Sie sind auf Seite 1von 647

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei – eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http://books.google.com durchsuchen.
1
1

VI 17
N. INVENTARIO 1087

N. B.C 301
ONUM
ISITI
DISQU

M A GICA RUM

LIBRI SE X ,

QUIBUS CONTINETUR.

UM
ACCURATA CURIOSAR ARTIUM

& Vanarum Superſtitionum Confutatio , utilis Theologis ,

Juris-Conſultis ,'Medicis , Philologis ,


R
AUTHO E

O
TIN DEL :RIO
MAR
TIS JESU TERO ,
SOCIETA PRÆSBY
LL. Licentiato & Theologiæ Doctore , in Academia Grætcenli &

Salmanticeng Publico S. Scripturæ Profeffore .


BUS
EDITIO NOVA PRIORI AUCT 10
is
& plurim Sublat is Typo gr ap ho ru m err ori bus , ut ex ſequenti Prafatione

dignofci poteft , priſtino nitori reſtituta .

TOMUS PRIMU S.

IHS

VENETIIS , MDCCXLVI.

Apud L AURENTIUM BASILIUM .

$ UPERIORUM PERMISSU , AC PRIVILEG 10 ,


|

|
III

IN NOVAM HANC

MARTINI ANTONII DEL - RIO

Diſquiſitionum Magicarum Editionem

PR Æ FAT 10 .

Uod optimis quibuſque libris uſuvenire paflim cer .


nimus idipſum hiſce Martini Antonii Del Rio

Diſquiſitionibus Mag'cis plane contigit . Vix illi ex


Auctorum ſcriniis in publicam lucem erumpunt ,
quod iterato heic illic recudi, quod plures formas
induere , quod variis fæpe non Scriptorum modo ,
ſed Cenſorum etiam incudibus ſubjici folent : tan
ta eft pleram que legentium aviditas , & copia ,
tanta in aliorum ſcriptis recenſendis, & corrigendis libido , imo te.
meritas. Hinc plerumque fit, ut qui primo purus , nitidus , integer
lucem liber aſpexit , dum variis in locis denuo exoritur, non ut Sol
novus & idem , fed novus & alterappareat. Quod fi quis hujuſce
modi metamorphoſeos rationem quærat , non una ſemper eadem
que , at varia & multiplex reddenda eſt : Auctoris enim abſentia
qui fætus ſuos non fatis fidis manibus credit , illis interdum no
cet ; cenſorum interdum inſcitia , aut incuria , vel audacia , dum
ſe libris mederi profitentur , hos turpiſſime ſauciant ; ipſa quan
doque edendi feftinatio truncos , aut informes libros parturit ; ty
pographorum demum aut fegnities, aut ftoliditas , vel avaritia , dum
labori, vigilantiæ , & fumptui parcunt , optimafcripta corrumpunt :
quod tamen hominum genus haud raro immerito vapulat . At qua
cumque tandem ex caula contigerit , id ſane palam compertum eſt ,
Martini Antonii Del Rio celeberrimum laudatiffimumque Opus ,
a 2 duin
IV
dum Belgicis , Germanicis , Gallicis , Italisque formis iterato recu :
ditur , eo demum devenifle , ut truncum , ſquallidum 9 horrens

informe appareret , ab illo plane mutatum , quod a doctillimi Scri


ptoris induſtria , atque ingenio prodierat : fædiffimis omnia errori
bus referta , integræ ſæpe ſententiæ omiſſæ , haud raro vel mutilæ ,
vel turbatæ , Doctorum auctoritates aut prætermiſſæ , aut immuta
tæ , Græca , atque Hebræa , quæ paſſim citantur , adeo corrupta ,
ut Punica potius , Palmirena, ſive Hetruſca , aut verius incognita
omnino , & a multis jam ſæculis emortua ſepultaque viderentur
Hæc libri facies, quam ipſe vix Auctor agnoſceret , ubi Lectores hæ
rere ſæpius, cælpitare , aut labi neceſſe ſit . Quæ fi quis omnia paul
lo attentius perſpexerit , facile intelliget quantæ molis fuerit hoc opus
priſtino nitori reſtituere. Hoc fane haud ſegniter tentatum eſt : qua
vero ratione , quibus auxiliis id præſtitum , paucis eſt exponendum ,
ut alacrior Lector ad opus ipſum accedat , quod veluti e naufragio
atque interitu Dei immortalis ope ereptum viderit .
Illud in primis animadvertat oportet , quicumque edendi aliena ( cripta ,
provinciam ſuſcipit ut , integrum optimumque exemplarfibi comparet ,
ad cujus amullim novam editionem ſedulo efformer. Hoc præſtare in
præſenti hac Diſquiſitionum Magicarum editione difficile omnino fuit ;
nam quæ inter cæteras eminenteditiones , Lovanienſis anni 1599. Mo
guntina anni 1603. & Lugdunenſis anni 1608. etli ſingulæ aliquid ha
beant , unde in pretio ſint ; earum tamen nulla integra ita eft , &
exacta , ut perfecti exemplaris vice fungi queat . Lovanienſis, quæ
prima prodiit , nitida ſane eft & caſtigata ; attamen plurimis additio
nibus caret , quibus induftrius Auctor poft novas curas, & amico
rum monitiones opus ſuum illuſtravit . Moguntina plenior profecto
eft & uberior , & ' li vis etiam non adeo crebris turpibuſque errori
bus referta ; attamen non ultimam illi manum . Auctor impoſuit .
Perfecta omnino atque integra Lugdunenſis habenda foret , cui exor
nandæ poſtremam curam Auctor impendit ; at 9 x ipſo procul in
lucem venit, nec fatis amicas obſtetricias manus habuit , ípem på
Tentis fefellit , multisque partibus ſquallens , manca , & vitiata appa
Tuit . Quid igitur heic confiiii capiendum ? lllud omnino neceſe
fuit , has onines editiones viciſlim conferre , integram perfectamque
ſel gere , cæterarum ope hanc ſedulo purgare , & ad Auctoris men .
tem conformare, multa addenda hinc inde colligere , ampurare non
nulla , multa corrigere , quædam immutare . Multum profeão sem
poris in hoc opere ipſum ptum , multum laboris , ac diligentiæ ; nil
temere , nil inconſulto præftitum : at illud forlan ſperare licet ut
quoad fieri humana infirmitas patitur , exacta omnino ac perfecta, &
ubique conſtans hæc editio appareat .
Verum Lectorem non fatis admodum juvat exacta omnino , at..
qile
que ab errorum labe para libri alicujus editio , fi multa interim ob
( cura maneant , cæciſque tenebris offuſa . Id ſane in hoc Opere con
tingebat , in quo doctiſſimus vaſtæque eruditionis Auctor multa con
gelierat ex Hebræis fontibusGræciſque hauſta , multa præterea ab ex
ternis linguis collecta , quæ feftinantem Lectorem retardare , aut mo
rari poffent. Nonnulla quidem Auctor ipſe explicuerat , quædam ve
ro intacta prorſus reliquerat . Quis autem has linguas omnes tam
probe calleat, ut in tam multiplici difficilium rerum verborumque
copia nullibi hæreat ? At in noftra hac editione plana omnia , expe.
ditaque reperies ; nam ubicumque deſiderabatur , non Hebræis mo .
do Græciſque , verum etiam Gallicis Germaniſque , aliarumque lin
guarum dictionibus aut ſententiis latina adjecta eſt interpretatio , ut
Auctoris mentem ; reique , qua de agitur , ſenſum ftatim affequi
poſlis .
Expediendi reftabant Indices , qui in prioribus quidem editionibus
aut deſiderabantur omnino , aut turbati adeo erant & informes , ut
pene nulli , aut modico ului eſſent . Hos perficere , in meliorem or
dinem redigere , fideles ubique exactoſque præſtare operæ pretium du
ximus , & pro virili præſtitimus. Siquidem in tres tomos hoc partie
batur Opus, triplex in antiquis editionibus aderat index Rerum Ver
borumque , quos heic ſingulos in unum redegimus, ut quæcumque
quæſieris, uno labore reperias. Utriuſque Teſtamenti teſtimonia, quæ
in toto hoc Opere vel allegat Auctor , vel interpretatur, juxta ſacro
rum librorum ſeriem collegimus , noftræque editionis paginas adje
cimus , ut circa unumquemque textum Auctoris mens , vel interpreta
tio conſuli queat . Auctorum pariter , qui toto paſlim Opere citan.
tur , adjiciendum indicem putavimus, hujuſceque editionis paginas ap
poſuimus, ut fi quis antiqui Auctoris textus obfcurior occurrat, ge
nuinam heic interpretationem nanciſci queas ; aut li dubites quo in
pretio Auctor aliquis fit habendus , quid do & tiffimus emunctæ naris
Del-Rio de illo ſenſerit ftatim perſpicias . Capitum & quæftionum In
dicem ſingulis tomis præfiximus, quo cujuſque libri methodus & de
conomia oculis quaſi ſubjicitur, & cuique capiti aut quæftioni paginiæ
numerus adjectus eſt. Summaria denique ſingulorum Librorum , quæ
omnia in fronte vel ad calcem antiquarum editionum collectim exhi.
bebantur , nos difpertienda , & in meliorem uſum vertenda cenſui
mus . Singulo cuique capiti aut quæſtioni ſuum Summarium adjeci.
mus , numeriſque ad marginem poſitis ea , quorum mentio in Sum
mario fit , in Operis textu adnotavimus . Id fieri paſſim conſpicimus
in Theologicis , Juridiciſque libris , idque commodi hinc Lexor ca.
pit , ut capitis Summario curſim lecto fi quid ſibi diligentius exami
dandum perſpexerit , hoc in textu Operis confeſtim reperiat. Porro ut
marginales numeri oculis ſtaçim occurrerent, Auctorum citationes
ad pa
VI

ad paginæ calcem amandavimus ; in iiſque caftigandis ; fidelibuſque


exhibendis labori nulli non pepercimus.
Hactenus quid in hoc Opere perficiendo , purgandoque præftitum
fit expoſuimus : modo qui in eo exornando illuſtrandoque paucis fub.
jiciemus. Nuncupatorias ftatim Epiftolas, quibus Sereniſſimo Princi
pi Erneſto Archiepiſcopo Colonienſi Opus ſuum Auctor commenda.
rat , ſingulo cuique tomo præmittere religioſum duximus . Peffime
ſané tum de Auctore , tum de nobiliffimo Maecenate meriti ſunt
qui illas primum ab editionibus ſuis ademerunt ; quod utinam a typogra
phorum vel avaritia , vel inſcitia paſſim malo exemplo fieri non effec
dolendum . Quod fi veteres viris fummis libros ſuos tum demum nun.
cuparunt, cum argumentum libri perſone tali conveniret ( a ) ; hoc profe
cto a Martino Del Rio factum conſpicimus, cum doctum Opus Prin
cipi doctiſſimo , & adverſus peſſimos maleficoſque homines librum il
li nuncupavit, qui ad eos perdendos profligandoſque & utriuſque gla
dii poteſtatem , & invictiſſimum animi robur haberet. Harum primam
epiſtolam VII. Idus Martias anno 1599. Lovanio dedit , cum primum
Operis fui tomum ibi vulgaret ; rationemque in ea reddit, cur ad hu
juſcemodi ſcriptionem animum appulerit : Idibus Septembris ejuſdem
anni alteram dedit , fibique gratulatus quod tanto Principi liber ſuus
gratus acciderit , parem apud eumdem tomo alteri gratiam pollicetur :
tertiam denique V. Kalend. Martii anno 1600. eidem Principi inſcri
pſit , qua totius ſui Operis oeconomiam aperit , illudque Hippocrati
cum , nempe ut primo morbi origo , deinde ut ejuſdem effectus, po
ftremo ut remedia inveſtigentur , a ſe optime ſervatum profitetur
cum in primo tomo Magiæ univerfæ originem aperuerit, in altero ejul
dem effe &tus peſſimos demonſtrarit , in tertio vero ſaluberrima tot
tantiſque malis remedia exhibuerit .
Præter Nuncupatorias epiſtolas , quibus Illuſtriſſimo Principi Opus
ſuum prudens Auctor commendavit > Apologeticam aliam ſcribere
coactus eſt . Hanc ad Illuftriſs, & Reverendils. Congregationem In
quiſitionis generalis ſacræ Fidei , quæ Romæ eſt, menſe Decembrian
ni 1606. Salmantica dedit . In ea adverſariorum contra librum ſuum
ſuggeſtiones pro virili depellit , & ftrenue fane nec infeliciter pro do
mo ſua pugnat . Hæc epiſtola in Lugdunenſi tantum editione anni
1608. hactenus prodiit : hanc recudere duplex nos cauſa impulit , &
quia rarior jam illa effet effecta , & quia melius quam Auctoris ipſiur
1
met clypeo liber tegi non poflit .
Multum expetita , & diu quæſita a nobis eſt Diſſertatio de Lamiis ,
quam olim Au&or una cum ſuis in Senecæ Tragedias Commenta
riis Lovanii vulgaverat , & quam in ipfis hiſce Diſquiſitionibus Ma
gicis paffim citat . Hanc eiſdem in nova hac editione addere congruum
profe
( a) Bacon, de Verulam . lib. 1. de Augment. Scientiar:
VIT

profecto videbatur : id & materiæ ejuſdem convenientia , & Auctaris


judicium , qui eadem heic fæpe utitur , & ipfiuſmet Diſſertationis ra
ritas omnino fuadebat . Ad eam propterea expiſcandam omnem ubi
que lapidem movimus , celebriores bibliothecæ excufiæ , doctorum
amicorumque hominum adhibita induſtria , exercita diligentia . Ar
fruſtra adhuc lab r nofter oinnis cellit . Si in alicujus amicas manus
forte fortuna aliquando illa inciderit , eam nos pro magno munere ſuſci
piemus , nec diu pati , mur litteratos homines ejuſdem de iderio fru
ftrari : Commentariorum in Senecam brevem inter a laciniam ex po .
ftremis editionibus damus, ubi Au & or & Strigis vocabulum diligen
ter examinat , & Diſſertationis de Lamiis ſtrictam (ane admodum epi
tomen exhibet .
Ominum præterea , ſeu Auſpiciorum ſynopticam Tabulam 9 quæ
in pleriſque deeft Diſquiſitionum editionibus , ex Moguntina recuden
dam curavimus . Heic ominum multiplex ambiguaque materia , clare
diftin &teque digefta ob oculos ponitur . Heic quam late ac varie nuga
ta ſit Gentilium ſuperſtitio uno intuitu confpicitur : heic quæ paflim
apud Poetas , Hiſtori os , alioſque veteres Scriptores hinc illinc ſpar
fa & obſcura occurrunt, in unum collecta apreque habentur diſpoſi
ta : heic demum longa Auctoris , difficiliſque tractatio , paucis con
tracta præ manibus traditur .
Auctoris denique Vitam tibi , Lector optime, exhibemus , ut cu
jus ingenium ſuſpicis , eruditione ac labore uteris & delectaris , ejuſ
dem mores optimos noſcas , vitæque curſum , caſuſque varios intel
ligas . Prodiit hæc primum Antverpiæ ex Plantiniana officina paucis
poft Auctoris obitum menſ,bus , accurata fane, & ftylo uberiore con
Icripta . Nos , ne librimoles nimis excreſcat , eam tibi damus , quam
compendio ſcripfit Aubertus M ræus , homo Belga , Auctoris cor
vus , diligens fane Scriptor & accuratus . Heic Martini Antonii Del
rio vitæ curſum agnofces , qui proavi ejus fuerint ac genitores , quæ
munera ipſe obierit , quibus potiſſimum ſtudiis fuerit addictus , qui
ejus mores , quæ amicitiæ , quæ ejuſdem non apud Belgas modo
ſed & apud exteros cujuſcunque ordinis fama ubique fuerit , & exiſti
matio . Ad hæc Operum ejuidem Catalogum adjecimus , quem cla
re admodum & exacte in ſuis illuftrium ſcientia hominum Memoriis
P. Niceron nobis contexuit , ne quid , quod ad celeberrimi laudatiſ
fimique hominis memoriam ſpectat , deſiderandum tibi , Lector , re
linquatur .
Hiſce induſtriis ac laboribus celeberrimum fummæque utilitatis Mar
tini Antonii Del-Rio Opus priſtino nitori reftitutum , ab ſenioque &
pene interitu vindicatum , lætus ac libens, Lector optime, ſuſcipias ,
operamque noftram æqui bonique conſulas . Aquilam ſane ſenectu
te fatiſcentem , pennis gravatam , oculis cæcutientem ter ſe in fontem
merge
VIII

mergere , atque ad orientem Solem fe vertere , & fic ad juventutem


redire veneranda nobis prodidit anciquicas ; unde & regius Pſaltes ( Pfalm .
102. v. 5. ) hominem juſtum illi comparans : renovabitur , inquit, ut aquile
guventus tua . Id quoque vilibus abječtiſque ferpentibus naturam pıætare
cernimus, ut cum tenui illa ſua leberide ſenectutem exuant , ac quaſi
renati novam induant juventam , quod quidem eleganter more ſuo
cecinit. Virgilius:( Æneida 2. v . 472. )
Frigida ſub terra tumidum quem bruma tegebat ,
Nunc poſitis novus exuviis , nitiduſ que juventa ,
Lubrica convolvit Sublato pectore terga
Arduus ad Solem , em linguis micat ore triſulcis .
Quis non totoptimis præftantium Auctorum ſcriptis eamdem fortem .
exoptet ? quis oprimo alicui utiliſſimoque Operi hoc ipſum contigiſse
non plaudat , & gratuletur ? Id ſi a nobis in præſtantiſſimo hoc Dir
quiſitionum Magicarum Opere purgando exornandoque pro virili ten
tatum , ac Dei ope favente haud infeliciter eft præftitum , gratiam ali
quam apud cordatos viros nos inituros confidimus ; fi quid autem all
cubi pro humana infirmitate a nobis omiffum , aut erratum eft , faci
lem faltem veniam expectamus .
1
1x

E X. AUCTUARIO

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS

A UBER II M 1 R £ 1.

Artinus Antonius Del-Rius, Belga , exftitit certe , fi quis alius


drate noftra , librorum belluo, omnigena doctrina clarus , quod
M de M. Catone M. Tullius pronuntiat , ita ut ipſum Ævi no.
Ari miraculum J. Lipfius , acerrimi vir judicii, jure meritiſi
mo nuncupavit. Is Antverpiæ 1551. ipfo Pentecofter die feliciter natus
eft , paire Antonio nobili apud Hiſpanos ( quod nomen etiam indicar )
familia genito . Del-Riorum namque gens nomen atque originem trabit
ex valle Bureba inter Caftellæ montes fita , cujus quidem gentis vetufti
longa ferie proceres partim Segobio, partim Burgis , in facellis ab ip pas.
alim excitatis bonorifice funt corditi. Mater autem Martino fuit Eleono
ra Lopezia matrona pudiciſima , cujus parentes Antverpiæ apud Carme.
hitas in ſacello Deipare , ad latus are fumme, ab ipfos pariter ædifica
No quiefcunt ; avorum vero nonumenta in Aragoniæ oppido Calarajuda
vifuntur . Antonius parens , Claydalie o Artzelaræ in agro Antverpien.
fi toparcba , Meram ſpectati limum urbis Anrverp. locum eleganti edifi
cio exornavit , quod Philippi II. Regis Catbolici, ejuſque poftea conjugis
Anne Auftriæ , Ferdinandi item Ducis Albani, Ludovici Requefenfii ,
O Perri Comitis Fontani , Belgicæ Præfectorum , aliorumque Principum
aliquando fuit metatorium , Ximeniorum perpetua nunc fedes ac domicia
lium . A parentibus itaque ingenue ſplendideque educatus Martinus
primum innocentia annos excefit, Liram munitum atque amoenum Brico
bantiæ oppidum , tribus pallium millibus Antverpia diforum ( quod bec
Mercurio , illa Mufis amicior effet ) ad prima rei litterariæ fundamenta
jacienda eft ablegatus. Ubi paucis annis ita profecit, u præceptoris in
duftriam diligentia fuperarit . Cum igitur nibil ſupereffet , quovel cultor
ingenii ingenioſo commodaret, & vivax interim adoleſcentis indoles non
fineret animam interquiefceré, Lutetiam Pariſiorum , akeras tunc artium
ſcientiarumque Arbenas , parentum voluntate concefit . Inde poft nava
som eloquentiæ in Cleromontano Soc. Jeſu gymnafio operam , poft magni ita
lius Joannis Maldonari, qui tum Pbiloſopborum ibidem familiam ducebat,
accuratas exercitationes , poft Dionyſii Lambini, in eloquentiæ circo Pro
fefforis Regii delibatas cum fractu commentationes, Duacum ad Juriſpru
dentia fludium , ubi tunc recens Academia Pbilippi II. Catholici Regis
immorsali beneficio erat inftituta , proficiſcitur. Ibi LudovicusCarrio, vir
ingenio fcriptis clarus , illi a Rudiis fuit. Poft ÓLovanii in eodem ]um
ris Audio gnaviter fe exercuit , & bumaniores etiam litteras magis excoluit,
Cornelii Valerii diſciplina , o Jufti Lipfii familiarisate ufus. Hic 1570.
Lyte feu Baccalaurei situlo inſignitus, doétrinæ gloriaequalibus fuis lon.
ge antecelluit . Inde Salmanticam , ubi Juriſprudentia vigebat in primis ,
laurex indipifcendæ gratia abiit, quam tanto omnium plaufu , beneficiſque
Doctorum jufragiis anng 1574. eft confecurus, ut anne Jequente in Bele
gicam reverſus in ſupremum Brabantia Senarum , cui jam meritorum alis
prævolans fama viam fecerat, A Philippo II. Rege for cooptatus . Quo qui
dem in munere fic ejus eluxit ingenium ficque probitas eft ſpectasa , ut
anng. 1577, ad fupremum de 1050 exercituBelgico pulaque judicium Au
ditorem Generalem nuncupant ) fit advocatus. Nec bde virrus viri Jetit ;
proximo enim anno Brabantia Procancellarius eft defignatus, regioque fif
co præfeftus , fumma æquitate ac prudentia boftibus atque amicis > in ile
la nocte temporum , fe probavit . Confæderatorum Belgii Ordinum copiis ,
Joannis Auftrii feri dimiimperatoris virtute, apud Gemblacum cæfis , cum
miles nofler Lovanium veniſſet , Del Rius J. Lipfii amici ſui abſentis ( is
Antverpiam e media bellorum flamma je ſubduxerat ) res,opeſque , fcripta
jsem ac libros , vitam ipſam , ut ipfe nuncupabat ac favebatur , periculis
eripuit , Sub idem tempus , ut erat fecretiorum etiam confiliornm confcius ,
Rerum Belgicarum Commentarios , addito tractatu De rumultibus Belgicis,
latine fibiconfcripfis, quos poftea fub anagrammatico nomine. Rolandi Mi
ritej Onatini Madriti jua lingua typiſque vulgavit . Tot igitur tantoſque
muniis cum laude annos aliquot functus , cum vitæ pacatiaris teneretur de
fiderio , nec bonefta miffionis fpes efulgeret, impertara ab Alexandro Far
nefio Belgarum Prorege , prætextu nefcio qua , in Hiſpaniam profe &tione ,
laculi tumulijbus bellisque fimul Jefe eripuit , in Societatis Jeſus amica
1
fidaque ftativa 1580 , Pintie ( Valliſoletum bodie nuncupant ) commigra
vit . He, poſt emerita fæcularis militia Pipendia, pereranus miles toga
fagoqueclarusnon exubuit tyro effe Chrifti. In tyrocinii exercitiis.biennio po
110, triennalique Philofophiæ curricula exacto , dum in Belgicam terreftri
itinere contendit, anno 1585, ab invaletudine , imperiofo Jane tyranno ,
Burdigale fiftitur . Hic dum lecto detinetur, nuntium ex Lufuania accia
pit de patris ex hac vita difceffu , qui regio tunc Olifipone crario Præfe
Hus florebat . Poft valetudine confirmara , Belgis ſuis redditus, Sacris lit.
teris afliduiſquediſputationibuspariim Lovaniipartim
, Moguntiaſeſe exer
cuit. "Exinde agmen ipfe philoſophorum Duaci duxit , confcientiæ jura Leo
dici triennium dixit , poft facrarum litterarum Lovanii interpretem egit :
exinde Do& oris etiam titulo Grecij in Stiria a Ferdinando Auftrio cum
Joanne Deckerio collega, ejusdem Academiæ cancellario mox fururo, evo
catus , ad extremum Salmantice. idem munus obivit, frequente ubique con
curſu , triennali fingulis in locis profeſione . Cumque ubique labo
ribus fractus vacationem a quotidianis lectionibus impetraffer, XV. Kal.
Septembris 1608. Pintia deceffit , o mari terraque jactatus Bruxelbas.
tandem menfe O &tobri pervenit . Inde curru Lovaninm dum petit , sansus.
e . .
vafit, ut bominem pene enecarit , Semianimis igirur Lovanium delatus
Swisemifque vita fubfidiis communitus, magna animi conftantia acerbilia
mu

1
mos inter cruciatus , altero poft die fpiritum Imperatori Tummo reſigna.
vit* ; nimirum ita Deo vifum , ui duo illuftria Belgicæ lumina Lipfius
Del Rius , qui tam amica , dum vixerant , fibi mutuo luce fænera.
vant , eodem ', quo præcipue vixerant , folo quoque conderentur . Spera.
rabat quidem Jeſu Societas folidos ſolemneſque ab alumno ſuo fructus
quorum florem non unum , orbi univerſo pergratum , 'viderat ; ſed ſpem
illam Deus una cum vita incidit . Sidbit tamen viro religiofo juus labor,
quem Deo , quem Ecclefse , memor ipfe mortalitatis , totum confecravit .
Oculorum acie ( ut fit ) a Jiduis lucubrationibus beberata , vitreis perpetuo
utebatur ; quæ quidem invaletudo diſcendi legendique ardorem nunquam
potuit reftinguere . Poetas itaque , Oratores, Hiſtoricos omnes , cum fac
cros, tum profanos, Pbiloſopbos , Tbeologos , omnium den que diſciplina.
fum fcriptores fic exbauferat , nibil ut ignorare , de quod difceret deeſſe
videretur . Sacrarum litterarum lectione potiſimum fub vitæ exitum de
lectabatur , ut dolendum profecto fit virum bebræis , græcis , latiniſque
linguis apprime inftrucium , in medio illuſtrande Scripture divine curſu
orthodoxe Ecclefiæ ereptum . Sed or nos Belge magnum certe lumen pa
triæque decus amifmus, quod ad funefti hujus belli Hiſtoriam , quam ad
Joannis Auſtrii exceffum deduxerat , ex fide profequendam bomo rerum
ufu , judicioque præfians ( quæ duo in Hiflorico porijimum requiri ſolent )
longe aprifimus videretur . Inter ingenii monumenta , quæ cum ad Tbeo
logiam , tum ad Juriſprudentiam litteraſque bumaniores illuftrandas varia
pofteris reliquit , maxime laudantur rerunturque manibus Diſquifitiones
magicæ , novum ſcilicet , atque ut Lipfius appellat , dollum opus. Vitam
ipfius late fcripfir Hermannus Lange veltius apud Plantinianos anna
360o editan

CA.
PII

CATALOGUS OPERUM

MARTINI ANTONII DE L -RIO

Ex Memoriis illuſtrium fciencia hominum P. Niceron ,


Tom . XXII.

N Caii Solini Polyhiftorem No. Togetica contra cujufdam fuggillation


te . Antuerpie 1572. in 8. Vi nem . item Gallice verſum prodiit
gefimum ætatis annom agebat Au hoc titulo : Les Controverſes Re
&tor , cum has nocas edidis , quæ cherchos Magiques de Martin Del
pluries cum Solini Opere reculæ rio traduites. ego abregées du Latin
funt par Andrè Du Chefne . Pariſiis
2 In Claudii Claudiani Opera Note 1611. in 8.
Antuerpia 1572. in 12. pluries iti- 9 San &ti Orientii Commonitorium emen .
dem prodierunt . datum og noculis illuftratum . Ana
3. In Seneca Tragedias Adverfaria . tuerpie 1602. in 12 .
Antuerpia 1.574 . in 4. Ante tres aut Jo S. Altbelmi Enigmata cum notis .
quatuor annos huic Operi Auctor ad calcem præcedentis Operis . Am
manum admoverat , quod correctum bo reperiuntur in Bibliotheca Pa
poftea , variiſque additionibus locu trum .
plecarum edidit. in hifce notis Au- ri . In Canticum Canticorum Salomo
etores plus mille ipſe citat. wis Commentarius Litteralis , C #
4. Miſcellanea Scripiorum ad univer tena Myſtica . Ingolſtadii 1604. in
Jum Jus Civile i Pariſiis 1580 in 4 . fol, item Parifiis 1607. in 4. item
item auctiora ftudio Petri Broſſei . Lugduni 1611. in 4.
Lugdani 1606. in 4. 12 Note ad Epitomen Decadum Titi
5: Syntagma Trazediæ Latins', feu. Livic , . Gervahii +606 . in 8. edis
Fragmenta veterum Tragicorum ,ego tæ cum Floro .
L. Ann. Seneca Tragedig cum Com- 13 Vindicia Areopagitice contra Joſe
mentariis . Antuerpie , 1593. in 4. phum Scaligerum . Antuerpie 1607 .
item Pariſiis. 1619. ia 4. Et Notar. in 8. Verfatur hic liber circa Ope
rum in Senecam nova editio . ra S. Dionyfii Areopagitæ , quæ ejuf
$ Florida Mariana , ſeu de Laudibus dem Sancti genuina eſte Delrio con
San &tiflime Virginis Deipare Pane tendit .
gyrici XIII. Antuerpię i598. in 8. 14 Commentarius Litteralis in Thre.
recufus, & hic liber cum Opere fe . nos Jeremie . Lugduni 1608. in 4.
quenti . Is Pharus Sacrę Sapientia , feu Com
z Opus Marianum , fex de Laudibus mentarii Glora litterales in Ge
e Virtutibus. Marie Virginis Deia neſim . Lugduni 1608. in 4.
pare , in quatuor partes diviſum , 16 Peniculus foriarum Elenchi Scalige
nempe Speculum Marianum : Specu riani pro Societate Jefw , Maldona
Luna charitatis og patientie Jefu ono to , a Delrio , Autore Liberio San
Marie : Polemica Mariana : Flori go Verino. Metelloburgi Metthiaco
da Mariana . Lugduni 1607: in si rum ( Antuerpie ) 1600. in 12. In
8 Diſquiſitionum Magicarum Libri ſex . hoc Opere fub nomine Liberii San
Lovanii 1599. in 4. Hæc eft prima ga ſe Delrio celavit . Stylum heic
hujufce Operis editio , quod pluri Auctor exacuit , nec dicteriis aut in
bus additionibus auctum fæpius po- - vectivis in Scaligerum parcit .
stea prodiit . Lugdunenfi edicioni an 19 Commentarius Rerum in Belgioge
ni 1608. præmittitur Epiftola Apo Starum a Petro Henriquez Comise
Fon
XIII
Fontano , addito Tractatu de Tu fectum fuppleret , edidit Andreas
woultibus Belgicis . Autore Rolando Schottus Adagialia Sacra Novi Te.
Miriteo Onatino. Colonia 1611.in 4. ſtamenti Greco - Latina . Antuerpia
Hiſpanice hoc Opus fcripfit Delrio , 1626. in 4.
dum fæcularibus adhuc negotiis erat Philippus Alegambe in Bibliotheca So
implicitus . prodiit primum Matriti cietat. Jeſu addit infraſcripta :
anno 1610. Sub oomine Rolandı Mi. Repetitio in L.Tranſigere C.de Tranſ.
ritei Onatini Auctoris nomen ana 2 Commentarius multiplex in L. Con
grammatice later . tractus de Reg. Juris .
18 Adagialia Sacra Veteris d Novi 3 De difficilioribus & utilioribus Sae
Teftamenti. Lugduni 1612. in 4. De. cræ Scripturæ Locis , tom. 3. Sed cum
ſunt heic Adagia Novi Teſtamen . neque annum , neque locum , quo
ti ; obiit enim Auctor , cum huic prodierunt , indicet ; nihil de illis
Operi adhuc inſudaret . Ut hunc de Gertum affermare licet,

>

SERIES
XIV .

SERIES CHRONOLOGICA

Editionum Diſquiſitionum Magicarum

MARTINI ANTONII DELRIO .

XNno 1599. Disquiſitiones Magie 1652. Venetiis riem in 4. He omnes co


A ce Martini Delrio , tribus tomis ditiones ad exemplar Lugdunenſe
in 4. Het prima omnium editio Junt exacte ; ar Nuncupatoriis apie
Nuncupatoriam Epiftolam ouique tom . folis carent , iinmutatos habent in .
præfixam habet , o . quinque Indices , dicesie pluribufque fcatent erroribus :
primam Rerum logo Verborum , feo : in ſuper Aufpicrorum five Ominum
rundum Locorum Sacræ Scriptura y Tabula in bifce defideratur , que ad
tertium . Locorum Iuris Civilis og Cao libritertii quaft. 4. fe&t. 4.crat ad.
nonici , quartum Sanctorum Patrum quam in Lugdunenfi
quintum Auctorum prophanorum , qui exemplare , quod penes nos eft , fru
in Opere citantur : fra quæfivimus .
1603: Moguntiæ , tribus tomis in folio . 1678. Coloniæ. iterum in 4 : 3. tom .
Nitidiſima hec O. caftigaia editio , 1720. Coloniæ denuo , in 4 : 3. tom . He
multis .infuper: additionibus. locuple .. autem dus poftremæ editiones adeo
tata . multis turpibuſque erroribus funt re
1606. Venetiis , tomis tribus in 4. expo feria ut fingulis pene paginis he
acte ad Moguntinam exprefa . rendum fit , pluribuſque in locis. Au
1608.. Lugduni , in foli. 3. tom . Editio Etoris mens nullo modo affequi poßit .
ceteris recenſitis. auctior , cui Au- Germanicam præterea : aliam editionem:
vidimus. in 8. cujus. cum nec annus g.
Etor caftigande: ogu locupletanda po-
ftremam curam impendit ; at typis , nec locus fubeat ,, illam inter reliquas
charta , correétionc ,Moguntina Lo recenfere non potuimus .
vanienſi multo deterior Quin alteram ante Moguntinam pro 1
161t. Gallice Parifiis hoc titulo : Les : diiffe fatendum eft , cum ipfe Delrio
Controverſes , & Recherches Magi in Appendice ſecunda libr. V. qu. 8.
ques de Martin Deltio traduites & Moguntinań editionem 1603à tertiam
abregées du Latio par Andre Du appeller .
Chelne . 17450. Venetiis apud Laurentium Baſsa.
1616. Venetiis iterum , in 4. tomounico ;. lium , in 4. 3. tomis,. circa quam co
1633. Colonia , comis tribus in 4.. ditionem vide , filibet , Prafationem ,
3640. Venetiis dienuo in 4 .. tom. unico quæ illi præfigitur .

