Sie sind auf Seite 1von 548

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from


University of Toronto

http://www.archive.org/details/p2eusebiuswerke02euse
DIE GRIECHISCHEN

CHRISTLICHEN SCHRIFTSTELLER
DER

ERSTEN DREI JAHRHUNDERTE

HERAUSGEGEBEN VON DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION

DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

EÜSEBIÜS
ZWEITER BAND, ZWEITER TEIL

LEIPZIG
J. C. HINRICHS'SCHE BUCHHANDLUNG
1908
Di DER EEIHENFOLGE DES ERSCHEINENS BAND 9 2

Druck von Augnst Pries in Leipzig.


Hermann und Elise geb. Heckmann
Wentzel-Stiftüng
EUSEBIUS WEEKE
ZWEITER BAND

DIE KIROHENGESCHICHTE
HERAUSGEGEBEN
IM AUFTRAGE DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION
DER KÖNIGL. PREOSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN
VON

Dr EDUARD SCHWARTZ
TROFESSOR AN I>ER UNIVERSITÄT GÜTTINGEN

DIE LATEINISCHE ÜBERSETZUNG DES RÜFINUS


BEARBEITET IM GLEICHEN AUFTRAGE

VON

Dr. THEODOR MOMMSEN


PROFESSOR AN DER UNIVERSITÄT BERLIN

ZWEITER TEIL
DIE BÜCHER VI BIS X
ÜBER DIE :\IÄRTYRER IN PALÄSTINA

LEIPZIG
J. C. HINRICHS'SCHE BUCHHANDLUNG
1908
TORONTO 5, ».
,

DEC -91S31
5 370
INHALT VON EUSEBIUS BAND II 2

Kirchengeschichte Buch VI— X S. 509-904


Eusebius, Über die Märtyrer in Palästina S. 907 — 950
Rufinus Vorrede und Einlage über Gregorius Thaumaturgus . . . S. 951 — 956

Rufinus Buch X— XI S. 957—1040


Vorbemerkungen zum zweiten Teile

Während die zweite Abteilung der Kircliengeschichte im Druck


war, Th. Mommsen durch den Tod von der Arbeit abgerufen.
ist

Ich habe nach dem bis zum Schluß fertig vorliegenden Manuscript
des Textes und des Apparats die Correctur besorgt, auch die Collation
des Palatinus 822, die G. Mercati mit unermüdlichem und stets
hilfreichem Fleiß in die Druckbogen eintrug, nach den von Mommsen
aufgestellten Grundsätzen dem Apparat einverleibt. Die ßibelstellen
sowie die Entlehnungen der griechischen Kirchenhistoriker aus Rufin
X. XI sind von mir nachgewiesen.
Außer den zu Beginn von Buch I aufgeführten Handschriften hat
Mommsen für den Text von Rufins Buch X und XI benutzt:
L = Lucca Capitularbibliothek 490.

Im Apparat bedeuten L" und L^ Lesung erster Hand vor und


und nach der Correctur, L^ und L^ Lesung erster und zweiter Hand.
Die griechische Übersetzung, die großen Partien des elften
zu
Buches nach Mommsens Anordnung unter den Text gesetzt ist, stammt
aus der zweiten Recension der Chronik des Georgios Monachos und
ist von De Boor an Mommsen mitgeteilt.
Näheres w^erden die Prolegomena bringen, deren Manuscript von
Mommsen selbst fertig gestellt ist. Der ursprüngliche Plan war, die
Prolegomena dem ersten, die Indices dem zweiten Bande beizugeben.
Er wurde aufgegeben, weil auf diese Weise die beiden Textbände un-
förmlich angeschwollen wären; auch ist es bequemer die Indices zu
benutzen, wenn sie separat gebunden sind, So ist beschlossen, aus den
Prolegomena und den Indices einen dritten Teil zu bieten, der bestimmt
1908 erscheinen wird.
Göttingen, November 1907
E. Schwartz.

Eusebius IL 32^3

toi"

N/oi-^^j.
^
x(u .TeQit'ytt

:?..^.
)]

^
^
.^-
^.
. cov

^.
.
/.

\
.
10
h
::.
rrancOOBcor.

:3
\4?..
15 /
/^
\)jioöcov

^
.
.- . :\ & (.
:).

löjcovöaxtL.

AAinTBDM(;ER)2'arm v-armt^.l | 8 rö»• BD 1


5
)'/8
9
kavrdv
ER

BD
((
.
\
13 Schluss
1

-\-
7

BD 10 am Schluss
2'arm^"'arm t
BD
-f-
'
la-

BD 16 den Titel "> , so dass die folgenden Zahlen um 1

-
|

niedriger werden

& ^•
|

BD
6
^^ y'()a<fibv BD |
17
AAd^T

•}
|
18
BDER
10 am Schluss + BD ^ arm arm t
LIBER VI

Haec continet sextus über Eusebii Caesariensis ecclesiasticae hi-

storiae de Graeco in Latinum versae.

Incipiunt capitula de libro sexto:

5 I De persecutione Severi.
II De Origenis a puero institutione.
III De quod a puero verbum dei praedicabat.
eo
IUI Quanti per ipsum edocti martyres facti sunt.
V De Potamiena.
10 VI De demente Alexandrino.
VII De Inda tractatore.
VIII De bis quae erga semet ipsum gessit Origenes.
Villi De Narcissi mirabilibus.
X De episcopis Hierusolymorum.
15 XI De Alexandro.
XII De Serapione et libris eins.
XIII De libris Clementis.
XIIII De Heracia.
XV Quantum studii fuerit Origeni erga scripturas divinas.
20 XVI De Symmacho interprete.

POF
1/2 haec versae] om. OF \ 4 incipiunt .... sexto] incipiunt
capitula libri sexti incipit über sextus F |
9 c. F hoc loco delet inserens
post e. VII rubr. de potamiena 0^, corrigens ita ruhricas Eusehianas secundum
textum Rufini \ 10/11 c. VI VII omisit in textu Rufinus \ 12 origenus P«
32 bis*
512

IH Uegl
.^.
^Oooi .
Üoa .()
\4. 'S2Qr/tvovc
Eusebins. Kirchengeschichte VI

rovooe trrloxorroi
(ftQovxai

^.

J &/ . .
KB
5 Oöa

]^^.
Irrrro/.VTOv
S^Qiytvovc .-
eh 1)110.2

-
10 ,

.
\ ^ ..
^,.^
^/.
./

'^
::.
^
1
^ .
\(^.
.
'2

AB
:.
.. 1:: ^.
20

\ ^. '.
^.
^.

,
Kd KE Kc
ota^bKDv
1

dass die folgenden Zahlen


4

BD
>» .
10 11
|
8
um

so dass die folgenden


3 niedriger

Kc und
<•
BD
werden

Zahlen
KZ
um
| 2/3 die Titel

]
3
B^D
6 niedriger

umgestellt Am
S— 10
werden
|

arm
">

arm
,
D
die Titel

-
9
so


I
die Titel t

10 Zarm^armt } H |
16 am Schluss +
driger
corr.

üijer
BD
werden
I

Philippos,
Zann Varmt
' |

mit
17 den
am

21
TM
Titel

Schluss
AB
+
dem Vorhergehenden verbunden
2^
>> A, =0 dass die folgenden Zahlen

arm 2* arm t
BD
AAm
]
19
(fi'unnov
y.al

^ arm 2"

BD
.
arm
\
t
um
durch Rasur

|
7 nie-

BD und
20
> MER
-
|
|

22 ^Y 2" arm 2" arm t i


23 2" arm 2" arm t |
1
24 ÄH
^armXarmt
^
|

BD
Rufinus VI 513

XVll De Ambrosio.
XVni De episcopis, qui tempore Origenis fuerunt.
XVIIII De Hippolyti libris.
XX Qaomodo Origenes presbyter factus est.
5 XXI Quomodo Heraclas apud Alexandriam susceperit sacerdotium»
XXII De persecutione Maximini.
XXIII De ordinatione Fabiani episcopi et mirabilibus, quae in ea
gesta sunt.
XXllIl Quanti discipuli fuerint Origenis.
10 XXV De Africano.
XXVI De Beryllo.
XXVII De Philippo.
XXVIIl De Dionysio episcopo.
XXV^IIII De Arabum discessione.
15 XXX De haeresi Helcesaitarum.
XXXI De Decio.

POF
i origenis I
quomodo] quando P^^ \ 7 episcopi fabiani Pi
9 origines P^^ 11 birillo i
14: araborum |
15 helcesaitarum]
elcesaitarum OF
Eusebius II.
514 Kusebius, Kirchen geschichte VI

IJtni ^^. ?]).


\ Jiovvöico

^.
^^
. ..
M.l Ire

MB
'. ^ :, - ?] -
]
^, . ziiovvotov.

1 2'arm2'armt [
BD |
2 Zarm^armt
D 13 : arm rannt |
> :\[ 1 > 14 MB
2;'aim2;'armt j
6 3/i^ — arm^'ann t | JlovvoIov] ER \ 7 MJ
^arm2'annt ]
ER | 8 den Titel Mc > \
ME
^arm Varm t
Rufinus VI 5J5

XXXII De passionibiis Dionysii.


XXXIII De martyribus, qui apud Alexanclriam passi sunt.
XXXIIII De bis, quae scripsit Dionysius.
XXXV De Novato.
XXXVI De Serapione.
XXX VII De bis, quae ad Novatum scripsit Dionysius.

NPOi
3 scribit P« \
6 scribit F
33^
516 Kusebius, Kirchengeschichte VI

ER
'. ^'' [
neoityei )

— .
=
R]
Text

. > Rj = —
)

. ^.
[die Zahl Text
/ [ R] ,
[ Rj • [ %?. ER]

[ ^?.
.
} -
RJ
R] 'i2c

.
[
[
. ^ ^.
R]
R]

\4?. '^.
,

—[ [— '— / ^^.
/
r/(j
Rj
R] "Ort

^
R] = Text

[ ' ^ 7.
^ - ,
Rj
Rj

Rj
'2 }
,.
/.^
*
?..

"
^ [
).,
[Kc, Rj
Rj

2
^^
',.

. ^ . -
Rj iv

.
R

[[
—.[— —' ?.
[
Rj
Rj
'^
Rj = Text
?.•.

/ -
^ [ . ^)
[ACj
R

Rj
Rj
R].
Eusebius, Kirchengeschichte Vi 517

[
AH Rj
^^ —. \4vtlo/Jüjv

.
likEgavOQeojv ^.
—^ [—
[
[AH

'^
[MB

—[ [— '^
[
= ^—
^.
R]
RJ

R]
R]

R]
R] =

R]
Text

Text
^ ..
NÄ—NZ [N—Ni R] = M-Mc; Text
5 IS Eusebius, Kirchengeschiclite VI 1

. ^ , 1

^
iJj ot xcu 87/(>02 I'/avel.

.^
& ^ -^
evo^ßtiag

::
vjtio tOjtoi^
^ .
^
^
fjr' .

'
\
^ .
,^,
^^
^/. \: . {>
Im

' ~ .?/.

^ : . 7 ^?}: aaJti
.^
02

?/].
'
10
2 1

^ ' :
.
1.
d*

' . ^. -
y.cA

\ :qva

: ?^' eivai . ^
- *•^

ATKRBDMZarin^/i
2 ('.(^, TBDM2'arm -'&• — AER
4 (^ —
Xarin |

uelut in quoddam Stadium


^• TEREDM^arm
j^ietatis afhlefae {de-

ducebatitiir \
| | 6
^ Brarm H chor ABDM > » + Mcm
14r
|

TERBDM^'arm ,),
ATERM
TERc
BD
\
1S
]
15
Ri

2^arm
!

>
7
oiv

8
]
16 17
ER 11
-BD
18 ER1 520, 22 2'arm 520, BD 520, S ^l und veggescllnitten

Ö20, 3

Vannyl
ER
ATiBDMZann^
a.
' durch Rasur,
zum Vorhergehenden gezogen ATERBD
ER | 18/19 7'^ |

TERBDM
Rufinus VI 1 — 2, 2 519

[I] At cum Severus quoque persecutione agitaret ecclesias, praeclara 1


a militibus Christi pro pietate certamina martjrii gerebantur, praecipue
tarüen apud Alexandriam, quo ex omni Aegypto ac Thebaide veliit in

quoddam stadium pietatis athletae deducebantur, qui pro suppliciorum


[11] 5 mortisque patientia consequebantur a deo immortalitatis Coronas. |
in
quibiis et Leonides Origenis pater pro martyrio Christi capite plexus
tenerae adhiic aetatis supra dictum puerum dereliquit. quique qualibus
animis ex eo erga divinae legis studia viguerit, non erit importunum
paucis exponere, praecipue quia et apud quam plurimos opinio de eo
10 celeberrima peiTulgata est. et si quidem velit quis omnem yitam 2 1
huius litterarum tradere monumentis, certum est quia tanta sunt de eo
ac quae proprium et opus requirant et otium. nos tamen in prae-
talia,

senti quanta possumus brevitate inseremus huic operi etiam quae ad


ipsum spectant, pauca de multis, quae vel ex ipsius epistulis ad nos
15 usque servatis vel ex aliorum historiis iudicata cognovimus.

Cuius gesta. si res pateretur, etiam ex ipsis incunabulis digna mihi ^


videntur posteritatis memoria, decimum namque imperii agebat Severus

POF
1 persecutione] scripsi, persecutiones O'^F persecutionibus PO"^ \ 2 mar-
tyris [
9 et owe. « 1 14 uel om. Pa
9

^ ^'.^'
520

Xsictc ,- ^. /jeiTo oi
Eusebius, Kirchengeschichte ' 2,

XaijrTjc
3 —
Aiyvrrrov

/, ' ^,
^. . ^^
. ^ (},
-
- aff&e
jrciooQ
vjttiX/jffei.

oooji'

, ^
3

.
^

.
cLto

10

.
,
, ^
^
arfo6ov d*

--
15

^ , €

^> ,, , 6

20

,
<.
.
7]

?
-
, ,'
7
- Iutoj

. (. ,
tcov 7

'-
-
2
tcov 8

,
ATERBDMrann^

Dl, corr.
7 •
ABDM
De ] 17
TER
8

ATrBDM
TERBD.M
|
13 '
TcER
1

|
12
16
18
^ 1

|
12/13

TrR
-
|

ABDM TER ^ ERBDM


~
^
|

24 7

TcEc 1
2
ATER
ATrm^aim
d'

^oiov.atVoi• BD |
|
20

27
\
24

«(>;^4
^
T^, corr.
| 2
|

TcTr
)
22
T'ERBD
> ^ + Tc
T^ES corr.
Rufinus VI 2, 3—9 521

annum. Alexandriae vero per idem tempus omnique Aegypto praesidebat


Laetiis, episcopatum in ea post lulianum Demetrius susceperat, cum 3
supra modiim accenso persecutionis incendio et multis ea tempestate
martyrio coronatis in tantum ardorem capessendi martyrii puerulns
tunc adlnic Origenes exarserat, ut sponte se periculis ingereret et aliis

in certamine positis praeceps medium rueret, ita ut insectari ipsam


in
mortem et rapere velle videretur, quam et adipisci omnimodis potuisset, 4
nisi quod dispensatione domini ad utilitatem multorum putatur pro
totius ecclesiae aedificatione servatus per sollicitudinem matris, quae
10 gloriosae mortis eins desideriis impedivit. quae cum primo maternis 5
obsecrationibus supplicaret, ut sibi consuleret, ut parceret matri, et ille

ex bis precibus inflammatior ad amorem martyrii redderetur, maxime


ex eo, quod patrem iam teneri cognovisset in vinculis et ipse propere
socius effici vinculorum eins ac martyrii festinaret, arte quadam materni
15 affectus inbibetur. etenim cum maturare eum velle et antelucanum
prorumpere ad agonum certamina praesensisset, noctu cubiculum filii
dormientis ingressa omnia indumenta, in quibus procedi ad publicum
poterat, furata subtraxit, ut per hoc domi residere necessitate cogeretur.
ille maternis inpeditus dolis, cum nihil aliud agere posset nee tamen 6
20 mens quiescere pateretur, audet aliquid supra aetatem. epistulam scribit
ad patrem se quidem maternis artibus detineri, sed illum teuere debere
quod coepit. et addit etiam hoc: >vide, pater, ne propter nos aliud aliquid
Yelis<. haec sunt prima puerilia Origenis rudimenta, hie ludus eius in-
fantiae, haec a tenero religionis et pietatis indicia, talis in eo erga deum
25 coalevit affectus. hinc iam lectioni se coepit divinorum voluminum man- 7

cipare et in eruditionibus fidei divinae semet ipsum haud segniter exer-


cere, quoniam quidem iam et a parente in bis inbui coeperat, qui ei
sensim inter saeculares libros, quibus in prima aetate erudiebatur, etiam
nostrarum scripturarum nonnulla Interim legenda subiciebat. tum deinde 8
30 paulatim etiam praeferre haec scholaribus studiis conmonebat. iam
inde etiam lectiones exigere per dies singulos et memoriae conmendare i)

X [recUt 13 in patrem) POF


origenis PF et sie passmi \ 6 medium] medio PF^ medios F"^

9 matris] m. suae P- [17 indumenta] eius ind. PF \


20 super PF
25 coaleuit] NP^F coaluit P^O
522 Kusebius, Kirchengeschichte VI 2, 10 — 14

Ö
^:
.
,
(/:}^6 .
. ,
,
?,
-(.
rrf(>i

- .^,
txtivov
jtovovvTi,

JovJraovv
^^
tvTtv^eig,
t^ccQxslv
jr/,tov
xcu
^-
10

^ ,
. '
^ '
vJr ]
^'

' .
))^-
10

( ^ (/.
11

15

'
( ^/.
}. ^ (/€.
-
-
) 1*2

, ^
^, ^^^
/), - ^,

\
,

13

.
20
,

2 ^
^ ,[ ^ )^ -
\
^ (]
14r

30 . ,,
2
3
ATERBDMZaim^
d' hl AM 3
.
,

cL•

BD |
4 :'
7],
?]

BD 1
&
T^EBD AT^RM 7 AHDiM > TER 9 BDM

^
1 |

ATER !
10 D \ 11/12 tvoov d- 14 -
> 1
16 eioo '

|
23 TERBDM J' /^r |

ABDM TER ' BD ATER


> BD |
24 tV BD |
26 27 | 27 -
|
29 TERBDM/4 ]
30 oJ \ corr. Ec
vjo Ti'
Rufinus VI 2, 10—14 523

puerum non invitum, immo potius erga liaec discenda promptiorem co-
gebat, quippe C|ui legens haec nee solo simplici intellectu videretur esse
contentus, sed negotia patri de scriptiirae sensibus ac quaestionibus
commoveret, inquirens ab eo, quid sibi videretur, quod per spiritum
sanctum scriptura dicitur inspirata, vel quid divini consilii tegat sim-
plicitas ista verborum. at ille simulabat quidem increpare se eum et 10
A'etare ultra aetatem aliquid quaerere, apud semet ipsura tarnen incre-
dibiliter exultabat, omnipotenti deo gratias referens, qui ei talis subolis
esse donaverit patrem. denique frequenter dicitur dormienti puero re- 11
l'i ligiosus et sollicitus superveniens pater operimentum pectoris detraxisse,
et velut dei spiritu intus incluso, pectus eins tamquam templum quod-
dam yeneratus et demulcens osculis abscessisse, beatum semet ipsum a
deo effectum pro tantae prolis felicitate gratulatus. haec et multa bis
similia in puerili aetate Origenis extitisse memorantur. ut vero pater 12
15 eius martyrio consummatus cum matre \adua
est, puer ipse et sex aliis

parvulis fratribus septimum decimum agens aetatis annum in summa


facultatum penuria derelictus est, quoniam quidem census paternus, qui IB

vel maximus fuerat, fisco per proscriptionem sociatus est. nee tamen
ei ob insigne namque vel litterarum
defuit omnipotentis dei Providentia,
20 vel religionis Studium a quadam nobili et locupletissima femina per-
familiariter foveri eoepit. quae tamen Paulum quendam Antiochiae
ortum antiquae haereseos famosissimum seetatorem adoptivum domui
suae illo in tempore babebat. in quo adulescentulus Origenes, cum ne- l-t

cessitatem liaberet apud praedictam feminam una degere, doeumentum


25 iam inde a puero fidelissimae et eatholicae suae mentis ostendit. nam
cum ad supradictum virum velut ad magistrum et summi nominis doc-
torem per dies singulos inmensae multitudines convenirent, non solum
baereticorum, verum et ex nostris multorum, pro eo quod eruditionis
ei summa ab omnibus cederetur, nullo tamen pacto vel pro honoris

30 gratia vel etiam pro necessitate coniunetionis fleeti potuit Origenes


cum eo saltim in oratione consistere. ita ei a prima aetate eeelesiasticae
regulae observantia honorabilis fuit et baereticorum societas exeerabilis,
sicut ipse in quodam loco operis sui ait, quia baereticorum execranda

NPOF
2 nee] PO ne F \ simplice \
9 donauit [13 felicitus

15 puer ipse] pueri spes i\^ | 18 subscriptionem |


sociatus] scriptus
P" !
22 ad Optimum \ 22/23 domui (domi 0) . . . . adulescentulus om.
27 multitudinis NP
'^^ , :
524

' :^.
Eusebius. Kirchengeschichte \'I 2, 15 — 3, 5

. ,.
atQtoecoi' rrQoir/t}^Hg ivro .T(:r(>Ow tr tou 1•^

.^

.
i.Ti

.
. .\^
€ ,. roi'ro/j
LytöovQ
[xcä]

,- rro/.c
coc
JTCCTQog -
oL•

10
er
\
',
. ^ ?^
) ^ :
}^,. ^'
cLto
L~rl

vrro
3

-
1

\4. > -
&eicp

(( .
^/ \4.
. affOV.

'
.

. ^ 3
1
\

20 ^.
^
€7]
.. .
7)-

^
.

2 ^^
^ ., , ^ ,
^
^ ^- -- '

ATERBDMZaim^

TiBDM:^arm^
in
1

corr. Tr
zCov

]
^ 7
AToER
vor töjl +
|
|
2
5 fiTroofi
Tr
ycal

;
streicht

ATrBDM
8
Schw
^
4

t,

TER > >


auf Rasur De

j
16 TOI.
Tr
[

corr.
avaxivoiutvov
Ti
18
1

durch Rasur,
|

BDM >
10 /fyort^cit

ERM
]
13
AT^ER
AT^
,?/or

{^,
BD
'

23
BD

22 ^avcToj T^
TERBDMJTarm^
T«m

er uar nahe daran durch sie xu sterben J^arm


>
über dem
\
26
zweiten der Accent radirt

ATERDr
impetiis in ewn
- . .

fieret 27 BD 1
28 > B^ + Bern
Rutinus VI 2, 1— 3, 525

doctrioa est. nee tarnen deerat ei erga communes litteras Studium, in 15


quibus pater eum erudiendum tradiderat, sed exercebatur et in bis multo
adtentius etiam post consummationem pafcris. in arte naraque grani-
matica ita docendum plene sufficeret et ex
fuerat instructus, ut et ad
boc ei, quae ad necessitatem transigendae domus videbantur necessaria,
[IIIJ pararentur. verum cum praeesset auditorio et grammaticam doceret, '^ 1

sicut ipse in quibusdam seriptis suis refert, et cum ecclesiae apud


Alexandriam magisterii deesset officium cumque omnes deturbati
persecutorum minis et ferocitatibus aufugissent, aliquanti gentilium
10 conveniebant ad Origenem tunc adhuc grammaticam docentem, audire
ab eo yerbum de nostra fide ac religione cupientäs. quos ille non
solum ad fidem de perfidia convertebat, verum etiam perfectae vitae
institutionibus informabat. quorum primus extitit Pliitarchus, qui per 2
ipsum conversus ad fidem nostram non solum perfectae vitae instituta
15 servavit, verum etiam, quae est summa beatitudinis, martyrii consecutus
est palmam. secundus cum boc fuit Heraclas, et natura Plutarchi frater
et meritis, qui cum ab eo in fide nostra atque scientia, sed et vitae
purioris institutionibus ad perfectum fuisset instructus, Alexandrinae
ecclesiae praeesse post Demetrium subrogatus est. sed ea tempestate, S
20 qua Aquila Alexandriae atque Aegypto praesidente persecutionum rabies
increscebat, octavum decimum Origenes agebat aetatis annum. quo in
tempore perfamosissimum apud omnes vel incredulos vel fideles domi
forisque nomen eins efiectum est, praecipue per id, quod sanctos omnes 4
in confessionis vinculis positos non solum sermone et cobortatione per-
25 fectae et spiritalis doctrinae ad martyrium roborabat, verum etiam multis
vinculorum poenis et squalore carceris sub-
suis officiis ac ministeriis e
levabat. saepe denique etiam ante tribunalia iudicum et in ipsis eorum
cruciatibus aderat, adversum profanas interrogationes iudicum afifectu
eis ac mente conpatiens, vultuque et nutibus, si dici potest, velut fir-

30 miores eis responsiones subicere gestiens. sed et cum sententiam susce-


pissent, eadera fiducia utebatur, omnibus se periculis inserens nee tre-
pidans persecutoribus intuentibus extremis quoque osculis martyres
salutare, ita ut nonnumquam pro bis etiam impetus in eum gentilium
fieret, sed divina dextera cum admiratione omnium protectus evaderet.

35 verum nee enumerari facile nee referri potest quotiens et quam crebro, 5
immo per singulos paene dies de quantis eum et qualibus periculis,

NFOF
28 aduersus PO \ 33 salutare] OF saluare N' saepissime salutare
34 euadet X
9

:/
52h

. -
? ,'.. ^,, ,., ^
,
.Tfoi Tor

',
.
-
Eusebius, Kirchengeschicbte

rrooDvuiaj:
VI 3, Ü —
tvBxev
ö

,
)-

'
5 :T//Jifo-: <>

07 ^^

,, , ,
. ), - ^
jräöav
^
{ -
,
(^

,
10 7

^.
7 7]. - 8

7) , -
^^, -
15

&
,
ffcovov

^ , ^,
^ ,
,
)
20 ^'.

2
, . ^
^ ,, , ,
?
^ (),
-

ovö' ^.

^ - '
ATERBDM^-arm^

itrbs

10
2 havTOv Ti,
7 r//v

maxima Ahxandria
ABDM
corr. ('

\
j

ATERMi'arm
3

TER
T^,
\ corr.

durch Rasur
11
T^

corr.

^l
| ft

1
i)

11/12
BD
>
tota

^) D
TERBDM
aus

]
|

28 fV
, Tom
12

>
corv. ,
+
»D

[ausradirt^,
in

TcTr
ER
|

|
!

-
13

corr.

|
2)
^; ]
Tr |

TiTi'BDMrarui
ATERDc
25
^
ARBD]\I

BD
|
i
21

27
Schw
-
-
Rufinus VT 3, G— 9 527

dum erga praedicationem verbi dei impiger et promptus est, eadeDi


illa divina dextera conservavit, quotiens in insidiis positis, qui eum
clam interimerent, effngit. et in tantum adversum se, dum in opus dei 6
promptus est, infidelium concitavit insaniam, ut turmae militum dis-
5 positae domum, in qua conmanere videbatur, obsederint, nee tamen
eum capere aut teuere potuerint divina protectione servatum. tanta
rabies contra eum mentes hominum incesserat pro hoc solo, quod plu-
rimos per eum videbant ad fidem nostram ab incredulitate converti. et
in tantum cottidie adversum eum persecutio cumulabatur, ut tota urbs
10 maxima Alexandria eum tegere non posset, sed de domo ad domum
transiret et tamen undique fugaretur, cum viderent per loca singula
multitudines plurimas per eum ad fidem dei sociari. obtinebat autem
haec, quia non solum in verbo erat ei perfecta doctrina, verum etiam
in opere consummatae disciplinae praebebat exempla et dicebatur, sicut 7

15 aiunt, de eo, quia hie est, qui quäle habet verbum, talem habet vitam,
et qualem habet vitam, tale habet verbum, quoniam quae docet, agit
et quae agit, haec docet. manifeste autem et evidenter aderat ei divina
gratia, per quam innumeros ad Imitation em sui in fidem dei provocabat.
unde et videns Demetrius episcopus, quod ad ipsum praecipuae doc- 8
20 trinae gratia et praedicationis verbi dei multitudines plurimae convo-
larent, catechizandi ei, id est docendi magisterium in ecclesia tribuit.

ordinem Clemens,
mentis.
25 libros
pertendit.
),
quod primus post apostolos apud Alexandriam Pantaenus, secundus per
tertius administravit Origenes,
qui Clemens in opere
describebat, in prooemiis designavit, ad finem imperii
unde eertum est, quod Severi tempora haec ipsa, quae nunc
ipsius discipnlus Cle-
ubi etiam tempora, quibus
Commodi
- 6

habemus in raanibus, continebat. qua tempestate etiam ludas quidani ^^ <

alius scriptor de septimanis, quae in Danihelo referuntur, disseruit, qui


deciraum Severi imperatoris annum regni commemorat. is etiam
et ipse
30 divulgatam Antichristi praesentiam iam iamque aestimans imminere ex
perseeutionum nimietate, multorum ex nostris fidelium animos pertur-
bavit. igitur Origenes, iniuncto sibi a Demetrio episcopo magisterii
officio, grammaticam scholam neglegere coepit, magis se verbo dei con-
ferens. utitur sane etiam consilio non puerili. bibliothecara gentilium 3 9

yPOF
5 domum] d. eius PO- \ obsiderent PF^ obsederent F^ 19 aduersum]
aduersus NPF \
10 possit NPF \
11 cum] NOF cum postea
1 uerbum] et ueibum |
17 et om. \
18 Me PF j
21 magisterio '
24 stromateo stronmatheo stromatreo NF \
25 libris \
ad] et

ad !
30 iam om. X 1 31 fidelibus
y2S

i.Ti Tovöcjfuj^ oi(:

. : :
-
Kusebius, Kiixhengeschichte VI

u.tovÖFj^ tjroieiTO'
3, 10 — 4, 2

rc-• 10

5
.
-.
^,- ,
^ -
jtSQi
* xQjjOd^ai

tr
xcTCiTQißtO&af
ilvyei
eivci öeiv

.
. ^
cuKf^

^
(fova,:
error

:\
./., -
10

,.
^
. ,.
', ^-
:].
:- 12

15
.
^ . . \
^. «. ^
:: ' (fOv.
(f
SjU
aJciöTcov Id^vcov
1

20
€ ^
/.^.
:)^ €^\ -
, cL• avTCJV

,- ,
& / 4 1

/. .
' ljc\ J)

^
25 Tcöv

2.3
:) ^'
- ^
rto

Matth. 10, 10 — 3,1


?].

