Sie sind auf Seite 1von 17

See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.

net/publication/354116994

ENTEROENDOKRIN HÜCRELER

Conference Paper · May 2021

CITATIONS READS

0 347

2 authors, including:

Reşit Uğran
Kafkas University
7 PUBLICATIONS   0 CITATIONS   

SEE PROFILE

Some of the authors of this publication are also working on these related projects:

CURCUMIN AND DIABETES View project

All content following this page was uploaded by Reşit Uğran on 25 August 2021.

The user has requested enhancement of the downloaded file.


ISPEC 6th INTERNATIONAL CONFERENCE
ON AGRICULTURE, ANIMAL SCIENCE AND
RURAL DEVELOPMENT
16 - 18 MAY 2021 / S İİRT

CONFERENCE PROCEEDINGS BOOK

Editor

Assoc. Prof. Dr. Seyithan SEYDOSOGLU


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

ENTEROENDOKRIN HÜCRELER

Dr. Reşit UĞRAN (Orcid No: 0000-0003-3431-8351)


Batman Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu Sekreterliği, Batman

Doç. Dr. Serap KORAL TAŞÇI (Orcid No: 0000-0001-8025-7137)


Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Histoloji ve Embriyoloji A.B.D, Kars

ÖZET
Memeli gastrointestinal kanalı boyunca geniş bir dağılım gösteren enteroendokrin hücreler,
endodermden özelleşmiş epitel hücrelerinden meydana gelmişlerdir. Vücuttaki en büyük endokrin
organı oluşturan enteroendokrin hücreler, bağırsak fonksiyonu, gıda alımı ve homeostasis üzerinde
geniş bir etki alanına sahip hormonları salgılayan, bağırsak epitelinde dağınık halde bulunan
kemosensör hücrelerdir. Bu çalışmada, mukozal bağışıklık, bağırsak bariyer fonksiyonu,
gastrointestinal motilite gibi önemli görevlerde etkileri bulunan enteroendokrin hücrelerin
fonksiyonları, hücresel dağılımları, salgıladıkları hormonlar ile ilgili bilgilere yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Enteroendokrin Hücreler, Hormon, Gastrointestinal Sistem, Bağırsak, Mide

www.ispecongress.org 400 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

ENTEROENDOCRINE CELLS

ABSTRACT
The enteroendocrine cells which are widely distributed throughout the mammalian gastrointestinal
tract are composed of epithelial cells specialized from the endoderm. The enteroendocrine cells
which compose the largest endocrine organ in the body are chemosensory cells that are appeared
dispersedly in the intestinal epithelium that secrete hormones, have a wide range of effects on
bowel function, food intake and homeostasis. In this study, there is information about the hormones
secreted by enteroendocrine cells, cellular distributions and the functions of enteroendocrine cells
which have effects upon important functions such as mucosal immunity, intestinal barrier function,
and gastrointestinal motility.

Keywords: Enteroendocrine Cells, Hormone, Gastrointestinal tract, İntestine, Stom

www.ispecongress.org 401 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

GİRİŞ
Sindirim sistemi, ağız ile başlayıp anüs ile sonlanan, yer yer genişlemeler gösteren kanal şeklindeki
organlar (ağız boşluğu, yutak, yemek borusu, mide, bağırsaklar ve anüs ) ile bu kanalın dışına
yerleşmiş olan ve salgılarını bu organlara akıtarak sindirim mekanizması üzerinde etkili rol
oynayan bezlerden (tükrük bezi, pankreas, karaciğer) oluşmuştur (Özer 2011).
Sindirim sisteminin temel fonksiyonları; organizmanın enerji ihtiyacını ve yapısal unsurlarını
karşılamak üzere, besinleri almak, mekaniksel ve kimyasal yollarla parçalama, emme, emilen
maddelerin yeniden kullanımı için kan ve lenf damarlarına verilmesi ve emilemeyen artık
maddelerin dışarı atılması şeklinde sıralanabilir (Özer 2011).
Sindirim sistemi genel olarak epitel hücreleriyle kaplanmıştır. Ağız , özefagus ve anüs kısımı çok
katlı yassı epitel hücreleriyle kaplıyken, midenin kardia bölgesinden itibaren anüse kadar tüm
sindirim kanalını ise tek katlı prizmatik epitel hücreleri döşer. Epitel hücreleri dışında sindirim
kanalında çeşitli hücreler bulunmaktadır. Bunlar genel olarak müköz hücreler, parietal hücreler,
prensibal hücreler, farklılaşmamış hücreler, kadeh (goblet) hücreleri ve APUD hücreleri de denilen
enteroendokrin hücelerdir. Sindirim kanalının mukozasında tek ve dağınık bir şekilde bulunan
enteroendokrin hücreler, açlık, iştah ve tokluğun düzenlenmesinde işlev gören lümen içindeki
besinlerin varlığına yanıt olarak 20'den fazla farklı peptit hormonunun salgılayarak sindirim
sistemine büyük katkıda bulunurlar (Özer 2011, Sternini ve ark. 2008, Mellitzer ve ark. 2010, Çetin
1997).
ENTEROENDOKRİN HÜCRELER
Vücudun mide, bağırsak ve pankreasında lokalize olmuş, çeşitli uyarıcı gastrointestinal hormonlara
ve peptitlere yanıt olarak bazı hormonları üreten ve bu hormonları sistemik etki için kana veren;
yada sinir yanıtlarını etkinleştirmek için enterik sinir sitemine ileten endokrin karakterdeki
hücrelere enteroendokrin hücreler denilmektedir. Bu hücreler sindirim eylemlerini başlatan, zararlı
maddeleri tespit edip, koruyucu tepkiler oluşturulmasını sağlayan hücrelerdir, kemoreseptörler gibi
hareket ettikleri bilinmektedir (Solcia ve ark. 1981, Rehfeld 1998, Sternini 2007, Sternini ve ark.
2008,).

