori cuidam & munifico , à
quo aliquid conſequantur. Quæintentio ra
tionemultiplicis lui obiecti, quatuor quali
ſpecięs huius tacitæ idololatrize,ſeu prohibi.
tæ Magix gignit,Fit'enim aliquando ,vtdun
taxat extraordinarii & miri effectus cogni.
tio vel operatio quærațur , & tunc ſibino
men Magie ſpecialis , açſtrictè fumptæ ,vindi

А 4 cat:
8
Diſquiſitionum Magicarum

cat:aliquando fit,vt quis nitatur cognoſcere


res futuras, vel etiam præteritasautpræſen
tes,fed arcanas & occultas ; conatus iſte Di
uinatio nominatur : aliquando deſideratin
ſtrui & iuuari,non vt profit,fed vtnoceatali
is,vel vltionem ſumat;huicfceleri Maleficium
eſt nomen.Denique ſunt aliquando, quibus
decretum eft, finenoxa cæterorum , libivel

aliishocopereprodeſſe vtilitate vel volupta


te,& cúc Theologiņuncupant nugatoriam feu
vanam obferuantiam . Șic Magia reproba in
Magiam fpecialem , Diuinationem , Maleficium ,
vanam obferuantiam diuiditur , de quibus
fingulis ordinediſputabimus.
Abhacfpecierum Magiæ diuerfitate mi:
ranominum varietas apud Hebræos ,Græ
cos,Latinos manauit,ad eos fignificandum ,
Iquiſtygiis hiſcęmyſteriisforęt inițiati, Pro
fcquamurpræcipuasappellationes,
Quædam Hebræorum ad folam diuina
rionem videntur pertinere , vị duoilla con
iungi folita , A ovoȚH & IDDEGHOŅI ,
192 * quorụm ,niſi fallor,poſteriùslatiùs paulo pa

Zeitre, tet ,adeoque in facrisliteris illi foletpoftpo


1.31.& 19. ni ,locis a paffim obujis . Aouath,à radice and
V, 9. Deut. of, quodvoxreddatur obſcurior,& quafiex
19.V.!!,4 yereltridest;nam o F primò ſignificat ipſum
14. Efai,8. dæmonem reſpondentem ,ſecundò ſignifi
V.19. & 19. ÇatMagum , quirefpõſum elicit, ficut & Py
Ly.Reg.zs.then & ventriloquus vocatur,velipſe dæmon
1.7.89. inhabitans, & ex imo hominis reſpondens;
vel
Libri I. Cap . 11.

vel ipfehomo , cuidæmon inhabitat. Græ- vedocu


cis etiam iupuxans vtrumque ſignificat,à quo- pluribus
dam Eurycle,qui Pythonem habebat,& pri- in Ila.c.8.
mus ventriloquus Athenis fuit, vnde & alii y.19.
éusnuncis dicti , quod docent Suidas & He-l· Suid .&
Helych.it
fychius , & Scholiaſtes Ariſtophanis , & " ex voce
Ariſtophane, Plutarchoquepoſſet probari. suginnañs.
IDDEGHONI non fpectar ad Chyromáti- plucar.lib,
cos & fimiles,vt quidam cenfet, ſed ad ora- oraculor.
cula dæmonum , ſiue per A OVOTH , ſiue Ariſto
ex viſeeribus telluris , ſiue per vmbrarum phan.in
Veſpis, &
cuocationem , vt colligitur comparatione ibi Schol.
locorum SS. vbi hoc nomen vſurpatum ", " fub lit.b.
liuead genus quoddam diuinationis ,de quo
libro tertio .

Alianomina non tã quid dæmon efficiat, wna


quam quid Magus conetur, refpiciunt,pa
tenta;latius. Ad omnes enim diuinationes
pertinét,Nacha 2 ,KISEM , G HONEM ,
ad omnes vero incantationes,CHABAR ; &
LACHAZ ; ad omnědeniớ;Magicaminge
nere , CHARTVMMIM , & MECHASEPHIM ,

de quibusnunc agendum . Nachaz ſignifi


cat augures , & omnes alios coniectores va
nos:qui cx fortuitis quibuſdam futura ſolent
diuinare qualem ſe,prudentivocis æquiuo- Gen.41
catione,ad tempus Ioſephus finxit ,hæc di- v.5.& 15.
' Leuit. 19
uinatio prohibitamultis locis '. V , 26.8 . 21
ĶAŞAM ſignificat vniuerſim diuinare , vn- v.23.& 24
deKışem diuinans feu ariolus, & Kesem di- v.1.Deur
18.1 . 10. 2
uinatio.Sumitur etiam in malam partem de
Par. 33.V. 4
A s qua
110 Diſquiſitionum Magicarum

‫כסמ‬ quacung ,rerum quoq;non fortuitarú , pro


“ vtd.v.23. hibita coniectatione.paflim in SS . eiusmen
& d.v.10.1 tio obuia eft ..
Reg 28.v.
Yonen quibuslibet augurib ' & coniecto
8.3 Reg.3.!
V.17. llà.3. ribus accommodatur b.etiã Onirocriticis .;
v.2 .Ier.27. quare perperam Rabbinirecētiores reſtrin .
v.9 Ez. 12 .
1.24.821. gunt ad eos quiſuperſtitioſe dies & tempo
v.21.& 22. ra obſeruant, faultane lint an infaufta , led
0.28.
‫עביר‬ hoc genus ad omnia pertinet.
6
d . loco CHABAR d & Lachaz quomodo diſcre
ler.& Mic pent nódú inueni; quare ( nifallor) idē figni
S.V.1l.
antatorę,ſeu ( veGen
vt Deus. ficant,népe szacsfópinc
18.V. 10. & tiles vocabāt) exorciſtă ; qui profanis ſeu ma
2.Paralip. lis verbis aut muſlitationibus mira patraret.
33. V. 6 .
‫הבר‬ De CHARTVMMIm falli puto Abenezrā
Tob . 40. Ben Natản & alios Rabbinos,qui ad natura
9.25.& Pl. lem ſeu bonam Magiam videntur referre.
37.v.6. Queſo,fihanc lignificaret, cur tam ſerio in
...G.E . SS.prohiberetur? Equidem putohoc nome
10.VII. complecti Magorum genus omne; qui, cum
oranth dæmone fæderati, diuinantfvel præſtigioſa
ve Gen. miracula operantur ::imo & quoſcunâ;can
41. V, 8. &
24. tatores & veneficos comprehendere pro
$ vt Exod.batur.quia Lxx.modo vertunt expolicores,
7.V. 1. &
12. & 8. v. itingurais ; modo papaanows veneficos išmodo
7.Ac.18.c.léraussovs incantatores k.Vulgatus quoque no
9.V. II.
vt in Gé. fter aliquando vertit coniectores , aliquan
fupra. do vero ariolos, aliquando maleficos , vt
vt in Exo iſtorum auctoritate vocabulum intelliga
fupra. musadeo diffufum effe .
InExod.
i in Gen ... Daniel1.verGic. 20. & z.verfic, 2. " In exod .fupr.

Denia
II
Libri I. Cap. 11.

Denique MECHASSEPHIM Vox , eſt orta


ex radice CHASA PH , ſignificansquemuis
maleficum ,præftigiis, vel aliis quibuluisma
lis artibusMagicis vtentem.Ideo noſter tam
( latè interpretatur , maleficos , a malefi-| Exod.9.
cas artes b,maleficia ",aut veneficia d. Non . 11. & 22.
V , 18 .
defuit tamen quidam vehementer huius16 2. Paral.
criminis ſuſpectus , & ex profeſſo laga- 33.ver.6.
rum pacronus ; qui lectoribus conaretur Ilai. 47.
v.9. & 12 .
perſuadere hoc vocabulumn faltem in le Ier.17.v.9 .
ge Exodi xx1 1. cap.reſtringendum ad lo . Daniel. 2
losvenenarios, cuius error facile refellitur.v.2.Mich.
5.V.12.Na.
Primò quia radix nominis , C HAS A P H , hum . 3.Y.
non ſignificat toxico perimere ( vtipfe pu . 4.Malach.
3.ver.s.
tat) ſed quando ſolitariè ponitur , nec len d 4.Reg.9.
tentia narrationis reſtri& ioné poſtulat, tunc rer. za.
Magicorum ludibriorum genus omnccon
tinet,vt apudMalachiam ., & Nahum ,& in li

bris Dereli&torum :Siquando autem reſtrin


gatur,id contingit,rei,quæ deſcribitur, con
ditionehoc poftulante . Sic Exod.7.reſtrin
gitur ad pręſtigiatores propriè dictas,de qui.
bus tátum agebatur: ſic apud leremiam po
nitur pro diuinatoribus apud Danielem pro
fomniorum interpretibus. Der aduerfarius
locum vllú , vbi
pro ſolis Venenariis vſurpe
tur. Bene eſt, quod duo tantum loca addu
xit. Vnum de Içzabele: quaſi vero Iezabelle.4.Reg.,
clanculum venenis , & nó ferro palam ,atquc rer. .

cædibus,
12
Diſquiſitionum Magicarum

cædibus, in prophetas graffari fuerit ſolita.


Quanto veriſimilius eft,fæmină inſano dæ
monum cultu furentem , incantationibus
quoque, & rhombis, aliisque philtris Acha
bum , & alios dementaſſe ? ve ibidem bene,
poſteriore loco,cenſuit Toftatus. Saneante
Iezabelem Magię ſuſpectanon fuit Samaria ,
poſtca,per hancfortem excetram ,peftis hęc
immiſſa hælit adeo pertinaciter , vt Samari
taninomen
pro incantatore vſurparetur.
Vnde & leſu Domino obiectum , Samarita

ala. 8. v.nus es, & demonium babes, a quaſi genti pro


48.& 4%. prium eſſet cum dæmonecommercium ha
bere. Quare & Dominus conuitium illud
vnica ncgatione refutauit; ego demonium non
habeo : quafi dicat,cum dæmonio paredro,vel
curicle, velfæderato ,nulla mihi familiaritas
intercedit qua,ppter nec Samaritanusſum ,
& poftChriſtum Dominū ſolemnes Samarię
Magiprincipes,eorüque ſcholę ,Simoniano
rum ſcilicet & Menandrianorum . Secundú

adfert locum ex d.c.22.Exod.co quod Lxx.


verterint papucxsus, quod ipſe contendit ſolos
venenarios ſignificare ;tã bonus certe Græ
cus, quam bonus Chriſtianus, refellitur ipſa
conſuetudine Lxx . Interpretum , quos con
ftat ea vocelatius vti.Primo, quia exod .7.V.
11.etiam vertunt papucsous,vbi conſtat agi de
præſtigiatoribus , nam & incantationem

ſeu præſtigias ibi vocant paprueries , &


Iquos ante papunkous dixerant , iidem ab il

lis
13
Libri I. Cap. 11.
lis vocantur sreosdoù. Deinde æque diffu
fe ſumpſerunt in Paralipomenis, špapucexdoors.
Tertio quoniã in Ieremię verbis nõie paplica
tíor,complexiſunt diuinatores.Quarto quia
inter fomniorum interpretes,apud Danielč,
recenſent papuckows. Tam ergo late ſumunt
hoc vocabulū ſeniores iſti Hebreorũ doctiſ
fimi:qvero perite id faciant;fiputarē operæ
pretium , & ante non alii id feciffent; proba
féHippocratis, Platonis, Ariſtotelis, Theo
criti & aliorum veterum teſtimoniis, loſe

phusvt non ſuffragataduerfariis, fic necno


bisrefragatur.Pro nobis (tant Phil.li. de fpe
cialibus legibus circamedium , & Catholici
Patres “ plerique quilegem illam Mofis ad D.Hie
omnes Magorunt fpecies retulerunt. Hæc ron.in ler.
& Daniel
deHebraicis. D.Auguft.
E Græcis ſua quoqucſunt nomina; ğ, ſtricte li.2.deci
nit. Deic.
fumendo , differunt:nam aréode incantato 6.lfych . lie
rem kevlos ariolum ſeu diuinum , papucexd's VC - 6.inLevíc
ncnarium , gens præſtigiatorem proprie figni- c.19.& 20.

ficat.Scd frequenter primum ,tertiú & quar-'alii add.


tum ,ad omně Magică porriguntur,zows ctiá, 6.22 Exo .
quemcung; denotat impoſtorem . Vidcasil
la tria homonymös cõiungià Platone,Syne
fio,Herodoto , Chryſoſtomo , & Heſychio .
Sic Latinis alia eft ppria ſignificatio ,alia pl. Hier.in
extenſionem accommodata.Magorü nomeà capiz.Da
Barbaris adGręcos , Latinosá; traductú ,ini eius 1.Apo
tio Perfis & Chaldæis in honorefuit, vt log. He
prium Sacrorum antiſtitibus,Regum modelych.
das. & Sui

ratori
14 Diſquiſitionum Magicarum

ratoribus, Philoſophis atớ; Theologis ; in in


famiã cæpir vergere, & cú &tismalis artib'at
tribui. Venefici dicebátur antè ſoli, qui malis
pharmacislędebãt, & venenarii vocărur; po
itcade incantatoribus hoc nomen vſurpatu ,
& cunctis Theffalis accommodatum . Arioli,
Augures, Aruſpices,Chaldai; Thefſáli ,Genethliaci,
fępcconfunduntur.Lamia dictę,& puerisne
cé adferant,deſumpto nomine velà famosa
illå & crudeli ReginaLamiâ ,de qua Anr:Li
beralis,Diodorus & alii;vel à ſuccubis demo
nibus,de quib ° Philoſtratus; velà feris Liby
• Vide A. cis ;de quib'Dion Sophiſta: a Striges ,ab infau
dagium ſtâ & nocturna aue, creditur exitiú infantu
red,& Có lisadferreb. Veterib etiã Romanis dićtę hæ
men .no- mulieres ſunt Veratrices ; quod diuinandilcie
Itrum in
Beneca tiã profiteantur ,vtſolentillęfeces,quę feia
Traged . tant Ægyptias, colluuies omniú populorü
1 Videco- ac nationum.Longobardi ſuis legibus Maſcas
nout. in
Medeam nominant; eò forte , a in conuenticulis ſuis
6.732 . laruis fe regant;• vel & deformiſpecie oris ,
Remigi- vt ſunt pleræq;,laruis ſeu maſcaris, quá fæmi
nonolat. nis fimiliores .Sortilegos veteres nominabat,q
.18.
quarülibet fortiū ſuperſtitioſo iactu aliquid
leextca tir.. diuinäre nitebaturd :ſed Theologi & Iuriſpe
Sorti
ig . riti poſteriores cú nefando ſtrigum crimine
confuderunt.Sortiarios eofdé,& fortiarias, vo
catos cõperiojā indeab Hincmari Remélis
0.vlt.33. Archiepiſcopiquo .Hivenefici ſimul & DÇ
monis vafalliLigii ſunt,quarepoſſunt ét dici
Satanici Venenarii.Horú crimen vetus, & ante

Chriſti
Libri I. Cap . 111.

Chriſti Dominiaduentum . Tales enim Ca.

nidia Horatii , & Eriſichto Lucani, Martini


Taciti,& Theffalæ Luciani, & Apulei . No.
men fortiarioruin recentius eſt.

CA PVT 11 I.

DeMagia naturali feu Phyſica.

Vi fupramortales omnes Magis dediti,


fuere Perſæ ; à quibus id Marcion &
Manes mutuati, duos credidere Dcos, au
ctores & rerum Dominos; alterum bonum
Oromazum vel Oromagdam ; quem ſolem
cenfebant; & malum alterum Arimanem ,
fiue Plutonem ^ : deinde ab his numinibus Plocar.
duplicem Magiam deduxerunt ,vnam qux & Oſyride
ſuperſtitioſa tota cultum falſorum Dcorum Laertius in
AiIO fored
tradebat , & huiuſmodi plura ; alteram quæ
hiftoric
naturas intimas rerú callebat, quá Perlis Agarhias
tramque Apuleius b adſcribit. Fallax prior & a!it.
& nociua , latis diabolum indicat aucto- Apolas

rem , qui ante diluuium eam docuir ma


los illos gigantes, à quibus ea Chamus im
butus, ab hoc eius pofteri Ægyptii, Chal
dæi , Perſæ , fic enim interpretor D. Cle
mentis verba de Angelis peccatoribus;do- etib.4.
cuerunt ( ait ) homines ,quod dæmones artibus cogen
quibufdam obediremortalibus, id est magicis in.
uocationibus ,poffent;ac velut ex fornace quadam
es officina malitia totum mundum ſubtracto pie
satis lumine, impietatis fumorepleserunt. Pro his
16 Difquifitionum Magicarum

& aliis nonnulliscaufis diluuium mundo introdu


tam eft , do omnes qui erant fuper terras deleti
Junt , exceptâ Noë familia ; qui cum tribus filiis
eorumg vxoribus fuperfuit :ex quibus vnus Cham
nomine, cuidam exfiliis fuis , qui Mezraim appel
labatur,à quo AEgyptiorum & Babyloniorum de
Perſarum ducitur genus,malè compertam Magi
cam tradidit diſciplinam . hunc gentes quatunc e
rant Zoroaſtrem appellauerunt,admirantespri.
mum magicæ artis auctorem , cuiusnomine etiam
libriplurimi fuper hoc habentur,& c.]addit hunc
poftea ietū fulmine,Zoroaftrem ; quaſi viuens
aftrum dictú , & proDeo habitum.Zoroafter
nó vnus,ſed multi fuere (nam Goropius nu
gatur, qui nullum putat fuiſſe ) Primus ifte

ChaldæusMagiæ inuentor: fallunturSixtus


Senenſis & alij, qui bonam illi tantum tri
buunt. Secundus fortè Bactrianus; qui cum

Nino bellum gefferit ,de quo Plinius, Iufti


nus & Arnobius. Tertius, qui & Erus di
tus, fiue Armenii filius, iuxta clementem
Alexandrinum ; fiue Oromazi , iuxta Pla
tonem : nec enim arbitror hos Eros fuiffe
diuerſos, vt cenſuit Fran . Patricius. Suidas
videtur primum cum ſecundo confundere,
non quartum aliquem ſuggerit. Arnobius
quatuor comemorar : primum illum Chal
dæum ;fecundum Bactrianum ,tertium Pam
philium genere,qui & Erus di&tus; quartum
Armenium genere,non Armenii filium ,de
Clemens;
quo ſed alium Hoſthanis nepo

tem :
Libril. Cap . 111. 17

tem : Quinti fortè meminit Suidas cum


Zoroaſtri Aſtronomimeminit, & Perſome
dum dicit fuiffe. Sexti Proconneſijmentio

nem facit Plinius, omnes hiMagi fuere. Sic


etiam dedæmonibus agens Lactátius:a Ma- . lib.2. ca.
gorum quoquears omnis , & potentia horum ad- :4.idé
firmat af
ca.
Ipirationibus conftat ,& c. ldem aſſerit & D.Cy- 16.
prianus b & addit Hofthanem Magorú præ- blib.de i.
cipuum fuifle,huic famolus aliosaddit Ter- dolor, va
nitate, ca.
tullianus his verbis; Hoftbanes, Typhon e Dar- 16 .
danus , & Damigeron , dy Nectabis , doBerenice , lib.de a
publicaiamlitteratura est,qua, & c. his conſen- nima, cap.
tiunt Arnob ius, firectè verba diſpungas d & ]" lib.i. co
cum Euſebio , D.Auguſtin.acMarcellinus. tragent.
Euſeb.li,
Zoromazdismeminit Suidas. Azonacis.Pli 1o.depre
nius, eumq; facit præceptorem Zoroaſtris . parat.Au.
Corrupit vocē Noachijab hoc enim Cham guſt. li.12 .
de ciuit.
& filii eius Chus Magiam bonam edocti. Dei ,Mar.
Scripfere etiam Magica,lulianus Chaldæus cellinus
hiſtoriar.
philoſophus lib.4.de dæmonibus,& Theur lib.23.
gicorum auctor illius filius , Iulianus ideò
Theurgus vocatus : de quibus, Suidas &
Proclus conſulendi. Porphyrius citat quen
dam Palladem , & Symbulum , & alios,nem
peAdelphium ,Acylinum ,Alexandrum Ly
bicum , Philocomum , Demoſtratum Ly
dum ,Zoſtrianum , Nicotheum , Allogenem ,
Meſum ; quorum impiis fcriptis vtebantur
Gnoſtici. * Picus teftatur etiam legiffe fe li
bros Chaldaicè ſcriptos Efre & Melchiar
magorum . Ex his hodiè tantum exſtant

B Zoroa
18 Diſquiſitionum Magicarum

Zoroaſtri yandaire.feu uozonelabzia ,quæ ex Pla


tonicorum ſcriptis laboriosè collegit Fran .
Patricius,obſcuritatis maioris quàm vtilita
tis.Naturalem verò legitimamqueMágicen
cum cęteris ſcientiis Ādamo Deus largitus; A
à quo poſteritas docta ,per manus & orbem
4 Plellus cam propagauit. Ea ( vt Pſellus * & Proclus
lib.de da aduertêre ) nihil eft aliud quã exa &tior quę
Proclusl. dainarcanorum naturæ cognitio ,quá coelo
deMagia. rum ac ſiderum curſu & influxu , & fympa
thiis atą; antipathiis rerum ſingularum ob
ſeruatis, ſuo tempore , loco , acmodo,res re .
bus applicantur,& mirifica quædam hocpa
ctò perficiuntur; quæ cauſarum ignaris præ
ſtigioſa velmiraculoſa videntur.Ņeluti cùm
Tobias paternam cæcitatem felle piſcis dif
‘ Tobię z cullit , quam vim Callionymo piſĉi tribuūt
Galen.li. cum Galeno - plerique: item ,cum tympani
medicam : ex lupinâ pelle fonus, aliud tympanum , ex
Plinius agninâ tenſum , diſrumpit: d cum Venetiis
Aclianus, Turca quidam liquäto plumbo manus lauit
d
Oppianº innoxius , illuſtria quoque illa quæ narrat
lib. 3. Cy- B.Auguſtinus lib .21.de ciuita.Dei cap.4.5 .
nege.
• Cardanº & 6.de pauonis carne neſciâ putreſcere ;dc
lib.6.de paleis frigore ſuo niues conſervantibus , &
ubtilita. calore fructusmaturantibus, vi contrariâ ;de
Boiſteau .
Hift. Pio calce,quæ , cum ignitam in ſe vim habeat, à
ligio,c.8. quis accenditur , & oleo infuſo non accen
ditur;de Agrigentino ſalc,qui liquátur igne,
aquâ verò induratur & crepitat; demagne

te ,
Libri I. Cap. 111. 19

te,de Epyri fonte & fimilibus,his adduntalij


patres, - de dictamo, quo ceruus ſagittas ex- * Tertul
lianus lib .
pellit ; & chelidoniâ , qua hirundines cæcos
óculant pullos,confirmat Pliniusb de Pſylliscentia, ta
& Marlis odore ſerpentes foporantibus , & vlt.Pacia
impunè laceſſentibus; de picicMartii herba nus lib.de
cuneos adactos expellente : vnde coinmu- & D. Hie
nis fabula increbuit eam ſeras aperire. Con-ton.in Ec
firmat Alex.ab Alexandro , dde veneno Ta- clefiaft.
lib.7.c.1 .
rántulæ ſeu Phalangii Calabri; à quo morſis lib.io.ca
non aliud vicæ & remedii præſidium , quàm 140lib.2.Ge
fi certo muſicæ fono falcitare ad numerum nial.dier .
compellantur , donec concidant fatigati.
Præterea innumera ; quæ congeſsere Ari
ftoteles ( ſi auctor ipſe lib . de admirandis
auditionibus ) & Guilhem . Aluernus o
pére pererudito , de Vniuerſo , & ex Bel-l. partis 2.
gis Robert. Triezius auctor libri de damo- principal.
rum deceptionibus f; apud quos tamen duos PC
cap.. 4.
23
quædam narrantur , meritò Satanici pacti
lüſpecta , vt quod Guilhelm .narrat Helio
tropiam facere homines inuiſibiles , & ar :
gento viuo inter duas cannas polito incan
tationes impediri. Vt, quod Robertus do
cet , rutam furto ſublatam , & ocimumi
cum conuitiis plantátum vberius proueni
re : item feptem certæ herbulæ grami
na , iacta in
fympoſio , conuiuas omnes
ad rixas & Lapitharum certainiña pro
uocare. Nec minus friuola ſunt; quæ Lu
douic . Dulcis memorat de vi gemmarum

B į për
20 Diſquiſitionum Magicarum

per eas effici pofſe , quicquid homo queat


imaginari. libr. de gemmis cap. 1. Ô vanam
auxelim ! an gemmæ omnipotentes ? Soll- B
dioralongè & tutiora peti poſſunt exempla
Siren.li. ex Sirenio, Fracaſtorio, & Langio. a Natura
9.de Faro, lis huius Magicæ peritiſlimum fuiſſe Salo
ſtor.lib.demonem Regem minimèdubitandum . Quæ
Sympath. tamen de morbis ab eodem Rege curatis
& antipat.
loan.Lan. incantatione, Flauius lofeph.retulit, b ea vel
gio cpil: falſa funt,velin illud referenda tempus, quo
33 idololatriæ & omni ſuperſtitioniiminer
blib.8.An ſe
riqu . ferat. Tresmagos Euangelicos hac Natu
raliMagicâ imbutos voluntnonnulli, & cre
diderim.Sedan hac ſolâ , & non Dæmonia
câ quoque? poſtChriſtum Dominum ado
ratum ; certo certius,à crimine localienos;
quid ante fuerint,parum refert. Sanè Theo
‘in Matth. philactus cenſuit etiã veritâ imbutos.De A
1.2.4.ad pellonio Tyanæo ? videturluſtinus Martyr
Ortho
Cox, eum Phyſicismagis annumerare :ſed ,vt fre
quentius credam dæmonis vſum operâ , fa
ciunt quæ perdoctè fcripfit Eufebius contra
Hieroclem .

Naturalis Magia diuiditur in operatri


cem & diuinatricem ,hæc in abditis & futu .

ris coniectandis verſatur , de quâ libro ſe


* Mich. Iquenti differendum nobis copiosè : illa mi
Medina li.
2.de recta ros effectus producit, de qua nunc agimus,
in Deum multi de eâ libros ediderunt , quorum qui
fide, ca. 7. catalogum nudum proponunt * fine anti
ex Agrip- doto , videndum ne venenum aureo Baby-|
px libris.

lonis
Libri I. Cap . III. 21

lonis calice propinent incautis.Imprimis ab


hoc numero remoueo;vt dæmoniacos Ma
gos , Robertum Perfcrutatorem , cuius Magiam
ceremonialem , & lib. de myſteriis fecretorum A

grippa legerat, & ex iis deſumpſit non pau


ca ; Picatricem Hiſpanum , Anſelmum Par
menſem , Cicchum Eſculanum , Petrum de
Abono , & Cornel. Agrippă,& Paracelſum ,
& auctorem peſtilentis libri banyak, inno
minatum ,ſed mirum hypocritam ;homines
partim atheos , partim hæreticos. Alchin
dus , Rogerius Bachonus, & Geber Arabs
multis ſcatent ſuperſtitiolis ,ideo vetitæ le
Etionis etiam hosputarim .RaymundusLul
llus, & Arnoldus Villanouanus,funtipli quo
que in nonnullis hæreſeos notati* : quare li- ' Vide Di
bros eorú nullus deberet legere, qui Theo - rectorium
logicorum dogmatum non fit probè peri- rá Eime
tus. In eandem claſſem referendus Thomæ rici & Ma.
Bungey lib.demagia naturali, & eodem titu- rianum li.
14. de reb .
lo lib .GeorgiiRiplay, quipoft mortem ne- Hiſpan . c.
cromanticus fuiffe iudicatus. Ponceti & Ar- 9.& lib.15.
doini libri de venenis legendi non videntur, c *
niſi à medicis conſcientiæ timoratæ ac piæ :
cæteris ea lectio intuta. In Cardani de Sub
tilitate &z de Varietatelibris paflim latet anguis
in herbâ , & indigent expurgatione Eccle
liaſticæ limæ. loannesBaptiſta à Portâ ,{pe
ciofo Magia naturalistitulo ,ſuperſtitiofa mul
ta & illicitæ Magicævelare nititur,verbigra
ciâ ,de conficiendo lagarum vnguento,& his
B fimi
wi
22 Disquiſitionum Magicarum

fimilia. DeAntonii Mizaldi Naturalis Magia


libro non habeo quod dicam ,quia nondum
legi:ſuſpicor,quod facitin Centuriismemora
bilium ,ſuperſtitioſa illum à Naturalibus non
ſecreuiffe . Alberto Magno tributus liber de
Mirabilibus vanitate & Superſtitione refer
tus eſt;ſed magno Doctorį partus fuppofiti
țius.Cicchide Eſculo Commen .in fphæram Sa
crobuſti inter ſuperſtitiofa ſcripta collocan
dus. Pomponatii de incantationibusopuſcu
lum , certè miratus fuit tam diu tolerari ab
Eccleſiâ;nunc ręcens, & meritò ,in Romano
Indice damnatur : veriflimum enim ; quod
4 lib, 6. de ab Antonio Mirandulano a ſcriptum ,hoco
fingulari
ç Pomponațium , ſe nec philofophum
certamı. per
ne. bonum ,nec, quod fædiùs, Chriſtianum bo
num exhibuiſſe ; cùm effe & us omnes miri
ficos cælorum inflexionibus adſcribit;adeò
ve velit & religiones & leges earumque lato
res ab iis dependere.Quod prorſus impium .
Edidere quidam ,nomine Franciſci Pici Ca
mitis Mirandulani,poſitiones Magicas , in qui
bus certè lunt quæmeritò ,ctiam Bodinus,vt
noxiæ ſuperſtitionis,repræhendit.Quidiplę
cenſor ille ? Damonomaniam ſuam multis er
roribus referſit,nec qui poftea ediçêre ,vte
mendatam ,Antuerpienſes; vți par erat ex
purgarunt,manent multa naxia ,& quæam
biguam auctoris fidem ſatis conteſtantur,
nocereq; legentibus poſſint. Vnde & abin
quiſitoribus Romanis ,iure optimo, liber ille

inter
Libri I. Cap . Iļl. 23

inter vetitosrefertur. Detheatro vniuerſa sa


tura ciufdem Bodini, fi Deus vitam dederit ,
oftendam aliàs,plus in eo corpore Rabbini
corum eſſe deliriorum ; quam ſolidæ philo
fophiæ ,multa quoque cum Thcologicispla
citis adeò pugnantia ,vt qui leniùsdeillis lo
quivelit,erronea & prorſus temeraria coga
tur vocare, de quo alias. Adeò lubricum &
periculofum de his diſſerere ; nifi Deuſem
per, & Catholicam fidem , Eccleſiæque Ro
manæ cenſuram , tanquam Cynoſuram ſe
quaris. Quæ quidem breuiter à me com
memorata ſunt,vt iuuenibus conſultum ;no
vtvirosdoctos irem ſugillatum . Nunc quæ
dam diſcutiamus dubia , vnde fequentium
deciſio dependet,

QV Æ STIO I.

Quid cæli adfpectus & influxus ad Magicos


effectusconferat ?

Mnium ſuperſtitionum caput præcipu .


O Mni
um hoc veterum Magorum fundamě
to nititur; de quibus ita Pſellus cum exponit
abzu supocéspou. Magicas veròràtiones conftituunt
à fummis poteftatibus , & à terrenis margriebus.
Compati aiunt ſupera inferis , & prafertim fublu
naria .] Hos fecuti recentiores ,quæcunque

per characteres , figuras, ac numeros ipfi


perficiunt , ea produci volunt à yirtutc iis

B 4 figy
124 Diſquiſitionum Magicarum

figuris communicata ab aliis figuris ſubli


mioribus , ex ſympatia quadam naturalire
rum inter fe fimilium , quatenus hæ figuræ
ad amuſliminuicem coaptantur. Quod co
firmant ſimilitudine non vna. Primò,ficut

Echo ex oppoſito pariete cauſatur : ſecun


dò , ficut in concauo ſpeculo colle &ti radii
oppofitum corpus repercuſſu inflammant :
tertiò , ficut cithara eodem modo , quo a
lia , tenſis fidibus , fi ferias , alteram tinnitu
ſuo cogit conçinere : ſic iſtas imaginum ,nu
merorum ,characterumg; fimilitudines ef
ficientiam miram contendunt habere. Sed
ifta prorſus friuola eſſe conuincitur.
Primò quia fimilęs ille, quas in cælo com
miniſcuntur imagines, prorſus ſunt fictitiæ ,
& quædam ( vt philofophivocant ) entia ra
tionis ; quatenus figuræ quædam fimilitudo
& imago pi& uræ illis aſcribitur,nominaque
ad placitum impofita, ftellas ab inuicem di
ſtinguendi causâ , vt benè Bartholom . Si
Peregri- byllanus a aduertit; & patet ex imaginibus
nar. quæ picturiſque Aſtronomorum . Quis enim ne
Ation um ļ.
Decad.ca. içit nullas in cælo eſſe veras vrfas , angues ,
9. quæft. leones , crateręs , naucs ,Pegalos ; fed hæc,
principal. dicis causâ tantum ,nos imaginari? Fiđitiæ
$.q.1. & 2 .
verò figuræ nulla poteſt elle efficientia, quâ
talis eſt;nec cum verâ figura ſympathia , vel
amor naturalis :id enim quod non eſt ,quem
effcctum ,in eo quod eſt , queat producere ?
Deinde comparationes illæ nihil prorſus

ad
Libri I. Cap. 11 .
ad rem faciunt. In Echo cuncta ſunt realia
entia;homoloquens, vox reperculſa , paries
repercutiens: nec tamen vlla parietis cum
homine fimilitudo , vt illarum ipfi dicunt
efſe imaginum .In ſpeculis quoque illis ince
diariis omnia ponuntur reipsâ conſiſtentia,
nihil confingitur:necvlla quoque formæ fi
militudo inter terminos extremos , folem

vrentem & lignum , quod vritur. In citharis


autem euidens requiritur à parte rei conue
nientia,intenſionis modus idem , fidium có
cinnitas,cithararum debita propinquitas, fi
milis aëris criſpatio , quæ fonitum quali ple
Etro eliciat.

Denique quis figurarum huiuſmodi,cha


racterumý; vires atque fimilitudines vnquá
nugonibusiſtis reuelauit? quod reuelationis
teſtimonium proferunt:SiChaldæos, Ægy
ptios, & Platonicos laudent ; quæram rurlus,
à quibusiſti acceperint, quod lanèmortaliú
nullus ſolo ſtudio vel experimento , intelli
gentiâ quiuit conſequi?
Præterea fatenturmagi, quaſdam imagi:
nęs nõ ad fimilitudinem cæleſtium illarum ,
quas diximus; ſed ad fimilitudinē rei quám
operansanimo concepit conficiendas ;ver
bi gratia , ſi magis opter duos committere
duorum inter ſe pugnantium ; ſin vero amo.
conciliare velit ,duorum ſe complecten
tium effigies ſculpandas; ſi ſecundi aliquid
petitur, in rectâ iconis ſuperficie ; ſi vero in
B fauſtum
n
126 Diſquiſitionum Magicarum
fauſtū quid in dorſo ſeu aduersâ parte inſcri
bendum ,quod velis euenire. Harum imagi
num Nectanabum tradunt inuentorem , &
Albertum in fpeculo approbatorem ; quæ o
mnia feipſa vanitatis arguunt & poftea re
a infra c. uellentur a , Ex his tamen deliriis pergung
3.9.1.
maiora ſerere deliramenta .
Primò licui morbum vel ſanitatem velis B
adferre ; principio id attendendum ,vt æta
ti cius conucniens planeta deligatur , verbi
gratiâ , ſeni Saturnus,puero Mercurius, viro
Lupiter ; deinde etiam planeta conueniens
affectioni ſeu qualitati inducendæ , vt odio
Mars , amori Venus ;denique lignum , quod
parti corporis ,quam velis iuuare vel lædere,
præſit ,vt li capiti aries, fipedibụs piſces. Ni
tuntur hac ratione , quia cæleftibus corpori
bus,non Hebreimodo & Græci gențiles,fed
ex Catholicis etiam olim quidam Patres &
b Archan recentiores philoſophi Italib, animam intel
gelus Mer ligentem tribuerunt.
cenarius,
Balduin . Sed hæc omnia vt ſtolida, ita falla & peri - C
le monte culofa . Inprimis dicere cælú aut aſtra ſenſu
Turco ,
Paul. Pero velintelligente animâ prædita , damnatum
sumia . olim fuit Conſtantinopolitanâ ſynodo , &
Eckius 1. articulis Pariſienbus eftque erroris & fcan
le præde-
tinat dali plena opinio , propter ſuperſtitionem
io
& idololatriam . annexam , vt cum alii, tum
le, Elpen
xus lib. copioſiſlimè Eckius & Eſpençæus docue
le Anima runt. Patres
autem , quividentur hoc affe
ionc ce
orum , ruiſſe, illi de cæli animâ figuratè & allego

rice
Libri I. Cap. Ill. Q. 1: 27

rice ſunt locuri, vt & ipſa SS. cuius omnia


loca quibus id innuitur,vno ex quinquemo
dis , accipienda docuit me loan . Maldo
nat.nofter. a Primò per Proſopopæiam ,qua quça in 1. len.
animatorum ſunt > inanimis tribuuntur; tent.

vt mari videre & fugere , cælis & terræ au


dire ac placere & c . b Secundo por
Metony,
16 Pſ. 113.V.
miam , continens ponitur pro contento , vt 3. Leuit.
cum terra diçitur corrupta , vel à Deo iudi- De26 .ut34 .32.
.
canda , aut vrbi alicuiremiffiùs futurum V.I,
.
Tertia per Hyberbolen , vt quando lapides di cGen.6.v
cuntur clamaturi , terra dicitur afpectu Dei 1:a1. Para
tremere, velreſpõſura interrogantid . Quarto 33 Matt.11.
per Analogiam & Metaphoram , vt cũ ſoldicitur v.22.
Id Luc . 19.
præeſſe dieie, luna nocti,Luna vocatur regi v . 40.
na cæli ,Itellis tribuitur immunditia ,aſtra di- PC103.v.7 .
cuntur laudare Deum , itē nominātur virtu -le Gen.i.v.
116.Icr.7..
tes cælorum . Quinto non ex veritate, ſed ex 18. & 44.V.
hominum opinione, vt cumf,legimus militiam 17.Iob . 15.
... $
cælide aftris & ftellis. Quâ regulâ aptè acco - vv.7. 38.
Pl.32.
modatâ foluuntur omnia Pauli Ritii , & fimi v.6 . Dani
lium impiorum de animatione cæli argu- el 4. V. 32.
f Sophon ,
mentaex ſacrisliteris petita. 1.V. 3. cuin
Deindecælorü & aftrorú putida illa ana- fimil.
logia ad fingulas ætates, & corporis partes, & vt Picus
& animiquoque affectiones,nonne nugato - 1.z.contra
ria eft; lanè quirectè philoſophantur, illi vel Astrolog .
Medinali.
nullos præter lucem & motum influxus in 2. derecta
hæc inferiorą coelis & aftris concedunt :,vel fide... Buc

porius influentias quidem agnofcunt àmo- caferreus


tu & luminerealiter diſtinctas ; per quas,non ccelo .

calo
28
Diſquiſitionum Magicarum

calorem , ( hunc enim motu & luce produ


cunt ) ſed alias elementorum qualitates etiã
gignunt , quarum incorporcarum rerum
temperamentum vis eft aliqua. Sed addunt
hanc poteſtatem certis cancellis circumſcri
bendam.Primopoſſe cælosper ſe res inani
mas,mixta & elementa , producere. Secun
dò cælos viuentia imperfecta , quando na
ſcuntur ex putredine, ea gignere , per acci
dens tamen ;ſcilicet quãdo particulares cau
fæ materiam fic diſpoſuerunt, vt fit ſemen
aptum viuentis , tunc enim huic tempera
mento.cæli ſuo influxu maiorem calorem
largiuntur, & illud perfectius reddunt. Ter:
ciò conſentiunt, quoad perfe &ta viuentia, ad
eorum generationénon polle cæleſtia cor
pora aliter concurrere , quàm coadiuuando
corra A.
licen . particularem cauſam eiuſdem fpeciei cum
Ind. Cæ- re genitâ.quo ſenſu ſol & homodicúturho
alpinum ,
c alios. minem gignere :quæ cun & a in Scholis Peri
Ant.Mi pateticis contra quoſdam - funt receptiora.
andul. li. Quartò quoad animiaffe& tiones facilè con
erra.Gecellerim ; quoniam hæ ſequi ſolent corporis
rg Vene difpofitionem ;etiam aſtra influxu ſuo , me
is.Caar. diante corporis temperiehominem nonni
li.3.Har
ố. mudi ,hil inclinare:ſemper tamen arbitrii libertas
ca. 7.Vc- integra maner homini. Fuſiusifta differunt

acrucius & probant multib ſcriptores huius æui per


tor & Va eruditi; cos cenſco conſulendos iis , quibus
fus de ifta non ſufficiunt. Attamen his nihil con
acra phi- firmatur figmétum illud Aſtrologorum ,quia

cælum
Libri I. Cap. 111. Q.1. 28
cælum & aſtra cauſæ ſunt communes tan

cum & vniuerſales, quatenus conferuantin


feriora neà contrariis ſuis diffoluantur : atą;
ita indirectè tantùm & mediatè particulari
bus agentibusad agēdum fuppetias ferunt,
fed cum iiſdem cauſſis particularibusimme
diatè ad agendum concurrere nequaquam
poflunt. Vnde & illud conſequitur , quod ,
cum influunt, in folam vnam corporis par
tem nequcanç influere , quin fimul in alias
influant.

Quaremeritò tales aſtrologomagorum


obſeruationes àmedicis peritis reiiciuntur,
vrinter ceteros à Bapt.Condroncho demor.
bis veneficis lib.2.c.6 . & iam olim fuere decre
tis Eccleſiædamnatæ ,vrtuit oſtenſum à Pico
& Bened .Pererio , a Meritò D.Bafilius fcri
plit,bridiculum eſſe aſtrologis contradicere, cas d.ope
cùm corum dicta fint omnia ignorantiæ & 19 Perer.
impietatis plena.Et D.Bonauentura ' obſer- uina. A
uationem hanc efleà Deo malediétam ,& ab ftrolog.
b In Hexa.
Eccleſiâ interdictam , & , quæ per aſtra pro
ci.p.Cen
curantur,dæmonum illuſiones atque dece tiloquii.
prionem effe.Hæccauſa fuit , cur Tertullia-Id lib. dei
dololatr .
nusdaſtrologiam inter Magięſpecies recen antcmc.
fuerit:multis etiam Glycas. P.1.Hiftor.in Ma- dium .
chematicoshuiuſmodiinuchatur ,
Obiiciunt, de diebus Criticis ; quos medici
in ſanguine minuendo , & potionibus præ
bendis ,feruant, eo quod talibus diebus Pla
netæ certi egritudiniilli propellendæ idonei
duminan
130 Diſquiſitionum Magicarum

dominantur. 'Verùm hæc caufa,quam adfe


runt ,nec vera eſt, nec propofito ſubſeruit.
Agite enim , certum aliquein planetam no
minate; q domineturprimodie critico . v.g.
dies fit craftinus , cui Luna præfit :fint ergo
ſeptemægrotantes, quiſingulis ſeptem diebº
continuis in morbum inciderint : profecto
tunc futuri ſunt ſeptem dies critici continui.
nam primus erit feptimus dies criticus pri
mi,fecundus fecúdi,ata ;deinceps ita ſingu
li ſeptem aliorum ordine ſuo:ſeptē etiam có .
tinuisluna diebus præerit ; quo nihilabſurdi
us.Cauſa igitur verior petenda , ex ipsâ hu
moris in corpore tunc fæuientis proprietate.
Nam quidam humores adeo celeres & acres
ſunt,vt vnoquoq;die ſubiectum inuadant;a
lii ſecundo die; ſunt qui tertio , & qui quarto
vnde Febrium differentiæ manant ) qui

dam tardiores ſeptimo tantùm vel octauo


die recurrunt.Harum acceflionum diesme
dicis conic &turam præbent, quid iperandum
fit deægri valetudine: vnde& decretorii ſeu
critici dies vocantur.Nihilergo hoc cælico
lis iſtis ſuffragatur.
Concluſio lit ,ex articulo Pariſienſi xx1.F
Quod imagines ex metallo , velcerâ , vel alia mate
ria,ad certas cõſtellationesfabricata , velcerto cha
ractereaut figura efformata,aut ētbaptifata,exor
cifatæ aut confecrate,aut potiusexecratæ, fecundum
predictas artes,& fub certis diebus habeant virta
ſtes mirabiles , quæ in librishuiuſmodi fuperftitiofis

recitan
Libri I. Cap. 111. Q.1. 31

recitantur,error eft in fide, & philofophia naturali,


daſtronomia vera. Probatur concluſio . Fidei
hocrepugnat, quia peccatum eſtidololatrię
effectus quià folo Deo procedunt, exſpecta
re à dæmone,vel conſtellationibus.blaſphe
mum quoq; & facrilegum eſt ,ritus facrame
torum & rerum ſacrarum talibus ſuperſtitio
nibusinquiñare.Phyſicæ & aſtronomiæ iſta
repugnant,quia neciſta tales ſiderű influxus
agnoſcit;necilla naturalibus caufis tales effe
--

&tus attribuit.Náhæfiguræ , neg; vim habent


quidquam ex aſtris eliciendi;neg; in ſubiectú
nouam aliquam qualitatum mixturam in .
ducunt, aut vllam eſſentialem formam im
primunt: fed manentibus eada formâ& ma
ceriâ,qualitatibus etiamoperatiuis iiſdem - a cap. 72.
ſeuerantibus,quæ prius fuerant;arte tantûin Ductoris
dubitant.
noua figura extrinfecus aduenit;ad quam ni 16 Marri.
hilſidera pertinent,& quæ nihilpoteft in ea , nus de Ar
lesli. de ſu
in quæ priùsnon potuerat : nifi fortè ceram perftit. D.
velaliam materiam mollem ſigillare ; quod Thom .2.

tamen facit,non quatenus ſic vel ſic eſt figu- 2.9.96.a.


2.1.4.cótra
rata,ſed quatenus durior eſt,& angulos alpe get. c.to4.
ros habet. Viderunt hoc multi, quiſobrii,et- & 105.&

iam non Chriſtiani.Nam RabbiMoſesMay- ibiFerr ar.


Silu . verb .
mona, Tatianus; & alii poftea citandi , ſatis ſuperſti
clarehoc profitentur. Idem afferuntIurif- tio. q. 1o.
conſulti quidam , & plures cum D. Thoma'yair us 1.2
de Faſci
Theologi b. Multa de his imaginibus lectu ino , ca.14 .
Pet.deloy
grata habet Laurentius Ananias Lib.4.denat . hér.l.
1. dc
demon.à fol. 108.
fpe &tris.

QVÆ
32 Diſquiſitionum Magicarum

QVÆSTIO II.

An effectus Magici huiuſmodi,miraculisfimiles,


oriri poffint ex naturali hominis com
plexione ?

Vihoc arbitrati ,nec olim defuere ,nec


A
Quie ro
deſunthodie.Auicenna quidem id ho
minitribuit , ratione animæ.nam cenfetin

tellectuibenèdifpofito & ſupra materiā cle


I juato ,res cunctas, quçmateriâ conftát,cæle .
ſtes & terrenas , ſimplices acmixtas , obedi
re. Quod fi demorali dictum obedientiâ ,
inſanum eſt; quia hæc ſolis ratione præditis
competit : ſide naturali obedientia di& um ,
parùm id philoſophicè.Nă creaturæ ſpiritua
lis & corporalis , vnius quoque ſpeciei ad a.
liam fpeciem ,nulla nunc eſt naturalis ſubie
&tio;nifi ratione actionis & paſſionis,propter
quam , quodimbecillius eſt , id cedit fortio
ri.Sed illa, quã Arabs videtur inſinuare, obe
dientia , Vniuerſalis , ſoli Deo ratione o
mnipotentiæ debetur ,& à creaturis exhibe
1 Ananias tur. Meritò igitur hoc delirium refellunt
d.lib . 4.& Theologi..
Sibyll. De
cade 3. pe Alii hanc virtutem largiütur ſpeciali cui
regrina dam temperamento corporis . Confingunt
quzft.q.3. enim teinperamentum quoddam æquali
6 Sic Ful. tatis ex humorum & qualitatum actiuarum
ginus. For ad pondus æqua mixtione reſultare. b quo
bus & ali qui fitpdirus,afferunttemerarii, poffe mira
iaedici cula eú perficere ; & , vt videas no conſiſtere
vno
Libri I. Cap. III. 2.111. 33

vno in gradu impietatem ,adiiciunt blaſphe


miam ;huius téperamenti vi Chriſtum Do
minum totmiraculis coruſcaſſe. ſicimpii no
cantú Magi«,fed & FulginasMedicus. a Agripi
Paracell.
Verùm hoc totum prorſus ridiculum , o & Conci
ſtendit Condronchusmedicus lib . 2. de mor - liatorDit

bis venef.c.4 . & impium eſſe,tam accurate do fer.xx. qu


cuit Mich .Medinab, vtmalim cò vosremit- camena
nominc
tere,quàm nihil addendo mutandóuealiena Fulginati
reprchen
ſcrinia compilare. Mihi ſemper viſum pa derat.
rum philoſophicè,talem iungerer,ſeu (vt ipfi cd.lib.2.c
vocant) iuftitiale temperamentum humanę 7.afo,66
complexionis, cxcogitari; quod fi non im
poffibile ,prorſus tamen eft fuperuacuum .
Ex hocconſequitur,neminem naturâ na
ſcivel medicum vel faſcinatorem aliorum .
Náliſpeciei rationehoccompeteret,omnes
cales eſſènc:li ſpeciei rationenon competit,
cedo ( ſodes) quæ lint illæ conditiones indiui
duæ ,quæ hocnaturaliter tribuantſuppoſito:
fed videdehacre Leonar.Vairum , c lib . 3. dc
Faſcino e
QVÆSTIO III.

Quanta qualisquefit vis imaginationis, quoad


effettus boſce miros ?

ADE vi imaginationis multi multa fcripfc


rc, vt Picus Mirandulanus libr. de ima

ginat.Marfil. Ficinuslib.13.de Thcolog.Pla


conica & in Priſciani Lydicóment.de Phan
taliâ & intellectu,Ant.Mirandulanus lib.29 .
C de
134 Diſquiſitionum Magicarum

de ſingula.certam.Toftatusin Gen.c.30.Mi
chaëlMedinali.2.de rectâ in Deum fide c 9 .
Vairus lib.2.de faſcino c.3 . Valefius de Sacrâ
philofoph.c.1 1.Pererius in d.c.zo. Genel. &

Conymbricenſeśnoſtriin7.Phyſicor.cap.2 .
9.1. & aliimox citandi.
In eo conueniunt omnes , imaginationis
vim eſſe maximam : & quia vis hæc conſide
rari poteft ,velquoad corpus ipſius imagina
tis,vel quoad corpus alterius : ideo devtro
que ſeorſim diſquirendum . Conueniunto
mnes, quoad corpus proprium imaginantis
plurimúin illud poffe.docetur id ratione &
experientiâ :ratione, quia imaginatio ,dūre
tractatrerum obiectarum ſenſu perceptarú
fimulacra, excitat potentiam appetitiuă , ad
timorem ,vel ad pudoré , vel ad iram , vel ad
triſtitiam :hæ verò affectiones hominem lic
afficiunt , vt calore vel frigore alteretur , vt
palleſcat velrubefcat,vt quaſi exiliat ſeu ef
feratur vel torpeſcat ſeu deiiciatur. Et ideo
D.Thomas optimètradidit, imaginationem
poſſe in corpus imaginantis ornnia , quęna
turalem coordinationem habent cùm ima
ginatione: vt funtmotus localis in dormien
tibus;& alterationes per frigus & caloré & ý
hanc alterationem conſequütur: nullam ve
rò vim obtinere ad alias proprii corporis dil
poſitiones, quę naturalé cum imaginatione
coordinationem non habent , vt puta ad fi
gurāmañus vel pedis;vel vt quis adjiciat (ta

turæ
Libri I. Cap . Ill. Q.111 . 35.o

turæ ſuæ palmum vnú,& quæ ſuntſimilia . Victoria


de D.Thom.3.pag.guaft :13.a.3.in ad .3. & libr. 3. futa ;
contra gent.ca.103. Experientia quotidianacerpara
alte
nitur in Noctambulis illis ,quiin fomnismirar,
faciunt, in quib ° conftathæc per imaginatio
nē fieriſenlibus fopitis; de quibus exſtat viri Perales
eruditi Libauii liber.Putarimni verò hoc cótin sileite
gerepotiſſimùm in his , quorum imaginatio peltoane
vehemétior eſt,& acriùs perturbari,ac tena- raboce ci
coquia
ciùsapprehendere ſuntloliti; & fufficere ve
kayna
queimaginanrur aliquãdo ſenſu aliquo per- piatost,
ceperint,veltotum illud quod imaginañturlain
coniunctim ,vel partes eius ſeorſim , vt cum I quat
quis Chimeram velTragelaphum aut ſimilianpela
voluit imaginatione, necenim neceſſarium way !
hvály :
arbitror , vt fimul ſenſu percipiat; neque vt
buforho
påulo antè perceperit;nequc vt ad cum mo no
dum , quem imaginatio repräſentat,per- dangan
ceperit lenſu . Narrabo quod geſtum Legio- cançons
nejiii quodam Religioſorum collegio ante formation as
àñños vix vigintinoui pſorias, quib'accidit. Ifa fortis
Erät laicus vnus, ſolitº interdiu pueros rudi-ffeggui.com
mentis Catechiſmi imbuere : cogitationes
eędé dormientirecurrebant,ita ve in ſomnis
& pcineret; & doceret , & hortaret,& incre
paret pueros æquè clamosè & feruenter ;ac
folebat interdiu : ſic turbabat vicinorú ſom
nú. itaa; qui propinquior illi habitabat alius
laicus, & fępemonuerát; quodam die illi per
iocum minatur,fi pgat hos clamores edere,
furrecturūſe noctu ,& ad thalamū eius iturű ;

&
136 Diſquiſitionum Magicarum

& Aagello ex funiculis intemperies haſce


abacturű.Quid nofter Gundiſaluus:fic enim
vocabatur, furgit circa noctis mediú dormi
ens,& egreſſus,vtdecubuerat, in induſio cu
biculü fratris collegæingreditur,manu forfi
ces ferens& prętentans,& recâ ad lectulum
alterius, quifuerat interminatus, contendit.
VideDei puidentiā.Lunalucebat,& noxin
nubis erat,& frater iſtevigilabat : videt acce
dentē, & celeriter ſedele&to deiicit, quâ pa
ries erat nonnihil remotior. Noctábulus le

& ulo,pximusforficib ° culcitrā ter quaterúe


petir,& confeſtim redit vnde venerat.Mane
facto interrogatus, negat fememiniſſe, neq;
id facere vnquam in animú vel leuiterindu
xiſſe; tantum cogitaſſe, ſi alter cum flagello
ad ſe accederet,illum intentatis forficibus p
terrefacere , & abigere.Non ergo neceffe eft
tùm , cùm imaginatio operatur, immediate
pcellifle rei externæ ſenſum : licet necefle
lit,vt earum rerum fit naturæ ſenſus aliquis ,
& carum ſenſu quis à natiuitate deſtitutus
non fuerit: ideo enim , nec cæcus à natiuita
te colores,necfurdus à natiuitate ſonosima
• Ariftor ginari poterit “,nam imaginatio morus cſt à
ma. ſenſu actu factus, auctore Ariſtotele 2. de e
nima. Sufficit etiam ,vt rerum quas imagi
namur ſimilitudines aliquas fenfu aliquando
perceperimus; ſic enim vel illud idem , vel

limile aliquid poterimus imaginari; & fæpe


lab externis , quæ remotiſlima à nobis veltē .

pore
Libri I. Cap. 111. Q. 111. 37

porevelloco ,imaginationem moueri & prę


ſagirenobis ,quæ certò poſtmodum eueniút,
Ariſtot. fatetur in lib . de Diuinatione. Nec ab
furdum mihi videtur,res futuras aliquando ,
priufquam contingant,ſignificationes quaf
dam aduentus fui præmittere , quæ aërem

ambientem nosmoueant; quomoto ,ſenſus


noſtermoueatur ; & ſicſenſusmotio præpa
ratio quædam eft ipfius imaginationis: & ad
præparationé imaginationis neceffaria fem
per eſt ſenſus motio ; ad ipſam verò imagi
nationem nullo alio ſenſus motu prætereà
indigemus,hæc haud dubiè eft ſententia D.
Iſidori , & D.Hieronymi, & Thomæ Mori,
mox citādorú,nec ampliùs probāt argumé
ta And.Cæſalpini li.s.Peripateticar.quaj}.c. ult.
vbicontendit imaginationem à rebusexter
nis moueri poffe, non moto ſenſu .
B! Quoad corpus alienum ,nonnullicenſen ;

imaginationis vim ſe longiſſimè porrigere,


adcò vtpoſſit etiã remotiores faſcináre , vel
fanarc, & resloco inouere, & fulgura , & plu
uias cælo deducere : vt Auicenna lib . de animal
fe£t.4.6.4 .& alii,quitamen inmodo efficienti
cxplicando diſſentiút.quidam hoc illā poffe
volút,per certos,quosipfi fomniant , radios;
( Alkinduslib.deimaginibus ) alii per fpiritus ex
corpore vi imaginationis expulſos; Paracelſus
lib.de imaginib . Pomponatius lib. deincantament.
6.3. & 4.And.Catanaus lib.demirab.effectuü cau
\/is. Sibyllan.d.ca. 8.g.3. Cęteri cú Auicennâ &

C 3 Ful
138 Diſquiſitionum Magicarum

Fülginate , folo animæ præftantiorisimpe


rio : imaginationis virtutihoc tribuit Augc
rius.Ferrer.lib.2.demethod.ç.li.non indicat v
trum animæimperio , an fluore ſpirituú me
diante:ſed puto eum in Auicennæ fententi
am conſpirare .
Sed nihilominus fit concl.calis; In corpys a
lienum difunclum , Separatum ab imaginante,a
nimahumana neg per imaginationě,nez per aliam
potentia,mediantibus vlisradiis, fpiritibº ,velfpe
ciebus, vlla mirifica huiufmodi poteft efficexe.
Hęcconclufio eft cómunis Theologorú ,
D.Thom.Ferrarienſ.Medinę,Pici, Vairi ci

tarorum , & medicorum Valefii, Codronchi,


Bokelii , Cæſalpini & aliorum .
Probatur, quoniã imaginatio eſt actio im
manens : & ideò anima imaginansnullam
rcalem qualitatem poteft imprimere rei diſ
iun &tę; quod vtin camagat foret neceffariú .
Conf.quia radii tales nulli ſunt: ſpirituum
tanta vis eſſe non poteft : fpecies dumtaxat
habent vim reprælentandi : animę denique
vnius ad alterius animā vel.corpus nulla çſt
naturalis coordinatio . Et ideo præftigiator
ille MirabiliariusCæſariusMalteſe , qui ^ n

tuerpiæ anno 1599.fortilegas quaſdā diuina


tiones ficpalliabat;quaſi ſpiritusſui efficacià
prædominantis ſpirituialterius , alter ad eli
gendum quod ipfe volebat cogeretur ; præ
clarè mentiebatur.

Pomponatius contendit,hasſpecies ſpiri

tuales
39
Libm I. Cap. ill. Q. Ill.

tuales poſle gignere aliquid reale ,nempeid


cuius ſuntſpecies;lịcut faciunt idęçin métę
diuinâ .Verùm hoçimperitè diçitur. Nam iz
dexin mente diuinâſunt ſubſtantię,nöacci
dentia;ſunt etiam altioris ordinis, quahiſpi
ritus;necillæ quicquã in Deo innouant aut
immutant. In creaturis verò nunquã viſum
fuit , vt imaginaria ſpecies ſibiſimileprodu
cat.v.g.fpeciesequi gignat equú ; fpecies ca
loris, quã ego imaginor,nudum & algentem
alium à meremotum calefaciat. Siquid tale
valeret vis imaginatrix , iampridě alchimici
aurcosmontes effent adepti.Deniq;ſpiritus
hosnccefſe eſt, Gi ſunt,rem eſſe planè debilē;
quæ ,cùm extra imaginante ,velut extrama
tris vterúfæcus,effula , ftatim ab aërc çircü
ſtante corrumperetur. Cæterúquęaduerſa .
rii obiiciút,ea vel falla funt,vel iniis ad imagi
rcontactum acceſſit , quare
nationé actio per
ar
pertinentad ſequentēcóclufioné.Hincp
ro eliciútur tria ,primò nó pofle aucupē Tolo
vilu & imaginatione aues cælo deţrahere ,
quod tamen afferuit MichaëlMontanus, lib .
1.des Eſſais c.2. Secundò non poſſe quenquã
folâ imaginatione alterius faſcinari, vt accu
ratè oltendit Valeſius lib.ſacre philoſophia c.08.
Tertiò multo minùs fic aliud lanari poſſe , vt
reétè Ariftoteles in problemat. & Gratarolus
apud Pomponat.cap.o.
Secúda concl.Satis verifimile eft,per accidēspoj
lje aliquid imaginationé in carp' vicinū ,ar tâ qua

C 4 piam
um
40 Difquifition Magicarum

piam coniunétione, & contactu eicopulatum , fita


men da imaginatio fit valdeintenſa , ego vicinum
corpus adeam affe tionem valdè difpofitum .
Sic puto conciliari poſſe ſententias cötra
rias,vnam abfolutè negantium imaginatrice
vim externa corpora immutare poffe , quæ
eſtFran.Soarez difp.18.Metaphyflèct.8.v.28.do
Conymbricenſiumin 7.Phyſ.c.2.q.1.2.7 . Vale
ciæ 2.2.difp.6.quaft.13.puncto 2.Vairi & aliorum .
alteram abſolutè id affirmātium ,vtMichaël.
Medinæ lib.2.derecta fide c.7.Marſilii Ficinili.
13.de Theolog .Platonicâ . & Bened . Pererii ſupr.
folent adhocprobandum adducere mirifica
exempla diuerfitatis liberorú àparétibus , vt
artificium ruſticú ,de quo Columella lib . 8.&
ad quod alluſum à Calpurnio Eglo.2.
Me docetipfa Pales culium gregis : vt niger albe
Terga maritusonis pafcentimutet in agna;
Qua neque diuerfi fpeciem feruareparentis
poffit, & ambiguo teftetur vtrumg,colore.
quod primùm fa & itaffe lacobum Patriarcha
legimusGen.xxx.EtlicetD.Chryfoft.com.57.
in Genef.cenſuerit hocnaturæ modum tran
fcendiffe, & Ifidorusli.12.Orig.c.i.cótranatu
rā fuiffe fignificet;id tamen nõita capiendű,
qualinegentnaturalirationiconſentaneam
hanccolorum in fætu varietatem ; fed rantú
pter ordinariú naturæ curſū : nā ſolệt pareti
bus colore ſimiles agnigigni :hic auté indu
ftriâ lacobi,qabAngelo tamen edoctus erat,
tefte Theodoreto q.88.in Gen. cótra accidit .

Nec
Q. 111. 41
Libri I. Cap. HI.

Nec enim naturali rationiconſentaneumid


fuiſſe, ignorauit Ifidorus, qui rationem mox
fubiunxit , & exemplis confirmauit ; vt &
D.Hieronym . & D.Auguſtinus,& Galenus,
& Plinius , quorum omnium verba habes a
pud Pererium noftrum .Addi poteſt limile
exemplum de prole albâ,ex vtroque paren
te Æthyope ex HeliodoriÆthiopicæ Hiſt .
lib . 1. & tale , quod Buſcoducis perſonatus
dæmon ad vxorem concubuit , afferens, vt
funt petulantes ebriofi,fe dæmonem gigne
re velle ; natus ex co concubitu infans dæ

moni facie fimilis, qui ſimul ac natus laſciui


re & faltitare cæpit ,narratur ab Hier.Torque
mada in Horto Florum .Sed hoc exemplo & fi
milibus conclufio non fatis probatur. Nam
hæc tribui poſſunt imaginationi matris; vt
tribuit D. Iſidorus his verbis; hanc enim fa
mirarum dicunt effenaturam , ut quales perſpexe
rint, fiue mente cogitauerint , in extremo volu .
ptatis aſtu ,dum concipiunt, talem ſobolem procre
ent. Etenim animain vfu venereo formas extrin
ſecas intùs tranfmittiteorumque fatiata typis,ra
pit pecieseorum in propriam qualitatem . ] quod
apertè à D.Hicronymo Tradition . in Genes .
cap, 30. accepit ; qui matri quoque totam
vim tribuit;vt & D.Auguſtin.de Apiboue a
gens lib.18.de ciuit.Dricap.s.fed & Thom.Mo
rusMartyrcarmine lepido,quod etfitotum
Pererius refert,ego partem decerpam ,quæ
nobis vſui;

‫و‬ ‫ک‬ Atqui


Diſquiſitionum Magicarum

Aqui graues tradunt ſophi:


Quodcunquematres interima
Imaginantur fortiter
Dum liberis dant operami
Eins latenter, e notas
Certas , & indelebiles ,
Modoque inexplicabili ,
In femen ipfum congeri :
Quibus receptis intimè
Simuliz concrefcentibus;
A mente matris inſitam
Natus refert imaginem .
& ita vult fa & um ,vt quæ marito quatuor dif
fimiles proles legitimas pepererat, quia ſe
cura de abſente non cogitabat ; vnum ex
adulterio conceptum currucæ huic fimilli
mum ediderit; eo quod cócipiensmetuerit
ne velut lupus in fabulam maritus interue
niret.Diſlimilitudinis tamen illius cauſa effe
potuit,quod dum illos conciperet, mente &
imaginatione aliis mæchaintenderet.Pura
rim itaớ; fieri poffe, vt propter ſolam fæmi
næimaginationem id contingat,licet fatear
vt plurimùm concurrere imaginationem v .
triuſque;vtdocet Fran.Valeſius d. lib.de Sa
crâ philoſophia cap.11 . Neuter camen tunc a
git per imaginationem in corpus alterius,
Nam imaginatio operatur dumtaxat in ſea
men prolificum , quod pars imaginantis fuit,
& ideo femini anima iinaginantis non qui
dem actu talem formam imprimit ( v.g. co

lorem
Libri I. cap . 111. Q.111. 431

lorem cutis vel criſpitudinem capillorum )


cuius a &tu ſemen capax non eft ; ſed virtutē
quandam & ex generante deferendi & con
ferendi in færum quem format , ea quæ ge
neranti ſecundum animam infunt,vtin cor
pore generato incipiat eſſe corporaliter ,
quod in animâ generantis erat ſpiritualiter .
lege eundem Valefium , cuius fententiam coniunxi
cum explicatione Toſtatiq.10.in d.c. 30. Geneſ ſed
an ſufficiat ad hoc imaginatio foliusmaris ?
videtur yelle Plinius lib.7.c.12. dum vtriusli
bet cogitationem memorat & forte Marſi
lius Ficinus ſupra , dum promiſcuè paren
tum meminit, & Calpurnius verfibus ante
laudatis; putarim tamen eos id noluiffe ,fed
requirerc vtriuſque concurſum ;non maris
duntaxat,qui an ſolus ſüfficiat, problemati,
quia incertum eſt, quid & quantum
conferat femen virile aut fæminguin ad tæ
tus materiam atque conformationem . Si
fæmina femen non emittit,ve voluit Ariſto
teles in libr . 1. eta 2. de generat. animal. aut fi
formam viuentitribuit folus pater , vt non .

nullis viſu ; aut ſi ad generationem vtriuf


que ſemen pro materiâ & formâ fimul ac
currat , quod medicorum præcipuis pla
cuit ; probabile eſt,patris imaginationem
fufficere : fi verò pater folum ad formam
conferat , mater ad formam conferat 2

què ,& ſola maſeriam fuppeditet; probabi:


llius foret,non fufficere. Quicquid eft,illud

con
144 Diſquiſitionum Magicarum

conftat ex imaginatione tempore conce


ptus,nó ſatis efficacem eſſe concluſionis no
îtræ probationem . Magis vrger imaginatio
quæ poft conceptionem ſuccedit. Nam vi
demus prolem etiam iam formatam in vte
ro maternæ imaginationis diſpendia ſenti
re, vt in prægnantibus accidit quotidiè. Le
N.Com giWitebergæ ciuem cadaueroſa facie na
cap.Gen . tum : co quòd mater vterum ferens obuio
so. cadauere fubitò fuiſſet pauefacta : Iſenaci,
pudicam & formoſam matronam ſcribunt
peperiſſe glirem ; quia ex vicinis aliquis gliri
nolam appenderat;ad cuius fonicam reliqui fuga
rentur : is occurritmalieri gravida,quæ ignara rei
\ ubito occurfu co afpectu gleris ita eft conterrita,
vr fætusin uterodegeneraret in formam beftiola .
Nicolao 3.Pontifice Romæ quodam in pa
llatio mulicr infantem vrſo ſimilem peperit,
eò quod (medici iudicârunt ) ibidem variis
in locis vrſt depicticernebantur. Quid ali
unde exempla peto maternum paternum .
que genus ſuggerit.fuit in materno genere
Antuerpiæ , quæ vterum geſtans fimiam in
deliciis habebat ; vnica ei nata filia multa ſi
miorum retinuit: nam & puellula latitare,&
geſticulari, & fimilia non pauca.Ex paterno
Lud. Delrio Vir honoribus clarus, ob fide

lem Regi nauatam operam , à perduellibus


Bruxellæ captus in pleno Senatu ; vxor gra
uida, cùm in domum irrumpentes ſedioſo
rum duces vidiſſct, exterrita ;poft peperit ,

qucm
Libri I. Cap. III. Q. 111. 45

quem de fonte luftrali ſuſcepi:is infans lem


per oculis externatis maternum pauorem ;
iam adoleſcens emotæ mentis perſiſtit . Fu
gio domeſtica mala . Scribit Fernelius lib.de
hominis procreat . pauonem , fidum ouis incu
bat linteis albis circumtegatur,albos omni
no pullos,non variantis coloris edere. Quæ
ſo ,num oua non ſunt corpus ſeiunctum.Vi
des tamen imaginationis efficacitatem in il
lud . Prætereà , cùm imaginatio accenderit
calorem in corpore imaginantis ; cur con
tiguum ei corpus nequeat etiam caleficri.
Manum tollo de tabula :monco tantum ,

velmoueo potiùs dubium .


B.Auguſtinus narrat quendam , quando
cunque ei placebat ,ad imitetas quafi lamentantis
cuiuslibet hominis voces , ita fe auferre à fenfibus,
& iacere folitum mortuo fimillimum ,vt non folum
vellicantes atque pungentes non fentiret ; fed ali
quando etiam igne vreretur admoto , fine vllo da
loris fenfu nifi poftea ex vulnere. Hunc porro nom
fobritendo , fed non fentiendo non mouiffe corpus
fuum probat ; quod tanquam in defuncto nullus
inueniebatur anhelitus : hominum tamen voces, f

clariùs loquerentur , tanquam de longinquo inau


diffe se poſtea referebat. lib .14. de Ciuitat. Dei
cap.23. Hocvir eruditus factum vult , quia
per vehementem imaginationem ille fei
pſum abftraxerit à ſenſu rerú præſentium .
Cogica (lector ) an non ſit veriſimiliùshunc

magum fuiffe , & ope dæmonis ex pacto in


exſta
46
Diſquiſitionum Magicarum

exſtalim ſic abripi conſueuiffe. Nam huiuf


modi effectus omné imaginationis vim cla
rè ſuperat; cùm exſtalis à voluntatehumana
non dependeat,vt fuo loco oftendetur:Per
gamus ad aliam quæſtionet .

Ô y Æ STIO IV .

An ſolo contactu , viſu , voce ,affiatu ,ofculo , vel


nudi linteiapplicatione vulnera da morbiſa
nari,& alia mira huiuſmodi perfici
naturaliter poflint &

Votquot afſeruere, commune hoc po- A


QX
nunt fundamentum ſuperſtitionis fuæ :
fpiritusper arteriam ex corde promanare,
& per viſum afpicientis,vel per os loquentis,
vel per poros tangentis erumpere ; & , viſi ,
audientis , vel tacti ſe arteriis infinuare , in

deque cor peteře , & eò efficacius penetra


re ; quo fpiritus vehementiori voluntate
videntis , loquentis,aut tangentis fuerint e
milli .

Prima concluſio , vis ifta voci non est tri


buenda.probatur , quia vox in audientem ni
hil poteſt operari nifi per aceidens, ratione
- d.lib.2.c. fonivel ſignificationis verború alterans au
E1.Item dientem eâ quam adfert lætitiâztimore mæ
Condron
chus li. 2 . rore, & e.vt optimè Vairus docuit . 4
de morb. Non obſtat quod adferunt,mirabiles ef
wenefi.c.s. fectus malis carminibusMagos operari,v.g.

infu
47
Libri I. ( ap. III. Q. iv .

infufurratis quibuſdam verbis in aurem tau


ri,belluam profterni vt mortuam , rurſus a

liis,eamin pedes erigi. Parentum quoq; ex


ſecrationes vix vnquam irritas cadere :Non
inquam hæc obſtant, quia illa de tauro ac fi
milia fiunt à dæmone , vi pacti. Execratio
num verò effectus;firepentinus, oriri poteſt
ex vehementi alteratione verecundiæ , ti
moris,triftitiæ ;fi verò lentus fit & tardus,no
id putandum ſono verború perfici,ſed Deú
punire iuſto iudicio liberorum nequitia &
impietatem.Huc ego retulerim illudWeſt
phalæ mulieris,quæ diris & deuotionibus fi
lium reddidit immobilem ; quodad dæmo.
nis operationem alii retulere, a * Anania :
Secunda concluſio ,nec etiam vifio fola , vel libr.4.de
Nat.dem .
cim imaginatione nuda,ad hoc fatis efficax est.
B Hoc de faſcinatione probant Vairus 1.2 .
6.9 . Ananias d.l.4 . Condronchus d . l. 2.6.2. Boke

lius lib .de philtrisc. 1. fed de fanitate & fimili


bus effectibus par ratio eſt.
Supponunt contrarię ſententiçauctores,
oculum aliquid emittendo cernere cũ Pla
tonicis.Sed quomodo iain pridem exhauſti
non funt viſsuiradii iſti,aut quæ hæcvis fup
peditatrix nouęſempermateriæ ?veriorlon
gè ac receptior eft lententia Peripatetico
rum & Theologorum , viſionem fieri intro
fufceptione ſpeciei obiectum repræſentan
tis : poteſtatemque videndi,potentiam el
fe palliuam ,quæalterari,non alterare quear.

Vilio
onum m
iſiti caru
48 Diſqu Magi
Viſio quoque actio immanens eſt; qua fini
tâ nihil in obiecto fupereft , vtpote cui nihil
accellit,vel in illud tranfiuit. Sunt hæc ve
riffima,multa tamen primâ fpecie videntur
repugnare. Amor ex mutuo aſpectu ,lippi
cudo ,anicularum faſcinatio ,fpeculorum vi
tiatio, galgali,lupi,ſtrutio cameli,gallinacei,
& reguli per viſum efficacia ; quæ nunc bre
uiter remouenda.
Viſus, amoris initij & incrementi, dum
taxat eſt occaſio quædam ,nam principio vi
fæ formæ ſimulacrum viſus offert imagina
tioni: quod ſimulacrum phantaſia voluens
acreuoluens, caufa eft,curhomoiſtud obie .
&tum iudicet dignius eſſe , quod ametur &
expetatur,rebus cæteris. Sic incipit quis a
mare :mox amor præſentia rei amatæ foue
tur & glifcit : non quod obiectum externis
oculis videat (nam & abſentes magis amore
cruciantur ) ſed quod affiduè deillo cogitet,
illudą; plus quàm par cftæſtimet,& libimet
imaginando fomenta & faces præbeat ar
dori. Etenim fi non intrinfecum malum fo
ret,& ab externa penderet viſione;cur,cùm
plures fimul candem videant & ab eadem
videantur , vnus ifte deperit, contemnunt
cçteri ?
Lippitudo & à menſtruatæ viſu ſpeculis
inuſtæ maculæ , non ab ipsâ viſione & oculi
organamanant;fed vel ab halitu infecto per
los ac nares erumpente , vel ex concauitati

bus
Libri I. Cap. III, Q. IV . 49

bus oculo vicinis,& ſuffuſioni mixtis fpiriti,


bus contagioſis. Adoculum enim eft fora
men , cui indita pupilla , ex qua per neruum
opticum viſio procedit ,actio fanè innoxia.
Eſtetiam foramen cerebri aliud , vnde ner
uusmotiuus , de fecundo neruorum coniu

gio natus,prodit; perhoc foramen cerebrú


fundit lacrymas, lippitudinem , & alios pra
uos humores ac ſpiritus,& indeper exterio
resoculi partes, & orbis ipfius circumferen
tiam , inter palpebras & tunicam candidam ,
huiuſmodi fluores ſtillant.

Trux aſpectusvetularum , deformiſuo


fqualore ac tetrịtudine, poteſt infantulos
perterrefacere. timor poftca concicans hu
mores facit ,vt citiùsmorbierúpant,ad quos
tenellum corpuſculumiam erat diſpoſitum
ac præparatum ,
Galgalum ,feu rupiculam , ſeu hianticilla ,
auem fcribunt Plutarchus lib.s.Sympofiac.
6.7.& Heliodorus lib.z.Hiſt .Æthiop , liocu
losin ictericum defigat,fibi morbum , ægro
ſanitatem adferre.quod fi verú ,de quo me
ritò Vairus dubitat ; retulerim ad occultam
aliquam ſimilitudinem acfympathiam mor
bi& auiculæ ,non ad eius vifionem ,hæc tan
tum occago eft alteracionis , quæ rem per
ficir .

Mærim lupi quia priores viderant , vocis


ei facultatem eripuerunt ? Miffas fac ,bone
vir , nagas poëtarum deMaëri. quin potius

D D.Am
so Diſquiſitionum Magicarum

D.Ambroſium laudas, ita ſcribentem ; Lupi


fiquem priores hominem viderint, vocem ex qua
dam natura vividentur eripere: ſi autem eos ho
mopriùs viderit,exagitari memorantur. lib.7.in
Luc.c.io. Sed cauſam cape . Thom .Canti
pratenſis hoc vult fieri , quia lupus radiis o
culorum ſuorum immiffishomini;eius ſpiri
tus viſiuos in inſtanti deficcet : iis arefactis

arteriæ deſiccentur,& ficinſtrumento vocis


obligatius impedito hominem rauceſcere
lib.2.de apib.cap.57.p.39. Verum hoc de radiis
non admitto . Ideò malim cum aliis dicere ,
id accidiffe, quod qui in feram improuiſam
incidunt, ob micantes eius oculos & aſpectú
formidabilem ,metuunt vehementius : ti
mor repentinus ſanguinem ad cor fugat, &
frigus cæteris membris inducit, & ſubitam
totius corporis alterationem ,hinc raucedo
& vocis impedimentum . Nec vana videtur
ratio venatorum ,nempe lupum ; ſi prior ho
minem videat, fe ad vindictam recolligere,
& fic noxium quenda illi,ne clamare queat,
vaporem quaſi inſufflarc , qui cum venena
tus fit,poteſt raucedinem adferre : cùm ve
rò ſe ab homine iam deprehenſum videt, ac
viſum fuiffe ,metuere & fugam medicantem
de hocvapore emittendo non cogitare.Iul.
Scaliger hoc de lupo totum falſum con
tendit.
Nec ſtruthiocamelus , ncc tardigrada &
domiporta teſtudo aſpectu pullos ouis ex

cludunt:
Libri I. Cap. III. 2. IV . S!
cludunt:in arenis enim ea relinquunt, & ad
fpiciunt, ſolùm vt arceant nocitura : poftea
benignamater tellus ea calore maturat. ſic
ut & lacertis accidit.
Ferarum rex Gallinaceimetuit aſpectum
re verâ ,nec fucus eſt dæmonum ( vt quidam
fcripfit * ): ſed metuit ex quadam arcanâ an- Ananias
tipathiâ. Sic enim videas buffonehiante, d. lib.4:
quafi coactam , miro cum ciulatu muſtelam
fe ori deuorandam inferere .

De reguliſeu baſiliſci intuitu notior nar


ratio eft quàm verior. Sireperiturhoc ani
mal , violento halitu ac virulento vicinum
inficit aërem iſte necat accedentes. Quod
addunt ſife in aquâ purâ & limpidâ confpi
ciat;ipſummet emori: dicam verbulo , non
credo.Nam fi fpiritus iſti ex eiusoculis exi
rent ;ipfi videnti forentconnaturales, qua
re nec interimerent : finconnaturales non
lint,priùs in oculisincluſi,debuerantnocuif
fe , ab aqua verò eos infiei & venenari ridi
culum .
С Adiiciam his Vaici argumentisvnú,quod
mihividetur difficilius. Norunt Hiſpaniæ
genus hominum , quod vocant ZAHVRIS,
nos Lynceos poſſumus nuncupare ; cùm Ma
driti Anno clo . 13. Lxxv. verſarer , talis
\ibi puer viſebatur. Ferunt hoſce videre,

quæ abdita in penitis terræ viſceribus , ve


nas aquarum & metallorum , thefauros;
1

& ſub Tarcophagis ſita cadauera. res rece

D 2 priſli
52 Diſquiſitionum Magicarum

ptiffima& celeberrimaeft:& fieri pofſe cen


fuerunt,non Pindarus, Tzetzes & alij poëtæ
· Cælius modò; ſed & philofophi a : quorum nonnul
Rhodigi- li vim hanc humorimelancholico , & na
nus lib.16
antiq. torum inde fpirituum vehementiæ afcri
le& .c.2.& bunt. «Melior hæcratio foret, fi tantùm pu
Vairus d. tarent ſe videre non viſa :nunc cum viſis ve
lib.2.c.4 .
" Coment. ritas reſpondeat,inanis eſt. quid ſentirem ,
in Medea alias explicui b , nec muto ſententiam , ve
V.971.
nas aquæ nouerunt, ex vaporibusmanè &
veſperi locis illis expiratis . Venasmetallo
rum cognoſcunt, ex herbæ quodam genere
illic naſci ſolito . Theſauros & cadauera (di
cunt enim , quæ & qualia ) purarim à dæmo
nibusoftendi & indicari. Poreſt acies ocu

lorum , quando nullum denſum corpus in


teriicitur , diffuſiſſima ſpacia tranſmittere :
ſed medium iſtud ſarcophagorum aut tel
luris,tam denſum , folidum , & opacum , id
vel omnino expers , vel paruin capax eft il
luminationis & pellucidatis ; quæ ad viden
dum neceſſaria. Accedit quod hanc iſtifa
cultatem videndi ſolent ad certos dies re

ſtringere,feriam tertiam & ſextam , quodla


tentis pacti indicium . Quin etiam rubedo
oculorum , quæ in Zahuris maxima conſpi

citur,plus noceatquàm iuuet acumen ocu


lorum .
d.1.2. c .
Concluſio tertia,nequecontactusfolus per fe
lio.d. 1.2.c. D
ad hac eft idoneus fatis. ] De faſcinatione pro
bant Vairus & Condronchus , ſed argume

ta
Libri I. Cap. IIl. 2. IV . 53

ta id æquè conuincunt de cæteris mirandis


effectibus.
Primò, Tactus , quatenus tactus , homini
datus fuit ad propriæ vitæ conſeruationem ,
nec vim habet aliam , niſi tangendi. Si verò
vim aliquam habet huiuſmodimira perpe
trandi; vis illa ſit oportet falutaris naturâ
luâ, velnoxia . Siſalutaris;fuo priùs corpori
falutem adferret : fi noxia , prius necaret
eum cui ineft:horum tamen nihilcernimus

contingere. Deinde in omnes æqualiter a


geret , quos tangeret ; fanaretậ vellæderet
etiam quos nollct. Nullisdeniq ; foret opus
aliis obſeruationibus ac ritibus. quæ cuncta
videmus aliter ſe habere.

Scio farragines multiplices experimen


torum contra ſententiam noſtram adferri:

fed parui ſuntmomenti.


Primò tradunt torpedinem fariſsâ ictam
tenentis manum corpusq; totum torpefa
cere :hyenæ vmbrâ canes obmuteſcere:ſer
pentem quernis contactam frondibus emo
ri ;eandem ibidis pennâ lifti: viperam arun
dinis vel faginæ virgulæ percuſſione obitu
peſcere : veſpertiliones foliis platani abigi,
eryngium caprælumtumore , greges totos
liftere : cæteras pennas aquilæ pennis mix
tas , contactu abfumi: lepore marino viſo
vel ta & o,nccarinonnullos : lupinas fides ſi
iungas agninis , iſtas diſfilire . Refpondeo hæc
cun &ta rationc antipathize naturalis eueni

D 3 re,
Is A Dyquifit Magicar
ionum um

re,& occultarum qualitatum diffuſione no


xia his aliis. nec valet conſequentia, li inde
ad hominis contactum quotangit alium ho
minem argumenteris . nam homo homini
fpecie ſimilis eſt,nec naturalis antipathia in
eâdem ſpecie locum habet , illa alia fpecic
differunt.
Secundò illud Lucani de Echineide ſcu
remorâ , vrgent;

-Puppim retinens auro tendente rudentes


In mediis echineis aquis .
Refpondeo ,id cùm femelautbistantum ac
ciderit, fi accidit ; caſu ex aliâ quapiam causâ
accidiſſe. Ecquid poſt tot centurias anno
rum tam frequenti nauigatione caufæ ,vt ni
hil huiuſmodi audiatur certè non mortua

fpecies; Vidi vnam apud lacob.PlateauTor


nacenfem ,habent & alii alias.vis poțiusilla
liſtendi confi& a fuit;ſed quia DD.Bafilius &
Ambrof. in Hexam.meminere : potes con

fugere ad occultam aliquam qualitatem hu


ius beftiolæ , quæ vim habçat liſtendimotus.
Lege ſi lubet Conimbricenſes noftrosiæ lib .
7. Phyſic.2.q.1.1.12

Tertiò icta fides aliam vniſonam cogit


tinnirç. Refp.cùm æqualiter vtraq; fic exten
fa ,nec admodum procul ab inuicem remo
tæ fint, recipiunt eandem aëris criſpati re
uerberationem .

Quar
‫اک‬
Libri I. Cap. III. Q. IV .
Quartò Magneti ferrum affricatum po
teſt aliud ferrum attrahere. Taurum furen
tem ſi ficui alliges,ſtatim manſueſcet. Rep .
vtrumque fieri pofle occultâ quadam fim
pathiâ atque conſenſu qualitatum . Dema
gnete multis noſtri Conimbric. d.q. 1.a . 3.
cos adi. Detauro non ego credulus,nec qui
veliin periculum facere, ſcio tamen ad cau
ſam phyſicam referri à Glycâ;quod ficus in
ter arbures ſucci pleniſſimafit:quaniobrem
halitum ex ſe calidum , aërem ſecantem ,pe

netrabileing emittere; quitaurialligati fe


rociam domet,& appenfarum carnes auium
mollefaciat.
Quintò . Cum puella napello educatâ , ſi
Alexander Macedo conſueffet , lethalis ei,
iudice Ariſtotele, contactus fuiſſet. Refp.non
contactu ſolo ,ſed ſudoris & halitus commix
ti contagione,hanc eum peftem fuiffe hau

ſurum.Sed contagio nihil habetmirum ,nc


que infolitum .
Sextò. Cadauer coram occiſore, propter
præcedentem contactum , ſanguinem ſolet
fundere. Rep. Varias reddi cauſas. quidam
miraculo tribuunt ; quidam calui , quo fa
tum ſit aliquando,vr cadauer tum cruorem
mitteret , cùm præſens erat reus homicidii .
recenſui alio loco multas hac dereſenten Cömen .
tias , & auctores laudaui a : neque adhuc in O & a

dum video , quid folidius adferatur illâ an - uiam Se


Icipathiâ,ex vehementi odio occiſi in occiſo necæ verl.
1127 .
D rem ;
Is6 Diſquiſitionum Magicarum

rem ; quod qualitatem latentem & arca


nam impreſſerit corpori,cum cadauere per
manentem :& huc referendű illud Lucretii
Idque petit corpusmens unde est faucia amore.
Namg homines plerüg, caduntin vulnus, & illă
Emicat in partem fanguis,vndeicimur ielu ,
Et ficominùs est,hoftem ruber occupat horror.
Vt fit yiui amantis & mortuihoftis com

paratio . Sic Lemnius lib.z.de occul.ratur,mirac.


cap.7. Langius epift. 40. PicloriusDialogo g.Gem
ma lib.r. decaracteriſm.cap.6.

