You are on page 1of 29

Μάθημα 2ο

• Περίοδοι της ελληνικής λογοτεχνίας

• Λογία (βυζαντινή) παράδοση

• Δημώδης (μεσαιωνική) παράδοση

• Το δημοτικό τραγούδι

Περίοδοι της ελληνικής λογοτεχνίας
• ΑΡΧΑΙΑ
Τελειώνει το 300 μ.Χ. (ή το 500)

• ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ (Βυζαντινή)
300 (500) μ.Χ.– 1500 (1600)μ.Χ.
Δύο παραδόσεις:
Λογία (βυζαντινή): 300 (500) – 1453
Δημώδης (μεσαιωνική): τέλη 6ου – 1500 (1600)

• ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ
1500 (1600) – 1821 (από Κρητική Ακμή έως «Προδρόμους»)
1821 – 1930 (Από Σολωμό έως Σικελιανό)
1930 – Σήμερα (από Σεφέρη έως σήμερα)
Δύο παραδόσεις:
Δημοτική (Κορνάρος, Σολωμός, Παλαμάς, Σικελιανός, Σεφέρης)
Λογία (Φαναριώτες, Κάλβος, Αθηναίοι ρομαντικοί, Καβάφης, Παπατσώνης
Υπερρεαλιστές)

Το όνομα του ήρωα εκτός από τη διπλή καταγωγή του. αποτελούν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η σωζόμενη ποίηση των Βυζαντινών (το επικό άσμα Του Αρμούρη. 11ος αι. αλλά φέρει και κάποια χαρακτηριστικά του ερωτικού μυθιστορήματος.: Διγενής Ακρίτας • Οι αραβοβυζαντινές συγκρούσεις από τον 7ο ως τις αρχές του 11ου αι. το έπος Του υιού του Ανδρόνικου και το επικο- μυθιστορηματικό κείμενο του Διγενή Ακρίτα) σε δημώδη γλώσσα. την επιβολή της τάξης και την πάταξη των ανταρτών και των ληστών. που δεν διαθέτει αμιγή επικά – ηρωικά χαρακτηριστικά. Οι ακρίτες ήταν στρατιωτικοί των μεθοριακών περιοχών που έργο τους είχαν τη φύλαξη των συνόρων. Ο Διγενής Ακρίτας είναι ένα εκτενές αφηγηματικό κείμενο. . δηλώνει και την ιδιότητά του.

.: Διγενής Ακρίτας • Από τις γραπτές επεξεργασίες του Διγενή δημιουργήθηκε στη συνέχεια νέος κύκλος ακριτικών τραγουδιών. μερικά από τα οποία διασώθηκαν ως τον 20ό αι. Τις τύχες του Διγενή στη Ν. έπειτα από σκληρή μονομαχία.Λ. 11ος αι. ενώ άλλα αποτελούν επιβιώσεις του μύθου του Διγενή μέσω του γραπτού κειμένου. • Στη νεοελληνική προφορική παράδοση ο Διγενής ηττάται μόνο από τον ίδιο το Χάρο. Αρκετά από αυτά έχουν μόνο επιφανειακές ομοιότητες με την ακριτική ποίηση. τον Ακρίτα. ο Σικιελιανός έγραψε την τραγωδία Ο θάνατος του Διγενή. ο Καζαντζάκης σχεδίαζε να γράψει μια εποποιΐα. το έχει ερευνήσει ο Κεχαγιόγλου. • Σημαντική υπήρξε η επίδραση του ακριτικού μύθου στη νεοελληνική λογοτεχνία: « καβάλα πάει ο Χάροντας τον Διγενή στον Άδη» γράφει ο Παλαμάς.

: Δημώδης Παράδοση Διγενής Ακρίτας .11ος αι.

11ος αι.: Λογία Παράδοση Διγενής Ακρίτας .

Ο Διγενής και ο Χάροντας .

: Λογία Παράδοση Ανώνυμος • Ἡ ζωή ἐν τάφω κατετέθης. . • Ἀπορεῖ καί φύσις νοερά καί πληθύς ἡ ἀσώματος. καί ἀγγέλων στρατιαί ἐξεπλήττοντο. τό μυστήριον τῆς ἀφράστου καί ἀρρήτου σου ταφῆς. 11ος αι. τάφω σήμερον. συγκατάβασιν δοξάζουσαι τήν σήν. Ἰησοῦ παμβασιλεῦ. Χριστέ. Χριστέ. ἐκ μνημάτων τούς θανόντας ἀνιστῶν. • Μέτρα γής ὁ στήσας ἐν σμικρῶ κατοικεῖς.

