You are on page 1of 5

Twitter als journalistiek instrument

Wat de mens niet durft uit te spreken, twittert hij.


Door Mohammed Anouar Ethawri
Er zijn bepaalde dingen waarover de mens het nooit eens zal worden. En van die dingen is wat nou precies de definitie van nieuws is. Na vele vaak vl te lange- definities gelezen te hebben, kwam ik onopzettelijk op een Vlaamse nieuwssite terecht waarvan de slagzin naar mijn bescheiden meningnog het dichts in de buurt kwam van de definitie van nieuws: Heet van de naald en brandend actueel!1 Ik neem aan dat met heet van de naald (naar mijn weten geen Nederlandse uitdrukking, die Belgen..) wordt bedoeld dat het nieuws de wereld in gaat vlak na de gebeurtenis waarover het nieuwsbericht gaat. Als de desbetreffende gebeurtenis ook nog eens branden actueel is, spreken we van nieuws. Die definitie van nieuws hanterend, zouden theoretisch gezien- bepaalde tweets (die aan de eisen van de slogan voldoen) onder het kopje nieuwsberichten kunnen vallen. Al kunnen die tweets onmogelijk het uiterlijk van een doorsnee nieuwsbericht hebben, dit vanwege het maximaal aantal tekens: een miezerige 140. Volgens de raad voor de Journalistiek echter, is een tweet helemaal geen nieuws. Integendeel. Columniste Raja Felgata sleepte in juli 2010 drie journalisten van HP/De Tijd voor het journalistiek juridisch orgaan vanwege het getwitter van de drie.2 De uiteindelijke uitspraak gaf prachtig de visie van de RvdJ weer. Vooral het volgende stukje is veelzeggend: Daargelaten of, en zo ja: onder welke omstandigheden, een bericht op Twitter als een journalistieke gedraging kan worden beschouwd, overweegt de Raad dat het bericht van Paternotte aan klaagster een louter althans overwegend persoonlijk karakter heeft, waardoor het in het geheel als van nietjournalistieke aard moet worden aangemerkt. Het journalistieke normenstelsel is voor de beoordeling van dergelijke berichten niet bedoeld. De raad acht zich daarom niet bevoegd over het Twitter-bericht te oordelen. In simpel Nederlands: de RvdJ houdt zich niet bezig met tweets, omdat het (volgens de RvdJ) persoonlijke uitingen zijn en absoluut niet van journalistieke aard. Twitter heeft dus niets met journalistiek te maken. Veel nieuwerwetse journalisten die het tegendeel beweren. Tijdens een gesprek over de journalistieke kwaliteiten van Twitter, komt altijd het verhaal van de vliegtuigcrash langs. In 2009 crashte een vliegtuig van Turkish Airlines in een weiland nabij Schiphol. Op Twitter stonden vrijwel meteen al fotos van het incident, terwijl het reguliere nieuws nog niet eens kon vertellen wat er nou precies gebeurd was. Voor velen ht bewijs dat Twitter en journalistiek gemaakt zijn voor elkaar.3

http://brugge.s-p-a.be/ Code Sociale Media - Charles Huijskens, blz. 52 Twitter als een nieuwsbron voor journalisten - Drs. Peter Verweij

Voor we (niet al te diep) in de materie duiken moet gezegd worden dat Twitter op een bepaalde manier verschild van vele andere op het eerste gezicht- gelijkgestemde sociale media sites. Het verschil is dat het bij Twitter de bedoeling is berichten (tweets, red.) te plaatsen die het meer dan waard zijn om gelezen te worden. De bedoeling van het hele Twitter circus is namelijk zo interessant zijn (of overkomen) dat wildvreemden je tweets willen gaan volgen. Dit subtiele verschil speelt een grote rol in de argumentatie van de meningen in dit essay, vandaar dat ik er even bij stil sta (stond, we gaan nu weer verder).4 De vraag is of Twitter een geschikte nieuwsbron is. Ik vind absoluut van niet. Ik kijk het met lede ogen aan dat steeds meer mensen zich voor hun dagelijkse portie nieuws tot Twitter keren in plaats van bijvoorbeeld een krant te lezen. Alsof dit al niet erg genoeg is zijn er zelfs journalisten die Twitter gebruiken als voornaamste bron! Sterker nog, volgens een onderzoek is Twitter het meest populair bij journalisten!5Een echte journalist herkent de vele nadelen van Twitter als journalistiek medium. Gezegd wordt echter dat de voordelen in de meerderheid zijn n dat de nadelen te omzeilen zijn. Is dat zo, of zijn dat slechts populistische leuzen van journalisten die denken zo met hun tijd mee te gaan. Ik ben in ieder geval van mening dat met Twitter als journalistiek instrument het hele mediaorkest valse muziek maakt!