Septimò obiiciuntur varia curationú ge


neramirè frequentia . Inprimis praxis quo
tidianamilicum , qui folo afflatu , oſculo ,aut
nudi lintheiappoliţione ſanant; etiam atro
ciſſima vulnera quam vocāt artem S. Anfalmi,
item genus illud Salutatorum , vt vocant in
Hiſpania,vel Gentilium S.Catharine,aut S.Pau
li, vt nuncupant in Italiâ ,vel feriæ V 1.parafce
ues filiarum ,vtnominantBelgæ ; qui omnes
dono ſanitatis in variis morbis fe prædicos

gloriantur , iuuat eos auctoritas Pompo


natii lib.de Incantation.cap . 3. qui refpondet ,
ficut in herbis,lapidibus & animantibus in
ueniuntur hæ virtutes ſanandi : fic nihil re
pugnare , quin & in tota humanâ fpecie fi
miles vires inueniantur , vt in vno homine
fit virtus talis lapidis , in alio talis plantæ .
Quod ergo planta hæc vel lapis ille poflit,
idem hominem etiam hunc & illum naturæ

vieffe &turu .] Implicatiorhæc res eft, quàm


vt
Libri I. Cap. Ill. Q. IV . 57

ve yna propoſitione queat enodari. Quare


dico primo,Donum conferendæ ſanitatis fi
uc curationis, effe donum ſupernaturale , &
gratiam gratis à Deodatam . ) hoc cercâ fide
tenendum , ex D.Pauli verbis a ;alii quidem a 1.Cor.
perfpiritum datur fermoſapientiæ ; alii autem fer - 12.ver.3.
mo ſcientie ,fecundum eundem fpiritum ; alteri fides
in eodem fpiritu ,alii gratia ſanitatum in vno piri.
115 aliioperatio virtutum ,alii prophetia ;alii difere
tiofpirituum . ] Tale curationis donum ; ſedà
febribus tantùm fanandi,habereputantur in
Flandriâ , quotquot nati ſunt ipfo die Para
ſceues, & quotquotnullo fæmineo fætu in
tercedente leptimimaſculi legitimo thoro
funtnati:quod nequit ad naturalem cauſam
reduci. quare prodigioſa eft curatio ; & , fini
hil fuperftitionis accedat,reducenda ad hac
primam concluſionem . non enim abfimile
vero eft,ob dieihonorem & myſterii fan &ti
catem ,& honorem coniugii,hocDeum con
celliffe.Nec etiam potuit nifi virtute diuinâ
fieri,quod refertur Reges Anglię olim quof
dam annulos benedixiffe vtiles neruorum

contra& tioni & ſpaſmoacmorbo comitiali:


cofdem etiam contactu ftrumofos fanare fo .
litos , & vtrumque conceſſum D. Eduardi
Regismeritis,fcribit Polydorus Virgilius lib.
8.Hiftor.Angl.fol.140. Neſcio an eodem refe
rendum illud Petri Blefenfis Archidiaconi
Bathoniéliss cuius opera & ſtudio loānis Bu
fæinoftripartim de nouo, partim corre&tiùs!
DS edita
158 Diſquiſitionum Magicarum

edita annoſuperiore ;ſcribit Blef. Fateor qui


dem (ait )quod ſanctüeſt Domino Regi affiftere:ſan
Etus enim od Chriftus Dominieft , nec in vacuŭ ac
cepit vnctionis regiæ facramentum ; cuius efficacia
\fi nefcitur,aut in dubium venit; fidē eiusplenifſimā
facietdefectusinguinaria peſtis.& curatio ſcrophu
Larum .]tantum ille epift. 150. ad clericos aulæ
Regiæ . Prodiit ante annos duos liber bene
prolixus cuiuſdāGuilh . Tookeri, cuititulus
Chariſma fiue donum fanationis , quo conatur
docere,hoc chariſmate ſanandęſtrumæ prę
diram , quæ hodie regnat in Angliâ ,Elizabe.
tham ; accepi librum dono Illuſtris Viri Mar
ciVelferi Patricii& Conſularis Auguftani,qui
quâ efteruditione & humanitate,noluſt me
beneficientiæ ſuæ expertem eſſe. Eoin libro
mihimultum adulationis, & fuci,parum ſin
Iceritatis & veritatis viſum ineffe ; necfidem

mereri.Inprimis vult hocdonú Regibus An


gliæ ab ipſo vſque Lucio competiiſſe : nec
quidquam affert ad id probandum . nec fieri
id poteft.Nam poft Lucium multi Regesno
: Chriſtiani fuêre;quos ille vnetos nó dicet o
pinor.deſit ergò penesillos Chariſma & in
terruptü fuit. Etcur meritis D.Eduardide
mit, & tribuunt cęteri:an ve FrancieRegibus
antiquioris priuilegiiſplendorem eripiat?an
vr doceat (quod impudenter afferitpag.84.)Re
ges Francie per quandam propaginé ab An
glięRegib ° accepiffe: & vide, vt probet. quia
francorum ferè totæ prouinciæ iuriſdictioni

Regum
Libri I. Cap. 11l. 2.IV. 591

Regum Angliæ ſubiiciebantur.bellă rationé


& dignā à Francis elucidari, q no diffido fa
Euros,niſi inepto huicardelionireſpondere
dedignentur.Nec illud quidē probat ,'venec
Polydorus, licet afſerat idē fuccefforibus E
duardicollatum ; Eduardo :dequo quis nó
immeritò dubitet.nānecin bullâ canoniza
tiones D.Eduardi ,nee in vitâ eius cõſcriptâ
ab Eilrhedo Rhiuallenſi amplius habetur ,
D.Eduardú quandãmulierē ſtrumoſam per
fanaſſe;nec vnúverbum additum de ſuccef
forum chariſmate,vtnecà Tagantio , quem

ipfe etiã adducit , & vtriuſq; verba adſcribit ,


vt in manifeſto mendacio deprehendatur.
Solum ergo illide Eduardo probarút. Addo
ex BlefenfiHēricum 11.de quo loquebatur:
Polydorus addit ſui temporis Henricứ VII.
& Henricum fortè octauum , ſed nõduſchiſ
maticum ,nondum hçreticũ :namHiſtoriam
antefcripferat. Quid fi Polydoro dicam me
credere,fiipfeHenricus VIII.promēdacif
limo ſcriptore cum non habuit ; fi non idem
Cambdeni, & quotquot rerú Anglicarú bc
nè periti,iudicant?Res tanta vnico teſtenon
poteſt probari. Tookerus autem idē donum
cótendit nõ fimpliciter cóceſſű Elizabethæ,
led multò excellentius, quia ſanctior Eduar
do . Non mirere :nam & Apoftolis, & San
Atis omnibus,& ipfiSancto San & orú præfert
colibello in Præfat. & c. 3.4.non ſemel. De
mum quo pacto probathoc Reeginale mira.

culum ?
60
Diſquiſitionum Magicarum

culum :Primùm pag.90. per fictitium quoddā


ſuum colloquium cum Pontificiis quibuſdā,
quoruin nec nomina, nec colloquii locum
aut tempusaddit ;ne deprehendatur. cur no
finxiſti,Sanderum , Campianum , Alanum ,
Stapletonem ? gloriosè de his triumphares.
Nunc reſpondeo eſſe quendam ,quide quo
dam cuidam nihil credit .vis ſcire ? ego , tibi,
de toto hoc colloquio. Summa colloquii,ſe
illos conuicifſe bullas excommunicationis
in Henricum VIII. à Clemente VII. & à
Paulo111. & in Elizabethã à Pio V.latæ im
pias fuilles quia Reginę Elizabethæ chariſma
lanationis integrum remanfille poffitoſten
derc.quo audito, illos quaſi animis conſter
natos ſubitò conticuiſſe, opinor impudentia
tantam admirantes;vel metu delationis ne
garenon audentes. Sed quo pacto probat?
primű ſcàteſte fide dignoinaudiuiſſe ,quen
dam Romanenfium fidei in viâ Gibioccurriſ
le propè Londinum , quifateretur, ſe ſtruma
Reginæ contactu liberatum . Quaſi verò ille
vnicusteſtis;nec nominatus,nec iuratus,nec

temporis,nec circumſtantiarum ceterarum


memorzſufficiat adconuincendum .His ad

dit poftca teſtes alios alio curacos tempore,


quosnominat omnino quatuor , duosma
ſculos & fæmellastotidem ;vt fint duo paria.
Ethiſuntmulta millia, quos ait fanaffe, & velle
acpoffe infinitiorem numerum . Probat etiam à
cæremoniarum ſan & itate; quæ mihi fufpe

étæ ,
Libri I. Cap. 111. Q.IV , 61

&tæ ,quia videomedicos priùs emplaftra ap


plicare;& easlongè diuerfas eſſe ab iis, quib
vfum fuiffe D.Eduardú ex Eilrhedo Tooke
rusnon ignorat. Tertia probatio deducitur
ex eo , quod Regina nec omnibus,nec ſem
per, ſed aliquibus aliquando hanc gratiam &
grauatè ſolet impertiri ( pag.res. & 106.) item
quod parsmagna hominum curata iſtius gra
tix beneficio , quafi relabitur in priſtinum
morbi ftatum (d.p. 106.) quod potiùs eft in
dicio,non effe hocchariſina à Deo ; çuius p
fecta ſuntopera & fanationes;çontra , quæ
opemalorum fpirituum fiunt, nec planè fa
nant,necperpetuò liberant. Nec ad rem fa
cit quod ex Chryfoftomo fubdit:nam id ad
principium ſanationis pertinet , non ad reci
diuam morbi:de qua nuncloquimur.Probat
eriam quia quidam Iudocus Hundius cam
curationem pictam in lucem dedit. curnon

addidit epigrãma aliquod ? Nã pidoribus atq


poetis , quidlibet audendi femper fuitæqua poteftas.
Necplura habet probandi genera : poftca
cap.9.foluere conatur obie &tiones aduerſa

riorum ; quas ita proponit , vt appareat eum


Puritanos & ceterosmerè Caluiniſtas pland
habere diffcntientes , & inficiantes ae dam

nantestotam hãc ſcrophulanam ſtropham .


finec fratres eius Euangcliei credunt : fru
ſtrà pecat,meCatholicum libi credere:quii
Ipſum & fraterculosillos omnes pro hæreti
cishabco:& ex ipfiusmet opere poſſum effi
caciter
62
Diſquiſitionum Magicarum ,
caciter Catholicis ( nam Caluinianos aut

Caluinopapiſtas nihilmoror )perſuadere,no


temerè credēdum libro Tookeriano . Argu
menta hæc funt.Miracula ppria lunt Eccle .
liæ Catholicæ ,& nulli dantur quifit extra Ec

(
cleſiam Catholicam ( hoc probat c.5. ) Sed E
lizabetha eft extra Ecclefiam Catholicam .
ergo Elizabethæ non daturmiracula .Minot
rem probo. quia Eccleſia Romana fola eft

Catholica.Elizabetha,vt ſchiſmatica, eſt ex


tra Ecclefiam Romanā.ergo Elizabetha eſt
extra Eccleſiam Catholicam . Maior proba
tur, quia Eccleſia Catholica eadem eſt , quæ
vniuerſalis.Romana ſola eſt vniuerſalis.ergo
fola eft Catholica.folam eſſe vniuerfale ; do
cent omnia Hiſtoriarum monumenta: certè
veſtra Anglicana ,cuius caputeſt Elizabetha,
mediam inſulam non egreditur. Secundò. No
poſſuntmiracula fieri ad cófirmationéfallæ
fidei: ( non femelhoc dicis ,doverè dicis. ) Sed fi
des quam profitetur Elizabetha eſt falſa fi

des.ergo ad confirmationem fidei, quam ,p


fitetur Elizabetha ', non poſſunt fieri mira
cula.Minorem negabis ;probabo , quãdo ar
ticulos fidei Elizabethinæ mihi ppofueris.in

cerea qaCatholicos alloquor , quibus certú


eft Elizabethā eſſe Sacramentaria , & proin
dehæreticam ,argumentú eſt prorſus apodi
&ticũ.Nec potes retorquere , dicendo nófa
ceretmiracula,niſi vera ei'fides foret;fed fa

cit,ergo vera eft ei' fides.nã affumnis pexplo

ratos
Libri I. Cap. 111. Q. IV . 63

rato ,id dequo diſceptamus : ego verò pmiſ


fis nitor, q Catholicæ ſunt fidei,hoc eſt cer
tiſſimæ. Tertiò in Eccleſia Catholicâ ſemp ef
fulfiſſe chariſmaſanitatis ,,pbas toto ca. 4.cx
D.Irenæo,D.Auguſtino ,D.Nyſſeno,D.Gre
gorio Magno,& aliis,dereliqis D. Stephani,
deGregorio Thaumaturgo,Hilarione, & a
liis Sãctis,vſq; ad noftrafermètépora. Vnde
argumentor:Horú fuitvera Ecclefia:nosPa
pištęlumus in eadé in qua ipſi fuêre.ergo nos
fumus in verâ Eccleſiâ: vos in aliâ eſtis, quàm
nos:ergo vosnon eſtisin verâEccleſiâ .Vnde

ſequitur verum & inuictum eſſe primum


argumentum noftrum . Illorum Patrum ve
ram Ecclefiâ fuiffe, tu ipfe fateriss quia fate .
ris,perhæc miracula illorú probari miracu
lorum continuam efficientia . Negas nos in
eadem cum illis Eccleſia eſſe ? probo .illi Ro
manum Pontifice pro capiçe Ecclefiæ viſibi
li agnouerunt,vt & nos: illicrediderüt, quic
quid noscredimus;purgatoriú , ſeptę Sacra
méra , plentia corporis Dominici in Eucha
riſtia , oranduın pro defunctis , & c, quæ vos
negatis,nos profitemur :necnos quică cre
dimus,quod illinon crediderunt:vos autem
nec vnum illorum , quos nominaſti,miracu
lorúverorú patratorė laudare poteftis, quo
cúin fidei catholicæ articulis p omnia couc
niaris,aut à quo nos in collo diſsētiamus.Er
go nóvos,ſcd nos,in ipforú Eccleliâ , hoc eft
vera,ſum'.Ergo pręterçafatearisoportet,vel

illorum
164 Difquifitionum Magicarum
illorum miracula non fuiſſe vera miracula ,

velReginæ veſtræ ; quæ alterius Eccleſiæ , al


terius fidei eft ,quàm illi fuêre;vera miracula
non effe.
Denique ſi quæram à te; curin fanitatibus à
Veſpaſiano , Pyrrho & aliis Gentilibus , vel
hæreticis collatis,non recognoſcas manum
Dei,ſed Diaboli?reſpondes c.s. quia infide
lium opera huiufmodi a &tu & fa & u impuro
ib .1o. de rum ſpirituum fiunt,& laudas D. Auguſtinu
:init. Dei huius fententiæ veriſſimæ auctorem.Reſpon

deigitur , cùm hanc ſententiam veram effe


.

credas;an fas tibi ſit, credere miraculis, quæ


CHRISTIANISSIMI Franciæ Reges in hoc
genere ad fidei Apoſtolicæ Romanæ con
firmationem operarentur? ſi fas credere , er
goiam concedis in probationem falfæ fidei
( fic enim profiteris ) vera miracula patrari
poſſe,quod negafti,& eft falfiflimum.Si verò
dicis id tibi fas non eſſe ;nec nobis Catholicis
fas eritcredere, quæ facit Elizabetha ad con
firmationem fidei ſuz Dei ope fieri, aut

vera effe miracula :ſed ea cogimur dicere,vel


fictitia ,finon verè ægri; vel fieri phyſicâ ali
quâviemplaftrorum , aut aliorum adhibito

rum ; vel ex pacto tacito velexpreſſo cum de


mone; à quo nochæreticorum genius,ncca
liæ quædam circumftantiæ multum abludüt .

TuTookere videris ,quid mehorum omniū


malis credere:nam tibi credere in iis,quæ aſ
ſeris ,nondum decretum mihi neque conſti

tutum .
Libri I. Cap. lll. Q.IV.

cucum .Neque tu cures ſuadeo , quid ego de


hacrecredam : perge potiùs Doininam tua
palparc,& fcribere,vnde caput vnctius que
as referre. De Franciæ regibus; quorum ad
hucnullusapertè hæreſim profeffus fuit;res
nonAnnalių modò,fed & medicorú publicis
libris, vtGuidonis in Chirurg.magnatract, 2.do
etri.2.6.5.& Ioan . Tagautii lib.1.inftitution , chi
rurgicar. & quotidiana certaque experientia
eftconteſtata;hocillis beneficium quondam
cóceffum fuiffe , vt cötactu ſtrumas ſeuſcro .
fulas ſanarent.Sivis ea naturalis fuiſſec,nop
traducem hæreditariam regnitranſiuiffet in

Regem ſolum ,excluſis ceteris fratrib '; quo


rum ſępe temperies,& complexio patrifimi
lior,quàm Regis ipſius. Conditio quoq; fce
ptri ſeu coronę,cuicomes illa facultasmedi
ca ,nihiltaleporerat naturaliter largiri. De
Pyrrhi Regis digito , contactu morbos ſa
pante ;iure optimo Anton . Mirandulanus
cenfuit hocmendaciis incredibilibus adnu
merandum : vel, vt puto , dæmonicis potiùs.
Nihilominus
F Dico 2.negandum non eft,aliquando nonnullos
inuentos & inueniri,quifolo contactu fanant. hæc
cóclufio probatur legendis ſanctorú pafſim ,
& quotidianâ experientiâ . Et hæ fanitates
conferuntur interdum dumtaxatad certum
tempus, vtlegimus B. Petronillá à S. Petro ,
{pirituali eius parete ,ad breue tempus fana
tam fuiſſe ; & quod narratMich .Medina-ded
сар .lib.2.
7.
E

pucro
66 Diſquiſitionum Magicarum
puero quodain Salmanticenfi : interdum ad

çotam vitam non redeuntemorbo.Ad tépus


quidem id contingit ,quádo ſanansid à Deo
impetrauit certam ob cauſam ,maiusý; bo
num ſanitati,v.g.ne ſanitateis abutatur , aut
admaiusmeritum patientiæ ;alioquiordina
ričcurationes miraculolæ perfectæ eſſe con
ſueuerunt.Sanatio verò naturalis fit ad tem
pus;quando,ſubſecuta in melius immutatio ,
proficiſcitur ex folâ vi imaginatrice ægri, vt
depuero illo cenſuit idem Medina.Eftin Hi
fpania gen 'hominū , quod Saludadores vo
cant,velEnſalmadores, eo diſcrimine, iſti
dicant ſe fanare vi orationis , quas conceptis
verbis dicunt: illi,vi ſaliuæ & halitus, quemę.
gro inſpirant.De his dico 3. Salutatores de En
l'almatores nec poſſuntdiſtrictè & in vniuersü dă
ari,necetiã in vniuersü approbari.] etenim po
teſt fieri vt aliquandononnulli habeãt donú
Victor. Sanitatis: ſic Vidtoria & Veracruciusa : & fic
-led . de
Magia.V. Jadmittêda quæ Nauarrus fcripſit his verbis;
scruz . Porròilli qui vulgò Salutatores vocantur ( quanti -
ma ſpecu- cunque aliàsfint perditiffimihomines ) licitèpoſsūt
ulat.z. \ fuo munere perfungi:quoniã gratia illa gratisdata
5Manual. huiuſmodihominibus à folo Deo conceditur in vti
11. num . Iitatem aliorum ,& allegas Margaritam toxfeſſor.]
36 ,
Sed hoc nimisgeneraliterdictum.rarò enim
ficuti vtuntur, licitè vtuntur:nec credendű
tot hominibus peſſimis hoc donum à Deo
attributum .Quamobrem coſulo Vicariis &
Officialibus Epiſcoporum , cęteriſque ordi

nariis ,
Libri I. Cap. 111. Q. 1V . 67

nariis,vtpriuſquàm permittant, eos hoccus


rationis munusobire ,diligéter examinēt, an
naturalib'vtantur remediis ,an verò pergra

tiam gratis datam , an per pactü cũ dæmonė


operentur: quæ ſunt ex circüſtantiis cogno
ſcenda. Quod vniuerſiin non ſint reiciendi
contra quam inſinuat Ciruelus 3.p.deſuperſti
rior.6.3. 7.probatur.quia nunquam abbrc
uiaturmanus Domini,nehanc gratiam qui:
bus vult largiatur.certum tamen puto , hanc
nunquam largiri nifi Catholicis:hactenus e
nim nulla hæreticimiracula fecerunt.
Dico 4.folo sotaltu ,autfibilo,aur halitu , auto
ſculo,naturaliter quenquã alterigrauem & verum
Jauferremorbū,vel vulnera ſanare,velferrü extra
here poffe,non credo.hæcconclufio tota eſtcon
tra Pomponatium ;& , quoad contactum ,etiá
repugnat Veracrucio . Illius fundamentum
iam pofui,huiusautéhoc eſt: naturali com
plexione vel conſtellatione quidam ſuntno
ciui,quodin faſcinationepatet ex ſolo afpe
cu.ergo ex iiſdem cauſis , quidam naturali
cóplexione yel conſtellatione erunt faluta
res & medici.Sed că paucis verbis multa ſup
ponit,non concedenda.primò q de conſtel
iationibus,Albertum ſecutus,ait,verum non
eſt.Siloquitur de conſtellatione, quando iſte
naſcebatur,omnes eain vim habituri, quitű
nati. quod quis credat ? ſi de conſtellatione
lub rempus contactùs ; potetunt ſanare o
mnes, quotquot tunc tangent : ſida vtraquc
E fimul
168
Diſquiſiti M
onum agicarum
fimul; ann ' illemagn'interceflerit oportet,
qui eandem ſtellarum poſituram & influxus
reduxerit quando tangit;qui erant, quando
natus, at quis tanto viuit vel vixit tempore
Alioquin non poterit hoc alia die præſtare,
quàm quando poſiturę æqualitas iſta , quão
portet,acciderit.quàm igitur incerta futura
hæccuratio :Secundò quod yulgarem illă de
faſcinatione opinioné admittit,hoc poftea
docebo prorſus à vera Philoſophiâ alienum .
Tertiò peccat illatione. nec enim fequitur,
nociua eſt qualitashominis in homine; ergo
& qualitas hominis in hominem fatenda eft
A
Problé. effe fanatiua.nam auctore Ariſtotele “ , plura
(ect.7 .
neceſſaria ad fanitaté , quàm ad ægritudiné.
m.alum enim ex quouis defectu , bonum ex
integrâ cauſsâ.Deinde contagio ſolo hauri
tur afflatu .Verúin hac curatione ſedulò ob

feruantmodostangendi certos ,numerú &


aliasceremonias.Accedutmulta ſuſpicione
plena & periculo. Primò q ſalutatoresiliidi- G
cunt,ad virtutē hanc exercēdam multo vini

potu opusſe habere . fieri autem non poteſt,


ve vinipotusprolit ad contrariorum morbo :
rum curatione.ſi proſit frigidis,non proderit
calidis. Item ſolent panem à ſe admorlum
porrigeremorſis à cane rabido , vel infectis
toxico :cui panineutra caufarum Veracrucii
fuffragatur.Tertiò dicũțin pſe'ntiâ alteri' ſa
lutatoris ,vim maiorem falutandihabentis ,ſe
ſanarenequire, quod eſt abſurdum . deberet
enim
** 69
Libri I. Cap. III. Q.1V ..

enim potiusvis illa, ſi naturalis eſſet,magis in


rendi.Quarròmentiútur,cú dicunt natura
liter vnum ſaluratorem ab aliis falutatoribus
cognofci,licet eum prius nunquã viderint:
quod fignú alicuius notæ illis à dæmone im
preila.Sanè pleriſq; rotæ veftigium ineſt, vt
dictitant ipti , s , Catharinæ vel Quiterix .
Quinto falluntur,dum putanthanc vim co
peterc feptimo cuiq; filio , ſimaſculinum or
dinéfumineuspartus no interruperit, q eſt
ridiculum.Sextò fæpe iactitant fibi reuelari,
quæproculineorum abſentiâ gefta fuere, vt
ille , qui Torquemadępatré à morſu canisra:
bidilanauit.narrat Hiſtoriam ipſe Torque
mada. Septimò gloriātur fine nocumento a Horti
ſe tractare pofſe carbones & ardentem cliba- Florúcol
09:32
núfubire;quæ naturaliter fieri nequcunt;ni
ſi ſe præmuniantlotione & inuncione rerú
frigidiſſimarum ,quæ tamen non poſſunt ni
fiad modicum tēpusignis actiuitatireſiſtere.
Vnde & Vairus bnarrat , exhoc grege quen - 6 lib .e de
dam , cùm ingreflus furnum fuiffet , & alius, 11.
Faſeino, c.
coignaro ianuam occluſiffet,ibi flanmis ab
ſumptum .
H Venio ad Pomponatii fundamentum , &
reſpondeo: lapides,herbas & animalia , quæ
vim aliquam beneficam huiuſmodi à naturâ
acceperunt,cam obtinerc ex temperamen
to certo & definito totius ſpeciei,frenimin .
de,vt omnismagnes ferrum attrahat , omne
rhabarbarum bilem expurget, omnis rupica

E 3 mor
70 Difquiſitionum Magicarum

morbúi& ericú fanet.Oporteret ergo, li lalu


tatorib ° vis ea naturalis ineſſet ; ratione fpe
cieihumanę ca accepiffent,& ficomnes ho
mines eâ vipollerent.Siratione indiuidui &
fingularis.çõplexionis hoc vni tribụis ,& alte
ri adimis:cur non in magnete quoq; & rupi
câ hæc diuerfitas,ratione indiuidui , reperi
cur,vt vnusmagnesnequeat, quod pot alter:
Neytrâ ergo ex parte ſimilitudo locum ha
ber.Item quod rhubarbarum bile temperet,
id facitrationepeculiaris ſuitemperamenti:
cuncta enim fpeciei illius indiuidua & nulla
alterius,eodē planèmodo morbis medetur,
Sedin hominibus non pot effe hæc fimilitu
do & paritas téperamenți : quia hominis for
madiuerfiffima eft à forma rhubarbari; qua
re & temperamentum corporis diſcrepat à
temperaméto rhubarbari.nāalias longè re
quiritưiſpoſitiones inateriæ formahominis,
quàm formaplātæ ,lucciue. Quaergo pacto
vis cade naturalis ſatione temperamentico
petat homini;quæ rupicæ , velrhubalbaro ?
Quoad illos auté, quigenus & cognatione
B.Paulirumidis buccis crepant , ſeq ; angues

line læſionecontrectare poſſe;iam plerisque


impoſtura cognita eſt , lolerè priùs contra
morſum ſelcantidotis præmunire.
Demilitariillâ vulnerú curatione;audacter
dico , niți demonico pacto , & ex genere
ſuo id lethale crimē. Blaſphemum quoq; eſt
vocarearte D. Anſelmi, quæ fuitMagi illius

Anſelmi
70
Libri I. Cap. Ill. Q.1V .

AnſelmiParmenſis commétum . Accedit


licà vulneribus aut morbis fanați poftea in
dolores grauiſſimos & fæpèmorbos læuiores
reincidãt,a & vtplurimùm vitæ exitum pefa Ananias
fimum ſortiantur; quod pofſem mihi noto - 14.denat.
dam .
rum multorum exemplisaftruere.Sed parco
nominibusmortuorum .

Reftat quiddă Alberti Magni,bquirefert 6 ex lib.3.


duos ſe vidiffe pueros, quorú vnus cú ferre- de moru
turiuxta oſtia clauſa,omnia, quę ad dexterú lium .
eius lacus litajaperiebantur:ab altero verò i
dem in finiftris oftiis præftabatur. cur nó er:
go ferrú ex vulnere ad folum cõtactūvel prę
lentiam alicuius excidat?Nonne lcribitMat
thiolus,in Italiæ montibusherbá ſe nouifle ,
qua ab egs calcatu cótinuò ferreicalcei fol.
luuntur . Piciherbâ cuneum adactü extrahi,
teſtibusDemocrito & Theophraſto.Æthio
pideherbâ certo ritu incantatâ ,ſeras omnes
li admoueaturaperiri; & ſuo tépore Venetiis
furem ſuſpendio damnatum , cui fic fores o
mnes patefiebant.] ſic ille epift.Nuncupatoriain
Diofcoridein . Refp . In vltimis duobusaperta
incantationem acceflille ; in prioribus dua
busherbis occultam attrahendi & difiicien
:

divim à naturâ inſitam : quæ yis naturaliter


hominibus ineſſe nequit.Nec ratione ſpeci
ficâ, quia non omneshabent;necindiuidua
li; quia condiționes indiuiduantes non pro
ducunttalem effectum . Quare nec Ariſto
teles,nec quiſquam rectè philoſophantium ,

E 4 hoc
72 Diſquiſitionum Magicarum

hoc eft crediturus.mirandumý vehementer v


num Albertum ,plura narrarefolum , fi huiuſmodi
creditu difficilia vidiffe,quàm adillum vígs( vt ait
Anton.Mirandulanus) cateri qui exſtant fcri.
ptores totſeculorum fimul omnes . ] Sitamehoc
accidit,dæmonis præftigiis aſcribcndú. Cu
ius'etiam pacto & incantationibus fretos fu
ille Pfyllos & Marſos ,fatis colligitur ex Plu
tarcho , Plinioque, clariùs etiam Alchimus
Auitus lib.2 :his verſibus;

Jam Magicam dignè valeat quis dicere fraudem ,


Occultastaçito tentantem pectore vires?
Legifer vi quondam Yates,fubrege ſuperbo,
Dum noua monftraretiuffi miracula ſigni,
Commonit liuoremagos, vttalia tentent,
AccumulentgjuasReloferuenteruinas:
Queis forſan fiſuppeteret non vana poteſi as
Demere,non etiam propererent addere möftra;
Aemulafedfignis tantùm ,non viribus æqua.
* Quod remquerenequit ,duplicata ſuſtinet irâ,
Hinc eft laudato quod poffunt carmine Marſi,
Cùm tacitáſąuos producunt arte dracones
Abſentes , & fæpè iubentconfligere fecum ,
Tunç vt quisg grauçmbello perſenſerithydrum ,
Aſpidis aut dure claufas cognoueritiras,
Concutit interiùs fecreticarminis arma,
Protinùs & laxis vérbolačtente venenis,
Mox impunèmany coluber traitatur inermi,
Etmorſustantùm ,non virusin angue timetur;
Interdum perit incantans; fic callida furdus ,
Adiuratoris contempfitmurmurs ferpens,

Hoc
Libri I. Cap. IV . 73

Hoc quoniam dematre trahunt ( origineprimá, Circe,que


& Angui
Anguinee fraudisquod fic,linguaque periti tia ,
In peciem reddunt commercia mutua fandi.

CA PVT IV :

De LMagia artificiali.

HAçmira quædam pcrficit per humaná


induſtriam . tantum enim nunc loquor
de operatrice ; diuinatoriæ fuum locum re
feruo. Magica operatrix artificialis & ipfa du
fplex elt , Mathematica & Praſtigiatoria .Ma
thematicam voco, qurnititur principiis geo
metricis , arithmeticis , vel aſtronomicis.hu
ius exempla ſunt , Sphæra illa Archimedis ,
fecundum Claudianú vitrea, de quâM.Tul
lius a & in Siracuſarum obfidione nauium - 1.Tufcul.

per fpecula combuſtiones b : Archytä сo- & 2. de.


lumba lignea volansc : Leonis Imp. auiculæmat.Deor.
bplutarch .
aureæ cantillantes : d & Boëtii æreæ ,volan in Marsel,
tes & cantillantes , ſerpentes ex eodem me- & Zona
ras tom.2 .
tallo libilantes , & fimilia multis narratae, Gellius

Hæc Magia vocatur ab Herone & Pappo lib. 1 ..


Savualouprixò. Supponendum auté nihil hanc Noc .
"Glycas &
efficere poffe quod rerum naturęrepugnet : Manaffes
quin imòindigere cauſarum naturalium o- in Annale
Callio
pe , certo motu & dimenſionibus applicata dor.l.va
rum , vt in fpeculis illis Archimedis , & hy- ria. epift.
draulicis noſtris & automatis patet. Quare lician
cr.& Po
, in
fi quis effectusproponaſur, cauſarum natu
Panepiſte
ralium efficacitatem fuperans,ille ad prodi mino
S

E gio
194
Diſq Magi
uiſi caru
tion m
um
gioſos referri debet, etiamfi humana indu
Itria ad inſtrumenti confectionem motum
ue concurrerit. Idcirco diflentio à Guilhel.
Pariſienſi,Medinâ & aliis;qui caput æneum
Alberti Magni (quod narrant)humano cre
dunt artificio articulatè locurum . nec cnim
bumanainduſtria huc vſque pertingit : nec
naturalis ratio patitur, vt res inanimata vo
cem humanam ,ad lubitum interrogantium
reſpondendo,emittat.nam hæc vitam ,& c
ſpirationé in loquente,& perfećtiſlimã vit.
liú organorú cooperationem , & difcurſum
quědá loquentis requirunt. Quæ cùm huic
capiti defuerint omnia ; ſi loquebatur,ille in
capite loquebatur ,quæ in ftatuis idolorū o

racula fundebat;qui folus cacodämon fuir.


Notú.n.ſimulacra vocis,ppriæ expertia fuiſ
'fal. 134. ſe. Simulacra ,enim Gentium argētum & aurum :
os habent & non loquentur. nequeenim eft fpiritus
in ore ipforum . Fuit illa ſententiaGuilhelmi,
& olim Hermetis ,ſed à Theologis confuta
D. Thb.ta iampridema.Huc pertinet globusille ar
ib.z.con cificioſus, ſeu ahenea ſtatua , fic confecta,vt
ra gent.c.
64. Va. ex occulto loco , funiculo,qui intenfus erat,
encia 2.2 . remiffo ,ſagitcas in ſpectantem eiacularetur:
lifp.32. quo pacto Kennethum M.Scotorum Rcgé,
à Fenella interemptum , in Maioris & Boë
thi Scotia Annalibus legitur. Eodem reducen
da quorundam mirifica ſolertia , ferentium
immania pondera fronte , & funambulo
rum globis inſiſtentium ( vt vidi ) & qui

men
Libri I. Cap. IV . 79

membra ,quali lutea confractáue,vti luber,


fiectunt;de quibusegit D.Chryſoſtom.hom .
19.circa fin.ad Pop. Antiocher. ad quæ ſolet plu
rimum iuuare corporea diſpoſitio , & natu
ralis agilitas , vt plurimis exemplis docet
Andr. Libauius p.2. Mirabilium tracta.de Nð.
Etambulis in fineoperis .
B Altera ſpecies ludicra & deceptoria , vo
caripoteſt Præſtigiatrix : cuius effectus non
tunt quales,aut qui videntur : ad eam perti
nent pleraque, quęab agyrtis,circulatoribus
& funambulis creduntur patrari incanta
tionibus,cùm agilitate pedum velmanuum
fant ; vt quæ de Reatino quodam narrat
Pomponatius : interdum fiunt etiam per a
nimalia bruta longo vſu edocta , vt quæ lo
annesLeo narrat de aſino & camelo * : in- ' Defeti.
terdum permeram impofturam , & meatus ptio a fri
occultos aliquibusſubingrellis,vt faciebant ca lib.8.&
lib.y.
facerdotesBeli , qui à Dracone cibos deuo 6 Daniel.
rari fingebant :být fiebat in celebri illa Solis 14 .
' D.Hie .
menſa , quam vulgus peregrinorum puta
sron , epit.
bat (ponte lua cibos ſuggerere,reuerâ tamē 103. ad
cibi à vicinæ vrbis incolis ſuggerebantur d . Paulio .
Er etiain accidebat in fi&titiis illis idolorum Herodo,
amoribus ac ſtupris , de quibus loſephus, & loceph .
Rufinuse, lib . 8.an .

c Thaumaturgica ,vt & Magia naturalis , per Rutinit


ſe bona eſt, & licita , vt omnes artes per ſe hift. Eccl
ſunt bonæ.Per accidensveraĝ; fit illicita.pri- c.25.
mò quando in malú finéreferuntur.ſecunda

quan
76
Disquiſitionum Magicarum

quando fcandalum oritur , eò quòd puten


tur hæc ficri dæmonum operâ . quare non
deberent huiufmodiperinitſi , niſi circula
tores publicum & idoneum à Catholicis ha
berent artis ſuæ teftimoniú. Tertiò liquod
de fpirituale veltemporale damnum cor
poris aut animæ immineat ipſi circulatori,
vel ſpectatoribus. Ex hoc enim capite dam
nantur, qui fine neceſſitate vel cauſsâ iuſtâ,
Silu,& ſemortis periculo perluſum exponunta.
Fumus ini
in verb . Ceterum Naturalis & Artificioſa Magia,duo
ars.Nauar, funtvelamina; quibus fe occulere folet Ma

C.is. nu. 8.gia Diabolica . ſemper enim vel naturæ vim


mentitur , vt in iis quæ deaſtrorum influxu ,
& temperie hominis ſuperiore capite diſſe
ruimus: velmentitur arti& cium ; vtin chara

& eribus, imaginibus & huiuſmodi, de qui


bus diſputandum q:ſequ .
Nunc de præſtigiatrice quædam , ad illa
quæ poftea differentur lib.2.9.8.ſapienter ab
Vlrico Molitore lib.de Phytonicis mulierib. a
nimaduerſum fuit , à Diabolo ſic medium
diſponipoffe,vtvnąres alia videatur: & talia
experimenta plurima fieri à ioculatoribus ;
cùm autem ſacanas fit magiſter (ait ) ioculato
rum ; neminidubium eſſe,quin ſubțiliùshæc
Diabolus operaripofſit.hîc nunquam diſci
pulus eſt doctior præceptore. Talis illa ,de
qua Niderius, in Formicario, cap.demaleficis de
eorum deceptionibus; Colonia , inquit, citabatur
virgo quedam ,quamira in conſpectu nobilium fe

ciffet,
Libri 1. Cap. II . 2. IV . 971

ciffet , que artemagicâ videbantur fieri mappam


enim quandam dicebaturlaceraffe , & fubitò in o
culis omnium redintegrafſe : vitrum quoddam ad
parietem à feiactatum & confractum , in momen
soreparalle & fimilia . Manusinquiſitoris-euafit
excommunicata . Bodinusnotat, eos ſolerede
cein magicis præftigiis vnúm fübtilitatis ſeu
agilitatis artificiofæ actum miſcere ; vt per
fuadeant, quæcunqueabiplisgeruntur,citra
præftigium ,ſola dexteritate & arte fieri.pro
curant, vt quicquid fortilegii admiſcent, id
fubtilitatis & agilitatis eſſe videatur, Amat
latan homines ad riſum prouocare,vt lætiac
hilares imbibant impietatem , ſic præſtigie |
tores iſti agyrtæ , iocularii,miriones, circula
tores, ipfos iudices fæpe adinepram quan
dam lætitiam & admirationem pertractos
faſcinant, vt cuncta ipſis iocatoria tantum
nec punienda videantur. frequens talium
ſemper vbique proucntus fuit, & leges etiã
hodie in aulis quorundam Principum , allio Bodin.in
& cicutâ nocentior. 'In Francia Triſcalinus dçmon .
coram Carolo IX.alias laudato Regesex.cu
iuſdam nobilis,ab eo remoti,torque, annel
los ad ſe figillatim cunctis ſpectantibus pel
ces, vt videbant manu recipiebat aduolan

integer, & illæſusrepertus fuit. Hicconui


& usmultorum , quæ necarte , nec actu hu
mano,nec naturâ fieri poterant;fallus elto
pe diaboli cuncta ſe perfccidlo ; quod antè

obfci .
178 Disquiſitionum .Magicarum
obſtinatus negauerat. Ioannes Trithemius,
ex antiquioribus refert, atino 876.tempore
Ludouici Imp. Sedechiam quendam reli
gione Iudæum , profeflionemedicum , ſtu
penda quædam coram Principibus viris fe
ciffe . videbatur hominib ° deuorare Hoplo
machum equitem ; currum quoq ;onultum
fæno cum equis & aurigâ : amputare capita ,

manus & pedes ; quæ pelui coram impofita


fanguineſtillantia cunctis ſpectandapræbe
bat, & ea ſtatim hominibus illæſis luo quoq;
loco reſtituebat;venationes,decurfiones, &

haſtiludia , & quæ homines in terris agitant


ea in aëre audiri faciebat:mediâ brumãhor

tum amæniſſimum ,in Cæſaris palatio ,árbo


ribus,herbis , floribus, cantillatione auicu
larum , fubitò natis & auditis,producebat: Si
.

quis pedé attraheret alterius , pes ſubſeque


batur, & homoinnoxius perfiftebat.In Sici
liâ Eunum proponunt,ſed eius facinus illud
quointer verba flammam ore videbatur vo
mere , artificio quoq; non præftigiis planè
tribuendum .nam in ore additam nucē ſul
phure & igne plenam habebat, qua leniter

exſpiratione motâ , fundebat flammam , vt


fcribit Thomas Fazellus decad. 2.rerum Sich
larum lib.5.c.2. idem c.i.lib. 3. deca.1. mirare :

fert de quodam Diodoro, quem vulgusLio .


dorum vocat :hunc magica arte imbutum ,
iniranda præſtigiorum machinationeCata
næ floruiilc. is namque potenti carminum ſuo

tum
Libri I. Cap . IV . rol

rum vi homines in bruta animantia conuertere ,


omniumque fermè rerum formas in nouas meta
morphoſes transfundere;longiſimisque à fe fpatiis
diflitos repentè ad ſe trahere pofle videbatur. Ca
ſtanenſes praterea adeò crebris laceffebar iniuriis ,
e contumeliis dehoneftabat, vt vaniffime credu
Litatis laqueis circumuenti, ad cultus ei pendendi
ftudium concitarentur. Qui cùm capitis reuscruci
tradendus effet,eliciorum carmină prafentiſima
artė èCatană Byzantium , cuius imperium eo tem
pore Sicilia agnofcebat, dururfus è Byzantio Cata
nam è lietorum manibus dilapfus, paruo temporü
Linterſtitio,per aerem deuehi ſe iuſſit. Quibus vene
ficiis adeò populo factus eſt admirabilis, vt in ipſo

quandam numinis potentiam efferati,errore facri


lego cultum facris debitum ei exhiberent. Sed tan
dem à Leone CatanenfiEpifcopo,diuina virtuteex
improuifo captus,frequenti in media vrbe populo ,
in fornacem igneam iniectus, igris incendio con
fumptus est. ) Sicdiuina iuſtitia præualuit, &
qui fe iudicibus fortè minùs iuſto zelo motis
eripuerat, è ſancti virimanibus elabinon pool

tuit.His fiinilia præftigia narrabo lequ.lib.6 .


in princ. & quædam Cratiſtheni cuidam tri
buit Creſpetus ex Athenxo,& aliis quibuſda
cx Antonii GucuaręEpiſcopiModoncden
lis li.z.horologiiprincipă cap.43.& 44. & meritd
...

ſubdit , quod iam monui, iſtos ioculatores


quantumuis artificiofis operam dæmonum
adhibere ; idcò legibus latis Franciæ Reges
S.Ludouicus,Philippus Auguſtus,& Henri

CUS
180 Diſquiſitionum Magicarum

cus 3.regno exulare tales fanciuerunt. Cre


pet.de odio Satanæ diſcur.12. lib.1. Noftris tem
poribus Cæſarium Malthelium Pariſiis ca
ptum fuiffe,ſed aſtu carceribus elaplum fe
rebant;idâ ei Baxius inquiſitor inter cætera
in iudicio obiiciebat ; fed cùm vrgeretur &
damnationem metueret;a gubernatore , qui
tum erat, iudicibus Eccleſiaſticis ſuperſede
re iuſſis,ereptus,in aulam irrepfit;& ibimul
ta de nouo cæpit edere. charcas luſorias in
alterius eas tenentis manu , ipſe diſtans, fic
mutabat , vt bis terque alia in eis figura ap
pareret: in alcera menſæ parte pofita vaſa ad
ſe alliciebatmoto vitritantum fruſtulo : co
gitationes nonnunquam diuinabat alienas,
vt cum ſparſa ſaccari granorum minutorum
in menfàm magnâ multitudine , quod quis
libi granum mente delegiſſer indicabat ; et
iam li quis,in deligendâ re propofitâ , dubi
taſſet,addebat hælitationem ,& reſolutioné:
iactabat quod alter eller electurus , id ſe diu
ante prænouiffe ; & alia multa : propter quæ
tertiò in ius ab Illuſtriſſimo Archiepiſcopo
Mechlinienfi ,D.Houio anno 1600.vocatus;
cum fiſtere ſe pollicitus effet,aufugit adaly
lum omnium Antichriſti precurſorú . Prin
ceps ille; qui præſtigiatorem iudicio , aucto
fritate ,non iure cripucrat ; vix biennium ſu
peruixit,& forentcætate interiit;nec quic
quam illi,poftquám malæ caufæ defenfionc

tufceperat,poftea feliciter in gubernatione

ceflit .
Libri l. Cap. IV . 2. 1. 81

ceſſit. Non impunitosvnquam Deus Prin


cipes finit,hoſtium ſuorum defenſores; quia
nominatim vetuit , nc præſtigiatricem quis
viuere patiatur ,Exod .22.v.18.hoceft,vt Phi
lo interpretatur,noluit differriſupplicium ,
ſed ipfo quo conuicta foret die interfici
mandauit.

QV Æ STIO I.

canvis characterum ,annulorum , ſigillorum ,


aur imaginum fit , qualem Magi
contendunt ?

A CYin Magisſentiunt Ptolomeus,Aphro


difæus , Porphyrius & alii Platonici, &
ſtultiſſimiArtephius ac Thebith : ex recen
cioribusPõponacius, Ficinus Dulcis, & An
con.Mizaldusin Centur.Memorabil.ſed ſu
perſtitiosè.
Verè & prudenter negarunt Hippocra
tes,Galenus& quos citabimus infer. 9.3 . o
mnes. Sanè rem acu tetigit Tatianus Affy
rius; cenſcns,fi quid his efficiatur,id ex con
ſtituto fieri, dumtaxat quia dæmones hæc
ſibi figna conſtitucrunt , & quaſdam quaſi
cefleras militares,aut pacta conuenta;vt ho
mincs folent verborum certas formulas.
Moſes Maymon pronuntiat , mendaces & Du&tor.
ftultos effe, qui foli figuræ , ſoli ſcripturæ ,fo- dubitare
0.72.
lis denique lineamentis , aut vocibus aëre

F fracto
.

82 Diſquiſitionum Magicarum
fracto natis , tantam mirabilium poteftatem
adſcribunt, conſentiuntMedici, Thcologi,
* D . Tho. & Iuriſperiti noftria .
2.2.9.96.1 Notandum ex Conrado Wimpinâ,b Ma- B
a . 2. & 4 .
cótra gegos triplex genus imaginum ſeu figurarum
cap.104.& habere.Quibuſdam adhibendas docent ſuf
105. & ibi fumigationes & incantationes, & per quin
Silu . verb. quaginta quatuorangelorum nomina exor
ſuperft. q. ciſationes, & alia ,quæ perfida ſunt & mani
de lu feſtam continentidololatriam . primò quia
10. Ciruc
lus
perft. pag. hæc nomina non nifi à dæmonibus potue .
3. Martin runtaccepiſſe ( quod Cardanus fatetur c. )
libr.de fu- Secundò, quia dicere quòd tales fumigatio
perſtitio nes honorent Deum ,aut Deo placeantseſt
nib. Con- error in fide:dicere autem quod talibusvti,
libr.z. de non ſit dæmones ſacrificio honorare,& ideò
morh . ve damnabiliter idoncaatreuer , etiam eft error.
nefic. ca. Vtrumí definiuit Facultas Theologica Lu
li.de phil tetiana. Artic.10.0 11.
tris cap. 1.
Alterum genus imaginum ,characteribus
Vairus, A
nar . & alii. & ſculpturis innititur , barbaris & peregri
*lib.delu nis ; in quibus ſunt nouem caldariæ , & no
psittir.ca.mina quatuor principum huius mundi car
peo . & vlt.
lib.16.de dinum , & ter ſeptem nomina ex Mahume
varietat. ticis deliriis Arabum decerpta : quas illi fi
guras auctoribus tribuuntGermoni Baby
lonico ,Hermeti Ægyptio, & ThoriGræco :
tales etiã numerant quatuor Salomonis an
nulos.talia cuncta patet annumerāda primo
generi ſuperſtitioforum & execrabiliū ; nec
vim vllam habere poffe, nifià dæmone, quo

Docto
Libri I. Cap. IV . Q. 1, 83
Doctore & Dedicatore miſeri ea accepe

runt : quæ per ſe vana & inania efle,deliciis


& laminis agens,docuit D.Hierona . Faten -'- in vita
tur etiam ipſimet Albertus Magnus, & Ro- S.Hilario
gerius Baconus.Eft etiam in fide error,quod nisi circa
vnus dæmon lit Rex Orientis , alius Occi
dentis,& præſertim ſuo merito b . Artic.Pa

Tertiam fpeciem genuit axioma quod = "il.25.


dam Ptolomæi, vultus inferiorescælo ſubiectos
vultibus cæleftibus; & hinc intulere ſcorpiog
omnes terreſtres regi à ſcorpio cæleſti,pil
ciculos omnes fluuiatiles à coeleſtibus pildi
bus.hocnugamentum defenduntcum Pro :
lomæo permultic. Sed ſuperius iam ex par
te hoc confutatum fuit. d nuncaddo , li tam ' Tiallian.
potens illa correſpondentia imaginariæ fi- Bacconus,
Albertas ,
guræ ſuperioris in hancveram figuram infe Mifoldus.
riorem ;cur adiungunt ritus quoſdam ſuper- " lup.ca.3.
ititiofos ? v.g.vt fitalem expetas effectum ,in 4. 1:
tergo figurãe eum debeas inſcribere; fi con
trárium ,in fronte,idé; faciendum aliquádo
manu dextrâ,aliquando læuâ ; ſigillum mo
dò fodiendum capite deorſum ,modò capi
te ſurſum ,& cæterade hoc genere.Vnde ni
hil vereor concludere,cũ Gerſone,& Wim
pina,hanc etiam vltimam fpeciem ſuperſti
tiofam & damnatam eſſe: Fundantur enim

liæc omnia in aphoriſmoMagico libti im .


pii, qui inſcribitur Artabel ssny in Se
ptenâ 2.vbitraditur,quod quándo Deus tio
mina reb'vel ploiis impoluit, ſimul cú rio
F mini
84
Diſ Mag
qui ica
ſit rum
ion
minibus vires & officia um quædam illis diſtri
buit ; & ita characteres acnomina conſtella
ta ( h . Imagines fub certa conſtellatione formate
& nominatæ )habent vim non ratione figuræ
vel pronunciatione, fed ratione virtutis ſeu
officii illius, quod Deus ad tale nomen vel
characterein ordinauit.]Hoc totú eſtmen
dacium confictum ad ftabiliendam hanc fu

perſtitionem . Nomina quidem Deus in


cripturis impofuit fanctis quibuſdam ,my
ſterii ſignificandi cauffa , & officio corum ,
quo iſti functuri, conuenientia : ſed ipfi no
miniDeus vim effectiuam nullam indidit .
Animantibus verò cunctis Adam nomina
indidit,non Deus.
Par ratio eſt deannulis & ſigillisMagicis, C
quantumuis præferant ſpecioliſſima nomi
na Raphaëlis Machabæorum , Salomonis,E
lizæi,Zachariæ ,Conſtantini, & quorundam
fanctorum ; quibus nominibus etiam inter
uenit blaſphemia ,dú hoſce lanctos fingunt
nefariè Magicis initiatos. item quia fignum
crucis , quo in ſigno vicit ille Magnus Imp.
annumerant figillis ſuis dæmoniacis .
Plato 2 .
e Repub. Denique certò tenendum quando'effe - D
rallianº &tus aliquis ſequitur vſum characterum , an
6:10.c.- nulorum , figillorum velimaginum ;quod fie
b. 3. vitæ ri interdum contendunta : id totum à dæ
..

pollonii mone fieri,qui conſtitutarú à ſe nugarūcre


ofephus
br. 8. an dulitaté conatur,vel de nouométib ' inſere
4.6.2. re, vel inſertă ptundiùs & ſtabiliùs infigere .

Porrò
Libri I. Cap. IV . Q. 1.

Porrò vt nugacitas Hermetis & fimilium


deprehendatur , vel ab indoctis, decerpam
nonnulla, ex Italico lib.Ludouici Dulcis:qui
non vtili exemplo fictitii Salomonis & Her
metis ſigilla in lucem edidit.deceret potiùs
in Eccleſia Catholicâ talia obrui ſilentii ci

nere , quàm typis tam ſplendidè euulgari.


Aiunt ergo nugones;Quigemmāpofſidcat,
cui inſculptus aries,leo , vel ſagittarius cun
Atis eum gratum & gratioſum fore ; cui vir
go , taurus, capricornus,hunc religionis am
plectendæ auidum effici; cuigemini,libræ ,
aquarius,hos amicos fidos , legum tenaces,
& concordiæ ſtudioſos fore; contrà cuican
cer, ſcorpius, piſces , iis inferendú amorem
iniquitatis, lcuitatis ,mendacii: cui Saturni
character,is gliſcens robore; cui louis,ama
bilis , fortunatus , ad ſummos honores pro .
uchédus ;cuiMartis, inuictus;cui Solis, opu
lentus;cuiVeneris immerſabilis, & omnium
compos votorü ;idem , cui Lunæ. Quid mul
ca.nulla eſt imago ſtellæ , cui non peculiaris
efficacitas inhæreat. Mitro ſtellas,draconis
figura,lætum facit,& diuitésaſtrolabii,fatidi
củ ;idem (ride )aſini, ſi chryſolitho inſculpta;
ranæ inimicos ad pacē,amicos ad odium im
pellit; cameli,dæmones cogit, & c. hac ille lib.
3.de gemmisào.o.vsg , ad c. vlt. "Si nugabatur,
certè craſsè rider Prælatú illú ,vnú ex Eccle

ſiæ cardinibus,cuiopus inſcribit:fi ſeriò,non


habeo quî excuſem , cum ca quę ſolius Dei
F 36 funt;
Diſquiſitionum Magicaruin
funt; infundere , prophetiam , & religionis
ac fidei amorē ,tenacitatemq; & fimilia , tri
buit afinorum & ſiderú figuris : Nonne hoc
eft fuadere , vt relictis bonis artibus,& ftudiis
Ethicis , demergat fe humana curioſitas in
barathrum ſuperſtitionú ,& facere , vt cuiĝ;
ſit Deus annulus ſculptus,quê dextra gerit ?
Şcd alia ex parte negotiú faceffunt Pom
ponat. & Caietanus. Ille , cùm obiicimus ,
pentagonos , circulos, & alia huiuſmodi fi

gna aut characteres, dumtaxateſſe qualita


tes quaſdam quantitatis : ipſam vero quan
titatem non effe principium operatiuum ;
Refpondet ,non eſſe figuram principium opę
rationis , fed tamen ad operationem pluri
mumconferre.fic enim deformem materię
figuram ,hominis animo triſtitiam , fpecio
lam verò eidem gaudium adferre.quod ſine
ratione ab eo dicitur, quią Magici characte
res ,nihil neĝi pulchritudinis, neq;deformi.
tatis notatu dignæ,aut idoņçæ ad has paſſio
nes gignendas, habent.Quod cùm ipſemet
videret Pomponat.tande confugiç ad çre
dulitatem iis vtentium . Verùm credulitatis
non maiorvis eft , quàm imaginationis ; de
qua videdicta præcedenti capite,
Caietan.vverat acutoingenio & peracri,
vltrò etiam comunem ſententiam nonnul
lis laceflit.a
A C.2.2.4
93.2 2 . Primò lịc ratiocinatur.figura,licet non fit
ipfum principium operationis , eſt tamen

con
Libri I. Cap. IV . 2. I. 87

conprincipium.ergò ,vt eſt figura,habet pe


culiarem effectum . Antecedens probat,tú
quia in artificum inſtrumentis efficit figura;
vt illa ſic,vel fic operentur: tum quia ferrum
latum fuperaquas fercur,quod fi in formam
aliam contrahas,demergetur.Refpondeo figu
ram eſſe conprincipium in moru locali,& o
perationibus quæ per hunc motum fiunt ;
vt ſunt variæ diuiſiones continui per dola
bram , per malleum ,per aſciam ,per terram :
non verò in operationibus, quæ fiunt per al
cerationem : neque id probant eius confir
mationes : quarum etiam vltima fortaffis
falla eft. vix enim ferrum in tantam latitu
dinem queat extenuari, vt poroſum fiat, &
aquis iinmerſabile . Sed clto fiat, erit non
ratione figuræ , ſed ratione quantitatis , quæ
re non differt ab ipſa ſubſtantia , ſecundum
multos.quæro enim ,quâ figurâ velit eſſe fer
rum , circulari, quadrâ, an pentagonâ ? ſi di
cat , hac vel illâ : intcram idem fore ſi aliâ ſit

formata lamina; æquè tenui & latâ figurâ :


quod indicium eſt nihil operari figuram.ſi
dicat qualibet in figurâ ſufficere illam exté
lionē & diductioně ferri ;certè fateatur ne

ceffe eft ,à figurâ hoc non pendere .non mi


nùs enim differunt extenſio quantitatis , &

figura quantitati extenſæimpreſſa , quam al


bedo à fuperficie parietis dealbati.
Secundò adfert fundamentum illud ter
tiæ fpeciei imaginã.quod iam exploſum eſt.
F4 Tertiò
88 Diſquiſitionum Magicarum

Tertiò prætendit auctoritatem D.Thom .


quaſi ſan & us doctor.d.cap. 104. conceſſerit,
imagines haſce virtutem aliquam de cælo
habere, quatenus ſunt imagines,& rem con
ſtituút in ſpecie artificiali.Refpondeo D.Tho
mam cum eo capite has ſuperſtitiones im
pugnet,hoc tantum ex perlonâ aduerſario
rum dixiffe, quafidicat,licet tibideimagini
bụs id concederem ,de characteribustamen
hoc falſum forer.

Quartò ſubdit , videri durum & difficile


cos omnes damnare , qui talibus vtuntur i
maginibus. Refpondeo ftultorum eſſe nume
rum infinitum ; ideò fufficere quod re verâ
res ſitmala & luperſtitioſa. Hactenus fuffi
ciantdi& a : plura fuppeditant,quiex profel
* Langius lo de hac rca
d.epift. 34
Medina d .
C.P.7 . fol. QV ÆSTIO II.
72.Anani.
as d. lib.4. An numeris arithmeticis autmuficismagica
Çardanus vis vlla infit ?
lib.16.de
variet, &
Atres Orthodoxi paflim denumerorum
lib , 18. de
ſubriliza . connexione multa philoſophantur : ii
Ciruclus dem tamen dumtaxat , in hac proportio
fup. & nę & connexionc numerali , diuina
quæ
Bape.Sa dam myſteria contemplabantur ,necvlam
gnus lib .
do vero vim naturalem , velMagicam ,numerisipſis,
ftudio
Chriftia quâ tales, tribuebant. Pythagoræi verò &
no c.7 . Platonici,putidè ſuperſtitioſi hac in refue
runt. Sit

Con
Libri I. Cap. IV . Q. II. 82

А Concluſio . Numerus,quâ numerus eft ,nullā.


neque naturalem ,neque fupernaturalem vim ope
randi continet . ] Hanc probat optimè Leo
nard. Vairuslib . z . de faſcino cap. 11. & Ca
tholici cæteri,ad vnum , concedunt ; præſer
tiin ,quotquotnumerú nihil reale elle à re
busnumeratis diſtin & um contendunt. quid
enim operetur , quod ipſum ſolúmodò ima
ginarium eſt : ſed & ab illis conccdenda con
cluſio , quivolunt eſſc aliquid reale rebus nu
meratisſuperadditum . Facétur enim ,nume
rum eſſe quantitatem : quantitas verò per ſe
aon eft operatiua ,niſi fortè motûs localis,de
quonuncnon agitur.Denique quæcumque
de figurâ diximus, eademin numeris locum
obtinent. Numerus enim , eſt quantitas diſ
creta;cuius, quàm continuæ , non poteſt eſſe
maior efficacitas.
B Cur igitur ( dicat aliquis ) annus climacte
ricushomini ſoletefle lethalis , & octimeſtris
partusminimè vitalis;ſinon aliquid momčti
numerushabet? Quoad partum octimeſtre,
id contingit : quia femen humanum multi
plex eſt . quoddam perficit fætum ſeptimo
menſe , & tunc fætus poft fextum menſem
conatur exire : quodlinon reperitmagnam
reſiſtentiam ,tunc validus exit & robuſtus ; ſi
verò reperit ,continuâ illâ menſis pugnâ de
bilirarur,& octauomenſe debilis atqueinua
lidus admodum proditinlucem .Aliud femē
perficitfætum nono tantum menſe , & tunc
5

F forus
90 Diſquiſitionum Magicarum
fætusante huncmenfem nonconatur exire

Coletâ; adeò robuſtus eſſe, vt impedimenta


cun & acontraria,veleinon reſiſtant, vel per
reſiſtentiam ,quandomater yterum ferc diu
tiùs,non admodum debilitetur. Vide Hip
pocrátem lib.de octimeſtripartu , quem tutiùs

hac in reſequeris ,quàm Academicos ad nu


merorum vim ſuperſtitiosè confugientes;
quorum dicta inuenies in opere erudito Fa
bii Paulini lib. 6.Hebdomad.c.4 . Annorum cli
mactericorum ratio , vt & Criticorum dierú ,
potiſſimum pendet ab humorum & comple
xionis, quæ in hominibus ſunt,ratione acpe
riodo quadam naturali.
Exdictis ſequitur, li quos Pentaphylliher
ba effectus habeat;non ipſi quinario,ſed ſub
ſtantiefoliorum , tribuendos.Superſtitioſum
autem effe ,quod vnum eius folium ephime
ram ,tria tertianam , quatuor quartanam ſa
neht;item quod heliotropiigrana tria tertia
næ, quatuor quartanæ proſint; item alia ,hu
iuſmodi in medicinis per ligamenta ferua
ri malo exemplo ſolitis . tale quoque fue
rit arbitrari pilulas ſeu catapotia impari nu
mero plus prodeſſequàm pari, licet æquali
præbeantur quãtitate.Muſici numeri vima
gaa pollent,non vtnumeri; ſed ve tonorum
varietate, & fonimodulamine ſuauiter ani

múafficiétes:quaderemox plura. Sequitur


etiam ex dictis vanos eſſe ac luperftitiofos , 9
vim aliquam ineffe volunt certis pſalmis: co

quòd
Libri I. Cap. IV . Q. II. 91

quòd certo numero fintcollocati; & eos cre .


duar eficaces,vt profperè cæpta legediſuc
fcedant, vel vt grauibus periculis liberentur ,
ve Plal.1.Beatus vir: quia vnitas eſt quid perfe
atú ,quaſiverò ſeptenariis & ſenariis , & qui
nariis , & ternariisſua quoớ;no ſit perfectio .
Dicunt etiã Pfal.1o . In domino confido, felicem
elfe ,quia denariusnumerus eſt bonº & quia
centenarius ex decies decem conflatur,idco
adhuc feliciorem effe centeſimum Pfalmú,
Miſericordiam & iudicium . Refelluntur , quia
denariusąurcentenarius, quatenus numeri
ſunt,bonitatem realem nullam habent. Nã
necphyſicam ,nec ethicam bonitatéhabent;
ſed artificioſam tantum ab imaginationenu
merantis proçedençē; quæ non obtinet vlla
in corpora,ſeu res quæ numerantur,efficaci
taté. Deinde in Hebreo fonte alius eft ordo
Pfalmorú,quam in verſione Latina,ergo qui
pſalmus felix eſt ſecundú verſionem Latină,
infelix erit ſecundum fontē Hebræum ; & cft
dictu abſurdiſſimũ:vel, dicentiHebraicevnº
eritfelix ,& dicenti Latinè alius; quod æquè
ridiculum . Meritò igitur hos numerarios
pfalmiſticos damnat Ciruelus Darocenſis,p.
13.de ſuperſtitionib.c.o.in fine.
Cętçrú fraus & dolusMagorúnumerario
rú ex eo quoq;deprehenditur, quòd Archi
magus ex Proclo tradidit ; non agere i
plos de numero sēſili & materiali,ſed defor
mali ( vt vocant ) & rationali , Etenim ratio

forma
192 Difquifitionum Magicarum

formalis numeri nihil eft aliud quàm illudi


plum ; quo plura indiuidua , plura ſunt & ab
vnitate recedunt ; quod fiue fit pura nega
tio, fiue quid poſitiuum , certè nihil ad ope
randum efficax in diuiduis adiungit. Nimi.
rum nebulones, ſub hac voce formalis nu
meri, aliquid occulunt, quod ad ipfam da
monis ex pacto operationem pertineat. Cő
firmatur hæcconiectura vehementer , quia
priſci hæretici; quinumeris multum tribue
runt,deMagia iidem cõuicti non ſemel fue
a lib .1.ca. runt.DeBalilidianis id Irenæus prodit a poſt
23.
m cæteri b. idem de Marco conſtat ve
6 Tertul. quc
dc pra tuſtiſſimoillo hæretico ?, & de Gnoſticis o
ſcript. ca.Imnibus d .
46. Epi
phan.he. Cautè igitur legenda , quæ ; de efficacia
ref.24. & limparis numeri,maioresquàm paris ; conge
alii.
rit ,nec ſatis digerit, PetrusGregoriusin Syn
4. Irenæus taxi artismirabilis “: qui,quod cam ſenten
d Irenæus tiam tribuit orthodoxis patribus D. Hiero
lib.2.c.27.
nymo, & Cypriano ,magnam illis iniuriam
clib,
10 . 15.6 facit.cumque loca eorum nulla citet ,meritò
vanitatis ea in re arguitur;dum , quod patres
deimparis numerimyfteriis , ( quod vnitas,
& trinitas in ſacroſancta cernantur Trinita
te ) & præſtantia diſſerunt ;hocille ad neſcio
quam vim phyficam ,cum Agrippa Mago &
hæretico ,quem patribus teſtem adiungit,ne
quid dicam grauiùs, inconſideratè retulit.
Vide D.Hieron.apolog.prolibris contralo
luinianum ſub finem , & deprehendes meri

tò hæc
Libri I. Cap. IV . Q.II. 93

cò hęcàmedici,& ab Hieronymo,Origené,
Tertulianum ,Cyprianumque citari, quibus
hocPetrus Gregor. impegit. videndum et
iam nequid vanæ ſuperſtitionis haurias exli
bro Fabii Paulini.Denumero Septenario : nam
queille,non tam ex ſua , quàm Platonicoru
fentétia,plurimaretulit,ea Catholicę Theo
logiæ parum ſuntconſentanea , vt quod illi
muſicis numeris Magicam vim ſatis apertè
tribuerunt.Nam quæ de vimuſices comme Devi mu
tipoëtæ , illa Platonici in Numerorum , qua fices.
D numeri,virtutem tranſtulerunt. Scripferant
de Orphei muſicâ , illam dæmonibus , ani
mantibusbrutis ,faxis,arboribus imperafle .
Sic enim Ouidius,de arboribus;.
-qua poſtquam partereſedie
Disgenitus vates,dofilafonantiamouit;
Vmbraloco venit:non Chaonis abfuit arbor .
Non'nemus Eliadum ,non frondibus eſculus altis
Nec tilia molles,necfagus do innuba laurus.
Vosquog flexibileshedera veniftis , & unà
Pampineæ vites ,& amicte vitibus vlmi, & c.
Metamorph.lib.10 .& Seneca Herc. Fur.ad
ditde dæmonibus,feris ,faxis ,& fluuiis .
Quæ filuas,& aquas,faxaquetraxerat
Ars,qua prebuerat fluminibusmoras:
Ad cuias fonitum conftiterant feras
Mulcet non ſolitis vocibusinferos.
Ventos additHoratius.
Vnde vocalem temerè infecuta
Orphea filua ;

Arte
94 Diſquiſitionum Magicarum
Artematernâ rapidos morantem
Fluminum lapfus,celeresg ; ventos.
demanibus, & dæmonibus idem tradidere
Virgiliº 4.Georg. & 6.Æneid . Ouid.Seneca ,
Horatius, Propertius , & hæc breuiter com
plexusManilius,adfinxit de lideribus:
At lyra diductis per cælum cornibus inter
Sidera confpicitur;quaquondă ceperat Orpheus
Omne quod attigeratcantu; Manesque per ipfos
Fecit iter domuitque infernas carmine leges.
Huic fimilis honos,fimilisque potentia caufa:
Tunc filuas, & faxa trahens,nuncfidera ducit,
Et rapit immenfam mundi rewolubilis orbem .
Ecce vt vim muſici numeri porrigāt in aqu
aërem , terram , cælum , fidera , & inferos. Sed
& illud inuenio apud Plinium , de cantu ;

Figlinarum operamulti pumpi credüt talimodo;&


de ſerpentibus contrahi Muſarum cantu ,etiam
in nocturna quiete.li.28.c.22.Cuius rei, quam
uis noſter amicus , dere litterariâ , vt qui o
ptimè,meritus, credat rationem non quæ
rendam , ſed eſſeanilem quandam veterum
opinionem ; tamen , quia de ſerpentum in
cantatione nonnulla in S.S.mentio eſt, vto
\ftendam lib. ſeq. videtur ratio diligenterinue
ftiganda .
înprimis arbitror,diſtinguendú intermo- E
dosmuſicos , & ſuſurrosmagicos , ſeu mala
carmina :his nullam vim inefle naturalem ;
ſed dæmonem ex pacto ſerpentes ſoporare ;
vrnasdiffringere, & quæ talia facere: illis vim

phyſicam
Libri I. Cap. IV.2.11 . 95

phyſicam inelle.Vtverò intelligamus,quç &


quanta inſit, rurſus diſtinguendum inter ca ,
quæ ſenſu prædica,& quæ ſenſusexpertia . nã
nihil dubito,animalia ſenſu auditus prædita
muſicismodis capipoffe,& eatenus admiſe
rim quæ demiris mufices effectibus adferút
prçdicti poëtæ , & , vtipſeait, fenilem recitans
fabulam Martianus Capella lib.de Muſica, Ná
quod Fabius Paulinus ea vult vlteriùs obti
nere,non credo :Sed in iis, qad animátia au
rita pertinent,veriſimilia fateor ; vt & in Eu .
ſebii verbis de laudibus Conſtātini;quæ verò ad
inſenlibilia,reiicula & ridicula puto , vtde ſa
xis & ſiluis,& c.Etideo argumento Plutarchi
in Sympoſ.& Solinic.7.Pelihift. quo ab Arionis
delphine ad Megarenſes vel Thebanos mu
rosargumétantur,non affentior.capicarmi
ne fera potuit, ſaxa non potuere.Nihilomin
cenſet virilledoctus diſputandiſaltę (vt ait )
gratia oftendi poſſe ,hāc attractioně filuarü
& faxorum veram fuiſſe :Sed poftea fol.184 ,
proteſtarur, fe ,quæ ad probádū affert omnia
ex Platonicorum folummodòmente aflere
re;nec allentiri , niſi quatenùs cũ ſacroſan
&tæ Eccleſiæ ſanctionibus confentiunt. Pru
denterhoc & cautè : fibi;melius etiã aliis ca

uiffet, ſipoſtquapoëtarú illa & Platonicorú


deliria ,tã diligenter & callidè aliquotcapiti
bus ppofuerat:cenſurú ſingulisſeu antidotú
ex Catholicæ Theologiæ apotheca appo
fuiffet , ne phaleratis illis dictis minus eru

diti
69 Diſquifitionum Magicarum
diti decipiantur.Non fecit : quare nonnullü

precium operę futurum , fi coner præſtare,


quod ab inſtituto noftro minimè alienum
arbitror: ſtrictim tamen & indicando , quid
in eius argumentis lectoricauendum .
Primùm c. s. citat poëtas , & quos citaui
ſcriptores Ethnicos; quibus quatenus credé
dum ,non repeto.Nec Nicolai Vicētinimu
lici verba pertinent ad fabulofa illa de Am
phione& Orpheo :ſed ad veros effe & , quos
veteresmemorarunt:nec Stenchus Eugubi
nusin Pfal.67 .initio aliud adfert , quam nu
dam fabulæ Threiciæ commemorationem .
Hæc quo ad auctoritates ab eo citatas ſuffi.
cient.

Cap.6. & 7.modos proponit omnino ſeptē.


quibus hæc mira Orpheus facere potuerit ;
quos priuſquàm diſcutiamus, illud mihiſpe
roneminem fore quinon concedat:non qui
probat fieri potuifle , cum continuò id fadú
euincere. quid ? qui ſe demonſtraturum id
pollicitus,ne probabiliter quidem ( aut fal
lormagnoperè) id fieri poffe probauit , nifi
vltimâratione,quæ ad muſices vim nihil o
mnino facit. Et principio fundamentum lo
cat omnium modorum , quod eft huiuſmo
di.mouetur cælum harmonia , ego potiffimum ipfi
planeta. quid fi cum Ariſtoteleid negem ?nó
ne delebitur tota ædificii delineatio ? agam
benignius.efto.quid tum ? hæcHarmonia,i
Ipfo Proclo & Platonicis aliis teftantibus,non
eſt
Libri I. Cap. IV . Q.111. 97

eſt ſenſu corporeo perceptibilis, ſed animo


tantú acmente ;cuius qui faxa & arbores ex
ptes eſſe neget, cautesipfe lit pfecto & cau
dex.Deinde,ait ,inferiora omnia fubiecta elle pla
netis ,& aftellis vim accipere.q , quia nimisinde
finitè & vniuerſim di&tumn , certè ncgamus.
probat experimento florum & herbarum ;
quæ ad lunæ incrementa & folis conuerfio
nesmutantur,moucntur , creſcunt, marce ,

ſcunt;animalium quoq; quę fiderum naturas


fequuntur;& lapidum , quorum eadēlex eſt,
veHeliotropij qui folem imitatur , Selenitis
quilunā ,Helioſeliniqui vtrumq; lidus,ma
gnetis q cynoſuræ . Quęcamćomnia dicimº
ad occultas quaſdã qualitates ,iis rebus infi
tas,referenda .nam li non pender hoc à pe
culiari naturâ lapidum , animalium , fruticú
horum ; lihoc totum oritur à fubiectione il
la inferiorum corporum ad ftellas ; cur non
cęteręherbæ, animalia ,lapides idem perpe
ciuntur: ſed pergit,& admirandos ſympathie
&z antipathiæ memorat effectus, & conten
dit eos indenaſci,quòd omnesres naturales
àſtellarum radiisillis dicatis, peculiari cha
ractere virtutis earum participe inſignian
cur;& fuperiora corpora in hæc inferiora vi
res ſuasinfundant:cogor repeterc nonnulla
ex.c.3.q.1.& leuiteriterú delibare. fateor cæ
lorú orbes & altra nonnihil influere viriú in
res inferiores ; ſed non quiduis promiſcue
cuiuis , verùm pro naturâ ſubſtantiæ fiue

G effen
98 Diſquiſitionum Magicarum

effentiæ cuiufq; rei aptè & diuerfimodè, & p


terea pro difpofitione quoque qualitatum ,
& códitionefingulorum indiuiduorum . Sic
enim ,non adamas,ſed magnes conuertitur;
non ad Orientis viciniora ligna,ſed ad Ar
Eton . Si cynofurainfluit in magnetem quia
inferior;cur non in ferrum , plumbum , aut a
lios lapides:Deinde multò præſtantioris eſt
efficaciæ ,vim attrahenditribuere alteri: quã
ipfum illud attrahereadſe.verbi gratia , effi
caciore influxu indigeretcynoſura , ad dan
dum magneti vim ferrum alliciendi, quam
ad attrahendumipſum magnetem . Nec ſe
quitur,magnes attrahit ferrum , & magnes,
actrahiturà cynoſurâ ; ergomagnes vim fer
rum attrahendi accepit influxu cynoſuræ .
Quæ poteft effe tanta vis efficaciæ liderű , vi
in resadeò differentes fpecie acgenere;ven
tos fluuios,mõtes, filuas,ſaxa ,dæmones;mu
ficum ſonum faciant efficaciter hæc omnia

imperio quodam operantem ? quo pacto idē


lonus vnius citharætam diuerſa potuit attra
here: fruſtrà confugias ad ſympathias & an
tipathias : nam hæ non defluunt ex fideri
bus ,non depluuntur aborbibus cæleftibus,
fed ipfas rerum differentias & fpecificas for
mas conſequuntur. At quæde peculiari illo
charactere aſtrorum Platonici iactitant ; ea
Theologi( hoc eſt pluilofophi Chriſtiani ) vt
commentitia, & de ſuperſtitioneveheméter
fufpeéta, iampridem exploſerunt. Nos ergo
iubea
eminent
Libri 1. Cap. IV . Q.11 . 99

iubeamus illa valere , quia Catholici ſumus,


quia ſuperſtitionem deteftamur. Quę addit;
maiorismomēti no funt. Neceniin naturalis
magia,cùm vult fummis infima ineſſe, & in imis
Latere fumma; tam confuſum chaos voluit in
ducere,vt cũctis imisomnia ſumma, & cúcta
ima fummis omnib'velit ineſſe;ſed quædam
quibuſdaminempeiis,quorüformęſpecifice
idonex ſunt ad ſummorum influxus recipie
dos: quæ conditio intenſilibus iſtis deeft. v .
nus eſt ac ſol’Deus;in quo vno cętera omnia
excellenti quadam eminentique funt digni
tate: ipſe ſolus eſt harmoniá lui, & vniuerfi:
& hoc ſenſu lolummodò verum eſt , agutvíær
ovu zaio ad pär; harmoniam vniuerfa contine
re:qa videlicet Deus omnia in numcro , po
dere,& menfurâ difpofuit :Quod vlteriº An
ton :Mizaldus tetenderit libr.de harmonia cæli
doterra ,factú ab eo nec piè necphiloſophicè.
Quod Macrobi'aſſerit, Muſica capiomnequod
viuit: id fidemuſica ſoni corporei & veri lo
quimur;non nifi de illis creaturis verú eft,
ſenſu auditus verè præditę ſunt : ſi demuſica
capiasmetaphoricâ vel imaginariâ aut fpe
culatiuâ illâ quz in nudâ quadam propor
tione quantitatiuâ pofita eſt,nihil ad Diony :
fiú , quod aiunt:nam ſaxas & filuas talismuti
ca nó niſi imaginariè & metaphoricè duxe
rit. Mandi anima quadā ;animari da viuere' qua
cung in mundo Juntunerū figmentú genti
liú philoſopho am in Theologoruru (cho .
lis
100 Diſquiſitionum Magicarum
lis iampridem damnatú :cùm nulla ſitmundi
anima ſegregata à formis ſubſtantialibus re
rum ſingularum . Si ſaxa viuaſunt,vtvoluere
polt Thaletē & Timæum Philoponus lib.1.de
anim . & alii, & multis Paulinus c.6 . nititur p
bare:viuunt animâpropriâ ,non communi;
& propriâ,qualiviuæ ſunt arbores, vegetan
tedumtaxat ,nõſenſitiuâ.nec aliud vel Hip
pocratis libr.de natura pueri vel Plotini 4. En
nead.4.argumentis pbatur. Quale verò illud,
& an Eccleſiæ tolerandum :ftellas viſu & ratio
ne præditas ,quod dicitur fol.198.cuiusdogma
tis falfitas erronea doeſlimè abEſpēcęo libr.
de animatione cælorum antèmultos annos fuit

demonſtrata . Atlapides varii variè à ftellarum


radiis mouentur; vtſelenites , quinon folùm fi
gura & coloribus lunam imitatur , ſed etiam
motu:illam enim vſở ;ſubſequitur,velpotiùs
cum illa circumfertur , vt magnes , qui vim
quoquemotú aliis tradendi, & in alios trans
ferendiaccepit;vtpantaura ,lapis ab Apollo
nio inuentus ,quiceteros ipſe lapides trahit;
vt androdamas,quiargentum ,æs,& ferrum ; vt
Lapis ille Cyzici fugitiuus, quem Argonautæ ;p
anchora vſi ibi reliquerant,& Cyzicæni èPri
tanæo fæpè profugum plumbo fixerunt : vt
automata varia Boëtii & aliorum , quæ motum
hũcaccepere à radiis fiderum , fele in loca &
corpora iſta inferiora penetrantium , & in ea
agentium :ſicut etiam obiecta imago in pecu
lare vitrum , & paries in vocem reflectendam , &

ignis
Libri I. Cap. IV.Q.111. 1ΟΙ!

ignisin ſulphur ata;eſcam .Hæcille: quæ meà


fententia nequeüt dimouere. Nam ſine ne
ceſſitate vlla hi radij conſtituútur , quos aliàs
refutauimus.Automata illa ,cùm ſint artificio
fa,ab artificio humano per certa quædam in
ſtrumenta mathematicis fulta proportioni

bus,tendiculis,rotulis & c .vim acceperüt,nó


à ſtellis; & ab intrinſeco ,non extrinfecùs pa
tiebantur,& mouebátur:vt cernere eſtin illo
B.Franciſco,& aliis nonnullis, 7 ſereniſſimus
Archidux Auftriæ , dux Styriæ , Carinthiæ ,
& c . Ferdinandus Caroli F. FerdinādiN.ma
ioribus ſuisreligioniszelo, & virtute , dignil
fimus,pofſidet.Ignis agitin ſulphur& in eſcă ,
non in alia , quia alia carent diſpoſitionibus
ad ſubicam inflammationem requiſitis. Spe
cula rcddunt imaginesſolâ ſuperficiei politu
ra diaphana,& fplendidaæqualitate ,per co
gruamincruſtationem terminata . Echo ſola

vocis repercuſſionereſultat:& hęcomnia p


miſcuè obtinent, quouis planeta ,aut fidere
dominante.Quod & in magnete androdama
te pantaura, & aliis lapidibus deprehendas.
Vndepatet nõàcæleſti corpore, fed à ppria
( 3 cogorſæpiùs repetere,quia aduerſarii ca
dem fæpiùs inculcant) forma & ſpecie hanc
vim hiſcegemmis inditam ,cælo nihil largie
te præter communē ſuum & ordinarium in
fluxum : atậ; ita ſelenites propter occultam
aliquam qualitatem , à fpecificâ differétia e
iusmanantem ,admirandasillasmutationes
3

G colo .
102
Diſquiſitionum Magicarum
colorum & motus cdit; cò quòd qualitas illa
lunaribus qualitatibus amica quadam natų
rælimilitudine,& (vt fic loquar) amoris phy.
ficivinculo,colligetur. Nec mirum nos has
qualitates explicarenon poffe; quia ipfi fon
tes earum ,nempe differentiæ ſpecificæ , nos
Hatent. Ponendas tamen differentia ſpeci
fica conuincit. Nam diuerſa ſpecies diuerſas
diſpoſitiones naturales requirit ; & medicis
experimento compertum eſt,quędam ſeto
tis,hoceft differétiæ fpecificæ leu formæ ra
cionc quædam ,non niſivna aliqua qualitate
ad certos effectus idonca reperiri : & quęta
lia, illa quouis tempore vim illam apta nata
fùntexercere ,nec opus eſt expectare dum
iftud vel illud aftrum dominetur ,
Vanitascommenti huius Platoniciadhuc
clariùs elucefcit ,fimodum ipfum , quem ex
refutaris hiſce argumentis cliciunt, preſliùs
conſideres:hunc ita expreſſum habesfol.cer
teftononagefimo feptimo. Quçmadmodum ex
certâ herbarum & vaporum çommiſtione
& compofitione,per artem medică aſtrono
micama; confe&tà,cóflatuſ communis quę.
dam forma,velutharmonia , liderum mune

ribus & quafi dote ornata ;vtincheriaca, ſmi


rificam habere vim çxiſtimacur aduerſusad
uentantem ſene &tutem atque venenum , tri
bus in ca pariter conſentientibus virtuţibus;
cæleſti (čilicet,per artificiụm oportunæ ad .
mixtionis accerſitę;altcraité cælefti,ſed par
tibus
Libri I. Cap. IV . Q. II. 103

tibus eiusnaturaliter infica ; tertia demumc


lementari.Sic ex tonis , primo quidéad fide
rum normam delectis,deinde ad eorummet
exemplar & conuenientiam inter ſe compo
fitis,cómunis quaſi quædã harmonix forma
colligitur ,& in ea cæleftis etiã vis ſuboritur:
cæleſti illahuic fimiliter temperatæ refpon

dentiharmoniæ ;quæ virtus cælitusdeuoca


ta ,poſlit animos flectere,delenire, adiră im
pellere cohibereq;.]In quibus verbis cógerie
quandam video falfarum ſuppoſitionum . I.
Quod gaſtrologicas obſeruationesvult the
riacam & cætera medicamenta componi &
admiſceti,quæro quo tépore pharmacopæo
Graftrorum ifte ſicus conſiderandus ?an her
barum legendarú,an mifcendarü , an vtroq;
Sivtrog ,annas Platonic ' illemagnus eft ex
pectandus,& interea virtusherbarum emar

ceſcet.Silegendarú;atqui quandomiſcebū
rur,fors erit influxus contrarius : ſimifcãda
rū;non vnodie,fed fæpemultis hęccõmiſtio
fit. Deinde quîfieri poteft, vtcum tāča litdi
uérſitas,imò & cótrariæ quandoq; qualitates
herbarum miſcendarum ,vnus & idem cæli
influxus vno tempore ,idem tribuat ſingulis
quod ſingularequirunt, & quod conueniat
vniuerſis?Item cómunis illa forma eſt chy

mæra tantum Platonica, & quoddam ens ra.


tionis,nuſquam ſubliftens vel exiſtens: vt et
iam primailla vis cæleſtis dependensà certa
dierú , & menliú , & annorum obferuatione

G 4 ſuper.
104 Difquifitionum Magicarum

ſuperſtitioſa.Hác denig; vim volút cómifce


ri virtuti primæ cælo deuocatæ (nonne vide
ris,lector,tibi audire ritusmagicos Numęde
Ioue Elicio ,& ſimilibus? )ſed pergunt;ad de
uocandum autem efle necefle cognitionem
conuenientiæ tonorum cum regulis ; ad
hanccognitionem ,teſte Ficino, tres regulas
Aftronomos plcriberc. Prima eftindagare
quas in ſe vires habeat, & quos effectus ex ſe
producat quælibet ſtella ,ſidus, & aſpectus; &
quæhorum quodque ferat , & quæ auferat;
& in ſonis atque verborum fignificationi
bushæccuncta inſerenda; reijcere oportere

quæ auferant, & ea muficum deteſtari, pro


bare verò quæferant. Secunda eſt , conlide
rare quæ ftella cui loco , vel rei, vel homini
maximèdominetur ; & obferuare qualibus
paſſim fonis atquc cantibusilli homines vtā.
cur,& ex quogenere harmoniæ quælibet ex
naturares ſit conſtituta (id eſt qua propor
tione, & quomodo .Jvcipſe ſimiles quaſdam
muſicus adhibeat,vnacum ſignificationibus
quęlideribusiiſdem ftudetexponere.
Tertia eftregula ;animaduertere ſitus a
fpectusque ſtellarum quotidianos, & ſub his
explorare ad quales potiſſimùm ſermones,
cantus,motus, faltº,mores,actus incitariho
mines , & res ſingulæ ad quos effcctus fole .
ant:vt fimilia pro viriliin cantibus adhibcat,
& imitetur cælo ſimili placituris , Gimilemą;
ſuſcepturis influxum . ) Hactenus illi : quæ

omnia
Q. 111. 105 .
Libri I. Cap. IV .

omnia nos , vt futilia & magiæ veritæ quæ


dam tegmina & inuolucra , reiecimus capite
3.quaft.1. capite 4.quaft . 1. & ,quoad verba il
la ſignificantia,reiiciemusmox ſeq.quæftio
ne. Prima regula illis falfis fundamentis in
nititur,& obferuationé exigit,cui adipiſcen
dä nullius hominis vita ,fed neccornicis fæ
cula,fufficiant; quæ etiam eftin ſe incertiſli
ma. Secunda non eſt expers erroris & hæ
refis, cenfentium aſtra hominibus domina
ri,de qua differemus ( Dco dante ) libro ter
tio diputationum contra diuinationem aſtrologi
cam . Tertia, quoad res ſenſus expertes,can
tu aut vocemouendas,vedocui, ridicula, &
indigna philoſophiseſtcenſenda.
Cùm ergo talia ſint Platonicorum funda
menta , non obſcurum eft aliquid videnti
bus, quàm folidè & prudenter arenæ inædi
ficentur feptem .al
illimodi;quibus capite 7.
ferit,Orpheum verè & reapſe faxa, & Gildas,
trahere cum animantibus ad citharæ modu
los potuiſſc.Sed quiiſtimodi?
Primus eſt, id fieri potuiſſe viipſa muſices
cælorum ,vt dixi,influxum eliciente , dedu
cente attrahente.] Hicmodus nititurdua
bus fallis hypothelibus : fcilicet, eſſe quan
dam communem mundi animani, harmo
nicis numeris compoſitam ,res ſingulas per
uadentem ; quæ mulico concentu delecte
tur. item cælum & lidera effe animata ani

\ma rationis compore,& quæira concitetur,


G S &
1100 Diſquiſitionum Magicarum

& voluptate ſonora demulccatur.Quæcun


eta à Theologis improbari , ipfemet Paulli
nus fatetur.
Secundus eft,liac virtute prçditú eſſe can
tum ,non ſonitantum ratione,fed ex occul
ta quoqueri verborum ,qua cæleftem illam
vim detrahi de ſuperna ſede poffe cenfent;
& confirmant prodigii plenis verborum a
liis effectibus,quæ omnia prudenter Paulli
nus ex Theologorum prælcripto ad dæmo
num fraudes referenda non diffitetur fol.
204.68 206 .

Tertius eſt dependens ex illa aſtrologica


obſeruatione ; cui Ptolomæus, & Albuma
zar , & ſimiles plurimùm tribuere : hunc
quoq; Paullinus fol.207.Magicæ annumerat;
addere debuit,illicitę & demoniacæ ,ne quis
de natürali accipiat.

Quartus inde petitur,quod proportiones


Rümcrorum vim habeant ſimilem figuris :
figürárum verò certis lineis & punctis con
formatarum admiranda fit efficacia : & quia
lyra Orphei ad cæleſtis lyræ figuram fuerit
conformata. Sed hancrationem ,& Plato

nicorum de figurarum virtute deliramen


tum , meritò Paullinus cum Theologis ,
nugas & ſomnia eſſe credit , & addit Conci
liis ac Pontificum decretis eſſe prohibitum
huiuſmodi ſtudium . Ego refutaui d . 9.1,
cap . 4 .

Quir
Libri I. Cap . IV . Q. il. 107

Quintus modus eſt petitus à vi quadam


eximia naturæ , qua id ſoli Orpheo, vel cum
paucış , erat conceſſum ;per quandam fym
pathiæ rationem illi cum rebus omnibus ,
per quaſdam indiuiduas conditiones ad
hoc aptas, inditam : vt videmus rebus in
numeris â natura quaſdam virtutes mirifi
cas inſitas, quarum plurima exempla idem
accumular Paullinus à fol.210.ſed miſcet ve
in
ra falſis , comperta incompertis ; iis quæ
S. S. legimus , quæ apud poëtas leguntur; &
quæ diuino facta miraculo ,iis quæ naturali
vi perficiuntur. Quid enim cum natura
e
commun robori Samſonis ; aut quæ vir
tus illa naturalis comæ vel capillis inſta ??
nec vlla vi naturali Franciæ Reges ftru
mam ſanant contactu ; nec alina Balaam
loquens , nec campana Vilillæ , nec piſci
culi cænobii Mauriciani , inter naturæ ad
miranda debuerunt numerari : nec verifi
mile eſt Orpheo vim illam attractiuam la
pidum ac ſiluarum à natura daram . Nam
exemplorum , quæ phyſica șatione con
ftant , & ab eo referuntur, omnia fic vim
exſerunt in vnius tantum ipecieimateriam ,
vt in alterius nihil talęqueant. Magnes fer
rum attrahit,auriminorem molem . Ten

tiriças crocodili fugiunt , non alpides aut


hippopotami.lupini tergoris tympaņum in
agninæ pelliş tympanum valet , non in vi
tuliną . Galli cantum formidat leo , non

vulpes,
108
Diſquiſitionum Magicarum

vulpes,& ſic de cęteris dicendú. Ad Orphe


um cenfentiſti vim habuiffe deducendi can
tu non tantum quercus , fed omnes omni

nò ſpecies arboreas ; nec arbores tantum ,


fed & qualiacunque faxa & marmora , ru
pesipfas & vaſtos montes , Offam ,Rhodo
que , non docilia mo
pen & c.animalia quo
dò, vt ſunt elephas, acdelphin , & cerui;ſed
feras maximè efferas ac- ftolidas cuiuſque
fpeciei.
Sextusmodus tradit admixtionem artifi
ciofam & naturalem elementorum . Verùm
hæc etſimirifica quãdoque perficiat ,in quę
ſtionetamen ,de qua nunc agimus, eſt ſu
perflua. Nam hîc nulla naturalis elemento
rum admixtio interuenit; ſed nuda per ſo
num citharæ aëris verberatio , quæ res in
animas non poteft attrahere,nec ſenſusau
rium expertia demulcere. Naturalis ele
mentorum in cantu admixtionis nihilrepe
rio ;ſed ſolam illam imaginoſam triplicis ge
neris virium commixtionem ,quam eſſenul
lam oſtendi.