www.ispecongress.org 402 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

Enteroendokrin hücreler, gastrointestinal sistemde yerleşik bulunan endokrin hücreleridir.


Sindirim sistemindeki çevresel değişikliklere tepki olarak, beyin ve vücudun diğer kısımları
üzerinde rol oynayan, sinyal veren, molekülleri ve hormonları üretirler. Bu hücreler, vücudun
yiyecekleri iyi absorbe etmesine (emmesine), açlık ve susuzluk giderildiğinde ilgili merkezlere
sinyal göndermesine yardımcı olur (Solcia ve ark. 1981). Enteroendokrin hücreler bir canlının
normal hayatı için temeldir (Wang ve ark. 2006). Mide bezleri içerisinde çeşitli tipte
enteroendokrin hücreler bulunmaktadır. 60-90 günlük ömre sahip bu hücreler özellikle pilorik
antrum bölgesinde çok sayıda bulunurlar ve daha çok bezlerin taban kısımlarında yerleşmişlerdir.
Bu hücrelerin hepsi de endokrin bezlerdeki peptit salgılayan hücrelere benzerler. Bu hücreler mide
mukozası yanında aynı zamanda, ince ve kalın bağırsakların epitelinde, kardiak bezlerde solunum
sistemi ve az sayıda da karaciğer ile pankreas kanalında bulunurlar. Entereoendokrin hücreler mide
ve bağırsaklarda da mevcuttur (Moran ve ark. 2008, Shea-Donohue 2018).
Sitoplazmik granülleri gümüş veya kromium tuzları ile boyanabilir. Bu yüzden argentaffin ya da
enterokromaffin hücreler olarak adlandırılırlar (Fawcett 1994, Çetin 1997). Enteroendokrin
hücrelerde az miktarda Golgi kompleksi ve az gelişmiş GER ve bol serbest ribozom bulunur.
Hücrenin granülleri bazale yakın yerleşmiştir ve salgısını bağ dokusuna doğru boşaltır. Nukleusu
bazale yakın yerleşmiştir. Bu hücreler, sindirim kanalının kaslarını etkileyerek peristaltik
hareketlerini artıran serotonin ve parietal hücrelerden HCL’nin salınımını uyaran gastrini
salgılarlar (Erbengi 1987, Çetin 1997).
Endokrin sistem, vücudun belli başlı iç kısımları için sinyal veren kimyasallar üretir. Vücuttaki
birçok hücre sinyal veren molekül üretmesine rağmen, sadece pek azı bunu ilk görev olarak yerine
getirir. Entereoendokrin hücreler, sindirim sistemindeki hücrelerin %1’den daha azını oluşturur.
Buna rağmen vücuttaki endokrin hücrelerin en büyük kısmını oluştururlar. Gastrointestinal
sistemde bulunan enteroendokrin hücreler toplu olarak vücudun en büyük endokrin organını
meydana getirirler. Sistemdeki hücrelerin büyük çoğunluğu ya yiyecek ve suyun emilmesi için ya
da gastrointestinal sisteme moleküller salmak için özelleşmiştir. Entereoendokrin hücreler,
sindirim kanalında bulunan diğer hücreler arasına yerleşmiştir. Daha çok mide bezlerinde ve
bağırsak kriptlerinde bulunurlar ( (Sternini ve ark. 2008, Snippert ve ark. 2010, Shea-Donohue
2018).