De nieuwsonwaarde van Twitter


De journalistiek gaat achteruit en vooral echte kwaliteitsjournalistiek wordt enorm schaars. Die ontwikkeling zorgt er voor dat er steeds meer moderne journalisten bijkomen, die eigenlijk niets van hun vak snappen. De nieuwsontvanger moet het er maar doen, went er langzaam aan en raakt uiteindelijk zelfs verslaafd aan riooljournalistiek (en neemt vervolgens dagelijks een overdosis..). Probeer jezelf daar als goede oude stempel journalist maar eens tussen te wurmen. Deze journalistieke crisis heeft natuurlijk invloed op het nieuws. Waar nieuws van oudsher aan meerdere criteria moet voldoen6, lijkt het wel alsof dit aantal is gereduceerd tot slecht een enkel criterium. Zo snel mogelijk. Vooral op het internet gaat dit principe op. Wie het nieuws het eerste heeft, haalt immers de meeste clicks binnen. Wat het nieuws nou precies is, of hoe het gebracht wordt, maakt ineens niet meer zo veel uit. Ik stel u voor aan copypaste-journalistiek.7

Later Word ik Politicus - Jos Huypens, blz. 260 Code Sociale Media - Charles Huijskens, blz. 78 Handboek webredactie - Geert Poort en Corona de Wert, blz. 147 Grenzen aan de ethiek? Hertmans, blz. 72

Het is onmogelijk om alle nieuwscriteria in een stukje tekst van maximaal 140 tekens te verwerken. Wat eigenlijk genoeg reden is om Twitter niet voor journalistieke doeleinden te gebruiken. Daarnaast is de raison d'tre van Twitter een doorn in het oog.8 Dat heeft er voor gezorgd dat het gros van de informatie op Twitter alles behalve nieuws is, als we de klassieke definitie hanteren natuurlijk. Of zoals je ook kunt stellen: Wat de mens niet durft uit te spreken, twittert hij. Ik vind het in ieder geval beter klinken dan: Een startpunt voor journalisten en een graadmeter voor de publieke opinie.9 Van niet-journalistieke persoonlijkheden is het op Twitter daarom niet verstandig nieuws aan te nemen. Zowel voor de nieuwsontvanger als voor de nieuwsjager, de journalist. Een rectificatie vanwege onjuiste informatie uit een tweet is namelijk niet ondenkbaar. Wereldnieuws waarop Twitter de primeur had is een uitzondering op de regel, niet de regel zelf. Vandaar dat Twitter niet journalistiek gebruikt kan worden. Twitter is daarvoor ook helemaal niet ingericht. De gedachte dat sociale media een grote rol speelt in de toekomst van de journalistiek komt eerder voort uit het feit dat nieuwbakken journalisten pleinvrees hebben en liever de hele dag achter de pc blijven zitten voor een goed verhaal. Die journalisten moeten zich laten omscholen tot ICT'er. Nieuwsgaring gebeurt niet tussen muren. Verhalen ontstaan in de buitenwereld, niet op je zolderkamertje achter een flikkerend beeldscherm. Was het zo dat nog steeds alle criteria van nieuws relevant waren (dan spraken we van kwaliteitsjournalistiek), was geen enkele journalist daar mee weggekomen. Maar dat tijdperk is voorbij en zie ik niet gauw terugkomen. Desondanks hoort iedere journalist te weten: Nieuws (hoe snel het ook is) is niet per definitie journalistiek. We kunnen dus stellen dat Twitter een negatieve invloed heeft op de toch al minder wordendekwaliteit van de journalistiek. En voor diegenen die niet alleen waarde hechten aan de snelheid van nieuws, is dat een flinke klap. Mij verbaast het niet, nogmaals die raison d'tre overpeinzend. Twitter is immers ontworpen voor contactgestoorden die verslaafd zijn aan de grillen van hun pasgemaakte cybervriendjes-voor-het-leven. En daar leent het zich uitstekend voor. Als Jan Doedel een zak patat gaat eten zullen de reguliere media daar nooit en te nimmer over berichten. Dankzij Twitter kunnen de gefrituurde aardappelen van Jantje toch nog wereldnieuws worden. Met echt nieuws (wat er toe doet, dus geen friet) werkt het averechts. Als er een brug instort moet men in 140 tekens geen zorgvuldige analyse van het gebeuren verwachten.10 Nee, wie als eerst de meest sensationele (lees: bloederige) foto twittert wint.