Matth. <3, 34 —
.
Kor. 11, 27
vjto


2

22 524, 10. 11

ATERBDMJTarm^
BDM '> ATER & ^\ TcBDM

^
2 ehai | 3

^^
-
9

Tr
ER

ABDM

2
1
]
6 hieoßa'ü.ovonz

BDM
durch

22
^, Ri

J AZann
TER
ATER
Ras. corr., ER
corr.,

17
524, 7

corr.
|

Tc
& ^ >-
D, M^
|
10

524, 14
17

^
corr.,

BD
'
R
Tr
BDM

524,6
\

]
BOIirarm
|

15
19
14/15
ooovö ATcER

1
BD
D
23
|

1
ABDM
16
20
TcER

+
- <^•
Rufinus VI 3, 10—13 529

librorum tradit cuidam fideli amico. pactiis cum eo quattuor sibi obolos
ex eius pretio per dies singulos inferri, quo scilicet nee gravis esse
cuiquam in sustentanda victus necessitate nee congregatam pecuniam
domi reservare videretur. igitur in talibus institutis plurimum temporis
ö exigens vita, moribus, exercitiis per omnia Christianus filosophus habe-
batur. eum et pro iuvenilibus cupiditatibus reprimendis et pro sapien-
tiae profeetibus capessendis die noctuque artioribus se abstinentiae con-
stringeret frenis et indesinenter divinorum librorum meditationibus
inhaereret in abstinentia plurima, in ieiuniis indesinentibus, in vigiliis
10 paene ingibus, ita ut, si quando parum aliquid somni necessitas naturalis

exigeret, hanc ille non supra Stratum, quo omnino nullo utebatur. sed
supra nudi soli dependeret superfi eiern, ante omnia vero praecepta 10
euangeliea et voees salvatoris summo amore et studio implendas esse
censebat, quibus praecipitur duas tunicas non liabendum neque ealcia-
lü mentis utendum neque de crastino cogitandum, quae ille singula summa
eum diligentia et fide eontendebat explere, et supra vires atque aetatem 11
suam seeundum apostoli monita in frigore et nuditate agones patientiae
desudabat. ita cunetis auditoribus suis renuntiandi omnibus, quae possi-
debant, et beatae paupertatis praebebat exempla. erat igitur per haec
20 carus omnibus et acceptus. in hoe uno tristes quam plurimos reddens,
nonnullos oiFendens, quod eupientes de facultatibus propriis aliquid
sibi saltim victus gratia ministrare pro districta eontinentiae disciplina
refutabat, cum utique pro labore, quo in verbo dei desudabat, non solum
seeundum apostolum, sed et multiplici honore dignus ab omnibus
duplici
25 dueeretur. sed ille honorem sibi summum in continentia deputabat.
denique et per multos annos traditur absque omni ealciamento nudis 12
incessisse vestigiis, vini quoque usum et ceterorum similium, nisi ea
sola, quae vitae necessitas deposcebat, nullum penitus habuisse, usque
quo ineommodo stomachi, immo iam paene periculo cogeretur. talibus 18
30 igitur vitae atque instituti sui exemplis informans eos, quos a gentili
vita et stulta filosophia ad veram Christi filosophiam sapientiamque
converterat, non solum in intimis animae areanis fidem habere docuit
per hoc, quod geri ab eo videbant quae docebantur, verum etiam ad

23/24 I Tim. 5, 17

NPOF
2 esse] esset 0- |
5 uitam P'^OF \ 14 habendum] iVO^P habendas
i
14 neque] nee \
18 abrenuntiandi \
20 tristes qu. pl. reddens] PO"^
cum Graecis, cmi. NO^F |
21 nonnullos oftendens libri: videntur pro glossa
adscripta esse ad ea quae praecedunt \ 25 sed] sed et P^ 1
26 per] post /'

,
27 et cet.] cet. \
28 habuit :SO^F \ 30 instituti sui] institutis uix
Eusebius II. 34
530

-, .
jrvQog

..&.Joo
^
'^, .
Eusebius, Kirchengeschichte \l

? /} .?.?]8 jriuTsmq
4, 3 —
:()8
5, 3

tjtl
3

, ?^ -
10
.
.
,
^. ,
. - . , . &.
({}•),
£"5 1

/[ }
' ) ^
^-.
(
-
^ , ^^..
(} 2

,
15

20
/jv

- ^
ojv

ATERBDM^-arm.^
1 BD
^/
- i
3 /7^ arm Heros \ 5 BDM

> +
BD
Tc
|
6
TERBD^-arm
TERM
^ BD

durch Ras.,
Hera
R j
\
\

8
7

">

ARBDM
Ef-Ri
9

^
£ ArarmBM

; durch
>
Rasur
ER
|

)
corr.
|

10
&-
|
TERBDM

12
^
ARcBD
ATER
^& ^ --
BDM
ATERM^'aim
|
11
|

aus
BD

^/.
\
corr. T^Tr |
12/13
»]& ATERMZaim > \
13 1
14 TERBDM
2,'arm Ti'ERBDM

-
rfg 2^^ inartyrio \

' ATER
BD
' corr.
Tcm

Tc
ausradirt

|
16
|
15 BDM
BD
1

ATER
De |
-
17 2" arm tiel crudelissimis gladiatoribus uel im•
>
jmdicissimis lenonihus
vor + Tc, nach
\
18
+ Tr | ^^-
BDM ATER
BD
i
20 T^,
Rufinus VI 4, 1 — 5, 3 531

martyrii eos amorem per ea, quibus cottidiano roborabantur exercitio,


provocabat. ex quibus et multi conprehensi iu persecutione palmam
martyrii consecuti sunt.
[IUI] In bis primus erat Plutarchus, de quo paulo superius memoravimus. J 4 1
5 quem cum vidisset populus ad mortem duci et adsistere ei Origenem,
qui hortatu suo ad magnanimitatem animos eius erigeret, velat mortis
eius auctorem discerpere eum paene et interficere vulgus inruerat, nisi

et tunc ope divinae providentiae e furentum manibus fuisset ereptus.


post Plutarchi martyrium secundus ex Origenis discipulis martyr efficitur 2
10 Serenus. tertius ex eius nihilominus auditoribus Heraclides martyrio 3
coronatur, quartus Heros neofytus. nam superior Serenus adbuc cate-
chumenus consummatus est. quintus eiusdem scholae martyr efficitur
alius nomine Serenus, qui post multa supplicia pro Christo etiam capite
plexus traditur, sed et mulieres plurimae, in quibus Hera quaedam
15 catechumena, de qua ipse in quodam loco ait, quod ignis baptisma con-
secuta sit.

[VJ Sed et feminarum et martyrum et ipse


Potamiena famosissima 5 1

eius carnifex Basilides. etenim in nostram usque memoriam ab in-


colis loci perennis virtutum Potamienae fama celebratur, quod in-
20 mensos et innumeros agones primo pro virginitate et pudicitia desu-
daverit, deinde etiam pro martyrio exquisita atque inaudita tormenta
atque ad ultimum una cum venerabili matre Marcella ignis
pertulerit
consummata sit. tradunt igitur Aquilam, hoc enim erat tyran-
suppliciis 2
nici iudicis nomen, posteaquam crudelibus eam suppliciis laceraverit, ad
25 ultimum ob iniariam et nobilitatis eius et castitatis comminatum esse
Potamienae, quod eam vel crudelissimis gladiatoribus vel inpudicissimis
lenonibus traderet, at illam, cum ab ea quid mallet vel quid eligeret,
quaereretur, adversum tyrannum vocem liberam, quae ob
protulisse
superstitionem Romani ritus sacrilega videretur, et ideo sine mora in 3
30 eam latam esse sententiam. cumque Basilides, unus ex his, quibus

NPOF
11 coronatus |
14 hera] NF heracla PO: Graeci \ 10 soci

19 20 immensum |
27 leonibus \
illam] illa libri
34*
7

.
532

.
' ^^^ ?]
,]
^^
^,
::^,
cv OTni.Tticij: avcitfeQoiitvcov

--
f'3-•

trreiociTo.

/jv ..&
Ö8 t6

y.ia
Kusebius, Kircheiigeschichte \l

:j).7}{)^oq

ffi/.avO^Qcojriav
avelQyev
. arrayti
3, 4

m:Qa?.aßcov

?}
Ijr) {^a-

10 ^. -
. /rr/y-:
..
^
*

-'
, ^. arro-
-t

15

.
'
\
.
.^ ,^ .^-^. ^.
/' ' ^ ), ^()
3
67],
'-

<>

25
]
' ?^
. / ^^^^ ,
.^ /.^
?.7'/•.

^
^,^
-
- 7

.
0)2
' &


ATERBLMZarm^

ATEM
1

,
BDM
)—)
;,)• :\

• |
4

1
2

]
7
BDM

^
16 ^.
ATER

^, durch Rasur
]

corr.
3
RBD
|
10
^-
ATER

>-

• BDM
TERBDM^arm^
BD
auf Rasur B^
27 TERBDM
\

|
19
23
ATER

'
1
;
11
|

26
iJ-eZov
16
^
^Taim
corr.

BDM
|
Tc

).
20

Worte
|
13
Zarm
R

('Itn'sti
|

ATER
17
21

2' arm
-
^iti

28 •) BD
Rufinus VI 5, 4—7 533

inplere speculatoris officium mos susceptam eam duceret ad sup-


est,

plicium ac multitudo impudicorum pariter et irapiorum Potamienae


verbis et iniuriis conaretur inludere, Basilides abigere inpudentius in-
ruentes ac deturbare coepit humanitatis et miseratiouis obtentu. at illa
5 religiosum viri votum erga
propositum humanitatis amplexa: >certus
se et
esto<, inquit. >quod cum abiero ad dominum meum, sine mora boni huius

tibi remunerationem parabo<. post haec autem verba constanter suscepit 4

statuta supplicia picis calidae paulatim per artus ac membra diffusae


et hoc modo beata virgo e terris non multis autem 5
migravit ad caelum.
10 post diebus Basilides cum inter collegas suos ob causam quandam
iuramentum posceretur, ait sibi non licere omnino iurare pro eo quod
esset Christianus et hoc publice fatebatur, ioco aestimatus est primo
dicere, tum deinde, cum constantius adfirmaret, pertrahitur ad tribunal,
ubi cum perseverasset in confessione, vinculis traditur. tum vero visi- (>

15 tantibus eum causam subitae ac laudabilis huius permuta-


nostris et
tionis inquirentibus dixisse traditur, quod Potamiena, post diem tertium
martyrii sui noctu adsistens, coronam capiti suo inposuerit, dicens de-
precatam se pro ipso dominum et inpetrasse, ut secundum quod scriptum
est, quia qui recipit martyrem, mercedem martyris consequa-
20 tur. quibus auditis confestim fratres signum ei dominicum tradunt et
die postera ob domini martyrium capite punitur. sed et aliis pluribus 7

per illud tempas apud Alexandriam condiscipulis suis, cum quibus


verbo dei in Origenis schola operam dederat Potamiena, simile munas
traditur praestitisse, adsistens eis per visum et Coronas martyrii inpe-
26 tratas a domino deferens. sed de bis ista sufficiant.

19,20 Matth. 10, 41

NPOF
1 officio X 1
est] erat P- |
12 primum ^ |
19 quia qui] quia
Pci qui PbF I
recepit NF \ 21 martyrio \
25 domino] deo
534

/ ^\6
.
, ^
\(
: tic
Eusebius, Kirchengeschichte VI G

öl•

ty.tli'o ror ^.
— 8,

cog
^
2

c 6

,
y.i'.T/fX/juecjj:

:(:
, , -
yevtod^c.t ?]
, -
.-

10
'
:
-^ .
^
.
'
,
, .
'
('.( Jta
{)^-

?
7

1Ö :
.
\, "
:>:
<
\,
^'
IjcI

-
8 1

> ,^ .^. , - 2

2<j

3-6
^.
Clem. Strom. 1, 144
. ^^
— 17 18 Matth.
^
10, 12
,
-
ATERBI)M:ranTi^
1 c A2fannBDM
'
ER
- - |
2 > D |
3 ^
^
vgl.

4 >
BDM

^I

TcER
' ..
Pamphilos Apologie Phot.

bezeugt 2" arm

6/7

|
6/7
|


'
bibl.

|
4;

R
118
^
p. 92lj

|
ipsius discipidus Clementis

8
28

BDM

>^+^
auf Rasur Tc

AZarmBDM
Trm [Tcm

|
6
ER
|
[527, 23]

ausradirtl.

ATER
/6 tieol-
ATiBDM
|
ER

TS
TcTr > -' BDM
corr.

DM
' ^' | )
ATER |

14 //
>
AVannBDM
|
[527, 28]

1^
|
12

15
ATER
BDM -
| 1

ATER ;
16 BD > AMc aber JTam TER !

Ti:RBDM oaojG > 2^ arm > 17 AT^RiDi, corr.

^
| 1

TD durch Rasur, R'• \


20 ) |
21
Rufinus VI 8, 1. 2 535

[VI] Igitur per idem tempus cum docendi officio apud Alexandriam Hol
praeesset Origenes, gestum quid ab eo traditur, quod iuvenilis fortasse
et minus perfecti sensus videatur, sed perfectae fidei ac nimiae castitatis in-
dicium continens. illudnamque, quod scriptum est in euangelio: quia sunt 2
5 eunuchi, qui se ipsos castraverunt propter regnum dei, etiam
secundum historiam implendum credidit, non solum castitatis obtentu.
verum quoniam persecutionis tempore tarn in publico quam in occulto
ac secreto et tam yiris quam feminis verbum dei praedicabat, videlicet
quo omnem occasionem turpis maledicti gratia infidelibus videretur
10 excludere, dominicam vocem re atque opere in semet ipso adgressus est
adimplere. cumque id pro eo, ne ab hominibus laudem quaereret, sed
a deo mercedem speraret, in occulto esse voluisset, tamen latere non 3

NPOF
12] deo] domino
536

^, ^
«Tf
.^.
- ^,
,^.
TOC
&
/M&tlr ff(torTiöag.

tTjj:

.
Eusebius, Kirchengeschichte VI

öe

jrgoeOTcog.
/ Jo&vav
S, 3—7

6 .?]?],
3

' :
:.
, /-
^: ^. 2 :^.:67 - jräoiv
^

. .^ ^
10

. ^-7: ^?
.
irrioy.orroi
cUiov^-
6*

-
, .
15 J€aga

^'
/..
^
, . -/ -
^. - rraioi

^
2)

^ 7]'
. .
^
oJc

25

^
ffOLTcöoiv

/.^,
.
\,
tovtco ^-
7

27/28 10—12

»
-
&
^ '/
^ ,
5
^
ATERBDMrarm^

R
BDM^'arm
10
das zweite getilgt,
TcTiERBDM
--
-
18
ATER
BD
T^BD

'
/- (' ,
ATERMZann

21
1

Mcm
>
D
BD
ATERM2;avm
ATcmTrmERM
19/20

corr.,
|

[aus
'6tl

|
16

corr. Dt]

ATERD^
BD

-
/1
14

|
|

>

22
|

ATER BDM 24 / ER |
25 ^, corr. \ durch Ras.
25/26 D 127 TERBDM
Rufinus VI S, 3—7 537

potuit, sed rei gestae indicium ad Demetrium episcopum pervenit. isque


ingenti primo stupore admiratus est audacis animi virtutem, tum deinde
conlaudans fidei eins magnitudinem vel calorem et tarn grande inopere dei
propositum: >nimc nunc maxime<, ait cohortans eum, >coepto operi doctrinae
et praedicationis insiste,quando adversariis nulla obtrectandi suspicio
derelicta est<. sed tunc quidem talis erat Demetrii sententia, cum nihil 4
animos incesserat, quod recti iudicii regulam in partem alteram decli-
naret. postea vero cum vidisset adulescentis famam satis fieri claram
et magno eum domi forisque praeconio extolli, humanae infirmitatis
10 aliquid passus opus, quod ipse prius cum ingenti admiratione laudaverat,
infamare postmodum coepit. nam cum apud Palaestinam praecipui et
eminentes inter episcopos viri, id est Hierusolymorum Alexander et
Theoctistus Caesareae, videntes divinum opus eins in verbo dei, ordi-
nassent eum presbyterum ac summo eum sacerdotio iam iamque dignum
15 probarent, idque dignissime factum ab omnibus laudaretur et ne sie 5
quidem dignus honor sapientia eins ac virtutibus in eum conlatus di-
ceretur, vehementissime momordit hie sermo Demetrium et non in-
veniens in eum causam alterius criminis, hoc quod aliquando puer
adhuc ille egerat et episcopus iam iste laudaverat, postmodum criminis
20 loco protulit et iam in illos culpam, qui eum ordinaverant, conatur
inflectere. sed haec postmodum gesta sunt, tunc porro Origenes apud ^>
Alexandriam doctor ecclesiae valde clarus habebatur, omnibus, quos
fama eius ad audiendum eum convenire provocabat, verbum dei prae-
dicans, sicut apostolus dicit, opportune importune, per diem per noctem,

25 publice et privatim, velut abscisis omnibus inpedimentis, liber prorsus


et cum omni fiducia rem gerebat.

Cum vero decem et octo annis Severus tenuisset imperium, Antoninus 7


ei filius succedit. quo in tempore quam plurimi erant, qui in confessioni-

[VII] bus gloriam quaesierant, dei tamen Providentia fuerant reservati. in quibus

30 Alexander quidam, de quo paulo ante memoravimus, confessionis titulo

23— 2 II Tim. 4, 2. Act. 20, 31. 20. 28, 31

4 nunc nunc] P^F nunc P^XO"^ tunc 0' j


cohortans eum (cum N)]
NO 07)1. PF I
12 inminentes iV 1
14 iam 07)i. X \
iamque om. \

16 honore j
sapientiae PO'^F sapienti 0^ \ 18/19 puer adhuc] PO
puer erat huc X fuerat huc F \
20 conatus PF~ \
28 in tempore] tem-

pore N^ qui om. X 29 dei tamen pr. dei 30 quidam] XO


. PF
\ \
1
7

.
, '^, ^^ :^
53S

, . ,
,
Kusebius, Kircbengeschicbte

rtjz
VI 9, 1 —
-
5
\
OJ:

^
.-
.
:& ,
jTQOTeQOQ, rteQiovTO^

::^ -
jtoX?m
sraQaöoöero^
ev

sjti-
2

:. -
jräv

^.
, ,
3
10
^&' -
?]

^
Ij /.
,,, ,
.
& -
,

?)
.
4

20
^,
, ,,
,/' ,
, ^ , ,
-'
. 5

25
. ,
?)

^ ^, .
^ - 6

ATERBDMi;ann^
T^BDM-Zarm ATcmER

^
1

\ corr. Tc \
2 A^-arm 536, 24 BD 2 ER ]
3
TERBDM |
5 , corr. TcTr |
(>

9 TERBDM2'arm^ |

ATER BDM \
TcERBDM AT» |
10 auf

]6
Rasur T^ 13 772" arm
|
|

- \

26
>
>
1

ERBDM
BD | 28 ) |
14

R
Tcm
|
29
aus
AT'
corr. |
19
E^m |
Rufinus VI 9, 1—7 539

satis clarus, Hierusolymorum ecclesiae subrogatur episcopus, cum super-


esset adhuc Xarcissus, qui prius inibi functus est pontificatus officio.
Verum quoniam Narcissi memoriam sermo progredieus adtulit, con- 9 1

gruum mihi videtur aliquid de eius gestis insignibus memorare, de quo


ab incolis quidem loci perplurima memoriae traduntur. nos vero unum
opus eius memorabiraus, ex quo ceteris, quae de eo narrantur, merito
fides possit adhiberi. aceidit aliquando in die sollemni vigiliarum 2
paschae oleum deesse luminaribus, cumque id per ministros innotuisset,
maeror plebi maximus fuit. sed Narcissus fide fidens ministris imperat
10 haurire aquam sibique deferre. cumque detulissent, oravit et benedixit 3
aquam et infundi luminaribus praecepit. tum repente miro et saeculis

inaudito genere virtutis natura aquae in olei pinguedinem versa splen-


dorem luminum etiam solito reddidit clariorem. ad fidem autem rei a
plurimis religiosorum fratrum ex eodem oleo, quod versum de aqua
15 fuerat, reservatum est, ita ut ad nos usque miraculi huius indicium
perveniret. et in hoc quidem fidei eius ac meriti habeatur exemplum, 4

animi vero virtus quanta in eo fuerit, alio nihilominus uno ex eius


gestis opere declarabitur. is namque cum inter cetera virtutum suarum
bona esset valde constantis animi et iusti rectique indeclinabiliter tenax,
20 quidam homunculi nequam male sibi conscii, metuentes, ne criminum
suorum, si arguerentur, non possent eifugere vindictam, praeveniunt
factionibus et circumvenire parant eum, cuius iudicium verebantur. con-
cinnant igitur adversum eum infame satis et noxium crimen, conveniunt
auditores, testes ex semet ipsis producunt, qui sub sacramento iura- 5
25 menti, quae obiciebantur, confirmarent, quorum unus testis ita, non igni
consumeretur, vera se dicere testabatur, alius ita, ne regio morbo cor-
rumperetur, tertius ita, ne luminibus orbaretur. et quamvis ne iura-
mentis quidem istis quisquam fidelium et deum timentium crederet, eo
quod vita Narcissi et institutio ac pudicitia ab omnibus nosceretur, ipse 6
30 tamen eorum, quae' mota sunt, indignitatem ac molestiam non ferens,
simul et secretam ac philosophicam vitam semper habere desiderans,
subterfugit ecclesiae multitudinem, in desertis locis atque agellis secre-
tioribus delitescit annis quam plurimis. at non ille magnus divinae pro- 7

{deficit 17 in uirtus) POF


8 id] his I
ministris NF^ (?) |
9 ministros |
16 habebatur
Ol 1
20 quidem | 21 non om. F |
32 in] et in PF
540

Ol"

, :
.
^.,
' . Eu8ebius, Kirchengescbichte

oix/j^ /'t'/a.:

'. bji\
^ 9, 8 — 11, 2

//otfitc,

(?
-,-- au tjnoQxovvTtq
utTtjti öt coc

' ,?,
'
,
/

y.iu
' ^
'.& ::
^ :€ LtI
/) OjrivB^Fj-

- 8

'
n:äOLV (:

.
, :)
10

/,
..,
:: {)^
- 10

^, *
1

~
: ^(
,:, '
^ ^
,

^-
-
^ : - -
,, ,-

^. ^]>
20 ,' asraoiv 7}
.
^ \4 .
11 1

2 {^. '
,
' , -

?),
--
22 53G. 27ft-.

/
ATERBDMZanu,!

^,.^
^
Q
1

ARBM
)^ ^
TEBDr
\
EcR
SI9

D
D^
TERBmi
D^

Hess nicht ah 2* arm 2)erdurat


^ -
BDc j

AR
\

1
9
BD

11

^
', corr. TcTr |
12 / AZarm 538,2 BD 24 | 15
, corr. TcTr |
18 ABDM " TER > [

21 AZann H BD Ö42,6>I 24 /J5ER |


23 ^> Ti + TcTr 1
25
BD I
> TIM + TcTr Di, con\ Dr | 1 > T^ + Tc,
)
getilgt Tr I
28
BDM
TiBDM^ ATcmERrarm
R^arm
1

Rufinus VI 9, 8 — 11, 2 54

videntiae ociilus quiescit in longum, secl in impios ultionem per ea ipsa,


quae sibi in periuriis statuerant maledicta, molitur. primus namque ille

testis, parva ignis scintilla noctis tempore domo sua succensa, cum omni
genere suo omnique familia flammis nltricibns conflagravit. alius re-

pente ab imis pedibus usque ad summum capitis verticem morbo regio,


quo fuerat imprecatus, repletur atque consumitur. tertius autem priorum 8
exitum videns et oculum divinum non se latuisse perspiciens prorumpit
in medium et audientibus cunctis sera paenitentia Universum concinnati
sceleris ordinem pandit. tantis autem lacrimis immanis commissi
10 facinus deflet et in tantum die noctuque perdurat in fletibus, usque quo
luminibus orbaretur. ii igitur figmenti sui huiuscemodi poenas dederunt.
[\IIY Narcissus itaque cum ita desertum petisset ac locis semet secretio- I 10
ribus abdidisset, ut, ubinam degeret, nullus agnosceret, necessarium visum
est episcopis ecclesiarum vicinarum, ut alium pro ipso ordinarent, cui
15 nomen erat Dius, cuique, cum parvo tempore praefuisset ecclesiae, suc-
cedit Germanio et Germanioni Gordius, cum ecce subito velut redivivus
caeloque redditus ex inproviso apparuit Narcissus et rursum a fratribus
ad praesidendum rogatur ecclesiae. multo enim vehementius erga eum
amor omnium fuerat incitatus, vel pro eo quod criminosis innocens
20 cessit vel quod secretam et philosopbicam vitam dilexit, et quod in eo
complevit dominus dicens: mihi vindictam, et ego retribuam, dicit
Villi] dominus, verum cum ipse iam senio fessus pontificatus ministerio lÄ 11 1
sufficere non posset, Alexandrum, de quo superius memoravimus, qui
iam esset episcopus alterius loci, divina dispensatio in adiutorium Nar-
25 cissi senis evidentissimis revelationibus evocavit. is namque Alexander 2

ex gente Cappadocum, ubi erat praeclarae urbis episcopus, Hierusolyma


adorandi sanctorum locorum videndi gratia properaverat.
et quem loci
incolae, mentes eorum instigante deo, cum omni amore et officiositate
suscipiunt ac vi caritatis et dilectionis nexibus vinctum redire non sinunt
30 domum. ostendebatur enim evidenter a domino non solum ipsi beato
viro Narcisso, sed et aliis plurimis per revelationes in plebe, ut ipsum
in loco sancto episcopum detinerent. quod supra cetera omnia
praeterea,
magis terrificum fuit, eo die, quo ingressurus urbem Alexander nun-

21/22 Rom. 12, 19

POF
12 itaque] uero OF \ 14 ecclesiarum uicinarum] cum Graecis, om.
OF I
17 rursum] F rursus PO \
21 complevit] uerbum suum complevit
dett. I
et om. PF \ 26 hierusolymam PO

542 Eusebius. Kirchengeschichte VI 11, 3 G

^, : . ^
nav aJtoxa/.vUiv xc:t avroL• vvxtcoq ocfiheloav

^
örrovöatoig xQfjOctoav
oacfS-
jtqo-

. .
vjroot'Sao&ci'

' , ,'
7], ?]
tx

7) .
IjtLöxojtmv,

>.^ /
>.
< yöo .
, . .,
10 7}
>o/r

, .

-
4

,
1
- 5

>/ ,>

^.

2
><.
> . .
> ,
, , \
6

^
18 Philem. 1

ATERBDMZarm^

TERBD
BD^r
22
9
hundert iindneiinxehn JTarm

6\ |
AM

24
|

ATER
BD

| 18
1
\
11

20
'
^ ^ |
13

BDM
BDMZarm^
| 12
ER
19
[
16

ATER
ATER
ER

26 > -h TC R

^
Rufinus VI 11, 3—6 543

tiatus est et multitudo fratrum plurima extra portas in occursuin eius


egressa vox caelitus manifestissime omnibus audientibus facta est
est,

dicens: >suscipite episcopum, qui vobis a deo destinatus est<. cumque


ex bis omnibus evidenter apud cunctos fuisset dei dispensatio declarata,
episcopi urbiiim vicinarum compertis omnibus, quibus de eo res geri
dei iudicio docebatur, residere inibi eum necessario compulerunt. ipse 3
ergo Alexander' in epistulis suis ad Antinoitas scriptis, quae usque ad
praesens servantur apud nos, meminit Narcissi tamquam socii et con-

sortis in episcopatu, bis ipsis verbis de eo scribens:

10 >Salutat vos Narcissus, qui ante me episcopatum huius ecclesiae


>regere coepit quique mecum positus orationibus vestris centum iam et

>sexdecim annos vitae suae gerit, qui et ipse vos mecum pariter depre-
>catur esse concordes<.

Et de bis apud Antiochiam vero defuncto Serapione 1


quidem talia.

1 episcopo Asclepiades loci illius suscepit sedem, qui et ipse unus ex


praeclaro confessorum numero fuit. meminit etiam huius ordinationis •>

supra dictus Alexander. Antiocbenis scribens hoc modo:

>Alexander servus et vinctus lesu Christi beatae ecclesiae, quae


>est apud Antiochiam, domino salutem. Relevavit dominus vincula
in
20 >mea et carceris huius mei dilatavit angustias, ex eo quod comperi
>sanctae ecclesiae vestrae Asclepiadem virum dignissimum sacerdotium
>suscepisse<.