SERE
S ER E N I $ $ I MO

PRINCIPI ERNESTO

Archiepiſcopo Colonienfi , S. R. Imp. per Italiam Archi


cancellario & Principi Electori : Epiſcopo Leodienfi ,
‫ܪ‬
Adminiſtratori Monaſterienfi , Hildeshiemenfi , Friſin
genli , & Stabulenſi : Comiti Palatino Rheni, Duci
utriuſque Bavariæ , Angariæ , Vueſtphaliæ , & z Bullonen.
Marchioni Francimontenſi : Comiti Loſſenſi, Longienſi ,
Hornenſi & c . Bonorum & literatorum Patrono .

MARIINUŚ DELRIO Societatis Jefu Presbytein


fe fuaġue L. M.-D. D.

Niverſæ Magiæ , quæ divinæ humanæque Sapientiæ pars


magis , ' ut abdisa , fic erui digna: Diſquiſitiones , lu
cubracionem ' arduam & multiplicem : 4 Princeps Sere
niſs. :) humiliter adfero , Equidem verebac docti Prin
cipis judicium fubire , ſed , quia ſubeundum alicujus , eum elegi
qui poflet judicare . Non Tutelam magis , quam Cenſuram amo ;
natura , & uſudocus , à peritis doceri & moneri malle , quam
ab imperitis fufpici , & laudari .. Quod pauci Principes, ad ingenii
acrimoniam , & judicii prælanciam , multam lectionem , & erue
ditionem variam , & ad hanc Secretorum Naturæ diuturnam ex
perientiam , folerter , prudenterque adjunxiſti . Qua diligentia con
Lecutus es , ut intermiſsam a Regibus , too jam fæculis, philoſo
phandi conſuetudinem , Regali dignam folio , revocaris , & illo .
rum laudatiſſimorum Principum , quorum , dum tempus erit &
homines vivent , yiver , vigebitque memoria , cum imitarione '
laudis te participem feceris . Qui Regum olim potentillimi, & fa
pientiffimi, Magi yocabantur . Vulgari ftudium coeptum , & proin
de cum nomineres vileſcere : quia pro Sapiencia ſuperſtitionem Ma.
lys ille fuppofuit . Peſtis ifta , propter adnatam hominibus ſciendi
cupidinem , brevi ſe per orbem cotum diffudic. fic falfa pro . ver
ris , noxia pro usilibus , tartarea pro coeleſtibus obrinuere . Ita
quod fummæ neceſſitatis erat , paris ſagacitatis , & induftriæ ope
roſiflimæ factum , ſalva ſemente' bona , venenatas herbas ſecerne
Je , & evellere . Vidi , & indolui , & multis probantibus , co.

natus
XVI 1
4
natus fum morbo medicinam facere : nec formidavi me, Jeſu du
i

& ore , hac etiam parte Satanæ furenti objicere. Laboris (pecimen
edo , & ferculorum quendam præguftum , de ſex libris jam adfe
& is , & conſcriptis duos : quia per Nundinarum tempus immi
nens, & varias eorum fine quibus in lucem exire non poterant ,
dilationes plures non potui dare . Hiſtoriaram veterum , & recen
ciorum varia condimenta adhibui , ut qui hujus , qua bile , qua
felle nauſeanti ftomacho , conſulerem . Sed quis Apicius adeo di
ligens aut peritus, ut queat pro omnium palato ? Si pro tuo ( Prin.
ceps Serenils .) quod probum & lanum eft , fuerit ; fecurus linam
cæterorum verba præterfluere . Nec diffido . Semper enim Virtus
fibi comites Muſas amar jungere ; & ſcriptioni favent , quorum
ſcriptione geſta non indigna . Plus aliis nimio fuiffet , vel Nobili
tate , vel Pontificali dignitate , vel Principatu præſtare ; tibi hæc fi
mul omnia parum viſa . Non contentus Imperatorio , & Regali
1
genere , cui nullum ſe merito , five antiquitate , live ſplendore
antepoſuerit ; quod alienæ magis , . quam propriæ virtutis indi
cium eſſe ſcires : Non Eccleſiaſticis tot tiaris , quibus certe
nulli niſi Paftorum Paſtori ſecundus es ; quæ poffunt indignis
1
contingere : non ditione latiſſima & copioſillima , quæ ad ocium 1
aliis illecebræ foret , addidiſti multa Bello fortiter & feliciter gefta,
& feditiones periculoſas celerrime compreſſas , & inclyta Pacis de į
cora., ſumma cum Eburonum cæterorumque ſubditorum benevo
lentia & gratulatione, qui fibi gaudent, ſeque Erneſto Principe fę. 1
lices ducunt , & quot Neftori cribuuntur , toc annos , vel de ſuis 1
ademptos , precantur Patriæ Patri . Præterea fic te totum Catholi
cæ fidei, & columnæ veritatis Ecclefiæ Romanæ commodis impen
dis, ut in illa Aquilonari plaga , Procubitor , Murus , & Specula
delectus à Deo videaris . Quis enim ferventiore zelo , pro vera ,
& priſca religione tot tam acres contentiones ſuſcepit , & fuſce
pras conftantius fuftinuit ? quis induftriofior hoſtium inſidias deprehen
dere , & deprehenfis obviam ire , & conſilia , conatuſque impiorum
difturbare ? Demum , quod ( mea quidem ſententia ) rari exempli
eft , & multis Principibus invidendi , tot curis diſtrictus , invenis
quod ftudiis Sapientiæ tempus impendas, cujus fi quam horulam his
meis legendis dare dignum duces ; fpero non undecunque diſplici
tura . Certe , quod ab ingenio meo nequibunt id ſaltem à Sapientis
& Docti Principis fælici Genio conſequentur. Tum mihi merito ju
dicium meum probabitur , & Catonis illud veriſſimum deprehen
dam . Idem benefaftum loco in quo ponas , nimium intereſſe . Nimirum
quia , quod malis impenſum , malefactum fit , id , bonis bono col
latum animo , nequic nomen amittere , nec effe non gratiſſimum at.
que ratiflimum .

Lovanii , vii. Id. Mart. C1 , 10 , XC7X,


IN
XVII

I N R. V.

MARTINI DELRII

DISQUISITIONES MAGICAS

Jufti Lipſi Carmen .

Cujus do &um opus hoc ? quod ima ;; ſumma


Penna permeat , & ſagace mente

Sagas & Stygias ftriges revelat ?


Quod tu Theflala terra , voſque Colchi ,
Infamés male cantibus patraſtis ;
Quod Panes , Satyrique , Duſiique
Pecćaſtis , genus improbum ſalaxque ;
Totum hoc eruit , erutis medetur :

Sed quis ? Delrius eruditione ,


Idem religione , clarus , ergo
Hic pura & liquida omnia ; hic venena
Nulla , quæ timeas opinionum .
Huic libro faveas , fave tibi ipſe ,

Atque iftum lege , ut ima , ſumma noris .

с
PRO
XX PROLOQUIU M.
aliquam querendi curam adhibentibus, mis invaluit . Sic agros olim arisici mia
offerunt , & non quærentibus etiam rè feraces , cicula , de aconitum , egye
1
reperiuntur. Quid mirum , exundare per- alia venena teterrima contaminarant. 1
fidiam , vera fide exareſcentes Sunt Hærefibus profe ò , ut umbram corpori , i
quidem alia quoque peccata mortalium , fic magicam ſpurcitiem ancillari , aded 1
Divini hujus fagelli caufa ; fed peftis manifeſtum eft, ut protervi& fic negare .
lisaris partem maximam fibi vendicat Precipui olim hæretici erim magi fue- 7
languor quidam e contemprus Carbo- re. ab his artibus Princeps hereticorum
lice fidei. Fides enim una maximè eft cognomen adeptus fuit , Samaritanusil
virtus : qua cuncta diaboli confilia , le Simor Mágus h . De Carpocrate ,
ſudia , conatus , virefque omnes refrin . Menandro , Marco , Euphrate', Ophic
guntur, hanc ' borrer, hans refugit , cum tis , Sevophianis corumque diagramma
bac metuit compulſare . Sapienter ideò te i , Priſcilliano , k , Berengario
B. Petrus eam rugienti , velut pano- l , fidem faciunt graviſſimi ewe veracir
pliam , ut objiciamus , admonet : cui re- fimi Scriptores. Us enim , quæ de Si
fillite , inquiens, fortes in fide f.Con mone Clemens fufilimè prodidit , pre
ſentit invictus atbleta Paulus college termittam ; qui de hoc e fucceffore fi
ſuo , quando fpondet nos in omnibus mul , Juftinus Martyr eorum conterra
1
( hoc eft in primis og ſuper omnia ) neus tradidit , adfcribam ; is m , 12
Scuto fidei omnia tela nequiſliini ignea hanc fententiam : Simonem , inquit
extincturos g. Confirmai experientia quendam Simaritam ortum de Gitta
five praderiri , five preſencis temporis , oppido , qui ſub Claudio Cæſare fubni.
femper acrius cm perutanrius Tartareas xus ope dæmonum , & fretus magicis
acie's hominibus inſultaſe, quotiefcum- artibus , in hac urbe Regia , Deus eſt
que fidei diminutio vel depravatio ali- habitus, & quafi Deus honoratus , ita .
qua viguit , Ante falutarem Chrifti tua polita in Tiberi inter duos pantes
Domini adventum idololatria 107um pe- elt , curn hoe Litino titulo , SIMO .
me orbem occupabat : nonne demonum NI DEO SANCTO , O *c. Deinde :
ubique tum multitudo maxima paſin Menandrum etiam æquè Samaritam
in fimulacris loquebatur , cælus bo. hujus Simonis diſcipulum , inſtructum
minum frequenter inviſeba , o in uis
in uis viribus dæmoniacis , & profestum An :
rorum fæminarumque fpecie conſpicien. tiochiam , multos arre magica decepif.
dam jefe prebebat ? Nato tandem fe fe cognovimus , D. autern Irenæus n ,
fu , quibus locis fides nondum annun de Marco fic breviter : Marcus magi
Giata : peftis eadem idololatriam comic ce impofturæ peritiſſimus , per qua ?
tatur , nga veneficis referta fcatent om . & viros multos & non paucas foemi
nia , ut locupieres funt teftes noftroram nas reducens , ad fe converiit
fociorum de rebas Indicis epiſtole, Mox , Anaxilai enim ludrica , cum 1
hiſtorie : quibus verò, regionibus ſemel nequiria eorum qui dicuntur magi,
recepia Evangelii prædicario refrixit, commiſcens , per hec virtutes perfice
vel variis errorum maculis obſolevit, re putatur apud eos , qui fenfum non 1
vel ab herefibus oppreffa penitus clan. habeni , & à mente fua excellerunt.
guit , ut in Africa ya Afia inter Ma ( quibus fubjungit Irenæus nonnullas
bumetanos : in Germania , Gallia , og heretici hujus præftigias , vinum album
Britannia inter bereticos , in Italia e in rubrum mutare; non ipfum modo ,
aliis locis , inter Catholicos planè inn . fed & alios per ipfum , Paredri dve
guidos , quos Politicos vocani ; iifdem monis opera vaticinari, og hujuſmodi
quoque in locis magica Superftitio nio atia . De diſcipulis Carpocratianis fic
Ері .
f fupr. cap. 5 . ☆ Sever. Sulpit. in Sac, hift. lib. 2 .
g d. cap.6. verf. 15 . 1 Nanpia . in Chron .
Clemens Romanus lib. 2. recognit. m Apolo. 2 .
i Iren . I 1. cap. 21. 24. Eufeb . 1. 2 . od. l. 1. cap. 8.
>
Hifl. 6 , 20. Epiphan. b.er, 27 .
PROLOQUIUM
Epiphanius: Magia apud ipfos ( ait ) centii VI. qui demone viſibiliter ap
excogitata eſt , incantationeſque di- parente e docente librum difta .
verſas ad omnem machinationem in- vit , quem vocabat VIRGINA .
venerunt , ad amorem & ad illecta- LEM ; in quo fe Dei Filium ab
menta . Quin & Paredros dæmones « terno genitum immortalem mun
fibi ipfis attrahunt, ad hoc , ut per di converſorem , og damnatorum --
multas præftigias in magna porelta- mnium Salvarorem profitebatur : qui
te , omnibus dominentur quibus ve. Nicol. Eymerico Barchinona una
lint, & ut unufquifque quamcunque cum difcipulo og fcriptore libri Nie
actionem aggredi' audeat. Nimirum col. Calabro publicè pænas perfidia
feipfos decipientes ad perfectionem dedit vide Bernard . Luxemburg. in
occæcatæ mentis ipſorum . ( Priſeil- Catal. litt. G by litt, N. In Afrin
lianum , quiGnofticorum velaniam in verò Sergius ille Doctor hæreſis Ar
Hiſpanias intulit, Marci Ægyptidi- menica o inftitutor jejunii Art
ſciplinis ( qui Magus fuit) imbutum , ziburezi , de quo ex Damafceno
Severus fcribit gemino judicio audi- Euthymius pars. 2. Panoplio rit. 20.
tum convictumquemaleficii , nec dif- buic Paredrius erat demon cani
fidentem obſcænis fe ftuduiffe do- nus comes , ut Agrippa . Ad Bea
Etrinis . ) D. Hieronymus o Priſcil- rengarium quod airinet , Sacramen .
lianum ( ait ) Zoroaftris magi ftu tariorum Principem , Nangiasi hi.
diofiflimum & ex mago Epiſcopum ) ftoriam , qui volet , logat, liber ad
idem Severus Sulpitius , in vita S. manum mihi non eft , ut verba 16.
Martini , talem quendam memorat preſentom . Et quid opus ?
Anatolium narras etiam eodem tem Magna femper bereticis cum ma. ,
pore in Hifpaniis quendam fuiffe ju- gis commercia , ut notavit Ter.
venem , qui falfis fretus miraculis fe tullianus Præferiprione adu. bæret. p
prim Eliam , poftea CHRISTUM O lib. de anima b priore loco has
Ne fit profeffus , in quo etiam Ru. habet : Notata funt etiam com
fo Epiſcopo fic illuferit , ut quaſe mercia hæreticorum cum Magis
Dominum adoraret : eodem tempore , quam plurimis , cum circulatori .
in Oriente quendam exftitiffe , quiſo bus , cum Aſtrologis , cum Philo .
Joannem ejfe jactaret . fophis , curioſitati ſcilicet deditis .
Magi con hi heretici . Machome. Quærite , & invenietis , ubique me
tus hæreticus fuit jed , a magus tefte minerunt. ( pofteriore verò Magiam
Zonara tom . 3. & Paulo Diac.l. 18 . vocat hæreticarum opinionum au
hiſt. Gallorum Hiftorici tres nobis Aricem . ) Meritd ; non enim con
Pſeudochriſtos hereticos depingunt firmat modd hæreticorum deliria ,
a magicis præftigiis excellaiſe ado red or veteribus adjungit nove , non
dunt : nec mirum Antichriſti ante vaſque fcholas aperit curiofiraris :
ambulones miracula fimulaffé : Unus Legimus , poſt Saracenicam per Hi
Biruricenſis fuit , alter Burdegalen. Spanias illuvionem , tantum invaluif
fis , de utroque legendus Gregor. Two fe Magicam ? ut . cum litterarum
ronenf. de priore lib .12. hiſt. de po- bonarum omnium fumma ibi effet
ſteriore libr. 9. Tertius Eun vocaba. inopia ei ignoratio ſole fermo de
IUT ,
natione Britannus , de quo mio moniacæ artes palam Toleri , Hif
rifica referunt Robertus in Chronico , pali, Salmantica docereinour . In
a Gwilhel. Neubrigienſis lib. 1. re hac quidem civitate
rum Britan. cap. 19. Nec diffimilis artium matre cum illic degerem ,
in Hiſpania Diacefi Conchenfi fuit oftenſa mihi fuih ciypta profundiſ
quidam Gondifalvus tempore Inna forma gymnaſii wefandi veftigium
Tomo I.
quam
1 o Epift. ad Creſipbontem contra p cap.43. cum fegir
Pelag.
9 cap . 57
1
! XXI ) PROLOQUIUM : 1
quam virilis anima mulier Iſabella mam adem , in ea urbe fpacio
Regina Ferdinandi Catholici 4 trium menfium pluſquam quingentas
1
xor , vix ante annos centum cemen- perfonas judicum fententia morte pu i1
is ſaxiſque jufferas obturari . Invia . nitas narrat ? lege Creſpetum de o 1
ferunt prius Bohemiam Huljica , po- dio fatanæ lib. 1. diſcurſu is. Cau.
Rea Germaniam Lutherani - illos las autem mihi perquirenti cür be
quanta maleficorum vis fuerit fubfe- reſim comitetut aſidud Magica ..,
scuta , Sprengerus Niderius The commodum ofqurrere , quas meus quon .
retica pravitatis. queſitores , docue dam Doctor Joe Maldonatas Socie.
runt: hi verd', quos Sagarum sorren- itaris Jefu. Presbyter , vir doétus jux
stes in Aquilonarem tra£tum infude sa o janētus , dilersiſſimè prodidit,
srint norunt , qui hoc frigore Aretoo cùm de dæmonibus publice. Luteti
quafi gelati ,metu torpucrunt. vix e Pariſiorum profiteretur : ille cauſas
nim illis in locis quidquam innocuum commemorabat quinque > his Ver
Del immune ab his ſub humana ſpe- bis :
cie feris , dicam nefcio , an demoni Prima caufa eft , quod demo- 10
bus. Plerique qui ætate proveétiores nes in hæreticis ut olim in idolis
non in equuleo modò , fed poſt qua- habeant domicilium . Reetë cnim lo 1
ftiones quoque Trevirens in ditione , let Hieronymus dicere, diabolum cum
confitebantur judicibus , le bac labe idola , in quibus habitabat ante , dif
primum imbutos, quo tempore tetrum jeta vidiffe , pejora idola in here
illud , a Tartareum Lutheraniſmi ticorum animis' ex ipfis divinis litte
fulcrum , ipfe quoque Magice pomie ris fabricante . Caffianus gravis ojo 1
nc famoſus , Albertus Brandeburgia antiquus auctor , Collac. 7. cap . 32.
sus, provinciam illam flamma ferra- affirmat fe demonem audiville con
que prædabundus vaftabat. Quotquot fitentom , ſe per Arium Euno
Inalpinas regiones vicinas Helvetiis mium impietatem facrilegi dogmatis .
. incolunt , raras illic fæminas malefic cdidiffe . Quare neceffe eft , ut ;
sii, expertes , plerasque crimine uno quemadmodum finito bello milites per
nobiles norunt : nec alia "verior aut omnes pakkes diffufo prædones fiune ,
? promptior occurrit caufa , quam quod , omneſque vias obfident ; ita demone's
in hanc ufque horam VValdenfium inclinatis aut abolitis hærefibus , que
reliquia nefaria illic , ut , in ſpeleis, ante vigebant , quafi cverſis templis
& occultas & baſerunt . _Nihil per An in quibus colebantur , novas in aliis
gliam , Scoriam , Franciam Belo bominibus ſedes querant , Solene e.
gium hanc peftem celerius uberius 'min demones , cum ex homine , in
propagatit , quam dira Calviniſmi quo erant, egredi coguntur , facere :
Lues. Antea paucis in locis , de non ' quod lii faciunt , qui obſidione facia
multis . dilibus iantum incertusru- gati , coguntur arcem tradere , quan
msor Spargebatur , munc cum ipfa ha- tenebant ; petunt enim conditionis lo
reft , ut cum febri furor plurimos 60 , ui libi liceat ſe in alium locum
pallim e palam nobilitate , erudio recipere ; quod exemplo illius legionis
tione , divariis eye dignitate claros ine intelligimus, que à Chriſto peiivii ,
- vaſit. Sic Behemosh, infaturabilis ce mi finerer ſe porcos occupare .
poto jam pelago Sperit , quod Jorda Secunda caufa eft , quod omnis.
bis influer in os ejus to electoque hæreſis initio violenta < * prorſus dy
paltus cibo , ipfam Domini foriem vehemens : fed fare in eodem gra
devallabit . Quid quod
? Danass Calo
du non poteft : quia , præterquam
vinianus minifter brigum conversum quod id divina providentia non pati
Geneve ordinarium efle propè fanm sur , matura quoque ipſa iia le has.
bet ,
i In Malteq malefi. & in Formi- . f. Job 40. 6.18. Habac. I. v.16 .
cario .
PROLOQUIUM . XXIII
EN
bet , ut non pollit error diu veri ex foorto lenam faciunt : ita demo
cas nes , cum prima berehis ſpecies it a
tatem imitari. Quare ommem hæreſim
Du necelle eft , niſi ad eam religionem , periit , ut mibus homines in errorem
unde egreſa eft , mature revertatur , pelliciantur : ex hæreticis Magos fa
aut in magicas artes , aut in extreo ciunt .
mam atheiſmi impietatem degenera . Quinta caufa eft , ut opinor ne
te . Cum enim dne font poriffimum gligentia eorum qui regant Eccle
caufæ , quibus heretici homines effi fiam . Nam quemadmodum in incula
ciantur : altera la pèrbia lafcivientis tis agris locuſta gigni folexe : ita ex
x
ingenii , nihilque credentis ; nifi quod inopia verbi Dei , gignuntur prafti
t, locufte in ſcrie
oculis rernas ; altera curioſitas qua- gioſue artes . Nam
dam in temperans fudium novi prura dæmone ſignificant Apoc. 9. Isa
as
taris : fit omnind neceſario ; ut qui que videtur criam in hoc tempuscon
to
Superbia hæreticifaéti funt, cum jam , venire, quod ait Joel capit. i. Reli
quam primæ inventionis ardore in ca duum erucæ comedit loculta , & re
0- 10 fe&ta , quam nimis fubito amplexilu fiduum locuftæ comedic bruchus , &
cem effe judicabant , codem ardore refiduum bruchi comedit subigo . Nam
frigefcente , tenebras elle comperiant , quod hæretici reliquum fecerant, ma
deſperatione alibi invenienda verita- lefici demonum arte populantur , o
tis', prorſus nihil credant : de quos quod malefici relinquuni , achei per
in hærefim curiofitas impulerat , cum dunt . ) Hæc non minus acutè , quam
ca que principio noua efle videban- verè Pater Maldonatus.
tur , paululum inveteraverint , eadem Atque utinam non in oculos ea
curioſitate ege ad ineundam cum de- nobis incurrerent . Vidimus olim flo
monibus familiaritatem , ego ad di. rentes Belge Gewfios Calviniſmo,
ſcendas exercendaſque demonum ar- Lutheraniſmo , & Anabaptifmo eru
les inepellantur . carum inftar cunéta depafcentes . Via
Tertia cauſa , quod ita videatur cfl'c dimus hos tres inimundos fpiritus ,
natura comparatum , ut quemadmo- de draconis ore", & de ore beftiæ ,
dum famem peftilentia fequicur , ita & de ore Pſeudo propheta exeuntes t.
herejím varia curiofarum artium ge- Videmus illis jam marcefcentibus, o
nera ſequantur . Nam bereſis fuo ipfa temporis diuturnitate fermè exe
mes quedam efle verbi Dei . Amos 8. Jpiran :ibus, varia locuftarum fortia
Etenim ut in annone carisate homo : riarum examina totum Septentrionem
nes coguntur cibis uti non Maintario depopulantia . Videmus parte alia fic
bus , unde fit, vt corrupris humoribus crefcete numerum arbeorum love poli
gignitur peftis : ita bæreſ vigente , riecrum : ut , cum tam pauci ſuper
dum homines corrupris foriptsr Jette fint ferventes ao veri Catholici, ip
fibus atuntur , ad magicas tandem ſa paucitate planè nulli queant vide
artes deveniunt , que quafi animi ri . Hgreticis illis , de SOCIETA
morbi funt. TE noftra multi ſe ſtrenue oppoſue
Quarta caufa , quod foleant de- runt , et corum rabiem preclare fcri
mones bereticis uti ad fallendos bo- pris libris infregerunt u . Arheos quoque
mines , quaſ formoſis meretricibus ; Theologi ebo Philofophi noftri, non
Nam herefim in fcriptura meretria femel, hydre lerne & inftar repullular
cem appellari manifeftum eft Iſa. 1 . tions capitibus , ignito veritatis gla
Quomodo facta eft meretrix , civitas dio rejecantes profligarunt . Locuſtas
fidelis ? Quare quemadmodum leao. halre , quas illi prætermiſere vel obi
nes , quando fcorii forma defloruit , ter o leviter tantum velitari cum il
lis
ti . Valentia , Molina , Suares , Fonſeca ,
Apoc . 16. Pellarminus,
u Turrianus Bellarminus , Bu Pererius , Vaſquius , Serarius, Pollevia
usi, Caniſius , Coſterus , Tyres, nus , Maldonatus , Greiferus alii .
XXIV PROLOQUIUM :
!
lis fuere , nunc mihi ex profeſo, di- Luciferum cum ſociis rebellionis , che
Sputationis ventilabro diſpellendas , lo deturbafti in abyli profundum
Overitatis caritatiſque , velut cha- compulifti , auxiliare in arenam de
lybeo Speculo, uftulendas delegi, non fcendenti . Voſque ſuperi omnes , Bea
virium ulla mearum fiducia , fed fo- l& anime , hanc infernorum fpirituum
premi Numinis auxilio præfumpio . tyrannidem reprimite ou à fratrum
Illud enim , pro cujus bonore diglo . veftrorum mentibus duriſſimam pe
ria hoc certamen fufcepi , fuum uti ftem avertite , o sape triumphalas
Spero pugilem non de ſeret . Age , Ofurvorum ac tetrorum cacodemonum
vera o aterna. SAPIENTIA , c# acies , uti foletis , cedite , Hernite
jus nomen perfidi Magi abnegaruni: profigare . Veftris freius fuggefionie
juva ay tuere . Tu 0 ° VIRGO SA- bus atque Suppetiis , quodque mi
CRATISSIMA , quam pra cæliti . bi lettoribuſque vertat bend i li
bus cunétis depresiant o deſpunni: prius de ſuperſtitione ipfa nonnulla
clientem tuum protege , O favore pu- ad fequentium intelligentiam clario
gnati . Tu , è ſandte MICHEL cum reno neceſſaria delibaro , rem aggre
atherois quibus præcs legionibus , qui dior . 1

1
1

HIC
XXV
HIC FRUCTUS CURIOSARUM ARTIUM EST ,
Hæc e :nolumenta ſuperſtitionis , cujus Etymol. vere piorum ho
minum deſcribens quiſquis ille vel illa , cujus ſunt Sybillina ora
cula , lib . 3. oftendit quam ab his vanitatibus alieni futuri fint :
quibus , quod omnium fere ſuperſtitionum genera complexus ,
vilum mihi ordiri . ita canir .

Ευρ ξ ων δή γένος ες δικαιοτα πω» α . X quibus eft hominune proles jä


ώππων
θρώ ων E ftiffima femper ,
Οισιν αι βελη' τ ' αγαθή , καλά τέρ Queis bona mers cordi eft , re
γα μέμηλων . rum cura probarum .
Ούτε γαρ ήελίς κύκλον δρόμον , έτε σε. Nam neque decurſum Solis; luna
λήνης ,Σ ve rotatum ,
Ούτε πελώρια έργα μεγυμνώσι κατά Nec curant ca que per terras ma
γαίης , gna feruntur ,
Ούτε βαθος χαρόποιο θαλάσσης Ωκε Nec vafti Oceani rimando querere
ανοιο , fundum .
Ο " ο αταρμών σημει , οιωνοπόλων τε πο. Non fternutantum , non præpetis
τωνα , omnia penna ,
Ου μάντεις , ου φαρμακες , ου μήν έπα . Non vates , non veneficos , non in .
οιδες . cantatores ,
Ου μύθου μωρων απάτας έγγαςριμύ Non impofturas fatuorum ventrilo
3ων και
quorum ,
Ουδε χαλδαίων τα προμάντια αφρολο Nec Chaldaorum predictiones a.
γεσιν , Arologicas ,
O'.34 μέν αςρονομισι , παγαρ πλάναπαν Nec altronomicas quidem . Nana
τα πέφυκεν . ſunt bec omnia falſa ,
O'σσα κεν άφρονες άνδρες έρευνώσιν κατα Dementes homines que perſcrutan
ήμαρ , tur in horas ,
Ψυχας γυμναζοντες εις αδέν χρήσιμον έρ In re exercentes animas , que non
γον . juva: hilum .
Και ρα πλάνοις εδίδαξαν αικελίες αν . Quin miſeros homines errores edor
θρώπες , cuerunt ,
Ε'ξ ών δή κακά πολλά βρoτοις πίλεται Ex quo mortales agitant mala mul
κατα γαίαν , ta per orbem ,
Το πεπλανήσθαι δNς τ ' αγαθώς και και Ue rectiſque viis on juftis rebus
έργα δίκαια , aberreni .

'

INDEX
XXVI

IN DE X CAPITUM i
1
ET QUÆSTIONUM
1
Tomi Primi,

Idejt Librorum Primi & Secundi.

Cåp . I. Depeoportitione o pacius Liber. II . Qui eft de Magia Demonia;


Cap. II. De Magia , ejuſque divilio. Quæft . f. An fit aliqua Magia damo
ne , O Magorum variis nominibus . 3 niaca ? 82
Cap . II. De Magia naturali fere phy. Quælt . II. Unde ſic hæc Magias 83
fica . 7 Quæft. III . Quæ fic divifio demoniaca
Qiftio I. Quid cæli adfpeélus ad ma Magie ? 85
gicos effectus conferat ? u Quæſt. IV . De baſi magic hujus ſize
Quæſt. II. An effectus magici oriri pol de pačio 86
Jint ex naturali hominis complexio. Quæft . V. Quibus indiciis difcernendi
ne ? 14 effectus magic ? 95
Qurít. III . Quanta qualiſque ſit vis Quxit . VI. An hac magia quoſdam ha.
imaginationis , quo ad effectus hofce bcat effectus veros ?" 97
miros ? is Quælt. VII. An mazi pollint facere ali.
Quæſt. IV . An ſolo contacta , vifu , & c. quod rerum miraculunia ? 101
morbi ſanari polint ? 20 Quælt. VIII . Quo pacto magi hæc mi
Cap . IV . De Magia artificiali. 31 ra efficiant 104 1
Quælt. I. An vis characterum , annu. Quxſt . 1x . Quam admirandos effectus
loitin , O'c. fit , qualem magi con Veteres Magis tribuerint ? I10
tendunt 35 Quæſt. X. Quid polline magi circa or
Quæft. II. An numeris mágica vis ul dinern natura ? 116
la infil ? 38 Quælt. XI . Que magorum poteftas in
Quxſt. III. An verbis ego incantationi. orbes cæleftes ? 121
bus vis inſit morbos fanandi ? 47 Quælt. XII. Quid magi valeant circa
Ouvit. IV . De amuletis o peridptis. 52 fortune bona ? 127
Cap. V. Ars aurifattoria ad quam ma- Quaſt. XIII. An magi valeant incan
gie / peciem fic referenda ?? 56 tare animalia bruta ?? 138
Quæſt. I. An aurum ihat arte verum Quæſt. XIV . An polint aliqua mixta 1
conficiatur ? Tenfibilia producere arte ſua ? 141
Sectio I. Quid nominis fit Alchimia , Quælt. XV. An ſint dæmones incubi
Bu quando inventa ? 56 O fuccubi , ban his proles naſci 1
Sect. II . De artis alchimicæ in auro fa quest ?? 147
ciendo efficacitate . 59 Quæſt. XVI . De ſagarum conventibus ,
Sect. III. De eadem efficacitate . 68 O translatione . 152
Sect. IV . An aliqua narratione confier Quæſt. XVII . An poffie damon corpo 1
aurum hac arte facture ? 70 rum penetrationem facere ?? 168 !
Quæſt. II . An Chryſopæja habenda ex Quælt. XVIII. An corpora in aliam
1
numero artium ingenuarum ? 73 Speciem magi queant transformare?
Quælt. III . Ad quam magie fpeciem 171
pertineat Chryfopoeja . 73. Quæſt. XIX . An magi queant facere
Quæſt. IV . Licitane , an illicita fit Al beftias loqui , ay an intelligant vo
cbimia ? 75 ces belliarums 175
Qurit.
1
XXVII
Quæli. XX . inintelligentiam difcur. Quæít. XXVII. De demonum appari.
liram polfic demon brutis largiri ; rionibus , live de ſpectris.
253
178 Sect. I. Spe&tra naturalia , de artificia
Quælt. XXI. An pollint demones fa . lia .
253
cere, ut homo non Jentiar ? 181 Sect. II . Varia dæmonum genera , Spe
Quælt. XXII . An magicis artibus ſeo cies , ac Audia . 257
xus mutari queats 185 Quæft . XXVIII . Quomodo polic de
Quælt. XXIII . An poffie demon ſeni mon je viſibilem præbere ? 280
invent am reddere ?
189 Sect. I. Quo pacto pollie aſumere
Quælt. XXIV . An magia poffit circa movere cadaver ? 280
animam corpori junélam ? 192 Sect. II . Quo pacto poſsit ſibi formare
Quæſt. xxv. Quid diabolusquegt in corpore ,at elengentina 2 282
onia. ayima a corpore feparanda ?" 201, Sect. II. Ag demore pellie fic corpus
82 Quæſt. XXVI. An ope dæmonum fie effingere , ut dignoſci nequeat ? 283
S.MO ti polit , ut defunétorum animæ ap- Se & . IV . An liceat procurare ut-appa
82 pareant ? 208 reant nobis fpe&trá ?.. 288
82 Se& t. I. Uiram anime qucant appare . Quæſt. XXIX . An diabolus pollio fa
re ? 208
10C cere ut homo vere reſurgat ? 289
85 Se &. II. Philoſophia idem docet. 210 Se &t. I. Errores hac de re varii . 289
Se& . III. Quo paéto deceat Deum hoc Sect. 11." Diſcussa exempla variarum
permittere ? refurreétionum
86 215
Sea . IV . Probatio ab ax & toritate phis . Quæſt. XXX . Quid Magia poffit 291 in
zendi
lofophorum cacodąmones .
95 220 297
mhai Seit. V. Probatio ab exemplis ar au- Sect. I. 'Quam vim habeant cacodendo
étoritate Scriptorum .
97 224 nes in invicem ? 297
realis Se t. VI. Solvuntur argumenta adver: Sect. II. Quam vim habeant fancti ho
fariorum . 248 mines in magos y demones ?
101 299
Sect. VII , Demones non poffunt exhi. Sect. III. Res corporeæ nullam habent
cmi
bere veras defunctorum animas . 251 vim in demones .
104 11 300
Telius
I10
a or
116
APPROBAT 10 SUPERIORUM ,

121
circa Go Oliverius Manareus Societatis Jeſu Viceprovin
127 E cialis ; pro conceffa mihi à Rev. Adm . Patre Claudio Aqua .
can . viva, Soc . ejuſdem Præpoſito Generali poteftate ; concedo P. Marci
133
no Del Rio Societ . noftræ Presbytero facultatem edendi in vulgus :
ixia
141 Sex libros Magicarum Diſquiſitionum : gravium & Doctorum Theologo
cubi rum judicio approbatos ; in cujus permiflionis fidem , nomen mcum
huic breviculo ſubſcripſi. Datum Leodii, vi . menſ. Julii , Anni ɔlc.
10.XCVII
14+ I.
bus ,
152
Oliverius Manareys .
corpo
168
aliam
Ware ?

acere

175 MI E.
XXVIII

METHODUS LIBRI .

