You are on page 1of 29

Μάθημα 2ο

• Περίοδοι της ελληνικής λογοτεχνίας

• Λογία (βυζαντινή) παράδοση

• Δημώδης (μεσαιωνική) παράδοση

• Το δημοτικό τραγούδι

Περίοδοι της ελληνικής λογοτεχνίας
• ΑΡΧΑΙΑ
Τελειώνει το 300 μ.Χ. (ή το 500)

• ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ (Βυζαντινή)
300 (500) μ.Χ.– 1500 (1600)μ.Χ.
Δύο παραδόσεις:
Λογία (βυζαντινή): 300 (500) – 1453
Δημώδης (μεσαιωνική): τέλη 6ου – 1500 (1600)

• ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ
1500 (1600) – 1821 (από Κρητική Ακμή έως «Προδρόμους»)
1821 – 1930 (Από Σολωμό έως Σικελιανό)
1930 – Σήμερα (από Σεφέρη έως σήμερα)
Δύο παραδόσεις:
Δημοτική (Κορνάρος, Σολωμός, Παλαμάς, Σικελιανός, Σεφέρης)
Λογία (Φαναριώτες, Κάλβος, Αθηναίοι ρομαντικοί, Καβάφης, Παπατσώνης
Υπερρεαλιστές)

αλλά φέρει και κάποια χαρακτηριστικά του ερωτικού μυθιστορήματος. που δεν διαθέτει αμιγή επικά – ηρωικά χαρακτηριστικά. Ο Διγενής Ακρίτας είναι ένα εκτενές αφηγηματικό κείμενο. Οι ακρίτες ήταν στρατιωτικοί των μεθοριακών περιοχών που έργο τους είχαν τη φύλαξη των συνόρων.: Διγενής Ακρίτας • Οι αραβοβυζαντινές συγκρούσεις από τον 7ο ως τις αρχές του 11ου αι. αποτελούν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η σωζόμενη ποίηση των Βυζαντινών (το επικό άσμα Του Αρμούρη. δηλώνει και την ιδιότητά του. . Το όνομα του ήρωα εκτός από τη διπλή καταγωγή του. 11ος αι. το έπος Του υιού του Ανδρόνικου και το επικο- μυθιστορηματικό κείμενο του Διγενή Ακρίτα) σε δημώδη γλώσσα. την επιβολή της τάξης και την πάταξη των ανταρτών και των ληστών.

το έχει ερευνήσει ο Κεχαγιόγλου. τον Ακρίτα. μερικά από τα οποία διασώθηκαν ως τον 20ό αι. • Στη νεοελληνική προφορική παράδοση ο Διγενής ηττάται μόνο από τον ίδιο το Χάρο. • Σημαντική υπήρξε η επίδραση του ακριτικού μύθου στη νεοελληνική λογοτεχνία: « καβάλα πάει ο Χάροντας τον Διγενή στον Άδη» γράφει ο Παλαμάς.: Διγενής Ακρίτας • Από τις γραπτές επεξεργασίες του Διγενή δημιουργήθηκε στη συνέχεια νέος κύκλος ακριτικών τραγουδιών. Τις τύχες του Διγενή στη Ν. ενώ άλλα αποτελούν επιβιώσεις του μύθου του Διγενή μέσω του γραπτού κειμένου. ο Καζαντζάκης σχεδίαζε να γράψει μια εποποιΐα. Αρκετά από αυτά έχουν μόνο επιφανειακές ομοιότητες με την ακριτική ποίηση. ο Σικιελιανός έγραψε την τραγωδία Ο θάνατος του Διγενή. 11ος αι. έπειτα από σκληρή μονομαχία.Λ. .

: Δημώδης Παράδοση Διγενής Ακρίτας .11ος αι.

11ος αι.: Λογία Παράδοση Διγενής Ακρίτας .

Ο Διγενής και ο Χάροντας .

Ἰησοῦ παμβασιλεῦ. συγκατάβασιν δοξάζουσαι τήν σήν. • Μέτρα γής ὁ στήσας ἐν σμικρῶ κατοικεῖς. 11ος αι. τό μυστήριον τῆς ἀφράστου καί ἀρρήτου σου ταφῆς. ἐκ μνημάτων τούς θανόντας ἀνιστῶν. καί ἀγγέλων στρατιαί ἐξεπλήττοντο. τάφω σήμερον. • Ἀπορεῖ καί φύσις νοερά καί πληθύς ἡ ἀσώματος. . Χριστέ. Χριστέ.: Λογία Παράδοση Ανώνυμος • Ἡ ζωή ἐν τάφω κατετέθης.