Septimus eſt vis attractiua quædam faſci


natrix ſeu magica : quam cùm Plotinus d.li
bro 4. fierivelit , vel ex occultis quibuſdam

qualitatibusrerum , velfiguris , vel cantu ,


‫ܪ‬

vel deſiderio ſeu imaginatione; ſecundum


& tertium modum iam reiecimus: quartum

quoque , qua tribuit imaginationi virtu


tem efficacem in longè ab imaginante di

ſtan
Libri I. Cap. IV . Q. III. *** T09

ftantia : ſed & primum refutaui, oftendens


nullam dari poffe phyſicam qualitatem oc
cultam , quæ in tàm diuerſa ſpeciei, imò &
generis res fimul codem modo queat ope
rari, cùm id eam fit neceſſe facere per mo
dum caufæ , non primæ ſeu vniuerſalis, ſed
fecundariæ & particularis. Nec enim vlla
qualitas ineſtſingularis vlli rei ſingulari,qua
ſingularis eſt , quin ad difpofitiones indiui
duas pertincat, & ab ipfis dimanet ; & pro
inde non niſi effectum particularem & fibi
proportionatum poteſt producere.
Reftat ergò , illa que de inanimatorum at
tractione feruntur , effe vel fabuloſa , vel demo
niace operationis , vt veriſſimè iudicauit Pau
ſänias libro 6. Nam Orpheum magum in
lignem fuiſſe,memini me apud Suidam le
gere.
Addamusmufices effectum alium mira .
bilem . Tarantulam vocant, inſcctum ab vr

be Tarento Apuliæ , vbi frequens. eius duo


ſunt genera , quæ videntur Buſtamantius in

libro de animantibus facra fcripturæ & alii, non


fatis diſcernere . Vnum est ex genere lacer
tarum , quod ſtellio vocari poteſt , Salman
qüelam vocant Hiſpani , de quo non loqui
mur modò : alterum eſt ex genere aranco
rum , ſeu phalangiorum , Hifpaniæ ( quod
fciam ) ignotum ,huic peculiare eſt, quod ex
Mathiolo in Diofcoridem libro 2.capite s7.refe
ram . Vagatur æſtate in campis, & proſerpit|
ex "
Una
Diſquiſitionum Magicarum

ex terræ cauernulis , & icit meſſores, quo.


rum crura ocreis non munita,icti alii perpe
tuò canunt,alii rident, alii plorant, alii Tal
tant,alii clamitant,alii dormiunt, alii vigiliis
afficiuntur , alii vomitionibus laborant, alii
ſudant, alii tremebundi fiunt, alii pauoribus
infeſtantur, alii alia patiuntur incommoda

fiuntque phreneticis lymphaticis ,acmania


cis fimiles. Sed mirum (addit Matthiolus )
certè,quàm facilè huiuſce veneni vis muſica mul
ceatur. Quandoquidem , vt equidem atteftaripof
fum ,auditis lyricis inſtrumentis, vel tibiarum fo
no,primo ſtatim occurſu à languoribusceffant, de
in medium tripudiare & faltare incipiunt, tamque
diu rem prolequuntur,acfifaniėſſent;d nullo un
quam tenerentar dolore,quod ſi eueniat, uttibici
nes tantillum conquiefcant , ac interponant , nor
multo poſt tempore in terram concidunt,& ad pri
Rtinos redeunt languores : niſi tamdiu indeficiente
Jonitu ſaliant,atque tripudiert , donec venenivi.
(rus partim inſenſibiliter per cutismeatus; partim
per fudorem exeat do diſcutiatur. Obid igitur ti.
bicines ſtipendio conducuntur , alternatimg mu
tantur , vtabſque ulla fonitus intermiſſione,tam
diu tripudient demorſi, quouſque penitùs curati
cùm tamen dum hæc aguntur fint,quiantidotis eos
corroborent , nimirum theriaca , mithridatico , da
aliis , qui venenoſorum morfibis aduerfantur . ]
Hæcillæ ; quibus addendum viderimuſicam
iuuare , quia melancholicos & lymphaticos
affectusvenenum illud inſerit, fi ad hocapra

naeta
Libri I. Cap. IV . Q. III.

nacta humorem corporis , & ideo muſica,


quod S.S.profiretur ,lætitiâ in animo gigné
te, pellitur noxa contraria . Confirmatur :
quia non quiuismoduli quibuſuisadmorſis,
fed certi certis proſunt.Vnde natum ,vtqui
dam hocnon perpendentes; qui in eos in
ciderant,quibus congrua modulatio nő ad
hibebatur ;hanc experientiam aufi fuerint
negare , lippis & tonforibus notiſſimam . Au

diui,qui adderenr; fi quæ pupugerat faran


tula , etiam alio in loco ,moreretur , confe
ſtim morbo liberari ictum ab eâ : quod five
ru'm , admirandum lanè eft huius venenimi

raculum ,de cuius cauſamihinon liquet.quç


enim dependentia veneni tam remoti à fua
matrice Teufonte ? aut quæ hæc operatio in
tam diſtans ?

QV Æ STIO III.
Alib.x.k.
van verbis, de incantationibus vis infitmorbes corracial
fum .
fanandi, aut mirifica per 16 Soranus
ficiendi ? Hib . de re
modi. Ace
$anon immunis ab hoc tius lib. 8.
crrore , quem fecuti quidam medici ... O & a
uianas in
valdè fuperftitiofi , Q. Serenus, & Aëtius, Eupori
& alii. conatur Trallianus etiam Galeno a.itis. Mar
cel. & Tral
fcribere confentiunt Arabes ferè omnes
liangs pal
Cabbaliftæ & recentiores ludæi;Magiquoq; lim .
omnes, cũ Agrippa & Paracello: Plinius c & cli.z.c...
d Picus in
cu co recentiores quidad, qui Platoni nimis Pofition .

addicti.
II 2 Diſquiſitionum Magicarum

Magicis , addi& i. Verum hi omnes diuerſis funda


Ficin . lib. mentis nituntur. Quidam impiè negant,
de vita
ftudiofor. curandum hiſce rebus dæmonum in
Põpon.c: terueniat,nec ne (vt Paracelſus ) qui proin
ex 1.C.etià de ſatis indicant ea naturaliter non perfici :

de fortileg. & hoc dicere hæreticum eſt. Alii (vt quos ci


9.8 6 Pet. tauimedici ,& Plinius ) ſolis adhærent expe
|le Loyer. li,
rimentis , & quæ fieri vident, leuiter nimis
1.doſpect.c.
vlt. lib. illisipſis, quęcernuntadhiberi,mediis affcri
4.6.4.6 bunt , de iis quæ non videntnihil cogitan
Aug. Thua
nus in Pa. tes. Platonici quoque Phyſiologiæ minùs
rabata vin addicti,Magicis autem nugis nimis creduli;
(to.dicens, facile pro naturalibus ſuperſtitioſa multare
déturmor ceperunt. contra hos omnes hanc ftatui
bis corpo . mus.
ris, & c.
Concluſionem , Nulla vocabula vim habent B
quod fane
erroneüeft: naturalem vulnera velmorbos fanandı, vel noxas
Nifi quis alias depellendi .]
illos velic
cxcuſare Dixi,Nulla (negans de quouis verborum
dicendo, genere ) ſiue ore prolata , fiue ſcripto com
loqui de prehenſa ;fiue ſola & incomplexa(vt vocant)
verbis, vt
ſuntpacto liue complexa, & in propolitionem vel ora
pixa : fed tionem aliquam verſu aut proſa relata ; ſiue
hec foret Lignificatiua,fiue nihil ſignificantia; fiueHe
vim verbis bræa, ſiue alterius linguæ ; ſiuedi&ta cum fi
tribuere; bilo aut amatu , fiue aliter , quomodocungi,
quanon ex abſente , vel præſentexgro.

patto con Dixi, Vim naturalem ,quia Zelothypix illa


uento,eo adiuratio & lex Torath Kina , quicquid
quidem por habebat efficacitatis,de furſuin habebat;fe
‫הורח‬ ‫ קנאה‬.Numer.s


Libri I. Cap. IV . Q. III. 113

rè ſicut hodic preces Ecclefiafticæ , formu.


læ Sacramentorum & Sacramentalium , &
exorciſmi, vim habent ſupernaturalem ex
Dei inſtitutione , vel gratiólo concurrendi
modo : qua de re nõelt noſtri inſtitutinunc
diſſerere.Nec etiam (quod pro tocahac ma.
teria notandum ) nunc agimus de opere na.
turali,vt opponitur operi animali, vel operi
libero,vel operi violento , ſed yt opponitur
operi artificiali , vel etiam opeti ſupernatu
rali. Deus ad huius vniuerli perfectionem
primò ftatuit quendam ordinem natura,dum
rebus fingulis largitus eſt naturam ſuam arg
eſſentiam peculiarem ,& ſingulis dedit pro
prias huic naturæ congruentes operationes;

quæ vocantur operationes naturales, quia na


turæ fuppofiti ſunt conuenientes. Deinde
Deus addidit alium ordinem ſupernaturalem ,
quipoteft diuidi in duas ſpecies. prima est
ordo gratiæ ſeu miraculoſus, (pro iiſdem enim
hæcduo nuncſumo)ad quem ordinem per
tinent quædam operationes , quæ vires ho
minum & Angelorum omnium exſuperatit
quarum operationum principium non eſt
rei ſingularis natura,fed ipfa illa Dei gratia ,
voluntas abſoluta ,& omnipotentia : hx di

cuntur operationes gratia & fupernaturales ſtri


ctè fumpta voce, item operationesmiraculofa .
Altera eft , órdo prodigioſus, qui ordo reipla
non excedit terminos naturalis ordinis,led
tantum dicitur excedere rationemodisqué

H vel
1114 . Diſquiſitionum Magicarum
vel omnes homines , vel plerique ignorant;
& ideo ſolcmus eum quoque vocare ſuper
naturalem , largè accepto vocabulo , clariùs

autem ac ſignificantius vocatur ordo prater


naturalis : ad quem referuntur multæ mirifi
cæ operationes factæ per bonos, velmalos
angelos motu locali , vel ſubita naturalium
agentium applicatione. Quoniam verò in
his effectus naturæ rerum fecundum effen

tiam non repugnat,necmodusoperandi vi


res angelicas exſuperat; ideò tales effectus
potiùsſunt naturales latè fumpta voce , qua
Tupernaturales aut miraculoli propriè lo
quendo ;& præternaturales ,quàm contrarii
naruræ aut violenti : quia tamen vulgò cen
fenturordinem naturę ſuperare,ideò ſolent
ſupernaturalibus annumerari"; fed propriè
ac preſsè præternaturales , autmiri,aut pro
digioſi debent vocari. Tres ergo Deus ordi
nes ſtatuit,naturalem ,miraculoſum ,& pro
digioſum : ſeu , fi duos malis,naturalem & lu
pernaturalem .His alium adiunxit ordinem
homo , nempe Rerum artificialium ; quando
res naturales fini à fe intento accómodans,
& applicans, diuerſas rebus formas indidit ;
quas illis natura non tribuiffet,niſi induſtria
humani intellectusadlaboraffet. Nunquam

tamen poteſt humana induſtria quicquam


efficere,quod rerum naturæ repugnet:qua
re naturali ordini accedit iſte artificialis
non verò eum deftruit , & fubferuit potiùs

quàm
Libri I. Cap. IV . R.111. 115

quàm tranſcendit : & naturale, in hac & cæ- alib...in


teris hoc tra& tatu quæſtionibus primo tantú extraord.
prin.D.de
illo modo fumimus ; vt tres illos alios ordi cognit.

nes excludamus :artificialem , prodigioſum lide


Hippoc
lacra
& miraculoſum . morbo .
Notandum præterea ,naturalem effe & ü Galeni. li
à natura non produci , niſi motu velmuta - 6. & 10.
fimpl.m .
tione. ſanitas autem mutatione fiat neceffe dica. Fer
eſt:mutatio non contingit ,fine qualitácuin selit do
actiuarum virtute.actiuæ qualitates ad ope-aufis li..

randum exigunt ſubiectum aptum , & ido-c.de cura.


neèad agendum præparatum : ſupr nac:
Ex hoc fundamento contrà cùn tas ad- Beniuenii
lib.de ab
uerfariorum machinas validè cõlurgit con- dit.morb.
clulio ; quæ fuit omnium Patrum : excepto allo.
Langii s
fortaflis Origene : D.Thomæ,Gerſonis, & pift. 33
Theologorum cunctorum (quod ſciam ): V1- Fran.Va
leſii de las
piani etiá * I.C.negantis incantationes me cra Philo .
dicinis annumerandas.fuit medicorum b & ropb.ca.si
philofophorum ſaniorum . A ugerii
Vt auctoritare,fic & ratione præualemus. Ferier,libe
Ita enim ratiocinamur. Verba nullam vim ca.1 :Sca :

neque artificialem ,neque naturalem ,neq lig lib.16


ſupernaturalem habent , ad huiuſmodi ef. 2.349.COM
fečtus: de vi årteficiali nemo vnquam vel dtonchi
ſuſpicatus fuit. Supernaturalis ſiforet : gra- morb. ve .
tiæ , autmiraculi föret : hocautem dicine- nefic.ca.s

quit quia Deus nihil talc promiſit , nec Bokelin li.


Eccleliæ reuelauit ; quale Magi iactants C.de17philtris
nec iuuat DEVS Magicas incantatio - Theophr
nes : nec in Beelzebub lic operatur , ne libr.9.do

H gloriami
116
Diſquiſitionum Magicarum

Hiſt.plan gloriam illi ſuam ca menfura communicet,


tat. Diu qua ſolet Angelis & Beatis . Vnde apparet,
vita Peri. quàm incautè nuperus ille Homeri inter- C
slis,Rab. pres Spondanus a foleat repetere illud axio .
Maymo... ma : Dei bonitatis effe , ad eiuſque gloriam per
plexor.ca, tinere, tam admirandas effectiones creatura nem
72. Lco pe damoni, conceßiffe : Sed Caluinianus erat,
par. Vairi cùm illa iuuenis ſcriberet ; maturior ætate ,
lib . 2: de
Faſcino , c. cùnr reſipuit, & ad Catholicos rediit , nun
11. Ant.
quam hoc effutiiffet. Si ſupernaturalis
Mirad.lib
. . ilta vis non eft : reſtat, vt fit prodigioſa ,vel
26 de
fing.cer- naturalis . Si prodigiofa : non fit miniſte
cam . Gre- rio bonorum Angelorum ; quia (vt poftea
uini lib.4.
de venc .
docebo ) hi ſe non immiſcentMagicis o
nis . perationibus; ergo miniſterio malorum an
slaOdyr gelorum , quod ncgant aduerſarii quidam ,
agens de led vim argumenti nequeunt euadere : fa
pis. tenturalii,& ideò coguntur etiam fateri viin
verbis nullam ineffe .
Denique nullam verba hæc vim habent
naturalem.quia verba fi ſcripta , ſunt quid
mortuum , & omnis energiæ expers : quæ
G
quam vim habent,ab atramenti velchar
tæ , cui infcripta ſunt , temperamento vim
illam accipiant oportet.& proindè ſua pro
priaque vinon operantur. Ore verò pro
lata verba , vim tantum habent contactu
aërem feriendi, vt & animalium reliquo
rumque inanimorum foni. Sed ſonus ta

cum non magis valet immutare, quàni co


lor audiquin , vel dulcedo viſum , quia non

ſunt
Libri I. Cap . IV . Q.111. 117

ſunt ſenſuum iftorum obiecta. Quare cùm

ad fanationem corporis neceſſe lit , ſenſum


cactus immutari: fateantur oportet,ſanatio
nimorborum ſolam verborum prolationem
vel'ſcriptionem nihilconferre.
Refpondet Pomponatius , verbis primò & */
per le duntaxat auditum , affe& ionibusde
inde animiimmutatis per accidens tactum
quoque immucari. Sicut videmus (ait ) fieriab
öratoribus facultate Rethorice , do à peritismuſi
cis vi harmonia . Sed contra : Oratores non
verbisnudis, verùm pondere ſententiarum
& rationum momentisperſuadent: fi nuda
cantum barbaraque & nihil ſignificantia ,
vel parum apta permouendis animis , aut
veſana & ridicula ,vt ſunt incantatorum ver
ba, proponerent: nunquam animos con
citarent. In muſicis, ipſa concentus ſuaui
tas & harmonica modulatio diftrahit ani
mum à doloris cogitatione , & ad lætitiam
prouocans lenit & contemperathumores:
cui,quid ſimilein horrificisac ſtridulis ſibilis
ſuſurris magorum ?
atque
Vidit eciam Pomponatius hîc ſe operam
lufiffe :quare ad facramconfugit anchoram ;
liæc conti ngere propt er fidem vehemen
tem incant atoris, & incan tati. Hæc dicens
cauſam præuaricaris ( Pomponati ) & vim
verbis omnem detrahis. fi totum illud cre
dulitas operatur ,quam tu fidem nuncupas ;
quæro qualis įſta fides?non dices opinor lu

H 3 perna
118 Diſquiſitionum Magicarumn

pernaturalem : ſic enim vocare ſuperſtitio


nem atq; perfidiam , prorfus impium & per
fidum . dices ergo naturalem , fiue humana.
a loco cileuge,habes tuæ caufæ fauentem Ferreriủa,

tato . qui fiduciam hanc etiam abadítantibus exi


git.ridiculè. quaſi poſſit imaginatio , vel ad
Itantium ,vel ipfius incantatoris , quicquam
operari in ægrotiimaginationem , corpus,
Refutatú vel animamb, Ipfius ægri creduliças confi.
id. fup. 6. dentis fe iuuari poſſe ab ea re , quæ nullam
prom
iyuandi vim habetnaturalem , tam vehemés
elle poſſet; vt humorum inducat alteratio
nem e yndę fapițas ſubſequeretur, vt bene
Galenus, fi tamenipſe aụctor libride Incan
tationibus ; fed eo caſu ſanitas verbis dum
taxat adfçribenda vt occaſioni cuidam ,non
yt caufx .
Şimilimodo ſinceræ & re &tæ philoſophię
repugnant,ſententia Origenis lib.1 .&os.cont.
Celfum ,nomina in vņa lingua producere ef
fe&tus, quos nequeant in aliam translata; &
ſentêtia Pici,bạrbara & nihil ſignificatia no
mina plushabere efficacitațis;ca quoq; quæ
fli.z9. Sya Gregorius Tholofanus-tradidit;cùm dçHi

tax.c. 8.' ftrionibusọratoribus & poëtis di&ta , ad ex


cantatores accommodat; quod eorum ver
ba tùm demòrata ſing& efficacia , cùm ani
mointento & obfirmato ea proferunt, non
cnim iſti perſuadendo & affe& iones conçi
cando operantur, vt illi.
Videte nunc friuola & impia Magices pa- D

troci
119
Libri I. Cap. IV . Q. Ill.

crocinia, & quibus ſuperædificat, vana fun


damenta ; quæ Cabbaliſticæ tamen inſania
amatoribusmirificè placuerunt. Afferunt
primò litteris & ſyllabis quandam eſſe cum
cæleftibus corporibus & mentibus ſympa
thiæ connexione.quod tamen non probant
vlla ratione, ac ne traditione quidem : nec
poffet probari,nifiillorú teſtimonio, quibus
id à dæmonibus foret reuelatum .dæmones
autem ſuntmendaciſſimi,nunquam fpontè
verum dicturi,nec àmagis,vtveru promant,
compelli poſſunt,id nunc ſuppono inferiùs
probaturus.
Secundò dicunt verba illa maioris natu
ra ſua efficaciæ effe , quæ ſunt orta à lingua

digniore ,& à fanctiore dignitate inſtituta,&


quæ res ſanctiores fignificant: qua in remire
nugatus deprehéditur Laur,« Ananias.Hoc a lib .z.d
diabolus cómentus, vt ſanctiſſimis quibuſq ; natur.de
won.fol.
rebus faciliùs & libentiùsmyſtas ſuos faciat 99 .
abuti.Sed refellitur,quia necrei ſanctę ligni
ficatio ,nec linguædignitas,nec probitasho
minis inſtituentis ,vlla qualitatem phyſicam
operatiuam poſſunt vocabulis imprimere .
Deus etiam formulisMagorum nihil gratiæ
vel virtutis promiſit,nec elargitur, quomo
do fit Deus libicontrarius:quomodo appro
bet artes, quas ipſe vetuit:denique calia aſſe
rere blafphemum & erroneum efſe Pariſie
lisfacultas Theologica iampridem definiuit
hartic.9.& 10.de Magia.

H 4 Tertiò
1120 Diſquiſitionum Magicarurn

Tcrtiò fomniant, nomina propria radios


quoſdam effererum , quas ſignificant, & in
ipfis nominibus, quaſi vitam quandam late
re . Quid dignum Anticyris , fi non iſtuda
Quicquid enim Platonici dicant, nomina
ſunthominum arbitratu indita . Nomina
quoque nec ſunt ſubftantiæ corporeæ aut
fpirituales ,nec ſunt accidentia inhærentia
lubição ; quare vitam in fehabere non pof
funt : adueniunt quoque feu induntur re
bus,quas fignificant atque denominant,cx
trinfecus planè ; quare necemanantesàre
bus radii dicendi. Multa quoque ſunt no
mina nihil ſignificantia ; multa quid aliud à
rei nargra fignificantia : quin & ipſa illa , quæ
naturam rei fignificant ( qualia putantur

Gen... quæ çrçaturis A damusimpoluit, ) hæcnul


lum potuerunt à naturis rerum influxum

recipere : quia ręs corporcæ naturaliter ni


hil efficere poſſunt în id quod corporis ex
pers eft,vt funt nomina.
Obiiciunt nobis ,Deum ipſum rebus no E
mina indidiſſe . Probant , quia fçriptùm fit,
Pral.146 . Omnibus ris nomina vocarb, & alibis ; gandete,
ver. 4 .
quia nomina veſtra ſcripta funt in cælis.] Refpon .
ÇLuc 10 .
17:19 deo Deum quidem nollecunctarum rerum ,
fingulorum etiam angelorum , & ftellarum
(de quibus eo loco agit Prophcta ) naturas
proprias, & fic ea,cùm lubet,propriisnomi
nibus,hoc eft conucnientibus earum natu
ræ ,vocare poffe: fed ca nominamortalibus

incogni.
Libri I. Cap. IV , Q.111. 121

incognita funt , ncc magis reuelata. deinde


prælens policum pro futuro, vocabit ; vt paret
exHebiço vocabulo ,quod futurieſt tempo
ris.Prior ergo locusnihiliuuar hos argutato
res:multo minus poſterior.nihil enim aliud
eft nomina diſcipulorum in cælo ſcripta eſſe;
quàmellcin amicorum Dei relata album ,
alibidicitur infiripta effe libro vitæ ; quod fiue
accipias fecundum æternam Dei prædeſti
nationem ,quæ mutari nequit;ſiue ſecundú
ationi obno
præfentem iuftitiam ,, quæ mut
xia;certèid homines impii parum rcueren
terad indititia nomina , quibus ab hominib "
diſcipuli compellabantur , audent transfer ,
re. quid magnoperè gaudendum illis , ob co
munem fibi nominationem cum cæterisho
minibus,brutis eciam & vrticis: quorum no

men non minus Deo notum erat , qui nouit


lomnia :
Hinc tamen illi inferunt, voces ſignifica
riuas primariò,perinfluxum cæleftem , ligni
ficare;ſecundariò,cantum per hominum im
pofitionem :& quia in ſignificatiuis nomini.
bus vtrumque concurrit, in non ſignificati
uis alterum tantum ; ideò plus virium habere
nomina ſignificatiua. Quodimprimis alii p
negant, quinon ſignificatiuis ampliùs defe
runt.Equidem lubet ab his omnibus quærc
re:num ncceſſe non ſit quemlibet influxum
cæleftium orbium per traduces qualitates
infubie & um tam remotum influere,ipſis in
Η 5 Auen
1122 Diſquiſitionum Magicarum

Auentiis recipiendis aptum & accommoda


tüm :deinde,num res incorporeę,vt ſuntno
mina , ſint ſubie & um idoneum recipiendis
qualitatibus corporeis; quorum vtprius ne
quitnégari, itapoſteriusneqt affirmari. Ni
hil ergo tribuit energiæ primusille influxus
cæleſtis. Impoſitio quoq ; humana, cùm fit
nuda & merè arbitraria denominatio , quid
queat influere ;nec Argus videat, quem fe
runtfuiffe oculatiſſimum .

Quartum delirium eſt, vim complexorü F


verborum ('propofitionum ſcilicet & ora,
tionum )efficaciorem effe. Primò quia veri
tas(inquit archimagus ) in ipſa propoſitione
contenta hîc accedit ; cuius veritatis vis ma
xima eſt,quando formula teu carmen virtu
tis ac operationis aftriſeu numinis, quod co
precantur,continet commemorationem.O
Satan .Satan ! tibi quàm perpetuò fimilis es !
peřgis hoc telo diuinos honores conſequi.
Nonne fatis hoc indicant , quæ myſtes ille
tuus exempla petit , ex Hymnis Orphei &
Apuleii ſcriptis,idololatriæ plena? tum quia
auctoritates illæ poetarum refertę vanita
tis:tum quia ſenſum acintellectum carminis
aſtris aſſcribit :tum quia per hoc numen in
telligit cacodæmones ; quos aſtris & ſingula
rum rerum fpeciebusMagica diſtribuit. Co
natur etiam probare , quia qui integram ora
tionis texturam promit ,magis animo dictis
intendit, quàm qui verbum vnum atque al

terum :
Libri I. Cap. IV . 2.111. 123

terum :quare vis quoque vehementior ima


ginationis concurrit , & fpiritus copiofiorin
rem incantatam tranſit. Quævanaſunt,nec
empſitanda titiuillitio . Nec enim imagina
tio extra imaginantem in res ſeiunctas vim
habet vllam ;nec fpiritus vifus à loquente p
dit,qui remincantatam conțingit, præter af
flatum :afflatusautem facultas ad fanitatem
nulla eft;ad morbum & noxam per contagi
um aliqua,vtdocuimus.
G
Ex hismanifeftum fit , falfa quoque effe,
quæ ex tam bellis axiomatibus inferunt co
rollaria.primò quod afferuntoportere,vt ſie
ſanantes afflentęgro ,& ei vocabulæ quafrin .
halent. I I.quamlibet huiuſmodiincantatio
nem præter ordinem folitum & retrograde
prolatam aut fçriptain ,inſolitos effectus gig
nere. II'I .debere cağ Magus vulr impetra
re,infcribirei, quam vtinftrumentum adhi
ber.exempli gratia ,fi tabella ,vel pergameno
velherbęfoliis vratur, debere inſcribere fo
lio,membranæ vel tabellæ ; ad quem id effe
&tum faciat,curcedo? an quod & rba non ſa
tis efficacia per fe prolata ?an quod alioqdę
mon fùrdus,vtca non audiat ; vel quòd fcri
pra quàm audita melius intelligit ? an quod
ad memoriæ lapfum fulciendum opus hac *
induſtria ?nihil horum in caufa , fed vafer il
le vanarum obſeruationum multiplicatio
ne,veluţvariis retiú plagulis , fic plurib ' pec
caris miferos amat illaqueare . Legi exem

pla
124 Diſquiſitionum Magicarum
*lib . 1. de plaquæ Leonar. Vairus collegit, * fed in his
Faſcino,c. omnibuspactum cum dæmone intercedens
caufa fuit effectionum . Videinf.li. 6.anace
phalæoſ.moñito. V.

QVÆSTIO IV.

De amuletis & periaptis.

Nota Romanorum gentilium conſuetu


do , qui ſoliti puerulis de collo res turpi
culas ſuſpendere , Prefifcini, vt dicebant , ne
faſcinarentur ( vnde & Faſcini nomen inter

obicænarelatum ) alia quoque amuleta ſuc


ciniaut alterius materia contra morbos ges
ftitabant:quemadmodű & Græcis ſua fuere
Tepiatle , répéppele , étorgomaide ,malorum , vt
putabant;auerruncatoria , Sic etiam prodef
le ſibi putabant Iudæi ſua philacteria , ſeque
perilla cuſtodiri ac præferuari àmalis,perpe
Exod.13. ram accipientes diuinum præceptum b. Eun
16.Deut. dem errorem Catholicis ,non hereticus tan
6. 8. Mat:
13.2.8. tum Wierus ſed & quiCatholicus videtur ex
clib. z.dę ſcriptis,Rengius Lotharingus, ' impingit;
monblat. hinc omnium periaptorum vſum temerè
Ic.3.
condemnantes ex Patribus non fatis intel
licctis.

Dico primò : Amuleta huiufmodi , qua colle


dependent, vim nullam obtinent naturalem ratio
ne verborum , characterum ,velfigure , vel conſtel

fationis:feddumtaxat rationemateria ,fi qua huic


'antipathie vel Sympathia vis naturalis infit . ]
Hæc
125
Libri I. Cap. IV.Q. IV .
Hæcconclufio eft Catholicorum omnium ,

& etiam. gentiljum , quos præcedenti qua


ſtione citauimus, probatur, quia phyficæ li
gaļuræ facultas neceffe eft , vt à natura reii.
pliusdependeat; quæ non competit niſi ra
tionemateriæ fęų ſubiecti, Quare fi quis ef
fectus producatur,cuius caula ncquit effe vis
naturalis fubie &ti; effe&tus ille prodigiofus
erit ,& amuletum fuperftitiofum , qualia mul
ta congeffit Coſta Ben Lucas , Iudæus Lufi
tanusa.Hucreferendum ; ſi figuram atten-olib,del
dunt;quod Hiſpanicis pueris ex Gagete ad sarucis,
collum deligant,manu in deșiſum , inſerto
intra digitos primores pollice , conformata .
Higam vocant.
Dico ſecundò, Quando in ipfis verbis ,modo
\ſcriprionis, crucium numero, figurâ vel fimilibus
pes non ponitur; pium fanitum eft, reuerentia
caufa Sanctorum reliquias,cereas agniDei effigies,
Euargelium S. Ioannis,Pfalmum Dauidis, & fimi
lia S.ſcriptura teſtimonia ſecum geftarecollo appen
fa : fed effectus qui inde oritur erit fupernaturalis,
Dei beneficientia adfcriberdus. Aliis autem liga.
turis vti;quas vel vſus Ecclefia Cathol. velprobo
rum medicorum ars non commendat ; omnino esti

prohibitum , ]
Quod ad reliquias, videturnon fatis cau .
tèlocuç inlignis Doctor Theologus Cirue
lus Darocentis lib.de ſuperftit.c.4.p.3 . quando
leuicülis fultus rationibus facrarum reliquia
rumad collumgeſtationem improbarenon
veretur,
126 .
Diſquiſitionum Magicarum

verecur. Ditſentit ille ab hæreticis. nam iple


vult reliquias Sanctorum in templis hond
rificè ſeruari , & adorari , ſed non vult
eas à priuatis collò appenfas geſtari; temerè
reprehendensantiquam virorum valdè fan
etorum conſuetudinem . Nonne B.Helena

clauorum Chriſti vnum freno equi , alium


galeæ Conſtantini indidit ? Nonne B. An
toniuspalmaram illam Anchoretæ S : Pau
li ; & iplius Antoniitritum cum mclotepal
lium exultás tulit:Similia de TheodoriMar
tyris puluere Nyſſenus : de catena B. Petri
magnusGregorius. Sed in re nota non eſt
immorandum
Concluſionis prior pars probatur, Eccle
fiæ Cathol.inueterato & falutarimore , nect
* Tho. 2. non ſententia D. Thomæ , Maldon. “ Na
2. q.96.
art. 4o fuarr. Silueftri & alior.ratio eft, quia San &to
Maldon. rum reliquias ita femper maiores noſtri ſunt
in 1. cap. venerati:Agniilli ad hocà lolo Pontif. Ma
ximo quotannis benedicuntur : facræ ſcri
pturæ teftimonia , velicer ore proferre ,licet
etiam defcripta collo deferre, & narrat Leo
rius Epiſcopus fanctum Simeonem Sa
lum mulierimagæ amuletum in tabella con
ſcripſiffe ; quo geſtato illa non potuit am
plius diuinare ,nec magica amuleta facere.
| Sur.1.Jul.)nec vllus ſanctorum patrum hoc
b hom . in
0645 vnquam improbauit.Nam D.Balilius 'dam
nat megokuyalees characteribus ( nempe magi
Iris ) infignita.Incertus auctorin Matth., qui

exftat
Libri I. Cap. IV . Q. IV . 127

exſtatinter Chryfoftomi opera “ ; inuehitur a hon


induo nequamgenera hominum : primum , 43. in
quiex huiufmodi ad collum ſuſpenſis ipli Matcha
fanctiores volebant videri , vt Pharifæi olim :
fecundum , qui ex eadem fuperbia , quæ ad
collum alii ſuſpenderent , ipfi de capillis,
vel veſtimentis fuis largiebantur. Ipſe D.

Chryfoftom mulierculas illasreprehédit, bin M


vel quòd non recta , ſed Phariſaica, id inten- hom .
cionefacerēt;vel quòd , per opinionis erro
frem ,non à Dei gratia miraculoſum auxiliū ,
fed ab ipfamateria,velforma ſcripturæ , id p
ſtolarentur;vt faciunthodie , qui dicunt de
bere effe fcriptum Euangelium ¡n membra
na virginea,litterisvel lineis miniatis & cęte
ra.SanèChryſoſtomus eâdem id mente re
prehendit,qua D.Hieronymus;' quiſatis in-ein d.ca
dicat,phariſaicam ilam ſuperſtitionem præ-|23.Mar
lidium ab ipſis pictatiolis ,non deluper à Cu
ſtode Iſrael,Deo Sabaoth , exſpectantem ,ſe
reprehendere : item quòd quæ extrinſecus
gerebant ; eorum cultum & obferuantia in
crinſecam , quæ præcipua,negligebat. Deni
quein vita S. Antonii infeſtationem quandă
dæmorum , cum preces quaſdam membra
nulæ inſcriptiffet,& in cubiculo ante Deipa

ræ Virginis imaginem affigi iuffidet,legimus


difpulilſe:( Suriusto.3.Fol.43.)
Pokerior pars concluſionis probatur ca
nonibus , qui anathema fulminant in cos,
qui phila &teriis (hoceft conferuatoriis ) ycun

tul's
1128 Diſquiſitionum Magicarum
tur ; & ficlerici ea faciant, iubent eos Eccle
fris effci.Can.1. & 4.26.9.5. qui canones quo
modo fint intelligédi, & de quo genere phi
lacteriorum loquantur , petendum ex alio

canone,nempe vlt.eiufdem quæftionis ,vbiinter


cæterà in hunc modum fcribit B. Ilidorus:

Ad hac pertinent ligatura exſecrabilium remedio


rum , qua arsnon commendat medicorum ,feu in
pracantationibus, feu in characteribus fufpenden
atg ligandis: in quibus omnibus ars damonum
disa
est,ex quadam peftifera ſocietate hominum & An
gelorum malorum exorta. ] Confirmat D. Au
guft. his verbis : Fingunt ſpiritus maligni vm
. Trad .
in loan " brasquafdam honorisfibimet ipſis , vt fic decipiant
eos ,qui fequuntur Chriſtum . Vfque ascò , fratres
mei, vtilliipfi quiſeducunt per ligaturas ,per pra
cantationes, per machinamenta inimici ; miſceant
precantationibusſuis nomen Chriſti , qui iam non
poſſuntſeducere Chriſtianos, ut dent venenum ,ad
dantmellis aliquantum .]Chryfoftomushomil.
25.ad P. Anton . Quid verò diceret aliquis de
bis,qui carminibus,& ligaturis vtuntur:& decir
cumligantibus aurea Alexandri Macedonis numif
matu capiti velpedibus? Dic mihi, hane ſunt pes
noftra ;vt poft crucem & mortem Domini, gentilis
regniimaginefpem falutis habeamus ? dec. Tales
funtnefarię illæ formulæ precum ; quascon
trávulnera , & pericula ignis , aquæ & alia,
Iquidam per mendacium adſcribunt B.Leo
ni, & aliis fanttis,& ( proh dolor) multi hodie
geſtitant; quibus Diabolus femper tandem

imponic
Libri I. Cap.V1. Q. IV . 129

impofiit ,& quando ſuntin ſtatu peflimo le


thalis culpæ ,linit eos occidi ; & deferit quos
antè aliquotiesdefenderat.Pofſem nomina
remihi probènotum ; cui id accidit . Norunt
Franci,cum fuperioribus annis,cumi Barone
Danou ,hæreticorum Germanorum exami
na in Franciam irrupiffent, & à Duce Ĝuifio
Itrenuè debellata fuiffent ; huiufmodi fche
diaſmata collocæſorum ferèomnium appē
Lafuiffc reperta ab iis , qui cadauera fpolia
funt. Hoc genus fuperftitionis fublannat
Lucianus , & Antoninum Caracallam fup- ainDia
pliciis compeſcere coſtituiſſe teſtatur Spar-fog.Phil
D tianus.EtTatianus Affyrius . hec omnia re -lo Orat.
fert ad dæmonum dolos, & pacta per magos contra
cum illis inita.Huc etiam refero ,quod de vr- gent.
fariis fic refert Balſamá Commen . Syn. 6. in
Trullo; Vrfustrahere dicuntur ii, qui arctotrophi
appellantur,quiquidem in capite da totius anima
Lis corpore tin &turas appendentes , depilos ex ipfo
tondentes eos vnà cum tincturis dant perinde ac re
media amuletaztanquam contra morbos & fafci
nantes oculos conferre poſſint. ] Huc pertinente
etiam formulæ omnes, quibus immiſcentur
nomina ignota Angelorum ,hoc eftalia præ
ter,Michael Gabriel,Raphael.hoc mirum
fortaſſis alicui videbitur; quia Trithemius,&
Rabb.alia quoquenomiña confirigufit co
rum , quos dicunt effe motores orbium cæle
ſtium ,itéfaca decernere , & fåtales cafus ad :
miniſtrare,& mirifica quædam homines ab
1 hiis
130 Difquifitionum Magicarum

his diſcere ; & limiles impietates , quibus


ille liber senyans ſcatet. Sed nitor auctori
tate & ſanctioneconcilii Romani, quod fuit
congregatum Romæ lub Zacharia Pontifi
ce,ad damnandos errores Aldeberti & Cle
mentis hçreticorum Germaniam turbantiú ;
vbiinter cætera lecta vna oratio Aldeber

ti,in qua continebantur hæc verba ; fuppli


co vos Angelus Vriel, Angelus Raguel, ÇAngelus
Tubuel , Lingelus Michael , Angelus Adimis
Angelus Tubuas, Angelus Sabaoth , Angelus Simi.
hel. ] Quibus le &tis ,Zacharias Papa inter
rogauit Epiſcopos, ſententiam de his ſuam
proferrent : illi damnandum Aldebertum
pronúciarunt,vthæreticum.caufa verò ſub
ditur & ipſum Decretum concilihis verbis;
octo enim nomina Angelorum , quæ in ſua oratio
new Aldebertusinuocauit,non Angelorum , pra
ter Michaelis, fedmagis danonum nominafunt ,
quos ad praſiandum fibi auxilium inuocauit. Nos
antem > vt à veftro fancto Apoſtolatu edoce
mur , & diuina traditauctoritas , non plusquàm
trium Angelorum nomina agnoſcimus : id est, Mi
chael, Gabriel, Raphael. Zacharias Papa dixit ,
optimè prouifum est à veštra ſanctitate , v
conſcripta illius omnia igne concrementur : fed
oportunum est, vt ad reprobationem eius in ſcri
nionoftroconferuentur ad perpetuam confufionem .
Nunc verò , quia omnia peracta funt , de utro
rumque ſententia , quorum fuperiùsmentio facta
est , nunc pertractatum est . Vniuerfum concilium

dixit :
Libri I. Cap. IV . Q. IV . 131

dixit : Aldebertus,cuius nobisactus & nefaria com

menta te&ta funt; & quiſe. Apoſtolum cenfuitnomi


marij & quicapillos drungulasfwaspopulis pro fan .
ftitate tribuit;quigfubobtentu Angelorü demones
in fuum auxilium inaocat:fit ab omni officio facer
dotali alienus exc.] " Igitur ex cöcilii huius ſenat videa
pud Sur.
tentia,damnanda cuncta periammată ,peri tomo 3.
apta ligaturarum & fimilia , vbi alia nomina ment.lu.
leguntur , quàm trium , quos ſacra ſcriptu- nio in vi.
ra nominat , Angelorum . Nominatur qui- facii, fol.
dem Vriel. 4. Esdr. 4. v.a.
Sed liber ille Ca- 494.
nonicusnon eſt , nec tantæ auctoritatis: &
in codem reperias leremiel, quem neino re
cipit: Aldeberti verò cætera nomina non
nihil ſuntdeprauata ex iis , quæ in Necro
manticorum libris habétur. Sed de Vrielac
curatè fcripfitNicol. Serariº noſtercóment.
in c. 12. Tobiæ q. 10. cum quatuor ſequenti
bus. Vnus tamen (ne quid diffimulem )me
quoad Vrielis nomě ſcrupulus torquet:nam
concilium illud Romanum inter concilia e
dita ,velin Germania,velin Italia, non repe
rio : Vnde nonnihilnutat auctoritas illiusHi
ftoriæ.Etïrielis nomen præter Æthiopas,et
iam aliquando Romaniin Miffalibus ſuis re
ceperunt.Etdicat aliquis à Zacharia ſolam
deciſionem ( nempe declarationem hære
ſeos & fèriptorum combuſtionem )approba
tam : no verò eum ad rationem à Patrib illis

allatam reſpexiſſe . Nam licet concilio


I

a rum
132 Diſquiſitionum Magicarum
cum deciſio de fide lit , non tamen rationes
pro deciſione allatæ ,vtconftat.

CAP. V.

Alchimiam nunck
Arsaurifactoria , quam
pant, ad quam magia fpeciem fitre
ferenda ?

Non poteft fufficienter huic quæſtioni


reſponderi,nifi priùs conftet , quò ſe vf
que vires eius extendant.quare quatuor ſunt
diſcutienda. Primò, an ars ifta finem fuum
conſequatur:fecundòhabendane in nume
roartium liberalium :tertiò ad quam Magiæ
fpeciem pertineat ? quartò licita fit , an illi
cita ?

QVÆSTIO I.

in aurum hac arte verum conficiatur ?

D Yoquæſtio hæccomple & itar;quid na


turæ ope fieriqucat , & quid fieriſoleat?
quorum non eadem ratiocſt.priùs quam de
cidamus quæftionem , quædam de nomine
& origineſuntpræmittenda .

SECTIO I.

Quid ft Alchimia da quandoinuenta?


Omen Arabicum effe volunt viri docti; A
N & ia
& id indicare nominipræfixum Al, vt in

Alma
Libri I. Cap . V. 2.1. 133

Almanach, & Almageſtum , & fimilibus.a Mixo - an.com


barbarum crgo vocabulum fuerit ,ex Arabi- ment. in
Manil.
co Al, & Græco zóes feu zuvo , quod idem ac
fundo. aliiGræcam planèvocem cenſent, ex
quibus eſt loannes Chryſipp . Fanianus , qui
deducit napse thg quusiar xj sina à fale & fufione.
6.Sed huic Græci fcriptores repugnant , qui 1 Dialogo

plerumque fcribunt Egenueñor ;? non zuucidv.Sed deChry :


quid xmuzie ſignificat quidam ex Plutarcho Copeia.
c Çedre .
tradunt, Ægyptum ſacralingua à ſacerdo aus in An
tibus vocari Chemiam : & inde fufpicantur,vo - mo d
x ci .
ual.su
cari Chemiam , quali Ægyptiam : videlicet cand .
quia primimortalium Ægyptii illam à Mi- a lib de o
zraimo Chamifilio acceperint, ab Ægyptiis ſir.& Ifid .
Arabesdidicerint, & arciculum illum fuum
Al, addiderint ; ab Arabibus Europæi acce
perint & nomen & artem , vt & reliquam fe
rèmedicinam & philofophiam Græcanică .
Nimis iſti benigniſunt in Arabes. Nomen
enim notum Romanis fuit antequam vlli
noti philoſophivel doctiinterArabes,& quo
Arabia tempore adhuc Chriſtiana. Inuenias
illud apud Iulium Firmicum Latinum e fcri- e lib.z. in
Luna de
ptorem , quitempore vixit ConſtantiniMa !crcris.
gni.Apud Ægyptios quidem hæc ars in vſu
etiam Diocletiani tempore videtur fuifſe, li
Suidæ credimusf. & ab iis fortè Romaniac - 'fin Dio
ceperunt.Verum illud de Chemia merum eft,cler.
commentum : Ægyptus enim non Chemia ,
fed Chammia dicta à Chamo,fic enim in Pſal g Plal. 78.
mis legimus;Intabernaculis Cham ,s.Ægyptio-157
3

runn
‫ܕܚܕ‬
134 Diſquiſitionum Magicarum

Pfal.1o . rum ;& poſtea asterra Cham vocatur ipfa Ægy


prus.hocergo nomen ſacerdotes,vtteftimo
nium antiquitatis ſuæ aſſeruarunt , vulgo
Miſraim dicebatur Ægyptus : vnde & hodie
adhuc Turcæ & Arabes vocant Mafra. Qua
refi Arabes voluiſſent ab Ægypto hanc ar:
tem denominare ; & addere luú illud ; Al, vo
caſſent Almafram . Quid ergo ?ſuſpicor , vt
mulça Arabum vocabula , eiſe Habreum il
lud , & quidem ſolidè. nec aliud fignificare
quã aftem fuſoriam fiue liquatoria. Etenim
0125 Hebræis ,Alichimb, fignificat itinera ſiue flu
lob. 29. xus,ab Alich, quod fignificat facere ambula
reſeụfuerec. Vnde ars liquans feu fundens
talitterula , ab alichim , fit
b . 24 . metalla ; abie &
Iopet
В.
Alchimia , facilima formatione. Quid enim
aliud eſt Alchimia , quam pirotechnia fue
igniaria ars, reſolutoria , & purificatoriame
tallorum quævt Chymie fpecies quædam cſt :
liç etiam aurifactoria ,fiue Chrylopæia , fpe
cies quædam eſt Alchimniæ , quæ in extra
hendo fiue feparando,& in congregando fi
ue coagulando ex alijsmetallis auro tota ac
cupatur: vnde non malè Spagiricam vocant
nonnulli, maped tootev xai dizeipal , à ſegregando

& congregando. Ad hanc quidam retulit


lib.4.A : illum Manilijverſum.d
liroj.
Materiamquemanu certa duplicarier arte:
& quia de Alchimicis dictum ,per errorē,pu
tauit,ideo ( quæ eſt Critica audacia ) contra
vetcrum codicum fidem , eum tollendum ,

VE
Libri I. Cap. V.2.1. 135

vt ſpurium , iudicauit.vtrumque male.nam


& Maniliiverficulus eſt, & non de Chryſo
pæis,ſed debracteariis accipiendus, quimal
leando aurum in bracteas ſeu foliola tenu
iflima diducunt & dilatant, & fic ſuperfici
em adeò dilatatam quafi duplicant. Alchi
micecertè non tam duplicantmanu , quam
igne
Non ſtaruide tota Chymica agere; quam
ego artem , quamedicinæ adminiculatur, ſa

nè laudo,& veneror; vt phiſiologiæ fæcum pa


ſtantiſlìmum ; inuentricem auri potabilis , rei
nonminùs vtilis ad fanandum , quam ad a

1
lendum , ac quoad fieripoteſt, vitam proro
gandam ; ſpiritus enim lubtiliffimos ex me
callis, gemmis, plantiſque educens; quo ſub
ciliora,hoc puriora ; & quo puriora ,hoc effi
caciora remedia prębet;metalla depurat, fe
gregat,perficit;lapides conflat ,aquam elicit ,
ignem vegetat; & inigne vegetato ,ac quaſi
perennato , ſpecimen editartis & efficacita

tis ſuç,in humana vita propaganda.Mihi qui.


dem dubium non eſt liquorem illum Olibii
Maximi,cuius beneficio lucerna multis fæ
culis conſeruata fuitardens , chymicum fu
iffe;de quo Bernardus Scardeonus - ſcribit , ain Hift
Patauii anţe aliquot annos vrnam fiçtilem Pacquina .
effoffam hisinſcriptam verſibus.

Plotonifacrum munus neattingite fures,


Ignotum eſt vobis hoc quod in orbelaset .

I 4 Namge
um
130 Diſquiſition Magicarum
Namg,elementa grauiclaufit digeſta labore
Vafefub hoc modicoMaximusOlibius.
Adſit fæcundocuftos ſibi copia cornu .
Neprecium tanti depereat laticis. ]
Pluroni Deo diuitiaruin dedicauit hoc ſuæ
artisſpecimen homogentilis ,diuitias illiac
çeptas ferens. Intra maiorem illam vrnam
minoralia reperta ; in hac duæ ampullæ ad
fabrè laboratæ , argentea vna, aurea altera:
puriſſimo quodam ambæ liquore plenæ ; quo
lucernamultisiamſæculis ardens conferua
ta cenfebatur.
De ſola Chryſopæia ſtatui dicere; quæ vel
ex adſperſis pauculi pulueris aurei ramentis
aurum multiplicats vel ex non auro verum
aurum producit: namquæ ex auro liquato
tantumdem vel minùs auri producit , ſed
purgatiųs; canomen aurifactoriæ non mere
cur, Chryſopæiæ igitur originem quidá no
bis valdèfaciuntantiquam , qui præclaro A D
dami titulo libellum quendam inſignem ob
trudunt:vt & aliiMoyſis, & Mariæ ſororis e
ius, & Solomonis; & Hermetis Triſmegiſti,
& Ariſtotelis , & Pythagoræorum quorum
dam libros yenditant:hæc enim omnia pra

impoſturis habendaduxerim , & ocioforum


hominum ſomniis. Quid : an , quia ab Ada
moprima ſcientiarum principia , idcirco &
de hacille arte ſcripſit , quem de nulla con
ſtat ſcripſiffe? An , quia Moyſis in omni Æ
gyptiorum ſapientia excellens , idcirco &

ipſe ,
" Libri I. Cap. V. Q. 1. 137

ipſe, & ſoror eius (miror Aaronem non ad


ditum , & Beſelcel ) animum ad alchimiam
excolendam adiecerę ? An , quia Cabbali
ftæ nugantur, Chamum in arca Noacho pa
tri ſuo libros de Magia naturali furatum , quos
Miſraimo filio fuo donauerit ; idcirco inter

illos eriam Chymici libri fuere ? Sed Cha.


mum ſcimus non philofophiæ naturalis,ve
rum Magix Dæmoniacæ fuiffc propagato
iem 4. Hermetis Triſmegiſti non paucilu- a lu,lib.
perſunt libri; quis quæſovel colortenuis in c.3,
illis huius artis eruent opinor, qui Phaeton
tæo auſu cò decorferunt ; quæ de Turri Ba
bel, & quæ de terra promifſionis SS.com

memorauit ,& quæ Salomon in Ecclefiaſte,de


meretrice , inores eius depingens , Spiritu
ſancto afflatus,ſcripfit; iliad Chymicesmy
ſteria deflexerunt : qui auſi diuitias ; quas

æconomicæ prudentiæ , & nauigationi in


Ophir , diſeriè acceptas refert Regum Hi
ſtoria; Salomonis alchimix adiudicarunt. In
quos ( vtmitiſſimèagam ) nihil dicam aliud ,
quàm quod fatuis ſolcmus, fanam mentem ,
iis optandam . Minore longè periculo pec
cant,Aimar. Ranconetus & Cardanus, qui
Sybillæ vaticinium illud ;

έννεα γράμματ' έχω. τετρασύλλαβός ειμι, σείμε.έα

ad Arſenicum , admirandi lapidis materiam


tranftulerunt; quaſi quatuor fyllabarum &
nouem litterarum voxalia nulla foret. Item

S. qui
138 Disquiſitionum Magicarum

qui Pandorępoculum hoc eſſe contendunt,


Heliodo notatum : fed hiplures Epime
theos, fola ſpe reliqua , quam Prometheos,
Siſyph : ex hoc greģe fateantur oportet. Nec mi
quale nus illi ſuaues, qui Siſyphium laxum extol

obaqa lunt, & propter huius lapidis inuentionem


meruiffe nomen , quafi diuina ſapientis au
tumant : propter promifcuam in vulgusbe
neficii communicationem , ad inferos de
trufum ſemper reuolubilis ſaxi ſubuectione
damnatum . homines præparcè auari. Libe
raliores alii,cum SuidaColchis auratam pel
lem auertunt. illud enim diegs në zivoólemmer
Iafonis ; libros fuifle in membranis arietinis
deſcriptos, artis alchimicæ doctrinam auri
factoriam continentes. Addunt alii,hoc il
lud aureum fuiſſe feniur, zeugev jeugdr, ſiue ( vt
corrigunt alii) Suošv poūv, aureum flumen , à
Pythagora in Olympiis oſtenſum , quod ta
men Origenes eburneum appellauit lib.6.
contra Celjum . Hoc illud eſſe apud Hippo
cratem mirabile, & imprimis ſacrum terræ
opus ;ex quo animantia , plantæ , alimenta ,
* Hippoc. pharmaca,fortuna,& ipfe Plutus profluante .
cpikol.Hinc apparet quam vetuſtam iſti originem
in Cracca, E
de
arti arceffan . Equidem opinor vetuſtam :
fed certa teſtimonia ante æuum Caligulæ
non comperio . Nam quæ di& a , mera ſunt
coniectanea nec magis certum , quod qui
dam probantex Efdr.lib.4.cap.8.v.2 . Quo
modo autem interrogabis terram de dicet tibi:quo

niam
Libri I. Cap. V. Q. 1: 139

niam dabit terram multam magis , vnde fiat fi


ctile , paruum autem puluerem vnde aurum fit .)
Hoc enim perſpicuè non ad artem fufori
am , fed ad naturalem meralli ex terræ pul
uere productionem poteft referri.Sitamen
quis contenderet , admateriam auri tranf
mutatoriam pertinere; isfciat,nequeinfal
libili ſe teſtimonio niti , quia liber ifte apo

cryphus eft : nequc loco claro & aperto an


tiquitatem artis ſe probare. Cæpiffe fub Ca
ligula docet Plinius a rationem ex auripi- a li.33.hit,
gmento aurum liquandi , ſed mox defiiffe. cap.4.
Foditur hoc in Syria auri colore , fragili ,la
pidum ſpeculariųm modo. Vim eius ma
gnam Caligula , auri quàm fanguinis non
minùs auidys excoqui iuſſit ; & planè finxit
aurum excellens , fed ita parui ponderis , vt
detrimentum fentiret.nec poftea tentatum
ab vllo. Diuturnum poftea ſcriptoribus fi
lentium fuit . Vſque ad Diocletianum filue
/ re. Nam Suidas auctor eſt ,cùm co regnan
te Ægyptii res nouasmolirentur,cædemul.
torum illuſțrium virorum in ipfo exordio
hoc incendium fopitum fuiffe ; & conqui
fita çum ibiveterum a'e argenti & auri fu
fione fcripta , omnia tyranni iuflu flammis
tradira ,nec ex illa arte ditati Ægyptii, pe
cuniis freti , Romanis in pofterum rebel
larentb , Aliquot annis poſtea Zozimus bSuidas in
Græcus ſcriptor vixit,cuius de artefacra, & Diocletia
nog
Chryſopæia libri M. Seripti afcruantur in

Regis
140 Difquifitionum Magicarum
RegisChriſtianiſſimiBibliotheca Fontisbel.
li : vbi & Blemmidæ liber de cadem Chry
ſopæia dicitur exftare. hic ille Nicephorus
Blemmidas eſt , qui ſub Duca Imp.multa
præclara philoſophiæ monimenta edidit.
Zozimo Græcum antiquiorem non noui:
ille Arabes omnes qui circumferuntur æuo
antecedit : fictitium Morienum ( Eremitam

Romanum fingunt inepti Arabicè ſcriben


tem ) & verum Geber,ludGebrum Arábě:

quinon inuentor artis , vt putant Fallopius


& Eraſtus , ſed cultor & ornator præcipuus.
Hæc de origine habui dicenda .

S E C TI O II:

Deartis alchimica in auro faciendo


efficacitate.

Irum quàm hîc in contrarium funis


Mbruar
contentioſus trahatur. cultores alchi.
miæ affirmatiuam adcò tuentur,vt & perfe
& ius aurum ſuisſe fornaculis fouere,& edu
cere , quàm natura ſolita,contendant: oſo
res contrà Chymicorum , omnia huiuſmodi,
vt præftigias,ludibria , & meros iactatorum
bombos opinantur. Equidem puto inter
hæc extrema,vt fit,media via tutiſlimè ince
di. Videamus breuiter ,quid pro vtraq; parte,
diſputari queat.
Tres inuenio ſententias. Prima eſt , non

poffc
Libri I. 141
( ap. V. 2.1.

poffe aurum verum fic produci.ſecunda,pof


le durum quidem qual verum ,ſed quod ta
me pro vero , nec liceat vendereæquali pre
tio quo verű venditur:nec liceat illud in me
dicinis exhibere. tertia , perfectiùs & puriùs

aurum fic fieri poffe,quá quod in terræ viſce


ribus gignitur.Prima ſententia eft Thoſtati
in Exod.cap. 7.quaft.10 . Ægid .Romani, quod
lib.3.9.8 . ( qui Auicennam quoque pro ſe ci
tat,fed malè. nam Auicen.verè cenſuit con
trarium , & ex profeſſo de hac arte fcriplit )
negarunt etiam Auerr. in lib. 1.de Generat.A.

ponenſis,differ.209 . Sed & ipſemet Chymi


cus Paracellus lib.de philofoph .
Secunda ſententia (vt opinor ) verè fuit
D.Thomæ.nam licet , vbinoluit quæſtione
decidere , ibi ex hypotheſi tantum locutus
fuerit : a ramen vbi abfolutè & decifiuè lo- $ 22.9.77.
a.z.ad. 1.
cutus, ibi apertè & clarè hanc fententiam
tenuit : produci pofſe aurum , quoad exter
nas qualitates, ſed quodad intrinſecam auri
perfe&tionem non pertingarb: quod etiam bin 2.Cent,
|d.7 . q .3 .
Caictanos, & reliquis Thomiſtis placuit po
Itca citandis . le ad d. a.z.
Tertia fententia eft omnium Chymico
rum ,& præterea Timonis in lib. 3. Meteor.q.
vlt.AntoniiMirandul.anide fingula.certam.ls.
vo.Marcelli Palingenii Cardani,Lacinii,& a
liorum ; quàm accuratè cuçturAnd Libauius
Syntaxi 2.lib. 1.ſingularium .
Quartam his ſententiam poſſemus ad
dere
142 Diſquiſitionum Magicarum

dere Pyrrhoniam ,& Academicam Dubitan


tiuma; qui fatetur ſibi no ſatis liquere:quam
diſpur.de puto verè cõmuniorem effe hominum hu
Aagia . ius ætatis.Exnoftris illam defendere Bened .

Pererius, & Gregor.à Valenciab ; nam de

in 1.2. bonitate & perfectionealchimici auri dubi


iſp. o.q. tant;& ſuſpicantur,nunquam ab vllo verum
3.punc.2. & perfectum aurum fuiſſe produ &tum ; &
Valencia quoque indicat ſtudio & arte ku

mana vel non poffe ,vel vix fieri poffe . Quid


dicemus: amicus Plato ,amicus Socrates,fed
magis amica veritas.

Axiol. Nullis idoneis argumentis contraſen.la


tientes conuincunt aurum verum per alchimiam
fieri non poffe . Ad probationem huius con
clufionis ſufficit onus probanditransferre in
aduerſariü : quia eft cóclufio negatiua: & ad
firmanti eſſe impoſſibile , incumbit onuso
ſtendēdicur id litimpoſſibile; cò quodis co
tendat ſe id idoneis argumentis poſſe con
uincere; quod nos negamus. Veruntamé fic
poteft cóclufio ,pbari;neq; ex partemateriæ
ſeu ſubiecti;neq;ex parte inodirepugnatna
turæ talismetamorphoſis.Non ex partema
teriæ.nā illa eft alterari, & corrumpi apta , &

perduci etiā apta ad formã præſtantiorcm ;


& eſt capax formæ introducendæ : Non ex
parte modi. quiamodus eſt per decoctionē
naturalē ignis,qui decodioněnaturalem cá .
loris naturalis proximè imitatur. Quid ergo
defit ?aut fi quid horum :oftendatur .

Often .
Libri I. Cap. V. Q. 1. 143
Oftendere conantur fequentibus argu
mentis ,quæ ſigillatim diluemusadfula folu

cione. Primò argumentantur ab artis ipſius


incertitudine & diſſenſione artificum ; quia
chymici inter ſe nec conueniunt in modo
loquendi, nec in modo operandi , nec de
materiatnomine lui lapidis .Cóueniunt,
beneficio lapidis hanc transformationem
tribuendam ; ſed hunc ipſum lapidem , quo
appellent nomine, non conueniunt. Lon
gum fitomnia Merculini, Treuiſani, Fania
ni , Vallenſis , Roſarii & aliorum nomina
congerere,quæ luntſignificationis planè di
uerlæ . cx paucis cætera poſſunt diiudicari .
vocant zpúoosterpor, aquam viuam , aquam
vitæ , aquam ſiccam , lignum vitæ ,fanguinem
humanum , lac virginis , Mercurium philo
fophorum ,draconem , coruum ,laton,clixit ,
medicinam morborum omnium ,id de quo
qui bibit non moritur,& ſimilia parrim ridi
cula , partim pugnantia , partim irreligioſa.
Modos operandi diuerſiſſimos commini
[cuntur, & deco inter fe digladiantur; cum
Brachelcho cercat Tauladanus , Villanoua
num impugnar Treuiſanus, alij alios, & in
uicem fatuosignoranteſq ; nuncupant. Sed
de lapidis materia fortè faltem conſenti
unt: nihilminus.ſunt qui ferri ſcoriam ,ſunt
qui ſalen , alumen , magneſiam , cadmiam ,
calcbantum , arſenicum expofcant : funt
qui obtrudant bufones , capillos, ouorum

puta
144 Disquiſitionum Magicarum
putamina,menſtruuin fluorem , vel huma
num ſanguinem . Refpondeo,tam diuerſis no
minibuseandem rem ſignificari ;ſed his vſos
ſcriptores ſcientiæ occultand.x cauſa , quam
non voluere paſſim intelligi. licuit ſané Æ
gyptiis fymbola fua adhibcre , licuit poëtis
permetaphoras & fabulas fapientiæ princi
pia occulere,licuitAriſtoteli ledictorum ob
Icuritate, vt ſepia ſolet,atraméto ,inuoluere;
ipfæ facrælitterçin Parabolis loquuntur.cur
culpas, li & hidiuerfis nominibus lusêre ? Si
quid minùs aptè,& feliciter,& piè, ignofce.
rem vide,verba deſpice.nunquam rei veri
tatem ,aut artis efficacitatem ,ineptia aút in
fantia docentis potuit exſtinguere. Deinde
quid mirum hanc quoque artem ſuas habe
recompulfationes diflidentium , quibusnec
philofophiæ pars vlla,nec medicina,nec iu
riſprudentia ,ncc Scholaſtica Theologia no
(citur carere ? Dillenſio illa demateria ,vel
verborum eft & nominum ; vel fanè fuit o
lim ,cum ars minùsculta ,& magisincognita :
periti , in ſulphur & hydrargirum cónſen
tiunt.

Probant poftea naturam metallorum ab B


iis ignorari.primò quia cenſent illa viuere &
nutriri,cum Cardano:vel fuperioris ordinis
animam habere , verum valde reconditam ,
cum Fr.Georgio in Harmon.mundi.2. quia
lapides putant elle reiectamenta liderum
( vt Paracellus ) meralla vero adipem & me

dullam
Libri I. Cap. V. Q. I. 1451

dullarn lapidum ; & proindemetalla cæli eſ.


fe præſtantiora excrementa. 3.quia vnicam
volunt eſſe perfectam ípeciem metalli,nem
pe aurum ; cæteras efle tantum rude & in
choatum aurum.de
quo mox plura. 4.non
habent perſpectam auri ſui cauſam efficien
tem.qui foli coloriefficientiã tribuunt : quo

tamen ſola non poteft auri ſubſtantia perfi


ci.Oportet enim vt ſol aquæ ſubftátiam pri
mùm calore concoquat & commutet : fri
gusdeinde & ficcitas terrena faciantaquam
concreſcere .s. de aurimateria valdè diſcre
pant. Gilgil vult eſſe cinerem ex terra geni
cum & aquamiſtum ; Barceſchus vitriolum ;
plerique lulphur , & argentum viuum ; nec
in re inda
deeft , qui arſenicon addat. qua
ganda videntur,vt vmbri,indicium fagæ na
ris fecuti; ccrtum fanè,vt ad ceruæ cunabula
perducat ;fallax in rerum eſſentia diſcerně
da. Præterea quomodo poffunt mixta re
folui in mixtum illud ,ex quo proximègéne

rata fuerunt? nonnepriùs oportet refoluan


tur in corpora fimplicia:igiturfi,quod eorú
eft fundamétú ,meralla in ſulphur & hydrar
girumreſoluunturscertè hæcduo nequeunt
effe propriametallorum materia.Hoc argu
mentum multas inuoluit quæſtiones,quas di
velim exacte diſcutere , non ſectionis vnius ,
ſed libriopus integri futurum .Vno fortaſſis,
verbo præſtiterit abloluere , vt hæc illis o
mnia largiamur,nihil aliud conſequi, quàm
K -alchi
146 Diſquiſitionum Magicarum

alchimicos lic opinantes non effe veros phí


lofophos, neque cauſas operationis ſuæ te
nere, nec operari ſcientificè, fed duntaxat
effe nudos fiaturarios pyrotechnicos , me
chanicos , & non philologos. nullo autem
pacto conſequitur , probandum quod erat,
aurum ab illis conficinon pofſc : non enim
gladium non facit faber, quia quæ ferri natu
ra , quæ gladijad pugnam rotatio vibratioq;
ſit accommodata ,neſcit : non aquam rofa
ceam minus perfectam chymicus elícit, qui
cætera adhibet ab arte requiſita, etiamſi ro
fæ eſſentiam , & vim ignis,& principia diſtil
lationis ignoret.Quid igitur,fi qui naturam
ignoretmetalli , ſegregatione, congelatio
neque quæ requiſita, cæteris quoque omni
bus peritè vtatur'; minuſne ad flatum com
poſitionemque cius,quàm ad alterius ,nihil
ad operationem effedumque ampliùs præ
ter cauſarum cognitionem adiicientis , vix
exco & rix ignium eft effe& ura?Intelligentiæ
igitur iam ignis particeps, quivnum inter &
aliuin nouir diſcrimë. Pone autem aliquem ,
qui optimèmetallorum naturam nouerit :
huic certè nihil argumentatio hæc oberit;

quoad auri productionem :poterit ergopro


duciab aliquo.fufficerentiſta : dicam tamen
quid de ſingulis illis cenfeam . Viuere & nu
triri metalla, vt animam habentia vegetati
li.i.mag. uam , id non admodum abſurdum eft , fed
or. mo
al. fateor verius quod Ariſtoteles cenſuit ",nec

lapi..
Libri I. Cap. V. Q. I. 147

lapides,nec foflilia huiuſmodiviuere velnu


triri : excreſcere autem per adiectionē ma.
teriæ ,decreſcere per fubtractioné eiuſdem :
cùm verò Plinius * & alii dicunt, ea concipis a Plinalit

parturiré,viuere,fenefcere,mori,metapho- 36.cap.!!
ricè tantú loquuntur.ſed dehocplura Scha Bapuit.A
liger, Fallopiusque b. Volocum illis libera- bersus lib
&
liter depaciſci.Eſto non viuantmetalla.quid dicen
indez facilior profecto inanimæ rei in aliam 6 Scalig.
inanimam ,quàm animacæ in animatam crit exercit. 1
tranſmutatio . Paracelâftarum illas locutio- Fallopius
lisade mo
nes fanènon fatis rectasnec commodas,fed callis &
impropriaş & translaticias, nihil moror : lo - foffila
quuntur illi inquinate,fentiunt perperam :
eos non defendo : dere loquor ,non voca
bulis. Hoc vnum veriſſimum puto ;neque

negari poffe , plus humidi pinguis, & fi vis


plus adipoſi elle lucciinmetallis,quam ini la
pidibus ac gemmis.hinc enim metalla du
Stilia & dilatabilia funt , quod lapidibus ob
ariditatem & ficcitatem denegatum . Vnica
ne fpeciesmetalli fit, fox videbimus. De
auri efficiente cauſa conſiderandum.puto
caus
longè plura requiri, vt ex terra,atque vt ita
cze
dicam clementis ferè nudis primum cor Fa
aur
pus mixtum exiftat & coaguletur : quam
requirantur, ve ex mixto iam coagulato &
exiſtente aliud conficiatur mixtum , dum
taxat differensperfectione. Auri ſubſtantia ;
ex terrępuluerc aquæ liquore ,iñ venis cauer
narum ſolo calore non poteft perfici,fed fci
K 2 giditas
148 Diſquiſitionum Magicarum

giditas quoque & ficcitas requiruntur: poft


quam verò iam femelmecallum coaluit in
metalli ſubſtantiam iam ignis folus poterit
lupplere , quæ ad perficiendum commutan
dumą ; illud in alteriusmetalli qualitates e
Galen.li.l.
ide Gm . runt neceffaria :quia qualitates illæ acciden
li. medi. tariæ funt & quæ actiuitatis igneæ vim non

am . fa- exſuperant. Quod exemplo poteſtdeclara


ult.Plin. ri.nam ſandaracha naturalis nó poteft gigni

D. Vitr. 1. citra frigus illud : fed poftquam plumbum


1.
ſemel in terræ viſceribus genitum fuit, fi illi
» Plin .lib. mifceas acetum , ceruffam conficiesa ; vive
ius lib.z.ro ex cerufſa prodeat fandaracha nulla iam
Amar, in opus refrigeratione
,ſed ſufficit ſola aduftio ,
Diolc . li.s.
cnarr.63. ve ſandaracha fictitia ſeu landix Syricum na
Väde Orichalcum quoque line frigore
[catur b . Orichalcu
Plin
cap. .li,
4. & ex ære, vitri puluere , & calaminaris lapidis
Vannoc tinctura fit ; ſolaque decoctione & percola

cium li..cionc per ignem indiget : cum tamen fof


Pyrote litium & naturale , ſi quod eft huiuſmodi,
dlib.z6.c. etiam frigusillud poftularet.Quid quod & a
27
Plinius cenſuit , ſolegne lapides in æs fun
e Arifto.li.
4.Metcor. di; & ferrum gigni? Quid , quod & fola de
Vannoc- coctione ferrum fit sómaGræcorum e ſeu
cius d.li.1.
cap.7.Alb. chalamiſch Hebræorum : quod nos hodie ca
Magn.li.2. lybem vocamus fiue aciarium , veteres Lati

de lapidib. ni,ferri nucleum , quia proprio nomine defti


tra.3.
fvidcHie cuebantur.nam chalybsillis idem , quod fer
ton. Ma- rum in generef. Neque in his alio frigore
zium li.z. opus; quàm cum omnia peregit ignis , ve
.8. tunc materia ſead naturale frigus rccipere

finatur:
Libri I. Cap. V. Q.1. 149
finatur : vel refrigeretur,
aquæ iniecta citiùs
& induretur. Porrò quam ſubdu nt dc auri
materia diſſonantiam ,obftrepit illa ,non ob
tundit . cedo , quam illi eſſe volunt? quam
cunque dixerint , ex hac etiam cætera me
talla conſtare philofophi chymici conten
dent. fic facilem fore ad aurum tranſitum .
Sed doctiores conueniunt in vnam fenten
tiam : quam ego quoque ſequor,& fic Ari
ſtotelem cum his auctoribus conciliari pof
ſe puto. Non agitur nuncdemateria remo
tiſlìma, quæ eſt materia prima,quã eandem
eſſenemo addubitat : ſed agitur demateria
ſecunda : quæiam certis formis eſt imbuca.
hæc rurſus eſt , quædam remotior , & quæ .
dam propinquior non enim ſtatim ab vlci.
ma ad primam hîc immediatus efttranſitus.
capiamus ergo exempli gratia aurum .hoc
aurum materiam remotiorem habebit , ex
halationem quãdam humectam ex vna par
te ( quæ materia liquida à quibuſdam voca
tur, vel aqua intrinſecus vnctuoſa , ab aliis
vnctuoſum aqueum incorporatum , vel hų.
midum liquidum ) ex alia parte habebitter
ræ portionem craſſam & viſcoſam : fic huic
terræ aqua illa pinguis & aërea cómifta cor
poratur in primam & ( yt ſic vocem ) ele
mentarem auri materiam.hæcmatcria non
eſt adhuc propria aurimateria , ſed eſt ma
teria communis omnium metallorum , &
etiam lapidum.etenim li plus habcat aridi
K 3 tatis ,
Iso Difquifitionum Magicarum
tatis,deficiente humiditate, fịt lapis : fi plus
habcat pinguedinis humidæ , exit in metal
lum ; & propter copiam huiushumidi,nici
di, puri ac folidi, fplendida adeò ac nitida
ſuntmetalla . Et hæc eſt ſententia Platonis

Plato in & Ariſtotelis ac fequacium “ . Ncquc huic


į Prac!, ſententiæ repugnat ( Ineo iudicio , eorum
Calchi- Chemicorum , qui phyſica principia & no
ius.Arift.
runt & ample & untur ,hoc eſt non empiri
b.z. Me.
eor. in fi. ci, ſed philologi ſunt , fententia. Tales e
Thcophe. nim facile affentiuntur huic remoto prin
adus cipio metallorum omnium . Equidem mi
inius Mi. bi videturnegari non potſe. Quæro enim ,
iorita!i... num argentum viuum & fulphur fic immc
Chempica
prima fint enata ? fiadfir
Ift. cap :13: diatè ex materia
Albeit. 1.mas , quæro qua difpofitione præcedente
In de reb .
hæc potiùs , quàm alia forma lit introdu
netal.tr..!
ediatè prodiiſſe : quæro
ca.z.Con . Eta : ſi negas , imm
taren .li.z. quæ præcefferit ? non enim omni forma
6.6 .Geor. potuit illa materia caruiiſe. Negandum i
id non eſt : ſed vlteriùs progredien
Agrico.de taque
re Mccall, dum , & poft hanc materiam communem
adoò remotam quærenda quædam mate
ria propinquior, Dehac omnis eft difce
pratio. Ceiluerim itaque illam materiam
remotam , non ſubito prætermiflismedijs

ab extremoad extremum progredi,& ,quod


dici ſolet , per faltum promoueri : ſed pri
mò gigni imperfectiora quædam , & fic na
turam progrediad perfectiora. Ex illama-'
teria'reinota primùm gigni ſulphur , & ar

gentum
Libri I. Cap. V. Q. I. ISI

gentum viuum ſiue uspásyupor : iſtud potiſli


mum coaleſcere ex humido iſto pingui &
aërço ( ideò adeo mobile eft ) ; ex terræ ve
rò pinguedine ſeu viſcoſitate potiſſimum
gigni ſulphur. Sulphur illud poſtça in me
calli generatione fungi việem viri, udgzippugor!
vicem fæminæ * Chymici : hoc parum rc- « Avicen.
fert, crediderim potiùsvtrumque agere & epif . ad
.
pati in inuicem , reactione. Nec conuincit Geber ,
contrarium quorundam obiectio ; nec in Lullus, &
pleriſque fodinis ſulphuris, vel argenti vivi , ali vid.
inueniri aurum ; nec in auri pleriſquc inue- tib...
niri ſulphur aut argentum viuum .Iufficit e
nim in quibuſdam veſtigia horum reperiri,
ve pyrotechnici fæpe experti. Et, vt ex his
gignuntur, tanquam ex materia : fic in hæc
rurſus metalla reſolui volunt chymici , &
hanc refolutionem odore probant , & gu
ftu ; fe in materia reſoluta qualitates Tul
phuris & argenti viui dictitantes inuenire.
Quoniam verò hîc agitusde accidentarijs
dumtaxat differentijs , quibus hæc inanima.
ta dignoſcuntur folis :fruſtra obiicitur odo
ra canum vis. Non enim dicitur hæcreſol

ui in ſulphur & hydrargyrum formale at


que perfe& um , ſed in materiam quandam ,
quæ fulphuris & hydrargyri qualitates ple
raſquc retinens, fatis indicat formam illam
præcellifſc horum foſſilium : ficut homo
occiſus cum eſt, & iam cadauer ferè diffolu
cum corruptione: indicium facit foetoſ,cor.
K.
pus
152 Diſquiſitionum Magicarum

pus illud carneum fuiffe : aut quod fimilius,


cùm falem vel ſaccarum in aliquod fercu
lum diſſoluis , fapor indicat, ſubſtantiam il
llarum rerum condimenti huius materiam
fuiſſe : & odor'aquæ diſtillată fatis apertè
docet;quæ herbę diſtillatæ fuerint.præterea
non eft neceffe res omnes refolui in proxi
mam ſuam materiam : nec enim corpusre
foluitur in femen : fed fufficit refolui in ma
teriam remotiorérfi, fiue elementarem .Ad
vltimum itaque argumentimembrum dici
mus : metalla reſolui immediatè in illa ſua

principia , quando alterantur,& per altera


tionem deſinunt videri talia metalla , & fic
unr quid liquidum ,velaridū , retinens prin
cipiorum illorum qualitatesmultas: & cùm
hoc fit ,tunc quodammodorefoluuntur ite
rum in corpora ſimplicia feu elementaria ,
nempe in liquidum humidum & terreum

pingue : ficut etiam paulatim , per varias


alterationes pyrotechniæ , principalia il
la proxima in iftud vel illud metallum coa
lluerunt,

Tertiò argumentátur: fundamenta Chy


micorum , li penitiùs infpiciantur ,vel falla
effe,vel prorfus dubia : & proponunt,ac im

pugnant ſequentia ; quibus figillatim ac or


dine ſolutiones adiungam .
ali,de mi. Primùm ergo adferunt illud Rogerii Ba- E
;

rabi.pote conis " ; licet natura potens fit, & mirabilis . ta


& naturze, men árs vtensnatura pro inftrumento , potentior

est
Libri I. Cap. V. Q.1. 193

est virtute naturali. Hoc ergo videturelle fal


fum ,tum quia nihilpoteft ars humana, quod
vires ſuperet naturæ ( quæ nihil eftaliud,quá
ordinaria Deiin Creaturis diſpoſitio:)quare
fi quis effectus producitur , qui naturam re
rum ſuperet: ille non humanus ,fed vel diui
nus,vel prodigiofus eſt. tum quia omnis ars
mechanica naturæ , vt baſi, inſiſtit , & eam i
mitatur ,nec ſuis poteft conatibus operum
naturæ perfectiones adæquare. Nam veriſli
me Fabius ita fcripfit ;Imitatio ,quæ artiseſtpro
pria , nunquam tam feliciter naturam exprimit:
quin interhanc & illam ſemper aliquid interfit , i
plagi veritaspluribus paraſangis fwafequentem ve
Rigia bypocrifin post ſe relinquat," ] qui neget; alib. z.in
iubendusagri lilia cum veris , Dedali volatú ftic.orat.
cum alitibus comparare , & cum Praxitelis
aut Phidiæ caballo hoſtiles manus effugere.
Refp . Comparationem naturæ & artis inſti
tui duobus modis poſſe ; primò præcisè ac
nudè ſolam cum ſola conferendo , vnumqiel

alteri,liue vtriuſquepotentiam , ſeorſim in


uicem & mutuò componendo ;hoc fi Baco
nus voluit,vtinde fornaculis ſuis ca tribuat,
quæ naturædenegata; fateor omni illum re
prehenfione digniſſimum fuiffe , & argumé.
to contrarium ſolidè probari. Altero vero
modo poffuntiſta comparari,non preſcin.
dendo ynum ab altero,ſed extenſiuè v.g.ar.
cificium humanum cum ipſa natura ; qua in
comparatione artificium præſupponit na :
K S tur
154 Difquif Magica
itionum rsons

turæ vim . plus autem rum poffe artem natu


ta ſubnixam & adiutam , quàm pofſit natu
raſola plurimis patet experiétiis.licenim na
turalis operatio iuuatur,accelerátur & perfi
citur per humanam induftriam & artem :
quod voluiſſe dumtaxat Rogerium eiusver
baindicant, & veriffimum eft .

Secundò reprehendunt quod dicitur à


Chymicis , vnitum eſſe perfectum metal
lum , fiue vnicam metalli fpeciem ( aurum )
cætera metalla dútaxat efle auri inchoatio
nes: & ideò tam facilè metalla reliqua adau
rum ,naturalem ſuam perfectionem , reduci;
quam homoæger ad fanitatem & ouum ad
püllum.Hoc illitriplici ariete ſibi, non tam
quarere, quam ſubruere videntur:& ica mibi
quoque aliquando viſum :nuncmaturiùsre

perpenſa ,video illa ipfa ,quæ tum attuliargu


menta ;vt obſeſli ſolent, faccis laneis , arietis

impetú infringerespoffe cómoda explicatio


ne exarmari, & eneruari. Arietes iſti tres crāt

triplici teſtudineconte& i. Primus petitur à


definitionemccalli,quam Geber,Petrus Bo .
nus & multi chymici admittunt: metallum est
corpus foffile, durum ,denaturam fuam feruans,
à malleo dilatabile.Sed hæc tota definitio ęquè
conuenit argento & plumbo ac auro. æquè
ergoſuntmetalla , atque aurum . Refpondeo,
differentias rerum eſſentiales , præterquam

hominis,nobis eſſe ignotas: idcò nos cogide


finitiones formare abaccidétariis differétiis,

quæ
Libri 1. Cap. V. Q. I.

quæ poflunt ſæpè communes efſe pluribus,


quæ probabiliter videntur fpecie differre.
veluti fidefinuas canem ,certè definiasperp
prietatem latratusshyæna tamen hunc imi
tatur,quæ canis non eft:& fic totum iftud co

geſtum ,canis eft animal irrationale, quadru


pes,velox,latrabile,conueniat eriam hyena .
nam & illa erit animal irrationale , quadru
pes,velox ,latrabile.Nemoramen inferat ca
nis nomēhyenæ competere, velhiyenă çquè
canem effe:fed potiùs inferēdum , quiddam
in hyenareperiri,quod in cane fit perfectius.
Sic dico definitionis huiuſmodi accidenta
riæ conditiones in fingulis metallis inuentas
non conuincere fingula hæc, quibus conue
niuntmetalli ſpecieseffe. Nam hæcnon eft
conuenientia generis'in fubftantia, fed dum
taxat quali generis in accidentibus. Speci.
fice namque differentiæ ab effentia rei funt
defumendæ . Quarevtaduerfarii probent à
definitione identitatem genericam ; neceffe
eft,prius probent;vel fimul, & confequenter
probent,pretenfarum fpecierum differenti
àm effentialem ,velquid ei quodammodox
quipollens.v.gHomo & equus fpecies ſunt
fub animalis genere.id pbare nequit eo dú
taxat,quòd animalis definitio , q tainé eſſen
tialis eſt,conueniat vtrique( lic enim cõuenit
Petro & Paulo ,& tamen P.& P.fpecie no dif
ferunt)fed probaripræterea debet; quia ho
mo eft rationis compos , cquus non eſt. ſic }
etiam
liso Diſquiſitionum Magicarum

etiam quod aquila & leo differant ſpecie ,nó


probandum tantum eo , quod ratio generica
illis competat;fed etiam , quia vtriula; eſſen
tia diuerſa eſt , cum vnum fit volatile , aliud
beſtia ſeu gradiens. Sic igitur non quia hæc
definitio eadem quæ auro , competit argen
to :ideò hæc duo ſpecie diſtinguuntur:ſed ſe
quitur ſolummodò ambo hæcmetalla effe:
argentum quidem imperfcétè , quia poteft
perfici aurum perfectiſſimè, quia nequitin
metalli ratione perfici. Infanti iuxta ac viro
conuenit hominis definitio vt & vituloac

boui animalis:ſed infans adhuc perfici,& de


finitionismembra perfe &tius poteſt partici
pare : non tamen infans & vir funt hominis
ſpecies.idem de aliis inerallis , & auro ſtatuć
dum ,nam alia illa natura ad hoc inſtituit , vt
queant ad auream perfectionem progredi.
Verum hiç nouæ fuboriuntur difficulta
tes,noui ſcopuli affurgunt.dicatenim aliquis
hinc fequcretur,naturam fic fæpiùs à ſcopo
fuo aberrarc , quam fincm ſuum conſequi,
quod conuicium ferretur in Deum . Naturæ
quoque aberrationes deſuis inferiorib ',mo.
re ſpecierum ,non ſolentprædicari. quia na
tura non multiplicat rerum imperfectarum
indiuidua , vt videmus monſtra ſterilicatis
damnomuletata .hæc autem metalla de ſuis
indiuiduisre &tè prædicantur; vt argentum
dehoc vel illo . Refpondeo . Non aberrar à ſco .
po fuo natura, quia finis eius eft,reruin varie

tatc
Libri I. Cap. V. Q.1. IS7

catehunc mundum ornare : & perfectiora


vult effe rariora.fit auren hominum auaritia

quimetalla effodiunt priuſquam ad debită


perfectionem perueniant; vtminùs auri ſit,
quàm ceterorum metallorum.Sicuti quia vi.
tuliplerique occiduntur à lanionibus, idcir
co pauciores boues exiftunt: fi his parcerc
cur,boues fieret ; fi illis abftineretur effodie
dis,paulatim aureſcerent. Enunciandivero

ratio ,quædam eft fpecierum , fiue generica;


quædam verò merè accidentaria. Monſtro
rum de inferioribus attributiua enunciatio

accidentaria poteft æque locum habere ,ac


argenti,auri & c. ' ficutenim dicas rectè, hoc
vaseſt argentum , fic etiam rectè dicas , Gor.
go eſt monſtrum , ſphinx eſt monſtrum . &
Licut etiam dicas valis huius effentia eft ftan

nea,yelmateria eius eft ſtannum ; nihilpro


æus ifte
hiber quin verè dicas · Pygm
eftmonltrolus , vel fubftantia huius pigmæi
eſtmonſtrofa.Sed parum hæcad rem quede
prædicatione. Quia reuera ,non quicquid
imperfectum adhuc eft , co nominemon
ftrolum eft ;maximè fi aptum fit perfe &tioné
ſuam recipere , pullus in ouo nó eſtmonſtro
fus,vitulusnon eftmõſtroſus , infansnon eſt
móftroſus; quia hic ad virum ,illead bouem ,
ille adgallinaceum -cendit; etiam ſunt pote
ftare,quod a &tu futuri.idem demetallis aliis
ab auro dicunt Chymici. Sterilitate demna
ca ſunt tantum monſtraperfectorum anima

tium ;
Diſquiſitionum Magicarum

tium ;non infectorum , non inanimatotum :


Atajica ruit hæcreplicatoria machina..
Secundò contenduntaduerfarii proxima
metallorum omnium materiam eadem efle

non poffe, fed vniuſcuiuſque ſpeciei debere


effe materiam proximam diuerfam , quod
* Richar- ctiam nonnulli Chemici fatentur , & pro
dus Angl. batur : quia diuerfæ fpecie formæ eandem
& otio , & fpecie materiam proximam nequcunt in .
toan.Bra- formare: vtde animahumana & equina pa
cefcusco
tra Tau- tet, quarum neutra corpus alterius apta eft
ladanum. informare videretur alioqui,vetusillud de
lirium ſtabiliri poffe : omnia ex omnibus , fiue
quodlibet ex quolibergigni; & fic ,fi remotæ ma
teriæ ſufficeret identiras,poſſet vnus Alchy
micusalterum in Apuleium illum , vel Lu
cianum auritum transformare.Refp . Animas
animalium perfe&torú requirerc corpora

organica certis perfectè modisdiſpofita : a


nimas animalium imperfectorum ipſas quo
lquc,quia ex materia cducuntui , requirere
luam & propriam , minùstamen perfe & am ;
organorum corporis compoſicuram ,q com
politūra,fiue(vedicam )organizatio ,deillius
indiuidut ellentia eft.Inanimas verò res dú

taxat cenſeo requirere materiam illam co


muncmi, & præcipuè conſtantem parcibus
homogeneis eifdé & elle perfeétiùs diſpo
fitamjad plumbi,ftannis argenti velaurifor
mai :quia formæ iftæ , non ad compoſituræ
vel organorum fabricam , fed ad qualita .

tum
Libri I. Cap. V. 2.1. 189

tum primarum maiorcm minoremue parti


cipationem conſequuntur. Si plus habeant
terrenæ admixtionis,fientferrum ,æs, plum
bum ;ſiplusaerei liquidi', fient ltannum ,ar
gentum , aurum . Conatur quidem natura
lemper aurum producere:ſed , cú nequit co
mineralis decoctio pertingere , contenta cft
aliorum metallorum generatione pro mo
do virtutis & materiæ proximæ difpofitio
ne.Si non fatismultum adfit ſulphuris ſubti
lisacrubei, adfit tamen ſatis hydrargyriſub
tilis & albi; fiet argentum : fi veròvis fulphuris
excedat, & vn & uofum illud liquidum omni
litex parte probè defæcatum , producetur
aurum .
G
Tortius illorum aries erar,Nunquam có .
Iquieſcerenaturam , fponte ſuâiſed moucri &
moliri doncc perfectionem fuã ſit indeptas
mctalla verò hæcapparere omnibus , eciam
præfentecauſa efficiente , in venisſius con
quiefcere,nihil ſolicita vtinaurum transfor
mentur. licec cnim centum annis illic per
maneantnon impedica,nunqua tamen ma
gis illa aureſcenc, lod in ſuo ſtatu permane
buir , ferrum ,plumbum argentum.Sificigi
cür quieta iacent,ſuamiampacta ſunt perte
&tionem.Refpondenr Chemici & benè relpon
dent,noshanccommutationem deprchen
dere non poſſe:ſedcurnequcamus,incredi
bile redduntrationem :quod ad alteriusme
talli in aurum metamorphoſin millenarium

annorum
160 Diſquifitionum Magicarum

annorum tempus requiratur. Quis hoc illis


definitum tempus reuelauit? quis credat q
ad ceterorum metallorum perfe &tioné cur
füs vigintivel triginta fufficiat annorum :Ma
ior ergo in auro formando mora,fed non toc
-

leculorum admittenda. Sicut autem herba .


rum & arborum incrementa non cernimus
dum creſcunt;ſed creuiffe deprehendimus:
ita latens eſt alteratio hæc & commutatio
metallorum ; quæ, non ,dum fit, ſed dum fa
eta eſt ,cernipoteft,quod verò illam non cer
nimus, impatientia fecit & cupiditas , dum
malunthomines præſens lucrum minus ca.
pere,& quale eſtmetallum effodere ; quàm
fpem pretio redimere , & illam tam longin
quam opperiri tranfmutationem .Sed curad
hanc fornaculis & follibus fuis fe triennio
përưenire poffe Fanianus. & alii gloriantur,fi
non niſi luftris aliquot exactis id poteſt natu
ra? caufam puto , quia in terræ venis plus li ,
quidihumidi affluit, & calor quoque agitle.
niter ac paulatim :hîcin chryſollo , nihil ad
fuit liquidi:quare quicquid reliſtit, & reuo
car curſum efficiétis caufæ , id faciliùshîc ab
ſumitur: ignis quoqueelt continuys, & non
impeditus, & quantum poteſtyrger.Præter
ea nonnunquam aliquidauri maturi & per
fecti artifices admilcent , vt-lic ars adiuuans
naturam caufa fit velocius reliquum con
uertendi,vt norat Treuiſanus lib. de tranfmu
rar,metallor.antemedium . Ex his apparet ad

modum
Libri I. Cap.V.Q.1. SECT . II. 101

modum probabilem eſſe ſentētiá Calliſthe


nis ,Alberti Magni, & Chemicorum vnicam
eſſe perfectam mecalli ſpeciem 4. Sed per- Alb .M :
gam effe liberalis ac comis; eſto : ſpecie dif- gni li.3.de
merall.
ferantmetalla, quid cum ? fpeciei( inquiunt) tract.1.c .
in ſpeciem quenon fit alteri ſubordinataim - .Gebri,
mutatio impollibilis eſt naturæ . Nos mox Roſarii

non eſſeimpoflibilem oftendemus. Necad Biringuic.


rem facit illud de ſubordinatione. Reue- cii.& a.

ra enim multorum commutatio oftenditur, lior.


quæ fic ſubordinata non ſunt : & ſubordi
natio ifta eodem modo poteft intelligi de
plumbo & auro ,ſtanno & argento ;quo illi de
his intelligunt, quæ in tertia ſect. produce
mus.

Quartum argumentum eſt. Ars ifta ne


quit veras gemmas trasformare in gemmas
alias veras. ergo nec metalla poteſt in alia.
Refpondeo,gemmas,liquæ ſint liquabiles ,pof
fe admaiorem fortaſſis rcdigi perfectionem :
non tamen in alias diuerfæ fpcciei mutari
poſſe, quia non poteſtignis quemlibetindu
cere colorem :nec gemmæ ad gemmă ea co .
gnacio eſt,quçmetalli admetallum .Gemme
verò plerçą; vel potiùs omnes, quia lapidum
ex genereſunt;etiam ſunt illiquabiles: quia
non habent humidum yńctuoſum , vtmetal
6 fic Alb .
lasſed aqueum , quod igne difflatur b.
Magnin
Vltimò obiiciunt,non dari cauſam ſuffici s.Metaph .
entem , quæ hocoperetur: cælos enim natu
raliter hæc metalla in venis producere per

L calo :
1162 Diſquiſitionum Magicarum

calorem & frigus:nó qua calor ille velfrigus


qualitas tantum eſt fiuecalor aut frigus; lcd
quâ cſt organum ac inſtrumentú cælorú,in
cuius virtute agit. hîc verò nec frigus adelle
in Chemica operatione, nec calorem ope
rari ve inſtrumentum agentis principalis ,

quia hic non adeft agens principale. Refpon


deo, de frigorc iamdiximus. de calore vero
dico huncagere vt inftrumentum ignis; &
eſſe eiuſdem lpeciei cum calore cæleſti ſeu
elementari. Āgens autem principale eſt fe
men auriipſismetallis inſitum : quod ſemen
calore fouetur, & adolefcit in aurum . Pro
batio verò huius-non incumbitalia ,quàm ab

experientia;ad quam alchymici ſolent pro


uocare.ſolemus enim à pofteriore probare
vim feminis alicuireiinfuiffe , cùm genituin
ex eo aliquid & ex potentia eius in ačtum de
du &tum cernimus. Deniq; conclufio noftra
dumtaxat exigebat,nosoſtendere naturęre
rum hanc non eſſe contrariam Chryſope
iam :ncq;id argumenta aduerfariorum con
uincere .quod puto ſufficienter oftenſum à
nobis.Hæcde primo axiomate.

