You are on page 1of 5

Ujedinjenje Italije

Nakon Bečkog kongresa 1815. godine velike sile ( pre svega Austrija, Rusija,
V.Britanija i Pruska ) su u Italiji nastojale da uspostave stanje pre Napoleonovih
osvajanja. Napoleon je osvojio Italiju i uništio male italjianske države a zatim je
priključio Francuskoj deo severne i srednje Italije ( Pijemont, Đenova i Toskana) dok
je u ostatku zemlje formirao kraljevinu Italiju ( kojom je lično vladao ) i Napuljsku
kraljevinu ( kojom je vladao njegov brat ). Bečkim kongresom ukinute su
Napoleonove kraljevine Italija i Napulj a na njihovom mestu su restaurisane
( obnovljene ) države koje su postojale pre Napoleonovog osvajanja. Najvažnije
države bile su Sardinska kraljevina ( Pijemont, severna Italija ), Papska država i
Kraljevina Sicilija ( Napuljska kraljevina-južna Italija ) dok su se ostale oblasti
nalazile u sastavu Asutrijskog tj. Habsburškog carstva. Austrija je neposredno vladala
Venecijom i Lombardijom ( Milano ) dok su u vojvodstvima Toskanom , Parmom i
Modenom vladali članovi habsburške dinastije, na taj način Austrija je kontrolisala
veći deo severne i srednje Italije i sprečavala bilo kakav pokret za ujedinjenje. Pošto
se Napuljska krealjevina nalazila pod vlašću strane dinastije Burbona jedina istinska
italijanska država bila je Sardinska kraljevina ( Pijemont ) kojom je vladala domaća
Savojska dinastija. Nakon Bečkog kongresa italijanski patrioti su bili nezadovoljni
zbog uspostavlajnja starog ustrojstva na apeninskom poluostrvu i nastojali su da
ostvare ujedinjenje italijanksih država i stvaranje jedinstvene Italije, ovaj pokret za
ujedinjenje Italije zvao se Rizorđimento . Pošto je Pijemont bio jedina nezavisna
italijanska država stvorilo se mišljenje da se ujedinjenje Italije može ostvaritit jedino
pod vođstvom Pijemonta a kako je glavna prepreka na putu ujedinjenja bila Austrija
sve se viso kristalisalo mišljenje da je ujedinjenje Italije jedino moguće kroz rat
Pijemonta i Austrije.
Kada je izbila revolucija 1848. godine Pijemont je na zahtev italijanskih revolucionara
iz čitave zemlje objavio rat Austriji u cilju oslobođenja i ujedinjenja Italije ali je u
neravnomernoj borbi doživeo poraz i morao je prihvati mir bez ikakvih teritorijalnih
promena, u isto vreme Autrija je ugušila revolucionarne pobune u Veneciji, Toskani,
Parmi i Modeni koji su izbili protiv austrijske vlasti. Nakon rata 1848-1849. postalo je
očigledno da Pijemont sam ne može da se izbori sa Austrijom i da mu je potrebna
pomoć neke strane sile. U tom cilju su pijemontski kralj Viktor Emanuel i
predsednik vlade Kamilo Kavur počeli da uspostavljaju veze sa Francuskom kojom
je vladao car Luj Napoleon za koga se smatralo da podržava italijansku stvar.
Konačno je 1858. godine sklopljen tajni sporazum između Pijemonta i Francuske u
Plombjeru , tim ugovorom Luj Napoleon se obavezao da vojno pomogne Pijemont
protiv Austrije a da za uzvrat Pijemont Francuskoj ustupi Savoju i Nicu ali pod
uslovom da Austrija mora prva da objavi rat Pijemontu. Pošto je sklopljen sporazum
sa Francuskom Pijemont je počeo da vrši vojne provokacije na austrijskoj granici i
podstiče pobune u Lombardiji i Veneciji pa je Austrija je na kraju na ove provokacije
odgovorila objavom rata 1859. godine i tako aktivirala pijemontsko-francuski savez.
