Sie sind auf Seite 1von 79

SMJERNICE ZA PROJEKTOVANJE, GRAENJE, ODRAVANJE I NADZOR NA PUTEVIMA

Knjiga I: PROJEKTOVANJE Dio 2: PROJEKTOVANJE MOSTOVA PROJEKTANTSKA SMJERNICA (PS 1.2.1) Poglavlje 1: OPTA SMJERNICA ZA MOSTOVE NA CESTAMA

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

UVOD

Sastavni dio savremenih autocesta, brzih, magistralnih i regionalnih cesta su i brojni objekti na cestama (mostovi, viadukti, nadvozi, podvozi, propusti, tuneli, galerije, zidovi i drugi ininjerski objekti) koji bistveno utiu na cijenu i brzinu izgradnje. Od pouzdanosti, trajnosti i sigurnosti izgraenih objekata zavisi prometna sigurnost i trokovi eksploatacije. PS 1.2.1 uzima u obzir i ujedinjuje teoretska znanja i aktuelnu praksu projektanata, izvoaa i osoblja koje se bavi odravanjem objekata na cestama uz potivanje skladnosti sa zakonskim i podzakomskim aktima, pravilnicima, normama i standardima koji se odnose na ovu smjernicu. Sadraj PS 1.2.1 je iva, aktualna i isprobana u domaoj i inostranoj praksi. Sadraj PS 1.2.1 je podijeljen na dijelove koji se, u sluaju potrebe, mogu dopunjavati i mijenjati u skladu sa novim saznanjima ininjerske struke i promjerama u zakonima. Sadraj PS 1.2.1 preteno je namijenjen izgradnji novih objekata na autocestama, magistralnim i regionalnim cestama, u okviru graenja novih prometnica, ali je koncipirana u dovoljnoj mjeri openito sa ime se moe djelomino primjenjivati kod rekonstrukcije objekata. Svi objekti na cestama moraju biti projektovani i izgraeni tako da budu pouzdani, sigurni i trajni u toku izgradnje i u viegodinoj eksploataciji. Objekti na cestama moraju biti koncipirani, izgraeni, uvani i odravani na nain koji garantuje vijek trajanja od 80 do 120 godina.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

Strana 3 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

SADRAJ
1. 2. 3. 4. PREDMET PROJEKTANTSKE SMJERNICE .............................................................................. 6 REFERENTNI NORMATIVI .......................................................................................................... 6 TUMAENJE IZRAZA .................................................................................................................. 8 PODLOGE ZA PROJEKTOVANJE OBJEKATA NA CESTAMA ................................................ 11 4.1 Uvodni dio ......................................................................................................................... 11 4.2 Prostorsko-urbanistike podloge.......................................................................................11 4.3 Prometne podloge ............................................................................................................. 11 4.4 Geodetske podloge ........................................................................................................... 11 4.5 Cestovne podloge ............................................................................................................. 11 4.6 Geoloko-geomehanike podloge..................................................................................... 11 4.7 Hidroloko-hidrotehnike (vodoprivredne) podloge .......................................................... 12 4.8 Meteoroloko-klimatske podloge....................................................................................... 12 4.9 Seizmoloki podaci............................................................................................................ 12 4.10 Projektni zadatak............................................................................................................... 12 5. GEOMETRIJA CESTE NA OBJEKTIMA .................................................................................... 13 6. SAOBRAAJNI I SLOBODNI PROFILI TE IRINE OBJEKATA NA CESTAMA..................... 14 6.1 Slobodni i saobraajni profili ............................................................................................. 14 6.2 Normalni popreni profili (irine) za objekte na autocestama i brzim cestama................. 19 6.3 Normalni popreni profili (irine) kod objekata za premoavanje na M/R/L cestama ..... 23 6.4 Normalni popreni profili (irine) objekata za premoavanje za mijeani cestovnoeljezniki saobraaj .........................................................................................................26 7. SVIJETLE IRINE I SVIJETLE (SIGURNOSNE) VISINE ISPOD OBJEKATA .......................... 27 7.1 Openito ............................................................................................................................ 27 7.2 Sigurnostna visina ispod mosta ........................................................................................ 27 7.3 Svijetle irine i svijetle visine podvoza .............................................................................. 28 7.4 Svijetle irine (otvori) i svijetle visine nadvoza preko autocesta i brzih cesta.................. 28 8. POUZDANOST I TRAJNOST MOSTOVA................................................................................. 31 9. OBLIKOVANJE MOSTOVA ........................................................................................................ 33 10. NOSIVI SISTEMI MOSTOVA ..................................................................................................... 34 10.1 Gredni sistemi mostova..................................................................................................... 34 10.2 Okvirni sistemi mostova .................................................................................................... 34 10.3 Luni sistemi mostova.......................................................................................................35 10.4 Visei sistemi mostova...................................................................................................... 36 10.5 Mostovi sa kosim zategama.............................................................................................. 36 11. KONSTRUKTORSKI USLOVI ZA PROJEKTOVANJE MOSTOVA .......................................... 37 11.1 Uvodni dio ......................................................................................................................... 37 11.2 Izbor nosivog sistema, analiza varijanti izabranog sistema, izbor raspona i ukupne duine objekta ................................................................................................................... 39 11.3 Optimiranje podupiranja konstrukcije ................................................................................ 41 11.4 Integralni mostovi .............................................................................................................. 42 11.5 Izbor materijala za nosive konstrukcije objekata............................................................... 44 11.6 Analiza i izbor tehnologije graenja .................................................................................. 45 11.7 Konstruisanje poprenog presjeka objekta ....................................................................... 46 11.8 Konstruktorski uslovi za potpore grednih i okvirnih sistema mostova.............................. 51 11.9 Minimalne dimenzije elemenata i zatitni slojevi kod betonskih mostova......................... 52 11.10 Konstruktorski uslovi za armiranje .................................................................................... 53 11.11 Konstruktorski uslovi za predna-penjanje AB cestovnih objekata .................................... 54 11.12 Materijal, radionika izrada, montaa i antikorozijska zatita spregnutih i elinih mostova............................................................................................................................. 55 11.13 Konstruktorski uslovi za opremu cestovnih objekata ........................................................ 60 11.14 Pokazatelji trokova osnovnih materijala na m2 povrine objekta.................................... 61 12. STATIKI PRORAUN (STATIKA I DINAMIKA ANALIZA) MOSTOVA (DOKAZ STABILNOSTI)............................................................................................................................ 62 12.1 Uvodni dio ......................................................................................................................... 62 12.2 Dinamika analiza mostova za optereenje potresa......................................................... 64 12.3 Raunanje, dimenzioniranje i dokazi.................................................................................64

Strana 4 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

13. SAVREMENE TEHNOLOGIJE IZGRADNJE MOSTOVA I VIADUKATA................................... 67 13.1 Uvodni dio ......................................................................................................................... 67 13.2 Izrada gornjih konstrukcija objekata na nepominoj skeli................................................. 68 13.3 Izrada gornjih konstrukcija na pominoj skeli i oplati "polje po polje" ............................... 68 13.4 Gradnja gornjih konstrukcija mostova i viadukata po sistemu slobodne konzolne gradnje70 13.5 Betoniranje i potiskivanje gornjih konstrukcija objekata.................................................... 71 13.6 Rasponska konstrukcija mostova sastavljena iz montanih T nosaa i spregnuta sa monolitnom AB ploom ..................................................................................................... 72 13.7 Tehnologija montane izrade gornjih konstrukcija za mostove i vijadukte iz industrijski izraenih AB segmenata ................................................................................................... 72 13.8 Savremeni postupci graenja stubova za objekte ............................................................ 73 13.9 Savremeni postupci graenja betonskih lukova ............................................................... 74 14. FAZE IZRADE PROJEKTNE I TEHNIKE DOKUMENTACIJE CESTOVNIH OBJEKATA ...... 75 15. KRITERIJI ZA OCJENU VARIJANTNIH RJEENJA MOSTOVA .............................................. 77 15.1 Mjerila, koja se odnose na karakteristike lokacije i podloge za izradu natjeajnih rjeenja.............................................................................................................................. 77 15.2 Konstruktivno-tehnoloka mjerila ...................................................................................... 77 15.3 Mjerila koja se odnose na oblikovanje mosta i uvanje prirodne okoline ......................... 77 15.4 Ekonomska mjerila............................................................................................................ 77 15.5 Mjerila koja se odnose na eksploataciju mosta ................................................................ 77 16. PROBNO OPTEREENJE MOSTOVA...................................................................................... 78 17. ARHIVIRANJE TEHNIKE DOKUMENTACIJE......................................................................... 78 17.1 Uvod .................................................................................................................................. 78 17.2 Prednost mikrofilmske kartice podataka (MPK)............................................................... 78 17.3 Zajedniki imenik MPK...................................................................................................... 79 17.4 Priprema tehnike dokumentacije za arhiviranje .............................................................. 79

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 5 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

1. PREDMET PROJEKTANTSKE SMJERNICE


Projektantska smjernica namjenjena je svim uesnicima u procesu planiranja, projektovanja, graenja, odravanja i rehabilitacije mostova Cilj projektantske smjernice je prestavljanje razrada i analiza optih teoretskih, konstruktorskih, projektantskih i tehnolokih saznanja, koji u velikoj mjeri mogu utjecati na tok investicionog procesa, koncept, konstruisanje, projektovanje, graenje, odravanje i rehabilitaciju mostova. Sadraj projektantske smjernice obezbjeuje povezivanje teoretskih i strunih saznanja i podataka iz literature, sa praktinim strunim iskustvima, tehnikim propisima i standardima. Smjernica je u glavnom namijenjena izgradnji novih mostova, ali je istovremeno dovoljno iroko koncipirana da se moe upotrijbeiti i kod obnove, rekonstrukcije i sanacije postojeih mostova.

graenje i odravanje cesta na nivou bive Jugoslavije i Bosne i Hercegovine, su u cjelosti objavljeni i nalaze se u upotrebi, s tim da istovremeno tee akcija za njihovo noveliranje i usaglasavanje. Za optereenje mostova upotrebljavaju se: Pravilnik o tehnikim normativima za odreivanje veliine optereenja na mostovima od 4.1.1991 godine. Pravilnici i standardi za materijale, proraun i konstrukcije iz SFR Jugoslavije, koji su jo u upotrebi: Pravilnik o tehnikim normativima za temeljenje graevinskih objekata, Slubeni list SFRJ br. 15-295/90; Pravilnik o tehnikim normativima za beton i armirani beton pripremljen sa prirodnim i vjetakim lakim agregatima, Slubeni list SFRJ, br. 15296/90; Pravilnik o tehnikim normativima za projektovanje, proizvodnju i izvoenje konstrukcija od prefabrikovanih elemenata iz nearmiranog i armiranog betona, Slubeni list SFRJ br. 14146/89; Pravilnik o jugoslovenskim standardima za drvene konstrukcije, Slubeni list SFRJ br. 48-497/84; Pravilnik o tehnikim normativima za eline ice i uad za prednapenjanje konstrukcija, Slubeni list SFRJ br. 41530/85 i 21-276/88. Pravilnik o jugoslovenskim standardima za osnove projektovanja graevinskih konstrukcija, Slubeni list SFRJ, br. 49-667/88. Pravilnik o tehnikim intervencijama i uslovima za montau elinih konstrukcija, Slubeni list SFRJ, br. 61-899/86. Pravilnik o tehnikim normativima za beton i armirani beton za objekte koji su ispostavljeni djelovanju agresivnih medija, Slubeni list SFRJ br. 18/92. JUS U.M1.046, 1984 Ispitivanje mostova sa probnim optereenjem. Pravilnik o tehnikim mjerama i uslovima za zatitu elinih konstrukcija od korozije, Slubeni list SFRJ, br. 32/70. Vaei JUS standardi za eline konstrukcije.

2. REFERENTNI NORMATIVI
Projektovanje, izgradnja, rehabilitacija i odravanje objekata na cestama zasnovani su na velikom broju propisa, standarda i smjernica. Neki od njih su obavezni za upotrebu, dok drugi daju samo odreene preporuke i savjete. BiH kao novonastala drava upotrebljava neke svoje propise i standarde SFR Jugoslavije, meunarodne ISO propise i standarde Evropske zajednice. Za projektovanje, graenje i gospodarenje sa objektima na cestama upotrebljavaju se etiri grupe propisa: Propisi za graevinarstvo i graenje u cjelosti; Propisi za projektovanje, graenje, eksploataciju i odravanje cesta, Propisi za optereenja cestnih objekata za premoavanje, Propisi za materijale, proraun i konstruisa-nje armiranobetonskih, prednapregnutih, elinih, spregnutih i drvenih konstrukcija.

Prve dvije grupe propisa, koje se u cjelosti odnose na graenje te na projektovanje,

EN 1990:2002 Eurocode: Bases of structural design:

Strana 6 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

EN 206-1:2000 Concrete-part 1: Specification, performance, production and confirmity Eurocode 1: Actions on structures

EN 1991-1-1 Part 2-1 Actions on structures densities, selfweight and imposed loads EN 1991-2-2 Part 2-2 Actions on structures fire loads EN 1991-2-3 Part 2-3 Actions on structures snow loads EN 1991-2-4 Part 2-4 Actions on structures wind loads EN 1991-2-5 Part 2-5 Actions on structures thermal actions EN 1991-2-6 Part 2-6 Action on structures Actions during execution EN 1991-2-7 Part 2-7 Action on structures Accidental actions due to impact and explosions EN 1991-3 Part 3 Traffic loads on bridges Design of concrete -

EN 1993-1-4 Part 1-4 General rules supplementary rules for stainless steels EN 1993-1-5 Part 1-5 General rules supplementary rules for planar plated structures without transverse loading EN 1993-1-6 Part 1-6 General rules supplementary rules for the shell structures EN 1993-1-7 Part 1-7 General rules supplementary rules for planar plated structural elements with out of plane loading EN 1993-2 Part 2 Steel bridges EN 1993-5 Part 5 Piling

Eurocode 4: Design of composite steel and concrete structures EN 1994-1-1 Part 1-1 General rules and rules for buildings EN 1994-1-2 Part 1-2 General rules Structural fire design EN 1994-2 Part 2 Composite bridges

Eurocode 5: Design of timber structures EN 1995-1-1 Part 1-1 General rules and rules for buildings EN 1995-1-1 Part 1-1/AC General rules and rules for buildings; Amendment EN 1995-1-2 Part 1-2 General rules Structural fire design EN 1995-2 Part 2 Bridges

Eurocode 2: structures -

EN 1992-1-1 Part 1-1 General rules and rules for building EN 1992-1-2 Part 1-2 General rules Structural fire design EN 1992-1-3 Part 1-3 General rules Precast concrete elements and structures EN 1992-1-4 Part 1-4 General rules Linghweight aggregate concrete with closed structure EN 1992-1-5 Part 1-5 General rules Structures with unbounded and external prestressing tendons EN 1992-1-6 Part 1-6 General rules concrete strictures EN 1992 Part 2 Concrete bridges EN 1992 Part 3 Concrete foundations EN 1992 Part 4 Liquid retaining and containment structures

Eurocode 7: Geotechnical design EN 1997-1 Part 1: General rules EN 1997-2 Part 2: Design assisted by laboratory testing EN 1997-3 Part 3: Design assisted by field testing for

Eurocode 8: Design provisions earthquake resistance of structures -

Eurocode 3: Design of steel structures EN 1993-1-1 Part 1-1 General rules and rules for buildings EN 1993-1-1/A1:1996 Part 1-1/A1 General rules and rules for buildings EN 1993-1-1/A2:2001 Part 1-1/A2 General rules and rules for buildings EN 1993-1-2 Part 1-2 General rules Structural fire design EN 1993-1-3 Part 1-3 General rules supplementary rules for cold formed thin gauge members and sheeting

EN 1998-1-1 Part 1-1 General rules seismic action and general requirements for structures EN 1998-1-2 Part 1-2 General rules General rules for buildings EN 1998-1-2/01 Part 1-2/01 General rules General rules for buildings EN 1998-1-3 Part 1-3 General rules Specific rules for various materials and elements EN 1998-1-4 Part 1-4 General rules Strengthening and repair of buildings EN 1998-1-4 Part 1-4/01 General rules strengthening and repair of buildings EN 1998-2 Part 2 Bridges

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 7 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

EN 1998-2/AC Part 2 Bridges: Amendment AC EN 1998-3 Part 3 Towers, masts and chimneys EN 1998-4 Part 4 Silos, tanks and pipelines EN 1998-5 Part 5 Foundations, retaining structures and geotechnical aspects EN 1998-5 Part 5 / Foundations, retaining structures and geotechnical aspects

Galerije su objekti za zatvoren ili djelomino zatvoren prelaz prometnica na potezu nestabilnih kosina, kroz naselja i zatiena podruja. Tuneli su zatvoreni objekti koji slue za prelaz prometnica kroz stjenoviti ili zemljani masiv. Potporne konstrukcije je zajedniki naziv za konstrukcije koje obezbjeuju stabilnost trupa ceste te kosine, padine, ukope, zasjeke i nasipe. Ograde za zatitu od buke su konstrukcije koje tite naseljenu okolinu od prekomjerne buke vozila sa autoceste. Mostove dijelimo na tri sklopa: - potporna konstrukcija - rasponska konstrukcija - oprema mosta. Potporna donja konstrukcija mostova sastoji se iz: - krajnjih potpora sa krilnim zidovima (obalni stubovi), - srednjih potpora. Rasponska gornja konstrukcija neposredno preuzima prometno optereenje te statike i dinamike uticaje prenosi na potpornu konstrukciju. Rasponska konstrukcija moe biti iz razliitih presjeka, razliitih materijala, razliitih statikih sistema. Nosiva konstrukcija je zajedniki naziv za potpornu i rasponsku konstrukciju objekta za premoavanje. Oprema mostova je: - leita i zglobova - dilatacija u gornjoj konstrukciji - ograda - hidroizolacije kolovozne ploe i hodnika - asfaltnog kolovoza - odvodnjavanja kolovoza ukljuujui kanalizirani odvod oborinskih voda - ivinih vijenaca, ivinjaka i hodnika - komunalnih instalacija - opreme za odravanje gornje i donje konstrukcije - table za informisanje Krajnje potpore (upornjaci), podupiru gornju konstrukciju na krajevima objekta i ujedno obezbijeuju prelaz sa objekta na trup ceste.

3. TUMAENJE IZRAZA
Objekti na cestama su: mostovi, vijadukti, nadvozi, podvozi, nadhodi, podhodi, propusti, galerije, tuneli, potporne konstrukcije, ograde protiv buke itd. Objekti na cestama dijele se po svojoj funkciji na: mostove, viadukte, nadvoze, podvoze, podhode, propuste, galerije, tunele, potporne i konstrukcije i ograde protiv buke. Mostovi u irem znaenju su svi vjetaki objekti (mostovi, vijadukti, nadvozi, podvozi, koji slue sigurnom voenju saobraajnica preko prirodnih i umjetnih prepreka. Mostovi u uem znaenju su objekti koji slue za prelaz prometnica preko vodenih prepeka (potoci, rijeke, kanali, jezera, morski zalivi) sa otvorom 5,0 m. Vijadukti su objekti koji slue za prelaz prometnica preko prirodnih, preteno suhih prepreka odnosno dolina. Razlikujemo dolinske vijadukte koji prekaju doline i padinske vijadukte koji su locirani paralelno sa padinom doline. Nadvozi su objekti koji slue za voenje drugih prometnica preko predmetene prometnice. Podvozi su objekti koji slue za voenje drugih prometnica ispod predmetne prometnice. Podhodi su po svojoj funkciji isti kao i podvozi samo to je kod njih slobona visina manja i u glavnom slue za pjeake, bicikliste i vozila manje viine. Propusti su manji mostovi sa otvorom 1-5 m. Objekti u pokrivenim usjecima su objekti u dubokim usjecima, samostalno ili kao djelovi tunela.

Strana 8 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Srednje potpore podupiru gornju konstrukciju objekta izmeu krajnjih potpora, ako gornja konstrukcija ima dva ili vie raspona. Krilni zidovi su dio konstrukcije krajnjih potpora, a slue za bono ograniavanje trupa ceste na podruju prelaza na most. Temeljenje mostova moe biti: - plitko na temeljnim trakama i ploama, - duboko na ipovima, bunarima. Leita i zglobovi mostova su konstruktivni elementi koji uestvuju u prenosu vertikalnih i horizontalnih sila iz gornje u donju konstrukciju. Dilatacija mostova je opti naziv za napravu koja omoguava rad objekta u pogledu preuzimanja deformacija pomaka i zasuka. Obino se ugrauju na krajnjim potporama rasponske konstrukcije. Prelazne ploe su konstruktivni elementi krajnje potpore i slue za obezbijeenje kontinuiranog prelaza sa objekta na kolovoz izvan objekta (i obratno). Ograde na mostovima slue za zatitu pjeaka i vozila na objektu i ispod njega. Razlikujemo vie tipova ograde prema namjeni, konstrukciji i materijalu. Hidroizolacija na objektima prestavlja opti naziv za izolaciju (zatitu) nosivih elemenata konstrukcije protiv tetnog djelovanja vlage i oborinskih voda. Razlikujemo: - hidroizolacija kolovozne povrine objekta i - hidroizolacija temelja, upornjaka i - zasutih horizontalnih i vertikalnih betonskih povrina. Asfaltni kolovoz na mostovima je zajedniko ime za slojeve livenog asfalta i asfaltbetona na kolovoznoj povrini objekata. Odvodnjavanje i kanaliziranje prestavlja zajedniko ime za ukupni sistem i kontrolisano odvodnjavanje oborinskih voda ili bilo koje druge tekuine sa kolovozne povrine objekta do sabirnika ili kanalizacije ceste. Slivnici su elementi koji slue za prikupljanje i odvod vode sa kolovozne povrine objekta. Rubni vijenci su armirano betonski naknadno izraeni boni elementi na kolovoznoj ploi odnosno hodnicima.

Ivinjaci su elementi koji se u pravilu izrauju iz eruptivnog kamena, a slue za denivelirano odvajanje povrina koje su namijenjene za odvijanje prometa, od povrina koje su namijenjene za pjeake ili bicikliste. Upotrebljavaju se takoe i za denivelirano odvajanje kolovoza od zatitnih traka i traka za odvajanje. Prostor za instalacije na objektima za premoavanje, prestavljaju ugraene cijevi ili rezervisani prostor koji je opremljen sa vjealjkama na koje se ugrauju cijevi za instalacije koje idu uzdu osi objekta. aht za reviziju prestavlja elini element sa vodonepropusnim poklopcem i slui za kontrolu instalacija na povrini hodnika za pjeake. Komunalne komore, koje se nalaze iza krajnjih upornjaka, su armiranobetonske zatvorene konstrukcije koje slue za kontrolisano razmjetanje svih vrsta instalacija koje se iz tijela ceste, vode u smjeru uzdune ose gornje konstrukcije objekta. Obino se upotrebljavaju samo kod objekata koji su locirani u gradovima. Javnu rasvjetu na objektu sainjava elektroinstalacija i stubovi sa svjetiljkama. Krov prestavlja zajedniki naziv za sve dijelove opreme objekta iznad gornje nosive konstrukcije (hidroizolacija, asfaltni kolovoz, ivini vijenci, ivinjaci i hodnici). Ukupna duina objekta za premoavanje je ostojanje izmeu zavretaka na oba kraja (ostojanje izmeu osi dilatacija ili vanjskih ivica upornjaka, ako se radi o okvirnim konstrukcijama bez dilatacije). Ukupna irina objekta za premoavanje je ostojanje izmeu vanjskih ivica vanjskih vijenaca. Statiki rasponi objekata za premoavanje su duine izmeu ose susjednih podupora (leita). Svijetla irina ispod objekta za premoavanje je zbir svih svijetlih irina izmeu pojedinih potpora donje konstrukcije. Niveleta objekta za premoavanje je identina sa niveletom trase ceste na podruju objekta.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 9 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Os ceste na objektu za premoavanje je identina sa osi trase ceste, stim da nije obavezno identina sa osom rasponske konstrukcije. Visina objekta za premoavanje je visina mjerena od odgovarajue ravnine terena do nivelete objekta. Ukupna visina krajnje potpore je visina mjerena od dna temelja (plitkog ili dubokog) do nivelete objekta. Ukupna visina srednje potpore je visina mjerena od dna temelja (plitkog ili dubokog) do donje ivice gornje konstrukcije. Svijetla visina je slobodna visina od terena (nivoa srednje vode, nivelete donje prometnice) do donje ivice gornje konstrukcije. Konstrukcijska visina je visina gornje konstrukcije koja moe biti promjenljiva ili konstantna. Ukupna povrina objekta za premoavanje je umnoak ukupne duine i irine objekta, a slui kao pokazatelj veliine objekta. Zatitna visina ispod objekta je visinska razlika od najnie donje povrine gornje konstrukcije do mjerodavnog nivoa visoke vode. Rekonstrukcija mosta sadri opsenu rekonstrukciju i zamjenu vitalnih nosivih dijelova i opreme mosta u cilju prilagoavanja novoj namjeni, poveanju nosivosti i uklanjanju oteenja koja su nastala u toku eksploatacije mosta. Zamjena mosta znai ostranjivanje kompletnog mosta ili dotrajale gornje konstrukcije i izgradnja novog mosta ili nove gornje konstrukcije. Uklanjanje mosta prestavlja izvoenje radova sa kojima se objekat ostrani, porui ili rastavi, a nakon toga uspostavi prvobitno rjeenje. Manji objekti za premoavanje su objekti sa ukupnom duinom 5 30 m. Srednji objekti za premoavanje su objekti sa ukupnom duinom 30 100 m. Vei objekti za premoavanje su objekti sa ukupnom duinom 100 200 m.

Veliki objekti za premoavanje su objekti sa ukupnom duinom 200 500 m. Najvei objekti za premoavanje su objekti sa ukupnom duinom veom od 500 m. Niski objekti za premoavanje su objekti sa niveletom koja je do 10 m iznad terena. Srednje visoki objekti za premotavanje su objekti sa niveletom koja je 10 30 m iznad terena. Visoki objekti za premoavanje su objekti sa niveletom koja je 30 60 m iznad terena. Jako visoki objekti za premoavanje su objekti sa niveletom koja je via od 60 m iznad terena (mjereno od osnovne ili prosjene ravnine terena). Gredni sistemi mostova su sistemi kod kojih je gornja (rasponska) konstrukcija (ploa, nosai, sanduci) odvojena od potpora sa leitima. Okvirni sistemi mostova su sistemi kod kojih je gornja konstrukcija vrsto ili sa zglobom povezana sa potporama. Luni sistemi mostova su sistemi, kod kojih osnovni nosivi element ima oblik zakrivljenog nosaa luka ili svoda. Visei sistemi mostova su sistemi kod kojih su osnovni nosivi sistemi parabolini kablovi koji preko pilona i vjealjki, nose ojaanu gredu koja direktno preuzima optereenje. Mostovi sa kosim zategama su sistemi kod kojih je gornja gredna konstrukcija, sa promjenljivim presjekom i materijalom uz pomo kosih kablova zatega objeena (elastino poduprta) na pilone. Raunski model je interpretacija stvarne konstrukcije u obliku koji se najbolje prilagoava prirodnom ponaanju i preuzimanju raznih uticaja. Unutranja optereenja su momenti, poprene i osne sile koje djeluju u obraivanom raunskom presjeku.