www.ispecongress.org 403 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

Temel olarak bu hücreler epitel kökenlidir. Ana görevleri sindirim sistemi çevresindeki
değişiklikleri algılayarak vücutla beynin buna göre davranmasını sağlamak için sinyal
göndermektir. Farklı entereoendokrin hücreler vardır ve her birinin farklı görevleri bulunur (Tablo
1) (Sternini ve ark. 2008).
Genel olarak enteroendokrin hücreler küçük piramidal şekilli hücreler olup soluk renkte
sitoplazmaya sahiptirler. Bazal sitoplazmada yer alan salgı granülleri ışık mikroskopik düzeyde
gösterilebilir. Hücrelerden bazılarında (argentaffin hücreler) amonyaklı gümüş nitrat solüsyonu
gümüş çökelmesine neden olur. Diğerlerinde (argyrophilic hücreler) ise gümüş yalnızca başka bir
redükte edici ajan varlığında çökelir. Enteroendokrin hücrelerin pek çoğu potasyum dikromat ile
boyanabilmektedir, bu durumda enterokromaffin hücreler adını alırlar. Elektron mikroskopta bütün
gruplarda yer alan hücreler birbirlerine benzemelerine rağmen iki esas tip hücre ayırt edilmiştir
(Moran ve ark. 2008).
Açık Tip: Geniş bir taban kısmı vardır ve hücreler apikale doğru uzamışlardır. Bezin lümenine
kadar uzanan hücreler birkaç mikrovillusa sahiptirler. Primer kemoresptörler olarak görev
yapmaktadırlar (Moran ve ark. 2008).
Kapalı Tip: Bazal laminaya temas eden bu hücreler bezlerin lümenine kadar ulaşmazlar. Her iki
hücre tipinde de küçük salgı granülleri ve sitoplazmik organeller dağınık halde bazal sitoplazmada
bulunurlar. Granüller lamina propriaya salgılanırlar ve buradan damar sistemine geçerler. Salgı
granüllerinin şekli boyutları ve dansiteleri salgıladıkları peptit tipiyle ilişkili olarak farklılık
gösterir (Moran ve ark. 20088).
Sinir sistemi, temel olarak salgı ve kas aktivitelerini kontrol etse de, enteroendokrin hücreler
tarafından üretilen pek çok hormon ile sinirsel kontrol arasında kompleks bir ilişkinin varlığı
unutulmamalıdır. Gastrointestinal sistem boyunca dağılmış olan bu hücreler, histolojik kesitlerde
çok belirgin olarak görülmeseler de, bu hücrelerin hepsi bir araya geldiklerinde, hücrelerin sayıları
geniş bir endokrin organı yapacak kadar fazladır (Moran ve ark. 2008).
Enteroendokrin hücreler normal hayat için gereklidir (Wang ve ark. 2006, Mellitzer ve ark. 2010).
İnsülin salgılanması ve besin alınımının düzenlenmesi gibi metabolik ve davranışsal işlevleri
koordine eden hücrelerdir. Enteroendokrin hücreler konumlarına bağlı olarak salgıladıkları
nöropeptitler sayesinde iyi bir koordinasyon gösterirler. Örneğin midedeki enteroendokrin hücreler

www.ispecongress.org 404 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

gastrin, somatostatin ve ghrelin salgılarken; kolesistokinin (CCK), Glukagon benzeri peptit 1


(GLP1) ve peptit YY (PYY) ise bağırsak ve kolon tarafından salgılanır. Özellikle de bağırsaktaki
enteroendokrin hücreler dikkat çekicidir. Çünkü salgıladıkları hormonlar gastrik sonrası diyabet ve
obezite çözünürlüğü ile bağlantıları vardır (Mellitzer ve ark. 2010, Korner ve ark. 2007, Le Roux
ve ark. 2006). Diyabet ve obezitenin terapödik tedavisinin devam etmesi enteroendokrin hücrelerin
biyolojisinin bilinmesiyle sağlanabilir (Bohórquez ve ark. 2014).

Tablo 1- Memeli Gastrointestinal Sisteminde Bulunan Enteroendokrin Hücreler (Sternini ve ark. 2007,
Gribble ve ark. 2018, Lee ve Owyang 2019).
Hücre Ürünler Lüminal Bulundukları Temel Etkileri
(Hormonlar) Reseptörleri Bölge
A (X-benzeri) Ghrelin, nesfatin-1 T1R1–T1R3; Mide Besin Kontrolü, Büyüme Hormonu
Hücreler ve T2Rs Salınımı,
Alttürleri

ECL hücreleri Histamin Kapalı Hücre Mide Gastrik asit salgısının uyarılması,

LPAR5;
G Hücreleri Gastrin Mide Gastrik asit salgısının uyarılması,
GPRC6A
Gastrin salınımının inhibisyonu
LPAR5; Mide, İnce Bağırsak
D hücreleri Somatostatin (mide); insülin salınımının
GPRC6A ve (Pankreas)
modülasyonu (pankreas),
5-HT. 5-HT FFARs 2, 3; İntestinal motilite refleksleri ve
Mide, Kalın
Enterochromaffin Subgruplarını da TRPA1; Toksin sekresyon kolaylaştırılması;
Bağırsak ve İnce
hücreler içeren I, K ve L Reseptörleri; toksinler yanıt olarak kusma ve
Bağırsak
hücreler TLRs mide bulantısı tetiklenmesi,
T2Rs; FFA1;
GPR120; LPAR5; Proksimal İnce Safra kesesi kasılma aktivasyonu ve
I Hücreleri CCK (5-HT)
CaSR; TRPA1; Bağırsak pankreas enzim salgısı uyarılması,
TLRs
K Hücreleri ve GPR119, Proksimal İnce
GIP İnsülin salgısının uyarılması,
Alttürleri GPR120; FFAR1 Bağırsak
T2Rs; T1R2–
GLP-1, GLP-2, Karbonhidrat alımı, bağırsak
T1R3; FFARs 1–
L Hücreleri ve PYY, Distal İnce geçişinin yavaşlaması, iştahın
3; GPR119,
Alttürleri oxyntomodulin (5- Bağırsak, Kolon düzenlenmesi, insülin salınımı
LPAR5, GPR120;
HT) uyarılması,
CaSR
Domuz, Köpek ve İnsanda
M Hücreleri Motilin Safra Reseptörleri İnce Bağırsak Miyoelektrik Kompleksi Göçünün
Başlatılması,
İnce Bağırsak,
N Hücreleri Neurotensin FFAR Bağırsak Kasılmaların Önlenmesi,
Kalın Bağırsak
Besin Iştah Düzenleme, Gıda Alımının
P Hücreleri Leptin Mide
Reseptörleri Azaltılması,
Bikarbonat salınımının uyarılması
Proksimal İnce
S Hücreleri Sekretin Asit Reseptörü ile üst ince bağırsakta asitlik
Bağırsak
azaltılması.