Francuzi su brzo prebacili vojsku u Italiju i saveznička francusko-pijemontska vojska
je tokom 1859. godine porazila austrijsku vojsku u bitkama kod Mađente i Solferina.
Austrija je morala da prihvati poraz i sklopi primirje u Vilafranki kojom je Pijemontu
ustupila Lombardiju. Nakon austrijskog poraza međutim izbile su pobune protiv
habsburške vlasti u Toskani, Parmi i Modeni kao i protiv papske vlasti u Romanji.
Pobunjenici su osvojili vlast u ovim oblastima i zahtevali ujedinjenje sa Pijemontom.
Velike sile ( pre svega V.Britanija ) su predložile da se u ovim oblastima izvrši
plebiscit ( referendum ) o pripajanju Pijemontu. Kao što je i očekivano ove oblasti su
1860 . godine glasale za pripajanje Pijemontu koji je tako obuhvatio čitavu severnu i
srednju Italiju sem Venecije i Rima. Van granica Sardinije ostala je Napuljska
kraljevina pod vlašću dinastije Burbona, međutim uskoro je i na ostrvu Siciliji, koje je
pripadalo Napulju, izbila pobuna sa ciljem priključenja Pijemontu. Kako Pijemont
nije mogao direktno da podržava ustanak kralj Viktor Emanuel i Kavur su odlučili da
na Siciliju pošalju dobrovoljačku vojsku pod vođstvom poznatog revolucionara i
italijanskog patriote Đuzepea Garibaldija. Garibaldi je sa samo 1000 ljudi ( zbog
toga je ovaj odred dobio naziv I Mile tj. Hiljada ) otplovio na Siciliju gde je pomoću
ustanika oslobodio ostrvo od Napuljske vlasti, potom je sa Sicilije prešao u južnu
Italiju i uputio se u Napulj, tada se u rat zvanično uključio i Pijemont koji je napao
Napulj sa severa. Napuljska vojska nije pružala otpor tako da su pijemontske trupe
ušle u Napulj a napuljski kralj je pobegao iz zemlje, na taj način je čitava južna Italija
pripala Pijemontu. Naredne godine, 1861, Italijanski parlament je proglasio Viktora
Emanuela za Kralja Italije čime je i formalno stvorena kraljevina Italija.
Nakon događaja iz 1859-61. van novoosnovane kraljevine Italije ostali su samo
Venecija ( pod vlašću Austrije ) i Rim. Kako bi došla do Venecije Italija je sklopila
savez sa Pruskom koja je nastojala da ujedini Nemačku u čemu se isto sukobljavala sa
Austrijom. Kada je 1866. izbio prusko-austrijski rat Italija je objavila rat Austriji koja
je doživela poraz od Pruske i bila primorana da ustupi Veneciju Italiji. Posle toga
jedina italijanska oblast koja je ostala van kraljevine Italije ostao je Rim pod vlašću
pape. Pošto se Rim nalazio pod zaštitom Luja Napoleona Italija nije smela da vojno
interveniše sve do fracnusko-pruskog rata 1870-1. godine. Tada je Francuska
evakuisala svoj garnizion iz Rima koji je tako ostao nebranjen, a kada je Francuska
poražena od Pruske Italija je mogla bez straha da zauzme Rim i proglasi ga zasvoj
glavni grad. Na taj način je 1870. godine konačno okončano ujedinjenje Italije.