Univerſum opus Diſquiſitionum in tres Tomos partior , & ſingulis Tomis duos
libros aſſigno quibus continentur , quæ fubjungo .

TOMUS PRIMU S.

LIB. I. De Magia generatim , de Naturali , Artificiali, prafligia


trice agitur .
1
LIB . II, De Magia Demoniaca do cjus efficacitate.

TOMUS SECUNDUS .

LIB. III. De maleficio & vana obſervantia .


LIB. IV. De Prophetia , Divinatione , o conjectatione .

TOMUS TERTIUS .

LIB . V. ' De Judicis officio , de ordine judiciario in hoc crimine.


LIB. VI . De officio Confeſſarii, ac remediis licitis & illicitis.

MAR
MARTINI

duos
D E L RIO ,

PRESBYTERI SOCIETATIS JESU ,

Pigiau
DISQUISITIONUM

MAGICARUM

Liber Primus.
2

DE MAGIA IN GENERE , & DE NATURALI,


ac Artificioſa in ſpecie .

CAPUT 1. Tymologiam nimis cQ


Il riore D. Ifidorus a ſcra .
De fuperftitione eye ejus fpeciebus. ra tur his verbis : fuper
trtio dicta eo , quod fit
SUMMARIUM . fuperflua , aut ſuper.
Hatuta obſervatio . Ali
; Etymologia ſuperſtitionis fecundum dicunt , à ſenibus , quia
Ifidorum , o locusejus explicatus . multis annis fuperftites per aiatem de
2 Superftitio Chriftianis in malam par : lirant , Qerrani ſuperſtitione quadam ,
tem fumitur . Locus A & . 17. v.22. melcientes quæ vetera colunt , aut que
explicatus - veterum ignari afcifcunt. Lucretius au.
3 Superftitio religio differunt con tem ſuperſtitionem dicit fuperftantium
tra Epicuræos . Locus Cicer.emen- rerum , id eft , cæleftium jei Divina
dat, alius Nonii ". Lactanti di- rum qua fuper nos fiant: fed male dia
Elum difculum . eit ) non male fanalogiam , fed G
4 Religio quid fer , que vitia illicone mentem fpectes. Nam Epicureus Poe
fraria , quomodo fit exceſſus in re ta nullam Deo rerúm humanarum cu
higione Superftitio falſi cultus : ram eſſe cenſebat , & ideò fupremi nu
idem quod idololatria , que duplex minis timorem ſuperftitionem vocabat,
tacita , expreffa . ed quod , quali horribili afpe &tu , timor
s Superſticio indebiti cultus . Locus iſte mortalibus ſuperlet & impendeat
1. Paral. 16.v , 26. explicat. alludit enim ad verfus illos Lucretii
A
a Lib.8. Orig. 6.3. b Lib. I.
R
MA
DISQUISITIONUM MAGICARUM
Humana ante oculos foedd cum vita intelligentes . His enim verbis omnibus
jaceret ineſt , vis legendi cadem , quæ in Re
In terris oppreſa gravi fub religione : ligiofo . Ita factum eft in fuperftitiofo
Qua bcaput à cæli regionibus oftende de religioſo , alterum vitii nomen , al
at ? terum laudis . )
Horribili ſuper aſpectu mortalibus in Adſcripſi verba ut legenda cenfeo ex
ſtansi Lactantio : & ex quo & D. Auguſti
Nam Lucretio , ut & aliis gentili- no h corrigendus Non . Marcellus
bus , religro ponitur pro ſuperſtitione . eadem aliter referens: Nonius etiain
Etymologia autem illa etiam Servio vult fuperftitiofos dici , quod præ cultu .
placuit : cui c ſuperftitio eft , fupera ra Deorum cetera fuper ſedeant, id eſt ,
Nantium rerum ( id eft , cæleftium negligant: itidem & religioſos quaſi.re.
Divinarum , qua ſuper nos fiant ) ina- linquoſos ( fic membranæ ) quod ceteris
nis & fuperfluus timor . De ſenibus.quod reli&tis, folis ſacrificiis deferviant , ri
addit Antiftes Hiſpalenlis , non eft ejus diculum comment. & Nonio dignum .
commentum : fic enim Donatus , vet Lactantius eruditè , qua folet argumen
quiſquis ille : d fuperftites ſunt ſenestorum vi & copia Ciceronis diſcri
vel anus , quia stare multis ſuperſtites men refellit , & concludit , Religio
jam delirant. Unde ſuperfiitiofi , qui veri cultus eft , Superftitio falſo. ) hoc
Deos timent nimis , quod fignum cft de præclarè: non ita quod ſubdit : Omni
2 liramenti...) Chriſtianis Scriptoribus no quid colas intereſt , quemadmodum ,
nomen ſuperſtitionis in malum fumi aut quid precere . ) Parum id conſide
folet , etiam in illo D. Pauli : e Vi- rate dictum : nam ſuperſtitio quoque
ri Athenienſes , per omnia quaſi ſu- naſcitur, ſi quod oportet coli, Deum
perftitiofos vos effevideo . Syriacè elt, Optimum Maximum . non ut oportet
nimios in calta dæmonum , Græcé colas -aut precere . Religioni duntaxat
Setoidartovesips , æquo fuperftitiofiores : locus : Si qui uni ac veri Deo ſuppli !
eð fcilicet , quod vano dæmoniorum cant , ita quemadmodum oporter id fa
timore , lapides, ligna , ſpiritus, igno- ciant . Optimè enim Theologi noſtri
ta quoque & ambigua numina , cole- Religionem definiunt virtutem , qua 4
rent. Quo fenfu gentilium errorem Pa Deo vero culrum verum ac debituni
tres Superſtitionem nuncupant , non non exhibemus , ideoque di &titant , duo illi
Religionem : niſi addita vanæ vel-falſæ vitia extrema repugnare: Unum in de
3 denotatione . Quoniam inter Religio fectu pofitum , quod cum debito ho
nem ſuperſtitionem multum intereſt . nori detrahat , Irreligiofitas vocatur:
Synefius recte dhoida paviay ( fuperftitio alterum in exceſſu , quod non quidem
nem ) ait vitium efſe virtutis blosſoías perun cultum æquo majorem exhibet :
(Religionis) perſona circumdatum , ep. ( quis enim , quantum par eſt queat ,
67. Non enim Philofophi ſolùm ( ait exhibere illi infinitæ bonitati, immen
Cicero f verùm etiam majores noftri fæque Majeſtati? ) fed ideo nimium :
Religionem a ſuperſtitione ſeparaverunt, quia nec verum , nec bonum , ſed ſu
nam qui totos dies precabantur im- perflua quadam circumftantia vitia
molabant, ut fui libi liberi . tum : quæ , quòd perperam & in Dei
ſuperſtites
effent, fuperftitiofi ſuntappellati, quod potius injuriam , quàm honorem , ma
nomen patuit poftea latiùs. Qui autem teriæ debitæ adjicitur: ideo in exceffu 1
omnia , qua ad cultum Dei pertinerent , pofitum vitium vocant . i Cùm enim
diligenter retractarent , tanquam re bonum idem fit quod perfectum , om
begerent, ſunt dilli Religioſi ex relegen . nemque defectum live vitium repel
do ,ut elegantes ex eligendo , tanquam lat: nihil etiam verum dici mereatur ,
& diligendo diligentes , cx intelligendo nifi quod idem fit bonum : perſpicue
intel
c In .VIII. Æneid . d In Teren. h Lib.14. de civit. Dei cap. 30.
Andr. e A £7.17.v. 22. f Lib . de nat. i Vide Gregor. Valentiam zz. difp.6.
Deor. g Lib.4.cap. 28. quæft. 10. punct. s .
LIBRI 1. C'AP. I. & II.
mtelligitur , fi mali quippiam in cultu quoque priorem nunc miſlam facimus ,
Re . Divino reperiatur , veram culcum eum contenti quæ ad poſteriorem pertinent ,
non effe , quare nec Religionem dici & ſunt obſcuriora , pro modulo noſtro
al poſle . Deinde cùni ſuperfitio omnis , elucidare . Tacita idololatria eftomnis
nomine fuo vitium in cultu ineſſe in- magia prohibita , ut fuo loco oftende
dicer , confequitur nullum cultum , qui mus .
i fuperftitiofus fit , verum “ cultum vocan
dum , atque adeo fupe: fitionem omnem CAPUT II.
us
falfi cultus elle , ui Lactantius dixerat .
Sed falſitas iita non uno tantum ex De Magia ejuſque diviſione , ego
fta foote , ut putabat , fed ex. duobus ori Magorum variis nominibus .
tur . Capitalis onnino eft, quem ille
ree
non ignoravit : li videlicet id pro Deo SU M M A R I U M.
eris
colatur , quod Deus non eft : hunc no
ri
ftri nominant ſuperſtitionem falſi cul 1 Magia in communi quid .
m .
tus . Alter minus elt deleterius , fæpè 2 Dupliciter dividitur ab efficiente
nen .' tamen lethalis , ſeniper:noxius, quem caufa , à finali. ab illa in Na .
Scri
Firmianus perperam videtur à fuper turalem , Artificiofam , ego Demo
igio ftitione excludere , fi cui, qui deberur niacam , ab hac in bonam a man
hoc
cultus , non quo debetur modo , exhi lam , malæ definitio , ou quatuor
ania Species . Migia ſpecialis. Divina
beatur : hunc vocant Theologi , inde .
biti cultus fuperftitionem , ed quod non , tio . Maleficium . Vana obſervane
de tia , quid .
qualis debetur . Prior generali nomine
que lolet Idololatria vocari , quia quidquid , 3 Magorum varia ex S. Sc. nomina .
um cùm non fit Deus , uti Deus adoratur , quid Haovothy Lddegboni Obr
-ret idolum nominarur , juxta illud k : importent .
yat
Omnes Då populorum , idola ,hoc eſt, 4 . Locus Exod. 22: V. 18. quid ibi mia
plia
vanitas & inania , nihilque minus quàm le fier ? Re. 9. v. 22. Jezabel malefi.
fa
quod volunt haberi. Nam vis ifta eft ca Samaritis hoc malum affricuit .
tri
vocis Hebreæ S. ELIL ( Nihilum .) Samaritanus pro incantatore dici
qua 4 Poſterior nomen fuum retinet 5 nec folitum , Locus Joan . 8. v. 4. 8.
un
proprium , quod ſciam , aliud habet : 49 .
nec impoſuit D. Auguſtinus ; 1 con s pappaxols quid fignificet LXV. in
de. terpi
tentus defcripfiffe , cùm de imaginariis.
70 indebiti cultus fignis ageret , his ver 6 Grecorum nomina , inaosdos , kártos o
ur : bis : quæ ad remediorum , aliarumque φαρμακούς γόης .
obfervationum curum pertinent : quæ 7 Latinorum ; Magi , Venefici , Thes
non funt divinitus ad dilectionem Dei fali , Chaldei , Augures , Arioli,
it O proximi , tanquam publicè conftitu Aruſpices Genethliaci , Lamia ,
] la : ſed per privatas. appellationes re Striges , Maſca , Veratrices ,, Sora
rum temporalium , corda diflipant min tilegi , Sortiarii .
ferorum . ). De hoc indebito cultu nula
la nunc à nobis difputatio inftituitur :
de falfi tantùm cultus fuperftitione dico M Agiam, univerſim fumptam de «
ei ut
2 ferendum ; cùmque ea duas ſpecies ars feu facultas , vi creata , a non fu
Tu
complectatur , Expreſſam idololatriam pernaturali, quedam mira ay infolita
quando cultus Deo debitus clare & efficiens ; quorum rasio ſenſum Qo come
m diferte transtertur in creaturam : cùni munem hominum captum ſuperat . U
el
Judæi vitulum , Ægyprii Anubim , Ro- fus fum terminis latiſſimis , quia vi
۲۰
mani Quirinum coluere : O tacitam , deo viros magnos , Fr. Victoriam c fem
ue five ut alii vocant Implicitam : illam cutos , dum pomeria circumdant (tri
A 2 etio
k Paral. 16. verf. 26. m Rele &t. de Magia , n . 8. Angles ith
6. L Lib . 2. de doct. Cbriftia.e. 23, foribus. ad 2.d . 7. alios .
DISQUISITIONUM MAGICARUM
Aiora , artificiofam & naturalem ex- intentio , ratione multiplicis fui obi
clufille . Artem dixi , ſeu Facultatem , jecti , quatuor quali ſpecies hujus ta
pro quavis cognitione & operatione , citæ idololatriæ , feu prohibitæ Ma
apodictica topica ſcientiam gignente , gia gignit. Fit enim aliquando , ut
vel non gignente , mechanica vel li- dunta xat extraordinarii & miri effe
berali, artificioſa vel artis experte , tus cognitio vel operatio quæratur ;
vera vel circulatoria , ſuperllitiofa ; & tunc libi nomen Magia ſpecialis
vel vitii experte . Eficiendi vocabu- ac arictè fumptæ , vindicat : aliquan
lum pro omni mentis , animi , ſen . do fit , ut quis nitatur cognofcere res
fus , aut membrorum functione po- futuras , vel etiam præteritas aut præ
furi. Vim intelligo , live rei adhibitæ , fences, fed arcapas & occultas ; cona
five perſonæ adhibentis; hominis nem- tus ifte Divinatio nominatur : aliquan
pe , vel dæmonis . Creatam non do deſiderat inftrui & juvari , non ut
fupernaturalema nominavi , ut exclu- prolit , ſed ut noceat aliis, vel ultio
derem vera miracula ; quæ ſolius Deinem fumat , huic ſceleri Maleficiune
ſunt opus : quocirca maluimira , quàm eft nomen . Denique funt aliquando ,
miracula dicere . Communis denique quibus decretum eſt , line noxa cæte
captus & fenfus mentionem inferui rorum , ubi vel alis hoc opere pro
quia multorum magicorum effectuum deſſe utilitale vel voluptate , & tunc
cauſa foli fapientiores , qui omoi x- , Theologi nuncupant Nugatoriam fene
a tate pauci, conſequuntur . Tàm laid vanam obfervantiam . Sic Magia re
fümptæ Magiæ divifio , petenda ex proba, in Magiam ſpecialem , Divi
caulis finali & efficiente. Ab efficien- narionem , Maleficium , & Vanan ob
te , ducitur divilio in Naturalem , Ar- fervantiam dividitur , de quibus Gagu .
rificioſam Diabolicam ; quia cua- lis ordine diſputabimus .
ti effectus ejus adfcribendi funt, vel Ab hac lpecierum Magiæ diverfita-.
in fitæ rebus naturæ , vel humanæ in- te , mira nominum varietas apud He
duftriæ , vel cacadæmonis malitiæ . A bræos , Græcos , Latinos manavit , ad
finali caufä , recte diſpartias ; primo cos fignificandum , qui ftygiis hiſce
in bonam , fi bona intentione & lici- myſteriis forent initiati. Prolequamur
tis mediis utatur , quod tantum præcipuas appellationes .
competit artificioſæ ac naturali ) & Quædam Hebræorum ad folam Di 3
in malam , cujus nempe finis. vel me- vinationem videntur pertinere , ut duo
dia , quibus utitur , prava ſunt ; hæc illa conjungi ſolisa , w'OINT
peculiaris eſt Magiæ prohibiræ ; quam AOVOTH 8 IDDEGHONI, quo
idolofatriam tacitam & fuperftitionis rum nili fallor pofterius paulo patet ,
fpeciem eſſe diximus. Hæc prohibita ideoque in facris litteris illi folet poſt
Magia fic deſcribi poteſt, Facultas ſeu poni , locis pallen obviis . Aouoth
ars , qua, vi padli cum dæmonibus ini- à radice IN ( of , utre , ) quod vox
ti , mira quædam , communem ho- reddatur obfcurior & quali ex utre
minum captum ſuperantio , efficiuntur . Aridens., n nam OF primò fignificat
Dixi vi pacti : quoniam omnis Ma- ipfum dæmonem refpondentem , ſecun
giæ hujus vis , pacto tacito vel ex- do ſignificat Magum qui refponfum
preſſo nititur , ut fuo loco docelo . elicit : Gcut & Python , o ventrilo
iT acitam vocant idololasriam Theolor quus , vocatur , vel ipſe dæmon inhar
soi , quia non tam ut plurimum cer- bitans , & ex imohominis reſpondens:
intendunt Magi cultum illum ex . vel ipfe homo , dui dæmon inhabi
hibere creaturæ , ut Deo ; quàm tat . o. Græcis etiam puxañs utrum.
tanquam benefactori euidam & munis que ſignificat , à quodam Eurycle , qui
fico , à quo aliquid conſequantur . Quæ Pythonem habebat , & primus ven 1
trila
a Levit. 19. verf. 31.0 20. verf.6. Reg. 28. ver. 7.00 9 .
Deut. 19. verf. 11. 4. Reg. 23. •v . 24 . o U. docui pluribus commen , in
Flag & verf . 16. do 19. verf. 3s for 6. 8. 2 196
.
.
LIBRI I. CA P. II .
obe triloquus Athenis fuit , unde & alii tur » etiam Onirocriticis x, quare pers
Lipuxes dicti , quod docent Suidas & peram Rabbini recentiores reſtringunt
Ma Heſychius , & Scholaſtes Ariſtopha- ad eos, qui ſuperſtitiose dies & tem
ut pis p & ex Ariſtohane , Plutarchoque pora ob ſervant faulta ne fint an in
ffe poffet probari. IDEGHONI non fpe- fauſta , ſed hoc genus ad omnia per
Etat ad Chiromanticos & fimiles , tinet .
‫و د‬ ut quidam cenſet ; fed ad oracula dz . CHABAR x & LACHAS nan ons
in monum , Give per AOVOTH , live % quomodo difcrepentnondum inveni ;
res ex vifceribus telluris , five per umbra- quare ( ni fallor ) idem fignificant, nem
rum evocationem , ut colligitur com- pe étraodoo incantatorem feu ( ut
na paratione locorum SS. ubi hoc no- Gentiles vocabant ) exorciſtam , qui
1an men uſurpatum ; q five ad genus prophanis ſeu malis verbis aut multi >
quoddam divinationis de quo libro tationibus mira patraret.
i ut
itio · tertio . fal
ciune Alia nomina non tam quid dæmop li puto Abenezram , Ben -Natam &
efficiat , quam quid Magus conetur , alios Rabbinos , qui'ad naturalem feu
ido ,
reſpiciunt, patentque latiùs. Ad om- bonam Magiam videntur referte . Quz
cæte
nes im divinationes pertinent , NA. fo , fi hanc fignificaret , cur tam ſe
pro
TUDC CHAS , KESEM , GHONEN , ad rio in SS. prohiberetur ? Equidem pu
omnes vero incantationes, CHABAR, to hoc nomen complecti Magorum
fem
& LACHAS ; ad omnem denique genus omne ; qui , cum dæmone fæ
I re
Magicam in gettere , CHARTUM . derati , divinant a vel præſtigioſa mi .
Divia
MIM , & MECHASSEPHIM , de racula operantur , bimmo & quofcun
n ob
quibus nunc agendum . NACHAS que incantatores & veneficos compre
ogu . Un3 fignificat augures , & omnes ac hendere probatur , quia Lxx modd ver
lios conjectores vanos : qui ex fortui- tunt Expoſitores , Engntos c : modd
ita
tis quibuſdam futura folent divinare ; papuards veneficos d ; modd inaudas
He qualem fe, prudenti vocis æquivoca- incantatores e . Vulgatus quoque no
, ad
tione , ad tempus Jofephus finxit , r Iter aliquando vertit conje &tores f ,
hilcs hæc divinatio prohibita multis locis. , aliquando verd ariolos 8 : aliquando
mue KASAM ODD ſignificat univerſim maleficos h , ut illorum auctoritate vo
divinare , unde KISEM divinans feu cabulum intelligamus aded diffufum
Di- 3 ariolus , & KESEM , divinatio , fur eífe .
duo mitur etiam in malam partem de qua Denique MECHASSEPHIM
‫הא‬ cunque , rerum quoque non fortuita- D'DUND vox , eft orta ex radice
quo rum , prohibita conjectatione , paflim CHASAPH , ſignificans quemvis ma
et in SS . ejus mentio obvia eft t . lis artibus Magicis , utentem . Ided
oft
GHONEM 128. quibuslibet au- nofter tam late interpretatur, malefi,
guribus & conjectoribus accommoda - cos , i maleficas artes k , maleficia , 1
COX aut
cre p Suid . & Helych, in voce spusang z d. v. 6. Ecol. 10. v. II .
cat Plutar. lib . de effectu oraculor, Arifto a ut Gen. 41. v. 8. 24 .
phan . in Vefpis , oro ibi Schol. b u Exod . 7. v. 11. 22. 8. v .
om 4 Supra lit. n . 7. ac 18. c. 9. v . 11.
Flo r Genef. 14. 0. 5. Ob 15. c ut in Genef. fupra .
ha [ Levit: 19. v . 26. n. 23. v. 23. de d ut in Exod. fupra .
ens : 24. v . 1. Deut. 18. v. 10. 2. Par. 33. v. 6 . e in Exod. f in Gen.
bio t ut d. ver . 23. ego ver. 10. 1. Reg. & Daniel. 1 , v. 20. 2. v. 2 .
;
28. v . 8. Reg. v. 17. Ifa. 3. v. 2. Jer. h in Exod. fupr.
27. v . 9. Ezech. 12. v 24. 21. v . 1 . i Exod. 7. v. ii . Ego 22. v . 16 .
2. 22. v . 28 . h 2. Paral. 33. v. 6 .
en
d. loco . Jer, Mich . s . v . 12. | Ifa. 47. verf. 9.OO 12. Jer. 27. 0
1 * ut Deut. 18. v. 1o . oye 2. Parag. 9. Daniel. 2. 2. verſic. 2. Mich: 5. verfi
* 33.v.6. y Job.40. v.25.6 P1.57. v ... 12. Nahum 3. verf. 4. Maløshez, uns
DISQUISITIONUM MAGICARUM
aut veneficia m . Non defuit tamen Dominum folemnes Samariæ Magi
4 quidam vehementer hujus criminis ſu- principes, eorumque ſcholæ , Simonia
Ipectus , & ex profeflo fagarum pa- norum ſcilicet & Menandrianorum
tronus , qui Lectoribus conaretur per- Secundum adfert locurn Exod. c. 22.
ſuadere hoc vocabulum , faltem in le- Exod. eò quod Lxx. verterintpapyaxs's , S
ge Exodi xx11 . cap . reftringendum ad quod ipfe contendic folos venenarios
lolos venenarios , cujus error facilè lignificare ; tam bonus certè Græcus ,
refellitur : Primo , quia radix nomi- quàm bonus Chriſtianus : refellitur ip
nis , nun CHA. APH , non ſignifi: la conſuetudine Lxx Interpretum ,
cat toxico perimere ( ut ipfe putat ) quos conſtat ea voce latiùs uti . Pris
fed quando folitariè ponitur , nec ſen- mò , quia Exod. 7. v. 11. etiam vertunt
tentia narrationis relirictionem poftu- papuaxss', ubi conftat agi de præſti«
lat , tunc Magicorum ludibriorum ge- giatoribus ; nam & incantationem feu
nus omne continet , ut apud Mala- præftigias ibi vocaat qapuaxias & quos
chiam , & Nahum , & in libris Pa antè qapuaxi's dixerat , idem ab il
ralipomenon : Si quando autem reftrin- lis vocantur inuados . Deinde æquè
gatur , id contingit , rei , quæ de- diffusè fumpferunt in Paralipomenis ,
Icribitur , conditione hoc poltulante épupuaxóléto_ ( maleficis artibus in-
Sic Exod. 7. reſtringitur ad præftigia- lerviebat . Tertiò , quoniam in Jere
tores propriè dietos , de quibus tan miæ verbis , nomine paupleantwv com
tùm agebatur : fic apud Jeremiam po plexi ſunt divinatores . Quartò , quia
nitur pro divinatoribus ; apud Danie- inter fomniorum Iinerpretes , apud
lem , pro fomniorum interpretibus . Danielėm , recenſent peppards . Tam
Det adverſarius locum ullum , ubi pro ergo latè fumunt hoc vocabulum Se
ſolis Venenariis uſurpetur. Bend eſt , niores ifti Hebræorum doctiſlimi ::
quòd duo tantùm loca adduxit. Unuro quod verò peritè id faciant ; li puta.
de Jezabel , quaſi verd Jezabel clan. rem operæ pretium , & ante non aliis
culum venenis ,& non ferro palàm , at- id feciffent ; probarem Hippocratis , 1
que cædibus, in Prophetas grallarifuerit Platonis , Ariſtotelis, Theocriti & a.
folita . Quantd veriſimilius eit fæmi- liorum veterum teltimoniis. Joſephus .
nam inſano dæmonum cultu furentem , ut non fuffragatur adverſariis , fic nec .
incantationibus quoque , & rhombis , nobis refragatur . Pro nobis ftant Phi
aliiſque philtris Achabum , & alios lo. lib. de fpecialibus legibus circa 1
dementale ? ut ibidem benèn , polle medium , & Catholici Patres p ple-
riore loco, cenfuit Toftatus . Sanè ana rique , qui legem illam Mofis ad o ,
te Jezabelem Magiæ ſuſpecta non fuit mnes Magorum ſpecies. retulerunt ::
Samaria : pofteà , per hanc foriè ex- Hæc de Hebraicisi.
cetram , peſtis hæc immilla , hæſit a. Græcis fua quoque funt nomina ; 6
deò pertinacite ! , ut Samaritani no- quæ , ſtrictè ſumendo differunt : nam .
men pro incantatore uſurparetur. Un- in corsos incantatorem , nevis arin
de & JESU Domino objectum , Sam lum , feu divinum , pappaxstá vene,
maritanus es, au demonium habes o , narium , pón præſtigiatorem propriè
quaſi genti proprium eſſet , cum de- ſignificat . Sed frequenter- primum
mone commercium habere. Quare & tertium & quartum , ad omnem Ma
Dominus convitium illud unica nega- gicam porriguntur ', 'yone etiam quem
tione refutavit , ego demonium non ha- cungue denotat impoſtorem . Videas 1
beo : quaſi dicat , cum dæmonio paredro ; illa tria homonymus conjungi à Pla
vel eurycli , vel fæderato ; nulla mihi tone , Syneſio , Herodoto , Chryſoſto
familiaritas intercedit , quapropter nec mo , & Hefychio . Adde quæ habes .
Samaritanus fum : & poft Chriftum inferius lib . s. fect. 16..
Sica
m 4. Reg.gi v . 22. n 4. Reg. 7,22 : D. Auguft. li ' 12 : de civit. Dei ; c . 6 .
o Joan . 8. v. 48. 9. Ifych, 1.6 . in Levit . c . 19. 20. Ra :
Р D. Hieron . in Jerem . Danieli bänd alii add. s . 22. Exod.