www.ispecongress.org 405 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

İnce bağırsak ve kolonda bulunan enteroendokrin hücreleri çalışmak genel olarak çok zor olmuştur.
Bunun temel nedeni tat benzeri diğer duyu hücrelerin aksine enteroendokrin hücrelerinin çok
büyük sayıdaki epitel hücrelerin arasına yayılmış olmalarıdır. Bu nedenle enteroendokrin
hücrelerin tespiti çok zor olmaktadır.
Ancak bu, enteroendokrin hücre hormonlarının yeşil floresans proteinini (Green Floresan Protein)
(GFP) açığa çıkaran transgenik farelerin kullanılmasının artışıyla hızla değişmektedir (Bohórquez
ve ark. 2014).
Bağırsak ve kolonda, besin algısını arttıran tatlandırıcılar ve bakteriler gibi yan ürünler tarafından
uyarılırlar ve iştah gücünü düzenleyici Peptit YY ve Kolesistokinin gibi hormonları salgılayarak
sindirim sistemine katkıda bulunurlar. Enteroendokrin hücreler yeşil floseran proteiniyle eksprese
eden transgenik farelerin gelişimi, hücrenin apikal besin algılama mekanizmalarının
aydınlatılmasına izin vermektedir. Bununla birlikte özellikle enteroendokrin hücrelerin ultra yapı
türlerindeki (ultrastructure – bir maddeyi oluşturan en küçük parçaların yapısı) tam olarak
hesaplanmadığından bazal salgılama özellikleri büyük ölçüde keşfedilmemiştir (Li 2011).
Enteroendokrin hücreler, sadece tek ve dağınık olarak fonksiyon gösteren hücreler olarak değil;
aynı zamanda birkaç günden bir haftaya kadar değişen çok sınırlı bir ömre sahip oldukları için
diğer endokrin hücrelerden farklılık gösterirler (Beucher ve ark. 2012). Uzun yıllar gastrointestinal
sistemin epitelindeki diğer hücreler gibi enteroendokrin hücreler de mukoza kriptalarında bulunan
kök hücrelerden sürekli olarak yenilendikleri de bilinmektedir. Bunula birlikte son on yılda farklı
hücre tiplerinin ayrımı, transkripsiyon faktörlerinin ekpresyonuyla nasıl kontrol edileceği giderek
açığa kavuşmaktadır. Ayrıca bu alandaki önemli gelişmeler, özellikle de enteroendokrin hücrelerin
ayırt edilmesi ve tanımlanması yeniden gözden geçirilmektedir (Du ve ark. 2012, Li 2011).
ENTEROENDOKRİN HÜCRELER TARAFINDAN SALGILANAN HORMONLAR
Enteroendokrin sistem, sindirim, emilim, besin atımı ve iştahın koordinasyonu yoluyla
metabolizmayı düzenleyen peptit hormonları üretir. Bağırsak hormonlarının hem gastrointestinal
sistem içinde hem de dışında geniş bir hedef yelpazesi vardır. Bu hormonların çoğu birden fazla
fizyolojik role sahiptir ve birçok fizyolojik rol birden fazla hormon tarafından gerçekleştirilir
(Gribble ve Remain 2019). Enteroendokrin hücreler, lüminal içerikleri sayesinde özellikle besinleri