Drugo carstvo u Francuskoj

Nakon revolucije 1848. godine u Francuskoj je zbačen kralj Luj Filip Orleanski i
ukinuta je monarhija. Ukidanjem monarhije uspostavljena je tzv. Druga francuska
republika koja je iste 1848. godine dobila i svoj ustav. Ustav je uveo demokratske
slobode ( sloboda štampe i govora, sloboda političkog organizovanja ) i opšte pravo
glasa, takođe uspostavljen je predsednički sistem vlasti kojim izvršna vlast i
komanda nad vojskom pripadala predsedniku izabranom opštim pravom glasa što je
predsedniku ostavljalo znatan uticaj. Iako je revolucijom uspostavljena republika i
demokratski režim znatan deo stanovništva, a pre svega bogatiji slojevi, bio je
monarhistički nastrojen i nije prihvatao republiku i demokratske tekovine, pre svega
opšte pravo glasa. To protiv-republikansko rapoloženje pokazalo se već prilikom
prvih predsedničkih izbora kada je za predsednika izabran Luj Naploeon Bonaparta,
Napoleonov sinovac i čovek sa neskrivenim antipatijama prema republic i
demokrartiji. Ubrzo se oko Luja Napoleona stvorila moćna politička grupa zvana
Partija Reda koju su činili monarhisti i predstavnici krupne buržoazije ( bankari i
industrijalci ) čiji je glavni cilj bio ograničavanje demokratskih sloboda i stvaranje
autoritarnog režima. Kako je kao predsednik države Luj Napoleon imao praktično svu
vlast u svojim rukama mogao je da bez smetnje radi na rušenju demokratskog sistema
i uspostavljanja revolucije. Kada sun a parlamentarnim izborima 1850. republikanci
dobili neočekivano veliki broj mandata konzervativci okupljeni oko Napoleona su
počeli da tvrde da se Francuska nalazi pred novom revolucijom koja će ugroziti
privatno vlasništvo i moć aristokratije i krupne buržoazije. Zbog toga je Napoleon
zatražio od skupštine dam u produži predsednički mandat na 10 godina kako na
sledećim predsedničkim izborima ne bi pobedio republikanski kandidat. Kada je
skupština odbila njegov zahtev Napoleon je 1851. godine uz pomoć vojske, kojom je
komandovao kao predsednik, izvršio državni udar kojim je promenjen ustav iz 1848.
godine. Predesdnički mandat je produžen na 10 godina, predsednik je dobio pravo da
predlaže zakone a skupština je izgubila veći deo zakonodavne vlasti. Koristeći nova
ovlašćenja Luj Napoleon se 1852. godine proglasio za cara pod imenom Napoleon III.
Tako je stvoreno Drugo Francusko carstvo.
Napoleon je novim ustavom od 1852. godine zaveo autoritarni režim, sva izvršna i
zakonodavna vlast se nalazila u njegovim rukama, on je imenovao članove Senata i
Državnog saveta dok je skupština praktično bila bez ikakve vlasti. Političke partije su
bile zabranjene a ukinuta je sloboda štampe i govora. Njegov režim pogodovao je
najvišim slojevima društva, pre svega krupnim kapitalistima. Vreme Drugog carstva
ostalo je upamćeno kao doba snažnog ekonomskog razvoja Francuske, u to vreme
izgrađuje se industrija, grade se železnice, putevi i kanali i razvija se prekomorska
trgovina, sve uz izdašnu pomoć države koja je podržavala i finansirala te projekte.
U domenu spoljne politike Napoleon je nastojao da vrati Francuskoj status velike sile
koji je izgubila nakon Napoleonovog poraza 1815. godine. U tom cilju Napoleon je
vodio agresivnu spoljnu politiku, u njegovo vreme stvara se francusko kolonijalno
carstvo u Africi i Aziji. Napoleon je takođe pomagao Pijemont u ratu za ujedinjenje
Italije 1859. godine, međutim bio je veliki protivnik ujedinjenja Nemačke koju je
smatrao glavnim francuskim protivnikom u Evropi.