ἔκραζεν ἡ Παρθένος θρηνωδοῦσα γοερῶς • Ἐγκώμια εις στάσεις τρεις όρθρου Μεγάλου Σαββάτου. ήχος πλ. • Οἶμοι. α΄. Στάσις Α΄. ἀφυπνώσας σαρκί. ὡς τίς σκύμνος ὁ νεκρός ἐξανίστασαι. ἀποθέμενος τό γῆρας τῆς σαρκός.: Λογία Παράδοση Ανώνυμος • Ὥσπερ λέων. . Σῶτερ. 11ος αι. φῶς τοῦ κόσμου! οἶμοι φῶς τό ἐμόν! Ἰησοῦ μου ποθεινότατε.

Ἐπιτάφιος θρήνος .

500 στίχοι). μαζί με τα έργα Καλλίμαχος και Χρυσορρόη και Βέλθανδρος και Χρυσάντζα. • Οι περισσότεροι μελετητές το τοποθετούν στον 14ο αι. • Παραδίδεται σε πέντε κύρια χειρόγραφα. . γραμμένο σε ιαμβικό ανομοιοκατάληκτο 15σύλλαβο στίχο. • Είναι το εκτενέστερο από τα σωζόμενα δημώδη μυθιστορήματα των παλαιολόγειων χρόνων (4. 14ος αι.: Δημώδης Παράδοση Λίβιστρος και Ροδάμνη • Δημώδες ερωτικό μυθιστόρημα της εποχής των Παλαιολόγων.

14ος αι.: Δημώδης Παράδοση Λίβιστρος και Ροδάμνη .

14ος αι.: Δημώδης Παράδοση Λίβιστρος και Ροδάμνη .

. 16ος αι.ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΕΡΩΤΙΚΑ.

Ερωφίλη. • Υπάρχουν τρία χειρόγραφα. • Πιο έγκυρη έκδοση έγινε στη Βενετία το 1676 από τον Αμβρόσιο Γραδενίγο. • Στην κρητική παράδοση υπάρχουν δέκα παραλλαγές του αρχικού κειμένου. Γεώργιος Χορτάτζης . • 1595 . . • Είχε ευρεία αποδοχή ήδη από τον 17οαι. τέλος 16ου αι. • Τυπώθηκε στη Βενετία το 1637 από τον Κύπριο ιερέα Ματθαίο Κιγάλα. • Πρότυπο της υπόθεσης η τραγωδία Orbecche του Giraldi.1600 • Κλασικίζουσα πεντάπρακτη τραγωδία της κρητικής δραματουργίας. • Πρότυπο για τη μετέπειτα θεατρική παραγωγή.

Ερωφίλη .Γεώργιος Χορτάτζης .

1713) και επτανησιακό χειρόγραφο. Αλεξίου (1980). Ακολουθούν οι εκδόσεις του Στ. αφού υπάρχουν πολλά πρόσωπα με το ίδιο όνομα στην Κρήτη του 16ου – 17ου αι. • Το πρόβλημα της ταυτότητας του αφηγητή έχει απασχολήσει τους μελετητές.Paris et Vienne του Pierre de la Cypède. Αγαπητό ανάγνωσμα των λαϊκών στρωμάτων. . Ερωτόκριτος • Έμμετρο ερωτικό μυθιστόρημα. Τεράστια επίδραση στο σύνολο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Ξανθουδίδη (1915). Το κείμενο χρονολογείται ανάμεσα στα 1590 -1610. • Πρότυπο του έργου . Δημοτική Παράδοση Βιτσέντζος Κορνάρος. Σώζεται σε δύο μορφές: έντυπη έκδοση (Βενετία. Πολίτη (1976) και η πιο έγκυρη του Στ. του Λ.

Βιτσέντζος Κορνάρος. Ερωτόκριτος .

Βιτσέντζος Κορνάρος. Ερωτόκριτος Μέσα κρατίζει το νερό κι απ’ όξω δεν το βγάνει .

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. αυτή που αναπτύσσεται από την ανάγκη που έχει κάθε άτομο και γενικότερα κάθε λαός να εκφράσει τα συναισθηματικά και ψυχικά του φορτία. . τους πόνους και τις χαρές του. τα ιδανικά του. ακόμα τις εντυπώσεις και τις σκέψεις του μέσα στην ευκολομνημόνευτη ποίηση.