Hanc autem epistulam indicat se per dementem Antiochenae eccle- 6


siae presbyterum transmisisse, scribens in fine epistulae hoc modo:

25 >Haec autem vobis, domini fratres. scripta transmisi per dementem


>beatum presbyterum, viriim in omnibus virtutibus probatissimum^ quem

POF
7 antinoita 1 19 reuelauit PO^ |
20 ex eo] om. OF

544

,
Kusebius, Kircbengeschichte YI 12, 1

^
>ov iöTt xcl viteL• xiu tmyi^'CDöeöd^e' oj: xcu tvd^aos jtcqcov
>.(:
>T/]r
xcu icTiöxo.-ifjv
8<. ejteöTf]ni^ti> xcd tjv^/joer

^
^ ^^ \ .(>

,
jrf()l

:(:, .
12 1

10
^/.
:
' (
:
. 7€ kjrl

^
,
:::
/-
-/,-

^' :o(fö
.^. Jaa)ö&a
/j

,
^.
cjv

15
>&
> ^ , ,
,
ovtco

:-
^

>
>.
>
>
.-. ^
'
,, ^-
. ,

&?}
-
-t

20

>
>
>.
^ '?.
. . /.
. , ,
) &^-
,
- ^

2 3 vgl. Act. . 41 — 1/16 vgl. Matth. 10, 40

ATERBDM^'arm^
3 ATERM Hieronym. de uir. ill. 38 domini oder dei HSS yv BD^ann
4 IB AM 042, 13 2" arm BD 4 /J i
TcERBDM Ti Ös
ERBDM^

]&
6 durch Rasur corr., Hieronym. de uir. ill. 41 AT^
domnine ^ann |
(;/7 1
8 | 10
ABDM > TER i
R 1
11 vif |
12
13 RandbeinerkuDg der Genfer Ausgabe von 1612"

/
|

16 BD | 17/18 |
19
^, durch Ras. corr. |
22 TERBM ///^-
'/.evev D nach falscher Conjectur, Serapion schrieb wohl /?.8
23/24 — > Zarm | 24 o46, 1 b R
Rufinus VI 12, 1— 545

>nostis etiam vos et eo amplius cognoscetis. cuius praesentia apud


>nos per dei providentiain procurata et confirmavit et auxit ecclesiam
>domini<.

[X] Igitur Serapionis episcopi eruditi viri puto clidem etiam alia IB 12 1

opuscula apud alios haberi, ad nos autem illa tantummodo venerunt,


quae ad Domnum quendam tempore persecutionis a fide
scribit, qui in
Christi recedens ad superstitionem ludaicam declinavit et ea, quae ad
Pontium et Caricum ecclesiasticos viros scribit. et aliae nihilominus
eius sunt ad alios epistulae. sed et ille liber venit ad nos, quem scribit 2
10 de euangelio Petri, ubi arguit quaedam falsa in eo conscripta, emendare
cupiens fratres, qui erant apud Rossum, qui per occasionem scripturae
ipsius in haeresim declinabant. dignum tarnen mihi videtur pauca quae-
dam de eius libello inserere, ex quibus innotescat, quae fuerit eius de
ipsa scriptura sententia. scribit ergo in quodam loco ita:

1 >Nos enim, fratres, et Petrum et alios apostolos recipimus sie ut


>Christum. quae autem sub eorum nomine falso ab aliis conscripta sunt,
>Yelut gnari eorum sensus ac sententiae declinamus, scientes quod talia
>nobis non sunt tradita. ego enim cum essem apud yos. putabam omnes 4
>rectae fidei esse inter vos et non decurso libello, qui mihi offerebatur,
20 >in quo nomine Petri conscriptum euangelium ferebatur, dixi: »si hoc est
>solum, quod inter vos simultatem videtur inferre, legatur codex«, nunc
>autem comperto, quod hi, qui codicem illum legi debere adserunt, pro-
>spectu cuiusdam occultae haereseos hoc fieri poposcerunt. sicut mihi
>dictum est, festinabo iterum venire ad vos et expectate me cito, nos 5
2 >enim novimus, fratres, cuius haereseos fuerit Marcianus, qui etiam sibi

POF
3 domini] dei OF \ tarn modo P* |
7 superstitutionem \

11 rossum] PO^F rhodum 02 |


16 falsa \ 23/24 dictum est mihi \

24 et expectate me cito] PO^ cum Graecis, om. O^F


Eusebius II. 35
546

>,
> ,
\. ,
>£ '
- {oQ^ xccl
Eusebius, Kirchen geschichte

tavrw
'
VI 12, 6 — 13, 4

tXicXei, })^'/0^

>
>6
>, }
> ),
>. ^^ ^-
£\
{

'
5

7],

10 . ? ), ,
><, )^
> ?)$,
.<

> "/- -
'-
, ^'
^

15

) \
> <-- 3

20

,? , -
,
-. ' '^

13/U Zahn, Forsch. 3, 64

ATERBDM^'arm.i
1

BDM^arm^ ^/« ATER


qtn etiam welcher Z'arm

1
2
;/«t \ ]
vor Euseb falsch zugesetzt
iv ^l \

|
4 . \\

:8^
^
TERBDM 6 7 ABDM
TKR 0:\1 ER ARBDM
ABDM
9
TER
AT^ERBD^'armzi
|

|
| 14
12
ATrBD > T^ERM
1
15
1

>
1

1 ] - TcM -
15/10 OL ABDM » ER Tr |
16 ATiBDM
TcER | 18 ATERBD /1 eme kurze Lehre 2" arm

2" arm
]
> » + Mc |
19 ATERM
BD |
ATERM > BD^arm et alius \
ATERM BD
20 und geschrieben 2" arm item alius 22 aus

corr.
^ /7

1 23 ^>
ist

BD
\
Rufinus VI 12, 6—13, 4 547

>ipsi contrarius extitit, non intellegens quae loqueretur, quae etiam vos
>discetis ex his, quae scripta sunt vobis, investigata per nos ab illis, qui 6
>hoc ipsum euangelium secundum illius traditionem didicerant, et suc-
>cessores extiterunt scientiae eius, quos nos vocamus, quia in
5 >liac ipsa doctrina illorum sunt quam plurimi sensus et ab ipsis mutuati.
>nam certum est, quod plurima secundum recti rationem sentiunt de
>salvatore, alia vero aliter, quae et subiecimus<.

Haec Serapion scribit.

[XI] Clementis verohabentur plurimi, apud nos tamen bi sunt, qui


libri 13 1

10 inveniri potuerunt: Stromatum libri octo, quos hoc modo praetitulavit:


>Titi Flavii Clementis de vera philosophia commentarii scientiae €-
<.
varie contextum. sunt et
autem nos possumus
alii eiusdem
intellegere tamquam opus
libri octo, quos
2

nos possumus informationum vel dispositionum nominare, in quibus


15 nominatim Pantaeni meminit tamquam proprii magistri et expositiones
ipsius plurimas scribit et traditiones eius operi suo inserit. est etiam 3
über eius ad gentiles exhortatorius et alius über, qui dicitur Paeda-
gogus, et alius, qui superscribitur >Quis est qui possit salvas fieri diYes?<
est et alius libellus de pascha et disputatio de ieiunio et de obtrecta-
20 tione et alius exhortatorius ad patientiam et alius ad neofytos, sed et
qui superscribitur >Canon ecclesiasticus<. item alius de his, qui Ju-
ille,

daicum sensum in scripturis sequuntur, quem ad Alexandrum supra


dictum episcopum scribit. in Stromatibus autem non solum ea, quae ex 4
divinis scripturis sumpserat, sternit, sed et ea, quae apud Graecos auc-

25 tores habentur. utile namque ei visum est in illo opere comparare ac

POF
3 didicerunt \
4 scientiae] sententiae \
AOKHTAC
AOKNTAC F \
5 mutuati] PW^F^ cum Graecis

mutati P^O'^F^ \
7 subicimus subiciemus 0^ \ 11/12 stromatis stro-

mateas (sie -tea P^ -thea F -ta P^) libri \


12 intellegere] dicere uel

intellegere |
13 YlTOyilCüCeCON F
YnOTYDCOCeon \
14 dispositionum] OF disputationum \

1C> eius op.] PF^ ipsius op. OF^


35*
^.-
54S

Tii ^
^ ^,, ^ ^
aiQtöiatjxcov
e^eoiv t]ulv
.
(iVToL• tinijöihai .
Eusebius, Kirchengeschichte

fii'fjuortvei Tl•

Jtaioeiaz.
"
rrana
13,

/\•

Te
— 14. 1

rrok/.oL•
\
s§aji?.ol.
^
ajraöiv xcra-
vjro-
5

. ^ ] -
\0&08
/. -
y.ai (fiXooo(fojv
:::.
r^
- 6

[
ajto

)
7] ?]^
10

', ^ ^.
^
^. J:b 7

^ ^'-
Evjro-
3
- ^::,
' .

/
1.')

, ^ '

(
-
8

,
*
:\)^.
^, ^
20 })^ 9

'
?] &. --
2 ^
1011 Clem.
^!».
ström.
, 1, 101 — 12 13 ström.
7],
1, 72. 150. 147. 141.
- [-
153 —
1 14 1

16-18 Strom. 1, 11 — 18 10 ström. 3, 9. 4, 3. 6, 168 — 19—23 Zahn,


Forschungen 3,, 32 — 24 — S. , 1 Zahn, Forschungen 3, 6o

4
>
'
ATERBDMXarm.l
1

!
>
10 £ ATiRBD
|
12 Tc auf Rasur,

xcc/ TcE
ERBDM
|
9
|
-
11
\


>
>

(row)

MZ'ann
14
18 - >
einem anderen
1
BD

2
|

]
15

arm
20
12

R
|

1
23
27
BDM
ATrR,
>
>
RA \

1
13 nach

übergeschrieben,
24
ATER

/ ,
i

28
17
+
TiEB'DM
BD 46, 21
Mc
Rufinus VI 13, — 14, 1 549

conferre sibi invicem dogmata vel ea, quae divinitus sancita sunt, vel
quae a sapientibiis Graecorum inventa vel etiam quae ceteris barbaris
Visa sunt, arguit etiam haereticorum errores, historiam quoque inibi 5

plurimam texit et ex omnibus materiam nobis eruditionis perfectae


composuit. unde merito libros suos appellavit, id est la-
ciniosa quadam et varia diversitate contextos. utitur sane exemplis <>

etiam ex bis libris, qui a nonnullis minime recipiendi videntur, id est


ex Sapientia quae dicitur Salomonis, et ex Sapientia Sirac. qui appel-
latur Ecclesiasticus apud Latinos. sed et de Barnabae et Clementis
<"

10 epistula ponit exempla. utitur etiam de epistula ludae. meminit prae-


terea et scriptorum antiquorum, Tatiani cuiusdam et Cassiani velut qui
Chronica scripserint, Phiionis quoque et Aristoboli et loseppi ac De-
metrii et Eupolemi ludaeorum scriptorum. conferens etiam antiquissimis
Graecorum Mosea nostrum et ludaeorum genus antiquius esse com-
probat, multaque alia instrumenta optimarum institutionum in illo opere 8
contexuit. et inter cetera hoc in primo libello indicat, quod ipse non

longe post apostolos fuerit, promittitque commentarios se in Genesim


scripturam. in libello autem, quem scribit de pascha, confitetur extor- i)

queri sibi a fratribus, ut ea quae a presbyteris. id est a successoribus


20 apostolorum voce sibi sola tradita sunt, describeret in libris ac posteris
traderet. meminit inibi Melitonis et Irenaei ceterorumque, quorum etiam
quasdam narrationes inseruit.

In libris vero '^, id est


dicam, universam pariter scripturam divinam compendiosis dissertioni-
informationum, ut breviter Id 14 1

2ö bus explanayit. in quibus ne ea quidem quae apocryfa a quibusdam

POF
5 stromatheas
sapientia om.

TyncocecüN
\
PF stromataeas

sirach |
18
|
7

sciibit]
a ow?.

PF
\

sciipsit
8 quae

\
die,

22 -
. . et ex

F ,25 quidem] om. OF


.
50
^
Eusebius, Kirchengeschicbte

}" ^
VI 14, 2—8

' '
.^
, ^7}
, > > <
xlu
ytyQa(fi^ai öl
jxqoq EßQidox'^

txöovvai
öt
(].

öt
,

:6 }
61
iivai 2

,
///)

> , , , > <.

. ^,
^

^<. ^

> (, ) -
>//
10 >G 0^.0 c

>
>
> , -
^ ?
'^.

15

.
^
-
6<.
.,& ^ -,
- 5•

20
.
^' ,
^(.
..^.-
- 6?^
^]

-
6

30
^.
^
. .,.
ort

,
^^, ,
.?}
([
'

3
,

:>^
^
toL•

\-
^-
-
-
7

8•

1 — 11: Zahn, Forschungen 3, 71 — 15—28 Zahn, Forschungen 3, 72

ATERBDMrann^
--
' )^
i

28
1
1 Je >

ARBDM
corr., ER
1
17
Schw
> Ti -f TcTr

vgl. 140, 11

\
Ic
|

ER
|

\ 22
20
&)
\
29
|

^,
13
\ 24
corr. TcTi"

ABDcM m
R
Rufinus VI 14, 2—8 551

habentur, praeteriit, ut est Petri revelatio. de epistula vero ad He- 2


braeos quod manifeste Pauli sit apostoli, scripta sit
ita disserit, autem
Hebraeo sermone tamquam Hebraeis. a Luca vero, qui erat Pauli dis-
cipulus, interpretata in Graecum, unde et stilus eins magis similis
5 videatur libello illi, quem Lucas de apostolorum actibus scripsit. quod 3
autem superscriptionem solitam inibi non habet, id est Paulus apo-
stolus, hoc esse rationis ostendit, quod praeiudicatum Hebraeis erat
de Pauli nomine, ne eins dicta susciperent, et idcirco prudenter decli-
nasse, ne statim in principio Pauli nomine inspecto lectio eins repu-
10 diaretur. post pauca vero addit etiam haec: *

>Et sicut^, inquit, >beatus presbyter dicebat, quia dominus apostolus


>omnipotentis dicitur missus ad Hebraeos, pro humilitate ergo Paulus,
>qui ad gentes fuerat destinatus, semet ipsum Hebraeorum
non scripsit
>apostolum, vel propter honorem domini, qui se missum dixerat ad oves
15 >Israhel. vel quia gentium videbatur apostolus<.

Exponit praeterea idem Clemens in ipsis libellis de ordine euan- 5


geliorura traditionem sibi a senioribus presbyteris traditam et dicit

priora esse posita illa euangelia, quae de generationibus continent, id


est Matthaei et Lucae. secundum Marcum
causam vero fuisse euangelii (>

20 huiusmodi: cum Petrus Romae publice praedicasset verbum dei et in


spiritu exposuisset euangelium, auditores rogasse Marcum, qui olim iam
sectator ipsius fuisset, conscribere ea, quae sciebat ab apostolo praedicata.
cumque id factum Petrus postmodum cognovisset, licet fieri ipse non 7
tämen factum non prohibuerit. lohannem vero postmodum dicit,
iusserit,
25 cum vidisset, quod ea magis, quae secundum carnem sunt, in euangeliis
haberentur, deprecatum a discipulis scripsisse etiam, quae ad spiritum
pertinent. unde et repletus spiritu euangelium spiritale conscripserit.
haec Clemens. Alexander vero, de quo superius memoravimus, Clementis S
simul et Pantaeni ad Origenem scribens meminit, velut qui sibi etiam
30 in corpore noti fuerint. scribit autem hoc modo:

POF
1/2 hebraeos .... autem om. \
11 dominus] P^O^F^ cum Graeeis
domini P'^O-F'^ \
apostolus] PO^ cu7n Graeeis apostolis OF^ | 17 et om.
relicto spatio uacuo oeto litt. |
18 esse] eis j
de generationibus] (sj9. tiac.)

sitionibus Pi de genera i?i spat. uae. add. P"^ \


10 lucae] PO marci F \

21 auditores] om. in spat. uae. pi add. P^ j


rogare P- rogari Pi |
23 ipse
om. I
24 iusserat
1
552

>(»
>yovojv
>.
>. .-'
.
criXia
^/,/
iitvi] ^
Eusebius, Kirchengeschicht^ VI 14, 9

, ^, , {^eov. ojq , öe
— 16, 1

/j

:-
jtqo-
ßsßat-

'<. .
9
:6
>?/^ ] 7],
>
> (ff)Ocva
: . fov

'{
> -
10

(^ ).
^^ /.7] -
)
10
. , >$
-
15
/
'.
7::
- -
:. ^^ ^ .--
^^
L

/,
^?]

. ,
\4. - -
cfo
Jtov
'<

^.
^' -
'
11

15

20 €0 ::
^, hju -
], . ^
. :,
. -
25

. ^ ^ '^ ^^ :7]- Ic, 16 1

26 — 4, 18
S. Suid.

ATERBDMZ'avra, Ve [von 20 an],

^ —
2 BDM ATER | > T^ + 'i'^ 1 5 ^3 TERBDM

TcER
ATER
22/23
.^
BD

]i
)
^ '^
arm ^
,

jto/.vv

> BDM
y.cd

BD

BD

,
TcER

!
;

bezeugen Xaira/i
9 JZ
|
12
ER

16 IE A^-aim 9
20
durch Ras.
i^f'
> " arm
|

corr.
BD

|
26
|

BDM tv ATER

22
g

/<;
,
16 IH
corr.
AM

2; arm BDM
ATERM
|

ER
1
(-
•>
| 17

ER
BDM

27 ATER^'-^Tarm^ ;«' BDM


Rufinus VI 14, 9 — 16, 1
553

>Hoc enim et voluntatis dei fuit, sicut ipse nosti, iit amicitiae, quae
>mihi a patribus fuerunt. inviolatae durarent, immo vero et ardentius
>ac robustius augerentur. patres autem novimus beatos illos, qui nos 5)

>praecesserunt, ad quos paulo post etiam nos abibimus, Pantaeniim dico


5 >dommum meum vere beatum et sanctum dominum meum dementem.
>qui me in multis instruxerunt, sed et si qui alii tales sunt, per quos
>etiam te cognovi, virum cuncta egregium et dominum mihi et fratrem.

Haec quidem ita se habent. Adamantius autem, erat enim et hoc 10


nomen Origeni, cum per illud tempus Zefjrinus Romanae ecclesiae
10 praesideret, Romam venit, sicut ipse inqnodam loco scripsit dicens
Yoti sibi fuisse, ut antiquissimam Romanorum videret ecclesiam. ubi
non multo tempore peracto ad iniunctum docendi officium Alexan-
driam redire festinat ibique cum omni sollicitudine et studio reli- 11

gioso susceptum opus explebat, Demetrio tunc episcopo non solum


15 cohortante se et confovente, verum etiam prae se ferente, quatenus fra-

tribus divinae eruditionis non deesset instructio.


[XII] Interea cum videret Origenes non se sufficere ad omnia, id est vel IE 15
in profundioribus et divinioribus pertractandis vel in sanctae scripturae
explan ationibus disserendis vel etiam in eorum qui cottidie fidei adde-
20 bantur instructionibus vel institutionibus adimplendis , ex quibus Om-
nibus ne respirare quidem ei unius saltim horae liberum tempus da-
batur, dum semper ex aliis in alia vocaretur, ita ut a prima luce usque
ad profundam vesperam numquam cessaret auditorium suum, aliis acce-
dentibus, aliis vero non discedentibus, dum verbi dei dulcedine colligati
25 sunt, utilius esse ratus est segregare incipientium turbas et uni ex dis-
cipulis suis plene iam et optime instructo viro atque in omnibus vir-

tutibus sibi probato Heraclae tradere participemque eum officii sui ac


laboris adsumere. enim et in sermone disertissimus et in omnibus
erat
philosophicis eruditionibus apprime institutus. huic ergo tradendi prima
30 elementa incipientibus delegat officium, sibi vero perfectorum instruc-
tiones reservat.
[XIII] Inter quoque eruditionum suarum studia ne illud quidem
cetera I<^ 16 1

omisit Origenes perscrutari et addiscere etiam Hebraeae linguae virtutem,

POF
7 cuncta] PO^ per cuncta O^F |
8 enim 077i. Pb \ 9 zeferinus P>^F
zeferimus P« | 10 scribit i
11 uidisset |
17 uel] uelut

21 ne r. q. (ei om.) u. s. horae om. in sp. uac. Pi add. P-


^
^. .
554 Eusebius, Kirchengeschichtc VI 16, 2 — 17
^^ :
-
ffct^

.
\\ \ )
y.Tfjua
(feoofitvac :ti>coTOTVjrovg

^ :6€
rroniöaod^aL avr/vtvocd rt

]£(,
avrou

y.ci

'^
5
>(:
. ' 7]?]07]. ,
\
jrctAai JTfjo?]-

^
^&
cjv 2

10
\4
. ^ . .., \ •\
^/
Tojcop' 3

,
Im

. ,
^^
rrix^oj

.
Im 4

'^ - \
1

20
^ /.,
'] -
S. ). 11—13
tcov

Vgl. Studi e Testi , 29


Eßicovaiov 12 IT

ATi]RBDM2'anTi:^e.4
1 (feooßivaa ATcERM T^ BD 2 ezsocor
• []-
/
Tr | 3 T^E^M ATi", E^ corr., R
HSS Zonar 109, 11] D
Suid i 4
3,

j
nach + /^ •
6 BDM ATER Suid
8 bv TBD2^anii Ve^ ARM j
8/9
?
Studi e Testi
Actio litore

, 29 - Hieronym.
TcM
praef. hom. Orig. de
[vgl. Ps.

,
cant. cantic.

Theodoret. in Aristeas ed.


[III p. 499]
Wend-
land
Tr,
p. 104, 13]

Rc und auf Rasuiv, nicht übersetzt ^e^i'arm


^eXami
Di" (co auf Rasur•

]
9 ) ARM

-
BD an eine?)/ anderen Platx in aliis . . . hcis Tr
BD ABDM

-
T^E |
12 ]
13 Je Suid
TER — ATERM —

;
1 13/14
— D j
14 Te^'aTin Suid 15
BDM Suid ATER | 16/17 TERBD
^
Zarm
^•ann 2
| 17
56, 9
Suid [Zonar.

BD 18 ' ER
3,

TERBDM
109, 20]

Suid
nicht übersetzt

\
18 ^
Ruiinus VI 16, 2 — 17 555

ut aguosceret vel ea, quae a ludaeis Hebraeicis litteris leguntur, qualia


sint, vel ceterorum interpretum ,
qui praeter septuaginta interpretati
fuerant, quanta esset editionum diversitas, ita ut praeter istas, quae in
usu sunt, Aquilae vel Symmachi vel Theodotionis, inveniret etiam alias
in absconditis ac secretis latentes, in quibus ne nomina quidem inter-
pretum repperit scripta, hoc autem solum dicit de eis, quod aliam 2
quidem in Actio litore apud Nicopolim, aliam in Hiericho atque in
, aliis alias reppererit locis. unde et illos famosissimos Codices primus 4
ipse composuit, in quibus per singulas columellas separatim opus inter-
10 pretis uniuscuiusque descripsit, ita ut primo omnium ipsa Hebraea verba
Hebraeicis litteris poneret, secundo in loco per ordinem Graecis litteris
e regione Hebraea verba describeret, tertiam Aquilae editionem subiun-

geret, quartam Symmachi, quintam septuaginta interpretum, quae nostra


est, sextam Theodotionis conlocaret.

If) tionem

scripta,
exemplaria ipsa nominavit
et propter huiuscemodi composi-
id est sextiplici ordine
in psalterio autem et aliis nonnullis interserit aliqua etiam de
ceteris istis editionibus, quas, quoniam sine nomine auctorum reppererat,
, 3

sextam et septimam editionem nominavit.


[1] Sciendum tamen est, quod ex istis ipsis interpretibus Symmachus IZ 17
20 Ebionaeus fuerit, quae est haeresis adserens Christum de loseph et
Maria natum hominem purum fuisse et legem ritu ludaico esse ser-

POF
1 hebraeicis] O^F ebraicis PO^ \
2 sunt O^F \ 9 separatim PO^F
e regione 0^ 10 H O^F hebraicis PO"^

14 sexta PF \
1

sextiplici] scripsi sexsimplici


describit

15 exemplatim
ex simpb'ci
\
I

2.]
OF
hebraeicis]

\ 19
PO GXAITAA F
ipsis istis
\
— 19,

:' ^
566 Kusebius. Kirchengeschichte VI IS, 1 1

5
Tcoy

OtVf^'

, •
loioaixcoTtnov

^
'.. ( -
£ avd^Qcojtov
(fi).ciTTeii>
vrreiÄ/jffOTCJl•'

xlu vjrouvt'iucna
.^
, tccu tx
XQfji-ai

6
jtqo-

10

-
;*

.
^
' .
*)
^ ?], ?.•,
vjfo
^.
,
vjto

^,
// 18 1
|

,
jt Jtai- 2

-
13 '
&^ , . ,
, - 6:>
$

20 «?

,-' ' :> -


, , tcöv 4

25

30
^
'& .
2 3 254, 24 ff.
, , - 3•)[]

19 1

ATERBDM^arm, 2• :— 8],

BDM/1
D -,W
4
Ti2'e2'ann
auf Rasur
) \

]
|
9
11
ABDM

]^
> TER
AIJarmM 28 BD 9
]
14
j 7 ^/
ER
^,
|
10 ^
ATcTi•

in Ixavoj-
ER

corr. BD
15 16 |
ATER2'arm > BDM |

18 ATi^R^ '/.'/. BDMJS'arm j 22 R |

>
12
R
/ 23

ER
LOuocCov
• 1
:
2 streicht

1
Schw
28
1
26
560, 18 2:arm 562, 22
TcTrERBDM
BD
Rufinus VT 18, 1 — 19, 1 557

vandam, sicut iam et superiiis memoraviraiis. sed et commentarios quos-


dam Symmaclius ipse conscripsit, in quibiis conatur de euangelio se-
cundum Matthaenm auctoritatem suae haereseos confirmare. haec ipse
Origenes cum interpretatione ipsius Symmachi scribit, se apiid lulianam
quandam reperisse, qnae se diceret hos libros ab ipso Symmacbo siis-
cepisse.

pV] In bis et Ambrosius quidam, vir et genere et litteris satis clarus. IH 18 1

cum Valentin! dogmatis sectator existeret, secundum veritatem catho-


licae fidei ab Origene convictus et tamquam veri luminis splendore
10 radiatus relictis errorum tenebris ad ecclesiae se catholicae lucem splen-
doremque convertit. sed plures eruditi
et alii viri et in scientia litte- 2

rarum admodum nobiles, cum de Origene gloriosissima per omnem


locum celebraretur opinio, certatim confluebant ad eum vel ob certa-
mina commovenda vel, quibus rectior inerat mentis sententia, ad audien-
15 dam tenendamque veritatem. innumeri etiam ab haereticis venientes
convicti per eum et paenitentes ab errore cessabant. philosophorum
quoque opinatissimi quique et qui in summo nomine habebantur tarn
in nostris eum quam in suis magistrum incomparabilera fatebantur.
erat namque ei mos iste. nt, si quos nostrorum adulescentulorum inge- 3
20 niosos videret et lectioni satis deditos, traderet eis etiam ea, quibus
philosophi velut primis elementis discentes imbuere solent, id est vel
geometriae partes vel arithmeticae disciplinae et si qua alia ad in-
structionem pertinent disputandi. si quando igitur necessitas poposcisset,
ut aliqua de libris pbilosopbicis explan aret, etiam ab ipsis eruditissimis
25 in illa disciplina viris cum tanta admiratione audiebatur, ut summus
apud illos et quasi unus ex veteribus et primis illis auctoribus philo-
sophus haberetur. multos etiam idiotas et imperitos ad discendum co- 4
hortabatur, dicens non parum ad intellegentiam scripturarum emolu-
menti eis conferri, si aut in liberalibus litteris aut etiam in pbilosopbicis
30 exercerentur. dicebat enim banc nostram veram esse philosophiam, cuius
partes illa Graecorum quae vera non est pbilosophia praecepisset. non
ergo aiebat idcirco debere partes suas omittere veritatem, quia eas sibi
praeveniens falsitas vindicasset.
Denique existunt testes studiorum eins plurimi etiam apud philo- 19 1

35 sophos, quorum nonnulli libros suos ad ipsum scribebant, alii iudicio

POF
4/5 iulianum quendam reperisse (recepisse P) qui PO'^F \ 27/28 horta-
batur pi I
31 praecepisset] P^F prae***** P' praecessisset
58
,
:^ )
Eusebius, Kirchengeschichte VI 19,

, .
2—6

-:
£•

:
''
^: .,,
u'.VTcjl•'

avaffiQoVTcov

^(
,
.'-:.

tcu
/
^
(
'-•
IIoQffVQio^

ovvijd -,
iL• tJitxQtöir


)
6

Xoycov
?)

10
, ,
..
&. -
^ , ([:
/],
- 3

^
.^(:.