Napoleonov režim je tokom vremena izazvao veliko nezadovoljstvo u širim slojevima
naroda zato što je ograničavao demokratske slobode i zbog svog autoritarnog
karaktera, u isto vreme protiv Napoleona se stvorilo i nezadovoljsvto u višim
slojevima koji su želeli da uzmu šire učešće u vlasti koju je car uzurpirao za sebe,
suočen sa tim otporima Napoleon je tokom 1860-tih godina pokušao da liberalizuje
svoju vlast dopuštanjem slobode štampe i davanjem većih prava skupštini, međutim te
polovične reforme samo su izazvale veće nezadovoljstvo. Osećajući se ugroženim u
zemlji Napoleon je nastojao da nekim uspehom u spoljnoj politici popravi svoj
položaj u zemlji. Nakon austro-pruskog rata 1866. godine Pruska je postala najveća
opasnost za Francusku u Evropi tim pre što je Pruska pretendovala na nake oblasti
koje su pripadale Francuskoj ( Alzas i Loren ). Kako je zbog tih pretenzija nastalo
snažno protiv-prusko raspoloženje u Francuskoj Napoleon se nadao da će ga uspešan
rat protiv Pruske učvrstiti na prestolu. Kada je španski parlament ponudio tron jednom
pruskom princu ( iz dinasstije Hoencolern koja je vladala Pruskom ) Napoleon je
oštro reagovao i zatražio od pruskog kralja Vilhelma da odbije tu kandidaturu, ovaj
zahtev je međutim u nemačkoj štampi prenesen na način uvredljiv za Napoleona što
je njemu dalo povoda da 1870. godine objavi rat Pruskoj. Francuska vojska je
međutim bila znatno slabija od pruske vojske ( tj vojske Severno-nemačkog saveza ) i
doživela je niz poraza, na kraju je sam car Luj Napoleon zarobljen od Nemaca u gradu
Sedanu gde je bio primoran da potpiše kapitulaciju. Nakon zarobljavanja Luja
Napoleona u Parizu je izvršen državni udar kojim je proglašeno zbacivanje Napoleona
sa prestola i stvaranje Treće francuske republike. Tako je 1870. prestalo da postoji
Drugo carstvo u Francuskoj a Luj Napoleon je proteran iz zemlje.

Međunarodni odnosi i stvaranje blokova


Međunarodne odnose u Evropi nakon Bečkog kongresa diktirale su sile pobednice
nad Napoleonom: V.Britanija, Austrija i Rusija. One su nastojale da održe ststus kvo
u Evropi i da na svaki način spreče bilo kakve teritorijalne promene a pre svega da
spreče nacionalne pokrete za ujedinjenje u Italiji i Nemačkoj i onemoguće ponovno
jačanje Francuske koja se smatrala revolucionarim leglom i opasnošću za red i mir u
Evropi. Do kraha ove politike ravnoteže došlo je nakon revoulcije 1848. godine kada
je Francuska počela da ponovo istupa kao velika sila i kada dolazi do pokreta za
ujedinjenje u Italiji i Nemačkoj. Prvi veliki sukob u Evropi nakon Napoleonovih
ratova izbio je 1853. godine kada je Rusija došla u sukob sa Francuskom oko prava
nad zaštitom svetih mesta u Palestini . Rusija je imala pravo zaštite nad pravoslavnim
narodima u Turskoj carevini ali je počela da zahteva od sultana id a se njoh poveri
zaštita nad svetim hrišćanskim mestima u Palestini, tome se suprotstavila Francuska i
njen vladar Luj Napoleon koji su istupili kao branitelji prava katoličke crkve na
zaštitu svetih mesta. Luj Napoleon je naterao sultana da prihvati njegove zahteve tako
da je Francuskoj dodeljeno pravo zaštite svetih mesta, na to je Rusija 1853. godine
okupirala kneževine Vlašku i Moldaviju koje su bile turski vazali. Tako je izbio
rusko-turski rat a već 1854. godine na stranu Turske su stupile Francuska i V.Britanija
koja se plašila da će Rusija osvojiti Bosfor i Dardanele. Saveznička vojska se iskrcala
na Krimu 1854. ( zbog čega se naziva Krimski rat 1854-1856) gde je ratovala do
1856.godine kada je Rusija morala da prizna poraz i potpiše Pariski mir kojim se
obavezala da neće držati ratnu flout na Crnom moru, u isto vreme zabranjena je
plovidba za ratne brodove kroz Bosfor i Dardanele čime je Rusija odsečena od
Sredozemnog mora. Što je još važnije ovim mirom su velike sile dale garancije za
teritorijalni integritet Turske što je sprečavalo ruske ambicije na Balkanu. Nakon
Pariskog mira Francuska je postala de facto najsnažnija evropska sila što će potvrditi i
rat za italijanjsko ujedinjenje 1859. kada je francuska vojska porazila Austriju.