Het verschil is dat het bij Twitter de bedoeling is berichten (tweets, red.) te plaatsen die het meer dan waard zijn om gelezen te worden. De bedoeling van het hele Twitter circus is namelijk zo interessant zijn (of overkomen) dat wildvreemden je tweets willen gaan volgen.
9

Handboek Online Marketing - Patrick Petersen, blz. 244 Twitteren op je werk - Huib Koeleman, blz. 108

10

Een nuancering van de Twitter-hype


Nieuws verspreiden via Twitter is in feite dus uitermate moeizaam. Men zit op Twitter om zichzelf virtueel in de kijker te spelen. Verwacht daarom geen nieuws van hoge waarde. Diegenen die Twitter wel serieus en intentioneel als journalistiek medium gebruiken, lopen tegen een barrire van 140 tekens en vele andere anti-journalistieke kenmerken van Twitter op. Zie het als volgt: Om nieuws via Twitter de wereld in te krijgen, moet het daadwerkelijke nieuws eerst dusdanig bewerkt worden zodat het Twitter-waardig wordt. Het wordt een tweet, en dat is alles behalve het eindproduct waar een journalist verantwoordelijk voor is. Nieuws is niet gemaakt voor Twitter en Twitter is niet gemaakt voor nieuws. Voor de ontvanger van nieuws is Twitter ook geen geschikt medium. Tussen alle ongein op Twitter is een nieuwsbericht moeilijk op objectiviteit te beoordelen. Helemaal erg is het als een journalist informatie uit tweets gebruikt als bron voor een nieuwsbericht. Wanneer deze informatie niet geverifieerd wordt, is de kans immens groot dat het een broodje aap verhaal betreft. Natuurlijk wordt een journalist geacht altijd alle informatie te verifiren. Hoor en wederhoor, n bron is geen bron, in de theorie zit het wel snor. In de praktijk is het, sinds de verdwijning van kwaliteitsjournalistiek, echter anders. Daarnaast is het verifiren van een tweet makkelijker gezegd dan gedaan. De komst van Twitter heeft een slechte invloed op de toch al luie journalisten. In de praktijk is dit meerdere malen gebleken. Toch zijn er mensen die Twitter prima geschikt achten als journalistiek medium. Sommigen beweren zelfs dat de journalist van de toekomst genoodzaakt is (veel) met Twitter te werken. Zo ook Marjolijn van Oordt en Eefje Herregodts die samen het boek In het nieuws schreven. Op bladzijde 115 halen zij naast het alom gebruikte Turkish Airlines voorbeeld- als voorbeeld de opstanden in Iran na de verkiezingen in 2009 aan. Aan de hand van deze gebeurtenis beargumenteren zij dat enkel Twitter in dergelijke roerige tijden nog volledige persvrijheid biedt: Hoewel alle berichtgeving over de demonstraties verboden werd, ging op Twitter de correspondentie gewoon door, met beelden en al. Zo werd Twitter de belangrijkste bron van internationale media, niet in het minst omdat de demonstranten elkaar op de hoogte hielden via Twitter en de media hierdoor permanent op de hoogte bleven van de situatie. De argumentatie is op zijn minst ongenuanceerd te noemen. Kunnen we tweets (onthoud, kreten van 140 tekens geuit door anonieme personen) om te beginnen gelijk stellen aan correspondentie? In de realiteit hebben tweets die status nog lang niet bereikt. Tweets als de belangrijkste bron van internationale media, is een lichtelijk overdreven uitspraak. Het aantal grote media dat Twitter succesvol als bron weet te hanteren is gering. Het feit dat bepaalde gebeurtenissen tot in de details op Twitter van minuut tot minuut te volgen zijn heeft daar ook niks mee te maken. Twitter is daardoor eigenlijk juist een apart medium met eigen karakteristieken nst de reguliere nieuwsvoorziening. De reguliere nieuwsvoorziening bestaat voorlopig nog uit berichten samengesteld door erkende (al dan niet onzorgvuldige/luie) journalisten op basis van een volwaardig (ook dat wordt steeds minder) journalistiek onderzoek. Voordat een tweet als nieuws kan worden aangenomen, moet dit proces zijn uigevoerd! Gebeurt dit niet, zijn alle gevolgen van dien. Dit gegeven alleen al spreekt boekdelen over de relatie tussen de reguliere media en Twitter.

Hertmans is tevens Twitter-kritisch, maar begrijpt de ontwikkeling wel. Volgens hem is de voornaamste reden het kostenplaatje.11 Het internet is in ieder geval een goedkoop medium, waarvan elke branche wel van wil profiteren. De journalistieke branche is hierop geen uitzondering. Alle informatie op Twitter is gratis, waar ouderwets fieldresearch toch voor enige onkosten zorgt. Desondanks plaatst Hertmans een kritische noot: Het internet is meer een riool van de samenleving, waar op totaal ongecontroleerde sites de meest waanzinnige berichten en haatoproepen de wereld worden ingestuurd; waar iedereen, niet gestoord door de minste vorm van kennis, even zijn of haar hoogstpersoonlijke visie op de wereld kan komen uiteenzetten. En die mooie passage, vat als het ware mijn betoog samen.

11

Grenzen aan de ethiek? Hertmans, blz. 72