, .-
1

^&,
.
^
>/^

>
>
1

20
>
>
^^ ^ ^
> cfo
>
><.
^^,
)

2 >
>
>
>
, , >

23-20
toL•

Suid.
^
)

-oj, £^, .-
)
odv

(>

ATERBDM^-arm^

BD
1

!
5/6
ATER
BD \ 2

BDM
| 6


AT», corr. Tc

8/9
TERM
[ ^^
|
ATERMZarm
ABD
]—
7 1
dl•^

^ )
|

ABDM^'arm TER
10
^arm
gV

, corr.
rie

Tc |

TcER
ABDM > TER |
13
BD rniratiir

. | 17 BD |
24 ]\ Suid

| 26 > ' R
Rufinus VI 19, 2—6 559

eins comprobandos deferebant. deniqoe etiam ille, qui apud Siciliam 2


adversum nos libros conscripsit Porfyrius, quibiis divina volumina
criminatur. cum ad explanatores eorum venisset nee inveniret aliquid
in commentariis Origenis, cui culpam posset adscribere, ad convicia
et maledicta se vertit et maculas ei infigit omni apud nos laude di- 3

gnissimas, in quibusdam quidem vere dicendo, in quibusdam auteni


more suo falsa fingendo. et nunc quidem eum tamquam tilosofum
miratur, nunc vero tamquam Christianum notat. audi denique quibus 4
de eo verbis prosequitur:

10 >Adhaerent<, inquit de Christianis ludaicarum


loquens, >ineptiis
>scripturarum, in quibus cum absolutio vel explanatio nulla sit, ad
>quasdam se narrationes incongruas inconvenientesque convertunt, quae
>non tam explanationi sint quae obscura sunt, quam laudem plau-
bis,
>sumque disserentibus conferant. nam ea, quae Moyses agresti et sim-
15 >plici sermone conscripsit, divioitus sancita et figuris atque aenigmatibus

>obtecta confirmant atque ingentibus repleta mysteriis inflati mente ac


>tumidi obturbato in semet ipsis rationis humanae iudicio sacramenta
>putant, in quibus inperitus et agrestis scriptor explicare se non valet<.

Et post aliquanta iterum dicit: 5

20 >Huius autem absurdae expositionis initium processit a viro, quem


>etiam ego, adhuc cum essem valde parvulus, vidi arcem totius erudi-
>tionis tenentem, sicut etiam ex bis quae posteritatis memoriae tradidit
>voluminibus conprobatur. Origenes hie est, cuius ingens gloria inter
>eorum magistros habetur, hie namque auditor Ammonii fuit, qui sum- 6
25 >mam inter filosophos praecessores nostros tenuit. sed Origenes quantum
>quidem ad eruditionem pertinet litterarum, totum paene in semet ipsum
>transfudit magistrum, quantum vero ad vitae rectae lineam et sanum

(redi't 3 in minatur) POF


4 possit libri \ 14: moyses agresti (-ta ^^2)] mos erat gestus \
23 gloria
inter] gloriantur |
27 ad uitae] audite
560

^ ^ ,
>Ltiooöir Ir (fiAooocpia
Eusebius, Kirchengeschichte VI 19, 7

. fu*
— 10
,Msr /) Xoycov

,
>:Jretiar JtaQc.
>
\4
>:?].
* ,
//• ooi^fji'

^
i^iov

> ^ '
7

'^ ^
>.6
, .

> ^ "^
>
> ^,
.^\

^,
.

10
>^
>
>
>
>^^
>rf

, . ^.
\
-
'
8

& -
15

><.

^, , ^
^- ) 9

20 }?;)'
^
^^. '
. ,
\ & ^ ^
^
{

,-
10
\
2 ',

,
18-23 Suid. 24 520, 22 fi".

ATERBDM^'arm^
3 1
4 >^ |
10 TcEBDM
> ATiTrR ]
12 rf2 ABDM > TER |
keinenfalls der Neuplato-

TERM ABD

^
niker, vielleicht verschrieben |
15 \

\
RißD, corr. Rc |
20 T^ corr. TcTr |

21 nach + TrR Suid |

BDM

corr.
Suid

Tc
ATER

TED
25 ) ;
23
Tr
ATER
ATERM
]
26
1

BD
22

TrM
|
24
|
BDM

27
Suid
aus
^-
ARBM
Rufinus VI 19, 7—10 561

>propositura spectat, doetori contrarium iter abiit. Ammoniiis, quippe 7


>cuni Christianiis fuisset a parvulo et Cbristianis parentibus genitus, post-
>quam ad aetatem sapiendi ventum est et filosofiae ianuam contigit,
>continuo ad legitimum vitae se contulit cursum. Origenes e contrario,
>cum paganus et gentilibus, id est Graecorum studiis eruditus, ad
esset
>rituni religionisbarbarum declinavit, quo se conferens omne illud prae-
>clarum ingenium filosoficis litteris expolitum vitiavit atque corrupit,
>dum vitam quidem tarnquam Christianus et impius agit, doctrinae vero
>et eruditionis Graecorum praefulgidum lumen ineptis et fabulosis narra-

10 >tionibus occupavit. adsecutus quippe fuerat omnia Platonis secreta, in- 8


>stitutus fuerat in libris Numenii et Cronii et Apollofanis ac Longini,
>sed et Moderati atque Nicomachi. in Pytbagoricis vero summorum vi-

>rorum non eum latuere commentarii. adtigit etiam Chaeremonis stoici


>et Cornuti volumina. ex quibus omnibus secreta quaecumque et mystica
15 >apud Graecos habentur, adsumens ritui barbaro et superstitionibus
>Iudaicis coaptavit ac filosoforum gloriam ad dogmata externa et pere-
>grina convertit<.

Haec Porfyrius adversum Christianos libro scribit, in uno 9


in tertio
Vera, in altero falsa commemorans. nam de studiis et ingenii potentia
20 supra dicti viri haud procul, quam se habet veritas, rettulit. quod vero
de superstitione gentili ad Christianorum cultum eum commemorat esse
translatum et Ammonium a Christianis ad errores paganorum delapsum,
manifestissime fefellit. Origeni quippe fides et disciplina Christi ab avis 10
atque atavis servabatur, nam de patre martyre paulo ante rettulimus.
25 Ammonius vero iidem Christi quod etiam inter filosofica studia integram
inlibatamque servaverit, quoad usque ultimos vitae spiritus exhalaret,
testes sunt libri eins, qui etiam nunc habentur, luculentissime de nostra

JNPOF
11 numenii] neumenii PF"^ \ croni chronii POF \ appolofanes
14 secreta om. Pa |
16 coabtabat ^ j
22 dilapsum libri |
26 ul-
timus
Eusebius II.

'
562 Eusebius, Kircheugeschichte VI 19, 11

^^^.
— 15
-
. "^ ^ . ,
.//^

^
'''
^
YQauiu'i'oj^

-
.
tou

-
siana

t7jj:
7]^
^.
07] 7)
oöoi
11

, , ,
10
>7
>
>

>
>
>
>
>
^
^
>
. ,
^7]
'^
,-
- '
,
^€ -
12

13

>7] \ ^&
15 .

>
> - 14

> <. ^7']


20

'? ^
'^ \4 - 15

25 7] 7),
3—12. 21 '22 Suid. ^/
ATERBDMrarm^

&&
TcEBD
ATERBD

12
Tr
1

ATERMc Suid

BDM
AT1BDM
14
3

>

ATER
9
TERBDM

TcTrER
>
BDM»

|
16
TS

1
-

verdorben, etwa

|
22 ^
(
EBDM

Tr

ER
|

Tc, dann getilcrt

BD
Suid >
|

ATERBD
17
|

AT^R, Tc
1

10
4

ATER
AT^RM

ausradirt,

> BDM
\
13
|

|
11
Tr

18
19
|

'
1

Rufinus VI 19, 11—15 563

religione conscripti et praecipue volumen illucl, quod de Moysei atque


lesu consonantia scripsit, sed et multa alia praeclara eius opuscula.
quae ab studiosis quibnsque permagnifica habentur. haec autem diximus 1

etiam inimiconim testimoDÜs probare ciipientes, quam mira et apud


5 ipsos babita sit Origenis eruditio vel doctrina. ipse vero de se re-
spondens qnibusdam, qui ei pro huiuscemodi studiis obtrectabant, ita

scribit :

>Cum vero ad verbi dei me studia convertissem et fama de nobis 1*2

>celebrior baberetur atque ob id nonnulli filosoforum vel ad percontan-


10 >dum obsistendum adire nos et congredi convenirent, baereti-
vel ad
>corum quoque quam plurimi ad inpugnandos nos excitarentur, visum
>mihi est vel filosoforum vel haereticorum dogmata diligentius perscru-
>tari, ne ad convincendos eos, si ignorarem quae apud ipsos sunt, in-

>paratior invenirer. hoc autem fecimus, exemplum sequentes prioris nostri 13


15 >apostolici viri Pantaeni, qui in Graecorum studiis et filosofiae erudi-
>tionibus quam maxime effloruit, sed et Heraclae, qui nunc apud Ale-
>xandriam cathedram presbyterii adornat, quem ego apud magistrum
>filosoforum repperi illis studiis aliquot iam annis operam dantem,
>priusquam ego omnino vel inciperem. in tantum autem nihil ex hoc 14
20 >supra dicto viro obtrectationis exortum est, ut etiam communem habitum.
-quem prius gesserat, deponens, filosofica adsumeret indumenta, quibus
>usque ad praesens uti non destitit. libros quoque filosoforum legere et
>in bis exerceri pro viribus numquam cessat<.

Haec ipse pro se querulis quibusdam respondens scribit. per idem 15


25 vero tempus cum apud Alexandriam in verbi dei studiis exerceretur,
adest repente vir quidam militaris, epistulas ei et Demetrio episcopo, sed
et praefecto tunc Aegypti a duce Arabiae deferens, cum omni velo-

NPOF
1 moysei] mosei NPF moysi \
7 scribit] PF scripsit NO '

•21/22 quibus usque] quibusque \


26 adest repente] adest] PF re-

pente
36*
5
&
.
.
- .
j()4

' , ^
/.

.
\,
*^
-
'
Eusebius, Kirchengeschicbte VI 19, IG

..^
, ,^
/^ a(fixvHTai
^

^
^. ?/'
?/
a(f
:' ^
jQaß'iaV
Isri
— IS
elc .
Ijtav-

«2^
IG

17
acf
-- 7-

>
> ,
>•
>?/ ,
,
> ^ ^ (.
, ?•
^?/
1S

> .-, . -
13

^'
<.
2(j
>0 \
/
^^ ?
^€.
cov

^
ATERBDM2'arm^
1

^
TcERBD ^ |

ATcmTrmER
7:•£
sie schickten ihn

BDM
ATER imd
harn
ARBD
Xarm?
u?id ginf/en 2" arm

y.al

icollte

aliiis alio,
quihiis exoratiis abiit

überhaupt nicht
ipse

TERM 1
rjehen

ad Palaestinae partes
BDM > ATER
Oh
in irgenduelche
\
3

secessit
KE ER

1
7
Theile Aef/i/ptens

\
5
]
4
?.&'
und

^ scheint), BDM
9 T^ (wie es ATcER {aus dem
uas schrieb) an Demetrios J^arm in epistula Alexandri rescribeniis Denietrio jjost

multum tempms haec ipsa culpanti \


10 y.al — "> ^arm^
12 auf Rasur Tr addidisfi 13 vvv

,
|
]

\ corr. T^Tr 14 Tr 2" arm 18

'
| |

AERBDMTarm ,1 ' Tc iv tv T<m |


19 df^
ATEM2~^aim (Jg y.al R > BD |
20 AcBDM^'arm (zum
vorhergehenden Satz gezogen)
BD ', ohne /.
A^TER |

2?arm
>> ]
ATERM
Rufinus VI 19, IG -18 56)

citate et instantia Origenen illo usque orantis emitti, ut sibi de fiele

Christi, quam per eum clarissime praedicari frequens nuntiabat fama,


dissereret. a quibus exoratus abiit, edocuit, crediderunt, rediit. post Iß
aliquantiim apud Alexandriam bello civili exorto alius
vero tempus
5 alio, ipse ad Palaestinae partes secessit et apud Caesaream morabatur.
ubi et disputandi in ecclesia atque explanandi scripturas divinas ei al)

episcopis iniimgebatur officium, et quidem necdum presbyteri sibi or-


dinatione conlata, sicut relatum invenimus in epistula Alexandri rescri- 17
bentis Demetrio post multum tempus haec ipsa culpanti. scribit autem
10 hoc modo:

>Quod autem addidisti in litteris tuis, quia numquam auditum nee


>aliquando factum sit, ut praesentibus episcopis laici disputent, nescio. 18
>quam ob causam tam apertum mendacium adserere volueris, cum con-
>suetudo haec sit, ut, sicubi inveniantur, qui possint fratres instruere in
15 >ecclesia et consolari populum, semper a sanctis epi-
ad tractandum
>scopis invitentur, sicuti Euelpius a fratre nostro Neone apud Larandos
>et Paulinus a Celso apud Iconium et apud Synnada Theodorus ab

>Attico. non autem dubium est, quod et alii plurimi in aliis locis, si
>qui sunt qui possint opus dei in verbo et doctrina conpetenter explere,
20 >ad hoc ipsum a sanctis episcopis invitentur<.

NPOF
1 origenen] XF crigenem PO 3 exoratus] POF- exortatus XF^
redit I
7 quidem] quibus i\' |
\

14 possent " \
16 larando 2\' laudros

!
17 synnadam NPO synnadan F
;,C(3

..
Tur
\}:'^
, ^
6('
Eusebius, Kircbeugeschichte VI 19, 19

^^ av&u
— 21,
öia
2

19

' ' .?,


^ ?.
t.Tave/Ahiv eL•
ojrovoa^.
-
..
^.^
20 1

62,

^.~^
«j

^ -
, .
,

10
- 7']&. 2

.
,. ^ ^ '
^
?]/,?.

Im
.

.
:
Jtov .-
- ^

,
^.
. , . '^ \
'

\
2\

25
.
' "^
,
^ ^^ ^, !) .
/.
& Lt
'
^ -

^ 2
21 1

'
\
ATERBDMrann^

^ 1

BDM |
AT^EBDM
2 BD |
3
Ti'R
^ ]
/./. &
BD
TIER

BD
_^ , Tc
9
5 ii

ausradiit

^
rarm 02.
|

BD

{
8

ABD
]
564, 3

11
BD 560,
ATER

13/14
26 5

clarch Ras.,
Ä^ ER
BDM
ERM
]
8
|

r//V

-
ATERMXarm
6 >

'^
/
|

Yisi&ui• ] \ Ib 1 16
ARBD:i:anii TW ^ TrE^, Tc ausradirt i
17 |

20 ATERMZaim BD ]
22 Zarm AM 10 22 ER
24 26 sieljxehn arm |
ABDM TER
/Mf.^'ATBDMZ'arm./i ;/ci^'ER 21 \ \
sieben ^rm'
\
Rufinus VI 19, 19 — 21, 2 567

Sed haec postmodum gesta sunt, tunc vero rursum Demetrius 19


litteras misit ad eum per electos viros diaconos ecclesiae Alexandriam
redire et consueto operi insistere omni cum affectione deposcens.

[XVI] Florebant autem per idem tempus plurimi disertissimi in ecclesiis 20 1

viri, quorum epistulas, quas ad se invicem dabant, repperimus in Hie-


rusolymorum bibliotheca ad nos usque servatas, quam construxerat vir
eraditissimus, de quo superius memoravimus, Alexander loci ipsius epi-
scopus, unde et nos, ut fateamur quod verum est, totius huius operis
nostri et historiae conscribendae materiam sumpsimus. erat ergo inter 2
lu ceteros et Beryllus scriptorum praecipuus, qui et ipse diversa opuscula
dereliquit. episcopus hie fuit apud Bostram Arabiae urbem maximam.
erat nihilominus et Hippolytus, qui et ipse aliquanta scripta dereliquit,
episcopus. cuiusdam disertissimi viri disputatio 3
venit ad nos etiam Gai
adversum Proculum Catafrygam habita in urbe Roma praesente episcopo
15 Zefyrino. qui cum argueret Catafrygam, quod novas sibi quasdam scrip-
turas praesumeret, ipse inter cetera Pauli apostoli tredecim esse epi-
stulas adserit, eam, quae ad Hebraeos scripta est, non commemorans,
quae etiam nunc apud Latinos putatur non esse apostoli Pauli.

Verum Antonino Septem annis et sex mensibus imperio consummato KA 21 1


20 Macrinus succedit. qui cum post annum fuisset defunctus, alius Anto-
ninus regni Romani suscepit principatum. cuius primo imperii anno
episcopus urbis Romae Zefyrinus diem obiit, decem et octo annis sacer-
dotali functus officio, post hunc Callistus sacerdotium ^suscepit. quo 2
quinque annis administrato post suum finem sedem dereliquit Vrbano.
25 post Antoninum vero Romanum imperium, quod ipse quattuor solis annis

NPOF
10 bvrillus PbF byrillos P«
568

^^^'
^ . . ^ Eusebius. Kirchengescbichte VI 21, 3 — 23, 2

Ö
£.

.'.
^
^ .
^
.
.
'^
^.
\/
^'^
^€
Tt^v

^
. ',
?].
^,
ojc
IjtI

'

^
^ €2
3

,^ ^ ,).
a^ioj-

:* \4
10
' (/: ?}

^-
4

^
€ "^^'... ,.
22

35 6€
\ ^. -

'
-
^,.
^ ^, .

^ -
^ ^ '. -
20

. \4 & 23

,
^E^ 1

\
25 2

,
^
ti^/es
22 — S.

ATERBDMZarm^
1

Weib
7 Suid.

BD |

fjefunden nie diese 2" arm


ER

',
i
7y

TER
'.
laiim ivurde ein so gottesfiirch-
de raris reUgiosa femina yrvt^
//) BDM

&-
^arm
AMXarm
16 17

^^ [
10
566, 22
/.
/
06, 10
/^• BDM
D [
Tr
auf Ras/, 13
| 11 übergeschrieben
2 ER

>
[

|
8

16
ATEU
|

'
13
BD
10 ;

^
> 2" arm 20 22 13 BD
, -
| |

9 ()6> BD 23 BDM^arm^
TER Suid i
23 24
luicli Rasur corr.. ERM Suid ovv AT' Acm ovv

BD 24 2 ATEBD Suid ^-
R '^. |

| BDM Suid >- ATER


Rufinus VI 21, 3 — 23, 2 509

tenuerat, Alexander suscepit. tunc etiam Asclepiade apud Antiochiam


defuncto Filetus in episcopatum succedit. Alexandri vero imperatoris ii

mater Mamaea nomine de raris religiosa femina, cum de Origene fama


magnifica ubique et celeberrima haberetur, ita ut ne principum quidem
lateret aures, conperta opinione viri summo nisu gestire coepit, quatenus
sibi eius praesentia fieret, ut in litteris in sermone in fide in prudentia
omnique doctrina, quam cunctis in admiratione esse cernebat, per semet
ipsam sumeret documenta. igitur Antiochiam, ubi per idem tempus ^
degebat, missis militaribus A'iris cum omni honore et subplicatione ad
10 se tamquam vere divini verbi interpretem famulumque dei orat venire.
quo cum venisset et quantum oportebat operis explesset ac temporis,
Omnibus rite peractis, quae ad verbum dei et gloriam domini spectant
stabilesque ac firmos in fidequos instruxerat derelinquens, praesentia
quam fama longe clarior factus ad proprias scholas Alexandriam rediit.
SVII] 15 In illis diebus Hippolytus, de quo paulo ante memoravimus, inter KB 22
cetera scripta sua libellum de pascha scriptum edidit. in quo cum de-'

scriptionem quandam temporum faceret de sedecim annorum circulo,


qui in paschae ratione observari solet. nescio quam supputationem se-
cutus universa tempora intra primum Alexandri imperatoris annum
20 concludit. sed et alii libelli eius pervenerunt ad nos, id est in Hexae-
meron et in ea, quae post Hexaemeron scripta sunt, et contra Mar-
cionem et in Cantica Canticorum et in partem quandam Ezechielis pro-
phetae et contra omnes haereses. sed et alia apud alios opuscula eius
inveniri certum est.

25 Ex illo tempore etiam commentarios in KT' 23


Origenes conscribendi 1

scripturas sanctas initium sumit, conpellente se Ambrosio et multa


vi precum obsecrationumque cogente. quique Ambrosius tantum 2

XPOF
1 asclepiade] PX asclepiadi OF .
\
2 defuncto om. iV | 5 gestare
6 in prudentia] PF et pr. et in pr. " |
l-i redit \ 20/21 aexeme-
rum exaemerum P^ aemerum Pa (li)exameiOn OF \ 22 in cantica] cantico

X 1
hiezechihelis \
25 sumpsit
:
570

, ' -
.^). //
Eusebius, Kirchengeschichte VI 23, 3

L agtiiiiov jrcQr/öav
— 24. 1

^
'
. , ,
ötovöav

.
^
' ^',^ ' ,
"^ ] - )
•*
Lt)
acfd^ovov
^
^
-
?]-

,^ ^
10 1

-
15
. ^,& ^ ,

-
20
'

, ^
- KJ 24 1

— 20 —
' 1S Origenes in loann. , 2 IS — S. 572, 19 vgl. Suid. iQot-

ATERBDMZarm^
5 R 16') ^-^ ^ 6 7 , corr.

7 > BD ^^ ER 910 ^ vgl. Georg. Synk. 676, 4

'
1

^
Sozom.
ER
7, 29 BD hanenos Zarm AT 'Zonar 3, 128, 21]

AB

^
\ebenno xebhenno xehinno Hieron. de uir. ill. 64 vgl. 584, 6 7 I
10

-
ER 1
BD 1
12 BD ATER

-
BDM
13

TcTrER

21
1
18
1

AM
14

^-
13 ^-arm

Tc•
"SI

568, 22
TiBDMrann
BD

fausradirt;, ER

Suid trif/vita
|
17
18

duo
! 20/21
|

Hieronym. praef.
ATER
osol ATißDM


horail.
"
ürig.

in Luc. [VII 245. II 648] und im Katalog Titra spicil. Solesm. 3, 315 Rede-
penning Zeitschr. f. bist. Tbeol. 1851, 76]; das 32. Buch ist das letzte der er-
haltenen [Orig. in loann. ed. Brooke 2, 148^. 210^3]
Rufinus VI 23, 2 — 24, 1 571

studii adhibuit, ut omnia, quae in hoc opus essent necessaria, ad-


fatim atque affluenter praeberet. notarios Septem adhibuit, qui ei
incessabiliter adstarent quique sibi invicem illo paene indesinenter
dictante succederent; quoque alios tantos, sed et puellas
scriptores
adprime eruditas in scribendo totidem numero in hoc ipsum vacare fecit.
Omnibus quoque extrinsecus necessariis abundantissime ministratis cotti-
dianum de illo opus verbi dei violentus et religiosus conpulsor exige-
bat, sed et ipse ex se ingens studium in eruditione verbi dei adhibebat.
unde maxime dignus videbatur, cui istud inpenderetur officii et cui
10 quidquid arcanum et absconditum in sacris litteris tectum est, pandere-
[XVIII] tur. interea Vrbanus episcopus in urbe Roma octo annis administrato
sacerdotio Pontiano sedem dereliquit. post Filetum autem apud An-
tiochiam Zebennus ecclesiam suscepit. quo in tempore Origenes rogatus
est ab ecclesiis, quae sunt apud Achaiam, ut illo usque pro convin-
15 cendis haereticis, qui inibi liberius convaluerant perveniret. quo cum ,

pergeret et iter necessario ageret per Palaestinam, presbyter apud Cae-


saream ab illius provinciae episcopis ordinatur. pro hoc autem quae
adversum eum inhumanus livor accenderit et rursum pro defensione

23
in secundo libro
facilius

minum persistebat
^
eins quae gesserint hi, qui ecclesiis praesidebant, quantaque alia pro
20 eo quod in praedicatione verbi dei satis clare effloruerat, mota sint,
propriam quidem singula quaeque historiam requirunt. tamen et nos
ex parte quaedam perstrinximus, unde
agnoscere potest qui scire desiderat.
Interea iugi et continuato labore in explanatione divinorum volu- K/] 24
sive Alexandriae sive apud Caesaream positus,
1

XPOF
9 inpenderet ]
13 dereliquit] PO reliquit NF 113 zebennus] PO^F
zebenus NO^ \
18 accederet \
22 TNC tes apo-

logias NP THC AHGAOFGIAC [superscr. tes apologias) tes apolo-

gias F I
23 scire] se scire
572 Kusebius, Kirchengeschichte VI 24, 3 — 25, 2

Tutioi'
Tc :( ,^. ov
de tvarov

xcu
.tlg

7/,
.
\' ?]^
rorj
] [dmöey.c. d*
\l).e^av-
-

. €2 , xcu jcov '


^-
.
.TiVrf

^, -.
.

Im
Jt6

-
7]
3

^,
. )
^ .

25

>
10 1

7]

1 > , & ,
>
<.
.
' (^//
-
2

20
>>
>^.
>*
,
^' . . <' ^.
", -,
^ -» <'
'.{^ '
13— S. 576, 2 Origenes 528 Del. (XI 377 Lomm.)

ATERBDM, ^ von 10 an;, rarm.i


1 ] 1
JIZ arm Suid XIV Hieronym. Katalog HS tredecim

^^
Citat des Katalogs bei Rufin apolog.

tilgt

5
rf*

TERBDM
14
>

->
TER

BD^
4- Tr
TcTr ov

AT,
!
I
2
ER
ov

D durch Rasui*
10 ^^ AZarm 13

durch Rasur,
Suid
RM
2,

[
20
ABDM

570, 7 BD 10

Suid
[11

rtodo T^ durch Rasur corr.


TERBD^I

|
ER
646] vgl. Hieronym. epist. 36
ov

11/12 /'/
^^
]
^
T^ ov durch Rasur ge-

E^BD
-^'>
.
17
- !
[I

3
165]


|

- ATERM |BD

)^ ^ ^- -^ ^
18

^ '
|
1

^• -
BD
Suid RB
ATER
D
]
^ 1
1)
BD

1) 20
-,:• ^
— ]
rilarea Z'ann RBD
RM
Tr 1
zmavöth
20
^'anu |
Rufiims VI 2, 1. 2 573

sicut ex ipsis eins commentariis indicatur. exponens sane primum psal- KE 25 1

mum (lesignat etiam ipse, qui sit canon veteris testamenti, hoc modo
scribens:

>Non est ignorandum<, inquit, >viginti et duo esse libros in canone


>veteris testamenti, sicut Hebraei tradunt, secundum numerum scilicet

>elementorum, qiiae apud ipsos habentur<.

Et paulo post addit haec: 2

>Sunt autem viginti et duo libri: Genesis, Exodus, Leviticus,


>Numeri, Deuteronomium, lesus Nave, ludicum, Regnorum primus et
10 >secundus unus liber est apud illos, quem nominant Samuhel. item
>tertius et quartus unus est apud ipsos, quem appellant Regnum David,

NPOF
4 duos PO^F I
8 libri] libri hi NF |
9 ihu ] 10 unus om.
11 ipsos] illos
^'. »
.
574 Kusebius, Kirchengeschichte VI 25, 2

?,6
, ^' JeveQO}^6or, ,

,
^^' Jcoooveßtvpovv

>'
^Pot'if, jrccQ^

-^
>(^'
» ,
' mtn* , 7], »

,
.

'

"
^ <'

, ' '

' ^,
( '., ,''^%., '-,
?}//£-

,
, ,

>&'
><'
> ^' ^' ' '
{
Jaocu,
^ßof/O-oj:«'

>),
10 >EjriöT } ,

>D
1

D r"Tp£D-X

2
^
ATR
amspahodim 2'aim

BD
EM
|
TERM

t'i-.mbbii & aleldaherim 2" arm


)
?. |
D

.R nicht notirt ""--^"-'^ '^ \ 2/3 Schw mit Benutzung


BD
von
*
-
A'alois

R "^::£•;< ^e naeos phatim Xarm 3—5


—'•> reZarm
/.
|

3 ATER AT ERBD

/. /.
| |

ö >• BD 4 ATER
?.'/
1 ]

/. D R -
|
— Jcrf/ti > |
D x\TERB |
5
ATER
:&
]

RB

^- -^^ D " anachadpriamen


','^'^^^'

2:arm 6 DM ATER durch


Rasur, ERD ^ ^^'^
|

Ze (= 2'ann)

^/. ^?. [

2*6

man
RB
spharthalim
verlangt

übersetzt
;?& rbrrp
26
^
2" arm
D

^
arm

2*6
]

9
]
TERB
t/f/w^ TED
*/.,
8 ^
// ARBM "•2
\
>>
8 9
^
D
>—
|

«(>
• 2'e

ATE

^
n^^lsr.

mlath 2; arm
ISO

nicht

'
D z"- '^D " 2e [= ^arm] |
nach ean-
iica canticorwn + sed et duodecim proplietarum Über unus est , dem Sinne nach
da weder Origenes noch Euseb das haben auslassen

-
richtig,

können | fjoata |
ATERM BD ^'^' Te isaiea 2" arm, ver-

dorben aus \
9 10 1
10
RBD 5<"••:-<5< 2e aniramia 2 arm [

10/576, 1 die hebräischen Namen oxytonirt 77


Rufinus VI 2, 2 575

>et Pavalipomeni primus et secundus in uno habentur. quem dicunt


>Sermones dierum. Esdras primus et secundus in uno est. item liber
>Psalmorum, Salomonis Proverbia, et alius Ecclesiastes, et tertius eius-

>dem, Cantica canticorum. sed et duodecim prophetarum liber unus est


>et Esaias propheta, Hieremias, Ezechiel, Danihel. lob et Hester. in bis

NPOF
1 paralipomenon liber pr. OF \ unum \ 2/3 psalm. lib.

5 hiezechihel \ et om.
576

>' ^^.
:^ -. 8<
Eusebius, Karchengeschichte

\
VI 25,

\ ,
3—7

', ajteQ

^
>£jri »^ .