Strana 10 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

4. PODLOGE ZA PROJEKTOVANJE OBJEKATA NA CESTAMA


4.1 Uvodni dio

Projektovanje objekata na cestama oslanja se na prostorsko-urbanistike, prometne, geodetske, cestovne, geolokogeomehanike, hidroloko-hidrotehnike (vodoprivredne), klimatske i ekoloke podloge, na seizmoloke podatke i na zahtjeve iz projektnog zadatka. Od tanosti i pravilno upotrebljenih podataka u velikoj mjeri ovisi kvalitet, funkcionalnost, stabilnost i ekonominost projektovanog objekta. Podloge pripremaju specijalisti za pojedina podruja u saradnji sa ovlatenim strunim licima naruioca i projektantima objekata. Uslov za ravnopravno uee projektanta objekta kod izrade podloga i njihovim kritinim presuivanjima, predpostavlja dovoljno inter-disciplinarno znanje na podruju svih specijalistikih oblasti. 4.2 Prostorsko-urbanistike podloge

- pregledna karta 1:5000 - detaljna, aktuelna, reambolirana tahimetrijska situacija u mjerilu 1:100 za objekte duine do 100 m i 1:200 (1:250, 1:500) za due mostove - poduni presjek terena po duini projektovane osi objekta u istom mjerilu za visine i duine. Tahimetrijska situacija i poduni profil sadre absolutne visinske kote i koordinate sa poloajem poligona i sa koordinatama geolokih buotina. Kod objekata koji su locirani na padinama i u tekoj morfologiji, moraju se obezbijediti i poduni profili po vanjskim rubovima objekta. Ovaj zahtjev posebno vai za podruja na kojima su locirane srednje i krajnje potpore. Na podruju svih potpora potrebno je obezbijediti i tane poprene profile terena. Za vee i geometrijsko zahtjevnije objekte za premoavanje obavezno treba izraditi posebni program odnosno elaborat za praenje geometrije objekta u toku izgradnje. U izradi ovog elaborata uestvuje projektant i inenjer geodezije. U geodetskom elaboratu mogu biti ukljueni i elementi geometrijskog monitoringa za vrijeme eksploatacije i odravanja objekta. 4.5 Cestovne podloge

Kod projektovanja novih autocesta i drugih kategorisanih cesta, prostorsko-urbanistike podloge za objekte na cestama se izrauju u sklopu projektovanja prometnica. Ako se radi o veim objekatima (mostovi, vijadukti, galerije, tuneli) i ako su mostovi i vijadukti samostalni objekti u gradovima i naseljima, onda se za takve objekte izdaju posebni prostorsko-urbanistiki uslovi, odnosno lokacijska dokumentacija. 4.3 Prometne podloge

Za vee samostalne, a posebno za gradske mostove u prometnoj podlozi odreuje se intenzitet i vrsta prometa za vrijeme izgradnje i eksploatacije mosta. Podaci o mostu su osnova za odreivanje broja i irine pojedinih kolovoznih traka, hodnika za pjeake, staza za bicikliste itd. Za objekte na cestama koji su u sastavnom dijelu nove trase ili u sastavu rekonstrukcije postojeih cesta, nije potrebna posebna prometna podloga poto objekti moraju biti usklaeni sa uslovima koji vae za cestu. Ograde na mostu kao i bone zatite ne smiju smanjivati propusnu mo kolovoznih traka. 4.4 Geodetske podloge

Za potrebe projektovanja objekata na cestama treba obezbijediti potrebne situacije, poduni i popreni profil ceste na podruju objekta. Ovi profili moraju biti za jednu fazu obrade ispred faze obrade projekta za objekat. Kvalitetne cestovne podloge za objekte na cestama mogu biti izraene samo u saradnji korisnika to znai da projektant ceste, kod zasnivanja trase i nivelete u podruju objekata, treba saraivati sa projektantima objekata i sa geomehaniarom. Konano rjeenje treba da se zasniva na konsenzusu svih zainteresovanih. 4.6 Geoloko-geomehanike podloge

Za potrebe projektovanja objekata na cestama izrauju se geoloko-geomehanike podloge u dvije faze. Prva faza geolokih podloga, koja je namijenjena izradi idejnih osnova, izrauje se u sklopu trase ceste, a za vee objekte samostalno sa ogranienim brojem orjentacionih buotina odnosno drugih geomehanikih ispitivanja. Prva faza

Osnovne geodetske podloge su: RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 11 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

geomehanikih podloga mora definisati vrstu i poloaj slojeva tla, njihovu stiljivost, orijentacionu nosivost i prijedlog naina temeljenja. Podatke o sastavu i vrsti tla, koji su dati u prvoj fazi geolokih ispitivanja, upotrebljavaju projektanti kod izbora statikog sistema, broja i veliine raspona, ukupne duine objekta, poloaja potpora i izbora vrste temeljenja. Druga faza geoloko-geomehanikih radova je konana koja daje sve bistvene podatke potrebne za izradu projekta PGD za objekat na cesti. Nosivost tla se odreuje na osnovu buotina koje su izvedene na lokaciji potpora, na osnovu stvarne dubine i povrine temelja uz obavezan proraun slijeganja. Kod dubokog temeljenja moraju se odrediti nosivosti ipova za pojedinane profile. Dubina geolokih buotina mora biti najmanje 5 do 6 m ispod kote dna temeljne ploe odnosno noge ipa. Za projektovanje su znaajni svi relevantni geolokogeomehaniki podaci kao i podaci o stanju i promjerama nivoa podzemne vode. 4.7 Hidroloko-hidrotehnike (vodoprivredne) podloge

Podaci o brzini vode i agresivnosti vodotoka su vani kod pravilnog odreivanja materijala koji e se upotrijebiti za izgradnju rijenih potpora. Ako se ustanovi da je voda rijeke kemijski agresivna i da bi moglo doi do abrazijske ugroenosti betona potpora u rijenom toku, onda se u takvim sluajevima mora predvidjeti beton koji je odporan na ove uticaje ili odovarajua zatita sa otpornom kamenom oblogom ili elinom kolonom koja je zatiena na uticaj korozije. 4.8 Meteoroloko-klimatske podloge

Za projektovanje i izgradnju objekata na cestama, meteoroloki podaci i klimatske podloge igraju vanu ulogu naroito kada se radi o temperaturnim razlikama, vlanosti zraka, brzini i smjeru vjetra, istoi odnosno zagaenosti zraka i trajanju mraza. Podatak o intenzitetu padavina je vaan podatak za projektovanje odvodnjavanja objekta i dimenzioniranje kanalizacije. Za projektante su korisni i podaci o snjenim prilikama. 4.9 Seizmoloki podaci

Kod mostova i propusta odreuje se visina slobodnog profila koji omoguava siguran protok visokih voda i sadri odgovarajuu zatitnu visinu izmeu visokih voda i donjeg ruba gornje konstrukcije. Za mostove i propuste na autocestama, magistralnim i regionalnim cestama mjerodavna je stogodinja voda. Uticaj potpora na smanjenje hidraulikog profila mora se uzeti u obzir. Kod lokalnih cesta mjerodavna je pedesetogodinja, odnosno dvadesetogodinja voda. Zatitna visina ispod gornje konstrukcije objekata na cestama varira u granici od 40100 cm, a zavisi od veliine i karaktera rijeke i od stepena sigurnosti podataka iz hidroloke podloge. Ovi uslovi su dati u vodoprivrednim uslovima koje propisuje ovlaena vodoprivredna institucija. Dubina temeljenja rijenih stubova mora se odrediti tako da je dno temelja osigurano od ispiranja i iskopavanja (min. 1,5 2,0 m ispod dna korita rijeke). Podaci o vremenskom njihanju vodostaja su jako vani kada je u pitanju izgradnja mostova preko velikih rijeka.

Za projektovanje objekata na cestama upotrebljavaju se seizmoloki podaci iz optih makro-karata i propisa. Za vee i znaajnije objekte potrebno je odrediti stvarnu mikro-seizminost i potrebne intervencije za preuzimanje potresnih optereenja pomou priguivaa. 4.10 Projektni zadatak Projektni zadatak priprema investitor odnosno ovlateni prestavnik naruioca. Projektni zadatak je sastavni dio ugovora za projektovanje odnosno ugovora o izgradnji objekta. U projektnom zadatku moraju biti obuhvaeni slijedei podaci, zahtjevi i uslovi: Opti podaci Naruilac Objekat Naziv osnovne komunikacije Naziv prepreke koja se premoava Podloge za projektovanje mosta Prostorsko-urbanistike osnove Geodetske podloge Geoloko-geomehanike podloge Hidroloko-hidrotehnike podloge Meteorloko-.klimatske podloge Seizmoloke podloge

Strana 12 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Zakoni, tehniki propisi, tehnike specifikacije, pravilnici, normativi i standardi Opti tehniki podaci o mostu Namjena mosta Mikdrolokacija mosta Elementi AC odnosno ceste na mostu Ukupna duina mosta Temeljenje mosta Osnovni materijali za nosivu konstrukciju mosta

Niveleta i os samostalnog objekta se projektuje sa manje zahtijevnim rubnim uslovima. Niveleta se lake prilagoava prirodnim preprekama i zahtjevima konstrukcije. Geometrije objekata na novim prometnicama su sastavni dio te prometnice. U procesu projektovanja prometnice neophodna je saradnja projektanta prometnice i projektanta objekta. Ponekad mogu minimalne korekcije nivelete i ose bistveno olakati tehnologiju graenja, a kasnije i odravanja objekta. Niveleta u podruju objekta (naroito kod mostova, vijadukata i nadvoza) mora obezbijediti dovoljno prostora za racionalni izbor visine konstrukcije i zatitne visine. Treba nastojati da niveleta ima jednostrani uzduni nagib 0,5 do 3 %. Manji nagibi od 0,5 % oteavaju i poskupljuju odravanje pogotovo kod dugih mostova. Nagibi vei od 3 % kvare opti utisak, posebno kod dugih objekata. Konkavna vertikalna zaokruenja nivelete na duim objektima nisu poeljna. Isto vai za kombinaciju vertikalnih zaokruenja nivelete i horizontalnih krivina osi kolovoza. Kod veih mostova poeljna su simetrina konveksna vertikalna zaokruenja nivelete sa nagibom tangenti 1,5 do 2 %. Promjena poprenih nagiba (vijaenje kolovoza) u podruju mostova i vijadukata oteava i poskupljuje projektovanje i izgradnju te stvara neugodan vizualni utisak. Kombinacija velikog podunog i poprenog nagiba na kolovozu moe prouzrokovati neugodno klizanje na mokrom, zaleenom ili sa snijegom pokrivenom kolovozu. Rairenje objekata u podruju horizontalnih krivina treba, po mogunosti, izvesti u punoj vrijednosti po itavoj duini objekta, a razlikuje se od cesta kod kojih se obino izvodi prelaz od nule do pune vrijednosti. Kod gradskih mostova i kod mostova na raskrsnicama dozvoljeni su nagibi manji od 0,5 % pod uslovom da se obezbijedi kvalitetnije odvodnjavanje vode sa kolovoza. Os prometnice moe kriati os prepreke pod uglom 90o ili manjim. Sa smanjenjem ugla krianja poveava se duina objekta, komplikuje konstrukcija i poveava cijena objekta.

Posebni uslovi za projektovanje mosta Oprema mosta Odvodnjavanje i kanalizacija mosta Hidroizolacije Leita Dilatacije Komunalne instalacije na mostu Rasvjeta mosta Zatita protiv udaru vjetra, buke itd.

Vijek trajanja mosta - Vijek trajanja mosta - Projekat i oprema za odravanje Uslovi za izgradnju mosta Radne platforme Prilazni putevi Vrijeme izgradnje Uticaj postojeeg prometa

Uslovi za oblikovanje mosta Dokaz sigurnosti Faze i sadraj tehnike dokumentacije Mjerila za izbor rjeenja Postupak revizije i ovjeravanja projektne dokumentacije

5. GEOMETRIJA CESTE NA OBJEKTIMA


Geometrija kolovoza (niveleta, os, vijaenje, popreni nagibi, ugao ukrtavanja sa prirodnim ili umjetnim preprekama) ima odluujui uticaj na izbor i koncepciju konstrukcije, njen izgled i cijenu te na potrebno vrijeme trajanja izgradnje. Kod planiranja nivelete i ose mogu nastati razliita rjeenja, za objekte koji su integralni dio neke prometnice, od rjeenja koja bi se primjenila u sluaju da je objekat samostalan.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 13 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Ugao krianja manji od 45o treba izbjegavati. Preporuuje se da ugao krianja bude do 60o. Kod manjih objekata (podvozi, podhodi, krai mostovi do 20,0 m) treba spustiti gornji rub konstrukcije pod niveletu za 40-60 cm (t.j. za debljinu gornjega stroja ceste) sa ime se izbjegavaju neugodne posljedice geometrije za konstrukciju. U ovakvim sluajevima rjeavaju se sve promjene geometrije sa promjenljivom debljinom stroja ceste. Sa ovakvim rjeenjem izbjegava se promjena terminskog ekvivalenta na prelazu sa nasipa na konstrukciju. Na objektu treba obezbijediti istu preglednost koja je propisana i za predmetnu cestu. Odgovornost projektanta ceste prema rjeavanju problema geometrije na objektu je proporcionalna sa duinom i cijenom objekta. Ravnomjerna interdisci-plinarna saradnja omoguava pronalaenje optimalnih rjeenja. Manji objekti se prilagoavaju elementima trase, dok kod veih objekata treba pri izboru trase, uzeti u obzir specifinost konstrukcije i tehnologiju graenja objekta.

prostor potreban za kretanje vozila u pravcu i u krivini, siguurnosna irina izmeu vozila.

Nabrojani sastavni dijelovi vae i za saobraajne profile izmeu biciklista i pjeaka, ija visina iznosi 2,25 m. Saobraajni profil sastoji se iz traka za vonju i preticanje, ivinih i traka za razdvajanje, te irine za bicikliste i pjeake kod objekata u naseljima. Slobodni profil ceste na mostu prestavlja prostor iznad saobraajnog profila i uz njega, odnosno saobraajni profil uvean za sigurnosnu irinu i sigurnosnu visinu u koga ne smiju prelaziti stalne fIzike prepreke sa ime se obezbjeuje sigurna vonja vozila sa predvienom brzinom Vplan i sigurno kretanje drugih korisnika ceste. Sigurnosna irina u slobodnom profilu zavisi od planirane brzine Vplan, te iznosi Vpl (km/h) s (m) 50 0,50 70 1,00 >70 1,25

6. SAOBRAAJNI I SLOBODNI PROFILI TE IRINE OBJEKATA NA CESTAMA


6.1 Slobodni i saobraajni profili Saobraajni profil ceste (mosta) prestavlja prostor iznad kolovoza visine 4,0 m, a sainjavaju ga: presjek mjerodavnog vozila,

Sigurnosna visina iznad saobraajnog profila kolovoza je h = 0,50 m (za nadvoze iznad avocesta i ispod eljeznica h = 0,70 m). Sigurnosna visina iznad saobraajnog profila hodnika i biciklistikih staza je h = 0,25 m. U izuzetnim sluajevima moe se, za pojedina mjerodavna vozila, upotrijebiti nii slobodni profil (<4,5 m), ali to ne vai za novogradnju nego samo pri izvoenju radova na rekonstrukcijama.

Slika 6.1: Saobraajni i slobodni profil na objektu

Strana 14 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Slika 6.2: Saobraajni i slobodni profil hodnika za pjeake

Slika 6.3: Saobraajni i slobodni profil biciklistike staze

Slika 6.4: Primjer kombinovanog saobraajnog i slobodnog profila za pjeake i bicikliste (minimalna kombinovana irina za pjeake i bicikliste je = 0,20+0,80+0,25+1,00+0.25 = 2.50 m).

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 15 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Najnii slobodni profil mora se oznaiti sa odgovarajuom horizotalnom i vertikalnom saobraajnom signalizacijom. Na slici 6.5 prikazan je slobodni profil mostova na autocestama i brzim cestama sa odvojenim kolovozima. irina sigurnosnog pojasa zavisi od irine NPP na autocesti odnosno brzoj cesti. Stazu za slubeni prelaz (SP) treba predviati kod mostova sa veom duinom od 50,0 m. Kod varijante a) slobodni profil je bez zaustavne trake, dok je u varijanti b) sa zaustavnom trakom. Na slici 6.6 prikazan je slobodni profil mosta na magistralnim, regionalnim i lokalnim cestama (M/R/L) van naselja (V > 50 km/h) sa varijantama: a) sa hodnikom za pjeake i u varijanti b) sa hodnikom za pjeake i stazom za bicikliste. Na slici 6.7 prikazan je slobodni profil mostova na M/R/L u naseljima (V < 50 km/h): u varijanti a) sa hodnikom za pjeake i varijanti b) sa hodnikom za pjeake i stazom za bicikliste. Na slici 6.8 prikazan je slobodni profil mostova na javnim cestama. Mogua je i manja visina slobodnog profila (4,2 m). Stazu za pjeake treba predvidjeti samo u naseljima. Oblik i dimenzije slobodnih profila za objekte u gradovima odreuju se pojedinano za svaki objekat prema uslovima iz urbanistike saglasnosti i uslovima saobraajnog reima odnosno od gustoe saobraaja i uvoenja staza za pjeake i bicikliste. U nekim sluajevima je mogue i korisno je da se staze za bicikle spuste na nivo kolovoza. irine kolovoza na objektima su jednake ili vee od irine kolovoza normalnog profila odgovarajuih cesta. Kod odluivanja i usvajanja irine objekta mora se uzeti u obzir injenica, da je objekte tee proiriti nego ceste. Radi toga je ekonomski opravdano usvojiti veu irinu posebno za objekte kod kojih se oekuje razvoj u urbanizaciji Kot objekata u horizontalnim krivinama moraju se uzeti u obzir propisana proirenja kolovoza. Slobodni profili na eljeznikim objektima za premoavanje i komunikacijama iznad njih, je ograniena povrina vertikalne ravnine

iznad GTR, okomito na kolosijek. Os slobodnog profila pokriva se sa osom kolosjeka i okomita je na spojnicu gornjih rubova tranica. U podruju slobodnog profila ne smiju ulaziti dijelovi naprava kolosijeka, drugih objekata, oznaka, signala i drugi predmeti (slika 6.9). Svijetli profil prestavlja dio vertikalne ravnine iznad GTR koja je okomita na kolosjek i ograniena sa unutranjom konturom poprenog presjeka objekta. Kod nadvoza je ograniena sa donjom konturom (intradosom) rasponske konstrukcije i unutranjim rubovima potpora. Odreuje se na osnovu propisanog slobodnog profila (gabarita), poloaja i broja kolosjeka, nadvienja kolosjeka u krivini, instalacija na mostu, koncepta hodnika itd. Svijetli profil moe dodirivati slobodni profil u pojedinim takama ili linijama, ali ne smije ulaziti u njega. Pri tome se moraju uzeti u obzir deformacije konstrukcije i slijeganje temelja. Kod projektovanja novih i rekonstrukciji postojeih objekata na neelektrificiranim prugama na kojima elektrifikacija nije predviena ni u budunosti, treba uzeti u obzir slobodni profil UIC-GS do kote 4900 mm iznad kote GRT, kao to je prikazano na slici 6.9. Za elektrificirane pruge (postojee i budue) potrebno je, pored slobodnog profila do kote 4900 mm iznad GTR, uzeti u obzir dodatni dio visine iznad te kote za prolaz pantografa i montau kontaktne mree i ueta za prenos optereenja.

Strana 16 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Slika 6.5: Slobodan profil objekta na autocestama i brzim cestama a) Slobodan profil sa hodnikom za pjeake

b) Slobodan profil sa stazom za bicikliste i hodnikom za pjeake

Slika 6.6: Slobodan profil objekata na glavnim, regionalnim i lokalnim cestama izvan naselja (v > 50 km/h)

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 17 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

a) Slobodan profil sa hodnikom za pjeake

b) Slobodan profil sa stazom za bicikliste i hodnikom za pjeake

Slika 6.7: Slobodan profil objekata na glavnim, regionalnim i lokalnim cestama (v < 50 km/h)

u naselju

Slika 6.8: Slobodan profil objekata na javnim cestama

Strana 18 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

1) Proirenje profila za R < 250 m Radijus krivine R m 250 225 200 180 150 Na unutranjoj strani krivine mm 0 25 50 80 135 Na vajskoj strani krivine mm 0 30 65 100 170

2) Prostor za perone i utovarne rampe na stanicama 3) Prostor za graevinske naprave u koliko su potrebne za odvijanje saobraaja 4) Vai za potpore nadvoza

Slika 6.9: Slobodan profil UIC-GC za eljeznike objekte kot R > 250 m. 6.2 Normalni popreni profili (irine) za objekte na autocestama i brzim cestama Popreni profili objekata na autocestama (AC) i brzim cestama (BC) slini su poprenim profilima AC i BC izpred i iza objekta. Poprene profile sainjavaju vozne trake, trake za preticanja, zaustavne trake, trake za razdvajanje i bankine. irina voznih i traka za preticanje navedene su u zavisnosti od planirane brzine Vpl: = 3,75 m Vpl = 120 km/h = 3,50 m Vpl = 100, 90 km/h = 3,25 m Vpl = 80 km/h = 3,00 m Vpl = 70, 60 km/h = 2,75 m Vpl = 50 km/h = 2,50 m Vpl = 40 km/h irine ivinih traka zavise od irine voznih traka i iznose it = 0,50 m vt = 3,75 m it = 0,30 m vt = 3,50 m it = 0,30 m vt = 3,25 m it = 0,20 m vt = 2,75 m irine zaustavnih traka su: na autocestama AC: = 2,50 m 1,75 m na brzim cestama: = 1,75 m Traka za zaustavljanje je proirena ivina traka te u ovim sluajevima nije potrebna ivina traka. Na AC koje imaju traku za zaustavljanje = 1,75 m i na BC izrauju se na odreenim razmacima proirenja traka za zaustavljanje za 0,75 m, tako da su irine = 250 m.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 19 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

irine bankina zavise od planirane brzine vpl i iznose: b = 1,50 m vpl = 100 km/h b = 1,30 m vpl = 90 km/h b = 1,30 m vpl = 70 km/h b = 1,00 m vpl = 50 km/h irine srednjeg pasa za razdvajanje su: na autocestama 3,20 4,00 m na brzim cestama 1,25 2,50 m na cestama sa vie traka u naseljima 1,60 4,50 m Na slici 6.10A prikazan je primjer normalnog poprenog profila AC sa dvije trake za brzinu vpl = 120 km/sat sa voznom trakom i trakom za preticanje irine 3,75 m, trakom za zaustavljanje irine 2,50 m, bankinama irine 1,50 m i sa pasom za razdvajanje irine 4,0 m. Ukupna irina AC u nasipu je 28,00 m (NPP 28,00). Na slici 6.10B prikazani su skladni popreni profili za objekte kod kojih su odvojene rasponske konstrukcije, razmak izmeu njih je 10-20 cm u osi pasa za razdvajanje. Proirenje sigurnosnih ograda na objektima treba uskladiti sa rjeenjima na AC ispred i iza objekata. Na slici 6.10C prikazan je odgovarajui popreni presjek na zajednikom objektu bez dilatacije u pasu za razdvajanje. Upotrebljava se za krae objekte (propuste, podvoze, krae mostove) kod kojih se ne oekuju razliita slijeganja temelja. Na slici 6.10D prikazani su popreni presjeci za razmaknute objekte. Upotrebljavaju se u primjerima kod kojih je irina razdjelnog pasa vea od 4,0 m, kada su kolovozi AC razdvojene radi blizine tunela ili iz drugih razloga. Na vanjskoj strani poprenih presjeka predvieni su kontrolni hodnici za odravanje objekta. Kod razmaknutih objekata upotrebljavaju se betonske sigurnosne ograde (BSO). Na slici 6.11A prikazan je primjer normalnog poprenog profila brze ceste (BC) sa dvije trake i planirane brzine vpl = 100 (90) km/h sa irinama vozne trake i trake za preticanje 3,5 m bez trake za zaustavljanje, te bankinama irine 1,5 m i razdjelnim pasom irine 2,0 m. Na slici 6.11B prikazan je skladni popreni profil sa odvojenim (razmaknutim) rasponskim konstrukcijama, na slici 6.11C zajednika (sastavljena) rasponska konstrukcija, na slici 6.11D prikazan je razmaknuti popreni profil. Sve to je navedeno za 6.10B, 6.10C i 6.10D za poprene profile objekata na autocestama, u principu se upotrebljava i za poprene profile objekata na brzim cestama.

Projektanti objekata na cestama ve u fazi izrade idejnog zasnivanja konstruiu normalne poprene presjeke svakog objekta u saradnji sa projektantom autoceste ili drugih cesta. Treba nastojati, da izabrana varijanta poprenog presjeka na objektu ima slian tip sigurnosne ograde koji se nalazi na autocesti ispred i iza objekta. Ovo se posebno odnosi za razdjelni pojas. Kod objekata koji se nalaze na dijelu autoceste sa poveanom irinom razdjelnog pojasa (ispred tunela i sl.), svaki objekat prestavlja cjelinu za sebe. Slobodni profili i irine objekata na cestama u velikoj mjeri uslovljavaju primjenu razdvojenih rasponskih konstrukcija posebno mostova i vijadukata. Ova konstatacija vai za sve materijale, sve statike sisteme i sve tehnologije izvoenja rasponskih konstrukcija. Ostupanja od navedenih naela mogua su samo kod propusta i podvoza u trupu autoceste, posebno u sluajevima kod kojih se iznad gornje ploe nalazi nasip. Kod ovakvih primjera izbjegavaju se voznodinamike i vizualne promjene, posebno kod kraih objekata kod kojih se ne pojavljuju meusobna razliita slijeganja. Od ovih naela moe se udaljiti i kod izuzetno visokih (prosjena visina srednjih potpora vea od 60 do 80 m) i kod izuzetno dugih vijadukata (ukupna duina vea od 800 m) gdje su rasponi vei od 100 do 120 m. Kod uporeivanja varijanti sa jednom sastavljenom i dvojnom razdvojenom konstrukcijom, treba uzeti u obzir slijedee: - funkciju objekta u autocestnoj mrei; - mogunost obilaska u sluaju zatvaranja autoceste na objektu; - materijal rasponskih konstrukcija (beton ili elik); - uslove eksploatacije objekta (redovno odravanje, rehabilitacija); - uvanje i ukljuivanje objekta u prirodnu okolinu; - ekonomski vidici u pogledu poetne i ukupne investicije u ukupnom ivotnom vremenu objekta. Steena iskustva pri eksploataciji autocesta pokazala su da su oteenja objekata na autocestama normalna pojava koja zahtjeva stalno odravanje i rehabilitaciju svakih 25 do 30 godina. Kod rehabilitacije objekata koji su iz jedne cjeline odnosno sa jednom rasponskom konstrukcijom, pojavljuje se veliki problem preusmjeravanja odnosno voenja saobraaja. Ovi razlozi su uticali na investitore, da se kod izbora rjeenja veinom odluuju za dvojne - rastavljene rasponske konstrukcije.

Strana 20 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Slika 6.10: Popreni presjeci objekata za premoavanje na autocestama NPP 28,00 m

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 21 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Slika 6.11: Popreni presjeci objekata za premoavanje na brzim cestama za NPP 20,20 m

Strana 22 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Uzimajui u obzir da je uticaj saobraaja i vibracija kod odravanja i rehabilitacije elinih rasponskih konstrukcija, onda je sasvim opravdana odluka o izboru izmeu rastavljene ili sastavljene rasponske konstrukcije. 6.3 Normalni popreni profili (irine) kod objekata za premoavanje na M/R/L cestama Na slikama 6.12 i 6.13 prikazane su irine i oblici poprenih presjeka mostova na M/R/L cestama koji su, odnosno koji moraju biti usklaeni sa irinama odgovarajuih cesta. Osnovni parametri koji utiu na zasnivanje i izbor poprenog presjeka mosta su brzina vozila i poloaj mosta u naselju ili izvan njega. Na slici 6.12 prikazane su irine i oblici poprenih presjeka mostova na M/R/L cestama izvan naselja za brzine vozila V > 50 km/h. Visina ivinjaka je 7 cm sa obaveznom elinom sigurnosnom ogradom SO koja se ugraiva na udaljenosti jednakoj ili veoj od 50 cm koja se mjeri od ivinog pojasa. Pod a) je prikazana irina M/R/L ceste. B je irina saobraajne trake plus irina ivinih traka. irina mora biti vea ili jednaka 5,9 m, a zavisi od kategorije ceste i drugih korisnika. Pod b) je prikazana irina mostova na M/R/L cestama u sluajevima u kojima je most krai od 20 m i nii od 3 m. Pod c) je prikazana irina mostova na M/R/L cestama kada je duina mosta manja od 50 m bez obzira na visinu. Pod d) je prikazana irina mostova na M/R/L cestama kada je duina mosta vea od 50 m bez obzira na visinu. Pod e) je prikazana irina mostova na M/R/L cestama izvan naselja sa stazama za pjeake, bicikliste ili za pjeake i bicikliste bez obzira na visinu i duinu mostova. SO mora biti opremljena sa rukohvatom. Slika 6.13 prikazuje irine i oblike poprenih presjeka mostova na M/R/L cestama u naseljima sa brzinom vozila V < 50 km/h. Pod a) je prikazana irina M/R/L cesta. B prestavlja irinu prometnih traka uveanu za irine rubnih traka. Ova irina zavisi od kategorije ceste i zahtjeva drugih korisnika.

Pod b) je prikazana irina mostova na M/R/L cestama u naseljima. irina hodnika zavisi od toga da li je na njemu predviena staza za pjeake, bicikliste ili za oboje. Visina ivinjaka je 18 cm. Na rubovima se ugrauju ograde za pjeake visine 1,10 m. Na slikama 6.14 i 6.15 su prikazane irine poprenih presjeka mostova na javnim nekategorisanim cestama. Razlikujemo javne nekategorisane ceste sa dvije i sa jednom trakom. Na slici 6.14 je prikazana irina poprenih presjeka prostora na javnim nekategorisanim cestama sa dvije trake. Pod a) prikazana je irina nekategorisane javne ceste sa dvije trake kod kojih saobraajna i rubna traka imaju irinu po B > 5,0 m. Pod b) prikazana je irina mostova na javnim nekategorisanim cestama sa dvije trake. Visina ivinjaka je 18 cm. Na ivicama su ugraene ograde za pjeake visine 1,10 m. Na slici 6.15 prikazane su irine poprenih presjeka mostova na javnim nekategorisanim cestama sa jednom trakom. Pod a) je prikazana irina javnih nekategorisanih cesta sa jednom trakom kod kojih saobraajna i ivina traka imaju irinu 3,5 m. Pod b) je prikazana irina mostova na javnim nekategorisanim cestama sa jednom trakom. Visina ivinjaka je 18 cm. Na rubovima su ugraene ograde za pjeake visine 1,10 m. Minimalna irina mosta za pjeake iznosi 3,0 m. Detaljna obrada poprenih presjeka mostova (ivini vijenci, ivinjaci i hodnici) data je u PS 1.2.2. Slobodni profili i irine kombinovanih objekata zavise od odluke u pogledu regulisanja prometa. Objekat moe biti zajedniki za sve vrste prometa ili pojedinani za svaku razliitu vrstu prometa. Ako se radi o objektu sa kombinovanim prometom onda, kod donoenja odluke o slobodnom profilu i irini objekta, treba uzeti u obzir karakteristike svake vrste prometa. Objekat se moe izvesti na dva nivoa, ako to stvarni uslovi kombinovanog prometa zahtijevaju i doputaju. Takvi objekti se izvode na zajednikim glavnim nosaima.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

Strana 23 od 79

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Slika 6.12: irina poprenih presjeka objekata za premoavanje na magistralnim, regionalnim i lokalnim cestama van naselja (v > 50 km/h)

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

Strana 24 od 79

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Slika 6.13: irine poprenih presjeka mostova na M/R/L cestama u naselju (v < 50 km/h)

Slika 6.14: irine poprenih presjeka objekata za premoavanje na nekategorisanim cestama sa dvije saobraajne trake

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 25 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Slika 6.15: irine poprenih presjeka na objektima za premoavanje na nekategorisanim cestama sa jednom saobraajnom trakom 6.4 Normalni popreni profili (irine) objekata za premoavanje za mijeani cestovno-eljezniki saobraaj Na magistralnim, regionalnim i lokalnim cestama mogu se graditi mostovi za mijeani cestovno-eljezniki saobraaj. Za ovakve primjere postoje dvije mogunosti rjeenja normalnih poprenih profila (irina). Rjeenje normalnih poprenih presjeka (irina) na istom kolovozu mogu se upotrijebiti i dozvoljeni su na regionalnim i lokalnim cestama za mjeani saobraaj i za industrijske eljeznike kolosjeke (slika 6.16).

Slika 6.16: irine poprenih presjeka objekata za premoavanje za mijeani cestovni-eljezniki saobraaj na istom kolovozu Rjeenje normalnih poprenih presjeka (irina) na istom-zajednikom objektu sa odvojenim kolovozom moe se upotrijebiti na svim kategorijama cesta izuzev na AC i BC. Za javne eljeznice obavezna je upotreba tucanike grede na dijelu objekta ispod kolosjeka (slika 6.17). Za lokalne eljeznice sa manjim brzinama i industrijske kolosjeke moe se primjeniti rjeenja bez tucanike grede. U ovakvim primjerima tranice se nalaze u nivou kolovoza ceste.