1
7
LIBRI I. CA P. II. & III. 7
7 Sic Latinis alia eft propria ſignifi- fticioſo jactu aliquid divinare niteban .
Magi
catio , alia per extenſionem accom- tur u . Sed Theologi & Jurifperiti
sonido
modata , q Magorum nomen à Barba- poſteriores cum nefando ftrigum cria
cum .
ris ad Græcos , Latinoſque traductum mine confuderunt . Sortiarios eofdem ,
C. 22. initio Perlis & Chaldæis in honore & fortiarias , vocatos comperio jam
Ex85,5
fuit , ut proprium Sacrorum antiftiti- inde ab Hincmari Remenfis Archie
ETIOS ·bus , Regun moderatoribus , Philoſo- piſcopi ævo x . Hi venefici limul &
CUS ,
phis atque Theologis ; in infamiam Dæmonis vaſalli Ligii funt 2. quare
rip cæpit vergere , & cunctis malis arti- poſſunt etiam dici Satanici Venenas
bus attribui . Venefici dicebantur an- ri : Horum crimen yetus', & ante
Pria tè , ſoli qui malis pharmacis læde- OHRISTI Domini adventum . Tales
stunt bant, & venenarii vocantur ; poſtea de enim Canidia Horatii , & Erifichto
eſti incantatoribus hoc nomen uſurpatum , Lucani , Martina Taciti , & Theſſa
feu & cunctis Theffalis acconimodatum . læ Luciani , & Apulei . Nomen for
-quos Vani ( apud Capitolinum ) Arioli tiariorum recencius eft .
ab il Augures , Aruſpices , Chaldai , Thefs
aque ſali , Genethliaci, fæpè confunduntur . CAPUT III .
enis , Lamiæ dictæ , quod pueris necem ad .
in ferant , deſumpto nomine , vel à fa De Magia naturali ſeu Phyſica .
Jere moſa illa & crudeli Regina Lamia
com . de qua Anton . Liberalis , Diodorus & SU M MARIU M.
quia alii , vel à fuccubis dæmonibus de
apud quibus Philoſtratus, vel à feris Lybi 1 Perfarum Magia duplex , Natura
Tam cis , de quibus Dion Sophifta r . Strie lis y Superftitiofa .
Se ges , ab infaufta & nocturna ave , 2. Quod -initium feu origo utriuſque .
ni : quæ creditur exitium infantulis ad 3 Zorlafter quot ??
uta . terre , / Veteribus etiain Romanis apud 4 Naturalis Magis author ; quid fit
alii Apuleium diëtæ hæ mulieres ſunt ea , Samhedritæ quales Magi fues
cis veratrices ; quod divinandi fcientiam rint . Magie naturalis definition
xa profiteantur, ut folent illæ feces , quæ exempla .
hus ſe jactant Ægyptias , colluvies omni, s Qualis Magia , Salomonis , Trium
nec um populorum & nationum : veteres Regum d Apollonii .
Phi enim verare dicebant . Ennius ſatin 6 Magie naturalis divifio.
irca vates verant ætate in agunda , fortals 7 Judicium de ſcriptis , quæ in hoc
Gs & veracula , ut conjicit vir do genere edita , quæ liciia , quæ ile
ple
Etus apud Suetonium in Vitellio 3 Licita , OC.
Nullis infenfior quàm veraculis
Mathematicis . Idem cenſet ab hofti Vi fupra omnes Magi-
; 67 11 metais, de que la per deteriobegeti- Quis deditifuere, Periwica quibus
m. dum , dictas olim Simulatrices , a Fe- id Marcion & Manes mutuati ; duos
fto ; & Fictrices , à Tertulliano . Lon- credidere Deos auctores , & rerum Do
gobardi ſuis legibus Maſcas nomi, minos . ; alterum bonum .Oromazum
nant ; ed fortè , quod in conventicu- ved Oromagdam ; quem Solem cenſe
Jis fuis , larvis ſe tegant; t vel quod bant , & maluın alterum Armagem ,
defośmi ſpecie oris , ut fant pleræque , live Plutonem : , deinde ab his nus
Jarvis ſeu mafcaris , quàm foeminis & minibus duplicem Magicam deduxe
miliores . Sortilegos veteres nomina- runt ; unam quæ ſuperllitioſa tota ,
25
20 bant , qui quarumlibet fortium fuper. culcum falforum Deorum tradebat, &
hujuſ
o
9.Hiero. in c . 2. Daniel . Apulejus , t Remig. l.j. damonolat, 6.18.
es ,
2. Apolog. Hefych. c Suidas . u extra tit. de Sortileg. X c. ult.33.
r Vide Adagium Lamiæ turres doo 9.1 . y Plutarch . lib. de Ilide
Commen , noſtrum in Senece Traged . Olyride.Laertius initio ſuæ hiſtoria Aga
6. I Vide Comm . in Medeam v . 732.
thias do alii .
8 DISQUISITIONUM MAGICARUM 1
hujuſmodi plura ; alteram , quæ natu . Chaldæum : fecundum Ba & trianum
ras intimas rerum callebat, quam Per- tertium Pamphilium genere , qui &
fis utramque Apuleius adſcribit . Erus di & us quartum Armenium ge
Fallax prior & nociva , ſatis diabolum nere , non Armenii filium , de quo
indicat auctorem , qui ante diluvium Clemens ; ſed alium Hofthanis nepo
eam docuit malos illos gigantes , à tem : Quinti fortè meminit Suidas
quibus ea Chamus imbutus ; ab hoc , cum Zoroaſtri Aſtronomi meminit ,
ejus pofteri Ægyptii , Chaldæi , Perſæ : & Perfomedum dicit fuiſſe . SextiPro .
fic enim interpretor D. Clementis ver- congelii mentionem facit Plinius , o
ba , a de Angelis peccatoribus : docue . mnes hi Magi fuere . Sic etiam de
runt ( ait ) homines, quod dæmones ar- dæmonibus agens Lactantius, b Mago .
sibus quibufdam obedire mortalibus, id rum quoque ars omnis , & potentia ho
eft magicis invocationibus , poffent ; ac rum adſpirationibusconftat , &c. Idem
velut ex fornace quadam officina afferit & D. Cyprianus & addit , s
malitiæ totum mundum ſubtracto pie. Hoſthanem Magorum præcipuum fuif
satis lumine, impietatis fumo ropleve fe , huic famoſos alios addic Tertul
runt . Pro bis & aliis nonnullis caufis lianus : d his verbis ; Hoflbanes , Tv 1
dilurium mundo introduétum eft , or phon , Dardanus, o Damigeron
omnes qui erant ſuper terras deleti ſunt , Neetabis , Berenice , publica jnm
exceptá Noe familia , qui cum tribus litteratura eft , quæ , c. his conſen
filiis eorumque uxoribus fuperfuit : ex tiune Arnobius , fi rectè verba diſpun .
quibus unus Cham nomine , cuidamex gas , 1 & cum Eufebio , f. D. Augu
filiis fuis, quiMezraim appellabatur, itin. ac Marcellinus ; Zoromazdisme
à quo Ægyptiorum ey Babyloniorum minit Suidas, Azonacis Plinius, eum
Perſarum ducitur genus , malè com- que facit præceptorem Zoroaftris. Cor.
periam Magicam tradidit diſciplinam , rupit vocem Noachi : ab hoc enim
.
hunc gentesquæ tunc erant , Zoroaſtrem Cham & filii ejus Chus Magiam bo
appellaverunt , admirantes primum -Ma- nam edocti. Scripfere etiam Magica , 1
gise artis auctorem , cujus nomine etiam Julianus Chaldæus philofophus libris 4 .
libri plurimi fuper hoc habentur , &c. de dæmonibus : & Theurgicorum au
addit hụnc poftea i &tum fulmine 20- ctor illius filius , Julianus ided The
roafirem ; quafi vivens aftrum di- urgus vocatus , de quibus Suidas &
eum , & pro Deo habitum . Zoroaſter Proclus confulendi . Prophyrius citat
non unus, fed multi fuere ( nam Go- quendam Palladem & Symbulum , &
Topius nugatur qui nullum putat fuif- alios nempe Adelphium , Acylinum
fe) Primus ileChaldæus Magiæ in- Alexandrum Lybicum , Philocomum ,
2 ventor : falluntur Sixtus Senenſis & Demoſtratum Lydium , Zottianum
alii , qui bonam illi tantùm tribuunt . Nicotheum , Allogenem , Meſuni
Secundus forte Bactrianus ; qui cum quorum impiis ſcriptis utebantur Gno
Nino bellum geſſerit , de quo Plinius , ftici. Picus reftatur etiamlegiſſe ſe li
Juftinus & Arnobius ; Tertius qui & bros Chaldaicè feriptos Efre & Mel
Erus dictus , live Armenii filius , juxta chiar magorum . Ex his hodie tantum
Clementem Alexandriqum ; five Oro- exftant , Zoroaftri xaaftosa ſeu Ha
mazi , juxta Platonem : nec enim ar- gond nói , Chaldaica feu magica ef
bitror hos Eros fuiſſe diverſos, ut cen- fala quæ ex Platonicorum ſcriptis la .
fuit Franc. Patricius . Suidas videtur boriosè collegit Frap . Patricius ob
primum cum fecundo confundere , non ſcuritatis majoris , quamfutilitatis , in
3 quartum aliquem ſuggerit . Arnobius quæ exſtant comment . Græca Plecho
quatuor commemorat : primum illum nis , & Pfelli. Naturalem verd legi- 4
timam .
2 Apolo.i. & lib . 4. recogn . e l. 1. contra gent.
b l. 2. c. 14. idem affirmat, c. 16 . f Eufeb. l. 10. de preparat. August.
cl. de Idol. vanitare c . 16 . 1. 12. de civis. Dez, Marseliinus hiflo 1
d lib. de anima c. penuli. riar, l. 23
LIBRI I. CA P. III.
timamque Magicen cum cæteris ſcien- ba ' cuncos adactos expellente : unde
jis Adamo Deus largitus : à quo po- communis fabula increbuit eam ſeras
ſteritas docta , per manus & orbem aperire . Confirmat Alex. ab Alexan
eam propagavit : de hac arbitror in dro , p de veneno Tarantulæ feu Pha
telligendum , quod ex Thalmudicis langii Calabri ; à quo morlis non aliud
S Quinquarboreus in c. 5. Threnor, tra . vitæ & remedii præfidium , quàin ſi
dit Sanhedritas Judæorum Magiæ pe- certo muſica ſono ſaltitare ad nume
sitos elle debuiſſe. Ea ( 'ut Pfellus , 8 rum compellantur , donec concidant fa
& Proclus advertere ) nihil eft aliud igati. Præterea innumera , quæ con
quàm exa &tior quædam arcanorum na. geſsere Ariftoteles ( f . auctor ipfe lib.
le
furæ cognitio , qua cælorum ac fyde- de admirandis auditionibus ) & Guil .
De
rum curfu & influxu , & lymphatiis helm . Alvernus 'opere 'pererudito , de
atque antipathiis rerum ſingularum Univerſo q & ex Belgis Robert . Trie
m
obſervacis , ſuo tempore, loco , ac mor zius auctor libri de demonum deceptio
ifs do , res rebus applicantur , & mirifi- nibus ; r apud quos tamen duos quæ
ul. ca quædam hoc pacto perficiuntur ; dam narrantur ; meritò. Satanici pacti
quæ caufarum ignaris prættigioſa , vel fufpecta , ut quod Guilhelm . narrac
go
miraculoſa videntur . Velut : cum To Heliotropiam facere homines inviſbi
bias paternam cæcitatem felle piſcis les , & argento vivo inter duas can
en diſcullic , b quam vim Callionymopi- nas pofito incantatioues impediri. Ut
inº ſci tribuunt cum Galeno i plerique : quod Robertus docet , rutam furto fub
item cùm tympani ex lupina pelle latani , & ocimum cum convitiis plan
gu
neo Sonus , aliud tympanum , ex agni- tatum uberius provenire: item ſeptem
na tenſum , diſrumpit : k cum certæ herbulæ gramina , jacta in Tym
Im •
Venetiis Turca quidam liquato plum . pofio , convivas omnes ad rixas & La
'ore bo mapus lavit innoxius Illuftria pitharum certamina provocare . Nec
im
quoque illa quæ narrat B. Auguſtinus minus frivola funt quæ Ludovic, Dul
bo
libr. de Civitate Dei capite 4. s: & cis memorat de vi gemmarum per eas
ca ,
fexto de pavonis carne neſcia putre- elfici poffe , quicquid homo queat ima
is 4 .
ſcere ; de paleis frigore fuo nives con- 'ginari lib. de gemmis C. 1. o vanam au
au ſervantibus , & calore fruétus matu . xelim ! an gemmæ omnipotentes ? So.
Cheo
rantibus, vi contraria : de calce quæ lidiora longè & cutiora peti poffunt
cum ignitam in fe vim habeat , aquis exempla , ex Sirenio , Fracattorio , &
irat
accenditur , oleo infuſo non accendi- Langio . | Naturalis hujus Magicæ §
tur : de Agrigentino fale , qui liqua . peritiſſimum fuifle Salomonem Regem
tur igne , aqua verd induratur & minimè dubitandum . Quæ tamen de
crepitat : denagnete , de Epyri fon- morbis ab eodem Rege curatis incan
te & fimilibus his addunt alij. Pa- tatione , Flavius Joſephus retulit it
tres , m de di&tamo , quo cervus ſagit- ea vel falfa funt , vel in illud referea.
tas ex pellit , & chelidonia , qua 'hi- da tempus , quo ſe idololatriæ & omni
el rundines cæcos oculant pullos · Con- fuperſtitioni immerferat, Tres Magos
firmat Plinius n de Pryllis & Marfis Evangelicos hac Naturali Magica 112
um
odore ſerpentes foporantıbus & impu- butos volunt nonnulli , & crediderim .
la nè laceffentibus , de Pici o Martii her- Sed an hac fola & non dæmoniaca
B quo
la .
oba Pſellus l. de demonib . Procl. 1. Pacianus l. de pænitent. d . D. Hiere.
de Magia. in Ecclef. n Lib. 7. 6. 2 .
in h Tobie 7 . o Lib. 10. cap. to .
ho i Gale. 1. 1o. fimplica medicam . Pli . : p Lib : 1. Genial dier.
egi- 4 nius Aelianus * alii ,
9 Partis 2. principal. par. 3. 6. 23 .
k Oppianus l. 3. Cyneg . r cap. 4. r Siren. libr.9. de fato ,
| Cardanus I. $. de fibrilitar. Boi- 1.6. Fracaſtor. d. de Sympati o an
41. feau . Hift. Prodigio. c. 8e ripar. Joan. Langio epi. 33 .
pos m Tertulianus l.de panitentia c.ult . 1 Libro 8. Antique
IO DISQUISITIONUM MAGICARUM
quoque ? poft Chriftum Dominum ado de Subtilitate . Varietate libris paf
ratum , certo certius, à crimine hoc lm latet anguis in herba , & indigent
alienos'; quid ante fuerint , parùm re. expurgatione Eccleſiaſticæ lima . Joan.
fert . Sane Theophylactus , u cenſuit Baptilta à Porta , ſpeciofo Magia na
etiam vetita imbutos. De Apollonio turalis titulo , ſuperſtitioſa multa &
Tyanæo ; videtur Juſtinus * Martyr illicitæ Magiæ velare nititur , vg. 1
eum Phyſicis magis annumerare : de conficiendo fagarum unguento , &
ſed , ut frequentiùs credam dæmo. his fimilia . De Antonii Mizaldi Na.
nis ufum opera , faciunt quæ perdo: turalis Magia libro , non habeo quod
& d ſcripſit ' Euſebius contra Hiero- dicam, quia nondum legi : ſuſpicor ,
dem . quod facit in Centuriis memorabilium ,
6 Naturalis Magia dividitur in .opera- ſuperſtitioſa illum à Naturalibus non
tricem o divinatricem , hæc in ab- ſecrevifle Alberto Magno tributus
diris & futuris conjectandis verſatur , liber de Mirabilibus, vanitate & fu
de qua libro fequenti differendum ho- perſtitione refertus eft ; fed magno
bis copiosè : illa miros effectus produ- Doctori partusfuppofititius. Cicchi de
cit de qua nunc agimus . Multi de ea Eſculo Commens. in ſpheram Sacrobu 1
libros ediderunt , quorum qui catalo- Ri inter ſuperſtitiofa fcripta collocan
gum nudum proponunt * fine antido-, dus . Pomponatii de Incantationibus
z to , videndum ne venenum aureo Ba- opuſculum , certè miratus fui camdiu
bylonis calice propinent incautis . Im- tolerari ab Eccleſia , nunc recens &
primis ab hoc removeo , ut dæmonia- meritd , in Romano Índice damnatur :
cos Magos , Robertum Perfcrutatorem , veriffimum enim , quod ab Antonio
cujus Magiam cæremonialem , et libr. Mirandulano fcriptum , hoc opere
de myſteriis ſecretorum , Agrippa lege- Pomponatium , ſe nec Philofophum
rat , & ex iis defumpfit non pauca ; bonum , nec quod fædius , Chriftia 1
Picatricem Hiſpanum , Anſelmum Par- num bonum exhibuille , cùm effectus
menſem , Cicchum Eſculanum , Petrum omnes mirificos cælorum influxioni.
de Apono , & Cornel. Agrippam , & bus adſcribit , adeò ut velit & religio.
Paracelſum , & auctorem peftilentis libri nes & leges , earumque lacores ab iis
SANYON,(DeiQuaternarium ) innomi- dependere Quod prorſus impium .
natum , ſed mirum hypocrytam ,homines Edidere quidam , nomine Franciſci Pi
partim atheos,partim hæreticos.Alchin- ci Comitis Mirandulani , pofitiones Ma
dus , Rogerius Bachopus & Geber A. gicas, in quibus certè funt quæ me
rabs multis fcatent ſuperſtitioſis , ideò rito , etiam Bodinus , ut noxiæ fuper
vetitæ lectionis etiam hos putarim . ftitionis , reprehendit. Quid ipſe cen
Raymundus Lullus , & Arnoldus Vile for ille Demonomaniam fuam mul
lanovanus , funt ipfi quoque in non- tis erroribus referlit , nec qui poftea
nullis hærefeos notati : ý quare libros edidere , ut emendatam , Antverpien
eorum pullus deberet legere , quiTheo- ſes , uti par erat expurgarunt . Ma
logicorum dogmatum non lit probe pe- nent multa noxia , & quæ ambiguam
ritus . In eandem claffem referendus auctoris fidem fatis conteſtantur , no
Thomæ Bungey lib. de magia natura- cereque legentibus pollint . Unde &
li , & eodem titulo lib . Georgii Ri- ab Inquiſitoribus Romanis , jure opti
play , qui poft mortem necromangicus mo , liber ille inter veritos refertur .
fuilſe judicatus. Ponceti & Ardoinili. De theatro univerſe naturé , ejuſdem
bri de venenis, legendi non videntur, niſi Bodini , li Deus vitam dederit , olten
à medicisconſcientiæ timoratæ ac piæ : dam alias , plus in eo opere Rab
cæteris ea lectio intuta . In Cardani binicorum effe deliriorum , quàm fo
lidæ
y Vide Directorum Inquifitorum Ei
u in Matt. merici , Mariana I. 14. de rebus
9. 24. ad Orthodo.
X
* Mich . Medina l. 2. de recta in Hiſpa. c.9. do lib . 15. cap. 4..
Deum fide cap . 7. ex Agripa libris . z lib . 6. de fingulari certamine .
LIBRI I. CA P. III. Q. I. II

pal lidæ philofophiæ ; multa quoque cum guras ac numeros ipfi perficiunt , ea
gent Theologicis placitis aded pugnantia , produci voluntà virtute iis figuris
140 . ut qui lenius de illis loqui velit , eri communicata ab aliis figuris ſublimio
na ronca & prorſus temeraria cogatur vo- ribus , ex ſympathia quadam naturali
& care . De quo aliàs. Aded lubricum rerum inter le fimilium , quatenus hæ
& periculofum de his differere , nig figuræ ad amuſlim invicem coaptaa
Deum femper , & Catholicam fidem , tur . Quod confirmant fimilitudine non
ja Ecclefiæque Romanæ cenfuram , tan- una, Primo , Gicut Echo ex oppoſito
od quam Cynoſuram fequaris . Quæ qui- pariete cauſatur : fecundò , ficut in
dem breviter à me commemorata concavo ſpeculo colletti radii oppoſi
funt , ut juvenibus conſultum , non ut tum corpus repercuſſu inflammant : ter
em ,
non viros doctos irem fugillatum . Nunc tid , ſicut cithara eodem modo , quo
utus quædam diſcutiamus dubia , unde fe- alia , tengis fidibus , fi ferias, alteram
lu guentium deciſio dependet . sinnitu ſuo cogit concinere : fic iltas
imaginum , numerorum , characterum
agno QUÆSTIO I. que fimilitudines efficientiam miram
hide
contendunt habere . Sed ifta prorſus
Tobu
Quid celi adſpectus ego influxus ad frivola elle convincitur .
can
mibur Magicos effe&tus conferat . Primd , quia ſimiles illæ , quas in 2
cælo comminifcuntur imagines , pror
mdiu fus ſunt fietjtiæ , & quædam ( ut phi
SUM M A R I U M.
s & lofophi vocant ) entia rationis , qua
tur :
onio 1 Fundamentum Magorum ab Aſtro- tenus figuræ quædam fimilitudo &
logis of mutuatum . imago picturæ illis aſcribitur , nomi
pere
2 De imaginibus cæleftibus et carum paque ad placitum impofita , ftellas ab
num
tia Sympathia cum inferioribus figmen . invicem diftinguendi caufa , ut bend
tum refutatur, reſponſum argumen- Bartholom . Sibyllanus a advertit : &
Etus tis eorum . patet ex imaginibus picturiſque Aſtro
oni
3 Nugacitas detecta, ex ipforummet nomorum , quis enim neſcit nullas in
gio pofitionibus , cælo effe veras urſas , angues , leones ,
b iis
4 Calum do aſtra anime expersia crateres , naves , Pegaſos ; fed hæc
om . funt. dicis cauſa tantum nos imaginari
Pi
5 Regula ad intelligenda varia SS ., Fictitiæ verò figuræ nulla potelt elle
loca quæ videntur iis animam tri efficientia , qua talis eft , nec cup ve
me buere .
ra figura ſympathia , vel amor natæ .
per 6 Infuentie an ulla , quales. ralis : id enim quod non eft , quem
ea
7 Quid cæli aftra in hec inferiora effectum , io eo quod eft , queat pro
ul poffint . ducere ?
cea 8 De diebus criticis . Deinde comparationes illæ pihil pror
9 Articulus de hac re Pariſ. confir- fus ad rem faciunt . In Echo cuneta
lao mat dieta , funt realia encia , homo loquens :
im vox repercuſſa , paries repercutiens
0 Mnium fuperſtitionum caput præ- nec tamen ulla parietis cum homine
cipuum hoc veterum Magorum {imilitudo , ut illarum ipfi dicunt elle
oti fundamento nititur , de quibus ita imaginum . In fpeculis quoque illis
Prellus cum cxponit Aéroce Zwpokespe , incendiariis , omnia ponuntur reipſa
cem ( effata Zoroafrl ) : ( Magicas verora conſiſtentia , nihil confingitur : nec ul
en tiones conftituunt , à fummis potefta- la quoque formæ fimilitudo inter ter
ab ribus , à terrenis materiebus . Com- minos extremos , ſolein urentem & li
fo pati ajunt ſupera inferis , de prefer- gnam quod uritur. In citharis autem ,
2 Linn ſublunaria . ) Hos feculi recentio- evidens requiritur à parte rei conve
Ei res , quæcunque per characteres , fi nientia , intenfionis modus idem , fi
bus B 2 dium
a Peregrinar. queftionum 1. Decad. 6. 9. quajt. princip. s. q. 1. & 2 .
12. DISQUISITIONUM MAGICARUM
dium concinnitas , cithararum debita dam Patres & recentiores Philoſophi
propinquitas , fimilis, aeris. crifpacio , Itali e animam intelligentem . tribue.
quæ fonitum quafi plectro eliciat . runt .
Denique quis figurarum hujuſmodi Sed hæc omnia ut folida , ita fal- 4
characterumque vires , atque fimili- fa & periculoſa . Imprimis dicere ce
tudines, unquam nugonibus iftis ,reve. lum aut aftra fenfu vel intelligente ani
lavit ? quod revelationis . teftimonium , ma prædita , damnatum olim fuit
proferunt ? Gi Chaldæos , Ægyptios , Conftantinopolitana fynodo , & arti
& Platonicos laudeot , quæram rur. culis . Pariſienſibus .: elique erroris &
ſus, à quibus ifti acceperint , quod ſcandali plena opinio , propter fuper
facé mortalium nullus folo ftudio vel ftitionem , & idololatriam annexam ,
experimento , intelligentia quivit con- & cum alii, tum copiofillimè Eckius
Segui , & Eſpencæus d ' docuerunt . Patres au
3 Præterea fatentur magi , quaſdam tem qui videntur hoc afferuiffe , illi
imagines non ad fimilitudinem cæle de cæli anima figurate & allegoricè
lium illarum , quas diximus , fed ad : funt locuti , ut & in ipſa S. S. cujus
fimilitudinem rei quem operans animo omnia loca quibus id innuitur uno
concepit conficiendas, V. g. li magus , ex quinque modis , accipienda docuit
i optet duos committere , duorum in. me Joan. Maldonat. potter.e Primo s
ter fe pugnantium : Gn verd amorem per Profopopæiam , qua quæ animato
conciliare velit , duoram ſe comple .. rum fuoc inanimistribuuntur, utma
tentium effigies ſculpendis : fi fecun: ri videre : & fugere , cælis & ter.
di aliquid peritur , in recta iconis fu- ræ - audire ac placere , & c.f . Secundo , .
perficie : li verò infauſtum quid , in per Metonymiam ', continens ponitur
dorſo ſeu averſa parte infcribendum , pro contento, ut cum terra dicitur cor
quod velis evenire . Harun imaginum ruptà ; vel à Deo judicanda , aut ur
Nectanabuni tradunt inventorem , & . bi alicui remiflius futurum . į Tertiò , 1
Albertum in Speculo , approbatorem : per Hyperbolen , ut quando lapides di
quæ omnia feipfa vanitatis arguunt & cuntur clamaturi',, terra dicitur aſpe
poftea refellentur . 6 Ex his tamen etu Dei tremere , vel refponfura intera ,
deliriis pergunt majora , ſerere delira: roganti, h Quarid , per: Analogiam ' ,.
menta . , Metaphoram ut, cum ſol dicitur 1
1 1
Primò , fi cui morbum vel ſanita : præeffe diei , i Luna nocti , Liina vo
tem velis adferre , principio id atten , catur regina cæli ; { tellis tribuitur im
dendum , ut ætati ejus conveniens pla- munditia, aſtra dicuntur laudare Deum ,,
neta deligatur , verbi gratia , ſeni Sa : item - nominantur: virtutes : cælorum
furous , puero Mercurius , viro Jupi- Quintò non ex veritate , fed ex homi
ter ; deinde etiam planera conveniens num opinione , ut cum k legimus mi- .
affectioni feu qualitati inducendæ , ut litiam cæli de altris & ftellis. Qua re
odio, Mars , amori Venus : denique gula aptè accommodata , ſolvuntur om
Ggnum quod parti corporis , quam ve- nia Pauli Ritii & similium impiorum :
lis juvare vel lædere, praſit , ut fica . de animatione cæli argumenta ex fa .
piti aries , li pedibus piſces. Nituntur eris Literis perita . , -
hac ratione , quia cæleftibus corpori Deinde celorum & aftrorum putida
bus non Hebræi modo & Græci gen . illa analogia ad fingulas ætates & cor
tiles , fed ex Catholicis etiam olin qui poris partes, & animi quoque affe
ftio
b infra c . 3. q. 1 . Gên. 6. v . 11. 1. Paralip. 16. v.33.
Archangelus? Mercenarius , Balo Marib . 11. 6. 22. hi. Luc. 19. ver ..
duin . demonte aureo , Paul . Pernumia . 47. Pfal. 103. ver. 7 :
di Eckius, l. de predeſtinatione. Ef i.Genef.r. v.16. Jerem.7 : v . 18.ago .
pencæus.libr. de Animatrone cælorum . 44. v . 17. Job . 15.-v. 1. Do 38. yer. 78 .
esin 1. ſent. f Pfal. 113. v . 3. Le Pfal. 32. v. 6. Daniel. 4 , v . 32..
vir. 26. 34. Dext . 32. v. 1 .. k Sophon. si visi cum fimil..
1
LIBRI I. CA P. III. Q. I.
oſophi 6 & tiones , nonne nugatoria eft : fanè qui ita indirectè tantùm & mediatè par
tribue. rectè philofophantur', illi vel nullos ticularibus agentibus ad agendum fup
præter lucem & motum influxus in petias ferunt : ſed cum iiſdem caulis
a fali :
4 hæc inferiora cælis & aftris concedunt ; particularibus immediatè ada agendum
е сх. vel potiùs influentias quidem agnof- concurrere nequaquam poffunt . Unde
Pani cunt à motu & lumine realiter diftin- & illud conſequitur , quod , cùm in
i fuit & tas : per quas , non calorem ( hunc Auunt', in ſolam unam corporis par
arti . enim motu & luce producunt ) ſed tem nequeant influere , quin fimul in
is & alias elementorum qualitates etiam gi. alias influant ..
grunt , quarum in corporearum rerum Quare meritd tales Aſtrologomago
ſuper
xam , temperamentum , vis eſt aliqua . Sed rum obſervationes à Medicis peritis
Eckius addunt hanc poteftatem certis cancel rejiciuntur , or inter cæteros à Bapt .
res au. 7 lis circumſcribendam . Primò poffe cæ . Condroncho de morbis veneficis , libr.
los per fe res inanimas , mixta & ele. 2. c. 6. & jam olim fuere decretis Ec
: , illi
menta , producere. Secundò , cælos yi- clefiæ damnatæ , ut fuit oftenſum à
gorice
ventia imperfecta , quando naſcuntur Pico & Bened . Pererio', o ' Meritò Di
cujus
ex putredine , gignere , per accidens vus Bafilius ſcripſit , p ridiculum effe
, 000
docuit : fcilicet quando particulares Attrologis contradicere, cùm eorum di
Primos caufæ materiam lic diſpofuerunt , uc cta ſint omnia ignorantiæ: & impie
fic femen aptum viventis , tunc enim fatis plena, Et D. Bonaveutura gob
imato
huic temperamento coeli fuo influxu forvationem hanc effe à Deo maledi
it ma
•majorem calorem largiuntur, & illud etam , & ab Eccleſia interdictam :
( ter
wydd perfectius reddunt.Tertid.confentiunt , & quæ per altra procurantur , doe
quoad perfecta viventia , ad eorum ge- monum illuſiones atque deceptionem
voitur
nerationem non poffe cæleftia corpo- effe . Hæc cauſa fuit , cur Tertullia
r cor
ra aliter concurrere , quàm coadjuvan- nus: altrologiam inter Magix {pe
It ur do particularem cauſam ejuſdem fpe- cies' recenſuerit : multis etiam Giy
ertio , ciei cum re genitar quo ſenſu Sol & cas ; P. I. Hiftor. in Mathematicos
des di
homo dicuntur hominem gignere: quæ hujuſmodi invehatur .
aspe
cuneta in Scholis Peripateticis contra - Objiciune , de diebus Criticis , quos 8 ;
inter
quofdam m ſunt receptiora . Quarto Medici in fanguine minuendo , & po
jam , quoad animi affectiones facilè conceſ- tionibus præbendis', fervant , eo quod
icitur ferim quoniam hæ fequi folent cor- talibus diebus Planetæ certi ægritudi
# VO- . poris diſpoßtionem ; etiam altra infla ni illi propellendæ idonei dominan
rima » Xu fuo , mediante corporis temperie , cur Verùm hæc caufa quam adferunt ,
eum , hominem nonnihil inclinare femper nec vera eft , nec propoſito ſubſervit .
tamen arbitrii libertas integra manet Agite enim , certum aliquem planetam
mi homini . Fuliàs iſta diſſerunt & pro- nominate , qui dominetur primo die
mi bant mulin Scriptores hujus ævi pe- critico v. g. dies Git craftinus , cui Lu .
re Geruditi : eos cenſeo confulendos: jis , na præfit : lint ergo feptem ægrotan
om quibus iſta non ſufficiunt .. Attamen his tes , qui fingulis feptem diebus conti
um ։ nihil confirmatur figmentum illud altro nuis in morbum inciderint : profe & td
ſao . logorum : quia cælum & aſtra caufæ tunc futuri funt feptem dies critici con
ſunt communes tantùm & univerfa. tinui : nam primus erit feptimus dies
vida
les', quatenus conſervant inferiora , ne criticus primi, fecundus ſecundi, atq ;
cor à contrariis fuis diffolvantur : atque: deinceps ita finguli ſeptem aliorum or
affe . dine
1. Ui Picus l. 3. contra Afrolog . Me. Harmon , mundi d ' 8.7 Veracrucius in
33. dinal. 2. de recta fide c . 1. Buccafer . lib . 1. Meteor. Valefius de Sacra
ver . reus ', in 2. de calo . Philoſop. cap. 3 !:
m Contra Avicennam , And. Cæfalo o Fr. Picus d. opere. Perer. l. de :
ago prinum & alios . Divina Aſtrolog. p in Hex .
.7 n Ant. Mirandul. li.22.. fingul.core: 91. P. Centiloquii..
m. Georg. Venetus. Cantic. 1. libr. 3.. I l. de idololat. ante medium
DISQUISITIONUM MAGICARUM