^/
, lar
, -
de

:
> ^
^. ^
> , eiotvai

> ^^, ^] .
^
^,
> Jtov
>^
-cjto

^ :,- -
10 ,

>^ ,

(7]
>,
'
jtou)-
]
1
>
>7]
>
> cräoiv
ffaoy.ov

^<.
^'
a:ro ^ 6

.^
: ?]
^
7

>. :, ,^
? ,
^,
3. .
- >

>:
> , .
7—17 Origenes 440 Del. JH 1 Lomm.) — 14 15 Petr. , 13 —
15,16 Rom. 2, 16. II Tim. 2, 8 — 20 — S. 78, 10 Origenes in loann. ed. Brooke
2, 310 — 20/21 II Kor. 3, G — 21 22 Rom. 1, 19

ATERBDMZ'eVarm^
- ^ &- -
^
}^^

alvai
2 aaoßjtO• eaßavate).

BDM |

|
-*-" N:zr

/
15
BD^e^arm

tö2> D
srbhdh

!
|
sabiiaiel

5
D', corr. D^

20
«•«

9•
>
^^^

BDM
|
|

9
^
\
4
ciVi'vcfi

> |

ATER
RBD

ATERi'e^'arm
ATERM

14

23 ATcERM « T^BD |
ATERM BD
Rufinus VI 25, 3—7 577

>concludunt canonem voluminum divinorum. Machabaeorum vero libros


>extrinseciis habent<.

De novi autem testamenti canone in primo libro commentariorum «^

euangelii secundum Mattliaeum hoc modo scribit:

5 >Ex traditiirne<, inqiiit, >didici de quattuor euangeliis, quia haec ^


>sola absque ulla contradictione suscipi debent in omnibus quae sub
>caelo sunt ecclesiis dei. ita etenim tradiderunt patres, quia primo om-
>nium scriptum euangelium a Matthaeo, qui aliquando fuerat publi-
sit

>canus, Hebraeicis litteris et traditum bis, qui ex circumcisione credi-


10 >derant, secundum vero scriptum esse a Marco iuxta ea, quae sibi
>tradiderat Petrus, de quo et in epistula sua commemorat, dicens: »sa-
>lutat vos filius meus Marcus«, tertium esse secundum Lucam, quod 6
>Paulus apostolus conlaudat tamquam bis, qui ex gentibus crediderant,
>scriptum. super omnia vero euangelium esse Iohannis<.

15 De apostolicis quoque litteris ita dicit:

>Is vero, qui idoneus factus est minister novi testamenti, non lit-

>terae, sed spiritus, Paulum euangelium ab Hierusalem


dico, qui replevit
>in circuitu usque ad Illyricum, nee ad omnes ecclesias, quas docuerat,

>scripsit, sed quattuordecim solas epistolas et in ipsis plures brevissimas

NPOF
6 in] POF ab iV | 7 quia] PF quos N^ om. NW^ |
8 sit om. NO^
I
hebraeicis] O^F hebraeis haebraicis PO"^ \ 11 post commemorat ins.

ipse petrus de eo ipse sanctus petrus |


12 marcas fil. meus 1
14 euang.
esse] iV esse euang. P^OF"^ euang. P^F^ \ 19 ipsas NF
Eusebius II. 37
578

>
>, ,
>£.Tiörf/xfi•.

^
>.TV/.irz

> :2. ,
Eusebiiis, Kirchengeschichte

IltTooj ot\

(
i(f
VI

emOToX/jv
25,

;/
S — 13
.-
^,
/
8

>
öh /«. jteQl ^
^^
, \.
- ': ^
5
> ^ 62
>•\ . :
' Oicorrfjocti
,

:ravv
Jtv
- 10

10 >: 6<.
36 tijz 11

>
> ^ 3,>. ,- ,
'^
15

20
>
>\
>:
>
> ^ ^ - .
-
^
:
:
,

]
.
: 6
12

>, > ?)


/,3

?] ^ — —
13

1415
. 1/2 Matth. 16, 18

II
10, 4
Kor. 11,

G'
13 — S.
3/4 loann. 13,
580, 8
2.
Origenes IV 69S Del.
21, 20 ;6 loann. 2L 2
(V . 301 Lomm.) —

ATERBDMZeZarm^

^e^arm
2
ABD '
;> T^BD
TKR
Ti

|
corr.

1
TcTr
4
, zu
|

im
3
^ ist
ABD
BD
zu ergänzen
1 5 ^v
TER]\1
ATcTrERM
\

8/9 ADM TER |

9 Rc j
17 ] |
19
C01T. Tc > 1 22 >
1

Rufinus VI 2, 8—14 579

>scribit. quamvis et nonnulli de ea, quae ad Hebraeos scripta est, dubi- 1

>taverint, pro eo quod non videatur in ea servari eins illa sententia,

>quam de se ipse pronuntiat, dicens se inperitum esse sermone. sed 13


>ego dico, sicut mihi a maioribus traditum est, quia manifestissime
>Pauli est, et omnes maiores eam ut Pauli epistulam susce-
nostri
>perunt. si vero requiras a me, per quem sit eius sermo conpositus, pro 14
>certoquidem deus viderit, opinio tamen, quae ad nos usque pervenit,
>huiusmodi est: a quibusdam dicebatur, quod Clemens apostolorum dis-
>cipulus et episcopus urbis Romae Graeco eam sermone, non tamen
10 >sensibus expoliverit, alii quod Lucas, qui euangelium scripserit et Actus
>apostolorura. Petrus vero, super quem Christi fundatur ecclesia, duas 8
>tantummodo epistulas scribit, e quibus a nonnullis et de secunda du-
>bitatur. lohannes quoque, qui supra pectus domini recubuit, post 9
>euangelium scribit et Apocalypsin, in qua tamen reticere iussus est,

1 >quid Septem tonitruorum locutae sunt voces. scripsit autem et tres 10


>epistulas, in quibus duae perbreves, de quibus et apud quosdam dubia
>sentntiae est<.

NPOF
5 omnes] semper omnes antiqui PF semper antiqui omnes \
eam]
ita eam PF om. |
9 graeco] qui greco \
tamen] tam \
10 ex-

poliauerit P« 1 12 et om. Pa ]
15 sint PF \ scribit 0^
37*
5S0

>£7^ ^ .
>
>TiPO^

>
vjto .
Eusebius, Kircheugeschicbte VI 25, 14.

aJtouToXixii

?
ojöjreQ
tl

^^, ' ..
txxXfjöia
20. 27

im
8 tlvo^ ^-

>
>, ,
:7.
>eixfj

>•
'
JiöoJo
fjtb
?^',
^<.
?) da
-
öh

öl
14

10

, \4
'^
.' ,.
a:t
^

'
/, ^ ^
\,- Kc 26

^, ^.
d'
Jl
"^.
-
27

20

^,. ? '^ : ^
25 .
ATERBDM, 2•(— 9 ),
,
^
, > {^ -

XLVo;

>
> BD

\
2
>
>
|

|
3

TERB, D durch Rasur
ATcER avTf'i ^ D
4
Excerpt
(aus
ist

KZ CO IT.)
BD
vor
A, 2'annBDM
j 6/7
dem Satzschluss abgebrochen
TERßDM^'armyi
|
| 7, stehen in der Luft, das
^e^arm
öojoaxaTOv
|
10 Kc
die Über-

siedelung des Origenes nach Caesarea wird in dem armenischen Text der Chronik
des Eus. zum 13., bei Hieronym. zum 10. (cod. A, nach anderen zum 11.) Jahr
Severus Alexanders gestellt 11 >> 15 D *

^^
| |

Dim > RM 16 KZ Zarin BDM > AE ER 18 •' Tr

/
1 1

19 BD | im ATERM hi BD |
22 |

TERBDM tH^/lich Z'arm omne paene uüae suae tempus


23 > + Mc
Riifinus VI 26. 27 5!^

De his quidem talia.

X Villi] Interea annus supra dicti principis Romanorum, in


clecimus erat 26
quo Origenes Alexandria profugus Caesaream venerat, Heraclae uni ex
discipulis probatissimo, de quo superius dixi, catecheseos auditorinm
5 derelinquens. non multo autem post et Demetrius episcopus defunctus
est, quadraginta et tribus annis episcopatu illius ecclesiae ministrato,
cui succedit supra dictus Heraclas.
Per idem tempus erat in episcopis magnificus Firmilianus Cappa- KZ 27
docum gentis, urbis Caesareae. hie tantum venerationis erga Origenen
10 scientiae et doctrinae gratia habebat, ut indesinenter constringeret eum
secum morari. sed et ipse derelicta ecclesia ad ipsum properabat et
utebatur religiosa quadam vicissitudine, dummodo ipsum ad instruc-
tionem suae ecclesiae illo evocaret, modo ipse sui profectus gratia ad
ipsum pergeret et docenti ei diebus ac noctibus adsideret. sed et
15 Alexander, quem Hierusolymorum ecclesiae praeesse supra edocuimus,
et Theoctistus, qui apud Caesaream gubernabat ecclesiam, omne paene
vitae suae tempus ad audiendum eum mancipabant atque ipsi soli in
divinis sciipturis et ecclesiastica doctrina summam magisterii con-
cedebant.

8 firmillianus P'^F uir milianus Is |


11 ipsa |
12 dum ipsum modo
PF I
14 docendi \
15 quem om. \
18 magisteriij magisteri NOF
5s2

, ^, ' Eusebius, Kirchengeschichte VI 28 — 29, 3

KH

. 37)^' ^
Tor tifjV avToxQciTOQa \i)J^avOQov tqioIv bju 28

,
,
hTtötr

' , -
jtquc

10
.)
'
i:noo
&)
, - , ^ ?]
\-

.
\
1
^, ^
^ , -
- ^. '^
-
29 1

^ -
2

^ ^ '^^,

€^
/.&.
20

- &-
11 12 fehlt in
}.
.

den Ausgaben
3

ATERBDMVarm^

^
1 KH A^-armBD 2
ATER
1 ER \ 1/2
BD
(
/^
ER)
Tt/v

3 ^ ^, durch Rasur, RcBD


/v

TcE^Ri >
•>^\
| |

ATERMZ'arra BD \
^ |
10 ER |

> /^^
^
11 (5 BD 1
TOiTovi ABD TERM |
13 AT, R durch Rasur,
6 BD 14 A2'ärmBD 17 15
()
^ ^ ER
1 |

^
& ^
16 Zonai• 3, 128, 27 und öfter 1
17 vor

Schw 18 BD

^> ^'
| |
|

2' arm |
19
i 21 ,^ corr., ERB^M B^ corr., D T^ |

TiBDMZann ATcmER |
22
> + Tc 24 AERMZann ^' T^BD j)r Tr, Tc unlesbar
Rufinus VI 28 — 29, 3 5S3

[XX] Alexandro vero imperatori post tredecim annos principatus sui KH 28


defuncto Maximiniis Caesar succedit. qui dum odio fertur adversum
decessoris sui Alexandri domum, persecutiones commovit ecclesiis, ita
tarnen, ut eos tantummodo ,
qui populis praeerant et doctrinae, puniri
iuberet, velut qui causam ceteris buiuscemodi persuasionis praeberent.
tunc Origenes librum de martyrio ad Ambrosium scribit. qui cum ad
plurimos pervenisset, tamquam nervis quibusdam validissimis stabiliti

sponte sead confessionem Christi nominis offerebant. ex quo et ma-


ximus numerus extitit confessorum tribus annis a Maximino persecu-
10 tione commota, in quibus finem et persecutionis fecit et vitae.

quem Gordianus imperium suscepit. Pontiano vero sex annis


Post Ä>9 29 1

episcopatu urbis Romae functo succedit Antherus, qui, cum mensem unum
[XXI] non amplius ministrasset, Fabiano sacerdotium dereliquit. tradunt autem |
-

Fabianum Anthero defuncto, cum de agro reverteretur una cum amicis


lo suis et universus ecclesiae populus pro episcopo deligendo in unum 3
coisset atque alius de alio, ut fieri solet in talibus, conclamaret nee
tarnen vulgi sententia certi aliquid obtineret, adstitisse etiam ipsum
inter ceteros scire cupientem, qui rei exitus foret et subito per dei
pro\ddentiam columbam caelitus lapsam figuram ferentem illius, quae

NPOF
6 scripsit |
14 cum om.
5S4

& ^^
-TTßöar , ijrixaO^so&fjVcu
Eusebius. Kircheugeschichte VI 29, 4

}
7] }}
, } -
— 31, 1

/^
.^:
,
T?jg eJt)

^/' ?]&, :^
c^JöJ v(p -

ßotjOai

. ^ " .,-
,-. ?.7]) Ijtl

'^
7]
rraötj
-
76: -
.-

10 , ^ ,
^ ' ^
^ : : ijrl /
-
^ ^^

15

- J
,
^ ' , -,
.
, ^ ,
^. \
. ^

^
?]
-^ -
^ -
^. -
^
^.^ 6 31 1

4
^ •2

^' & —
ATERBDMrann^
2 .
3 :\Iatth. 3,

TERBDM
16 Marc.

^
1,

corr.
10 Luc.

TcTr
3,

oiwot
22 loann.

|
3
1,

|
32

6 AH ER

ATER.1
11—20

>
|
Suid '^
BDM^'aim
6/7 '^^
-
j

'

BDM^
2" arm vgl. 570,9/10

//
10
| 8 9 7)?{?
durch Rasur [Zonar

^ Tc
?
^^'
TERBDMZarm
3,

^
129, 12]

inl
ER benems

/.
corr. |

, TER
|

11 AM 7 rarm 21 BD 11 ER |
6" BD |
12
BDM Suid '13 ] 15 |

21
BD
>
AM^arm
g ^rt ''-))
j
16
586, 14
BDM > ATER
BD
Suid

21 ER
Suid
TcERM
|
17
|

BDM
21 22 6
^-
TeERBDM Suid
ATER

^
siastieos
war ein
?iobilis
helcannter Schriftsteller

die
^arm
erwähnt auch Hieron. de
et-at . . .
1

uir inter scriptores eccle-


uir. ill. 63 nicht j

23 TERBDM
Rufinus VI 29,4 — 31, 1 5§5

lesum descenderat apud lordanen, supra


in sancti Spiritus imagine super
Caput adstitisse Fabiaui. ad quod spectaculum ora cunctorum oculosque 4
conversos et omnes velut uno spiritu commotos hunc esse episcopatu
dignum per dei iudicium decrevisse eumque continuo cathedrae inpo-
ö situm et legitimo sacerdotio confirmatum. quod alii super huius, alii
super Zephyrini nomine gestum tradunt. tunc etiam apud Antiochiam
{XXII] episcopo Zebenno defuncto Babylas ecclesiae suscepit principatum. apud |

Alexandriam \^ero, cum Heraclas Demetrio successisset, auditorium ca-


techeseos, quod ab Origene susceptum tenuerat, Dionysio tradidit, eo
10 quod et ipse unus ex discipulis esset Origenis.
Ipse autem cum apud Caesaream moraretur, innumeri ad eum non 30
solum regionis ipsius viri, sed et e provinciis procul positis concurrebant
et derelicta patria ac parentibus sequebantur eum viam dei docentem.
in quibus fuit et vir famosissimus Theodorus ipse, qui non longe a
15 nostra memoria nobilissimus in episcopis apud Pontum Grregorius no-
minatur, fide et virtutibus atque scientia per omnia apostolicus, sed et
eins frater Athenodorus, quos Origenes adulescentulos de auditorio
studia communium litterarum in divinam suasit philo-
rhetoris retractos
sophiam commutare quique apud eum per quinquennii tempus verbo
20 dei operam dantes in tantum profectum divinae eruditionis atque
scientiae pervenerunt tantumque vitae merito et morum cultu enituerunt,
ut ab scbolis eins immatura adhuc aetate ad episcopatus Ponti pro-
vinciae sacerdotium uterque raperetur.
[XXIJI] Per idem tempus erat etiam Africanus vir inter scriptores eccle- 31 1

25 siasticos nobilis. huius epistula fertur ad Origenen scripta obicientis ei


vel proponentis, quod historia Susannae, quae in Danihelo scripta est,
ficta videatur et aliena ab scriptura prophetica. cui Origenes magnifi-
centissime rescribens adserit nequaquam ludaeorum commentis et frau-

NPOF
4 cathedrae] cathedra et \
7 babyllas NP \
9 susceptum tenuerat]
susceperat \ 13 patria] parata |
14 et om. \
19 uerbum \

20 profecto P« | 21 meritum Pa \ 25 scripta] IsO^F scripta est PO2


^ ' - — 32,

,
Eusebius, Kircheiigeschichte VI 31, 2

-
586 3

. & /
.- ^ .^~.
2Lovöari^av

&7] '.
'
rrgo^
.UfQixarov
//i•

tjrl
xlCl ~

•'€ --.
\4, 3

\i) -
^^
1
^.
^ '
-, '^,
-
32 1


.,- /^?
, '

,' -
, \4'7},

-,
-
2

. ;
J5

,
.
7 580,
. ^ %•,
1 —
-.

12
:>

54, 6 ff.
^^
— 14—19 Suid 'OQiyhi]G — 16 17
-

les. 30, 6
3

ATERBDMrarm^
ATERM '. Graecorum

<
3 6
> :^arm | 9
|

durch Rasur, BD ATE^RM


?.) |

BDM
10 ]
| 10/11
ATER |
14 AB AM^'ann 58S, 4 BD 14 3IÄ ER | 15 \
> Ml Suid -f Mc I
TERBDMSuid j 17/18 Katalog
d.

25
Hieron. [vgl. zu 570, 20 21]

27
> BD
BD
| — ATER
ATcER.-l
1
19
— T^M
^

auf Rasur
BDrarm
D
Rufinus VI 31, 2 — 32, 3 587

dibus ausciiltandum , sed hoc solum pro vero habendum in scripturis


divinis, quod septuaginta interpretes transtulissent, quoniam id esset
aiictoritate apostolica confirmatum. venerunt ad nos etiam alia supra 2
dicti scriptoris Africani opuscula maxime chronica valde diligenter
et

5 studioseque conposita, in quibus commemorat se Alexandriam properare


Heraclae opinione celeberrima provocatum. quem et in divinis et in
omni Graecorum doctrina instructissimum fama
filosophicis studiis atque
loqueretur queraque inibi episcopatus officium suscepisse superius me-
moravimus. idem quoque Africanus scribit ad Aristiden quendam de ea 3
10 quae videtur euangeliorum dissonantia et cur Matthaei et Lucae in
generatione Christi feratur diversa conscriptio, ubi ostendit evidentis-
simam utriusque consonantiam, sicut iam in primo libro huius operis
docuimus.
Per idem tempus Origenes triginta commentariorum libris in partem AB 32 1

15 quandam Esaihae prophetae editis, in Hiezechihelem viginti et quinque


Athenas proficiscens consummare se memorat, ubi et quinque libros 2
primos in Cantica canticorum scribit. alios autem Cjuinque regressus
*
Caesaream consummavit. sed nunc non opus est opuscula eins enu- 3
merare, quae paene innumerabilia sunt, cum id in eo opere fecerimus,
20 ubi beati Pamphili vitam descripsimus, referentes, quanta ab eo scri-
ptorum antiquorum volumina et praecipue Origenis bibliothecae Cae-
sariensi, quam ipse praecipuo et nobili studio conposuit, consecrata sunt.

NPOF
3 auctoritate ap. confirmatum] NO^ solum quod auct. ap. confirmatum sit

PO^F I
6 celeberrime \
9 aristiden] P^F aristidem P^NO \
13 edo-
cuimus I
16 memorat] PF memorans ' commemorat \
19 perfi-

ceremus | 20/21 ant. scr. | 21/22 caesariense 1 22 sint


,.
^ — 34

-7)^
5SS Eusebius, Kirchengeschichte 33, 1

, ^ ^.
^-',

^ &. ^^ -?]
T^c

sjriöxojtoj:.
t^ cov
elg

^),
&
:.
JtaQEöTiv tPTeXtOTCcTa
\ öl•
^^giytrov^

: 33 1

10 3
^
^&&., '
.
- ,
,
^
-

. ^
)
.
^^-
Ja(fbev

7?]•
/jv.

?
xcä

. al'k
).t-

1 .
?]
*2/
,
. ,
'
/

)"
^
3

-t

) ^,^.
20

•^
,

2
," $ "^ . - AJ 34

4
3
MB ER
12
4 566, 10-14

ATERBDM^-arm^
/]

>>
7

+ Mc
^ |
TrR
13 ntgl
^
[9
corr. Tf
|
|

BDM
4
ABDM
2'arm
'2
de
25BD
TER
f

TER {er überredete)

- /J

ihn mit scharfsinnige^i Gründen und vielen Beispielen


ATER

^
Dogma 2" arm 14 Tr 19

[
dtber dies | |

[
BDMZaira 20 ci > I
Ti + TcTr |
22 |
23
ABDMJS-ann^ TER j
2 Ä^ 26 590, 10 BD 2 ER

.
|

25/26 Rc] TcER


] BD ^• 26
(— > 2" arm
|
Rufinus VI 33, 1 — 34 589

f si qiiis ergo nosse vult, quanta Origenis Volumina in manus nostras


venerint, inde sumat indiculum. nunc autem ad historiae nobis ordinem
properandum est.

[XXIIII] Beryllus, de quo paulo ante memoravimus. Bostrenae urbis Arabiae -^ 33 1

5 episcopus ecclesiasticam docendi regulam violare conatus peregrina


quaedam et aliena a veritate docere coepit, adserens dominum et sal-
vatorem nostrum neque extitisse ante carnis nativitatem neque propriam
deitatis habere substantiam, sed hoc solum, quod paterna in eo deitas
habitaret. pro quo quam plurimi episcopi congregati disceptationes cum 2
10 eo non minimas habuere. sed inter ceteros Origenes magnopere exoratus
est venire in conflictum primo sensim cum eo disputans
viri. isque
quid quo conperto continuo, quid ab-
sentiret, diligentius perscrutatur.
surdi inesset huiuscemodi sensibus et quid impietatis talia adserentem
consequeretur, ostendens abicere ac respuere male conceptum suasit
] errorem et redire ad fidem veram sanamque doctrinam. quodque paene
in causis talibus inauditum est, ita errorem ab ecclesia depulit, ut
emendaret, non perderet erroris auctorem. denique fertur etiamnunc 3
descripta ipsa disputatio Origenis et Berylli, quae per semet ipsam
praeclari operis eius indicio est. sed et multa alia eins similia ad nos 4
20 gesta dictaque satis clara et magnifica pervenerunt, quae nos vel litteris
ipsius vel maiorum relatione conperta nunc interim pro historiae bre-
vitate praeterimus quae tarnen agnosci possunt ex quae scripta est
ea,
a sancto Pamfilo martyre, apologia pro ipso una mecum, quam ob cohi-
bendos querulos invicem nos iuvantes communi studio ac labore conscri-
25 psimus.
[XXV] At Gordiano, cum per sex annos Romanum gubernasset imperium, /1 34
Filippus una cum Filippo filio succedit. de hoc traditum nobis est,

yPOF
4 byrillus \
bostranae \
8 subsistentiam PF \ hoc om.
fraterna |
10 exortatus Pi) |
15 redire] et {del. Pb) redire autem fecit

I
16 ergorem \
18 byrilli |
20 uenerunt NO^ \
23 rnart.

pamph. \
26 gordiano] P<^O^F gordianus NO- gordianum Pb \
roma-
norum
5
^
590

& . ^
', . ^
.
& .'.
:
^'
^
-^
. Jov
Eusebius, Kirchengeschichte VI 35

'/}.
.
fj.u^QCi
— 36,

Jto7]Oava.
4

JiXijd^ei
jiao/a

^-

jtqo-

10 ös . {^' 35

)^
^2 ,
. ^ ,
.

^ ,
-- ^, 6 1

^ '/.
, , ,

20
-.^ ). .. -, ^ ^^
2

,) .. .
-
-
3
\ ßaoüJa

'
^.
?]

^ - ^
ATERBDMZ'ann^
1 2 ^ 5 rt >^+ <1^" wieder getilgt

\,
\ |
'J^^>

ie^/)i]^oiM \
\
\
d
TcER |
10
AM 592, 4 BD 10 iZ ^arm 7^/J R 13 |
TEB2'armyl
ARDM
13 ^
corr.
Zarm Ac
Tc |
j 11
592,13 BD 18
BD sexto

ER
[19
1
|

15
/>
(5// > BD !

\
17
20
-- |

>
ATBDM
27
> ER
j

ATr
BDM
(Tc getilgt)
^ | 23
AT^^TiErRiDcM

ER
ATER^
|
24
^ BD

T^BD
1
25

Rc
Rf
Rufinus VI 35 — 36, 4 591

quod Christianus fuerit et in die paschae, id est in ipsis vigiliis, cum


interesse voluisset et communicare mysteriis, ab episcopo loci non prius
esse permissus, nisi confiteretur peccata sua et inter paenitentes staret,

ncc uUo modo copiam sibi mysteriorum futuram, nisi prius per paeniten-
tiam culpas, quae de eo ferebantur plurimae, diluisset. ferunt igitur
libenter eum quod a sacerdote inperatum fuerat suscepisse, divinum
sibi inesse metum et fidem religionis plenissimam rebus atque operibus
conprobans.

[XXVI] Huius anno Heraclas apud Alexandriam sexto anno


tertio imperii 35
10 episcopatus sui diem obiit locumque sacerdotii Dionysius suscepit.
Quo tempore sexagensimum agens Origenes aetatis annum, postea- A^ 36
quam et usu et periculis et laboribus plurimum fiduciae in verbo dei
acceperat, permisisse fertur ea, quae ex tempore in ecclesiis disserebat,
a notariis excipi nee ante umquam dedisse hanc copiam, nisi cum id
15 sibi et vitae gravitas et aetatis maturitas et multae experientiae con-
cessit auctoritas. tunc adversum quendam Celsum Epicureum philo- 2
sofum, qui contra nos libros conscripserat, octo voluminibus respondit.
tunc et in euangelium secundum Matthaeum viginti quinque commenta-
riorum libros edidit et in duodecim prophetas quam plurima commen-
20 tatus est, ex quibus ad nos usque viginti tantum et quinque Volumina
pervenerunt. sunt eins et ad imperatorem Filippum epistulae et ad 3
uxorem eins Severam absque ullo adulationis fuco scriptae, scribit et 4
ad Fabianum urbis Romae episcopum et ad alios quam plurimos eccle>
siarum principes de catholica fide sua. de quo evidentius in sexto
25 apologiae nostrae pro ipso volumine conprehendimus. sunt et aliae
eius epistulae ad diversos scriptae, quarum nos interim centum numero
invenire potuimus atque in libros digestas memoriae tradere.

NPOF
5 fuerunt |
16 epicurum NO^F \ 27 digesta

592 Eusebius, Kircheugeschichte VI 37. 3S

^^ .'(^$, tTtQoic .//^


:.-
^ . jregi '

a:T00eUeig ev tXTCj 7] jtSQl

\4

^
' jraXiv 37

^.
kjcX

& .^ ] ^^^,
.
10
^ .
^. 7^\ &
, .
jTß/./i•

^
^^ :.
^ ^
- JO
) fJ
?]

?)
i-jrl

38

:€ /. ^,
.
1

:
im

^
6

20
>
,
>
>.^
>^
>.:(:
,
^
^
, .
? ::^. ^
'^. Im

:6
Im

2
> :. .
>v?'jöaö&ai

>
.
^. -

'/ '
17 S. 594, 2 Orig. Comment, . ed. Huet

ATERBDMrarm^

&
2" arm
3
AZ 594. 3 BD 4
|

ER ] ^ > am
auf Rasur

BD
Zeilenende
D
D
]
4
|
AM
8 9 ara-
ATrRcß,
Ac

-
\
10 |
11 |
12
Dl corr., T^ERiDi 13 AH XU ÄZ ^rm AH 594, 15 BD
13 ^Z ER ABM TERD
rf^
1

TERBDM -
I

| 1 ABD > TERM


1

;
1819 aS -—
— | 18 > |
20
2" arm

in

>
corde

AT
1
23

Synk
siw A,
;
alte

23 24
Synk
Verschreibung,
682, 18 der uelcher ?i-ciss

1 25
Wendland ]

BDM
is

-
qui fixus

Synk
ERBDM
682, 20
est

Theodoret. haer. fab. 2, 7 ATER


Rufinus VI 37. 38 593

[XXVII] Ea tempestate in Arabiae partibus extiterunt quidam adsertores 37


dogmatum perversorum, dicentes animas hominum per mortem cum
corporibus pariter et corrumpi, rursum vero iu tempore re-
interire
surrectionis denuo cum corporibus suscitari. ad quem morbum ab
5 ecclesia depellendum cum ingens episcoporum concilium convenisset,
iterum Origenes rogatur ab omnibus interesse et facere sermonem.
cumque coram omni sacerdotum concilio disputaret, tarn magnifica fuit
eins oratio, utomnes eos, quos novi dogmatis error involverat, ad fidem
rectam et sensum catholicum revocaret.
lVIII] 10 Extitit etiam alia haeresis per illud tempus, quae dicitur Hclcesaita- AH 33
rum, quam ille statim, ut visa est apparuisse, restinxit. facit autem
eins mentionem, cum de octogensimo et secundo psalmo in ecclesia
disputaret, hoc modo dicens:

>Venit quidam in bis diebus, qui sibi magnum aliquid et supra


15 >ceteros sapere videretur, adserere volens quaedam impia et absurda,
>defendens haeresim quandam Helcesaitarum, quae nuper exorta est. et
>tamen quae sint, quae ipsa haeresis adserat, indicabo vobis, ne cui forte
>vestrum subripiatur ignaro. isti ergo quaedam de scripturis sanctis
>refutant rursum utuntur testimoniis de novo et veteri testamento,
et

20 >quibus yolunt. apostolum tamen Paulum ex integro respuunt et


>adserunt, quod in persecutionibus, si qui negaverit, nihil criminis habeat,
>pro eo quod is, qui fixus est in corde suo, etiamsi ore negaverit pro
>necessitate, corde tamen in fide permanet. haec adserunt et librum
>quendam circumferunt, quem dicunt de caelo lapsum, cuius verba si

¥ 1 ea] ex ' |
4 denuo om. PF \ ingens] in genere i\' j 10 hereses
I
10/11 helchisaitarum el cesaitarum iVOP et sie fere deinceps \ 11 illi

1 16 quendam Pi |
21 qui] PP2 quig KQ-^F^ qua 0^ \
22 quod
om. I
negat Pi | 24 quaedam \
de] e P2 om. pi
Eusebius II. ,
3S

594

^
-jtiöTbvovTa
>
\
'/^
?^>
<.
^
,
Eusebius, Kirchengeschichte VI 39,

'
-
1

.
^
,
',^,. ^, 39

.
5

7/ 7] 7/ ^ \4- 2

?)-
10^

.
^',
) . , ^
^,
-
3

1
jror/ypoi;

- ,
, ^,
7]
,
--
5

^
20 Tc5; 6

25 . 15 — 8.590,4 Georg. Synk. 68. 1 — G86,


, 10

ATERBDM^-arm^
1 tCov > ER Synk 682, 21 1
2 ' MZ'arm Christus \
^ AM
ÄH :rarm 596, 5 BD 3 MH ER |
TiBDM^^arm j yMt
tUiSe , Tcm (später getilgt), ER |
5 Zonar 3,

132, 27. 139, 4 |


6 ER | 9 ATERM2"arm^
BD I
i2 vgl. ^HSS 14 ^•//«^' TERBDM
1

'.
Tt/v |
Fahianus

)
Zonar 3, 133, 10

1>

TER
und

^)
23
BD»
|
22
HSS
corr.
3,


142, 29

M^arm
1
1
vgl.