www.ispecongress.org 406 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

algılarlar ve sindirimi, bağırsak hareketliliğini, gıda alımını düzenlenmesinde anahtar rollere sahip
GİP, GLP, CCK ve VİP gibi birçok düzenleyici hormon salgılarlar (Gribble ve ark. 2018).
Gastrin: Mide antrumundaki bezlerden salgılanır ana görevi gastrik asid ve pepsin sekresyonunu
artırmaktır (Kumar ve ark. 2001). Gastrin mide mukozasının antral bölgesindeki bezlerin lateral
duvarlarında bulunan ve G hücreleri olarak adlandırılan hücreler tarafından üretilir. G hücreleri,
birçok gastrin granülü içeren geniş tabanları ve mukozal yüzeye ulaşan dar tepeleri ile şekil olarak
koniye benzerler. Mikrovilluslar apikal uçtan lümene taşar. Mide içeriğindeki değişikliklere karşı
verilen gastrin yanıtlarına aracılık eden reseptörler mikrovilluslar üzerinde bulunmaktadır (Aydın
ve ark. 2006). Ek olarak mide, incebağırsak ve kolon mukozanın büyümesini stimule eder (Kumar
ve ark. 2001). Gastrin fötal hayatta pankreas adacıklarında da bulunur. Gastrinoma'lar olarak
adlandırılan gastrin salgılayan tümörler pankreas içinde oluşur, ancak sağlıklı erişkinlerde
pankreasta gastrinin bulunup bulunmadığı bilinmemektedir. Bunlara ek olarak gastrin, hipofiz
bezinin ön ve arka loblarında, hipotalamusta, medulla oblongatada, vagus ve siyatik sinirlerde de
bulunmaktadır (Aydın ve ark. 2006).
Kolesistokinin (CCK): İnce bağırsaktan salgılanan bu hormon safra kesesinin kasılmasını ve
pankreasta enzimlerce zengin bir sekresyon meydana gelmesine neden olur. Ayrıca gastrik
boşalmayı inhibe eder, enterokinaz ve glukagon sekresyonunu artırır. Kolesistokinin salgısı ince
bağırsak mukozasına temas eden peptid, aminoasidler, ve yağ asidleri ile artar (Kumar ve ark.
2001). Kolesistokinin barsağın üst kısmındaki endokrin hücrelerden olan I hücreleri tarafından
salgılanır, buna ek olarak distal ileum ve kolondaki sinirlerde, beyindeki nöronlarda, özellikle
serebral kortekste ve vücudun birçok bölgesindeki sinirlerde de bulunmaktadır (Aydın ve ark.
2006). Önemli fizyolojik etkileri pankreatik bikarbonat sekresyonunun sekretin tarafından
stimülasyonunu güçlendirmek, pankreatik enzim sekresyonunu stimüle etmek, oddi sfinkterinde
relaksasyon ile birlikte safra kesesi kontraksiyonunu stimüle etmek, midenin boşalmasını inhibe
etmektir. CCK, beynin çeşitli kısımlarından da izole edilmiştir; önemli bir nörotransmitter olarak
da görev görmektedir CCK'nin merkezi sinir sistemindeki eylemleri arasında gıda alımının
engellenmesi, anksiyete oluşumu, tokluk, nosisepsiyon, hafıza ve öğrenme yer alır (Sekiguchi
2016).

www.ispecongress.org 407 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

Sekretin: Sekretin duodenal ve jejunal mukozadaki S hücrelerinde sentezlenir ve pankreastan


bikarbonat sekresyonunu artırır. Sekretin sekresyonu ince bağırsak mukozasının asid ile temasında
artış gösterir, dolayısıyla mideden gelen asidin nötralizasyonunu sağlar (Polak ve ark. 1971, Kumar
ve ark. 2001) Sekretin, esas olarak duodenal lümene verilen mide asidi tarafından salınır. Ayrıca
sindirilmiş yağ ve protein ürünleri, safra asidi ve bitki özleri tarafından da serbest bırakılır (Chey
ve ark. 2003) . Sekretinin fizyolojik etkileri arasında su ve bikarbonatın pankreatik ekzokrin
sekresyonunun uyarılması, mide asidi sekresyonunun ve boşaltılmasının inhibisyonu da bulunur
(Chey ve ark. 1981, Jin ve ark. 1994).
Gastrik İnhibitör Peptid (GIP): Duodenum ve jejunumdan salgılanır. Salgısı duodenuma glukoz
ve yağ girişi ile artar. GIP insulin sekresyonununu artırır. Yüksek dozlarda gastrik motilite ve
sekresyonu baskılar (Kumar ve ark. 2001). Duodenum ve jejunum mukozasındaki K hücreleri
tarafından üretilir. Salgılanması duodenumdaki glukoz ve yağ tarafından uyarılır (Aydın ve ark.
2006).
Vazoaktif İntestinal Polipeptid (VIP): Gastrointestinal yoldaki sinirlerde bulunur. Ayrıca ince
bağırsak düz kaslarında gevşeme yaratır ve gastrik asid salgısını inhibe eder (Ganong 2003). VIP
bağırsakta özellikle elektrolitlerin salgılanmasını ve buna bağlı olarak suyun salgılanmasını
uyarır. Özellikle sindirim sisteminde geniş etkileri olan bir polipeptid hormondur. Bağırsaklarda
sodyum, klor ve suyun emilimini engelleyerek ve salgıyı arttırarak salgısal ishal, su ve kilo kaybına
neden olur. Bağırsaklarda potasyum salgısını uyararak hipokalemiye neden olur. Gasrtik asit
salgısının baskılanması ile hipoklorhidriye yol açabilir (Forte ve ark. 1992, Murphy ve ark. 2000).
Bu etkilerinin yanısıra kemik resorbsiyonunu arttırması ile hiper kalsemi, kan damarlarını
genişletici özelliği ile yüzde kızarma ve hepatik glikojenoliz ile hiperglisemi yapıcı etkileri de
vardır (Peterson ve Collins 1967).
Motilin: Motilin, duodenal mukozanın endokrin hücreleri tarafından üretilen ve sindirim sistemi
motilitesinin düzenlenmesine yardımcı olan bir hormondur. Motilin bağırsak düz kaslarının
kontraksiyonuna neden olur ve sindirim arası motiliteyi düzenleyerek barsağı bir sonraki yemeğe
hazırlar. Bağırsak duvarının ve mide duvarının motor etkinliğini artırıcı bir etki gösterir.
Salgılanmasını denetleyen süreçler kesin olarak bilinmemektedir. Yine de alkali nitelikli besin
içeriğinin onikiparmak bağırsağından jejunuma geçtiği durumlarda bu salgının arttığı ortaya