ἔκραζεν ἡ Παρθένος θρηνωδοῦσα γοερῶς • Ἐγκώμια εις στάσεις τρεις όρθρου Μεγάλου Σαββάτου. . • Οἶμοι. ὡς τίς σκύμνος ὁ νεκρός ἐξανίστασαι. Στάσις Α΄. α΄. ἀποθέμενος τό γῆρας τῆς σαρκός.: Λογία Παράδοση Ανώνυμος • Ὥσπερ λέων. 11ος αι. ήχος πλ. ἀφυπνώσας σαρκί. φῶς τοῦ κόσμου! οἶμοι φῶς τό ἐμόν! Ἰησοῦ μου ποθεινότατε. Σῶτερ.

Ἐπιτάφιος θρήνος .

• Είναι το εκτενέστερο από τα σωζόμενα δημώδη μυθιστορήματα των παλαιολόγειων χρόνων (4. γραμμένο σε ιαμβικό ανομοιοκατάληκτο 15σύλλαβο στίχο. • Οι περισσότεροι μελετητές το τοποθετούν στον 14ο αι. .500 στίχοι). 14ος αι. • Παραδίδεται σε πέντε κύρια χειρόγραφα. μαζί με τα έργα Καλλίμαχος και Χρυσορρόη και Βέλθανδρος και Χρυσάντζα.: Δημώδης Παράδοση Λίβιστρος και Ροδάμνη • Δημώδες ερωτικό μυθιστόρημα της εποχής των Παλαιολόγων.

14ος αι.: Δημώδης Παράδοση Λίβιστρος και Ροδάμνη .

14ος αι.: Δημώδης Παράδοση Λίβιστρος και Ροδάμνη .

.ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΕΡΩΤΙΚΑ. 16ος αι.

1600 • Κλασικίζουσα πεντάπρακτη τραγωδία της κρητικής δραματουργίας. τέλος 16ου αι. • Πρότυπο για τη μετέπειτα θεατρική παραγωγή. Γεώργιος Χορτάτζης . • Είχε ευρεία αποδοχή ήδη από τον 17οαι. • Τυπώθηκε στη Βενετία το 1637 από τον Κύπριο ιερέα Ματθαίο Κιγάλα. • Πρότυπο της υπόθεσης η τραγωδία Orbecche του Giraldi. • Πιο έγκυρη έκδοση έγινε στη Βενετία το 1676 από τον Αμβρόσιο Γραδενίγο. • Υπάρχουν τρία χειρόγραφα. • 1595 . . • Στην κρητική παράδοση υπάρχουν δέκα παραλλαγές του αρχικού κειμένου. Ερωφίλη.

Ερωφίλη .Γεώργιος Χορτάτζης .

1713) και επτανησιακό χειρόγραφο. • Το πρόβλημα της ταυτότητας του αφηγητή έχει απασχολήσει τους μελετητές. Ερωτόκριτος • Έμμετρο ερωτικό μυθιστόρημα. αφού υπάρχουν πολλά πρόσωπα με το ίδιο όνομα στην Κρήτη του 16ου – 17ου αι. Ακολουθούν οι εκδόσεις του Στ. Τεράστια επίδραση στο σύνολο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το κείμενο χρονολογείται ανάμεσα στα 1590 -1610.Paris et Vienne του Pierre de la Cypède. Πολίτη (1976) και η πιο έγκυρη του Στ. . Αλεξίου (1980). Αγαπητό ανάγνωσμα των λαϊκών στρωμάτων. Ξανθουδίδη (1915). Δημοτική Παράδοση Βιτσέντζος Κορνάρος. Σώζεται σε δύο μορφές: έντυπη έκδοση (Βενετία. • Πρότυπο του έργου . του Λ.

Ερωτόκριτος .Βιτσέντζος Κορνάρος.

Βιτσέντζος Κορνάρος. Ερωτόκριτος Μέσα κρατίζει το νερό κι απ’ όξω δεν το βγάνει .