dine luo : feptem etiam continuis Lu- nihil poteft in ca , in quæ prids non
na diebus præerit. quo nihil abſurdius . potuerat : nifi fortè ceram vel aliam
Cauſa igitur veriør petenda , ex ipfa materiam mollem figillare : quod ca
humoris in corpore tunc fævientis pro- men facit , non quatenus fic vel fic eft
prietate . Nam quidana humores aded figurata , fed quatenus durior eft , &
ccleres & acres funt , ut unoquoque angulos afperos habet . Viderunt hoc
die ſubje &tum invadant : alii fecun- multi , qui ſobrii , etiam non Chri
do die funt qui tertio , & quiquar- Aiani . Nam Rabbi Moles Maymon ,
to ( unde Febrium differentia ma: S. Tatian. & alii poftea citandi , ſatis
nani ) quidam tardiores feptimo tan- clarè hoc profitentur . Idem alierung
tùm vel octavo die recurrunt . Har Juriſconſulti quidam , & plures cum
rum accellonum dies Medicis conje D. Tho. Theologi . ' Multa de his
Auram præbent , quid fperandum ſit imaginibus le &tu grata habet Laureo
de ægri valetudine . Unde & decreto- tius Ananias Lib. 4. de Nat. demora
rii ſeu critici dies vocantur . Nihil er à fol. 168.
go hoc cælicolis iftis fuffragatur .
Conclufio fit , ex articulo Pariſien QUÆSTIO II.
XXI . Quod imagines ex metallo velce
Ta , vel alia materia , ad certas con: An effe & tus Magici hujufmodi , mircom
Atellationes fabricate ', vel cerco chara culis fomiles , oriri pofint ex naturcam
&tere, aut figura efformatæ , aut etiam li hominis complexione .
baprizatæ , exorcizata , aut confecrata ,
ant potiùs execratæ , fecundùm predia SU M MARIU M.
etas artes , de ſub certis diebus ', ham
beant virtutes mirabiles , qua in libris I An anime bumanæ res materiales
hujuſmodi ſuperſtiriofis recitantur : en omnes obediant ? quod non , con
ror oft in fide & Philofophia naturali , tra Avicen . Pomponasium .
o Aſtronomia vera . Probatur conclus 2 Neque boc provenire ex tempera
fio . Éidei hoc repugnat , quia pecca mento equalitatis contra quoſdam
tum eft idololatriæ , effectus qui à ſo medicos .
lo Deo procedunt , exfpectare à dæ 3 Nullos naſei medicos vel faſcina
mone , vel conſtellationibus. blaſphe tores .
mum quoque & ſacrilegum eft , ritus
Sacramentorum & rerum facraruin
talibus fuperftitionibus inquinare.Phyo Olie hoe arbitrati , nec olim de
fuere , nec deſunt hodie . Ari. I
ficæ & aſtronomiæ ifta' sepugnani , çenna quidem id homini cribuit , ram
quia nec ifta tales fiderum influxus pione anima , nam cenfet intellectus
agnoſeit : nec illa naturalibus caulis benè difpofito & fupra materiam ele
tales effectus attribuit . Nam hæfi- vato , res cunctas , quæ materia con
guræ neque vim habent quidquam ex Itant , coeleſtes & terrenas , fimplices
aſtris eliciendi : neque in fubje &tum ac mixtas , obedire . Quod fi de mo
novam aliquam qualitatum mixturam fali di& um obedientia , inſanumeft :
inducunt , aut ullam effentialem for- quia hæc folis ratione præditis com
mam imprimunt : fed manentibus ea petit : fi de naturali obedientia din
den forma & materia , qualitatibus fum , parum id philoſophice . Nam
etiam operativis iifdem perſeveranti creaturæ ſpiritualis & corporalis , un
bus , quæ priùs fuerant , arte tantùm nius quoque fpecieiad aliam fpeciem ,
pova figura extrinfecus advenit , ad nulla nunc elt naturalis fubjectio , ni
quam nihil fidera pertinent , & quæ & ratione actionis & paffionis., pro
pter
1 c. 72. Du &toris dubitant . Silvef. ver. ſuperſtitio 9. 10. Vairus I.
& Martinus de Arles libr. de fwper 2. de Faſcino c. 14. Per le Loyher. Ker
stic. D. Thom . 2. 2. q : 96. art. 2. lib. 4. L. de ſpectris .
contr . gen . 6. -104 , 105. & ibi Farr .
LIBRI I. CA P. III. Q. 11. ! 1$
pter quam , quod imbecillius eft , id
s non oedit fortiori . Sed illa , quam Arabs QUÆSTIO III.
aliam videtur infinuare obedientia Univer
od ta falis , foli Deo ratione omnipotentiz Quanta qualiſque fievis imaginatio
lie eſt debetur , & à creaturis exhibetur . Me. nis , quoad effe& us bofce miros ?
ritd igitur hoc delirium refellunt Theo
t hoc logi .* SUMMARIU M.
Chri Alii hanc virtutem largiumtur fpe
mon , ciali cuidam temperamento corporis . I Authores de vi imaginationis tra
ſatis Confingunt enimtemperamentum quod. Etantes .
afferunt dam æqualitatis ex huniorum & qua 2 Plurimun poteft in corpus pro
es cum titatum a & ivarum ad pondus æqua prium .
de his mixtione reſultare , * quo qui fit præ 3 Noctambuli , & horum caufa .
Lauren ditus , afferunt temerarii , poſle mi 4 Exemplam mirabile ,
demen . racula eum perficere : & , ut videas Ś Que ad boc concurrere debeant . Ali .
non confiſtere uno in gradu impieta , quid aliquando efficit in corpus pro
tem , adjiciunt blafphemiam ; hujus xinun o diſpoſitum .
temperamenti vi , CHRISTUM Do 6 In corpus difans aut alienum ni
minum tot miraculis coruſcalle ; fic hil poteft omninò , contra multos .
, mitee impii non tantùm Magi , y led & 7 Imaginatio non poteft alium loco
naturae Fulginas Medicus , movere , fanare > vel faſcinare
Verùm hoc totum prorſus ridicu nec poteft tempefiates vel pluvias
lum oftendit Condronchus Medi ciere.
cus libr. 2. de morbis venef. capit. 4 . 8 Calphurnii locus explicatur Geo
1.
& impium effe , tam accurarè docuit nef. 30. Locus . Dc varictatc par
s Mich . Medina % ut malim eo vos re tus propter imaginationem vel an
ateriale
n , con mittere , quam nihil addendo matan se conceptem vel poft .. Varia ex
dove aliena fcrinia compilare. Mihi empla
jum . femper viſum paràm philoſophicè , 9 Etan fufficiat alterius parentis ima
empers
taleni Bxpacían, feu ( ut ipli vocant ) iginatio .
zuofdam
juſtitiale temperamentum humanæ no Pavones albi quo paéto fiant .
complexionis , excogitari: quod fi non 1. D. Auguftini Locus de extatico ,
aſcina impoſſibile , prorsùs tamen eft ſuper
vacuum , E vi imaginationis muli multa !
Ex hoc conſequitur neminem natu D ſcripſere , ut Picus Mirandula
Tim de
- Ani. ra naſci vel Medicum vel faſcinato- nus lib. de imaginat. Marfil. Ficinus
r , ram rem aliorum . Nam fi fpeciei ratione lib. 13. de Theolog . Platonica , o in
llectus hoc competeret , omnes tales eſſent :fi Prifciani Lydi commentar. de phan
fpeciei ratione non competit , cedo talia intellectu , Anton. Mirandu
mele
( 'lodes ) quæ fint illæ conditiones in- lanus lib. 29. de fingu ar. certam . To
a con
dividuæ , quæ hoc paturaliter tribuant Natus in Gen. 6. 30. Michael Medina
oplices
fuppofito fed vide de hac re Leo- lib . 2. de recta in Deum fide - 7. Vai
le mo nard. Vairum . a rus lib . 2. de faſcino c. 3 Valefius de
imeft :
facra Philofoph. cap. 11. Pererius in
com d . c. 30. Gen. & Conimbricenſes no
tia din
Atri in 7. Phyſicor. 6.2. q.1 . & aliimox
. Nam citandi.
bis , u . · In co conveniunt omnes , imagina
m
pecie , cionis vim eſſe maximam : & quia vis
tio , nie hæc
s , pro u Ananias d. libr. 4. doy Sibyllan. racelf. og Conciliator Differ. xx, qui
pter Decade 3. peregrina quaft. 3. 6.8. tamen co nomine Fulginalem repre.
s
Vairu I. x Sic Fulginas Forlivius , Gar- benderat, 20.1.2.6. 7. a fol.66 .
r
ayhe . Han bus , & alij Medici . y Agripp. Pa a lib . 3. de Faſcino cap. 6.
UM
SITION ARUM
16 DISQUI MAGIC
hæc confiderari poteft, vel quoad cor ricula non agnofeit. Non fentiunt ako
pus ipfius imaginantis , vel quoad cor- tem dormientes, quia objectum fenses
pus alterius : ided de utroque ſeorliin non adeft , at motus objectum habet
2 difquirendum . Conveniunt omnes , proprium , appetitum fcilicet, qui fpe
quoad corpus proprium imaginantis Etra imaginationi repræfentat . Cùmere
plurimum in illud poſle ; docetur id go per fomnum ferientur çetere facul
ratione , & experientia ; ratione , quia tates animales , fola imaginatio ita ple .
1
imaginatio , dum retractat rerum ob- sumque operatur, ut vim motricem ,
jectarum fenfu perceptarum fimulacra , cateras inferiores , ceu mancipia qua
excitat potentiam appetitivam ad timo- dam moveat, quod cùm fit , ſpiritus
rem ,vel ad pudorem , vel ad iram , vel ad animales motui inſervientes ad fua or
triftitiam hæ verd affe &tiones homi- gana ire coguntur . Excitantur autena
nem fic afficiunt , ut calore vel fri : pradiéti motus , ex rerum ad id cogen
gore alteretur, ut palleſcat vel rube . sium fervatis intrò ſpeciebus . Huic
fcat , ut quali exiliat feu efferatur , porrò affectui ſunt obnoxii , qui fan .
vel torpeſcat ſeu dejiciatur. Et ided guine Spumante o multo férvidoque
D. Tho. optimè tradit , imaginatio- Spiritu abundant . ) Hæc ille , & tri
neni poſle in corpus imaginantis omnia , um exempla adjicit . Galeni , qui ſe
quæ naturalem coordinationem habent · fomno oppreffum integrum ferè Ita
cum imaginatione: ut funt motus lo- dium confeciſle narrar , nec à lomno
calis in dormientibus : & alterationes excitatum priufquam in lapidem im
per frigus & calorem , & quæ hanc pegiſſet . Theonem Stoicum dormien .
alterationem conſequuntur ; nullam tem in ſomnis ambulare , Periclis fer .
verò vim obtineread alias proprii cor- vum in ſummo te & to (paciari folitum .
poris difpofitiones, quæ naturalem cum Pucarim verd hoc contingere potifli
imaginatione coordinationem non ha . mùm in his, quorum imaginatio ve
bent, ut puta ad figuram manus vel hementior eli , & acriùs perturbari
pedis : vel , ut quis adjiciat ftaturæ ac tenaciùs apprehendere ſunt foliti í
fuæ palmum unum , & quæ funt 11 & fufficere , ut quæ imaginantur ali
milia . Vide D. Thom. 3. part. quaft. quando fenfu aliquo perceperiat , vel
13 , art. 3. in ad. 3. lib. 3. contra totum illud quod imaginanturconjun
gent, cap. 103. Experientia quotidiana tim , velpartes ejus feorſim , ut cùm
3
cernitur in Noctambulis illis , qui in quis Chimæram vel Tragelaphum auc
fomnis mira faciunt , in quibus con- fimilia volvit imaginatione . Nec enim
ftat hæc per imaginationem fieri ſen- neceſſarium arbitror , ut fimul ſenſu
fibus fopitis, de quibus exftat Andrex percipiat : neque ut paulò ante per
Libavii liber. Breviùs autem rem ex- ceperit ; neque ad eum modum , quem
pedit alter Medicus Andreas Lauren- imaginatio repræſentas , perceperit fen
fius lib. 4. hiſt. Anatom . qu . 12. his fu . Narrabo quod getłum Legione
verbis , Dicamus moveri dormientes , in quodam Religioſorum Collegio an
guia exigua vis in naufculis latens à te annos vix viginti : novă perſonas ,
forri imaginatione excitatur: propterea quibus accidit . Erat Laicus unus , fo- 4
non moventur fomniantes, niſi valida litus interdiu pueros rudimentis Cate
imperante imaginasione , brutorum ima- chiſmi imbuere , cogitationes exdem
ginatione fimillima . Ef autem dor- dormienti recurrebant , ita ut in ſo
mientium imaginatio brutorum imagi- mnis & præcineret , & doceret , &
nationi ſimilis , quia rationem repugnan- hortaretur, & increparet pueros æquè
sem non habet . Unde fit , ut illi mul- clamosè & ferventer , ac folebat in
ta moliantur , que vigilantes non au- terdiu : fic turbabat vicinorum ſo .
derent. te&tum ſublime confcendunt per mnum ; itaque qui propinquior illi
irabes , lacunaria oberrant , omnia habebat alius Laicus, & læpè monue
denique adeunt intrepidè , quia imagi- rat , quodem die illi per jocum mi
natio vaporum caligine confopita , pe- natur, G pergat hos claqiores edere ,
furre
LIBRI I. CA P. III. Q. III. 17
furrectarum fe nocta , & ad thala- ceffaria eft fenſus motio ; ad ipfam
2/45 mum ejus iturum , & Aagello in fani- verò imaginationem , nullo alio fen
abes culis intemperies haſce abacturum . fus motu præterea indigemus , hæc
Spe Quid Gundifalvus ; fic enim vocaba- haud dubiè eft fententia D.Ilidori
ner tur: furgit circa noctis mediun dor- & D. Hieronymi , & Thomæ Mori ,
cul mieos, & egreſſus ? utdecubuerat, in mox citandorum , nec ampliusprobant
indufio cubiculum fratris collegæ in- argumenta And . Cæſalpini, lib. s . Pe
ple .
greditur , manu forfices ferens & præ- ripateticar. quæft. cap. ult. ubi con
-qua tentans , & recta ad lectulum alterius , tendit, imaginationem à rebus exter
I7245 qui fuerat interminatus , contendit . nis moveri poffe , noa moto ſenſu .
240 OT Vide Dei providentiam · Luna luce Quoad corpus alienum , nonnulli 6
auters bat , & mox ionubis erat , & frater cenfent imaginationis vim fe longif
iſte vigilabat : vider accedentem , & limé porrigere , adeò ut poflit etiam
cogen
Huic celeriter fe de le &to dejicit , qua pa- remotiores faſcinare , vel ſapare , &
ries erat nonnihilremotior . Nostam- res loco movere , & fulgura , & 'plu
bulus lectulo proximus forficibus cul- vias cælo deducere : ut Avicenna lib .
idoque
& tri citam ter quaterve petit , & confe- de anima fe&t. 4. 6.4. & alii, qui ta
qui se ftim redit unde venerat. Mand facto men ia modo efficiendi explicando dif
té lta interrogatus , negat fe meminiſſe, ne, ſentiunt. quidam hoc illam poſle vo
que id facere unquam in animum , vel lunt , per certos , quos ipfi fomniant
Jonino
leviter , induxiffe : tantùm cogitaſſe , radios ( Alkindus libr. de imaginibus ;
m im
ſi alter cum Aagello ad ſe accederet, alii per fpiritus ex corpore vi imagi
imien .
illum intentatis forficibus perterrefas nationis expulſos ; Paracelfus lib. de
clisler .
s cere , & abigere . Non ergo neceſſe imaginibus . Pomponatius lib. incantaa
litum . eft , tum , cum imaginatio operatur , ment. cap. 3. 4. And. Catanzus
potitis
immediatè præceffiffe rei externæ ſen- lib. de mirabil. effe&tuum caufis . Sibylo
io ve ſum : licet neceffe fit, ut carum re- lan . d. cap. 8. 9. 3. Cæteri cum Avis
bari , rum fit naturà fenfus aliquis , & ta cenna & Fulginate , folo animæ præ
foliti i
sum ſenſu quis à nativitate deftitutus ftantioris imperio : imaginationis vir
ur ali. non fuerit : ideo enim , nec cæcus à tuti hoc tribuit Augerius Ferret. lib .
it , vel pativitate colores , acc Turdusà nati- 2. Methodic. 11. non indicat utrum
conjun vitate fooos imaginari poterit , b : animæ imperio , in Auore ſpiritvena
it cùm nam imaginatio motus et à ſenſu a mediante : fed puto eura in Avicen
um aut tu factus , auctore Ariftotele 2. de næ ſententiam confpirare .
cenin anima , Sufficit etiam us rerum quas Sed nihilominus fit concl. talis i la
I ſeolu
imaginamur fimilitudines aliquas fen- carpus alienum disjunctum o fepara
e per fa aliquando perceperimus : lic enim tum ab inaginante , anima humana
quem vel illud idem , vel fimile aliquid po- neque per imaginarionem , neque per
it fen terimus imaginari, & fæpe ab exter- aliam potentiam , mediantibus ullisra .
one , nis , quæ remotiffima à nobis vel tem- diis , Ipiritibus , vel Speciebus , ulla
an pore vel loco , imaginationem move mirifica hujuſmodi poteft effecré .
onas , ri & præſagire nobis , quæ cerid poft Hæc conclufio eft comnunis Theo
$ , fo- 4 modum eveniunt Ariftoteles fate- logorum , D. Thom . Ferrarienſ. Me
Cate tur , in l . de Divinatione. Nec ablur- dinx , Pici , Vairi citatorum & Me
: xdem dum mihi videtur, res futuras aliquan- dicorum Valesi, Condronchi, Boke.
in lo do , priuſquam contingant , ſignifica- lii , & Cæſalpini, & aliorum .
tiones quaſdam adventus ſui præmit Probatur , quoniam imaganinatio
t , &
is eque tere , quæ aérem ambientém nos mo . eft actio immanens : & ides anima
bat in veant , quo moto , fenfus noſter mo- imaginans nullam realem qualitatem
im lo . veatur , & fic fenfus motio præpara- potelt imprimere rei disjunétæ , quod
rior illi
e tio quædam eſt iplius imaginationis , ut in cam agat foret peceſſarium . Conf.
nonu & ad præparationen imaginationis de quia radii cales , nulli funt : {pirituum
m mi с tanta
edere , b Arift. 3. de anima.
furre
18 DISQUISITIONUM MAGICARUM
tanta vis effe non poteft: ſpecies dunc fi tamen o imaginatio fit valdè inter
taxat habent vim repræſentandi : ani . ſa , O vicinum corpus ad eam affe
ma denique unius ad alterius animam Etionem valdè difpofitum .
vel corpus nulla eft naturalis coordi Sic puto conciliari poffe fententias
natio . Et ided præftigiator ille Mira. contrarias , unam abſolutè negantium
biliarius Cæſariús Malteſe, qui Ant- imaginatricem vim externa corpora
verpiæ anno 1599. fortilegas quafdam immutare poffe , quæ eſt Fran. Sua
divinationes lic palliabat ; qual , Ipi. rez diſp. 18. Metaph. ſect. 8. v . 28. &
ritus fui efficacia prædominantis fpi- Conimbricenſium in 7. Phyf. c. 2. g.
ricui alterius , alter ad eligendum , I. a . 7. Valentiæ 2. 2. diſp. 6. 9. 13 .
quod ipſe volebat cogeretur , præcla- puncto 2. Vairi do aliorum . alteram
re mentiebatur . abſolutè id affirmantium , ut Michael,
Pomiponatius contendit , has fpecies Medinæ libr. 2. de recta fide c.7. Mar
{pirituales pofle gignere aliquid rea- filii Ficini l. 13. de Theol. Platonica ,
le , nempeid cujus funt fpecies ; ſic- & Bened. Pererii ſup. ſolent ad hoc pro
ut faciunt ideæ in mente Divina . Ve bandum adducere mirifica exempla di
rùm hoc imperirè dicitur . Nam ideæ verſitaris liberorum à parentibus , ut
in mente Divina funt fubftantiæ , non artificium ruſticum , de quo Columel
accidentia , funt etiam altioris ordi- la l . 8. & ad quod allufum à Calphur
nis , quàm hi fpiritus ; nec illæ quic- nio Eglo. 2 .
quam in Deo innovant aut immutant.. Me docet ipla Pales cultum gregis :
In creaturis verò nunquam viſum fuit , ut niger alba
ut imaginaria ſpecies ſibi ſimile pro Terga maritus ovis nafcenti mutes
ducat, v .g . ſpecies equi gignat equum ; in agna :
ſpecies caloris , quam ego imaginor , Que neque diverſi speciem fervare pa
nudum & algentem alium à me re rentis
motum calefaciat. Si quid tale vale Polis , o ambiguo teftetur utrum . 1
ret vis imaginatrix , jam pridem al quæ colore,
chimici aureos montes effent adepti . quod primum factitaſſe Jacobum Patri
Denique fpiritus hos neceffe eft , & : archam legimus Gen, xxx . & licet D.
ſant,rem elfe planè debilem : quæ ,cùm Chryſ. 1. 57. in Gen , cenſuerit hoc natu
extra imaginantem , velut extra ma- ræ modum tranſcendiffe, & Ifidor. 1. 12 . !
tris uterum fætus, effuſa , ftatim ab Origin . c. t . contra naturam fuiſſe fic
aere circumftante corrumperetur , gnificet ; id tamen non ita capiendum ,
Cæterùm quæ adverſarii objiciunt , quali negent naturali rationi conſen
ea vel falla funt , vel in iis ad i- taneam hanc colorum in foetu varie
maginationem actio per contactum tatem , fed tantùm præter ordinarium
acceſfit, quare pertinent ad fequentem naturæ curfum : nam folent parenti
7 conclufionem . Hinc porrò eliciuntu. bus colore fimiles agni gigni : hic au
tria , primò non poſſe aucupem ſolo tem induſtria Jacobi, quam ab Ange
viſu ' & imaginatione aves cælo de lo tamen edoctus erat , teite Theodo
trahere, quod tamen aſſeruit Michael reto 9.88. in Gen.contra accidit. Nec
Montanus', 1, 1. des Eſais , c . 2. Şe- enim naturali rationi conſentaneum id
cundd non pofle quemquam fola ima. fuiffe , ignoravit Ilidorus , qui ratio
ginatione alterius faſcinari , ut accu nem mox fubjunxit , & exemplis con
rate , oftendit Valefius libr. ſacre Phi- firmavit ; ut & D. Hieron . & D.
1
lofophiæ , 6. 68. Tertid multo minùs Aug. & Galenus , & Plinius , quorum 11
fic aliud fanari poffe : ut rectè Ari- omnium verba habes apud Pererium no
ftoteles in problem , & Gratarolus apud ftrunı ; & quædam apud Alfon. Men
Pomponat, cap. 6, dozam in quolibet. 9. 9. Poſitiva , & 1
Secunda concl. Satis verifimile eft , Andr. Laurent. hiſt. Anatom . 1. 8. c.
per accidens polfe aliquid imaginatio . 20. Addit Pererius fimile exemplum
nem , in corpus vicinum , ar&ta quapiam de prole alba , ex utroque parente Æ 1
conjunctione , contactu ei copulaium ; thyope, ex Heliodori Athyop. hift. l. 1 .
& ta
LIB Ř I I. CA P. III. Q. III. 19
& tale , quod Buſcoducis perſonatus nationem utriuſque ut docet Franc.
dæmon cum uxore concubuit , afferens , Valeſius d. lib. de Sacra Philofophia ,
ut ſunt petulantes ebrioli , ſe dæmo- . cap. 11. Ncuter tamen tunc agit per
nem gignere velle ; natus ex eo con- imaginationem in corpus alterius .
cubitu infans dæmoni facie fimilis , qui Nam imaginatio operatur duntaxat
fimul ac natus laſcivire & ſaltitare cę . in femen prolificum , quod pars ima
pit, narratur ab Hier. Torquemada in ginantis fuit , & ided ſemini anima
Horto Florum . Sed hoc exemplo & fic imaginantis non quidem aétu talem
milibus concluſio non ſatis probatur : formam imprimit ( v . g. colorem cu
Nam hæc tribui poffunt imaginationi tis vel criſpitudineni capillorum ) cujus
matris , ut tribuit' D. Ifidorus bis ver- femen capax non eft ; fed virtutem
bis ; hanc enim fæ ninarum dicunt ef- quandam & ex generante deferendi &
ſe naturam , ut quales perſpexerint , conferendi in fo : tum quem format ,
five mente cogitaverint, in extremovo . ea quæ generanti fecundum animani
Tuptatis ejtu , dum concipiunt , talem infunt , ut in corpore generato inci
fobolem procreent . Etenim anima in piat eſſe corporaliter , quod in anima
ufu venereo formas extrinſecas intus generantis erat fpiritualiter. lege eun .
tranfmittit, corumque ſatiata typis , dem Valeſium , cujus ſententiam con.
rapie ſpecies eorum in propriam qualita- junxi cum explicatione Toftati 9.10 .
"tem .) quod aperte à D. Hier . Tradit. in in d. c. 30. Ġen. Sed an fufficiae ad
Gen. c . 30. accepit ; qui matri quo- hoc imaginatio folius maris ? videtur
que totam vim tribuit ; ut & D. Aug. velle Plinius libr. 7. cap. 12. duni u
de Apibove agens l. 18. de civ . Dei , triuslibet cogitationem memorat , &
c . s . fed & Tho. Morus Martyr car. fortè Marſilius Ficinus fupra dum pro
mine lepido , quod etfi totum Perer. mifcuè parentum meminit , & Cal
refert , ego partem decerpam , qua phurnius verſibus ante laudatis ; pu
nobis ufui ; tarim tamen eos id noluiſſe , fed re
Atqui graves tradunt fophi: quirere utriuſque concurſum ; non ma
Quodcunque matres interim ris duntaxat , qui an folus fufficiat ,
Imaginantur fortiter problematicum , quia incertum eſt quid ,
Dum liberis dant operam ; & quantum conferat femen virile aut
Ejus latenter , og notas fæmininum ad fætus materiam atque
Certas , indelebiles , conformationem . Si foemina femen
Modoque inexplicabili , non emitric ut voluit Ariftoteles in
In femen ipfum congeri : 1. 1. 2. de generar, animali aut ſi
Quibus receptis intime formam viventi tribuit folus pater
Simulque concrefcensibus , ut nonnullis vifum ; aut fi ad gene
A mente matris infitam rationem utriuſque ſemen pro mate
Natus refert imaginem . ria & forma fimul accurrat , quod me
& ira vult factum ', ut quæ marito dicorum præcipuis placuit : probabile
quatuor diſlımiles proles legitimas pe- eft, patris imaginationem fufficere : ſi .
pererat; quia fecura de abſente non verò pater folum ad formam confe
cogitabat ; unum ex adulterio concep- ' rat ; mater ad formam conferat æqué,
tum curucæ huic fimillimum edide- & fola materiam fuppeditet ; proba
rit ; eò quod concipiens metuerit , ne bilius foret , non fufficere. Quicquid
velut lupus in fabula maritus inter- elt , illud conſtat ex imaginatione
venirer . Diffimilitudinis tamen illius tempore conceptus , non fatis effica.
cauſa effe potuit : quod dum illos con- cem eſſe conclufionis noſtræ probatio
ciperet , mente & imaginatione aliis nem . Magis urget imaginatio , quæ
o mæcha intenderet . Putarim itaque polt conceptionem fuccedit . Nam vi
fieri poffe, ut propter folam fæminæ demus prolem etiam jam foi matam
imaginarionem id contingat , licet fa- in utero maternæ imaginationis diſ
tear ut plurimum concurrere imagi- pendia ſentire , ut in prægnantibus ac
cidit
20 DISQUISITIONUM MAGICARUM
gidit quotidie . Legi V Vitebergæ ci- nationis tanta vis fit in hac fimilitu .
vem cadaveroſa facie patum : eo quod dinis efficacitate , ut plerique àFes
mater uterum ferens obvio cadavere nelio lib. 7. phyfiol. opinantur , an ve
fubitò fuiffet pavefacta : Iſenaci , pu- rd partem abi motus feminis & vis
dicam & formoſam matronam ſcri- formatrix viodicent , ut docet Andr.
bunt peperiſſe ghirem , quia ex vici. Laurentius 1. 8. hiſt. Anai, g. 20. cum
nis aliquis gliri nolam appenderat , legere poteftis.
ad cujus fonitum reliqui fugarentur : Ego manum tollo de tabula : mo
is occurrit mulieri gravidé , que igna- neo captum , vel moveo potiùs du
ra rei, fubito occurſu aſpe &tu glie bium .
B. Auguft. narrat quendam , quan- 11
ris ita eft conterrita , ut fætus in ute.
ro degeneraret in formam beftiala . Ni- desumque ei placebat , ad imitatas que
colao III. Pontifice Romæ quodam in fo lamentantis cujuslibet bominis von
palatio mulier infantem urfo fimilem ses , ita fe auferre a fenfibus , o ja .
peperit , ed quod ( medici judicarunt) cere folitum mortuo fimillimum , ut non
ibidem variis in locis urli depi&ti cer- folùm vellicantes atque pungentes non
pebantur . Paderbonæ mulier bæreti- fentires ; ſed aliquando etiam igne urca
ca ante annos fexdecim plus minùs retur admoto , fine ullo doloris fenfu
( res ibi tum nota ) peperit filium mo- nifi poftea ex vulnere. Hunc porrò non
do Ecclefiafticorum palliatum & pilea . obnitendo , fed non fentienda non mo
tum ; quæ ex vehementi odio in Pa- viffe corpus fuum probat : quod tan .
piſtas , ut vocant, obviis ſemper ma- guam in defuncto , nullus inveniebatur
ledicebat . Sed hoc fortè divina ultio- anbelitus : hominum tamen voces ,fi
nis fuit . Quid aliunde exempla peto ? clarius loquerentur , tanquana de lon
maternum paternumque genus fugge- ginquo inaudiffe fe poftea referebar. 1.
sit. Fuit in materno genere Aniver- 14. de civ. Dei , 6. 23. Hoc vir eru,
piæ , qux uterum geftans, fimiam is ditus factum vult , quia per vehemen
deliciis habebat ; unica ei nata filia , tem imaginationem ille ſeipſum abſtra .
multa limiorum retinuit , nam & pu- xerit à tenſu rerum præfentium . Com 1
ellula laritare , & geſticulari , & fi- gita ( lector ), ao non fit verifimilius
milia non pauca . Ex paterno , Lud. hunc magum fuiſſe , & ope dæmonis
Delrio , Vir honoribus clarus , ob fi- ex pacto in extafim fic abripi conſue
delem Regi navatam operam à per- viffe . Nam hujuſmodi effectus omnem
duellibus Bruxellæ captus un pleno Se- imaginationis vim clarè ſuperat , cum
patu ; uxor gravida , cùm in domum extalis à voluntate humana dependeat ,
irrumpentes feditioforum duces vidif- ut fuo loco oftendetur . Pergamus ad
fet , ex territa ; poſt peperit , quem de aliam quæftionem .
fonie luftrali ſuſcepi : is infaos lem
per oculis externatis materdum pavo QUÆ STIO IV.
rem ; jam adoleſcens emotæ mentis
30 perlilit . Fugio domeſtica mala . Scri. An solo contactu , viſu , voce , affisa
bit Fernelius I. de hominis procreat. th, ofculo , vel nudi lintei applica
pavonem , G dum ovis incubat , lin . rione vulnera morbi fanari, ele
teis albis circumtegatur , alvos omni alia mira hufmodi perfici naturaliter
no pullos , non variantis coloris ede pollint &
re . Quæſo , num ova non ſunt corpus
ſejunctum ? Vides tamen imaginationis SUMMARÍUM .
efficacitatem in illud . Præterca , cum
imaginario.accenderit catorem in corpo . : Fundamentum corum qui affer
re imaginantis ; cur contiguum ei cor mant .
pus nequeat etiam calefieri ? Non tan Sed contra . Non efle hoc tribuen
go illam quelionen an ſolius imagi dan voci ( oli . De touro cadents

« N. Commppr. in . Gen.za
LIBRI I. CA P. III. Q. IV .
erecto : De parentum execratio 19 De Pyrrhi Regis digito Janante
ne exempla , Weſtphala mulieris alios .
Fer
IVC filium voce reddentis immobilem . 20 Quidam aliquando contactu fana
runt .
vis 3 Nec etiam afpeétus , nec cum ima
ginatione , id poteſt. Vilio fic re 21 Dc Salutatoribus Hiſpan . diſpu
dr.
cipiendo non emitiendo . tatum . Navarri locus explic,
um
4 Amor quomodo nafcatur afpe- 22 Veracruzii fundamenta difcuſa.
stu . 23 Mendacia ſalutatorum & superſti
3 Item lippitudoo infe &tio Speculo tiones .
Huo
rum per aſpectum menftruata . 24 De lapidibusherbis egy famil. Fura
6 Aſpectus vetularum quomodo noceat damentum Pomponatii evertitur .
an . 11
pueris . 25 De gentilibus S. Pauli.
pia 26 De curatione militari falſo afcripta
7 Galgalus quomodo fanet ictericum ,
8 Quo pacto lupi ingerant raucedi D. Anſelmo .
jao 27 De duobus pueris Alb. Magni.
cem .
, Seruthiocamelus & teftudo an viſu 28 De Pſillis do Marfis Alcimi locus.
ova exstudant .
10
11 DeHiſpania Zeluriz ,qaw iyaceis . Q Poeurot afergere , commune hoc ,
ponunt fundamentum fuperfti.
Nec etiam contactus ſolus ad hoc tionis fuæ : fpiritus per arte
fufficit . riam ex corde promanare , & per via
12 Nec Tactus eft caufa fafcinatio- fum afpicientis, vel per os loquentis ,
num . vel per poros tangentis erumpere , &
13 Explicantur varis experientia , de vili , audientis , veltacti ſe arteriis in
torpedine icta ; hyæna umbra . Ser. Ginuare , indeque cor petere , & ed effie
1.
peste guerno folio vel ibidis cacius penetrare ; quo fpiritus veheme
penna , vipera ntiori voluntate videntis , loquentis ,
fagina virgula ,
vefpertilione e foliis platani , ca aut tantangentis fuerint emiffi .
pra eringio , aquila pennis , Prima concluſio , vis ifta voci non >
leporc marino , lupinis agniniſque eft attribuenda , probatur , quia vox in
fidibus. audientem nihil poteft operari nili per
14 De Echineide feu remora ; una fi- accidens , ratione foni vel ſignificatio
des alterius cithara tinnitum pro- nis verborum , alterans audientem ,
vocat. De magnete ego ferro , tau ea quam adfert lætitia , timore , ma
to ad ficum alligato . De puella rore, & c. ut optime Vairus docuit . d
napello enutrita .De cadavere fan Non obitat quod adferunt , mirabi.
guinante in præfentia occiſoris les effe tus malis carminibus magos
Locus Lucretii explicatus , funda- operari , v. g . inſuſurratis quibufdam
mentum Pomponatii . verbis in aurem cauri , belluam pro
15 Vis curativa eſt donum Dei ego gran ferni ut mortuam ; rurſus aliis , eam
sia gratis data . De natis die pa- in pedes erigi . Parentum quoque exe
rafceues, de ſeprima prole maſcum crationes vix unquam irritas cadere :
las Angliæ Regum chrifmate . Non inquam hæc obſtant , quia illa de .
Elizabetha an hoc donum habeat . tauro ac fimilia fiunt à dæmone , vi
16 Ided Tookeri liber deculusuti va- pacti. Execrationum verò effe &tus, fi
nous , ibidem Polydorus Virgilius repentinus, oriri poteft ex vehementi
decuffus. alieratione verecundiæ , timoris , tri
17 Miracula vera epe folius Ecclefiæ ftitiæ : fi verò lentus fit & tardus , non
Romana feu Catholicæ . id putandum ſono verborum perfici ,
18 De Regum Francorum vi curativa : fed Deum punire juſto judicio libero
O cjus certitudine pro fide Roma- rum nequitiam & impietatem . Huc
wa , contra Cardanum , ego retulerim illud V Veſtphala mulie.
ris ,
dd. l. 2. 6.11. Item Condronchus l. 2. de morbis venefi. 6. S.
22 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ris , quæ diris & devotionibus filium externa penderet viſione , cur , cum
reddidit in mobilem : quod ad dæmo- plures fimul eandem videant , & ab
nis operationem alii retulere . e eadem videantur, unus iſte deperit ,
Secunda concluſio , nec etiam vifio contemnunt cæteri's
fola , vel cum imaginatione nuda , ad Lippitudo , & à menſtruatæ viſu s
3 hoc fatis efficax eft . ſpeculis inuftz maculæ , non ab ipfa
Hoc de faſcinatione probant Vairus vifione & oculi organo manant ; fed
1. 2. 6. 9. Ananias d. l. 4. Condron . vel ab halitu infecto per os ae nares
chus d./.2. C. 2. Bokelius l. de phile erumpente , vel ex concavitatibus ocu
tris . 1. Andr. Laurent. l. 10. hiſt. lo vicinis , & fuffuſioni mixtis ſpiri
anatom . q. 2. fed de fanitate & fimi- tibus contagioſis. Ad oculum enim eft
libus effectibus par ratio eſt. foramen , cui indita pupilla , ex qua
Supponunt contrariæ fententiæ au- per nervum opticum vitio procedit ,
Etores , oculum aliquid emittendo cer- actio fanè innoxia . Eit etiam fora
nere, cum Plato :ulcis . Sed quomodo men cerebri aliud , unde nervu's mo
jam pridem exhaufti non funt viſivira- tivus , de ſecundo nervorum conjugio
dii illi , aut quæ hæc vis fuppedita- patus , prodit , per hoc foramen cere.
trix novæ femper materiæ ? verior lon- brum fundit lacrymas , lippitudinem ,
gè ac receptior eft fententia Peripate- & alios pravos humores ac fpiritus ,
ticorum & Theologorum , de qua le- & inde per exteriores oculi partes ,
ge Lauren. d. q. 2. vilionem fieri in- orbis ipfius circumferentiam , inter
trofufceptione fpeciei objectum repræ- palpebras & tunicam candidam , hu
fentantis : poteitatemque videndi , po- jufmodi fluores ſtillant .
- tentiam effe paſſivam , quæ alterari Trux aſpectus vetularum , defor. 6
non alterare queat Vifio quoque actio nii ſuo fquallore ac tetritudine , po 1
1
immanens eft ; qua finita nihil obje, teit infanculos perterrefacere timor
eto fupereft , utpotè cui nihil accellit, poftea concitans humores facit , ut
vel in illud tranfivit . Sunt hæc veril citiùs morbi erumpant , ad quos tenel.
fima , multa tamen prima ſpecie vi- lum corpuſculum jam erat diſpoſitum
dentur repugnare . Amor ex mutuo al. ac præparatum . Sic Tiberius non
pectu , lippitudo , anicularum faſcina- oculorum radiis , fed aſpectu horrido
tio , fpeculorum vitiatio , galgali , militem terrore quali attonitum red
ftruthio cameli , lupi , gallinacei , & didit .
* reguli per viſum efficacia ; quæ nunc. Galgalum , feu rupiculam , feu hian- 7
breviter removenda . ticillam avem fcribunt Plutarchus
Viſus , amoris initii & incrementi, lib. 5. Sympoſiar . 6. 7. Heliodorus: 1
duntaxat eft occaſio quædam : nam lib. 3. Hift. Æthiop. ſi oculos in iete
principio vifæ formæ fimulachrum vi- ricum defigat , fibi morbum , ægro ſa
fus offert imaginationi : quod fimula- nitatem auferre , quod fi verum , de
crum phantaſia volvens ac revolvens , quo mieriid Vairus dubitar ; retule 1
cauſa eft , cur homo iftud objectum ju- rim ad occultam aliquam fimilitudi
dicet dignius elle, quod ametur & ex- nem ac ſympathiam morbi & avi
pecatur , præ rebus cæteris . Sic inci- culx , non ad ejus viſionem , hæc tan
pit quis amare : mox amor præſen- tùm occafio eſt alterationis , quæ rem :
iia rei amatæ fovetur & gliſcit : non ' perficit.
: quod objectum externis oculis videat : Märim lupi , quia priores viderant , &
( nam & abfentes magis amore cru vocis ei facultatem eripuerunt ? Mil
ciantur ) ſed quod affiduè de illo co- fas fac , bone vir , rugas poetarum
gitet , illudque plus quàm par elt æ de Maeri ; quin potiùs D. Ambro
itimci , & fibimet inaginando fomen- Gum laudas ita fcribentem ; Lu.
ta & faces præbeat ardori . Erenin li pi fi quem priores hominem viderint :
sion intrinſecum malum foret , & ab vocem et quadam natkre vi videntur
eripe.
e Ananias lib . 4. de nat. dem .