www.ispecongress.org 408 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

konulmuştur. Motilin, son zamanlarda fare beyninde tespit edilen bir gastrointestinal peptittir.
Doza bağlı bir şekilde ön hipofiz hücrelerinde büyüme hormonu salınmasında uyarıcı bir etkisi
bulunmaktadır (Samson ve ark. 1984). Bağırsak ve midede düz kasların kasılmasına neden olarak
sindirimin olmadığı dönemlerde motiliteyi sağlar (Ganong, 2003).
Ghrelin: Ghrelin, büyüme hormonu salgılatıcı etkisi olan, enerji dengesi ve besin alınımının
düzenlenmesinde rol oynayan 28 aminoasitli bir hormondur. Başlıca midenin oksintik bezlerinde
bulunan özelleşmiş A-benzeri hücreleri tarafından kan akımına salınır ancak daha düşük
düzeylerde olmak üzere, vücudun diğer birçok bölgesinden salındığı da gösterilmiştir.
Kardiovasküler ve GİS üzerine etkileri de vardır ( Aydın ve ark. 2006). Ghrelin hayvanlarda
beslenme davranışlarında, insanlarda ise iştah düzenlenmesinde rol oynar. Temel olarak mide
fundusundan salgılanır (Bilgin 2006).
Guanilin: Guanilin siklaza bağlanan, intestinal mukoza hücrelerinden salgılanan bir polipeptiddir
ve lumen içine Cl salgılanmasını sağlar. E coli’ nin ısıya dayanıklı enterotoksini guaniline benzer
bir yapı gösterir, guanilin reseptörlerinin uyararak diare meydana getirebilir (Ganong, 2003).
Guanilin ısıya dayanıklı enterotoksinere benzer yapıda bir peptid hormon olup intestinal kanal
boyunca üretilmektedir (Forte ve ark. 1996). İntestinal kanal boyunca üretilen guanilin son yıllarda
keşfedilen, ısıya dayanıklı enterotoksinlere benzer yapıda bir peptid hormondur. Endokrin
mekanizmalarla vücut sodyum homeostazını etkileyen intestinal natriüretik bir hormon olarak da
görev yapmaktadır (Pidhorodeckyj 1993, Atalay 2011).
İnsülin: Pankreasta bulunan Langerhans adacıklarının β hücreleri tarafından salgılanan insülin,
polipeptit yapılı olup hücresel glukoz alımını kolaylaştırarak, vücuttaki karbonhidrat, lipit ve
protein metabolizmasının düzenlenmesinde glukagon ile birlikte rol alan bir hormondur (Wilcox
2005). Hücresel enerji beslemesini ve makro besin dengesini düzenleyerek, tokluk durumunun
anabolik süreçlerini de yöneten önemli bir hormondur (Burks 2001). İnsülin, kas ve yağ dokusu
gibi insüline bağımlı dokulara glikozun hücre içi taşınması için gereklidir (Karam 1997).
GLP-1: Langerhans adacıkları üzerinde bulunan pankreatik enteroendokrin hücreler tarafından
salgılanan GLP-1 (Glukogan like peptid-1), 30 amino asitten meydana gelen ve proglukagon
geninin bir ürünü olan peptid hormondur (Bell ve ark. 1983). GLP-1 distal ileum ve kolonda
bulunan intestinal endokrin L hücrelerinden salgılanır (Gauiter ve ark. 2008). Ayrıca pankreas alfa

www.ispecongress.org 409 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

hücreleri ile santral sinir sistemi hücrelerinden de salgılanmaktadır. Pankreatik adacık hücrelerini
hedefler ve etkilerini spesifik reseptörleri aracılığıyla gösteren GLP-1, insülin sekresyonu üzerinde
de farklı etkiler göstermektedir İlk olarak GLP-1, pankreas β-hücreleri üzerindeki reseptörleri
aracılığıyla insülin sekresyonunu doğrudan uyarırken, ikinci olarak GLP-1, hücre
proliferasyonunda rol oynayan genleri uyararak pankreatik β-hücre proliferasyonunu arttırır ve
kaspaz-3 ekspresyonunu baskılayarak bu hücrelerin apoptozunu azaltır. GLP-1 ayrıca gastrik
boşalmayı geciktirir, glukagon sekresyonunu inhibe eder ve gastrointestinal motiliteyi ve besin
alımını azaltır (Baggio ve Drugger 2007, Gauiter ve ark. 2008, Williams 2014).
Bu derlemede, memeli gastrointestinal kanalı boyunca geniş bir dağılım gösteren, salgıladığı bir
çok hormon yoluyla bağırsak fonksiyonu, gıda alımı ve homeostasis koordinasyonun yanı sıra
mukozal bağışıklık, gastrointestinal motilite ve bağırsak bariyer fonksiyonunda temel bir role
sahip, bağırsak epitelinde dağınık halde bulunan enteroendokrin hücrelerin fonksiyonları, hücresel
dağılımları ve salgıladıkları hormonlar ile ilgili bilgilere yer verilmiştir.