21
) zu 600, 3.

ARcBDM
614, 16
TERBDMi^arm
Synk
BD
-
- arm
|
1#
-
ER
Synk

iSynk

2 \ > ^
ATER |
24 man erwartet |
Rufinus VI 39, 1-
\)
>qui andient, remissionem accipiat peccatorum aliam praeter illam,

>quam Christus dedit<.

[XXVllII] Interea Filippo Septem annis principatu administrato Decius succedit. 39 1

qui quod infestus esset Filippo, persecutionem ecclesiis suscitat, in qua


Fabianus in urbe Roma martyrio coronatus sedem sui episcopatus
Cornelio dereliquit. in Hierusolymis vero Alexander episcopus rursum 2
pro confessione Christi iudiciis sistitur et vinculis carceris traditur.

quique cum longaevae aetatis veneranda canitie praefulgeret, posteaquam


frequenter passionibus suis et cruciatibus glorificaverat dominum, dum 3
10 de vinculis ad tribunal et a tribunalibus revocatur ad vincula, inter
ipsa vicissim sibi succedentia tormenta defecit. huic in sacerdotio ^
Mazabanes succedit. apud Antiochiam vero similem per omnia Babylas
Alexandro post confessionem gloriosae vitae finem sortitur in vinculis.
post quem Fabianus episcopatus officium suscepit. sed in hac persecu- 5
15 tione quanta adversum Origenen gesta sint quibusque contra eum
pessimus daemon artibus cum universo exercitu suo et quanta conten-
tione pugnaverit utque super omnes ceteros, qui per illud tempus pro
nomine tenebantur, novas cruces, nova poenarum genera ac
Christi
saeculis omnibus inaudita tormenta pertulerit utque pro eo, quod in
20 doctrina fidei et veritatis opinatissimus videbatur, omnia adversus eum
daemonici furoris arma commota sint et ignibus intentatis, ita ut mille
mortibus vexatus sit nee tamen una ei quam exoptabat acciderit,
quique exitus eum susceperit persecutore summo studio id gereute, ut

NPOF
1 accipiet \
4 qui] NO^F qui pro eo om. 0^ \
7 sistitur] stitur P'
i 12 mazabanes] Pi» vel P-O"^ mazabannes P« vel P' mazabennas mazabbanes
O^F I
14 postquam NO^ \
15 origenem |
17 utque] ut qui at-

que Ol I
19 ut qui ut quam 0^ \
21 ita ut mille] 0^ ita caute mille
PNF {sie) I
22 nee] ne |
accideret
38*
4

.
596

: .
öt^tvei toc
Kusebius, Kircliengeschiclite VI 40, 1

g:i/.ordy,co^ ,^ —

-
5
\
^ ffa.
,'.
. ^
^ , ^ ?/-
77)
-^ "^^ 1

>
>'
>]
> , >
,- ,
.
ob

& ^
10 , 2

> -
1 >.
>6
> ,
. &
,
,

'
,

-
>,
>. ^ -
>•. , /^
>. <' -
,
20

,
,<.
^

>
2>
>
>
^ '/ , ^
^, & ^-
>,
8 — 8, 2
S. Georg. Synk. 686, 20— 63S, 10 — 8 9 Gal. L 20

ATERBDMZarm^
3 > R !
3/ AM JTarin ^i 600, 2 BD 5 ER' | 8 ei

ERBDMi^ann yo U'svoouca Tcm (getilgt) otl oi• AT Synk , i)

TERBDM Synk ATER Synk


/
|

BD | interpolirt |
13/14 TER

'
BDM SynkZarm

TER Synk
| 18
|
24
| 21
Rc
]
16
1
23
TERBDM Synk
ABDM - arm
Rufinus VI 40, 1 597

nec interifcus praestaretur nee poena cessaret, et quales postmodum de


his ipsis epistulas scripserit, quam omni miseratione et lacrimis plenas,
ex ipsis manifestius quae scripta sunt integram qui agnoscere cupit
horum notitiam sumet.
[XXX] Dionysius vero Alexandrinus episcopus per illud tempus, sicut ex 40 1

ipsius epistulis verissime conperimus, in multis saepe confessionibus


satis clarus efficitur et pro passionura tormentorumque diversitate

NPOF
9

598 Eusebius, Kirchengescliichte VI 40, 5 —

&
^ ^xal

: tiix^' tTtQa (ft}öiv &

.
/.
>& ^
>> dt

>,
>^
> ? ,.
^?).
>vjto
>.
'
>alr]&7j

,^,
>xca

&
^.
[ 7]6
^
/.^

-
xcu
,
,

ot ^
(J*
.;

.,
-)
-

>,
7]
10 , 60€ ,
^ ?)
>iji\ 7
>0^
, ^ \ -

,
>^?'/,
> . \

>&
\

15 > 8

^,
>.'
,, .
20

2
>.
>
>
>,
><.
^
.
> ^:>
> .

'
.)
--
-
-
)

ATERBDMraim^
2 >^ Kim ATBDM Synk ER 3

&
-f j |

- - ^)
ERBDM Synk * Tc Synk |
* [über Ra-
sur], ERDM Synk \
tCol >> D 14 ]\

6 iv —
AR
'> ^l \
zcüo R |
8
Tc
^
(getilgt)
TBDM
|
9 -
;, corr.

sur corr.

Interpolation
TcERBDM
Tc |

Ri
16
^' TEBDM Synk
ATiRBD Synk , TcEM
corr., D Synk

BDM Synk
17 täv
ATER
|
ASjnk

^
AR
oder
'^

1
\

21
|

T^
19
de >
]
\

)
13
D^ durch Ra-

voreusebianische

1
AR^BM

BD 1
22,23 TERBDM Synk
Rufinus VI 40, 8 599

magnificus. denique refertur insectantibus quibusdam respondisse:


se 8
>quid insectando laboratis? caput meum, pro quo magnopere fatigamini,
>avulsum cervicibus sumite et douum magnum ad tyrannum referte<.

NPOF
\
600 Eusebius, Kircbengeschiebte VI 41, 1— ö

,- ^.
./' ,
: '

lOTOQil TOV TQOjTOV


Jtxiov
tr
?^'' rij jrno^
Ir ^ emöxojiov,
- 41 1

>
',^
>fjOiciTO,

?]
arro

}]
.
6
\ ([^ 7)

10
>.] - ]
>
>Tfj

>
>
>^}]
>.
,
.
^./, ,
&^
^. ^ ^
.
'
Id^vojv .
, \
-

,
xad^
-
15 >.
>
>
> , 7] .
?.&. 4

20
>7]
>•?
>\
>^6
>
,
^
1-4 vgl. Georg. Synk. 6SS, 21
'

(\.
— 689, 1
.


^,
— S.
^
,^
612, ll^ Georg.
,
-

Synk.
5

689, 1—696,

ATERBDMrarm^

4
1

808, 2
• BD
De 1

ABDM > TER


BD ]
2
Tr auf Rasur,
AM
ERBD
2'ann
Synk
"
^
1 ]

Tcm Ti unleserlich (faßTvov arm ^ vgl. zu ö94,

^
getilgt, 14. 614, 16

1011
Interpolation,
^-
avzioyioyv

//
BD 5 iVß |

AT^ERBDM Synk
|
9

strich Valois
TERBDM Synk
Tr voreusebianische
|
11 —
> Zarm BD^ corr. De |
12 T^BDM, Tc getilgt,

AERSynk |
Synk yl |
15 T^ corr. Tc D^
corr. Dr

BD
1
|

16
17 de
ATcERBD
ATERM
TERBDM

BD Synk
^
20
|

SynkJ
TERBDM Synk
| -
-
|
1

22 BD^ De ' TcER


^//
\
|

^ ABD Synk > Zarm


Rufinus VI 41, 1—5 ßQl

[XXXI] Sed et idem ipse ad Fabianum Antiochenum episcopum scribens MA 41 1

de bis, qui sub Decio apud Alexandriam agones martyrii desudaverant,


boc modo refert:

>Non ex praecepto-, inqnil", >imperatoris apud nos persecutio sumpsit


>exordium, sed anno integro principalia praevenit edicta minister dae-
>monum, qui dicebatur in civitate nostra divinus, superstitiosum contra
>nos vulgum. a quo multitudo succensa nihil aliud quam 2
exagitans
>piorum sanguinem sitiebat. primo ergo religiosum quendam senem 3
>Metranum nomine corripientes iubent impia verba proferre. quod ille
10 >cum facere recusaret, omne corpus eins membratim fustibus conliserunt
>vultumque et oculos acutis calamis terebrantes extra urbem cum
>cruciatibus eiecerunt quod in eo supererat Spiritus, lapidibus
ibique
>eiecerunt. post haec mulierem quandam nobilem Cointham nomine ad 4
>idola perducentes adorare cogebant, recusantem, immo potius execrantem
15 >vincula pedibus innectentes et per plateas totius civitatis trahentes
>foedo horrendoque supplicii genere discerpunt. dehinc omnes simul in- 5
>ruerunt per domus servorum dei diripientes, evertentes atque hostili
>crudelitate cuncta foedantes, ita ut pretiosioribus quibusque direptis, si

NPOF
1 antiochensem \ 7 uulgum] P^NF uulgus P~0 |
9 compiente
P^ I
10 conciserunt P^ \ 12 superaret Pi ]
14 recusantes NF^ \

17 domos
G()2

-rt
>\
>(:^
> ^,
> .. ^ ' . ,
^
xiu

^-
oitjQ.TaZor.

^^
Eusebius. Kirchengeschichte

idr
41, 6—9

)
--
>.
>.
>, ^
^.

: \4
'
,
y,cu

^^
^ ,
cf(n
:
G

.
>\
>.
>, -
ajravTac
. / 6€
10

1
>
>.
>. , ,^
,, ^.-.,-
>, -
övvrfcovoev

7
&. hji))-

-
,^
8

>
> .
>.
2 >
>
>^.
> ^ . . - \
^
-
•^
, -
9

4-6 Hebr. 10, 34

ATERBDM^-arm^

AR Sjnk
>
10
T^
8
2 > T^Sjnk, Tc getilgb

Synk
&
und verbrannten
4

ABDM Synk
|
D* Synk, )
sie

. 1:
Xarm
corr.
| 2/3
i/jni

D
U^B^W,
cremarent

TrER, Tc
|
7

coit.

getilgt
|
i)
BD

1
11
TcmERM
T^, durch Rasur corr.
Syiik
BD
12 1
1213 BDM AT ER Synk 1

1, T^Synk, coit. Tc |
17 > |
18 ATcERBD
T^M Synk | d' |
19 ABDM Synk
TER j
BcD ^', ]-
TER] ATER ^
Synk ]
nach -\- aber uiederum sagte er dass ^arm vgl. zu

610, 6 I
20 ^ TERBD^M Synk
D durch Rasur ?/ |

22 ATERM Synk BD
Rufinus VI -11, G— 9 003

>qua illa viliora reppererant, in unum


congregata igni in plateis cremarent.
>nostri tarnen direptionem hanc bonorum suorum, sicut apostolus de illis
>dixit antiquis, cum gaudio susceperunt. sed et admirandam virginem 7

>longaevae aetatis Apolloniam nomine cum corripuissent, dentes primo


5 >ei omnes eiFoderunt, congestis deinde lignis extruxerunt rogum com-
>minantes vivam se eam incensuros, nisi cum ipsis pariter impia \^erba
>proferret. at illa ut rogum vidit esse succensum, paululum quid in
>semet ipsa molitur, repente vero se e manibus proripuit impiorum
>atque in ignem, quem minabantur, sponte prosiluit, ita ut perterrerentur

10 >etiam ipsi crudelitatis auctores, quod promptior inventa est ad mortem


>femina quam persecutor ad poenam. Serapionem quoque domi suae 8
>repertum crudelissimis adfecere suppliciis, ita ut omnes ei iuncturas
>membrorum prius solventes de superioribus eum praecipitarent. nullum
>nostris iter erat pervium, nullius plateae transitus indulgebatur neque
15 >die neque noctu procedendi usquam libera erat facultas, ut enim quis
>nostrorum apparuisset in publico, statim clamor vulgi et seditio nasceba-
>tur, ut vel pedibus traheretur qui visus esset vel igni succenderetur.
>verum cum haec mala per dies singulos augerentur, subito inter ipsos \)

>persecutores rabies quaedam belli civilis exarsit, et dum inter se sedi-

NPOF
1 illa] alia edd. | 6/7 impia uerba proferret] PO'^F cum Graecis blasphe-
masset deum NO'^ \
8 proripuit] proripit NOF | 11 sarapionem P« |

12 afficerem \
13 eum] PF om. NO \ 15 nocte \
18 augentur .¥
> ,..^
(>()4

>d'to}^


.
. .
-
ot
,
T/]^

xctl

jraorjv
Kusebiu?, Kirchengeschichte VI 41,

r^aötXeiag txiirfj^
l(f^

rfoßaov
10—15

]
.-
-
10

-, &
>•€' €,
-
,

>6.
>'
^ - , . vjto
.\):>
-^ ,
11

>.
>.
>? .
>r.TO

^,
^ - \
"

dl

^
10

^- -
öcfayia

>
>, :
>^
> . ^
,,: --
,
mrf'ö^)^a
vjto

^' 12

, ,
,

,- J:-
15
^^. ]

>
>

^
13

>7^,^^. ] -
20 >&

>,
>
>.6
>
..
'
.

, -^
^,
Ijil

- 14

25 >•3
>
>.
,
.^, , ' ^ -6 '
7]•'
:( ,
1•

4 Matth. 24, 24 vgl. 24, 8—10 — 16 Matth. 19, 23. Marc. 10, 23. Luc. 18, 24

ATERBDMZarmyl

^
3 y.al or] y.fu y.cu Synk Synk

^
1 |

Synk 1
4 TcERBDrarm Synk > ATi |

TERBDM Synk 5/6

-
\
|

ABDM Synk ER T^ an übergeschrieben Tc, später


getilgt I
7 — OL oh>U '8 TiR |

ATcERBDM Synk uevol T^ Tr j


9 Ti corr. Tc

ERM
+
iV
10

Tc
oii übergeschrieben

I
19/20
A^TiBD

|
2
i-'ynk
I

2'ann

^
12

TrSynk
\
xccl interpolirt

|
BD
' BD
|
|

22 sv
|
A^
18 ^> corr.,

> Di
T^
T^Synk
-|-
corr.,

Dim
Rufinus VI 41, 10—15 605

>tionibus proeliisque clecertant, interim nobis paululiim licuit respirare.


>sed non in lougum venia fuit, continuo namque crudelissima princi- 10
>pum mittuntur edicta, quibus tanta in nos ferebatur inmanitas, ut secun-
>dum quod praedictum est adomino, si fieri potest, scandalizarentur
5 >etiam electi. ex quo perterritis paene omnibus quidam ex istis nobi- H
>libus statim se sponte impiis actibus ingesserimt. alii conventi tantum-
>modo, nonnulli a domesticis proditi ad sacrificia execranda et ad in-
>mimdas hostias properabant. aliqui ex bis pallentes et trementes, ut
>magis immolari ipsi quam immolare idolis viderentur, ita ut etiam ab
10 >inspectante vulgo riderentur, eo quod et ad moriendum et ad sacrifi-
>candum iuxta meticulosi videbantur. alii sane tam inpudenter ad aras 12
>prosiliebant, ut et adfirmare niterentur se numquam Christianos fuisse.
>hi erant. de quibus praedixerat dominus, quoniam pecunias habentes
>difficile salvabuntur. ceteri vero aut istos sequebantur in praeceps
15 >aut certe vertebantur in fugam. ex quibus nonnulli conprehensi et in 1^
>carcerem missi, alii ad primam statim iudicis faciem negaverunt fidera,
>aliquanti paululum suppliciis toleratis ad ultimum deciderunt. Li vero, 14
>qui beati effeeti sunt, tamquam columnae fortissimae domini ipsius
>spiritu confirmati pro fidei suae merito virtute a domino percepta
20 >admiranda deo et angelis martyrii sui spectacula praebuerunt. quorum 15
>primus venerabilis lulianus podagra constrictus, ita ut neque incedere
>neque stare posset, cum bis, qui eum in sellula portabant, offertur.
>quorum unus quidem statim negavit, alius vero nomine Eunus cum

NPOF
3 in] NO aduersum PF \
5 paene om. K^ \
9 ipsi q. immolare om.
1
10 inspectanti NF \ eo] PiJ'^F om. NO^ \
15 certe om. \

16 alii om. NO^ \ l'i \x\\ \


20 deo om. \
22 possit lihri
006

>'
»o

>.^
' ^?) ,
.T(<6t»,:?iT//-:

&, ^ / \.- -
^''
Kusebius. Kircheiigeschichte VT 41, IG— IS

. jrccöijc ^

> .
>jroXf:(oj:. lort, ijroyoi\ueiOi /ieTtcoQOi
, cioßtOTo:).
16

.
5 >lffv}nunvöiv 6

> .^ . -] ^.
10
> ^
>£(^.

>
> . ,
, ^\ ^?/
-
-
-
17

>, \6 ,
>/
^.
1
>.

>
^
>i.T/

>.
?^
>. ?'
>7/
, ^, - - .
\

)
{)^,
\

-\
18

20 >^ ^. ?6.
avj'ivvTOV

/]
allem
BI>
2 '
8/9

ATERBDMZarmyi

l'oU:

iisqite
:klatth.

TER Synk
JTann
quo finem
,

^
10

[iidfentur)
con•.

iiitae
Tc |

populo inspectante ilaniari)


in ipsis nerheribtis ponerent
isie
|
3
tcurden verbrannt) mit Feiier vor

\
4
BDM

ATER^I
SynkZarm |
(j^ 1 6 ^ü ABDM Synk Zarm ^- TER domini \

> MXarm^

^
BD ATER
^ 7 10 11
'

|
1

SynkZ'ann^ nro/././^r BD j
ATER Synk ivt-
BDM 12 D 13 > Schw.

^ & &
1
]

vgl. zu 3 ovzüj j 14 De Synk 2'arm ^4


JZSynkZ'arni falsch, man erwiirtet , in quilnis rlurch

^& - Conjectur
1<)

,}('• BD

AT'
BD
ein vierter

19 ^
BM

'S. <30S, 1]

! 18 «
i

Name muss
17

missdeutend,
D'm
D
vor Eus auscrefallen sein,

13DM Synk
Synk
et alia

j
ATER Synk

Ammonnria
]
17 — 19

^
TcER
corr.
a\

nach /jiovvoia ergänzt,


!
17

Tcm
- —
D
Rufinus VI 41, 16—18 607

>Iiiliano sene in domini lesu Christi confessione perdurat. quique iuben-


>tur camelis inpositi per omnem circumduci civitatem et flagris hiuc
>inde verberantibus populo spectante laniari, usque quo finem vitae
>in ipsis verberibus ponerent. sed vir qnidam militaris cum adsisteret 10
>et quosdam volentes etiam mortuis inludere cadaveribus prohiberet,
>clamor repente adversum eum totius vulgi extollitur. offertur iudici
>fortissimus miles iam domini et nusquam se inferior factus in confessione
>persistens capite pro pietate damnatur. alius quidam vir nominis sui 17
>Macarius gente Libycus cum multis verbis a iudice ad negandum suade-
10 >retur et eo maiore constantia fidem suam profiteretur, vivus ad ultimum
>iubetur exuri. Epimachus quoque atque Alexander cum multo tempore
>et in vinculis et in cruciatibus carceris, torti etiam frequenter et diver-

>sis suppliciis confecti, perdurassent in fide, ignibus ad postremum con-


>sumi iubentur. sed et mulieres cum ipsis quattuor, in quibus Ammo- 18
15 >naria sancta virgo, adversum quam summa contentione iudice persistente
>et inmensis eam atque exquisitis cruciatibus adfligente, eo maxime
>quod eius sententiam vincere cupiebat, quam laudabili voce decreverat
>nihil se prorsus eorum, quae sibi contra fas imperabantur, acturam,
>statuti sui tenax ad ultimum capite punitur. secunda vero fuit virgo
20 >Mercuria nomine anus venerabilis, et fecundissima in filiis, sed quos
>non praetulit Christo Dionysia et alia Ammonaria; quae dum nimia
>utuntur constantia apud iudicem et ille vinci erubescit a feminis, in-

NPOF
3 spectante] NF id spectante P'^0 insectante P' 6 |
aduersus PO \

8 quidam] quidem NOF 9 magarius ^


\ 13 confesti | \
15 summa
c. iudice persistente] iudex s. c. utebatur ]
16 adfligente] adfligent
affli gente F afligebat |
19 statuti] NO^F stati 0^ quaeque statuti
GOS

>
Eusebius, Kircliengeschichte

^:' ^.^ :!- ^ 41, 19—23

>
>?.aßovöaf Tct^ vjiIq avtotötxro.
>' oh l^r/}()

6^>' 19

> ^'
)
. :, -
,^ ^
5

10
>4'
>
>
>
>,
^
.
>, , ' (^
>, )
\;

, ^ -
> , , ^\ /
tovtovj:

,
:6
(:?](
^-

^.
-
20

\h ^
>
>
>
>,, ^ ,
, -
o^ao
7)
-
21

,
>asv
-
,
22
\ Z/jvcov

>
25
>
2 >"?/
>
,
>^ ) ,
> . ,-
>
?]

ATERBDMlTann^

Synk
boten
1

TERBDM Synk
(ohne )^^ 4
DMSjnk2'arm^

> Ml + Mc
'
|

|
2
]
|

^ ^] '/ 5
JlZarm

ATERM
^
TcER
Synk Arsinus
| 7

BD
BD
haue sich

[
Synk
darr/e-

R]

in corr. De | 10/11 BD j
12
ATERZarmyl BDM Synk
13/1-1
Synk |
13
[/^ TcER Synk] ^ KTYiR

zOjv

ATER
'/
Synk 2'arm

1
16
BD
ABDM Synk
| 14 >/
> TER
BDM Synk ^arm
|
18
^ Zarm ] 20
De Synk 21 > 1 22 > BD Synk |
21 TEBD
Synk ARM > 2'arm |
25 \ corr. A^
Rufinus VI 41, 19—23 609

>auditistormentorum generibus toleratis finem omnium ferro caedente


Heron quoqiie et Arsinus et Isidorus Aegyptii cum puerulo 19
>siiscipiunt.

>annorum quindecim Dioscoro iudici offeruntur et primo omnium


>puerulum Dioscorum tamquam pro aetate facilem flecti ante verbis,
5 >post etiam verberibus quem cum in nullo sibi cedere videret,
agit.

>ferocius eum cruciare contendit. tum deinde ceteros variis tormentis 20


>dilanians cum pari modo constantia fidei videret armatos, tradi ignibus
>iubet, Dioscorum vero puerum, quod sibi constanter et sapienter in
>oranibus respondisset, admiratus diiferri praecepit, sperans eum pro
10 >aetate paenitudinem quod non tam tyranni miseratione
gesturum.
>quam domini Providentia gestum est. nunc enim nobiscum est Dios-
>corus a deo nobis concessus ad consolationem et firmamentum populi
>sui. Nemesius quoque etiam ipse Aegyptius primo per calumniam 21
>quasi latro delatus est, quo crimine abluto post haec, quod Chri-
lo >stianus esset, defertur. in hoc vero nulla a iudice moderatio reservatur,
>sed geminatis suppliciis excruciatum cum latronibus iussit incendi,
>ignorans, quod crudelitate sua optimo martyri salvatoris similitudinem
>detulit, qui pro humani generis una cum latronibus pertulit
salute
>crucem. turma autem quaedam in unum convenerat militum, inter quos 22
20 >Ammon et Zenon et Ptolemaeus et Ingenuus et grandaevus Theopbilus.
>qui tribunalibus adstantes, cum quidam Christianus a iudice torqueretur
>et iam paene ad negandum declinaret, dirumpebantur intra semet ipsos

>et vultu, oculis ac nutibus velut erigere conabantur illum, qui in sup-
>pliciis positus trepidabat. interdum etiam manus protendere ac totius
25 >corporis motibus et habitu diverse inclinati tamquam sublevare lap-
>santis animos gestiebant. conversi vero ad eos omnes et quid de semet 23
>ipsis profiterentur, ex eorum motibus agnoscentes prius paene quam in
>eos vulgus clamoribus insiliret, ipsi in medium prorurapunt ac sese

NPOF
8 constanter] et c. ^ ] 11 gestum NO ita gestum PF \ 20 ptolomeus
NO^F ptholomeus tolomeus 0^ |
22 dirumpebatur (— banturP2) i. s. ipsos

om. Pi I
24 totius] NO t. reliqui PF \ 28 prorumpent
Eusebius II. 39

> .
>oj^

>
>
&
()1()

,
>jtevöav
>^
,
^ 7] -
^-
Tt
Eusebius, Kircheugeschichte VI 42,

xcl ovvtÖQovg
1

^,
-^ .^
-

>
>.•?],
> &^ ,^. -
^'
MB 42 1

10 >
>
>
>
> ,&.^ ;
,
.

- d^vöat,

,
^. ^-
2

,
,

.
1

20
>
>
>
>
>
>
>
>
^
-
>^.
>
. ,
^.
. ,
-,
^,
7]
-

<. * ', ,
3

>
>
>
^
,
,
5

6 MB kM
15
17
4/5 II Kor.

ATERBDMZarm^

{^ 1

15
>
^
R
BD
2,

corr.
14

602,19
|
16
T^

| 3
Ml
26—28

Zarm

18
Apoc. 20, 4 vgl.

Synk

7
TERBDM
iVT
\

BDM Synk
|
2

19
- Kor.

Synk Zarm
|
9

T^BDM
6, 2

RBDM Synk

ATER
-
D

| \

ATcER2'arm Synk \
, corr. |
20 TcERM^'arm
> ATiBDSynk ]
21 R |
BDM R Synk 1
22
Synk, corr. Tc | 28
Rufinus VI 42, 1—5 Q[[

>Chnstianos esse testantur. timc vero versa vice ex eorum confidentia


>persecutonbus terror, nostris constantia animi adcrescit, dum hi, qui
>per tormenta vinci putabantur, sponte se cruciatibus offerunt et ab bis
>quod illi pro terroribus inferebant, velut pro quadam specie voluptatis
>expetitur, deo ita triumphante per sanctos suos<.
>Sed nee Lscyriouis opus memorabile fas est silentio praeterire. is MB 42 1

>namque cum rem cuiusdam potentis sub mercede procuraret, iubetur


>ab eo idolis immolare, recusans cogebatur iniuriis, persistens rursum
>blanditiis mulcebatur. cum vero utrumque contemneret, praeacuta
10 >sude validissima transverberatus per media viscera neci traditur. quid 2
>vero memorem, quantae multitudines in desertis et montibus oberrantes
>fame, siti, frigore, lauguore, latronibus bestiisque consumptae sunt?
>qui omnes imitati electos dei prophetas gloria martyrii coronati sunt.
>denique et Chaeremon, episcopus hie erat urbis 3
venerandus senex
15 >Aegypti, quae dicitur Nilopolis, cum ad Arabicum montem una cum
>grandaeva coniuge discessisset, nulli ultra apparuit, et cum ad per-
>quirendum eum plurimi fratrum frequentissime processissent, perscrutatis
>omnibus locis neque ipsos ultra quisquam neque corpora eorum potuit
>invenire. haec autem non frustra commemoravi, frater carissime. 4
20 >sed ut scias, quanta apud nos a sanctis martyribus ad dei gloriam
>gesta sint.<

[XXXII] Et post pauca addit etiam haec dicens:

>Isti igitur divini martyres, qui cum Christo in caelestibus sedent


>et regni eins participes sunt atque iudicii, qui cum ipso de lapsis

NPOF
6 iscyrionis] squirionis 0^ schyrionis PF schirionis 02 |
8 cogitabatur
P<^ I
9 praeacute |
11 merorem \
montibus] in m. Pt* |
14 thae-
remon \
15 nolopo^^s P« | 17 eura] cum
39*
^
>. ^
012

>Ta'«j ]
, -
^ vjr6i&vyoi\:
Eusebius, Kirchengeschichte VI 42,

toU ^ ^^
— 43, 2

>
>Tf

, ^^
5 >ovvfjya'/ov

>>\7].
^,
;^ 7ßilv, JQ\
xad^oXov
7]
6

^ ^, -
> rroaxTtov;

10 >
>t\T ' 3^
;<

: ,^^ ,
^7/6
-
- 43 1

,? ^/7]' ^(,
.