Strana 26 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

* za eljeznice u pravcu ili u krivini sa R > 250 m

Slika 6.17: irine poprenih presjeka objekata za premoavanje za mjeani cestovno eljezniki saobraaj sa odvojenim kolovozom

7. SVIJETLE IRINE I SVIJETLE (SIGURNOSNE) VISINE ISPOD OBJEKATA


7.1 Openito Kod objekata koji premoavaju prirodne ili vjetake vodotoke mora se veliina otvora odrediti sa hidraulikim proraunom. Veliina otvora mora zadovoljiti uslove proticanja stogodinje visoke vode uzimajui u obzir smanjenje uinka proticanja vode koje nastaje zbog postavljanja objekta te obezbijediti sigurnosnu visinu iznad kote visoke vode. Kod odreivanja slobodnog profila vodotoka i prometnica treba uzeti u obzir eventualne rezervne irine za lokalne ceste, staze i druge potrebe poto su naknadna proirenja slobodnog profila izuzetno zahtjevna i ekonomski neugodna. irina profila usklaena je sa irinom prometnica i pripadajuih staza. Bez obzira na tu injenicu potrebno je uzeti rezervu u irini profila posebno ako se radi o prelaznim stazama ispod objekta. U ovakvim sluajevima mogu bone prepreke smanjiti sigurnost prometa i kapacitet staza za pjeake. Ako se objekat radi iznad prometnica po kojoj se odvija promet onda se, u takvim sluajevima, mora uzeti u obzir gabarit skele ili primjeniti tehnologiju izgradnje sa montanim prednapetim spregnutim konstrukcijama ili drugim tehnolokim postupcima (naguravanje) koje ne zahtijevaju poveanje slobodnog profila koga zahtijeva upotreba skele.

7.2 Sigurnostna visina ispod mosta Sigurnosna visina je slobodna visina koja se nalazi izmeu poveanog nivoa H1/100 (kota stogodinje vode) i donjeg ruba konstrukcije objekta (DRK). Poveani nivo prestavlja visinsku razliku koja nastaje uslijed usporavanja vodotoka odnosno postavljanja prepreka potpora mosta. Kod kanala i regulisanih vodotoka, sigurnosna visina iznosi 0,50 m, a kod prirodnih nereguliranih vodotoka min. 1,0 m. Kod manjih buinih vodotoka kod kojih se mogu pojaviti plivajui predmeti, sigurnosna visina mora iznositi 1,0 1,5 m. Mogue su i druge vrijednosti sigurnosnih visina, ako su izriito zahtijevane kroz vodoprivredne smjernice. Gornja povrina leine grede mora biti najmanje 0,20 m iznad kote H1/100. Sigurnosna visina na plovnim rijekama mora iznositi: - za splavove i amce 2,5 3,0 m - za vee amce i jedrilice 3,0 4,5 m

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

Strana 27 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Slika 7.1: Slobodni profil ispod mostova 7.3 Svijetle irine i svijetle visine podvoza Podvozi su objekti koji slue za voenje drugih prometnica ispod predmetne prometnice. Svijetla irina podvoza jednaka je irini ceste ispred i iza podvoza (irina prometnih traka, rubnih traka, bankina ili staza za pjeake i bicikliste). Na slikama 7.2 i 7.3 prikazane su minimalne svijetle irine za nekategorisane ceste sa jednom i dvije saobraajne trake. se radi o duim objektima, onda ova visina treba da bude 3,0 m. 7.4 Svijetle irine (otvori) i svijetle visine nadvoza preko autocesta i brzih cesta Nadvozi su objekti koji slue za voenje drugih prometnica preko predmetne prometnice. Nadvozi su najee objekti sa kojima se izvodi denivelacija M/R/L ili javnih cesta preko autocesta ili brzih cesta.

Slika 7.2: Minimalna svijetla irina podvoza na javnim nekategorisanim cestama sa jednom saobraajnom trakom Slika 7.4: Svijetle visine kod podvoza irina nadvoza jednaka je irini ceste ispred i iza nadvoza, a definisana je u toki 6 ove smjernice. Svijetla visina ispod nadvoza je 4,70 m. Definisana je kao razmak izmeu najniim donjim rubom rasponske konstrukcije (ukljuujui i cijev za kanalizaciju ili druge komunalne instalacije) i najviom takom kolovoza (slika 7.4). Ako se radi o cestama na kojima se predvia prevoz tereta veih gabarita, onda svjetla visina na tim pravcima mora biti 6,50 m ili se mora obezbijediti odgovarajue alternativno rjeenje.

Slika 7.3:

Minimalna svijetla irina podvoza na javnim nekategorisanim cestama sa dvije saobraajne trake

Svijetla visina kod novoizgraenih podvoza iznosi 4,70 m, ako se nalaze na AC, M/R/L cestama, a 4,20 m ako se nalaze na nekategorisanim javnim cestama. Svijetla visina staza za pjeake i bicikliste iznosi min. 2,50 m. U koliko postoji mogunost i ukoliko

Strana 28 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Svijetla irina (otvor) zavisi od vie faktora. Minimalna svijetla irina je ona koju zahtijeva slobodni profil autoceste, brze ceste ili druge prometnice. Svijetla irina (otvor) odreuje broj i veliinu raspona konstrukcije nadvoza. Na izbor dispozicijske osnove nadvoza najvie utiu: - da li se AC/BC, preko koje se projektuje nadvoz, nalazi na ravnom terenu ili usjeku - ukupna irina trupa AC/BC - irina pojasa za razdvajanje i geometrija AC/BC - mogunost proirenja AC/BC odnosno poveanja broja prometnih traka - ekonomski razlozi - urbanistiko-prostorni i oblikovni razlozi Kod konstruktivno-statikog koncepta podvoza prednost imaju okvirne konstrukcije bez leita i dilatacija kada su ukupne duine podvoza manje od 60-70 m. Projektant ceste treba uvijek nastojati da se krianja izmeu M/R/L i AC/BC izvedu pod pravim uglom ili to manjim uglom. Pravougaoni nadvozi su krai, jeftiniji i geometrijsko odnosno vizualno ugodniji. Niveleta ceste na nadvozu je ugodna kada se nalazi u simetrinoj vertikalnoj krivini ili u jednostranom nagibu <3%. Promjena poprenog nagiba na dijelu nadvoza nije poeljna zbog neugodnog vizualnog utiska, teeg izvoenja i slabog odvodnjavanja. Pri konstruktorskom oblikovanju i izboru rjeenja nadvoza, posebnu panju treba posvetiti srednjim stubovima kako bi isti, pored funkcionalne uloge, imali funkciju znaajnog prostorskog elementa. Na jednom potezu AC/BC ne treba teiti ka istim jednolinim rjeenjima nadvoza. Veina nadvoza ima svoje specifinosti koje se obavezno moraju uzeti u obzir. Korisnici autoceste vie vole logine promjene sa prijatnim vizualnim rjeenjima i iznenaenjima. Kada se radi o rjeenju nadvoza sa stubom u pojasu za razdvajanje, onda se mora posvetiti posebna panja kod izbora presjeka stuba, zatiti od udara vozila, prometnoj sigurnosti (rjeenja sa sigurnosnim ogradama u skladu sa rjeenjem ograde koja je upotrebljena u pojasu za razdvajanje), odvodnjavanju na dijelu pojasa za razdvajanje ispod nadvoza i dubini temeljne ploe.

Na slici 7.5 prikazana su ematska konstrukcijska rjeenja koja se mogu upotrijebiti za nadvoze kada se autocesta ili druga cesta nalazi na priblino ravnom terenu, a na slici 7.6 kada se autocesta ili druga cesta nalazi u usjeku. Nadvozi sa jednim rasponom su poeljna rjeenja za AC/BC kada se djelomino nalaze u usjeku posebno u sluajevima kada je irina pojasa za razdvajanje manja od 2,0 m, a visina nasipa M/R/L nije vea od 4 5 m. Rasponi nadvoza kreu se u granicama od 25 40 m. Rasponska konstrukcija okvira moe biti konstantne ili promjenljive debljine (slika 7.5 A). Nadvozi sa dva raspona su poeljna rjeenja za AC/BC koje se djelomino nalaze na ravnom terenu ili plitkim usjecima sa pojasom za razdvajanje irim od 2,0 m. Visina nasipa nije vea od 6,0 m. Rasponi okvirne konstrukcije nadvoza kreu se u granicama od 15 do 25 m. Veliine raspona moraju biti takve da omoguavaju prolaz kanala u kontinuitetu i da omoguavaju izradu berme minimalne irine 1,0 m ispred stoca (slika 7.5 B). Nadvozi sa tri ili vie (5) raspona su dobra rjeenja za AC/BC na ravnom terenu kada nije poeljna upotreba stuba u pojasu za razdvajanje. Rasponi okvirne konstrukcije kreu se u granicama od 25 do 30 m za srednji raspon te 14 do 20 m za krajnje raspone. Poeljna je upotreba konstantne visine rasponske konstrukcije (slika 7.5 C). Nadvozi sa etiri ili vie raspona su dobra rjeenja za AC/BC na ravnom terenu sa veom irinom pojasa za razdvajanje i u sluajevima kada postoji mogunost proirenja autoceste sa novim prometnim trakama. Nadvozi sa vie raspona su dobra rjeenja za dionice AC na prilazima velikih gradova kod kojih nisu poeljni visoki nasipi. Veliina raspona iznad AC su 25 do 30 m, dok ostali rasponi prate statike uslove i karakteristike prepreka (slika 7.5 D). Kod nadvoza koji premoavaju AC/BC ili M/R u dubokim kamenim usjecima poeljna su rjeenja sa jednim rasponom sa lunim, kvazi-lunim ili okvirnim konstrukcijama raspona 20-50 m (slike 7, 6 A i 7.6 B).

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 29 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Kod nadvoza koji premoavaju AC u dubokom irokom usjeku mogua je upotreba savremenih rjeenja sa jednim rasponom 40100 m sa tankom transparentnom rasponskom konstrukcijom sa kosim zategama (slika 7.6 C).

Slika 7.5:Shema moguih rjeenja nadvoza kada se autocesta ili brza cesta nalazi u ravnom terenu

Strana 30 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Slika 7.6: Shema moguih rjeenja kada se autocesta ili brza cesta nalazi u usjeku

8. POUZDANOST I TRAJNOST MOSTOVA


Pouzdanost i vijek trajanja mostova je savremeno i vano podruje, koje e se obraditi u posebnoj tehnikoj smjernici. U ovoj optoj smjernici samo su navedeni opti pojmovi. Pouzdanost je pojam koji objedinjava sigurnost (nosivost, upotrebljivost, sigurnost na zamor) i trajnost. Sigurnost konstrukcija se obezbijeuje sa dokazivanjem nosivosti i upotrebljivosti koji se izvodi po teoriji graninih stanja te sa kontrolom zamora.

Dokazivanje nosivosti zasniva se na jednaini R S. odnosno sa dokazom da je otpor konstrukcije R vei od vanjskih uticaja S pomnoen sa faktorima sigurnosti . Upotrebljivost konstrukcije dokazuje se sa ogranienjem deformacija, vibracija i pukotina. Zamor je definisan, a moe se kontrolisati kod elinih, spregnutih i djelomino kod armiranobetonskih i AB prednapregnutih konstrukcija. Sasvim sigurna injenica je da se zamor poveava sa smanjenjem vlastite teine konstrukcije u poreenju sa korisnim optereenjem, sa poveavanjem deformacija, te sa pojavom i poveavanjem pukotina.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 31 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Vijek trajanja prestavlja vrijeme u kome objekat, u dozvoljenim granicama sauva svoje osnovne projektovane osobine: nosivost, upotrebljivost i namjenu. Pouzdanost (sigurnost i trajnost) objekata smanjuje se za vrijeme upotrebe kao poslijedica oekivanih i sluajnih pojava od kojih su najvanije karakteristike konstrukcije, kvalitet ugraenih materijala, uticaj odravanja, uticaj prometnog optereenja i okoline. U toku su ispitivanja materijala, posebno betona, koja e bistveno uticati na trajnost objekata i sticanja novih saznanja vezana za ovu problematiku. Ve sada su poznati uzroci koji prouzrokuju propadanje materijala. Od ispitivanja se oekuju rezultati koji e omoguiti pripremu modela na kome e se izraunavati vijek trajanja armiranobetonskih konstrukcija, a isti e biti sastavni dio projektne dokumentacije. Ispitivanje i modeli za proraun vijeka trajanja AB konstrukcija nee se moi direktno upotrebiti za objekte zbog velikoga interakcijskog djelovanja zamora i uticaja karakteristika konstrukcije objekta kao cjeline te uticaja materijala. Za mostove na cestama realno je zahtijevati, projektovati i ostvariti vijek trajanja u granicama od 80 do 120 godina, to zavisi od vrste objekta i uslova upotrebe. Kod objekata na nekategorisanim, lokalnim i regionalnim cestama realan je zahtjev vijeka trajanja od 80 godina poto se na takvim objektima oekuje kraa upotreba. Za objekte na autocestama i magistralnim cestama oekuje se vijek trajanja od 100 godina koliko iznosi i vijek trajanja ceste. Za vee objekte na cestama, za gradske mostove i za objekte na strateki vanim dionicama, drava opravdano moe zahtijevati i ostvariti vijek trajanja od 120 godina. Normativno definiranje vijeka trajanja odnosi se na nosivu gornju konstrukciju, djelimino i na stubove to zavisi od statinog sistema i konstrukcijskog koncepta objekta. Vijek trajanja opreme na objektima je 20 do 25 godina. Blagovremena zamjena i rekonstrukcija opreme utie na vijek trajanja nosive konstrukcije. Sigurnost i trajnost pouzdanost objekata ostvaruju

- Sigurnost Nosivost: kategorije definisane po teoriji graninih stanja. Upotrebljivost se obezbijeuje sa ogranienjem deformacija, vibracija, pukotina i kvaliteta graevinskih materijala. Zamor: Sa dokazivanjem sigurnosti na zamor pokazuje se da zamor tetno ne utie na nosivost. - Trajnost Trajnost je definirana kao vrijeme u kome most sauva svoje projektirane osobine. Osobine konstrukcije: Koncept konstrukcije Konstrukcijski detajli Izbor materijala Tehnologija graenja Oprema i odvodnjavanje Zatita i odravanje Kvalitet ugraenih materijala (betona): Vodocementi faktor Koliina i vrsta cementa Kvalitet i vrsta agregata Pravilna upotreba dodataka Zatitni sloj i njega betona Poroznost i propusnost Na trajnost utiu svi materijali. Glavni uzroci propadanja betona: Strukturni nedostaci Korozija armature tetni kemijski uticaji Oteenja radi mraza Unutranje reakcije u betonu Spreavanje pomjeranja Mehanika oteenja Pukotine Uticaji odravanja: Neophodno je uzeti u obzir sva dosadanja saznanja. Srestva za odravanje i sanaciju Informacijski sistem za mostove Redovni pregled Redovno odravanje Investicijsko odravanje Blagovremene sanacije i rekonstrukcije Uticaji prometnog optereenja: Ogranienje osovinskih pritisaka Omjer vlastitog i prometnog optereenja Izvanredna optereenja Velike brzine Mehanika oteenja Zamor

Strana 32 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Uticaji okoline: Atmosferski uticaji Kemijska agresivnost Solenje Zamrzavanje i topljenje Temperaturni uticaji Uesnici mostova Investitor: Projektni zadatak Priprema i revizija podloga Izbor projektanta i izvoaa Revizija projekata Realna cijena i realan rok izgradnje Projektant: Pravilna upotreba podloga Pravilan koncept Pravilna statika i dinamika analiza Izbor materijala Rjeenje detalja Izbor opreme Projekat odravanja Izvoa: Strunjaci sa odgovarajuom praksom Savremena oprema i tehnologija Priprema i organizacija Interna kontrola Neposredna, tana i dosljedna izrada projekta izvedenih radova Nadzor: Strunjaci sa odgovarajuom praksom Kontrola ugraenih materijala Kontrola opreme i tehnologije Kontrola uslova izgradnje Dimenzijska kontrola Neposredna i tana izrada projekta izvedenih radova Odravanje: Uspostavljanje sistema za gospodarenje sa mostovima. Za redovno odravanje i rehabilitaciju predvidjeti 1-2 % od vrijednosti objekta. Blagovremeni pregledi Redovno odravanje i spreavanje potencijalnih osteenja Blagovremene i kvalitetne sanacije i rekonstrukcije. koji utiu na pouzdanost

9. OBLIKOVANJE MOSTOVA
Most je kompozicija morfoloko-geolokih osobina prostora, ininjerskih konstrukcija, namjene, materijala, oblikovanja, tehnologije graenja, sigurnosti, trajnosti, ekonominosti i ukljuivanja u prirodni i urbani prostor. Most koji je, u pogledu kompozicije, izgraen bez greaka ima svoju estetsku teinu koja moe biti uspjena samo u sluaju kada i projektant-konstruktor posjeduje strunu i duhovnu zrelost. Oekivanja, da mostovi budu lijepi, su stalno prisutna i stara su koliko i sama izgradnja mostova. Odnos javnosti do mostova se stalno mijenja. U srednjom vijeku su kameni mostovi prestavljali neku vrstu spomenika radi ega su postale simbolom gradnje toga vremena i to dueg vijeka trajanja. Sa upotrebom elika kao materijala i sa razvojem teorije konstrukcija mostovi se ve vie od 200 godina, obrauju kao statike konstrukcije sa jasnim prenosom sila. Sa poetkom dvadesetog stoljea beton se pojavljuje kao konkurentni materijal, a polovinom stoljea beton postaje primarni materijal za gradnju mostova. Na modernim prometnicama, posebno autocestama nalazi se puno mostova, vijadukata, nadvoza i drugih objekata i konstrukcija koji slue za savlaivanje prirodnih i umjetnih prepreka i ukrtanja u razliitim nivojima. Koncentracija objekata utie na izgled okoline radi ega treba posvetiti posebnu panju njihovom oblikovanju i ukljuivanju u ruralni i urbani prostor. Kod projektovanja mostova, konstruktor je nosilac projekta koji e samostalno ili u saradnji sa arhitektom projektovati i oblikovati takvu konstrukciju koja e biti funkcionalna, pouzdana (sigurna i trajna) i koja e se uklopiti u skladan oblik ininjerske konstrukcije i objekta kao cjeline. Koncepti dispozicijskih rjeenja mostova (naroito kod izbora nosivog sistema) usvajaju se nakon detaljnih prouavanja i analiza koji se odnose na funkciju objekta, morfologiju prepreke, geolokih osobina tla, geometrije prometnice, iskoritenja terena u podruju objekta, karakteristika graevinskih

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 33 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

materijala, raspololjivih tehnologija i mnogih drugih znaajnih podataka koji izviru iz podloga za projektovanje. Za izabrani nosivi sistem (gredni, okvirni, luni, visei itd.) mijenjaju se rasponi, ukupna duina, raspored stubova, izabere se materijal nosive konstrukcije i predvide mogui naini izgradnje. Osnovni dispozicijski elementi omoguavaju analizu i konstruisanje vie varijanti poprenog presjeka nosive konstrukcije. Pravilno i dobro projektovana konstrukcija je istovremeno skladno i logino oblikovana konstrukcija objekta. Oblikovanje mostova ne prestavlja jedini i iskljuivi cilj i o njemu se ne moe raspravljati neovisno od rjeenja nosive konstrukcije. Temeljna naela estetike mostova: - izbor odgovarajueg oblika osnovnog nosivog sistema - pravilan i skladan omjer pojedinih dijelova i objekta kao cjeline - jednostavan oblik i funkcionalnost pojedinih dijelova i objekta kao cjeline - statiki ista konstrukcija - kvalitet izvedenih radova i boja vanjskih povrina - skladno ukljuenje objekta u prirodni ambijent ili urbana naselja

U statikom pogledu razlikujemo gredne mostove sa statiki odreenim sistemima i statiki neodreenih sistema. Gredni sistemi odgovaraju za sve materijale osim kamena (drvo, armirani beton, prednapregnuti beton, elik sa ili bez sprezanja). Od svih statikih sistema grednih mostova, za manje raspone se najvie upotrebljava nosa na dva oslonca bez obzira na upotrebljeni materijal. Sa veom upotrebom prednapregnutih betona i spregnutih elinih konstrukcija bistveno su se promijenile granice za racionalnu upotrebu nosaa na dva oslonca. Nedostatak ovog sistema je upotreba leita i dilatacija koji poskupljaju izgradnju i odravanje. Greda sa prepustima konzolama sa kontraoptereenjem ili bez njega (2, 3) odgovara i primjenjuje se za gradske mostove i mostove na regionalnim i lokalnim cestama. Sistem slobodnih greda (diskontinualni sistemi) sa ili bez dilatacija u kolovoznoj ploi iznad srednjih potpora upotrebljavao se dugo kod prednapregnutih armiranobetonskih sistema sa veim brojem raspona. Oteenja iznad potpora, utjecala su na primjenu rjeenja bez prekida i dilatacija u kolovoznoj ploi. Sa izbacivanjem dilatacija uspostavljen je kontinuitet kolovozne ploe za preuzimanje korisnih optereenja. Sistemi sa zglobovima poznati su pod imenom "Gerberev nosa". Ovi sistemi su bili karakteristini za razdoblje od dvadesetih do pedesetih godina 20-tog stoljea kada su se armiranobetonski nosai i elini mostovi najvie upotrebljavali. U novijoj mostogradnji upotrebljavaju se samo u izuzetnim sluajevima. Statiki neodreeni sistemi kao kontinuirani gredni sistemi sa dva, tri ili vie raspona su najvie upotrebljavani sistemi bez obzira na izabrani materijal. Veliina i omjeri raspona zavise od morfologije i visine prepreke, uslova fundiranja i potencijalnog postupka graenja. Najvea prednost kontinuiranih sistema je u tome to se izbjegava upotreba dilatacije u rasponskoj konstrukciji pri velikim duinama mostova. Broj raspona je neogranien. 10.2 Okvirni sistemi mostova Okvirni sistemi mostova nastanu kada je gornja konstrukcija vrsto ili pomou zgloba

10. NOSIVI SISTEMI MOSTOVA


Mostovi se mogu dijeliti prema razliitim kriterijima: namjeni, materijalu, lokaciji, poloaju u pogledu na prepreku itd. Za projektovanje, konstruisanje, statiku analizu i eksploataciju najvanija je podjela koja se odnosi na nosive sisteme. U pogledu koncepta konstrukcije, oblika, preuzimanja prenosa sila i uticaja razlikujemo pet osnovnih nosivih sistema mostova: - gredni sistemi - okvirni sistemi - luni sistemi - visei sistemi - sistemi sa kosim zategama 10.1 Gredni sistemi mostova Osnovnu karakteristiku grednih sistema ini odvojenost gornje konstrukcije od potpora i prenos optereenja gornje konstrukcije na potpore preko leita. Popreni presjek gornje konstrukcije zavisi od raspololjive konstruktivne visine, geometrijskih omjera, njene irine i raspona.

Strana 34 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

povezana sa potporama tako da ostvaruju jedinstvenu nosivu konstrukciju sa razliitim poprenim presjecima. Okvirni sistemi mostova sa jednim rasponom sa ili bez zglobova su dosta racionalni za raspone od 5 do 60 m, u armiranom ili prednapregnutom betonu. Okvirni sistem je racionalniji od grednog sistema sa jednim rasponom, poto pritiske zemlje preuzima kompletan sistem. Leita i dilatacije nisu potrebne. Odravanje objekata je lake i ekonominije. vrsta veza gornje konstrukcije sa upornjacima smanjuje momente u gredi i omoguava smanjenje konstruktivne visine. Sa promjenom momenata inercije po duini raspona moe se uticati na smanjenje momenata u polju i ostvariti bolji vizualni izgled konstrukcije. Zatvoreni okvir spada u primarni sistem sa rasponima 2 do 5 m, a za manje mostove, podvoze ili podhode sa otvorima 5 do 8 m koji se grade na slabo nosivom tlu iz armiranog betona. Dobar i uravnoteen raspored uticaja sa dobrim prilagoavanjem na deformacije i slijeganja su dobre osobine ovog sistema. Okvirni sistemi sa zategama i kosim potporama omoguavaju vee raspone i upotrebu kombinacije monolitne i montane gradnje. Pogodni su za nadvoze i mostove iz armiranog ili prednapregnutog betona, za eline i spregnute presjeke. Prepusti sa zategama i kosim stubovima smanjuju momente u polju radi ega se moe upotrijebiti manja konstruktivna visina presjeka. Okvirne konstrukcije sa dva, tri ili vie polja, sa vertikalnim potporama esto se upotrebljavaju u savremenoj mostogradnji, posebno u armiranom i prednapregnutom betonu. Kod objekata sa vie polja moe se primijeniti vrsta veza izmeu stubova i nosaa, veza sa zglobovima ili sa leitima to zavisi od ukupne duine objekta, veliine raspona, odstojanja od osi simetrije sistema, tako da se ti sistemi prepliu sa grednim kontinuiranim sistemima. Sa dobrom kombinacijom vrste veze i veze sa zglobovima odnosno leitima moe se postii racionalnije rjeenje objekta. 10.3 Luni sistemi mostova Luk je najstariji nosivi sistem za mostove i viadukte. Upotrebljavao se za premoavanje rijeka i dukobih dolina sa strmim padinama i kompaktnim terenom koji moe preuzeti sile iz pete luka.

Stari mostovi sa kamenim svodovima i viadukti iz rimskog i turskog perioda imaju neogranianu trajnost. Os lukova i svodova koja ima oblik potporne linije, dobivene od uticaja vlastite teine je najbolji nosivi sistem za kamen i beton t.j. za materijale koji imaju veliku otpornost na pritisak, a malu na zatezanje. Savremeni luni mostovi grade se iz armiranog betona, elika i sa spregnutim presjekom za raspone od 40 do 400 m. Nove tehnologije gradnje lukova, prije svega slobodna konzolna gradnja lukova velikih raspona, ponovo su vratile lune mostove u konkurenciju sa ostalim sistemima. Napredak u prouavanju reolokih osobina betona poveao je granice raspona armiranobetonskih mostova. Kod savremenih lunih mostova konstrukcija iznad luka je grednog sistema betonirana na licu mjesta ili konstrukcije koje se betoniraju na platou i navlae na pripremljene potpore po sistemu potiskivanja. Ovaj nain smanjuje cijenu i vrijeme izgradnje lunih mostova velikih raspona. Savremeni kompjuterski programi omoguavaju analizu prostorskog modela konstrukcije tako, da se mogu odrediti stvarna naponska stanja i deformacije za zajedniki sistem djelovanja luka i konstrukcije iznad njega. Lune mostove veih raspona treba raunati po teoriji drugog reda . Upeti luk ili svod prestavljao je osnovni sistem za lune mostove i vijadukte iz kamena, opeke i betona, a ostao je kao osnovni sistem i za armirani beton. Kod lukova iz kamena i opeke elni zidovi su bili puni ili su imali otvore za rastereenje. Kod armiranobetonskih lukova pojavljuje se, umjesto punih eonih zidova, gredna ili okvirna konstrukcija iznad luka. U poetku je nadluna konstrukcija imala raspon samo 5 do 6 m, a sada konstrukcija iznad luka, ima raspone i do 30 m. Elastino upet luk u obliku srpa koji omoguava uvoenje programirane promjene momenata inercije po duini raspona, prestavnik je novijih savremenih lunih, armiranobetonskih mostova manjih i srednjih raspona od 40 do 150 m. Lukovi i svodovi povezani su u jedinstveni presjek sa konstrukcijom iznad luka na priblino treini

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 35 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

sredine raspona. Konstrukcija iznad luka ima minimalni broj stubova ili je bez njih. Sa premoavanjem irokih rijeka, posebno u gradovima, aktualizirana je ponovna primjena sistema sa kontinuiranim lukovima iz armiranog betona ili elika. Konstruktorima, koji upotrebljavaju ovaj sistem, otvorile su se iroke mogunosti variranja i oblikovanja koja se postie omjerom raspona i strijele luka te oblikom presjeka luka prema obliku irokih srednjih stubova i krajnjih upornjaka. Luk sa dva zgloba, prestavnik je osnovnog sistema elinih lunih mostova. Upeti lukovi sa dva zgloba sa djelimino sputenim kolovozom, omoguavaju velike raspone sa ugodnim omjerom raspona i strijele luka bez obzira o kakvoj se prepreci radi. Pogodni su za plie prepreke kod kojih je odreen poloaj nivelete. Greda ojaana sa vitkim lukom ili vitki luk ojaan sa gredom poznati su kao "Langerova greda". To je izraziti prestavnik elinih lunih mostova sa veim rasponima i ogranienom konstruktivnom visinom preko rijeke ili drugih prepreka. Luni dio sistema je, radi svoje vitkosti, u cjelosti optereen samo sa osnom silom, a ojaana greda, koja djeluje i kao zatega preuzima savijanje. Moderne verzije ovog sistema mogu imati samo jedan luk u sredini presjeka. 10.4 Visei sistemi mostova Visei sistemi mostova sa nosivim parabolinim kablovima, vertikalnim vjealjkama i krutom gredom za ojaanje su sistemi koji se upotrebljavaju samo za eline cestovne mostove najveih raspona od 500 do 2000 m. Konkurencija koja je nametnuta od mostova sa kosim zategama, koji su ve dui od 500 m, utjecala je na to, da su se rasponi viseih mostova jo vie poveali. Visei sistemi mostova sa elastinom gredom za ojaanje mogu biti zanimljivi i konkurentni za mostove za pjeake i provizorne mostove kao i za mostove preko kojih prelaze cjevovodi. Rasponi ovih sistema su od 50 do 150 m. Nosivi element viseih mostova, lanano visei kabel, sidran je u tlo i preko grede za ojaanje preuzima ukupnu vlastitu teinu i korisno optereenje.