www.ispecongress.org 410 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

KAYNAKLAR

Atalay B..ve Keskin E. (2011): Son Yıllarda Belirlenen Bazı Endojen Peptidler ve Fizyolojik Etkileri -I.
Dicle Üniv Vet Fak Derg.,:1 (1): 1- 9.
Aydın S, Özkan Y, Caylak E, (2006): Ghrelin ve Biyokimyasal Fonksiyonları Türkiye Klinikleri J Med Sci,
26: 272-283.
Baggio, Laurie L., and Drucker Daniel J. Biology of İncretins: GLP-1 and GİP, Gastroentrology; 132:2131-
2157, 2007.
Bell G.I., Santerre R.F., Mullenbach G.T.: Hamster preproglucagon contains the sequence of glucagon and
two related peptides. Nature, 302, 716–718, 1983.
Beucher A, Gjernes E, Collin C, Courtney M, Meunier A, Collombat P, Gradwohl G. (2012): The
homeodomain-containing transcription factors Arx and Pax4 control enteroendocrine subtype
specification in mice. PLoS ONE:e36449.
Bilgin H. Murat, Ghrelin (2006): Gündemdeki Hormon, Dicle Tıp Dergisi, Cilt:33, Sayı: 4, (268-272)
Bohórquez, D. V., Samsa, L. A., Roholt, A., Medicetty, S., Chandra, R., & Liddle, R. A. (2014). An
Enteroendocrine Cell – Enteric Glia Connection Revealed by 3D Electron Microscopy. PLoS ONE,
9(2)
Burks DJ, White MF. IRS proteins and beta-cell function. Diabetes. 2001;50 Suppl 1:S140-5.
Chey WY, Kim MS, Lee KY, Chang T-M. (1981): Secretin is an enterogastrone in the dog. Am J
Physiol;240:G239–44. 29.
Chey WY, Chang CH, Pan HJ, Chang C, Kim BM, Park, IS., et al. (2003): Evidence on the presence of
secretin cells in the gastric antral and oxyntic mucosa. Regul Pept;111:183–90
Çetin H., (1997).Sıçan Sindirim kanalının Ontogenezisi ve Gastrin hücreleri, Doktora Tezi, Erciyes
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kayseri
Du, A., McCracken K.W., Walp ER, Terry NA, Klein TJ, Han A, Wells JM, May, C.L. (2012): Arx is
required for normal enteroendocrine cell development in mice and humans. Dev Biol:175-188.
Erbengi T. (1987). Histoloji Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul,s s 78-89.
Fawcett DW, (1994). A Textbook of Histology (12 th ed), Chapman Hall,London pp 599-615.
Forte L,R., Fan, X., Hamra F.K.: (1996). Salt and water homeostasis: uroguanylin is a circulating peptide
hormone with natriuretic activity. Am J Kidney Dis. 28 (2): 296-304.

www.ispecongress.org 411 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

Forte LR,Thorne PK, Eber SL, et al. (1992). Stimulation of intestinal Cl-tarnport by heat-stable enterotoxin:
activation of cAMP-dependent proteinkinase by cAMP. Am J Physiol; 263: C607 – 15.
Ganong, W.F. (2003). Regulation of gastrointestinal function. In Ganong WF, ed. Review of medical
physiology, edn 21. McGraw-Hill,:483-517.
Gautier J.F., Choukem J., Girard J.: Physiology of incretins (GIP and GLP-1) and abnormalities in type 2
diabetes. Diabetes Metab, 34, 65–72, 2008.
Gribble, F.M., and Reimann, F. (2019). Function and mechanisms of enteroendocrine cells and gut
hormones in metabolism. Nature Review, Endocrinology Volume 15, 226-237.
Gribble, F.M., Reimann, F., & Roberts, G. P. (2018). Gastrointestinal Hormones ☆. Physiology of the
Gastrointestinal Tract, 31–70.
Jin HO, Lee KY, Chang T-M, Chey WY, Dubois A. (1994): Secretin, a physiological regulator of gastric
emptying and acid output in dogs. Am J Physiol;267:G702–8.
Karam JH. Pancreatic Hormones and Diabetes Mellitus . In: Greenspan FS, Strewler GJ, editors. Basic and
Clinical Endocrinology. Appleton & Lange, Stamford CT USA; 1997 p. 601-2.
Korner J, Bessler M, Inabnet W, Taveras C, Holst JJ (2007). Exaggerated glucagon-like peptide-1 and
blunted glucose-dependent insulinotropic peptide secretion are associated with Roux-en-Y gastric
bypass but not adjustable gastric banding. Surg Obes Relat Dis 3: 597–601
Kumar P.J, Clark M.L. (2001). Gastroenterology. In Kumar PJ, Clark ML eds. Clinical Medicine, edn 4.
Saunders: 246-260.
Le Roux CW, Batterham RL, Aylwin SJ, Patterson M, Borg CM, et al. (2006) Attenuated peptide YY
release in obese subjects is associated with reduced satiety. Endocrinology 147: 3–8
Lee, A. A., & Owyang, C. (2019). Sugars, sweet taste receptors, and brain responses. Molecular Nutrition:
Carbohydrates, 265–283.
Li HJ, Ray SK, Singh NK, Johnston B, Leiter AB (2011): Basic helix–loop– helix transcription factors and
enteroendocrine cell differentiation. Diabetes Obes Metab:5-12.
Mellitzer G, Beucher A, Lobstein V, Michel P, Robine S, et al. (2010): Loss of enteroendocrine cells in
mice alters lipid absorption and glucose homeostasis and impairs postnatal survival. J Clin
Invest 120: 1708–1721
Moran GW, Pennock J, McLaughlin JT. : Enteroendocrine cells in terminal ileal Crohn's disease. J Crohns
Colitis. 2012 Oct;6(9):871-80. doi: 10.1016/j.crohns.2012.01.013. Epub 2012 Mar 3.