]
1
& )

^
2.

20

^,&?
^ ,

34 vgl. . 18, 23. 33, 11. II Petr. 3, 9

8
9
(Wilj
^
ATERBDMrarm^

^
1/2
T//V

/^
BD zfji

durch Rasur,
durch Rasur,
-
8,9
Sjnk
ER
ER
|
1
r//V

|
10

BD, Dion.
durch Rasur, ERc
schrieb
> Zarm

durch Rasur,
|

&
ER I
10/11 Tijv d Zarm | H durch Rasur, ER
AT^M Synk 2'armyl R
y^v BD - TcE '
12

^ ^ ^
1

BDM MB Tarm MF '/


13 (^ ^ 13 13
|

^
17
12
(fvoiv
R |

1
12/13
17/18
|

>
- / BD
ATEM
1
21
BD

BD^ DcR
ATERZarm
Tr [Tc getilgt]
> \
|

23
20
Rufinus VI 42, 6 — 43, 2 613

>fratribus iudicant, isti, inc|uam, susceperunt lapsos et paenitentiam


>conversionemque non respuerunt scientes, quod deus noster,
eorum
>cuius ipsi erant martyres, non vult omnino mortem morientis, sed con-
>versionem eins et paenitentiam quaerit. si ergo isti receperunt quos-
5 >dam et in ecclesia statuerunt, in oratione quoque eis et in cibo com- (>

>municaverunt, quid nos facere vultis, fratres? quid nobis agendum


nonne sequi nos eorum sententias et iudicium convenit atque
>putatis?
>erga eos, quos illi miserati sunt, non existere crudeles et truces? non
>puto, quod expediat nobis sententias eorum in irritum revocare,
10 >miserationes infringere, bene facta turbare et recte religioseque in-
>stituta violare<.

XXXIIIj Haec Dionysius de sermonem. quo tempore Novatus


lapsis faciens 43 l

Romanae ecclesiae presbyter elatione quadam tumidus spem penitus eis


salutis adimebat, etiamsi digne paenituissent. ex quo et princeps haere-
15 seos extitit Novatianorum, qui ab ecclesia separati superbo nomine semet
ipsos catharos, id est mundos appellarunt. ob quam rem concilium 2
sacerdotale celeberrimum in urbe Roma congregatum est episcoporum
quidem sexaginta numero, presbyterorum quoque totidem cum diaconis
plurimis. praeterea etiam per singulas quasque provincias de hac re
20 magna deliberatione habita decretis significatur, quid facto opus esset.
statuitur ergo Novatum quidem cum bis, qui eum mentis elatione
tumidum sequerentur quique ad inhumanam istam et nihil fraternae

NPOF
1 susceperunt NO ipsi susc. PF |
21 eum] cum \
22 ad liu-

manam
..
tr

)
14

../ . ^\, ..
Kusebiu^, Kircbengeschichte VI 43.

Tfjg
^ 7/8&.
3—6

oh ] . --
.
d^tgajtevetv
^^ * ^

Jr \ $,
,
5
\

10
?]6
^ 7] ?} .^ - JJcaovov
jroirjöaoO^ai

- 4:

1
^
«
Jöo
^^ .,, (]
, ^

'.

> > --
20

2
>.
>
>,
>^
> ^.
>
7—11 das Schreiben ist Dicht erhalten
. ^ ---
, '
— 18 — S.
.

622, 15 Georg.
-

Synk
6

697, — 701, 8

ATERBDMrarm^

)
4- Tc
1 2
4 Fabiano
ABDM
vgl. zu 594, 14
TER^'arm
5 BDM^
|
3 > T\Tr
ATER

/^
; |

Varm 7 BD 8 T^BDM^'arin
]
ATcmKR
|

9
[ /iV

BDM ATER

/ /
| 1

13 > D1 + De D | 13/14 ARBDMrarm


1
14 D |
16 Fahianum ^Zann vgl.

* zu 594, 14 TERc R^BD | 18 im-


D' corr. Dr | 19 Synk i 20 Synk ] 23
AT1DM Tc ERB Synk 1
2 ATERM Synk er-

duldet hatte Zarm BD


Rufinus ' 43, 3—6 615

caritatis servantem sententiam declinarent, alieniim esse ab ecclesia, eos


vero, qui lapsi in certamine fuerant, fraterna miseratione curandos et
fomentis paenitentiae medicandos. scribit de hac re et Cornelius urbis 3
Romae episcopus ad ecclesiam Antiochenam, indicans Fabiano eins
5 episcopo, quid statuerit in urbe Roma concilium congregatum, quid
etiam Italis, Afris ceterisque Occidentalibus visum sit. Cyprianus vero
de bis librum magnificentissime scriptum edidit, in quo et lapsos ad
paenitentiam cobortandos et contradicentes alienos esse a Christi visceri-
bus statuit. extat autem et alia epistula Cornelii ad Fabianum Anti- 4
10 ochiae episcopum scripta, edocens singula quaeque de Novato, quis 5
qualisque fuerit vel vita vel moribus, et quomodo ab ecclesia decli-
naverit. in qua refert quod episcopatus cupiditate, quam intra se
latenter gerebat, in haec omnia mala deciderit, ex eo autem maxime
elatus sit, quod quosdam de confessoribus viros optimos inter ipsa initia
15 sibi socios adsumpserit. in quibus fuit Maximus quidam presbyter 6
Romanae ecclesiae et Urbanus, qui secundo confessores extiterant, sed
et Sidonius et Celerinus, qui valde clari in confessoribus habebantur,
eo quod omnia tormentorum genera superaverant.

>Sed isti<, inquit, >cum diligentius perspexissent agere eum cuncta


20 >fraudibus et dolis, mendaciis atque periuriis et quia bonitatem ad hoc
>solum simularet, ut deciperet ignorantes, relicto eo vel potius execrato

NPOF
9 corneli |
11 ecclesia] PF e. christi NO \ 17 sidonus dionisius
F I
18 eo] PF pro eo NO
>
t)16

>öanxo^
>
>
/,
., 7]
Eusebius, Kirchengeschichte VI 43,

\
xcu
,
7. S

^
>.,
>f£^

,. ^
/^
xcu
).vxo(f . :7]\)^
:6
'
^
> ..
,

Ijnoxorrojv

10 >
>
7/ aJtff^•öav<.
\ /^^ ^
> ^^^ .
>/]
^. , ,
. \
-
7

>:
- '^
Ijt

>.' ^.
1
>
> ^ ^.-:; ,^
:. 7]
alcfvioiov i^rlüxojcog

^^ ojirivixa
6 8

-
>:. :
>'
20
^
>/.
>:.
>.' ^
>\
. ^::
:7] :707]. ^ ',
ATERBDMZarmJ
1 - •
ATEM Synk
| 3
Tann
:?. |
ovuo

RBD
Dr
BD

6
[

:-
2 y.al

Synk
>^ -{-

RBDM Synk
TcTi"

3 4


^^ -
|

|
/.Cov R |
£v >> D >> Synk |
8
AM Synk TERBD

^
12 Rc
'/
dl

BD
!
|

>
13
Synk
TERBD
16 17 6
|


Synk
::^^ 1
1-1
|

\ 17 -
ATER Synk BDM |
18/19
Tc 19 ABDM Synk TER

^
corr. j

22
rijv

BD
,
Synk 1
20
R {- auf Rasur), ^2'arm
ABDM Synk

Synk |
23
TER

ATrBDMSynk T^ER
Rufinus VI 43, 7. S 617

>ad ecclesiam cum magna satisfactione reverterunt et praesentibus


>episcopis ac presbyteris, sed et laicis viris primo quidem errorem suum,
>tum deinde et illius fraudes ac fallacias confitentur<.

Addit praeterea etiam haec in quod >cum semper fratribus


epistula, 7

>iurare solitus sit episcopatum se omnino non cupere, subito ex inpro-


>viso velut novum plasma episcopus apparuit, scilicet qui disciplinam et 8
>instituta ecclesiastica vindicabat, episcopatum, quem non a deo accepe-
>rat, praesumebat. tribus namque episcopis simplicissimis hominibus et
>omnium ignaris de remota Italiae parte adhibitis, immo potius subtili

NPOF
1 reuerterunt] reuersi sunt 02 ]
2 ac] et |
5 ex] NP-0 et ex
P^F 16 plasme \
discipulinam |
7 instituta] statuta \
9 igna-
ris d. r. i. p, a. i. potius o??^. P«
-
6lS Kusebius, Kirchengeschiclite VI 43, 9—13

* 7]•
- ,,
?]:
.-
>
, '/, ]
jraöa ovv yeyovvla ycai tri'

>.
>JtQ\

>&
5 >tvTo
\
ejtiöxosrou
,
:'
xal

^ \
^^ Jovöov
^]'
, )],
9

>

> ,
>:,
>^ ,
.'- ,
>^ ^ , ' .
> ,
--
10

>
10

^ -
1
>.
>
^
>& ,
>
>,

> ' ,
,
, ,,
^ ;
- \
,,
11

20
>
>&
> - ,
^ ^&^ ,
?)

12

25
>

> >^ .
^ ,
•^
<.
^--
1^

ATERBDM2'ann^

&
Rasur,
5
ER
8/9
BD
1 7
|

\
/.- R
^ T^BDM Sj^nk Zarm

/,-
10 —
Synk ^
Synk
arm sla
|
^
&
8
, durcli

TER
\
| |

BDM Synk ?. [11 ABD


TERM Synk 15/16 — > ^arm
— •>1^
]

'>)^ \
1G/17 |
17 ^-
BD [
25 d// ATER Synk ' BD |
2'arm | ^
> + Tc
Rufinus VI 43, 9—14 619

>ab eo circumventione deceptis imaginariam magis quam legitimam ab 9


>eis extorquet manus inpositionem. ex quibus tarnen unus continuo ad 10
>ecclesiam redit confessus peccatum suum et in communionem laicam
>populo etiam pro hoc interveniente susceptus est. in locum vero reli-

>quorum duorum, qui Novato manus inposuerant, ordinati sunt alii 11


>episcopi et missi. is ergo, qui euangelium vindicabat, nesciebat in ec-
>clesia catliolica unum episcopum esse debere, ubi videbat esse presby-
>teros quadraginta et sex, diaconos Septem, subdiaconos septem, acoluthos 12
>quadraginta et duos, exorcistas et lectores cum ostiariis quinquaginta
10 >et duos, viduas cum indigentibus mille quingentas, quos omnes deus
>alit in ecclesia sua<.

Addit autem etiam hoc, quod idem ipse Novatus in iuventute 13, 14
spiritu inmundo vexatus sit et cum tempus aliquantum consumpsisset
apud exorcistas, aegritudinem incurrerit grayem, ita ut desperaretur,

NPOF
7/8 esse pr.] ipse pr. P« esse ipse pr. P^ \ 8 acoluthos] ^^2 acolutos N^
acholitos acoUtos OF \ 13 in mundum |
14 incurreret incurrit F
>
(>20

. . ^
^
'([0^
%
Eusebius, Kirchengeschichte VI 43, 14

vjtsQ
— 17
avrtjq
-

, '
>\ ?]
>';
>. ]
/./*
\
14

>. & , ,
> . (foirijUaz

10
>^^
5 >oj

>
> <;
>. ' ^,,
]
ßo^J^^ovuvo
],

-
\0
]
, 15

> ,. ^ , -
-
> > - 10

- - ^7
15

20
>
>
>
>^
>, &?]7]
•' - , <.
-, ,

> >
>
-
>}]- , .^ -
,
-,
17

- ^ --/
ATERBDM^'arm^

y-ann g
1

£ Synk
Synk
BDM
1

6
| 4
TERBDM Synk
BD 1
D
5
|
8
Synk
/ ATER
corr.

BD
Tc

- '
^ 7

-
- -^
<

| |

10 BD, Cornelius schrieb entweder


oder \
15 iV > T^MSynk + ', «
?.^ Synk
getilgt

Synk
> BD
16/17
i
18
^+—• 1

auf Rasur
>
BD
"BD

|
21
\
]
16
16 ]
D^ corr. Di
1

|
17
24
BD Synk
Rufinus VI 43, 15-17 621

etquod iacens in lecto pro necessitate perfusns sit nee reliqua in eo, 15
quae baptismum subsequi solent, sollemniter adimpleta sint nee signa-
culo chrismatis consummatus sit, imde nee spiritum sanctum umquam
potuerit promereri.

5 >Denique<, inquit, >cum privata quadam gratia diligeretur ab episcopo 17


>et vellet eum ordinäre presbyteriim, clerus vero omnis et quam plurimi
>ex laicis prohiberent dieentes non lieere clerieum eum, qui in
fieri

>necessitate positus in lecto gratiam conseeutus episcopum ab


sit,

>omnibus specialem gratiam poposcisse, ut sibi hoc de isto uno con-


10 >cederetur<.

Seribit etiam de ipso, quod persecutionis tempore, cum in cellula 10


quadam lateret et a diaconis, ut moris est, subvenire in exitu cateehu-
menis rogaretur , timens procedere denegavit se esse presbyterum

NPOF
2 solet P« 1 6 uelit NPF \ ordinari \
clerus] clero cum
clerus
,

622 Eusebius, Kirchengeschichte VI 43,

^^
18—21

.
>'
-
>8^or f]i' Tur tv xXirt] i'ooov jrSQiyvd^tVTa, ojOjtsq eh
ysvtud^ai,
>*7]<.

)
18
.?}.
>
>
>^:
> ,
, ^
>7,
{ -
10
> , '^ <. -]^^ )'^
?/
,
>
>
> --
U8
19

> , ^/.•^
1

> ^
> ^ 7]
<,
^
^ , ,^,-- 20

20

>€ <.^ ^ -
>
> - ,
OJV ),
6 *

2
, -
ATERBDMrarm^
1 SV BDM , Synk '

\
>^ -\- ^
21

!
4 BDM ATER |
6 >• ^, Tc getilgt

7 |
BDr D^ | 8 BD | 9
< ERBDM AT^Synk |
10/11 BDM

Xarm
13 atTu) Synk ) ATERDM
TER Synk

Synk
| 14
hei dem Leibe und Blute 2'arm
|

Nikephoros
iicavtjgoj

6, 3

24 72 > R |
25 >
Rufinus VI 43, 18 623

et quod sacramenta dividens populis accipientium manus teneret nee 18


prius permitteret sumere quam sibi per ea, quae unusquisque tenebat in
manibiLs. iuraret quod numquam se relicto ad Cornelium remearet.

NPOF
1 populus
. .,,
624

^. . Eusebius, Kircbengeschichte VI 43, 22 — 44,

. )
*^. , ,
,
^ t/j^ ^^:,
7]
]
22

10
^ :,-^ ^ ,,^.
. ^ 1: ^ ^

] ],
\
Wd 44 1

>: ,. ^ . -
. : ' ^.
2

&
>tv
- €,
1
>: >, -
>
>, > ^,^, ; ,
>,
$,
»
-- 3

^ ,
, ^

><. :>.
20
> >
> ^,
. .
^, ,
'
, &. 6 4

2 >
>,
> . - '
,

^, 5

TER1B
12

TtanaoovvüL
suam
'— S. 626, 7
13, 10—136, 2

ATERBDM;:rarmyi

9
6

18
Georg. Synk. 702, 2

BD
MJ BD 4 8 ^
ATBDcM öC
2

12 NE ER
1

/^QL —
|

6
<
— 703,

BDM

3

Zarm
D^ öiaiQÖiv
13
^
1

rf


13-S.

ER
RSynk
|

1
62G, 7 vgl. Zonar. 12

11
ARcDM

1
-
R
17/18 filiam
'ATER Synk
|

-
j
\

,
/
18/19 — > 2" arm 19 auf Rasur
^^^ | i

21
24 nacb
,
24/25
+
)&
Synk, corr. TcTr |
TißMSynk

BD j 26
ATcTrERD

Zonar
Rufinus VI 43, 22 — 44, 5 625

Haec et multa alia huiusmodi Cornelius de vita et moribus ac 22


[XXX IUI] profanis eins actibus scribit. Dionysius vero de hoc rescribens ad supra Md 44 1

dictum Fabiauum intexit etiam quandam historiam dignam memoriae,


dicens:

5 -Serapionem quendam fuisse apud Alexandriam unum ex bis, qui 2


>lapsi eundemque saepe deprecatum, ut susciperetur nee tarnen
sunt,
>inpetrasse. oppressum deinde bunc esse aegritudine, ita ut triduo iam
>sine voce prorsus iaceret, paululum vero quarta die respirantem vocasse 3
>ad se filiam suam et dixisse: »quousque me detinetis? quaeso vos, cito
10 >aliquis presbyterum roget, ut possim aliquando dimitti«. et cum haec
>dixisset, rursum sine voce permansit. abiit cursu puer ad presbyterum 4
>noctis tempore, infirmabatur presbyter, venire non potuit; tarnen, quia
>praeceptum fuerat a me, ut lapsis in exitu nemo reconciliationis solacia
>denegaret et maxime his quos prius id rogasse constaret, parum
15 >eucharistiae puero, qui ad se venerat, dedit; quod infusum iussit seni
>praeberi. regrediente adhuc puero, antequam ingrederetur domum, 5

NPOF
1 multa] in multa \
2 hoc om. P« |
3 memoriae N^P^ memoria
P^OF 18 profusus
Eusebius . 40
— 46,

:
626 Kusebius, Kirchengeschicbte VI 44, 6 1

*^ >;
. &.
>Yti'OfiUOi\
^ »/}<

>. '^ ^- ^],


*. Jßv
-
xcu 6

>^
>jrcJ^

> ,, -.
?]^ ^?] &
..
\-
7]^7]
6

,
>x£ri •(]

7
ovvf]0^?j;<

10

> . ,
^- . . '
:
0^ 6 orrola
/.('
^ 45

>
> . ^
- , ^,
>, - ,
^,
1
> '
> - 7].
>.
)^. ^. &.
^^ -
20 >&.
>
>.
, <.'. ^ ,

2
>?^

703,
,6
4—
7 vgl. Matth. 10, 32.

— 22 Gen.
Luc. 12,
19, 17
8. Apoc. 3, — 13—23 Georg. Synk.
- 46 1

ATERBDMrann^

6
Tr
]
1

1 6 ^ 6 Tr |

\ 9
nach ^
2 nach

ME ABDM Md
>
+
-f- u}id er sagte

er sagte
Xarm
xu ihm 2'arm
]
10
zu ihm dass 2'arm
|
5
BD ]
12 -
|

ER^M corr. Rc T^ + TcTr 13 Nc; ER voovauavvj BD

/
| ] |

Hieron. de uir. ill. 69 Synk AT ER Xeotos


^ann Xouaio, aber am Schluss [24] haec eadem ctiamNouatiano scripsit \

BDMSynk ATER 14 TcERM^'arm '


D
]

AT Synk
^
|
16 77 BDMSynk | 19 -
" BD.il überredest und 2'arm T^ER Synk
1
24 3/c ABDM Zaim yz ER \
xaU > R I
BD
Rufinus VI 44, 6 — 46, 1 627

>rursOm Serapion respiciens: ^redisti«, inquit, »fili? et licet presbyter


>Yenire non potuit, tu tarnen imple, quod tibi praeceptum est, ut possim
>discedere«. cumque esset conpleta sollemnitas ,
velut catenis quibus-
>dam vinciilisqne disruptis laetiorem iam spiritum reddidit. ex quo<, in-
5 quit, >constat certissime huius boni auxilio nullum debere fraudaii<.

Scribit etiam ipsi Novato Dionysius epistulam, cuius exemplum ME 45


inserere bis dignum putavi.

[XXXV] >Dionysius Novato fratri salutem. Si invitus, ut ais, in hoc venisti,

>ostendes in eo, si desinas volens. oportuerat quidem etiam pati omnia,


10 >ne scinderetur ecclesia dei, et erat non inferior gloria sustinere marty-
>rium pro eo, ne scindatur ecclesia, quam est illa, ne idolis immoletur,
>immo secundum meam sententiam maius hoc puto esse martyrium. ibi
>namque unusquisque pro sua tantum anima, in hoc vero pro omni
>ecclesia martyrium sustinet. sed nunc sive tu suadere sive etiam
15 >cogere potes fratres redire ad concordiam, maius tibi erit emendationis
>meritum quam fuerat culpa commissi, quia illud iam non inputabitur,
>hoc etiam laude dignum dacetur. si vero illi in incredulitate per-
>manserint, salvans salva animam tuam. vale, pacem desiderans, quam
>tibi inprecor<.

20 Haec eadem etiam Xovatiano scripsit. dedit et ad Aegyptios epistu- Mc; 46 1

Iam de lapsorum paenitentia, in qua et regalas eis statuit paenitendi.

ypoF
5 auxilium \
7 innere xV | 9 offendis Pa ostendis Pb ]
14 siue tu]

NPW^F siue P^F^ etiam siue tu 0^ \


20 novatiano] NPb OF nouatiana P«•
€f. chron. min. 1 p. 75 et Hieron. ad a. Ahr. 2269 |
scribit 0^
40*
62S

.
.' \4 . . .&.
v.TO.-n.TTCuxOTCjy

)
Eusebius, Kirchengeschiclite VI 46,

[
.-
"^
2—5

öl
oca-
2


\
, ^.
, -
-
-
.-, \
:6
\ ;} :\

1" ?^ ,
^ ) ,> ^ ' :
.
-
- /., ?]
)
15

^^ .
-, 7]
^' &]
/jOoi
,

/. ^ . , -
> *. >6

20

.,
?]
, ,
^ ,
', \
^/.\
,
"^
/jiv ?)-
5

. -
23

45
,^ -
^.
ATEilBDMZaimJ
1
Synk

ARBDM
704, 1

UV Lov BDM
]

AT^ER Hieron. de

7
ATER
DM |

uir. ill.

|
2

6
^.^
G9 1
TiBDM2'arm
3
BD
>
8
-
|
-
-
| |

TERBD Synk 704, 5 in näOL corr.

,
\

Tc (getilgt) I
10 ARBD > TE:M 1
iv 1
11 rf > 1 15 -
BDM ATER |
,' \
16 Fabiano \

19 BDM.lXaim ATER 21 > 22 dt > ATER


23«/./;iBD>M |
24 //:^ oo^atV^jG ^ |

corr. Tr \ ^ //.
|

'S! \
-
ATERD | 27 28 BD
Rufinus VI 4Ü, 2- 629

-sed et miilta alia probatissima feruntiir scripta Dionysii. scribit de 2


paenitentia et cohortatoriiim libelliim de martyrio ad Origenea, ad
Laodicenses et ad Armenios de paenitentia. ad Cornelinm quoque urbis 3
Romae episcopum plurima scribit, in quibus etiam hoc indicat invita-
tum se a multis episcopis, id est ab Helen Tarso Ciliciae et Firmiliano
Cappadociae et Theoctisto Palaestinae, ut ad synodum Antiochiam pergat,
quod ibi Novati dogmata quidam serere conarentur, et addit quod 4
Fabiano Antiocheno episcopo defancto Demetrianus in episcopatu suc-
•cesserit. sed et de Hierusolymornm episcopo bis verbis scribit:

10 >Admirabilis autem [<, inquit, > Alexander in carcere positus beato


>fine praecessit ad dominnm<.

Est et alia ipsius Dionysii epistula ad Romanos scripta de ministeriis, 5


et alia item ad ipsos de pace et de paenitentia, et ad qiiosdam con-
fessores, qui adhiic in urbe Roma Novatum sequebantur. et rursum ad
1 eosdem, posteaquam ad ecclesiam conversi sunt, duas epistulas scribit.

sed et ad multos alios varia ac diversa scribens studiosis quibusque in-


structionum et doctrinae copiosissimam materiam dereliquit.

NPOF
2 origenem \ 5 ilrmilliano PF \
6 theoctisto PNO^ theotisto F
theocristae 0^ [7 quidem 1
13 et de] POF et \
et ad] PO'^

ja.a NO^F
Taoe ?/

.
tßOoufj rreottxti

: '^ ::.
^
^ /^c 1'/.).

.
?] Jtxiov

^, rrenl

. . ?].
^'
tJtioy.ojiOig

^--
-

.
10
::
.
jtov Jiovvoiov ^

15

2*3

/
\

01

\4
' .. xcu

.
^ ..
.
?^.
. ovußavTOJV.

AAmZarmZanntBDTMyi, ohne Zahlen |


3 > 2'arm

i OL TM AAm |
8 |
BD
9 BD [
11 vor + BD |

16 BD \
11
Am BD +
•)1
> Am
]

Dr |
22
|
19 nach
BD
LIBER
Textus

I De Decii et Galli male gestis rebus.


transpo- II Qui fuerint sub ipsis episcopi.
nimtur \ m De Cypriano et quod statuerit haereticos rebapti-
zandos.
IUI Quod Dionysius contra sentiat.
om. V De pace, quae post persecutionem facta est.
VI De haerese Sabellii.
VII De quae Dionysio episcopo a domino
revelatione,
10 facta est propter lectionem haereticorum librorum.
VIII De Novati scbismate.
villi De haereticorum baptismate.
X De persecutione Valeriani.
XI De bis quae in Dionysium vel ceteros Aegypti epi-
15 scopos gesta sunt.
XII De bis quae apud Caesar eam Palaestinae martyres
facti sunt.
De pace quae sub Gallieno facta est.
XIILXIIII\ XIII
antexvniiyxim Qui episcopi tunc nobiles fuerunt.
20
- XV De martyrio Marini.
- XVI Relatio de Astyrio.

NPOF
F sie ordinat: 1—12. 15—18. 13. 14. 19—29
sie ordinat: 1—4. 5 (4. 5 Ob 5. 4 0«). 6—20. 22—29, numerans eapita XXV,
numeros 11. 12 bis ponens, sub numero Xliterato duo eapita [e. 13. 14) compi^ehendens,

omittens c. 21 ; unde in praeseripto sie est :


q uiginti incipiunt capitul libri septimi
2 deci Pa |
3 ipsi |
8 herese POF here N^ re N^ \
sabello P^
13 ualeriane \
14 in om. P^ \
dionysio \
ceteros] in ceteros *

I
aegypti om. PaO^ |
16 quae] qui |
19 episcopis iV |
fuerint |

21 asterio
.. / ^.
^. ^
xiu /)

.
Jexiov

-
'^(Jt6oa
KvjtQiavo^
LtiOt

. .
. ^-
.
10 ^

^.
.
jtov

\
-
15 &
\ .. ?].
) ..7].
2<)

/9
^
7/ ^.
AAmrarm^'armtBDTMyi, ohne Zahlen \
- > 2'arm

4 OL TM AAm 8 BD

/.
|
|

9 BD |
11 vor + BD |

16 BD |
17 7-4

Am BD 19 nach +
?^.
> Am
|

Dr |
22
|

BD
LIBER VII
Textus

I De Decii et Galli male gestis rebus.


transpo- II Qui fuerint sub ipsis episcopi.
nuniur 1 De Cypriano et quod statuerit haereticos rebapti-
zandos.
IUI Quod Dionysius contra sentiat.
0771. \ De pace, quae post persecutionem facta est.
VI De haerese Sabellii.
VII De revelatione, quae Dionysio episcopo a domino
10 facta est propter lectionem haereticorum librorum.
VIIIDe Novati schismate.
villi De haereticorum baptismate.
X De persecutione Valeriani.
XI De bis quae in Dionysium vel ceteros Aegypti epi-
15 scopos gesta sunt.
XII De bis quae apud Caesar eam Palaestinae martyres
facti sunt.
XIILXIIII\ XIII De pace quae sub Galli eno facta est.
anteXVIIII [Xmi Qui episcopi tunc nobiles fuerunt.
20
- XV De martyrio Marini.
- XVI Relatio de Astyrio.

NPOF
F sie ordinat: 1—12. 15—18. 13. 14. 19—29
sie ordinal'. 1 — 4. 5 (4. 5 0& 5. 4 0«), 6 — 20. 22 — 29, numerans capita XXV,
numeros 11. 12 bis ponens, sub numero Xliterato duo cajnta (c. 13. 14) comprehendens,
omittens c. 21; unde in praescripto sie est: q uiginti incipiunt capitul libri septimi
2 deci Pa \
3 ipsi \
8 herese POF here N"^ re N^ \
sabello Pß
I
13 ualeriane \
14 in om. P^ \
dionysio \
ceteros] in ceteros *

I
aegypti om. PaO^ \
16 quae] qui ]
19 episcopis iV |
fuerint 1

21 asterio
632

' & Eusebius, Kirchen geschichte VII

/Z

1
1
^.
//£()/

^
IJeni

., ^ ^. Ucreaoa

Jiovvoiov
:;

Ivd-a \
-

\
.
jraü'/a xavov'iZht.