Ako su vjealjke vertikalne onda je sila u kablovima konstantna Grede za ojaanje obavezno se raunaju po teoriji drugog reda. Obavezna je analiza na dinamike uticaje, uticaje vjetra i seizmika optereenja. 10.5 Mostovi sa kosim zategama Mostovi sa kosim zategama su objekti kod kojih je gornja gredna konstrukcija, razliitog presjeka i iz razliitih materijala, objeena na jedan ili dva pilona pomou kosih zatega. Moderna upotreba sistema zategama poinje 1955 godine. sa kosim

Ovaj tip konstrukcije ponovo postaje aktualan i esto se upotrebljava za mostove raspona od 100 do 1000 m. Razvoj sistema sa kosim zategama iao je u smjeru usvajanja manjih meusobnih razmaka elastinih potpora sa veim brojem kosih zatega. Izbor veeg broja zatega direktno je povezan sa eljom da se i gredne konstrukcije grade iz prednapregnutog betona, a ne samo kao eline ili spregnute konstrukcije koje su se upotrebljavale u prvom desetljeju moderne upotrebe ovog sistema. Vie kosih zatega koje su ugraene u obliku harfe ili lepeze omoguava da se sistem moe smatrati kao konzolni u kome kolovozna ploa djeluje kao pritisnuti pas, a kose zatege kao konzolni zatezni pas. Vea gustoa zatega omoguava upotrebu malih konstruktivnih visina. U ovakvim sluajevima i beton kao materijal moe biti konkurentan za mostove manjih raspona. U podunom smjeru sistemi sa kosim zategama mogu biti sa jednim ili dva pilona. U oba sluaja piloni moraju biti sidrani na suprotnoj strani. Piloni mogu biti elini, spregnuti ili armiranobetonski, pojedinani stubovi ili kao okvirna konstrukcija to zavisi od raspona, irine mosta, visine pilona, broja ravnina, zavjeenja zahtjeva u pogledu oblikovanja i drugih uslova. Greda za ojaanje moe imati razliite presjeke. Najee se upotrebljava sanduasti presjek koji ima najveu torzijsku krutost. Grede iz elika upotrebljavaju se za najvee raspone, spregnute (elik-beton) za

Strana 36 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

srednje raspone, a prednapregnuta armirano betonska za manje i srednje raspone. Kose zatege su izraene iz paralelnih ica ili uadi iz visokokvalitetnog elika sa specijalnim sidrima koji dobro podnose zamor. Zatege sa paralelnim icama iz visokokvalitetnog elika oblikuju se u tvornicama nakon ega se umeu u debelostijenske polietilenske cijevi. Nakon prednapenjanja, cijevi se ispune sa cementnim malterom ili specijalnim uljem (mastima). Ovaj sistem je u punom razvoju radi ega nije opravdano da se daju detaljnije smjernice. Projektanti crpe uputstva iz najnovijih knjiga i strunih lanaka u kojima su detaljno obraeni mostovi sa kosim zategama.

11. KONSTRUKTORSKI USLOVI ZA PROJEKTOVANJE MOSTOVA


11.1 Uvodni dio Konstruktorski uslovi za projektovanje mostova bit e navedeni u loginom redoslijedu koji nastaje u postupku koncepta, konstruisanja i projektovanja. Konstruktorski uslovi omoguavaju savremene i ujednaene kriterije za projektovanje objekata koji mogu povoljno uticati na izgradnju, trajnost i odravanje. Konstruktorski uslovi se u veini odnose na armiranobetonske i prednapregnute armirano-betonske gredne i okvirne sisteme objekata poto se beton kao materijal za gredne i okvirne sisteme najvie upotrebljava. Projektant ne smije osmisliti objekat po izmiljenim, nedovoljnim, nepotrebnim ili netanim podlogama. U tabeli 11.1 shematski je prikazano dvanaest koraka u postopku izrade idejnih projekata mostova. Podloge za projektovanje i projektni zadatak obraeni su u poglavlju 4. Ovdje se samo naglaava potreba, da projektant mora detaljno prouiti projektni zadatak i sve podloge za projektovanje. Projektant mora naznaiti sve uslove koji bistveno utiu na koncept i projektovanje objekta. Ako se dogodi da se u analizi, a kasnije i u aplikaciji podloga pojave neke neloginosti ili neusaglaenosti onda o tome mora blagovremeno obavijestiti investitora. Ako koncept projekta i projektni zadatak dou u pitanje zbog pogreno preuzetih podataka i uslova iz podloga onda je saradnja investitora i projektanta obavezna kako bi uskladili sve promjene i podloge.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 37 od 79

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

TABELA 11.1: Redoslijed aktivnosti na izradi idejnih projekta mostova


1 PODLOGE ZA PROJEKTOVANJE PS 1.2.1, POGLAVLJE 4.1 4.9 PROJEKTNI ZADATAKPS 1.2.1, POGLAVLJE 4.10 STUDIJA OSNOVNIH DISPOZICIJSKIH ELEMENATA PS 1.2.1, POGLAVLJE 5.6.7 STUDIJA MOGUIH SISTEMA I ODREIVANJE ODGOVARAJUEG NOSIVOG SISTEMA PS 1.2.1, POGLAVLJE 10

Definie namjenu, lokaciju, optereenje, gabarite i trajnost objekta.

Urbanistiko-prostorske, prometne, geometrijske, geodetske, geoloko-geomehanske, hidrolokohidrotehnike podloge.


Niveleta, popreni nagib, gabariti pod i nad objektom, odnos izmeu objekta i prometnice te objekta i prepreke.

Gredni, okvirni, luni, visei, sa kosim zategama, statiki sistemi nosive cjeline objekta.

ANALIZA VARIJANTI IZABRANOG NOSIVNOG SISTEMA IZBOR RASPONA I UKUPNE DUINE OBJEKTA

Kod jednog ili vie izabranih statikih sistema kombinuju se rasponi, ukupna duina, poloaj stubova.

IZBOR MATERIJALA ZA NOSIVU KONSTRUKCIJU OBJEKTA PS 1.2.1, POGLAVLJE 11 ANALIZA I IZBOR TEHNOLOGIJE GRAENJA PS 1.2.1, POGLAVLJE 13 KONSTRUISANJE POPRENOG PRESJEKA I RASPONSKE KONSTRUKCIJE PS 1.2.1, poglavlje 11.6 KONSTRUISANJE UPORNJAKA I STUBOVA STUDIJA I DUBINE I VRSTE TEMELJENJA PS 1.2.1, poglavlje 11.7 STATIKA ANALIZA NOSIVE KONSTRUKCIJE PS 1.2.1, poglavlje 12 OPREMA MOSTA RJEENJE VEZE IZMEU OBJEKTA I PROMETNICE UREENJE PROSTORA UZ MOST PS 1.2.2 - PS 1.2.1 ANALIZA KOLIINA I CIJENA ZA VARIJANTNA RJEENJA IZBOR VARIJANTE

Armirani beton, prednapregnuti beton, elik, spregnuti presjeci.

Gradnja "in situ", montano-monolitni postupci, montana gradnja.

Odredi se zajedno sa izabranim materijalom (6), tehnologijom gradnje (7), sistemom i rasponom objekta (4) i (5).

Za poloaj upornjaka i stubova koji je odreen u (5) konstruiu se stubovi u zavisnosti od (6), (7) i (8) izabere se nain i rjeenje temeljenja.

10

Analiziruju se kritini presjeci rasponske konstrukcije, stubova, spoja temelja sa tlom i nosivost ipova.

11

Izbor leita, dilatacija, hodnika za pjeake, vijence, izolacije kolovoza, odvodnjavanja. Veza izmeu objekta i tijela ceste. Ureenje prostora oko objekta.

12

Analiza koliina i cijena glavnih materijala za rasponsku konstrukciju i stubove (beton, armatura, kablovi, elik, ipovi) bez opreme i drugih dijelova koji su isti kod svih varijanti.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

Strana 38 od 79

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

11.2 Izbor nosivog sistema, analiza varijanti izabranog sistema, izbor raspona i ukupne duine objekta Pet osnovnih sistema mostova (gredni, okvirni, luni, visei i objekti sa kosim zategama) su obraeni u poglavlju 10. Na izbor nosivog sistema objekata utiu: - morfologija (oblik i funkcija) prepreke, omjer izmeu duine i visine gabarita pod objektom - geoloko-geomehanike karakteristike tla i uslovi temeljenja - vrsta prometnice (autocesta, magistralna cesta, regionalna cesta, lokalna cesta, pjeaci, eljeznice, mijeani promet) i geometrija (niveleta, trasa) prometnice - podaci iz projektnog zadatka i podloga za projektovanje (urbanistiko-prostorski uslovi, oblikovanje, hidroloko-hidrotehniki uslovi, meteorloki podaci, seizmologija) - informacije o opremi i moguim potencijalnim izvoaima, roku i vremenu izgradnje - informacija o trenutnim cijenama i nabavci osnovnih materijala i opreme - vlastita iskustva i informacije iz literature i slinih ve izgraenih objekata. Kod srednje velikih objekata u posebnim uslovima a naroito kod veih objekata, neophodna je izrada varijanti sa razliitim nosivim sistemima. Za ve izabrani nosivi sistem ili kombinaciju sistema (grednog, okvirnog, lunog ili sistema sa kosim zategama) uobiajeno je da se izrade dvije do tri varijante idejnih skica. Kod velikih i znaajnih mostova i vijadukata treba obavezno izraditi dvije do tri varijante idejnog projekta ili obezbijediti razliita rjeenja kroz objavu javnog anonimnog ili pozivnog natjeaja. Nakon odreivanja konstrukcije i osnovnog nosivog statikog sistema predstoji odreivanje pojedinih raspona, njihovih meusobnih proporcija i ukupne duine mosta. Veliina i omjeri raspona odreuju neposredno statike koliine, dimenzije presjeka i koliine materijala. Kod grednih i

okvirnih rasponskih konstrukcija su veliine i broj raspona povezani sa omjerom cijene rasponske konstrukcije i cijene stubova objekta. U tabeli 11.2 prikazani su statiki sistemi koji se preporuuju za gredne i okvirne sisteme. Ukupna duina mostova preko rijeke zavisi od otvora mosta koji je potreban za protok visokih voda. Kod svih objekata mogu se, na osnovu analize i uporeenja cijene za 1 m objekta i 1 m nasipa, odrediti krajnje take objekta, a sa tim i ukupna duina. Visina krajnjih potpora varira izmeu 5 i 10 m iznad terena. Kod prometnica koje prolaze kroz naselja, obradive povrine ili u blizini naselja treba dati prednost rjeenjima sa duim objektima. Visina nasipa ne treba biti vea od 5-7 m poto isti postaju prepreka za daljnu urbanizaciju prostora. Kod profila sa strmim rijenim bregovima treba izbjegavati visoke krajnje stoce jer su skupe i nestabilne konstrukcije koje negativno utiu i na izgled objekta. Sa odmicanjem krajnjih potpora od bregova rijeke stvara se mogunost prolaza lokalnih cesta i staza ispod mosta, a istovremeno su radovi na temeljenju laki i jeftiniji. Za kvalitetno rjeenje prelaza sa objekta na prometnicu potrebna je saradnja sa projektantom prometnice kako bi se rijeilo pitanje gabarita, zidova, ograda, odvodnjavanja, rasvjete, signalizacije i redoslijeda izgradnje.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 39 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Strana 40 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

11.3 Optimiranje podupiranja konstrukcije U izradi koncepta, kod projektovanja i konstruisanja objekata iz armiranog i prednapregnutog betona treba nastojati da se kod svih ili na veini stubova upotrijebi vrsta homogena veza, naroito ako se radi o grednim ili okvirnim sistemima. Upotreba vrste veze naroito je pogodna u sluajevima kada je uticaj deformacija, koje nastaju us temperature skupljanja, teenja i prednapenjanja, priblino iste utjecajima od upotrebe leita. Kod ovakve analize treba uzeti u obzir duinu izvijanja stubova, to zavisi od usvojenog naina povezivanja. Upotreba kompjuterskih programa omoguava brzu i cjelovitu analizu razliitih varijanti nosive konstrukcije sa eljom da se izvri promjena spoja izmeu konstrukcije i pojedinih stubova. Ako su neophodni zglobovi za vezu sa stubovima, onda prvo treba razmotriti upotrebu AB zglobova. Ako se ostvaruje veza izmeu eline ili spregnute konstrukcije sa AB stubovima, onda se upotrebljavaju elini zglobovi. Sa upotrebom zglobova smanjuje se duina izvijanja vitkih stubova, a sa time i uticaji na temelje. Raspored leita, zglobova ili vrstih veza na osloncima kod grednih i okvirnih objekata mora obezbijediti stabilnost, stalni poloaj, deformabilnost u svim ravninama i pomjeranje u podunom i poprenom smjeru objekta.to zavisi od duine i irine objekta i upotrijebljenih materijala. Povezivanje i/ili nalijeganje gornje konstrukcije na potpore zavisi od vie faktora meu kojima su najznaajniji: - nosivi sistem objekta - ukupna duina objekta, broj i veliina raspona - visina stubova - dubina temeljenja, kvalitet nosivog tla i nain temeljenja - materijal gornje konstrukcije i potpora Postoje tri naina nalijeganja i povezivanja gornje konstrukcije i potpora: - vrsto povezivanje, - veza sa zglobovima - linijske ili pojedinane potpore sa ogranienim ili neogranienim deformacijama.

vrsta povezanost gornje konstrukcije i potpora vrsta veza moe se upotrijebiti kod svih potpora (krajnjih i srednjih). Izbor potpora koje e biti vrsto povezane sa gornjom konstrukcijom, zavisi od vie uslova. vrsta veza preuzima momente savijanja i torzije, vertikalne i horizontalne sile u zavisnosti od omjera krutosti i prenosi ih preko stubova na temelj odnosno tlo. Zglobno povezivanje ili zglobno podupiranje U pogledu funkcije u konstrukciji objekta, razlikujemo: - linijsko zglobno podupiranje - zglobno podupiranje u svim smjerovima - takasto, pojedinano podupiranje Zglobno linijsko podupiranje omoguava zasuk gornje konstrukcije u jednoj ravnini, a upotrebljava se za povezivanje krajnjih upornjaka kod mostova sa jednim rasponom te za povezivanje stubova kod kojih upotreba leita nije opravdana. Kod grednih objekata sa veim rasponima poeljna je veza sa zglobovima na visokim stubovima jer se duina izvijanja stubova smanjuje. Zglobno podupiranje u svim smjerovima ili pojedinano takasto podupiranje upotrebljava se u sluajevima u kojima se eli postii zasuk nosive konstrukcije u svim ravninama. Zglobna takasta leita su obino elina. Linijska ili takasta leita Leita kao potpore rasponskih konstrukcija moraju obavljati tri osnovna zadatka: - da preuzmu i prenose vertikalne i horizontalne reakcije iz gornje konstrukcije na stubove odnosno upornjake, - da omogue deformacije gornje konstrukcije, - da omogue dilatiranje gornje konstrukcije. Za ispunjavanje ovih funkcija, konstruktor moe upotrijebiti:

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 41 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

- nepomino leite po duini linije - pomino leite po duini linije u jednom smjeru - pomino leite po duini linije u dva smjera - takasto rotaciono nepomino leite zglobno podupiranje u svim smjerovima - takasto podupiranje pomino u jednom smjeru - takasto leite pomino u svim smjerovima - elastino odbojna potpora (priguiva) za amortizaciju udaraca koja nastaju od seizmikih uticaja Za izbor konstrukcije i proraun leita primjenjuje se posebna smjernica PS 1.2.6 Leita za mostove. Pored ove smjernice potrebno je uzeti u obzir i Evropske standarde za leita EN 1337-3-10 Structural bearings. 11.4 Integralni mostovi Integralni mostovi su savremeni naziv za betonske mostove okvirnih konstrukcija bez dilatacija i leita. Izgradnja integralnih mostova je monolitna, dimenzije nosivih dijelova konstrukcije su robusnije. Oteenja takvih mostova su manja jer su uklonjeni

glavni izvori oteenja, podrua nepovezanosti, dilatacije i zone leita. Trokovi odravanja su manji, a saobraaj sigurniji. Okvirne konstrukcije u sebi sadre sistemske rezerve u preraspodjeli optereenja i statikih uticaja. Pri koncipiranju integralnih mostova nisu poeljne dimenzijske disproporcije, jer se tako onemoguuje koncentracija napona i prslina. Za djelovanje konstrukcije mostova, koji bre propadaju, treba da se omogui njihova pouzdanost. Projektovanje mostova u skladu sa propisima i standardima, nije dovoljna garancija za dobar i trajan most. Potrebna je pravilna koncepcija, koja pored standarda uvaava iskustva savremene prakse i povratne informacije sa odravanja i upravljanja sa mostovima. Integralni okvirni mostovi ne preporuuju se kod kosih konstrukcija, kada je ugao zakoenja manji od 30 i kod okvirnih konstrukcija vee duine sa niskim krutim stubovima. Interakcija most-temeljno tlo je bitna komponenta deformacijskog i nosivog ponaanja integralne konstrukcije pa je potrebno sudjelovanje projektanta objekta i geomehaniara pri odreivanju realnih geomehanikih parametara. Veliki broj ranije izgraenih mostova i vijadukata nisu popreno povezani iznad oslonaca (slika 11.1). Relativno jednostavna i racionalna tehnologija proizvodnje i montae glavnih nosaa duine 15-40 m upotrebljavana je u periodu od 1950 do 1990 godine. Dvadeset do trideset godina po izgradnji vidni su nedostaci tih konstrukcija, pojavila se oteenja koja su zahtjevala njihovu rehabilitaciju.

Slika 11.1: Shema diskontinualnog mosta

Strana 42 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

U tehniki razvijenim evropskim dravama i u Sloveniji dolo je do zabrane upotrebe diskontinualnih stistema mostova pa se projektuju i grade kontinualne rasponske konstrukcije sa dilatacijama samo na obalnim stubovima. Integralni mostovi bez leita i dilatacija slijede savremenim trendovima u mostogradnji sa ciljem, da se grade trajniji mostovi i smanjuju trokovi gradnje i odravanja. Statiki sistemi integralnih betonskih mostova su okvirne konstrukcije sa jednim ili vie raspona, prikazani su u tabeli 11.2 (statiki sistemi 1, 2, 5, 8, 10 i 12). U praksi su najvie upotrebljeni statiki sistemi, zatvoren okvir za propuste i manje objekte raspona do 8 m, okviri sa jednim rasponom 5 40 m i okviri sa dva, tri i vie raspona ukupne duine do 70 m. Prednosti integralnih mostova su slijedee: - manji trokovi izgradnje, - manji trokovi odravanja i popravljanja poto ovakvi mostovi nemaju elemenata koji zahtijevaju intenzivno odravanje, - jednostavniji i bri tok graenja poto nema leita i dilatacija koji zahtjevaju strogu toleranciju kod ugraivanja sa tanijim redoslijedom izvoenja radova na ugraivanju, - vii nivo usluge, - trajno i od odravanja nezavisno spreavanje direktnog dostupa soli do konstrukcijskih elemenata ispod kolovoza, - smanjenje opasnosti od nejednakih slijeganja i odklona srednjih stubova, - pouzdanje negativnih reakcija iz rasponske kosntrukcije,

- krai zadnji rasponi omoguavaju upotrebu veeg centralnog raspona kod konstrukcija sa tri raspona, - vee rezerve u nosivosti radi moguih prerasporeivanja uticaja u graninom stanju nosivosti. Veliina parazitnih uticaja u velikoj mjeri zavisi od geometrije objekta, omjeru krutosti izmeu rasponske konstrukcije i potpora te krutosti temeljnog tla. Od znaaja je primjena to realnijeg modeliranja krutosti objekta i temeljnog tla, sa ime se raunskim modelom obuhvataju stvarna optereenja. Ako se za krutost temeljenog tla primijeni mala vrijednost, onda e se podcijeniti usiljene statike koliine, koje nastaju kao posljedica temperaturnih promjena i prednaprezanja. Radi toga se kod integralnih mostova izvode odvojeni prorauni nastupajuih usiljenih statikih koliina, pri emu se uzimaju u obzir gornje i donje granice karakteristika tla. Izbjegavanje monolitnog povezivanja upornjaka i rasponske konstrukcije ima opravdanje kada se usiljene statike koliine, koje nastaju od mobiliziranog pritiska zemlje i jako krutog temeljenja, teko mogu ovladati i kontrolisati. Ako se sa rasponskom konstrukcijom monolitno poveu samo srednji stubovi, onda govorimo samo o semiintegralnom mostu. Na slici 11.2 prikazana je shema prednapregnute armiranobetonske okvirne konstrukcije nadvonjaka na autoputu sa rasponom 30-50 m. Karakteristino je proirenje na vrhu stubova sa ime se izbjegava kolizija armature okvira i zone sidranja kablova preke.

Slika 11.2

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 43 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Na slici 11.3 prikazana je shema integralne lune konstrukcije nadvonjaka sa lukom raspona 35 do 70 m.

Slika 11.3 Na sliki 11.4 prikazana je shema armiranobetonskih prednapetih integralnih okvirnih konstrukcija nadvonjaka sa etiri raspona ukupne duine do 70 m bez leita i dilatacija. Na spoju prelazne ploe i konstrukcije predvidjeti spojnicu 1 2 cm, koja se zalije sa asfaltnom smjesom ime se spreava pojava nekontrolisanih pukotina u asfaltu. Za objekte duine 50-70m predvidjeti asfaltne diletacije. Integralni mostovi u krivinama ugodnije reaguju na uticaje od temperature i skupljanja betona u poreenju sa mostovima u pravcu radi ega se mogu primijeniti integralne konstrukcije za mostove u krivinama vee duine. Konstrukcije od visokovrijednih betona manje su osjetljive na sile nastale od reologije betona radi ega se mogu primjenjivati integralne konstrukcije veih duina. Za prelaz sa mosta na trup puta potrebna su posebna rjeenja za integralne mostove veih duina, da ne bi dolo do oteenja asfaltnog kolovoza.

Slika 11.4 11.5 Izbor materijala za nosive konstrukcije objekata Nosive konstrukcije objekata mogu biti iz drveta, kamena, betona, elika ili iz kombinacije ovih materijala (spregnuti presjeci). U praksi se najvie upotrebljavaju konstrukcije spregnute izmeu betona i elika ili betona razliitog kvaliteta i starosti. Do tridesetih godina dvadesetog stoljea drvo se najvie upotrebljavalo za izgradnju mostova. Nakon tog perioda, beton i elik su preuzeli primat i postali glavni materijal za izgradnju cestovnih objekata. Danas su drveni mostovi veinom samo za pjeake i bicikliste. Umjesto drvenih greda, upotrebljavaju se lijepljeni nosai od drvenih lamela sa kojima se mogu premoavati i vei rasponi.

Strana 44 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Kamen kao nosivi materijal nije vie konkurentan za izgradnju novih mostova. Kamen je bio glavni materijal za izgradnju mostova, vijadukata i akvadukata manjih, srednjih i veih raspona sve do 90 m. Kamen se danas upotrebljava za obnovu, sanaciju i rekonstrukciju postojeih kamenih objekata i oblaganje betonskih povrina. Prije upotrebe kamena za graevinski materijal, mora se projektant upoznati sa svim njegovim mehanikim, petrografskim i drugim osobinama, nainu obrade i postupka zidanja i oblaganja. Sva navedena problematika obraena je djelomino u smjernici PS 1.2.10. elik se vie od dva stoljea upotrebljava kao nosivi materijal za mostove, a i danas je, pored betona, glavni materijal za gradnju mostova. Za rasponske konstrukcije objekata upotrebljava se konstrukcijski elik sa 2 granicom elastinosti 220-230 N/mm . Oznake i osobine elika definisane su u EC 3. U graevinarstvu se najvie upotrebljava beton. Vie od 80 % objekata za premotavanje u svijetu izgraeno je iz betona. Osnovni razlog velike upotrebe betona je u velikim rezervama sirovina, industrijalizaciji proizvodnje i ugraivanja betona, relativno niskoj cijeni radne snage i sve uspjenijem sprezanju betona sa mekom i prednapetom armaturom. Za nosive konstrukcije mostova treba upotrebljavati beton C 30/37 do C 50/60, u skladu sa EN 206-1. elik za armirani beton prema EN 10080 podijeljen je u tri grupe klase. Obini sa oznakom S220 i kvalitetni sa oznakama S400 i S500. Za konstrukcije objekata poeljna je upotreba vodonepropusnih betona koji su odporni na kemiijske i druge uticaje u skladu sa EN 2061 (1996. god.). Izolacija objekata koji se nalaze u podzemnoj vodi izvodi se sa ugraivanjem izolacijskih slojeva ili sa izradom vodonepropusnog betona. Betonski elementi izraeni iz vodonepropusnog betona, pored osnovne funkcije preuzimaju i funkciju zaptivanja. Prednosti se ogledaju i kroz tehnologiju i rokove izgradnje. Za obezbijeenje upotrebljivosti (vodonepropusnosti) konstrukcija ili njihovih

dijelova, moraju se uzeti u obzir slijedei bistveni zahtjevi: - konstruktorski zahtjevi (ogranienje pukotina, radni spojevi, dilatacije, predviena mjesta za pukotine) - namjenski betonsko-tehnoloki zahtjevi - savjesna izvedba povezana sa dovoljno dugim njegovanjem svjeeg betona. Ako je upotrebljeno rjeenje sa vodonepropusnim betonom, onda se moraju ograniiti pukotine od 0,25 na 0,20 mm, odnosno 0,1 mm za konstrukcije koje se nalaze u moru ili agresivnoj okolini. Za potpore objekata treba upotrebljavati C 25/30 do C 40/50. Za masivne krajnje potpore, temeljne pete i temeljne ploe treba upotrebljavati C 25/30. Projektant ima priliku da se odlui o izboru materijala izmeu armiranog betona, prednapregnutog armiranog betona i spregnutog presjeka elik-beton. Za raspone do 15 (20) m racionalna je upotreba armiranog betona. Za raspone vee od 15 (20) m pa sve do raspona 60 m, najekonominija je upotreba armiranog prednapregnutog betona. Za raspone vee od cca 60 m i u zavisnosti od niza drugih elemenata moe biti ekonomian i konkurentan spregnuti presjek elik-beton. Za raspone vee od 120 do 150 m, pored armiranog prednapregnutog i spregnutog prosjeka, postaje konkurentan i elini presjek sa ortotropnom kolovoznom ploom. U analizi izbora materijala za gornje konstrukcije objekata, posebno kod veih i velikih raspona, treba uzeti u obzir i slijedee parametre: vrijeme izgradnje objekta, lokaciju i uslove u kojima se objekat gradi te trajnost i trokove odravanja. Za velike i znaajne mostove i vijadukte moraju se raditi varijantna rjeenja kako bi se izabrao najpogodniji materijal. 11.6 Analiza i izbor tehnologije graenja Tehnologiju graenja gornje konstrukcije objekata odreuje: materijal, veliina raspona, duina (povrina) objekta, geometrija ceste te morfologija i veliina prepreke. Armiranobetonski cestovni objekti rade se samo uz pomo nepomine eline skele.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 45 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Prednapregnuti armiranobetonski objekti mogu se graditi po svim postupcima koji su prikazani u poglavlju 13. Ovo poglavlje daje samo osnovne rubne informacije vezane za izbor tehnologije graenja, a znanje i iskustvo projektanta igra glavnu ulogu u konanom izboru. Kod izbora savremenih tehnologija graenja veih objekata potrebno je uzeti u obzir raspololjivu opremu potencijalnih izvoaa i opte stanje na trgu graenja. Prednapregnute armiranobetonske objekte raspona do 30 m i ukupne duine do 150 m, posebno ako se radi o kosim i geometrijsko zahtjevnim objektima, mogu se racionalno graditi pomou nepomine skele u jednoj ili vie faza. Za raspone 25 40 m i ako se objekat nalazi u pravcu konkurentna je tehnologija sa montanim "T" nosaima sa monolitno spegnutom AB kolovoznom ploom. Prednapete AB objetke sa rasponima veim od 30 m i sa duinama od 150 do 800 m mogu se graditi sa razliitim tehnologijama. Koja e biti upotrijebljena zavisi od vie faktora koje je teko eksplicitno navoditi, ali su djelomino navedeni u poglavlju 13. Pravilan izbor postupka graenja prestavlja odluujui element za postizanje konkurentnosti projekta odreenog objekta. elina konstrukcija spregnutih mostova se najee montira po postupku navlaenja. Kod raspona do 50 m elina konstrukcija moe sama preuzeti sve napone koji nastaju u fazi montae. Kod raspona koji su vei od 50 m treba upotrijebiti elini kljun ili pilon sa kosim zategama. Kolovozna ploa spregnutih presjeka betonira se "in situ" na nepominoj skeli ili pominoj prenosnoj oplati. eline gornje konstrukcije objekata mogu se montirati sa naguravanjem pomou kljuna ili pilona s kosim zategama, odnosno po postupku slobodne konzolne gradnje uz mogunost pristupa pod objektom ili po ve izgraenom dijelu objekta. Postupke, koji e se primijeniti za izgradnju stubova, odreuju visine, broj i presjek stubova. Izbor postupka gradnje objekata oblika luka prikazan je u poglavlju 13. Izbor postupka gradnje objekata sa kosim zategama je specifian i zahtijeva detaljnu analizu skupa sa analizom cjelovitog

koncepta konstrukcije i izbora materijala poprenog presjeka nosive grede. 11.7 Konstruisanje poprenog presjeka objekta 11.7.1 Openito Za izabrani nosivi sistem, odreene raspone i duine, materijal i tehnologiju gradnje konstruie se popreni presjek gornje konstrukcije koji je najznaajniji elemenat ukupne nosive konstrukcije objekta. Sa konstruisanjem poprenog presjeka ispunjavaju se uslovi geometrije ceste na objektu (irina, gabariti, popreni nagibi), obezbijeuje nosivost, upotrebljivost, sigurnost prometa i sistem odvodnjavanja meteorne vode. Oblik i konstrukcija poprenog presjeka znaajno utie na tehnologiju gradnje (vai takoe i suprotan odnos), uslove odravanja, rekonstrukcije i trajnosti objekta. Kod konstruisanja poprenog presjeka (u pogledu uslova odravanja, rehabilitacije i trajnosti) nisu dozvoljeni zatvoreni, nedostupni prostori kao i dijelovi presjeka na kojima se moe zadravati oborinska voda. Konstruisanje poprenih presjeka treba uskladiti sa odvodnjom i kanalizacijom mostova te opremom za odravanje u skladu sa smjernicama PS 1.2.5 i PS 1.2.11. 11.7.2 Popreni presjeci armiranobetonskih i armiranobetonskih prednapregnutih mostova U tabeli 11.3 prikazano je 5 poprenih presjeka koji se preporuuju za upotrebu za gornju konstrukciju armiranobetonskih i predna-pregnutih grednih i okvirnih sistema objekata. Ti presjeci imaju bistvene prednosti u gradnji, odravanju i ostvarivanju predpostavke za veu trajnost objekata. Kod ploastih presjeka debljina je ograniena na 100 cm (130 cm), a sa time i vlastita teina objekta. Slobodni rubovi ivice mogu se konstruisati na tri naina u zavisnosti od debljine. Rasponi objekata su ogranieni na ca 20 m, odnosno 30 m za prednapregnute AB mostove. Prostoleee ploe u armiranom betonu izvode se do maksimalnog raspona 12 m, a ako se izvode iz prednapregnutog betona onda do ca 20 m.