SECTIO III

Deeadem efficacitata

Slt 2.axiomna,lõge probabilius eß poffealchymi- A


'cam artem finem fuum conſegui , & alia in au
rumigne tranſmutare:quam non poſe.
Dico
Libri I.Cap.V.Q. 1. Sect . Ill. 163
Dico effe probabilius,quia rcueraid ñon p
batur apodicticè ,fed tantum topicè. ſic ta.
men yo moraliter ferè conuincant ra
tiones.
Primum argumentum , quo cöcluſio pro
batur,pendet ex ſupradi&tis , quia contraria
negatiuahabet argumenta non concluden
tia, imò nec admodum vrgentia.
Secundum , quia multarum rerum caulæ
naturales nos latent,& poteft hec eſſe de il
larum numero: multa quoq; fiút naturaliter,
quæ quis, propter cauſarum ignorationem ,
lî fa& a certò neſciat,vel neget facta , vel non
facta naturaliter contendar.

Tertium , quiaMagoru illainduſtria , qua


mutaruñtangues in virgas,& è cóuerſo :iuxta
D.Auguſtinúanaturalismutatio fuit:mirabi alib .3. de
liortamen eſt hac,de qua nos agimus. Trinia

Quartum ,quia calor ignis vim habet trāl.


Formandimetallaper varias alterationes ,li
quationem , ſeparationem , congregatio .
nem ,& alias huiuſmodi : ficut & calor nati
uus cibum poteſt variè conformare , priuf,
quàin augeat & incrementum præbeat ipfi
alito.siccminuseſt mirada illa cibi, putà po

mi, in carnē: quam hydrargyriin aurum có :


mutatio. Denique li lingulas illas alteratio
nesconſideres, quas Chryſopæi requirunt,
etiam qui plurimas nullam inuenias, quæ vi
ces ignis in materiam diſpoſitam agentis
excedat.ccdo enim quæ illarum : quod li fin
L 2 gulis
1164 Diſquiſitionum Magicarum

gulis par,cur non ſucceſliuè omnibus,cum e


ius vis non recundatur ſuggeſtis ſemper no
uis fomentis.
Quintò,perſuadereid debent intellectui B
nonmalè diſpoſito , cum variæ fimiles expe
rientiæ , tum plurimorum id ſe conſecutos
afferentium affertio .hoc pofteriusprobabo
lectione ſequenti : prius verò probatur ,iis
este exercić.
quæ fusè retulerunt Scaliger - & Benedict.
23.
b quæft. Perer b.primùm ars poteſt gignere veſpas,
de alcbi. ſcarabæos crabronesque,ex cadaueribus , &
mia , li . de
ex ſtercore animalium : imò & ſcorpiones ,
Magia.
ex herba Baſilico ritè pofita & collocata cer
tis locis , ſed viuentia hæc funt excellentio
rametallis:poterit igitur & metalla . Dices
in hishominem arte tantùm materiam ma

teriæ apponere , cætera naturam per putre


factionem & calorem folis producere : Ve
rum in noſtro quoque cafu manum tantùm
homo adhibet, cætera calor ignis in materia
efficit. & quæ in eius potentia latebant, edu
cit. II. aurum exauripigmento produci ar
tè Plinius auctor eft , vt dixiinus. lidicas au
ripigmentum venam eſſe auri ſterilem ac
inopem , hoc eftaurum imperfectum , vt ait
ed.c.4. Fanianusc;hoc , vt dicitur line probatione,
lib: derenegari quoque poteft.Nam plusvidetur dif
ferre abauro, quam cuprum :nam cuprūme
tallis annumerandum , illud verò potiùs co .
a Scal. 6 loribusactincturis.III.exouis d calore forna
cis Cayri ſolentpulli educi,non ſecus quàm

fotu
Libri 1.Cap.V.Q. 1. Se&t. Ill. 1051

fotu matris: curnon & hîc fornax ſuppleat v


teriterræ vicemili dicas, ouum natura ordi

nariad pullum ,& eſſepullum potentia : con


cenduntalchimici idem eſſe plumbum auri

reſpe & u, imò & argeti:ideoq;lolerehæcme


talla iuxta inuicem reperiri. Sane Plinius
dicita venam plumbi, quæ vicina ſolet elle a lib .33.
& contigua venæ argenti , vocari galenam . cap.6.
Sed & ouum quoque magis differt à pullo ,
quàm inter fe metalla.I V.Naturaliter vide
musmultos vermiculos mutari in volatilia ,
vtpotemuſcas; & tamen reptile & volatile
pluſquam ſpecie diſtant. V.vtnatura produ
citſalem ,bitumen ,& atramentum : ficetiam
illa nobisartificum exhibet induſtria. Sidi
casſpecie differrchæc ab illis: cõrra vrgebo :
cùm eaſdem habeát qualitates ( 9 docet ex
perientia ) non magisdifferre,quã pulli quos
fornaces Cayri produxerüt,à pullisadpecto .
ratis àmatre. VI. Plinius auctor eſt triticũ &

Gliginem ininuicem commutata.dices ,ſolis


accidentibus eadifferebant , eademq; fuiſſe
fpecie ? Galenib quidem ſententia videțur, & libr. 2.ad
fed multis id non probatur. ęſto tamen ;hoc Glaucum .
liverum , quid ad VII. Nam Theophraſto -ap.7.
lolium quoque in triticum fuitmutatū ,loli
umnéhoc lilueſtre trițicú fuiſſe dicent ? quo

auctore:ſcimus enim quid inter triticum &


lolium interfit. VIII.calchitim in miſli.mu.
cari,fatis notú eſt ,veriſimilius etiam in ſpecie
differre , quam idem eſſe.IX . lapideſcere

L
ligna,
166 Diſquiſitionum Magicarum

ligna, ſi infontes certosincidant;norunç Ar


duennæ :& lignum ſitcąudexque, quineget.
Benè eft,non negant aduerfarii ; Sed hanc
dicent fortè commutationem in deterius,
viuentis nempe ligni,in lapidem vitæ exper
tem : mortem hanc effe quandam ligni fa
ciliùs res degenerare quàm meliorentur.Vr
gco , etiam meliorari. nam in Scotia ex pu
qridis naujum fragmentis ,& ex arborum fru
etuin mare deciduo (res eſt vulgo notiſſima,
& probabitur libro ſequ. ) gignuntur ana
tęs.Şitam admirabilem effectum tranſmuta
tionis aqua nobis exhibet : curignis efficaci
tati,cuiusmaior longè vis eſt in agendo ,ma
ligne detrahimus ?Herodotus ctia ſcribitur
platanum in olçam yertiffe : & alii cadauera
inſtatuasſalis,de quo plura dicam lib .2.9.18 .
in fine.

Deniquçnotiſſimùm eftpoffe faltem dæ


mones producere ,per applicationem natu i
ralium agentiū,non modores inanimas ,fed
Eft Sco & animalia imperfe& ta , quæcunø ex putre
ti, Lyche factionenaſcuntur«:muliò igiturfaciliùs po
ti,&c.com - terit metallum vnum in aliụd eadem appli
2.2.7.vecatione comutari.quialógèminoreſtmetal
7,& pro. lorum differentia, quam inanimis & animați.
babo lib. Sed Diabolus nullú huiuſmodieffe &tum pro
feq.q.14 .
;

ducere poteft , quinaturæ viręs ſuperçt : vt


conſtat ; alioqui poſſet vera cdere miracu
lla.ergo effectus hujuſmodi naturæ vires non
ſuperat.Igitur poteſt fieri ve vel docēte Dia

bolo ,
Libri I. Cap.V. Q. 1.SECT.IV. 10.7
bolo , vel induſtria & ſtudio tandem homo
ad hanc cognitionem pertingat,

SECTIO IV .

An aliquanarratione conftet aliquando aurum


bac arte factum

Nllum aduerfarii forrius telum intor


quent, quàm ab experientia. cur igitur
inquiunt,nullus hactenus effectum conlecu
tus? cur omnes oleum & operam perdidere:
nonnemoraliterhinc colligimus,id effeim
poffibilibus annumerandum : I l. quia , quæ
cumque adferuntur experientiæ , nituntur
teſtimoniis ipſorum chymicorum , quib 'mi
nimè credendum : tum quod in cauſa pro
pria ,tum quòd mendicitas & paupertas fide
detrahat , tum quòd fpe faſcinati & imagi
nationis veheméti apprehenſionę,putát elle
aurum ,quod non eft,vt ait pontifex loannes
Extra
22.4.III.qa poſſunt eſſe operaciones,vel frau uag.fpoi
dulentę & deceptoriæ , vt fuit Bragadini Ve- dent.de
neti Alchimia ;quiin Bauaria fupplicio affe- crimin,
fald .
&tus anno 1591.ipſemetcoram omnib'impo
ituram ſuam confeſſus fuice ex auri ramen

tis pulueribusq;, quos mixtoscarbonario pul


ueri habebat,aurum fuum liquaffe . Quare
cauendum nelectorem decipiar deceptusi.
pfe Villamontiuspertinaciter defendes, ve.
să fuiffe & finceram Ant. BragadiniChryfo .

L 4 pæiam :
168
Diſquiſitionum Magicarum
pæiam :cùm enim illa fcriberet, nondum di
es fraudem huius Cyprii planè aperuerat.
Videqua deillo Villamontius itinerarii li.3. 6. 28 .
vel poſſunt eſſe prodigiofæ ,dæmone facicn
te.IV.quia hanc artem nemo vnquam callu
it; quod parec,eò quod nemo ſe vnquam di
xit vltimum eius effectum conſecutum : ne

mo etiam verbis vel ſcriptis eam aliosdocere


potuit.His illi pugnant.
Sitconclulio.Defactoaliquos hac arte verum
aurum feciſſe, videtureſſe valdè credibile.
Probo,quia tot ea de re narrationes funt

z lib . 1. c. diuerſorum ,vt videatur procacisanimi & p


13 . frictæ frontis ,nulli credere. adſcribam quæ
blo. And.
in additio.nuncmihi ad manum . Cælius Rhodiginus
ad Specul. auctor eſt “, ſuo tempore in Gallia quendam
tit.de cri ex infimaplebehominem ,mirèfagacē,mo
drad, cor. dum excogitaſſe , quo chryſulcæ aquæ vi ex
74.defor- metallo quolibet aurum fécerneret: & addit
til.Abb.in tales artificesvocari Chryſoplintas , officinam
de fortil. / vero Chryſopliſium . DeArnoldo Villanouano

& ibid. referunt grauiſſimi Iuriſconſultib, eum vir


Piarcan : gulas aureas chemica arte produxiflc , quas
in l.1.C.de omnium examiniſubiecerit in aula Pontifi
argě.prec. cis,& ideo concludunt chemiam veram elle
thel,infer, ſcientiam.Qbjiciunt, Arnoldum fuifle val
lib.1o , de ſuſpe& um familiaritatis cum dæmonibus
c Pena
c; & ideò veldæmonem hoc verè fecifle ,vel
Cóm.36 .
ad z.p. Di faltem verum aurum ſuppoſuiſſe. Refpondeo,
re& .Èy- has effemalicioſas coniecturas . Si lulpectus
merici 9. Arnoldus,quomodo non in Romana curia ,

vbi
Libri I. Cap.V. Q. 1. Sect. IV . 169
vbi affiduus erat, comprehenſus, vt malefi
cus, & caftigatus ? mala aurem coniectura
eft , dæmonem verum aurum ſuppoſuiſſe.
Alii dicunt examini ſubieciffe , hoc eſt ob
tuliffe : non vero quenquam veritatis peri

culum feciſſe. primùm explicatio illa verbo


non congruit.deinde quis credat illo offe
rente aurum ad examen , neminem Romæ
periculum feciſſe ? ego verò,inde;quod non
Icribitur ab auctoribus illis falſum aurum

deprehenſum ; probabilius crediderim ex


perientiam Arnoldo ſuffragatam . Sanè id
confirmat quod de ipfius cum Raymundo
Lullo concertatione auctor Theatri huma
næ vitæ tradidit * ; Raymundum hunc Ba -la 'vol.".0
learicum ,hominem acutiſſimum ,multis ra- lib.z.
tionibusdemonſtraſſe Villanouano artis hu
ius efurapiav,tum Arnoldum diſputandi per
cæſum , quin potius, inquit ,te ſenſu craſtina
conuincam die : quæ cum illuxiſſet ,mera
morphoſim illi oculata exhibuit fide:qua il
le motus,hanc ipſe artem amplexus,multa
de eadem ſcriplicopuſcula ,ante annos fer
me 250.Dehoc Lullo ſcribit quidam noſtri
temporismedicus;non alchimiſtab : Hunce- 6 R.C. ir

go inquirendo comperio apud Anglos, re quidem clatore ir


vera præftitiffe ,quod fuis libris profitetur : & in fignium
arce Londini iuffu Regis probatißimum aurum ſcripr.
confeciffe:mihig genus nummioftexfum est ,quad
adhucappellant Mobile Raymundi,auri ſcilicet pha
ridebryzi, fummaque indicature. ] Idem au
etor
170 Diſquiſitionum Magicarum

Etor Theſauri, hoc etiam narrat de Bernar


do Treuiſano ; eum cũ initiò fruſtramagnas

opes in hacChryfoplynticaprodegiffet,tan
dem accuratiore ſtudio cóſecutum , vr bien
nio artem in opus,fpem in rem ,deduceret.
a opere de Hieronym . Cardanus teftatur a , Antoni
lib.deme. um pharmacopolam Taruiſinum , coram
tallis And. Gritto Duce , & præcipuis patriciis

Veneris , argentum viuum in aurum com


mutaſſe , & eius operis quædam adhuc ex
ftare veſtigia .Hoc IuliusScaliger in contra
dictoria exercitatione eludit potiùs, quàm
diſſoluit , dicens;fi hoc verum aurum fuiflet,
Venetos eum fuiffe coacturosReipublicæ o
peram hanc nauare, vel artificium indicare .

Quis enim Scaligero indicauit,Taruiſinum


cis non indicaſſe? fanè crediderim , Venetos
vel incerti euentus fpem contempfiffe , vel
præftigiis effectum adſcripſiſſe. Tu,Lector,
ne idem ſencias, accipe teſtimonium aliud
ciufdem rei, vt in Cardani & Aragoſii fide,
hoc experimentum ftet. Guilhelmus iſtę

Aragolius , vir philofophiæ & medicinæ ap


primè peritus , ftudiorum cauſa degebat
Patauii : ſemel, anno 1550. Venetias ex
.

currit , & honoris cauſa Hectorem Auſoni.


um ,matheſis & medicinæ laude clarum , in
uiſit : ibi cum intra alia Alchymicæ aurificæ
mentio fieret, camqueGuilhelmus folidis,
vriplitum videbatur,argumentis ſubrueret:
Aufonius in fequentem diem conuentum indixit,

eoque
Libri I. Cap. V. Q. I. Sect. IV . 172
coque tres patricios Venetos,è nobiliffimaCornelia
rum gente adductos; ex eo auro, quod Taruifinus
pe&tantibuspatribus,hoc est,celeriter ,non magna
interpofita mora ,momento feciffet , confectos an
pulos pectandos contrectandofque exhibere cura
uit. Ipfe deinceps Aragoſius Taruilium excurrens,
hiftoriam factididicit. Narrabat ille à Gallo quo
dam , Aragoſio facie fimillimo,domi fua per aliquor
menſes hoſpitaliter accepto,eum ſe puluerem bono
rari loco accepiſſe ,ſed vt eo tanquam arcano ute
retur. Se verò non sam priuati commodi , quàm
publicæ fidei erga Rempublicam Venetam ftudio,ea
infcio Venetiasnauigaſſe , rem patribus indicaffe :
ſpecimen artis exhibuille :priuatim quoquein Cor
xeliorum ædibus non femel. Interea verò Galtum
illum infalutaris omnibus diſceffiffe ,neque fequid
quam de coamplius refcire potuiffe.« ] Vides cau- a Thelar
lam çur Veneti nonyrlerint Tařuiſinum , & vitæ hum
ra. Omic
quàm inanis illamagni viri, led fæpè įniqui to quod
Cardanomaſtygis,luſpicio .Forțaſtis eadem dele limi
arte apud Cedrenum ille frenum aureu co- lia Ferne
ltus cette
fecerat,quod Anaſtaſio Imperatoțiobculit ; far lib.de
poft primam operis huius editionem incidi abd. rer.
jn librum And.Libauiimedici,qui p. 1. fingis- caul.
larium ,Syrraxini.dere metallica plura teſtimo
nią rętulit. ſed videtur iſte praſtigiator po
tiùs fuiffe , quam Chymiſta .
Nuncad obiectiones reſpondeamus, Ad
primum ,multos ego commemoraui ,, quos
non Chemici tantùm , fed & mcdici &
'I.C. grauiſſimi teſtantur rem ipfam factam
exhi
172 Diſquiſitionum Magicarum
exhibuiflc,Arnoldum Lullum , Taruiſinum .
Et hodie nominare poffem ,quosnoui viros
graues, in dignitate politos,& Deum timen
tes ; qui de ſeipſis idem profitentur. Quos
mentiri, vel impofturis , aut præftigiis, aut
dæmoniacis artibus vti,nunquam in animú

:
meum poſſim inducere : & ſint iniurii viris
honeſtiſlimis, qui queant id ſuſpicari.Ad 2.
dico , Pont. loqui de gregalibus, fiue fece il
la Chemicorum , qui lucrum captant,& aui
ditate pecuniæ in præceps ruunt: non de iis
quihoneftam inde rerum naturæ cognitio
nem dumtaxat petunt. Nec verum eſt ,nul
los niſi mendicos vel pauperes huic ſtudio

incumbere ; quod Principes viri multi non


fugiunt. nec etiam paupertas omnis à teſti
monio arcet ; ſed tantum , quam vilitas aut
vitiofitas vitæ dehoneftat . Phocion pauper
erat : plus illi tamen iniurato , quàm iurato
Paridi credidiſſem . Teſtimonium in pro
pria cauſa reiicitur,ſed hîc teſtimoniú dixe
re ſcriptores, qui non erant Alchimiſtæ.ac
ceperantilli quidem hocab alchimiſtis ; fed
alchimici dicta ſua fa& is probarant.Nec ſa
nè domeſticum teftimonium , vt nec alia a
liâs inidonea , reiiciuntur , quando aliunde
• Pet. Ge teſtimonia habere non queunta. Etquæſo ,
tar.ſing. vnde hîcinitium hiſtoriæ haberi potuit,nifi
pol. ſing. ex ipſorum artificum di&tis & relatione? Ad
71. 3.poffe aliquando eſſe tales, & fuiſſe : hinc

tamen non fequi,nullas nó fuiſſetales.Ad 4 .

multos
173
Libri I. Cap. V. Q. 11.

multos hanc artem verbis ſcriptiſque prodi


difle , & hodie eam tenere & alios docere. G
qui contingant in praxi errores , nihil mi

rum , quia facilè peccatur in ijs, quæ abignis


operatione dependent. Nec vllius artifi
cis eſt, in iis, quæ ab actiuitate extrinſeci a
gentis naturalis pendent, ſecurum femper

effectum fpondere. Nec vlla quoq;ars alia ,


in qua quis mente fanâ perfectionis vlti
mum apicem ſeconfecutum affeueret.ſem
per aliquid diſcendum ſupereſt:neque hoc
huic arti peculiare, quod opponitur,

Q v Æ STIO II.

An Chryſopæia habenda ex numeroartium inge


nuarum , an mechanicis annu
meranda ?

AF Acilis eft decifio,nihil in ca mechanicum eſte


preter ipfam operationem , da igniariam illam
applicationem : Theoricam verò fiue fpeculationem
artis ipſius, phyſiologia in remotiffimis latebris la
tentem ,& què ingenuam ,& què ſcientificam eſſe na
rura fua,quàm fitphyſica: cuiusest portio nonigno
bilis : aut medicina,cui fubferuit & ancillatur : e0
que nomineacroamaticis & epopticis diſciplinis an
numerandam . Si verò conſideres ipfos Alchi
miſtas , quidam illorum meri ſuntmechani
ci, & ſtatuarii , ac ciniflones; quidam verò
philoſophorum nomen honeſtum inprimis

ac
174 Diſquiſitionum Magicarum
ac laudabile,iure ſuo fibivendicant. Etfi e
nim omnis Alchimiſta ingenio ſimul acma
nu vtatur : tamen id omni mechanico ar
tifici commune'eſt , & manus præcipuamo
peris partein in illis vendicat ; qui, principia
cauſasque artis ignorantes nec certum in
rebus præparandis vſum , iuxta præcepta
congrua & fcientifica adhibentes , tempus
& carbones abſumunt; fuliginofi itaque &
merè mechanici dicendi ſunt. Sed qui in
oleis, & aquis, & gummis , & auro extra
hendo,cauſas & præcepta artis norunt; qui
bus freti effcctum ſibi pollicentur ; ii, etſi
manum ingenio , & operationem fpecula
tioniadiungant : non mechanicí ,led phi
loſophi dicendi; operatio enim illa , & ma
nuum auxilium ,accidentaria ſunt ſcientiæ :

ve in medico , & chirurgo ſatis eſt mani


feftum .

QV E STIO III.

Ad quam magia peciem pertineat ?

ÆQuè expeditum eſt reſpondere huic A


quæſtioni. Si alchimicers effeitus verusnon
est , quia fallum eſt aut apparens dumtaxat
aurum ; pertinet ad magiam praſtigiatriam . ſi
verusest effectus,tunc aut fit ope damonis ,& per
tinet ad Demoniacam : verum effectum voco ,

quando aurum verum quis conſequitür;hoc

autem
Libri I. Cap. V. Q. 111. 175

autem poteft fieri dupliciter, vel vera tranf


mutatione, vel ſuppoſitione , quando hoc
facic dæmon . potelt etiam reduci hoc fa
& um ad præſtigiatricem ; quando illud non
nili,vt dixi, ad dæmoniacam . Si verò verum
aurum fine ope damonis homo extrahit pyrotech
niafua, tuncalchimia pertinet fecundum fe & pro
priè,ad Magiam naturalem : per accidens ad arti
ficiofam . Nam ,qui a ad ſupernaturalem refe Aragoſi
runt,propter cælorum influxus; illi meo iu . us & Šrio
ger.
dicio falluntur: nihil enim hîc cernitur , vt
oſtenſum ,quod naturæ vires excedat.Natu
ralis
ergo alchimiæ exempla iam nonnulla
propoſui b. Dæmoniacæ refert vnum auctor 6 fup.q...
dæmonomaniæ , ; ſe ex Guilhelmo Cóftan- fect.vle.
clib . 3.2.3.
tino ,famoſo alchimico,audiuifle,focios ipſi
us, cum perdiu flantibus, fpes ſpecieſue auri
ostenderetur nulla,confilium à Diabolo pe

tiiffe , ritene operarentur, & optatum finem


contingerentian in aliquo peccatum ab ipſis
eſſet,quod metallú arceret expetitum . Dia
bolum (vtfolet Jlatebrolum dediſſereſpon
fum ;quàm breụe, tam ambiguum :Laborate,
laborate.hoc illos pro fecunda pollicitatione
arreptum mirè animalſe: ergo perrexiſſe in
Aando ,& fornaculis continuandis.idq; adeò
Atrenuè,vt in nihilum cunctaredegerint;pa
rati nihilominùs pergere, & ad imum cun
letam rem decoquere , & pro philoſophico
Lapide bona cuncta dilapidare: nifi mifertus
demencie Conftantinus ſuggeſtiffet,morem

hunc
176 Diſquiſitionum Magicarum

hunc efle dæmonis,vt decipiat amphibolo


gia ſignificati: cùm laborare iuſſit , hoc vo
luiffe : deſiſterent ab irrito conatu , & ad ho
neſtum opificium aliquod ſe transferrent,in
quo certius operæ pretium cerneretur. fic
ille.Sed alii paulo aliter narrant,idque ſe ex
oreNatalis, qui Conſtantini ſocius fuit,ac
cepiſſe,bona fide , ſcribunt : hos operarios
auriauidos familiarem paredrum ſubſpecie
...

vniusnymphæ exciuiffe, & facro carminela


pidis confe&tionem ab eo poſtulaſſe.dæmo
nem iuſſiſſe, vti ex tex metalli ( vedicunt )
aniſatis, hoc eſtæquali proportione , & hy
drargyri certa molemixtis , malagma com
ponerent.cum itaq; hoc igni impoſuiſſent,
ecce tibi,fraudis miniſter, catus illeMercu
rius, inore grandinis cū tonitru metalla huc
illuc diſiicit, & fpem ſimul eorum ; cachin
nante luſos cacodæmone . Illi abacti à chry
follo,non à furore:rurſusmagiſtellú adeunt,
expoftulant primùm de iniuria ; deinceps
ſupplices fiunt,& vt nunc ſaltem ,meliore fi

de, quid agendum doceat,pergunt obfecra


re.demumille nihil aliud retulit, quàm ftre
nuè laborate .
Deceptorii effe& us duæ Hiſtoriæ occur
runt, prior præſtigiatorius Diabolicus : po
ſterior ad deceptorios & emunctorios per
humanam calliditatem pertinec.
Priorem ſic narrat Cedrenus : Quidam ex
eorum numero , qui chemicam artem profitentur,
callidus
Libri I. Cap . V. D. III. 172
Callidus hominum oculos impoſtura praſtringere ,
argentariis aliiſque obtulit manus pedeſque ftatua
rum , c alia aurea ,dicens fethefaurum reperiffe :
multofque ita deceptosad paupertatem redegit.Fa
ma vulgata captus ,id ad Anaftafium perductus,
frenum equiex folido anro conflatum ac margari.
ris confertum obtulit.Sed Imperator, freno accepto;
Vt omnes , inquit, fefelleris , me profecto
non decipies : Parimque hominem in caftellum
quoddam relegauit , in quotandem periit.] nimi.
rum omnia hæc aurea nihil erant , niſi per
magiam facta oculorum ludibria . Pofterio
İrem defcribit Ieremias Mederus in Acroa .

mat. Chymiſtas duos ſocietatem initam pa


& o firmaſſe , vt alter Chryſopæiæ certiſſi
mam artem ſe tenere profiteretur,alter rhi
zotomum ageret, feu agyrtam empiricum ,
& inter cætera (cobem auri atro infectam
colore, pro lunariæ puluerc,venderet. Er
neftus Badenfis Marchio mirè deditus erar

pyrotechniæ . hunc ergo prior ille adit , &


circumuenit , aureos montes pollicitus , &
acria diuitis Creſi. parantur omnia, & iam il
le , cætera belle,inquit ; vnum dumtaxat o
pus,Reſch vocant (Hebræa voce ) huiuspul
ucres faciles inuentu , apud quemuis phar
macopæum , vel rhizotomum . Marchio
puerum mittit: commodùm in palatii aditu
ille alter merces ſuas expoſuerat;& vt folent
hoc genus , nihil fibideeffe Stentorca voce

prçdicabat.adic cum Principis puer.Illereſch

M expro
178 Diſquiſitionum Magicarum

expromit de pixidula fumofa , & pro folido


appendit,& quaſi quid foret obuium ac con
culcatum , addit fuperpondium . Puer Do
mino refert. Impoſtor eum puluerē inſper
git hydrargyro , & aurum verum producit,
ſed quod liquatum ex puluere.fit examen ,
verum aurum deprehenditur. Marchioni

resmirè grata , & ipfein magiſtrum benefi


cus ac gratus probèdonatūdimittit. Chry.
fopæiain pergitvrgere : feliciter , quamdiu
reſch durauit: vbieius reſiduum parum fuit ;
vndique conquiri iuſſitauriprolificam hanc
materiam . Negabant omnes,ſe quis puluis
reſch diceretur,audiſſe veldidiciſſe vnquam .
itaqueMarchio quod ſuperaret igne folùm
liquat, & auri ſcobem ,impofturamq; fimul
deprehendit .] finis nö foret ſcribendi,fi quæ
fingulis diebus talia contingunt,vellem per

ſequi. Vtilius erit ,quod reliquum eft,& ada


nimæ falutem ſpectat,diſcutere.

QV ÆSTIO IV.

Licitane anillicita fitalchimia ?

PRohibitam cenſuit Angelus de Claua


f10 , a ſed id nullo iure probat, verum ra
- in verb. tionibus dumtaxat P.Valencia eò inclinat ,
Alchimia .
vt faltem ratione circumſtantiarum fit illi

cita & pernicioſa ; idem P.Pererius cenſuit :


vterque locis ante citatis .

Licitam
Libri I. Cap. V. Q. IV . 179

Licitam verò nec vllo iure prohibitam ,i


mò & inter artes metallarias à iure ciuilire
ceptam ,communis eft fententia iuris inter
prerum a . Pedetentim progrediédum ,nam Oldradi,
facilis hic in via lubrica laplus. lo. Andi.
Abbat. &
Prima Conc. Nullo iure in foro fori hæc ars Baldi locis
videtur prohibita , vt non liceat eam exercere ; ex fu . cita.9.
i fect. 4.
defenſione iuris pofitiui.]
Quoad ius ciuile & communeRomano - Alber 4
rum de communi enim iure nuncloquor, ver. alchi
non de particularibus locorum ftatutis, vel mia ,Gui
do.Papa
regnorum ſanctionibus j res eft expedita : decil
388.
nec vlla conſtitutio talis reperitur.Quod ad Fabiani
ius Canonicum ,videntur obftare duo cano- tracta. de
empt. &
nes , nempec. Epiſcop.26.0.5.0 c.fpondent, in vendit.c :
extrauag.commun.lib.s.decrim.falfi. Sed,ſi bie - s. Zaneti
nic.i.extr.
nè conſideres, neuter canon conuincit in
deaccuia ,
tentum . Nam d ... Epiſcopi , tantummodo Thomæ
damnat eos, qui credunt perſonarum tranf- arfonci
mutationem in variasferarum ſpecies fieri: ni quodā

quod & ratio docet addita; fiquidem (ait ) Sa - conſilio:


tanas transformat fe in varias fpecies ferarum .]
Non eft igitur cur ad quamlibet ſpeciei in
fpeciem tranſmutationem canon extenda
tur. Et licet eò extenderetur,dicerentalchi
mici ſenon credere hanc à dæmone, fed à
natura fierimetamorphoſim : nec eam effe
veræ ac perfe &tæ fpeciei in aliam perfectam
fpeciem , ſed imperfecti & inchoati in ſuam
perfectionem . Fortiùsſtringit alterum illud
c.Spondet ,nã illud diſertè alchimia prohibet,
M 2 &
ат
1180 Diſquiſitionum Magicarum

& infamiæ carceriſque pænam præfigit ,cle


ricos etiam pofſeflis beneficiis priuat , & ad
capienda reddit inhabiles. Reſpondet Ar
foncinus, Pontificem egiſſe tantum deiis ,
qui Sophifticè tranſmutationem cõfingunt:
tamen Canonis verba fatis clarè indicand
cenſuiſſe loann . 22.nullum à quoquam co
rum verum aurum fieri, & ideò omnes pro
impoſtoribus habuifle,ſic enim verbotenùs

habet ſanctio ; Spondent , quas non exhibent,


diuitias pauperes alchimiſte : pariter , qui ſe fa
pientes exiſtimant , in foueam incidunt quam fe
cerunt. N im haud dubiè huius artis alchimia pro
feffores alterutrum ſe ludificant.cùm fua ignerana
tia conſ i eos , qui fupra ipfos aliquid huiufmodi
dixerint, admirentur : quibuscùm veritas qua
fita non fuppetat , diem cernunt,facultates exhau
riunt , iidemque verbis diffimulant falfitatem ,vt
tandem ,quod non est in rerum natura , effe verum
* Sic legi vel argentum fophiftica tranſmutatione
rur in edi. aurum
rione etia confingant :cog, interdum corü temeritas damne.

Plantinia ta & damnanda progrediiur , vt * fidis metallis


na & Ro
maoa fed cudant publicamoneta characteres fidis oculis ,
deprauatè non aliasalchimitum fornacis ignem vulgum igxo
ac mutile. rantem eludani.Hec igitur perpetuis volentesexo
cólicit le- lare temporibus , buc edictali conftitutione fanci.
géd.fi &tis, mus : vt quicunque huiufmodi aurum vel arger
facili mu
tum fecerint , vel fieri ſecuro factomandaxerint,
catione
Sed adhuc vel ad hoc fusenter ( dum id fieret) facientibusmi
reliqua niftrauerint aut ſienter,vel argento,vel auro vf
mendola
manent. fuerint vendendo vel dando in ſolutum : verum
tanti.
Libri I. Cap. VI. 15 . 181

tanti ponderis aurum vel argentum pene nomine


inferre cogantur in publicum pauperibus erogan
dum , quantum alchimitum exiftat.circa quodcos
aliquo predictorum modorum legitimè conftiteris
deliquiffe : facientibus nihilominus aurum vel ar
gentum alchimilum ,aut ipſo vt premittitur fcien
ter vtentib' perpetua infamia nota refperfis. Quod
fi ad præfatam penam pecuniariam exoluendam
delinquentium ipforum facultates non fufficiant,
poterit difcreti moderatio iudicis pænam hanc in
aliam ( puta carceris ,vel alteram iuxta qualitatem
negoti , perſonarum differentiam ,aliaſque atten
dendo circumftantias ) commutare. Illos verò & c.
Subdit pænam in eos qui alchimica materia
abutunturad monetarum adulterationem ,
de quibus eft eiuſdem Pont.conftitutio alia ,
ins. prodiens, extrau.ſingular.tit.de crimine falfi .
Ad hunc Canoně duplex mihi occurrit re
{ponlio , vna cum non fuiſſe vſu receptum ,
ſed non vſu abolicum . Nam poſteahæc ars
in ipfa adhuc vrbe viguit;maximè, vix cen
cum annis poftea,ſub Leone X.nam illi Au
relius Augurellus egregius poëta librum
ſuum de Chryſopæiâ dedicauit : Qui inter
cætera illud nimis iactanter, de philoſophi
co ſuo lapide.
ipfius vi tenui proiecta parte per undas
Aequoris argentum fi viuum tum foretæquor,
Omne vel immenfum vertimare poffet in aurü .
Pici quoque Mirandulani circumfertur
liber hacdere, titulo ,de Auro conficiendo : nec

M 3 huiuf
1182
Diſquiſitionum Magicarum
huiuſmodi in Italia libri ex illo tempore ve
titæ le & tionis vnquam fuere . Altera ,Cano
nemex hypotheliprocedere (aurum omne
alchimitum eſſe falſum ) & ideò damnari
tantum , qui falſum cudant ; idq;ad lucrumi
nempe , vt vtantur in contractibus & folu
tionibus ( quod clarè indicat textus ) ideo
non damnantur hoccapite , qu¡verum au
rum producunt, & aſti vacant animidum
taxat cauſa , nolentes in commerciis aut ſo
lutionibus hac arte vti. Quare non ars,quæ
rite inſtituitur, & exercetur: ſed artis abufus
damnaretur. Sit
Secunda concluſio ; In foro confcientia non B
promiſcuè, ſed cum dele &tu ars hæc permiffa : imò
pleriſque,vt pernicioſa,fic illicita cenfenda.Hanc
concluſionem optimè probant argumenta
Angeli & auctorum primæ fententiæ , con
tra præcedentem vero vim habent nullam .
Notandum quoque, quicquid illiciti eſt ,id
non ex artis natura ( quæ in ſe mala non
eft,imò, quatenus ars eſt , & ſcientias imi
tatuſ, fecundum fe bona eſt, vt & cæçeræ
ſpeculatiuæ cognitiones ) proficiſci, ſed à vi
tio circumſtantiarum , quæ vtplurimum in
hac operationc inueniuntur. Hæ lidęſint,
non video quid reprehendi queat: ſed quia
vixynquam deſunt omnes, rarò fit vt alicu
¡us rationenon adſit vitium & peccatum . I
deò dixi plerisque perniciofam & illicitam cen
rendam .

Sed
Libri I. Cap. V. Q. IV . 183
Sed quæ iftæ circumſtantiæ ? præcipuæ &
capita cæterarum quatuor; finis,modi,tem
poris & perſonæ,
C Si finis fit lucrum , & auaritia; illicita est, quia
lucrum ex hacarte eſt illicitum :non enim li
cet hoc auro vti ad commercia contractuſ
ue,vt ftatuit loann . 22.Intellige , ſi pro vero
auro quis vti vellet.nam hoc illicitum con
tendunt communiter DD . de hac re fcri

bentes * : & meritò , nam aurum iſtud vel SicD.Tho


nunquam habet proprietates omnes veri mas in 2.
auri, vel id adeò rarò contingit, vt cenfen-d.7.9.3.a.
1. & 22.9.
dum fit non contingere. quare tam veriſi 77.a. 2.ad
mili cauſa dubitandi exiſtente ,non licet in 1. & ibi
Caictan .
commercium deducere vt verum aurum :
Silu. & Fu .
vendi tamen poffe pro auro alchimico , & mus in
iuxta æſtimationem peritorum aurifabrorú , Sum .Fa
nemo DD.illorum negat , neq; negandum q.8.Alber.
eft.Non licet etiam id facere ,vt in medica- in verb.
mentis quis eo vtatur : nam propter ratio emptio.
nem iam memoratam nec veriauri vires ſa
lucares habere , nec noxiis qualitatibus, ab
igne carbonario & venenato hydrargyro
contractis, careręcenſendum .Multo minus
licet co vtiad monetarum mixtionem :hoc
enim vnum caput foret criminis monetarii ,
iuxta dictam ſanctionem loan.22. & prædi
ati DD.iuris cöcedunttales puniendospæ
na monetæ adulteratæ . His caſibusfubefleç

peccatum Mortale. Și verò quis illud cu


deret ſiue produceret tantùm ea gratia , vt

M 4 pie
184 Diſquiſitionum Magicarum

ipſemet in annulos,cathenas,aut ſupellecti


lem propriam eo vteretur :huic omni cura
foret adnitendum , & vigilantia , ne quis eo
viuo vel mortuo per hocdeciperetur. Alio

qui pro negligentiæ latitudine hîc quoque


peccati grauitas naſceretur : & quantumuis
quis diligens , vix vanitatis culpam euade
ret. Nunquam fanæ ſtultitiæ & impruden
tiæ euadit , qui ex hac arte lucrum quærit.
Semper enim ſtultus eſt mercator,qui in il
lud negotiationis genus incumbit , quo vi
der nullum , vel de millibus aliquot vnum ,
lucrum feciſſe; omnes verò ,vel mille contra

vnum facultates fuas abſumpſiffe . Quod


cum alchimicis contingat, idem de his da
mni lucrionibus dubio procul ſentiendum .
Nec tuti ſunt in conſcientia , quihac in re
fola vanaducuntur curioſitate , nam curiofi

tas peccatum eſt oppofitum ftudiofitati per


exceflum : quo quis deſiderat immoderatè
ſcire quodnon expedit,vel plus quàm expe
dit ipli,vel modo quo non expedit,& eft ex
filiabus fuperbiæ , [ Vide D.Thom.2.2.9.167. Et
animus dedicusvanitatibus atq; inſaniis fal
fis,exponit ſe decipiendum Diabolo; atque
hoceffe omnis ſuperſtitionis initium docet
B.Auguſtinus lib.z.de doctr.Chriſt.c.22.6 23.
Er diuinęſcripturæ teftimonio, qui amatpe
riculum peribit in illo . Sicenim ſapicns lo
quitur; In fuperuacuis rebus noli ſcrutarimultipli
citer,& inplurib' operibuseius (Dei) nõ cris curio

fus.
Libri I. Cap. V. Q.IV. 185

jus.Multos enim fupplåtauit fufpicio eorü (hoc eft


vanafpes & expectatio ) Et in vanitate detinuit
Jenfusillorum.Deniq ; fubdit ; qui amat periculü
peribit in eo.Eccleſiaſtic . 3.àverſ.24. Denique
vno verbo ,quando finis malus,arsillicita: & qua

D lis finis ,cale exercitium .


Simodus(hucmedia pertinent) exércēdiar
tem illicitus,arsquoque.fi vanus, ars vana, fe fordi
dus & inquinatus, ars erit inquinata & impura .
Huc referenda media ſuperſtitioſa , vt fi ex
pacto expreſſo veltacito cum demone; quod
frequens eſſe docuit auctor Dæmonoma
nix “,& fanè docet experientia : adeò vt Ar- « lib.z.c.3
noldus Villanouanus, & Lullus , & Geber ,
& Bachonus , & Richardus Anglicus, Ma
giæ huius nigræ ſuſpecti vchementer fue
rint: & Paracelſus , & Agrippa , & ille Guilh .
Conſtantinus , & alii nonnulli deprehen
li & inter inſtructiones inquiſitorum fidei
fit vna ,hac quoque nota magoshæreticos
dignoſci , Director. Inquiſit . fidei p. 3. fol. 4 4 3.
edition . Romana , quæ in lucem prodiit iuffu Gre
gorii 13. vbirationem ſubdit auctor libri ,Ni
cola.Eymericus; quia vcplurimum alchimi
ſtæ , quando non poffuntpertingere ad fi
nem intētum ,quærunt auxiliū dæmonis( ex
emplum pofui precedenti quaſtione ) cum inuo
cant & implorant,& implorando obſecrant,
& tacitèvelexpreſsè eiſacrificant. ] Acccdic
experientia , quia quandocumg viguit incer
multos alchimia ,etiam inter multos tumvi.
MS
guerunt
186 Difquifitionum Magicarum

gueruntmaleficia & fortilegia,vt hocintelici


æuo experimur. Tum quia non defunt, qad .
hibent vanas obſeruantias cæremoniarum ,
nihilad effectum conducentiű , vt certę diei,
tunicæ ex lino crudo , certorum ciborum
abftinétiam ,& alia huiuſmodiinania. Quod
fiad auiditatem odium accedat aut inconti

nentia ,procliuè admodum fuerit ad philtra


& intoxicationes recurrere .Peccatur quoq;
non leuiter in artis traditione, quandofacræ
ſfcripturæ nominibus & verbis abutuntur ad
ſuas nomenclaturas vel pręcepta:neque mi

nùs,quando libris ſuis inſerunt figuras ſeu i


magines,vel planè obfcoenas, vel etiã ppter
abuſum reiſacræ prorſus blaſphemas , quod
fecit ille Typographus Baſilienſis , quiRoſa
rium excudit;& facræTriadis,Chriſti Domi
nireſurgentis , & B.VirginisMariæ corona
tionis icones; quas homines hæretici tem
plis eiecerunt , eas ad alchimicamyſteria &
transformationes tranſtulit. Sed mirum id
non eft.funtenim Sacramentarii vbiąg præ
poſteri.Peccaturdenique nimis curioſisfępè
experimentis , dum modò hanc rationem ,
modò illam ſequuntur , & ficnunquam ſci
unt,quod ſemperaddiſcunt.
Temporis quoque circumftantia perpendenda.
E
Nam temporis iactura pretioſiſſima : eiuſã ;
malè conſumpti ratio reddenda Deo . qua
repeccant,quinimismultùm his vacât arti
bus, item qui eo teinpore ; quo officii ratio,

vel
Libri 1. Cap . V. Q. IV . 187

veldebitú aliud charitatis aut iuſtitiæ poſtu


lat,vt ad ſeria magis ſe conferant: v.g.magi
ſtratum quis gerit :non poteft detrahereha
ris , quæad rectèmunus exercendum necel
fariæ . familiæ prçeſt ? æconomiæ recta ratia
non debet incommodum ſentire . Eccle
Gaſticus eft ? quæ ratio ordinis poſtulant ea

præponēda fornaculis, & voluptatiſuæ , Pro


ximineceſſitasoperam tuam depoſcit ? cha
ritas, eiiubet adeffe, non facis ? peccas.De
mum ,yno dicam verbo; quod tempus ocio
licethoneftè dare illud licebit his ftudiis:

nec amplius.Ocium voco , quiętem & vaca


tionem ab actionibus & ftudiis , ad quæ quis
tenetur,

F Denią;perfonarum conditio hic .velpotiſſimi


diſcrimen inducit :hæc enim & finem ſolet il
licitum intendere,& in modo errores gigne

re,& tempus inopportunű facere. Inprimiş


ars hæc illicita cenſenda pauperibus, imò &
priuatis omnibus periculi pleniſſima eſt.
manifeſtum id fit,tum quia hi ſolent lucrum
fpe &tare, & ficarcentur eorum ratione , quæ
dicta ſuntin circumſtantiâ finis.nam auro il
lo intendunt vti ad commerçia ,medicinas,
velmonetam :autfripfi non vſuri, periculum
apertum eſt,ne vtanturhæredes. Ifti hacar
te depauperantur ; familiæ neceſſaria non
præbent;cauſa ſunt vtvxores & filiæ cogan
tur indigno ſequæſtu ſuſtentare: cum media
& inſtrumenta propter inopiam deficiunt,
facile
188
Diſquiſitionum Magicarum

facile progrediuntur ad ſuperſtitioſa , imò &


pacta quæ diximusin circumſtantia modi:ſa
nèhocipfi quoğ; chymici ſcriptores ſunt te
a Rofarii ftati.Nam Gebera,non ergo, inquit,hacfcientia
philoſop. pauperi & egenti conuenit : ſed potiùs eft illis ini
fol.224. mica . Secundò Polit. dicit philofophus, impoſſibi.

le eft indigentem philofophari.]h.alchimięſtu .


dere. ( nam ſolos alchimicos, in libris Turba
philofophorum ,vulgati illi vocantphiloſophos.
6 li.de perfatisſuperbè.) Et idem Geber alibi b; Artifi
fe & o ma- jcem ( ait ) huius fcientie oportet effe fubtiliſſimi
gifterio ingenii, & naturas metallorum & corum genera
siones infirmitates & imperfe &tiones in fuis mine
ris ferred cognofcereantequam porueniat ad hane
artem . Non autem ad ipfam indagandam accedat
artifexgroffo ingenio & duro repletus, neccupidus
nec auarusin fumptibus expenfis.Nec vir duplex
aximofine felle da ceruice, velmente variabilis,s nec

nimis feftin ":fed do&trina filsus, vir ſubtiliffimoin .


genio decoratus,fufficiēter locuples, largus, ſanus.fir
musin propofito conftans,pariens,mitis,lõgani.
imis, & temperatus. ] Auaro igitur , & pauperi
hæcſcientia,fecundum cius Principem Ge
brum ,inacceífum & vetitú haberlimen . Et
notarequirere ſufficienter locupletem : hoc
eſt ,cuiſuperſità neceſſariis, ad hoc ſtudium .
Arcet ctiam ſimplices & paruiiudicii, cúdi
citibidem ,non debere effe fine felle & ccrui
ce:huiuſmodicnim facillimè à dæmone, & a
Jiisimpoſtoribus circumueniuntur: ideò ve
tita illis hæc ars propter periculú . Arcet et

iam
Libri I. Cap. V. Q.1V . 189 )

iam eos , quiamant alios dccipere , củ additi


nec vir duplex animo.qa hos arcet pernicics
aliorum , quam quærút.Arcet intemperātes,
yt luxuriofos & amantes vindictæ , cùm vult
effe longanimes & temperatos : alioqui pe
riculum eft nc recurrant ad maleficia hoſti

lia vel amatoria.Arcet variabiles, inconſtan


ces, & impatientes: quia hi facilè , cùm non
fucccdit,ad dçmoniaca ſubfidia confugiunt.
Arcet eos qui obruſo funt ingenio , quiao
;

leumperdunt & operam ; item qui philoſo


phiæ veræ imperiti,eandem ob cauſam.con
ad. fol
firmat id Arnoldus Villanouanus w his ver .

bis ; Quicung, velit ad hanc fcientiam peruenire,


e ron el philoſophus,fatuus eft: quia hac fcientia
non eft,niſide occultisphiloſophorum . ]propter
irritos itaque conatus, temporis & ſumptu
um ia &turam , his quoque vidctur illicita : &
cùm plerique alchimici vulgares fint cales,
ſequitur pleriſque illicitam eſſe ,in foro po
li,de quo nuncagimus.Deniquc cxigunt ar
tis magiſtri & meritò , vt fic homo humilis ,
iuftus , pius, & Deum timens. citancurilta
Hermetis b; Oportet illum quiintroduci vult bè quarta
in habi'artem & fapientiam occaltam , arrogan . Kolar.fol
sie virium à ferepellere ,& pium effe,ac probum :&
poftea:Fili anteomnia Deum oportet timere, in
quo dispoſitions tua vifus eft. & illud Alphidii
neſcio cuius:Scito filiquod iftam fcientiam habe
prenon potes,quouſquementem tuam Deo purifices,
& ſciat se Deushabere certum animum acrectum .]
Cum
100 Diſquiſitionnm Magicarum

Cùm fuperbos arcet, docetillicitam eſſe cu


rioſis : cùm pietarem , ſuperſtitiofos reiicit;
cùm probitatem & Dei timorem , & animi
puritatem ; vitioſas omnes quas diximus cir
G
cumſtantiasdeteſtatur:Non aliis ergo licita ,
rationecircumſtantiaruni , alchimia ; quam
huiuſmodi: hinc primò poteſt vnuſquiſque
ſecum perpendere an ipfe talis : & an vlla, &
quæ pericula ipfi ex aliquo harum circum
ftantiarum defectu immineant ; & ea cum
Confeffariis fuiscommunicare, & eorum ſe .
quiiudicium debet.
Secundò poteſt videre conſellarius, quã H
do ſit talis à peccato immunis ,vel quando ad
ſit veniale,autetiam mortale : quando impē.
denda ,deneganda vel differenda talium ab
folutio.differenda, cum recidiuæ veriſimile
periculuin :deneganda, quando grauiter,co
tra iuſtitiam vel charitatem ob ftudium iſtud
peccat,nec vult deſiſtere .
Tertiò .Quia fæpiùs curioſitas caufa eftftu
dii , & hoc vitium valdè proſerpit à minori
bus ad maiora,diligenter videndum ,ne quis
ad experientias & opiniones erroneas ex
currat;v.g. ne putet hac arte hominem ve .
rum ,modo à natura ad hanc generationčno
inſtituto ;ſed yrinavel alio humore , igneaut
role in vitreis phialisdecocto, pofſe produci,
quod temerè Iul.Camillus afferuit, & incau
tè Tho.Garzonius diſcur.41, vniuerf . credidit
& quidā hocinuentū Arnoldo Villanouanol

tri
Libri I. Cap. V. V.IV. 191

tribuunt , vero an mendacio diſputare non


eft necefle,inquit Marian . lib.14.rer. Hifpan .
ca.g.Nam quod tale quid fieri queat vel aſſe
rere, vel expeririftultum , impium , erroneŭ
& blaſphemum foret. tum quia cum homo
præſupponat corpus & animam rationale , Gil
quod producis homoeſt;ſequeretur Deum
exlege & ordine, quem naturæ pręfixit,tenç
rihuic animam rationale corporiinfundere ,

quod blaſphemum :vel rationalem animam


ng
ici
ret

niobnoxia & mortalis. Deinde talis anima


non haberetpeccatum originale : quia per
generationem viri non effet propagatum
hoccorpus,& homo conceptus:nec indige
ret Chriſtiredemptione: quæ hæretiça quo .
queomnia ,
I

Quartò .Ex his omnibuspatet, optimar .


effe ,( quam aiunt Angliæ ) legem , ne cui fi
>
ne permiſſu Principis , ſub pæna capitis, li
ceat alchimicam exercere. quam legem ex
pediret etiam alibiferri.Nam tunc cum de
le &tu Princeps talia poteſt permittere , con
lideratis circumſtanțiis prædictis ; ipfi e
nim reddenda Deo ratio :ſi temerè permit
tat & promiſcuè:damnorum inde ortorum .
Tunc etiam ceffarentpericula pleraquequę
diximus.
K
Quintò.paret(niliğ circumſtantia impe
diat ) ordinariè hanc artem Principibus &

valde
192 Diſquiſitionum Magicarum

valdè locupletibus eſſe licitam : qui & ca


ſunt philofophiæ cognitione, & coingenio ,
ve fraudibus& impofturis non pateant: & ca
pietate , vt à proximi & Dei offenſione ſe
abſtineant : & illis opibus , vt ſubditos pro
prerea non graucnt : & co ſubditorum amo.
re:ac Dei timore, vt publicum regimen vel
pauperum ſubuentionem propterea non
negligant,& habenasſibià Deo creditas ipli
abiiciant, & aliis planè tradant. Vt enim aliis
honeftis ſtudiis animum principes , quan
tum opus eſt,ſic & hoc ftudio relaxare quin
poffint,non eft dubitandum . Sanè quod Ey
mericusdeindiciis Magiæ hæreticę dixerat,
eam præfumptionem in principibus viris &
valdè locupletibus non effe admittendam ,
in cæreris locum habere, ibi in Commentar.
2.2.9.77. optimèPenna annotauit. Et Cardin . Caie

can.diſertè fcripfit,acprudenter ; hanc artem


velnullorum hominum effe; vel Principum dum
taxat,azıdito ſapientum confilio eſſe. Sanèpericu
Ha pleraq; ſuperioribus commemorata ceffa
rein Principibusmanifeſtum eſt.
Cæteri , non eft cur ſibi blandiantur , vel

cutos in conſcientia fe arbitrentur opinio


nc illa Oldradi & aliorum Iuriſconſulto

rum.Náilli deforo tantú exteriore agebant,


de quo ab illis quærebatur. Et plerique co
rum rem non diſcuſſerunt;ſed ,vroues ſolent
dum
ducem gregis caprum : fic ipfi Oldra
( cuius etiam argumenta iam diffoluimus; iis

quæ
Libri I. Cap. V. Q. IV . 193

quæ dicta ſunt) clauſis oculis , vt oraculunis


ſunt fecuti,nihil eiusaddentesdictis( vt Ioan .
And.Abb. Alberic. Guido Pap.) plerique etiam
ambiguèloquuntur,fifaciant verum aurum
idque arte naturali ( vr Oldrad. Iſern.Bald.Brü.
& Fabianus ) nullus verò ipforum omnium ,
præter Th . Arfoncinum ,mentionem fecit

d.extrauagantis Pontificiæ,c.Spondent,vtvcl
eiusnon fintrecordati , vel non bona fide
diflimularint. Etlicet vſu canon ille non ob
feruetur: tanti tamen Pontificis ſententia , &
iudicium fufficere debet , vt vulgus hominü
(hoc eſt quibuscunquc conditiones fuperiùs
requiſitæ defunt ) ſißi exiſtimet, ab hoc ftu
dio abſtinendum ; quod grauiſſimis verbis
Summus Pontifex Romanus fibi cenſuit

damnandum , & à quo illos tam ſtudiosè


Chriſti vicarius , Petri ſucceſſor,dehortatur.
Sed hæc fuffecerint de materia non
paſlimobuia .

N SVM
194 Summaria Lib . 11.

SVMMARIA LIB . II.

DE MAGIA DÆ

MONIA CA.

.1.An ſit aliqua Magia dæmoniaca ?


A
Q Probatur effe.
Q. 2. Vnde ſit hæc Magia, ſiue quem ha
beat primum auctorem
A
Non effeà Deo,vt gratia gratis data .
B
Non effe effectus bonorum Angelorum .
Magianulla alba; & defalfa Theurgia.
Planetaria ars B.
Eſtorta d'adminiſtratur permalos Angelos. С

Glyca error:ipfe. alii quidam Græci Hiſtorici ni


mis fuperftitiofifuere.
Palingenii impietas.
Non fiuntmagici effectus per animas defuncto
D
rum .Grimoyriæ artis vanitas.
Efficiens harum artium caufa eftdiabolus , & hu
maniingenii deprauatio . E

Apologus degeneratione & ortu Magia ,


Q.3. Quæ fit diuiſio dæmoniacæ magiæ , &
de eius libris.
A
Refellitur Agrippædiuifio .
Omnismagia iſta nititur pacto cum damone.
Auctoresquidehacſcripſerunt& ideò cauendi. B
Zabulus quis .
Barnabas Cyprius.
Item
De Magia Dæmoniaca . 195
Ada .
Abelis.
Enoch .
Item fiétitii libri
Abraha.
Pauli.
Cypriani.
| Honorii ,
Declauicula , & aliis libris Salamonis .
Trithemiifleganograph. Item libri Agrippa erres
centiorum nominati do vetiti.

Q.4. DebaſihuiusMagiæ ,pacto “; explici


to & implicito.
Probatur talepactum intercedere.
Locus Ifaiæ c.28.v.15 . B)
Alius Matthæi 4.v.g.
Similitudines duæ huiuspašti .
Damoniliberum fallerepattum .
Libellum offerunt MagiSybillis. С
Paćti exprefli forma de geneka, & exempla .
Grillandierror .
Communia hispactis ſolemnia .
Signa damonis in his vetufta & noud ,
D.Irenai locus correctus.
Promisafimiliafactishæreticorum noftrorum .
Que vtring vishuius patii.ex quale peccatum . E
Pactum tacitum fine implicitum quale . F
Quid damonem inducat adpáčtum Gobediétiam ?
quam malum fit cum eo paciſciaut fæderari .
Quo pacto Chriftº & Apoftolifatare imperauerint ?
Pacta has vana, inania , di periculi plena funt.
Theodori Maillotiifactum .

X 2 Ger
Summaria Lib . ll.
1196

Germanus à damone necatus.


Q.s. Quib'indiciis diſcernedieffe & Magiæ
ex pacto conuento ,ab effe& tibus phylicis,
artificiofis & miraculofis ?
А
Ratione diſtantia .
Ratione verborum ,characterum . B
Circumſtantiarum rituum ,obferuantiarum .

Caufa à qua .
Q.6 .AnhæcMagia habçat quofdam effect "
veros, & quo pacto dignoicantur ?
A
Effectus triplicesfunt ,falfi, veri,mixti.
Exempla preſtigiatoriorum effectuum . B

De Lamia & Menippo .


DeGelo e Mauricio .
De Palete, & eius obolo .
Simonis Magi varia.
DeMago quifecit à Domino cuncta vafa frangi.
DeZytone Bohemo.
De herbismagicis.
Circulatoris cuiufdam moderni praftigia .
C
Verorum effectuum exempla .
Incentatio ferpentum .
Signa Pſeudoprophetarum in Euangelio .
An Samuel per Pythoniffam fufcitatus verè ? Locus
1.Reg .28.Eccl.46.v.vlt .
De effectibus Magorum Pharaonis , Exod. 7.
verf.11.
Quomodo virgemutata .
D
Deeffectibusmixtis,eôrelata SS.exemp.
Deduorum magorum certamine ex Trigzio.
Quomodo hieffectusdiſcernendi,regula due . E

Q.7.An
DeMagia Demoniaca . 197

Q.7.An magi poffintfacere aliquod verum


miraculum ?

opinio affirmatiuamultorum erronea. А.


Miraculum d mirum quomodo differant dedi
fcernidebeant. B
Non poffuntmiracula fierinifià folo Deo. С
Miraculis efficaciter fides probatur.
Elizabethe regina Anglie curatioftrumaria.
Non poſſunt Magifacere abfolutè mira ,locuspfal.
71. v . 18. D
Poffunt faceremiraquæ fintrefpečtu noftri. E
Departufæminarī in regno Neapolitano , quorum
fætum ranunculipræcedunt decretorii.
Cur Neronõ potuerit quidquă miriper Magiam ?
Demiraculis Antichriſti.Item hæreticorum Calui
nianorum & c.

Q.8.Quo pacto magi per diabolum hæc mi


| raperficiant?
Qua poſſit per motum localem . ΑΙ
Non poteft integrum elementum loco mouere.
Firmilianilocusexplicatus.
Celeritatementitur transformationes , vt Iphige
nia od aliorum gentilium .
Actorius hant fraudem in Phænycia detexit. B
Que poffit applicandopaffiuis .
Quo pacto hit damon fit caufa , & quomodo cõſide
randa tam vis natura , accuratè inueftigatum .
Qua faciatmir preſtigiosè .
De triplicimodo deceptionis,per mutationem obie
&ti,medii,velorgani.
Demutationemultiplici obietti. varia exempla.

N 3 Per
198 Summaria Lib . II.

Perforamen ad latus videntur imagines ,quafunt


nuda & incondita linea .
Palea diunci immoti videntur ferpentes ſaltitan
tes. D
Demutationemedii.

Vtpræſentes videantur eleſpectra.


videantur haberecapita afinina,
Denariº in ſeutelle fundo videatur effe in ſuperficie.
Gallinaceus habēsfeſtucam videatur trabě trahere.
Claudia veſtalis quomodo nauem zona traxerit ?
Varia apparitiones per conſpicilia.
Res videtur prafens,cùm fitabſens & remota.
Vifia philoſophi apud D. Auguftinum qualis.
Dedeceptioperatione argani. E

Vt resabſentes videantur præſentes.


Vtquod vnicum videaturgeminum .
Deaorafia Sodomarum .Genef.19.
Depreſtigiis Zedechiæ Iudai.
Regula aŭ difcernenda preſtigia à veris effe &tibus. F
Quomodofaciant videri repente flume in cubiculo.
Videntur equos voraredreftituere.
videnturMagnos ſerpentes immittere,vtfecit Mi
chaelSicèdites.
Eonis hæretici præftigi .
IacobiMelſtinski Polani feſtiue fycophantiæ per ſi
mulatamiracula .

Circulatorispreſtigie apud Apuleium .


Q. 9. Quam admirandos effectus veteres
magis tribuerint?
Quid Saxo Grammaticusde Magis Septentrionali
bus. A

De
DeMagia Dæmoniaca. 1991

De Lappis, Finnis,Biarmiis . [ Zoroaſtre.


Detartaris quibufdam Dofitheo.
Simone .

Dealiis famoſis Magis fin Pythag.


gulis. Orpheo.
Baiano .
ollero .

Item , Ericus Rex Gotthorum , Apollonius, Iulianus


Manethon . B
Apuleius,Regina Copa,
Iam olim quadam lage ditte Reginæ.
Pamphila Hypatenfis.
Deeffectibusmagicis herbarum ,lapidum ,hgene.
Vis Magorū apud poetas, Empedaclis Moêridis. D
Circes,Carmentis,Medae, de aliâ quadam Tibulli
Aliâ Petronii, & Nemefiani.Folia & Canidia.
De Erichto Lucani ex aliis Theffalis. DeMedaâ ex
Seneca,dealia faga quadam , Alecto E

Q.10 . Quid poſſintMagi circa leges naturæ


& ordinem vniuerſi ?

Non pollecontra has leges velordinem vniuerfi.


Exempla. A

Non poffunt vllamformam fubftantialem vel ac


cidentalem immediatè producere. B
Neccreare,necex quolibetfacerequidlibet,necquo
uis inſtrumento quemuiseffectum , nec eodem
tempore.
Nec in inſtanti operari .
Vec vacuum producere, B

Nec infinitum prodacere,nec effe vbiger Locus Ter


tulliani explicatus.
N 4 Non
200 Summaria Lib . 11.

Non poffunt tollereconnexionem neg conferuatione


partium vniuerfi agentium naturalium attiui
tatem directè impedire.
Linteum ex Caryſtio lapide purgatur igne.
Adamas impedit a &tiuitatem Magnetis .
Lutheri errordehalone,corona, & c.de ignibusAl
thne .Medex ignes.
Marci Iefuatimiraculum ,
Iefuatialiià Iefuitis.
Abbatis locuscorrectus.
Fumierror ,
Balaterror,

papyrii Maffoniimprobus error cum bypocriſi.


Deflammis non vrćtibus fea fatuis ignibus, latè. C
Deignead aguas Stantias, D

Dealboigne S, Telmi,in naufragiimetu .


Deflammis loquentibus,
De brachiis& digiris ardentibus finenoxa.
De Aethna ignibusnon liquantibus niuem .
Decribro Tuccianon effluente.Defianama non con
fumente Ionis Apameni tomplume
Q.11 , Quæ magorum poteftas in orbes cæ .
Teſtes, lydera & elementa
Aug.Thuani error.
Nec cæleftem motum velfyderum curfum impedi
revelex corrumpere poffunt. A
Non poffunt Lunam detraherecælo .

vnde orta fabula de afiso ,qui Lunam putabatar


bibiffe.
Non poſſuntintegrum elementum laco mouere vel
deftruere. BI

Idem
De Magia Damoniaca. 2011

Idem de cæterispartibus vniuerſi precipuis.


Poffunt terram mouere, ventos ciere.Dedoliis duo.
bus Brachmanum . Sopater magusideò fupplicio
affe&tus.
Poljünt procellas detempeftates,& nymbosprodu
cere, & fedare. С

Cleonis fuere ſpeculatores grandinis , & quomodo


auertebant.

Seneca reprehenfus. Recentiores refutati qui eum


fequuntur.
Regula,quomodo in S.S.Deo tribuantur,quahomi
nes quoque polunt.
1
Virici Molitoris error, & Burchardi locus.
Locus lob.1. & alius Exod.9 .& alius Apocal.7,
Magi tempeftatem fedarunttempore Xerxis
De Finnis ventos vendentibus. D
Ariſtaus Eteſiaseliceredocuit. Sed & ignem magi
eliciebantHypapis. ritus nouus Strigid. in Lo
tharingia.
Hiſtoria de ruſticella Treuirenſi.Mos vetus fcrobi
culam fodiendi & commouendi.fceleftiffimara
tio, qua quidam facrificus in regno Neapolitano
tempeftatem excitauit ,vthoftes obfidioněfolue
rent.Propertii locus explicatus,
Ritustrahendi facras imagines in flumen damalè
tractandi undemanarit ? Conftantinopolitano
rum factum . E

Explicatus Canon Concili Braccarenſis Primi.


Fulmina ciere poffunt.
Poſſunt tenebras inducere.fecêre Tartari ,

N 2 Poffunt
202 Summaria Lib . 11.

Poffunt aêrem contagione inficere .tetrum odorem


excitare.
Fecêremagi Perſici, vt Marutham calumnia
rentur .
Poffunt fontes producere eu ficcare, fluuios fiftere;
aquas dirimere, & c.
Poffunt permineralia mira efficere ,vt pluuias.

Q.12. Quid Magi valeant circa externa feu


fortunæ bona ?
ſ Greges & armenta perimere. A

Meffes atiò traducere , vt Saga Treui


renfis lac.
Poffunt Meſſes & fructus perdere , fterilita
tem inducere .Modi varij .
Domoś incendere. vt. oppidum Schilta.
chium .
B
Poßunt varijsmodisnocere fama alieną.
De Triſcaliño presbyterum diffamante.
De Moguntino damone.
Poffet ſociøs in conuertibusrepræſentare , fed non
innoxios, do cur?Sicinfamauit B.Siluanū ,S.Ku.
nigundem , B.Euftochiam Patauinam .
Vicinas tempore S.Germani.
Per energumenos interdum diffamantur, vt quidā
in German.dy Dorotheus Abbas.

Que conuiuia exhiberi poſſint & foleant. Ficta,


Brachmanum ,Pafetis,Scotti. Vera o qualia or
dinariè.Cur ſale panis foleant deelle. С

Poffunt carceribus da vinculis eripere. Hiſtoria


Friderici Auſtriaci. Appollonius fecippo eri.

puit .
De Magia Damoniaca . 203

puit. Veſtales mancipia fugitiua fiftebant,


an in bellis ad victoriam poßint momentum
adferre ? probatur pofle , ſi Deus ſinat. Pro
batur exemplis multis Septentrionalium , &
Tartarorum ,Lucenfium , Chinenſium . Noema
numen & Jaga Ephefior. Chryſamnes Hunna
rum . Sed fæpe Deusnon permittit,& tunc Dia
bolus Efuos fallit, vtMagnentium , Ericum Re
gem Suecia, Hadingü Ferrantem comitem Flan .
drie .Guidonem Iuliacenfem.Iuuenem quendam
Bohemum , Frid.Stuphium .
Innocentius Papanoluit per Magos ab obfidione li
berari. Allobrogum Comes reſpuit auxiliū Ma
giid eum gladio nccauit. F
Poſſunt dignitates & honores procurare.DeMarti
no 2. D & Silueftr. 2. De Benedicto 11. Ioan
ne 21.22. & de Gregorio 7. de libro Cardinal.
Benonis .

DeTheoph .vicedomino.deStuphig.de Barone Rait


cio Britanno,Duce Aurelianenf.

Poffet Deo permittente veros thefauros & diuitias


largiri , & cur Deus non permittat:fed ipfimet
femper ferè fint cialde inopes.
Pſellus d Damhauder:ins explicati. Quomododa
mon materiam & förmam monetæ poffit pro
ducere: quomodo potuerit Deus per Angelosere
are mundum ? exempla varia deceptionum ,
curdamon nolit etiam quando patest veras vel
muitas largiri pecunias.
Exempla male pereuntium qui fic thefaurosquere
bant. Græculus quidam , Marcsanus & alius

Bafilea,
204 Summaria Libr. H.

Bafileæ ,& Anaftafius,Pifari quidam .Grillandi


H
ſensentia.
Saracenituiufdam factum . Malindenfium fuper
ftitio quædain .
Caroli V.Imp. Laus refpuentis talia.
Qui 3.Ani magi valeant incantarc animalia
bruta ?
Poffunt, vt Åtyr Medda,Nigrita , Marſi, À
Peruani, Andini.

Bocus D. Hilarij explicatus conciliatus tum alijs


patribus.
Saltzburgenſis Magusà ſerpente necatus.
B
Locus Pſ:53.v.s.de Ierem.8.v.17.
Anidem poßintin alia animantia ? D .Auguſtinilo
cui explicatus.
Magus tantum funiculo domans,Grillandi error.

Ancolores queánt immutare. Aquarum varia mi


racala , fontium , fluminum .

Q.14 .Anarce ſuâ poflintaliquamixta pro


ducere ?
poflunt imperfecta viuentia , vt infecta. A.quo
modo id foleant facere? Lanſeres Scotices im
perfectos ,an perfeita animalia poſſint mira ex
Guilhel.Paruo.Canes reperti viwi in lapideim
peruió,
Monftr& quædam infolita & quomodo:de Monſtro
Bafileenfi,& de Saxonicis. B

Denatis ex commiffione hominum ég ferarum ho


minis cum elephanto, Leone,catto,cane, porco.
mirus partus mulieris Auguſtana.demuliere

Lufita
205
DeMagia Dæmoniaca.
Lufitana que ex fimio duas proles peperit.Get
thici Reges ex vrfo. ҫ
Sianita di Pegufiani ex cane orti.
Refutata & explicata hæc omnia . D
Monſtraex hominibus & fimiis.
De viro qui putabatur ex vacca natus difquifitio.
Caſalpini opinio de homine ex putrefactione ¢X4
minata .
Monſtra ex diuina vltione.
Docomenſes caudati.
Angli caudati.
Q.IS. An lint vlli dæmones ſuceubæ &
incubi, & an ex tali copula proles naſci
qucat ?
Probatur folerehoc demones, do agere pati. A
Probatur poſſe ex incubo demone naſci prolem , da
explicatur,quod id modo fieriqueat. B)
Demones inter fe non multiplicantur ,contra Rif
ſenum .non habent corpora aërea , contra Caie
tan.Necetiam proprium femen , contra Tertul
lian.Jofephum dr alios veteres.
Sententia Chryſoſtomi & Caßiani explicata,
Reſpondetur contrariis argumentis. С
Exempla natorum ex tali commixtione , Semidej
Gětilium , Morlinys, Hunni, Clinia duces,lapo
num Xasa ,muliercula Lovanienfis, & alij mula
ti.Corocoton .

Ex diuerſa ſpecie pofle aliquid nafci.


Marci Ephefii argumentum refellitur & expli
catur . D

Ex fuccuba damone prolem fufcipinon poffe. E

De
206 Summaria Libri II.

DeMeluſina, & ftemmate Comitum Pictauorum ,


& Andegauenfium .deBauari nobilis vxore re
fufcitata, & poftea euanefcente. De Cambioni
bus feu vagionibus.
F
De puero Gall&co feu Afture.
Quomodo Damon virginem poßit illaſo clauſtro
imprægnare ? Non poteft idem in partu.
Caluinifte virginitatem adimunt Deiparæ .
Explicatur narratio Niderii de Virgine Bamber
genfi.
Demiris alijsconceptibus Hebræorum fabula de fi
lia Jeremia do nepote eius.
Dæmones cum fagis interdum exercere libidinem

prepoſteram .
An gigantesà damone produci queant.fuiſſe Gig.
probatur .
Gigas Antuerpienfis defenditur contra Goro
pium .
SiculiGigantes, Britanni & alij
Pigmaine poffint produci.fuiſe , & quales .de ho.
diernis in Peruuia. Ezech.cap. 27. V.II.expli
catum .
Q.16 . Denocturnis fagarum conuentibus,
dan vera fit illarum de loco ad locum
translatio .

Auctores fententienegantis refelluntur ,folutisar


gumentis. Illufionum varia exempla. А

Subſtitui loco abeuntium aliquid .


Explicatur locus lib.de fpiritu d anima: ca. 28.
Item c. Épiſcopi 20.9.5 .
Nauarrus explicatus.

Aucto
DeMagia Dæmoniaca. 207
Auctores fententiæ affirmatiua : hæc multis pro
bata , В.
Coguntur faga adeffe conuentui, probatur exemplo
quodam ex Grillando,
Deſcriptio conuentus fagarum , & folemnia adora
tionis conuiui , chorea doc.
Sacrilegia , inunétiones ,translatio & c.
Cur demon vnguento vtatur ad tranſuećtionem ,
que vis vnguento infit . С
Loca Matth . 4. verf.8. & Luc. 4.verf.9. raeg
duvar.
Ad transferendii æqualis vis demonis & boni an
geli cpatra Vlricum Molitorem .
Exempla varia translationum demoniasarā ,pre
dictæ future tempore Antichrifti.Anglicum ue
tus exemplum . D
Doctoris Edelini Mons Veneris. Puerulus Auenio

nenfis.Maſquillon quid .
Simon Magus, Abaris,Badudus,Ericus.
Berengarius, Angla venefica , Comes Matiſconen
fis.
Puerulus quidam , Lucretia quædam , & alia mulier
Sabinenſis.

De puella Bergomati.Demuliere vallis Tellina,


De Hollando De Lotharingicis fagis variis.
Probatur hæc non potuile eſſe illuſoria do phanta
ftica .Iudicis curioji ſupplicium ,
Dequatuor modis translationum ,
Quo pacto queatDiab.ré corporeä boco mouere, G
Pofle damonem deferre.fiue defatigatione hominis
quem transfert, contra Remigium ,

Q.17 :
1208 Summaria Libri II.

Q.17.An poſſitdæmon quantitatem corpo


rum fic mutare,vtpenetratio parcium ſe
ſiue vnum corpus in duob.locis
quatur
disiunctis , vel duo corpora in vno loco
conftituere ?

Nihilhorum potest . À

Exempla corum quiviſi eßeduobus locis,quomodo


intelligenda ?
S.Nicol.S.Agathi,S.Bened .& filijConſtătini Imp.
Ananias reprehenfus quomodo duos fimulhomines
poßidere, vel tentare damon poffit ?
Num poffet facere vt homo conuerfus in muſtelam
per exilem rimăingrediatur: vel vt per ianuas
clauſas? B

Apuleiifabula .Remigius deceptus.


Scafimendacium . Quomodo damon latenter ape
riat & claudat ianuas precedens ante Magos.
Locus Act.2. de B. Petro. Locus D. Chryſoſtomiex
penfus.Demodo apertionis parietum per fillio
nem .Depreſtigio Magdalena Crucia .
Chriſtus Dominus verè ingreßusclaufis ianuis ,cö
tra Caluinum . Etde egreffu ex vtero virginis ,
ſepulchro contra Bezam .
Demon non potest aliquod corpus facere verè inui
fibile fed benè poteft facere inuifum .
Quomodo inuiſibiles, Appollonius,Gyges. De
Perſei ſcuto. Ioan . Sarisberienſis locus. Guilhed.
Iuliacenſis deceptio .
Heliotropia gemmanon reddit inuiſibilem .
Ýtmembra grandiora, velminora , velfublatá ap
pareant. Cichoranorum opinio.

Q.18 .
De Magia Dæmoniaca . 209

Q.18 .An Magi queant corpora ex vnaſpe


cie transformare in aliam falfa quorun

dam opinio . Liodorus. Vberius Pendras


gon .Nicaraguani.
Non poffeperfectam fpeciem in aliam perfectam olan
organicam . A

Non poteft animahominisinformare corpus bel .


lua, necex adverſo . Nec potest corpus da animi
fimul fic mutari.
Locus Horatų in Epod. Spondani error. B

Diſtinguenduminter ipfam transformationem ,


da effectus eam concomitantes:bi veri, illa illu
foria est.

DeLycanthropia feu inſania lupina morbo.Quo


modo videntur fibi tales de non alijs.
Quomodo faciat Diabolus,vt aliis tales videan .
С

De varisexemplis,& quomodo fiat , vtrelinquant


terre impreſſa veftigia lupina , vt inueniantur
homines leſi in membris , quibus illatum lupo,
vel catta vulnus.

Defaga Ferra.de alia Flandr.mutata in Buffonem .


Demutatione Nabuchodonofor . Dan.4.v.30.dk
33.d uxoris Loth ,Gen. 19 .
De platano verſa in oleam apud Herodot. dicada
Heribus hominum in ftatuas falis.
DeS.Spiridione vertente ferpentem in durum ,
aurum in ferpentem .

Q.19. An Magi poffint facere beſtias loqui;


& an intelligant vocem beftiarum ?
Quo pacto bruta & res inarime, Angelorum ope
0 ta ,
210 Summaria Lib . II.

ra queant loqui? & quo pacto nobis de har tali


locutione loquendum fit.
Deafina Balaam Num . 22 .
Deangelo in rubo alloquente Mofem & Efdram
Exod.3.v.2.Eſd.4.v.14 .

De filia Spiridionis ex fepulchro loquente.


Decadauere Macarjiuffu indicante homicidam .
Decaluaria eidem loquente.
De Africa confefforib.loquentibus finelingua.
De Anglo Sacerdote. А )

Decapite loquace inter cadauera Hungarica poſtu


lante confefſionem ,mira hiſtoria contra håreti
cos. cui ſimilis alia citatur.
Pſeudomiracula gentilium varia in hoc genere. B
Caput homicidă indicans. Orpheusmortuus. Cyro
prædicit exitiū . Narratio mira de Polycrito .Pu
bli Romani caput vaticinatur.Columbe locute,
vt loquercusDodonea, Arguscarina ,equus A
chillis vlmusGymnoſophiftarum ,Caufus flumē,
canis Simonis Magi,& alius Franctſca Senenſis:
Theotecnus ftatuam louis fecit loqui.
Nulla creatura potest facere,vt bruta velinanima
intelligant,quæ loquuntur : benè tamen , C vt
apteſuo tempore artificiosèid faciant.
Deferpente Epidaurio,de Apollonij Leone,de afino
Cayri.DeGreta Ezlingenfi.vocesin vteris præ
gnantium .Brutorum vores vt edathomo, facile
facit demon .Magiquasbrutorum voces queant
intelligere,quas non ? D

Porphyrij locusde Apollonio .


An beſtia ſe inuicem intelligant ?

Exem
De Magia Damoniaca . 311

Exempla elephanti, ſcorpýzpiſcium . E

Q.20 .Anintelligentiam diſcurſiuám queat


dæmon brutis largiri ?
Côtra multos,beluas necrationë, nec prudëtiä ,nec
puidētiž ,nec diſcurſum ,nec fapientiã habere. A
Quid Galen .vocet évfiebetor dózov.contra Eraf.
Cardinalis Hofius explicatus.
Sunt quadă in illis rationem
de prudentiä & prò.
uidentiã imitantia. Quomodofcriptores intelli
gēdiquiratione vidéturtribuere da prudenti..
Quomodoanimalia tendant in fuum finem , am
cum cognoſcanr. B
Aliusest finis rei particularis alius vniuerfi .
Pulcher acutus diſcurſus Hiere . Fracaſtori .
Q.21. An poſſint dæmones facere vt homo
non ſentiat , vel vt longiſſimo tempore
dormiat,aut inediam ferat ?
Lamblici locus notatus. A
Cur Deus folitus permittere , vt Martyres gladio
necarentur;quos à beſtiis, flammis, & fimilibus
praſtiterat illafos ? Locus ad Heb.11.v.34 .
Superftitiofa quibus aliqui ſe putant inuulnerabi
les.arma incãtata.Crucifixus cõpetus. Camiſia
inferni. Orat . Leonis Pap. Car.Magn.
Exemplum cuiufdam Quirini Belge , ſic decepti
Item aliusScafii Heluety :
Vnde fiat; vtquidam maleficitam fortiter et con
temtim ſübſtinéanttormenta: B
Caufæ tres.
Deftigmateg fagisdamon imprimir. mirum de
figmate Ioan.de Vaulx.dialia quädă exépla. C

0 De dizia
212 * Summaria Lib . II.

De diuturno quorundam fomno diſquiſitio ;ruſtici


Germani, ebriorum in Apaturiis, Epimenidis,
Heroum Sardorum , Septem dormientium .
Quo pactocontingat, vt quisdiu perferatinediam .
D
de herba Coca , Scythica & alis.
Locus Hippocratis.
Exempla vera,de Anglicana puella.SacerdoteGal
Lo ,puella Spirenfi.
Deſanctorum ieiuniis miraculofis. Bacconus refu .
tatus.
Q.22 . Anmagicis artibus opera dæmonum
ſexus mutari qucat ?
Exempla eorum ,qui ex mulieribus facti viri :
vetera ex Plinio do Gellio , & Hippocrate
& aliis . А

Gallina in gallum conuerfa . Touianus in Neapo


litana Hiſtoria do Sabellicus multa exempla
ponunt,quæ in Italia contigerunt.
Alia duomira valdè , quæ in Hifpania.
Alia due apud Fulgofum , vt & dua olim apud

Phlegontem .
Alia in Picardia.
B
Rario naturalis qua hoc contingat.
Sufpicio ,hosandrogynos factos.Si fit natura:pof
Jeà damone id procurari.
Exempla damoniaca commutationis per idola .
Non poffe ex viro fæminam fieri.
Aufonij locus dehac renon credibilis.
Opinio auctoris de hyana.
Q.23.An dæmon poflit ſeniiuuentam red
dere ?

Proble
De Magia Dæmoniaca. 213

Problematicè deciditur, quo ad accidentia, que ſe


nium à iuuentute diſcriminant poffe.
Explicantur Ouidy & Poëtarum dieta de tali Me
tamorphoſi. А !

Locuspl.102.v.s.de Efai.40.v.fin.de aquila ruuen


tute. Serpens cum liberideponit fenium .
Fabula deaſino ferente poculum iuuentutis. Corni
candidi.

Exempla fenum ,iuuentuti reftitutorü hiftorica . B


Tarontinus quidam fenex.Etalius Rioſanus.Et ab
batißa Monuedrienſis .
Indus quidam . Fonsin Bonica id præftans,alius in
Lucaia .

vitæ humana periodus qua, eo quomodo intelli


genda. С
LocusGenef.6.v.6 .
Locus Deuter .31. v.2. Valeſius reprehenfus.
An humidum radicale poffit reparari?

Quod ita,non tamen poflet fic vita eternari. D


Deligno vita locus Gen.3.v.g.expenfus.
0.24.Quid magia poſſit circa animã quam
diu illa corpus ſuum informat?
Quid poffit in fenfus externos. А)
Sardiryolis .
Achamenidon .
Adamantis.

Otriuffa .
Potamantis .

Theangelis.
Manicum Solanum .
Gelorophyllis .

3 Oeno
1214 Summaria Libri 11.

Denothetis & fimiles.


Quid in fenfum internum ,maximè phantafiam .
Quid in appetită concupiſcibilem & irafcibilem .
Concupiſcentis motus non funt peccata , contrahe.
reticos,

Quid pofitin memoriā . Memoriamira Athalida ,


do Apolonij.obliuio Sacerdotis Germani, & si
monis Turbai Angli. B

Quid in intellectum . Contrarie operationes bono


rum & malorum Angelorum .
Poſsıtne damon artes ſcientias intellectui infere
red quomodo? Exemplü tempore fancti Nor
þerti. Anabaptifarum hodie. Et Sagarum per
un &tionem in Germania. C

Modus & vfu vnguentiex pueri corpore confetti,


Ritus promotionis ad magiſterium lamiarum .
Diſcutitur opinia carum , o detegitur fallacia de
moniş. Hift.de P.Ignatio Loyola,
DeChryſanthij Sardiarifilia.Item Euage, Thynico ,
Amphiaraa, Anu Pindari ,Sapatra,recens deRo
mano Ramirez Moriſcone in Hifpania . D

Quid & quam modicum poßit in voluntatem . Vo


luntas cogi nequit ,cotra hareticos. Locus 1.Cor.
10.V.13.explicatus,contra quofdam .Nec eos cogi
poſſe,qui ſunt in Mortali. Nec impedire potest,
ne ſaga queant pænitere, contra dubitationem
Nicol. Remigij. B. Angela de Fulgixo vexationes
in voluntate vehementißima. E

Q.25 . Quid Diabolus queat in anima à cor


pore Icparanda,ipfaque ſeparationę? vbi
de ecitaſi & admirandis circa cadauera .

Ecftafis
DeMagia Dæmoniaca. 215

Ecftafis naturalis , & demoniaca modi.Lappiorum


ecſtaſis mira.Olaus notatus. A Errores hac in re
Cardani, de B pontino raptu . Virginis Cæfar
auguftana, & Magdalena Crucia raptus. Bodi
nierrorrefellitur deanimacorpus relinquente.
De Errore Armenio ,de Ariſtea Proconeſio. De
animamilitisex ore imaginemuſtele egreffa de
ingreffa.Finnis,Hermotyno.Locus pſa.1rs.v.is.
Qualis D.Pauli raptus:dubium , nec fequenda
deciſio B.Hildegardis. Aphereſia e ecftafisdiffe
runt. Error refellitur confundentium Craptus
diuinos eum magicis.

De raptu diſquiruntur fcripta Mocenigi . Quale fit


fubiecium raptus. Que cauſa formalis. Quaef
ficiens,eo quomodo hac duplex . Quomodo con
currat intellectus agens. Raptus fupernaturalis
ex parte honinis est inuolantarius.Exemplum
virginis Burgenſis. D Non poteft intellectus

agens folus eßecauſaraptas efficiens. Deusquo


modo intellectus,& multa cognoſcit extra ſê. A
uerroes fuos inducitingraneserrores. Ar raptus
omnis fucceßiuus.Diaboluspoteft occiderehomi
nes.Multa potest in cadauerib .mortuorum . Vt
fanguis Efluat, vtcadauera no puteant,nec pu
trefcant.Hocēt naturaliter fit, vtin cadauerib .
Perfarū . Etundé hoc pueniat,diuerſe cauſe.De
cadauere in Elea . Itē ne cadauer cöburi poſſit ,7||
caufa.Vt capilli & barba defunctorum crefcant,
Miraculum crucifixi Dammenfis. Furor icono
clafticus. Miraculum in puero Lintzienzi.
Q.26. An opera dæmonum fieri poffit ,
VE
216 Summaria Libri 11.

vt fpiritus ſeu animæ defunctorum viuen


tibus
appareant?
Vtrum anime unquam queant apparere? Et fuſif
fimè probatur pars affirmatiua contra Epicu
reos,Lauatherum & alios noftri temporishære
ticos. А
Sect. 1. Notata temeritas Magy , Tiraquelli & a .
liorum . B
Gentilium priſca fententia,etfi vana, pro nobis ta
men . Patet verbis Poëtarum , patet ex Necyo
mantia , Et ritu animas peregrè mortuorum in
patriam reuocandi. Violenter oscilos effe vexa
fores fuorum homicidarum . Remuria, Silicer
nia ,culina,parentationes. Platonis do ſéctato
rum dehac re doctrina , Quid Genyj , Lares,
Larua , Lemures, Manes. Differentia anima,
umbra,fimulachri. Exempla apparitionum
gentilibus tradita varja.Lernum , С

Scat.2 . Philoſophia recta idem docet,


Quomodo anima fit in loco, es moueatur Loca
later. Conciliantur modi loquendi vary. Poffet
vna anima in pluribus locis effe, & quo pacto ?
Quomodomoueatur loco. Quomodocorpusfub
catdintret ?
Poſſe animas oculis corporeis, vel alio fenfu percipi,
& quomodo. D
Cardani dictum ridiculum explofum ,
Cafarij ciſtercienſis dictum de forma anime ſepa.
rata perpenfum & explicatum , Viſio da vifum
differunt. Apparitio triplex : Intellectualis,ima.
ginaria,corporata ,& quidfingula.quo pacto fiar

fpiri
DeMagia Dæmoniaca . 217

piritualis,quo pacto corporea? An animæ feu fpi


ritus defunctorü aliquádo aſſumant corpora? E
Mofes quo in monte Thabormodo apparuerit. Te.
merariè id dictum Aug.Thuarii & iudicium de
eius Tragedia . Item deiis,qui cum Chrifto Do
mino refurrexerunt.
Juandoanimaapparetin corporeaéreo,an ipfasan
angelus hocfabricetur, & quopatło ? Item quo
modo fubeat corpus & illudmoueat. F

Sect. 3. Quo pacto deceat,& vtilefit, Deum hoca


liquando permittere. G
Eft vtile ipſisanimabus.
Locus 2.Corin.s.v.s .

Eft vtile nobis viuentibus.


Quo pacto fpirituså demonibus vel angelis bonis
H
difcernendi.
Iacobide Chuſa liber hoc docens.Et alius Thyrei.
Regula ad dignofcendum damoncm ab angelo vela
nimabeati.

Quomodo diſcerni queat damnata anima , de


mone. Il

Quo pacto angelorum & beatorum ab inuicem .


Angelusapparuit Anchaoreta , in forma ſenis , D.
Auguſtino in forma pueri, ut & B.Dorothee, a
liis fortè habitu fæmined, & in forma columba ,
& aliis aquila .
Se& .4.Probatio ab auctoritate Philoſophorü ,K.A
ſtrologorum ,Chaldæorü ,Mahumetanorë , Rab
binorum ,Magorum , Indorum : Item legum , &
Iuris interpreti. Itěfacra fcripture L veteris on
Houiteftamêti 1. Reg.28.Samuelisanimaverèex

0 ‫گر‬ citata
1218 Summar Lib . 11.
ia
citata defenditur.Refellitur obiectiones Leloyhe
rii,pbatur exēplis Mofis,Ieremia Onie.Locus,
Luc.24.v.37.10.20.V.19.Mat.14.0.16.A .12 .
V.IS.Ga.s.v.16 . – 17.1.Pet.3.v.19. & c.4.v.6.M
Sect.s.Probatio abexemplis & auctoritate ſcripto
rü ,quiſingulisfæculis vixerút.Oſtēditur eorí di
Eta ſimpliciter & extra methaphoram accipien
da , N

( B Virginis.
Chriſti Do-s Petro.
Seculor . { miniſemel. Carpo .
B.Valeria.

f Apparere fIuftinus Martyr.


Tertullianus. O
teftantur
Origenes .
Saculo 2. Apparuire S. Potamiena.
2 : alii.

S. Maria virgo,c B.Ioannes .


Martyres Africani varii .

Seculo 3.3 B Cyprianus.


B.Petrus.
B. Agnes.
B.Agatha.
Chriſtus Dominus.
Petrus og Paulus.
B.Virgo Maria
Spiridion & Triphillius.
Filiapatri Spiridionirefpondit.
Duo Epiſcopimortui fubfcripfere...

Seo
De Magia Dæmoniaca . 2191

Explicatus Canon conc. Eliberi


tani.

Sæculo 4. B. Virge iterum cum S, Mercu


rio.
Item S. Artemius,
S.Febronia.D.Ammon ,

Iterum B.Virgo , & anima


Latronis,

D. Cæfarius. D. Paulus. S. Ma
mano.

Hoc tenuere D.Bafilius. Nazianzen .


& Nemeſius.
D. Martinus.