1
1
LIBRI I. CA P. III. Q. IV. 23
cripere : fi autem eos homo prius:vide- num ( ut quidam ſcripſit : f ) red
cum
rit , exagitari memorantur. lib . 7. in metuit ex quadam arcana antipaihia .
& ab
Luc. c. 10. hoc ridiculum dicit Andr. .Sic enim videas bufone hiante , qua
Eperit , Laurent. de lupo , & Joan . Brodæus fi coactam , miro cum ejulatu multe
lib. 7. miſcel. c.7. ſcribit eos , qui ra- ' lam ſe ori devorandam inferere.
- vifus De reguli ſeu baliliſci intuitu no
tionem hujus rei quærunt , plane de
ipfa ſipere : ſed ipſe non fatis ſapiebat tior narratio eft quàm verior . Si repe
i red
confundit enim lupum viſum cum vi- ritur hoc animal , ut volunt Nicand .in
nares
dente. Lupo viſo interdum homo ob- Theriac, Diofcorid. lib. 6. Plinius lib. ,
OCU •
niuceſcit, fed viſo qui priùs hominem 8. Solin cap. 30. Scalig. exerc. 24. Mer
{piri.
viderat : hoc tantùm vult Theocri- curial. lib. 1. de venenis cap. 21. vio
imelt tus . Cur porrd lupus viſum præve- lento halitu ac virulento vicinum in
qua niens videndo raucedinem adferat nunc ' ficit aerem , ille necat accedentes. lic '
cauſam cape . Tho. Cantipratenſis hoc Andr. Lauren, d. 9.11 . Quod addunt
fora.
vult fieri , quia lupus radiis oculoruin fi fe in aqua pura & limpida conſpi
5 moc ſuorum immiflis homini , ejus fpiritus ciat , ipſummet emori : dicam verbu
jugio viſivos in inttanti deliccet : iisarefa- lo , non credo . Nam fi fpiritus ifti ex
cere tis arteriæ deliccentur , & lic inſtruc ejus oculis exirent , ipſi videnti 'fo
iem , mento vocis obligatiùs impedito ho- rent connaturales , quare nec interime .
-jius , minem rauceſcere lib. 2. de'apib. cap. rent : ſin connaturales non fint, priùs
s, & 57. p. 39. Verùm hoc de radiis non in oculis inclug , debuerant nocuifle :
inter admitto . Ided malim cum aliis dice- ab aqua verd cos infici & venenari
hue re , id accidiſſe , quod qui in feram ridiculum .
improviſam incidunt , ob micantesejus Adjiciam his Vairi argumentis u . 1
e for- 6 oculos & aſpectum formidabilem , me- num quod mihi videtur difficilius. No.
poo tuunt vehementius: timor repentinus runt Hiſpaniæ genus hominum , quod
mor ſanguinem ad cor fugat , & friguscæ- vocant ZAHURIS , nos Lynceos, por
, ut teris membris inducit , & fubitam to- fumus nuncupare , cùm Madriti Ano
enel tius corporis alterationem : hinc 'rau- no clɔlɔ . Lxxv. verſarer, talis ibi puer
tum cedo & vocis impedimentum . Nec viſebatur . Ferunt hoſce videre , quæ
non vana.videtur ratio venenatorum , nem . abdita in penitis terræ viſceribus , ve
rido pe lupum , li prior hominem videat , das aquatum & metallorum thefau
red . ſe ad vindictam recolligere , & fic no- ros , & fub ſarcophagis fita cadave
xium quendam illi , ne clamare queat , ra , res receptiſina & celeberrima elt :
an- 1 vaporem quafi inſuffare , qui cùm & fieri polle cenſuerunt, non Pinda
hus venenatus fit, poteft raucedinem ad- rus , Tzetzes & alii Poetæ modd , fed
us ferre : cùm verd ſe ab homine jam & philofophi: & quorum nonnulli vini
eo deprehenſum videt , ac viſum fuiffe , hanc humori melancholico , & nato .
ca metuere & fugam meditantem de hoc run inde fpirituum vehementiæ ad
de vapore emittendo non cogitare . Jul. ſcribunt : Melior hæc ratio foret , li
le Scaliger hoc de; lupo cotum falſum tantùm putarent le videre non viſa :
contendit .
dia nunc cum vilis veritas reſpondeat ,
9 Nec fruthiocamelus, nec tardigra. inanis eſt. Quid fentirem , alias ex
in • da & domiporta teſtudo aſpectu pul- plicui , h nec muto ſententiam : ve
los ovis excludunt : in arenis enim ea nas aquæ noverunt , ex vaporibns ma
em
relinquunt , & afpiciunt, folùm ut ar: nè & veſperi locis illis expiratis . Ve
ceant nocitura : poltea benigna ma nas metallorum cognoſcunt , ex her
[- ter tellus ea calore maturat ; licut & bx quodam genere illicnaſci folito .
lacertis accidit . Thefauros & cadavera ( dicunt enim
TI
po 10 Ferarum rex Gallinacei metuit af. quæ & qualia ) putarim à dæmonibus
pectum revera , nec fucus elt dæmo Oltendi & indicari : Porelt acies ocu .
lo
f Ananias d . lib. 4. 2. Vairus lib. 2. c. 4.
Cal. Rbodig. lib. 16, anrig. 7eet 6. h Comment , in Medex . v. 231 .
24 DISQUISITIONUM MAGICARUM
lorum , quando nullum denſum cor- ſumi : lepure marino viſo vel ta & o
pus interijcitur , diffuſiſſima ſpacia , necari nonnullos: lupinas fides fi jun.
tranſmittere : ſed medium iftud far- gas agninis , iltas diffilirė . Reſponse
cophagorum aut telluris , tam den- deo hæc cuncta ratione antipathiæ
fum , ſolidum , & opacum ; id vel naturalis evenire, & occultarum qua
omnino expers , vel parùm capax cſt litatum diffuſionenoxia his aliis ; nec
illuminationis & pelluciditatis , qux valet conſequentia , fi inde ad homi
ad videndum neceſſaria . Accedit ,quod nis contactum quo tangit alium ho
hanc ifti facultatem videndi ſolent ad minem argumenteris ; nam homo ho
certos dies reſtringere , feriam tertiam mini ſpecie fimilis eſt , nec natura
& ſextam , quod latentis pacti indi- lis antipathia in cadem fpecie locum
cium eſt . Quin etiam rubedo oculo- habet : illa fpecie differunt ab iis ,
rum , quæ in Zahuris maxima conſpi- quibus nocent.
citur , plus noceat quam juvet acu Secundd illud Lucani de Echineide 14
men oculorum , liquet . few remora , urgent :
Conclufio tertia , Neque conta&tus fo --- Puppim retinens auro tendente
lus per ſo ad has eft idoneus ſatis . ) i rudentes
De faſcinatione probant Vairus & In mediis ecbineis aquis . ---
Condronchus ; ſed argumenta id æque Refpondeo , id cum ſémel aut bis
convincunt de cæteris mirandis effe. tantum acciderit , fi accidit, calu ex ali
Etibus . qua quapiam cauſa accidiſſe . Ecquid
Primd Tactus, quatenus ta&tus, ho- poſt tot centurias annorum , tam fre
mini datus fuit ad propriæ vitæ conſer- quenti navigatione,caulę ,ut nihil hujuf
vationem , nec vim habet aliam , nie modi audiatur : certè non mortua fpe
fi tangendi . Si verò vim aliquam ha- cies ;_Vidi unam apud Jacob. Pla
bet hujuſmodi mira perpetrandi , vis teau Tornacenfem . habent & alii a
illa fit oportet falutaris natura ſua , lias , vis potiùs illa liſtendi confi &ta
vel noxia. Si falutaris ; ſuo prius cor- fuit ; ſed quia DD. Bafilius & Am
pori falutem adferret : fi noxia , priùs brof. in Hexam . meminere : potes
necaret eum , cui ineſt : horum ta- coofugere ad occultam aliquam qua .
men nihil cerningus contingere . Dein- litatem hujus beſtiolæ , quæ vim ha
de in omnes æqualiter ageret , quos beat Gitendi motus . Lege ſi lubet Co
sangeret : ſanaretque vel læderet et- nimbricenſes noftros in lib. 7. Phyſic.
iam quos nollet . Nullis denique fo- 2. q. 1. a . 6.
ret opus aliis obſervationibus ac riti Terrid , i &ta fides aliam uniſonam
bus , quæ cuncta videmus aliter fe cogit tinnire. Refp . cùm æqualiter u
babere . traque fit extenſa , nec admodum pro
Scio farragines multiplices experi- cul ab invicem remocæ fint, recipiunt
mentorum contra ſententiam noftram eandem aeris criſpati reverberatio
adferri : fed parvi ſunt momenti . nem .
13 Primd tradunt , torpedinem ſariſſa Quartò , Magneti ferrum affrica
iftam tenentis manum corpuſque to- rum , poteſt aliud ferrum ' attrahere
tum torpefacere : hyeoä umbra ca- & fe ad cardines mundi certos con
nes obmuteſcere : ferpentem quernis vertere & Giftere uti magnes . Taurum
contactam frondibus emori : eandem furentem fi ficui alliges, ſtatim man
ibidis penna Gilti : viperam arundinis fuefcet . Refp. utrumque fieri poſle
vel faginæ virgulæ percuſſione obſtu- occulta quadam fynipathia atque con
peſcere : veſpertiliones foliis placani fenfu qualitatum . De magnere mul
abigi , eryngium capræ ſumptum ore , tis noftri Conimbric. d. q. 1. a. 3. cos
greges toros fiftere : cæteras peonas adi , k De tauro non ego credulus ,
aquilæ pennis mixtas , contactu ab- dec qui velim periculum facere , ſcio
tamen
id. l. 2. cap. 1o . d . l. 2. c . beum de Magnete fcriptores.
K , 3: Cas
SILLIBRI 1. CA P. III. Q. IV .
tamen ad caufam phyſicam referri à pant in Italia , vel ferie v l.parafcedes fo.
&o
juos Glyca ; quod ficus inter arbores ſucci lorum , ut dominant Belgæ , qui omnes
pleniflima fit : quammobrerii halirum dono {anitatis in variis morbis le præ
pon
thiæ ex ſe calidum , acrem fecantem , pene- ditos gloriantur . Juvat eos auctoritas
lua trabilemque emittere ; qui cauri alli- Pomponatii lib. de Incantationib.cap. 3.
nec gati terociani domet , & appenfarum qui reſpondet, ſicut in herdis , lapidi.
mi caroes avium mclletaciat . bus & animantibus inveniuntur hæ vir .
ho Quintò. Cum puella napello educa- tutes ſanandi : fic nihil repugnare ,
ho ta , fi Alexander Macedo conſuellet , quin & in tota humana ſpecie fimiles
ura lethalis ei , judice Aristotele , conta- vires inveniantur , ut in uno homine
cum & tus fuiſſet . Refp . non contadu ſolo , fit virtus talis lapidis , in alio talis plan
iis , ſed ſudoris & halitus commisti conta. tæ . Quod ergo planta hæc , vel lapis
gione , hanc eum peltem fuiſie hauſu- ille pollit , idem hominem eriam hunc
heide 14 rum . Sed contagio nihil habet mirum & illum naturæ vi effecturum . ( Ing .
deque inſolitum . plicatior hæc res eft , quàm ut una pro
deste Sexto . Cadaver coram occiſore , pro- politione queat enodari . Quare dico is
pter præcedentem contactum , ſangui- priind , Donum conferendæ ſanitatis five
folet fundere . Reſp . Varias red- turationis , effe donum fupernaturale
di cauſas , quidam miraculo tribuunt : gratiam gratis à Deo datam . hoc
bis
quidam cafui, quo factum ſit aliquan- certa fide tenenduni , ex D. Pauli ver
ali
do , ut cadaver iuni cruorem mitceret , bis , m alii quidem per Spiritum datur
quid
cùm præſens erat reus homicidii : re fermo ſapientiæ, aliiautem fermo fcien
fre
cenſui alio loco multas hac de re fen- tie , fecundùm eundem ( piricum , alteri
valo
tentias , & auctores laudavi : 1 neque fides in eodem fpiritu ; alii gratia fani
(pe
adhuc dum video , quid ſolidius adfe- retum in uno ſpiritu , alii operatio vir
Plae
ratur illa antipathia ex vehementi odio tutum , alii prophetia ; alii diſcretio ſpin
occiſi in occiſorem ; quod qualitatem rituum. ) Tale curationis donum , fed
eta latentem , & arcanam impreſſerit cor- febribus tantùm ſaoandi , habere pur
pori , cum cadavere permanentem : tantur in Flandria , quotquot nati ſunt
otes & huc referendum illud Lucretii . ipſo die Paraſceves ; & quotquot nul.
03• Idque petit corpus mens unde eft lo fæemineo fætu intercedente feprimi
Ea Jaucia amore . maſculi legitimo thoro ſunt nati : quod
Co Namque homines plerumque cadunt nequit ad naturalem caufam reduci . qua
ic . in vulnus , o illam te prodigiola eft curatio , & , fi nihil
Emicat in partem fanguis , unde fuperftitionis accedat , reducenda ad hanc
m icimur ićtu . primam conclufionem , non enim ablie
Et ſi cominùs eft , hoftem ruber one mile vero eft, ob diei honorem & mye
cupat borror . ſterii ſanctitatem , & honorem conju
.6 Ut fir vivi amantis, & mortui ho- gii , hoc Deum conceffiſſe . Nec etiam
Nis comparatio. Sic Lemnius lib. 2. de potuit nifi virtute divina fieri , quod
occul.natur, mirac. cap. 7. Langius epift. refertur Reges Angliæ olim quoſdam
40. Pictorius Dialogo 9. Gemma lib. annulos benedixille utiles nervorum con
i . de characteriſm . cap.6. tractioni & fpafmo , ac morbo co.mi
Seprimò objiciuntur varia : curatio tiali : eofdem etiani contactu itrumo.
num genera mirè frequentia . Inprimisfos fanare folitos , & utrumque con
praxis quotidiana militum , qui ſolo cellum D. Eduardi Regis meritis , fcri,
afflatu , oſcubo , aui nudi lintei appofi- bit Polydorus Virgilius lib. 8. Hiftor.
rione lanant etiam atrociffima vulne- Angl. fol. 140. Ncicio , an eadem refe
ra ; quam vocant artem S. Anfelmi rendum illud Petri Blefenfis Archidia
s item genus illud Salutatorum , ut vo- coni Bathonienfis : cuius Opera , ludio
cant in Hiſpania , vel Gentilium , aut Joannis Burri nostri partim de novo ,
S. Catharina , aut S. Pauli, ut nuncu . partim correctids edita anno ſuperiore :
D fcri
1 Commen , in Octaviam Senecæ v . 1 27. m 1. Cor. 12. verf.9.'
26 DISQUISITIONUM MAGICARUM
fcribit Blef. Fateor quidem (ait ) quod ba adfcribit , ut in manifeſto men da .
fanétum eft Domino Regi afiftere : fan- cio deprehendatur . Solùm ergo illi de
Etus enim Chriftus Domini eft , nec Eduardo probarunt. Addo ex Blefendi
in vacuum accepit unétionis regia ſacra. Henric. II. de quo loquebatur : Poly.
mentum ; cujus efficacia ſi nefcitur , aut dorus adait ſui temporis Henrig. VII.
in dubium venit , fidem ejus pleniſimam & Henricum VIII. ſed nondum fchif
faciet defectus inguinaria peftis , cum maticum , nondum hæreticum : nam
ratio / crophularum . ) taniùm ille epift. Hiſtoriam ante ſcripſerar. Quid fi Po
16
150. ad clericos aulé Regia . Prodiit an- lydoro dicam , me credere , li ipſe Hen
ce annos duos liber bene prolixus cujuf- ricus VIII. pro mendaciſſimo ſcriptor
dam Guilh . Tookeri , cui titulus, Cha- re cum non habuit ; fi non idem Camb
riſma five donum fanationis , quo cona- deous , & quotquot rerum Anglicarum
tur docere hoc chariſmate ſanandæ fru- bene periti , judicant ? Res tanta uni
mæ præditam , quæ hodie regnat in An- co telte non poteft probari . Tookerus
glia , Elizabetham : accepi librum do autem idem donum contendit non fim
no Illuftris Viri Marci Velferi Patricii pliciter conceffum Elizabethæ . fed mub
& Conſularis Auguſtani , qui qua eft to excellentiùs , quia fan & ior Eduardo
eruditione & humanitate , noluit me Non mirere : nam & Apoft. & Sana
beneficentiæ fuæ expertem effe . Eo in Atis omnibus , & ipfi Sanéto Sanctorum
libro mihi multum adulationis , & fu- eandem præfert eo libello in Præfa. &
ci , parum finceritatis & veritatis viſum C. 3. 4. non femel. Demum quo pacto
ineffe ; nec fidem mereri . Imprimis probat hoc Reginale miraculum Pri
vult hoc donum Regibus Angliæ ab mum pag. 90. per fi &titium quoddam
ipfo uſque Lucio competiiffe : nec quid. fuum colloquium cum Pontificiis qui
quam affert ad id probandum ; nec fie: baſdam , quorum pec pomina , nec col
ri id poteſt . Nam poft Lucium multi loquii locum aut tempus addir; ne de
Reges non Chriſtiani fuere ; quos ille prehendatur : cur non fioxiiti Sande .
undos non dicet opinor, deliit ergo pe- rum , Campianum , Alanum , Stapleto
nes illos chariſma , & interruptum fuit. cum gloriosè de his triumphares . Nunc
Etcur meritis D. Eduardi denit , quod reſpondeo eſſe quendam , qui de quo .
tribuunt cæteri ? an ut Franciæ Regi- dam , cuidam nihil credit. vis fcire ?
bus antiquioris privilegii fplendorem ego , tibi , de toto hoc colloquio . Sun.
eripiat ? an ut doceat ( quod impuden- ma colloquii, ſe illos conviciſſe, bul
ter aſſerit p. 84. , Reges Franciæ per las excommunicationis in Henricum
quandam propaginem ab Angliz Re- VIII . à Clemente VII , & à Paulo III.
gibus accepifle & vide , ut probet. & in Elizabetham à Pio V. latæ , im
quia Francorum ferè totæ provinciæ ju- pias fuiffe , quia Regina Elizabethæ
rifdi&tioni Regum Angliæ ſubjicieban . chariſma fanarionis integrum remantif
tur. bellam rationem & dignam à Fran- fe poflit oftendere , quo audito , illos
cis elucidari , quod non diffido fa &turos; quali animis copiternatos fubito conti
nifi inepto huic ardelioni reſpondere de- cuille ; opinor impudentiam tantam ad
dignentur. Nec illud quidem probat , mirantes ; vel metu delationis negare
ut nec Polydorus , licet aſſerat idem non audentes. Sed quo paéto probat ?
fuccefforibus Eduardi collatum , quod quod primum fe à teſte fide digno inaudivif.
Eduardo : de quo quis non immeritò le quendam Romanenſium fidei , in via
dubitet. nam nec in bulla canonizatio. fibi occurrille propè Londinum , quifa
nis D. Eduardi , nec in vita ejus con- teretur, ſe ſtruma Reginæ contaétu li
fcripta ab Eilrhedo Rhivalleol amplius beratum . Quaſi verd ille unicus teltis ;
habetur , quam D. Eduardum quandam nec nominatus , nec juratus , nec tem .
mulierem itrumoſam perlapalle ; nec poris , nec circumitantiarum cæterarum
unum verbum additum de fuccefforum memor fufficiat ad convincendum . His
chariſmate , ut nec à Tagantio , quem addit poftea teltes alio curatos tempo
ipfe etiam adducit , & utriuſquc ver. re , quos nominat omnino quatuor , du
OS ma,
1
LIBRI I. CAT. III. Q. IV .
os maſculos & foemellas totidem : ut niatica , eft extra Eccleſiam Romanam ,
fint duo paria . Es hi ſunt multa mile ergo Elizabetha eft extra Eccleſ.Cathol.
lia , quos ais fanaſje , velle ac poſle Major probatur , quia Ecclef. Cathol.
infinitiorem numerum . Probat etiam à eadem eft quæ univerfalis . Romana fo
cæremoniarum fanctitate ; quæ mihi la elt univerfalis. ergò fola eſt Catho
ſuſpectæ , quia video Medicos priùs em- lica ; folam effe univerfalem , docent o .
plaſtra applicare ; & eas longe diver- mnia Hiſtoriarum monumenta : certè
fas efle ab üs quibus ufum fuiſſe D. E. veftra Anglicana cujus Caput eſt Eli
duardum , ex Eilrhedo Tookerus non zabetha , mediam Infulam non egredi
ignorat . Tertia probatio deducitur ex tur. Secundo
eo , quod Regina nec omnibus , nec fem- fieri ad confirmationem fallæ fidei : (non
per , ſed aliquibus aliquando hanc gra- femel hoc dicis , y verè dicis . ) Sed fi
tiam , & gravatè folet impertiri ( pag. des quam profitetar Elezabetha ert fald
105. 106. ) item quod pars magna fa fides : ergo ad confirmationem fi
hominum curata iftius gratiæ beneficio , dei, quam profitetur Elizabetha , non
quali relabitur in priftinum morbi fta- poffunt fieri miracula , Minorem nega.
tum ( d .p. 106. ) quod potius eft indi- bis ; , probabo , quando articulos fidei
cio , non effe hoc charifma à Deo ; cujus Elizabethinæ mihi propofueris. interea
perfecta funt opera & fanationes ; con quia Catholicos alloquor , quibus cer
tra , quæ ope malorum ſpirituum fiunt, tum eft Elizabetham elle' Sacramenta
nec planè ſanant , nec perpetuò liberant. riam , & proinde hæreticam , argumen
> quod ex Chryfoft. tum eft prorſus apodiaticum . Nec po
fubdit : nam id ad principium ſaaatio- tes retorquere , dicendo ; non faceret
nis pertinet , non ad recidivam morbi: miracula , niſi vera ejus fides foret ;
de qua nunc loquimur . Probat etiam ſed facit , ergo vera el ejus fides , nam
quia quidam Judocus Hundius cam cu- aſſunis pro explorato , id de quo di
rationem pi&tam in lucem dedic : cur feeptamus : . ego verò præmiffis nitor ,
non addidit epigramma aliquod ? Nam quæ Catholicis ſunt fidei , hoc eft cera
Piftoribus atque Poetis , quidlibet auder tiffimæ . Tertio, in Eccleſia Catholica
di femper fuit aqua poteftas . Nec plu- femper effulliffe charifma fanitatis pro
ra habet probendi gencra : poſtea cap. bas Coto cap . 4. ex D.Irenæo , D.Au
9. folvere conatur objectiones adverſa- guſtino , D. Nyſſeno , D. Gregorio Ma
riorum , quas ita proponit , ut appa- gno , & aliis , de reliquis D. Stephani ,
scat eum Puritanos & cæteros merè de Gregorio Thaumaturgo , Hilarione ,
Calviniſtas planè habere diffentientes , & aliis San &tis , ufque ad noſtra ferme
& inficiantes ac damnantes totam hanc tempora . Unde Argumentor : Horum
Scrophulanam Stropham . Si nec frarrcs fuit vera Ecclelia : nos Papiftæ fumus
ejus Evangelici credunt: fruſtra petat , in eadem in qua ipſi fuere , ergo nos
me Catholicum fibi credere ; qui ipſum fumus in vera Eccleſia : vos in alia
& fraterculos illos omnes pro hæreticis eftis , quam nos ; ergo vos non eſtis
habeo . & ex ipliusmet opere poffum in vera Eccleſia . Unde fequitur ve
efficaciter Catholicis ( nam Calvinia- rum & invictum effe primum argu
nos aut Calvinopapiſtas nihil moror ) mentum poítrum . Illorum Patrum ve
perſuadere non temerè credendum libró ram Ecclefiam fuiffe , tu ipfe fateris ;
Tookeriano . Argumenta hæc funt , quia fateris , per hæcmiracula illorum
37 Miracula propria funt Ecclefiæ Catho- probari miraculorum continuam effi
licæ , & nullidantur qui fit extra Ec- cientiam . Negas nos in eadem cum ile
clefiam Catholicam ( uti probatio veræ lis Eccleſia effe : probo : illi Roma
religionis ) hoc probas. cap. s . Sed Eli. num Pontificem pro capite Ecclefiæ vi
zabetha eſt extra Ecclefiam Catholi- Gbili agnoverunt , ut & nos credimus :
cam . ergo Elizabethæ non dantur mi- illi crediderunt , quicquid nos credimus?
sacula . Min . probo. quia Ecclefia Rom . purgatorium , leptem Sacramenta , præ
fala et Cathol. Elizabetha ut ſchif lentiam corporis Dominici in Euchario
DISQUISITIONUM MAGICARUM
fia , orandum pro defunctis , &c. quæ bus , quorum adhuc nullus apertè hee
negatis , nos profiteinur : nec nos quic- reſim profeffus fuit , res non - Anna
quam credimus , quod illa non credide- lium modò , fed & Medicorum public
cunt : vos autem nec unun illorum , cis libris, ut Guidonis in Chirurg. ma.
quos nominatti miraculorum verorum gne tracta. 2. doctri. 2. c. 5. Joan ,
patrato em ,laudare poteftis , quocum Tagantii lib. 1. inftitution Chirurgicar.
in fidei Catholicæ articulis per omnia & quotidiana certaque experientia elt
conveniatis , aur à quo nos in ullo diſ: conteltata ; hoc illis beneficium quon
fentiamus . Ergo non vos , fed nos , in dam conceffum fuifle , ut contactu Itru .
ipforun Ecclelia , hoc est vera , fumus . mas ſeu ſcruíulas fanarent . Si vis ea
Ergo præterea fatearis oportet , ut illo- naturalis tuiffet , non per traducem hæ
rum miracula non fuiffe vera miracula , reuicariam regni tranſiviſſet in Regen
vel Reginæ veitix , qur alterius fidei folum , exclulis cæteris fratribus ; quo
elt , quàm illi lucre , vera niracula rum fæpè temperies , & complexio pa
non elle . tri fimilior , quàm Regis ipfius . Con
Denique fi quæram à te ; cur in fa . ditio quoque fceptri feu Coronx , cui
nitatibus à Vefpafiano , . Pyirho & aliis comes illa facultas medica , nihil tale
Gentilibus , vel Hureticis collatis , non poterat naturaliter largiri . Quod verò
recognofc s manum Dei, fed Diabol: Hieron . Cardanus lib.contradiction . me
refpondes c. S. quia infidelium opera dicar. fcripfit , Reges ... Francorum . ex
hujuſmodi acły & factu impuro :um ſpi. longo eſu aromatum hanc vim habere ,
rituum fiunt , & laudas D. Auguiti , ridiculum , vanum , & dignum elt ſcue
num hujus fententiæ veriffimæ aucto. tica . Joa . Brodzi lib . 8. Mifcellan.cap.
rem lib. 19. de civitat . Dei . Reſponde 10. De Pyrrhi Regis digito , contactu 19
igitur ,çum hanc fententiam vera in ef- morbos fanante ; jure optimo Anton.
fe credas, jap fas tibi Gt , credere mi- Mirandulanus cenfuit hoc mendaciis
raculis , quæ Chriftianillimi Franciæ Re- incredibilibus adnumerandum : vel ut
ges in hoc genere ad fidei Apoſtolicæ puto , dæmoniacis potiùs . Nihilomi
Romanæ confirmationem operarentur ? nus
fi fas credere , ergo jam concedis in pro Dico 2. negandum non eft aliquando 20
bationem fallæ lidei ( lie enim profite- nonnullos inventos O inveniri , qui fo
ris ) vera miracula patrari pofle', quod lo contactu ſanant . hæc conclufio pro
negatti , & eit falliffimum . Si verò di- batur legendis Sanctorum paffim , &
cis id tibi fas, non effe ; nec nobis Ca- quotidiana experientia . Et hæ fanitates
tholicis fas erit credere, quæ facit E: conferuntur interdum , dumtaxat ad
Dizabetha ad confirmationen fidei fuæ , certume tempus , uc legimus de S. Be
Dei ope fieri, aut vera eſſe miracula njamin. apud. Sözom . lib.6 . & Niceph .
fed ea cogimur dicere , vel fi ftitia , fi lib. 11. & fcimus B. Petronillam à S.
non veri ægri; vel fieri phyfica aliqua Petro , ſpirituali ejus parente , ad bre
vi emplaftrorum , aut aliorum adhibi- ve tempus fanatam fuiſſe ; & quod nar .
torum ; vel ex pacto tacito vel expref- rat Mich. Medina » de puero quodam
fo cum dæmone ; à quo nec hæretico, Salmanticenfi ; interdum ad totam vie
rum genius , nec aliæ quædam circuin- tam non redeunte morbo . Aid ' tempus
fantix multum abludunt . Tu Tooke- quidem id contingit, quando ſanans.id
re videris , quid me horum omnium à Deo impetravit cerram ob cauſam
malis . credere : nam tibi credere , in majuſque bonum faqatr , v.g ne faci.
iis quæ aſſeris , nondum decretum tate is abutatur , ad majusmerituar pa
mihi neque conftitutum . Neque tientiæ , alioqui ordinariè curationes
tu cures fuadeo , quid ego de hac re miraculofæ perfectæ elle con fueverunt .
18 gredam : perge potius Dominam tuam Sanario verd naturalis fit ad tempus. ,,
palpare , & fcribere , unde caput un-
unde caput on quando fubfacuta in melius immuta
&tius queas referre . De Ecaociæ Regi- tio , proficiſcitur ex fola vi imaginatri
LIBRI I. CA C APPIII.
:III . Q. IV .
ce ægri , ut de puero illo cenfuit idem Dico 4. folo contactu , aut halitu ', aut
21 Medina'. En in Hifpania genus homi- ofculo , naturaliter quemquam alieti gral
num , quod Saludadores vocant : vel En vem o verum auferre morbum , vel vul
falmadores , eo difcrimine , quòd ilti wera fanare , vel ferrum extrahere poſle
dicant ſe ſanare vi orationum , quas non credo . Hæc concluſio tota eſt con
conceptis verbis dicunt : illi , vi ſaliva tra Pomponatium ; quoad contactum ,
& halitus , quem ægro infpirant , de etiam repugnat Veracrucio , illius fun
his dico 3. Salutatores , Enſalma damentum jam pofui', hujus autem hoc
tores , nec pofTunt dotace do in univer- eit ; natural complexione vel conſtella
fum damnari , nec etiam in univerfum tione quidam funt nocivi , quod in fa . '
approbari . ) etenim poteft fieri ut ali- fcinatione patet ex folo aſpectu , ergo
quando nonnulli habeant donum fanii ex iifdem caufis , quidam naturali com .
tatis : fic Victoria & Veracrucius : plexione vel conftellatione erupt faluta
22 & fic admittenda , quæ Navarrus ; p res & Medici . Sed tam paucis verbis
fcripfit his verbis ; Porro illi qui vul. multa fupponit , non concedezda . Pri. 23
gò Salutatores 2 orantur ( guaniumcun mid quod de conſtellationibus , Alber
que atias fine perditiffimi homines ) It fum fecutus , air , verum non eft . Si
cire poſſunt fuo munere perfungi : quo loquitur de conttellatione, quando iſte
niam gratia illa gratis daia bujufmodi naicebatur : omnes enim eam vim ha
hominibus à folo Deo , conceditur in bituri effent, qui tum nali , quod quis
utilitatem aliorum , allegat Marga ' credat ? fi de conſtellatione fub tempus
ritam Confeſſor. ) Sed-hoc nimis gene contactus ; porerunt fanare omnes
raliter dictum : rard enim ficuti uton quotquot tunc tangent : G de utraque
tur , licitè utuntur :? vec credendum ſimul', annus ille magnus intercefferit
tot hominibus peffimis hoc donum à oportet, qui eandem Tellarum pofitu
Deo attributuni .Quamobrem confalo ram & influxus reduxerit quando'tan
Vicariis & Officialibus Epiſcoporum.cz : git , qui erant , quando natus . at quis
terifque Ordinariis , ut priuſquam per tanto vivit vel vixit tempore ? Alio
mitrant eos hóc curationis munus obi- quin non poterit hoc alia die præſtare,
re , diligenter examinent , an natura- quàin quando pofituræ æqualitas ifta ;
libus . utantur remediis', an verò per quam oportet , acciderit , quàm igitur
gratiam gratis daiam , an per pactum incerta futura hæc curatio ? Secundo ,
cum dæmone operentur : quæ funt quod vulgarem illam defafcinatione opi
ex circumftantiis cognoſcenda . Quod nionein admittit , hoc pofteà docebo
univerfim non fint rejiciendi , contra prorſus à vera Philoſophia alienum
quam inlinuat Ciruelas 3. p . de ſuper- Tetted peccat illarione, nec enim fequi
Atitione. c. 3. 07. probatur , quia nun tur , nociva eſt qualitas hominis in ho
quam abbreviatur manus Domni , ne minem ; ergo & qualitas hominis in
hanc gratiam quibus vult largiatur : hominem fatenda eft cfle fanativa , nam
certum tamen puto , hanc nunquam auctore' Ariſtotele 9 plura neceſaria ad
largiri oifi Catholicis : hactenus enim fanitatem , quàm ad ægritudinem ; wa
nulla hæretici miracula fecerunt : & lum enim ex quovis defectu , bonum
prudentiffimè fummius Franciæ Senatus ex integra cauſa. Deinde contagio fo
deciſione quadam uni , ex hoc genere lo haurirur afflatu . Verùm in hac cu
empirico , an . 1577. vetuit , donec ab ratione feduld obfervant modos tangen
ordine & Collegio Medicorum 'appro- di certos , numerum & alias ceremo
batus eflet , agrotis pofitiones ullas im- nias . Accedunt multa fufpicione plena
perare , aut medicamenta præbere , vel & periculo . Primò quod falutatores il
morborum curam publice profiteri , le- li dicunt , ad virturem hanc exercen
ge Ao. Robertum rerum judicatar. l. I. dam multo vioi por å opus fe habere :
6. 5. do &tiffime differentem . fieri autem non porest , ut ' vini potus
profit
o Vistor . Teleft. de Magia . Veracru . p Manual, c. 11. num. 86.
lib . 20 de anima fpeculiar wind tid 9 Problo . fe&t. 9.
70 DISQUISITIONUM MAGICARUM
prolit ad.contrariorum morborum cu- homines ea vi pollerent. Și ratione ige
sationem , li profit frigidis , non pro- dividui & ſingularis complexionis hoc
derit calidis . Secundo folent panem ani tribuis , quod alteri adimis : cur
à fe admorſum porrigere morfis a non in magnete quoque & rupica læe
cane rabido , vel infectis toxico : diverficas , ratione individui reperitur ,
cui pani neutra cauſarum Veracrucis ut unus magnes nequeat , quod poteft
ſuffragatur . Tertiò dicunt , in in præ
præ- alter ? Neutra ergo ex parte fimilitudo
ſentia alterius falutatoris vim majo- locum habet . Item quod rhabarbarung
rem ſalutandi habentis , fe fanare no bilem temperet , id facit ratione pecu
quire, quod eft abfurdum : deberet e Liaris fui temperamenti
pim potiùs vis illa , & naturalis effet , fpeciei illius individua & pulla alte
magis intendi . Quared mentiuntur rius , eodem planè modo morbis mer
cùm dicunt naturaliter unum , falutato dentur . Sed in hominibus non poteft cf
rem ab aliis falutatoribuscognofci , li- le hæc fimilicudo & paritas tempera
cet eum priùs nunquam viderint , quod menti : quia hominis forma diver Gilli
fignum alicujus, notæ illis à damone ma eft à forma rhabarbari ; quare &
impreſſie . Sanè pleriſque rolæ veſtigiuno temperamentum corporis diſcrepat à
ineft, ut dictitant ipfi , S Catharinæ temperamento rhabarbari , nam alias
vel Quiteriæ . Quinid falluntur , dum longè requirit diſpoſitiones materiæ for
putant hancvim competere feptimo cu ... ma kominis , quàm plantæ , fucci
que filio , li maſculioum ordinem fæmi. ve : Quo ergo pacto vis eadem natu
mineus partus non interruperit , quod ralis ratione temperamenti competat
eſt ridiculum naturæ adſcribere , & non homini , quæ rupicæ , vel rhabarbaro
miraculo . Sexid , fæpè jactitant obi re Quoad illos autem , qui genus & co- 25
velari., quæ procul in eorum abſentia gnationem B. Pauli tumidis buccis cre
geſta fuere , ut ille qui Torquemadæ paa paat , ſeque angues Sne læſione contre
irem à morſu.canis rabidi ſanavit , nar- &tare polle , jam. plerifque impoſtura
rat Hiſtoriam ipſe Torquemadas . Se cognita elt , folere. priùs contra more
primò gloriantur. line nocumento ſe tra . fum ſeſe Antidotis præmunire ..
atare poffe carbones & ardentem cliba De militari illa vulnerum curatio- 26
num ſubire : quæ naturaliter fieri ne ne ; audacter dico , niti dæmoniaco pa
queunt ; niſi. ſe præmuoiant lotione & dto ; & ex genere ſuo, id lethale cri
& inun &tione rerum , frigidiffimarum men ; loquor de illa , quæ ſolum obli
quæ tamen non poffunt , niſi ad modi- gat linteo : nam quæ oleo , & vino
cum tempus, ignis activitati refiftere . uritur : li congruo temporis intervallo.
Unde & Vairus ſ narrat , ex hoc gre- fanet , nec mala murmura his addat , 1
ge quendam , cùm ingrellus furnum fuif- aut alias ſuperſtitiones , Phyſicis lici
fet , & alius , eo ignaro januam . occlur tis remediis annumeranda . Blaſphe
Giffet , ibi flammis abfumptum ... mum quoque oft vocare artem D. An.
24 Venio ad Pomponatii fundameatum , felmi, quæ fuiMagi illius Anſemi Par
& refpondeo ; lapides , herbas . & ani- menſis commentum . Accedit quod fic
malia , quæ vim. aliquam beneficam à vulneribus aut morbis fanati , poftea
hujuſmodi à natura acceperunt , eam in dolores graviſſimos & fæpè morbos
obtinere ex temperamento certo & de- fæviores reincidant , & ut plurimum
finito totius ſpeciei , fit enim , inde vitæ exitum peflimum fortiantur ; quod
ut omnis magnes ferrum attrahat. poſlem mihi nororum multorum exem :
omne rhabarbarum bilem expurget , plis alruere . Sed parco nominibus dior
omnis . rupica morbum ictericum fanet.. tuorum ..
Oporteret ergo , li falutatoribus vis ea Rellat quiddam Alberti Magoi ' , 27
naturalis ineffet ; ratione fpeciei hu- qui refest duos. ſe vidiſſe -pueros , quo
mana: eam : accepiſſent , & fic omnes rum unus cùm ferretur juxta oltia clau :
ſa
s Horri Florum colloq: 35. Ananias libri 4. de nat. dem .
láb .. 2o. de Fafeine 6.-U ... 4. Ex lib . 2 .. demosu animalsuresi
LIBRI I. CAP. III. Q. I V.
fa , omnia , quæ ad dexterum ejus latus Demere , non etiam properarent ad.
fita , aperiebantur : ab altero verd idem dere monſtra
in liniſtris oftiis præftabatur cur non Emula ſed fignis tantùm , non virgin
ergo ferrum ex vulnere ad folum con bus aqua .
tactum vel præſentiam alicujus exci Quod removere nequit , duplicata ſu
dar ? Nonne ſcribit Matthiolus , io I ftinet ira .
taliæ montibus herbam ſe novifle , qua Hinc eft laudato quod poffunt carmi
ab equis calcata , continud ferrei calcei ne Marſi ,
folvuntur . Pici herba cuneum adda Cum tacita bevos producent arte dra
tum extrahi teftibus Democrito & COMAS
Theopraſto . Éthiopide herba certori. Abſentes , sape jubent confligere
tu incantata , Seras omnes & admovea fecum .
tur aperiri ; ' & ſuo tempore Venetiis Tunc ut quiſque gravem bello perſen .
furem ſuſpendio damnatum , cui ſic fo ferit hydrum ,
res omnes pacefiebant . ) fic ille epift. Aſpidis aut durt claufas cognoverit
Nuncupatoria in Dioſcoridem . Refp. iras ,
In ultimis duobus apertam incantatio Concutit interius fecreti carminis ir
em acceflifle ; in prioribus duabus her ma ;
bis , occultam attrahendi & disjiciendi Protinis laxis verbo lastente ve
vim à natura infiram , qux vis patu menis ,
raliter hominibus ineffe nequit . Nec Mox impune manu coluber tractatur
ratione ſpecifica , quia non omnes ha iner i ,
bent ; nec individuali ; quia conditio Et morfus tantùm , non virus in an
nes individuantes non producunt talem gue timetur ,
effectum . Quare nec Ariſtoteles , nec Interdum perit incantans , fo callida
quiſquam reétè philoſophantiun , hoc furdus.
elt crediturus : mirandumque vehemen Adjuratoris contempfiu murmura fer
ter unum Albertum , plura narrare fo pens .
lum , Je bujuſmodi creditu difficilia vi Hoc quoniam de nato prabunt of
dille , quam ad illum uſque ( ut ait origine prima ,
Anton . Mirandulanus ) ceteri qui ex Anguine ex fraudis quod fic , lingute
S.
ftant Scriptores tor ſeculorum amul o que periti
mnes. ( Si tamen hoc accidit , dæmonis In ſpeciem reddunt commercia mutua
28 præſtigiis adfcribendum . Cujus ctiam fandi,
pacto & incantationibus fretos fuiffe
Plyllos & Marlos , faris colligitur ex CAPUT IV .
Plutarcho , Plinioque , clarids etiam Al
cimus Avitus lib . 2. his verlibus . De Magia artificiali .
Jam Magicam dignè valeat quis dice.
re fraudem ; SUMMARIV M.
po Occultas tacito tentanten pectores vis
SIC res ? Magia hæc duplex eft , quadam diven
es Legifer ut quondam vates , fub rege natoria , quædam Operatrix ,
os ſuperbo ,
2 Operatrix , quedam Mathematica
Dam nova mouftraret juffi miracula quadam præitigiatrix . Mathematis
od Signi, c& exempla varia auctores . Os
Commowit livore magos , ut talia ter aneum Alberti Magni locutum non
or teni , fuit contra Gurihelm . Pariſ. alios.
Accumulentque fuas zelo fervente rui 3 Praſligiatricis exempla plurima.
nas , Eadem Thaumaturgica w naturalis
Queis forfan ſi ſuppeteret non vana dici poteſt , qua bona eft per fc ,
potefias, per accidens mala ,
Ś Un
Circe , qua do Anguitia .
32 DISQUISITIONUM MAGICARUM
Unde sæpe Diabolica fii velamea batur , i ! le in capitelmebetur; mi is
6 Uti faétum in Vergine Colonien i . Itatuis idolorum oracula fundebat : qui
Trifoilinks, Sadechias Judeus , Eu- folus cacodæmon fuit . Notum enim G
nus, Liodorus, Cæfarius Maltejius. mulacra vocis propriæ expertia fuiffe :
Simulacra enini Gentium argentum ege
Æc mira quædam perficit per hu- aurum : os habent de non loquentur , nc
' H gue enim eft fpiritus in ore ipforum di
nim nunc loquor de operatrice ; divi- Fuit illa fententia Guilhelmi, & olim
natoriæ faum , locum refervo . Hermetis , fed à Theologis confucara
2 Magica operatrix artificialis & ipſa jam pridem e . Huc pertinet globus il.
duplex eft ,Mathematica ( Preftigiaso- le artificiofus , feu ahenea Itatua , fic
ria . Mathematicam yoco , quæ nititur confecta , ut ex occulto loco , funiculo ,
principiis geometricis , arithmeticis , vel qui intenlus erat reanillo , ſagittas in
aſtronomicis; hujus exempla lunt Sphæra ſpectantem ejacularetur : quo pacto Ken .
illa Archimedis , fecundùm Claudiatum nethum III. Scotorum Regem , à Fe
vitrea , de qua M. Tul. & in Sira- nella interemptum , in Majoris & Boe
cufarum obſidione navium per fpecula ti Scotia Annalibus legitur. Eodem re.
combuſtiones : % Archytæ columba li- ducenda quorundam mirifica folertia
goea volaps : a Leonis . Imp. aviculæ ut artificis illius qui Romano Impera
cantillantes : b & Boctii ærer , volan- tori vitrum Hexile, & non fragile ob
tes & cantillantes , ferpentes ex eodem tulit , de quo poft veteres Guido Are.
metallo ſibilantes, & Gmilia multis nar- tinus epift. ad Michaelem Monachum ;
Hæc Magia vocatur ab Hero- ferentium immania pondera fronte , &
ne & Pappo Javnatoupyox” , thaumatur- funambulorum globis infiftentium ( ut
gica . Supponcndum autem nihil hanc vidi ) & qui membra , quafi lutea con
efficere polle quod rerum naturæ repu- fractave , uti lubet, fectunt , de qui.
gnet : quinimò indigere caufarum pa- bus egit D. Chryfoft. hom. : 9. circa 5n .
turalium ope certo motu & dimenſio . ad Pop. Antiochen, ad quæ loket pluri
nibus applicatarum : ut in fpeculis il- mum juvare corporea dilpolitio , & -na
lis Archimedis , & hydraulicis noſtris turalis agilitas , ut plurimis exemplis
& automatis patet . Quare fi quis cf. docet Andr. Libavius part. 2. Mirabi
fectus proponatur , cauſarum natura- lium tracta , de Noctambulis in fine o
fium efficacitatem fuperans, ille ad pro- peris .
digioſos referri debet, etiamfi humana Altera fpecies ludicra & decepto 3
industria ad inftrumenti confectionem ria , vocari poteft præftigiatrix : ' (
motumve concurrerit . Idcirco diffen- qua factum , ut mira Magorum à
tio à Guilhelm. Pariſienſi , Medina & Græcis zuvia , & wußria ; à Latinis
aliis : qui capút æneum Alberti Magni ludi , & ludicra , & ludibria vocata
( quod narrant ) humano credunt ar- fint , ( vide Heraldum in libr. 1. Are
tificio articulate locücum : nec enim hu- nobii pagin . 31. ) cujus effectus non
mana induſtria hucuſque pertingit : nec funt quales , aut qui videntur : ad eam
naturalis ratio patitur , ut res inanima- pertinent pleraque quæ ab agyrtis , cir
ta , vocem humanam , ad lubitum in. culatoribus & funambulis creduntur pas
terrogantium refpondendo ; emittat · trari incantationibus , cùm agilitate
Nam hæc vitam & refpirationem in lo- pedum vel manuum fiant , ut quæ
quente , & perfe &tiffimam vitalium ore de Reatinu quodam narrat Pompona
ganorum cooperationem , & diſcurſum tius : interdum fiunt etiam per ani
quendam loquentis, requirunt. Quæcum malia bruta loogo uſu edocta , ut quæ
huic capiti defuerint omnia : li loque. Joannes Leo narrat , de alino & ca
melo
y 1. Tuf. 2. de na . Deor. c Caſiodor, 1. varia , epift.pen . Por
Ź Plutarch . in Marcel. Zonaras 10.2. litian. in Panepiſtemone.
Gellius lib. 10 No. d Pfal. 134. v. 15 : e D. Tho.lib. 3 .
b Glycas y Manafes in Annal. contra gent.6.104 Valent. 2. difp.12.fol.
1
1
LIBRI I. CA P. IV.
33
melo f , interdum per meram impo- ur in iis quæ de aftrorum influxu , &
furam , & meatus occultos aliquibus temperie hominis fuperiore capite dif
fubingreſſis , ut faciebant Sacerdotes Be- ſeruimus : vel mentitur artificium ; ut
li , qui à Dracone cibos devorari fia- in characteribus , imaginibus & hujuf
gebantg : & fiebat in celebri illa fo- modi , de quibus difputandum quæſt.
lis menſa h , quam vulgus peregrino- ſeq. Hoc ut intelligatur , de præltigia
rum putabat fponte fua cibos fuggere trice quædam , ad alia quæ poftea dif
re , rcvera tamen cibi à vicinæ urbis ſerentur libr. 2. gualt. 8.' hoc loco ad
incolis ſuggerebantur i . Et etiam ac- dam . Sapienter,ab Ulrico Molitore lib. de
cidebat , in fictitiis illis idolorum amo- Phytonicis mulieribus animadverfum fuit
ribus ac ftupris , de quibus Joſephus , à Diabolo lic medium difponi poffe ,
& Rufinus k . ltem quando Barcho- ut una res alia videacur : & talia esa
chebas , pſeudomellias Judæorum , iti- perimenta plurima fieri à joculatori
pulam in ore fuccenfam anhelitu ven- bus : cùm facanas fic Magifler ( ait )
tilans , Hammas vomere videbatur , te- joculatorum ; nemini dubium effe , quin
Ite D. Hierony. Apolog. aduerfus Rum fubtilius hæc Diabolus operari poflit ;
finum : ſimile pucarim , quod de Caco hic , nunquam diſcipulus eft doctior
Latrone narrat in Alcide Poeta . Talia Præceptore . Talis illa , de qua Nide
quæ vocat - Irenæus lib. 1. adver. bæref. rius , in Formicario , cap . de maleficis
cap. 4. Anaxilai ludicra , V. & facere * corum deceptionibus ; Colonis , in- 6
ve convivæ videantur habere Æthiopi- quit , citabatur virgo quadam , qué mi
cum nigrorem , vel defunctorum pal- ra in confpectu nobilium feciffei
lorem , alinina aut equina capita , com- te magica videbantur fieri ; map , qu & ar
pam a
mentum vetus Plinio lib. 28. 35. rim quan dam dice batu r lace raſe
& Sexto Empirico notum lib. 1. Pyr. fubito in oculis omnium redintegraſſe :
rhoniar. ut docet Marfilius Cagnatus lib. vitrum quoddam ad parietem a ſejacta
ol
1. 3. varior. cap: 10 . tum confraétum , in momento repa
* Eadem dici poteſt Thaumaturgica , ' raffe fimilia . Manus inquiſitoris eva
que ut & Magia naturalis , per ſe bo- fit excommunicata . Bodinus notat, cos
15 na elt , & licita , ut omnes artes per ſolere decem magicis præftigiis unum
ſe ſunt bonæ . Per accidens utraque fit fubtilitatis feu agilitatis artificiofæ actum
-
illicita : Primò , quando in malum fi- niſcere , ut perſuadeant , quæcunque ab
nem referuntur . Secundo, quando fcan- ipfis geruntur, citra præftigium , fola
dalum oritur , cd quod putentur hæc dexteritate & arte fieri ; procurant ,
fieri dæmonum opera : quare non de- ut quicquid fortilegii admiſcent , id ſube
berent hujufmodi permitti , niâ circu : tilitatis & agilitatis eſſe videatur . A