Strana 46 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

iroki ploasti trapezni nosai sa irinom "a" i meusobnim razmakom "2a" omoguavaju smanjenje vlastite teine za 30 do 40 % u odnosu na presjek sa punom ploom. Ovo smanjenje omoguava poveanje raspona do 25 m, odnosno 30 m za okvirne i kontinuirane sisteme. Za prostoleee sisteme iz armiranog betona su racionalni rasponi do 15 m, a za prednapregnute do 25 m. Presjek je povoljan za kose mostove poto elastine ploe izmeu nosaa ne prenose poprene uticaje. upljine u presjeku mogu se koristiti za smjetaj i voenje instalacija kanalizacija i drugih potrebnih instalacija. Ploa izmeu irokih trapeznih nosaa mora biti deblja od 25 cm, a obino se izvodi bez vuta radi jednostavnije izrade oplate. Ploasti nosai moraju biti tako rasporeeni da cijevi za odvodnjavanje ne prolaze kroz nosae. Ako se radi o irim stazama za pjeake onda se cijevi za kanalizaciju mogu ugraditi sa vanjske strane nosaa. Presjeci sa dva nosaa i veom irinom razmatraju se kao klasini evoluirani presjek grednih AB mostova. Gradnja ovih sistema je mnogo jednostavnija, ako nema poprenih nosaa. Ako su iri glavni nosai povezani sa ploom debljine d > 25 cm onda su takvi sistemi nosivi u jednoj smjeri, a istovremeno mogu preuzeti torzijske uticaje koji nastaju od nesimetrinog optereenja. Vea irina nosaa u dnu (min. 100 cm) omoguava dobar raspored armature i kablova. Konzolni prepusti ne trebaju biti vei od 2,5 m. Cijevi slivnika ne smiju ugroavati nosae. Ovaj presjek racionalan je za raspone do 30 odnosno 45 m kod kontinuiranih i okvirnih AB i prednapregnutih AB objekata. Ovakav presjek je manje pogodan za objekte u krivinama. Sanduasti pravougaoni ili trapezni presjeci daju najpovoljnija rjeenja za mostove i vijadukte u pravcu i krivinama i za raspone vee od 30 m. Na skici su prikazana ogranienja za minimalnu konstruktivnu visinu od 200 cm. koja obezbijeuje prohodnost i bolje odravanje objekta. Pored visine, na skici su navedena i ogranienja za razpone konzole te debljinu ploe i rebara. Prednapenjanje u poprenom smjeru nije poeljno. Od svih prikazanih presjeka, sanduasti presjek ima najmanju vanjsku povrinu koja je ispostavljena atmosferskim uticajima to je vano za trokove odravanja. Sanduasti presjek je pogodan za upotrebu kablova izvan presjeka i prestavlja osnovni presjek za tehnologiju

potiskivanja i slobodno konzolnu segmentnu gradnju. Smanjena irina donje ploe omoguava smanjenje irine stubova i njihovo ljepe oblikovanje. Popreni nosai se betoniraju samo iznad potpora, a oblikuju se kao ojaana rebra ili ojaana donja ploa s tim da kolovozna ploa zadrava istu debljinu (slika 11.5).

Slika 11.5 Popreni nosai u poljima nisu potrebni. Kod krajnjih upornjaka treba produiti poprene nosae na dijelove presjeka ispod konzole (slika 11.6).

Slika 11.6 Popreni presjek sa "n" T nosaa, sa irokom gornjom noicom (pasom) koji su adhezijski ili sa kablima prednapregnuti, racionalni su za raspone od 10 do 30 m. Gornja noica ima funkciju oplate monolitne kolovozne ploe debljine vee od 20 cm. Popreni nosai su samo iznad potpora. Sa poprenim nosaima i monolitnom AB ploom ostvaruje se spregnuti kontinuirani sistem koji se, u toku eksploatacije, ponaa kao kontinuirana gredna i armirna konstrukcija. Kontinuitet se postie sa mekom armaturom bez kablova za kontinuiranje. Nosa sa veom irinom rebra je stabilan i ostavlja dovoljno prostora za armaturu i kablove. Ovakav presjek se moe upotrijebiti i za kose objekta za uglove o zakaenja do 60 .

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 47 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

* kod kontinuiranih i okvirnih konstrukcija l =l0 (razmak nultih taaka) Za kontinuirane i okvirne objekte sa promjenljivom viinom presjeka mogu se upotrijebiti i drugi omjeri raspona i konstruktivne visine uz obavezno dokazivane deformacija i vibracija.

Strana 48 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

11.7.3 Popreni presjeci elinih mostova

spregnutih

licu mjesta pred samu montau. Montiraju se po tehnologiji navlaenja, dizalicom, Derrick kranom, brodskim ili auto dizalicama.

U tabeli 11.4 prikazani su savremeni karakteristini presjeci elinih i spregnutih grednih sistema za mostove. Presjek 1 najvie se upotrebljava u Evropi za spregnute konstrukcije sa jednim ili vie raspona i irine od 8 do 14 m. Presjek je racionalan i jednostavan za izradu i montau. Visina glavnih nosaa moe biti konstantna ili promjenjiva u obliku krivine veeg radijusa, odnosno proporcionalno promjenljiva po pravcu. Kolovozna krstasto armirana ploa je povezana preko modanika sa elinom konstrukcijom glavnih i poprenih nosaa. Ploa se betonira na licu mjesta. Presjek 2 sa zatvorenim pravougaonim, trapeznim ili koritastim presjekom racionalan je za vee raspone i sluajeve kod kojih je potrebno vie elika u donjem pojasu. Krutost presjeka se postie sa punim ili reetkastim poprenim okvirima. Ugodan je za mostove u krivinama sa manjim radijusom jer ima veliku torzijsku krutost. Moe se izvoditi sa konstantnom ili promjenljivom visinom. Prefabrikovani segmenti duine 5 do 10 m montiraju se na ve izgraeni dio konstrukcije po sistemu slobodne konzolne gradnje. Nain gradnje zavisi od mogunosti prilaza (voda, kopno) i upotrebljene opreme. Presjek 3 ima spregnute sputene kolovozne poprene nosae. Upotrebljavaju se samo za mostove kod kojih je ograniena konstruktivna visina. Presjek 4 sastoji se iz dva reetkasta spregnuta elina nosaa sa ploom iznad gornjeg pojasa. Presjek 5 ima spregnute kolovozne nosae. Rjeenja sa spregnutim reetkastim nosaima su jo uvijek u razvoju. Upotrebljavaju se od poetka osamdesetih godina pa dalje, najvie u Francuskoj i Nemakoj. Pogodni su za eljeznike i cestovne objekte velikih raspona kod kojih se zahtijeva velika krutost grede (znaajna kod brzih eljeznica). Presjeci 6 i 7 su elini otvoreni, sastavljeni iz dva glavna nosaa odnosno iz sanduka i zatvoreni sa ortrotopnom kolovoznom ploom. Racionalni su samo za velike odnosno najvee raspone. Njihova karakteristika ogleda se u maloj vlastitoj teini gornje konstrukcije i brzoj izgradnji. Dijelovi poprenog presjeka se sastavljaju na

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 49 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

TABELA 11.4: Karakteristini popreni presjeci spregnutih (elik-beton) i elinih objekata


Raspon l (m1) Visina h (m) SKICA POPRENOG PRESJEKA
Grede sa jednim rasponom 20 40 L 15 - 25 Kont. konstrukcije Neke vane osobine presjeka mostova i viadukata

Tip presjeka

Otvoreni spregnuti presjek sa dva glavna nosaa

Naziv presjeka mosta

40 150 L 15-30 (45)

Za mostove i viadukte u pravcu i krivinama sa velikim radijem

Zatvoreni sanduasti spregnuti presjek

30 60 L 15 - 25

60 200 L 15-30 (45)

Za velike raspone i mostove i viadukte u krivinama

elini ploasti nosai sa uputenim spregnutim kolovozom Presjek sa spregnutim reetkastim nosaima

20 50 L 15 25

50 100 L 15 30

Za mostove sa ogranienom konstruktivnom visinom

40 100 L 10 15

60 200 L 10 30

Za mostove i viadukte bez ograniene konstruktivne visine

elini otvoreni presjek sa sputenim spregnutim kolovozom

40 80 L 10 15

60 150 L 10 30

Za cestovne i eljeznike mostove sa ogranienom konstruktivnom visinom

elini otvoreni presjek sa ortrotopnom kolovoznom ploom elini sanduasti presjek sa ortrotopnom kolovoznom ploom

50 80 L 15 25

100 250 L 15-30 (45)

Za mostove i viadukte velikih raspona u pravcu i blagim krivinama

50 100 L 15 25

Mostovi i viadukti najveih raspona u L pravcu i krivinama 15 - 30 (45) gdje se zahtijeva velika torzijska otpornost presjeca

100 300

Strana 50 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

11.8 Konstruktorski uslovi za potpore grednih i okvirnih sistema mostova Oblik, konstrukcija i dimenzije potpora objekata odreuju se na osnovu slijedeih parametara i njihovih meusobnih odnosa: - nosivi sistem objekta (gredni, okvirni, luni, visei, sa zategama) - morfologija i vrsta prepreke (vodna, suha, gradska prepreka) - ukupna visina stubova i visina iznad terena - dubina i osobine nosivog tla na kojima su fundirani stubovi objekata - nain podupiranja i spajanja gornje konstrukcije sa poduporama objekta i vrste upotrijebljenih leita - broj i veliina raspona gornje konstrukcije objekta - ukupna irina i konstruisanje poprenog presjeka objekta - izabrani poloaj stubova u dispozicijskom rjeenju objekta - ugao krianja izmeu ose objekta i ose prepreke - omjer izmeu horizontalnih i vertikalnih optereenja koja djeluju na podupore - upotrebljeni materijal i tehnologija izgradnje stubova - upotrebljeni materijal i tehnologija izgradnje za gornju konstrukciju - usklaenost rjeenja stubova u pogledu na cjelokupan most estetsko oblikovalni uslovi - vjetina, znanje i iskustvo projektanata konstruktora objekata. Osnovne razlike u konstruisanju krajnjih i srednjih potpora proizilaze iz njihove funkcije. Krajnje podupore preuzimaju uticaje gornje konstrukcije, a istovremeno imaju i funkciju zatvaranja nasipa iza objekta. Istovremeno sa krajnjim potporama oblikuju se i krilni zidovi. Srednji stubovi preuzimaju uticaje gornje konstrukcije zbog ega nameu upotrebu konstrukcija simetrinih oblika. Ukupna visina krajnjih potpora (visina od nivelete do dna temelja) treba da bude u granicama od 5 do 10 m, izuzetno do 15 m, a ukupna duina, od osi potpore do kraja ukjetenih krila, do 10 m. Na krajnjim potporama, na kojima su predviene dilatacije, potrebno je izvesti kanal za montau, odvodnjavanje i kontrolu dilatacije (kontrolna komora). Minimalna dimenzija kanala iznosi 80/150 cm, a izvodi se kod objekata kod kojih je duina dilatirane gornje konstrukcije 100 m.

Kod gradskih objekata ili objekata na cestama kod kojih se oekuje vei broj razliitih instalacija potrebno je iza upornjaka projektovati posebne komore za instalacije. Kod konstruisanja upornjaka nisu poeljna konzolna krila dua od 6 m i kraa od 2 m. Svi ostali podaci vezani za konstruisanje krila navedeni su u smjernici PS 1.2.8. Upornjak treba da se konstruie tako da omoguava jednostavno ugraivanje i zamjenu leita i dilatacija kao i dijelova iz sistema oborinske kanalizacije koja je prikljuena na upornjak. Kraj armiranobetonske prednapregnute konstrukcije sa poprenim presjekom ploe, nosaa ili sanduastog presjeka mora prelaziti minimalno hk/3 ili min. 60 cm za a. b. gornje konstrukcije odnosno min. 80-100 za a. b. prednapregnute gornje konstrukcije preko ose krajnje potpore. Otvor za ugraivanje dilatacije (ako je potreban) mora biti udaljen najmanje 15 cm od glave kabla (slika 11.7).

a dilatacija b kraj nosaa c zatitni beton d os podupiranja e glava kabla (kotva) f dilatacija g prepust preko ose potpore min.60 cm za arm.beton min 80-100 za pred.beton

Slika 11.7 Konstrukcija unutranjih zidova upornjaka mora biti jednostavna sa ime se stvaraju normalni uslovi za ugraivanje i zbijanje nasipa, filtera i betoniranja prelaznih ploa.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 51 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Srednji stubovi se mogu podijeliti u 6 grupa to zavisi od njihove namjene, oblika presjeka, tehnologije graenja gornje konstrukcije i visine. To su: - masivni srednji stubovi u koritu rijeka, - srednji stubovi koncipirani kao zidna platna - srednji stubovi koncipirani kao platna sa kapom - srednji stubovi sa okruglim ili zaobljenim koncentrisanim punim presjekom - srednji stubovi sa okruglim ili koncentrisanim punim presjekom i kapom - visoki stubovi sa olakanjima Kada i na koji nain e projektant izabrati koncept srednjih stubova zavisi od pravilnog razumjevanja nabrojanih uslova. Naglaavamo da su srednji stubovi najznaajniji elementi (uz popreni presjek gornje konstrukcije) u konstrukciji objekta, koji omoguavaju projektantima da, uz ispunjenje funkcionalnih, statikih i graevinskih uslova, ostvare dobro oblikovana rjeenja koja istovremeno mogu imati elemente originalnosti. Glave stubova prilagoavaju se poprenom presjeku gornje konstrukcije te nainu podupiranja i povezivanja. Kod konstruisanja poprenog presjeka gornje konstrukcije i glave stubova treba uzeti u obzir uticaje njihove podudarnosti. Dno stubova prilagoava se izabranom nainu i dubini fundiranja. Stubovi koji u poprenom presjeku imaju otvore (taplji stubovi) su racionalni za visine vee od 20 m. Kod stubova koji imaju zatvorene sanduaste presjeke treba predvidjeti otvore koji slue za ulaz i kontrolu te otvore za provjetravanje. Detalji opreme za odravanje navedeni su u PS 1.2.11. Kod masivnih rijenih stubova treba razmotriti smislenost upotrebe kamene obloge debljine 20 cm za zatitu od agresivnih voda i abrazije. Izbor dubine i naina fundiranja podpora zavisi od geoloko-geomehanikih uslova, a djelomino i od opremljenosti izvoaa radova. Granica izmeu plitkog i dubokog temeljenja je na dubini 6 m ispod povrine terena.

Rijeni stubovi moraju biti fundirani najmanje 2 m ispod kote dna rijenog korita s tim da mora biti 0,7 m u kompaktnom tlu. Krajnji stubovi moraju se fundirati minimalno 1,5 m ispod kote terena odnosno ispod kote dna rijenog korita i 0,5 m u vrstom tlu. Kada se za fundiranje, u tekuoj vodi ili kod podzemnih tokova, upotrebljavaju bueni ipovi onda obavezno treba zatititi kritinu duinu ipa sa elinom kolonom debljine 4-6 mm. 11.9 Minimalne dimenzije elemenata i zatitni slojevi kod betonskih mostova Jednostruko armirani presjeci bilo kog elementa nosive konstrukcije objekata moraju imati debljinu od 10 cm ili vie. Dvostruko armirani presjeci bilo koga elementa nosive konstrukcije objekta moraju imati debljinu od 20 cm ili vie. Dvostruko armirani prednapregnuti presjeci bilo kog elementa konstrukcije objekta moraju imati debljinu od 22 cm ili vie (ako su cijevi kablova do 80 mm). Kolovozne ploe objekata na cestama moraju imati minimalnu debljinu 22 cm bez obzira na veliinu raspona i vrstu statikog sistema. Krajevi konzola moraju imati minimalnu debljinu 22 cm bez obzira na tip poprenog presjeka i veliinu raspona. Ova debljina se zahtijeva radi obezbijeenja dobre veze sa armaturom vijenca. Minimalna debljina rebara sanduastog presjeka cestovnih objekata mora biti 35 cm za visine < 200 cm, odnosno 50 cm za visine rebara vee od 4 m (meuvrijednosti treba odrediti sa linearnom interpolacijom). Minimalna debljina punih presjeka, zidova, srednjih stubova za objekte na cestama mora biti 60 cm. Minimalni promjer okruglih ili koncentrinih presjeka srednjih stubova za objekte na cestama mora biti 80 cm. Minimalna debljina svih elemenata armiranobetonskih krajnjih upornjaka za objekte na cestama mora biti 30 cm. Minimalna debljina zidova sanduastih i razdvojenih presjeka za srednje stubove mora biti 30 cm.

Strana 52 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Minimalna debljina temeljnih ploa na spoju sa potporama objekta mora biti 100 cm a ploa nad ipovima 150 cm. Minimalne debljine zatitnih slojeva betona za nosive elemente objekata na cestama su: 4,5 cm za vanjske povrine presjeka 3,5 cm za unutranje povrine presjeka 5,0 cm za dijelove potpora koji se nalaze u zemlji ili su zasute sa zemljom. Minimalne debljine zatitnih slojeva odnose se na debljinu betonskog sloja iznad armature koja je najblia oplati. Kod svih armiranobetonskih i prednapregnutih armiranobetonskih presjeka objekata moraju se odstraniti otri rubovi. Dimenzije skinutih rubova su 2/2 cm. Ako su dimenzije skinutih rubova vee onda se mora prilagoditi geometrija uzengije ili poprene armature. Prekide betoniranja radne spojeve, koji su neophodni iz tehnolokih razloga ili smanjenja tetnih posljedica skupljanja betona, treba predvidjeti u projektu objekta. Isto tako treba odrediti i nain obrade ovih radnih spojeva. 11.10 Konstruktorski uslovi za armiranje Za odreivanje armature za armiranobetonske i prednapregnute armiranobetonske objekte vae sva pravila koja su definirana u EC 2 DIN Fachbericht 102 Betonbrcken. Ovdje emo dati samo neke dodatne uslove. Sigurnu armiranobetonsku i prednapregnutu AB konstrukciju objekata mogue je ostvariti, ako je dovoljno, dobro i pravilno armirana. Ista koliina armature, koja je ugraena u AB konstrukciju, moe sa veom sigurnou preuzeti uticaje od osnovnih i dodatnih optereenja i obezbijediti veu trajnost, ako je pravilno i struno konstruisana i ugraena. Za izradu armaturnih nacrta koriste se ulazni podaci iz zavrnog dijela statikog prorauna (skica sa poloajem i presjekom armature). Armiranobetonske konstrukcije objekta armiraju se u svim ravninama i smjerovima glavnih napona. Nijedno podruje presjeka ne smije ostati nearmirano bez obzira na statike uticaje. Objekti na cestama su izloeni dinamikim optereenjima kod kojih se smjer vremenskih uticaja (deformacija)

mijenja radi ega su svi slojevi presjeka ispostavljeni zatezanju sa pojavama pukotina. U principu treba upotrebljavati tanje profile koji se ugrauju na manjim meusobnim razmacima. U podruju napona na zatezanje moraju biti razmaci izmeu profila manji od 15 cm, a u podruju napona na pritisak manji od 20 cm. Za glavne armiranobetonske nosae nisu poeljne armaturne palice koje su deblje od 28 mm i tanje od 10 mm. Kod armaturnih mrea moraju biti otvori mree < 15 cm, a promjer palica > 8 mm. Da bi se obezbijedila dobra gustoa betona, koja prestavlja osnovni uslov za trajnost, potrebno je ostaviti dovoljan razmak izmeu palica kako bi se omoguio prolaz igle vibratora na potrebnim razmacima. Kod glavnih nosaa uzergije moraju biti zatvorene, a ako su otvorene onda moraju imati kuke. Produavanje uzergija sa kapama nije dozvoljeno. Na istim konstruktivnim elementima ne treba upotrebljavati vie od 3 do 4 razliita profila. Vie profila nepotrebno oteava nabavku, krivljenje i montau. Oblik armature treba odabrati takav koji e biti jednostavan za krivljenje, transport i ugraivanje. Kod detaljnije obrade armature treba uzeti u obzir redoslijed ugraivanja. Poeljno je da se kod oblikovanja armaturnih koeva vodi rauna o usklaenosti dimenzija i teina sa ime se poveava brzina ugraivanja. Kod stubova i drugih elemenata kod kojih su primarni naponi na pritisak mora biti uzduna armatura obavijena sa uzergijama ili poprenom armaturom koja je postavljena na stranu presjeka koji je blii oplati. Gornji slojevi armature, kod temeljnih ploa, kolovoznih ploa, ploastih presjeka gornje konstrukcije i drugih horizontalnih ili kosih elemenata, moraju imati nosae gornje armature. Promjer i broj nosaa zavise od teine gornje armature. Sa posebnim armaturnim palicama, koje su oblikovane u skladu sa presjekom elementa i njegovom funkcijom, omoguava se projektovani razmak izmeu dvije ravnine

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 53 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

armature. Presjek i broj palica zavise od teine armature (priblino 4 kom/m2). Poloaj armature ne smije ometati liniju kablova. Armatura se mora prilagoditi linijama kablova. Palice koje se savijaju ne smiju prouzrokovati sile koje mogu ugroavati zatitni sloj betona. Meka nenapeta armatura u velikoj mjeri utie na pojavu, raspored i razvoj pukotina koje su granasto oblikovane. Radi spreavanja ove pojave biraju se tanji profili na manjim meusobnim razmacima. Kod armiranja sanduastih presjeka obavezna je upotreba zatvorenih uzergija koje se preklapaju na mjestima spoja donje ploe i rebara (donja ploa je objeena na rebro). Horizontalna armatura rebara odreuje se prema moguim uzdunim naponima koji nastaju radi savijanja, torzije i usiljenosti (temperatura, skupljanje, nejednako slijeganje). Preporuuje se da uzengije rebara imaju tanje profile od 12 do 18 mm na meusobnom razmaku od 8 do 20 cm. Kod armiranja buenih ipova, minimalni procent armature iznosi 0,5 %, a maksimalni do 3 %. Uzergije, odnosno spirala treba da ima minimalni profil 12 mm za ipove do > 1000 mm, odnosno 10 mm za < 1000 mm. Razmak uzergija je < 20 cm, dok je u zoni preklapanja i sidranja glavne armature < 10 cm. 11.11 Konstruktorski uslovi za prednapenjanje AB cestovnih objekata Odluka o izboru sistema prednapenjanja za AB prednapregnute cestovne objekte projektant donosi na osnovu tehnikih, konstruktorskih, ekonomskih i drugih uslova. Karakteristike sistema prednapenjanja su sastavni dijelovi statikog prorauna, nacrta i detalja nosivih konstrukcija objekta. Pored izabranog sistema treba projektant navesti jo najmanje dva kompatibilna sistema za prednapenjanje sa ime se ostvaruje konkurencija na tritu i olakava postupak vezan za izbor sistema za koga se treba odluiti izvoa radova. Sa promjenom projektovanog sistema prednapenjanja mora se saglasiti projekant i investitor. Promjena mora biti pokrivena sa odgovarajuom statikom analizom, detaljima i tehnikim izvjetajem.

Sastavni dijelovi sistema za prednapenjanje su kablovi, kotve (za sidranje i prednapenjanje), kotve za nastavljanje, prese za prednapenjanje, pumpe za injektiranje, masa za injektiranje i cijevi za kablove. Za projektovanje i izgradnju AB cestovnih objekata pored vaeih domaih propisa upotrebljavaju se DIN Fachbericth 102 Beton brcken, ZTK-K88 sa svim prateim dokumentima. Ovi konstruktorski uslovi definiu samo neke dodatne uslove. Za prednapenjanje glavnih nosaa gornjih konstrukcija treba upotrebljavati kablove sa silama prednapenjanja od 1000 do 5000 kN. U jednom nosau treba biti najmanje 3 kabla tako da u sluaju otkazivanja jednog kabla ne moe doi do ruenja. Prednapenjanje kolovozne ploe (uzduno ili popreno) u pravilu nije poeljno, a ako je neophodno onda kolovozna ploa mora biti debela min. 28 cm, a kablovi moraju biti ugraeni u sredini presjeka. Najmanja udaljenost od vanjske povrine kabla do vanjske povrine betona nosivog elementa objekta je 10 cm. Nastavljanje kablova sa spojnicama u pravilu treba izbjegavati. Umjesto spojnica upotrebljavaju se preklopi ili dugi kablovi u jednom komadu. U svakom presjeku nosivog elementa mora biti najmanje neprekinutih kablova. Za korisno optereenje preporuuje se upotreba kablova koji su van presjeka, posebno ako su u pitanju sanduasti presjeci. U savremenoj mostogradnji, posebno kod veih i znaajnijih objekata preporuuje se upotreba prednapenjanja bez sprezanja (povezivanja). Ovakav nain prednapenjanja omoguava potpunu antikorozijsku zatitu kablova, mogunost zamjene kablova, a ima i mnoge druge prednosti. Prednapregnuti AB objekti sa kablovima bez sprezanja (povezivanja) su skuplji za 5 %, ali su trokovi odravanja manji. Poloaj kablova unutar presjeka, nosivih elemenata kod prednapregnutih AB objekata, odreuju nosai kablova. Nosai kablova su nezavisni od armaturnih koeva. Ugrauju se na razmacima koji spreavaju lokalne deformacije kablova (oko 1,0 m). Promjer armature za nosae kablova zavisi od teine kablova, a mora biti takav da

Strana 54 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

sprijeava pojavu izvijanja (uklona) i deformacija (za visinu do 1,0 m iznad oplate 16, a za visine vee od 1 m 20 mm). Ostojanje nosaa kablova od oplate regulie se sa distancerima na isti nain kao i kod armature. Kod nosaa kablova mora biti zatitni sloj isti kao i kod armature. Svako rebro mora imati jedno vibracijsko mjesto. Vie od tri kabla ne smiju se ugraditi bez vibracijskog mjesta. Zabranjeno je voenje kablova iz nosaa u gornju ravan kolovozne ploe. Svi kablovi se zavravaju na elu nosaa ili u unutranjosti presjeka. Kraj nosaa mora prelaziti najmanje 0,80 1,00 m preko osi podupiranja tako da mogu sile prednaprezanja manje utiu na unos potporne sile. Horizontalne i vertikalne odklonske sile koje nastaju radi odklona linije kablova treba preuzeti sa posebnim uzergijama. Radi unosa sile prednapenjanja treba predvidjeti posebnu armaturu za preuzimanje sile cijepanja u horizontalnoj i vertikalnoj ravnini. Djelomino prednapregnuti beton treba izbjegavati za glavne uzdune nosae prednapregnutih AB objekata pri punim optereenjima objekata. Konstrukcija mora biti u potpunosti prednapeta za stalno optereenje. Djelomino prednapenjanje se dozvoljava u poprenom smjeru. Sve elemente opreme za prednapenjanje i sve faze u postupku prednapenjanja treba prekontrolisati: - visokokvalitetni elik i smjesu za injektiranje treba kontrolisati po odgovarajuim vaeim propisima; - kotve za sidranje i prednapenjanje kablova treba kontrolisati po nostrificiranom atestu sistema za prednapenjanje; - kontrola cijevi vri se uz upotrebu atesta proizvoaa; - prese treba kontrolisati po nostrificiranom atestu proizvoaa prese (nosioca sistema za prednapenjanje) uz obaveznu kontrolu svakih 6 mjeseci; Faza PZI svakog prednapregnutog AB objekta mora imati elaborat o prednapenjanju i injektiranju sa svim podacima u skladu sa vaeim propisima.