S. Ioannes Baptiſta .
S.Geruaf. & Prothaf.
S. Ambroſius.
S. Eulalia .

S.Fructuofus.
Latro quidã infepultus
D.Germano .

Apparuere Felix Nolanus , & alii


multi,vtBaſili. Mart.
Euagr. philoſ . Gama
lieb. S. Stephanus Mi
cheas Abacuc. Sa
Saculo s. Zacharias Euthimius.

B. virgocum S S. Ioan
ne Baptiſta & Euan
gelifta. S. Ianuarius. S.
Apollinar. S.Cypria
nus.s.Eulalia.iterü.S .

Petr .
1220 Summaria Lib . II.

Petr.S. Leo . S. Barnab .

D.Hieronymus, dex .
tenuere plicatur.
( hoc Di Auguſtinw , expli .
catur .

D.Chryfoftomus, & ex
plicatur.
Auctor epift. Ad Cyrill.
demorte Hieron . Theo
doretus.
Damnatus quidã. B.R.
Virgo fæpius. S. Ioann .
Silentiarius. D. Bar.
[ Apparue tholomaus. Macedo
nius Patriarcha . Theo
doricusrex . Neftorius,
dalii haretici. Princi
pes Apoftolorum ,S. Ste
Seculo o phanus, S. Eutichius S.
Tetricius & focii Epifc.
S. Sergios.
Tenuere hoc ſeculo hanc fententiam ,
Procopius , Euagrius & alij.
FB . Mufæ apparuit Dei-S
para S S. Iuuenalis & E
leuth . Theodor. rex , &
Apparue- monialis quiad . Paſcha
re sous, o BalneiDominus.
Sæculo 7. 3 Iuftus monachus. Dei
pare apparuit S. Ilde
ohonſo.S.Leocadia.

tenue
De Magia Damoniaca . 221

tenuere D.Georgius Magn .


han ſen . | Gregorius Turonenf.
c
tentiam { s.Ildephonfus.
[ s.iſidorus.

S.Suibertus. Deipara, T
B. Sabinus. S S. Euphe
rapparue- mia & Glyceria,B.Tha
re rafius. S. Andreas.
S.Gertrudis .
Seculo 8 .
D.Iacobus maior .
Tulianus Pomerius, Ve
Tenuere nerabilis Beda.Conftan
tinus Epifcopus.
Paulus Diaconus.
lus
u Pofto .
Apparue- D.Mauritius
Sacalog. Pandulphustyrannus.
Ledamones.
Tenent
LTene n Iulian . Toletan . iunior .

Theophilastus.

rs.Libuinus.SS. Petr.com
Apparent Paulus. B. Virgo.S.
Seculo 10. Mauritius, D . Iacob . v .
Tenent f Euthymius Morachus.
| Hugo Aetherianus.
Chriſtus ,Deipara, BB.
Apoſtoli e multi An .
geli. D. Andr. B. Adi

marus
222 Summaria Lib . i ).

f Apparuere |marus. Quidă amicus


Dunſtani.B . Odilo . Fa
wentini duo. Benedictus
8.69.B.Gregorius.Ca
Saculo 11. nonicus Parifienfis . E
piſcopus Colonienfis . S.
Beana.
Tenens Petrus Damianus.
{Guilhelmus Tyrius.

Chriſtus. D. Iſidorus.
Apparuere B.Virgo.Benedict.x.
B.Norbertus. Gualdri
Seculo 13 . CUS.
Dodechinus.D.Bernar
dus, Petrus Cluniacen
Tenent fis .Rupertus, & Honor:

| Auguſtodunenf.

cápparuere B. Vrſül. & innumeri,


apud auctores citatos. es de Mar
tino Presbytero Canonico Regulari
Legionenfe eiufquefcriptis.
Vincentius Belluacenf.
Sacalo 13.3 tenuere Cafarius Ciſtercienfis.
hanc fen Helinandus. Thomas
tentiam Cantiprat . D. Thomas
plurimi: D. Bonauent. Guil

helm.Pariſ.
Seculo 14.S tenuerehoc s Scotus Richar. de CMC
{renuere bor( Scotus Richar ,de. Me
diauilla, Paludan

Sæcu
De Magia Damoniaca . 223

r [ S.Antonius. Gerfon.Ia
cobus Cufanus ,Diony
Carthufiã. & epif.Abu
Seculo is .* Tenuere lenf.Toftatus,qui omnes
varia fuppeditant ex
Lempla.

fTenuere de exempla retulere Ca


tholici plurimi,iidemque viridoctiſ
fimi,in libris Theologic. Domin. So
tus, Peltanus,Caniſ.
Sasulo 16. Maldonat. Bellarmin . Valencia ,
Tyreus, Angles : in fcriptis Hi- X |
ſtoricis, Alb . Krantzius , Marul.
Egnat. Sabellic. Fulgof. Iouius,Ba
tron . Sigon . Ofor. Maffeius.
[ Senior quidam excommunicatus fed
martyr . Hiftoria Vdonis Epiſcopi
Magdeburgen. do Galeatii sfor
Variis tem- tia . Alodifii Imolenfis pater. Fer
porib.ap dinandus rex Neapolitan . locus
par . Guicciardini.Ioan . Picus Mirandu
he Comes. Marſilius Ficinus. Pe
tri de Paz tribuni , Catharina Inde
exemplo

Quaſtio de fpectris fimilis cauf&Scauriana often


ditur. Y

Sect .6.Soluuntur argumenta aduerfariorum ,Me


lãchthonis,leānis Rinii,Marbachii, Cěturiatorā ,
Lauatheri.loc' Luc.14.0.26.1tē 2.Ret.3.v.4 . !

1. Then
1224 Summar Lib . 11.
ia

1.Thefl:4.v.15.Dormiētes promorientibº in SS.


Locus.a, Reg.14.V.14 . Pfal.102. v.is. d 16. Iob .
1

7.0.9 .
Sententia D.Auguſtini, Anaſtaſii, Nilſeni,D.
Patrī ex- Chryfoftomi,& Z.Theophilacti,da
plicata. Tertulliani.
Sect.7.Damones nõpoffunt exhibere veras defun
Etørū animas.Superftitiofum eft,putare animas
*

corü,qmorituri dextera porrexerint,apparitu


ras.Periculosū paciſci cū moriente vt appareat.
Exemplum S.Lutgardis.Exemplum Monacho
Tum Zamorezfium .
Q.27.De Dæmonorű apparitionib ' , fiue de
ſpectris ,quæ Dæmones nobis obiiciunt.
Se& .I.Naturalia quadam haběturpſpectris. Ignes
fatui,infula natitātes,itěſilue, ligna putridalu .
centia ,Cicindela A indica ,Ignes cócurrentes
cõpulſantes apud Syrtim , Auditus deceptiones.
Echoſtatua Memnonis,murus Megarenfis, ca
uerna Britānica ,D.Patriciiantrū, Perficimõtes.
Artificialia,qux pſpectris,vt autóvala, ftatua De
dali, Archyta ,Archimedis,Boetii,aquila volans,
triremis ex argěto,hydraulisa.fiétitie Bſpectro
rū voces ,Bonifacii vıır.cõiugia his obtěta,à Sco
tis de Pictorü gente victoria, Teſtudines cũ can
delis,

Simonis Athenai, Mundi, Tyrannionis. Ne


Etanabi,quipater Alexandri Magni.
Qualepeccatü fit in fictione Spectrorü .C.Ex fenfuu
vitio guadam habentur pre ſpectris , que non
funt talra,de ebriis, Locus D.Proverb.23. & 33:

Oculo
De Magia Damoniaca . 225

Oculorum morbi, vt fuffufio. halahol.arcuatºmor.


bus.quibusſui vmbra ſemper obſeruatur, alte
ratio oculorum ex inſpectionefolis.
Auditus vitia in hoc genere,Phrenitis, Coryban .
tiafmos peciesmorbiimaginofi.
Vitiaex auditw o guſtu , Coryza,Polypus.
Vitiaex phantafia triplici lafione.de E iisquiputāt
fibiadeſſe tibicines.Exempla, vnum Theophili,
aliud Ärgiui,tertium Abydeni,quartum eiusqui

putabat nanes omnes effe fuas, quintū Tauromi.


nitanorum iuucnum putantium fe pati naufra

gium ,cum eſſent Agrigenti in diuerforio.


Item de hydrophobia .
Vtitur hismorbis dextrè danion , ſeimmiſcet fre
quens:
Seat. 2. Varia demonum genera , & pecies ,ac
ftudia.
Terreſtres vocantur, fere,feu canes.
Lubenter vexant initia Religioforum conuen .
tuum . F
Vt Diui Antonii,Diui Simeonis, Säčti Norberti, so
cietatis Ieſu viuo adhuc P. Ignatio, & eius vir
tute precum ceffantibusterriculamentis.
Diſputatio defpecieb Damonŭ du diſtinctioà Tri
themio propoſita ,diſcuſſa,explıcatag fuſiflimè.
Deigneis:an fint? Auguftinilocus.
De aëriis , & qua illorum natura .
Deterreftribus, & varia ſpecies iftorum et ſtudia.
Hellequini familia.locus Petri Blefenfis.
Deaquaticis, variahorum ſtudia do apparitiones.
Defübterraneis:fpecies & ſtudia iſtorum .

P De
1220 Summaria Lib . 11.

De Sibylla Nurſinararæ quædam fabula .


Dominicus Mirabellius.
Theſaurici damones . Mammon .
DeLucifugis .
Caſmodeus,locus Gen.31.V.24 . varii errores Tri
themiiin his refutati.
NominaGræcorum Hebræorum ,Latinorü ,Hiſpa
norum ,Gallorum ,Italorum ;&bc.
De Hecate , & Empuſa ,De Plutonefeu Orco, & Plu .
to,do Serapi, & Mammona , Charon . Cerberus.
Lultatores damones, vt Temeſius.
Alaftor ,qui & exterminins. Nemeſis.
Locus Apocal.explicatus & à deprauatione ferua
tuscontra Bezam , Apocal.c.9.v . 11.
Primafii & Ansberti error.
De Satyris & Fauno, varia eorumin Secra Scriptu
ranomina,onoſcelides,piloſi ſirenes ,onocentau
ri,lamie, alia huiufcemodi.
Eorum tripudia.
Locus Pſal. 90.v.s.do.dedemonio meridiano.G

Refelluntur Nouatores .
Damon meridianus, & damodeſerti,proferociori,
idem . & turdamenes defertis gaudeant.
Locus Iob.1.0.19 .
Damon in meridie ferocior importunior.
Pan demon meridianus.
De Ruffia demonemeridiano.
Cum inuadentepeſtecernuntur ſpectra demonum .
vt fub luftiniano.
Conſatenſe ſpectrum in India .
De Empuſa donoſcelide feu onocentauro. H

De
DeMagia Dæmoniaca . 227
De nocturnis dæmonibus da Lucifugis .
Locus Senecæ in Oedipo.
Locus Gen.32.0.24 .
De Lilith
Deincubo .
Et locus Hymni Ambroſiani.
De Pane, cur Inuus dictus.
Locus Caſſianiexplicatus.
Nulli demonum amant homines , omnes oderė.

De Ephialte morbo ,de Mare , feu coquemare


Eurynomus. Sphinx: & quid.
Harpya.Gorgones.Siremos, Eumenides fub Panas
Nympharüm omnia genera.quosmorbos huius
modi dæmones inferant, qui Nymphati , Ceritis
attoniti,pauidi, vexati vanometu .
Nutricum mormolycia , Acco,Alphito,Mormo. K
Gello, Gilo diuerfa .

Nicephori lotusnotatus:
Lamie quid
Striges, La trigones. Aluext.
D.Hieronymilocus explicatuś.
Pilofusfeu Zahir.cur templis gentilium affixe pe
cies leonine. L

Varie forma animalium ; in quibus Diabolus ap


paret.
Beelzebub.Nočtus Athenienfis:
Serpens Epidaurius. Mire apparitiones facta cui
dam conuerſo in Francia .

Despectris acierum ,caftrorumg militarium : que


oblata S. Norberto . M
S.Guthlaco,Monacho Limpurgiò :

P 2 Leloy
1228 Summaria Lib . II.

Lelogherii fententia improbata.


Dua viſa prope Montenakum acies.
Duo armigeri temere ad videndum propius accef

fere
Miles Rhenanusà talibus Ierofolymam vectus de
redux .
Ante Naclam Poloni propter Quadrageſimæ ieiu
nium violatū à pectris decepti cladě ascepere .
Familia Hellequini.
Quoufq ſe vistalium militum porrigat.
Spectramatronarum & pullarum varia . Ruffiana
matrona , Sybille alho Domina nocturna .Domi
na bona & Regina Abundia . Fatales Nymphe.
N
Meluſina, Alcina,Morga.
Spectra gigantea denunciantia peftem , bellum &
O
fimilia mala .
Spectra ſolita certis locis turbas dare, dy vexatio
nes exhibere,vt Temeſius demon ,& aliipaſſim .
citantur nomina do loca . P

An conductă domum propterea liceat relinquere?


Qua vere caufa huiufmodiinquietationum exem
plis oftenfum .
Quopacto Spiritus poffint ſaxum vel lapidemia
cere ?
Spectra famulantia,in BoruſaKoltriſeu Kobol
di,Sueonum Trulli.
Gutelfens/Kabbauterkens .
Eros da Anteros.Montani virunculi in fodinis. De
tronesmetallici.
Combali. Dæmones non funt animantia ,contra
Georg .Vallam .
Theo
DeMagia Dæmoniaca . 229

TheophraſtiParacelfi hæreſisde quatuor hominum


peciebus confutata.
Demonum thefauros cuſtodientiüſpectra. Fugarīt
Cabaden Perſarū Regě. B Theſaurus Bafileēſis.
Cur ficta fabula cuſtodis aureorum malorü , & aurei
velleris; egin thefauris cur folitiponiſerpētes au
rei.Magusthefaurum quarens oppreffus .
Q.28.Quomodo poflit demõ cũlitinuifibi
lis ſe viſibilem corporeis oculis exhibere:
Sect. 1. Quo pactopoſſit affumere, & mouerecada
uer aliquod ,do in illo comparere.
Poreſt illudfictemperare,vtfenfum tactus fallat.
LocusLuc.vlt .v.39 .
Cur hæc cadauera fentiantur frigida.
Illufio militis cuiufdam .
Hiſtoria Polycriti,& alia Machatis da Philenii.
Phlegontis laus.
Baltazus damon fic apparuit .
Agrippæ facinus fimile, & aliorü aliquot exempla.
licetiam plerumg fagarum amaſii.
Sagarum odor cadauerofus runde?

Sect.2. Quo pactopofſit fibiformare corpusex ele


mentis , & in illomoueri & apparere . B

Non aſſumitex folo aere.


Error Magorum Mantenfium .
Poteft exhiberefolidum & palpabile .
Locus Genef.19 .
Locus Virgilii.
Damon ſape apparet in forma vaporis .
Demoriacarum apparitionum exempla .
Fratrum Tarquiniorum . '

P3 Athe
230 Summaria Lib . 11.

Athenodori , Facii Cardani, Philippi Melanchtho


niscolloquia cum demonico ſpectro .
Perſa incaſtuoli.
& alia plurima.& quotieſcung, euaneſcunt,
Difcrimen harum duarum affumptionum .
Vndeproueniat facilitasmolis augenda ,& minuen
de inſpectris
Genusmirum perftatiunculas ſeu figmentą.
Sect. 3. An demon poffit tam accuratè corpus effin
gere, vt nullo figno queat dignoſci. D
Defignis quibusdemon dignoſcitur,
B. Albertaobiectum ſpectrum .
Cur nondum viſusin formaagri, velcolumbe.Cur
ix formis , birci,canis,catti,equi,muſtela ,veſper
tilionis,galligallinacei , & innumera alia.
SAHIR cur demon . patao Follon , ſeu Fatuel
lus.

Item in forma Dei, vel chriſtiDomini, vel Angeli:


humanam formam induit omnis conditionis,fe
xus,status:probatumid exemplis .
Quidefe& tus vtplurimum in eius apparitionibus.
Curmorientibusſemper adeò terribilis appareat .
Quomodo loquipoffit in corpore affumpto ? D
An poffit audiri de videri tantù à quibus vult ipſe.
Capita ſeu caluarie qua loquelam imitata , exempla

vetera,nouag ,quomodo fit hic locutio?


Sect.vltim .Çin liceat procurare utappareantna.
bis fpectra?
Cur antiquistă crebrò demones vift,nobis tā rarò?
Q.29: An diabolus poflit facere , vt homo ve
rèreſurgat ?

Sect .
De Magia Dæmoniaca . 231
Sect.1.Errores hacdere varii. A

Animalia,qua naſcuncur ex putrefactione , poffet


viuificare.
Vicilicinusauis.

Perfectiora non poſſet.


Idem numero reproducere non poteft.
Non poteſt facere, vt anima vnius bruti migret,
vel informetcorpusalterius bruti.
В.
Hominem nullo modo poteft viuificare.
Poffunt fimulatas refurrectiones facere fubintrando
in corpora .
Lovaniiid olim Cornel.Agrippa curante faétum .
Seat.2.Diſcuſſa exempla falfarü reſurrectionü pri
mòfabulofarü :deinde cæterară Gentiliñ : vt Ga
lieni,Zacle , Apollonii, Simonis Magi . Enarchis.
Mirum exemplum , & c.recensex Nicol. Remigio.
Mortuusamplectens Comitem Richardum ,

Populi Lucomoria quotannisrediniui.


Demonum in his fraus.
aliquandofubftituit alios ac fupponit.
aliquando ipſe corpora fubintrat de mouer.
Apulei, Platonis,Philoſtrati loca.
DI
aliquando fingit mortuos,quinon funt.
Demorbis,qui faciunt, vt quis mortuusappareat.
Debobusquas ſtriges putant reſuſcitari.
Ioannis Duns Scotimors. E

Chriſti Domini & Sanctorum reſuſcitationes quo


pacto ab hismorbis difcernantur.
Q.36.Quidmagia poſſitin ipfos cacodemo
nes?

Sect .1.Battiadis da Campeſtris libri. A

Р 4 Onam
232 Summaria Lib . Il

Quam vim habeant boni Angeli in malos ,


Quam cacodamones in inuicem .
Species eorum .
Pithonici,Pàredrii,Catáblici,Oniropompi.
Anfit ſubordinatio intermalos genios .
Iob.locusc.9.0.22 .
Caffiani locus.
Locus ad Ephef. ult.v.12.
CertaminaMagorum . B
Vnum in Burgundia .
Secundum in Anglia .
Tertium in Germania .
Quartum in Bohemia.
Quintum in Suecia.
Sextum in Dania .
Septimum in Grecia .
Sect. 2.Sanctihomines quantam vim acceperint

magos & demones compefcendi.


vis exorciſmi.
Salomonis exorciſmi quales.
Locus Luc.11.0.19 .

Dæmones à e Magisnon coguntur, fed ex pactoob .


temperant tantùm . D
Magi vim non habent eliciendimanes velfpectra.
Varia exempla .
inprimis Ioannis Teutonici.
Nec habent vim euocandiurbium cuftodes.
Sanctis visiſta quandog , conceffa . E
Sect.3.Res corporea, vt herba quædam ,thura,vn
&tiones dverbera ,quam vim habeant in demo
nesaccuratè difputatum .

Erro
De Magia Dæmoniaca . 233

Errores hac in re varij infideliü : fed & abufus Ca


tholicorum exorciſtarum quidam .

An flagra obſeſſis infligerda.


Anbalnea profint ?
Quid ruta cornucerui , & fimilia.
Locus Iofephi explicatur.
Locus Tobiæ c.6.v.8.

2
Chriftus cur di&tus igaus.
Proſperi locus.
Locus 1.Reg . 16.v.vlt.
2e6 damones certis rebus ligari, aut locis includi
per Magos queunt.
vana hac in re ars Hermetis .
Periculofum tales habere incarceratos.
Probatur vno exemplo , quod in Germania con
tingit .
Factum figno crucis fecurèà S.Lupo Senexfi.
Satanam ligatum quid in S.S.locus Apoc.9.0.14 .
15.8 20.0.2 .
Tob.8.v.2 .

A Sanctis quomodo damones digariqueant.


Locus D.Hieronymi.
Locus Euſebi.
De Paredris illos fponte feruire,ratioex teftato,
quam periculofum id ſemper.
Exempla varia , in his vnum mirum militis Ger
mani.

PS MARTI.
1234 Diſquiſitionum Magicarum

MARTINI DEL

RIO MAGICAR . DIS


QVISITION .

LIBER SECVNDVS.

QUI EST

DE MAGIA DÆMONIAC A.

Præcipua hæc operis noſtritractatio eſt, &


ideò pluribus capitibus , ſiue quæſtio
nibus, luculenter , quoad poterimus ,
diſcutienda. Sit

QV ÆSTIO I.

An fit aliqua Magia demoniaca?

V i damones effe negant , etiam A


hanc eſſe negarunt cum Saddu
cæis , Democrito , Ariſtotele ,
Auerroë & Simplicio , quorum
Vententia & impiady heretica .
Nam & demoneseffe & demoniacam Magiam ;
quæ nec induſtria aut artificio hominum ,

nec
Libri I. Q. I. 235)

nec naturalibus caufis , ſed immateriali qua


piam & ſeparata virtute nititur; hoc & fa
cræ ſcripturæ teftimoniis , & omnium æta
tum memoria atque experimentis tam eſt
compertum , vt velle probare, nihil fit aliud
quàm lychnis accenfis meridianæ luci opi
culari.hoc probantcum B.Auguſtin Theo
logi Catholici omnes “ , & philofophi ple- a August
rique , Triſmegiſtus, & Pythagoræi; ex Pla- lib. 11. de
tonicis, Pſellus,Plotinus, Proclus, lambli- ciu Deios

cus ,Chalcidius & Apuleius ; ex Ariſtoteli - 1b.3.com


cis , Theophraſtus , Ammonius , Philopo- tra gent,
104. & qu
nus , Auicenna & Algazel. Anne dare re oprimc ,
ſponſa de furtis occultis & .de thefauris , vidoria,
conſequi ſcientias nonnullas ſtatim , & line de Magi
ou.9 .
labore addiſcendi, fubtrahere corpus præ
ſens oculis videntium , & innumera huiuf
modi , qucunt reduci ad vllam aliam cau

fam , quàm intellectualem aliquam & ſepa


ratam naturam ? Denique fcimus Şalman
ticæ , & in Italia , ad lacum Nurſinum , & in
ſpelæo Viſigniano ,adhuc auorum memoria
b Vide
huịuşGoëtię celebres ſcolas fuiſſe , Laur.An
niaın , li.
de pat.d
QVÆSTIO II,
mon.fol
104 ,
Vnde fit hæc Magia , fiue quem habeat prin
mum auctorem

Vnt quidæmones eſſe faceantur, fed ne


A SYA
gent tamen hancMagiam à dæmonibus

feu
236 Diſquiſitionum Magicarum

ſeu diabolis manaſſe : tribuunt autem effe


Auseiusvel immediatè Deo perMagoshu
iuſmodi operanti;vel Deo,per angelos bo
nos ea perficienti. Priores dicunt eſſe quaſdam
gratias gratis datas , ſicur ſunt gratiæ lingua
1. Corin . rum , & ſanitatū4; & hæc donavt Balaamob,
2.v.28.
Num.23. ſic & aliis improbis concedi non rarò lo
Matth.7. leres.
1.1. Cor.
B.V.I. Dico primò , hac fententia estmerè blafphe
ma.tribuit enim Magicis artibus id , quod eſt
proprium gratiarum gratis datarum ; & cum
verismiraculis præftigias confundit. Dein
de gratuita Dei dona ſubiicit humano arti
ficio , & certis ac ridiculis obferuationibus.
Denique iniquè & inuidè Deus vetaretid ,
quod ipſe hominibus, vti gratiam , gratiosè
largiatur.Aduerſariorum argumenta ex lo
cis illis fcripturæ petita folùm probant , ali
quatenusfimiles effectus per artes magicas
& per gratias gratis datas fieri ;Deum quoq;
permalos aliquandomiracula edere , ad fi
dei & diuinæ gloriæ propagationem . Acce
dit, quod qui ex dono gratiæ gratis datæ o
peratur; ille ad certum tempus,occaſionem ,
aut ceremonias certas non reſtringitur , vt
ſolentmagis qui, fi vel in minimo deficiant,
nihil efficiunt. Nec etiam huiuſmodi Dei

dona gratuita poſſunt aliis, per diſciplinæ ac


præceptorum modum , tradi:Magi verò ſuis
diſcipulis hancMagicam tradunt; & audito

res,
Libri II. Cap. I. 237

res,magiſtrorum ſecuti præcepta , quæ ma


giſtri eadem operantur.
B. Alii dicunt, hos effe effectus bonorum Angelo

rum ,quos per excellentiam vocant, Spiritus.


Sic iactitabat his annis celebris ille magus

Scottus Parmenſis, quiGebhardum -Truch


ſefium Epiſcopatus Vbiorum Apoftatam de
mentauit : eftque peruetus impoftura ma
gorum maximè Platonicorú , lamblici,Por
phyrii,Plotini,Procli & IulianiApoftatæ.Ex
quorum traditione Magia omnis diuiditur
in Albam , quam cenſent eſſe licitam , & Ni
gram , quæ ſit illicita . Albam ergo vocant
Stouppiar & Nigram zoutfiey. Verùm hanc fi
& titiam planè & palliatam Theurgiam ſatis
ipſe Archimagus a reiicit, cùm diſertis ver-- li,deva
bis teftatur,fapiffimèfub nominibus Dei di An- nioſcien ,
gelorum , malis demonum fallaciis eam obftringi.
do licet eiusceremoniarum parsmaxima,munditia
animi,corporis dorerum externarum ,vtenſilium
queoftentet,immundostamen fpiritus da deceperi
ces poteſtates hanc exquirere , vt adorentur pro
Diis. ] poſtea addit,huiusfpeciem eſſe artem Al.
madel, artem notoriam , artem Paulinam , artem
reuelationum ,& huiufmodi ſuperſtitionum plura,
qua eo ipſo (inquit) funt perniciofiora ,quo appa
rent imperitisdisiniora.] Habeãt illi hoc Prin
cipis & anteſignaniſuide hac alba Magia iu
dicium ,ab hominemendaci veritatem me
ram . His adde fictitiam illam artemPlaneta
riam ,laminisinſcriptam ,& ad Carolum Ma

gnum
238 Diſquiſitionum Magicarum

gnum à quodam Bedędiſcipulo ( fic mentiun


tur & Alkindum Alcuino ſupponunt ) miſſam ,v
tilem ( fcilicet ) obtinendæ omni cognitioni
ſupernaturali artium & ſcientiarum , & con
ſequendis dignitatibus,diuitiis,robori,amo
ris fruitioni & c .
Dico Secundò cum Catholicis, vtnec per fe, C
licrec per bonos angelos his magicis operationibus
Deum fe immiſceremagis quàm cæterisrebus , in

quibus concurrit , vtcauſa vniuerfalis. Quare cen


* ta,illud ſeohæcomnia vt inftituta fuereàmalis angelis, fic
fia.ca. qui etiam ab illis perfici & adminiſtrari, & contrari
fire.v.vit. umest erroneum . ]
26.9.2. &
Probatur primò ex variis Canonum re
Ć d.cpiſc.in
prit. 26. ſcriptis, quæ Gratianus exhibet cauſa xxvia.
9.5 . Secundò ex Pariſienſibus articulis , nono ,
decimonono , & viceſimotertio .Verba ſunt,
quod Deus per artesmagicas & maleficia induca
tur compellere demones ſuis incantationibusobedi
re. Error, Quod boniangeli includantur in lapi
dibus & confecrent imagineš vel veſtimenta,aut a
lia faciant,qua iniſtis artibuscontinentur. Error
& blafphemia. Quod aliqui dæmones boni fint,
alij omnia fcientes , alij nec damnati nec faluati.
Error. ]
Tertiò ex his Arnobii Cont.Gent.Maginon
tantum ſciunt demonas,fed etiam quicquid mira
culiedunt,per damonas faciunt : illis aſpirantibus
de infundentibus preſtigias edunt, vel que non
funt videri, vel quæ funt non videri & c.& ex his
loan . Salisberienſis lib. 1.de nugis curialium

cap.9 .
Libri 11. I. II. 239

cáp.9. Eos autem qui nocentiora preſtigia artesge


magicas, como varias pecies mathematica reprobate
exercent;iampridem fancti Patresab aula iußerunt
exire,eo quòd omnia hæc artificia,vel potiusmale
ficia ,peftifera quadam familiaritate damonum &
hominum nouerunt profluxiſſe .]

Deinde probatur ratione , hos fpiritus


bonos dici non poſſe. tum quia iubent fe
tanquam Dcos adorari , & facrificia ſibifie
ri, quod boniangeli iuberenequeunt,tum
quia hæ artes non minùs diriguntur ad in
ferendum aliis exitium , per furta , neces ,

adulteria ,& c.quàm ad iuuandum.tum quia


miſcent multa mendacia & deceptiones ,

tum quia docenturMagi in ſpiritus vti im


perio ,& coactione , imò & minis rerum im
poſſibiliū ac planè abſurdarum ,yt apud Eu
lebium a docet Porphyrius , quorum nihil 4 lib.s, do
bonis angelis poteſt conuenire, præparat,
cap.6 .
Hincapparet confideranter legendum
Glycam , dum Magiam ſiç diſtinguit àGoë 16 par...an ,
tiâ,quod illa ,ſit beneficiorum geniorum ad nal.fol,
bonialicuius effectionem ;Goëtiâ,malefico - 179,"
rum admali effectionem , Nam non tantum
impropriè vſurpauit nomen Magiæ gene
ricum , pro ſpecifico theurgiæ , fed in erro
rem quoque labitur ponentium albam Ma.
giam , & eius adminiſtrationem bonis
lis tribuentium , Vtque hoc ſemelmoneam
ſcriptor iſte, vt & Conſtan .Manaſſes , Gre

goras,
240 Diſquiſitionum Magicarum

goras, & Nicetas,nimismultum tribuere vi


decur ſuperſtitiofæ prodigiorum obſerua
tioni.

Errauit eundem errorē Palingenius Stel


latus,dum in vetito iure libro Zodiaci 8.cen
ſer aërem etiam bonis dæmonibus plenum
effe , quos harum artium auctores facit , &
Deos appellat, Plotini & Iamblicideliriis ni
mis deditus; & quàm non malus poëta ,tam
non bonus Chriſtianus ; vtpote hæreticus
potiùs ( ſcripta probant ) quàm catholicus.
-

Auſus tamen opus illud Ferrariæ Duci de


dicare.

Succedit his error 3.corum , qui cenſebant D


Magicos effectusper animas defunctorú fieri :quos
Catholici Theologi iampridē exploſerunt ',

a Vi& or. idque non difficulter. nam quæ rationes id


de Magia conuincuntdebonis fpiritibus, cædem in a
nu.17.An- nimab.beatorum locum habent : quæ verò
gles in 2.
Tentent. in purgatorio ſunt animæ ;non exeunt ; niſi
de arte " ſpeciali permiſſione Dei,vt petantſuffragia
Magica viuorum : animæ denique perpetuis addi
Etæ ſuppliciis , nullâ dæmonum licentiâ vel
permiſſione poſſunt exire , vtpote diuino
iuſſu peſſimo carceri mancipatæ . Apertiſ
ſimæ ſuntigitur impofturæ ; quæ de euocan
dis per Grimoyriam animab . Necromantici
confinxere. Siexirent, ad vnius Dei exirent
imperium.curverò id Deus iubeat velper
mittat ,cauſa fubeft nulla . Vtad Magorum

pre
Libri II. Quaft . 11. 241

preces & incantationes id iubeat , impium


eft opinaria. a vide A
E Præcipua ergo efficiens caufa iftarum ar- nan. lib.3
tium eft,ipfe Diabolus:proxima,eſt humani dem . fol
ingeniiex originali labederorta indoles quá 97. Petri
feftiui Apologi frondibus velata nobis pro Thiraili
tulit , 1.de appa
, perquam ſalsè , Cælius Calcagninus rie.spirit.
Libello de Amatorià Magià , cuius verba non c. 11.à nu
216. & ca
piget adſeribere, & vos ni fallor legere iuua
23 , àn.301
bit : Vanitas (inquit ) olim iuncta miraculo
furtiuo concubitu genuit Magiam fecundam co
gnomine ; reformidansque ne fortè veritas ; cum
qua perpetuas inimicitias gerit , à quaetiam pari
bus fignis congrella fæpiùs profligata est ,fuum par
tum enecaret; illum impudentiæ ac timori iun
Etis connubiali fæderecommendauit :at illi in finu
incomprehenſibil è veftigio collocarunt ,
itatis
mandaruntque fwtim , & fub præſtigiarum cre
pundiis educandam . Qua mox in grandiorem ete
tem adulta,iamj pinnulis pramunita , euolauit is
fatuorum arces,ibique nidulans ,credulitatem
peperit. Qua, vtpote parentis beneficis grata illam
mutuò enutris & quafi driterapiou, alioqui bre
vi interituram .]Hæc ille,pari acuminc & ve
ritate. Pergamus nos quod pro Veritate con
fligere , & Vanitatem expugnare ,& fugatis ti
moreac impudentià ,labyrinthum illum incom
prehenfibilitatis ( quis enim ,quæ nihil funt,vel
intelligat ,velcomprehendat ? ) Theologiæ
veræ filo permetiri ; & praftigiarum crepundiis
in lucem prolatis ,tandem fatuorum hanc ar

cem
242 Diſquiſitionum Magicarun
cem demoliri, & è nidulis ſuis credulitatem a
deò perniciofam profligare : quod vtinam
DeusOpt.Max .nobislargiatur.

QVÆSTIO II .

Que fit diuifio demoniace Magia, & de


libris eius,

Vm nulla fit Theurgia nequealba Magia , A


Cyn
ſequitur,omnem hac prodigioſam Ma
giam non aliam elſe; quàm Goetiam & nigram :
hanc folemus vocare Magiam fpecialem . eam
Archimagus in duas fpecies diſtinguit.vnā,
cuius cultores dicit fe dæmoni ſubmittcre,
ci ſacrificare ; & eum adorare alteram
quam ipſe vellet perſuadereàpacto cum dę
monibus immunem eſſe ; fed eam dæmoni
busvelinuitis imperare , virtuteque quadam
diuinorum nominum adiuratos aduocare,
& cogere. priorem illam fatetur effe legibus
humanis diuiniſq; vetitam ,nefandiflimam ,
& cun &tis ignibus plectendam . pofteriorem
aſferit , conſequi quidem quod prætendit ,
nempe dæmones cogere (quod poſt oftendetur
leffe erroneum ) ſed tamen manifeſtis periculis
illufionum obnoxiam eſſe.De priore verum
eft cius teſtimonium ,depoſteriore bis men
titur. Primò, dum negat éam niti fæderecum dá -
monibusinito : nam reuera ſemper exprello
veltacito pacto corrumpitur; Secundòcum af
ferit
Libri 11. Q. III. 243

ferit ea dæmonescogi,de quo poſtea.Voluntve


tiræhuiusMagię inuentorem fuiffe,quenda
Mercurium ,ſic contra Simon . Prudentius du sås
Lisberienſis lib.1.Polycrat.c.9.alii quendam Za
bulum ,( qué ego non alium exiſtimo ab ipſo
cacodemone, cui D.Cyprianus & alii Patres
B liochomen tribuunt ) deindemagiſtrũ lau
dant quendam Barnabam Cyprium (küño
confinxere in contumeliam D.Barnabže A
poſtoli, vtdeforiniſuæ meretrici lenocina
rentur. ) Item oftentant;paris mendacii ia
Etantiâ ,libros Adæ , Abelis ,Enoch , Abrahæ,
Pauli ,Cypriani,Honorii,AlbertiMagni, &
aliorū ; & blaſphemêmentientesdicunt,quæ
his libris cótinentur, ea fuiſſe tradita ab Ada
mi cuſtode angelo Raziele , & à Tobiæ Co
mite Raphaële reuelata . Prætexunt etiam
Salomonis auctoritatem ; cuius quandā Cla
uiculam ; (quam egregiè refutat Bap . Segnius
Lib.de vero ftüdio Chriſtiano c.7.) & aliud ingens

volumen in ſeptem partesdiftinétum obtrudunt,


plenum Sacrificiis & incantationibus dæ
monum . Hunc librum Iudæi & Arabes in
Hiſpaniâ fuis pofteris hereditario iurerelin-. Eimeri.
quebant,& per eum mira quædam atque in - cus Dite
& or.inqu
credibilia operabantur:Sed quotquotinue ficor:p.2.
niri potuerunt exemplaria iuſtiſlimè flain . cap.28.8
mis inquiſitores fidei côncremarutit, & Penna ió
vti - cómcnr.
nam vlcimum exemplarñactifüifferten, Vix sz. memi.
dubito aliquod in manus Ioan . Tritliemii nic. Nice
incidiſſe , vnde & partitionem as hin . li.
& materiátric1456

fuae
e 2
244 Diſquiſitionum Magicarum

fuæ Steganographia , periculi & ſuperſtitionis


plenifſimæ ,acceperit ; cuius operis nomen ,
quod nondum prohibitis ab Eccleſiâ libris
fit infertum , ſuſpicor accidiffe ; quia liber
nondum typis vulgatus,in paucorum manus
incidit : alioqui, quando prohibiti libri o
mnes Magici, ſatis ifte prohibitus cenfen
dus , qui inter alios familiam ductat. Idem
dixerim , de Agrippæ libris tribus de eccultà
Philoſophià, & omnium perniciofiflimo quar
1

to ſeorſim poſtea addito & edito : necnon


de Thomæ Eboracenſis , Petri Aponi & fi
milium venenis ; & libro artis Grimoria ; qui,
Patrum noftrorum ætate,circumferebatur,
docens mortuorum euocationes. Omnia

horum placita ſceleſta ; de antiquioribus et


iam illis operæ pretiú duco Archimagi ver
ba aſcribere. credendum illi in arte fuâ, nec

magiſtri auctoritatem diſcipulis licet ſub


terfugere.Sic ergo ſcribit; Hi libri acutiùs in
tuenti præceptorum ſuorum canonem ,ritum ,con
fuetudinem verborum , & characterum genus,ex
\/tructionis ordinem ,inſulfam phrafim ;apertè fefe
produnt ,non niſimerasnugas & impofturas con
tinere,& pofterioribustemporibusab perditifſimis
perditionum artificibus efſeconflatos,ex prophanis
quibufdam obſeruationibus, noſtre religionis cere
moniis permixtis , infitiſque ignotismultis nomi.
nibus ac fignaculis ; vt perterreant rudes & fim
plices ,& ſtupori ſintinfenfatis, & hisqui neſciunt
bonas litteras. ] Hæc miſer ille, qui videns

melio
Libri II. I. IV . 245

meliora in finem vfque vitæ deterioribus


adhæſit .

QV ÆSTIO IV.

Debaſi Magia huius ; fiue de pacto expreffo,


of implicito .

Oncl. 1. Omnes operationes magice , velut


СА ,
bafi,innituntur pactopermagos cum demone
inito:ita vtquotieſcunque collibitum mago aliquid
efficere adminiculo artis ſuæ ; expreßè , vel implici
tè teneatur à demone pofcere , vt ex condićto con
currat. ]
A Probatur hoc primò Patrum auctoritate .
D.Cyprianus * dicit , eoshabere fædus cum ali.de du
dæmone. D.Auguſtini verba b retulit Gra- plici mar
6 lib . 2.de
tianus in Decretorum codicem ,quæ ſunt illi
la;Omnesartes huiufmodi, vel nugatorie,velno . do& .Chri
xiæ ſuperſtitionis,ex quadam peftiferà focietate ho- ftia.ca. 23.
minum & demonum ,quaſi pacta infidelis da dolo- illud.v.vic.
26.4.2 .
ſa amicitiæ,conftituta. ]
Probatur deinde ex iure ciuili, fan &tionc
Imperatoriâ;- Multimagicisartibus vlieleměta
c I.multi.
turbare , vitam infontium labefactare non dubi C.de ma
tant,& manibusaccitis ( ſiclegendum ) audent Iefi.& ma
ventilare, vt quiſquis fuos conficiat malis artibus themat.
inimicos: hos (quoniam natura peregrini ſunt) fe
ralis peſtis abfumat.)
Tertiò , id ftatuitur credendum afticulis
Pariſienſis ſcholæd in hæcverba ; Quod enire d artic. 3
Pactum cum damonibus tacitum vel expreffum ,

23 non
248 Diſquiſitionum Magicarum

non fit idololatria velfpecies idololatria : Error.Et


intendimus eſſe pactum implicitum in omni obſer
uatione fuperftitiosa , cuius effectus non debet à Deo
velnatura rationabiliter exſpectari. ]
Quartò id ratio perſuadet. hoc enim & B
inultimali homines optant, & dæmon cu .
pit;nçccorú id vires ſuperat. docet hoc ļlai
c.18.1.1s. as Propheta,“apud quem impiidicunt; per
cuſſimus fæduscum morte, & cum inferno fecimus
pactum.quod ſanctus Thomas fatis probabili
interprețatione Magis accommodat. vt &
Pontifices, loannes 2 2.in Extrauag. contra
Magos quæ incipit;fuper fpecula.& Sixtus V.
in Bulla contra Aſtrolog. Mali ergo hoc lu
benter faciunt,necminus ipſe dæmon ; quis
ipli quoq; Chrifto Domino auſus pacticon.

Matth.4. ditionem offerreb ;Hæcomnia (inquit) tibida


bo, fi procidensadoraueris me. ] vbividere licet
padum contractus innoininati,do vt facias.
Ita nunc diabolusMagis ait , fi temihiaddixe
ris, vlciſcar te,ditabe te, & c. quæ germana &
- I. Laber perfecta cſt pacti formula . Deinde,vtdixi,
ſeribit.l: hæcfiụnt operâ dæmonum ,non magorum
iurifgen. viribus:demones ab hominibus cogineque
de pact.
unt, yr id faciant:fpontè ergo dæmonesac
Bal. & Ca:
ctal. in currunt. Dæmones autem grauihominem
tractat.d Jodio proſequuntur.quare nec putandigra
pact.
cis accurrere,fed viçiſlim aliquod operæ fuæ
precium ſtipulari. Yndepatet talē effe hanc
conuentionem & focietatem : qualis eſt
duorum latronum , quorum alter palàm in

fylua
Libri II. Q. IV . 247

fyluâ vagatur , alter clàm in fubfeflis latitati

excitatutquę certo fibilo vel ſigno prioris,


viatorem poſteriordolosâ ſagittâ transfigit:
priore id fæpènecvidente ,nec gnaro , quo
necem telo intulerit , in miſeri tamen ne

cem conſentiente . priorimagus,pofteriori


dæmon fimilis . Satis etiam idonea rei de
clarandæ ſimilitudo eft : quæ petitur à po
tétibus vindictę auidis ; quimanu promptos
licarios fibi adiungunt ; quibus conſtituto
figno innuunt , quos & quando velint in
terfici.

Denique confentiunthacinre Theologi a D. Thó


tam veteres a quam recentiores b. Iuriſcon- 2.2. 9.96
24.Guilh .
ſulti quoque . & Medici, Codronchus lib.i.de Parıl. Sco !
morbis venefic. de Caſalpin .diſquiſit. demon . & Gub !.Ger

res prorſus comperta vnanimimalefico- chem . quis


rum & ſagarum confeffione,mirè per Eu 6 Abulení
ropam omnem , & cunctas ætates conſen- Alph.à C :
ftro, Victo
tiente . Lucanus etiam dubius licet, tamen
ria,Valen
huiuſmodi fædus agnouit , eo tantum de- tia , Bins
ceptus, quod cogi pacto dæmonem exiſti- feld.Sping
us. Angl
met.
Sprenger
& alij .
Nauarr
Quis labor hic fuperis cantusherbaſque fequendi Grillan .
Spernendique timer ? cuius commercia paéti, Reming.
obſtrictos habuere Deos? parere neceſſe est , Binsfeld .
prælud. 6
Aniuuat? ignota tantum pietatemerentur, & alii.
An tacitis valuere minis: hoc iuris in omnes dli.q.pau
Estillis fuperos,an habent hæccarmina certum lopost
medium .

QA Impe .
Exempla 248 Disquiſitionum Magicarum
actorum
etc'ex vi Imperioſa Deum ; quimundum cogere quicquid
i D.Bafil. Cogitur ipſe potešt? *
er Am
hilochiú Solus fagarum patronus recalcitracur , a
onſcripta deò futilibusratiunculis cartas implensa ;vt
pud Su- condemnadas potiùs, & filentio tradendas,
t eodem quam refellendas,mihi cenſuerim ,maximè
cm ,de , cùm alii id diligentiùs, quàm difficiliùs pre
Theophi- ftiterint.
o Adene
i, & nobis Concl.2.hoc pactum damoni, liberum est,pre- c

is Leodi- ftare, vel fallere.] probatur experientiâ & ra


Ozlar,lib. tionc. ratio docet dæmonem cogi ab homi
2.ca. 21.de ne non poffe , vt ftet promiſſis ; experientia
quibus a- verò ,mendaciſſimum efle & decipiendi củ
- lib.6.de pidiſſimum ;ideoq; rarò præſtare,quod poli
præftig . citus:cùm verò ftat promiſlis (quod facit no
dæmon . &
l.de La nunquam ) non facit coactus,led ſpontè ac
miis. ſubdolè,vt ficmagos ſibiretincar deuinctos,
6 Binsfel. & alios alliciat ,& huiuſmodinugisvim iſtam
vbi fupra inefſe perſuadeat .
Eralius
Bod. & Tertia Concl. Pactum huiufmodi duplex est ,
Trithem . vnum expreffum , alterum tacitum :de vtrog, ve
(Hoc de- rò non idem peromnia iudicium . ] Explicanda
fcribitur hæc concluſio potius quàm probanda. pro
in Malleo explicatione notanda ſequentia.
malefi.p.
2.9.1.ca. 2. Primòſciendum pactiexpreſſihuius tripli
& ab Alfà cem eſſemodum.primusfit folemnitate varià ,& i
Caftro li pli cacodæmoni viſibiliter in corporeâ ali
hæret.pu. quâ formâ apparenti,coram teſtibus, fideli
nir.c.6 .
di.z.illuft tas, & homagiu promittitur. Huiuſmodipa
wiraculo etum iniuit nobilis ille ditionis Leodicenfis,
rum , c.12. narrante Cçſario Heiſterbaçenlid, vbitamo

dæmon
Libri 11. Q. IV . 149

dæmon loquens audiebatur,ſed non cerne .


batur.hîcinter cætera iuuenis ille inconſul
tus creatorem ſuumore negat,manuqueex
feſtucat, & diabolo homagium præſtat ; hic
viciſſim illi diuitias & honores pollicetur.co
lectorem amando, fpondeòque le &tionis &
laboris fui vberem legendo fru & um relatu
rum.Huc etiam referendum Theophili Vi
cedominifa&tum ,quiad dignitatem recuperan

dam à principedemoniorum opem ( vr ſcribitSi.


gisbertusa )expetiit, dy ab eo iuffusabnegare a aono
Chriſtum filium Der eiuſque matrem Mariam Domini
537 .
cum omni Chriſtianifmipropoſito , & ipſam abne
gationem fcripto firmare, & fcriptam fignare, & f
gnatam ſibitradere scius ſe feruitio addicere .]
in hac teſtis fuit Magus,in illa villicus iniqui
tatis.

Aliquando id faciunt per libellum ſuppli


cem , quem diabolo præſentant. Sic noftro
tempore Mantenſes in Normanniâ magi li
bellum concripſerant , quem oblaturi erant
Sibyllis Magiæ Necromanticæ præſidib . cu
Jius ſumma;Seorare Dominas; vti dignentur
libros fuosmagicos conſecrare; ad eum effe
Etum ,vt mali ſpiritus ipfis per omnia próprè
obediant, iuxta formulas coniurationis in li
bris contentas; & , vt vocati , iplisſinenoxâ
appareantin formâpulchrihominis ;& ne lit
neceſſe circulum yllum facerc , aut fubire in

domibus aut agris. Sccundò vt Sibyllæ libris


ſignum ſuum ſeu characterem imprimant

Q s (tres
250 Diſquiſitionum Magicarum

(treserant numero libri ) vt plus efficaciæ & do


minii libris ineſſet in prædictos fpiritus:

Tertiò vt ſupplices reddantur tuti à iudicum


inſidiis & punitione. Quartò vt cæpta o
mnia & ftudia illis profperè in aulis & ami
citiis principum füccedant: in ludis quoque
ſemper quandocunq;volent lucrētur.Quin
tò nę inimici ipſis valeant nocere. Pro his
viciſſim polliceri ſeſe , quod prædictas Sibyl
las pro Dominab . & Principib . fuis perpe

tuò finthabituri, & quotannis fingulas ani


mas ſe eis oblaturos ( hoceftnecaturos & facrifi:
caturos velcertèad hunc eundem perfidie rită ini
tiaturos hominem vnum ) quamdiu viuant,hoc
ipfo conſecrationis librorum die.hac tamen
legevt Sibyllæ hæc poſtulata eis fidebonâ p
ſtarét.HiPariſiis omnes cũ ipſis libris com
buſti fuerç. Narrat Creſpetus lib.deodio Satana ,
diſcurſu 15.
Aliusmodus priori ſimilis , cxtcra nifig
fine teſtibusperagitur.Tertius per vicarium
initur ,Magum videlicet , vel tertium ali
quem ; cùm paciſcens dæmonis al eitum
vel colloquium reformidat. hoc tertium ge
nusmalèGrillandus 9.3. vocat Tacitum . qua
uis enim profeſſio hîc fiat alteri , quàm dæ
moni;fit tamen expreſsè , & in dæmonis no
mine,vt patet ex iis quæ ipfemettraditq.3.n.
1.deſeqq.Fortaſſisad expreſſum pa & um per
tinet forına illa rarior ,in exemplo Germa
nicæfæminæ; quæ obuerſotergo ex balnea-1
torio
Libri 11. Q. IV . 2SI

torio lebete exſiliens,proclamabat; Quátum


à Chriſto fic ſaliendo recederet ,tantum fe ad da
monem accedere.dicam fufius lib.s.
His pa&tis omnib.quædam ſuntcómunia .
Primum eſt abnegare fidem & Chriſtianiſ
mum ;Dei obedientiæ ſe ſubtrahere; B.Virg.
Mariz patrocinium repudiare , & conuitiis
inſuper inceſſere. Solent blaſpheme , per
contemptum ,vocare ruffam ,latam , exten
lam.Sicergo, venit Diabolus,& tollit verbum de
corde eorum nefaluifiant. Luc. 8. v. 1 2. hoc eft

collit fidem veram ,eiuſqueconfeſſioné. quia


diuinos ambic honores ( vide D. Aug.lib. 1a.
de ciuit. Deic.20. & lib.20.contra Fauft.cap .22.)
Ideo cogitprimum baptiſmo renunciare,quo
quis vero Deo fuit initiatus Quare & Hip
polytusMartyr.lib.de conſum.mundi, ſcribit
coacturum dæmonem , vtdicant ; Negocrea
torem cæli & terre ,nego baptiſma,nego adoratio
nem Deo à mepræftari ſoļitam : tibiadhærefco , inte
credo. Ideo vnguem illis dæmon in frontem
iniicit,fingensſe chriſmaabradere & baptiſ.
michara & erem delere : Secundò, fictè quoquç
illos nouo tingit lauacro baptiſmatis .non i
gnorabathoc Tertul.lx.debaptif. Hic quoque
/tudium (inquit) Diaboli recognoſcimus , res Dei
emulantis , cum ipje baptifmum in ſuis exerceat.
Ideò textið,negato priorcnomine,nouum il
lis inditur : (vų Rouerenſis Cuno, Barbicapra
vocatus fuit ) nonne cognoſcis figuram hu
lius rei in præclaris illis Satanæ membris

Ægypt.
252
Diſquiſitionum Magicarum

Ægypt.Pharao loſephinomen mutat Geneſ.


45.fed SS.co illum nomine nunquam com
pellat.Nabuchodonoſoralia imponit nomi
mina Danieli & fociis ( Dan . 3. ) fed Daniel
femper ſe Danielem vocat , & tres illi inipfo

Michael . clybano flammante:Benedicite, canunt, Àna


Pneuma. nia,Azaria,Miſael Domino:hoc dicentesnimi
cog. Schol. rum ,tuiô Deus,non regis terreni milites ſu
mus, tibi,non tyranno,nomen dedimus.Ab
negarequartòpatrinis & matrinis cogit, tam
baptiſmi,quàm confirmationis; & nouos illis
alios aſſignat.quia ſuſceptores iſti ſuntquaſi
fideiſponſores,& tenentur,quod credendú ,
{pirituales filiosfuos docere. Quinto dátdia
bolo ſcrutum aliquod veſtimenti, quia Dia
bolus partem rerum ſingularum libi ſtuder
vindicare;ex ſpiritualib.gratiæ bonis , fidem
ac baptiſmũ; ex bonis corporis , ſanguinem ,
vein lacris Baal.3. Reg. 18. ex bonis naturæ , fi
lias, vt ſuo loco oftendetur;exbonis fortunæ
fragmentum veſtis.fors, an quia Regi ſoliti
ſubitornere veſtimenta, in Dominii agnitio

tichael. nem :4. Reg... Matth. 21. Sextòiuſiurandum


og,khol dæmoni præſtantſuper circulo in terram
ſculpto.An,quia circulus,expers principii &
finis, fymbolum cft diuinitatis : & terra ſca
bellum Dei? ficcertè vellet cos credere , eum
effe Dominum cæli & terræ . An quia circu
luscontrariam ;co quòd omni caret angulo ;
habet figură cruci , quę valdè angulofa ?cer
Itè hanc odit veheméter,in quaſe triumpha

tum -
Libri II. Q. IV . 253

cum meminit & mæret.& ideò amat figuram


cótrariam.inuenias intermagica ſigilla cru
cemin medio circulo locatam , quaſi capti

uam : quod figillum (vtGreg.Theologus com


tra Iulianum ſcribensfignificat) ille magicis ad -1
dictiflimus apoſtata lic interpretabatur , vt
præſumeret lignum crucis calçandum & a.
bolendum planèbreui. Septimò petunt à de
moneſedeleridelibro vita , & inſcribiin libro
mortis;& ficlegimus AuinionenſesMagos in
fcriptos libro nigerrimo. Oétauò , pollicentur
facrificia ,vtilliMantenſes,de quib.paulo an
tè ſum locutus; & quædam ftriges promittút,
ſe ſingulis menfib. vel quindenis , vnum in
fantulum ſtrigando ( h . c. cxſugendo ) occi
furas.fic Spinæus q.deftregib.c . 2. Nonò quotan
2
nis aliquid luismagiſtellis dæmonib . pende
retenentur;vt,vel plagarum metum , vel ea
jrum ,quibus ex pacto funtobnoxii,præſtatio
num redimant vexationem :ncc legitimum
eſtaliquid,niſi ſitatricoloris,multis hoc probar
Nicol.Remigius lib.1.demonolatr.c.II.
Decimò,corporis alicuiparti , modò huic,
inodò illi , ( frequentiùs latcntibus ) ftigma
ſeu characterem ſuum , velut de lapide em 2-1
ptismancipiis fugitiuis , ſolet imprimere : 2
eſtinſenſile etiam aut perforatū . Non mira
beris, ſi recorderis Antichriſtum vltimis té

poribus lignum beſtiæ ( Diaboli ) impreſſu


rum manui vel fronti fuorum partiariorum ,
lyr in Reuelatione ſuâ D. Ioannes teftatur,

Apoc.
254 Diſquiſitionum Magicarum

Apoc.13.0.16.quod litteraliſenſu de vero cha


ractere ſeu ſigno beſtiä accipiendum , cum
Primaſio, Ansberto, in Apocalyp. & D.Hip
polyto ,d.lib.deconfumm.irundi.Quod demon
iam ab initio mundi facere conſueuit

Amat enim nequiſfimus Deum imitari


quiin veteriteſtamento fuos figno circum
ciſionis , in nouo autem ſignat ligno crucis,
quod circumciſionis ſucceſſiſſe volunt fi
gno Nazianzenus & Hieronymus. Sic et
iam Diabolus ab incunabulis Eccleſiæ hære
ticos illos, qui Magicis fimul impliciti,certa
inſigniuit notâ. Auctores ſunt grauifſimi,
vliet.€.24 quidocent, Irenæus, cùm tradidiller à Car
pocratianos artesmagicas & incătationes operari.
philtra quoque , & chariteſia, & paredrosoniro
pompos,& reliquas malignationes; dicentes fe po
malè vul teſtatem habere ad domiñandum * etiam principi
:

goiam . bus & fabricatoribusmundihuius : fubdit de fi


gno inuſto his verbis į Älii verò ex ipſis fi
gnant cauteriantesfuas diſcipulos in pofterioribus
partibus extantie dextrâ auris.] Solitus aliosdę.
mon ſignate in fronte , ve indicat Tertullia
6 lib .de nusblic fcribens ; Å Diabolo fcilicet ; cuiusſunt
præſcript: partesinteruertendi veritatem ,qui ipſas quoque
aduer.hæ
res ſacramentorum diuinorum in idolorum myſte
rer. poft
med . riisamulatur. Tingit & ipfe quoſdam , vtique cre
dentes & fideles fuos:expiationem delictorum de la
..

uacro repromittit :Óſic adhucinitiat Mithre: fi


gnatadhucin frontibusmilites fuos.] Quos vtių;
Baſilidianos quiAbraxan colebant:Abraxas
enim
Libri II. Q. IV . 255

enim idem quiMithra, teſte D.Hieronymo


a,tam vetus ergo origo huius ſtigmatis , de a lib.r.co
quo aliàs plura. Vndecimò; fic fignati pro- Hamos.
mittunt complura noftrorum Geuſiorum b infi. 9
Orgiis fimillima; nunquam ſe Euchariſtiam 19.Vide
adoraturos;iniurios ſe perpetuò ac cötume- Remig. li.
lioſos in B. Virgincm , fanctoſque reliquos, aolatr.ca
futuros,non verbis tantum ,fed & factis : con -'s.Nider.li
1s. Formi
culcaturos enim , conſpurcaturos , & con carii, Spre
fracturos qualuis- fanctorum reliquias ac i ger. & 2 .
magines: figno crucis , aquâ luſtraſi , falebeias
nedicto , cere's & reliquis , ab Eccleſiâ be
nedictis, confecratiſue ſe abftenturos : con.
feffionem peccatorum integram fe nunquã
manifeſtacuros ſacerdoti ,iſtudque commer
cium cum dæmone pertinaci ſilentio obſcu
raturos: ftatis diebus, ad conuentus , ſi que
ant , aduolatuross & quæ illic peragenda,
non ſegniter obituros; denique , quotquoc
poterunt , dæmonis feruitio adiuncturos.
Viciffim Diabolus pollicetur , fe illis ſemper
præſtofuturum : fe,in hocmundo, votis co
rum ſatisfacturum : fe , poſt mortem , illos
beáturum . Ex his pactis non nafcitur obli
gatio mutua:ſed diſpar admodum eſt condi
tio paciſcentium ;homines enim ſe morti æ
ternæ addicunt, & per peccatú vera Diaboli
mancipia efficiuntur ; dæmoniacæq;donec
ad Dei gratiam iterum perueniant,ſubjiciū
tur teterrimæ ſeruituti : verütamen homini
bushoc pacto nihil iuris ; vel virium , in dæ

monem
256 Diſquiſitionum Magicarum
monem acquiritur : nihil etiam facultatis in
figna,quibus ex condicto vtendum , commi
grat : cogiſeſimulat verſipellis , & fpontè
perficit ,quicquidMagica iſta profitetur.
In histribus pactislethale peccatum gra
uiflimum intercedit idololatriæ : quia cultus
latriæ expreſsè creaturis exhibetur. Quod fi
ex animo fidem Magiabiiciant , ſunt etiam
apoftatæ : ſi verò non tocam fidem abiiciant,
duntaxat credentes hunc diabolo cultum
deberi,velDiabolum ea poſſe, quæ fides Cau
tholica negatpoſſe;ſunthæretici: ſin hæc o
mnia fi&tè faciant,nec apoſtatæ ,nechæretici
ſunt; peccant tamen mortaliter & grauiſlı
mè: quia fpontè faciunt actum idololatri.
a Vide Recum.etenim fi à dæmone compulſi exgraui
migium timoreid fecerint,( vt aliquando cótingit * )
lib.z. de
mono committunt peccatum mortale minusgra
lat.c.1. ue, contra fidei confeſſionem . In his pactis
expreſſis dignoſcendis manifeſta ex ſolem
niis indicia deprehēduntur. QuęquiaGril
landus clarè admodum proſecutus fuit , &
quæ dixi, optimè confirmauit ex confeſſio
ne vnius Strigis, eius verba, ex q.7.non pige
bit aſcribere ; Qua quidem mulier fub pe vita
cuncta à principio vſque ad finem recenſuit , qua
profeffio ipfa requirit , exprimendo omnia fingula
illius capitula . Primum enim dixit , quod quando
adductafuit per illam eius Magiſtram ante tri.
bunalPrincipis earum ; quiest Diabolusin forma
Regispræfidensin folio Maieſtatis;inſtructa prius àl

mags
Libri II. IV . 259
magiftra quid factura erat,venit & oportuit primo
abnegare Baptifmum ,& omnia Chriſtianæ fidei do
cumenta relinquere:(En Apoſtaſia )deinde Eccle
fiaftica facramenta cuncta proiicere, pedibuſzpró
priis conculcare crucem & imagines B. Maria Vir
ginis & aliorum fanétorum : ( en facrilegium )
quamuis hec vltimanox fiunt coram eo s ſed alibi
poftea :ſatis est,quodiſta promittantfe fatturas,
quamprimum cedet occaſio .( en profeſſionem .)
Deinde fecit obligationem per ſolemnem ftipulatio
nem in manibus ipfius Principis,qua vouit pro
miſit,quod perpetuò illi erit fidelis , & obediens,on
omnibus eiusmandatisparebit. ( en votum ) De
inde medio iureiurando, tactis fcripturis ſuperquo
dam magno libro obſcuras paginas continente,pre
ftitit homagiun fiue perpetuum vafallagium ( en
hominium ) & quod nunquam redibit ad fidem
Chrifti,necdiuina præcepta ſeruabit ; fed folum es
que per ipſum Principem erunt decernenda;& quod
perpetuis futuris temporibus erit obediens illi ,
veniet continuè,cùm vocáta fuerit ad ludos con
gregationesnocturnas;& quæ in eisper aliasmulie
res fiunt,ipfa faciet, & quodetiam aderit facrificiis
fillorum nocturnis, & folitas preces da cultum ado.
\rationis præftabit: ( en idolomàniam ) votaque
cunique, quæ ipfam præftare contigerit, pro viribus
adimplebit,& quoſcunque poterit alios ad eandemi
profeſſionem adducet ( en dogmatiſationem .)
E conuersò autem ipfePrinceps, egregiâ fronte,pro
miſis eidem mulieri ſicpreſenti praſtare perpetuam * Scrib:
felicitatem , * grandia immenſa i da voluptates, areala,

R
quaf
258 Diſquiſitionum Magicarum

guaſcumque in hocmundo habere defiderauerit, &


denrum post hanc vitam longè maiora muneracon
fequeretur. ] Hæc ille. Addebat loan . de
Vaulx Stabulenfis fortiarius , perſuaſifſe fi
bidiabolum ,fortiarios poſt hanc vitam dæ
monibus fimiles futuros, & in demonas con

uertendos , & in aere principatum obtentu


ros.Quæfacilè quiſq; intelligit in Origenica
fludibria recidere.
Pactum tacitum duplex eſt. Primum , quando F
quis ſciens ac volens ſuperſtitiofis vtitur ſi
gnis, quibusvti ſolentmagis quæ quidem ex
libris aut fermonibus eorum vel aliorum
acceperit : hoc quoque Mortale eft cri
men.nec enim vllo modo licet fcienter vl
lam directè vel indirectè cum prauis fpi
ritib . focietatcm inire , vt Theologi & Ca
* D.Ave noniſtæ a ſentiunt. Si quis autem remedi
gult.lib.2. um aliquod naturale ex magorum libris vel
ad litt.c. fermonibus accepiſſet, & ab omni pacto fo
pen. & ca- ret alienus; ille licitè tali remedio vteretur.
mones fer- Iſtud pactigenusfacilè dignoſcitur. Secüdum
mnes26. pactitacitigenus eſt, quãdo asignoráns vtitur
9.5. magicis ſignis, quia neſcit effe mala & à dæ
mone inſtituta ; q illis folet accidere, quibo
nâ fidelibros legunt ſuperſtitiofos , putan
tes eos effe probatorum philofophorum ,aut
medicorum ; item iis qui accipiunt ea ab
hominibus , vulgò habitis bonis & fideli
bus. Hoc in idiotis vel nullum vel lcuifli
mum eft peccatum , liduæ conditiones acce

dant.
Libri II. Q. IV .

dant.Prima eſt;fi ignorantia fit probabilis. v.


g. eorum quihoc ſcire non tenentur. quo
ad eos qui ſcire tenebantur , vt Eccleſizepa
ſtores,confeffarii, concionatores & Dodo
res; ii vtplurimum laborant ſupinâ & craſsa
ignorantiâ ; adhuc tamen iſtorum pecca
cum minùs eſt graue quàm eorum ,qui ſcien
teriſta deſignant.Secunda conditio eft , vti
gnorans ifta paratus ſit, quando admonitus
fuerit huiuſmodi ſuperſtitionē relinquere,
quia poft admonitionem deficit ignorantia ,
& oritur contumacia ; pro cuius grauitate
delictimagnitudo creſcit . Hoc pactum vlti
mum diſcernere à naturali vel miraculofò

effectu ,difficillimum eſt. Qua de re dicam


fequenti quæſtione .
Interea fiquæras; quid demonem inducat ad
pactum ,d obſequium ,fèu parientiam huiuſmodi?
Videtureſſe quedam fimilitudomalitiæ mà.
leficorum & dæmonis ; quæ àmicitiæ fimi
lem aliquam familiaritatem gignit : ex hac
paulatim naſcitur mutua confidentia : hæc
gignit miñótis in maiorem quandam præ
ſumptionem , & audaciam quali imperandis
& in maiore voluntatem aliquatenus præ
ftandi, quod à föderato imperatur. Ita fit
vt & maleficus dæmoni confidat; cui ſe pu
tatimperare;& dæmon ſimulet ſe imperium
agnofcere. hoc fusè & benè oftendit Abb .
Trithem.q.š.lib.octo quæftionum :led in eo dif
fentio , quòdille putat dæmonem velle luis
R 2 man .
260 Diſquiſitionum Magicarum

mancipiis gratificari obediendo, quo velit


pacto , qui odit eosacerbifſimè: facit potiùs,
vt fortiùs & arctiùs irretiat,deuinciat, & per
dat certiùs,celeriuſque.
Denique illudmaximè animaduertendú ,
grauiſſimum eſſe peccatum pacto vllo dæ
monibusfæderari,vt docuiolim in Monitis;
nunchictantum inferam , & addam alia mul
ta, quæ cum alii nunc Sebaſt. Michaelis gra
uiſlimèſcripſit Pneumalogie cap. 7. contra eos
diſputans,quiMagos excuſant, fi nocumen
tum aliis non inferant : eo quòd tales Patro
nomagi contendant,nihil eſſe mali, vti dæ
moniorum operâ ad bonum , præſertim iis
imperando ,quod & Chriſtum & Apoftolos
feciffe legamus.
Ipſe contra & iure optimo affirmat , ſum
mum eſſemalum ,ſiqargumentari, & fignum
eſſe animiprorſus infatuati, & Deum conte
mnentis:iuxta illud , Impiuscùm in profundum
( peccati ) venerit contemnit. Pro.18.v.3. Sic
enim omnia illum ſubſannare.Si quis timen
das dicat inferni pænas , & damnandos in
perpetuum impænitentes;ridet , & negat a
deò metuendum Auernum , Deum nolle
mortem peccatoris , non crcaſſe hominem
ýt pereat,& c.hos ſanè( Theodoreto iudice )

ipſis dæmonibuseſſe deteriores. quia demo


nes credunt & contremifcunt , iſti nec credunt,
nec contremiſcút.deteriores etiam ſunt hæ

reticis.nam hæreticorum coryphæus Arius


à D.
Libri II. I. IV . 261

à D. Athanaſio interrogatus , quid cenſeret;


eumne quiSatanam adoret rectè an malè fa
cere?refpondit , impium hunc & ſine Deo
effe , nec communem ſenſum habere , nec
mereri hominis appellationem.D.cathanaſ.
in difp.in Concil. Nicano. Quodàmendacidi
etum veriſſimè,& in Sortiarios accommoda
tè.nam hiSatanam adorant.
Sed Chriſtus & Apoftoli Satanæ impera
runt,quid ab eo fieri vellent iubentes. Cur

non & nospoſſumus ? Dicere poſſem ,non


quæcunque à Sanctis aut Dco fiunt nobis li
cet imitari. Nam in rebus diuinis quædam
ſunt credenda, vtincarnatio , transſubſtan
: quæ
ciatio , Trinitas,purgatorium ,& fimilia::
dam admirationehonoranda , vt Chriſtido
mini,& ſanctorum hominum miracula; quæ
dam etiam imitanda,vt quæ ad morum & vi
tæ inſtitutionem pertinent ; quæ Chriftus
diſcere nosiuſſit ,vtmanfuetudo ,humilitas ,
:

charitas : de quibusillud eft Apoſtolicum ,


limitatoresmei eſtote, ficut & ego Chriſti. Vellein
illis prodigioſis effectib . imitari , eſt animi
prorſus ſuperbi,& ſtulti , & volentis ambien
tiſqueDei ſimilitudinem , in omnipotentiâ ,
aut omniſcientiâ , tales imitátur Diabolum ,
qui ſimilis eſſe voluit altiſſimo;dum perim
perium ,ficuti Chriſtus, volunt dæmonas co
gere :tales , dum arcana & futura ex eis di

fcere volunt, fimiles ſunt protoplaſtis;quiſci


entiam diuinæ fimilem appetierunt. Hoc
R : 3 vetuit
262 Diſquiſitionum Magicarum

;
vetuitDeus,quando dixit ; gloriam meam al
teri non dabo: ego verò corde, tales inquiunt,
etiamſi nolis eam mihi vfurpabo . Vteban
tur quidem priſci Chriſtiani imperio in dæ
mones. ( vt ait Tertullianus ) non inuitato
riaoperatione ,fed expugnatoria dominatione .
Ideò refpondeo,hos qui pactum habent cum
dæmonibus,non modò non imitari Domi
num & Apoſtolos;ſed planè contrariü face
re,nam illinon aduocabant ,nec conſulebát
demones,nec eorum opera vtebatur;fed eos
increpabant,pellebant,torquebant, etiã ve
ra loquentesobmuteſcereiubebant,nec ali
ter quã infenfiffimoshoſtes tractabant, quos
aduerfariosnoſtros effe,& ficut rugiétes leo
nes cirçuirç, quærentes quam deuorenr ani
mam ,fciobant. Poſuit Deus ab initio mundi
inimicitias interhomine & diabolum ,Gen.3 .
v . 15. ifti fædusineūt cum Dei inimico & iu

rato hofte.Iob poſtquam multa dedemonis


malitia dixiſſetc.40.V . 27. concludit, Memen
to belli:nec vltrà addas loqui.quaſi dicat, ne fru
ftra tibi de induciis aut pacęcum illo percuf
fa glorieris vel blandiaris ; caue , & ita pran
fus paratus,vtin procinctu ,fignum prælii ex
fpectans. Bellum Deus vt Paterpatratus,
indixit : inter Deum & Diabolum perperu
um eſt bellum ,nam ſuperbia eorum ,qui Deum
oderunt , aſcendit ſemper : & Diabolus Satan ,
h.e. aduerfarius , ideò nominatur. quare

nos,quivaſalli ſumus Dei, nó poffumus cum

hoftc
Libre 11, Q. IV . 203

hoſte eiusdepeciſçi , inducias , aut comerciữ


habere.Clamat Apoſtolus ; Nolo focios vos fieri
demoniorum I. Cor. 10.v.21. Hoc in baptiſmo
promifimusSacramento adacti,nomine Ec
cleſix rogante facerdote, & patrinis pro no
bis reſpondentibus , iterum atque iterum .
Nosabrenunciare Satana (a duerfario ) & pom
pis eius. Data eft poteftasChriftianis calcan
di ſerpentes: & D.Paul.pollicetur , Deus con
teret Satanam ſubpedibus veftris : cur eiuspedi
busaduoluútur ? In nomine Chriftimiracula
faciendi, & dæmones eiiciédivirtus, Eccle
liæ repromiſſa; cur ad nomen & inuocatio
nem Beelzebub confugiunt ?Cum itaq;hoc
bellum initio mundiconditi indictum , & i
nitio Ecclefiæ Chriſtianæ tuba Apoſtolica
renouatum ; & ànobis cum in Eccleſia fui

musregenerati , iureiurando votiųo ſit pro


miſlum ;nonneſequitur,eum quicum Eccle
fiæ & Deiaduerfariis pactum vllum ,velfami
liaritatem colat;perfidiæ ,transfugii , & apo.
Italiæreum nonminus effe : quàm li mona
chus votiuam deferat profeſſionem , quàm fi
miles ad hoftem transfugiat : quam fi Chri
ſtianusad Mahometiſmum , ludaiſmum ,aut

aliam hæreſim ſe recipiat ? Quæ omnia con


tra primum præceptụm ſunt peccata: & ided
grauiffimameritò cenfentur. Illud enim ,vt
ordine, fic & dignitate primum eſt , Nam ,
ratione obiecti, digniora ſunt primæ tabulæ
præcepta præceptis fecundæ tabulæ : &

R 4 inter
264 Diſquiſitionum Magicarum

inter triaprimæ tabulæ , præcipuum eſt pri


mum præceptum : Tertium enim potiffimú
agit de cultu Dei externo: fecundum dever
bis exhibendohonore:primum de amore &
fidelitate interna Deo præſtanda & virtute
religionis,ſeu Theoſebias,ſeu Latriæ .Quare
cùm hæc virtus Deo fit omnium acceptiffi

ma,contrarium quoque vitium eidem opor


ter effe odioſum : & ideò huic primo præce
proà Deo addita fuit pæna:quando teſtatur
le fortem & zelotem effe , & hoc peccatum
vſque in tertiam & quartam generationem
vlțurum ,& eius præcepti transgreſſores vo
cat oforesſui. Exod.20. V.s. Tam ergo graue

peccatum eftcum dæmonopaciſci.


Præterça talia pacta funt vana & inania :
nam dæmon nunquam fidem feruat ,nec vl
lo promiffo feligari pucat. Qui Chriſtoaulus
mentiri,cùm dixit: Hæc omnia dabo tibiſi preci
densadorauerisme; ſcilicet te reuerebitur: Cy
prianoMago nonne pollicitus alius luſtinæ

fruitionem :quid præſtitit: A mendacii patre


veritatem expectare, quæ dementia eſt:non
ne Iefusairde illo non est veritas in ea cum lo
quiturmendaciumex propriis loquitur,quia men
dax eft,& pater eius.Io.8.0.44 .fruftra ergo cùm
illo paciſceris ; qui ex mendacio & perfidia
conflatus eſt.crede illi ; ſi , quem nunquam
deceperit, vllum inuenias. Prudenter Orig .
li.d.contra Cell.fcribit, probabile eſtdemones,cum
fintmali,ne cultoribusquidem fuis fidem ,datamg

dexte
Libri 11. Q. IV . 265

dexteram feruaturos. Imònon probabile id


tantum ,fed prorſusimprobabile ſeruaturos.
nam mendaces ſunt, & homines irreconci
liabili odio profequuntur ; quod à lapſus ſui
tempore nunquam remiſerunt , nec vn
quam minuent vel remittent. SiDeus per
mitteret,citò illimortalesomnes interim
rent: quod quia vident fibinon licere, ideò
affiduè hominibusanimæ mortem moliun
tur , per varias & multiplices peccandi ille
cebras : ne qua , ipfi beatitudine excidere
homines potiantur. Odiimagnitudo patet
ex vehementia & acerbitate cruciatuum ,ac
vexationum quasintulere , quotieſcumque
tantillum Deus permiſit ,lobo ,Saræ maritis,
D.Antonio ,& aliis innumeris. Pertinaciam

odii docet lob cap.41.v.rs.dicens, Cor eiusin


durabitur tanquam lapis,& ftringetur quafi mal
leatoris incus. & Seruator nofter Ioan.8.v.44.
ex operibus filiorum patris genium decla
rat : vos ex patre diabolo eftis, & deſideria patris
veftri vultis facere : & ille homicida erat ab ini

rio : quibus verbis indicat hunc eius eſſe per


petuum conatum . Ad hoc cum nequit vi
aperta , graſſatur dolis , & beneuolentiæ fi .
mulatione, vtpræclarè docet B.Athanaf.ad
Aegypti & Libya Epiſcopos fcribens contra Arium
orat.i.in principio. Stulti ergo ſunt, quiei fi
dunt; & immemores eius , quod Spiritus
Sanctus per eundem lobum c.40 . V.2 2.nos
admonuit,impoſlibile eſſe fuperbiæ illi ver
RS tici
266 Diſquiſitionum Magicarum

tici ſe cuiquam ſubiicere;Numquid (ait)mul


riplicabit ad tepreces,aut loquetur tibi mollia ? ex
animo ſcilicet & fide bona , vt tibi compla
ceat. Numquid feriettecum pactum , & accipies
eum quaſi ſeruum fempiternum ? finget & polli
cebitur,ſed non præftabit promitſa. Indicat
ergo hæc aflúate cenſenda :Nullis enim vin
culis eumànobis ligari , nullis cancellis in
cludipoſſe. Numquid illudesei quaſi aus,aut li
gabiscum ancillis tuis :Scilicet parebit homini,
qui maluit carerebeatitudineæterna,quàm
parere Deo , & verbum hominem factum a.
dorare.
Deniquc non vanatantum & inania ſunt
hæc pacta & familiaritas cum dæmone; ſed
periculoſa & perniciola ſupra modum . Ait!
D.Lco ,beneficia demonum cun &tis eſſe no
centiora vulneribus; & præſtare illorum o
dium quam pacem meruiſſe.ho.19.de Paßione
Domini.Confirmat ratio.quia nihilexitialius
eſtmorte animæ, hanchis pa &tis & familia
ritate incurrunt. nec animæ tantum , fed &
corporis fæpenumerò. Vnoid nunc exem
plo docebosalias pluribus. Nicolaus Remi
gius lib.1.Demonolatriæ c.9. his verbisdefcri
bit : Theodorus Maillorius ( is propræturam in va
Ai regni prouincia, qua ditionis est Lotharingica
inex obtinuit ) cum adhuc iuuenis ampliſſimafa
milia natam adolefcentulam in matrimonium de
periret,& illi eiuspotiundafpes omnis eſſet abſciſſa
atque erepra ,(nam & fortunaegens atque humilis,

atque
Libri 11. Q. IV . 267

atque famulatus mercenaria conditione , in qua


tum erat ignobilis do defpicatusnullam ne detegen
diquidem amoris fuihoneſtam fatis rationem vi
debat.] Ergo, vt deſperatis rebus & ipfa fi iam de
ferente expectatione, homines ad quoduis conſilii
re facile conuertunt, ac nullo delečtu fugienda ſe
quendaue amplectuntur, Maillotius conferuumex
Germania ,cui audiuerat damonem eſſe ad quæcum
que obſequia paratifſimum ,adit ,huicy ſúam agri
tudinem aperit,rogans,vt fi quod ei remedium ad
ferre poffet,id negrauate faceret.ingrato enim non
irilocatum beneficium.HancGermanus occafionem
libens arripit, vt cuiex pacto intra dies paucos ne

ceffe erat,vel ſe ſuo demone liberare,atque expedi


readductoalio ,qui iftud feu a s alienum in ſetran
fcriberet , vel ab eo obtorta ceruice necari atquein
terfici ( fiquidem hac ei pacto lex addita fuerat. )
Agendo itaque ei negocio confequentis diei dilucu
lum in claufo atque recondito quodam corclaui con
dicit : vbi vix dum feftiterant ,cum repente pate
factis foribus fe infert lepida o liberali forma pu
ella ( hoc habitu damon primum fe oftendere vole
bat, ne Maillotiusad formidabilem eius aſpectum
exhorrefceret ) eamque feeffe predicat,qua illi nu
ptias quas tantoperè ambiebat , faciles effet confe
Eura , modò vellet in iisquæ eſſet præceptura obfe
qui. Acillo auide attenteque exſpectanti,quanam
eius effet ſententia, in primis cæpitedicere, vt fur
tis, crapulis ,libidinibus, blafphemia, caterise que
animă inquinant vitiis temperaret , pietatem cele
ret ,inopes facultatib ° fubleuaret ,feipfum in hebdo.
muda
268 Diſquiſitionum Magicarum

mada bis ieiuniomaceraret,ſolennesac quotidianas


precationes neintermitteret ;eaque ſedulòobiret o
mnia,qua Chriſtianum hominem decet atque æquü
est facere. Iſtis enim omnibus,fife velletnuncupa
tis verbis obſtringere,futurum vt potitis thalamis
Vine vlla difficultate potiretur. Hecque ficelocuta,
ac conſtituto intra quem refponfum auferret die ,fe
foras eiecit.Maillotius, qui videret tam ſanctis at
que honeftis conditionibus tantum ſibi beneficium
obtendi,iam nihilcunctandum putabat, quin id
gratusaclubens acciperet. Sed dum magismagif
in eam rem cogitationem intendit , atque hucilluc

varièinter fpem metumque impellitur; ex eius vub


ta domeſticus quidam Sacerdos coniiciens aliquid
ſubeſſe quo fic diſtraheretur;cum blandè adortus ,
ac quid animoagitaretexpifcatus,monitis fuis per
uicit,ne amplius ad colloquium vllum cum damone
deſsenderet. Sicque fruſtratus fua exſpectatione
Germanus,non longè abijt,quin ex pačti formula
pænas penderet.Nam non adeòmultispoštdiebus,
equo plana atque aperta via decidens inque caput
proruens exanimismométo temporisrepertus est .]
Hæc Remigius.

V.
QV Æ STIO

Quibus indiciis diſcernendi effectus Magią expa


ctoconuento , abeffectibus Phyſicis,
miraculofis, os artificioſis?

necmiraculi , nec mature vis , nec artificij A


V folertia inuenitur ;pactum intercedit. Sed

hoc
Libri II. Q.V. 269

hoc nimisobfcurè ac breuiter dictum con

fueuere Theologilatiùs explicarea . Ad dæ a Caietan


moniacam magiam pertinere,primò fi ope - in fumm
ranaturalem facultatemexcedunt.quodlo- cantatio
verbo in,
cum habet, li pofitiuè concludaturres adhi Victoria
bita non habere vim fufficientem ad hunc de Lagia
nu.16. Va
effectum : nec etiam rationabilis cauſa fup lentia dic
petat , cur Deo vel angelis bonis effectus a 6.4.12 .
Icribatur. Vult Valentia ad hanc notam re - punc. 2.in
2.2. D.
duci defectum ex nimiâ loci diſtantiâ . quia
Thomæ. :
conftat caufam diſtantem non pofſe agere ,

nili permedii alterationem : vnde ficadem


jcaula non ageret proximè vel propiùs ap
plicata , quæ tamen agit in diſtans, euidens
videtur ei,hoc naturaliter non fieri. Aliud
fore dicit, ſi ſapiens duntaxat profiteretur
fe cauſam ignorare.nam rerum naturalium
vires & analogia cum effectu ſæpiùs nos la
tet. Aliud etiam foret,meâ fententia,ſi dif
fenfio foret inter ſapientes;num id naturali
ter fieri poſſit necne:verbi gratia , fi ageretur
de effectu producto in re parum diftanti:du .
bium enim eft vtrum res aliqua poſſit agere

immediatè in paffum à ſe diſtans , nihil in


medium operando; & vtrum agensacpatiēs
res neceſſariò debcant eſſe contiguæ fimul
ſecundum contactum , quem vocant quan
titatiuum ; an verò fufficiat ſe contingere ta

čtu virtuali ( quem apellant ) co quòd pal


ſum ſuum fit intra ſpatium illud ad quod fc
vis agentis poteft extendere:licet enim ſen
tentia
270 Diſquiſitionum Magicarum

tentia negansD.Thomæ plurium ſit ,& pro


babilior ; affirmans tamen rationibusnititur
Scoto & probabilibus admodùm , & grauiflimis viris
Ockamo placuita .
in 1. d.37 .
Auicen . Secundò cenſene Theologi iidem ,ad dæ- B
Nyph . moniacam Magiam pertinere tria quoque
Fran.Vale alia vitia . primum eſt , fi adhibeantur verba
lignota,falſa ,apocrypha,abſurda,nihilcohe
rentia ; aut facra , fed detorta ad fenfusalie
nos,aut ad quem non ſuntinſtituta: vel fi ali
qua nomina Dei incognitæ ſignificationis ,
bonorum angelorum ignota , vel
vel etiam
malorum angelorum nomina inferantur,
quænon nouit Eccleſia; de quibus pereru
6 Sam . de ditè differuit Guillelmus Pariſientiss. idem
vaiuerſo
erit, li adhibeantur certi characteres , aut fi
cap.vlt.
guræ aliæ ,præter fignum crucis,vel ipla crux
non vt oportet locata formataque , vel vbi
non oportet polita ,velſuperfluè certis locis
ac numero iteratá :denique fi quid appona
tur aliud , nihil pertinens ad effectum , qui
tali operatione intenditur. Secunduin eſt,
quando efficacitas operis tribuitur certis ri
tibus atque obſeruantiis quibuſdam pecu .
liaribus & ad hoc delignatis;verbi gratia , vt
id fiat certis diebus vel horis,ad certum ftel
larum litum ,lub certo numero crucium vel
candelarum , certâ corporis poſirurâ , in tali
chartâ, talis coloris & figuræ . Tertium eſt,
quando vis collocatur in obſeruantiis aliis
planèſuperfluis & indifferentibus;v.g.vřad

expel
Lilri II. Q. V. 271

expellendum dæmonem pili radantur , ve


quis induatur tela nunquam lota, operetur
vno pedenudo , diſcinctus, paffo capillo , &
huiuſmodi.
quæ
Quando dicitur his omnibus , vel aliquo
iſtorumopuseffe ad effectioncm , res meri
tò pluſquam ſuſpecta eſt;præſertim cum duo
concurrunt , ſcilicet quòd credatur res non
effe.proportionata ad effectum producen
duin ;nec adhibeatur ex legitima auctorita
te : hoc eſt, quando is, qui inſtituit vel præt
ſcripſit hanc rem , vt ſignum ad talem effe
aú,non poterat naturæ defectum ſupplere:
( quod facit in Sacramentis Deus, in Sacra
mentalibus Ecclefia )item quandoipſe effe
tusnon poteft prouenire, niſi à cauſa intel
leđu prædita; & circumſtantia requiſita eius
generis eft , vt non videatur idonea ,vel non
Lolita mouere Deum ,velangelos ad effectú
producendum : tunc enim luce clarius eſt ,
non niſi àmalo ſpiritu cffe& um perari pof
ſe. v.g. Siquisà ftatua reſponſum poſtulans

de rebusoccultis ,minas vel preces abſurdas


& ridiculas adhiberet,quales ſuntMagorum
apud Porphyrium * , & iis geminæ Lacheſis a Epift.ad
apud Cl. Claudianum billarum fortaffis imi- Aneboné.
b de raptu
tatione confictæ .
Proſerpi
Econtrà quando huiuſmodieffectusmici næ lib.i.
conſequuntur,à quocunque & quotieſcun
que hoc applicatur,fine aliis cæremoniis vel
lobſeruationibus ;meritò iudicamus effectu

effc
272
Diſquiſitionum Magicarum
effe naturalem . Sedulò cauendum hic du

plex extremum , alterum ne in hac diſquiſi


tione temerè ftatim cenfeamus omnes effe

étusnaturales; quia multoties dæmon quz


dam naturalia admiſcet , vt totum naturale
putetur : alterum ne temer

mus; multarum enim ( vt D. Auguſtin .do


ceta ) rerum naturæ noftram ſcientiam ſu
a lib.zr.de perant & fallunt.
ciu . Dei ,
Artificialia diſcernipoſſuntminimo nego .
tio, fivelmagiſtratui ad hunc pertinetin ex .
teriori foro examinare, & publicum licentie
teſtimonium his mirionibus dare ) vel con
feffario ,quo ad forum internum ,occultè fiat
urtis demonſtratio .

QVÆSTIO VI.

An hæc Magia quoſdam habeat effectus veros ,


quo pacto dignoſcantur ?