.
/
\
.. . . /..
.^ ..
10 ajroxa

^
.
\4
15

20
.
. ^ /^ -

1 | 2 nach dem Titel haben IH


AAm ]
3 AAm ]
TM^Zarm
2*311111

AAm

] > Am


\ i AAm |
6 |
; . den Titel
vor + BD 1
irelche icar in ÄhxandHen 2'arm^armt | 8
AAm I
ra BD \
^ KZ AAm |
10 ZE AAm |

oa\poJ BD [
11 Ä'cj AAm [
eni-

BD \
12 KZ AAm |
13 corr. Tc \
14: KH AAm

/
15
Xarmt

Titel

Am
,
[=
16 ^
>

AAm] hat
^TAm
\

• AAm |

BD

17 nach dem Titel


]

/, AAm

[==
AAmTM2'arm
TBDM
nach dem

] 4hat
-
AAm 0
|

19 vor -f ÄÄ \
20 BD
|
18
-
Rufinus VII 633

Textus
XVII De signis, quae virtute salvatoiis apiid Paneadam
fiebant.
XVIII De throno lacobi.
XVIIII Quomodo Dionysius de pascha statuit.
om. XX De bis quae apud Alexandriam acciderunt.
XXI De morbis qui acciderunt.
XXII De Gallieni regno.
XXIII De Nepote et schismate eius.
XXIIII De apocalypsi lohannis.
10 XXV De epistulis Dionysii.
XXVI De Paulo Samosateo et de haeresi eius.
XXVII De episcopis qui per illud tempus nobiles habe-
bantur.
XXVIII De haeresi Maniebaeorum tunc exorta.
15 — XX Villi De ecclesiasticis quorum aliquanti
viris nobilibus,
etiam usque ad nostram memoriam perdurarunt.

NPOF
1 apud] ac P« ad P^ [
paniadam |
8 scismata \
9 apoca-
lipsios iV 1
11 samosatih^eo samosateno F |
1-1 tunc] PF tunc
nuper iVO
634 Eusebius, Kirchengeschichte VII

ER [ -
[
,
>» ^
— '^'

..
= Text

[ '^ -

.
R] //

= Text

— -^
=
^
Text

=
. ^-

- .
=
Text

Text
(fotov.

-
=
"
. [
Text
R]

/ .

AB ^
\ R] '' ,
. ^ hv
Eusebius, Kirchengescliichte VII

= ^35

AT
Äd

^ *
Text
xaS^
*
^^ .^ ..
).
v^jJV
(536 Eusebius, Kirchengeschichte VII 1. 2

^
:
•'
. ' -,
Toi^
sjziöxoJtog
-:;
iöicaz
^ 6 Tjuiv

,.' . ^
?]
^

, -
1

10
>
>
>
, ^ , ^
>'
^^ ßaöi-
-
1
>,
> <.
>6 . - ,

20 ^
10-16
,
Georg. Synk. 706,
'
-12 — 11/12 vgl. Matth.
, ,

21, 44. Luc. 20, IS


-
2

ATERBDM^-arm^
1 — AT — — BD —
ER septimum — lihruyn im Buch

^
auf Decius folgte Gallus, aber siebenten
Xarin |
Ä ERM 4 1 BDJS-arm |
de |
7 TEBDM > AR
8 9 1 14 //?^ > 1
15 |

16 BDM Synk ATER |


17 — > + Bern |

18 19 rf' > BD
Rufinus 1. 3 637

[] Septimum nobis ecclesiasticae historiae librum scriptorum suorum


cudat elogiis nobilissimus patrum et clarus in episcopis Dionysius. qui
posteaquam Decius non duobus annis principatu Romani apicis
totis
ministrato cum filiis pariter interemptiis est et Gallus suscepit imperium,
5 quo tempore etiam Origenes septuagensimo aetatis anno non ad inte-
grum expleto defunctus est, scribens Hermammoni cuidam de Gallo
haec refert:

>At ne Gallus<, inquit, >malum Decii aut videre potuit aut cavere,
>sed in eundem lapidem offensionis inpegit. cuius cum regnum floreret
10 >initio et cuncta ei ex sententia cederent, sanctos viros, qui pro pace
>regni eins deo summo supplicabant, persecutus est, cum quibus et
>prosperitatem suam pariter fugavit et pacem<.

[II] In urbe vero Roma Cornelio episcopatum regente et apud Cartha- 3


ginem Cypriano, ambobus fide virtute pietate praestantibus, quaestio
15 exorta est in Africae magis partibus, si oporteret haereticos rebaptizari,
cumque id a Cypriano et ceteris paene omnibus per Africam sacerdoti-

NPOF
2 cudat] O^F caudat cludat 0^ curat P: avv Graeciis
63S Eusebius, Kirchengeschichte VII 3 —, 2

., ^ )}
^,
ÄtvTcor

)
7]\
?] -

^,/ €,'.&
.()

-
i^a.TTiouaTog

5 ^
^ ^
.^^:
,
oelv
}.
]^ ,
^. /^
7].
7}
'
?/
^

-
?]
-
öeot $,

10 4

7] -
1
?]'
>\
>, , ,,^-
>i'(jt^/ , £ 5 1

> ^ }'^ , •
,

>3
20

>
>
>
> ,, '
,,
?/

\4^ ,

,
-

25
> ^
>
> ', ?)

15

ATERBDMZarm^
— S. 040,2 Georg. Sjnk. 70S, 3—16
,.
. ,-
2

10
15
corr,,
1 ToitLO

'
iTtiGToevavTaaTER
J AMZarmER 040,
TERBDM

640, 3 :^arm 640, 8


|

beides
3
6
BD
oij

AM

BD 14
HSS
|
1

11

|
20
•- \
AZarm
Zarm 15 BD 4 ER

|
19
AT^BD
| 4
I
>
ABDM

TcTrERM
TS durch Rasur
JJ-Tarm Synk

donniente in pace Alexandra zu Maxahanes in Hierosohjmis gestellt


jectur; voreusebianische Interpolation

Synk

j
> .1 mit für Dionys richtiger Conjectur)
TER | 25
ATERBD^lZarm
-
^
|

DM
21
]
24 //
Synk 1
nach Con-

Synk
712" arm

ABDM Synk
Rufinus VII 2. 4 —, 2 639

bus oportere fieri decerneretur, Cornelius et ceteri omnes per Italiam


sacerdotes huiusmodi decretum manente sacerdotali concordia refutarunt,
statuentes antiquitns a patribus super hoc traditam regulam debere
servari, quae continebat post abiectionera pravi et confessionem recti
5 dogmatis sola eos manus inpositione purgandos.
[III] Sed post Cornelii consummationem, qui tribus circiter annis sacer- "l

dotio functus est, episcopatus sedem Lucius suscepit, cui octo solis
mensibus sacerdotio administrato Stephanus succedit quique similem
Cornelio de non rebaptizando sententiam tulit. ad quem Dionysius z/ 4
10 multa et saepe scripta direxit de multis ecclesiasticis disserens causis.
in quibus inter cetera etiam hoc indicat, quod omnes ecclesiae abiecta
Novati praesumptione pacem inter se invicem servent. scribit ergo et
de hoc bis verbis:

>Scito autem, frater, omnes ecclesias in Oriente, quae prius con- ö l

15 >turbabantur, nunc redisse in concordiam et omnes sibi unanimiter


>cohaerere gaudentes et exultantes de pace, quae ultra spem ecclesiae
>reddita est, id estDemetrianus apud Antiochiam et Theoctistus apud
>Caesaream, Mazabanes in Hierusolymis, dormiente in pace Alexandro
>Marinus apud Tyrum, Heliodorus apud Laodiceam, Helenus in Tarso,
20 >Firmilianus in Cappadocia. verum ne sermo epistulae longior fieret,
>nobilium tantummodo urbium tibi episcopos indicavi, ut etiam ceteros 2
>cum ipsis pariter unum sentire non dubites per universam Syriam vel
>Arabiam; sed et hi, quibus nunc scripsistis, Mesopotamiae episcopi
>idem sapiunt, Pontus quoque et Bithynia, omnes pariter unanimes

NPOF
18 raazabannes NP mazabbanes OF \ 19 laodiciam NPO \ 20 fir-

millianus PF \ 23 bis 1 24 unianimes P^F


> :
640 Eusebius, Kirchengescliichte VII , 3—6

/..
>
vvöio>;
'
^'<.

.
,
:2^!
rraire^

, ,:
'.
t?j

6 - 3

>
> ^ >:
^ ^ - Jtl 4

10
>
>
> ,
>7. , :.
,
^^ ^,^
.
^ ^
aJto
&. ^
5

^ & . - -
3
1
>^& -
ajtb
ijtiöy,ojicov

>: :<.
^^ ?]

6

20 >,
>
><. . >
,
]7]'
8—22 Georg. Synk. 709, — 18 — 15 Kor. , 7

ATERBDMZarm^
ER

.
BD
3 1 4 AT'
BDM ATER

^
DMZarm TcERB 5 9

^
|

ATERBD Synk !
BD \
10
^ov TERBDM Synk Zarin > 11 13 >

'
1

U > + BDM Synk ATERZarm


13 Tcm |
15
BDM Synk ATER ;
20 D
21 ATERM Synk Zarm ^^ BD [
23 ATERMravm
BD
Rufinus VII, , 3—6 641

-et con Cordes et multa sibi invicem caritate conexi glorificant deum
>nostrum<.

[IUI] Haec Dionysius scribit. |


Stefano vero duobus annis impleto sacer- 3
dotio Romae Xystus succedit. ad quem scribit nihilominus Dionysius
de commemorans, quod Stefanus quidem decessor suus
baptismate 4
scribens ad Firmilianum et Helenum ceterosque illarum partium episco-
pos statuerit nee communicandum esse bis qui rebaptizant, sed debere 5
considerari magnitudinem non quicumque, sed permagni et
rei, quia
nobiles in episcopis viri sint, quibus hoc visum sit. dicit etiam, quod 6
10 super hoc scripserit plenius ad Dionysium et Filemonem presbyteros
urbis Romae.

NPOF
4 sixtus P« I
decursor P« | 6 firmillianum PF \ 7 statuerunt
8 considerari] PF considerare NO |
10 et] ac PF
Eusebius II. 41
3

642

' ,, . Kusebius. Kirchengeschichte VII

tv
6. 7. 1 —
c 6

, -^
fog (f?]öiv

rvr -^
- '
>jn(H /]
>:6
&:
>
>& ^
.€ ^
>.Tf()l

, :(5 ^, ^^ . -
,
>
:6 -. \
Jrvvao,
1Ö > /^.
>,
.)
^^ . , 7]-
<.
^\
1

1
>^
>
>, ,
20
>
>
> -
> ^,
>, »
> ^ , -.
^-
^
.
^

.
2

3-11 Georg. Synk. 709, 19 — 710, 8 7 Kol. 1, 15 — 15 — S. 644, 22


Georg. Synk. 710, 1 — 712, 1

ATERBDM^'arm^
1 c Ararm 640, 23 MBDER | ATERM^ en avzj) BD |

ATERM D 4 T^TiBOMSynk

^ -
1

ATcER \
Sv TcERZarm ^ y.ai AT^TrHSynk^l & BD
6 TER Synk /./>• ABDMrann ABDM Synk
5
1 |

TER ATERBD Synk 2:arm > BDM


- /1 7 1

^^
|

Varm y,al ATER Synk |


— /" > .4 1
9 nrooypciw^cirwr durch Rasur,
ERBDM AT^Zarm xü)v Synk 12 A2'armRBD
'
\

15 EM 15 >>!) 16 17
>
^& TER
!

ATiß
1
y.ai

19 >
21
DSynk
>
1
20
Synk, Tc getilgt
\

TcERDM Synk 2'arm


22 >
\

-
| |
Rufinus ' 6. 7, 1—3 643

Indicavit autem pariter etiam de Sabellii haerese, quae temporibus 6


ipsius exorta sit, scribens haec:

[V] >Quid autem dicam de ea doctrina. qiiae apud Ptolemaidam Peiita-


>poleos civitatem nuper exorta est, plena blasphemiis in deum patrem et
5 >iii dominum nostrum lesum Christum, negans vere esse eum filium
>patris nee primogenitum omnis creaturae, simul et sancti spiritus
>auferens intellectum. pro quibus cum utraeque partes ad me venissent
>et praesentibus fratribus quae commota fuerant discussissem , etiam
>litteris, prout deus dedit parvitati meae, prosecutus sum et scripsi,
10 >singula quaeque diligenter exponens, quorum tibi exemplaria trans-
>misi<.

Sed et in tertio libro de baptismo, quem scribit ad Filemonem 7 1

presbyterum urbis Romae, etiam haec commemorat.

[VI] ^Ego<, inquit, >et tractatus haereticorum lego et traditiones eorum


15 >perscrutor, etiamsi videar ad horam verbis eorum pollui. sed multum
>mihi confert hoc ipsum, quod ex ipsorum verbis arguere eos possum.
>denique cum aliquis ex fratribus conpresbyteris prohiberet me, ne 2
>haeretica lectione tamquam caeni alicuius fetore polluerer, visio mihi
>quaedam a deo ostenditur, quae me confirmaret, et sermo ad me factus 3
20 >est, haec mihi evidenter proloquens: »lege omnia quaecumque in manus

>tuas venerint, quia probare singula quaeque et discernere potes, quando-

NPOF
1 sabelli \
3 ptolemaidam] F pt(h)olomaidam NPO \ 13 comme-
morans P«
41*

644

^ ,
-fic

>
>
^
:
-
X^ioa^ ^'
Kusebius, Kirchengeschichte VII

<. ]-
./ ^,
7, 4

> . , ^
?]

> ,?]^ -
tcov 4

>
>
>, - ,
?
10
,
>
. ^ ,
> <. ,
,

&\
,

.^'
,

- -

15

>,&, , -'
>
>,
>
>- .

/.
\4 )
-
20
> ^
>^, <.
?],
ffovav
-
' , 4 Resch, Lotion 43 (TU , 116 ff.) — 21/22 Deut. 19, 14
?], // (;

ATERBDMZarm^

6 ] 3

ATERBD Synk
oiv; Wendland
^V
|

16
Mc
|
4
]

ATERBD
11 12
>> B^ + Bti"

( RB)
j

^ "
Synk 17 D

^
18 nach ev +
'

|
|

19 Synk 2'arm |
20 ATERSynk
DM 20,21 ABD -
TER Synk |
^>
22 R
]

|
23 // BD 646, 5 AR
646, 3 ^'armEM 1
> am Zeilenende T^ + Tc |
24 T^BD
:M ATr Tc getilgt] ER
Rufinus VII 7, 4— 645

>quidem et ex initio haec tibi fuit causa credendi«. amplexus sum


>visionem, quia et apostolicae sententiae concordabat dicenti: omnia
>legite, quae bona sunt tenete<.

In ipso quoque libello commemorat non tunc primum in Africa de 5


5 haereticis rebaptizandis ab episcopis esse decretum, sed et antea iam in
nonnullis ecclesiis et conciliis episcoporum velut in Iconio atque aliis

locis, de hoc fuisse tractatum.

[VII] adhuc et in quarto de baptismate libro ad Dionysium


Scribit 6
urbis Romae presbyterum plurima de Novati impietate commemorans.

2/3 I Thess. , 21

NPOF
2 quia et] NPbF quae et (et om. PaQ |
5 sed et] sed PF^
&
646

iiax{}üv

>:
(
^--
öl
Eusebius, Kiichengescbichte Vll 6

xcu

\'()
tJtiöxojtfjv

Jiovvuiov .' ~^),


txeioe

^
^'
U, S

/)

>
>?] . /- -
8

1 >\
>,
>öavTi

^
,Im
:
, ^ <.^
,
>övy.O(f(iVTOvvTi.

^
T7jv
sräöi
^ ^ ?/?]

' ,, ,
>'
,
) '^^ 9 1

15

>.
>
>
>
^, ,
>

3
, - ,
&. -

> ^. 2
\
20
>
>
>
>
'. ^ ,^)
' \
.

)
)
,^
-
25

> '/
> ^, xoivojviav

'
,

— S. G48, 19 Georg. Synk. 712, S — 714, 4

TERBDM
&
ATERBDMrarm^/i
BD |
2 avxöa ATERD
^ 14
BD Synk

/^
|
5
• Zarm > BD >
;

>
13
P]R

1
ARBDM
18
16 ZarmE
'•
Xcolos

i
r/ >
|

BD
Synk
7

'
vJv
19
,
'^
Synk
corr.

TEBDM Synk
|
12
1
16 ^
AR 21 )2 > 1
25 BDM AR Synk \

26 \ corr. T^ | ]
rt > BD ]
27 ATc
ERDM > TiBZarm
Rufinus VII 9, 1—3 647

In quinto vero libro ad Xystum urbis Romae episcopum scribens 9 1


et adversum supra dictam haeresim quaedam disserens etiam tale aliquid

accidisse commemorat bis verbis:

>Vere autem, frater, consilium<, inquit, >peto et requiro sententiam,


>quid tibi videatur in ea causa, quae in ecclesia nostra exorta est.

[VIII] >vereor enim, ne forte fallar in aliquo. |


erat apud nos frater quidam 2
>fidelis antiquitus, ante etiam quam ego episcopus ordinärer, immo et
>ante quam decessor mens Heraclas. is cum interesset bis qui baptizan-
>tur et audiret vel quid interrogentur vel quid respondeant, flens accessit
10 >ad me et procidens ad pedes meos confiteri coepit se baptisma ab
quod tarnen secundum ea, quae nunc videret
>haereticis aliter suscepisse,
>a nobis ministrari, nee baptisma duceret, eo quod esset repleta blas-
>phemiis omnis illa confessio. simul et hoc addebat se in tantum pro
>hoc errore stimulari, ut ne oculos quidem ad deum änderet erigere.

NPOF
1 sixtum P« I
4 inquit ow^.
>.^
64S

,
>^.;
>
>
> .
.()
Kusebius, Kirchengeschichte VII

^^ aJio

?]
9, 4 — 10, 2

>7(^^ ] , (fijoaq

10
>7
>\
>^
>
, . ^' --
>
>
<.
5

], ?- <»

.
,
^

,. ^,' '
7/
,

.
7 10

,
20 1

25
^>, ^^
><.
7).

25
-"^

»^ ,
S. 652,
7j

^ '
25 Georg. Synk. 718, 7—720, 9 — 25 -S.
,
650, 1 Apoc. 13, 5
2

ATERBDMZarmyi

9
5
BD |
D Synk | 8
BD ?. } BDM^^arm
ATERM Synk
lv yv ATER Synk
1 10- \

TcTi•

21/22
16
) )
TERBDM Synk ^arm
^
DM

TcER
corr. Tr,

^
1
Tc getilgt

23
B^

>
|

R
14
\

|
20

22
1
24 ror
|

A^-armRBD 21

>
)
-
corr.,

^ABDM
^

+
ME
corr.

Tr |

26 AT BD TcTiERMSynk hlasphemias > 2'arm


Rufinus Vll 9, 4 — 10, 2 649

>piOpter quoci exorabat mundari se et purificari ecclesiastico baptismate,


>ut et quod ego facere ausus 4
gratiam consequi posset Spiritus sancti.
>non fui, sed dixi posse ei sufficere tarn multi temporis communionem,
-quam in ecclesia consecutus est per hoc, quod a nobis eucharistiae
5 >suscipiens donum responderet amen, ex quo et per singula potuisset
>ipsa sacramentorum virtute purgari. cohortabar igitur eum debere
>confidere fidei suae et conscientiae iam purgatae et ante omnia, quod
>tamdiu in sacramentis nobis iam particeps fuerit. sed ille neque a luctu 5
>cessat et lacrimis neque ultra ad mensam dominicam audet accedere,
10 >ita ut vix a nobis cohortatus et conpulsus orationi audeat interesse<.

Haec et multa alia de huiuscemodi quaestionibus per diversos libros 6


suos Dionvsius scribit.

[Villi] Gallus vero non integris duobus annis imperio detento rebus hu- 1 10
manis exemptus est. post quem Vaierianus cum filio Gallieno suscepit
15 principatum. de quo Dionysius scribens iterum ad Hermammonem •2

hoc modo refert:

>Sed et lohanni similiter revelatum est, ut diceret: et datum est,


>inquit, ei os loquens magna et blasphemias et data est ei

NPOF
2 posset] possit PF \ 4 per hoc] NPF per hac 0^ pro eo 0"^

6 debere] et debere t
15 hermammonem] PO hermammonam F hermammo-
niam |
16 hoc modo om. Pi | 18 loquens] NPO"^ loqui O^F
— ^

Ö50

^
>to6d^tj

. ^
^ - hm
Kusebius, Kirchengeschichte Vll 10, 8 j

^.

,
>TeQ(x

5
>:

-
>/)r

>.
>
> ,
^ ^
^,-
^, Joööaa
,

-'

>
^
J tr /j

>
>•'

>
1U >«.'

>
> & , , 6

-
{-
4

1
>
>
>'^),

>
>,
^, ^
7]<.
-

20 , 5

ATERBDM^'arm^
1 Apoc |
ein Jahr

und zwei Monate ^arm |


12 jetzt ohne Beziehung, da das Excerpt

schlecht ausgehoben ist 2 ATERM Synk D an ihm

-
|

rann r« ATERD Synk > BM 3 ABD Synk 2'avm


TER
|

== =
j

Stroth falsch |

,)
\

(
()
-
in voecv corr. Tr R, Dionysios schrieb

()
land
Synk
BD
>
>> Bi^farm
1
BD
9
7

-f-
^
|
TiERBDMSynk^

und
Synk

, durch Ras. corr.


>
|

Bcm^ ohne Zusatz unmöglich, Dionys schrieb


eojo

]
|
^

& Tr
Dittograpliie zu

BD
RM Synk
)
\
ATERM
Wend-

)
oder dgl., aocto7'em

BD
pessimum magistrimt
j 13/14
«
nach Conjectur

ERBDM
|
14 >
]
10/11
]

AT^Synk
15 -
1 18 [getilgt],

19 AERMZarm T^BD Tr Synk


nach guter Conjectur, aber das Excerpt kann schlecht abgeschnitten sein |

20 > BD
Rufinus 10, 3. 4 651

>potestas per menses quadraginta et duos. utraque autem con- 3


>plentur in Valeriano. vere enim mirandum est, quomodo supra ceteros
>qui ante se fuerimt. hie et humanus et benignus extitit erga famulos
>dei, ita ut in initiis multo etiam illis benignior videretur, qui nomine

5 >saltini Christiani dicebantur. in tantum yenerabatur servos domini et


>omnis domus eins erat ecclesia dei. depravatus autem est et a veri- 4
>tate deiectus per quendam doctorem pessimum magistrum et principem
>Aegyptiorum magorum. ut iustos et sanctos \^iros persequi et interimi
>iuberet, tamquam qui adversarentur magicis artibus, quibus se ipse
10 >subdiderat. erant enim re vera et sunt etiam nunc, qui possint virtute
>meritorum suorum restinguere fallacias daemonum. nam ille ut im-
>puros ritus et execranda mysteria ac sacra incesta conficeret, pueros
>inyestes iugulari iubebat et orbari liberis patres atque in teneris visceri-
>bus humanas rimari per piaculum fibras, et vocem illic quaerebat, ubi
15 >fugaverat yitam<.

KPOF
4 multo] ^>^ multo tempore PaO^ \ 10 enim] autem P« | possint]
possent POF |
13 inuestes] NPOF imberbes vel infantes interpolaii
>
>'
> '
(352

' ^
^ ,-
-
^} ] •6 -
,^,
^
Eusebius, Kirchengeschichte VII 10,

jiqOtsqov
77]
\
G— 9

?.6

J
> ,,.'
>7]
>. ^^
. ,
««

^ )^, ?) \)^6
] Jigo-

^ ^€
>xovOiv<'
\ Jc
>
>\
Jc6 Jtäotv.

10 ^
>ovoua<.
.

>>,
\ ^ ([
-^ 7

>
>
> ,
>^'
>
-.
^^,
vjüo

.
^
,
,

>
8

20
>
>
> 7] -
2
> >
/. ^.
^ , <.
^

-, ^

4-, Ezech. 13, 3 — 14—18 les. 66, 3. 4 — 21—23 Exod. 20,

ATERBDMrarm^
-
1

[ R] ATERSynk
getilgt T, wiederhergestellt Ti"

10
7
ATi]RB^M

> T^Sj'nk
D^
1

+
corr.
BDM
3
durch Rasur,

Tc, dann getilgt

D^ |
\
2 da

13 / . >
D Synk
i
Synk

\
8
*
+
\ 1/2
Tr

>
j
|

R
15
TrRc

> -i-Tr, Tc getilgt ! 17 ATißDMSynk Tr [Tc


getilgt], ER 1 19 a• vaoJ T^Tr, iv getilgt Tc |
20 Dionysios schrieb

\
21 iv T^ corr. Tc |
24 BD
Synk ?/• ATER^'arm |
vUcov BD | 25 Tr Synk
Rufinus VII 10 653

Sed et multa alia huiuscemodi de Valeriani piaculis memorans


addifc etiam hoc, quod ipse a barbaris captus et luminibus orbatus filios

sceleris et impuritatis suae reliquerit successores.

NPOF
5

654

xai .
}.- uei'
Eusebius, Kirchengeschichte VI! 11,

'^
6
1 —

:.
Jt^m

.
tTtQoiJ:
08

rprovcu
oXcov
*
Jov-
11 1

/.
>
>., ^-
-^ -., avcuöd 2

>:
>.
>
10 »>1

>,
>.
>7
, 09

:
^.
. ^' '^
:>/]
^' !
,
.

«.
,
4
1
>.
> ' »
, - Jov
>
im Jrl

20
>
> :,
> &.^.
>
^ ^^.
^,
-
-
-
^ ?
^
Jtl

- 5

-& -
7 vgl. II Kor. 11, 17 — 9—11 Tob. 12, 7 — 20/21 Act. , 29

ATERBDM^-arm./i
)-
uEiov

9
ßaadeoJG
'

8
BDM
^^
2 Li A2'armBDR 1
^'^^^ LvoJvER
^ ATER
\

]
\

9/10
^

^ -^] )
]BD
\
^

[lAER]
>U

10 &
\
^
T>^1

ATER:\[2'arm
\

B^, durch R?is. corv.


1
\

ATERM
^- BD
[l 1

^'
DM

/BD^I
. arm
ATEM

TER^Tarm
|
13 (|

ATER
12
RBD

|
15 — 17
1
11

' --
MJTarm
BDM

— crtuoi > ]\
ATcERBrarm
'

|
getilgt

15
1 18
\

^
>
durch Rasur,
BD
BD
/// //
[

22
1 19
AT'RMZarm
/
-TiTr
[Rasur von 2 Buchst.]

ERBDM
BDMrarm
^,)

[Tc getilgt]
Tr ^Tc

/,-
|

ATER
RBD
20
getilgt]

^
EBD
^-

Tr
1

\
^
18/19

TcERBDM
Rufinus VlI 11, 1 655

[X] Ipse vero Dionysius quanta in eius persecutione pertulerit et qiiibus /.4 11 l

adfectus sit cruciatibus propter nomen dei, scribens ad quendara Ger-


manum episcopum, qui quasi obtrectator eius esse videbatur, refert, ubi
et acta confessionis suae inseruit apud Aemilianum praesidem gesta.

NPOF
G— 10

^
056 Kusebius, Kirchengescliicbte Yll 11,

>.'
>,
>^
.Tort . tjil

.
^],
aJtsX-

^
jtXt]uiov 6

>^
> 7] -
>^
>?
>,& ^'
>, 7<. ^ > öitXtxthjv

Jjri
^; ^
xcCi

/]
öitJtwv 7)
)- 7

10 >:
> ' ^^ cfh'Oiv. J6
, kjtÜM^^lud^aL

1 >
>

>^
>^ , .
>tötö0^ai

> ,, ^^. , ^,
,
»
,

>,
^ ^ »/

'
>; ^ ^, ^
> 9
20

25 >
>
>^.

> & >

^ «.
\
,

^
^,

, >6 \^

*.
>{}^
>' ?]
\
ATERBDMZarm^

(^
1

D
ATER
ehüL
|
7

| ^ & ^
2 Jf

BD "
R^M corr. Rc
ATißD
ATER
\
[
4

TcTrERM
|
8
M2'arm

|
9
BDM
BDM
] 5

^) ^
ATERZarm | H — > ER ] [>] ^
, Tc TERBDM A^'arm 15
18 avzüjv
getilgt

21
[
14
Zarm
in
|

corr.
TERB, D
2
]

auf Ras. De],


corr. Tr
«' ^^
|
|

26;/;>> 1 \
27
>R 28 D', corr.
Rufinus VII 11, 6—13 557

in quibiis cum Dionysius unum solnm deum, qui caelum fecisset et 6—13
terram, diceret adorandum, ceteros autem neque esse deos neque adorari
debere, in castrum quoddam quod Cefro appellatur, in exiliiim
deserti,
traditur, ob hoc praecipue electum, quod loci incolae gentiles erant et
idolorum superstitionibus satis dediti quique exulem Dionysium primo
hostili animo et satis aversa mente suscipiunt, postmodum vero cum
paulatim per domini gratiam verbum dei bis Seminare coepisset, pars
maxima trucis ac barbari populi relictis idolis conversa est ad deum

NPOF
6 aduersa \
postmodum] >10 post PF \
7 dei] domini \

8 ac] et
Eusebius II. 42

7] . ,
Eusebius. Kirchengeschichte VII 11, 11

'-
()5S lo

>/y

>
>
>//

>^,
^.
>
.
, ^
TU ]
övi'6ooi\: JTOitiöt^ai

)
?y

^?],
ojtov

;< -
11

-
> -
10 >, ,, 07] ,
, -
^?]7] 7^ 12

>.
>^
,
> - .
>ovvcuV,
>.
^ , . 7) ^ 13
1

20
>

>^
>
>^'
>

>.
> ,
> ^
^ ^,
,
^.7]^,

,
,, .
-.
7)
Ol

-
7)

-
14

2 '-
>
.
>^^7}Oovov

7] ^. . . 7] 1
.
— U
,

]
11/12 Kor. 3 4, 3

ATERBDM^'aiin^
2 ?) ATER >U \ > R |
3
corr. ATERM BD — TrERBDM
1 7

^ 1

)
TER

11 TEDMZarm
\\1 ATERM
|
10
elnov
^
^^^^^^
TrR

]
12 BD |
18 Wil |