IS latores publicum & idoncum à Catho mat ſatan homines ad riſum provoca.
licis haberent artis fuæ teftimonium . re, ut læti ac hilares imbibane im .
Teroid, fi quod inde ſpirituale vel ten- pietateni ; lic. præftigiatores iſti, agyrtæ ,
To
porale damnum corporis aut animæ jocularii , miriones , circulatores , ipfos
0 immincat ipG circulatori , vel fpecta- judices fæpe ad ineptam quandam l
m toribus . Ex hoc enim capite damnan- titian & admirationem pertractos fa
ro tur , qui fine neceffitate vel caufa ju- fcinant , ut cuncta ipfis jocatoria tan .
Ita , le mortis periculo per luſum ex túm , nec punienda videantur . fre.
te ponunt . 7
que talium femp ueeprov
$ Cæterum Naturalis Artificio fuitns, & feges er mubiq
etia hodi in entu s
aulis
fæ Magiz , duo ſunt velamina ; quibus quorundam Principum , allio & cicuta
fe occulere folet Magia Diabolica , fem noceptior In Francia Triſcalinus m
2 per enim vel naturæ vim mentitur coram Carolo IX. aliàs laudato Rege ;

E ex :
f Deſcriptio Africe lib. 8. lib. g . lib. 2. hift. Eccl. 6. 25.
8 Daniel. 14. h D. Hier, epift. 103 . I Silvio Fumus in verb. ars No.
ad Paulin . i Herodo.lib. 3 .
varf. 6. 15. num
m Bodin . 8.
in demon
k Jofeph. libr . 18. ani, f . 4. Rufin . .
34 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ex cujuſdam nobilis., ab eo remor , tatis laqueis circumventi , ad cultus ei
torque ,annellos ad ſe ligillatim cun- pendendi ftudium concitarentur. qui cùm
Etis ſpectantibuspelliciebat , eofque ma- capitis reus cruci tradenduseffet , clicio
ou recipiebat advolantes ut videbatur : rum carminum preſentiſſima arte è ca
nihilominus mox torquis integer , & tana Byzantium , cujus imperium eo
illafus repertus fuit : Hic convictus tempore Sicilia agnofcebat, o rurfus è
multorum , quæ nec arte , nec actu hu . Byzantio Catanam à lietorum manibus.
mano , nec natura fieri poterant : fafe dilapfus , parro temporum interſtitio
ſus est ope diaboli cuncta fe perfeciſo per aerem devebi ſe ju lit. Quibus ve
le , quod ante obftinatus negaverat . neficiis adeo populo fa &tus ejt admira
Joannes Trithemius , ex antiquioribus bilis , ut in ipfo quandam numinis po
refert , anno 876. terupore Ludovici tentiam effe rati , errore facrilego cul.
Imp. Sedechiam quendam religione Ju- tum facris debitum ei exhiberent". Sed
dæum , profeſſione medicum , Aupen- tandem à Leone Catanenſ Epiſcopo
da quædam coram Principibus viris fe divina virtute er improviſo captus , free
ciſſe. videbatur hominibus devorare Ho- quenti in media urbe populo , in fornas
plomachum equitem , currum quoque cem igneam injectus , ignis incendio con .
onuftum fono cum equis & auriga : fumpius eft . ).Sic divina juſtitia pre :
amputare, capita , manus & pedes ; valuit & qui ſe judicibus forte mi
quæ pelvi coram impoſita fanguine ftil- nus juſto zelo motis eripuerat , è fan .
lantia cunétis fpectanda præbebat , & eti viri manibus elabinon potuit. His.
ea karim hominibus illæſis fuo quæque fimilia præftigia narrabe ſeq. lib. 6. ini
loco reſtituebat : venationes , decurlio- prin . & quædam Cratiftheni cuidam
nes , & haftiludia , & quæ homines tribuit Creſpetus ex Athenxo , & aliis
in terris agitant , ca in aere audiri fa- quibufdam ex . Antonii Guevara Epiſco
ciebat : media bruma hortum amenifa pi Mondônedenfis lib. 3. horologii prina
simum , in Cæfaris palatio , arbori- cipum capi43. 44. & merito ſubdir ,
bus, herbis, floribus , cantillatione avi- quod jant monui , iftos joculatores
eularum , fubid naris & auditis pro- quantunvis artificiofos , operan dæ
ducebat : Si quis pedem attraheret , monum adhibere ; ided. legibus la cis
alterius pes fubfequebatur , & homo Franciæ Reges S. Ludovicus , Philip
innoxius per Giftebat . In Sicilia Eunom pus Auguftus , & Henricus 3. regno
proponunt , fed ejus facinus illud quo exulare tales ſanciverunt. Crefpetido
inter verba flammam ore videbatur vo- odio Satane difcur, 12. lib. 1. Noftris
mere , artificio quoque non præftigiis temporibus Cæfarium Maltelium Pari
plane tribuendum : nam in ore abdi fiis captum fuiffe , fed aftu caroeribus:
tam pucem fulphure & igne plenam elapfum ferebant ; idque ei Baxius ir
habebat, qua leniter exſpiratione mo quiſitor inter cætera in judicio objicie
ta , fundebat fiammam ,ut fcribit Thomas bat ; fed cum urgeretur & damnatio .
Fazellus decad, 2. rerum Sicularum lib. nenu metueret ; Gubernatore ,qui tum :
! 5. 6. 2. Idem c. b . lib. 3. deca : 1. mira re- erat judicibus Ecclefiafticis. fufperſedere:
fert de quodam Diodoro , quem vulgus jutlis ,ereprus, in aulam irreplit ; & ibi
Liodorum vocat. hunc magica arte im- multa de novo ccepit edere ; . chartas:
butum , miranda præftigiorum machi: luforias in alterius eas tenentis ma
natione Catanæ fioruifle . Is namque nu , ipfe diftans , ſic mutabat , ut bis
porenii carminum fuorum vi homines in . terque alia in eis figura appareret : in
bruia animantia.conuertere , omniumque alrera meofæ parte poſita vafa ad ſe
fermè rerum formas in novas metamor- alliciebat moro vitri' tantum fruftulo :
pholes transfundere , longiſſimifque à fe cogitationes nonnunquam divinabat alie
Ipatiis difficos , repentè ad fe trahere pol- nas , ut cum ſparſa faccari granorum
Je videbatur. Catanenſes præterea aded: minutorum in menſam magna malti
crebris lacellebat injuriis , a contume. tudine , quod quis Gbi granum mente:
Liis debonefiabat, ut vanilima: credula delegillet' indicabat ; etiam fi quis , ie
deli
LIBRI; I. CA P. IV . Q. 1, 35
deligenda re propoſita dubitaffet, adden zaldus incentur . Memorabil. ſed ſuper
ibat hæfitationem , & reſolutioneraja . Nitiosè .
Atabat quod alter eflet electurus , id Verè & prudenter negarunt Hippo
fe diu ante prænoviffe , & alia multa : crates , Galen . & quos citabimus infra
propter quæ tertid in jus ab Illuitrif. 4. 3. omnes. Sanè rem acu tetigit Ta
Simo Archiepiſcopo Mechlinienli , D. tianus Aſſyrius , cen {ens, fi quid his
Hovio anno 1600, vocatus ; cum fille- efficiatur , id ex conftituto fieri , dun
re fe pollicitus eſſet, aufugit ad afylum taxat quia dæmones hæc libị ligna con
omnium Antichrifti præcurforum . Prin- ftituerunt , & quaſdain quafi tefferas
ceps ille , qui præftigiatorem judicio, militares , aut pacta conventa , ut ho
auctoritate , non jure eripuerat , vix mines folent verborum certas formu
biennium -fupervixit , & Horente ætate las : Moſes Maymon pronunciar , n
interiit ; nec quicquam illi , pultquam mendaces & Rultos elle, qui foli figuræ ,
malæ caufæ defenſionem ſuſceperat foli fcripturæ , folis denique lineamentis
poſtea feliciter in gubernatione ceffit aut vocibus aere fracto nacis, tantam mi
Non impunitos unquam Deus Princi rabilium poteftatem adfcribunt. confen
pes finit ', hoſtium ſuorum defenſores : punt Medici , Theologi , & Juriſperi
quia nominatim vetuit , ne præftigia ti noftri o .
tricem quis vivere patiatur. Exod.22. Notandum ex Conrado V Vimpina , 2
V. 18. hoc eſt , ut Philo interpretatur , p Magos triplex genus, imaginum ſeu
noluit differri fupplicium : ſed ipfo quo figurarum habere . Primum elt , quibus
convicta foret die , interfici manda- adhibendas docent ſuffumigationes &
vit . incantationes , & per quinquaginta qua
tuor angelorum nomina exorciſationes
QUÆ STIO I. & alia , quæ perfida funt & manife
ftam continent idololatriam . Prime
An vis characterum , annulorum , figil. quia hæc nomina non nifi à dæmoni
lorum , aut imaginum fit , qualem bus potuerunt accepiſſe ( quod Carda
Magi contendunt ? nus fatetur : 9 ) Secundò , quia dicere
quod tales fumigationes honorent Deum ,
SUMMARIUM . aut Deo placeant , eft error in fide :
dicere autem quod talibus uti , non fit
dæmones facrificio honorare & ideo
i Opiniones varia .
2 Imaginum triplex penus , og de fin damnabiliter sonorarpotaw , { idolola
gulis . triam exercere , ) etiam eſt error . U
3.De higillis et characteribus . Nul- trumque definivit Facultas Theologica
Tam his omnibus vim ineffe . Lutetiana Artic. 10. B 12.
4 Sigilla Hermetis , o Lud . Dulcis Alterum genus imaginam , caracteri
Tıb , potatus . bus & fculpturis innititur , barbaris &
s Caiet . “ Pompona. fundamenta fu- peregrinis ; in quibus funt novein cal
bruuntur . Figura an vis fui alla for- dariæ , & nomina quatuor principum
maliter , live que figura . hujus. muadi cardinum , & ter ſeptem
nomina ex Mahumeticis deliriis Ara
Um Magis. ſentiunt Prolomæus buna decerpta : quas illi figuras aucto
Cum Aphrodilxus , Porphyrius & alii ribus tribuunt Germoni Babylonico
Platonici , & #ultiflimi Artephius ac Hermeti Ægyptio , & Thori'Græco
Thebith, ex recentioribus Pompona.. tales etiam numerant quatuor Salomo
cius , Ficious, Dulcis , & Ancon . Mi- nis annulos . Talia cunčta patet anau
E 2 meran .
n Ductor. dubitant. c . 72. 'de ſuperftit . Condronchus lib . 3. demorb.
o D. Tho. 1.2 . 9. 96. art, 2. 09. 4. venefic. 1. Bokelias lib. de philonis c , I.
consr. gen. s . 104. do 195. o ibi Fer. Vairus, Anan . d alii.
rar. Sil. verb. fupereft q. 10. Ciruelus р lib. de fuperftit. ch. pen . ego wlt.
ake fuperftit. p. 8. Martinus de Arles lib . 9 lib . ib. de varies.
ITIONUM RUM
36 DISQUIS MAGICA
meranda primogenerifuperftitioforum , Nomina quidem Deus in Scripturis ima
& execrabilium , nec vim ullam habe- poluit fan &tis quibuſdam myſterii di
re polle , nifi à dæmone , quo Docto- gnificandi cauſa & officio eorum , quo
Te & Dedicatore miſeri ea acceperunt: ifti functuri , convenientia : ſed ipli no
quæ per fe vana & inania effe , deli. mini Deus vim effectivam nullam in
ciis & laminis agens docuit D. Hier. didit , Animantibus verò cun & is Adam
ju Fatentur etiam ipfimet Albertus Ma- nomina indidit , non Deus .
gnus , & Rogerius Baconus. Et etiam Par ratio eft de annulis & ſigillis Ma- 3
in fide error , quod unus dæmon fit Rex gicis , quantumvis præferane ſpeciofif
Orientis : alius Occidentis , & præfer- lima nomina Raphaelis , Machabæo
lim fuo merito . rum , Salomonis , Elizæi , Zachariæ ,
* Tertiam Speciem genuit axiomaquod- Conſtantini, & quorundam ſancton:
dam Ptolomæi , vultus inferiores cælo quibus nominibus etiam intervenit Star
ſubje& tos vultibus cæleftibus ; & hinc phemia, dum hoſce ſanctos fingunt ne
intulere ſcorpios omnes terreſtres regi fariè Magicis initiatos , item quia fie
à fcorpio cælefti, piſciculos oinnes flu- gnum crucis , quo in ligno vicit ille
viatiles à cæleftibus piſcibus : hoc nu: Magnus Imp.. annumerant figillis fuis
gamentum defendunt cum Ptolomæo dæmoniacis .
permulti c . Sed ſuperius jam ex parte Denique certò tenendum , quando
hoc confutatum fuit. u nunc addo , fi effe &tus aliquis fequitur uſum characte
tam potens illa correſpondentia imagi- rum , annulorum , ligillorum vel ima
pariæ figuræ fuperioris in hanc veram ginum : quod fieri interdum conten
figuram inferiorem : cur adjungunt ri- dunty : Id totum à dæmone fieri ,
ius quofdam fuperftitiofos ? v . g. ut fi qui conſtitutarum à fe nugaruni credu
talem expetas effectum , in tergo figu- litatem conatur , vel de novo menti
ræ eum debeas inſcribere , fi contra- bus inferere , vel inſertam profundiùs
rium , in fronte , idque faciendum ali- & ſtabiliùs infigere.
quando manu dextera , aliquando le Porrò ut nugacitas Hermetis & fi 4
va : figillum modo fodienduin capite milium deprehendatur , vel ab indo
deorſuin , modd capite furfum , & cæ- etis , decerpam nonnulla , ex Italico lib.
tera de hoc genere . Unde nihil vereor Ludovici Dulcis : qui non utili exem
concludere , cum Gerſone , & VVim- plo fi &titii Salomonis & Hermetis fi
pina , hanc etiam ultimam ſpeciem fu- gilla in lucem edidit . deceret potiùs in
perſtitioſam damnatam elſe Fundan- Ecclefia Catholica talia obrui' ſilentii
jurenim hæc omnia in aphoriſmo Ma- cinere , quam typis tam ſplendide evul
gico libri impii , qui inlcribitur AR- gari . Ajunt ergo nugones : Qui gem .
BAGHTEL Sanyang in Septena 2. mas poſſideat, cui inſculptus aries , leo ,
ubi traditur , quod quando Deus nomi- vel ſagittarius , cunctis eum gratum &
na rebus vel perſonis impoſuit, lajul gratiolum fore: cui virgo, taurus , ca
cum nominibus vires & officia quædam pricornus , hunc religionis amplectendæ
illis diftribuit : & ita characteres ac avidum effici ; cui gemini libra ,
nomina conſtellata ( x Imagines ſub quarius, hos amicos fidos , legum tena
certa conſtellatione formate nomina- ces & concordiæ ſtudiofos fore , contra
te ) habent vim non ratione figuræ cui cancer , ſcorpius , piſces , iis infe
vel pronunciationis , ſed ratione vir- rendum amorem iniquitatis , levitatis ,
tutis feu officii illius , quæ Deus ad mendacii : cui Saturni character , is
tale nomen vel characterem ordinavit. gliſcens robore ; cui Jovis , amabilis ,
Hoc totur eft mendacium confi &tum fortunatus , ad fammos honores pro
ad ftabiliendam hanc ſuperſtitionem . vehendus ; cui Martis , javictus : cui
So
s in vita S. Hilarion , circa med . x fup. cap. 341 .
f Arti. Parif. 25. y Plato 1. de Repub. Trallianus lib.
+ Trall. Albertus Baconus,Mizaldus. 1o. cap. 1. Philoftrat. lib. 3. vila se
u ſup. s. 3. q. 1o pollonii Joſephus l. 8. antiq. 6. 2.
LIBRI I. CAP. V 1. Q. 1. 37
Solis , opulentus; cui Veneris , immer. comprincipium . ergo , ut eſt figura ,
fabilis , & omnium compos votorum : habet peculiarem effectum . Antecedens
Idem , cui Lund . Quid multa ? nulla probat', tum quia in artificum inftru
ett imago ftellæ , cui non peculiaris ef- mentis efficit figura , ut illa ſic , vel
ficacitas inhæreat . Mirto ftellas, dra. fic operentur : tum quia ferrum latum
conis figura lætum facit , & divitem ; ſuper aquas fertur , quod fi in formam
alirolabii , fatidicum ; idem ( ride ) afie aliam contrahas , demergetur. Re/ pon
ni , fi chryſolitho inſculpta : rapæ , i- deo , figuram eſſe conprincipium in mo
nimicos ad pacem , amicos ad odium tu locali , & operationibus quæ per
impellit ; cameli, dæmones cogit , &c. hunc motum fiunt : ut funt variæ di
hec ille lib. 3. de gemmis à 6.6.uſque ad vifiones continui per dolabrum , per
c. ult . Si nugabatur , certè cracle ridet malleum , per aſciam , per ferram : non
Prælatum illum , unum ex Ecclefiæ car- verd in operasionibus , quæ funt per
dinibus , cui opus inſcribit : fi ferið alterationem ; neque id probant ejus
non habeo , qui excufem , cum ea quæ confirmationes , quarum etiam ultima
folius Dei funt, infundere prophetiam , fortaſſis falfa eft. vix enim ferrum in
& religionis ac fidei amorem , tenaci• tantam latitudinem queat extenuari
tatemque & fimilia , tribuit aſinorum ut poroſum fiat , & aquis immerſabi
& fiderum figuris : Nonnc hoc eft le . Sed efto fiat , erit non ratione 6
fuadere , ut relictis bonis artibus guræ , fed ratione quantitatis , qua re
& ftudiis Ethicis , demerg ?t ſe hu- non differt ab ipſa ſubſtantia , ſecun
mana curiofitas in barathrum fuo dùm multos . quæro enim , qua figura
perftitionum , & facere , ut cui- velit effe ferrum , circulari, quadra ,
que fit Deus Annulus ſculptus quem an pentagona li dicat , hac vel illa :
dextra gerit inferam idem fore fi alia fic formata
s Sed alia ex parte negotium facef- lamina , æquè tenui & lata figura :
funt Pomponar. & Cajetanus. Ille , cum quod indicium eſt nihil operari fi
objicimus , pentagonos circulos, & alia guram ; fi dicat qualibet in figura fuf
hujuſmodi ligna aut characteres duota- ticere illam extenfionem & diductio
xat eſſe qualitates quaſdam quantita- nem ferri; certè fateatur neceſſe eſt, à
tis : ipfam verd quantitatem non elle figura hoc non pendere , non minus e
principium operativum , Refpondet j nim differunt extenſio, quantitatis , &
non efle figuram principium operacio- figura quantitati extenſa impreſa
nis , fed tamen ad operationem pluri- quàm albedo à ſuperficie parietis deal
muin conferre : fic enim deformen ma- bati. Secundò , adfert fundamentum il.
teriæ figuram hominis animo triftiti lad tertiæ fpeciei imaginum , quod jam
am , fpeciofam vero eidem gaudium ad- explofum eft . Tertiò , prætendit aucto
ferre , quod fine ratione ab eo dicitur , ritatem D.Tho. quac ſanctus Doctor
quia Magici characteres , nihil neque d.cap. 104. concefferit , imagines haſce
pulchritudinis , neque deformitatis no virtutem aliquam de coelo habere , qua
tatu dignæ , aut idonez ad has paflio- tenus funt imagines , & rem conftitu
nes gignendas , habent. Quod cum ipunt in ſpecie artificiali . Refpondeo D.
femet videret Pomponat, tandem con Thomam cum eo capite has ſuperſti
fugit ad credulitatem iis utenrium . Ve- riones impugnet , hoc tantum ex per
rum credulitatis non major vis eft , lona adverfariorum dixiffe , quali di
quam imaginationis : de qua vide dió cat ; licet cibi de imaginibus id conce
ta præcedenti capite . derem , de characteribus tamen hoc falo
Cajetan. ut erat acuto ingevio & fum foret . Quared fubdit : videri du
peracri , ultrò etiam communem len- rum & difficile eos omnes damnare
tentiam nonnullis laceffit. 2. Primòfic qui talibus utuntur imaginibus . Refpon- 1
ratiocinator. figura , licet non fit ip- deo , ftultorum elle numerum infini
ſum principium operationis , eft tamcn fum ; ideo fufficere quod re vera res
fic
z 2. 2. qu. 96. 2. 2 .
38 DISQUISITIOMUM MAGICARUM
fit mala , & fuperftitiofa . Haftenus , Rationalem quandam : vim folum , &
fufficiant dicta : plura fuppeditant, qui
cim illa divina quxdam myfteria cone
ex profeſlo de hac re. Langius d .epift.
templabantur , nec ullam vim Natura
34 .Medina d.c.7.fol. 72. Ananias d . l.lem , vel Magi cam , pumeris iplis
4.Cardanus I , 16. de variet. l. 18. de
qua tales , tribuebant. Pythagoræi ve
ſubtilitat. Cirvelus fup. O Bap. Segaus rò & Platonici , putidè ſuperititioli in
li.de vero fludio chriſtiano c.7. hac re fuerunt .
Concl. Numerus , quà numerus eft , 2
QUÆSTIO IL nullam neque naturalem , neque fuper
naturalem vim operandi continet . ) Hanc
An numeris arithmeticis aut muficis ma- qui negat , philoſophum negat , Andr,
gica vis ulla infit ? Laurentius 1. 8. bit. Anaton . q . 1o . &
probat optimè Leonard. Vaitus 1. 2. de
SUMMARIV M. faſcino c. 11. & Catholici cæteri ad u
pum concedunt ; præſertim , quotquot
. Quomodo Patres de numeris philo- numerum , nihil reale effe à rebus nu
Tophati. meratis diſtinctum contendunt. quid e
2 Pars abnuens defenditur. nim operetur , quod ipfum folummo
3. De anno climacterico de partu a do imaginarium eſt ? Led & ab illis
Etimeftri o dierum criticorum nu- concedenda concluſio , qui volunt eſſe
mero . aliquid reale rebus numeratis fuperad
4 De Septenario numero . ditum . Fatentur enim , numerum eſſe
5 De berba Pentaphylli ; de granis quantitatem : quantitas verd per ſe non
heliotropii in ligaturis , de polulis eft operativa , nifi fortè, motus localis,
inaquali numero datis, de numeris de quo nunc non agitur. Denique quæ
pfalmorum feu muſicis. cumque de figura diximus , eadem in
6 Quo fenfu Magi loquantur de nue numeris locum obtinent . Numerus e
mero . nim eft quantitas diſcreta , cujus, quàm
7 C. Pet. Greg. reprehenſus , Pan continuz , non poteft elle major effic
tres defenfi . cacitas .
8 Fabij Paulini liber de numero fep Cur igitur ( dicat aliquis ) annus cli- 3
tenario . mactericus homini folet efle lethalis ,
9 De vi mufices. Orphei fuſillimè dia & odtimeſtris partus minimè vitalis ;
Sputatum , Platonica deliria refi non aliquid momenti numerus ha
futata . bet ? Quoad partum oftimeftrem , .id
10 İbidem de incantatione ferpentum contingit , quia femen humanum mul
per carmina . tiplex eft. quoddam perficie fætum fep
11 Antidota contra platonica deliria à timo menle , & tunc fætus poſt fese
Fabio Paulino relata . tum menfem conatur exire : quod fi
12 Eorum fundamenta diſcuſa . x non reperit magnam reſiſtentiair. , tunc
13 Septem modi fundamentis malis in validus exit & robuftus , fi vero repe
nixi exploduntur , inter hæc quoque rit , continua illa menſis pugna debili
Macrobii locus . Magnes , Pandau- tatur , & octavo menfe debilis atque
1a , Androdamas . Automata Ferd. invalidus admodum prodit in lucem .
II . Archiducis , Speculorum info. Aliud femen perficit fætum nono tan •
' &tio , Echo. Selenites , Theriaca tum menfe , & tunc fætus ante hunc
Marfilii Ficini regula notatæ , menſem non conatur exire , ſoletque
Tarantula morfus curatio . adeò robuftus efle , uc impedimenta cun
eta contraria , vel ei non refiftant , vel
Atres Orthodoxi paffim de nume per refiftentiam , quando mater uterum
P Acres
rorun connexione multa philofo- fert diutiùs , non admodum debilite
phantur : iidem tamen duntaxat in hac eur . Vide Hippocratem lib. de Détime
proportione & connexione numerali , fri partu , quem tutiùs hac in re feo
queris
LIBRI I. CAP. I V. Q. II. 39
. queris , quàm Academicos ad' numero tid quoque die moveri, pituitam quo
rum vim fuperftitiosè confugientes , tidie , melancholicum humorem quar
quorum difta invenies in opere erudi- to die , Ergo bilioſos morbos omnes
1 to Fabii Paulini lib . 6. Hebdomad. c. 4. imparibus judicari diebus , cæteros quo
Hippocratem fecutus idem refpondit tidiè ex paribus : quia iifdem diebus
Andr. Laurentius lib. 8. hiſt. Anatom . 6. morbi judicandi , quibus moventur .
9. 9. 30. Annorum climactericorum Hujus quotidiani , tertiani , & quarta
ratio , ut & Criticorum dieram , potif- ni motus caufam non minùs occultam
fimum pender ab humorum & com- elfe, quàın magnetis aut catharticorum
1 plexionis , quæ in hominibus funt , ra funt proprietates.
tione ac periodo quadam naturali ; nam Quod denique ( eprenariis tantum per
ad muficorum numerorum vim confu : fe &tæ & falutares criſes perficiantur ,
gientes Pythagoræos , & ad Arithmeti- id totum efficienti caufæ tribuendum
cos calculos reducentes alios , aut A Natura ( inquit , definitum fibi elegis
Atrologorum planetarias nuga's provo tempus , quo motus ſuos criſes, per
cantes Aſtrologes accuratë refutat Andi ficit . Tempus illud fola experientia
Laurentius leg: 3.de criſibus , wſque ad ( quam folam Hippocrates fecutus ut
1
cap. 8. Fracaſtorium , qui l.decaufis crie docuit idem c. 11. ) Septimo die , decie
ticorum dierum omnia retulit ad mo. moquarto , vigefimo, perfectas ogó Salut
tum humoris melancholici , refellic i- tares criſes fæpe contingere : Sunt igië
dem cap.9. & 10. & poftea tandem.cap. tur præfixi illi dies , à natura ordic
13. ſua im ſententiam proponit , cauſas nati . Cur autem feptenarium potiùs
be duas , materiałem & efficientem . quàm alium númerum , libi pro deliciis
Materialem effe quemlibet humorem elegerit natura : Fatetur id altioris elle
noxium quantitate vel qualitate pec- contemplationis , & Theologicam red
cantem . Efficientem effe duplicem , u- dit rationem . Hoc ideo factum , quia rei
niverfalem & particularem . Univer fa- rum omnium Parens O Creator Deuse
Jem & remotam efle coelum , cujus vi- am Natura legem impoſuit , Nam do
res ferè omnes Luna excipiat , & no- diei ſeptimo benedixit Deus , oy cum
bis communicet . Particularem & pro- filiis Ifrael , tanquam celebratiſſimum
pinquam efíe ipſam naturam , quam commendavit , do septimo die poft ab .
Hippocrates vocat calorem inſitum , folutam univerfi iftius , quod oculis cer .