www.ispecongress.org 412 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

Moran, G.W., Fiona Lessie, C., Levison S.E. and McLoughlin, T. Therapeutic Advances in
Gastroenterology (2008) Erratum to ‘‘Enteroendocrine Cells: Neglected players in gastrointestinal
disorders?’’. 1(1) 51-60.
Murphy M.S., Sibal A, Mann JR. (2000): Persistent diarrhea and occult vipomas in children. Br Med J; 320:
1524-6.
Özer, aytekin. (2011) Veteriner Özel Histoloji. Edtör: Prof.Dr.Aytekin ÖZER. Geliştirilmiş 3. Basım,
VI+330 s., ISBN 978-605-133-114-0 Nobel Akademik Yayıncılık.
Polak J.M, Bloom SR, Couling I, Pearse AGE (1971). Immunofluorescence localization of secretin in the
canine duodenum. Gut;14:284–8.
Peterson, H.D., Collins, O.D., (1967) Chronic diarrhea and failure to thrive secondary to ganglioneuroma.
Arch. Surg; 6; 934-6.
Pidhorodeckyj N.V., Krause, W.L, Freeman RH, et al. (1993). Uroguanylin: structure and activity of a
second endogenous peptide that stimulates intestinal guanylate cyclase. Proc Natl Acad Sci USA.
90:10464-10468.
Rehfeld, Jens F. (1998). The New Biology of Gastrointestinal Hormones" Physiol. Rev 78: 1087–1108.
Samson W.K., Lumpkin M.D., Nilaver, G., McCann, S.M. (1984): Motilin: a novel growth hormone
releasing agent. Brain research bulletin 12:1 Jan pg 57-62
Shea-Donohue, T. (2018). Gut Barrier: Adaptive Immunity. Physiology of the Gastrointestinal Tract, 641–
661.
Snippert H.J, van der Flier LG, Sato T, van Es JH, van den Born M, Kroon-Veenboer C, Barker N, Klein
AM, van Rheenen J, Simons BD et al. (2010): Intestinal crypt homeostasis results from neutral
competition between symmetrically dividing Lgr5 stem cells. Cell:134-144.
Solcia, E., Capella, C., Buffa, R., Usellini, L., Fiocca, R., Frigerio, B., Tenti, P., and Sessa, F. (1981). "The
diffuse endocrine-paracrine system of the gut in health and disease: ultrastructural
features.". Scandinavian journal of gastroenterology. Supplement 70: 25–36.
Sekiguchi, T. (2016). Cholecystokinin. Handbook of Hormones, 177–e20B–3.
Sternini, C. (2007). "Taste receptors in the gastrointestinal tract. IV. Functional implications of bitter taste
receptors in gastrointestinal chemosensing.". American journal of physiology. Gastrointestinal and
liver physiology 292 (2): G457–61.
Sternini, C; Anselmi, L; Rozengurt, E (2008). "Enteroendocrine cells: a site of 'taste' in gastrointestinal
chemosensing.". Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity 15(1): 73–8.

www.ispecongress.org 413 Proceedings Book


ISPEC
6th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE,
ANIMAL SCIENCE and RURAL DEVELOPMENT
MAY 16-18, 2021
SİİRT, TURKEY

Wang J, Cortina G, Wu SV, Tran R, Cho JH, et al. (2006) Mutant neurogenin-3 in congenital malabsorptive
diarrhea. N Engl J Med 355: 270–280
Williams J.A.: (2014): GLP-1. In: The Pancreapedia, Exocrine Pancreas Knowledge Base. Ann Arbor,
University of Michigan, pp. 1–14.
Wilcox, Gisela,. (2005): Insulin and Insulin Resistance. Clin Biochem Rev. Vol. I 19.

www.ispecongress.org 414 Proceedings Book

View publication stats

Das könnte Ihnen auch gefallen