Otvori i nie u kolovoznoj ploi, pa i one koje bi sluile za prednapenjanje kablova, nisu dozvoljeni Za prednapenjanje AB objekata mora se upotrijebiti elik sa niskom relaksacijom koja iznosi 2,5 % gubitaka nakon 1000 sati, odnosno u konanoj vrijednosti 3 x 2,5 % = 7,5 % gubitaka od 500.000 sati. Bez obzira na certifikate proizvoaa elika, u projektima se mora uzeti u obzir vrijednost od 7,5 %. Nivo iskoritenja elika za prednapenjanje odnosno naponi u kablovima ne smiju biti vei od 0,7 fpk (karakteristina vrijednosti napona na zatezanje) po izvrenom prednapenjanju, odnosno 0,75 fpk neposredno prije utiskivanja klina. Za prednapenjanje objekata dozvoljava se upotreba elika koji ima karakteristinu otpornost na zatezanje fp,0,2k/fpk = 1670/1860 MN/m2 pod uslovom da se u statikom proraunu smije koristiti vrijednost fp0,2k/fpk = 1570/1770 MN/m2 sve dok ne bude usvojena EN 10138. Kod upotrebe svih sistema za prednapenjanje (BBR, Dywidag, P.H., Freyssinet) i drugi certificirani sistemi, mora se dokazati kompatibilnost svih sastavnih elemenata. Kod nabavke visokovrijednog elika i elemenata za prednapenjanje obavezno je, da proizvoa preda sve certifikate koji se zahtjijevaju po vaeim propisima u dravi proizvoaa. 11.12 Materijal, radionika izrada, montaa i antikorozijska zatita spregnutih i elinih mostova 11.12.1 Uvod Sve dok se ininjeri u ulozi investitora, projektanata ili graditelja unapred opredeljuju i specijaliziraju za materijale a ne za objekte, beton kao materijal masovnije upotrebe bit e u prednosti i u mostogradnji. Ininjer treba da realizuje najpodobniju konstrukciju, a materijal bira prema karakteristikama prepreke i uslovima trita. Material za betonske konstrukcije ima velike prirodne resurse, a cijena rada je nia. Beton je u prednosti kod manjih i srednih mostova, posebno kod izgradnje skupine objekata na novim saobraajnicama.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 55 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

elik u vidu spregnutog presjeka je u prednosti kod pojedinanih mostova srednjih raspona, jer omoguuje brzu izgradnju bez uea vee opreme i rada za gradilita. Za vee mostove samo varijantna, konkurentna rjeenja daju pravo na prednost pojedinim materijalima ili sistemima. Ako neka sredina eli odrati konkurentnost materijala, mora brinuti da oba materijala imaju ansu za kontinuitet u poslu i ouvanje strunih ljudi i referenci. Zahvaljujui prednostima koje pruaju spregnute konstrukcije moe se s sigurnou oekivati njihov znaaj razvoj i primjena u budunosti uz sve otriju konkurenciju sa AB prednapregnutim mostovima. Izgledna i provjerena mogunost ekonomskog poboljanja kod mostova veih raspona sa dvojnim sprezanjem ine spregnute konstrukcije ekonominijim i za velike raspone. Spregnute konstrukcije sa ploom kao krovom iznad eline konstrukcije uz pravilnu odvodnju, izolaciju i dobru antikorozivnu zatitu imaju manja konstruktorska oteenja. eline spregnute konstrukcije jednostavnije saniraju, obnavljaju zamjenjuju. Izgradnja spregnute konstrukcije remeti prirodni ili urbani ambijent. se i

prednapete mostove. Prenos uticaja sa rasponske na potpornu konstrukciju je obino preko leita a u specifinim uslovima preko zglobova i krute veze. 11.12.2 Osnovni elini materijal materijal spojnih srestava i

Nosive rasponske eline konstrukcije spregnutih i elinih mostova proizvode se od konstrukcionog elika koji mora odgovarati vaeim JUS C.B0.500 izdanje 1989. godine. Izbor kvalitetne grupe materijala mora biti usaglaen sa namjenom objekta, prirodom optereenja, naponskim stanjem, tipom presjeka nosive konstrukcije, uslovima eksploataicje i u skladu je sa JUS.U.E7.010. Izbor osnovog elika materijala iz 1988. godine. Konstrukcioni elik je definisan u poglavlju 3 Eurocode 3 Proraun elinih konstrukcija u skladu sa EN 10025. Materijal naruuje, po pravilu, preduzee koje proizvode elinu konstrukciju. Za mostove, posebno eljeznike, napregnute na zamor smije se primjeniti samo onaj materijal koji je direktno naruen kod eljezare. Prijemu materijala kod eljezare mora biti, pored naruioca prisutan i odgovorni projektant mosta i prestavnici investitora. Kod preuzimanja materijala mora biti predoeno svjedoanstvo o svim potrebnim hemijskim i mehanikim ispitivanjima i dokazanom kvalitetu saglasno vaeim standardima i zahtjevima iz projekta i ugovora o kupovini. Rezultati ispitivanja moraju biti povezani sa arama proizvodnje uz istovremeno prisustvo svih zainteresovanih strana. Zabranjuje se ugradnja dvoplatnih limova. Ispitivanje dvoplatnosti izvriti u eljezari kod preuzimanja materijala. Obim i postupak ispitivanja usaglasiti sa debljinom limova. Materijal spojnih srestava (elektrode, ice za varenje, visokovrijedni vijci) uobiajeno je da temeljno kontrolie sam proizvoa. Investitor treba da zahtjeva ateste spojnih srestava.

manje

I dalje ostaju otvorena stuna pitanja poboljanja tehnologije betoniranja kolovoznih ploa, prednapenjanja i optimalizacija debljine i oblika vertikalnih limova. Putni mostovi sa spregnutim rasponskim konstrukcijama elik-beton su konkurentni (tehniki, ekonomski i po trajnosti) armirano betonskim i armirano-betonskim prednapetim za raspone vee od 20 m i za sve nosive sisteme. Putni mostovi sa elinim rasponskim konstrukcijama su samo za velike raspone (rasponi vei od 150 m). Projektiranje, konstruisanje i izgradnja oslonca mostova (obalnih i srednih stubova) i njihovo temeljenje za mostove sa spregnutom ili elinom rasponskom konstrukcijom je u osnovi slino projektiranju oslonaca i temeljenja za betonske i a.b.

Strana 56 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Dodatni mateirjal elektrode za elektroluno zavarivanje moraju odgovarati JUS C.H3.010 i JUS C.H3.011. Visokovrijedni vijci su klase vrstoe 10.9 (prema standardu JUS M.B1.023), navrtke klase vrstoe 10 (prema standardu JUS M.B1.028) i podloke klase vrstoe prema standardu JUS M.B2.030. Kontrola kvaliteta proizvoda pri isporuci sprovodi se prema standardu JUS M.B1.030. Uz isporuku vv-vijaka proizvoa treba da dostavi i dokaz o veliini koeficijenta K. Ne dozvoljava se ugradnja zavrtnjeva ija loza zadire u paket konstruktivnih elemenata. Referentni JUS U.E7.140 je za vv-vijake (zavrtnjeve). Zavrtnjevi se u vezi ugradjuju kao prednapregnuti sa obradom A1 MgS tarnih povrina u spoju. Za svaki zavrtanj mora biti ispunjen uslov Pzav < Fp gdje je Pzav postignuta sila prednaprezanja, a Fp raunska sila prednaprezanja. Kod prednaprezanja preko momenta, atestom proizvoaa zavrtnjeva za svaku dimenziju (prenik) zavrtnja utvrdjuje se odnos sila prednaprezanja momenat. Alat kojim se zavrtnjevi prednapreu mora biti badaren i snabdjeven odgovarajuim atestom. Izvoa radova na gradilitu mora imati instrument za kontrolu moment kljueva. Materijal nabavljen kod proizvoaa elika mora: biti obiljeen bojom u pogledu dimenzija; imati utisnut broj are i broj pozicije prema narudbini. Preko ovakvih oznaka je jedino mogue uspostaviti vezu izmedju naruenog materijala i atesta. Izvoa radova ne smije da ugradi nikakav mateirjal bez odgovarajueg atesta. Pri seenju pojedinih pozicija iz nabavljenih veih dimenzija tabli lima, za sve pozicije koje obrazuju nosee dijelove konstrukcije, broj utisnute are i broj narudbenske pozicije moraju se prenijeti i na pojedinane pozicije. Iz montanog dnevnika radova izvodjaa mora biti vidljivo koje su pozicije krojene iz jedne narudbenske pozicije. Sva evidencija o materijalu, poevi od nabavke do ugraivanja, mora se uredno voditi i prilae se kao dokument pri isporuci konstrukcije. Bez ovakvog dokumenta konstrukcija se ne smije preuzeti.

11.12.3 Radionika izrada i kontrola elinih konstrukcija za mostove eline konstrukcije mostova mogu da izrauju samo specijalizirane metalopreraivake firme, koje su registrovane za ovu vrstu posla i iza sebe imaju pozitivno radno iskustvo. Registracija firme podrazumijeva da ona raspolae sa potrebnom opremom, kvalifikovanom radnom snagom i specijaliziranim strunim kadrom. Materijal za izradu elinih konstrukcija nabavlja se na osnovu specifikacija iz radionikih nacrta i kataloga proizvoaa. Nabavljeni materijal mora imati ateste o kvalitetu povezane sa arom (serijom proizvodnje) u valjaonici. U dijelu pripreme materijal se sijee i kroji prema zahtjevima radionikih nacrta uz obaveznu i pravovremenu kontrolu prije okrupnjavanja. Proces proizvodnje elinih konstrukcija tee u skladu sa nivoom opremljenosti radionice i stepenom sloenosti konstrukcije. Prije radionike izrade elinih konstrukcija mostova rade se elaborati o tehnologiji zavarivanja i tehnologiji bravarskih radova koji su povezani sa radionikim nacrtima ii uslovima iz glavnog projekta mosta. Za radioniku izradu tekih elinih konstrukcija u koje spadaju mostovi povoljnije su jednobrodne hale veih raspona sa kranovima nosivosti i do 500 kN, koji su potrebni radi formiranja sklopnih segmenata, probne montae i utovara. Tvornice elinih konstrukcija treba da imaju organizovanu vlastitu internu kontrolu proizvodnje, sa vlastitom opremom i laboratorijama za kontrolu mehanikih i hemiskih osobina materijala, kontrolu postupaka spajanja (varenja) i kontrolu gotovih spojeva. U nedostatku vlastite opreme, posebno za radiografsku kontrolu, manje tvornice se povezuju sa specijaliziranim institucijama za kontrolu elinih konstrukcija. Kvalitet eline konstrukcije u radionikoj izradi obezbjeuje se kroz "Osnovni program kontrole radionike izrade elinih konstrukcija", a ine ga sljedei dijelovi: - priprema za kontrolu, - izvrenje kontrole, - izrada elaborata o izvrenoj kontroli.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 57 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Pripremu za kontrolu ine: - upoznavanje sa ugovornom i projektnom dokumentacijom, - kontrola usaglaenosti tehnike dokumentacije sa vaeim propisima, normama i standardima, - obilazak proizvodnh pogona i ocjena opremljenosti, kadrovske strukture, te pregled atesta varilaca, maina i svjedoanstva o sposobnosti firme, - upoznavanje sa unutranjom kontrolom kvaliteta u tvornici, - izrada programa kontrole. Izvrenje kontrole ine: - kontrola kvaliteta osnovnog i dodatnih materijala i naina njihovog uskladitenja, - meufazna kontrola radionike izrade, - zavrna kontrola neobojene eline konstrukcije, - konana kontrola gotove eline konstrukcije. Kontrola zavarenih spojeva Ugaoni avovi moraju se izvesti dimenzija prema projektnoj dokumentaciji. Proizvoa je duan da kontrolie sve ugaone avove po kvantitetu (dimenzijama) i kvalitetu. Kvalitativna kontrola se moe obavljati vizuelnim putem (lupama) ili "Difuterom" postupkom penetrirajuim bojama. Rezultati kontrole moraju se konstatovati pismeno. Sueoni spojevi elemenata rade se prema vaeim tehnikim propisima (specijalnog kvaliteta). Kontrola kvaliteta sueonih spojeva, u naelu, odvija se radiografskim putem. Dozvoljena ocjena avova kree se od 1 3. avovi ocjenjeni ocjenom 4 moraju se popravljati, avovi ocjene 5 se odbacuju kao nepodobni. Sjeene ivice lamela moraju biti bruenjem dotjerane i ivice "oborene". Zavareni elementi moraju, poslije zavarivanja, imati projektovani oblik i ravne povrine. Ocjene avova se odredjuju prema upustvima Internacionalnog instituta za zavarivanje (IIW). Rezultati kontrole morajo se obuhvatiti posebnim elaboratom. Rupe za visokovrijedne zavrtnjeve moraju se buiti a ne probijati. Loze zavrtnjeva ne smiju zadirati u paket konstruktivnih elemenata. Naruivati duine zavrtnjeva za svaku vezu posebno, prema debljini paketa konstruktivnih elemenata.

Izvoa obavezno pravi specifikaciju veznog materijala. Izrada elaborata o izvrenoj kontroli - opti dio (opis konstrukcije, podaci o projektu, proizvoau, nainu izrade, specifikacija, spisak dokumenata o kontroli), - dokaz kvaliteta (atestna i kontrolna dokumentacija). Isporuka eline konstrukcije Proizvoa eline konstrukcije mora da obiljei krupnim oznakama sve sklopove, nastavke i spojeve prije isporuke konstrukcije. Ove oznake moraju odgovarati oznakama iz projektne dokumentacije i slue za kasniju pravilnu montau konstrukcije na gradilitu. Konstrukcije na gradilitu Uz isporuenu elinu konstrukciju, izvoa radova isporuuje i spojna srestva potrebna za montau. Spojna srestva moraju biti uredno upakovana u vrstu embalau, sortirana po vrsti i dimenzijama. Otpremanje gotove konstrukcije na gradilita moe se izvriti tek nakon obavljene probne montae u krugu radionice i poto se nadzorni organ uvjeri da je konstrukcija u svemu izradjena prema projektnoj dokumentaciji i vaeim propisima i standardima (taka 1 ovih uslova) i snabdjevena prateom dokumentacijom. Nazdorni organ daje dozvolu za otpremanje konstrukcije u pismenoj formi. 11.12.4 Montaa elinih mostova Montaa elinih mostova mora se obaviti u skladu sa "Pravilnikom o tehnikim mjerama i uslovima za montau elinih konstrukcija" (Slubeni list SFRJ br. 29 iz 1970 g.). Pravilnik obrauje sljedea poglavlja: I Opte odredbe elinih II Projekat za montau konstrukcija III Priprema gradilita za izvoenje radova na montai IV Kontrola i prijem elinih konstrukcija u radionici, transport i skladitenje V Pripremni radovi za montau elinih konstrukcija VI Montaa elinih konstrukcija VII Montaa razliitih vrsta elinih konstrukcija

Strana 58 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

VIII IX X XI

Zatita od korozije elinih konstrukcija pri montai Tehniki pregled i ispitivanje elinih konstrukcija Prijem elinih konstrukcija poslije zavrene montae Obraun izvrenih radova

mehanizaciju, alat. Prije preuzimanja radova, izvodja montae mora dokazati svoju podobnost. Proizvoa eline konstrukcije ostaje u obavezi da sve nedostatke i eventualna neslaganja koja se otkriju za vrijeme montae, a za koja se utvrdi da potiu njegovom grekom, otkloni o svom troku u najkraem roku. Tokom radova na montai eline konstrukcije, izvoa mora potovati i sprovoditi u djelo sve vaee propise, pravilnike i standarde. Prije poetka radova, izvodja montae se mora detaljno upoznati sa osobenostima konstrukcije, a zatim izraditi projekt montae. Projekt montae mora dobiti saglasnost nadzornog organa investitora i projektanta. Projekat montae mora pored ostalog, da sadri: - redosljed ugraivanja podsklopova i sklopova (segmenata), - spisak potrebnog alata i mehanizacije, - spisak potrebne radne snage, - vremenski plan montae Pri izradi projekta montae, redosljed ugradjivanja pojedinih sklopova mora biti u skladu sa naelom, da je: - ugradjeni dio konstrukcije uvijek stabilan - omoguena montaa opreme postrojenja mosta, Izvoa radova na montai organizuje svoju kontrolnu slubu, koja provjerava: - dosljednost u sprovodjenju usvojenog projekta montae konstrukcije - pravilnost montae konstrukcije - sprovodjenje mjera zatite na radu Nadzorni organ investitora obavlja nadzor nad montaom elinih konstrukcija. Izvoa montanih radova mora obezbjediti nadzornom organu kacelarijski prostor i staviti mu na raspolaganje potreban broj radnika i alata za provjeru ispravnosti ugradjene konstrukcije. 11.12.5 Antikoroziona mostova zatita elinih

Prije radova na montai, a posebno prije izrade projekta montae, treba detaljno prouiti ovaj pravilnik. Projekat montae rade diplomirani inenjeri graevinarstva konstruktivnog smjera i diplomirani inenjeri mainstva, uz konsultaciju sa inenjerom zatite na radu. Gotov projekt mora biti prihvaen i ovjeren od strane investitora i odgovornog projektanta mosta. U toku koncipiranja rjeenja, idejnog i glavnog projekta mosta, projektant sagledava nain montae eline konstrukcije i time obezbjeuje realnost i ekonominost njegove izvedbe. Projekti mostova sadre sheme, opise i bitne dijelove statike kontrole pretpostavljenog naina montae. Ako se unaprijed zna izvoa radova na montai treba ga ukljuiti i konsultovati jo u toku koncipiranja i izrade projekta mosta. Projektovanje i izvoenje radova na montai elinih konstrukcija mostova je sloen i odgovoren posao, koji je esto ivotna specijalizacija graevinskih i mainskih inenjera konstruktora. U duhu citiranog pravilnika kroz projekt montae obrauju se sva tehnika, konstruktivna, statika, organizaciona i sporna pitanja procesa montae. U zavisnosti od veliine i sloenosti eline konstrukcije, morfologije prepreke, uslova transporta i dopreme na obje obale (strane), raspoloive opreme i obuenosti izvoaa, razlikujemo sljedee glavne naine montae elinih rasponskih konstrukcija mostova: - montaa navlaenjem sa ela, - montaa sa autodizalicama ili dizalicama sa plovnih objekata, sa specijalnih vagona dizalica - montaa sa kabl-kranom - montaa postupkom slobodne konzolne gradnje, - montaa postupkom bonog prevlaenja, - montaa kombinovanim i specifinim nainima. Montau elinih konstrukcija moe da vri samo specijalizovana organizacija, koja ima dovoljan broj strunog kadra, potrebnu

Antikoroziona zatita elinih konstrukcija mostova obavlja se u skladu sa Pravilnikom o tehnikim mjerama i uvjetima za zatitu elinih konstrukcija od korozije (Slubeni list SFRJ br. 32/70) koji sadri: - opte odredbe, - izgradnja elinih konstrukcija sa gledita zatite od korozije,

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 59 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

- priprema povrina eline konstrukcije za zatitu od korozije, - vrste zatite od korozije - sistemi zatite od korozije, - kontrola izvoenja i prijem radova na zatiti od korozije, - odravanje zatite od korozije. Projektom eline konstrukcije mosta treba odrediti: - nain pripreme povrina za antikorozionu zatitu, - broj premaza, debljina premaza i kvalitet osnovnih i zatitnih premaza, - vrsta boje i uslovi za obavljanja radova na antikorozionoj zatiti. Za eline konstrukcije mostova propisuje se priprema sa pjeskarenjem koje se mjeri prema vedskoj skali SIS 05.59000. Obavezan je prijem pjeskarene povrine prije nanoenja osnovnog premaza. Debljina pojedinih slojeva osnovnih i zatitnih premaza odreuje se brojem mikrometara (mkm) koji se kreu od 30 200 mkm u zavisnosti od vrste boje, agresivnosti sredine i vrste konstrukcije. Projektanti elinih mostova treba da prate razvoj tehnologije antikorozionih srestava i naina zatite i da ih primjenjuju za zatitu mostova. Za ispravnu antikorozionu zatitu veih i znaajnijih elinih mostova investitor izrauje, putem specijalizovanih instituta, posebne elaborate u kojima se ispravno rjeavaju sva tehniko tehnoloka pitanja. U ovom periodu dobra antikoroziona zatita postie se sa temeljnim bojama na bazi epoksi cinka i zavrnih premaza na bazi hlorkauuka, odnosno na epoksi katranskoj bazi, ako su u pitanju zatvorene unutranje povrine. Zatita eline konstrukcije od zapoinje u radionici i sastoji se: korozije

osnovnim zatitnim premazom, a najdalje u roku od 8 sati. Prilikom montae eline konstrukcije voditi rauna da povrine koje se pokrivaju podvezicama dobiju predhodno i 2-gi osnovni premaz, kako bi svi dijelovi namontirane konstrukcije imali isti stepen zatite. Gornja povrina ortotropne ploe sanduastog presjeka koja je u kontaktu sa asfaltom ima poseban tretman kod antikorozione zatite. U toku radionike izrade i montae eline konstrukcije ova povrina titi se prajnerom (npr. protektan) koji ne utie na kvalitet varova a ima sposobnost da preventivno titi ovu povrinu u periodu radova u tvornici i na montai (period od 6 mjeseci). Nakon montae eline konstrukcije cjelovito formirana gornja ploha elinog sanduastog presjeka, priprema se i antikoroziono titi na sljedei nain: - priprema povrine pjeskarenje mlazom abraziva (npr. kvarcni pijesak) do stepena Sa 2,5 po vedskom standardu SIS 05 5900 1967 - otpraivanje i usisavanjem ili otpraivanje komprimiranim zrakom; - nanoenje temeljnog sloja i zatitnog sloja dvokomponentnog premaza na bazi epoksi katranske smole (ili drugih dvokomponentnih premaza na bazi epoksi smole) ukupne debljine 250 mikrona. Temeljni sloj se mora nanijeti u roku od dva sata od zavrenog pjeskarenja pri temperaturama od +10do +30po suhom vremenu. Fiziko-termike i mehanike osobine premaznog srestva moraju odgovarati JUS H.C8.050, ASTM D.968-51, DIN 53154. Prije poetka radova neophodno je izvriti laboratorijska ispitivanja odabranog srestva zatite i dobiti odgovarajua uvjerenja kompetentnih instituta iz te oblasti. Iznad zatitnog premaza polae se sloj tvrdolivenog asfalta debljine 30 mm, koji ne smije da oteti izolaciju, odnosno AKZ gornje povrine ortotropne ploe. 11.13 Konstruktorski uslovi za opremu cestovnih objekata U opremu objekata spadaju: leita i zglobovi, dilatacije rasponskih konstrukcija, prelazne ploe, ograde, hidroizolacija, asfaltni kolovoz, odvodnjavanje i kanalizacija,

- priprema povrine - nanoenja prvog osnovnog premaza Priprema povrine eline konstrukcije mora odgovarati odredbama pravilnika. Po pravilu izvodi se mlazom abraziva do kvaliteta 2 1/2 SIS 053900. Priprema, u zavisnosti od opremljenosti radionice, moe se izvoditi neposredno prije ulaska materijala u radionicu i po zavretku izrade radionikog sklopa. Poslije ienja i otpraivanja, povrine elinih elemenata moraju se zatititi bilo prethodnom zatitom ili odmah prvim

Strana 60 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

ivini vijenci, ivinjaci, hodnici, komunalne instalacije i oprema za odravanje. Dio opreme objekata su i elementi za ureenje prostora na spoju trupa ceste i objekta (zakljuci, berme, nasipni stoci, oblaganje pokosa, stepenice, kanalete) koji su obraeni u PS 1.2.8. Opremu objekata ine svi neophodni dijelovi, koji od konstrukcije naprave objekat za premoavanje. Sadraj i rjeenje opreme objekta zavisi od namjene, veliine, lokacije, kategorije ceste, materijala i od niza drugih okolnosti. Oprema objekata projektuje se, kontrolie i aplicira u saglasnosti sa smjernicama i detaljima koji su obraeni u PS 1.2.2. do PS 1.2.8 i PS 1.2.10. Da bi se postigao projektovani vijek trajanja objekta od 80 do 120 godina mora se definisati vijek trajanja, nain odravanja i nain zamjene svih dijelova opreme objekta. Projektanti i konstrukteri objekata moraju izraunati, odrediti i definisati sve uslove i podatke za nabavku ili izradu u saglasnosti sa navedenim smjernicama te dodatnim uslovima i podacima, ako smatraju da smjernice nisu dovoljne. Kod konstruisanja i izbora opreme za objekte na autocestama imaju prednost ona rjeenja koja ne predviaju vea ogranienja u prometu, a istovremeno omoguavaju jednostavnu i brzu zamjenu. Objekte na cestama nieg ranga (nekategorisane ceste, lokalne i regionalne ceste) mogu je izgraditi bez nekih elemenata opreme (prelazne ploe, leita, dilatacije, kanalizacija) to zavisi od namjene, veliine, lokacije i drugih okolnosti.

11.14 Pokazatelji trokova osnovnih materijala na m2 povrine objekta Povrina objekta prestavlja umnoak ukupne duine i irine objekta koji su definisani po taki 3 Znaanje izraza. Pokazatelji trokova materijala prikazuju se na kraju tehninog izvjetaja PZI faze objekta, a imaju viestruku namjenu. Slue za kontrolu realnih trokova za konkretni objekat, za uporeenje sa slinim projektima i za ocjenu trokova materijala za objekte koji se planiraju za gradnju. Tabela 11.5 sadri podatke za beton svih marki, oplatu, betonski elik svih profila i kvaliteta te za kablove za prednapenjanje koji su iz visokokvalitetnog elika. Uporeenje potronje materijala na 1 m2 povrine objekta i uporeenje cijena na 1 m2 mogu se sprovesti u realnim okvirima samo za sline kategorije objekata. Meusobna poreenja mogu se sprovesti za: - propuste, podvoze uobiajenih raspona 2 10 m - nadvoze uobiajenih raspona 15 30 m - mostove manjih raspona 10 20 m srednjih raspona 20 40 m veih raspona 40 80 m velikih raspona preko 80 m - vijadukte raspona do 30 m, visine do 30 m raspona 30-50 m, visine do 50m raspona 50-80 m, visine do 80m raspona nad 80 m, visine nad 80 m

2 TABELA 11.5: Potronja materijala na m objekta:

Dio konstrukcije Potpore sa temeljima objekata Gornja konstrukcija objekata

Beton 3 2 m /m
3 2 m /m

Oplata m2/m2 m2/m2 m2/m2 m2/m2

Armatura kg/m2 mosta kg/m3 betona kg/m2 kg/m3 kg/m2 3 kg/m kg/m2

Kablovi 2 kg/m mosta kg/m2 betona kg/m2 3 kg/m kg/m2

m3/m2 m3/m2

Ukupno za objekat

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 61 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

12. STATIKI PRORAUN (STATIKA I DINAMIKA ANALIZA) MOSTOVA (DOKAZ STABILNOSTI)


12.1 Uvodni dio Izraz statiki raun ili proraun je prevazien izraz koji je naveden iz razloga ouvanja kontinuiteta i navike. Izraz iste vrijednosti bio bi statika i dinamika analiza (nosive konstrukcije) cestovnih objekata. Savremeniji izraz bio bi dokaz sigurnosti (nosivosti, upotrebljivosti, zamora) cestovnih objekata. Izraz budunosti bio bi pouzdanost (sigurnost i trajnost) cestovnih objekata. Statiki raun je samostalni dio koji je ukljuen u idejni i glavni projekt objekata. Nivo i obim statinog rauna odreuje nivo projekta. Statiki raun mora se oslanjati i na odgovarajue geoloko-geomehanike podloge koje nude sve podatke, potrebne za odreivanje dubine i naina fundiranja, dimenzioniranje temelja, stabilnost kosina u podruju potpora sa ime se obezbjeuje siguran prenos momenata i sila iz konstrukcije objekta u temeljna tla. Diferenna slijeganja vea od 1,0 cm obavezno treba obraditi kao poseban primjer optereenja kod kontinuirane konstrukcije. Statiki raun moe se uraditi runo uz pomo kompjuterskih programa ili kombinovano. Obim statikog rauna mora biti takav da dokae sigurnost cjelokupne nosive konstrukcije mosta i svih pojedinanih dijelova za vrijeme graenja i za vrijeme eksploatacije za t = to i t = tn, to u vrijeme eksploatacije je odmah nakon predaje objekta u promet i nakon "n" godina upotrebe. Statiki raun sadri uvodni dio, analizu optereenja, raun statikih (dinamikih) koliina, kontrolu napona, nosivosti, deformacije, pomake, pukotine, zamor i dokaz graninog stanja nosivosti i graninog stanja upotrebljenosti. Zavrni dio statikog rauna prestavljaju skice konstrukcije i njenih dijelova sa kontroliranim presjecima, odreenim presjekom armature, kablova i elika. Za kontrolisanu upotrebu velikog broja kompjutarskih programa razliitog izvora, starosti, teoretskih koncepata, prilagodljivosti ili neprilagodljivosti sa razliitim propisima,

neophodan je primjeran oblik nostrifikacije tih programa koje treba da obavi kvalificirana i registrirana znanstvena ustanova. Uvodni dio statikog rauna sadri izvjetaj, skice nosive konstrukcije, statike modele, prikaz upotrijebljenih programa u skladu sa smjernicama za upotrebu kompjuterskih programa koji su potrebni za dokaz sigurnosti objekata. Statiki raun radi se u dvije verzije koje se razlikuju samo po obsegu priloenog materijala. Obsenija verzija sadri sve dijelove sa ispisanim kompjuterskim materijalom. Ova verzija se radi u dva primjera od ega jedan ostaje u arhivu projektantske organizacije, a drugi u arhivu naruioca investitora. Sve ostale kopije imaju manji obseg u kojima su iskljueni ispisani kompjuterski materijali. Ovi ispisi poslije "n" godina izgube svoju vrijednost poto programi i oprema, sa kojom su raeni, zastarjevanju tako da bi ti zapisi prestavljali samo nepotrebno troenje papira. Analiza optereenja i uticaja na objekte je kompleksna i razliita za pojedine objekte poto zavisi od vie faktora (vrste i kategorije prometnice, lokacije, materijala, tehnologije gradnje, konstruktivnog i statikog koncepta itd.).

Strana 62 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

TABELA 12.1: Optereenja i uticaji na objekte


1. GRAVITACIONE SILE
Vlastita masa nosive konstrukcije mosta Druga stalna optereenja na mostu Vrijednosti volumenskih masa uzeti po JUS U.C7.123 (198)

2.
DRUM . MOSTOVI

UTICAJI KORISNOG OPTEREENJA


Optereenje od vozila i pjeaka Sile od pokretanja i zaustavljanja vozila Uticaj centrifugalne sile Optereenja od instalacija Optereenja na ogradu Optereenje od voza i pjeaka (sl. lica) Sile od pokretanja i zaustavljanja mosta Uticaj centrifugalne sile Uticaj bonih udara Optereenje vodovima Optereenje na ogradu Daje se sa zamjenjajuem normativnom shemom, ukljuuje i dinamiki faktor za dio optereenja Uzima se u obzir kao statika sila Kod uobiajenih uslova se zanemaruje Pored vlastite mase uzima se i sila odklona, uticaj dilatiranja, instalacija i dr. Ne ukljuuje ekscesne udare vozila u ogradu mosta Uzima se kao zamjenjujua normativna shema, ukljuuje i dinamiki faktor Uticaj te sile uzima se na nivou gornje ivice konstrukcije pruge (vai i za sluaj tucanike grede - zastor) Ako na mostu ima vie krivina sa razliitim poluprenicima, za svaku krivinu se uzima poluprenik te krivine Kod novih mostova se uvodi kao horizontalna sila od 100 kN Ne ukljuuje ekscesne pojave

ELJEZNIKI MOSTOVI

3.