τα ιδανικά του. αυτή που αναπτύσσεται από την ανάγκη που έχει κάθε άτομο και γενικότερα κάθε λαός να εκφράσει τα συναισθηματικά και ψυχικά του φορτία. . ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. τους πόνους και τις χαρές του. ακόμα τις εντυπώσεις και τις σκέψεις του μέσα στην ευκολομνημόνευτη ποίηση.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού 1. Η λαϊκή έκφραση ακολουθεί τα τοπικά ιδιώματα. Ο δημιουργός και συνθέτης του δημοτικού τραγουδιού παραμένει άγνωστος. 3. Η απροσδιοριστία του ακριβούς χρόνου σύνθεσης. όχι όμως ο ακριβής τόπος σύνθεσης. 2. Η ανωνυμία του δημιουργού. 4. Μπορεί να είναι γνωστός ο τόπος αναφοράς. Μπορεί να είναι γνωστός ο χρόνος αναφοράς όχι όμως ο ακριβής χρόνος σύνθεσης. Το δημοτικό τραγούδι αποδίδεται πάντα με το χρονικά τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. Η απροσδιοριστία του ακριβούς τόπου προέλευσης. .

Σπανιότερα χρησιμοποιούνται και άλλα είδη στίχων. . 6. κάποιες φορές είναι συμπτωματική και είναι απαραίτητη μόνο στα λιανοτράγουδα. Η ομοιοκαταληξία σπανίζει. ο ιαμβικός δωδεκασύλλαβος και ο τροχαϊκός στίχος. Οι παρατηρούμενες παραλλαγές. Το ζωντανό ύφος και η ρεαλιστική περιγραφή.χ. Το χαρακτηριστικό μέτρο. Το δημοτικό τραγούδι δεν απαγγέλλεται. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού 5. 8. 7. π. Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος. Η απόδοση σε τραγούδι και όχι σε ποίημα.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Οι ρίζες του βρίσκονται ενδεχομένως στην αρχαιοελληνική δραματική ποίηση και μυθολογία. • Τα τραγούδια συνδέονται στενά με τη ζωή των αγροτικών οικογενειών. τα οποία αξιοποιούσαν την παράδοση του τόπου τους και την παρακαταθήκη θεμάτων και εκφραστικών μέσων. . Στη δημιουργία τους πρωτοστατούσαν προικισμένα άτομα της κοινότητας. καθώς αναφέρονται σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα. • Η ανωνυμία του δημιουργού δεν σημαίνει πως είναι προϊόν ομαδικής σύνθεσης. • Ορισμένες κατηγορίες τραγουδιών μπορούν να χρονολογηθούν με ασφάλεια.

• Στίχος – ανομοιοκατάληκτος ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος με μικρή παύση στην όγδοη συλλαβή. • Απουσία διασκελισμού. • Μορφή – ημιστίχια. αντιστοιχία ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο. • Αρχή (νόμος) της ισομετρίας (Στίλπων Κυριακίδης) – ένας στίχος περικλείει αυτοτελές νόημα. . ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Ποιητική • Σταθερή δομή.

. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Ο πρώτος που έκανε μια συστηματική. Πολίτης (1852-1921).Γ. θεματική κυρίως κατάταξη ήταν ο Ν.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ: • Ακριτικό • Κλέφτικο • Ιστορικό • Θρησκευτικό • Παραλογή • Κάλαντα • Ταχτάρισμα .Νανουρίσματα • Γαμήλιο • Έρωτα • Εργατικά • Ξενιτιάς • Μοιρολόγι • Γνωμικό • Σατιρικό .

Αθήνα 1962. εκδοθέντα μετά μελέτης ιστορικής περί μεσαιωνικού ελληνισμού. . • Ν. Συλλογές ελληνικών δημοτικών τραγουδιών Ελληνικές (ενδεικτικά): • Σπυρίδωνος Ζαμπελίου. Ελληνικά δημοτικά τραγούδια. • Γιώργος Ιωάννου. Ακαδημία Αθηνών. 1915 – 1916. Τα Δημοτικά μας τραγούδια. Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού. Αθήνα 1977. Βασική βιβλιοθήκη. Άσματα δημοτικά της Ελλάδος. • Δημοτικά τραγούδια. • Δημήτριος Πετρόπουλος. Πολίτης. Αθήνα 1958. 1852.

[100 ελληνικά δημοτικά τραγούδια]. 2. Παρίσι 1876. Claude Fauriel. 4. Chants populaires de la Grèce Moderne. . Chants populaires de la Grèce Moderne. Verner Haksthauzen. Συλλογές ελληνικών δημοτικών τραγουδιών Ξένες (ενδεικτικά): 1. Emile Legrand. Παρίσι 1824-25. Λειψία 1860. Arnold Passow. 1935. 3. Ρωμαϊκά τραγούδια.

. Αθήνα. Αθήνα. 2007. Πατάκης.Ρεύματα – Όροι. Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. 2006.ΕΤ. Μ. Πρόσωπα - Έργα .Ι. Βιβλιογραφία • Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. • Λίνος Πολίτης.