Međutim nakon prusko-austrijskog rata 1866. položaj Francuske je počela da
ugrožava Pruska koja je stvorila Severno-nemački savez i otpočela sa ujedinjenjem
Nemačke. Nakon poraza Francuske u ratu protiv Pruske dolazi do temeljnog preokreta
u mešunarodnim odnosima u Evropi, novoosnovano Nemačko carstvo postaje
najznačajniji factor u Evropi a nemački kancelar Bizmark postaje najvažnija ličnost u
međunarodnim odnosima. Kako bi očuvao tekovine iz francusko-pruskog rata ( Alzas
i Loren ) i politički izolovao Francusku Bizmark stvara sistem saveza usmeren protiv
Francuske. U tom cilju Bizmark stvara Trojecarski savez 1873. godine koji čine
Nemačka, Austrija i Rusija, ovim savezom Austrija i Rusija su se obavezale da neće
podržati Francusku u slučaju novog rata sa. Uskoro je u Turskoj 1875. godine izbio
veliki ustanak srpskog stanovništva u Bosni i Hercegovini koji je pratio sličan ustanak
u Bugarskoj čime je otpočela Velika istočna kriza. Rusija, koja se nalazila u savezu
sa Nemačkom i Austrijom , je smatrala da je došlo vreme da ostvari svoje pretenzije
na Balkanu te je istupila kao zaštitnik pobunjenih hrišćana da bi konačno 1877.
godine objavila rat Turskojkoji je okončan turskim porazom i sklapanjem
Sanstefanskog mira 1878. godine kojim je predviđeno stvaranje ogromne bugarske
države na Balkanu koja bi bila pod ruskom zaštitom. Iako nisu otvoreno reagovale
protiv Rusije za vreme rata ostale sile a pre svega Austrija i Nemačka su odbile da
priznaju Sanstefanski mir i primorale su Rusiju da se pitanje Balkana reši na kongresu
velikih sila u Berlinu. Berlinski kongres 1878. godine predstavljao je poraz Rusije i
veliki uspeh Bizmarka i Nemačke, kako bi sprečile širenje ruskog uticaja na Balkanu
velike sile su revidirale sanstefanski mir i sprečile stvaranje velike bugarske. Na taj
način je Rusija ponovno odstranjena sa Balkana. Berlinski kongres označio je kraj
Trojecarkog saveza pošto je Rusija prekinula savez sa Nemačkom i Austrijom. Zbog
toga su Nemačka i Austrija sklopile novi savez kojem je pristupila i Italija, tako je
1882. stvoren Trojni savez koji je bio uperen protiv Rusije i Francuske. Ugrožene od
ovog saveza Francuska i Rusija se približavaju i 1892. godine sklapaju odbrambeni
savez. U međuvremenu Nemačka otpočinje sa kolonijalnim poduhvatima i sve više
dolazi u sukob sa V.Britanijom koja sve više uočava da Nemačka ugrožava evropsku
ravnotežu težeći da proširi svoj uticaj na Balkan i Bliski istok ( takozvani Proboj na
istok ili Drang nah Osten, politka širenja na istok ). Zbog toga se Britanija približava
Francuskoj i Rusiji i 1904. i 1907. sklapa sa njima sporazume iz kojih će nastati
Antanta. Na taj način stvorena su dva politička bloka koja će se vremenom sve više
sukobljavati sve do izbijanja Prvog svetskog rata.