You are on page 1of 16

M ORPOLOHIYA :

PAGBUO NG S ALITA
M ORPOLOHIYA

 Ang sangay ng linggwistika na


nag-aaral kung paano nagsasama-
sama ang mga salitang-ugat,
panlapi o kataga upang makabuo
ng salita.
 Morpema ang tawag sa batayang
unit ng morpolohiya.
M ORPOLOHIYA

Mga Uri ng Morpema:


1. Malayang morpema – binubuo
lamang ng salitang ugat at
maituturing na puro.
Hal., buhay, kamay, payapa
M ORPOLOHIYA

Mga Uri ng Morpema:


2. Di-malayang morpema –
binubuo ng salitang-ugat at
panlapi at maituturing na may
halo.
Hal., kabuhayan, kinamayan,
nagpapayapa
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
Ang alinmang pagbabagong
nagaganap sa karaniwang anyo ng
isang morpema dahil sa
impluwensya ng kaligiran nito
(mga ponemang sinusundan o
kasunod).
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
1. Asimilasyon – ang ponemang
/ng/ sa mga panlaping pang-,
mang-, hing-, sing- ay nagbabago
depende sa unang tunog ng
salitang-ugat.
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
1. Asimilasyon
/p, b/ - m (pam-, mam-, sim-, him-)
/d, l, r, s, t/ - n (pan-, man-, sin-, hin-)
iba pa – mananatili (pang-, mang-,
sing-, hing-)
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
1. Asimilasyon
Ganap – kung nagbago ang baybay ng
salitang-ugat (hal., panakip sa halip
na pantakip)
Parsyal – kung nanatili naman ang
baybay ng salitang-ugat (hal.,
pambura)
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
2. Pagkawala ng ponema /
pagkakaltas ng ponema –
nawawala ang huling ponemang
patinig (a, e, i, o, u) kapag
nilalagyan ng hulapi (hal., bilhan
sa halip na bilihan)
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
3. Paglilipat-diin– naiiba ang diin
(stress) sa pagbigkas ng salita
dahil sa paglalagay ng hulapi
(hal., iwas = iwasan)
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
4. Pagbabago ng ponema –
nagiging /r/ ang ponemang /d/
kapag ang sinusundan ay patinig
(a, e, i, o, u). Halimbawa: damot =
maramot
M ORPOLOHIYA

Pagbabagong Morpoponemiko
4. Metatesis – nagpapalit ng
posisyon ang mga tunog sa isang
salita kapag nilapian.
Halimbawa: lisan + in (gitlapi)=
linisan = nilisan
M ORPOLOHIYA

Mga Paraan sa Pagbuo ng Salita


1. Paglalapi – pagkakabit ng
panlapi sa salitang-ugat upang
makabuo ng salitang may bagong
kahulugan (Hal., nguso =
nginuso)
M ORPOLOHIYA

Mga Paraan sa Pagbuo ng Salita


2. Pag-uulit – pag-uulit ng bahagi
o kabuuan ng salita (Hal., buwan-
buwan / bukas na bukas/ pana-
panahon/ mainit-init)
M ORPOLOHIYA

Mga Paraan sa Pagbuo ng Salita


3. Pagtatambal – pagsasama ng
dalawang salita upang makabuo
ng bago (Hal., bukas-palad, away-
bati, bahay-bakasyunan)
M ORPOLOHIYA

Basahin ang sanaysay na


“Pinagmulan ng Filipino” ni
Jose Villa Panganiban sa p.
66 – 71.