PRIRODNE SILE
Uticaj promjene ambijentalne temperature (ukljuuje uticaj ravnomjerne promjene temperature i temp. gradijenta po visini presjeka, a kod eljeznikih mostova ukljuuje uticaj drugog inskog traka) Uticaj vjetra Uticaj snijega Uticaj tekue vode Uticaj leda (ukluuje udar leda) Uticaj zemjotresa Uticaj potiska tla (aktivnog i pasivnog) Uticaj mogueg slijeganja oslonaca Uticaj pritiska i mase mirne vode Uticaj uzgona

Uticaj ove grupe prirodnih optereenja ima vie ili manje stohastiki karakter, njihovo djelovanje se ne moe predvidjeti (nastupaju mimo nae volje). Podaci o njima se za odeenu lokaciju dobivaju statstikim praenem, odnosno geofizikalnim prouavanjem.

3.1.

3.2

Uticaj ove grupe optereenja prirodnog porijekla je uglavnom stalnog karaktera, njihovo djelovanje semoe predvidjeti (odn. moe se izraunati) i bez statistikog praenja. Najee nastaju kao reakcija prirodnog medija na graenje.

4.

SILE KOJE NASTAJU ZBOG INTERVENCIJA NA MOSTOVSKOJ KONSTRUKCIJI U SVRHU KONTROLISANE (projektovane) IZMJENE NAPONSKIH STANJA
Sile koje nastaju prednaprezanjem, koje se moe ostvariti kablovima (uadima) unutar ili izvan presjeka konstrukcije, kao i denivelacijom oslonaca. Pri tome se obuhvataju svi gubitci sile nastale pri njenom unoenju kao i odgovor konstrukcije na unoenje sile. Sile koje nastaju postizanjem razliitih nivoa sprezanja dva materiala (najee beton-elik)

5.

UTICAJI KOJI NASTAJU KAO POSLJEDICA REOLOKIH OSOBINA MATERIALA


Skupljanje i teenje betona Relaksacija i teenje visokovredne ice za prednaprezanje

6. 7.

UTICAJI KOJI NASTAJU KAO POSLJEDICA KONCEPTA PROJEKTOVANE KONSTRUKCIJE


Otvori (trenja) u leitima konstrukcije

UTICAJI KOJI NASTAJU KAO POSLJEDICA PROJEKTOVANOG NAINA GRAENJA


Uticaji koji ostaju trajno u konstrukciji (recimo konzolni nain graenja) Uticaji koji su privremenog karaktera, odn. koji ne doprinose definitivnom naponskom stanju

8.

EKSCESNI UTICAJI
Udar u odbojne ograde drumskih mostova Iskliznua voza kod eljeznikih mostova Uticaj prekida elektrinih vodova kod eljeznikih mostova Udar drumskih vozila u stubove mosta Udar plovnih objekata u stubove mosta Ovdje su pobrojani ekscesni uticaji koji nisu posljedica prirodnih sila.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 63 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

U tabeli 12.1 pregledno su prikazana optereenja i uticaji na objekte u odnosu na izbor optereenja. Na osnovu date tabele, projektant moe logino kombinovati pojedina optereenja za svaki konkretan objekat uzimajui u obzir odredbe razliitih propisa za optereenja objekata. Statiki raun i nacrti pripadajuih konstrukcija, koji slue za gradnju i montau nosivih konstrukcija objekta, prestavljaju samostalne cjeline (skele, oplate, konstrukcije za transport, montau i podupiranje). Ako projektant objekta ne radi sam sve te raune, onda je obavezan da ih prihvati i potvrdi. 12.2 Dinamika analiza mostova za optereenje potresa Zatita mostova na uticaj potresa izlazi iz injenice da su mostovi kritine take prometnica i da moraju izdrati sve uticaje potresa. Projektovanje i dinamika analiza konstrukcija, koje se nalaze u potresnim podrujima, izvodi se prema odredbama EUROCODE 8 i Nacionalnim dokumentom za upotrebu (NAD). Postoji vie naina koji omoguavaju postizanje odgovarajue zatite protiv potresa. Kod izbora naina zatite treba projektant uzeti u obzir: - tip razmatrene konstrukcije - prirodu i seizminost lokacije - to manje trokove za obezbijeenje zah-tjevanog stepena zatite od potresa U posljednje vrijeme se, kod graevinskih konstrukcija koje se nalaze u potresnim podrujima, esto upotrebljava takozvana "pozitivna potresna zatita" koja je suprotna "pasivnoj zatiti" . Pod pojmom pasivna zatita podrazumjeva se koncept takvih konstrukcija koje nisu osjetljive na potres. U veini sluajeva konstrukcije sa pasivnom zatitom izdre potrese, ali su pri tome jako izloeni dijelovi na kojima je predviena pojava plastifikacije u smislu disipacije energije. Na ovakvim konstrukcijama moraju se esto izvoditi skupi sanacioni radovi koji su posljedica jakih ruilakih potresa, a konstrukcija je ostala neporuena.

Pozitivna potresna zatita velikih objekata u kritinim zonama izvodi se sa specifinim protivpotresnim napravama koje se planiraju kod same izrade koncepta konstrukcije. Ove naprave ne utiu na konstrukciju u fazi upotrebe objekta, nego se aktiviraju za vrijeme djelovanja potresa. U svijetu raste broj konstrukcija kod kojih je primijenjen ovaj nain. Vrste i nain djelovanja ovih naprava su razliiti, a najpogodniji izbor zavisi od svakog pojedinano rasmatranog primjera. Na prvi pogled se stie dojam da ovakav nain zatite poveava trokove konstrukcije, ali u veini sluajeva krajnji bilans trokova daje pozitivne rezultate. 12.3 Raunanje, dimenzioniranje i dokazi 12.3.1 Naela U naelu treba obaviti dva dokaza: - dokaz nosivosti - dokaz upotrebljivosti Ovi dokazi moraju odgovarati za planiranu sigurnost i predvienu upotrebljivost objekta. Jedan dokaz se moe izostaviti, ako nema odluujuu ulogu. Za konstrukcije koje su izloene i ugroene na djelovanje optereenja, koja se esto ponavljanju, treba u okviru kontrole nosivosti dokazati i sigurnost konstrukcije na zamor. Dinamiki uticaji npr. od vjetra ili udara uzimaju se u obzir kroz statike sile koje te uticaje zamjenjuju. Dinamiki uticaji optereenja na cestovnom i eljeznikim mostovima uzimaju se u obzir kroz dinamiki koeficient. Optereenja (uticaji) moraju se definisati. Po pravilu moraju biti unesena u nacrt sigurnosti i upotrebljivosti. Za svaki uticaj moraju se optereenja posebno navesti. Ako nije izriito odreeno treba za dokaz dovoljne nosivosti uzeti u obzir unutranje sile od karakteristinih uticaja, a za dokaz upotrebljivosti optereenja od dugotrajnih odnosno kratkotrajnih vrijednosti. 12.3.2 Dokaz nosivosti Koncept sigurnosti, izmeu ostalog odreuje, za koje sluajeve ugroenosti treba raunski dokazivati dovoljenu nosivost.

Strana 64 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Dovoljna nosivost konstrukcije smatra se dokazanom, ako je ispunjen slijedei uslov: R Sd R


Sd: projektovana vrijednost optereenja R : granina nosivosti R: koeficient granine nosivosti

Granina nosivost se odreuje u skladu sa odgovarajuim konstrukcijskim standardima koji ujedno definie i koeficiente granine nosivosti. Koeficient granine nosivosti uzima u obzir slijedee uticaje: - ostupanja stvarnog konstrukcijskog sistema od sistema koji je bio osnova za raunanje - uproenost i netanost modela - netanost poprenog presjeka Projektovana vrijednost optem obliku glasi:
S d = S(G d , Q d , Q a )
Gd: projektovana vrijednost vlastitih optereenja Qd: projektovana vrijednost osnovnog uticaja Qa: zbir sporednih ostalih uticaja

Granine vrijednosti, koje su specifine za pojedine graevinske materijale, definisane su sa odgovarajuim konstrukcijskim standardima. Ovdje su navedene samo orijentacione vrijednosti deformacija i njihanja. Slijedee odredbe koje su povezane sa upotrebljivou obavezne su bez posebnih dogovora. Radi ekonominosti i kvaliteta dozvoljavaju se zahtjevi, koji su vezani na ponaanje konstrukcije i usklaeni sa naruiocem. Optereenja, koja treba uzeti u obzir za raunsko dokazivanje upotrebljivosti, zavise od vrste dokaza kao to su dokazi za pukotine ili dokazi za deformacije. Optereenja se odreuju na osnovu uticaja koji istovremeno nastupaju u stanju ispitivanja i upotrebe. Kod upotrebe razlikujemo dvije vrste uticaja: - dugotrajna vrijednost Qser, l - kratkotrajna vrijednost Qser, k Dugotrajne vrijednosti vae za stalne uticaje, a u sebi sadre i dijelove promjenljivih uticaja koji su prisutni due vremena. Kratkotrajne vrijednosti opisuju promjenljive uticaje koji nastaju u kratkom vremenu. Istovremeno sadre i dio dugotrajnih uticaja. Optereenja koja nastaju radi usiljenih odnosno spreavanih deformacija npr. uticaji temperature, deformacije leita, prednapenjanja, skupljanja i teenja betona ili drveta, treba uzeti u obzir u skladu sa standardima konstrukcije. 12.3.4 Deformacije Granine vrijednosti deformacija treba odrediti i dokumentovati u nacrtu upotrebe objekta. Deformacije treba izraunati u skladu sa odredbama standarda konstrukcije. Posebno treba uzeti u obzir dugotrajne deformacije, npr. deformacije nastale skupljanjem i teenjem betona. Ugibi su shematski prikazani na slici 12.1. Navedene oznake definiraju slijedee:

optereenja

Projektovana vrijednost optereenja uzima u obzir: - statiku rasprostranjenost veliine uticaja uproeni prikaz uticaja - uproenost modela uticaja koji nastaju radi zanemarivanja manje vanih uticaja ili radi zanemarivanja jednovremeno nastupajuih uticaja sa neznatnim meusobnim uincima. 12.3.3 Dokaz upotrebljivosti Zahtjevi koji su vezani za upotrebljivost odreeni su u nacrtu upotrebe objekta. Zahtijevano ponaanje konstrukcije treba obezbijediti sa izborom odgovarajuih graevinskih materijala, dovoljnim dimenzionisanjem, kvalitetnom razradom konstruktivnih detalja te sa planiranim i odgovornim izvoenjem radova na odravanju. Ponaanje konstrukcije mora biti u okvirima propisanih ili odgovarajuih granica. Ove granice se odnose na: - pukotine - deformacije - vibracije - kvalitet graevinskih materijala

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 65 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Slika 12.1: Definicija ugiba nadvienja, npr. planirani radionini w1 : oblik eline konstrukcije ili visina nadvienja, skele odnosno oplate kod betonskih konstrukcija. w2 : ugib nastao uslijed djelovanja vlastitih teina konstrukcije sa uticajima stalnog djelovanja i preuzetim pripadajuim dugotrajnim deformacijama. nastao uslijed dugotrajnog w3 : ugib promjenljivog uticaja sa preuzetim pripadajuim dugotrajnim deformacijama. nastao uslijed kratkotrajne w4 : ugib vrijednosti djelovanja promjenljivog uticaja. Granine vrijednosti ugiba su zavisne od zahtjeva koji se odnose na upotrebljivost: - objekti na cestama l / 700 - objekti na eljeznicam l / 600 - l / 1000 - objekti za pjeake i bicikliste l / 500 Navedene orijentacione vrijednosti vae za granine, ako u elaboratu upotrebe objekta nisu bile dogovorene druge vrijednosti. Kod eljeznikih mostova kod kojih je brzina vlakova vea od 160 km/h potrebno je obezbijediti posebna upustva nadzorne uprave. Ugibe, koji nastaju od vlastitih optereenja konstrukcije i stalnih uticaja ukljuujui i pripadajue dugotrajne deformacije, treba kod mostova izjednaiti sa nadvienjem. 12.3.5 Njihanja (vibracije) Do vibracija moe doi uslijed slijedeih promjenljivih uticaja: - ritmikog gibanja ljudi uslijed hodanja, tranja itd. - eljeznikog ili cestovnog prometa Vibracije koje ugroavaju konstrukciju, kao to su rezonanca ili gubitak granine nosivosti zbog zamora, moraju se uzeti u obzir kod dokazivanja dovoljne nosivosti. Na vibracijsko ponaanje objekata mogu uticati slijedee intervencije: - promjena dinamikog uticaja - promjena vlastitih frekvencija radi promjene krutosti konstrukcije ili njihajue mase - poveanje amortizacije Vibracijsko ponaanje moe se ocijeniti na osnovu uporeenja frekvencije uticaja (poticajne frekvencije) i vlastitih frekvencija objekta. Vlastite frekvencije treba ocjenjivati sa gornjim i donjim vrijednostima. U ovom sluaju treba uzeti u obzir mogue uticaje obloga kolovoza, ograda i drugih nenosivih graevinskih elemenata kao i varijacije dinamikog modula elastinosti. Kod betonskh objekata treba uzeti i prelaz iz stanja bez pukotina u stanje sa pukotinama. Kod objekata za pjeake i bicikliste treba sprijeiti pojavu vlastitih frekvencija u intervalu od 1,6 do 2,4 Hz i 3,5 do 4,5 Hz. Trkai mogu prouzrokovati vibracije i rad objekata sa vlastitom frekvencijom koja se nalazi izmeu 2,4 i 3,5 Hz. 12.3.6 Sigurnost na zamor Sa dokazom sigurnosti na zamor treba pokazati da uticaj zamora od optereenja u eksploataciji ne utie tetno na dovoljnu nosivost konstrukcije za vrijeme njene upotrebe. Dokaz sigurnosti na zamor provodi se za konstrukcije, koje su optereene sa eljeznikim ili cestovnim optereenjima odnosno koje su ispostavljene djelovanju vibracija. Sigurnost na zamor smatra se da je dokazana, ako su ispunjeni slijedei uslovi: Stat
R fat fat

Sfat : optereenje koje preuzrokuje zamor Rfat : otpornost protiv zamoru fat : koeficient granine nosivosti za dokazivanje sigurnosti na zamor

Strana 66 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Optereenja koja se mogu oekivati u vrijeme eksploatacije objekta mogu se, za dokazivanje sigurnosti na zamor, uprostiti i prikazati u obliku prometnih shema. Za nosive elemente iz elika, odnosno betonskog eljeza i kablova za prednaprezanje kod betonskih objekata odgovara optereenje koje izaziva zamor iz razlike napona. Sfat = . (Qfat)
: koeficient djelujueg optereenja : razlika napona Qfat: zamorna optereenja

Koeficient djelujueg optereenja uporeuje uticaje na zamor dobivene od prometnih shema sa uticajima zamornih optereenja. Zavisi od odpornosti graevinskih materijala na zamor, a preuzima se iz standarda konstrukcije. Ako nemamo na raspolaganju nikakve podatke, onda treba uzeti koeficient djelovanja 1,0 dok se za otpornost na zamor uzima vrijednost trajne odpornosti. Optereenje betona koje prouzrokuje zamor odgovara naponima koji se dobiju od uticaja vlastitih teina konstrukcije, stalnih uticaja i optereenje na zamor. Sfat = (Gm, Qr, Qfat)
: Gm : Qr : Qfat: napon srednja vrijednost stalnih uticaja zbir stalnih uticaja zamorno optereenje

13. SAVREMENE TEHNOLOGIJE IZGRADNJE MOSTOVA I VIADUKATA


13.1 Uvodni dio Cilj razvoja postupaka gradnje mostova iao je prema skraenju vremena gradnje i postizanju neovisnosti u pogledu morfologije, meteorlokih uslova i zauzetosti terena. Konani cilj razvoja ogleda se u tome da se u gradnju objekata unese to vie unificiranih elemenata i opreme. U ovim smjernicama obraene savremene tehnologije objekata nude projektantima i ostalim uesnicima u procesu gradnje samo najnuije informacije. Projektant mora, za izradu projekata objekata koji se grade u skladu sa nekom ve obraenom tehnologijom, detaljno poznavati

sve tehnike, konstrukcijske, izvoake i druge osobine opreme i postupke gradnje koje ta oprema omoguava. Savremene tehnologije graenja objekata povezane su sa nosivim sistemima objekata, a razvijale su se uporedno sa razvojem tih nosivih sistema. U veini sluajeva preovlauju armiranobetonski i prednapregnuti armiranobetonski objekti u obliku grede ili okvira tako da je za te sisteme i materijale najvie razvijenih tehnologija gradnje. Veinu tehnologija za izgradnju grednih i okvirnih objekata mogue je upotrijebiti i za gradnju konstrukcija koje se nalaze iznad lukova te za konstrukcije sa kosim zategama. Postupci izgradnje betonskih lukova su posebno prikazani. Postupci gradnje gornjih konstrukcija objekata sa kosim zategama su u razvoju. Svaki novi znaajniji objekat donosi neto novo i originalno. Gornje konstrukcije mostova sa kosim zategama mogu se graditi pomou fiksne oplate, sistemom slobodne konzolne gradnje, montaom ve izgraenih segmenata, potiskivanjem ve izgraene konstrukcije sa pomonim potporama ili bez njih ili sa nekim drugim specifinim postupcima. Armiranobetonski i prednapregnuti armiranobetonski objekti grednih i okvirnih sistema svih raspona i duina grade se prema tri osnovne grupe tehnologije gradnje koje su prikazane u tabeli 13.1. Zajednika tehnologija za monolitnu izradu gornjih konstrukcija objekata sa betoniranjem itavog presjeka "in situ" u samom profilu mosta ili uz profil mosta. Tehnologije za montanu monolitnu (spregnutu) izradu gornjih konstrukcija objekata. Tehnologije za montanu izradu gornjih konstrukcija objekata. Tehnologiju izrade odreuju naini gradnje gornjih rasponskih konstrukcija grednih i okvirnih mostova. Postupci izrade krajnjih i srednjih potpora grednih i okvirnih mostova su posebno obraeni. Postupci izrade armiranobetonskih i prednapregnutih AB objekata u posljednih pedeset godina su se mijenjali, dopunjavali i inovilari. Pronaeni su neki novi postupci koji su usklaivali elje i ideje konstruktora mostova sa opremom izvoaa, rokovima i cijenama. Napredak je slijedio, ako je izvoa, u novim idejama konstruktora, osjetio i svoj dugoroni interes.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 67 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Upotreba montanih nosaa iz prednapregnutog betona razliitih presjeka za mostove nekontinuiranih sistema sa rasponima nx (25-45 m) su dilatacijama i elastinim vezama iznad potpora i montanim ili polumontanim kolovoznim ploama, pokazala se kao neodgovarajua. Poprene dilatacije ili povezivanje sa zglobovima iznad potpora te veliki broj radnih spojeva u kolovoznoj ploi su kritina mjesta na kojima se pojavljuje korozija armature i oteenja betona sa ime se smanjuje trjanost mostova. Iz nabrojanih i drugih razloga ne dozvoljava se upotreba montanih AB prednapregnutih nosaa za izgradnju nekontinuiranih sistema mostova sa prekidima iznad podpora i montanim ili polumonanim kolovoznim ploama. 13.2 Izrada gornjih konstrukcija objekata na nepominoj skeli Betoniranje gornjih konstrukcija objekata "in situ" na nepominoj elinoj skeli racionalno je za raspone od 5 do 30 (40) m i duine objekata od 5 do 200 m. Mostovi sa tri ili vie raspona mogu se betonirati u fazama sa prenosom skele iz faze u fazu. Broj faza i duina mosta, koja se betonira u jednoj fazi, zavisi od vie faktora koji se kod svakog objekta posebno analiziraju. Skela ima slijedee nosive elemente: eline reetkaste nosae raspona 5 do 30 m koji su sastavljeni iz elemenata duine 3 do 5 (10) m, nosivosti 20 do 60 kN/m1 to zavisi od tipa i raspona nosaa. Serijski tipski elementi moraju imati odgovarajuu dokumentaciju. Potpore skela izrauju se od cijevi sa veim promjerom i unificiranim duinama, cijevi manjih profila i elemenata za regulaciju visine. Upornjaci i srednji stubovi mogu se upotrijebiti za potpore odra uz uslov da se ne ugroava njihova stabilnost i da se ne prouzrokuju trajna oteenja. Temeljenje skele mora se oslanjati na podacima iz geoloko-geomehanikog izvetaja u kome su navedene nosivosti tla i veliine slijeganja. Popreni nosai i oplata izraeni su iz impregniranog i zatienog drveta, standardiziranih dimenzija i oblika. Projekat skele i oplate izrauje izvoa, pregleda i ovjeri projektant i nadzorni organ.

Projekat skele mora obezbijediti stabilnost objekta u toku betoniranja i stvrdnjavanja betona. Projekat sadri i nadvianje sa ime se obezbijeuje planirana geometrija objekta. Montirana skela i oplata moraju biti pregledani i ovjereni prije poetka ugraivanja armature i kablova. Betoniranje moe poeti tek poslije preuzimanja armature i kablova i uz potvreni projekat betona i plana betoniranja te svim atestima za upotrijebljene materijale. Plan betoniranja je dobar, ako ima to manje radnih spojeva, posebno u ravnini kolovozne ploe. Ako su svi radovi na montai skele i oplate, ugraivanju armatura i kablova, betoniranju, injektiranju kablova i njegi betona, izvedeni po pravilima i savremenim saznanjima tehnike graenja, onda takva rasponska konstrukcija objekta ne smije imati ozbiljnijih slabih toaka. Postupak graenja na nepominoj skeli ne postavlja uslove u pogledu oblika i dimenzije poprenog presjeka i geometrije gornje konstrukcije to ovoj tehnologiji daje prednost. Komplikovana geometrija, posebno zakoenost i zakrivljenost u velikoj mjeri poveava cijenu skele i oplate. 13.3 Izrada gornjih konstrukcija na pominoj skeli i oplati "polje po polje" "In situ" betoniranje gornje konstrukcije objekta na pominoj skeli i oplati upotrebljava se za prednapregnute armiranobetonske gredne sisteme raspona od 30 do 50 m i duine vee od 400 m. Korak ili fazu nazivamo izradu jedne duine od koje se za cca 0,8 l nalazi u jednom polju, a 0,2 l konzolno nalazi u drugo slijedee polje tako da je pogodan naziv ovakvog naina betoniranja "polje za poljem".

Strana 68 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

TABELA 13.1

Savremene tehnologije izgradnje gornjih konstr. cestnovnih objekata grednih i okvirnih sistema

UZDUNA SHEMA OBJEKTA


Ukupna duina objekta 5 30(40) 5 - 200

SHEMA POPRENOG PRESJE

Raspon l (m)

RS-FB&H/3CS DDC 433/94


30 50 > 300 70 250 140 800 25 50 150 800 5 25 5 200 30 120 500

Izgradnja gornjih konstrukcija na fiksnoj skeli

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Tehnologije za monolitnu gradnju gornjih konstrukcija za objekte

Izgradnja gor. konstrukcija na pominoj skeli sa opl. "raspon po raspon" Izgradnja gornjih konstrukcija po postupku slobodne konzolne gradnje

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Betoniranje i potiskivanje gornje konstrukcije objekata

Opta smjernica za mostove

Tehnologije za montano monolitno (spregnuto) gradnju gornje konstrukcije za objekte

Gornja konstr. izgraena od montanih "T" nosa spregn. sa monol. AB ploom

Strana 69 od 79

Tehnologije za montanu izgradnju gornjih konstrukcija

Gornja konstr. izgraena iz montanih AB segmenata

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Nosivi element pomine skele sastoji se iz dva prostorska punostijenska ili reetkasta nosaa sa dvostrukom duinom polja, minimalna 1,5 duine polja i sistema za sidranje. Pomini nosai su zglobno povezani sa elinim elementima oplate koji se otvaraju prilikom pomicanja skele, a zatvaraju prije ugraivanja armature, kablova i betoniranja. Potpore pomine skele su elini elementi koji su konzolno poduprti i povezani sa vrhom stuba. Na tritu se moe dobiti vie razliitih sistema pominih skela sa razliitim karakteristikama i zahtjevima uslovi u pogledu oblika i dimenzija stubova i poprenog presjeka gornje konstrukcije. Pomina skela ima vlastitnu tehniku i atestnu dokumentaciju koju treba pregledati prije svake upotrebe. Obavezan je pregled i atestiranje opreme prije njene upotrebe sa ime se spreavaju oteenja i posljedice koje bi mogle uticati na stabilnost mosta u toku izgradnje. Kod izrade koncepta moraju se projektantu dostavili svi podaci o pominoj skeli kako bi se projekat izradio u skladu sa mogunostima, dimenzijama i uslovima koje omoguava upotreba skele. Poeljni su stubovi pravougaonog konstantnog presjeka i gornja kontrukcija sa maksimalnim podunim nagibom do 4 %, ako je sanduastog oblika ili sa dva relativno iroka nosaa bez poprenih nosaa. Otvori na stubovima i gornjoj konstrukciji, koji su potrebni za funkcionisanje pomine skele moraju se predvidjeti i unijeti u projekt za izvou. Relativno vea teina skele i rad prilikom transporta i montae, a kasnije kod demontae su razlog zbog kojih ova tehnologija nije racionalna za krae raspone. Betoniranje na pominoj skeli "polje za poljem" omoguava relativno brzu izgradnju objekata sa napredovanjem oko 100 m mjeseno ili priblino jedno polje sedmino uz prethodno izraenim armaturnim koevima. Jedna od evidentnih prednosti ovog postupka betoniranja je minimalni broj radnih spojeva t.j. jedan spoj u podruju nultih taaka gdje se izvode i nastavci kablova.

13.4 Gradnja gornjih konstrukcija mostova i viadukata po sistemu slobodne konzolne gradnje Zamisao o objekata izgradnjom objekata po godina. izgradnji gornjih konstrukcija sa slobodnom konzolnom stara je 65 godina, a izgradnja ovom postupku poinje prije 50

Postupak sa slobodnom konzuolnom gradnjom dolazi u obzir za graenje mostova, velikih i najveih raspona od 70 do 250 m koji premoavaju visoke vodne i teko dostupne suhe prepreke. Brzina graenja je srednja, priblino jedna lamela duine 5 m u jednom tjednu. Upotreba etiri krletke kod duih mostova omoguava napredovanje do 80 m mjeseno. Postupak je najracionalniji za mostove duine od 150 do 800 m. Nosivi elini reetkasti prostorski elementi pomine skele krletke, ukupne duine priblino 10 m, omoguavaju betoniranje segmenata, lamela duine 5 m dok preostala duina slui za sidranje na ve izgraenom konzolnom dijelu gornje konstrukcije. Kod proizvoaa i na tritu mogu se dobiti vei broj razliitih tipova krletki, ali je kod svih princip konstrukcije i tehnologija betoniranja lamela slina. Projektant mora imati na raspolaganju sve podatke o konstrukciji krletki koji bi mogli uticati na koncepciju i detalje konstrukcije objekta. Gornja konstrukcija je pravougaonog sanduastog ili trapeznog presjeka sa konstantnom ili promjenljivom visinom od 2 do 15 m (iznad potpora kod najveih raspona). irina presjeka se nalazi u granicama od 10 do 20 m, najee od 12 do 15 m. Poeljno je da je gornja konstrukcija u pravcu ili krivini sa velikim poluprenikom (R > 700 m) u zavisnosti od raspona. Niveleta nebi trebala da bude u nagibu veem od 4 %. Najpoeljnije su simetrine konveksne nivelete kod kojih se tjeme vertikalne krivine nalazi u sredini mosta. Simetrini dijelovi objekta treba da se betoniraju istovremeno sa ime se izjednaavaju deformacije koje nastaju uslijed reologije betona i postie projektovana geometrija.

Strana 70 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Kod napenjanja kablova obino se radi o kombinaciji kraih i duih kablova unutar, a djelomino vani presjeka. Kablovi koji se nalaze izvan presjeka slue sa prometno optereenje. Ovi kablovi se mogu naknadno montirati i prednapregnuti (nakon uspostavljanja kontinuiteta). Betoniranje lamela moe se izvoditi i po neugodnim vremenskim uslovima poto se krletka moe privremeno zatvoriti i zagrijavati. Za upotrebu konzolnog postupka graenja jako je vano rjeenje povezivanja gornje konstrukcije i stubova. Bazni dio gornje konstrukcije duine 5 do 10 m (jedna do dvije lamele) moe se izraditi zajedno sa stubom sa vrstom vezom ili na leitima i privremenim sidranjem sa ime se postie stabilnost u toku graenja. Sa zavrnim segmentom ili segmentima uspostavlja se kontinuitet gornje konstrukcije. Kod nekih mostova, koji su bili izgraeni u samom poetku upotrebe ovog sistema, radio se u sredini raspona AB zglob ili leite sa ime je most imao konzolni nosivi sistem i za korisno optereenje. Savremeno graenje mostova ne dozvoljava upotrebu zgloba u rasponskoj konstrukciji mosta poto ista mora biti neprekinuta na itavoj duini. eline krletke imaju tehniku i atestnu dokumentaciju koju treba, prije svake upotrebe, pregledati kao i cijelu konstrukciju i opremu koja je potrebna kod graenja. 13.5 Betoniranje i potiskivanje gornjih konstrukcija objekata Postupak potiskivanja prednapregnutih armiranobetonskih konstrukcija objekata nastao je po uzoru potiskivanja i montae elinih grednih mostova. Postupak se upotrebljava, razvija, inovira i modificira vie od 30 godina. Poetak je bio u Njemakoj (autor prof. F. Leonhardt), a kasnije se moe sresti u svim razvijenim evropskim dravama. Gradnja po ovom postupku je racionalna za raspone od 20 do 50 m i ukupne duine mostova od 200 do 800 m. Brzina graenja zavisi od duine dijelova, koji se u jednom komadu betoniraju na gradilitu. Mjeseni uinak se kree od 80 do 120 m.