Μπορεί να είναι γνωστός ο τόπος αναφοράς. όχι όμως ο ακριβής τόπος σύνθεσης. Μπορεί να είναι γνωστός ο χρόνος αναφοράς όχι όμως ο ακριβής χρόνος σύνθεσης. 4. 3. Η απροσδιοριστία του ακριβούς χρόνου σύνθεσης. Η λαϊκή έκφραση ακολουθεί τα τοπικά ιδιώματα. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού 1. Το δημοτικό τραγούδι αποδίδεται πάντα με το χρονικά τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. 2. Η ανωνυμία του δημιουργού. Ο δημιουργός και συνθέτης του δημοτικού τραγουδιού παραμένει άγνωστος. Η απροσδιοριστία του ακριβούς τόπου προέλευσης. .

χ. 7. Σπανιότερα χρησιμοποιούνται και άλλα είδη στίχων. κάποιες φορές είναι συμπτωματική και είναι απαραίτητη μόνο στα λιανοτράγουδα. . Οι παρατηρούμενες παραλλαγές. ο ιαμβικός δωδεκασύλλαβος και ο τροχαϊκός στίχος. Το ζωντανό ύφος και η ρεαλιστική περιγραφή. Το χαρακτηριστικό μέτρο. 8. 6. Ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος. Η απόδοση σε τραγούδι και όχι σε ποίημα. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού 5. Το δημοτικό τραγούδι δεν απαγγέλλεται. π. Η ομοιοκαταληξία σπανίζει.

• Η ανωνυμία του δημιουργού δεν σημαίνει πως είναι προϊόν ομαδικής σύνθεσης. Στη δημιουργία τους πρωτοστατούσαν προικισμένα άτομα της κοινότητας. καθώς αναφέρονται σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα. τα οποία αξιοποιούσαν την παράδοση του τόπου τους και την παρακαταθήκη θεμάτων και εκφραστικών μέσων. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Οι ρίζες του βρίσκονται ενδεχομένως στην αρχαιοελληνική δραματική ποίηση και μυθολογία. • Τα τραγούδια συνδέονται στενά με τη ζωή των αγροτικών οικογενειών. . • Ορισμένες κατηγορίες τραγουδιών μπορούν να χρονολογηθούν με ασφάλεια.

αντιστοιχία ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο. • Απουσία διασκελισμού. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Ποιητική • Σταθερή δομή. • Αρχή (νόμος) της ισομετρίας (Στίλπων Κυριακίδης) – ένας στίχος περικλείει αυτοτελές νόημα. • Μορφή – ημιστίχια. • Στίχος – ανομοιοκατάληκτος ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος με μικρή παύση στην όγδοη συλλαβή. .

Πολίτης (1852-1921). .Γ. θεματική κυρίως κατάταξη ήταν ο Ν. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • Ο πρώτος που έκανε μια συστηματική.

Νανουρίσματα • Γαμήλιο • Έρωτα • Εργατικά • Ξενιτιάς • Μοιρολόγι • Γνωμικό • Σατιρικό . ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ • ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ: • Ακριτικό • Κλέφτικο • Ιστορικό • Θρησκευτικό • Παραλογή • Κάλαντα • Ταχτάρισμα .

Άσματα δημοτικά της Ελλάδος. Τα Δημοτικά μας τραγούδια. Ελληνικά δημοτικά τραγούδια. Συλλογές ελληνικών δημοτικών τραγουδιών Ελληνικές (ενδεικτικά): • Σπυρίδωνος Ζαμπελίου. • Δημήτριος Πετρόπουλος. • Δημοτικά τραγούδια. εκδοθέντα μετά μελέτης ιστορικής περί μεσαιωνικού ελληνισμού. Βασική βιβλιοθήκη. Πολίτης. Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού. Ακαδημία Αθηνών. 1915 – 1916. . • Ν. Αθήνα 1958. Αθήνα 1962. 1852. Αθήνα 1977. • Γιώργος Ιωάννου.

[100 ελληνικά δημοτικά τραγούδια]. 1935. 4. 2. Claude Fauriel. Ρωμαϊκά τραγούδια. Chants populaires de la Grèce Moderne. 3. . Παρίσι 1824-25. Συλλογές ελληνικών δημοτικών τραγουδιών Ξένες (ενδεικτικά): 1. Chants populaires de la Grèce Moderne. Emile Legrand. Verner Haksthauzen. Λειψία 1860. Παρίσι 1876. Arnold Passow.

• Λίνος Πολίτης. 2007. Βιβλιογραφία • Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.Ρεύματα – Όροι.Ι. Αθήνα. . Πρόσωπα - Έργα . 2006. Μ. Αθήνα. Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας.ΕΤ. Πατάκης.