Pepofit,non homo,qui velaffetat omnes


effectus effe præftigiatorios , vel credat
omnes veros.læpius dæmon fallit ,quia men
dacii pater eſt: ideo fæpè præſtringit oculos,
aut ſenſibus aliis illudit vana obiecta imagi
ne .nec rarò Deus impedit, fic quod in Ma
gorum gratiam facereveller ac pofſet,id ve
rè faciat : quodcùm cernit;ad præftigias co
fugit,ne impotentia ipſiusdetegattır.Quan
do autem & Deus permittit , & diemonve

rum
Libri 11. 9. VI. 273

rum vult effectum producere ; ſi is viresipfi


us non ſuperet,nihilprofecto prohibet , quo
minùs verum effectum producat. Etenim
cauſę naturales verum effectum gignunt,vti
illis poteft diabolus & actiua paſſiuis appli
care poterit igitur tum effe&tus veros pro
ducere. Minor propoſitio probatur , quia
diuino Dionyſio Athenienſi auctore adono A cap.4.c.
rum naturalium peccando ille nullum ami- diui.com
ſit : vnde fit , vt & vires naturales habeat va- biolo .
gen . Au
lentiſſimas ,diuturnam & multiplicem expe- guft . S
rientiam ; eſſentiæ & qualitatum , quæ rebus Tho.Air
à Castro
quibuslibet peculiares , ſcientiam exactam : de iufta
adeò vt verè effectum , quod cupit ,dare pof- hærer. pu.
fit commodiffimè. nit. Victo
vbi u
Prudenter itaq; communis ſcola Theo
pra Dess
logorum bduplices effectusMagiæ;veros, & Spreng.
apparentes agnoſcit.Propterhos Tertullia. mallei 9.1.
Magos appellat circulatores ac Sophi- din . d.c.7.
ſtas. Ego illis tertiam ſpeciem adiungo ,mix- fol.61. &
alii.
torum effectuum ex veris & falſis ſiue appa
rentibus tantum . ic Apolog
6.23. & lib
B Ad præſtigiatorios refero , quos recenſui de idolo.
li.i.cap.4.item illud, quod deMenippo ado- lat.com
leſcente , & toto illo nuptiarum cum Lamià deLamiis,
apparatu atquevtenglibusſcriptum à Philo - quæ edit:
ſtrato ,quod fuit ànobis d alibi commemora-car.in se
tum : & quod de Empusâ ſeu zén Nicepho necam .
rus ', eam fæpeinfantem Mauritium è cubi- eli.18.hift.
li,velutmox deuoraturam , exculiffe , nullo cap.s.
accepto incommodo. Secundò , quod de
S Parete
274 Diſquiſitionum Magicarum

Paſere proditum , incantamentis quibuſdam


facere Tolitum , vt repentè conuiuium ſum
ptuoſum exhiberivideretur : rurſus ; vbili
buiſſet , omnia cuancſcerent; ſolitum quoq;
resemere & pretium numerare, verum mox
nuimiclam à venditore ad emptorem re
•Suidas cx diſſe cernebantur a : Tertiò talia pleraque,
Applne quæ de SimoneMago legimus apud D.Cle
Paris. mentem 6 Romanum , eum ex aëre nouum
5 lib.z.re. hominem crealle ; quibus volebat inuiſibi
cognition lem factum ;ſaxa,quali lutum ,penetralle; ſta
& li. 6.co
ftir.Apo tuas animaffe , in ignem pofitum non arſiſ
ſtola ſe, duas , velut Ianum ,facies habentem ſe o

Itendiſſe, in ouem autcapram ſeimmutaſſe,


in aërem ſublatum volaſſe,aurum plurimum
exhibuiſſe repentè, reges facere eoſq;deii
cere potuiſſe, falci præcepiſſe , vt ipſa iret &
meteret , camque iuiſſe & decuplo plus cæ
teris meſſuiſſe, eundem , cum eſſet aliquan
do Selene meretrix in turre quadam ,&i ac

curriffet multitudo ingens ad eam viden


dam , turrimque circumcinxiſſet adftanti
um corona; feciffe vt illa per cunctas fene

ftras turris illiusomni ſimul populo profpi


cere & procumbere videretur , denique
quod pueri incorrupti violenter necati a
nimam adiuramentis euocaffet,eiuſque ad
iutorio talia patraret. Hæc Clemens. Ad
dit nonnulla Anaftafius Nicenus : Statuas
• q. 23. in
fac. Script, (inquit) faciebatambulare, & in igne volutatus
non vrebatut, & in aére volabat, & ex lapidibus

panes
Libri II. QVI. 2751

panes faciebat : ferpens fiebat, & in aliquasalins


beftias transformabatur , duas habebat facies, in
anrum conuertebatur , in conuiuiis exhibebat fpe
ctra omnis generis : vafa qua erant in adibus fa
ciebat videri tanquam qua fua fpontemoucrentur
ad minifterium ijs, qui portabant non viſis : effi
ciebat, ut multa vmbra cum præcederent , quas

dicebat elle animas defunctorum . ] ab his de


ſumpta quæ in eandem ſententiam refert
Glycas * Hiftoricus. Quartò huc ſpectat il
a p.2 , ån
lud Nicetæ Choniatæb deMago,per quem nal.
fa & um vt cuncta ſua yaſa remex frangeret. 6 lib.4.de
Quinto loco memoriæ occurruntpræftigiæ auel,
vita Ema
in
Ziitonis Bohemi ( de quo etiam a &turi ſu fin .

mus ſequen . libri capite vltimo ) htc artem


fuam oftentans, nunc fua , nunc aliena facie flatu
raque, item in purpura de ferico ac confeftim in
lana at panno fordido,regi fe offerebat; ambulan
sique in terra ipſe tanquam in aqua adnauiga
bat : aliquoties equis rhedariis vettum , gallis
gallinaceis ad epiredium fuum alligatis , ſubſeque
batur. Conuiuas praterea Regis variè ludebat:
interdum manus illorum ,ne illas ad patinas por
rigere valerent, in pedes boum , interdum in un .
gulas equorum transformans. Et aliquoties fron
ti illorum cornua ceruina latiffima adýciens, quo
ties videlicet è feneftris ad ſubitum spectaculum
propicerent , ne rurfus caput o ora id men
Jam referre poffent. Atque vt ostenderet ſe
pecuniam quoque pro vfu fuo facile conflare pofa,
triginta fúes benè faginatos ex manipulis fæm
S2 effingit,
276 Diſquiſitionum Magicaruin

effingit , illoſquepaſtum proximè Michaelis cuiuf


dam piftoris locupletis extrudit, proponitque ve
nales, quo piftor voluit precio : hoctantum empto
rem monens, ne gregem nouum ad flumen lotum
compellat. Qua ille monitione neglecta ,cernit
in flaminemanipulos fluitare, fuibus fubmerſis.
Ergo diu venditore quæfito,atquein taberna vina
ria tandem reperto , in qua porrectis pedibus in
ſcamno recubabat,dum ftomachabundus altero pe
de correptum excitare vult , eum à corpore proti
nus cum coxendice auellit : clare Zytone quiritan
te, dobtorto collo emptorem ad Iudicem traben
re . Quid faceret piſtor , in manifeſto deprehen
jus, vt ſibi videbatur , facinore , nifi vt damnum
damno adderet , atque de hac inſuper iniuria cum
Zitone decideret ? ] Hactenus Dubrauius lib . 23.
Deniq; ia &tatoria illa Magorum de quibuſ.
dam herbis,vt de verbenaca,delatace,de x
thiopide , de chamaleonteapud Plinium &
vide Gell. Gelliuma.
10. C. 12.
Talia denique,quæ proh dolor ) nimis
Tidlib.zs creduli Principes quidam alias pii,coram ſe
fierifinebant.res ferreas (linemagnete ) ar
genteas pateras , & fimilia magni ponderis
ſuper menfalocata,line funiculo ,capillo ,vel
vilo inſtrumento , ab vno extremo ad aliud
fubfultantia attrahere : chartam ab alio ex
toto faſciculo clam extractam , in manu ex
trahentis manentem , nouâ inductâ formâ

ter facere immutari : ſpecula fabricari, in


quibus quæremotis admodum locis fiunt vi

deantur:
Libri II. Q. VI, 2771

deantur: trium horarum ſpacio arbuſculam


veram {pitamæ longitudine è mensâ facere
vt excreſcat;vtarbores ibidem frondiferæ &
fructiferæ fubitò enaſcantur: certo lucernæ
lumine accenſo efficere,vt quotquot adſunt
mulieres ,veſtibus ſe nudent, & quæ natura
docet régenda oculis obiiciant , & fic nudæ
tripudiare non deſinant, quamdiu arder in
medio appenſa lucerna certisinfculpracha
racteribus , & leporino adipe plena , & alia
huiuſmodi, , quæ nouitii circulatoresex Ba
ptiſtæ à Portâ fcriptis & diſciplinâ obtru
dunt:quorum cùm necnaturales,nec artifi
ciolæ caufæ idoneæ proferantur, præſtigiis . Pl.sz.v.
afcribi debent. 6.

Verorum effe &tuum exempla ſunt fecun- 6.ca.24.v.


26 .
dum plerofq;ſerpentum incantatio ,de qua ci.Sam ,28
Propheta “; Furor illis fecundum fimilitudinem dTertul.
Serpentis , ficut afpidis furde obturantis aures lib.de ani
ma, ca. 57
ſuas : Qua non exaudiet vocem incantantium , da Gyril.li.de
venefici incantantis fapienter.item ſigna & pro - adora.ſpi.
digia pſeudoprophetarum in Euangelio di- ric, Anaft.
uiMatthæi b . & quæ ſuis locis docebo poffe feript.Au
fieri, & facta fuiffe. Duo ſunrin facris litte- ator quæ
ris, de quibus admodum ambigitur , an veri, fion àGé
an apparentes tantum cffectus fuerint.Prius pofitarú ,
cſt de ſuſcitato pet Pythoniſſam Samuelec.qui falſo
illuſoriis annumerant;quivolunt non ipfam tin'mart.
Samuelis animam , ſed dæmonem laruatum q. 57. Au .
ac fubdititium adueniſſe : ſcriptores fanè & or lib.2.
graues hoc arbitrati d . Rerum Diuus Au-Ibilb. s.
S 3 gulti
278
Diſquiſitionum Magicaruin

stipe.e.. guſtinus libro de cura promortuis cap.is. affir


li.quçſt. manter affeuerat ( quem plerique cum To
ere, & po
iTeftam . ſtato & Lyrano ſequuntur Neoterici ,alibià
.27. quimelaudati), veram Samuelis animam ap
bri non paruiſſe Sauli, non vicarminisMagici euo
uit,ipfe catam ; ( hocenim rectè Tertullianus & le
amenau- quaces eius refellunt ) ſed Dei imperio ad
juſt. vide
ur huc in uentantem , vt impium Regem corriperet,
:linare in cumque ad pænitentiam ,denunciatæ mor
eſponſad tis metu,prouocaret. Hæc mihi fententia
14.Şimpli videtur verior atque fecurior. Nondum e
19.Dulci- nim aduerſarii fatis efficaciter reſpondere
:ii: aperiè clariſſimo teſtimonio libri Syracidæ b , vbi
nuit D. 1. de Samuele iſta legimus; Et posthoc dormiuit
lid. Bal.in (hoceſt mortuus quieuit ) & notum fecit Re
Bucha Bed gi ( cui, fi non Sauli ? & quando , finon hac
& Hilde. vice ? ) & oftendit illi finem vita fue ( prædixit,
gar. & Sa. eum die craſtino moriturum ) exaltauit
lisberienſ.
2. Polyc.c vocem fuam deterra in prophetia. quid hoc eft ,
27. & am- niſi egreſſum ex inferno , qui eſt in terræ
bigés non centro ?quid hoc,niſi quod loquens propria
parum D.
voce prophetauit ? yrique non alius , quàm
vno loco. ille qui mortuus dormierat. Nec obftat ,

Comét. quod obiiciunt;eum dicere, Cras mecum eris;


Octa,ad quod de vera Samuelisanimadici no queat:
verf.457: quia hæc in limbo,Saul in inferno. quomo
\ Ecclef. do mendacium tribuatur Prophetæ ?non in
cap.46.V.
cle. quam hoc obſțat.vel enim poſſunt illa ver
e ad 3: ba ( vt ait Diuus Auguſtinus ) ad ſimilem
quçft. Sim mortis conditionem referri.quafi dicat,cras
meçum eris , non vnus viuențium , fed vnus

mortuo
Libri 11. 9. VI. 2.79

mortuorum.craſtinus tibi dies vltimus illu

:) ceſcet. Vel ſanè,ad loci & habitationis vi


ciniam referentes , dicere poſſumus;cum a .

liquo effe,qui in eadem eſt vrbe , licet non


lin eadem domo.Limbus verò Patrum & lo .
çus gehennæ eiuſdem inferni ſunt diuerſa
habitaçula , vpdomus vnius oppidi.Pluradela Exod . 7 .
hac re dicentur poftea hoc eodem libro 9.v.11.
V. 22. &
26.feet. 4 . Exod . 8 .
Pofteriusdubium eſt deMagis Ægyptiis , v.17.

quicum Moyſe demiraculorum patratione d.cap. 8.


certarunt. Sic enim ſcribitur : Fecerunt etiam.1s.
o Sic Philo
lipſi per incantationes Aegyptiacas, & arcana que- li. 1. de vi
dam fimiliter proieceruntque finguli virgas ſuas, ca Moyais,
que verſa funt in dracones in aliis quoque mul- loc.p. b.2.
cis poſtea a dicuntur fimiliter ac Moyfes fecif- luftinus
fe , conati tandem fimiliter ciniphes produ- Dialo, ad
cerę irrifo conatu : nam additur , & facere phan.de
non potuerunt. Defendiquidem poteít ſen- auctor li
tentia putanțium hos Magorum ſerpentes bri reffo
acranas præſtigioſas duntaxat fuiſſe : Ve- Gentiliú
runtamen ſolidiof & probabilior mihi ſem- 9.26.Ter
per vifa fententia cæterorum , quia fcriptu- nima. cap.
ræ Magis confentanca,nec abhorrens à Phi- 57.Hiero :
loſophiæ ſcitis.Nonne dicuntur Magi,ſic fe- in
& Ambr.
2. Tim .
ciſle quemadmodum Moyſęs :ſedilte veros 3. ProcoP:
ferpétes ,veras ranasproduxit.SiMagorum Rupert,
apparentes tantum fuerunt , cur fraudem
Hugo in
Moyſes non detçxit ? an & illum in rę tam Exod.
graui Deusdççipi paſſus: curMagi dicunțur d D.Aug:
conati çiniphes ná potuiſſe:liveros ciniphes Trinic,c.,

S 4
pro
280 Diſquiſitionum Magicarum

8 & lib. producere non conabantur ? Demodo hu


1: que sus productionis adhuc controuertitur. ex
1.Thco ?Speditior eſt ratio eoruma, qui diatölum ,
oret. in non aduertentibus fpectatoribus , cenfent

10.9.18. virgas fubtraxiſſe & earum loco veros ſerpe


nnal.b. tes virgismoleçquales ſuppoſuiſſe,tam lubi
hon. tò & ſubtiliter,yt Ægyptii ſpectantesomni

yra, Tonò crederent ipfarum virgarum ſiccommu


enf. & caçam formam fuiſſe. & , propter hoc erro
Caietan, neum iudicium fpectatorum , dixiſſe ſcri
Caieta:Li- pturam virgas in dracones conuerfas, non

omani, freiveritate, fed hominum opinione. Qua


re volunt fimilitudinem in eo potitam , quod
ficut Moylis ſerpens verus, fic & verifue
runt Magorum ferpentes : non autem in
co ,quòd ficuțex virgâ Moyſis,tanquam ter
mino ex quo cæpra conuerfio , producti fer
pentes, vt terminus in quo deſiit conuerfio;
fic etiam virgisMagorum acciderit.Scio cur
hoc dicant, & quid adferant caufæ , tamen
(meâ ſententiâ ) nihil repugnat Philoſophie
placitis , fi cum D.Auguſtino & Caietano
dixerimus,ex veris virgis,vtex materiâ con
uerfionis ,veros ſerpentes & ranas prodiiffe.
ſunt hæc animalia infecta & de numero im

perfectorum ; quæ diabolus breui tempore


ex putrefa & is virgis potuit producere , ne
que id vires eius ſuperat.nam quod folis ca
lormultis diebus efficeret,id ille poteſt exi
guo tépore, applicando actiua , quæ nouit ad
hoc efficaciora.Nihil ne crgointer hæcmira

magos
Libri 11. I. VI. 281

magorum & Moyſis intereſt : primò quod


Moyſis operatio miraculofa , magorum mi
randa tantum . deindeGlycam audi; da ipfi
quidem virgas in ſerpentes commutabant , verùm
virgaMoyfis ipſorum virgas deglutiebat:mutabāt
& ipfi aquam in fanguinem , ſed immutatam ſemel
natura priori reftituere non poterant : educebant
& ipſiranas, fed ab iifdem edes Aegyptiorum re
pugnare non poterant : iifdem facultas erat Aegy
ptioexandi,fed fedandifupplocii poseftatem nul
Lam habebant. Quin etiam ipforum corpora Deus
magis puſtulis afflixit ,quam reliquorum , vt hinc
manifeftum fieret,non folum ipfospænas diuinitus
irrogatas inhiberenon potuiffe ,fed etiam cum cate
D ris eadem fupplicia pertuliſſe.]
Meâ igitur fententia , illud de Samuelis a
nima omnino pertinet ad mixtorum claf
fem . Vera enim fuit Samuelis anima , quæ

apparuit :fallitas tamen fiue deceptio ſenlu


um in eareperitur , quòd viſa obtemperare
voci Pythoniſfæ ; item quia verum fuum
corpus, autveram fyndonem non actulerat,
& videbatur. Alterum exemplum de Ma
gis Ægyptiis ,fiſequamur ſententiam agno
Icentium duntaxat çelerem ſuppoſitionem
ſerpentum ,pertinebit ad mixta ; fi vero pla
ceat fententia D. Auguſtini , pertinebit ad
vera . Lubenter etiam his mixti generis an- ali,dete
numerem mirandam narrationem Rober- chnis &
ti Triexii Inſulenfisade certaminc duorum impoftu

Magorum . Rapuerat vnus puellam forma mon.c.s.


SS
egre
282 Diſquiſitionum Magicarum

cgregia , & equo ligneoimpoſitam per aëra


abiportabat. alter in caſtro quodam Bur
Igundiæ , celebriconuiuio præſens; quod ca
Itrum raptor præteruolabat ; carminibus
cogitraptorem in caftri arcam deſcendere ,
l& immabilem illic coram omnibus mæ
ftum cum præda crubeſcére ſiſtit.Necſegni
Jusraptor,nihil cale metuentem eum ,à quo
lita vinctus , latenter incantat , & è feneſtra
editiſſima cancellos colloca
per cuius
pite prominebat,deſpicientem , immanibus
lubitò fronte protuberantibus cornibus de
honeſtat,& àrepagulis ferreis magnitudine
ramofæfrontis lic illaqueat & ſuſpendit ; vt
per clatros caput rerrahere non valeret,
præcipitii verò altitudine deterritus , ſe
demittere non auderet. Ita coactus cor

niger, pactâ ſalute primusmutuâ , & diſru


ptoligamine,raptorem cum prædâ dimitçit ;
qui rursùs nube caua tectusin aërem fele
uauit:alter depoſitis cornibus, magnâ cum
fpectantium voluptate, faluum in cænationē
caputretraxit.Credo volatum accidiflc ; ſed
dæmone equuleum ſubleuante non propri
um , qualis elt auium :fieripoteftvtraptor ve
rus & rapta vera.dę cornibusillud alterum
totum puto præſtigioſum .
Reſtat quo pacto effectus ſincerịà fucatis
diiudicentur. Cùm hæc mira non à Magis,
fed ab ipſo dæmone perficiantur :non pote
runtMagi perficere , quæ dæmon nequeạt |

( vt
Libri II. Q. VII. 2831

(vrincautè quidam - ſcripſere:ſed quæcun- Anani.


que dæinon reucrâ poteſt efficere , ca as Remi
per dæmonem ex poterunt Magi.gius& ali
pacto
recentio .
Quo fundamento pofito , re &tè ſuperſtrui res,
tur ſeries regularum fequentium , veluti
columnarum huiusædificii. I. regula,ſi effe
ctusmagicus eiuſcemodi ſit , vt potentiam
dæmonis fuperet ( quales funt , qui ſoli di
ainæ omnipotentiæ reſeruantur ) tunc effe
Etus cenferi debet præftigiatorius. II. regu
la. quando non conſtat effectum ſuperio
rem cíle viribus dæmonis , res planè dubia
eft , & oportet'recurrere ad circumſtantias.
ratio dubii, quia nec dæmoniDeus ſemper
permittit facere quicquid pofſet Deo non
impediente:necdæmonfemper vultverèfa
cere quicquid facere permittitur;ſed gaudet
præftigiator hominum deceptione. Vtrum
verò effecţus ſuperet vires dæmonis, id lucu
lentiùsdocebiturmox dicendis , b 9.7 .&

QVÆSTIO VII.

AB Magi poffintfacere aliquod verum mi


>

raculum ?

X di& tisin finepręcedétis quæftionis ma


Exit
nifeftum fit,idem effe quærere ; Verú Ma
gus aliquid poffit,& ; Vtrum deman aliquid poffit?
quoniam Magiopera vipa &tià dæmone per
ficiuntur. Miraculorum ergo editionem

Magi
1284
Diſquiſitionum Magicarum

Magi olim ſibi vindicarunt. nam apud Cle


• lib. a.re- mentem Romanum - Simon Samarita glo
cog. riatur, nihil non quod velitſe poſle facere,li
bique obtemperare omnia. Porphyrius lib.
de facrificiis cap. defpeciebus demonum , fcribit ;
quotiesſuorum prodigiorum machinas dæ
mones adhibent,multa eos naturæ confue
to ordine alieniſſima efficere . Idcirco il
bli. demy los lamblichus 6 vocat Deorum pediffequos,qui
fter.As- admirandis operibus Deorum veſtigia fub
gypt. ca.1.
fequi proximè videantur. Eadem fuit exi.
ſtimatio poetarum , quorum fuis locis ver
ba fortallis inſerentur commodiùs. viden
tur in hunc errorem incidere quidam recen
Nic.Re- riores,dum inquiunt, natura leges in magicis
migius li. operibus non attendendas, Nos hoc diligentius
3. cap. 12.
fcrutemur.
Spond. in
Homeri Obſeruare lectorem velim , miraculum
Odyl . hoc tractatu me non accipere pro quouis
admirando effectu , vt capiunt prophani
ſcriptores;ſed Theologos fequi, quifricti
us fumunt pro eo , quod Græci să bépes effe
&tu tantum producto præter & ſupra natu
ræ creatæ vires. (verbi gratia , cæco nato vi
ſum reddere ,mortuos ſuſcitare. ) Quando
A
autem effectus reſpondet viribus creaturæ ,
( v.g.ciere pluuias ac ventos, à febriſanare ,
& c.) od Olavne folent vocare no miraculum fim

pliciter; ſed cum addito miraculum fecundum


quid,ſeu refpe &tunoftris velmirum autmirabile.
Hæc mira rurſus diuidunt in abſolute mira,

quæ
Libri 11. 9. VII. 285

quæ ſimpliciter & fecundum fe digna forent


admiratione, etiamfi cauſas & modum fcire

mus quo fiunt; & inmira fecundum quid ſeu


refpectu noſtri , qui ea admiramur quia cauſas
neſcimus ;nõ admiraturi ſi cauſas cognoſce
remus a . a vide D.
Tho...p .
Notæ verò quibus mirum àmiraculo diſcer 9.110. 2. 1
natur , nunc mihi iſtæ occurrunt. prima, ad a.
vtdixi, fi effectus ſuperet vires rei creatæ &
naturam ,miraculum erit . II. Si effectus non
habcat propoſitum finem bonum ,puta falu
temfpiritualem vel corporalem ; fed tan
tummodò finem malum , vt puta curioſita
tem , vel quid aliud bonis moribus ,aut veræ
6 Di Aas
fidei repugnans ; non eft miraculum.bex hoc lib . 10 .
capite probatur , prodigia illa > & ftupen - eiu. Dci
da Antechriſti opera , vera miracula non .16.
futura , ſed falfa , vt D. Paulus Theſſaloni
cenſibus ſcripſit. hinc patet quid de curatio
ne ſtrumarum illa Elizabethæ Anglorum
reginæ hæreticæ Principis ſit iudicandum ;
fi faciat in fidei fuæconfirmationem , vt
Gnato ille Teokerus affirmar. III. dæmo

num mira fæpè deficiunt in minimis ,mira


cula perfecta funt, vtpote Dei opera , patet
Exodi 8.decertaminemagorum cum Moſe
IV .dæmonum mira veris miraculis fuper- Exod.;
dD . Iuft.
uenientibus euaneſcunt,vt virgæ Magorum
in 1.Apo
deuoratęàvirgâ Moſis“,& oracula dæmonu Chry .lit
coram fanctis hominibus obmutuerunt. a. contra ge
cesde Sal
Denique miracula fiunt per apertam & fe cto Baby

riam
286 Diſquiſitionum Magicarum

ciam Deřinuocationem ;miramagorumiſem


per admixtis abfonis, abditis, vanis, ridiculis

autſuperſtitioſis precibus vel lignis. His po


Gitis .

Siti. Concluſio ;Miracula propriè dicta nulli C


magipoffunt edere . Eft communis Theolo
4 Alex.de
gorum ſententia , & probatur, primò quia
Hal. 2.p. \facere miraculum eft potentiæ infinitæ , &
Tho. D. Jideò diuinitati reſeruatum . omnis etiam
Bonauen . creaturæ potentia naturæ cancellis limita
Fr.Victor.
ſupra nu. tur: alioquinon haberemus efficax argume
18. & 19. cum probandæ veritatis fidei , quam ſem
Angl.in 2 .
per Eccleſia miraculisaſtruxit b;imitata Sal
2 vni.de
dæm . & uatorem noſtrum , qui hoc argumento pro

qui genti bauit , excufari non poſſe ludæorum incre


lium exé
dulitatem ;propter manifeſta miracula co
plis opti
merelpon ram ipſis edita : Siopera non feciſſem , qua nemo
der. Mich alius fecit ; peccatum non haberent. Siobiicias
Medina .
d.c.7 . à malis quoque, & perperam de fide fentien
Greg.li. tibus nonnunquam miracula cdita fuiſſe ;
27. Mora & ideòmiracula non debere cenſeri effica
lium . c . 8 .
slo. 15.v. cem fidei probationem : Occurram ;fole
re Deum aliquando hanc gratiam gratuito
etiam talibus largiri , fed id in veræ fidei
probationem ,vt quando dedit prophetiam
Balaamo & Caiphæ ; in fallæ fidei confirma
tionem necdediſſe vnquam ,necdare poffe.
non magis enim mendacii confirmationem
poteſt Deus miraculis comprobare , quàm
poteftipfa veritas mentiri. Itaque miracu
Matth .
7.1.21. la vera pſeudoprophetarum din nomine

Chriſti
Libri 11. Q. VII. 287

Chriſti eduntur & proinde in veræ fidei


confirmationem .Ex his patet diligenter di
ſtinguédum inter hancillationem : fecit ini
raculum , ergo fides eius eft vera: & hanc,fe
citmiraculum verum in confirmationem fi
dei, quam profitebatur ipſe , crgo hæc fides
ipfius erat vera. prior enim falla eſſe poteſt,
quia per infideles Deuspoteſtmiraculum o

perari:poſterior ſemper vera , quia non po


teft Deus ad falfæ fidei confirmationem per
vllum operarimiracula “. Confirmat noltrå - vide Mal
doniram
concluſionem dictum Nicodemi de mira ad
d . 7. 21 .
culis Chriſtiloquentis , Nemopoteft bacfigna I loan.3.
facere,nififuerit Deus cum eo. Præterea hæc eft viz
fententia Origenis lib.2.cötra Celfum , D.Au le d.c.z.ab
guſtini , lib.3.de Trinitate cap. 8. & D. Iſido- npl.
riin c. non mirum . 26.9.2. Plurade hacre, &
pererudita Franc. Toletus comment. in lo .
annem : vbi tamen ; quod ait ; dæmones ali.
quando ca facere, quæ miracula non modò
vidcantur,fed & fint;id cautè legendum ,mi
raculi namque vocabulum extendit ad
mira quæuis & fpuria miracula : quod repu
gnat communi inter Theologos vocis ac

ceptioni.
ID
2.Concluſio, nec etiam poffunt Magiopera
\ri abſolutè mira. Patet id , quia nihil reuerâ
abſolutè & per ſe mirum , quod non idem fit
miraculum . Quo ſenſu prolatum illud pro
pheticumd; Benedictus Dominus Deus Ifrael, v.
a 18.
Pfal.71
288 Diſquiſitionum Magicarum

6PC135.v. qui facit mirabilia folus, & illud ,qui facit mira
bilia magna folus.
3. Concl. Magi poſſuntoperari multa mira E
bilia fecundum quid ,ſeu reſpectu noftri ,demone
adiuuante do Deo permittente. conclufionis pro
batio inde petenda , quod plurimi ſunt mi
ri & occulti effectus rerum , quos omnes o
primènouit diabolus ; & quoſcunque natu
raliter nouit pofſe produci , cos celerrimè,
non tamen in inſtanti poteſt producere .
Quare ( quod alicubidixit D. Auguſt.)diffi
cillimum eft homini intelligere , quouſque
fe diaboli poteſtas extendat.de qua prophe
è lob . 41.
v.pen . ticus fermo profatur c, Non eft fuper terram po
teftasque comparetur ei , quifactus eſt vt nullăti
meret.Nolo multa congerere , pro cunctis v
num fit exemplum plenum admirationis
Whorti flo
rum dia . narratum ab Ant. Torqueinada do quibuf
lo.s. dam regniNeapolitanilocis, quando fami
næ enituntur,puero nafcituro præire vnum
vel plures ranunculos fiue rubeculas ; quo
rum liquisterram contigerit (ftatim vero in
ciperelaltitare hucillue ) confeftim puerpe
ram emori.Quapropter ſolere ſtoreisinſter
ni totum folum , & parietes vndequaque au
læisconueftiri,ne funeſti anteambulones iſti
dum cadunt ex vtero , vel ſubfiliunt, terram
contingant. ideò etiam obſtetrices lebe
tes penes ſe habere folitas vel poculum

aliud aquâ plenum , in quod animalcula hæc


coniiciant , & probèobturatum deferre ad

fluuium ,
Libri 11. Q. VII. 2841
Auuium , ibiquc demergere.Hoc ille,vt certa
compertum fama refert.Si fit,fieri puto dæ
monis artificio ;qui has ranasmentitur , & ad
malefici cuiulpiam petita puerperam interi
mit,Deoid iuſtis de cauſis permittente :fine
hoc permiſſu nihil cum poffe , hincmànife
ftum fic ,quia nonmodò non potuit, quod e
rat optatiſſimum , arbitrio ſuo lobum læde
led nec perfidum regem mancipium ſu a fob . 1.&
um decipereb ; imò nec porcos inuadere 3.Reg.
Hincfactum ,vt cum Neroni Imp. nec ingewiki
nium ,nec opes ,nec voluntas , nec ſtudium ,
V.36.
nec præceptores deeſſent; nunquam tamen ,
perillum , Diabolusmagiæ vel vnum experi
mentum ederepotuerit;ſicque Nero magi
cen contempferit d.videlicet non paſſa fuit dvide Pli
Dei prouidabonitas hocinſtrumentum , ad 1.30.02.
nocendum aptiflimum , ſumma potentiæ &
malitiæ deprauatiſſimæ accedere.
De hoc mirorum genere futura prodigio
fa opera Antecliriſti.

QV ÆSTIO VIII.

Quo pacto magi per Diabolum hac mira


efficant ?

Sciendum , cundademones operarivel a


&tione immcdiata per modum localem ,
velmcdiata ; idque dupliciter , velilludendo
fenfibus, vel applicando actiua paffiuis per

T alcera
290 Diſquiſitionum Magicarum

D. Aug alterationem veram : quæ eſt communis do


de diui: arina Theologorum a. operantur ergo permo.
lat.dæm . dum localem per alterationem , & per deluſio
3. & 5. & A
.3.de Tri. nem .
:.7.8.9.D .
Quoad motum localem inferiora corpora
Tho.So
hodcom parent angelis,adeo vt & cælos rotare que
inft. q.3Vi ant;an de facto ſint tales orbium motores , a
Aor.& an libi diſquirendum : fedcum queant eos mo
Molinguere,ſequiturnullum adeò vaftum eſſe cor

& Valen- pus,vtid demones, quadā impulsûs impreſ


ciæ in 1.Plione,loco mouere nequeant, dummodò
tamen eâ motione ordo vniuerſi non tur

betur.quare necintegrum elementum loco


ſuomouerevalebunt ( quo pacto capienda
quæ Firmilianusad D. Cyprianum ſcriplit;
b epift.s. quæ de terræ motu locali ſeu partiali ve
D. Tho . canonforent )nec poteruntetiam cælorum
99. diipu
tatis q . 16. curſum mutare vel impedire c, Mouere ve
2.10 .
rò corpora locali motu poteft dæmon ve
lociſſimè, & à quo videmusmotu cælos ce
lerrimèmoueri. Vnde fit, vt queat rem ali
quam oculis ſubtraherë , & aliam ſubſtitue

retam prepřoperè, vt animos oculosq; intu


entium fallat , eiſque perſuadeat prioris in
hancpoſteriorem integram conuerſionem .
tales credendæ gentilium metamorphoſes ,
Diomedis fociorum in aues, & Iphigeniæ in

d 1.18.deci ceruam , vt D.d Aug. obferuauit , & frau


uita.Dei dem aperuit Aſtyrius; cuius factum . Euſeb .
c.18 . ab obliuione vindicauit.Cæfarea Philippi;quam
el.7.Eccl.
biſt.ca.14 Phenyces Paneada vocant, fertur vittimam quan

dam
Libri 11. Q. VIII. 291

dam in fontes;quiillicetradicibusmõiisPaneipro
rumpunt,ex quibas Iordanes prorumpere dicitur;
inquadam diei fefti Gentilium ſolemnitatemacta:
tam coniici:atque cam demonis vi ac poteftatemi.
randumin modum ab eorum aſpectú cuanefcereu
miraculumque videripreſentibus valdè memora
bile. Quibus dum gerebantur iftyrium quodam
tempore forteinterfuiffe,ac cum videret tam müt.
tošiltius rei admirationeobftupefactos, eorum erro.
ris admodum mifertum effe: deinde fublatis in cæ .
lum oculis Deum omnium moderatorem per Chri
ftum fupplicëm precatum ; vi dämonium il.
lud , quod populum tanto errores cacauiffet, com
primerer ,ipfum à fraudeac fallaciis,quas homini
bius folet intendere , coerceret. Hoc modo ; cum
Deum orauiffet, repentino vittimam fontibus fis
pernataffe.atqueitarem illam , quam tantopere
admirariconſeúerant,in nihilum interije, vſque
aded vitnullam in poſterumex cóloco ex ea omninò
edereturmiraculum .]

ilter modus eratatšiua paſſiuis applicando,


per quem alteratione ſiue mutatione re
rum mirabilia fæpè facit ; quorum natura
les funt caufæ ; fed nobisincognitæ ;ipfi no
tiſſimæ. Videt ënim naturalium rerum o
mnium ſubſtantias , & proprietates peculia
res ſingularum perſpectaš häbet ; com
modanouitapplicandi temporà ,ſolertiæ &
artificii vix eft quicquam quod ignoret;
quid enim , adeò diuturnâ & affidua experi
entiâ atqucobſeruatione ,non fit affecutusi

T 2 pre
292 Diſquiſitionum Magicarum

præſertim cùm norit cuncta quæ boni angeli


à mundi exordio patràrunt, & quæ homines
excogitarunt: & plurima per bonosangelos,
quæ illi à Deo
Dei iuſſu, Satanæ reuelentur-,, quæ
D.Aug. didicerunt a.Itaque ſæpe numero efficiun
-2.de Ge- turmulta ; quæ naturæ ſolius operatio nun .
acf. ad
quam feciſſet,nifi dæmones illam artificiosa
litt.C.17 .
illi cuncagen
applicatione iuuiffent. atque
tia naturalia , vt inſtrumenta ſumunt. inſtru
mentiverò conditio eſt ,effectum producere
non tantum naturali ſuæ virtuti æqualem ,
ſed longè etiam excellentiorem , ac agentis
principalis à quomouetur facultati reſpon
dentem . Securis ex ſe duntaxat virtutem

habet ſecandi;ſed quatenus eſt inſtrumen


tum periti fabri,poteſt menſam vel ſtatuam
facere.Calor natiuus, qui eſt in humano ſe
mine, quâ caloreſt ,poteſt calefacere , rare
facere, ſegregare, & condenſare ;ſed qua in
ſtrumentum eft animæ ,poteſt ofſa ,neruos,
carnem generare. Pariratione intuemur
cauſas iftas naturales à dæmonibus applica
tas
fuisipſarum propriis viribus quodam
modo præſtantiora effecta dare. quia quæ ſe
cundum communem ſuum curſum nunquã

produxitſentſià dæmone non fuiſſent appli


catæ ;eanunc, vt à dæmonibus mota inltru .
6 D. Tho. menta, quoad ſubſtantiam ,modum vel cele

1.P.9.910. ritatem ,admiranda producunt b.Nunquain


2.2.adz. tamen hæc opera naturæ cancellos effugi
gét.c.103.Sunt,eò quodvim naturalem caufæ principa
lis
Libri II. Q. VIll. 2931

lis non excedunt.Inſuntenim reuerâ hi effe


Gusinipſis naturalib. agentibus , eo modo
applicatis ; quibus agentibus diabolus nihil
confere applicando > præter conditionem fi
ne qua effectus iſte non producererur.Licet
enim dæmon vtatur rerum applicatarum vi
naturali , operatur tamen iple potiſſimùm
per modum artificioſum . Sicut coquus, cùm
Luaue edulium concinnat mediante arte

perigncmid excoquit,licet ignis naturaliter


operetur, quod ſolus ignis niſi tali effet arte
applicatusnunquam effeciſſet . quid tamen
hîccoquus igni confert ,niſimodum & con
ditionem fine qua non ? vim verò, quæ caufæ
phyſicę nomemereatur igni nullam influit.
Duo igitur hîc obſeruanda. primum quod
nec ſola actiuitas reinaturalis fecundum ſc
debet atrendi,nec ſola quoque fecundum ſe
applicatio dæmonis:fed vis naturalis , vt ap
plicata à dæmone.fecundum , quod cauſa in
itrumentalis in his operationibus eſt res ap
plicata :cauſa principalis ipſe dæmon appli
cans. Quare vt dicatur effectum non poffe
naturaliter produci;debere eſſe talem , qui
vtriuſque cauſæ coniun &tæ ſuperet faculta
tem . Hæc de alteratione nunc de delu

llione .
Quando necmotus localis, nec applica
tio huiuſmodiſatisiuuant , tunc folentmagi

confugere ad circulatorias deceptiones, &


mendaci ſpecie ſenſibus illudunthumanis,

T 3 ita
294 Diſquiſitionum Magicarum

ita vtquæ factaminimètunt, à deceptis facta


putentur. Deceptionis nomen latè diffạn.
do ,vt præftigium ,deceptionem & errorem
vide Va comprehendat, quæ folent diſtingui“. De
enciam
cipit autem diabolus tribusmaximè inodis
01.p.diſp .
1.2.pun permutationem , mutando vel obiectum ,
to 2 . velaerem medium ,vel ipſum organú, quod
cæteris quia meliùs noſter Molina b expli
51.p.q.in ,
cuit , cum ſequainur.docet crgo ex parte
quidem obieiti lioc poſſe.Primo oftenfarum re
rum celeri agitatione , ſubita occultatione,
variâ collocatione ,ſeparationc vel conglu
tinationelatente ; vr faciunt circulatorės a

gyrçæ variis ligaminibus,globulis ,fcypliulis ,


& c.Secundoper artein perſpe & iux ,certa qua
dam difpofitione obiecti in ordine ad ocu
lum videntis.verbigratiâ ,cumlincæ confulo
ductæ ordine (vt fit manifeſtum , quando
quis directè ex aduerfo illas videt) afpicien
tiper foramen , vel rotatâ tabulâ , ſpeciem
exhibent artificiofæ alicuius pi&turæ . Sic
& D.Bo- volunt Dottores grauiſſimi« iuncos & pale
nau . &
Gab.in 2 . ashumiſtratas,filucerna de cerâ & corio ſer
ds.Gailh . pentisfulphurato accenfa inferatur , videri
Parifienf. ferpentes falcitantes : egohoc exemplum ad
p.vl. der .
mixram Magiam ex naturali & artificio
siuet.cop.
12 20 sâ malim referre . Tertiò , cum formant ſu
bitò ex elementis,potiſfimùm aërç , obie
& um & illud offerunt ſpectatoribus,v.g.qua
do velipfiaffumunt , vel alterirei circumpo
Inunt corpus aërcum fiue fantaſticum fimile

rei
Libri 1l. 2. VIII. 295)

rei putacitix . Quartò, Cùm apponunt cor


pus aliquod mixtum ,puta minerale , quod vi
fuâ naturali fit in causâ , vt corpus cui appo
nitur longè aliud appareat. Quo caſu Toler
dubitari , num corpori addito vis naturalis
infithoc faciendi : an verò dæmon qualita
tem illam obie&to imprimat : an verò tan
tùm in ipfo medio qualitatem producat;qua
mediante ſpecies permedium dełacęficmo
dificentur,vt cauſam præbeanr, çur obiectú

7
quam eſt aliud appareat; eo modo , quo ve
lùm cæruleum per dioptram viridem viride
apparet.
Ex parte aëris medii hæc faciunt. Primo fi
impediant ne ſpecies ad oculum vel alium
ſenſum deferantur. v. g . quando viſui totum
obiectum , quod coram elit,occultant, vel a
liquam eius partem tãtùm.II. ſimedium im
buant aliquâ qualitate, qua fpecies per me
dium tranfeuntes fic modificantur , vtobie
cum non quale eſt repræfentent.v.g. ſi ace
to commiſceatur fal,& linteus pānus id ace
túbenè imbibat,poftmodum verò fuppofitâ
cadelâ inflammetur pānus,fpecies ģ diffun
denturpermediú hacHamma illuminatum ,
formidabiles admodúfacies præſentium ex La Molin
hibebunt . Item fide femine afinino & ce- vbifupra
ra fieret candela, quæ ſola in conuiuio luce
ret,omnes ( lifas credere Pariſienſi Antiſti
tik ) conuiuæ viderentur onocephali. III. lib.Gail.P.
riſ. ſupra
medių circaipfum obiectum inſpilſetur,mu cap . 22.

T 4 tatur
296
Diſquiſitionum Magicarum

tatur obie &tiaſpectus : vt quando denarius


iniectus in ſcutellam aquæ plenam videtur
maior,& iacens in fundo apparet in ſuperfi
cie. Eodem pertiner li vapores intermedii
aeris condenlentur , vnde contingit vt luna
multimodis minui& mutari videatur ; & vt
putemusa gallinaceo trahi trabem , cùm re
uera feſtucam trahat.IV.limoto aëre medio

fimulſpecies moueantur ,vnde fit vtnauiga.


tibus videantur ad nauigii motum arbores
moueri: fic fecit diabolusvt Claudię zonam
nauis quevehebat Matrem Idæam ſequi vi
Tertul deretur á. y . nonnunquam contingit falli
lia.apolc. fenfum ex varia conformatione velmulti

22.Minu plicatione fpecierum ſenſilium ; quod con


Aquio ,& tingit aliquando ex forma inftrumenti per
D.Auguf. quod videmus,v.g. quando vnicụm conlpi
1.10.de cillum plures nobisvnius obie& ti figuras ex
ciu , Deic,
16. hibet:aliquando ex inſtrumentorum collo
cationeac ſitu ,vtfiplura fpecula diuerlis lo
cis diſponantur , poterunttot deloco in lo
cum ipeciesmultiplicari, vtquæ in vno loco
fiunt,in alio appareant , & intuitiua rei præ
b Tigno- lentis eſſe viſio videatur b: aliquando poteſt
contingere per ſolum ſpecierum ſenlilium
quæſunținphantalia tranfitum vſq; ad ſen
lus exteriores,vel ſalté ad ſenſum comunem ;

D. Tho. quilenſus codémodo à fpecieb 'afficiantur,


in 2.d.3.q. quo affe £tæ forenç, li reuera ab obiectis ex

vai
ad .4 ars cernis çò fpecies mitterentur . huc quidam
.

refe
Libri 11. Q. VIII. 297

referunt relatam à Diuo Aug. * apparitio- .lib. 18.de


nem philoſophidubia ſolucntis. ciu .Dci c.
D Denique deceptio ex parteorgani non mi- 18.
nùsvaria eſt.Nafcitur primò,mutato ſitu or
gani: vnde facitrem quævno in loco eſt vi
deri eſſein alio ,vel geminam quæ vnica eſt.
licuri ſi digitum mittas inter oculum & con
cauitatem ,cuioculus eft incluſus, digitoque
compreſſo eleues veldeprimas oculum , fa
cies vt res limplex gemina videatur. ſecun
dò, Si humores agitentur vel perturbentur,
res aliter ac ſuntconſpicientur,vt contingit
ebriis ac furiofis,qui credunt,
duplicem ſolem & geminas fecernere Thebas.
Huc referendæ ſunt ludificaciones Ze
declriæ Iudæi, qui fuit tempore Ludouici
Pii, & hominem in aëra ia &tabat, & in mem
bra diſcerpebat & ea recollccta adunabat,
currum etiam onuſțum fęno cum equis & a
gitatore corain toto populo abſorbebat b . b Tricem ,

quamquam in his etiam ex primogenere & in Chron


fecundo mixta nonnulla . Tertiò , ſolet im-Hirlau
pedire ſenſationem ,craſſiore aliquo humo- giens
re obftruens viam ne ſpiritus ad organum
perueniant, vel alia ratione vim ſenticndi
hebetans. qua fortè ratione Angeli Sodo

mæos aoraliâ percufferunt. Cùm verò dæ - laGen. 16.


mon hominibus perſuadet eos immutatos
çffe in beſtias,tuncnon organum dumtaxat
immutat,ſed interdum & medium , ſemper
verò ſimul phantaſiam ,vt accidit Præſtantii

T 5 patri
1298
Diſqui Magic
ſition arum
. d. c. 13 . um
patriapud D.Auguſtinuma. Poreſt enim
diabolus fic componere & ordinare phan
caſmata , vtquis etiam vigilans ( quod dici
tur) ſomniec,moredormientium ,& puter ſe
Caietan ca fentire, quæ non ſentit,b inftar maniaco
2. 2. 9.05. rum.Hoc fit in Turcarum incantatione qua
a . 3.
fugitiuos retrahunt, quam deſcribit Bartho
lom .Giegorgieuiziùs lib.de Turcarum mo
ribus fol.93.
E
Porrà praftigiatori effectus duabus regulis de
prehenduntur. Primaeft , fi effectus non ori
fuperat cauſarum natu
cur à moru locali,&
ralium applicatarum a & iuitatem fv.g.fufci
tatio mortui,aut veræ cæcitatis curatio ) in
teruenit deceptio & præftigium . Secunda
quando id ,quod viſum eſt, itatim cuaneteit,
nec permanet, eſt præftigiofamachinario.
Prioris exemplum eſt, quando Magi pofito
in camera arcu decerto ligno, & fagittâ al
terius ligni,& chordâ certi fili, fagittam eia
culantur, & fic faciunt apparerein loco fu
Guil.Pa men cnatum tantæ latitudinis , quantæ fuit
riſinfr.ca. fągittæ iactuss . Pofterioris, vt cum viden
dideGuil tur lacerare & vorare equum , quimox fa
behlupra nus fiftitur d : item in illo facto magi, quod
cap. 13
lib.4.20 narrar de ſimulato ferpente Nicetas e; cùm
nal ex editiore palatij Conftantinopolitani loco M
chael Sicidites nauiculam vidiſſet , qua olla eropa
tine vehebantur,carminemagico effecit, vt rau .
sa exfurgeret du vafa non prius ferire defifteret ,

quam
Libri 11. Q. VIII. 299

quam in puluerem redegiffer. At paulo post bar


ba prehenfa lamentari, amotaque caligine, ſe ut
ira numinis agitatum deplorare . Rogatus,cur mer.
ces fuas ita tractaffet ? cum dolore narrabat, ſe re
mis intentum , horribilem ferpentem fuper vafa
porre&tum ,oculisinconniuentibus in féconuerfim
inſtar deuoraturi , vidiffe, qui priusvolutari non
deftiterit , quam fittilia confraéta effent. inde
ſubito ex oculis euanuiffe. ] De Eonis hæretici
& magi præftigiis teſtarur Guilh. Ncubri
genfis,* ita oculos hominum fafcinaffe , vt vide a li, 1. bit.
retur magnam virorum turbam penes ſe habere, Ang.c.19.
& regýs delicijs ciborum ,dapparatus ſplendidif
Vimi abundare. ] Sed hunc tandem concilio
Remenfi damnatum , cùm ad mortem du

ccretur fæpius ad terram dixiffe ; Terra finde


re, idque irrito conatu , legimus apud Ro
bertum in Chron . Sic dæmon ludit præſti

giis, nec contentusmiracula præftigiis imi


tari, conatur in hæreticis etiam ipfa præfti

gja ſubdolis Sycophantiisadumbrare: Legil


exemplum adeò lepidum & feſtiuum , VE
quod merecreauit , eo lectores huius libela
li ncqueam fraudare ; fed lubens, honeſtä
voluptatis corum gratiâ , defcribendi labo
rem hoc loco affumam . Tempore Sigiſmundi
primi Regis Polonia, Iacob.Melftirki prător oppi
di Breziny , leuitate quadam animi,auctoritatem
nomenque CHRISTI fibiadfciuit ;Petrumg,24
torskiCracouienfem , cæterofquefibi fimiles lairones

duode
300 Difquifitionum Magicarum

duodecim elegit , finguliſque nomina Apoftolorum


impofuit, fe verò TESVM CHRISTVM ap
pellauit. Qui per villas vbique ambulantes prodi
giamorionum & praſtigiatorum moreexercebánt,
Gcophantafq;alios & latrones,velut mortuos ,fub .
ornantesfuſcitabant,pifces in paludes lutofasprimò
smpoſitos, vbinunquam eosnafci poffibile erat , in
nomine Chrifti fuis manibus capiebant, panes in
fornaces imponebant,in nomineque Chrifti fuiscum
illicante non effent,depromebant, cü ingenti fim
plicis vulgi admiratione . Quodam tempore ad Ce
Iftochouiam monafterium ,D.Virginis imaginecele
:

bre,cum fuis Apoftolis venit : cumqueillic aliquot


diebus morarentur, vnum ex fuisquaſi obfellum à
demone ſubornauerüt , cuius opera victum acqui.
rebant. Ille enim per hofpitia ambulanscarnesde
coquina rapiebat, in fuoſque proijciebat, quicruce
illasmunicntescarnescomedebant.Cumque ingens
illic effet concurſus populiad Diua Virginis imagi
nem fycophante illiobfeffumfuum ad altare ducút,
duplici veſte indutum in cuiusintercapedinem ne
ceffaria imponere poffet : lapillos veròintra induſiū
ei impofuerunt : cumque adaltare deduceretur,ille
èmanibus deducentium furibundusſeſe proripies,
in altare donariis onuftum irruit, pecuniasquera
piensin veftis duplicata intercapedine eas abfcon
dit. Monachusab altari diuino intermiſo officio
aufugir.caterimonachiaccurrentes cingulum eius
ſoluunt.Ibilapillidumtaxat in terram ceciderunt,
pecunia veròin veſte duplicata remanfit. Monachi
pecuniam arte damonis in lapillos transformatam

putan
Libri II. Q. VIN . 301

putantes,exorciſmis * eam in priftinam formam * Opinabi


transformare witebantur : fed cum lapilli perma- cur dæma
nerent, Monachus librum facrum indignabundus nis praſti:
in terram proiecit,dicens:ſimilem demonem nun- derimuta
guam habuimus: abite cum eo ad omnes diabolos : tá,& pulco
Tycophante illi cum pecunia rectain Siléſiam fuge- per exorc.
runt. Ibi apud matronam nobilem in quodam pa- præfigias
go divertentes , cum illa viro abſente eos recipere ceffaturas,
nollet ,faltem mappam veltelam ad facrificandum dic prifti
perierunt. At mulier faſciculum tele illis obtu- na forma
Ist. Tuncilli,hanc robiſcum accipiemus, & Chriſtus reddenda.
tibi benedicet, vt tibi linum abundantius crefcat.
Oftendealiam fihabes,quam cum fimiliter accipere
vellent,mulier recufauit ,maritum timens. Illi au
tem fruftulum fomitis cum igne in telam clan ix
uoluentes mulieri reddiderunt. Itaque cifta à tela,
à ciſta verò domusaccenfa conflagrauit . Viro domā
reuerſo , vxor ob Chriſtum cum Apoſtolismalè tra
Fatum hoc fibiiuftè contigiſſe dixit. At virira ex
candeſcens latrohic ( inquit ) nequißimus elu 808
Chriſtus fuit. Itaquecum vicinis eos infequitur,do
in quadam villa affequitur. Tum Pſeudo CHRI
STVS ad illum , qui vocabatur Petrus,dixit:Iam
mea paßio Petre,calixque,quem bibiturus fum ,åp
propinquar :Cui Petrus, ea mihi , vt video, Domine
imminet. Ille vero dixit, Petreego aliter non pof
Vum ,nifi perfeneftram ,hinc enadere . Tum Petrus;
& egote ,quoad viuam ,non derelinquam ; fed quo
cunque fugeris,fequar.Ergo per feneſtram aufugit:
cateri quoque Apoſteli , qua potuerunt ,euaferunt .
Rufficieos focuribaculis fubftibuſque cacidere, di

centes;
302 Diſquiſitionum Magicaruin

centes; Prophetiſa nobis Chrifte , cum tuis Apofto


lis, qua in filua baculi iſti creuerint? Ergo plagis
emendati vitam fuam poftea emendarunt, dicen
tes : Difficile est nobis Chriffi pafſionem , Apoflolo
rumque tormenta ſubire. ] Sic Poloniæ Chro
• Martin. nica " . Agnoſcis puto lector eundem infi
Bielski in
annal. & delitatis & blaſphemiæ fpiritum in his ſyco
Guaguin. phantis ; qui fuit olim in Cyrilâ Ariano , &
in vita si poftea in Caluino eiuſque fequacibus,nimi
gilmūdik.
rum omnes eiuſdem Sacanæ organum fue
re. De Ariano Cyrilâ res notiſſima de Albi

geenſībusex Lucâ Tydenſi illorum tempo


rum ſcriptore finilia lectu digna refert Ma
riana lib.duodecimoderebus Hifpania cap. primo

de Belgicis Caluinianis teſtatur ipſe quem


resgeſta Matth.Launous,in narrationecau
farum conuerfionis ſuæ de Caluiniſmo ad
Catholicam religionem . Lege ſi lubet (le
ctor) eius ſecundam , quam cum focio Pen
neterio etiam conuerſo , ediditApologiam ,
ante annos aliquot Lutetiæ impreffam .Mi.
hi nunc liber non eſt ad manum.Finiam ita

que cum Apuleio ; Ante Pæcilen porticum , ifto


gemino obtutu circulatoremadſpexi equeſtre , pa
tham preacutam mucroneinfeſto deuoraſe:acmox
eundem inuitamento exigua ftipis venatoriă lan
ceam , qua parteminatur exitium , in ima viſcera
condidiffe:& ecce ponèlanceæ ferrum ;qua batcillu
inuerſiteliad occipitium peringuen ſubit ;puer in
mollitiem decorus infurgit ,inque flexibus tortuofis
enernă dexoſam (altationem explicat,cü ominium

qui
Libri II. Q. VIII. 303

qui aderamus admiratione. ] Hæc haud dubiè


dæmon perfecit,ſpeciebus falli obiecti ino
culos immifſis,permediü aërem iis imbutű :

QV ÆSTIO IX .

Quàm admirandos effectus veteres Ma


gis tribuerint?

Oan.Sabisbenenſis li.1.Polycraticite.10. DO
mino, inquit,permittente elementa concutiunt,
rebusadimunt fpecies fuas, ventura plerumq;pro
nunciant, turbant mentes hominum , immittunt
fomnia , homineſque violentia duntaxat carminis
occidunt & c. ] non eſt omnia colligere ani
mus,ncc operæ precium ; ſed quæ nunc oc
currunt, & præcipua videntur. Ab Aqui
lone ordiamur; vnde , prophetâ teſte,ma
lum omne panditur . Saxo Grammaticus “, alib.ibike
apud Septentrionales ſcribit , gigantes Ma- Dant.
golque inauditi generis miracula diuerſis preftigiis
exercuiffe , & per fummam ludificandorum och
Lorum peritiam proprios alienoſque vultus variis
rerum imaginibus adumbraſſe , illicibufque formis
veros conſpectus obfcuraffe. ] Olaus Magnus ,
de Lappis , Finnis , & Biarmis auctor elt by
quamcunque volunt figuram afumere; item qua lib.l.e...
in alio gerantur orbe ab amicis velinimicis , linee & 23.c.18.

veftis pretio, explorare;ventosquoquequos optent


navigantibus vendere.] Tres Tartarorum hor
das, vitia Cazanente regnum , incantatio

nibus
1304
Diſqu Magi
iſiti caru
onum m
L nibus fupra modum deditas ,iis caligines aliaſ
que tempeſtates céli frequenter excitare , hocque
modo hoftes profligare, narrat Alexand. Gua
ain Tarta- guinusa . A populis ad fingulos fi deſcen
ria. damus,occurrunt plurima. Zoroaſtres ex
b in Cle ftellis velut ſcintillas eliciebat b , Doſitheus
men . in i.
tinerar. B.olim mira perfecit , ſed cum diſcipulus Si
Petri :fiue mon Magus ſuperauit ,de cuius prodigiis e
falso aferi gimus iam prius,& breuiter ita Glycas part.
ptus liber, 2. Effecit viftatue ambularent,idemquein ignem
fiue ( vt pu profiliens;non tamen vrebatur:in sêra fubuolabat:
Seda mala ex lapidibus panes faciebat ,alias atque alias in for.
corruptas mas migrabat : faciesaliquando binas habebat: in
manu.
columnam conuertebatur:efficiebat, vtianua clau
fua fponte aperirentur , vaſa domeſtica ſponte
moueri ad vſus humanos viderétur; vmbræ ipfum
multa pracederent, quas mortuorum animas effe
dicebat. Cum aliquandoà Cafare perquireretur ,
terrore perculfus,alteri formâfua relićta fugit.]&
cpar.z.An poftea idem de eodem Simone “; habuifeca
nal.
nem alligatum catena in domus limine , deuoran .
sem eos, quotquot ad Simonem iniuffi adire cona :
rentur.Canis verò Petrü intrare iuſſit, & humana
voce Petrum adeffenunciauit. ] vides diuinæ ,
quæ in Petro virtuti, Diabolicam vim ceflil
fe,& Cerberum , cuinequibat nocere , adu
laffe. Quæ deOrpheo & Amphione com
menti poëtæ & vi muſicæ corum , ea Magiæ
d Pauſa li. vtriuſquenonnulli adſcripſerunt d . Pytha
6. goras femur ſuum aureum oſtentauit ; car
minc aquilam cicurauit ; cum quâ frequens
call.o
Libri 11. Q. IX . 305

colloquebatura.Numa Pompilius cenæ opi-la Pluras


paræ apparatum , cùm nihil domiobfonio 10 Num
rum habuiſſet,exhibuit b. Baianus Bulgarix fammi
rexyle quoties volebat in lupum ,vel in cuius li.3. Eani
libet alterius beftiæ formain mutare cerne- ad.a.
batur , interdum faciebat vt à nullo videre .
tur- ? Ollerus oſſe incantato ,tanquam naui
gio , vaftiffimamaria fuperabat d Ericus Trithe.
rex Gotthorum quocumq; verteret pileum , Herlaugi
lepſi.
indeventum proſperű eliciebate .Mira quo
d Saxo . I
que de Apollonio refert Philoſtratus , & de 3.Daniz .
Iuliano Chaldæo Suydas f; quem in hacarte . Io.Mag

& fubitò ſedandâ vrbis pefte Apollonium ſi -lhi:17.Goti


mul cum Apuleio ,coram Domitiano , ſupe- fin voc
raffe narrat Anaftafius & ;addit idem ,& ex coſIulianus ,
Cedrenus , Manethonem magicarum ope-3.q.in S.S
23.
rationum adeò fuiffe peritum ,vtpalam ſem
per præſecontemſerit Apollonium Tyanę
um . Apuleius ipfe ,multorú teſtimonio ma
gus , deduabus feminis ſcribit admiratione
digniſſima: primum bde quadam Caupona, b lib.z.d
regina ſagarum (vt fcias ctiam tum quaſdam afinoau
ab iis hoc titulo honoratas ) Saga,inquit, eftdress
diuinipotens, calum deponere & terram fupende
re fontes durare ,montes diluere ,manes ſublimare,
Deos infimare,fidera exſtinguere,tartarum ipſum
illuminare . Amatorem fuum ,quod in aliam teme
raffer, unico verbo mutauit in feram caftore: quod
ea beſtia captiuitatimetuens , feab infequentibus
repreciſione genitalium liberat:vtilli quoque fimi
\le,quod venerem habuit in aliam ,proueniret . Cau

ponem
306 Disquifitionum Magicarum

ponem quoque vicinum , atque ob id æmulum , de


formauit in ranam : denunc fenex ille dolium in
natans vinifui,aduentores priſtinos in fece ſubmif
ſus officiofis ronchisraucus appellat. Alium defo
ro,quiddam quod aduerſus eam locutuseffet, in a
rietem deformauit : & nunc aries ille caufas agit.
Eadem amatoris fui vxorem , quod in eam dicacu
le probrum dixerat,iam in ſarcinam impregnatio
nis ,obſepto vtero & repigrato f«tu , perpetua pre
gnatione damnauit : & , vt cunétinumerant,octo
annorum miſella illa , velut elephantem paritura,
a li.z. de a- diftenditur. ] Poftea de Pamphile a ; ( Maga
lino aur. primi nominis , & omnis carminis ſepulcralis Ma
giſtra creditur,quæ furculis dalapillis, do id genus
friuolis inhalatis,omnem iftam lucem mundi ſide
ralis, imistartari,& in vetuftum chaos ſubmerge
re nouit. Nam fimulquenquam conſpexit ſpecio /a
forma inuenem , venuſtateeius capitur, & ilico in
eum & oculum & animum detorquet . Minusmo
rigeros & viles faſtidiens, in faxa & in pecua, &
quoduis animal punéto reformat : alios verò pror
ſus exſtinguit .] nihilattinet fimilia ex Lucia
bli.16.c.4 . ni Alino deſcribere. Pliniusb, fed irridens,
ex Aſclepiade; Aethioside herba amnes ac ftagna
ficcari coniectu ,tactu claufa omnia aperiri. Achi
menide conietta in aciem hoftium ,trepidare agmi
na ac terga vertere. Latacen dari folitam à Perfa
rum Rege legatis, vt quocunque veniffent omnium
rerum copia abundarent. ] De hyænæ partium
li:28.c.8. effectis plurima idem alibi ; devariis lapi
a dib. 36.c. dibus etiam magis incredibiled ,achatus fuffi
Libri Il. Quaft. 18 . 307

tu tempeſtates in Perſia auerti, & flumina fifti , si


lapis fimilis fit pellileonine ; hyana pelli fimilem ,
difcordialem eſſe domibus ; eum qui vnius coloris,
inuictum athletis: eandem vim alettorie Milonem

expertam & c. ] Veniamus ad poëtas. Empe


docles apud Laërtium in hanc fententiam
valde iactabundus: Alib . $ . d
vit.phil.
Pharmacaquis pellas morbos ,leueſque ſenectum
Percipies ,qua cuncta tibicommunice foli :
Compefceſgerruces ventorum ritè procellas ;
Exorti infanis qui vaſtant flatibus agros.
Surſum ,fi libeat,mox flumina pigra siebis ,
Etmedia induces ex tempeſtate ferenum ,
Inducesmedia pluuias eſtate falubres ,
Et flatus licca qui perflentomniameffe ,
Exftinétág hominem nigro reuocabis ab orco .
Et ſubdit ex Timæihiſtoriis, Empedoclem ,
Eteſiis aliquando vehementer flantibus , adeò vt
Ifruges corrumperent,excoriari aſinos ruſſile, factif
que vtribus eoscollibus & montium verticibus ad
moueriad compellendos flatuis , ceffantibufque ven .
tis,ab euentu rei xaavomitinho vocatum effe.]Vnus
iſte ex Græcis ſufficiat;locupletiores ſuntte
ſtes Latini, qui hæcyberius & elegantiùsde.
ſcripſere.
Virgilius
b Eclog.&.
Carmina vel cælo poffunt deducere lunam
Carminibus Circe fociosmutauit Vlyßis.
Frigidus in pratis cantando rūpitur anguis . & ,
Has herbas atque hæc Pontomihi lecte venena

V 2
ipe
onum m
308 Difquifiti Magicaru

Ipſededit Mæris ,naſcuntur plurima Ponto.


His ego fæpelupum fieri do fecondere filuis,
Mærim ,fæpe animas imis excire ſepulcris,
Atque fatasalio vidi traduceremeſſeis.
lib . 14. Ouidius in Metamorph .* poftquam narra
uit Vlyflis ſocios in ſuesmutatos , de Circes
amore & odio in Picum Regem copioſior,
inter cætera ;de Carmente,feu Canente Pici
vxore ;
Rara quidem facie,fedrarior arte canendi,
(Vnde Canensdicta est )filuas da faxa mouere ,
Etmulcere feras , & flumina longamorari
Ore fuo, volucresy vagas retinereſolebat.
& paulò poft;de ipſa Čirce.quæ Pico viſo, a
more correpta , inquit :
Non tamen effugies, vento rapiarelicebit,
Simodò me noui,fi non euanuitomnis
Herbarum virtus,necmemea carmina fallunt.
Dixit : d effigiem nullocum corpore falli
Finxitapri,præterque oculos tranſcurrere regis
Iuffit, & in denfum trabibus nemus ire videri:
Quem inanem aprum dum Picus equo
admiſſo infequitur , ab ea ſolus deprehen
lus, verbis in Hagitium inuitatus & carmine
malo ;

Concipit illa preces,em verba precantia dixit ,


Ignotoſque Deosignoto carmineadorat,
Quo folet & niuea vultum confundereluna ,
Etpatrio capitibibulas ſubtexere nubes.
Tuncquog cantato denfatur carminecælum ,
Ez nebulas exhalat humus & c.

Sed
Libri II. Quæft. 1X . 309
Sed cùm ille mächam caſtusauerfaretur ,
in furorem verſa ,
Tum bis ad occaſum ,bis ſeconuertit ad ortum ,
Ter iuuenem baculo tetigit,tria carmina dixit;
Erillein auem mutatus,pennas in corpore
vidit. Deniq; cum famuli abmalefica vi mi
nifq; adhibitis regem ſuum repoſcerent;
Illa nocens fpargit virus,fucoſque veneni.
Exiluere loco (dietu mirabile )ſilue ,

Ingemuitque folum vicinaque paduit arbor ,


Sparſaque ſanguineis rubuerunt pabula guttis ,
Et lapides viſimugitusedere raucos ,
Et látrare canes ,& humus ſerpentibusatris
Squallere, & tenues anima volitare videntur.
Attonitū monftris vulgus pauet illa pauentum
Ora venenata tetigit mirantia virga;
Cuiusabattačtu variarum monſtra ferarum
In iuuenes veniunt,nulli fuamanfit imago.
Et de Medæa, Circes neptca .
a Epift.
Illa reluctantem curſu deducere lunam
Hipfypi.
Nititur,& tenebrisabdere folis equos : lies.

illa refrenataquas obliquaque flumina fiftit,


Illa loco filuas , viuaque faxa mouet :
Per tumulos errat ſparſis diſtincta capillis,
Certaque de tepidis colligitoffarogis:
Deuouet abſentes , fimulacraque cerea fingit ,
Etmiferum denues in iecur vrget acus.
Tibullus b ;
Vt mibi verax bli... Eleg:

Pellicita estmagico faga miniſterio .


Hanc ego decælo ducentem fidera vidi.

V 3 Flumia
1310 Difquifitionum Magicarum

Fluminishac rapidi carmine vertititer.


Heccantu finditg ſolum ,maneily Sepulchria
Elicit, & tepido deuocat olfarogo.
ſam cietinfernasmagicoftridorecateruas,
lam iubet afperſas lačte referre pedem .
Cùm libetaltindepellit nubila cælo,

Illa teneremalas Medea dicitur herbas,


Sola feros Hecates perdomui ſecanes.
Hecmihi compofuit cantusqueis fallere poffes :
Tercane,ter dictis deſpuecarminibus:
Ille nihil poterit denobis credere cuiquams
Non ſibi ,fiin molli viderit effe finu .
Tu tamen abſtineas aliis.nam cætera cernet
Omnia: deme uno ſentiet effe nihil.
?

Quid eredam ? nempe hæc eadě ſedixit amores


Cantibusaut herbis foluere polemees ,
Eleg .
Etalibiidem vares; .

Num tecarminibus,num te pallentibus herbus


Deuouit tacito tempore noct is anus?
Cantus vicinis fruges traducit ab agris,
Cantus & iruta detinetanguis iter .
Cantus & è curru lunam deduceretentat,
Et faceret; fi non erarepulſa fonert.
Propertius lib .1. Eleg.12 .
inuidie fuimus?num nos Deus obruit ? an qui
Lecta Promethæis diuidit herba iugis?
Non fum ego,qui fueram .
Petronius Arbiter inducit ſagam ſic glori
antem ;

Quic
Libri 11. Qux. 311

Quicqdin orbe vides,paret mihi.Floridatellus,


Cun volo,ficcatis åreſcit languida fucis;
Cùm volofundat aquas,ſcopulusatg aridafaxa
Indigenas iaculătur aquas.mihipontusinerteis
Submittis fluctus, Zephyrig, tacentia ponunt
Antemeosfua flabra pedes.mihi flumina parēt,
Hircaneg, tigres, & iuſsi ftare dracones.
Quid leuiora loquor?luna deſcendit imago
Carminibus deductameis : trepiduſ furenteis
Flectere Phæbusequos reuoluto cogitur orbe.
Tantum dicta valent.taurorü flamma quieſcit
Virgineis exftinéta facris ; Phabeag, Circe
Carminibus magicis ſociosmutauit Vlyffis.
Nemelianus Bucolicorum ſcriptor,“ Eclo.c.
Cantauit quod luna timet,quo răpitur anguis,
Quo currüt fcopuli,migrāt fata,vellitur arbor.
Et lyræ latinæ princeps de fagis tribus fa
molllimis b , de Foliâ ,
Que fidera excantata voce Theffala , $ Epod .
ode.s.
Lunamquecælo deripit.
Et ibidem fic Canidia canit;

Non vfitatis (Vare)potionibus;


o multa fleturum caput,
Adme recurres : nec vocata mens tus
Marfis redibit vocibus,
Maius parabo,maius infundam tibi
Faftidienti poculum :
Priuſg, cælum fidet inferius mari,
Tellure porrectå ſuper,
Quàm non amore fic meo flagres, uti
Bitumen atris ignibus,

Et
1312
Disq Magi
uiſi caru
tion m
Ode.yle. Et poftmodum eade um ma.

Quamouere cereas imagines,


Vtipfe noſii curiofus,& pola
Deriperelunam vocibus poffum meis,
Pofim crematosexcitaremortuos,
Deſiderique temperare poculum .
Scd omnium accuratiſſimè , licet , propter

grandiloquentiam , & cellum illum ſpiritum ,


b.6. obfcurius M.Lucanusde Eriſichto .
Carmine Theffalidum dura in præcordia fluxit,
Non fatisadductus,amor, flammiſque feueri
Illicitis arfere ſenes. nec noxia tantum
Pacula proficiunt,aut cum turgentia fuco
Frontis amature fubducant pignora feta ;
Menshauſtinullâ fanie polluta veneni,
Excantdta perit,quos non concordiamiſti
Alligat vllatori,blandeque potentia forma ;
Traxerunt tortimagica vertigine fili.
> Ceffauere vicesrerum ,dilataquelongâ
Heſit noctedies; leginon paruit ether,
Torpuit & pracepsaudito carminemundus,
Axibus rapidis impulſos Iupiter vrgens
Miraturnon ire polos,tunc omnia complent
Imbribus, & calido producunt nubila Phæba,
Et tonatignaro cælum loue. vocibus iisdem
Humenteis latè nebulas, nimboſque ſolutis
Excuffere comis : ventis ceffantibus,&quor
Intumuit ,rurſus, vetitum ſentire procellat;
Canticuit, turbante Noto : puppimque ferenteis
In ventum tumuere finus.de rupe pependit
Abſoiffa fixustorrens,amniſquecucurrit ,

Non
Libri II. Q. IX . 313

Non quapronus erat.Nilum non extulit aftas.


Meander direxit aquas
aquas,, Rhodarumg,morantë
Precipitauit Arar ſummiſſo vertice montes
Explicuere iugum.xubes fufpexit Olympus.
Solibus & nallis Scytica; cum brumarigeret ,
Dimaduere niues. impulfam fidere Tethyn
ReppulitHæmonidum defenfo littorecarmen .
Terra quog immoticoncuffit ponderis axem ,
Etmedium vergensniſu titubauit in orbem .
Tantamolis onuspercuffum voce receffit ,
Profpectumg dedit circumlabentis olympi.
Omnepotensanimalleshi,genitumque nocere
Et pauetHemonias,& mortibus inftruit arteis.
Has auida tigres, et nobilis ira leonum ,
Orefouent blando:gelidos his explicat orbeis
Inque pruinofo colxber diftenditur aruo:

Vipereicoeunt,abrüptocorpore,nodi,
Humanog cadit ferpens afflata veneno.
Ermox ;
illis & fidera primum
Precipiti deducta polo , Phabeg ſerena
Non aliter diris verborum obfeffa venenis
Palluit, & nigris terrenisg ignibus arſit,
Quàm ſifraternâ prohiberet imagine tellus,
Infereretque fuas flammis cæleftibus umbras :
Etpatiturtantoscantu depreſſalabores,
Donec fuppofitas propior de pumet in herbas.
Necminùs eruditè pattuus Lucani, pallio
clarus & cothurno ;reliquiæ Latialis Orch
eftræ ,noſter Senecas ; * Medea .
V.752.
Nuncmeis vocata fatris neitium fidus veni.

Peflimos induta vultus,fronte non vnâminax.

Ꮴ $ Tibi
1314
Diſquiſitionum Magicarum

Tibi,more gentis , vinculo foluens comami,


Secreta nudo nemora luftraui pede,
Et euocauinubibus ficcis aquas,

Egij ,adimum maria , & Oceanus graueis


Interius vndasaftibus victis dedit:
Pariterg,mundus lege confusa atheris,
Et folem & aftra vidit;&g vetitum mare
Terigiſtis vrſe.temporum flexi viceis,
Aeftiua tellusfloruitcantu mea:
Meffem coacta vidithybernam Ceres,
Violenta Phaſis vertit in fontem vada;
Etifter, intot ora diuifus truceis
Compreſſit vndasomnibus ripispiger:
Sonuêre fluctus
stonnit
, infanum marc
Tacente vento.nemorisantiqui domus
Amiſit vmbram , vocis imperiomea .
Die relicto Phabus in medio ftetit,
Hyadefg,noftris cantibus mota labant.
Apud eundem non minora ſibi vendicat
Herc.
Ost.ver. Nutrix illa a :
10. Artibus magicis ferè
Coniugia nupta precibus admiftis ligant,
Vernare iufli frigorein medio nemus,
Mifumg fulmen ftare ,concuffi fretum
Ceflante vento, turbidum explicuimare,
Etficca tellus fontibus paruit nouis,
Habueremotum laxa.diſcuſiforeis,
Vmbra ftetiftis.d mea iufliprece
Manes loquuntur fonuit infernus canis.
Mare,terra ,cælum , Tartarusferuit mihi.
Nox media folem vidit, & noctem dies,

Nihil
Libri 11. Q. IX . 3151

Nihilg legesadmeos cartustenent.


Denique, & pueritiæ meæ labor acſtudi
um Claudianusa ; a lib . z.in
Ruffin .
Namg,mihimagicæ vireis,euig futuri
Præfcius ardor ineft.Noui,quo Theffala cantu
Eripiat lunare iubar ;quid figna fagacis
Aegypti valeant; quâ gens Chaldea vocatis
Imperet arte Deis.nec melatuere fluentes .
Arboribus ſuci funeftarumj poteſtas
Herbarum ,quicquid lethali germinepollens
Caucaſus,& Schytica vernāt in gramina rupes,
Quaslegit Medea ferox ,& callida Circe.

Sepiushorrendos é Maneis, facriſg; litaui


Nocturnis Hecaten , da condita funera traxi
Carminibus vi&tura meis:multofquecaneudo,
Quamuis Parcarum reftarent fila ,peremi.
Ire vagas quercus ,flamina ſtare coegia
Verague non prono curuaui flumina laps
In fontesreditura fuos. Neu vana locutam
Mefortaffeputes:mutatoscerneponateis.
Dixerat, & viueæ (mirùm ) capere columna
Ditari, ſubitog trabes luceremetallo.
Tam multa, tā magna fibihæc vanitas ven
dicat : quædã fallo,quædã yerè. Sed quæ fal
sò ;quæ verè, nuncnobis , quoniam alii-id o
misêre , diſcutiendum eft. rem totam certâ

methodo ad fua capita reducemus : illud


fempermémoria rcuoluentes , quicquid de.
mon poteft,id per eum ,ex pačio, Magos polo :
nihilqueficpofle Magos,quod nequear
damon .

QV Æ
316 Difquifitionum Magicarum

QVÆSTIO X.

Quid poſſint Magi circaordinem natura do


leges vniuerfi ?

NAturam fibi parere,& legibus cunctisvni A !


uerfi ſuperiorem ſe ( vt legiſtis)magica
gloriatur:
Mare,cælum ,terra, Tartarusſeruitmihi:
Nihilg legesad meos cantustenent.
Falfum hoc imprimis , & foli Deo omnipotenti
1.3.de Tel. referuatum .Naturæ ordinem mutarenequit,
D.Thom . niſi auctor naturæ :nec leges vniuerfirefige
Ji.3. cont. reznili qui fixit.ſcirum & ratum eſthocTheo
203.807 logorum decretum ,necmotu locali ( quæ a
26.dema-latio eft immediata dæmonis ) nec applica
bo.ar. : tioncagentium & patientium per alteratio
quos fc
quitur nem ,corruptionem , generationemué.( quæ
Vi&t.n.35. funt eius actionesmediatæ ) pofſequidquain
bad Heb .
22.v.5 quod naturam ſuperet, & proinde , nec id ,
« El 9.v. 6. quomutetur ordo,feulex vniuerfi:SicD .Au

& c.65 guſtinus & D.Thomas “,probatur à Schola


soa.v.19 . Iticis auctoritate Apoftolib . Non ſubiecit Deus
hoc efti- Angelis orbem terra futurum . vtinterpretati D.
pfis homi Chryſ. Theophilac. D. Thom . & Sasbaut.
omnes fal non malè, quanquāreuera verba illa demun
sem post do nouo ſeu Eccleſia potiùsagant , cuius ca
credituli, pur eſt Chriſtus , & de quo non ſemel Pro
Gic Photi- phetæ “.Meliùs probant ratione, quia pars
nas.Pri.
non poteft plus toto . Ex hocaxiomate infe
mal. Anl
* Haym. runtur multa particularia .

Primo
Libri 11. Q. X. 317

Primò non poſſe Magos dæmonis opera


producere immediatè vllam formam ſub
îtantialem ,velaccidétalem .quia naturælex
eſt ,vt corporeum ſubiectum nequeat à rein
corporea immediatè alterari : diabolus auté

eſt incorporeus, formæautem illæ ex poten


tia rei corporeæ ſunteducendæ . hinc fequi
tur non pofſe diabolum immediatè vllam
qualitatem corpoream & permanentem
imprimere , v.g. calorem , frigus , albedi
nem , & ca. 4 D. Aug.

11. Non poffunt aliquid creare , propriè d.li.3.6.8.


loquendo, fiue ex nihilo . quia cauſçnaturalis muniter
actiuitas non extenditur in id quod nihil eft; Theolog .
hoc enim eft virtutis infinitæ .
III. Nec ex qualibet re naturali poſſunt
facere quamlibet. quia nequeunt immedia
tè formam introducere , vt autem cam me:
diatè introducant, neceſſarium eft aptas diſ
poſitiones præcedere: nulla verò res eft ca
pax cun & arum difpofitionum , quæ ad o
mnesformas requiſitæ ſunt. Hincetiam fit ,
vt nequeant, quouis inſtrumento vel causa ,
quemlibet effectum gignere: tum quia pen
dent à pacto inito ,quod certa præfcribitme
dia :tú quod,cùm nonagant immediatè,cau
ſa vel inſtrumétum debet idoneam propor
tionem cum effectu habere.

IV. Nequcunt formas ſubſtantiales ( vt


dixi )fine præuiis alterationib. ac diſpoſitio
nibusproducere. Nec etiã id ipfum poffunt|

facere
Diſquifitionum Magicarum
3:18
facere in inſtanti;* quia mutatio per creatu
ras nulla fit ,niſi in tempore )nec etiam pof
ſuntquantumlibet paruo aut æquali tempo
re, quicquid volunt perficere : nam naturali.
terad vnam rem plus , ad aliam minùsmoræ
requiritur, ſecundum plures aut perfectio .
res vnius quam alteriusdiſpoſitiones.
V.Præſuppoſita ſententia Ariſtotelis & ſe B
quacium ; quæ in Lycæo Peripatetico , &
ſcholis Theologorum receptior eft;non po
terunt vacuum in rerum naturam induce .
re;necinfinitum vllum actu ; nec à priuatio
nead habitum regredi;nec ordinem , qui eſt
inter formas ac diſpoſitiones rerum natu
ralium inducendo , extremas prætermiſſis
mediis , vel poſteriores ante priores im
mutare aut peruertere ; nec corpus de ex
tremo ad extremum transferre,non tranſ.
miſſo medio ; nec corpuslongè à ſe diſtans
localitermouere, quianeceſſe eſt vtmouens
acmotum ſimul ſint in loco ( alioquin ſe
queretur etiam poſſe mouere corpusper va
cuum , & per quantamlibet intercapedi
nem )necin inſtantivel quantalibet celerita
te corpusmouere aut transferre.quiavis co
rum motiua certis eſt finibus limitata. Qua
reintelligendú ſanè:quod Tertullianus fcri
Apol.c. plita ; damones momento effe vbique . ] Item ;
12 .
totum orbem illis vnum effölocum .]Nam impro

priè totus orbis vnusillis locus eſt,cùm con


îtet fic v. g . cos efle in Oriente , vt fimul

čunc
Libri 11. 9. X. 319

tunc non ſint in Occidente . ſiue enim per


ſubſtantiam ſuam ſintin loco ( quod proba
bilius)fiue per virtutis applicationem (vtmul
tivolunt)adæquatus eorum & proprius loc',
omniumiudicio , certum habet & limitatum
ambitum , velvirtuti vel fubftantiæ propor

tionatum ; & vbique eſſe,omnia implere eſt ,


quod ſolius Dei proprium . Momentum et
iam vſurpauit proceleriadcòmotu ,vt ab ho
minibusvix queat percipi.
VI. Ex co quod dictum eſt,non poſſe tol
lere connexionem & fubordinationem par.
cium vniuerfi;ſequitur etiam ,non poſſe rol
lere earum conſeruationem : quæ eſt ordi
nis & connexionis illius cauſa finisque.hinc
porro ſequuntur , quæ de cælorum motu
& elementorum translatione fequenti quę
ſtione dicentur : ſequitur etiam non poffe
impedireproximè & directè ( ficut faciebat
Deus , quando in tam variis ac enormibus
fuppliciisMartyres ſeruabat illæſos a )nő pof- Angles
ſe / inquam ) ſic impedire actionem agen-nic de da
tis naturalis , quod habet omnia ad age n- mon. a. 4
dub. i.dif.
dum requiſita : ſed duntaxat id poſſe indire fic.s.
étè & mediante aliquo artificio autmedici
na, ſicut faciunt homines , videlicet primò
adhibita contraria cauſa ,, quæ alterius caufæ
vim exeri impediat.v.g.fimantiledemollibº
lapidum filis ex Caryſto petitis, & inftar te
læ contextis , inflammam coniiceretur , id
non modò non ambureretur , ſed ſplendi

dius ,
320 Diſquiſitionum Magicarum

a Plutar. dius, nitidiuſque exireta: item fi adamátem


lib.de de. admoueas ; impedietur magnes ne ferrum
fectu o- attrahat b. Sic fortè diabolus gentiles dece
bPlin.lib. pit, quando fecit ne flamma exureret capil
37.ca.4.& los lulic,aut Seruii Tullii,aut L. Marcii , aut
D.Aug.li: tunicam ſerui Anagnini.poteft tamen & alia
Dei.c. 4. prodigii tam celebris cauſa reddi. Nempe
cvideVic. hos ignes ex illo flammægenere fuiſſe;quem
2.Liuium vulgo vocantIgnem Fatuum : cuius origo
lib.1.Plic hæc à Philoſophis traditur. Exhalationes ab
nium lib. aere frigido,& nimis condenſato , propè nos
2. ca. 107.
vehementem quarun .
Obſequé detineri; poftea ,per
tem & Prodam exhalationum inuicem ſuccedentium
dig. compulſationem ,calefieri & inflammari; di
uerfos quoque colores & figuras recipere,
prout vapor craffior & ſubtilior fuerit, & pro
ut diuerſimodè fuerit configuratus, rubram
apparere vel nigram flammam in materia
craffiore ,candidiorem & clariorem in ſubti
liore, & cæteram figuræ varietatem ex lucis
reflexione repræſentare.Apparent etiam hu
iuſmodiphantaſmara (Galli vocant des Ad
uis ,Germani Stallichten ) vel inter equorum
aures,velſupra verticem hominum vino, irâ ,
vel aliâ ex causâ efferuefcentium ; item iuxta

fepulchra,buſtuaria , vel patibula ; quoniam


ex corporibus viſcofæ exeunt exhalationes,
quæ ,ficut dictum , motu illoinflammantur:
præcedere vel ſubſequiviatorem putantur,
quia progreſſu ciratiore homo aërem com
Imouet ; idcirco ſi coneris apprehendere;
diffu
Libri II. Q. X. 321

diffugere videntur,ab aëre pulſæ .Leginupe


rum ſcriptorem Iuriſconſultum a quicenſet'a lib. de
hæcomnia dæmonum efTe ludibria , & hisi- Deman .
lat.c.3
gnibus malumgenium inſirum eſſe. cur enim
alioqui homines fic ( ait ) pelliciunt in ſtagnorum
fluminumg, voragines acprecipitia ?non illa (ini
homo)pelliciunt;ſed fit ,quia nocturnum li
lentium Aammæ nouitas ignaris caulx
, &
metum ac conſternationem inducunt;& fa
ciuntà via aberrare , & ficin malum aliquod
ruere,præſertim in flumina vel ſtagna.Natu
ra enim ſuâ hiignes (vt flammæ, quas Æthna
eructat,in frerum feruntur ) etiam voluun
cur verſus aquas ( vt recte Leloyher.obferuauit li.
1.deſpectr.ca.s. ) ideò quiperturbati ſeu con
Iternativel ducti curioſitate hos fequuntur,
fæpe ſubmerſionis periculum fubeunt. Si
quacoa & io extrinſeca ad ſequendum quan
doquedeprehendatur;illa certè naturalis nó
eft,leda dæmone. Nam non nego quando
que poffe fieri,vehis fe flammis dæmon ad
iungat.ſed cùm naturalem cauſam flamma
rum teneamus, haud arbitror cum plebecu
la ad prodigioſas cauſas confugiendum.Cur
verò his non vſtulentur equorum aures,vel 6 Galeni
hominum capita ,caufam putarim ; quod ex 1. 4. de fimi
ſententia veterum philoſophorumb,ignis plic.tmedi
cam . facul
duo funtgenera (ſeu partes potius )Aamma car.Placo
& pruna: prunęque proprium ſit,vrere ac nó nis in Ti
lucere; flammæ verò , lucere & vrere , quan- mæo & i
doperfecta eſt flamma;quando verò imper -mçiLocti.
X fecta
Difquifitionum Magicarum
fecta (vt dc qua agimus) túc tantum poſſitlu
cere,vim vrendinon habeat. Er nomen fatis

indicat,hunc non verum eſſe aut perfectum


ignem ,ied quidigniſimile , ficut caprificus,
& ficus fatua non vera eft ficus , ſed degene
rans quid & ficui fimile. Confirmat, quod
D
plinits narianta adaquas Scātias flammāexire, quæ
6.107. Sinulla ſit quando tranfit , nec longè
in alia materia queat durare : & fuper hunc
igneum fontem , quæ illum contegit, fraxi
nusæternum virere cernitur: quod non to
ret,ſihæc flammavera perfectağ;forer. Talis
ctiain albusilleignis , qui poſt tempeſtatem
nautisapparet,& tupermalú nauiumý;arma
mēra fidcns nihiladurit;Gentilıb .Dioſcuro
rúleu Caſtotú albaſtella ,nobis S. Telmus dici
hvide que tur..Videte núcinligněmathæologi Luthe
" X com riMeteorologiam.comment.inc.g.Gen.fol.146.
n :ot.in deiridedilpuians,non contentus Iridé cum
Her-.Fus. Halone vei Corona confudiſſe. ſubdit ; Ego

non dubito faltantescapras, volantes dracones,lan


ceas, & fimiliarfſe effectusmalorum ſpirituum in
aerefic ludentium , w aut terreant, aut decipiant
homines:gentes flammas in nauibus apparentes iu
decarunt Caftorem đã Pollicem effe . Et apparet ali.
quando luna ſuper aures equorum . Hac omnia cer
tumeft effe ludibria demoni in aere. ] Sicille, per
certumeft, & non dubito ; nullâ redditâ ratione

philoſophiam euertit;eodem iure , quo fidé;


vtin Deum ,licin natură ius fibi vſurpans.Lv
nam vocat illas , quas dixi flammulas : aut fi

lunam
Libri 11. Q. X. 323
llunam vidit cquorum auribus inſidentem ;

vidit,quando lunaticus. Et tamen hanccen


ſet effe vnam firmam do certifſimam (verba eius
funt ) demonſtrationem , quòd omnes ille impref
fones,vt vocant fint opera Dei, vel etiam demonü .
Iris, & cometa quidem ,fecúdum illum , Dei;
cætera dæmonum . Gaudeant tali Dottore,
qui amantdelipere. Quod verò legimus de
erraticis flammarum globis humanam eden
tibus vocem , & derefecto cadaueris cum hu
mero coftiſq ; brachio dextro , in vſum lumi
nisnocturni;cuius extremidigiti flammâ ſul
phureâ ac violaceâ tantiſperarſerunt,dúſtri
ges venenum malū totum dormienti infu

diffent; idậ; quod conſtituerant totum per


feciſſent;demum flammâextincta tam ince

grosillibatofá;māliſſe digitos, quàm filumi


nifomitem nullum antè præbuiſſent; q Ma
gas , quoties volút,facereRemigiusaalſeue ad.c.z.
rat;id omneidem rectè ad dæmonis technas

retulit.Cæterum quod Cl.Claudianusb canitb derapeut


Proferp.
in Ætlanæ cacumine niues illæfas permane
re; quia vaſtum illud incendium ſcit niuib . fer
uare fidem : & lansbitcontiguas innoxia flamma
pruinas ,hocnon eftfabuloſum (ſuffragantur
enim hiſtorici philoſophiſ ; ' ) fed eſt abdi- eStrabo ,
tum naturæ ſecretum ,fortè ,an quòd flamma Plinius
Solous ,&
nimis violenta ppulſione eiecta,minùs acti Seneca:
uitatis habet in circumiacentia , quætãobi.
ter atțingit ? quod ſi verum eſt, pertinet ad
poſteriorem actiuitatis impediendæ mo
X dum .
1324 Diſquiſitionum Magicarum

dum .Alter enim modushuius impedimenti


fit peraëris interiecti celerem ac violentuin
motum ; quo impeditur actio naturalis ,ne ſe
lin obiectum inſinuet. ficut folemus moto

aëre fumum ,ne noceat oculis ,abigere. ſicut


etiam diabolus effecit ; ne difflueretaqua,

Valerius quam Tuſcia Veſtalis cribro portabat *. Sic


Max.li.8. Hammam iniectam atridæmonis ſpectrum
o.c.22.Mi impediuit ; ne louis Apameni fanum abſu
ucius in meret,donecdiuinomiraculo aquæ benedi
&tauio, Ctæ aſperſio dæmonem abegit b.
.Auguſt
.10 .,deci Sic ad Medeæ incantationes taurorum
uit.Dci c. flammiuomorum halitum innocuum factú
6.
Theo poetæ canunt. Semper enim Deimiracula
iore.lib.s. diabolus conatur fimulare.Scit ſanctos perfi
Hift.Ec- dem ( vt ait Apoſt. )impetumignis exſtinxiff ;
cieſ.ca.21.
Heb .1 1.v.34• vt fecerunt tres pueri Hebræi
Dan.3. vt fecit B. Fráciſcusde Paulla, aliique.
vno contentus ero exemplo ;in quo, cum fi
de, ineritum quoque religiofæ ſeu cæcæ obe
dientiæ reſplendet. Scardeonius ita ſcribit:
Accidit aliquandofortè fortuna , vt præpofitus
quidam predicatorum D. Auguftillic apud hos(le
fuatos D. Columbini ſectatores Jadprandium
inuitatus accumberet :qui amotisepulis,femorisque
arbitris ,daraque loquědi venia ,cæpit de Dominice
profeſſionismerito copiosèadmodùm , arroganterg
differerestacitèexprobranseis,quod profeſſioně tri
um votorum ,cùm inter cænobitas connumeraren .
tur,publicè,palamg, cum cæteris monachis folitano
profiterentur forma. Adid Iefuitarum præpofitus

homo
Libri II. Q. X. 325
homoidiota fanè,fed prudens & dilectusDeo,argu
tè refpondit:Vis(inquit )Pater,quoniam in hosfer
mones incidimus; vtrum vnusex noftris fratribus,
ita fimpliciquodammodo Deo oblatus;ancomes ifte
tuus,publicè tria vota profeffus,fuperiori ſuoobedi
entiam exhibeat finceriorem ? Annuitille ignarus
quidem ,libens.Tum Iefuita ad huncnoſtrum Mar
cum quamprimùm conuerſses, qui ibi fortè accum
bentibusminiftrabat, ait : Marcefrater,hi ſodales
noftrifrigent in virtuteſancte obedientia, adferas
huc eis citò è coquinanudismanibus ardentespru
nas, vt confeftim calefant. At ille haud cunétabun .
dus ( vterat ad obedientiam promptus ) nihil fore
credens,quod fierinon poſſet ,fifubobedientia pre
cepto mandaretur;feſtinus nihil hæfitans à coquina
admenfam ardentes prunasquamplurimas amba
busmanib.iunétis , abſque vllo detrimento aut la
fioneſui portauit, vtrique eas porrigensad frigus
tollendum :quas iterùm , iubente prepoſito , cunctis
admirantibus ,ad locumunde detulerat deportauit.
Hinc præpofitus ille Dominicus ultra modum ob .
ſtupefactus comitem ſuum intuetur, quafiidem eſſet
Jilli ilicòpracepturus, At ille cognitare nihil cunită.
dum ratus , quamprimum in hæc verba prorupit :
Pater Reuerende apagete,nemeiubeas tentare Deü .
adferam ſi voles,ignem ,proutfoleo,teftula non ma
nib . At ille admirabundi ob tantum miraculum ,
hinc tacitiintra ſe ſtupebant: hinc repenting comitis
refponfodelectati fe mutuòin piciētes fubriferunt. ]
Subrideat fortè & aliquis Ieſuitarum hoftis
hæclegens.at Scardeonius Ieſuita non fuit,

X 3 quin
1326 Diſquiſitionum Magicarum

quin & Ieſuitarum tenuem admodú cogni


tionem habebat, qui tum recens Patauium
aduenerant.ille namque nos vocar Sacerdo
ses nominis Ieſu lib.2.claffe s. fol.95. Ieſuitas au
tem in prædicțâ narratione dilib.2. claffe 6.fol.
113.vocat eos , qui propriè leſuati nominan
tur,illi auctorem ordinis habent B.loannem
Columbinum , & ferè ad vnum laici ſunit:
Inos auctorem habemus ordinis noftri B. I.
gnatium Loiolam , & in fingulis domib .mul
tos Sacerdotes. illi ab Vrbano V. Papa , anno
1369.confirmati fuere ;nos primum à Pau
lolII.poft annum 1540.illi leſuati S.Hierony
mi, nos clerici Societatis Iefu lụmus vocati,de
illis lege Paulum Morigiam lib.deorig.religio
pum.c.33.6 35. denobis vitam P. Ignatii Lo
iolæ à Patre Petro Ribadeneyrâ, & P.Petro
Maffeio accuratèdeſcriptam . Errauit ergo
Scardeonius in nomine , vt & cæteri; qui le
ſuitas cum leſuatis confundunt. Et ex hoc
errorę Bartolom . Fumus in Armill. aurea
verb .religionum.4 . fatis inconſideratè negat
Ieſuitas propriè religioſos efle , & auctorem
laudat Abba.in rub.de regular.nu.3. quitamen
duntaxat ſcribit,eos non propriè dici regu
lares: q & ipſum fallum.ná leluitæ vtrumque
funt.Regulares , quia regulă certā profiten
tes clericiſunt,religiofi, qa tria vota ſolemnia
cmittunt. Verum Abbas errabat in facto : &
Fumus imperitèAbbatis ſententiam excer
plit.ambo aút de leluatis prædi&tis loqueba
tur.
Libri II. Q. X. 327,

tur.nam Abbatis tempore deleſuitis nulla dú


crat cogitatio : libri ſuntcorrigendi Abbatis,
Fumi, Scardeonii;& (miror ) id abiis, quinu
peris editionib.præfuerunt,non animaduer
lum.Venia plane dignºFumus,li ante Soc.le
fu inſtitută Icripfit.Veniâ indignus Bale ' hw
ret. Anglus in bıb./criptorü Britannia ,q nos tin .
git additis ( yțilli ſolemne ) fabellis, Theati
nos eſſe, & Venetiis primum à Paulo Caraffà
qui poſtea Paulus IV inſtitutos.Minùs tamé
mirandum ,Anglo Caluin . nomen noftrum
ignotü fuiffe;fed planè mirandamalignitas,
& ſtupor Pariſ.aduocati,PapyriiMatloni;qui
cum in noſtra ſocietate non paucis annis
vixiſſet ; vt rabula fori fieret , cam delerens

maledicentiæ qualityrocinium fecit, in no


mine noftro infectando. nam in Paul IV.