Oprema, za postupak potiskivanja, sastoji se iz: proizvodni plato za betoniranje dijelova ili itavih raspona na gradilitu, oprema za potiskivanje gotovih dijelova i elini kljun. Proizvodni plato za betoniranje duine od 15 do 40 je iz elika koji je oslonjen na snane betonske temelje. Plato mora biti stabilan nedeformabilan i prilagodljiv na promljenjljive sanduaste presjeke nosive konstrukcije. Proizvodni plato se montira iza upornjaka mostova i viadukata na onoj strani, koja je via i prometno bolje povezana. Oprema za potiskivanje namjesti se na vrhu upornjaka, iza koga se nalazi proizovdni plato za betoniranje. Vrh upornjaka je konstruisan tako, da je prilagoen dimenzijama i funkciji opreme za potiskivanje. Upornjak treba provjeriti na uticaje koji nastaju kot montae te u sluaju potrebe mora se i ojaati. Nakon potiskivanja rasponske konstrukcije i demontae presa, upornjak preuzima svoju osnovnu funkciju krajnje potpore objekta. elini kljun za montau duine 20 do 35 m je prostorska reetka ili puna konstrukcija promjenljive visine koja se sastoji iz dva paralelna nosaa u ravnini rebara sanduka i spregova. Kljun je povezan sa nosivom betonskom konstrukcijom pomou visokokvalitetnih vijaka ili sidara. Na prednjem kraju kljuna su "saonice", u novije vrijeme i dizalice pomou kojih se regulie nalijeganje na potpore. Teina i cijena opreme zavisi prije svega od duine odsjeka koji se betonira u jednom komadu i od veliine raspona. Za raspone vee od 40 m moe se razmisliti o opravdanosti upotrebe pomonih potpora u sredini raspona i uporediti sa poveanom upotrebom kablova za prednapenjanje. Kod postupka sa potiskivanjem poeljno je, da se rasponska konstrukcija nalazi u pravcu ili u krivini sa konstantnim radijusom bez vitoperenja i promjene irine poprenog presjeka. Nivelete mogu biti u konstantnom nagibu do 4 % ili, u koliko se to zahtjijeva, u vertikalnoj krivini. Popreni presjek gornje konstrukcije mostova i vijadukata je pravougaoni ili trapezni sanduk irine 10 do 20 m. Poeljne su konstantne debljine rebara, gornje i donje ploe. Popreni nosai su samo iznad potpora sa ime se olakava rad i skrauje vrijeme graenja.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 71 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Kablovi za prednapenjanje mogu prolaziti kroz rebra i ploe, van presjeka ili kombinovano to zavisi od raspona i odluke projektanta. Preporuuje se voenje kablova kroz ploe. Kablovi se nastavljaju na mjestima gdje su momenti najmanji. U jednom presjeku ne smije se nastavljati vie od polovice kablova. Spajanje kablova u gornjoj kolovoznoj ploi presjeka nije dozvoljeno. Opremu za potiskivanje treba pregledati prije svake nove upotrebe, provjeriti projektnu i atestnu dokumentaciju, posebno one dijelove kod kojih je atest vremenski ogranien. 13.6 Rasponska konstrukcija mostova sastavljena iz montanih T nosaa i spregnuta sa monolitnom AB ploom Kroz pedesetogodinju upotrebu montanih prednapregnutih nosaa manjih raspona za gornju konstrukciju mostova, pojavio se veliki broj razliitih presjeka nosaa i razliitih presjeka nosivih konstrukcija koje su sastavljene iz tih nosaa. Na oblik presjeka uticali su trokovi proizvodnje, transporta i montae, slinost presjeka gornjih konstrukcija i trajnost. Svi presjeci nosaa koji su oblikovani tako, da na mjestima, koja imaju funkciju smanjenja vlastite teine, nije mogu pristup u eksploataciji objekta, nisu poeljni radi smanjenja njihove trajnosti. Presjeci nosaa kod kojih je izgraena kolovozna ploa u ravnini gornje noice imaju manju trajnost i isto tako nisu poeljni. Nosai sa T presjekom i gornjom noicom irine 1,5 do 2,0 m(2,5 m) jednostavni su za izradu i montau, a imaju dobar pristup za odravanje. T nosai omoguavaju betoniranje kolovozne ploe i krajnjih poprenih nosaa bez skele i oplate, a sa sprezanjem montanog i monolitnog dijela presjeka ostvaruje se jedinstven spregnuti presjek koji preuzima prometno optereenje i dodatno stalno optereenje. Nosai duine 5 do 20 m izrauju se na stazama za athezijsko prednapenjanje. Nosai veih duina do 30 m prednapreu se naknadno sa kablovima. Jednostavan presjek nosaa olakava prilagoavanje razliitim irinama i geometriji gornje konstrukcije. Mogu se upotrebiti i za

kose objekte do ugla krianja 60o kao i za objekte u krivinama. Sa betoniranjem kolovozne ploe i poprenih nosaa "in situ" i sa ugraivanjem potrebne podune meke armature ili sa kontinuiranjem pomou kablova postie se kontinuiranost za prometno optereenje. Veza izmeu gornje konstrukcije i stubova ostvaruje se preko leita, AB zglobova ili sa vrstom vezom u okvirnu konstrukciju. Izbor tipa povezivanja zavisi od duine objekta, visine stubova i drugih okolnosti. Nosai su teki od 5 do 40 t, transport se obavlja sa leperima, a montiraju se sa dizalicama ili lansirnim konstrukcijama. Njihova upotreba je racionalna za mostove duine do 200 m, kao i za manje mostove sa jednim rasponom gdje se preko integralnog stuba moe uspostaviti vrsta veza bez leita i dilatacija. Presjek gornjih nosivih konstrukcija rauna se kao spregnuti nosa. U proraun se uvode razliite starosti i kvalitet betona montanih nosaa, kolovozne ploe i poprenih nosaa. Minimalna debljina kolovozne ploe izmeu nosaa je 20 cm, minimalna irina poprenog nosaa iznad potpora 80 cm. Spregnuta veza montanih nosaa i kolovozne ploe postie se pomou modanika koji su ugraeni po itavoj duini i irini nosaa, a dimenzionirani su na smiue napone. Modanici su iz betonskog eljeza i ine sastavni dio armature nosaa. 13.7 Tehnologija montane izrade gornjih konstrukcija za mostove i vijadukte iz industrijski izraenih AB segmenata Izgradnja gornjih konstrukcija mostova i vijadukata iz industrijsko izvedenih AB segmentnih elemenata poela je u Francuskoj 1962. godine Presjeci mostova i vijadukata koji se izrauju iz prefabrikovanih elemenata najee imaju oblik zatvorenog sanduka trapeznog ili pravougaonog oblika, irine 10 do 20 m, duine 2 do 3 m, visine 2 do 6 m. Po potrebi visina sanduka moe biti promjenljiva. Kod segmentnog naina izgradnje moe se upotrijebiti i drugi jednostavniji presjeci, npr. presjek sa dva iroka trapezna nosaa.

Strana 72 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

Tehnologija segmentne izgradnje mostova primjenjuje se za raspone od 30 do 120 m i vee duine mostova, jednog ili grupe mostova (L > 500 m). Kod ovog sistema poeljni su mostovi koji se nalaze u pravcu sa nagibom nivelete do 4 %. Mogua je upotreba i za objekte u krivinama, ali je u ovom sluaju izrada segmenata kompliciranija. Proizvodnja segmenata moe biti centralizovana u nekoj postojeoj tvornici betonskih proizvoda ili u novoformiranoj tvornici na lokaciji koja se nalazi u blizini mosta ili grupi mostova uz uslov da je ta odluka ekonomski opravdana. Oplate za betoniranje segmenata su eline, nedeformabilne i opremljene sa mehanizmom koji omoguava brzo otvaranje i zatvaranje i sa mogunou prilagoavanja promjenljivoj geometriji presjeka. Za jedan objekat ili grupu objekata potrebne su najmanje dvije ili tri oplate sa ime se omoguava jednovremeno betoniranje spojeva koji se meusobno dotiu. Sa oplatama su povezani sistemi vibratora. Armaturni koevi kompletiraju se u pripremi. Rad se izvodi u zatvorenom toplom prostoru sa ili bez grijanja betona sa parom to zavisi od projekta betona, postupka i brzine izrade. Proizvodnja segmenata je nezavisna od vremenskih uslova u emu se i ogleda prednost ovog postupka. Vremenska ogranienja povezana su sa upotrebom epoksidnih materijala za spojeve izmeu segmenata. Utovar, transport i montaa segmenata su razliiti i relativno jednostavni. Zavise od volumena, teine, udaljenosti tvornice, prilaznih puteva do objekata i od raspololjive opreme potencijalnih izvoaa. Segmenti se mogu montirati sa postupkom slobodne konzolne gradnje, simetrino u odnosu na stubove, na isti nain koji je opisan u tehnologiji 13.4. elini konzolni dijelovi, koji preuzimaju segmente, su laki i jednostavni, a sidraju se na ve montirani dio konstrukcije. Nakon obrade spojeva segment se sa kablovima povee za ve izgraeni dio. Za pojedinanu montau segmenata moe se upotrebiti elina reetkasta konstrukcija. Segmenti se mogu montirati i u grupi po postupku "polje za poljem" na pominoj oplati i tehnologiji koja je navedena u 13.3 ili na

nepominoj oplati kao to je opisano u taki 13.2 koja je manje u upotrebi. U dosadanjoj upotrebi tehnologije segmentne gradnje, razvila su se dva tipa segmenata: segmenti sa irokim mokrim spojem (70-100 cm) i segmenti sa kontaktnim nalijegajuim spojem. Postupak sa irokim spojem ima manje zahtjeve u pogledu dimenzijskih tanosti, a dozvoljava preklapanje uzdune armature. Nedostatci postupka ogledaju se u pridravanju segmenta tako dugo dok spoj ne dobije dovoljnu vrstou, zadravanje oplate i reetke i smanjenje brzine graenja. Nedostatci ovoga postupka su glavni razlozi da se ovakvi spojevi segmenata sve vie naputaju. Pod slobodnom segmentnom gradnjom podrazumjeva se upotreba kontaktnih nalijegajuih spojeva sa zubovima koji se premazuju sa epoksidnim ljepilom. Moe se konstatovati da se zahtjevi postupka segmentnog graenja, a sa time kvalitet i trajnost mostova i viadukata, zasniva na kvalitetu izvedenih spojeva izmeu segmenata. Razvoj i sve ira upotreba prednapenjanja gornjih konstrukcija objekata sa kablovima izvan presjeka ini tehnologiju segmentne gradnje sigurnijom i lakom za izvoenje. Upotreba tehnologije segmentnog graenja zahtijeva vii tehniki nivo i iskustvo projektanata, izvoaa, nadzora. 13.8 Savremeni postupci graenja stubova za objekte Krajnje potpore objekata uvijek se betoniraju "in situ" u oplati sa odgovarajuom krutou i podupiraima. Oplata je oblikovana prema geometriji upornjaka i rasporedu radnih spojeva. Kvalitet i obrada oplate dati su u PS 1.2.10. Projekat oplate upornjaka mora obezbijediti nedeformabilnost i stabilnost sve dok beton ne dobije projektovanu vrstou. Srednje potpore objekata grade se u zavisnosti od oblika presjeka, visine i broja stubova na jednom ili grupi objekata koji se istovremeno grade. Mostovi i vijadukti na autocestama magistralnim cestama te vei objekti na i

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 73 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

regionalnim i lokalnim cestama moraju imati srednje stubove koji se betoniraju "in situ". Betoniranje srednjih potpora "in situ" moe se izvesti na tri razliita naina to zavisi od oblika presjeka, visine i broja stubova. Stubovi koji imaju promjenljivi presjek i malu visinu najlake se betoniraju pomou fiksne oplate sa odgovarajuom krutou i podupiraima. Stubovi sa konstantnim punim ili upljim sanduastim presjekom i visinama veim od 15 m grade se pomou unificirane pomine ili klizne oplate u lamelama duine 3,0 do 4.0 m. Pojam pomine oplate podrazumijeva oplatu u kojoj se betonira stub, a pomicanje prenos oplate obavlja se mehanikim putem (bez hidraulike) na vsini slijedee lamele. Pojam klizne oplate podrazumijeva oplatu u kojoj se betonira stub, a pomicanje se izvodi uz pomo hidraulikih dizalica iji je rad usklaen sa brzinom betoniranja i ovrenjem betona. 13.9 Savremeni postupci graenja betonskih lukova Izgradnja betonskih lunih mostova traje vie od 100 godina. Sve do pedesetih godina, betonski lukovi su se gradili na skelama na slian nain kao i kameni luni mostovi. Inovacije u izgradnji betonskih lunih mostova odnosile su se uglavnom na inovacije u pogledu novih rjeenja za skele. Umjesto skela koje su zatvarale kompletan rijeni profil upotrebljavaju se skele sa drvenim i elinim lukovima preko itavog profila ili dijela profila prepreke. Ovakve skele upotrebljavaju se za vee raspone iznad dubokih dolina i rijenih prepreka. U principu postoje etiri osnovna naina gradnje betonskih lunih mostova: - lukovi napravljeni uz pomo fiksne skele - lukovi napravljeni uz pomo postupka slobodne konzolne gradnje - lukovi napravljeni od ve pripremljenih dijelova luka i rotiranjem preko zgloba sputeni u projektovani poloaj - lukovi napravljeni po kombinovanom postupku Skela se danas upotrebljava za gradnju lukova manjih raspona od 40 do 70 m koji premoavaju niske i dostupne prepreke. Za

vee raspone i visine lukova mogu se formirati elini luni nosa sa dva ili tri zgloba bez srednjih podupora to zavisi od raspololjive opreme izvoaa radova. Gradnja lukova velikih i najveih raspona od 100 do 400 m sa tehnologijom slobodne konzolne gradnje poela je prije tri decenije. Sa pojavom ove tehnologije luni sistemi betonskih mostova postali su konkurentni i za velike raspone. Segmenti lukova duine 3 do 5 m betoniraju se na pominoj skeli. Napravljeni dijelovi lukova se sidraju uz pomo kosih zatega na ve izgraeni dio konstrukcije ili za posebno izraene blokove. Postupak gradnje napreduje istovremeno sa obje strane. Konstrukcija iznad luka moe se betonirati skupa sa lukom ili naknadno po zavrenom spajanju lukova. Lukovi izgraeni sa rotiranjem ve izgraenih vertikalno betoniranih polovica su ekonomini samo za srednje raspone od 70 do 100 m. U postupku betoniranja luk prestavlja zakrivljeni nosa sa elinim zglobom na dnu. Sa poputanjem kosih zatega sputanju se polovice lukova, meusobno spajaju i formiraju u cjeloviti luk. Mijeani postupak gradnje lukova prestavlja kombinaciju postupka sa skelom za dijelove lukova u petama i konzolnog postupka za srednji nedostupni dio luka. Mogua je i kombinacija da se dijelovi pete naprave po konzolnom postupku, a srednji dio pomou skele koja je poduprta sa krajevima ve izgraenog luka. Projektovanje lunih objekata kao i objekata drugih nosivih sistema uspjena je samo u sluajevima kod kojih se istovremeno rjeavaju i postupci graenja. Slabije znanje vezano za postupke graenja lunih mostova i skoro zaboravljena gradnja ovih lijepih nosivih sistema ne treba da budu razlozi za njihovu manju upotrebu. Racionalno rjeenje postupka graenja lukova moe doprinijeti, da i ovi sistemi budu konkurentni grednim i okvirnim sistemima.

Strana 74 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

14. FAZE IZRADE PROJEKTNE I TEHNIKE DOKUMENTACIJE CESTOVNIH OBJEKATA


Projektna dokumentacija za objekte obuhvata: - idejne skice - idejni projekat (IP) - projekat za dobivanje graevinske dozvole (PGD) - projekat za licitaciju raspis (PZR) - projekat za izvoenje (PZI) Idejna skica daje rjeenja bistvenih dijelova namjeravane izgradnje koncept konstrukcije. Idejni projekat sadri nacrte i dijelove na osnovu kojih je investitoru omogueno donoenje odluke za prihvatanje najbolje varijante objekta koji namjerava graditi. Projekat za dobivanje graevinske dozvole je sistematino ureen sadraj tekstualnih dijelova i nacrta, na osnovu kojih nadleni organ moe donijeti odluku o izdavanju graevinske dozvole. Projekat za licitaciju raspis je sistematino ureen sadraj na osnovu kojih investitor moe odabrati najpovoljnijeg izvoaa. Projekat za izvoenje je projekat za graevinsku dozvolu dopunjen sa planovima oplata, armaturnim nacrtima, opremom mosta i detajlima na osnovu kojih se mogu izvoditi radovi prema uslovima iz graevinske dozvole. Tehnina dokumetnacija za objekte obuhvata: - projekat izvedenih radova (PIR), - projekat za odravanje. Projekat izvedenih radova je projekat za izvoenje dopunjen sa eventualnim promjenama u svim dijelovima projekta za izvoenje koje su nastale u toku izgradnje. Na osnovu ovog projekta moe se na tehnikom pogledu, ustanoviti je li objekat izgraen odnosno rekonstruisan u skladu sa graevinskom dozvolom. Projekat za odravanje je sistematino ureen izbor, nacrta i teksta, ema, upustava i dr. koji omoguava pravilnu eksploataciju i odravanje objekta i ugraenih instalacija.

U tabeli 14.1 date su faze izrade projektne i tehnike dokumentacije za objekte na cestama kao i njihova usklaenost sa fazama projektne dokumentacije ceste. Pojedine faze izrade projektne dokumentacije za objekte zaostaju za jednu fazu u odnosu na fazu obrade projektna ceste. Obavezan sadraj tehnikog izvjetaja za IP, PGD mostova: - opti podaci o mostu - podloge za izradu projekta mosta - koncept mosta i dispozicijski element - geololoko-geomehaniki uslovi i temeljenje mosta - konstrukcija mosta - oprema mosta - osnovni graevinski materijali - tehnologija graenja - uslovi eksploatacije i odravanja

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 75 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

TABELA 14.1
FAZE PROJEKTA CESTE STUDIJE I ANALIZE FAZE PROJEKTOVANJA OBJEKATA NA CESTAMA Saradnja projektanta objekata kod pripremanja projektnog zadatka za objekte na cestama. IS idejna skica objekta To je obavezni sastavni dio idejnog projekta ceste NAMJENA FAZE Mogunost optimalnog rjeenja koncepta objekta, prije svega u pogledu geometrije objekta definisanje nosivog sistema duine i irine objekta odreivanje osnovnih materiala i tehnologije graenja osnova za ocjenu trokova ocjena tanosti geometrije prijedlog fundiranja Sastavni je dio faze projekta za obezbjeenje graevinske dozvole (PGD) za cestu. Dopunjava fazu PGD za ceste definie cijenu i funkciju objekta

IDEJNI PROJEKAT

PROJEKAT ZA GRAEVINSKU DOZVOLU PGD

IP idejni projekat Idejni projekat je zasnovan na konanim podlogama. Idejni projekat, izmeu ostalog sadri osnovne nacrte dispozicije (situacija, tlocrt, uzduni presjek, poprene presjeke kroz sve podupore). Statiki raun u obimu koji obezbijeuje sigurnost objekta i pravilnost izabranih dimenzija i koliina. PZR projekat za raspis, licitaciju

PROJEKAT ZA RASPIS, (LICITACIJU) - PZR

PROJEKAT ZA IZVOENJE PZI

PGD projekat za graevinsku dozvolu objekta

PROJEKAT ZA IZVOENJE PZI

PZI projekat za izvoenje objekta

PROJEKAT IZVEDENIH RADOVA - PID ZA CESTE

PID projekat izvedenih radova objekata

PROJEKAT ZA ODRAVANJE CESTE

Projekat za odravanje objekta

Prestavlja izvod iz PGD ili IP sa definisanom geometrijom sigurnosti, funkcijom i koliinom materijala. Omoguava objavljivanje raspisa, licitacije. obezbjeuje stabilnost, nosivost i funkciju objekta odreuje geometriju objekta zadovoljava zahtjeve lokacije, zahtjeve oblikovanja potuje sve zahtjeve smernica i izdatih saglasnosti opredjeljuje tehnologiju izvoenja Omoguava izgradnju objekta, jer sadri: nacrte oplate, armature i nacrte kablova radionike nacrte odn. detalje nacrte opreme objekta tehnologiju izvoenja uticaj graenja na stabilnost izrauje se paralelno sa izgradnjom objekta. Sadri sve promjene odn. dopune na objektu u poreenju sa PGD / PZI. Glavna funkcija je da se ouva i arhivira projekat stvarno izvedenih radova koji prestavlja osnovu za pregled i odravanje objekata. Daje upustva za gospodarenje sa objektom.

Strana 76 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

15. KRITERIJI ZA OCJENU VARIJANTNIH RJEENJA MOSTOVA


Kod velikih i vanih mostova i vijadukata obavezna je izrada dvije ili tri varijante idejnog projekta ili se rjeenja obezbjeuju na osnovu javnog natjeaja. Komisija koja ocjenjuje varijantna (natjeajna) rjeenja mora dobro prouiti i ovladati sa mjerilima koja su bistvena za ocjenu vrijednosti mosta. Kriteriji za ocjenjivanje vrijednosti varijantnih rjeenja odreenog mosta mogu se podijeliti u pet osnovnih grupa: 15.1 Mjerila, koja se odnose na karakteristike lokacije i podloge za izradu natjeajnih rjeenja morfologija prepreke geoloko-geomehaniki uslovi seizmoloki uslovi skladnost sa cestnim podlogama

- tehnologija graenja potpora mosta - tehnologija izrade temelja - pouzdanost (sigurnost, trajnost) i vijek trajanja mosta - potrebni prostor za formiranje gradilita i pristupa na gradilite - upotreba kvalitetnih i odgovarajuih materijala. 15.3 Mjerila koja se odnose na oblikovanje mosta i uvanje prirodne okoline - oblikovanje pojedinih dijelova konstrukcije i opreme mosta - meusobna oblikovna usklaenost elemenata nosive konstrukcije te usklaenost nosive konstrukcije i opreme mosta - ukljuivanje mosta u prirodnu okolinu, - skladna povezanost mosta i ceste ispred i iza mosta - ekoloka mjerila (zatita vode, zraka, od buke, ouvanje biotopov) - ureenje prostora u podruju mosta po zavretku izgradnje. 15.4 Ekonomska mjerila - ekonomika (cijena) graenja mosta i - trokovi eksploatacije i odravanja mosta. 15.5 Mjerila koja se odnose na eksploataciju mosta - udobnost i sigurnost prometa na mostu - vibracije i deformacije konstrukcije mosta - mjerila i uslovi za redovno odravanje preglede opreme i konstrukcije mosta - mogunost rekonstrukcije mosta (popravci, sanacije, rekonstrukcije, ojaanja) - mogunost prevoza posebnih tereta sa teinom i gabaritima koji su vei od normalnih vrijednosti - poloaj, pristupnost i odravanje instalacija na mostu

15.2 Konstruktivno-tehnoloka mjerila - savremenost i originalnost koncepta konstrukcije mosta - izbor nosivog sistema - elementi originalnosti vezani za izbor nosivog sistema i koncepta konstrukcije mosta - izbor materijala za nosivu konstrukciju - usklaenost statiko-konstruktivnog koncepta mosta sa svim specifinim uslovima lokacije mosta - izbor veliine raspona, meusobni odnos raspona na itavoj duini mosta u pogledu na statike koliine, potronju materijala i tehnologije graenja - raspored potpora u pogledu morfolokih karakteristika terena, visine stubova i geoloko-geomehanikih uslova - koncept i konstruktorsko rjeenje poprenog presjeka rasponske konstrukcije - koncept i konstruktivno rjeenje srednjih stubova - koncept i konstruktivno rjeenje upornjaka sa vezom na trup ceste - temeljenje potpora - rjeenje opreme objekta - savremeni tehnoloki postupci graenja i njihova usklaenost sa karakteristikama lokacije i statiko-konstruktivnim konceptom mosta - tehnologija graenja rasponske konstrukcije

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 77 od 79

Opta smjernica za mostove

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

16. PROBNO OPTEREENJE MOSTOVA


Probno optereenje spada u jedan od uslova za tehiki pregled i upotrebnu dozvolu za mostove na cestama raspona > 15 m i eljeznike mostove raspona > 10 m. Program probnog ispitivanja mosta sastavlja odgovorni projektant i odgovorna osoba koja vri ispitivanje. Program mora sadravati: - veliinu i raspored optereenja po fazama - raun oekivanih ugiba i deformacija - raspored mjernih mjesta - shemu organizacije ispitivanja Poloaj i veliina tereta za probno ispitivanje odreeni su sa projektom konstrukcije. Nain optereenja u pravilu odgovara nainu optereenja u eksploataciji (dinamiko i statiko optereenje). Prije izrade programa probnog optereenja obavezno je upoznavanje sa: - projektnom dokumentacijom mosta (PGD, PZI, PIR) - dokumentaciom o kvalitetu ugraenog materijala - makroskopskim pregledom mosta Osnovni cilj probnog optereenja je provjera da li se most ponaa u skladu sa predpostavkama u projektu i da li je siguran za promet i preuzimanje projektovanih optereenja. Ako su rezultati probnog optereenja negativni, mora se izvriti sanacija konstrukcije. Nakon izvedene sanacije mora se ponoviti ispitivanje sa probnim optereenjem. Izvjetaj o probnom optereenju mosta moe biti: - privremeni izvjetaj sa osnovnim podacima i zakjucima - konani izvjetaj sa svim podacima o mostu, ispitivanju mosta, uporednim statikim proraunom, analizom rezultata prorauna i ispitivanja te zakljukom o ispravnosti ili neispravnosti mosta za preuzimanje projektovanih optereenja. Obavezno je da se jedna kopija elaborata o probnom ispitivanju izmeu ostalih, dostavi i projektantu mosta. Projektant ima mogunost utvrivanja i provjere izabranog statikog modela i statiko-dinamike analize mosta.

17. ARHIVIRANJE TEHNIKE DOKUMENTACIJE


17.1 Uvod Obseg informacija sa razliitih podruja, koja treba uvati, stalno raste. Konstruktori i ininjeri treba da imaju stalan i uredan pregled i uvid u postojeu tehniku dokumentaciju. Tehnika dokumentacija potrebna je i razliitim slubama kao to su: marketing, kalkulacije, nabava, priprema posla, izgradnja, kontrola, odravanje, rehabilitacija. Tehnika dokumentacija mora biti: - pasivna i aktivna na usluzi u grafiki analognom obliku, podijeljena po razliitim slubama, odjeljenjima i korisnicima - dostupna na jednostavan nain, a njena reprodukcija visoko kvalitetna - postojana i neosjetljiva na razne vanjske uticaje - priruna i primjerna za jednostavnu raspodjelu i slanje po poti - na takvom mediju koji garantuje jednostavno dopunjavanje, popravljanje i obradu - postojano, sigurno i pregledno arhiviranje na sigurnom mediju koji mora omoguiti njenu upotrebu na due vrijeme, mora biti vjerodostojan i pravno valjan za sluaj eventualnih sporova. 17.2 Prednost mikrofilmske kartice podataka (MPK) Mikrofilm kao medij informacija u upotrebi je ve 100 godina. Ispitivanja su pokazala da je trajnost dananjih mikrofilmova 1600 godina. Sposobnost arhiviranja podataka na MPK (mjereno u bit/mm2) neprimjereno je vea od arhiviranja na disketama i diskovima. MPK sa srebrenohalogenim filmom ima trajnost vie od 150 godina to je ustanovljeno sa simulacijom. Otporan je na o vlagu, izdri temperaturu 150 , a na svjetlosti ne blijedi. Navedene karakteristike omoguile su joj meunarodno priznat pravni medij. Sa upotrebom MPK obezbijeuje se brza i jednostavna raspodjela i upotreba nacrta i druge tehnike dokumentacije u preglednom i prirunom obliku. U pogledu svoga oblika, kartice su prostorski racionalne i kao takve su najpogodnije za raspodjelu (slanje po poti) i uvanje (arhiviranje).

Strana 78 od 79

Knjiga 1 - dio 2 - poglavlje 1

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Smjernice za projektovanje, graenje, odravanje i nadzor na putevima

Opta smjernica za mostove

MPK je opremljena sa OCR pismom i barcodom to omoguava brzo traenje i sortiranje podataka po razliitim kriterijima. Korisnik moe rukom dopisati svaku promjenu i evidentirati kada je dolo do nje. Osnovnu karticu moe zadrati radi uporeivanja, a moe je odloiti u centralni arhiv. Kartica, osim crtea, sadri i druge podatke koji omoguavaju laki rad sa nacrtima (moe sluiti kao kartoteka). 17.3 Zajedniki imenik MPK Ako damo MPK pod zajednii imenik sa klasino i kompjutersko oslonjenom tehnikom dokumentacijom, moramo naglasiti da MPK omoguava povezivanje u svim smjerovima: - Prenos podataka iz klasinih crtea na MPK sa kamerama (fotopostupak). - Prenos podataka iz kompjuterskih medija (disketa, diskovi) na MPK pomou CADMIC sprave (laserski postopak), prenos podataka iz MPK na kompjuterske medije uz pomo SCANNERA koji skenira od 350 crtea MPK u kompjuterski medij. Sa scannerom obezbijeen je nedostajui lan izmeu analognim i digitalnim sistemom. Skenirani crte se moe popraviti u kompjuteru i direktno prenijeti na papir putem laserskih tampaa. - Prenos podataka iz MPK na papir pomou tampaa. 17.4 Priprema tehnike dokumentacije za arhiviranje ifrant radova i osnovni upis podataka sa glavom mora definisati investitor. Sadraj i oblik ta dva dokumenta moraju biti osnova za svaku projektantsku organizaciju radi jedinstvenog unosa podataka na arhivski medij. Tehnika dokumentacija koja je namijenjena za arhiviranje mora se predati u originalnom i transparentnom obliku odnosno na obinom papiru sa ime se obezbijeuje kvalitet presnimavanja. Ne smije biti na ozolit papiru jer blijedi i nije primjeran za kvalitetno presnimavanje na MPK i trajno arhiviranje.

U 1993. godini pojavio se na tritu laserski tampa koji omoguava direktnu izradu MPK iz kompjuterskog medija na MPK. Tako dobiven mikrofilm je u potpunosti identian klasinom MPK. Arhiviranje na CD-ROM dolazi u obzir do faze konanoga arhiviranja tehnike dokumentacije koji se nastavlja na MPK kao dugorono konano arhiviranje. Po zavrenom radu na objektu moraju se sve eventualne promjene, koje su naknadno runo unesene u nacrt projekta, predati projektantu koji ih tehniko izcrta u kompjuterskom ili klasinom obliku. Postupak mora biti ovjeren od nadzornog organa i odgovarajuih sluba. Tako popravljena dokumentacija pripremljena je za konano arhiviranje: - digitalno preko laserskog tampaa na MPK, a moe i na CD-ROM - iz papirne podloge preko kamera na MPK.

RS-FB&H/3CS DDC 433/94

Knjiga 1 - dio 2- poglavlje 1

Strana 79 od 79