Pontificis vitæ rap odiis ſcribit , nos in


Hiſpania Ignatianos ; Nole in Campiana le
Juinos vocari , & lịciple appellat.cur ? ne no
uiffe videatur, & vt apoſtaſiātegat. malè no
uerat,à quib. tam malè , tam malo exemplo
defecit.Sitam parūillinoti;vnde aut quâ in
intima ſe arcana cordis ifte cordium & re

num ſcrutator penetrauit ,vt nihil vereatur


affirmare;eos lìbiſolos videri focietatem cũ
Icſu contraxiſſe:& in eo nimiū ſapientes eile
quod le putentcælo velipli quandoque im
perațuros: Qui cordis eorum tā penita per
fpexerat arcana , quo potuit pacto nomen
ignoralſe ? fi nec nomen nouerat non

X 4 potuit
1328 Diſquiſitionum Magicarum

potuit ſein hæclatibula profunda cordis pe


netraſſe. Tenco te Spiritus apoftatice. Bru .
tiorum brutus iſtemos eft , vt quos flagitiosè
deſeruerunt,quia diſciplinam non ferebant:
Losinfruniro ore, & linguâ virulenta conē
turprofcindere, ne non meritò transfugiffe
vidcantur. Atrem redeo , à diuerticulo , in
quodmeScardeonius pertraxerat.

QV ÆSTIO XI.

Quemagorum poteftasin orbescæleftes,fidera


& elementa ?

FErendifuntEmpedocles,Sofiphanes, A
pollonius, Virgilius & alii poëtæ , vt quæ
ftione præcedente docui,plus nimiùm Ma
gis tribuentes;ferendi,quia gentiles.fed quis
terathominem Chriſtianum , & qui Catho
licus amataudire, in Parabata vincto , fine ca
pentem ?
Verba velalto errantia cælo
Siſterefidera; verba potentem
Noctis poſſunt ducere lunam .
quod ethnicum eſt, ſtolidum eſt , & merè fa
buloſum ,
Primònec cæli,nec fiderum motum fiſte
re,vel eorum ftatos curſus retroagere magi
çen poffe:hoc enim foret vniuerli ordinem
turbare.Hinc verò concidit fabula veterum ,
delynędetractione;non magis conſentança

ratio
Libri II. Q. XI. 329

rationi,quàm recentior noſtris temporibus


ridicula populi cuiuſdam opinio,arbitrantis
lunam ab alino epotam , quia pecus Arcadi
cum de flumine biberat, in quo noétu lunæ
facies, vt fit , lucentis reddebatur cum bibe
ret; eoque recedente lubitâ nube luna vela
ta videri deſiiſſet : ideò miſerum Sileni ve.
torem in carcerem coniecere , in eculeum
egere, & aluo reſcilla , velunam mundo red
deret,fæuiſſimè exenterarunta , concluſio
nem noftram D.Auguftin.confirmath. Ve- Narrat
teris fabulæ origo nata ex ignoratione cau-ment.in li.
fæ , quurluna naturaliter deliquium luminis 10.deciui.
Dei , c.4.
patiatur,ceſte Plutarchos, & veteri quodam 6.c.4
poëta ,cuius fragmentum ,vtà Turnebo dac- cli.de prę
cepimus,digniſſimum eft,quod pluribus lo - nubial.
cept: con
cislegatur. dli.19.ad
Sed tamen incuruus per pondera terrea nitens uerfar.c.3.
Dicam quur feffo liuefcat circulus orbe ,
Purpureumg, iubarniuei cur tabeat oris .
Non illă, vi populi,credunt, nigrantibus antris
Infernas vlulansmulier prædira fub umbras
Detrahitaltiuago è ſpeculo , nec carmine victa ,
Vel rore Stygias *
Vincibilemg petitclamorem , quippe per ærhră ,
Quà citimus limesdifpefcit turbida puris ,
Inuiolata meat: fed vaſto corpori tellus ,

Qusmedium tenet imapolü,dā lumina fratris


Detinet vmbriferis metis ,tum fidere caffo
Palleſcit teres umbra rota,dum tranfeat axem .
Aggerei velox tumuli, ſpeculog, rojanti

X s Frater .
1330
Diſquiſition Magicarum
um
Fraternas reparet per cælum libera flammas.
Addit poftea multa diſertiſſimè, quibus
hancfententiam confirmat.ibi legere pote
rit, quem capit priſcorum poëtarum lectio .
Secundònequeunt integrum elementum
de loco fuo naturali in alium transferre ;nec
partes, quibus integrarur mundus, tollere
vel ſuo mouere loco ratio eft eadé quæ præ
cedentis conclufionis , eftque fententia co
munis Theologorum , atque hoc voluit Fir
milianus ad D.Cyprianum ſcribens. Terræ
mocus tamen poiiunt efficere ; nempe im
millo quopiam vehementi Ipiritu in cauer
nas terræ , velvehementer ag tato aëre, qui
in terræ vifceribus eſt inclutus. Nonid poë
tæ tantum aſſeruerunt , ventis Magosimpe
rare: ſed & Philoſtratus,dum fcribit Apollo
nium apud Brachmanas duo dolia vidiile ;
quib.apertis , imbres & venti erumpebant,
clauſis ſerenitas & trãquillitas aëris redibat.
Sopater quoq; Philofophus affe & us vltimo
fupplicio fuit, q accuſaretur carmine magi
co ventos vinxiſſc , ne annona Byzantium
inueheretur- . De Empedocle,& Rege , cui
Eunapi
usde vitis cognomen Pileys ventoſus, iam diximus.
Philolo. & Tertiò , quod huic affine eft, pofluntMagi
Suidas.
tempeſtates ſedare, poſſunt excitare fulgu
ra, & tonitrua,grandines, & imbres, & fimi
lia Meteorologica ciere, & in agros quosvo
llunr immittere. Irrific hoc olim Seneca Phi- !
lib.4.na
tur.quæft lofophusb ita ſcribens; Illud incredibile Cleonis

fuiffe
Libri II. Q. XI. 331

fuiffe publicè propofitos yena copúrexas,fpeculatores


futura grandinis. Hicum fignum dediffent ,adele
inomgrandinem ,quid exſpectas, vt hominesad pe
nulas diſcurrerent,autad ftoreas ? Imo profequis .
que ;aliusagnum immolabat,alius pullum : proti
Rusille nubesaliò declinabant,cùm aliquid guſtaf
lent fanguinis.Hocrides ? accipe quod rideasmagis.
fi quis necagnum , pulumuehabebat , quod fine
damno fieri poterat,manus fibi adferebat.& , netu
auidas ant srudeleis exiftimes nubeis ,digitū ſuum

benè acuto graphio pungebat, & hocfanguine lita


bat.Nec minusab huius agellogrando ſe auertebat;
quàm abillo,in quo maioribus hoftis exorataerai.
Rationem huius rei quidam quærunt. Alteri, vr
homines fapientißimos decet , negant poffe fieri,vt
cum grandine aliquis pacifcatur , da tempeſtates
munuſculisredimat,quamuismunera & Deos vin
cant. Alterifufpicariipſos aiunt effe in ipfo fan
guine vim quandam potentem auertende nubisac

repellenda. Sed quomodo in tam exiguo fanguine


potest effe vis tanta , vtin altum penetret, & illam
ſentiant nubes ? Quantò expeditius erat dicere;
mendacium & fabula est ? Át Cleone iudicia red
debant in illos,quibus delegata erat cura prouiden
de tempeftatis,quòd pegligentia eorum vinea va
pulaſſent,aut legetes procidiffent. Et apud nos in
XII. tabulis cauetur. NE Qvis alienos
FRVCTVS EXCANTASSIT . Rudis ad .
huc antiquitas credebat , & attrahi imbres can
tibus , de repelli : quorum nihil poffe fieri,tam
palam eft,vt huiusrei caufa nullius philoſophiſco
LA
332 Diſquiſitionum Magicarum

la intranda fit. ] quâm fortiter afferit , quod


ignorabat? aërem verberat, ipſe falſas.com
miniſcens cauſas,quas refutet: nihilhorum
dicturus, fi hæc pacto cum dæmone fieri ſci
uiſſet. Audierunt hoc & legêre ſæpiusre
centiores illi, qui negant tam Catholicia ,
Calcagni quàm hæretici 8. quorum potiſſimæ ratio
nusPonz nes ſunt, ab homine necvnam aquæ guttu
nibilq;. lam gignipoſſe. quafi verò dicamus, folum
medicus , hominem ſuis ifta viribus perficere : ſed id
& Godel demoniaſcribimus ex pactis conuentis ope
tannus
Giurifta. ranti. Addunt nos impiè dæmoniaſcribere;
cùm in S.S.pruinæ ,grandinis,pluuiæ & fimi
lium origo afcribaturDeo .Quod non igno
rabamus; vtnecillud ,plurimapaſſim in S.S.
tribuiDeo , quæ tamen conſtat humanas vi
res non ſuperare; vt percutere, occidere,ſa
Deut.320nare . Sed nimirum , Deus hæc omnia fa

1.39.1.Reg cit,vt caufa efficiens principalis , indepen ,


2.v.6.cum dens, & vniuerſalis ; creaturæ verò , vt cauſæ
fimil
efficientes particulares,dependétes , acmi
nus principales. Vlricus Molitor in Dialogo
Sigiſmundi Auſtriaci, paululum deflectit ab a
liorum errore, & ingeniosè comminiſcitur,
diabolum quidem non poſſe aërem turba
re,grandinare , & c . cùm vult, nihil tamen
adfert ad probandum , cur id nequeat : ſed
quod quando futuram præuidet tempeſta
tem ;tunc ſagas impellere ad faciendum ea,
quæ procurandæ tempeſtati facere confue
luerunt , & iis perſuadere rebus ſeu factisillis

hanc
Libri II. Q. XI. 333

hanc vim concitandæ procellæ ineffe. non


nego,poſſe id aliquando contingere : ſed vt
plurimum aliter fieri contendo . Nam lagæ
vnanimiter confitentur, fe quandocunque
lubet hæc poffeperficere : & id confirmat
experientia, quoties à iudicib.vel inuitæ co
guntur: ſequitur enim effectus.dæmon ergo
id ex pacto condicto ad lignum concurrens
perficit. Fallitur etiam Molitor, nimis ieiu
nè & frigidèhîc & toto libello diſputans ; dū
probat,lineDeipermiſſionehoc dæmonem
non poſſe. quis vnquam Catholicorum hoc
afferuit ? omnes clamamus, permiſſionem
Dei neceſſariam eſſe ; atcontendimus Deo
permittente, & caulis naturalib . fortioribus
non impedientibus,dæmonem id , quando
yult ,poiſe,licet alias tum tempeftasnullana
turaliter fuerit oritura . Scio ; Burchardus lib .

19.Decret.tit. dearte magica . v.credidifti vnquã,


idem negauit,& cenſuitmagosid credentes
eſſe ſuperſtitioſos. ſuperſtitioſi ſunt, quia
magi: item ficredant ſe hæc etiam non per
mittente Deo poffe ;imò & hæretici tum fo
rent, ex hoc capite. Sed re &tè ſentiunt,fi ſup
poſita Deipermiſſionç,yi pacti, ſeid per dæ
monem pofſe facere arbitrantur. Ethæco. a quos ci
mnino fequenda: quæ eſt communis fenten- tat Bins
feld . 9. 4 .
cia Theologorum , & Iuriſconſultorum a.
in l. 4. C.
probatur Priind,ex S.S.Nam ibi Satanas fa- demalefi.
cit ignem de cælo decidere & abſumere & mathe.
feruos ac pecus lobi; excitat Iob.i. verf.
quoq; ventum 16.& v. 19.

vehe
1334 Diſquiſitionum Magicarum

• Iob. r.v. vehementem , qui filios ac filias conuiuan


6.& v.19. tes ruina oppreſſit : quæ diabolummet ibi
band.Ca
lärienſ, in feciffe patresorthodoxi docenta . Deinde
: 13. Apoc. grandinem , qua Ægytii puniti,exprelie S.S.
1.2.3 Dis dicit permalos angelos immiffam . Tertiò

alii in lob . ſe offerunt quatuor angeli ftantes ſuper ter


1. V. 19. ræ angulos, ventorum flarus impedituri, &
: Apoc.7. fic damna viuentibus illaturimaxima": quos
iD.Cle- effe genios alaſtores plerique Sanctorum
neus li.4.cenſuerunt d . Denique cur ab Apoſtolo
ecognit toties vocantur dæmones , principes aëris
1. 7. in E- huius ? potiſſimum propter magnam in aë
ai. D.Au. rem
poteftatem . Hoc confirmat non modò
quſt. Jib.s.
contra lu lex vetus XII.tabularum , quas eo nomine
ia.cap. 3. laudant Plinius & diuus Auguſtinus '; ſed &
itrabus in Imperatoriæ , & Pontificiæ ſanctiones f. Co
Plin.lib. firmant & ii quos citaui Patres omnes , Cle
18.Nar. mens, Hieronymus,Auguſtinus,Andreas
ift.c. 2. &
Strabus,Diuus Thomas & alii pręterea com
ib . 30 , C.I.
D.Aug. plures , vt Orig.lib.8.cont. Cell. Ioann . Salisbe

1.8. de ciu, rienſ.lib . 1. cap.10 . Henr. Theutonicus , quem le


multi.6. quiturCantipratenſis lib.2.cap.s7.p.29. Quar
C.dem -le to probatur hiſtoriis & exemplis.de ventis D
ic. ca. nec & tempeſtare ſedata àMagis téporeXerxis;
1.5.& bul teſtis eſt Herodotuss . De Finnis & Lappo
a Inność nibus fic fcribit Olaust ;olim mercatoribus ven
1.8.cont. tos venalis exhibebant , tres modos Magica arte
lib.7. Sacratosofferentes , quorum primo foluto placidos
lib.3.ca. ventos , fecundo vehementiores ,tertio vehemen
3.
tiſſimos fint habituri. ] Olim Ariſtæus docuit
incolas Cycladum certis ritibus ac 'hoſtiis
Etelias
Libri II. 2. XI. 3351

Etelias æſtiuo tempore elicere , & fic ſuaui


frigore ſquallorem & fterilitatem ab agris
arcere a :de pluuiis cælodeuocatis perMa- * Vi&tori
gos, plena funtveterum monumentab. Plu- us lib.19.
variar.lcet
uiam etiam Cianitx Indi ridiculo ritu fic 2. 21.

procurant, vt in Epiſtolis Peruanis noftro - 6 Paulan .


in Arca
rum , anni is 90.& 1591 narratum ,his ver- dio. Dion .
bis excerpſit Gaſpar Spitillus : Quando plu. Calius li.
uia indigent, Magus quifpiam magna vocis con- ss . Xiphi
tentione acceleratione clamat , ut omnesad mon . An ..
conino .
tem concedant : quo postquam peruenerunt , vt
guilibet confueto more à crbis abſtineat. Estautem
eorum hoc ieiunium , vt à fale , pipere , cibis coctis
contineant : quod vbi factum est,voce intenja do
clamore fummo ſtellas inuocant, aquamque precan
tur, & ad terras, caſtellumque paganum ſefe ver
tunt , petionem quandam manibus tenent , quam
vbi nobilis alicuius adoleſcentulamanu porrectam
ebiberint;ita à fenfibus abducuntur, mentiſqueim
potes fiunt; vimortui videantur : fed ubi in ſe
redierint,mel,aqua á maizo mifcent , quibus per
mixtis nubes aſpergunt. Die ſequenti nobilem ali
quem ,aut conſpicuum da venerandum quempiam
Tenem in lectum deponunt,ſubiecto lentoigne, atyz
vbi fudare cæperit , fudorem vaſe excipit Magus,
anferino fanguiniadmifcetatqueex radiceexpreſſa
aque rursum in aêra iact ut ,nubes ut tingat;rogat,
per fudorem .fanguinem , & aquam , vt deſideratam
pluuiam largiantur. Quod ſi cajueo dre quo funt
fuperftitiofi pluat,gratias agunt ftellis,magumque

mulis
336 Diſqmfitionum Magicarum

multismuneribusornatum offerunt.] Tanto ni


mirum Diabolus faciliùs ſtat pacto , quando
pluuia vel grando in perniciem aliorum de
poſcitur,vt vix vnquam fallat; quam quando
in commune bonum , quod hi pofcunt Indi,
quos vtplurimum ludificatur : cum tamen
non minus eorum Magi,quàm noſtri ſortia
rii vi pacti operentur.
Nemini porrò videridebetmirum de a
qua; cum Pauſanias ſcribat,è lignis nullo ad
motis igne puriſſimam flammam Hippæpis
ſolitam barbarico carmine edució Recen

tiora exempla . Admiratione dignum eſt ,


quod de ritu noſtrarum ftrigum tradit Re
migius lib.1.demonolatr.cap.25. his verbis ;Hoc
certè meminiteftatum ſpontanea e libera affertio
ne plusminus ducentorum hominum ,quimedui .
uiro damnante incendio crimen fortilegij luerunt:
ftatis certisque diebus folitos ſeconuenire gregatim
ad ripam vel ftagni velriuuli alicuius,maximeque
laquis effet ,quem folitudo à prætereuntium oculis
Vepofitüm haberet , atque illic aquas,accepta à de
mone virga , tartifper diuerberare , dum vapores
fumofque abunde excitarent,quibuſcum vnaſuble
mesefferrentur. Illud deinde,quod fic effet excita
tum ſein nubes denſas accaliginofas induere,quod
postquam vna cum demonibus ei eſſent inuoluti,
agerent pellerentque quaerat libitum , ac tandem
multa precipitati grandine in terras deciterent.]
Hîc nullam puto deceptionem aliam inter
cedere , quàm quod diuerberatione ſua ſe

putant
Libri II. Quaft. X I. 337

putant vapores illos excitare : hoc dæmon


facit ; & ftriges effert per aërem in ipſis nu
bib . & ne præfocentur præbet remedia . Si
per nubes feruntur,an negandum , illas, dæ
monc deferente , ex nubibus in terram de

ciderepofſe ? ſed de hoc poftea. Remigius


additfolitasaliquando priufquam ſicvndam
diuerberent, in eam immittere ullam ficti
lem , cui aliquid arcanum dæmon incluſerit;
vel etiam lapides , ad eam magnitudinem ,
quantam volebantgrandinem decidere:In
terdú candelas cæruleas tantiſper in ſtagnú
deuexas,ac lumine pronas tenere , dum fta
gnum affatim guttis illis defluentibus imbu
iffent ; puluerem prætereamedicatum in a
quas ſpargere. Vtplurimùm vtiad diuerbe
randam aquá virgis nigris à dæmonedatis ,&
his conſtantiſſimèaquam flagellare ,& diras
fimul verborum execrationes ingeminare .
Quædam etiam confeffæ , dolia tranſuerfa
per nubes , à ſortilegis dæmone auxiliante
impelli, donec loco , quem animo deſtina
runt, fuperimpendeant : tum dirumpi illa in
faxa & Hammas , & velociimpetu obuia quæ
que valtare accontererc .Multa refert idem
exempla d.c.25. lib.codem c.29.addam duo,
vnum lepidum ,horrendum alterum . In di
tione Treuirenſiruſticus fuit, qui cum filio
lâ fuâ octenni caules plantabat in horto : fi
liolam fortè collaudauit ,quod aptèhoc mu
nus obiret.illa, fexu & ætate garrula , ſenoſſe
Y alia
1338 Disquiſitionum Magicarum

alia facere,magis ſtupenda iactat.pater, quid


id foret ſciſcitatur.ſecede paululùm ,inquit,
& in quam voles horti partem ſubitum im
brem dabo .miratus ille ; age fecedam , ait :

quo recedente,ſcrobem puella fodit, in cam


depedibus ( vt cum Hebræis loquar puden
tius) aquam fundit , eamque bacillo turbi

dat,neſcio quid ſubmurmurans. Et ecce ti


bi ſubitò pluuiam de nubibus in condictum
locum . Quis ( inquam obftupefa &tus pater)
tehoc docuit ? mater,reſpondet, huius & a
liorum fimilium peritiſſima. Zeloincitatus
agricola , poſt paucos dies, inuitatum ſe ad
nuptias ſimulans,yxorem cum gnatâ , feſti
uè nuptiali modo exornatas in currum im
ponit, in vicinum oppidum deuehit , & iu
dici traditmaleficii crimen ſupplicio expia

turas. Hoc mihi fide digniffimorú virorum


narratio ſuggeſſit : vbi norandus modus
ſcrobiculam faciendi , & quod in cam
ieceris bacillo confutandi. ſic intelligen
dum illud Propertii , deanu, quæ ſaga , lib.
4.eleg.s.
Quippe & Collinasad foſſam mouerit herbas,
Stagnag, currenti diluerentur aqua.
Sequens exemplum Iouianus Pontanus
a li.s.bellimemoriæ mandauit * . FerdinandusNeapolita
Neapoli
tani. norum Rex Marcos oppidum ,arci montis Draconis
ad Maſsicorum montium exitum fitæ fubiectum ,
Andegauenfium factionifauens,arita obfidione
premebat, & defectu aquarum prope ad deditio
nem
Libri II. Qu « ft. xl. 339

nem compulerat:cùm quidam impij facerdotesma


gicis artibus imbreselicere aufi funt. Inuentienim
ex oppidanis atque obfeßis funt , qui nocturnis te
nebris deceptis caftrorum vigilijs, per aſperrimas
rupes furtim profecti ad litus, trahentes fecum i
maginem affixi ad crucem Chriſti , malediétis il
lam priùs ac diro profecuti carmine , post in mare
execrabundi immiſerint; cælo ,mari , terriſque
tempeftatem imprecat. Quoetiam tempore facer
dotes quidam mortalium omnium ſceleftiſſimi,
dum fatisfacere prophanis militum artibus. fin
dent , ritum nefarium ſecuti ( quo , vt dictum
est , in huiufmodi elici imbres putantur ) afino
ipro adis foribus conftituto , tanquam agenti ani
mam , cecinêre funeftum carmen . post diuina Eu
chariſtia in illius os palatumque inietta,conclama
tum afinum funereis cantibus,viuum tandem ibi
dem pro templi foribus hamauere. Hic verò vix
dum perfecto facro, obnubefcereaêr, acmare agi
rari ventis cùm cæpilſet , dieſque mediusoffundi
tenebris,acnunc cælum micaret ignibus,nunclux
omninò eriperetur , tonitru cælum terræque hor.
refcerent , volitarent euulſa ventis arbores , difcif
Vaque fulminibus faxa complerentauras fragori
bus ; prorupit tanta è nimbis pluuia , imbreſque
tam validi, vt non cisterna modò colligendis aquis
Satis non eſſent, fed arentia faxa , rupeſque exufte
Colibus , torrentes undequaque probapjos diffun
derent. Ita Rex , qui fola inſiti potiundioppi
difpem collocauerat, fruſtra ab ea habitus,ad Sa
uonem vetera in caftra redit. ] Eo lubentiùs

Y iſta
1340 Disquiſitionum Magicarum

iſta adſcripſi , vtmonearismihi (Lector) ri


tus,qui perabufum ,& prelatorum negligen
tam quafdam in regiones irrepferunt, tra
hendiCrucifixi, & lanctorum imagines, vt
fanctiMartini, fancti Vrbani ac aliorum in

Germaniâ , & Aquitaniâ ad impetranda co


moda anni tempora.contra quos in Canta
briâ librum de ſuperſtition.Martinus de Ar
les edidit ; videriinitium accepiffe à ſuper
ftitione magicâ,& taciti pacti iure quam op
timo ſuſpectos haberi. Nam & Vincentius
lib .23. (Belluacenſis prodidit ,Conſtantinopolita
pec.Hí- nos, ſuaſu cuiuſdam Magi, D.Virginis ima
or.c ,247
gine in mare demersâ , Saracenorum clafli
tempeſtarem immiſiſſe.Nonne animaduer
tis (Lector ) ſanctorum effigies dæmoniad
modum odiofas efle hinc licet colligas quo

noſtri iconomachigenio agantur. His nihil


obſtat Canon Concilii Braccarenſis primi,
Anathema dicens ei ,quicrederet aliquas immun
das creaturas (Diabolum ) & tonitrua, & fulgura,
da tempeſtates,& ficcitates,propria auctoritatefa
eere,cum Priſcilliano. Vera enim fententia Ća
nonis eſt damnare hæreticosillos, qui cenſe
bant eum primum efſe principium ,& virtu
tem creandihas res haberediabolum , calą;
producere poffe,etiānon permittente Deo,
quæ omnia funthæretica & Mago Priſcillia
no digna.
At quod ànobis nunc afferitur,id diuinæ
& humanæ ſapientiæ placitis plane cóſenta

neum
Libri 11. Q. X l. 341

neum eſt , & experientiâ compertiſſimum ,


non de pluuia ,& grandine, & ventis tantum ;
fed de fulmine quoque , cuius eadem ratio
eſt. Andreas Cæſalpinus Peripateticus in
Damonă inueſtigatione capite undecimo ita ſcri
bic : Viri reperti funt, quinon folum grandines ,
fed & fulmina concitabant,non tamen ladere posle
fatebantur quoſcunque vellent; ſed eos tantum ,
quos Deus dereliquiſſet. (hoc eſt,ſicreor , qui
per mortale peccatum Dei gratia excidif
lent.) Eorum quidam hunc modum feruabat.in
campis Principem demonum inuocabat, orabatga
vt aliquem ex fuismitteret , qui deftinatum & fel
percuteret fulmine : cui poſtea in bivio pullum
nigrum immolabat, & in aêrem projciebat:quem
cùm poftea demon affumpfiffet , procellam acerri.
mam concitabatcum fulmine. ſedraròin hominem
defignatum cecidiffe. ] Nimirum plus dæmoni
Deus ſolet in agros , quàm in homines per
mittere.
Quartò , vt tempeſtates, ſiç & tenebras
excitare poſſunt.legi apud Marcum Vene
tum , Tartaros adeò pollere dæmonum lain pegri
præſtigiis ; vt tenebras cum velint, & vbivena. Aliati.
lint,inducant: ſemelk ;à latronibus hacarte ca.
fecircumuentū vix quafiffe. Haitonus quo

que narrat b, prælio inclinatam Tartarorum 6 in hiſt


aciem , à vexillario Mago ; qui præcantatio Şarmara .
ne tenebras hoſti obfcuriſſimas offudit ; re- rum .
ftitutam viciſſe .

Quintò,poffunt aërem & aquam certisin


3

Y locis
342 Difquifitionum Magicarum

locis corrüpere & tabificãlethalemg;redde


re iuxta originem d.li.8.& probatur ratione,
quia poſſunt iis tetrum odorē cõciliare ,qua
lis eft Italiæ Auernus , aut ludææmaremor

tuum.Deaquaid facilius eſt creditu :de aëre


probatur,quia licet aër cótinuò fluat,vim ta
men habet imbecillā ad reſiſtendú , fed leui

momento frigefcitac caleſcit.fic enim idēin


autumno manè frigidus, meridie calidus,
ſero tepidus.quitā mollis ad calorē , cur du
riorad odoré tetrum ? Deniq; cum Marythas
Meſopotamia Epiſcopus legatione fungeretur apud
ifdigerděPerſarum Regem ,& Epifcopo pietatisno.
mine faueretiſdigerdes:Magi,timentes ſuæreligio
ni,quacung, Rex effet tranfiturus, illicintolerandū
fætorem excitant,calumniamg, confingunt , comi.
ſtes Chriſtianos iſtius eſſe artifices: ſed deprehenli,re
penitius cognita, Magiſupplicioaffecti funt.] Ita
Nicephorus lib.14.Hiftor .Ecclef.cap.18.
6.PoſſuntMagi fluuios ad tempus ſiſtere;
fontes venis exſiccatis durare;ſcopulos & ſa
xa noạis fontib'terra pductisdiluere,aquas
dirimere,& in caputrepellere , vt retrofilue
revideantur , q luis téporibus accidiſſe Pli
niusa fatetur. Deniq;poflunt,per mineralia
qdā meteorologica opera facerc; que etſi vi
a lib.3.ca. deãtur,pdigiofa,funt tame naturalia :vt con
103.
gregare in cauçrnismõtiū mineralia alumi
nola, & nitro cömixta ſuccendere,& ficlubi
tá excitare nubem , quçad mediā aëris regio
nem eleuata, ibi tande in imbré refoluatur .

QVÆ
Libri 11. 2. XII. 343

QVÆSTIO XII.

Quid Magi valeant circa externa feu for


tuna bona ?
1
Horú cùm ſint homines auidiſſimi,pı
cipuæ quoque funt dæmonis illecebræ .
nos ſingillation agemus , & à facilioribus ad
difficiliora progrediemur .
A 1. Nemo dubitat greges & armentapol
ſe perimere : quod faciuntſparſo, affricato ,
vel aliter exhibito veneno : interdum &
motu locali,quando demonbeſtiaruin ſubit
corpora, caque præfocat,præcipitat,vel dif
cerpit : nonnunquam & laudatione ſola ,
dæmone interea clanculum perniciem ad
ferente.Nec aliter admittendum quod Gel
lius fcripto prodidira; Id etiam in ijſdem libris ali.9.Noa
\ſcriptum offendimus , quod pojtea quoque in libr. Artic:c.4.
Plinij Secundi naturalis hiſtorie 7. legi, eſſe quaf
dam interra Africa familias hominum ,voceatque

lingua effaſcinantium :qui, fi impenfius forte lau


dauerint pulcras arbores , ſegeteslatiores infantes
amæniores ,egregios equos,pecudes paſtu atg cultu
opimas ,emoriantur repentè hæcomnia , nulli alią
cauſa obnoxia.]
2. Pofluntmeſſes & fructusalienos pelli
cere & aliò traducere , vt narrantSeruius in
Ecclog. Virg . Apuleius in Apolog.& D.Auguft.
lib.8.de ciuit.Dei.nec mirum ,cùm id lolo mo
tu locali perficiatura dæmone.Non videtur
alienum à ratione ſuſpicari,hoc fuiſſe.Dar

Y 4 dani
344 Diſquiſicionum Magicarum

daniMagi inuentum . fi quidem Turnebus


lib.9.ad- etiam cenſuit à Dardano vocatos Dardana
erſ.ca.16 . rios, annonæ flagellatores; eò quòd ,vel cre

diti,vel infimulatimagicis artibus alienos a


ceruos in ſua horrea traducere. Superiori
bus annis cùm Moguntiacidegerem ,Treui
ris affecta fuit vltimo fupplicio ſaga,nominis
notiſſimi,quæin domus ſuæ pariete impacto
epiſtomio ,lacomne vaccarum alienarum e
liciebat, videlicet interea dæmon illasmul

gebat,& celerrimèlac eò tranſportabat.


3. Facilius poffunt quaslibetfruges ,ter
ræque fru &tus perdere , & agris ſterilitatem
inducere. Magi malo carmine dæmonéac
cerſunt,ille fruges mox perdit & anni pro
ucntum ,lic intelligenda ilta Ouidii;
Carmine lafa Ceres fterilem vanefcit in herbā ;
Deficiunt lafacarmine fontis aqua;
Ilicibus glandes,cantataque viribus vua
Decidit, & nullo pomamouente fluunt.
Solent (teſtęRemigio ) acceptum à dæ
moneminutum puluerem ſpargere,vndee
rucæ , bruchi,locultæ , limaces, campe, & id
genus peſtes agrorum & hortorú confeftim
cnatæ ,omnia deuaftant & depopulantur ſa
ta,olera, fructus,ipfaqueinterdum gramina.
interdum murium copia hocfacto excitant,
qui ilicò in terrā ſeabdunt, & germina radi
ceſq; omnes abfumút.interdú iumétis ceſtru
immittunt, à quo tandē iteratis aculeis cru
delicer interficiuntur,interdum lupos illiſal

quodam
Libri II. Q. XII. 345

quodam in arborem gramine ex arboris, ve


videtur,cauo educunt, eo in quod volunto
uile ,gregemque adigunt,vndenon niſigraui
ſtrage illatâ reuertantur.horum omnium iu
diciarias confeſſiones idem Remig.exhibet.
lib.1.6.21. 24. & cenſet tum à dæmonenon
producidenouo has peſtes,fed vndiquece
ieriter ab eo collecta in vnum locum con

gregari,quod quin facere poſſit nihil eft am


bigendum . Lupos illos ; quia gregi & ouili
certo ac definito ,& cuiiuſſi, & quantum vult
iubens, noccnt & infidiantur , veriſimile vi.
detur,dæmones eſſe quiſpecie lapinâtalem
pauperiem faciunt.Locultas, & reliqua inſe
&ta,& 'mures ; quia ex putredine naſci poſsūt
nihilvetat;quin , a &tiua paffiuis applicando ,
dæmonē pducere ex materiâ potſe diſpoſita
cenſeamus, tempore tamen adid requiſito ;
quod breuiflimum etiam ipli ſufficiat.
Recentia exempla quotidiana ſunt, & ab
aliis congeſta plurimaa. Et legi in Hiſpania 4 Vairoli.
litteras Inquiſitoram quitum Pompeiopoli ,. de Fafci
verſabantur, & id ſe conſtanter comperife 10,c.1.
teftabantur: & conuincit auctoritas fummo. Binsfeldic
& aliis.
rumPontificum ,quorum hacdere bullæ ex
-

ſtant;Innocentii octaui ad Inquiſitores Ale


maniæ , Iulii Secundiad inquiſitorem Cre
monenſem ,& HadrianiSexti ad Inquiſito
res Lombardix . Vide Spinexmq. de frigib.
cap.is.
IV . Poffuntignedomos abfumere , vt co

Y 5 tigit
1346 Diſquiſitronum Magicarum

tigit integro oppidoScilhtuchio , & inSueuiâ


anno 1533. fuit à quadam ſaga concrema
tum
a Lycoft.
lib . de pro V. Poffuntalienæ famæ nocere , multis
dig.
modis.Primòdæmoniacis præftigiis & ludi
ficatione ſenſuum ; vt Cenomanenſis ille
Triſcalinus, qui inſimulauit parochum ge
ftati fub brachio chartarum luſoriarum pro
breuiario manipuli ; quod & ipſi paro
cho perſuaſit ; fecitque , vt rubore fuffuſus:
volumen abiiceret. talis etiam ille dæmon

Moguntinus, diffamator mirificus, de quo


Lycoſthenes in pródig.anni 858. & dæmon ali
us ſanctum quendam monachum in Luſita
niæ Santareno exhibens,de quo inf.lib.6.c.2.
9.3.fect.3 .Poſſent etiam , quod tenet Cuma
nus in lucerna inquiſitor.numer.13.in fine,aſſum
pra hominum innoxiorum figura in con
uentibus ſuis comparere ;ſi Deusid nonim
pediret : quem id hactenus permififfe mihi
& illectum & inauditum adhuc in crimine

Magiæ , in quo pactum cum dæmone inter


cedit:& ,ratione huius pacti& conſpirationis
fæderatæ , poteſt & folet exhibere ſagas et
iam abſentes, vt rectè Petrus Loyher.lib.2.de
spectr.capite quinto.contra Alciatum diſſeruit.

Quinimmòlagæ omnes fatentur , cos qui


criminis huius ſeu pacti ſunt expertes,& alie
nirepræſentare in conuétibus ſe non poſſe,
quodmultis docet ,eruditione egredia , nec
minori fide quam dignitate , Treuiren
fis
Libri 11. 2. XII. 347

lis Suffraganeus, Petr.Binsteldius a, ſatiſque a de con


manifeſtum eſt pertinere ad diuinam pro felrio.ma
uidentiam , vtin innocentes nihil tale perfi- cfic. in fi.
diapoſlit : fi vero ad tempus breue aliquan
do conſimile quid Deus permiſerit , mox
ſane dæmonis technas , vt araneorum te
las defiicit , & innocentiam fartam tectamą;
tuetur. quod legimusde Beato Siluano Epi
ſcopo Nazarenob; & de B.Kunegundi ( a- 6 in legen
pud Krantzium ) ſic diffamata per dæmo- da D.Hie
nem de ſtupro ; de multitudine illa dæmoron. fifi
des huic
num , qui nocturnum conuiuium celebra - legendæ
bant,& ſehofpitii vicinos atque vicinas fal. conftaret.
Gislaruismentiebantur ; fed fraudem diuus
Germanuspatefecit.Faciliùs Deus permit- cin vita S.
tat eos repræſentare imagines magorum , Germani.
& eorum qui aliquando hoc crimine fuc
runţirretiti. Non tamen negandum , abſo
lutè poſſe dæmonem innocentum exhibe
reformas,fi Deus ſinat.quicum id finit; ſi ta
mefinit;velfraudem mox aperit ,vtdixi, vel
propter alia peccata in eorum remiffionem ;
vel ad maius meritum & gloriam ſufferen
tiæ ,id permittit.VideBart. Spineum q .deftrigib .
6.14 . & apolog.3.cap.3 .Denique poffunt famam
lædere , inſtrumenta maleficii certis locis
reponendo; vbiea innocentes ifti , quos vo
e e
luntdiffamar , putentur abſcondiff ; vt fic
illi pro maleficis habeantur . Inuenio id fe
cifle Mammon dæmonem , obfefforem B.

Euftochiæ virginis Patauinæ ; quam Deus


maio .
1348 Difquifitionum Magicarum

maioris gratiæ & gloriæ cauſa toto vitæ tem


porc , quod illa patientiſfimè & fan &tiffimè
tranſegit,energumenam effe permiſit: & cu
iusdefunctæ corpufculo inſcriptum indele
bili charactere , inuentum nomen leſu fuit.

Lege Bernardin.Scardeonium lib. 2. antiqui.


ta.Patauina ciuita.claf. 6.fol. 121. Item poſſunt
famam lædere, peccata occulta reuelando,

vtfolent energumenisvelfalso inſimulando ,


vt temporeLudouici 2. Imper.fecit quidam
in Germania , quod narrant Sigisber. & Vin
bere.im cen.Belluacens ,& alius dæmon inſimulans
Chron. de eodem crimine Dorotheum , vt narrat
Vincent Metaphraft.apud Surium ,Ianua.s.
in ſpec.hi.
ftor. lib . VI. Poffunt exhibere conuiuia,vel phan

15.c.37. taftica planè, vt arbitror fuiſſe Ægyptiorum ,


de quibus apud Originem Celſus, & Brach
manum ,apud Philoſtratum ; & Paſetis,apud
Suidam ; & exhibebat fuperioribus annis
Scottus Parmenſis,ex cuius epulis ſaturi, vt
libiviſi, conuiuæ ,moxfame vera cruciaban
tur:vel ex veris cibis; quoscùm dæmon præ
bet fagis, vtplurimùm morticina lunt, mali
b Remigi- guſtus & odoris tetri 6,nimirum diuina ſapi
cx iudicia entia rarò permittit,vt ſuaucs cibos apponat
riis confer negumiis hæc ſitadineſcandum efficax ille
fionib.G. cebra.ſalveplurimum deeft, fæpèpanis. for
garum .
tèan vt diuinismyfteriis orgia inſtituat con
traria:nam .in veteri teftamento panes pro

poſitionis quotidic coram Domino pone


« Lcu . 246 bantur :& omnisvi& ima atque oblatio fali
batur
Libri II. Q. XII. 349

batura.nunc etiam baptiſmo ſalmiſcetur, & a Leuit.z.


in Euchariſtiâ paſcimurviuifica Chriſti Do
minicarnepanis fpeciebus fiue accidentibus
velata.an hæc odii cauſa in ſalem & panem ?
Non dubito , fi Deus ſinat,& ipſe velit; poffc
& falem ,& panem ,& benèac opiparè condi
tos cibos apponere.rarò id facit:non raroiu
betinuitatos fymbolum conferre , & quem
que quoveſci volet ſecum adferre: quod fagę
6 loann .
nonnunquam confeffæ iudicibus b .
de Vaulx
С. VII. Quando Deus finit , poſſunt capti- Scapu leti,
uos carceribus& vinculis eripere.motu loca. anno 1587
li tantum ad hoc opus eft , & perfractione;
quodcùm homines valeant; cur non & dæ
mon :Narratio exſtarde Lupoldo Duce Au
ftriæ apud Trithemium digna memoratu ; cin
Chro.
Anno Domini 1 3 23. Fridericus dux Auftrie;qui Hitlang
contra Ludouicum Bauarum Imperator delettus e
rat;inter Oetingamd Moludorfum magno pre
lio victus, & Ludouico traditus , qui in arcem mu.
nitam eum afferuandum mifit. Magus interim
quidam Lupoldo fratrieius in Auftria promiſit , je
waarte Fridericum incolumem educturum unius
horaſpacio,fi digna fibi merces numeraretur . Dux
liberaliter promifit.Ergo demon ad Fridericum ab
legatus auolat in Bauariam ,formaqueperegrini af
\ſumpta,cuſtodiam ingreditur,inquiens:fi ex capti
witate liberari vis huncequum afcende, do te in Ax
Priam ad fratrem tuum Lupoldum incolumem per
ducam.Cui dux , Quis es tu ? ad quem ille; Poliin .

terrogare,quisfimiquianihilad rem : fed aſcendel

hunc
350 Diſquiſitionum Magicarum
hunc equum , quem tibi exhibeo. Hic , cum du

cem , alioquin audaciſſimum , horror inuafiffet,


& figno ſe Sanéte crucis muniuiffet : fpiritus cum
nigroequo difparuit , de vacuus ad mittentem re
uerſus est. â quo increpatus , quod non adduxifſet
captiuum ,ordinem rei gefta narrauit . ] De A
pollonio ſcribit Philoſtratus eum ſe cippo e
ripuiffe :& Veſtales Romanorum ſuis credite
precationibus mancipia fugitiua, nondum
·Plinius ſvrbe egreſſa ſiſtere ".
ib.28.c.2.
8. Mihi dubium non eſt poſſe magicen D
per dæmones(Dei permiſſu ,qui Deus Sabaoth
eft, & cui placet victoriam largitur ) præſti
giis , & induſtriâ varia ; qua ( vt & robore)
pluscunctis mortalibus pollent;& vrbes ob
lidione liberare ( ve exemplo Marcoſa
no fupra q . 1 1. probauimus ) & expugnan
das præbere , & in præliis victoriæ cauſam
effe. non defunt exempla , nec ratio re
pugnat : cum hominibus non rarò laus

victoriæ meritò adiudicetur. Ollerusmagi


ca arte apud Suecos armis clarus eualit , a
deò vt diuinitatis opinionem ſit adeptus,au
-

Saxo , li. ctore Saxone Grammatico b; quide Od


.Dan .
lib.5. done Danico pirata ſicícribit ci Åbſque carina
altum pererrans , hoftilia fæpe nauigia concitatis
carmine procellis euertit,negotiatoribus infeſtus,
clemens agreſtibus. Inito cum Normannis confli
Etu,ita vicarminum hoftilem hebetauit aſpectum ,
vt diſtrictosDanorum enfes eminus radios iscere
putarent:cominus vero ne ferrum quidem vagina

extra
Librı 11. Q. XII. 351

extractum viſu excipere poterant : victa quip


pefulgore acies preſtigioſa coruſcationis impatiens
erat. Similia de BiarmenfibusOlaus & de
Haquino Noruego memorat Saxoa;de Bul a Olaus
garis ita vincentibus Anaſtaſium Cu- lib.3.c. 19.
ſpinianusb ; de Tartarorum contra Polonos Saxo lib .
10 .
memorabili victoriâ Cromerus , his ver- bin Ana
bis ; Polini Tartarosanno CHRISTI 12 40. ad ftafio .
Legniciam commiſſo prelio grauiter vrgebant , & 6.1.3.hift.
fugientibus inftabant. Erat in extremo Tartaro
rum agmine,inter alia figna , vexillum infigner,
cuius pictura X. litera figuram pre fe ferebat;
in cupide verò figura erat tetra nigraque , capitis
humanibarbati. Id vexillum cum fignifer vehe
mentius quateret, fumum atque nebulam denfis
fimam do fediſſimam exhalabat. Ea nebula non
modò afpectum barbarorum Polonis adimebat,
verum etiam odore teterrimocos enecabat, Incan
;

tationibus id quibufdam Tartari effecerant ; qui.


bis iuxta ariolationibus , diminationibuſque ce
teris , cum alias , tum in bello plarimum vtun
tur ,ex humanis etiam extis de futuris euenti
bus coniectare foliti. Barbari , vbi Polonos tre
pidare ſenſerunt , cohortati fefe inuicem , impre
fionem in eos faciunt , perturbariſque ordinibus
magnani cædem ediderunt. Tantus eo prælio in
terfectorum Chriſtianoră numerus fuit, vtſingulis
fingula auricula à Tartaris preciſa nouem ingen
tes faccos explerent. Scribit Dubrauius lib. 3 .
Hift.Boem.in pugna qua victor Sideri', omnes
Lucenſes ve nec vltra progredi , nec retrò

pedem
1352 Diſquiſitionum Magicarum

pedem referre poſſent à ſagâ ſuo quemque


loco,ne profugeret,miro ſtupore iniecto af
fixum . Chinenſes Neomam virginem pro
fanétâ colunt,dehac ſcribit GonzalnusMē
doza lib.2 . Hift.Chinens.c.2.cam hunc cultum
magicis artibus adeptam fuiffe . Nam cum
quidam dux belli , Compo nomine , regis
iuſſu claſſem in quandam inſulam ductaret,
is nulla vianchoras ſoluere potuit ad abnaui
gandum . Tandem aduertit nauis cheniſco
inopinam Noëmam aflidere. Accedit vene
rabundus & opem conſiliumque implorat.
Illâ refert,niſi ſeductrice Chinenſes victoria
non potituros.Vnà ergo proficiſcitur , & ho
ſtes magicis præftigiis fidentesmaiorib. præ
ſtringit.IlliDeo in mare fulo ,quaſi claflīsin
cendio abfumeretur, omnia fičitiis flammis
inuouebát. Noema exſtinguebat, & fimilia
eorum ludibria diſpellebat arte efficaciore:
adeò vt cùm omnia in caſſum conari ſe vide
rent , victos ſe profeſli Compo dediderint.
additMendoza & alia nonnulla . Permittit

ifta quandoque Deus peccatis profligato


rum exigentib.Sanè perantiqua hæc Magi
ces bellica præſtigiamenta. Nam legitur a
pud Diogenianum adagiographum Ephe
fiis notulas quaſdam & vocesmagicas fuiſſe,
quibus vtentes in omnicertamine victoriâ
potirentur. Et Suidas teſtatur , Milelium

quendam cum Epheſio in Olympiispalæſtrâ


depugnaſſe , nihilque in conflictu potuiſſe;

quòd
Libri 11. Q. XII. 353

quod Epheſius in talopatrios illos characte


reshaberet : quod fimulac animaduerſum à
iudicibus, ademptas litteras , & Epheſium ,
qui iam triginta defatigarat,ſuccubuiffe . Po
lyænus etiam auctor eſt * Chryſammen ve- 21.8 . Stra
neficam , arteſua ,Cnopo victoriam de Ery - tag.
thræis peperiffe:non tamen carmine, ſed ve.
nenatis tauri carnibus furorem hoftibus im
miſiffe.Sed Francorum exercitum Rege Si

geberto ab Hunnis profligatum , carmine


obiectis fpe &trismemorat Greg. Turonenl.
E
lib.4 . hift.c.28. Vtplurimùm Deusnon per
mitcit victoriam in dæmonis poteftate : læpè
hîc etiam ſuos mauult decipere veterator.
SanèMagnentius fic vanâ fpe plenus , vince
dum fe præbuit Conſtantio Imperatori. Sic
Ericus ille Rex Sueciæ ,ſummushuius cultor
vanitatis , pofttor victoriasmanus Oftanis e
uadere nequiuit b. In eadem Suecorum hi- b 10.Ma
gausl. 17 .
ſtoria legimus, Hadingum , ab Othino dz hift. Gort.
mone iuffum cum Curetibus confligere prę
lia, profligacum ; potione quidem ab co ro
borarum , ſed vincerenon potuiffe, donec à
ſene quodam exercitus inftruendi induſtri
am affequeretur:fallaciſſimoſque dæmones
cum plurimisac variis bellorum caſibus ex
poſuiſſe ,nuncvictorem efferendo, nunc vi
& umomniopedeſtituendo : ſic tandem ſe
ipſum ſuſpendio publicè necari curaſle vi
&tum mærorismagnitudine . Deindeinterclo . Ma
cæteras cauſas cladismagnæ , quam Flandri gnus li. 2.

Z à Fran
354 Diſquiſitionum Magicarum
à Francis cæfi,anno : 30 2.acceperunt,me
moratMeierus,lib. 10. Chronic . quod Flan
drorum militiæ Imperator Guido luliacus
fortilegos ac necromanticos ſibi adhibuit,
& cacodæmonas adiurauit, & conſuluit. E
andem caufam FerdinandiLuſitani , Flan
driæ comitis,per vxorem cladi & captiuita
tiadſcribunt,matris eius fortilegium , Ga
guinus & aliiHiſtorici Franci : ſed id reti :
cent Flandri.Sed idem Meierus anno 1304 .
de Guidone illo refert iſta ; fama est dece
ptum fuiffe à quodam Necromantico;absquoar .
tem didiciffet ,qua ille pollicebatur fore eum , quan
documque vellet, in quamlibetmagno periculo , in
uifibilem.At ea incantatio nihileihic profuitad vi
tæ falutem ]ad veræ & æternæ mortis fupplici
um apprime vtilis fuit. Pergamenſes etiam
olim conati ſemagicis artibus obſidione li
berare , irrito conatu operam luſerunt, vt
narrat Paulus Diaconus lib . 20. rerum Roma
narum . Tempore Leonis Ifauri Maſalmas

Princeps Sarracenorum Pergamum nullo


negotio occupauit ; quamuis ciues freti
mago quodam horrendum Diabolo facrifi

ciuimmolaſſent,ſecta prægnante fæmina ,&


fætu viuo extracto & in cacabo elixato ; & cũ
etisbellatoribus manus dexteræ manicam
tam impio facrifico funeſtantibus ; auctor
es uememini ludi
X Theophan . Aliud quoq
brii hacin re exemplú nobile.Vratislaus Luçē
BoemHift.
ain . jis Dux ( verba ſunt Æncæ Siluii a) Vratislauia

ton
Libri II. Q.XII. 355
conditor , bellum contra Gremozislaum Boemia

Ducem ,nepotem fuum ſuſceperat , ibimulieremfu


ife tradunt, quæ priuigno bellum petituro, Vratis
Laum in pugna caſurum , maioremque populi par
tem cum eo interituram , prædixit: poffetamen eua
dere iuuenem fiſibi pareret: Adolefcantiimperata
facturum reſpondenti iuffit, vt primum ,quiobui
usfieret,occideret atque vtrafqueaures abſciffas in
perareconderet :mox gladio inter priores equi pe.
descruce in terrafacta ,& deoſculata , fugam matu
raret.Pugna in campo ,cui Thufco nomeneft , com
milfa ,calo Vratislao,adolefcens,qui nouerca parue
rat;domum incolumiseffugit:fed vxorem ,> quam
valde amabat,interemptam reperit ,carentem an
ribus, pectuſque confolam , fic quas hofti ampu.
tauerat aures,coniugisfuæ fuiffe , ftupens triftif
quecognouit .] dignamerces conſultę de victo
ria lagæ . fortaſſis & vxor venefica fuit , &
fe prælio immiſcuit , quod folicæ mulieres
Boemæ : vel genus hic maleficii , per ima
ginem lethalem in prælio exhibitam ;dæmo
ne interea doini miſeram iifdem vulnerib .

mul& ante. qua de re lib. quarto differen


dum.Sed & Fridericus ille Stuphius, qui ſe
Fridericum II.mentiebatur,cum ex magica
pecunia bellum pararet į à Rudolfo Hab .
Ipurgenfi oppreflus; captus & crematus le
gitur in Boiorum hiſtor . libro feptimo. Quare
non minus fapienter ; quam religiolc fa
& um ab Innocentio Pontifice į qui voca
tos ab Ethnicisè Thuſcia magos , & promit

Z ten
350 Diſquiſitionum Magicarum
a Sozome tentes ſe Romam Alarici oblidione libera
1.9.c.7. & turos ; vrbe curauit expelli “ , iudicans ca
Sofymus pi vrbem præftare , quàm magicis artibus
lib.s.
eripi : ficut ſe Larinam oppidum eripuiſ
ſe gloriabantur. Non diſſimilis prudentia,
fed iuftitiæ diftrictior vltio fuit in Allobro

gum Comite . Comitatus ifte ducem An

degauenſem fimul caſtrum Oui ; quod


Neapolimunitiſſimum ,vndiquemariallue
batur ; à Duce accerfitus conſilii gratia,
num oblatio cuiuſdam acceptanda , nec
ne. Magus iſte erat , & gloriabatur fe hanc
ipfam arcem artibus fuis Carolo Pacifico
(qui in eam tum ſe receperat ) in manus
dediſſe. paratum eadem techna Andega
uenſibusarcem tradere. præſtigiis ſe ex nu
bedenſata pontem exſtructurum , & à con
tinente in murorum arcis ſummiratem per
ducturum ; ſicmetu propugnatores ad dedi
tionem priusà ſe compulſosfuiſſe. cauerent
tantum milites,quipontem tranſiturijnevel
manu, vel brachiis , vel tibiis, autarmis cru
cis vllum ſignum conformarent: tum enim
pontem illum , cum tranſeuntium interitu ,
fumiinftar diſſipandum . Comes iis intelle
Etis ,Ducem orauit,vtiMagusad ipſum mit .
teretur,dere rotaceum certioré facturus. Ve
nit miſer,& eadem Comiti narratfponderaj.
Contra Comes: Nunquam fe commiffurum , vt
tam ftrenuis militibus veteraniſque belli ducibus
lexprobretur , Carolum Pacificum ab iis,fine vetitis
artibus
Libri II. Q.XII. 3571

artibus, infamiaquetanta ,debellarinon potuiffeft


bifpem in Deo & virtute collocatam . Simulmagu
carnifici traditum capitefeririiuffita. ] Accidêre a Froilar
hæc anno 1383. dus lib.9 .
F Nouum ſit de dignitatibus & honoribus,

ad quos promoueri quem arte Magicâ ,mul


ta funt quæ fuadeant. Primò proferuntur
Pontifices Romani;quos ad Apoſtolici cul
minis apicem ſic aſcendiſſe tradunt varii hi
ſtorici 6. nempe Martinum II. Benedi&tum b Vincét.
IX . loan . XXI. & XXII. Silueftrum II. Benno,Si
monetta ,
& Gregorium VII. Sed Rcfpondeo , de Platina,&
Martino II. dici malis artibus ad Pontifica- Naucle
tum perueniffe ,fed à Pontificum oforibus: rus.
nec neceffe malas artes de magicis accipi.
mala eſt ars,ambitus;mala , calumniæ ; ma
la ſymonia & hujuſmodi. Silu . II. ſummus
fuit geometra ;& de arte illa librum ſcripſit;
quim.f. habetur in bibliothecâ Farneſianâ;
philoſophiæ quoque peritiſſimus , fæculo
cam inerudito , vt philoſophi ac geometræ
pro Magis haberentur : à vulgi igitur erro
remultiplex de illo fabula fuit , per Marti
num Ciſtertienfem & Galfridum incautè di
{perſa.Devtroque loanne, & Benedicto, &
Gregorio , quæ fparfa ferútur, in ſchiſmatico
rum Imperatorum eius temporis gratiam fu
iffe diſſeminata ,nihil dubitandum . Benno
quidem ille Cardinalis hoſtis dum vixit fuit
iuratus Gregorii , & librum ſuum referlit
Itor impudentiſſimis mendaciis ; vt vel
Z 3 Yolu
tionum um
358 Diſquiſi Magicar

voluiſſe videatur animicauſa Pontificis pef


limiideam exprimere , ficut in Cyro Xe
nophon optimiRegis; velfanè,liber ab hæ
retico quopiam patrum memoria nomi

ne Bennonis ,fuerit confcriptus : fanè ipfi


fcriptores, qui Gregorii tempore vixerunt ,
apertè illi contradicunt, vt Onufrius & Bel
Onufri .
larminus a docuere.Nec crediderim , Deum
bris non vnquam permiffurum , vt fedes Apoftolica
lum edi- magico inſeſſore contaminaretur. Secun
is, & ad do igitur alia quædam exempla proferun
iddi,Rob tur, vt Theophili , qui Vicedomini dignita
Bullar.in rem dæmonis auxilio recuperauit & fimilia .
om ... lib. Neçmirandum poffe magicas artes , quod
mano Po. Tępe poteſt ambitus,ſymonia , & fimiles cor
c.13 rüptelä ;id enim tum luccedit, quando Deus
in Shrop:permittit; qui cum permittit , velmaturam
Iceleratorum vltionę, vel diuini cultusaug
mentum ,velaliud bonum inde folet elicere .

Ipſe quidem Diabolus vtplurimum magos


decipit,inani dignitatis , Principatusue ipe,
& pro ſceptro palum , pro corona rogum
vrendis largitur. De Stuphio illo , narrant
Annales Boiorum ,de Barone de Rais Bri
çanno,Monſtreletus,lib.2.Hift.c.248.deduce
Aurelianenſ fusè Meierus lib . is . Prorfus
vero ridiculum eſt , quod auctor ille nugi
uendulus ' 1998 narrat Iudæum quen
dā Magum arte ſua effeciſſe ; vt vltimus Rex
ItalusNeapolitano regno deiectus fuerit, &
nullusItalicæ nationisinęternum illic queat

impe
Libri II. Q. XII. 359

imperarc;nec eſſe remedium ; niſiMagusil


le åb alio potentiore euocatus cogatur fa
cum recantare ( Sic'mendaciſ ille fcribit apho
rif.35.)quo nihil dicipoteſtinanius,aut ftulti .
Nec poſitumàmeniſi ve vanitas Magorum
cunctis appareat,
G
X. Quod de dignitatibus , idem iudici
um eft de veris diuitiis & thefauris ; poffe
dæmonem ,fi velit & Deuspermittat : non
folere , niſi rariſſimè varias ob caufás. Nam

quod Pſellus ſcribit “ nihil eorum qua Diabolus ac.de col


lationibu
promittit exfupraſtare illumpoffe :fed vifu san - auri & vir
tum inania fuis cultoribus præbere. id li de ea tutis .
quod facerc ſolet loquatur verum ; ſi de eo
quod poteſt , falfum . Quod etiam à viro
Čl.btraditum ; non poſſe dæmonem, Deo blod.Dá
houderio
permittente ( hocenim fupponitur ) vllam in Moral
veram ac germanam pecuniæ materiam prompru
producere, nec veram formam dare : hoc ario.c. d
diſtinctione fulciendum cſt. cum for- pccuniæ
cnim
vituperio
ma pecuniæ ſit infcriptio numiſmatis , quæ
eſt merè artificialis ; nihil dubitandum
quin aurca & argentea numifmata , qualią
volet,diabolus cuderepoſſit.Materiam quo.
quenumiſmatis,fcilicet corpusmixtum me
tallicum ,poteſt producerę ,applicando acti
ua pafliuispermodum naturalis & artificio .
la productionis. ſic enim poteſt producc
re infe&ta viuentia , quæ metallis omnibus
funt perfectiora. Neque tamen hæc produ
Stio eſt vocanda creatio .Perveram namque
4

Z crea :
360 Diſquifitionum Magicarum

creationem nequit Diabolus nummimate


riam gignere . quia vera creatio eft pecuniæj
ex nihilo productio , quæ eft opus omnipo

tentiæ foli Deo propriæ . Vnde communiter


Theologi,contra Platonicos,Simonianos, &
Auicennam ,docent,non potuiffe Deum per
angelosmundum creare,vt per cauſas effici
entes inſtrumentales , quæ effectum imme
diatè attingant ad morem cauſarum phyfi.
carum :nam quod per cauſas efficientes in
ftrumentalesinftar cauſarum moralium per
tingentes ad effectuin (ſicut in vltimo iudi
cio ad angclicæ çubæ ſonum mortui ſuſcita
buntur) id per angelos Deus pofſit,mihi qui
demlongè probabilius apparet . Quare pol
fetDeus ablolutâ potétiâ permittere, vr,dia
dicente , per
bolo quidpiam agente vel
creationem aurum de nouo gigneretur : led
reverâ tunc Dei permiſſio ac voluntas foret
cauſa efficiens principalis , ad effe & um per
modum caufæ naturalis immediatè pertin
gens; diabolus verò tantum forer morale
creationis huius inſtrumentum . Nec arbi

tror , fi rem ſpectes,hæc negari poffe.Si lo


quendimodum objicias ,nolo negouezañv.Idem
probatur, quia dæmon nouit omnes theſau
rosabfconditos , & in mari fubmerfas diui
tias,auri atque argenti fodinas , vnionum &
gemmarum latibula; & inde poffet,nemine
valenţę autaudente reſiſtere , quævellet,ſu
merç:longè quoque vafriùs & occultiùs po

teſt
Libri 11. Q. XII. 3611

teft ex cuiuſuis ſcrinio vel faccipcrio num


mos ſubducere , quam quiſquam mortaliú :
quare cum furunculi & crumenælegi id fæ
pe faciãt,proculdubio poterit & ipfe. Quod
confirmant exempla variorum , quibusdici
tur pecunias demon fuppeditafſc. Damhau
derius quidé, de pecuniæ vituperio differés,
quatuor exempla commemorat, quæ legiil
lic poterunt. Stuphius ( quem dixi )magicis
pecuniis exercitum ſtipendiauit. Nihilomi
nus addo , poffe quidem Diabolum ſuos di
tare fi Deus permitteret,& ipſe vellet , item
fi Deus iuberet,& ipſe nollet. (inuitus enim
Deo cogeretur obedire ) ſed nec,nilirarò id
dæmon vult,nec Deus vnquam iubet , per

.
mittit verò non niſi rariſſimè Ipſum nolle
patet ; quia videmus eum luos plerumque
ludificari,& licet paucis aliquando paucas &
veras largiturpecunias , vt Treuiris fecerat
Doctori Vlaet : tamen vtplurimum decipit
inaniſpe ac fpecie , quod multis exemplis
confirmat Remigius teſtis oculatus lib.primo
demonolatr.cap.4 .his verbis; Sennel armentaria
Duza 1.Kal.Octob.1586. accepta dono à demone,
vt ſibi videbatur,pecunia geftiensdomum propere
redit,eam ut numeraret : fed excufo facco , nihil
nifi teftas & carbones reperit. Catharina Metenfis
Ducæ prid .Pon.Nouem.1686.fuccerdam :Claudia
Morelia Serre.3.Non . Decemb.1586. Benedictus
Drigeus Haracuria 18.Kal. Ian . Dominica Petroni
na Pangai.13, Kal.Nouemb.1586.ac plerique alij;
Z. S arbo
1362 Difquifitionum Magicarum
arborum folia.loanna.à BannoManerj.3.Non . Inl.
1585.cùm nummum aureum charta inuolutum in

via reperiſet, vti damon euenturum prædixerat,


atque eum marito cupide oftentaret , adueriit tun
dem , non fine pudore ,proauronadtam fecalculum
ferrugineum , qui etiam contactu prime facile in
[ frufta diffiliret. Vna Catherina Ruffa Vellee ad
Mofellam.s. Kal. Auguft .1587.agnoſcit nummos
ſetres femel ab eo fine fraude accepiſſe .] hæc ille
omnia ex actis iudiciariis fe iudice exceptis .

cuius cxempla libensvfurpo,quia fide publi


ca notariorum , qui iudiciis interfuere,ſunt
conteſtata. Șic fert famaFauſtum ,& Agrip
pam Magos; cùm iter facerent,lolitos num
mos ad oculum finceros in diuerſoriis nu
merare ; quos quireceperant,poft pauculos
dies cornuum fruſta vel ſcruta viliflima re
periebant. Sic cuidam infauftæ , licetnobili,
matronæ Moſellanæ ; quæ ob crimen fortia

rium ,paucis ab hinc annis ,apud aquas Con


fuentes flammis tradita , fiſcellam dederat
plenam ſcutatis,vt apparebat : illa repoſuit
in arcam : verùm cùm ytivoluit,loco numiſ
matum fimum reperiç ęquinum . Alia hu
iufmodi narrantur complura gaudet enim
decipere , & ad iracundiam homines irriţa
a lib .z.de re.Laurent.Ananiasa, cur nolit,caufam red
nat. de- dit aliam ;malos genios eſſededitos auaritiæ ,
mon .
& theſauros ac pecunias huiuſmodi afferua
re Antichriſto , filio perditionis,vt ei ad ſum
ptum fufficiant:idque demonem ariolo cui.

dam
Libri 11. Q. XII. 303

dana reſpódiſſe. quamuis autem dæmoni,vt


mendaci,minimècredendum ; res tamen à
vero parùm abhorrer. Certior tamen cauſa,
Deumid nęciubere vnquam ( quia non co
opcratur ad malum ) necniſi rarò permitte .
re.cur alioqui videamus hoc hominum ge:
nere: quibus tam ſplendidè diuitias,dignita
tes , gratiam principum pollicetur dæmon ;
nihil effe vilius,egenius,abiectius,odioſius?ſi
antè diuites crant, depauperantur;ſi paupe
res , nunquam ditantur. Lucianus a refert a 'in Alex

Apollonium arte fuậ theſauros folitum quç


rere; ſed nec Lucianus , nec Philoſtratus te
ftantur,vnquam cum conſecutum quidqua,
vnde caputvnctiusreferret.Pertinethocet
iam ad diuinam prouidentiam , & probam
mundi atq; ecclefiæ militantis gubernatio
nem ; quæ in nimis euidens,cam ob cauſam ,
diſcrimen deduceretur.quotallicerenturin
exitium veris opulentiis, cùm innumeri fal
fis alliciantur fi diabolus poſſet arbitratu
ſuo, quos vellet ditare;quæ elt mortalium fe
rè cunctorü auri ſacra fames; valdèmetuen .
dum foreț, ne ad dæmonolatriam homines

ferè omnes adigeret,maximè eos quià recta


fide deuiarunt.Impiis etiam hac rationedia
bolus pecuniam , belli neruum ,ſuppedita
ret:quare facilè pios opprimerent;hili Deus
miraculo nouo ſubueniret. Meritò itaq; di
candi homines poteftatem atque arbitrium
Deus fibi rcferuauit .

Omaia
1364 Diſquiſitionum Magicarum
Omnia dat Dominus,nec habet indeminus.

Dei eft terra da plenitudo cius.iple aperit mani


fuam ,& implet omne animal benedictione.ipfe dat
cuique, de non improperat. in finiftra eius diuitie
& gloria.Ipſe malos ditat, vt eius bonitatem
agnoſcant , & conuertantur ;vel faltem , vt
aliqua eorum bona opera compenſet: quod
de Cyro & Nabuchodonoſor conſtat. ditat
& bonos,vt re &tè vtantur,& in opera miſeri
cordiæ expendant. Diabolus de ſuo , quod
det non habet, & reuera maleficos Vatinia
no proſequitur odio , tantumque blanditur

ve decipiat , & vt ad ærerna perducat ſuppli


cia ; quod vt citiùsobtineat, non raro ipſe
met prodit contubernales, & iudici quali in
manum tradit.gauder enim hominú ( quos
odit,vt imaginem Dei )miſeriis,calamitate,
& interitu . Hinc fitvt videamus eum homi
nes lactare vana inueniendorum thefauro

rum fpe; & cùm quærere , contra humanas


a L. primâ, criam legesa ,perſuaſerit;tum eos velmetu
C.de che- exanimet , vel crudeliter præfocet. Andr. H
faur.
b li.8.Cor. Theuerusbnarrat ab oculato teſte acceptú ,
mogr.col . deGræculo quodam Macriano , eum dum
in Paro inſula theſaurum quæreret , à terrâ
abſorptum.Similia quædam in Anaſtaſio re
fert Cedrenus,& alii plures alia ,vnum aſcri
bam admiratione non indignum : Circa an
num Chrifti, 1520. Bafileæ quidam fartor ingenio
Vimplex , voce balbus, incertum qua artecryptamil
Lam ,qua Auguſta Rauracorum patet ingreffus, &
ulte
Libri II. Q. XII. 365

vlterius quàm vlli ali vnquam potuerant progres


fus,miranda quadam pecirareferebat. Cereo con
ſecrato accenſo in cryptam deſcendens , primò per
ferream portam ſe tranfiuiße aiebat , inde ex vna
concamerationein aliam ,atque etiam in hortospul
cherrimè virentes . In medio aulam magnificè or

natam ſpectari,& virginem formofiffimam pube


tenus,aureo diadematecaput cinctam crinibusſo
lstis,infernè in horridum ſerpentem deſinentem ,
quamanu ad fcrinium ferrcă deductus fuerit.fcri.
nio duos moleffos nigros incubare , & terribili la
tratu accedentesarcere. At virginem minabunda
fimilem eoscompefcere. Tum clauium fafte,quem
collo alligatum geftaret, foluto ,arcam recludere,
omnis generis numiſmata,durca,argentea ,area de

--
promere. Quorum non pauca liberalitate virginis
ex ipfa crypta feretuliffe oftendebat. Addebat, vir
iginem narrare ſolitam diris imprecationibus fele ,
cum regio effet ortaſtemmate ,iam olim deuotam in
tale monſtrum mutatā fuiffe,negaliam falutis re
cuperanda rationem fupereffe, quă fi ab illibati pu
doris adoleſcēteter deofculata fuiſſet.tunc enim for
mam priftinam fibireftitutum iri, & dotis nomine
theſaurū omnem quieo loci lateret , liberatoricer
furum.Affirmabat quin etiã bis fele virgině deofcu
Latum : 'bis tam horribiles geſiusin ea pra gaudio
perata liberationis obferualle , vt fibi,ne viuus ab
ca diſcerperetur,metuendã fuerit .A quibufdam ne
poribus in ganei deductus,nunquam poftea adită
ad cryptam inuenire potuit,nedum ingredi.a ]quisa
in Stumph.
Chro .
non deprehendit illufionem ? iuuenis ille Holuct.

mentis
1366
Diſquiſitionum Magicarum

mentis non benè compos,vel magus. illa de


genere Lamiarum , dæmon oſculum pete
bat,deuoratura poſt tertium , non permiſit
Deus. canes illi duo ; alii dæmones , vel veri
vel fictitii thefauricuftodes.numiſmata que
dá fortè vera,& Deo permittente data . Poſt
annos aliquor alius ciuis Baſileenſis eandem
cryptam ingreſſus, vt familiæ fuæ pauperta
tem leuaret,nihil præter cadauerum huma
norum oſſainuenit ;& fubitò correptushor
rore,feſtinusegreſſus, intemperiis actus fuit ,
donec tertia poft die miferè interireta.Pau
ide Stú
hius fup. cos ante annos quidam PriorMargullinæ cú
! Rhena . duobus ſociis follam quandam in fpelunca
b.3 . Ger- Regis Salai prope Puteolos, thefaurorum
san ,
caula ingreſſus,miſerè interiit,nec amplius
viſus, vtnarrat Villamontius lib.primoItinera
rij ſuicap.23.And.Cæſalpinusin fua Damonum
inueftigatione cap.12. ſcribit, quibus hæc con
firmantur ;thefaurorum ,quidem (inquit) inda.
gatores per magicas facultates multos nouimus: fed
quiaffecuri fuerint compertum non habeo.Piſisten
tauerunt quidam noſtris temporibuseffodere , fed
rei dificultate victiab opereceffarant. Tandem an
no elapſo locum , in quo Neronis adificia exftitiffe
\ ferunt,hodieautem facris virginibus dicatum ,effo
dereceperunt,vbi erat ingens pini arbor :fed à de
monibus adeò infeftati funt , vt pratimore abin

cepto defiftere coacti fuerint:quo tempore multe


ex virginibus locum habitantibus à demone obfef.
Se funt.] Quid mirum , lihanc theſauriillici
tam
Libri 11. Q. XII. 367

tam fcrutationem in ſuo ſolo fieri permiſe


rant ?in hoc mundo pænam Deusinflixit ,vt -
in alia vita parceret. Nemo m ( ea fententia )
prudentiùs aut veriùs hac de re tota diſſe
ruit , Paullo Ghirlando lib.de fortileg.9.3.7.12 .
quamobrem conducibile reor , eius verba
vobis tranſcribere : Arte huiufmodi iaétant ſe
poffe inucnire thefauros in locis valdè remotis con
fubterraneis abfcondilos, & quandoque inducunt
homines in talem inſaniam , vt foucas quàm ingen
tes conficiant pro inueniendis thefauris huiufmodir
& ifta videturmihi,quod fit vna ex turpioribus il
Infionibus, quas demon hominifaciat.quia inrei
veritatenunquam legi, vidi,necaudiui quenquam
ex necromanticis,magicis,aut fortilegis huiufmodi
aliquos vnquã inuenifſethefauros,aut alias aurum
vel argentum , fed quamplures vidi huicoperiin .
cumbentes ,quimirabiliterconati ſunt, velle expe
riri,qui pošt,multoslabores, do diabolicas obferuä
tias,demŭnihil viderunt nec inuenerunt,niſi ter
ram . Etratio est,quia Deus non permittit nec vult
demonem pofſe thefaurifare: quia alias fequeretur,
quod iſtimagici Necromantici,ac cæteri diabolice
fidei profeſſores, eſſentcæterisChrifti fidelibus ditio
res,ac præftantiores: ac quäpluresreperirentarsex
ipſis Chrifti fidelibus,qui animo ditandi profeque
rentur illos ,nec curarent Chriſtianâ ipfam poſter
gare fidē,utmagno thefauro abundarēí do venera
rētur abomnib. Quinimo videm hodie totú oppo
fitū ,g iftifortilegi,magi, necromantici,& fimiles
funt cateris Chrifti fidelib.pauperiores ,fordidiores

ở U.
1368 Diſquiſitionum Magicarum
dy viliores, & in hoc mundo, Deo permittente , ca
lamitofam vitam communiter peragunt, demum
verò infelicimortepereunt, & aterniignis incendio
cruciantur, vt in cap.firmiſſimè ex .de hæret.
& c.nec mirum.26.9.5. Eteâ argutia quada.
mon illos decipit ,eadem , & fimilibus promiſſioni
bus ipfinos decipere ſtudent : fed non capiunt wiſi
aliquos , qui funt fimplicis cognitionis, de carent
intellectu , egratione; vel qui ſunt nimium creduli
& curioſi, qui auiditate quadam impudenter appe
funt fcire ea,qua nulla ratione, aut honeſta cauſa
competit fibi inueftigare. d.cap.necmirum.S .
auguria.verf.potentis.] HačenusGhirlan
dus.MelindenfesIndosinuenio folitosmer
ces, quarum iactură fecerunt, conari incan
tationibus è pelagi fundo extrahere, quo e
uentu neſcio . Lege Caſtanedam lib.primo
Hiftor.Indicæ cap. 30. permittente Deo non
nunquam Diabolusmerces effert , vt eos in
fuâ ſuperſtitione roboret, non permittente,
nequit,& culpam in aliquod erratum incan
tantium coniicit. Notandum etiam hac in

Platina re, quofdam dici theſauros inueniſſe magi


in Leone, cis artibus, quiid conſecuti ſolerci,atquela
in bit . gaci coniectura, vt Sarracenus ille ,tempore
Neapolit. Guiſcardi Normani in Apulia,cuius fa &tum
& Bofini- Magiæ Platina" & Collenucius, ſed pruden
us in Hun riæ meliùs afcribit Petrarcha, pro quo fente

trarcha in tiam feret,quiſquisrem iuftâ lance trutina


Exempl.c. rit.Claudathoc caput Carolus V.fortiſſimus
de Prudē
tia . & religioſiſſimus Imper. qui iurc optimo

Corne
Libri II. D. XIII. 369

Cornelium Agrippam ,& duos alios nobiles,


aulâ & regnis ſuis exulare iuſſit , eo quod illi
theſaurorum ,per artem magicam , ſpem ob
tuliſſent.Bene tibi fit , & ftemmati tuo Caro

le :tu quidem beatitudine iam frueris: viuet,


vincetque poſteritas tua , quamdiu Catholi
cam tuebuntur,& ab impiis curiofiſque arti
bus abhorrebunt.Huc li deuoluantur;quàm
vircute , tam fortunâ tibi ſunt diſſimiles fu
turi.

QV ÆSTIO XIII.

An Magi valeant incantare animalia


bruta ?

ntum ,fed
E ſerpentibus id non poëtæ tanti
D & Chriſtiani credidere. Poëtas laudaui

fup.q.9.pleroſque Virgilium ,Ouidium ,Ne


meſianum : iis nunc accedant Lucilius in
Satyr.
0.04 Vt Marfum colubras

Diſrumpit cantu ;venas cum extenderit omnes.


item P. SiliusItalicus.

Serpentes diro exarmare veneno


Doctus Atyr,tractug graues ſopire chelydros .
& Seneca, qui fuſiusdeſcribit Med.act.4 .
.. triſte laua complicans facrum manu
Peftes vocat,quaſcung feruentis creat
Arena Libya, quaſ perpetua nine
Taurus coercet frigore Arctoo rigens,
Et omne menftrum.tracta magicis cantibus
Squammea latebris turba defertis adeft .
Hic
1370 Diſquiſitionum Magicarurn

Hic fera ſerpens corpus immenfum trahit,


Trifidamglinguã exfertat, & quærensiquibus
Mortifera veniat,carmine audito,ftupet,
Tumidumg nodis corpus aggeftis plicat ,
Cogitque in orbes.
Manlius lib.5.
on inimica facit ferpentum membra creatis.
Accipient ſenibusg füis peplog fluenti,
Oſclag, horrendis iungent impunè venenis.
Sic enim legenda hæc carmina.Sevibuſque
rectè eft in Gemblacenſi m . ſ.ficut enim ve

teres Vergilium , & Virgilium , fic fenus & ſinus


ſcripſere. Nonne lcquitur apud eundem
Manilium ?

Etfenibus vires fumit fluctumg figurant.


Viderint Critici, cur iſta corrumpant.red
coad inſtitutum . Quæ dixi, ea confirmat

fufius idem poſtea agensdenatis ſub vrſæ fi


gno.idem confirmat quod legi in noftrorü
hominú annuis litteris Peruanis datis anno
1591. viperæ innoxiam contrectationem in
Magorum Indicorum ludibriis ,ad miraculü
fortè B.Pauli eleuandum à dæmonc excogi
tatam , id ita narratin Collectan . ſuis Spitil
lus: Celebrant & feſtum aliud ſuperiore non minus
ſuperſtitioſum . Puerum decora facie,& quitotoca.
Nello formofifſimus habetur, cubiculo includunt,
eique tandiu ieiunium imperant, dum excrefcant
capilli,tum Magi preſtigiatores cum fenioribus e

ductum , veluti applicationequadam ,in ades amici


alicnius ar &tiffimè illi iunctideducunt; vbi vetula

puerum
Libri II. . xlll. 371

puerum querula voce lamentantur , & plebs , que


interea cogitur & conuenit , paulatim pueri capillos
præfcindit , oblato in fingula capita anſere vxoco
&to. Altera die Magus iuniores ad venandas feras
mittit , alios vt feſtum opportunum apparent able
gat, puellis vt bonum vinum excoquant imperat,
Senioribusmuſica vt inftrumenta componant , &
ex ea hora eadempulfareincipiunt,atqueab eotem
pore,quieasinresà Mago emilſi (unt,libere fura
ri poffunt,quidquid extracuiufuis domum repere
rint. Inuitant populos vicinos,vt variis armis in
Structiad feftum conueniant. Puer feſti tempore co
ronatus ,altera manu telo inftructa , altera vipera
viua dependente,pofitam in loco quodam ornatiffi
mo ſedem occupat , unde facile colligitur dæmonis
Elle artes ,cum à vipera non mordeatur.Corporieti,
pueri pluresalia vipera mortua alligata funt. Què
venatione apprehenditiuuentus, cam coctis & aſſis
anſeribus, repofita funt ad vnum pueri latus: alte
rum claudit bona vini quantitas. Pofteaquam mi
litesad feſtum vocati ,militari quodam ordine doo
delectu ,ingreßi funt,du viperă adorarunt,ad pue
rum accedunt, vinum illiproximă ebibunt,& pre
parataspuero ,adhærentes epulas fumuni: tum ad
adorandam rurfus viperam regrediuntur, eundēgs
cibum & potum repetunt,totofque tres dies hacra
tione abfumunt, quibuseuolutis viperam necant.
Exin fæmina (qua toto feſtitéporeclaufæ domiha
rebant)egrediütur clamantes Victoria, Victoria.In
celebritate huiufmodi frequenter demon apparet ,
ad conbibendum comeffandum feftosque dies latè

do hilari.
372 Diſquiſitionum Magicarum
hilariterquè agendos exhortans. ] Sed & Pet.
Chieża ſcribit omnes Andinorum monti

/ um vaſtos ſerpentesomnem ferociam ,vim


que noxialem poluille vetulæ cuiufdam car
minibus olim exarmatos : nunc etiam afpe
|étu tantum terrere cætera innocups eſſe.
Rurſus idem confirmat Indicarum Nauiga
tionum hiſtoria.hanc enim vim Nigritis A
fricæ populis tribuit Aloyſius Cadamuſtusa ,
Quodq; caput eſt, patribusChriſtianis id fa
Nauig . cræ ſcripturæ loca videntur
Indic. c.28 ) indicare ; dum
ca ,vt fonant,accipiunt,& quæ deMarlis ve
teres tradidere , vt veriſimilia admittunt,
DD.Hieron .Bafil.& D.Aug. Arnob.quoq;
b in Pf.57 . Theodoret. Alcym . Beda , & Euthymius ,
e in d.Pl.Nec puto iis D.Hilar.repugnare '. nam ipſe
37 . de dæmone accipit allegoricè ; deverisler.
pentibus, patres alii ſenſu litterali : ipſe de
Marlis fabulam putat eatenus, quâ vulgus
Iputabat ea vi carminis contingere : cæteri
admittunt eo ſenſu, quem Hilarius non ne
garet, & quem nos retinemus , ad incanta
tionem ſcilicet,vtad teſſeram ,malum geniú
Jaduolare,ipſumque ſerpentes vel exarmare ,
vel ſopire,vel necare ; docet celebre exem
plum Magi Saltzburgenfis ,qui cum omnes,
ad vnum milliare,ſerpentes in quandam fo
ueam cogere niteretur ; tandem ab ingenti
vno & annofo ,in eü exſiliente, necatus fuit.
Nimirum cæteros dæmon eo compulerat :
huncnoluit cogere , fed in magum concita
re
Libri 11. Q. XIII. 373
re maluit.Etenim ſi yi carminis cæteriin fo
ucam adacti, eadem ſe visin hunc quoq; ex
ſeruiſſet.idē patet ex ridiculâ & inepta ver
borum formula , quâ magivtuntur;quá ſi alii
chartis non illeuiſſent,mclius curiofis inge
niis conſuluiſſent. Loca ſcripturæ duo ſunt.
B Apud Dauidem legimus;Sicut afpidis furde da
obturantis aures fuasi quanon exaudiet vocem in.
cantantiñ ,eu venefici incantantis ſapienter." Na-l* Pf.57.v.
turaliergoinftin &tu nouit vim fibi ab incan-s.ad hunc
tatione inferri poffe.hoc genus afpidis tra- fpicit Al
ditEuthymius Palamnem vocari. Apud Hie- cymus lib.
rem .b; Ego mittă vobis ſerpentes regulos , quibus 6 c.8.V.17.
nõ eft incantatio.Hoc eſt quinequeunt incan
tari.poſſunt ergo cæteri.quanĝ ne quid diffi
mulem ,ſenſus poteft effe ,adeò lethales forc
ſerpentes ,vt nequeant corú morſus ſanari:
quam explicationé confirmantLxx.dum
vertunt,ferpentesmortiferos; quibusnõest incan
tatio ,& mordebūt vos infanabiliter.Melior ergo
ad probandum eſtille locusDauidis : ve in
telligamus, magosvi pa&ti hæc poſſein ſer
pentes : non dubito idem poffe in cæteras
belluas : vnde Silius ;

Harcelo non pauidus fatas mulcere leanas.


Etenim in crocodilosid ſolere piſcatores,
docet Villamontius Itinerarij l1.3.6.12 . Verili
mile tamen fateor , quod cenſuit D.Aug."; le lib. 21. de

ob fraudē,qua primiparentesà ſerpente de- lirt,c.28.


Gene fi ad
cepti,Deum frequentius permittere ſerpé
tum , quam aliarum ferarú incantationes, &
Аа 3 maio
1374 Piſquiſitionum Magicarum
maiorem illorum effe cum dæmonibus fa
miliaritatem ;non naturâ ,ſed diuinâ permif
fione quadam.Sanè Grilland.q.8.in fin.Et ego
alias (ait) vidi Roma quendam Magum excellen
tiffimum ,Gracum tempore Hadriani VI.antequã
perueniret ad urbem ipſe Pontifex : quod ſolis ver
bis comprefferat vires cuiufdam ferociffimitauri,
exiſtentis in armento in loco filueftri;qué fic affixi ,
vtita dixerim , & humiliatú apprehendit per cor
nua,& chordula quadă ſatis debili,artetamen ma
gica fabricata, taurum ipſum ligatū quo voluit ad
duxit media nocte,circiter quatuor aut quing mil

liaribus,que viſa fuerunt per ducenta & vltra vi


ros.] Sed erratGrillandus, cùm putat hiæco
mnia ipſa verborum potentia effici potuiſſe ,
vt illeMagus aſſerebat, quod lib.primorefuta .
tum . Quod in Circenſibus ſoliti incantatio
ne ſuis equis velocitatem ,aduerfariorụm ve
rò tarditatem ,moramq; adferre ,docent Ar
nobius libro primo. Hieron . in vita Hilarionis ,
Caſſiodorus lib.tertio epift.si.
Quærat aliquis an vt animos, fic & colo
res ferarum dæmones verè queant immuta
re?nihil dubitem , quia norunt aquas ,quibus
id naturaliter perficitur. Ariſtoteles lib.z.de
Hiſtor.animal.c.12 . teſtis eft his verbis ; Sunta

que multis in locis, quas cùm oues biberint, moxg


inierint ,nigros generant agnos : vt in terra Allyri
tideagri Chalcidi Thracie facit amnis,quem ob ni.
miam frigiditatem Pſychrum vocant: & in An
tandria duofuntfluui,quorü alter candorem ,alter

nigri
Libri 11. Q. XIII. 375

nigritiem pecoribus facit.Scamander etiam amnis


Aauas reddere ouescreditur.quamobrem Xanthum
pro Scamandro vocatam ab Homero autumant.]
Varro quoque apud Solinum tradidit, in li
tore'maris rubri eſſe fontem , quem ſi oues
biberint,mutent vellerum qualitatem , & an
tè candidas poft hauftum fuluo nigrefcere
colore. Pluramemorant aquarum miracu

la , quæ ſireapfe contigerunt , poffent circa


animantia per aquas hæc omnia Magi. per

gam addere nonnulla . P.Naſo lib.is.Me


tamorph .
......medio tua corriger Ammon
Indadie gelida ešt ortuqueobituquecalefcit .
Admotis Athamantis aquis accendere lignum
Narratur,minimes cùm lunareceſſerit orbes .
Flumen habent Cicones,quod potu ſaxea reddit
Viſcera, quod tactis inducitmarmora rebus.
Crathises hinc Sybaris veftris cöterminus oris.
Electrofimiles faciunt aurog , capillos.
Quodg,magismirū.Sunt,quino corporatantă,
Verum animos etiam valeantmutare liquores.
Cuino audita est obfcana Salmacis unda?
Aethiopesg, lacus? quos fi quis faucibus haufit,
Aut furit,aut patiturmirum grauitate ſoporē.
Clitorio quicumg fitim de fonte leuarit,
Vina fugit ,gauderg ,merisabftemius vndis.
Huic fluiteffectu diſpar Lynceſtiusamnis;
Qué quicumg para maderato gutturetraxit,
Haud aliter titubat,quam fimera vinabibiſet.
Deadmirădis Siciliæ aquismulta Thomas

Aa 4 Fazel
1376 Diſquiſitionum Magicarum

Facellus. i.decad.lib.r.cap.s.quod eſt de mira


bilibus Siciliæ .

QVÆSTIO XIV.

Anpoßint aliquamixta,maximèſenſibilia produ


cere ſeu gignere arte ſua ?

SIT propofitio prima. (Animalia imperfe. A


camufcas, vermes, ranas, & huiuſmodi infe
éta, & alia ,quaex putrefactionenafcuntur,poffunt
producere celeriter;non creando , ſed aftiua paffiuis
applicando.Hçc D.Auguft.quemſcola Theo
logica ſequitur . Solent autem hæcprodu
A D.Aug.
li.z.de Tri cere magi , ex pacto ,per dæmonem actiua

nit.cap.7. paſſiuis applicanrem :nam ipfimagi plerum


D.Bonau. neſciunt ,
, qu o ifta pacto gignantur,&
& aliiin 2 . que quo
d.7. Alex. cauſas ignorant, yt quando diabolus dat ſa
de Hales gisminutum puluiſculum , cuius in aëremia
La Pig 43.1 &tu diuerfæ ſpecies locuſtarum ,bruchorum ,
murium , erucarum , & fimilium animalcu .
1.2.4.114 .
a. 4 .
Horum variæ peſtes ſtarim naſcuntur. iuber
interdum primam quæ obuia plantam ex a
gro illo ,, quem vaſtari volunt, euellere ; aur
gramen perdendæ arbori illidere,& alias ca
les neniasadhibere ,quæ vim nullam habent
bvide Nic ..
naturalemb. Şic pofſentMagi etiam pro
Remig. li.
1.dæmo- ducere quofdam anſeres imperfectiores ,
nolacr.c. qui ſoliti gigni ex deciduis fructibus arbo
21,
rú in mariputreſcentibus, velfanè ex lignis
nauigiorum putridorum ,yt norunt contin

gere
Libri II. Q. XIV . 377

gere Scoti,& Hebridum incolæ , quibus vo


cantur Klakis do Bernicles a. Sed an perfecta a Cardan.
( quæ vocantur ).animalia ? probabiliusmihi lib. 7.de
left,actiua paffiuis applicando non poffe , quia Lobelius
hæc ex putrefactione naſcinon poſſe proba- in fio.lib.
bilius, & non niſi ex prolifico parentum fe- de bift.
mine,vel à parente , velà dæmone incubo
à parente
matriinfuſo, prout poſtea dicetur. Poffet et
iam dæmon talia iam produ &tamuliebri vte
ro includere , & callidè inde educta , occulta
quapiam clancularii mcatus viâ ipfi cognita ,
inlocis remotis vbinata videantur foucre , a

lere,& reſpirare facere; vtpote inter laxa, in


quibus non raro imperfecta naſci conſueue
runt,muſcæ ,mures & fimilia . Hoc omnino
crediderim contigiffein canibus illis , quo
rum mentio fit à Guilhelmo Neubrigenli
his verbis ; Dum in quadam lapiditina petra in
gens ferramentis finderetur; apparuero duo canes
capacem fui in eadem petra capacitatem replentes
abfque omnifpiraculo intell. perceptibili ) vi
debantur autem effeex co canum genere,quoslepa
rarios vocant, fed vultu truces,odore granes , pilo
rum expertes.Et vnus quidem eorum vt dicitur,ci
|xò defecit . Alterum veròftupenda vi aiunt eda
citatis Henricus VVintonienſis Epifcopus diebus
plurimis in deliciis habuit .] lib . 1.Hiſt. Anglor.
cap.28 .& fubdit,in alio lapidçinuentum bu
fonem catenulam auream circum collum
habentem . Cenſeo huic carenulam à demo
ne additam . nam ipſe bufo ibidem naſci po
Аа 5 tuir,
onum arum
ifiti
378 Difqu Magic
cuit,vtin carbonariis fodinis Leodicenſibus

Lilicesingentes nonnunquam reperti, intra


quos viuibufones conditi , vt in natiuitatis
luæ cunis,latebant.
B
Poffuntetiam dæmones producere quæ

daminfolitamonftra,quale illud in Braſilia ,


altum palmos ſeptemdecim , tectum corio
lacertæ ,mainmis prætumidis , brachiis leo
num ,oculis rigentibus, & flammeis, ſcintil
1.dandi lantibus,fimili lingua “, qualia fortèmonſtra
tur.demo. quæ in Saxoniæ filuis, ſemihumana facie , ca
Lycofté. pra anno 1240.6.Nifi fortaffis illa ſint ex ne
deProdig fario hominum ac ferarum coitu nata ; quæ

monſtrorum plurimorum origo indubita


ta. Sic enim peperit olim bello Marſico Al
e Alex.ab cippe elephantum c; fic anno 1 2 78. apud
Alex.li. 2. Heluetios alia leonēd ;ſicanno poftea 1471.
in Chro. quædam Papiæ cattum ,Brixięcanem alia.ſic
Heluet. 1531.mulier Auguftæ Vindelicorum ,codem
partu ,enixa primò caput humanum mem
branis inuolutum ,moxſerpentem bipedem ,
Lycoft. tertio porcum integrum e ; &
ſupra . quæ varia hu .
Cardan, iuſmodi leguntur apud recētiores f. Illud ſu
lib.16.de (perat admirationem reliquorum , quod
varie. La Caſtannedaretulit in Annal. Luſitania ; mu- C
nium li. 1.
de occul. lierem ob quoddam crimen in inſulam de
nat.miracı ſertam naui deportatam ; cùm ibi expofita
fuiffet; eam fimiorum , quibus frequens lo
cus , agmen circumſtetiſſe fremebundum ,
fuperueniffe vnum grandiorem , cui reliqui
loco ceſſerint;ab hocmulierem blādemanu

captam
Libri II. Q. XIV . 379

captam in atrum ingens abductam , cique


cum ipſum ,tum cæteros copiam pomorum ,
nucum ,' radicumque variarum appoſuiſſe ,
& nutu , vevefceretur , inuitalſe : tandem à
fera coactam ad ſțuprum : facinushoc mul
tis diebus continuatum , adeò vt duos ex fe
raliberos ſuſceperit. ita miſeram ( quanto
mors obtabilior !) victitaſſe per annos ali
quot:donecDeusmiſertusnauim eo Luſita
nam detuliffet :cumque milites in terram a
quatum ex proximoadantrum fonte exſcen

diffent,abelletque forte fortuna limius; foe


minam ad inuifosdiu mortales accurriffe , &
accedentem ad pedes ſupplicaffe ,vti ſe faci
norç & calamitoſiffimâ feruitute irét ereptú :
adfentientibuſquc , & caſum miſerantibus il
lis, eam cum iplis nauiniadſcendiſſe : ſed ec
ce tibifimium ſuperuenientem , inconditis
geſtibus & fremitibus coniugem non con
iugem rcuocantem . yr vidit vela ventis da.
ta , concito curlude liberis vnum matri o
ftentat minatur,niredeat,in mare precipita
curum ,neclegniter fecit ,quodminatus.cum
recurrit ad antrum , & eadem velocitare ad
litusrediens,oſtétatalterum ,minatur, & de
mergit: ſubſequitur & ipſe furens', tamque
dių nauim natatu inſequitur,donec vndæ na
tantem vicere.Rem tota Lulitania tefte no
tiffimam , & à rege mulieré Vliſſiponæ addi
etam ignibus,quorundā precibus vita impe
tratalethú cú clauſtro perpetuo çõmuţafſc .

Miratis
380 Diſquiſitionum Magicarum
Miraris Lector? en tibi Saxo Grammaticus,
cum duobusMagnis , Vpfalenſibus epiſco
pis,narrantGotthicos reges ex Vrſo & Vir
ginenobili originem ducere ; & loannesde
Barros Peguſanos & Sianitas Indiæ gentes
a videre à cane, qui cum muliere corpus miſcuerat *.
D
Torque Verùm his ego non ſum credulus,quicertus
madam
Hortiflo lum , ex homine & fera verum hominem na
ridiDial. Icinon poffe.quia ferinum ſemen perfectio
I.
nis illius eſt expers, quæ ad tam nobilis ani
mæ domicilium requiritur. quare fi quid ex
talimixtionenaſcatur , monſtrum id fuerit,
non homo. Sequitur enim deterioris ſemi
nis conditionem talis fætus : quare vt ſum
mum hominis aliquam fpeciem præbebit.
Nec enim crediderim , cenſendum perfe & u
brutum eius fpeciei cuius alteruter parentú ,
( v.g.ex Lulitana nati,nec fimii,nechomines
crant) ſedmonſtrum quoddam mixtæ fpe
ciei & imperfe&tæ ,vtmulus ex'equo & alino,
thoës ex hyæna & lupo: quarenecarbitror ſi
commiſceatur fibi fimili,vel alteribruto per
fectç fpeciei ,brutum vllum geniturum.Con
firmat hanc ſententiam cordati Hiſtorici

Petri Chicziæ narratio ,qua tradit rupices il


los Andinos ſolitosingentibus fimiis ſe com
miſcere;& natosinde fętus caputhumanum
& pudendahabere,cætera ſimiis fimiles effc;
ferosiuxta ac fædos,quinon loquantur, ſed
terribiliter vlulent: & ab ipſis quoque Indis
pro monftrishaberi. Denique in prouincia

Aulaga
Libri 11. I. XIV . 3811

Aulagamulierem Indam ex cane tria mon


ftra peperiſſe .hæc ille . 1.p. Hiftor .Peruana.cap.
95. Præterea in nonnullis exemplis citatis,
imaginatrix vis & corruptio ſeminis , & ſu
perfluorum in vterohumorum copia , ſuam
libifingula partem poffunt vindicare. Fieri
poteſt præterea , vt mulieres harum aliquæ
de ftrigum numero fuerint , & dæmon incu
bus calidum horum animalium femen illis
***

infuderit. cur qui poteſt humano ſic abuti,


non poſſit & ferino? Sanein illis exemplis ,de
Indorum populis & Gotthorum regib. puta
rim hoc dicendum : quod dæmon in ferarum
calium effigie fæminas comprefferit , quod
eum poſſe docebit lcquens quæſtio . Veriſſi
mam narrationem his adiungo . In hocipfo
Belgio fuit nefarius quidam , qui vaccæ fe
commiſcuit. Poft viſabos prægnans , & poſt
aliquotmenſes edere malculum fætum ,non
vitulum ,ſed puerum : adfuere non vnus ,de.
quematris vaccæ cadentem vtero adſpexe
runt, leuatumque de terra nutrici tradide
1

runt.adoleuit pucr,baptizatus , & inſtitutus


Chriſtianæ vitæ præceptis ,pietati ſe addixit:
& , pro patre, feriò pænitentiæ vacat operi
bus:homo quidem perfectus,ſed qui ſentiar
in animo propenſiones vaccinas , paſcendi
..

prata , & herbas ruminandi. Quid dehoc


Lentiendum ?nonnehominem efle ? planè
crediderim : fed ex vacca matre natum ab
?

nuo. Quid ergo ? Diabolus peccati illi' gna


rus
382 Difquifitionum Magicarum

rus, & impulſor ,mox vaccam prægnantem


fecit videri; cùm voluit , alicunde infantem
furreptum attulit,& vaccæ parturienti, quæ
vento grauida erat,puerum ſic ſuppoſuit ; vt
à vacca fundi videretur. Hinc nata opinio :
& puer perſuaſus ſe vaccæ filium , matris pu
tatæ propenſiones haulit imaginando . Nam
vt verus homo ex ſeminis vaccinimate
ria naſcatur , & organica illa diſpoſitio per
fecta humani corporis, in vaccæ vtero , &
vaccinæ animæ calore ac virtute , perficia
tur;id philoſophos omnes mecum arbitror,
inter asuvalu computaturos.Illud vero Mani.
lii,monſtrorum productionem aſtrorum in
Auxibus & fato Stoico afcribentis , fectæ eft
deliramentum .

Permifcet fæpe ferarum


Corpora cu membris hominum : non feminis ille
Partuserit.quid enim nobis commune ferifg ?
Quifue in portenti,noxam peccarit adulter
Aſtra nouant formas, cælumg, interferitora.
Cæterum And.Cæſalpini Paradoxum ; fi .
neſemine bruta perfecta equos,boues , ele
phantos imò & hominem quoad corpus , ex
Solis calore & putredine ſola naſci poffe:
quodmultis probare conatur lib. s. Peripate
tic . Quaft . qu . 1. vnde fequeretur arte Magi
ca hæc omnia produci poſſe applicatione
agērium ad patibilia;mihi nondum potui in
mentem producere ,vrid verum effe , vellu
lfpicer.Quinon ignorem , præparationéma.

teria
Libri 11. 9. XIV . 3831

teriæ ad formas animantium , quæ perfe &ta


nuncupantur ,dependere à virtute ſemina
ria,& formatrice ; quæ ad perfectianimalis
conformationem opus habet,non tantúpri
marum qualitatum mixtura & temperame
to , quod à cælorum influxu , & folis calore re
cipit;ſed præterea perfecti animantis coope
rationem exigit, vt cordati omnes Theolo
gi & Philoſophi fatentur ,; quos citant Co
nymbricenſes noftri ,eruditè hoc commen
.3
tum refellentes in 2.de cæloca.3.9.6.ar . & 4 .
quos ( curiosè lector ) ſuadeo tibi legendos.
illud etiam conſidera,hominem quoad cor
pus duntaxat , hominem nó effe:ideo cũ di

cuntpoffehominem quoad corpus fic gi


Igni,vel fibi in his verbis contradicere , vel
hoc tantum dicere; ſicmonſtrum gigni pof
ſe:imonecmonſtrum quidem ; quia inani
matū.quæro enim , quailla humani corporis
maſſa animaanimabitur?humana ?at hoc eft
delirium Paracelſi,hæreticum ,vt alias oſten
di.ferina?fed ferarum animanon potcſt hu
manum corpus informare. quia longè alias
requirit diſpoſitiones , longè diffimiliores,
quam animabouis & canis. conſtat tamen
corpuscaninum à bouis anima informarino
poſſe.qualc ergohocmonftrum ,aut quid fu .
turum ?

Certum eſt monftranaſci aliquando di


uina vltione.Docet Dockumenfium Friſio
rum pæna ,ob corum Epiſcopú S. Bonifaciu )

cum
1384 Difquifitionum Magicarum
cum ſociis cæſum . Nam horum fanctorum indi.
gnam mortem (ait Kempenſis ) in filios filiorum
Deus vindicauit: vt paffim ex eorum familiis(quo
rumi maiores tam nefarium fcelus perpetrarunt)
in hunc diem videantur in occipite habere groffos
crines fubalbi coloris , in modum cauda cuiufdam
bruti animalis , vt iuftè dixeris:
Sentitadhuc proles,quod commiſere parentes.
ita Cornel.Kempius Dokumenfis lib.z. de o
rig.Frifior.c.21.Imitemur Samſonem , & cau
dam caudæ connectamus fcribit Polyd . Vir
gilius Hiftor. Anglor.lib. 13. in hanc ſententi.
am :eo quod rex Henricus II.oſtenderet ſe.
ſeinfenlum B.Thomæ Centuar.ſanctum vi
rum iam fic vulgò negligicæpiffe, contemni, & odio
haberi:vt cum veniſſetaliquando Strodum ;qui vi
cus fituseft adripam Meducit fluminis , quodflu .
men Roceſtriam alluit; cius loci ixcola cupidibonum
patrem ita defpectum ignominia aliqua afficiendi;
non dubitarint amputare caudam equi, quemille
equitaret,feipfos perpetuo probro obligantes. Nam
pofteanutu Deiita accidit , vt omnes ex eo homini
genere,quiid facinus feciſſent, wati ſintinftar bru .
torum animalium caudati. Sed ea infamia notaiam
pridem cum genteilla eorum hominum ,qui pecca
runt,deleta est. ] Sic Polydorus:cuius . vltima
clauſula,an in gratiam adficta,an ex vero ,no
uit Deus.conuicium certè in gentem totam
manauit, & durat inter homines proteruos;
qui,linguæ petulantioris , nihil habent penſi
vera an falſa effutiant.Siquid talis dedecoris

per
Librı II. Q : XV . 385

permaneret , Guilhelm . Tookerus Reginæ


fuæ , etiam huius appendicis demendæ vir
tutem mirificam tribuiſſet.. Citrà iocum : a

pud Thom .Cantiprátenſem reperio; lib.z.de


Apibus.Nobili cuidam venationis gratia fe
ftos dies profanáti ex vxore natam prolem
canino ričtu ,& auribus braccorum (vtvocat)
more flaccis acdependulis .

QVÆSTIO XV.

Anfint unquam damones incubi & fuccube, & an


ex tali congreffu prolesnafci queat?

ALAXioma...saleat malefc ở Laomie cũ da


monbus,iliquidem fuccubis , he vero incubis,
actum Venereum exercere.Perperam hoc nega .
runtcomplures hæretici a ; inter quos pars « Pet.
ifta negatiua communior videtur;ex Catho - Mart .
VVierus,
licis etiam nonnulli:fed pauci admodum , ex Chytręus
Belgis Philippus Broideus b, ex Italis Carda- Lerche
nus,Ponzinibius, & Bapt.à Portâ.ſed horum mer. Bier
mānus,Fi
auctoritas non magna, li cum contrarium af chard . Go
ferentibus eam componas. delmann .
& alii.
Placuit enim affirmatio axiomatis adeo
6 Additio .
multis,yt verendű fit ne pertinaciæ & auda- ad cap . 2t.
Fori Ro
ciæ ſit ab iis diſcedere. Communis namque
hæc eſtſententia Patrum , Theologorum , && mani.
Philoſophorum doctiorum , & omnium ferè
fæculorum atque nationum experientia
comprobata . Vt cæteros taceam volucre
Plato in Cratylo , Philo , Joſephus & vetus

Bb Syna
1386 Diſquiſitionum Magicarum
A videre
hos cita. Synagoga: D. Ciprian . D. Iuſtinus Mart.
tos apud Clemens Alexand . Tertullian . & aliia , qui
Sir. Sené vetuſtiores
ſem , lib.s. patres in co , quod voluerunt
Bib.fac.an dæmones poſſe cum inulieribus rem habe
nor.77.& re,optimèfenferunt,in co vero à recentio
in Ecror. ribusiure reprehenduntur , quod de huiuf
Tertullia cemodi concubitu Mofis etiam verba b
ni Annot. de filiis Dei & filiabusCaini acceperuß t. So

adde Pie lidior ergo adhuc probatio huius fententiæ


thonël.de deſumiturà D. Hieron.in cap.6 . ad Ephes.
mirab . &
& D.Aug.quem communis ſchola Theolo
longæuis
Pereriú,li.gorum cum D.Iſidoro ſequitur C. & pro'ea
8.in Gen. dem pugnat Bulla Innocentii8.Pontif.con
dili.
tramaleficos.
6 Gen.6 .
a .2. Probanturhæc ratione & fimul expli
( Aug.lib.
15: de ciu . cantur. Dæmones ( quod poftea docèbo )
e
Dei ca.23 . poffuntdefunétorum corpora aſſumerei ,v ]
IGd. lib.8 de nouo fibi ex aëre & aliis elementis ad car
Orig. A., nis ſimilitudinem palpabilia effingere ac for
lex.deHa!
1.2.9.78 . mare poſſunt illa pro libitu mouere & cale
Tho.Bo facere , ſic ergo poſſunt , quem natura non
nau. Scot. habent, fexum artificioſe exhibere , & vitis
Dur.Gab .
in 2. d.8 . ſpecietæeminea ;fæminis fpecie virorum ab
Guilh.Pa. uci , & has ſubiicere , & illis ſe ſubſternere:
ride vai
uer.par. poſſunt etiam aliunde acceptum verum fe
vlt.ca. 23. men adferre, & naturalem eius emiſſioncm
Abulen.in imitari.Poſſunt ergo illa omnia facere , quæ
c.6 . Gé.q.
6.& c.7 . axiomaiſtud primum ſupponit : quod cum
Exo.q.12. poſlint,& eos faceredoceat experientia,non
Aud.mal eft cur dubitemuś.
ci malefi

Actio .
Libri il. Qi XV . 387

В. A &tio. II.poteft etiam ex huiufmodi concubitu


car, Grill.
damonis incubi proles nafci. ] Maior eſt diffi- Remig.&
cultas huius axom . quæ tamen tollitur quan alii 1.Č.co
do bene & dilucidetota res explicatur. Sci municer,
& exmcdi
endum ergo quod poteft ( præterea quæ di- cis Sim
ximus ) diabolus ſemen aliunde acceptű (v. phorianus
li. 2. prax.
g.in cà ,quæ fomnianti viro contingit illuſio
6. Cæfal
ne ) deferre , & qua eſt agilitate & naturali- pinus.de
um rerum peritia , calorem prolificum in le- damon .
miñe quantumuis ille ſubtilis & aereus fit ac c.io.Con
facile diſſipabilis , conſeruare , & illud deni- dronchus
que , quo momento mulier ad concipien mor lib .3. de
b . ve
dum optimèdiſpoſica , quod eum non latet, ncfic.c 1o .
tum illud matrici ſicinfundere , vel naturali Valefius
vi attrahendum exhibere, & muliebri ſemi- defacra
phil.ca.8 .
ni commiſcere, Hancconcl.tenuere aucto- in pri. & c.
respoſtea citandi
Axioma.ÍII . Áttamen dæmones nequeunt, vil

fua,&'ex propria fubftantia,more animantium ,ge


nerare ]
Probatur,quià nec dæmones inter fe vlla
habentindiuidui vel fpeciei multiplicatio

nein ( quifuit error Greg.Niiſſenia ) necdæ


å de Nat.
mones corpus aereum , vel vllum habent o - hom.c.18
mñino ( vt contra PlatonicosM.Anto . Nat
ta lib.7.de Deofol.57.docuit,Franciſc quoque
Georg. & Caietan , tenendum eſt , quare
necin proprio ſuo corpore commiſceri pof
ſunt(vt optimedocet Perer.dili.8.difp.2.) nee
vilum ſenien ;nedum prolificum , quantum
Juiscenue,habent(& fuit error Marci Epheſiil

Bb 2 İole
Diſquiſitionum Magicarum

Ioſephi, & fortaſſis Athenagoræ , Tertull.


& vetuſtiorum illorum Patrum ) quomodo
proprium femen habere poſſint ; cum ſe
men ſit ſubftantiæ corporeæ viuentis pars, &
reſiduum cibi optime cococti, exmeliorum
avide Ti ſcriptorum ſententia?a: dæmones vero ſunt
raq.l.con
nub.is. a . ſubſtantiæ incorporeæ , & ideo de ſuo non
nu 12. Na- poſſunt corporeum ſemen præſtare: ſuntet
clantú de
iam expertes animę, vegetantis autê animæ
was erotitia functio eſt naturali calore cibum acceptứco
Theore.. coquere.Ideo certillimum eſt hoc axioma,
Medulin de quod auctores præcedētis axiomatis admit
Sacr.phil. tunt: & hancduntaxat conclufionem aſſere
c.13.Spino t em ſecun
sã in Prob . revoluerun ;non vero, præcedent
6 Chr.hỏ. dam negarunt;ſcriptores quidam magni no
2.2.inGen . minis,vt D.Chryf. & alii b ; quorum fenten
Callaan. Itiam retuli & explicui olim , Com . in Seneca .
colla.8.ca.
Herc.Furent.v.447.
21. Phila .
adu . hæ С
Quæ aduerfarii obiiciunt exempla ,illu
tel.Plato farum aliquando muliercularum ; ea non
pol& for- refellimusnecreiicimus, præfertim conte
ce Scal. ſtata illa mira apud laquerium & Marti
exercitat. num Arelatenf. i ſed contendimus ineptè
75.
claquer. illos hinc inferre ; aliquando deluduntur :
lib.Hagel nunquam ergo id vere contingit. ex parti
Martin . culari affirmatina inferunt vniuerfalem et
Arles de iam affirmatiuam in materia non neceſſaria ,
fuperftit. quod ineptum eſt.
nu.7 .
Dicimus
ergo . Ex concubitu incubi cum mu
liere aliquando prolem nafcipoſſe , da tum prolis ve
rum parrem non fore demorem fedillum hominem

cuius
Libri 11. Q. XV . 389
a D. Tho .
cuius femine damon abuſus fuerit. Negarunt HalēCB0
|hoc Plutarchus in Numa , Paracelſus hæ- nau.Scot.
reticus, Vlric . Molitor de Pythonicis mulier. Gab.Abu
lél. Guilh .
ca.vltim . & Nicol.Remig. lib.primo damono lupra cita
llat.cap.6 . fed argumentis fultileuiculis : non ci accnon
negat , dubitat duntaxat Benedict , Perer. Richa.Pa
lud. Việ .
noſter lib . 8. in Geneſi dip. 3. Sed hoc olim Med.Mo.
affirmarunt Ægyptii , teſte Plutarcho , & li.Alf.à
Caft. Silu .
affirmant communiter Scholaſtici , qui o
Spin . lag .
mnes etiam optimi Philofophi fucre. 4. c.6.exl.C.
Probaturmanifeſta ratione ex iis quæ di- Gel.Binsf
&ta fuere pro explicatione. 2. Axiom . Ac. Mart. de
cedunt plurima exempla ab illis & aliis Valef.me
narrata ; quæ fi vera ſunt,haud dubie iuxta dicus,itē
has concluſiones explicanda ſunt. Vetu - Mallei, &
Itas obtrudit ſuos ſimileos ,Hercules,Sar Nider.
bita Hom
pedones, Æneas,Seruios Tullos b ; Anglia , Virg . Clé.
Merlinum "; Pannonia , Hunnos cx Arlu Alex . Ar
nis ſtrigibus Gothicis & Faunis natos d.Chie nub.l.s.co
tra gēt. &
za.cap.27.par.z.hist.Peru.ſcribit in Hiſpanio ipsū Plat.
la ſolitú Corocoton dæmonem miſcerimu- iuxta Ori-.
lierib . & ex eo natos bicornes naſci. Cliuen - ge.....cót.
Cell.
fium quoqueducum ſtemmahucretulitHe c Vinc. Bel
linandusli. 4. apud Belluacenfemº; Xacam luac. I. 21.
ſuum lapones talem eſſe volunt:necdefunt pcc.hift.
Poly . Virg
qui Lutherum in hanc claſſem retulerintf. & alii.
Etante ſexennium , in primario Brabantiæ dlorna.de
reb . Gott.
oppido ,punita fuitmulier,q ex dæmone pe & Luitprá
periffet : & noftris temporibus id con- dus.
tigille , ctiam Ludouic. Molina , ex noftræ ·Mol.z.p.
Societatis Theologis,prodidit,& compluresffontan.
3

Bb alii
390 Diſquiſitionum Magicarum

1 hift.fa- alii gentium diuerfarum ſcriptores állațis ex


ra de ſta- emplis confirmarunt “.
u religio . Videre nunc quam leuia fint argumenta ,
Mol.z.p.
1.so. a.. quib.hanc alii ſententiam impugnant , ma
uctor er- ximèNicol.Remig : quorú primum arg . eſt.
am vitæ
D.Bern.li. Dæmon & homo ſpecie differunt. ergo ex
2.cap ... hac copula ſequinequit proles. Reſp . conſe
Bocet.li.s. quentiam eſſe nullam ,tum quia ex equo & a
hift.Scot. Jina,& aliisſpecie diſcrepantib.animalib.mu
Ft.Dicus. li, thoes,leopardi,pantheræ & aliæ hybrides
notione gignuntur: tum quia generatio hicnó tribui
Pet.Bin . turdæmoni,ſed homini,cuius eft femen , vt
p.1.deco- re &te D.Tho ,quod lib.6.a.8.ad 6. & ideo hic
fel.malefi.
ex homine,hoc eft ex viro & fæmina, naſci
concl. s.
Lau.Ana- tur homo.
D
nias lib . 4 .
denar, dæ 2.Argum.Dæmon eft expers vitæ , & origo
mon . mortis.ergo nequit eſſe auctor & origo actus
vitalis.Rep .Vim hanc vitalem non ineſſe dę.
moni,ſed ipſi femini : ſicut vis calefaciendi
non ineſtfcypho propinanti, feu tubo fun
denti,ſed ipſivino.videD. Thom.fup.ads. &
Sprengerum 1.p.Malleig. 4.ad 2 ,
3. Argum . Semen , quod dæmõinfundit ,fa
gæfatentur effe frigidum & nullam adferre
voluptatem ,ſed horrorem poțius:quare nec
poteriçinde generatio conſequi.Argumen
tum hoc fuit Marci Epheſii, apud Prellum .
Confirmat Remigius confeflione ſagarum ,
quæ fallæ funt omnem ſenſum voluptatis à
cali copula abeffe, imo & fummum fe dolo
rem percipere. Refpondeo . cogit argumenti

futi
Librı ll. Q. XV . 391

futilitas, quam vellem me plura in re inani


& fpurca refellenda inſumere verba. Cer
tum ergo videtur, dæmonem , quando vult
ſub certi alicuius viri ſpecie deludere , &
non vult fciriſe effe dæmonem : tunc quam
poteſt aptiſſimeimitari, quæcunque in veri
viri & mulieris copula requiruntur : quare
neceſſario tunc curat , vt liquidem vult ge
nerationem fequi, ( quod rariffimèaccidit.
necenim ipſe ſua vnquam cauſa generatio -1
nem intendit ,qui ſibiſimile nequit gignere,
ſed aliquando duntaxat , in gratiam luccu
bæid optantis , conatur generationem ex
alieno ſemine ) adhibeat neceſſaria ad ge
nerationem ;quare & prolificum ſemenque
rit , & inuentum conferuat , & tanta celeri.
tate perfert ; ve vitalis fpiritus non cuapore
tur, & quando ac quale oportet infundit :
Quando vero non intendit generationem ,
tunc infundit aliquid feminis inftar , cali
dum tamen ,ne frausdeprehendatur ; ſicquel
etiam corpus aſſumptum temperat,necon
tacțu timor ,horror , aut aſpernatio adfera :
cur.Sed quando cum illis rem habet; quędę
monem effenon ignorant; vtplurimü ſemē
fictitium & frigidum exhibet, ex quo conce

dimys prolę naſci non poſſe.Deinde coſtat,


fæpe eum interrogare fuccubas ; num velint
impręgnari ? quæ li affentiantur ,aſſumit ve
rum ſemen aliunde actu carnali deciſum , vt
p . 2.mal.
dixi & docet Sprengerus«, Quæritur autem , ici q.1.c.4.

Bb non
392 um
Diſquiſition Magicarum

non tam quid fieri foleat , quam quid fieri


poffit.Vnde ad confirmationem quoque ar
gumēti patet folutio ;voluptatisſenſum quã
do abeſt;abeffe, vel quia Deus id prohibet
prouide , vel quia dæmon vult eum non ad
effe; vt ſic maior fit peccati fæditas atque
malitia. adeffe autem poteft hic ſenſus ; ſi
Deusnon prohibeat , & dæmon velit , eum
à ſuccuba percipi: profecto quæ ad delecta
tionê in hac fpurcitia neceffaria ,hæc omnia
dæmonem incubum adhibuiſſe nõ raro , con
Itatexemplis illis,quæ narrant plurima,Spre
gerus,Binsteldius,& Ananias,& potiſlimum
yno Sardicenſis lagæ , & Virginis Hiſpanæ
nobilis deceptæ ,quçinuenias apud Torque
madam Dialo3. & Grilland.q.7.n.8. & 9. idem
ex plurium confeflione aſſerit Alfonſ. à Ca
ftro lib.1.de iuſta hæret.punit.c.16 .
4. Denique addunt;haud effe credendum ,
Dominum Deum concurrere ad huiuf
modiactum ,aut animam tali corpori ex hu
iuſmodi coitu nato infundere , & inchoato
dæmonis operi coronidem addere. Refpondeo
dæmonem quo ad naturæ operationem hic
duntaxat efle inſtrumentum , & applicare fo

lummodò agensprincipale : quod eft verum


femen humanum.Deum itaque concurrere
ad vltimam difpofitionein organici corporis
ab humano ſemine nati;accidentarium verò
quid eſſe, & morale duntaxat, peccarum ſa
gæ atquedæmonismalitiam . iuuat Deus, vt

auctor
Libri 11. Quæft. XV . . 393

auctornaturæ naturam ; peccato verò ,cuius


auctor non eſt,non adminiculatur. Si quid
huiuſmodi valerent argumenta ;ſequeretur,
neque ex fornicatione, neque ex adulterio,
neq; ex incæſtu, proles gigni poffe.Rcfpon
dentdiuerfam eſſe rationem : quoniam in
his ordonáturę ſeruatur,non verò in illo dę
monis Hymenxo.Hçcreſponſio friuola eſt .
nam etiam in caſu noſtro naturæ ordo , quo
ad phyſica generationis præcipua principia,
ſeruatur:natura enim duntaxat poſtulat , vt
ex viri prolifico ſemine, aptè mixto ſemini
muliebri ,proles nafcatur. Vlt.Molitor argu
mentatur,fecundum Conciliatorem princi
pium gignendi eft cor : ergo dæmon illoſe
mine non poteſt ad generationem vti, quia
deeft virtus cordialis calorem , vt oportet ,

téperans. Refp.fiue à corde ſiue à cerebro vis


gignendi oriatur,fpiritusgenitalis ipſi ſemi
nieft implantarus in ipſa feminis ab huma.
no corpore deciſione. dæmon verò hunc

{piritum cum calore ſuo tantum conſeruat.


E Quid igitur,dicat aliquis , etiamneex vi
ro incubo , & dæmone ſuccuba liberi naſci
poterunt? hợc nec Ægyptii olim concede
bant,nec ego crediderim fieri poſſe. Longè
enim plura hîc requiruntur, vtad prolis ge
nerationem partumque longè pluramatres
quam patres ſuppeditant.in cóceptione par
fortè vtriufque conatus ; poſt omnia ſolius
ſuntmatris. requiritur tractus temporis , vt
Bb5 femen
1394
Magicarum
Diſquiſition
um
ſemen in corpus organicum commutetur ,
& abſolutiſſima illa humani corporis archi
tectura perficiatur. requiritur etiam conti
nua vegetantis animęoperatio in færu alen
do ;& alia penè innumera naturæ arcana,quç
omnia vtrum tam multa , tamdiu dæmon in

affumpto corpore queat præftare,plurimum


dubito ,& potius arbitrer non pofle: li poflit,
etiam fuccuba poterit concipere. Interea
dum quis conuincat hæcillum omnia pofſe ,
cenſeo , quos legimus matre ſuccuba dæmo
ne natos, vel ſuppoſititios fuiſſe alterius foe
minæ veros partus, vel ab alio dæmone pro
lem ementiram , vtnon rarò contingit.ad
priorem ſuppoſitiui partus fraudem lubens
retulerim cum Io.Reynardo [ lib.de pereg.ge
neris hum . ſerm . de impugnat. hom.per diabol. ]
quod de Pictauorum Comitum ex Meluſi
na originc referunt fabulofę Francorum Hi
ſtorix , item de Andegauenſis fainiliæ ſtem
s li.zz.hif. mate Polyd .Virgil.a & alterius cuiuſdam ,ex
Angl. Galfrido narrat Vincent. Bell.b & quod ex
5 Hift.li.3. ore ducum Bauarię & Saxoniæ acceptūnar
cap .26 .
: Nor, in rat Sabinus ;nec admodum diſſimile , quod
Metamo. denobiliBauaro narrant alii;ei,cùm defun
Ouid .
Etam vxorem ferretimpatientius ; quadam
no& e fæminam rediiſſe,fequcreſuſcitatam
dixiſſe, & marito conuixiffe, & ex eo liberos
ſuſcepiffe,quodq; futurumprædixerat, tan
dem , conuiciis & blafphemiis non ſe abſti
nente marito , ſubito muliebri veſte penes

illum
Librı II. Qu« ft. XV. 395

illum derelicta ,euanuiſſe.Demon fic Nobili


hụic impoſuic ,& aliunde ſubtractos furto li
beros libị ſuppoſuit. Ad poſteri' genusfrau
dis refero paruulos;quos,non ex incubis,fed
per fraudem , quaſi ex ſuccubis dæmonibus
naros,vulgò Cambiones vocát; & feruntadeò
effe lacte inſaturabiles,vt, etiam quatuornu

tricum rumisexhauſtis ,macilenti perfeuc


rent,ponderoſiſſimitamen , & tandem poſt
aliquot annos euaneſcant. Itali,à continuo
vagitu Vagianes appellant;Germani,vt indi
cent ſuppoſititis effe , nominant, Wechslek
balg vel Wechſelkind / de his vide Spreng.2.p.

mallei q.2.6.7.Guilh .Parif.p.vlt.de vniuerfo, c.25.


Anan .11.4.de nat.demon . Molitorem de Pythoni,
mulier.c.6 . Talē arbitror fuifſe puerum ; qué,

perGaliciam & Aſturias Hiſpaniæ ante an


nos is .Mendicus quidam , ſumma cum de
fatigationehumeris baiulabat : cùm ex no
ftris eum quidam in itinere repertum prope
Aumen , vttranſuaderet, mifericordia mo
tus,retro ſe iniumentum ſuſtuliffet; vix vali
da beſtia potuit eum in alteram ripam expo
nere.Paulò poftmendicus cóprehenſus ,fa
retur cum puerű,non puerum ,fed diabolú ,
fuiffe,qui fibipromififfet ,omnes fe ad elee.
mofynas ei conferendas pellecturum , quam
dių ſic circumferretur habitu pueri morbo ,
11,& fafciis inuoluti.
F His confentaneum eft : poffe damoresefficc- .

fre ,vt virgo mente e corporepermanens,non tamē

fine
396 Diſquiſitionum Magicarum
fine virili femine, concipiat . probatur, quia po.
teſt virginidormienti & ignarę aliunde lum
ptum verum & fæcundum femen ,finecon
greſſu carnali,hymene , aliiſue clauſtris vir
ginitatis incorruptis,infundere. Vt autem
in partu virginitas conſeruetur,hoc dæmon
-

nequit . cùm enimad hoc vera corporum


penetratio requiratur ; quæ virtuti diuinæ
reſeruatur;id, ſine ſpeciali miraculo , fieri no
poteft . Propterea , cùm Caluiniftæ negant
hoc ſeptum virginalis in partu Chriſti Do
miniclauſum manſiſſe;præcipuam certè mi
raculi,& veræ virginitatis prærogatiuam tol
lunt. Exemplum quoquede Bambergenſi
puellâ ,quod recitat a Niderius,cautè legen
Formi.
ar.c. 10 . dum eſt,& dementis tantùm virginitate ac
cipiendum.carnis enim integritatem amiſe
rat per eandem copulam , quâ conceperat.
Nec à viro'mulier cognoſci poteft , finevir
ginitatis ia&tura ; nec impregnati , niſico
gnoſcatur. Scio quid multi ſcriptores nar
rent de variis, quæ conceperintduntaxat ex
ſemine,quod in balneo ,in quo illæ lotæ ,pri
us fuerat effuſum ;fed non credo.quia neque
virtus attractiuamatricis tā à ſe longè queạt
vim exſerere ;neque aqua folertiam habet,
quam dæmon ſpirituum euaporationē pro
hibendi,& ſemen illud ,& fæcundum fuiilet,
fundum aquæ petiiffet , non ſupernataſſet.
SicHebræifinguntBen fyram ex filiâ Iere
miæ Prophetæ natum . Sedimenţiuntur. Ie

remias
Libri II. I. XV . 397

remias enim virgomanſit . Simile refert A


uerroes & de aliâ Alb .Magnus de format.
hominis cap. 1. Minùs incredibile eſt, quod

ſcribit D.Thomasa, poſſe fortaſſismulieré,la Thom .


abſque miráculo & faluâ virginitate omni- quodl.6 .
ar. 18.
moda,concipere:ficut (ait ) dicitur accidiffe cui
dam puelle iam pubeſcenti , quam propter pudoris
cuftodiam in letto fuo pater habebat, qui cum in
fomnio pollueretur, femen eius ad matricem filia
deſcendit, & inde puella concepit. hoc fequitur,
& à dæmone idem præſtari pofſe,contendit
Abulenſis comm.in c.19.Gen .

Item quæri ſcio , an dæmones cum ſagis


nonnunquam exerceant præpofteram libi
dinem ? fciendum hoc latrunculatoribus.
Quidam , vt poſt comp. Theolog .& Anto
nin . 1.p.fum.tit.deluxur. Ponzinibius , de La
mis nu.04 . & Benedic . qui hos non citat.lib .

2.peccat. fum.c.8.hocomninò negant :neque


id compertum confeſſione Sagarum Hiſpa
niæ ,Germaniæ ,Gallię,fed delamiis Italiæid
quaſi notiſſimum affirmat Siluefter Prieras
de Strigomag . & Ananias lib.4.denat.damon .
fol.148.& etiam ab illis affirmari fatetur Pon .
zinibius ſupra. Nimirum nihil adeò ſordi
dum eſt ,quodnon xakouppo's iſte ſubcat,vt ho
minū animas certiori exitio inuoluat : ideo
offert cuique , quo illum capi poſle ſperat.
Nec vllum ſcelus eſt ,quod fex iſta hominum
auerſetur. Poflunt itaque ludices etiam de
hoc inquirere. Nec ratio vlla eſt, quxcon

trarium
1398 Disquiſition Magicarum
um
trarium conuincat.Porro ſciat confeſſarius,
tuncvideri eſſe duplex crimen mortale ; v.
num contra genus , alterum extra vasnatu
rale :& ideo grauiuspeccatum , quam ſi cum
dæmonemore humano , ac naturali com
miſcerentur.
Vltima in hac quæſtione dubitatio naſci
cur,vtrū vimagica fieri queat, vt gigantesnaſcan
tur, vel pigmei? Quoad Gigantes Fran.Vale
liusd.c.8. affirmat id fieri poffe : fi dæmones
ſeligant ſemen non qualecunque , fed pluri
mum ,craſliffimum ,calidiſſimum , fpiritibus
affluens, & feri expers : id verò eis facile eſſe
1
conquirere,deligendo homines calidos, ro
buſtos, & abundantes inulto femine,quibus
ſuccumbant;deinde & mulieres fimilis con

ditionis quibus incumbant: dj utrisq;, dguri


fris, inquam , & fæminis ,voluptatem maiorem fo
lito afferendo.tanto enim abundantins femen emie .
titur,quanto (ait ) cum maiori voluptate excerni
tur.poterant verò illi voluptatem augere, & titil
Lando plurimum , & imaginationi plurimaad rem
facientia repræſentando,plurima enim pars vene
reorum motuum ab imaginatione fluit. Quo fit,vt
religioſi viri, Deoadeo dediti , imaginationem
etiã cõpefcant,& eiuſmodimotusnon perſentiſcant.
Robuſti ergo dos grandes ut nafcerentar , ita pote
rant dæmones procurare. ] Hæc ille doctus fi
mul Phyſicus & Philoſophus,de eo quod fie
ri potuit præclare;ſed erroneè,quatenus Gi
gantes illosS.S.putat ex dæmonibus incubis

&
Libri 11. 2. XV. 399

& fuccubisita procreatos;quod iam à Theo


logis improbatum docui. * Nos indeſuma
mus tantum , non repugnare hocdæmonis
potentiæ & induſtriæ . Nam Gigantes fuiſſe
impudentis proteruiæ fitnegare , cùm S.S.
teftetur Gen.c.6 . & omnium Gentium Anna
les fimilia multa proferant. Diodorus lib.s.
6.Plutarch,in ſectoria.Philoſtratusin Heroic .Plin .
Solinus,Marian Scotus daly.meminimenon
nulla notaffe aduerfariis in Seneca Tragédias: &
miror Goropio Becano placuiſſe ,tam ardé
ter,in eam , quæ de Antuerpienfinoſtro Gi
gante narrantur declamare. Dentis eius

magnitudinem ferre non potuit. quid illa


tamen , ad maiores molares Siculorum Ci
clopum , quos vidit appendit,penes ſe , inſi
gnis hiſtoricus Tho.Fazellus,habuit? Non
iniucunda lectio verborum eius opinor fu
tura ciuib.meis , vthoc antiquitatis patriæ
cymalium fibi ab homine Cempinienli tam
facile extorquerinon patiantur.Prolixa pla
ne res eſt,adfcribam & decerpam breuiter,
ad Erycem montem anno.1342 . cadauer in
ancro inuchtum portentoſæ magnitudinis ,
cuius anterior cranii pars aliquot Sicilien
orum capax erat : cuius etiam
lium modi
Bocatius fecerit mentionem lib.4.de Geneal.
Deorum c. 68. Anno 1516. in Mazareno agro
cæmentarios effodiſſe cadauer hominis cu
bitorum ſtaturx circiter 20. caput habens
dolii inſtar ,molares dentes ſingulos vncia

rum
1400
Disquifiti Magicaru
onum m
rum.s.pondusæquaſſe, quos (ait) ſe vidiſſe.
Penes fe alios eſſe non paucos,Melillis effof
ſorum gigantum ,dentes , quaternarum vn
ciarum : habere quoque ſe os humeri latiſſi
mum & penèmonſtruoſum alterius gigan
tisHyccarenſis. Duos libi molares alios,4 .
fingulos vnciarum ,datos à Simeone Piglio
no , cadaueris 18. cubitorum propè Panor
mum ,anno 1547.Sequéti anno ibid.àGeor.
Adorno cadauer aliud , cubitorum 20.re
pertum . Iatraſis an . 1550. inuentum cadauer
cubitorum circiter 22. cuius caput 10. ferè
circuitum pedum metiebatur. Additmulta
fimilia , quibus fingulis recenfendis non eft
cur inhæream.illud notat,cæteris etiam oſli
bus in cinerem contactu tandem abeuntib .
dentes noftris fimiles,fed maiores integros,

effigiatos,ſubalbos,& carie carentes reman


liffe : quod etiam in dente illo Antuerpienſi
olim viſebatur. Hetruſcorum gigantumve
tus quoddam , An.Pomponii Leti, epigram
mameininit Britannicorum Camdenus ; a .
liorum alii. Ipſe D.Auguſtinus ſcribit ſe vi
diſſe in littore Vticenfi molarem dentem a

deo magnum , ve'molaribus cétum commu


nibus poſſet exæquari, lib.is.deciu.Dei cap.9 :
Præterco quæ Franc.Patricius Dialz.deHift .
ex Hemone Eremita de Emiphimis & Gy
ginis retulit,quia fabulofa.
Reftat de Pygmais : pofle demonem efficere cau
Viscontrarisadhibitis , vtad iuftam humani cor

poris
Libri II. 2. XV. 4011

poris faturam hominesnon perueniant,non eft du


bitandum , fic enim videmus artificio huma
no ;nempe potu viniadufti , & incluſione in
ollis paruis,pufillos illos catellos,delicias do
micellarum parari : & lucri auidiparentes,
impie certè , certismedicamentis efficiunt,
vt filii pumiliones naſcantur. Omninò tamé
crediderim , hac in re minimam quoq; cor
poris humani quantitatem ,etſiignotam ,da
ri;infra quam nequeat animarationalis pos
tentiis fuis vti: & efficaciter corpus illud in
formare. Quare feriptoribus etiãillis afſen
tior, qui licet agnoſcant cubitales ſeu trium
{piramarum homullos,quos Pygmaos vocant,
gruum hoftes, quos poft Ariſtotelem lib. 2.
dehift.animal.cap.12 . Philoſtrat.in Hercule dor.
miente Plinius lib.7.6. 2. Claudianus, luuena.
lis,Solinus,& aliideſcripêre :tamen meritò
arbitrantur ,eos non effe veroshomines,ſed
i

bruta,vel monftra, & ad claſſem fimiarú re


ferendos. Vide,fi lubet,Gellium lib.9.c.4.Cælium
Rhodiginum lib.4.lect.antig.c.3 . & Cardanum lib .
18.dererum varieta.d .Lud.Viuem in cap.8.lib.de
ciuit.Dei, & Bonifacium Simonettam lib.4. Epift.c .
10.Repertam anno 1600. in Peruuiâ Nano
rum prouincia inde fcribitur litteris P. Rui.
zii;quas hoc anno 1601.legi.
Nec negari poteſt Pygmæos fuifle,& ftatu
ræ breuiſſimæ. colligo vtrumá; ex loco Eze.
27.6.11.Pygmæi in turrib.tuis. ſcio hoc aliter &
aliter verti,& verſionesponià D.Hieron.ad

Cc eum
1402 Difqwfitionu Magicarum
m
cum locum : fed nofter meritò fecutus eft
Aquilam ita vertentem Symm Medos ver
tit, quod placuit Theodoreto Chaldæus Pa
raphraſtres, Cappadoces.Verum eſt de vocis
radice ,& ideò Theodotion ,non ſatis certus,
quid i ſignificaret Hebræum ayaga
madim retinuit. DiuusHieron.gnarus, max
fignificare cubitum brachii , ſeu menfuram
cubitalem Iud.3. v . 16. ynde mi cubitalis;
vertit Pygmæos, quorum hæc eftmenſura ſta
turæ . Item D.Hieron.ad vocem Græcam

Aquilæ attendens , Pygmaos non accepit vt


nomen proprium ,ſed vtappellatiuum ; quia
interpretatur bellatores próptiſſimos, quali
deducatur dró tñs augalinis ; cuius vocis vnain
terpretatio eft, pugna ſeu pugilatus; altera
menſura cubiti;quod ſequitur D. Auguſt.d .
lib.16.de ciu.Dei cap.7. Hinc ortæ variæ inter
pretationes. Quibus videbaturde Pygmæis
illis proprie dictis accipiendum ; quidam co
miniſcuntur , cosfuiffe bellicoſiſſimos, viſus
acutiſſimi,& ſagittandi peritiffimos; & ideo
illis turrium cuſtodiam permiffam , fic Dio
nyſ.Cartuſian.Verum idvnde probant:cer
te vix credendum , potuiſſe eos loricam ia
culis fuis penetrare. Aliud itaque ſatis inge
nioſe commentus Liranus, robur Tyri de
ſeribi, & munitìonum eius , tale , vt etiam à
pumilis iſtis turres defendi potuerint cótra
hoftespotentiſſimos. Contortum id quoqi,
nec fatis beneuolum aut confentiens con

textui,
Libri II. Q. XVI. 403

B téxtui. Reor omnino,cuftodum feu robufto


ram , ( vt vertuntLXX .) mentionem fieri;
fed hos vocari Pygmæos:non quod ſtaturâ ta
les,fed quia turres tam altæ ,vt viri etiam for
tiſſimi& maximiin imo verſantib.vix cubi
tales apparerent. ſic vulgatam cum LXX .
verſione & cum Hebrço fonte conciliaride
bere, nunc quidem cenſeo ; paratus ſequi
docentem certiora .

De pumilionibus his ex Nonnoſo ifta


Photius bibl.fol.3. ότι από της φαρσαν πλέονλι το
Νοννόσω , ότι τίω έχατίω των νήσων κατίωτηκότι τοιον
Τι συνέβη,θαύμα και ακέσαι. ενέτυχε γάς τισι μορφω μια
και ιδέαν έχουσιν ανθρωπίνω, βegχυτάτοις δε το μέγε
Jo , xow uéada Twiggódv. inó ñ rezav Adaoupérons
θια σαντος τ8 Φ . άπόντο και τους άνδρέα και
Juwaires about , και παιδάρια έτι βegχύτερα και
των σαρ αυλοίς ανδρώνευμνοί 3 ήσαν άπαντες, πλίω δέρ
μάλι τινί μικρώ τίω αιδώ αρμοκάλυπloν , οι οeoβεβηκότες
ομοίως άνδρες το και γωαίκες. άγιον δε δεν επεδείκ
rew to id arnuaçov . dina sy garw exov kar dvdpo
πένω , άγνωσον δε παντάπα τίω διάλεκτον τοίς το
nameroixoss ära Cs.

QV ÆSTIO XVI.

Denocturnis fagarum conuentibus, an vera fit


earum translatio de loco ad locum ?

A PRima fententia eft, huiufinodi equitatio


nibus & conuentibus illasduntaxat cogi
tatione animi , 8wlabolica illuſione in
tereffe hanc ſententiam cum Luthero &

Сс Melan .
404 Diſquiſitionum Magicarui

avvierus Melanchthonemulti ſectarii tenuerút": fed


Godelmä. & Catholici quidam ,ex Hiſpánis ,vt integro
Agrippa, libro quidam minorita Fr.Samuel & auctor
fortalitii fidei, eiuſdem ordinis , & Martinus
de Arles canoniſta; ex Italis Ponzinibius in

tegro ferè libro, Bapt.à Porta lib.z.fu & Magia


Naturalis , & , cuius
tempore res nondum fa
tis explorata erat Alciatus lib.8.Parerg.ca.22.
exGallis Duarenus, Ærodius, & Mich .Mon
tanus. ex Anglis olim loannes Salisburien
lis lib.2.Polycrat.cap.17.in fin.exGermanis, i
dem vult Phil.Camerar. extremo c . 72.ope

ręſucciſiuæ,& VlricusMolitor de Python.mu


lierib.6.8. & hoc ſe ſentire ſubindicat Leon
ard .Vairus lib.2.de faſcino cap.13. Sed nitun
tura r
argumétis parum vrg 5. Quid enim ,
Coliſne id aſſeritur à muliv. alis , vt excidit
Alciato ? ynde igitur tot quotidie viridocti,
clari,& fecundum fæculam prudentes, idem
fatentur,puniunturque? Ageſint fæpè,qui à
dæmone illudantur,lenſibus internis exter
niſque vinctis & ſepultis, phantalia etiã for
te läſa,perturbataque : age,queat diabolus
læſiscorporis virib .& animifacultatibus plu
ra homini perſuadere, quam vel vini copia
oppreſli,velmelancholia ægriſeſe videre ar
b lib. 7.de bitrentur,vt docet D.Auguſtb. ſintſane tria
Gencl.ad
litt . c. II. phantaſmatú genera, quod ab eodem opti
e Epift.72 me notatum ; quid tum poftea ? quid aliud
ad Nebri. ex his inferre queas, quàm poffe fagas deci
pi? ſemper autem illas falli hincnon conſe

quitur.
Libri 11. Q. XVI. 405

quitur. Nec amplius probat quodad Euo


dium ſcribens , de viſis prodigiofis idem Epift.101
prodidit : fatemur enim tunc animas non
emigrare ex corporibus, & Bodinum , id au
ſum afferere,deteſtamạr.fatemur fæpè ſen
ſus corporeos planè conſupiri, adeoque ef
ficaciter has imagines obſeruari,vt experre
di credant le audiuiſſe , & vidiffe, & feciffe,
quæ nunquam contigerunt. Nec ignoro
exempla multa huiusdeceptionis,vt dcteo,
qui fe in Ditis regiâ fuiffe di&tabar b , deb Alex .ab
Gennadio, quifechoris beatorum interfuif- Alex. 1.6.
Geneal.
fe putabat c; de Platonico philoſopho alte dier.
ri in fomnis apparente , eumque docente di c D. Aug.
de patre , qui clara luce filiam fuam videns d.epift.
101.
fe vaccam cernere putabat , Nec vrget , d D.Aug.

quod eorum corpora inuenta fint fæpenu- lib .18.de


ciu . Dei c .
mero eodem loco iacentia , ncc indemota
08 .
fuiffee, vt devariis narratum ab Olao, Toſta evita S.Ma

to ,Grillando ,& aliis; & huc pertinens illud carii,


in vitâ D.Germani , de mulierculis conui
uantibus,ve videbantur , & tamen domi re
pertis dormientibus ; & quæ huiuſmodi alia.
his enim nihil amplius probatur , quam de
cipi aliquando has mulierculas . Sed fem
per ita fierinon probatur . Vimquidem ali
quam haberet argumétatio illa Alciatiquæ
rentis ; curnon potius in conuentu cacode
monem loco mulieris , quam in lccto cum
marito fuiffc dicamus ? fi folâ niteremur
præſumptione : nunc non illâ moucmur,fed
3

Сс vnani.
400 Diſquiſitionum Magicarum

vnanimiomnium ætatum , & nationum , &


vtriuſqueſexus etiam Ecclefiafticæ functio
nis, & ordinis nobilium , reorum confeflio
ne; contra quam nulla vim habetpræfum
prio. Micholpatris ſatellites decepit in Da
uidis locum ſubſtitutâ ftatuâa : fic etiam
po.
1. Reg. teſt & ſolet dæmon aflumpto corpore , & in
9.
lecto locato deciperemaritum . Nam ftrige
ad conuentum profectâ,nemarituseam ab
effe deprehendat, ſolet eum confopire , vel
quid aliud ſupponere , quod earum vicem
ſuppleat , vt maritus expergifcens vxorem
elle putet : docet hoc actis iudiciariis. Ber .
trandus(inquit) tonftrix ForbachjCal. Sept.1587.
id le fepe feciſe prodidit , atque ad ſopiendum tale
fomnomaritum , fæpenumero illiaurem vellicaffe,
dextra manu eo priusillita unguine, quo viam ad
huiufmodiconuentus affectans ſolebat feipfa inun

gere. Eller vxor decani in Ottingem ,eodem loco con


die,infantisculcitram ; Seichen May à Speirchen
Scopas fuppofuiffememorauerunt, poftquam efſent
nomen fui damonis prafatæ , ficque maritis fücum
jepe feciſe. Homburgi Non . Iunij 1990. Maria
vxor fartoris in Metzer Eſch, ftramentorum fafcē
veluti vnguine infuſcatum ,qui flatim atg it fado
mū eſſet reuerfa euanefceret ,Catharina Ruffa ipfum
damonem fua accubatione,eiufmodivices aliquan
do gellile , declarauit. ] hæc Nic . Remigius d .
lib.1.0.12,
Obiiciunt præterea D.Aug. lib.de fpiritu
& anima ca.28.vbieadem fere verba habes,

quæ
Libri 11. Q. XV . 407

quæ in c. Epifcopi. 26.q.s. vbiqui huiuſmodi


näniis anicularum fidem præbent,videntur
excommunicari.Hiccanon Achilles eſt ad
uerfariorum ,hunc vrgent,huncintorquent.
Rep.librum illum'non eſſe D.Auguſtini,nec
etiam D.Gregorii ,cui tribuit IoannesBeet
zius Carmelita, in 1.præcept.expol.4.cap.4 .
ſed Hugonis Victorini, velHugonisEteria
ni : & cuiuſcunq; lit, non effe aliam eius fen
tentiam , quam prædi&ti Canonis . Quidam
eleuant auctoritatem Canonis , quia lit con
cilium tantum Prouinciale , quod errare po
tuerit ; fed mihinon placer eô confugere .
Aliinegant eſſe Concilii Ancyrani,eo quod
in concilii huius exemplaribus Græcis aut
Latinis hodie nonexſtet :verum nequehæc
ſolutio mihi placet;quia Canon reperitur in
quibuſdam antiquis collectionibus Conci
liorum , & in Damaſı ( liipſe auctor ) Vitis
Pontificum , & in Decretis Burchardi lib.10.
6.1.& luonis p. 11.6.36. & retentus fuit in De
creto Gratianiiuſſu Gregori XIII. Pontif.
correcto . Malo cum Turrecremata ibi, Vi
& or,num . 32. Baſino, Alphonſo à Caſtro , &
aliis reſpondere , quædamn in illo Canone
narrari, quæ per naturam rerum à dæmo

ne perfici non poffunt , vt alloqui & coram


cernere Herculem & Achillem , qui ſunt
in inferno : item equitare ſuper verasbe
ftias, quæ tanta fpacia tam citò & per aërem
conficere nequeunt : item equitare cum
Cc : 4 Diana
onum
408 Diſquiſiti Magicarum

Dianâ velHerodiade , cum nec vlla fit Dia


na Dea,yel ſuperftesnumen ,nec Herodias
illa faltatricula vllibi in terris equitet , in in
ferno cruciata : item agnoſcere vllam diui.
c f
nam naturam , præter Deum . quar huiu
modi aſſerere ; reuera hæréticum effet. Alia
verò in eodem Canone memorantur , quæ
nec rerum naturæ repugnant, nec vires Sa
canæ ſuperant,vt efthocipfum ,de quo nunc
agitur; & talia non negat Canon pofſecon
tingere,fed tantum indicarevoluit,non eſſe
credendum ſemper ca d'uto meritas contin
gere , fed aliquando imaginationis vitio tri
byenda.vera itaque Canonis explicatio eſt ,
cos hæreſcosdamnari,qui fagis afferentibus
credunt; hæc omnia polteriora cum priori
bús fibi contingere , prout illæ narrabant.
Sufficit enim ad opinionis alicuius damna
cionem partem cius aliquam fidei contra
riam efle, quia verum eſt ex integra cauſa,
falíum ex quouis defectu . Atque ita inter
40.11.Ma. pretor dicta Doctoris Nauarri a ſatis per
qual.pum ,
plexa locutione non paucos decipientis.
38 ,
Vndeapparet,neque Canonem illum ,neq;
locum Hugonis repugnare communi fen .
tentiæ Theologorum , vel Quælitorum &
ludicum receptæ praxi.Sed dehoc Canone
agenduin copiofillimè lib.s.

Deniq;argumentatur Alciatus;Conuen
tus huius perſone omnesinterdum ,nomine

lelu
Libri 11. Q. XVI. 4091

Ieſu pronunciato ,euanuerunt : erant itaque


phantaſticæ ,& non corporatæ perſonæ ,quia
corporcares fic nequit euaneſcere. Reſpond .
Sagas, quæconuentui interfuerant,non eua
nuiſſe : fed præſtrictis cernentium oculis ; à
luis demonibüs celerrimèaſportatas fuifſe:&
licdici euanuiſſe,large & improprie ſumpto
vocabulo pro defierunt videri. Neque hoc
diſſimulandum , videri Alciatum vellc , non
polledęmonem corporalocomoucre.idcir
co cnim contendit non fuiſſe Chriftum Do
minumàDiabolo in pinnaculum templi, &
;

montem excelfum ſublatum ; quod confir


mat auctoritate Orig.hom.31.in Luc.& D.Hie.
in Matt.& tcmere credidit hoc dicēti Alciato
Phil.Camerarius opera faccif.c. 72. Sed poftea
docebo longe plures Patres contrarium tc
nuiſſe:imo.D.Hier.nihil habet, quod pro Al
cito faciat. Origenes ei aperte refragatur.
nam verba mutilata citat Alciat. obiectio

nem ponens,reſponſionem Origenis omit


tens.

Obiicitur etiam experiétia, quod inunétæ


aliquando non translatæ ,ſed repertæ iacen
tes eodem loco,vbifcinuxeranc.hoc de vna
Abulenfis, de trib . vel quatuor teſtatur Spi
neus,de aliis alii.Rep . cum Spineo 6.30.8 31.
huius rei varias effe cauſas tum ex parte Dei,

tum ex parte dæmonis.Ex parte huius : quia


quando ipli vtiliuseſt,tunclagas decipit , cas
loco'non mouendo;vtliciudicibus & princi
Cc 5 pibus
410 Diſquiſitionum Magicarum
pibusperſuadearfalla effe ,quæ de talib'tral
uectionibus feruntur,atque ita iuſtitiæ ex
ſecutionem impediat.pactum ergo fruſtra
tur, quando maiorem humano generi per
niciem inde fperat : pactum ſeruat, quando
Deus ei permittit , & ipſeſperat ſe ſic plures
illaqueaturum . Quod ad Deum , finitvtplu
rimum , fic exigentib . hominum peccatis ,
Diabolum pacta cum Magis inita feruare:
aliquando impedit,vt quando iudices curio
litate mouentur ad huiuſmodi exploratio
nes;vtfic iudices in peccati pænain confun
dantur, & quali cxcæcentur.Vtrumq; iuſtif
ſime.Exiifdem caufis nonnunquam vult dę
mon,& hocei Deuspermittit,iplas loco mo
uere , & proiplis fimulacrum earum illic re
linquere, vtputentur non translatæ ,ſed illic
remanfiffe .
Secunda ergo opinio eft , quam veriffi
mam iudico ; Nonnunquam vere fagas trans
ferrià demonede locoad locum ,hirco vel alteri
animali ( phantaſtico vtplurimum ;hoc eft
.

dæmoni aſſumenti & formanti corpus ae


reum ,vel etiamhominis in forma,eas aliqua
do ternas quaternaſue ſimul afportanti) vel
arundini vere,ſcoparumue baculo etiam vero , fed
acto & fubleuato à demone,inequitantes, & corpa .
raliter conuentui nefario intereſe.]
Hæc fententia eft multo communior
Theologorum ,imo & luriſconſultorum pra
&ticorum Italiæ ,Hifpaniæ , Germaniæ , inter

Catho
Libri II. Q.XVI. 401 )
Catholicostenent etiam ſcribentes plurimi.

Alb.Magnusapud Cantipratenfem l.2.cap.57.p.


19.Ciruelusde fuperftit.p.2.c.1 .Guilh ,Neoburgen
lismox citandus. Turreci ema.ſup. Grilland . li . 2 .
defurtileg.9.7.nu.8 . vbifatetur fe fententiam mu
taffe . Bafinus de artib.magic. propoſ.g. Remig.lib.
1.Damonolat.6.14.24.29 . Auctores Malleinon
vno loco , Penna in Director.Inquiſitor.p.2.coment.
68. & alii .Pet.Damianus ep.4.0.17.& recentio
resmedici,vtRonſſeusmox citandus, lib . 2.de
morb.venef.c.8 . & lib.3.c. 8. Cefalpinus inueftigat,
damon.cap . 20. & Theologi crebro numero
hocafferút,rem diligentiſſime diſcutientes,
Loann . Dodo.in Apolog. contra Fran.Sauelem ,
Guilhelm.Parifienf.par.vltim . de vniuerſ. cap.
23.
Siluefter in verb. hærefis,numer.3. Abulenf. in 4 .
cap.Matth.quaft.47.Beetz dict.cap.4.Vi&tor.vbi
ſupra Caietan.2. 2. quaft.95.4. 3. Alphonſ à Ca.
ftro libr. 1.deiuftahæretic.punit. cap. 16. Sixtus Se
nenfisl.s.bibli.annotat.73. Creſpetus de odio Sata.
na diſcurſ,15.li.1. SebaſtianusMich. in Pneumalog :
Anglez.in 2.que, vnica de arte Magica a. 4. diffic.
s. Petr.Binsfeld.d.operis concluf.11. Spinauscontra
Ponzinibium , Ananias libr.quarto. de Natur.
demon.Et nonne Antichriſti tempore tales
conuentus agnoſcit futuros D. Hippolyt.
Martyr. lib. de confummat. feculi , haud longe
princ. hos nouere leges Salicę , vt patet ex
lib . 17 Et Lambertus Danæus Caluinianus

fcribịtGeneuæ conuentum eſſe ordinarium


propeſummam ædem , vt ex co refert Cre

fpetus.
412
Diſquiſitionum Magicarum

ſpetus.Sed accipite verba Hippolyti; Tunci.


niquus ille elato animo demones ſuos congregabit
humanafpecie (nonne fic in conuentibus tri
pudiant & commiſcenturcum ftrigibus? )
cosqui illum ad regnum inuitarunt faſtidiet : ani
maſquemult as inquinabit:quippe Principes eis con
fituetex demonibus.]Facit hoc quotidie Dia
bolus ſuperior , dum ſuum cuique ſtrigum
dæmonem magiſtellum attribuit . Tertullia
nuslib.deanimac.defomniis ; affirmat , domos
quoque hominum demoniis patere :nec tantum in
adytis,fed etiam in cubicalis homines eorum imagi .
nibus circumueniri. Videte nunc quo pacto
hoc myfterium iniquitatis operetur iam o
llim . huc enim arbitror referendum quod
absGuilhelmoNeubrigenſiin huncmodum
traditur; In prouincia Deiroram haud procul à lo
à

conatiuitatis mcaresmirabilis contigit , quam


puero cognoni. Ef vicus aliquot à mari orientali
miliaribus diftans,iuxta quem famoſa illa aqua ,

quas vulgo Vipfe vocant. Ex quo vico ruſticus


quidam ad falutandum amicum in proximo vico
commorantem profectus,multa iam nocte minus
fobrius remeabat.Eteccede proximotumulo, quem
Tapius vidi,& duob. veltrib . ſtadiisà vico abest ,
voces cantantium , & quafi feftiue conuiuantium
audiuit. Miratus quinam in illo loco folemnib .
gaudiisintempeſta noétis filentium rumperent, hoc
ipfum curiofiusinfpicere voluit: videnſque in latere
tumuli ianuam patentem ,acceſſit , d introfpexit ,
viditg,domum amplam da luminofam ,plenamque

diſcum
Libri II. Q.XVI. 413

diſcumbentib.tam viris, quam fæminis , tanquam


ad folemnes epulas.Vnusautem miniftrantium cer
nensftantem ad oftium ,obtulit illipoculum . Quo
ille accepto,confultonoluit bibere,fed effufo contento
et continente retento concitus abiit, factoque tu
multu in conuiuiopro fublatione vaſculi , & perſe
quentib.cum conuiuis,pernicitate iumenti,quo ve.
hebatur euafit , & in vicum cum infigni ſe preda
recepit.Denique hoc vafculum materia incognite,
coloris infoliti, & forma inuktate Henrico ſeniori
Anglorum Regi promunere oblatum est : ac dein
de fratri Regina Dauid,fo. Scottorum Regi contra
ditum ,annis plurimis in thefauris Scotia feruiatum
eft, & ante annos aliquot ( ficut veraci relationeco
growimus )Henr. I I. illud ajpicere cupienti à Rege
Scotorum Guilb.refignatum . ] lib. 1.Rerum An
glicar.c .38.tales montium receſſus , vulgus
folitum nominare montem Veneris ; qualem
tradunt etiam in Italia prope Nurſinum la
cum eſſe, vt patet ex epiſt. 46. Æneæ Siluii.
Simauis exempla recentiora & clariora,Ro
ber.Gagui.Generalis ord.S. Trinit. lib 10.Hi
ſtor. Francor.ita ſcribit; Quo tempore Guilh.Ede
linus Theologus Doct.S. Germani de la Haya Prior,
apud Ebroicas ad perpetuum carcerem damnatus
eft ,obfalfa religionis crimen . Nam cum illuftris co
iufdam fæmina amorib.teneretur, neque eius con
Vfuetudine frui facilepoffet,damonem patronum fibi
adhibuit,& eum in arietis fpecie adorauit:à quopo
Vea doctusſcopam fumere,atque inter femora equi.
tis inftarponere , breuimomento ,quo volebat,fe
214 Diſquiſitionum Magicarum

traducebat. ] Inter ſtriges Auenionenſes (vt


narrat Mich.Pneumalog.Schol.6. ) puer captus
fuit ,quiiudicib.narrabat,ſe à patre in Syna
gogam (ſicconuentum vocant ) deductum ,
& ibividiffe patrarimulta nefaria & horren
da;itaque conterritum muniuiſſe ſe ſigna
culo crucis,& dixiſſe; Ieſu , quid iſtucrei? fi
mulque cum dicto turbam totam diſparuiſſe
& ipfum ſe ſolum ibideprehendiſſe : poſtri
die domum rediiffe , quæ trib .à ſynagogami
liarib .aberat, & patrem ad iudices detuliffe.
Vnde & puero in vicinia nomen inditū Mar
guillon .(hoc eſt paruusſortiarius)huncậzpue
rum , cum ipſe Michaeliſta ſcriberet anno

1582.adhuc Auenioni captiuum fuiſſe. A


liud conteſtatius accipe ex Grillando,cuius
verba non pigebit adſcribere; Quo (nempe
|homagio ) facto ftatim vnum dæmonem con
ftituit ( ipfe princeps Demon ) ad cuſtodiam i.
pfiusmulieris,quam núquam relinquere de
beat;fed illi inſeruirein omnibus,quæ ipfa cu
piet, & quotieſcunque contigerit ad ludos
accedere,hoc ipſe intimabit mulieri, & il
lam deferet,& inſtruet. qui quidem dæmon
aſſociatur ei , tanquam maritus vxori. fæpe
accedunt ad congregationes illas', vbimaxi
mamulieruin numeroſitas congregatur; &
non videntilla in mente, aut intellectu , aut
in apparétia : ſedin vera & naturali formaac
cedunt adloca prædicta ,hocmodo & ordi
ne. Videlicet , quia primum per vnum vel

duos
Libri 11. Q. XVI.

duos dies antequam fiat congregatio , inti


matur ſibiper dæmonem illum , qui eſt adi
plarum cultodiam conftitutus, qualiter no
&te tali & tali horâ ſe præparet ad venien
dum ad ludum :quæ mulier , fi haberet iu
ftam cauſam impedimenti , deducit & audi
tur,dümodo fir cauſa vera & excutabilis ,quæ
legitimeexcuſare poſſit : alioquin ſifinge.
ret habere cauſam , quæ nulla eſſet , vt non
accederet,non deferebatur inuita,ſed rema
nebat in domo ſua: nihilominus,p pæna ſui
mendacii adeo fortiter cruciabatur à Dæ

mone, & in mente & in corpore inaximis &


cótinuis dolorib. & ægritudine intrinſeca vel
extrinſeca tam fortiter vexabatur;& die no
dug nihilpenitus quietis haberet :ſed ſem

per tribularetur ,& omnia quæ iplaageret e


uaneſcerent & perirent in fieri : adeo quod
necefle fuit,vt totmala ceſſarent ,quod pec
catum ſuum fateretur, & promitteret; etiam
medio iureiurando; quod amplius non recu .
ſabit accedere.Cum vero promitteret accef
furam , ftatim adueniente nocte & hora , e
uocabatur voce quadam , velut humana ab
ipſo dæmone,quem non vocant dæmonem ,
fed Magiſterulum , aliæ magiſtrum Marti
neftum ,fiue Martinellum . Quæ ſic euocata ,
mox ſumebar pixidem vnctionis, & linicbat
corpus ſuum in quibuſdam partib . & mem
bris, quolinito exibat ex domo & inuenie
bat ſemper magiſterulú ſuum in formahirci

illam
316 Diſquiſitionum Magicarum

illam exfpectantem apud oſtium ; ſuper quo


mulieripla dixit quod equitabat , & applica
re folebat fortitermanusad crincs & ftatim
hircusille adſcendebat peraërem , & breuil
limo tempore deferebat ipſam vſque ad nu
cem Beneuentanam , & ibi ſuauiter depone:
bat, & c. ] reliqua etiam refert conſentanea
his quæ alii citati Dd. ſcripſerunt folere in

conuentu contingere.Nam præcitatiThcol.


adferunt varia exempla, & confeffiones reo
rum , quæ omnes conueniunt in corporali
delatione,modo , & cæremoniis conuentus
& aliis circumſtantiis : Quarum præcipuas
fummatim hic exſequar , additis nonnullis;
quas accepi à Pet.Orano, V.Cl. mihi do &tri
næ & integritatis nomine(vt fratre )caro , qui
præfuit an.1597. & 1598. Quæfitoris & Iudi
cis functioni in Stabulenlium ſagarum & La
miarum cauſa. Quoad baculum notar, Sc
balt. Michael.d.operis Schol.7.Abrah . Ezræfi
lium Leuit. cap. 19. prohibitionem maleficii
ficinterpretari;Non facietis experimenta per fi.
guras,per baculos,per opera,permotus, per dies, &
per horas.& his verbis pleraque folemnia ſtri
gum comprehendiffe.per figuras,intelligere
circulum ,de quo iam egimus ;per baculum ,
virgas quib.vtuntur ad maleficium hoſtile, &
alias quib.in pelSouévleo,& arundinem ſeu ſco
pæ haitam cuiinequitant transferendæ :gau
dere autem virga Diabolum ,vtimitetur vir .
gamn Molis miraculorum cffectricem , vel

aliam
Libri II. I. XVI. 417

aliam illam floriferam Aaronis. Huncbacu .


lum porro inungiſolerevnguento confecto
ex variis rebus inſulfiflimis ,maximè ex vn
guine infantium necatorum.quanquam ali
quando non baculum ,ſed vel crura, velalias
ſui corporis partes illinunt, vtpatet ex verbis
Ghirlandi,& ex ſententia Auinionenſi,quam
exhibebo tetam 1. s. Poffet ſinevnguento : fed
hoc vult copioſum adhiberi, vt quampluri
mos infantes interimant,opinafites ſinc hac
pinguedine fe ad conuentum deferri non
poſſe.lņdicio eft, quod primaviče dicit ſuffi
cerevnguentum commodącó ab aliis accc
ptum ,poftea neceffarium eſſe,vtipræmet fi
biillud ex infanticidio præparent.
Sic ergo inunctæ ſolentdeuehiinlideri
ces baculo , furcæ , vel colo ; vel cremathræ ,
impofito vno pede ,velinſidentes ſcopis auč
arundini;vel cauro, fuishirco aur cani(quorum
omnium exempla prodidit Remig.l.t.c.14 . ) Sicin
quam ſolent ad ladum bone fòcietatis (vt in Ita
liavocant conuentum ) deferri, vbi ignis vė
plurimum accenſus,teter & horridus. ibidæ
mon conuentus præſes in folio ſedet , forma
terrifica, vtplurimum hirci vel canis. ad illú
accedere adorandi gratia ,non eodem mo
do ,interdum complicatis genibus ſupplices;
interdum obuerfo tergo ftantes , interdum
curib.etiam in altum iactis,nec capite in ani
tcriorem parté prono,ſed reſupinato , adeo
vementum ad cælum feratur. tum candelis

Dd piceis
418 Diſquiſitionum Magicarum

piceisoblatis , vel vmbilico infantuli , ad fi


gnum homagii eum in podice oſculantur.
Quid ?quod & miffæ facrificium aliquando
per ſummum ſcelus æmulantur , & aquælu
itralis , & fimilium rituum Catholicorum ?
lib.3. ex viri eruditi,ſenatoris ClariſſimiRay
mundinarratione oſtendam .Inſuper liberos
ſuos Diabolo illic offerunt , vt annis lupe
rioribusmater Cunonis Rouerenſis , apud
Binsfeldium ; & anno 1458.quædam alia tres
liberosſuos apud laquerium c.7.fed & inqui.
natiſſimum ſacrificium idoliMoloch ,ſecun
dú vtramq; interpretationē,nequiter & cru
deliter repræſentant;cum proprios, vel alie
nosfilios dæmoni offerunt, & occidunt; aut
ſemen ipſum profuſum eidicant, vt ſcelera
tiſſimus illemagus;quicum muliere in tēplo
venerem exercensfemēfacro chriſmati mi

fcebat, quod narratidem laquerius flagelli fa


ſcinar.fol.s8.aurdenique communione ſum
ptam ſacram hoſtiam ,in oreaſſeruatam , &
extractam , dæmonioblatam ,coram co pede
conculcant, vtmultæ ſtriges inquirente la
querio confeffæ fuerunt.c.8 .
His & fimilibus flagitiis & abominatio
nib . cxecrandis commillis ,incipiuntmenſis
Jallidere , & conuiuari de cibis quos dæmon
ſuppeditat, veliis quos ſinguli attulere : In

terdum tripudiant ante conuiuiuin ; inter


‫ܕܝ‬

dum poft illud . ſolent diuerfæ menfæ effe,


tres vel quatuor cibis interdum delicatiſfi

mis,
Libri II. 9. XVI. 419

mis, interdum valde inſipidis & inſullis oru


ſtæ : quibus pro dignitate , aut opibus , ſin
guli locantur. aliquando fuus cuique dæ
mon adfidet, aliquando maleficivna ex par
te , & ſuus cuique dæmon ex aduerſo . Nec
enfæſua deeſt benedictio cæru hoc digna,
verbis conſtans planè blaſphemis ; quibus i
pſum Beelzebub & creatorem , & datorem
& conferuatorem omnium profitentur : ed
dem fentétia eſt Actionis Gratiarum , quam
ſubduntmenſis ſublatis. Legi formulas, ma
nu famoſiſſimi cuiuſdam malefici notatas.
Conuiuio interſunt facie interdum aperta ,
interdum velata larua, linteo ,vel alio velami.
ne, aut perſona. ſic etiam perſonati frequen
tius,poft conuiuium , quiſque dæmon ſuami
quam cuſtodit diſcipulam manu prehen
dit ; & , vt omnia fiant ritu quam poſſunt ab .
furdiſſimo,dorſisinuicem obuerlis, & in ot
bem iunctis manib . iactantes càpita more
fanaticorum ,choreas ducere; nonnunquam
candelasaccenfasmanutenentes , quibuſcũ
ante dæmonem oſculantes adoratant, & cã
tare feſcenninos in honorem dæmonis ob
fcæniſſimos , vel ad tympanú fiftulamue fe
détis alicui'in bifida arboreſaltare , omniaq ;
ridicule & contra cæterorum morem pera
gere.tum ſuis amafiis dæmonibus fædillime

commiſceri. Quando ſacrificia fiunt, fieri


folét ftatim initio peracta adoratione : Sacri
ficia tamen etiam extra conuentum fæpe fa
Dd a ciunt.
420 Difquifitionum Magicarum

ciunt. Denique addunt , quemque narrare


ſua ab vltimo conuentu facinora ; quæ quo
grauiora, & magis execrandafuerint, co cal
laudarivberius: ſi nulla ſint,velnon fatis a
trocia,verberari ſegnes atrociſſimè àdæmo
ne,vel à malefico quopiam feniore : vltimo
pulueribus ( quosaliqui ſcribunt eſſe cine
res hirciillius , quem dæmon aſſumpſerat,
& quem adorarant,ſubitò coram illis flam
ma abſumpti ) vel venenis aliis acceptis ,fæ
pe etiam indicto cuique nocendi penſo , &
pronunciato Pſeudothei dæmonis decreto,
Vlciſcimini vos:alioquimoriemini;vt agno
ſcas legem Caritatis legi contrariam , ſuas

qucmqucdomos , fi prope fint pedibus;ſin


diftantiores , vt aduečti, repetunt. Conuen
tus vtplurimum ineuntur vel noctis mediæ
ſilentio, quando vigetpoteſtas tenebrarum ,
velinterdiu meridie ; quo lunt quireferano
illud Pfalmiſte notum dedæmonio meridia
no,& Abcnezraſcribit àMagis certos dies
& horasobſeruari. Noſtræ ſtriges videntur
in diucrſis regionibus varios habere ſtatos
dies. In Italia frequentant noctem quæ fe
riam ſextam præcedit ( Sic Comanu in Lucer
na )idque circa noctismedium (vtait Seb.Mi
chael.ſchol.7.) Lotharingicæ ſtriges conueni
untnoctibus quæ præcedunt feriam quintă,
& diem Dominicum ,tefte Remigio lib.1.6.14.
apud alios leginoctem quæ præcedit feriam
tertiam .

Poffet
Libri II. Q. XVI. . 421

Poffet dæmon eas transferre ſine vngué


ti vſu ,( vtdixi )& facit aliquando: ſed vngue
to mauult vri variis de cauſis. Aliquando
quia timidiores ſunt ſagi, quam vt audeant;
velquia teneriores ſuntad horribilem illum
Satanæ contactum in corpore affumpto fe
rendum ; horum enim vnctione fenfum
obſtupefacit aliquando ,& miſeris perſuader
vim vnguétoinelle maximā. Alias.a.id facit,
vt facroſancta à Deo conſtituta Sacramenta
mimiceadumbret,& p has quaſi cerimonias
ſuas orgiis reuerentiæ & venerationis aliad
F concilict.Nihil vero ad translationěconfer.
revim vnguéti,velindepatet ; & etiamſi, qui
ftatuto conuentus tempore ex curioſitate
quadam cupientes conuentui intereffe fc

vngućto illinant, & re vera per aerem eode


uehantur; (Deoid , vtmultoties probatum ,
ad puniendam incredulam curioſitatě tam
temerariæ audaciæ permittente ) tamen

liquis fide firmus,caritate armatus , ad frau


des dæmonis reuincendas diſſipandaſque,
ad fidei veræ confirmationem , co ſe vnguen
toinungeret ; proculdubio ( vt recte Bins
feldius)nulla ſequeretur translatio. quia hic
omne pa & um cumdæmoneceſſat,neque id
Deus eſſet permiffurus, Et propterea, quádo
extra conuentui deſtinara tempora feſe in
ungerent ſagæ ,non auolarent,necauferren
tur:eo quodid pactæ non fuerunt. Sciúthoc
& ideo non ynguntur , nifi audito conuen
Dd 3 tus
422 Diſquiſitionum Magicarum

tus ſigno;aliquando monentur à ſuoMarti


nello, aliquando a vocibus præteruolātis co
mițatusSagarum Reginæ , aliquando aliter
iuxta Spineum c.30 . Sunt tamē quidãmale
fici,qui ex peculiari pa&to ,ad certum quod
Idam ſignum ,fiue vnètioné,fiuepileiaut pallii
fpofituram ,ſue quid aliud, quando volunt, a
lio deferuntur : fed quod dixi frequentius
eſt.His poſitis,
Probatur hæc translatio corporea ;primo

quia non poteft dari quidquam quod eam


reddatnon poſſibilem.quid delit ? non de
eſt corpus mouens ; nam diabolus corpus
affumit.necadeſt velobſtat corporis motire
ſiſtentia vel grauitas;quia longemaioreſt vis
dæmonismouentis, quimontes loco moue
repoſſet. nec obſțat celeritasmotus ad lo
cum remotum fpacio temporis breuis :hoc
enim yalet efficere agilitas & vis naturæ an
gelicæ , iuxta D.Auguſtinum & B. Thomaa.
dedjunainec Deus id non permittit. exſtant cnim

dæmon.c.Ipermiflionis innumera fere exempla, quæ


3. Thom . dam etiam S.S.clariſſimą. citant nonnulli
1. p. q . 110 .
primoloco Chriſtum Dominum bis ſe pal
b Matth. Tum fuiſſe à dæmone tranſportarib, quod
4. V. 8.8
Luc.4.v. de malo ſpiritu accipiunt Origen .Ambroſ.
9.
Chryfoftom . Auguſtin . Gregorius Strab. &
alii: hoc exemplo non vtor. quia licet mul
ti patresindicent per aerem Chriſtum à dæ
mone volențem raptum deportatumque fu
iffe;magis tamen placet , cum Origine &

Euthy
Libri II. Q. XVI. 423

Euthymio , ductum dumtaxat, & præeunte


diabolo fecutum Chriſtum fuiffe > & ficin

pinnaculum ,& in montem aſcendiffe; quod


aperte D. Lucas infinuauit. Nec obftat D.
Matthæus,nam raegnaußávery non raro ligni
ficat aſſumere ducendo tantum 4 : & fic'a Matth.z.

hoc loco quoque interpretanțur homines 1,20.824 .


& cap.2.v.
eruditib.ideoiſtud exemplum non multum 14. & 20.
vrger.Secundo loco adduci folet , dæmones 6 Hellelie
us & Mal.
ingreſſos porcorum gregem , eos in mare dona. ia
præcipites egiffe . firmior adhuc locus eft Matth .
quem III.adferunt ,nempe Philippum Dia. c Marci.s.
conum à ſpiritu ex deferto in Azotum dela- v.13.Matr.
8.v.32.
tuma : & Habacucum capillo in Babylonem d Acto.8.
translatum ad Danielem . Adhæc loca re- v.26 .& 40 .
. Da.14.v.
fpondet Vlric .Moli tor ,malo nos ab Angelis 35.
bonis ad Dæmones argumentari ; eo quod fica poſt
Angelorum hacin re longe maior ſit vis ac D. Dio
robur,quam dæmonum.Solutio iſtamendo -al.Tho.
fa eft.quia motu locali non eft cur dicamus Malleus,
naturaliter plus bonum angelum , quam ma- Caftro d.
lum poffe : & Theologorum cómunis (cho- libr. 2.ca.
la concedit diabolos retinuifle ,quæ naturæ ,16.
dotes erant,amiliffe quæ gratiæ erant f.Cum
ergo bonus Angelus Abacucum tulerit,per
mittéte Deo ;poterit & Diabolus hominem
cransferre. Quid mirum ,hanc dæmones à
Dcoin humana corpora poteſtatem recipe
re; qui longe maiorem in animæ deceptio
nem acceperunt?
D Probatur etiam id experientia tot exéplo -1

Dd rum ,
424 Diſquiſitionum Magicarum

Clemi: rum , vt, ſineproteruia , quis difſentire ne


om.l.s. queat.Grauiſſimiſanctiſlimique patres refe
ooft,A- runt«,Simonem Magum coram Petro , ala
p.1ib.3, rum dæmoniacarum remigio in acrem fub
A. As- latum ,volitarę viſum . fimilia de Abari Scy .
job.lib.z.
tha !cgunțur b, Badudum Britanniæregem
ontk. get .
Cyrillus " hac arte volandi,fed & infelici exitu pareno
cro.fol.
Catech.6. bis proponit Anglorum hiſtoria ", DeErico
Epipha, Suecorum Rege, quod in quam partem pi
Ambr.Maſleum verteret ,in eam ſubito abſportaretur
tim.& a- regionem ,auctor eſt loan .Magnus Gottho
5 Hero- rum Sueonumque hiſtoriographus lib , 17,
dot.Mel. Berengarium hæreticum & Magum cadem
pomene. Inocte Romæ fuiffe , & in Turonenfi Eccleſia
Nazianz
epift. lectionem decantaſſe, tradidit in Chronico
ad Baf:22. Nangiacus,Anno 1045.refert R. deprodigiis,
Orig.lib .
3.coat, in Anglia quandam veneficam à dæmone
Çell palam equo nigro impoſitam , & peraerem
& Polydo. abuectam.çuilimile exemplum de Mariſco .
Angl.Pop nenſi Comite, ex venerabili Petro Abbate
rius Visun Cluniacenſi,lib.ſeg.referetur.de vetula ex le
nius com bete falcitante Cæfariuslib.11.miracular fubfin .
Britann. Demaleficis Atrebatenlibus. Meięrus egit
& ijdem anno 1459.chron .Flandr. Vincentius ex Petr.
annales Damianoreferțde quinquennipuero nobi

morant. liflîmicuiuſdam viri;qui puer,monachus fa


de Olius- etus, quadam nocte abſportatus , mane re
mesbutié. pertusfuit in piſtrino claufo , & interroga
li, quem rus dixit ; ſe per quoſdam ad magnum
Naucle. conuiuium delatum , & comedere iuf
rus & Yin
centius lfum , & poftea per ſuperiora piſtrino im

miſſum
Libri II. Q. XVI. 425
mifſuma. Paul.Grill.lib. ſecundo de Sortileg -9. Elmcrum !

7.narrat anno 1524 . libivt inquiſitori oblatá vocane.


quandam Lucretiam ; quæ dum ex congre- Teum ma
garione ludorum deportaretur domum , & icf.p.2.c.3.
lub auroram matutinos campanæ pullus,
quoad orandum populus vocatur,fuiſſet au
dicus; ſubito illam à dæmone vectore propè

Auuium in agro fpinis obfito derelictam ,for


te iuuenis ,ei benenotus,illac tranſibat :cum
ergo miſera nomine proprio aduocat.iuue
nis videns tocam nudam ,præter verenda fc
moralibus contecta, & paffis crinibus , acce
dere formidabat. peräſtit illa blanditiis alli
cere , tandem appropinquauit , & quæfiuit
habitus & moræ coloci cauſam : illa primum

alia omnia prætexere,& multa mentici : do


neçiuuenis incredulus negauit fe illi opem
laturum ,niſi vera fateretur.illa fidem ſecre

ti ſtipulata confitetur, quod fibi accidiffet,&


qua ex causâ . luucnis eam ſecreto domum
luam perduxit , & multis ab cà muncribus
donatus fuit. Sed tandem datæ fidei imme

morrem vniatquc alterinarrauit:& c paula


tim ſparſo rumore,& mulier capta , & iuue
nis teſtimonium veritati perhibere coactus,
hæc omnja Grilland. narrauit. Subdit & a
liud hisverbis; Mulier quædam Sabinenfis diæ
celishanc profitebatur diabolicam artem ,de qua sú
maritus fufpicionem haberet,interrogauit eamplu .
ries,
que ſemper negauit. Maritus verò in ſupi
cione fua perfiftens Anxik veritatem perquirebar :
Dd s qui
426 Diſquiſitionum Magicaruin

quiadeoaftute fe geßit , quod vidit illam quadam


notte fe vnguento quodam ungentem ,qua vnctio
ne peracta vidit illam celerrime, quafi auem , rece
dentem , & ex ſuperiore domus ſolario ad inferio.
ra defcendentem . illam maritus fequens, vt vide
ret quo tenderet , amplius eam non vidit , & acce
+
dens ad portam domus inuenit eam claufam . Quæ
res magnam illi præbuitadmirationem . Die ve

ro fequenti iterum maritus vxorem interrogat,


quod anxie fcire cupiebat , & illa conſtanter ( ut
ante ) ſe neſcire dixit . Maritus vero ; vt amplius
negare mulier non poßet,aperteei dicit omnia, que
nocte praterita illam feciſſe viderat : deinde fufti
bus illam percutit grauiter , dai duriora minatur
verbera,niſi veritatem dixerit,quam fi aperte ex
pofuerit, veniam ſe illidaturum promifit. Mulier
Jigitur ſe iam celare non poffe intelligens, veritatem
aperuit ,da veniam à marito petit;quam illimari
tus hac conditione indulfit , vt illum ad talescon .
gregationes adduceret : illa verò vt veniam impe
traret , facile petita promifit, da promiſſum ex li
centia Sathana impleuit .