Galenus facultatem corpus difpenfara nimus , creationem , quievit ab operibus
tem , alii temperiem live fpiritum vo- ſuis. Naturam ergo cujuſque particut
eant: que fic motiones fuas ftutis cir- larem criſes ſeptimo quoque die perfe
cuitibus perficie , quafi ratione utere- das moliri , uec cas alid unquam aggre.
tur : quod fi aliquando errat , id à ma. di die , nici aut impedita aut lacellica
teriæ vitio procedit , eam contumacia fuerit , & ideo propter hujuſmodi impe
lua vincentis . dimenta , nonnunquam intercedentibus
Itaque quod tardior vel celerior fit diebus feu intercalaribus criſes fiunt ( de
6 erifis , id partim materiæ , partim effi- quo idem egit lib . 2. cap. 13. hoc
cienti cauſæ tribuendum . Si enini hum lib. 13. cap . 15. Particularem denique
mor fit temperamento calidus, fubitan- hanc caufam ab illa univerfali efficien
tia tenuis , & qualitate benignus , fa. te , nempè cæli motu juvari ; ut Galia
cilius à natura domari , celeriùs coqui , quando accidat lunæ feptimanas cum
& excerni: Si eraffus , frigidus & con- feptenariis morbis concurrere , criſis in .
tumax difficilius, itemi à validiore na- de meritò fælicior faciliorque fperetur
tura citiùs , à debiliore , tardiùs co- & hactenus tantùm à Galeno in lib.de
qui . diebus decretoriis Afrologos juvari
Quod autem nunc pari , nunc impa . de quibusegerat Laurentius d. lib. 3. cap.
ri die contingat enlis , id à fola mar 7. & 8.
teriali cauſa provenire , nempè peculia Cur denique quilibet feptenarius fuum 4
si kumoris cujuſque motu ; bilem ter- habeas indicem , nempè quaternarium ,
caulam
40 DISQUISITIONUM MAGICARUM
cauſan elle commune Phyſici; & A. decies decem conflatur , ideò adhuc fe
rithmeticis axioma , partes de fuis pro- liciorem effe centefimum Pſalmum , Mi
ximis totis judicare , ut cùm archite fericordiam judicium . Refelluntur ,
Etus ex fundamento parietes , ex parie . quia denarius , aut centenarius , quate
tibus tectum futurum , totamque domum nus numeri ſunt, bonitatem realem nul
colligit . Septenarii partes in quas pro- lam habent. Nam nec Phyſicam , nec
xime reſolvitur , duas effe : quatuor ſci- ethicam bonitatem habent, ſed artifi
licet , & tria : Sed propinquior eft qua. cioſam tantum ab imaginatione nume
ternarius, indicabit ergo quartus ſepti- rantis procedentem , quæ non obtinet
mum : & undecimus , qui ſecundæ lep- ullam in corpora , feu res quæ nume
rimanæ quartus elt , decimum quartum ; rantur , efficacitatem . Deinde in He
& decimus qui tertiæ feptimanæ quar- bræo fonte alius elt ordo Pſalmorum
tus eft , vigefimum . Quin etiam quar- quam in verſione Lacina ; ergo qui Pfal
tus dies feptimanx medius eft , parique mus felix eſt fecundùm verGonem Lati
cum extremis jungitur focietate , unde nam , infelix erit feeupdùm fontem He
fit , ut fi primus dies morbum diſcute. bræum , quod elt dietu abfurdiffimum :
re aggrediatur , ei finem quartus impo- vel , dicenti Hebraice unus erit felix
nar : Si primus nihil tentet , fed quar- & dicenti Latind alius : quod æquè ri
tus morbum indicare aggrediatur , Tep- diculum . Meritò igitur hos numera
timus finem imponat . S Hactenus ille rios Pralmifticos damnat Ciruelus Da
Regis Chriſtianillimi Medicus . ronenfis part. 3. de ſuperſtitionib. cap. 6 .
5 Ex dictis fequitur , fi quos Pentaphyl- in fine.
li herba effectus habeat , non ipfi qui Cæterùm fraus, & dolus Magorum 6
nario , fed fubftantiæ foliorum , tubuen- numerariorum ex eo quoque deprehen
dos . Superſtitiolum autem eſſe , quod ditur , qudd Archimagus ex Proclo trar
unum ejus folium ephemeram , tria rer. didit : non agere ipſos de numero ſenſi
tianam , quatuor quartam fanent i li & materiali , fed de formali ( ut vo
tem quod heliotropii grana tria tertia- cant) & rationali. Etenim ratio forma:
næ , quatuor quartanæ proſint ; item a- lis numeri nihil eft aliud quàm illud
bía hujuſmodi in medicinis per ligamen- ipſum , quo plura individua , plura ſunt
ta fervari malo exemplo folitis : tale & ab unitate recedunt , quod five fix
quoque fuerit arbitrari pilulas feu cata- pura negatio , five quid poſitivum , çer.
potia impari numero plus prodeffe , quàm tè nihil ad operandum efficax individuis
S pari , licet æquali præbeantur quantia adjungit . Nimirum nebulones, fub hac
tate. Mufici numeri vi magna pollent , voce formalis numeri , aliquid occulunt,
non ut numeri , fed ut tonorum varie: quod ad ipfam dæmonis ex pacto.opera .
tate , & foni modulamine ſuaviter aniq tionem pertineat. Confirmatur hæc con
mum afficientes: qua de re mox plurai je& ura vehementer , quia priſci bæreti.
Sequitur etiam ex di &tis vanos effe ac ci, qui numeris multum tribuerunt , de
fuperftitiofos , qui vim aliquam ineffe magia idem convicti non femel fue
volunt cetis pfalmis : co quod certo nu. runt . De BaGlidianis isi Irenæus pro
mero fint collocati , & cos credunt ef dit a , poft quem cæteri 6 , idem de
ficaces , ut profpere coepta legenti fuc , Marco conſtat vetuftiffimo illo hæreti
cedant , vel ut gravibus periculis libe- 60 C , & de Gnoſticis omnibus. di
rentur , ut Pf. 1. Beatus vir : quia uni Cause igitur legenda , quæ de effi- 7
tas eft quid perfectum , quali verd fep- cacia imparis numeri , majore , quàm
tenariis & fenariis , & quinariis , & paris , congerit , nec fatis digeric , Pe
ternariis ſua quoque non fit perfectio . trus Gregorius in Syntaxi artis mira
Dicunt etiam Pfal. 10. In Domino confi- bilis e : qui, quod eam ſententiam tri
do, felicem efle , quia denarius nume- buit orthodoxis Patribus D. Hierony
rus eft bonus : & quia centenarius ex mo & Cypriano , magnam illis injur
riam
a l. 1.6.23. b Ter !ul. de præfc. cap . Ireneus lib. 1. 6. 12. d Ireneus lik .
46. Epiphan . hærefizz.com alii . 2.6.2 7 . e lib.is. cap. 16.
LIBRI I CAP. IV , Q. 1 1. 40
Fiam facic. cumque loca eorum nulla Ventos addit Horatius .
citet , meritd. vanitatis in ea re argui Unde vocalem temerè inſecute ,
tur , dum quod Patres de imparis nu. Orphea ſilve .
meri myfteriis , ( quod Unitas , & Tri Arte materna rapidos morantem ,
nitas in Sacroſancta cernantur Trini Fluminum lapſus, celereſque venios .
al
tare ) & præftantia differunt : hoc ille De manibus , & dæmonibus idem tra .
ec
ad neſcio quam vim Phyſicam , cum didere Virgilius 4. Georg. & 6. Æneida
e Agrippa Mago & hæretico , quem Pa- Ovid. Seneca , Horatius , Propertius ,
uibus ceftem adjungit , ne quid dicam & hæc breviter complexus Manilius
net
ne graviùs , inconſideratè retulit : Vide D. adfinxit de lideribus,
le. Hieron. apolog. pro libris contra Jovi, Ai lyra diductis per cælum cornibus
nianum fub finem , & deprehendes me inter
ritò hæc à me dici , & ab Hieronymo , Sidera confpicitur , qua quondam ce
labo
eti. Origenem , Tertullianum , Cyprianum perat Orpheus
He que citari, quibus hoc Petrus Gregor. Omne quod attigerat cantu , Manef
impegit. que per ipfos
8 : Videndum etiam ne quid vanæ fu Fecit iter domuitque infernas carmi.
perſtitionis haurias ex libro Fabii Pau ne leges .
Jini de numero Septenario ; nam quæ Huic fimilis honos:,: fimilifque poten
ille , non tàm ex lua , quàm Platoni. tia caule : !
corum fententia , plurinia retulit , ea Tunc ſilvas, da faxa trahens , nunc
Catholicæ Theologiæ parum ſunt con fidera ducit ,
fentanea , ut quod illi muſicis numeris Et rapit immenſum mundi revolubi
cum 1 Magicam vim fatis,apertè tribuerunt . lis orbem .
her
Nam quæ de vi muſices commenti Poe. Ecce ut vim mulici numeri porrigano
tæ , illa Platonici in Numerorum , quà in aquam , aerem , terram , cælum ,
enli
VO numeri , virtutem tranftulerunt . Scrip- fidera , & inferos · Sed & illud inve
9 ſerant de Orphei mufca , illam dæmo. nio apud Pliniuin de cantu ; Figlina
m2 nibus brutis , faxis , arboribus imperal. rim opera multi rumpi credunt tali mo
ſe . Sic enim Ovidius de arboribus ; do , & de ſerpentibus contrahi Mufa
.
rum cantu , etiam in nocturna quiete ,
le qua poftquam parte refedit libr. 28.cap: 22
! CEL
iduis DIS genitus vales , fila fonantia Cujus rei , quamvis nofter amicus , 20
movit : de re litteraria, ut qui optimè, meri
b hac
Umbra loco venit ; non Chaonis ab . tus , credat rationem non quærendam ,
unt , fuit arbor . fed elle anilem quandam veterum opi
era : Non nemus Eliadum , non frondibus nionem : tamen , quia de ſerpentum in
cont ccula altis , cantatione nonnulla in S. S. mentio eſt ,
reli .
Nec tilae molles , nec fagus innu- ut oftendam lib . ſeq . videtur ratio dili- .
, de ba laurus .
fue genter inveſtiganda . Laprimis arbitror ,
Vos quoque flexibiles beders veniftis , diftinguendum inter modos muſicos
p !O o una .
nd & fufurros magicos , ſeu mala carmi.
Pampineæ wies , qui amicte vitibus -na: his nullam vim inelle naturalem ,
preis ulni , O'c. ſed dæmonem ex pacto ſerpentes ſopo
. Metamorph. libr. 10. & Seneca Herç. rare , urnas diffringere , & quæ talia
: effi- Fur. addic dæmonibus , feris , & laxis facere : illis vim phyficam ineſſe . Ut
n
gui & Auviis .
verò intelligamus , quæ & quanta in
Pe
Que ſilvas, ego aquas , ſaxaque tra- fit , rurſus diſtinguendum inter ca , quæ
mila xerat ſenſu prædita , & quæ fenfus expertia :
i Ars , que ,præbuerat, fluminibus no- nam nihil dubito animalia ſenſu audi.
eron : ras :
IDJO - tus prædita , muſicis modis capi poſle,
Ad cujus fonicum conftiterant fer& . & eatenus admiſerim , quæ de miris
jami Mudret non folitis vocibus inferos . mulises effectibus adferunt prædicti Poe
fue la F tæ
42 DISQUISITIONUM MAGICARUM

tæ , & ut ipfe ait, fenilem recitans fa concedat : non qui probat fieri potuiſ
bulam , Martianus Capella li.de Mufi- fe , eum continud id factum evincere :
ca , Nam quod Fabius Paulinus ea quid ? qui fe demonſtraturum id polli
vult ulteriùs obtinere , non credo : ſed citus , ne probabiliter quidem ( aut
in iis , quæ ad animantia aurita perti- tallor magnoperè ) id fieri poffe proba
nent , verifimilia fateor ; ut & in Eu • vit , niſi ultima ratione , quæ ad mu
febii verbis de laudibus Conftantini ; lices vim nihil omnind facit.
quæ verò ad inſenſibilia , rejicula & Et principio fundamentum locat o . 12
ridicula puto , ut de faxis & filvis mnium modorum , quod eſt hujulino
& c . Et ided argumento Plutarchi in die movetur cælum harmonia , pong poo
Sympoſ. & Solini cap.7. Polihiſt. quo rillimum ipfi planetæ. quid fi cum Ari
ab Arionis Delphine , ad Megarentes fotele id negem ? nonne delebitur co
vel Thebanos muros argumentancur , ta ædificii delineatio ? agam benigniùs.
non affentior ; capi carmine fera po- eſto . quid tum ? hæc Harmonia ( ipfo
tuit , faxa non potuere . Nihilominus Proclo & Platonicis aliis reſtantibus )
cenlet vir ille doctus , diſputandi ſale non eſt ſenſu corporeo perceptibilis
tém ( ut ait ) gratia oftendi poffe , fed animo taniùm ac mente ; cujus
hanc attractionem filvarum & laxo. qui ſaxa & arbores expertes eſſe né
rum veram fuiffe : Sed poftea fol . 184. get , cautes ipfe fit protects & caudex .
proteſtatur , fe quæ ad probandum af- Deinde , ait , inferiora omnia fubjeéta
fert , omnia , ex Platonicorum ſolum- efle planeris , & à fellis vim accipere,
modo mente allerere ; nec affentiri , quod , quia nimis indefinite , & uni
niſi quatenus cum ſacroſanctæ Eccle- verſim dictum , certè negamus. probat
fiæ ſanctionibus confentiunt . Pruden- experimento foi um & herbarum , quæ
ter hoc & cautè , ubi : melius etiam ad Lunæ incrementa & Solis converſio
aliis caviſſet , li poſtquam Poetarum nes mutantur , moventur , creſcunt ,
illa & Platonicorun deliria , tam dili- marceſcunt ; animalium quoque, quæ
genter & callidè aliquot capitibus pro- fidcrum naturas fequuntur ; & lapidum ,
poſuerat ; cenſuram lingalis feu anti- quorum eadem lex eft , ut Heliotro
dotum ex Catholicæ Theologiæ apo- pii , qui Solem imitatur, Selenitis qui
theca appoſuiffet , ne phaleraris illis Lunam , Helioſelini qui utrumque li
di&tis minus eruditi decipiantur . Non dus , Magnetis qui cynoſuræ . Quæ ta
fecit ille , quare nonnullum pretium o- men omnia dicimus ad occultas qual
peræ futurum , fi coner præitare- quod dam qualitates , iis rebus inſitas , re
ab inftituto noftro minimè alienum ferenda ; 'nam fi non pendec hoc à 'pe
-arbitror : ftri & tim tamen & indicando , culiari natura lapidum , animalium
· quid in ejus argumentis lectori ca. fruticum horum , 6 hoc totum oritur
vendum . à fubje &tione illa inferiorum corporum
II Primum cap. 5.citat Poetas , & quos ad Hellas; cur non cæteræ herbæ , a
citavi Scriptores Ethnicos ; quibus qua- nimalia , lapides idem perpetiuntur ?
tenus credendum , non repeto . Nec Ni . Sed pergit , & admirandos ſympathiæ
colai Vicentini muſici verba pertinent & antipathiæ memorat effectus , & con
ad fabulofa illa de Amphione & Or- tendit eos inde naſci, quod omnes res
pheo ; ſed ad veros effectus , quos ve- naturales à ftellarum ' radiis illis dica
teres memorarunt ; nec Steuchus Eu- tis , peculiari charactere virtutis earum
gubinus in Pfal.67. initio aliud adfert, participe inligniantur ; & luperiora cor
quam nudam fabulæ Thrciciæ comme- pora in hæc inferiora vires luas infun
morationem . Hæc quo ad auctoritates dant : cogor reperere nonnulla ex cap .
ab co citaras ſufficient . Cap. 6. 7. 3. q . 1. & leviter iterum delibare. Fa;
modos proponit omnino fepiem , qui- . teor cælorum orbes & aftra nonnihil
bus hæc nira Orpheus facere potue- influere virium in res inferiores ; fed
verùm
rit ; quos priuſquam diſcutiamus , il- non quidvis promifcue cuivis ,
lud mihi ſpero neminem fore , qui non æ
pro natura fubitanti five eſſensiæ cu
jur
LIBRI I. CAP. IV. Q. . 43
juſque rei , aptè & diverſimode , & folummodd verum cſt , apoyiey ouvineen
præterea pro diſpoſitione quoque qua- có när , harmoniam univerfa continea
litatum , & conditione ſingulorum in- re : quia videlicet Deus omnia in nu.
dividuorum . Sic enim , non adamas , mero , pondere , & menfura diſpoſuit ,
fed magnes convertitur , non ad Orien : Quod ulteriùs Anton , Mizaldus teten
tis viciniora ligna , ſed ad Arcłon . Si derit lib . de harmonia cæli e terre
cynoſura influit in magnetem quia in- factum ab eo , nec piè , nec philofo
nec piè
terior, cur non in ferrum , plumbum , phice . Quod Macrobius afferit , Muſi
aut alios lapides ? Deinde multò præ- ca capi omne quod vivit : id fi de mu .
ftantioris elt efficaciæ , vim attrahendi fica loni corporei & veri loquimur :
tribuere alteri : quam ipfum illud at non niſi de illis creatis verum eſt
trahere ad fe ; verbi gratia , efficacio- quæ ſenſu auditus verè prædıra ſunt :
re influxu indigeret cynoſura , ad dan- li de muſica capias meraphorica vel
dum magneti vim ferrum alliciendi , imaginaria aut ſpeculativa illa , quæ
quàm ad attrahendum ipſum magne- in nuda quadam proportione quantita
tem . Nec fequitur , magnes attrahic tiva pofita eft ; nihil ad Dionyſium ,
ferrum , & nagoes attrahitur à cyno . quod ajunt ; nam ſaxa , & Gilvas talis
fura : ergo magnes vim ferrum attra- muſica , non niſi imaginariè & meta ,
hendi accepit intiuxu cynoſuræ · Quæ phoricèduxerit . Mundi anima quadam ,
potelt elle tanta vis efficaciæ liderum , animari e vivere quæcumque in mundo
ut in res adeò differentes ſpecie acge- ſunt, eſt merum figmentum Gentilium
nere ; ventos , fluvios, montes , lilvas , Philoſophorum in Theologorum ſcholis
faxa, dæniones ; muſicum ſonum fa- jam pridem damnatum : cùm nulla lic
ciant efficaciter hæc omnia imperio mundi anima ſegregata à formis' ſub
quodam operantem ? quo pacto idem ftantialibus rerum fingularum . Si faxa
fopus unius cicharæ ràni diverſa poru . viva funt , ut voluere polt Thaletem
it attrahere ? fruftrà confugias ad fym- & Timæum Philoponus lib. i , de ani.
parhias & antipathias ; nam hæ non ma & alii , & . multis Paulinus cap . 6.
defluunt ex Gideribus , non depluuntur nititur probare ; vivunt anima propria ,
ab orbibus cælestibus , fed ipfas rerum non communi ; & propria , quali vi
differencias & ſpecificas formas conſe- væ funt arbores , vegetante dumtaxat ,
quuntur . At quæ de peculiari illo cha non fenfitiva : nec aliud vel Hippocra
ractere altrorum Platonici jactitanti tis lib. de natüra pueri , vel Plocini 4 .
ea Theologi ( hoc elt Philoſophi Chri- Ennead. 4 , argumentis probatur. Quale
ftiani ) ut commentitia , & de fuperfti verd illud , & an Ecclefix tolerandum ?
tione vehementer ſuſpecta , jam pri- ftellas viſu o ratione præditas , quod
dem exploſerunt . Nos ergò jubeamus dicitur fol . 198. cujus dogmatis fallitas
Hla valere , quia Catholici fumus ; quia erronea doctiſfimè ab Efpenfæo libr. do
fuperſtitionem deteltamur. Quæ addit , animatione cælorum antè multos annos
majoris momenti non ſunt . Nec enim fuit demonſtrata , Ac lapides varii va .
naturalis Muigia , cùm vult ſummis in . rie à itellarum radiis meventur : ue ſea
fima inefle , porno in imis latere fumma , denites , qui non folum figura & colo
tam confufum chaos voluit inducere 3 ribus lunam imitatur , fed etiam mo
ut cunétis imis omnia fumina , & cun- tu : illam enim ufque fubfequitur , vel
eta ima luminis omnibus velit ineile ; potiùs cum illa circumfertur : ut ma .
fed quædam quibuſdain : deinpe iis > gnes , qui vim quoque motum aliis tra.
quorum formæ ſpecificæ idoncæ funt , dendi , & in alios transferendi acce
ad fummorum induxus recipiendosi pit ; ut pantaura , lapis ab Apollonio
qvæ conditio intenabilis iftis deelt , U. inventus, qui cæteros ipfe lapides tra
nus eſt ac folus Deus, in quo uno cæ- hit ; ut androdamas . qui argentum , æs,
tera oninia excellenti quadam euiden- & ferrum ; ut lapis ille Cyzici fugiti
tique funt dignicale : iple ſolus eit har .: vus , quem' Argonauta pro anchora eſ
monia fui , & univcrli : et hoc fenfu - ibi reliquerant , & Cyzicæpi · Prila
F 2 рхо
44 DISQUISITIOMUM MAGICARUM
'nro fæpè profugum plumbo fixerunt : cificæ , nos latent . Poneridas tamen
ut automaia varia Boetii & aliorum , differentia fpecifica convincit . Nam
quæ motum hunc accepere å radiis fi- diverfa fpecies diverfas difpofiriones na
derum , fefe in loca & corpora iſta in- turales requirit : & medicis experimen
feriora penetrantium , & in ea agen to compertum eft , quædam le toris ,
rium : ficut etiam obje & ta imago in hoc eſt differentiæ fpecificæ feu forma
Speculare vitran , & paries in vocem ratione ; quxdam non niſi una ali
reflectendam , & ignis in fulphur at. qua qualitate ad certos effectus idonea
que eſcam : Hæc ille : quæ me à fen- reperiri : & quæ talia illa quo
tentia nequeunt dimovere . Nam fine vis tempore vim illam apta nata func
neceffitate ulla hi radii conftituuntur , exercere nec opus eft expectare
quos aliàs refutavimus . Automata il- dum iftud vel illud altrum domine
la , cùin fint artificioſa , ab artificio tur .
humano per certa quædam initrumen Vanitas commenti hujus Platonici
ta mathematicis fulia proportionibus, adhuc clarius eluceſcit , li modum ip.
tendiculis , rotulis , & c. vim acceperunt , ſum , quem ex refutatis hiſce argu
non à ftellis ; & ab intrinſeco , non mentis eliciunt , preſliùs confideres :
extrinfecus patiebantur , & moveban- lunc ita exprellum habes. fol. 197. Que.
tur , ut cernere eit in illo B. Franci- madmodum ex 'certa - herbarum eg van
fco , & aliis nonnullis , quæ Serenilli- porum commiftione compofitione ,
mus Archidux Austriæ , Dux Styriæ , per artem medicam aſtronomicamque
Carinthiæ , & c. Ferdinandus Caroli E. confecta , conflatur communis quædam
Ferdinandi' N. majoribus ſuis religio- forma velut harmonia , liderum mune
nis zelo & virtute digniffimus , polli- ribus & quafi dote ornata ; ut in the
det . Ignis agit in fulphur & in ef riaca , qué mirificam habere vim exin
gam , non in alia , quia alia carent di- fimatur , adverfus adventantem fene
fpofitionibus ad fubitanı iuftammatio- &utem atque venenum ,
sem requiſitis . Specula reddunt ima- pariter confentientibus virtutibus, cælo
gines ſola ſuperficiei politura diapha- fti fcilicet , per artificium oportunæ ado
na , & fplendida æqualitate , per con- mixtionis accerfita ; altera item cæleſti ,
gruam incruſtationeni terminata . E. fed partibus ejus. naturaliter infita ;
cho fola vocis repercuffione reſultat : tertia demum elementari . Sic ex to
& hæc omnia promiſcuè obtinent nis , primò quidem ad fiderum normam
quovis planeta , aut lidere dominan- deleétis , deinde ad corummet exem
te. Quod & in maznose , androdaman- plar cu convenientiam inter ſe com
te , pantaura , & aliis lapidibus depre politis, communis quafi quadam harmo
hendas . Unde patet non à cælefti cor nie forma colligitur eu in ea cælefriss
pore , fed à propria ( quod cogor fr 1
etiain vis fuboritur: cælefti illa huic fi
piùs repetere , quia adverſarii eadem militer temperate respondenti harmonike ,
fæpius inculcant) forma & ſpecie hanc que virtus cælitids devocata polis animos
vim hiſce gemais inditam cælo nihil fe Etere , delinire , ad iram impellere »
largiente , præter communem fuum & cobiberegue .)
ordinarium influxum : atque ita fele- , In quibus verbis congeriem quandam
nites propter occultam aliquam quali video falfarum fuppofitionum . 1. Quod
.tatem , à ſpecifica differencia ejus nia- . per aſtrologicas obſervationes , vilo
pantem , admirandas illas mutationes theriacam & cætera medicamenta com
colorum & motus edit ; eò quod qua- poni , admiſceri , quæro quo tempore
litas illa lunaribus qualitatibus amica pharmacopæo fit aitrorum ille fitus con
quadam naturæ Gmilitudine , & ( ut Giderandus, an herbarum legendarum
fic loquar ) amoris phyſici vinculo , an mifceedarum , an utroque ? G utro
colligetur Nec mirum nos las quali- que , annus Platonicus ille niagalus eit
lates explicare non poſſe ; quia ipîi exſpectandus, & interea virtus herbaa
fontes , earum , nempi differentix fpe- rum emarsclcet . Si legendarum ..; atqui
quando
LIBRI I. CA P. IV. Q. II. 45

i quända miſcebuntur, fors erit influxus magix vetitæ quædam tegmina & in
contrarius : & mifcenda : um : non uno volucra , rejicimus, cap. 3. quæft. 1. cap.
die , fed fæpè multis hæc commiftio fit , 4. queft. 1. & , quoad verba illa ſignifi,
deindè qui fieri potest , ut cum tanta cantia rei rejiciemus mox ſeq. qualiio
fit diverſitas , immò & contrariæ quan- ne. Prima regula illis fallis fundamen
doque qualitates herbarum miícenda- tis inaititur , & obſervationem exigit,
rum , unus & idem cæli influxus , uno cui adipiſcendz nullius hominis vita
tempore idem tribuat ſingulis , quod fed nec cornicis fæcula , fufficiant , quæ
fingula requirunt , & quod conveniat etiam eit in ſe incerciflima . Secunda
univerfis ? Item communis illa forma non est expers erroris & hærelis , cen
eft chymera tantum Platonica , & quod fentium aitra hominibus dominari , de
dam ens rationis , nuſquam fubßittens, qua dilleremus ( Deo dante ). lib. 3. dif
vel exiſtens , ut etiam prima illa vis putationum contra divinationem aſtrolo
cæleftis dependens à certa dierum , & gicam . Tertia , quoad res fenfus ex
menliam , & annorum obſervatione lu- perres , cantu aut voce movendas , ut
perftitiofa . Hanc denique viu volunt docui , ridicula & indigna Philofophis
commifceri virtuti prinæ calo devoca- eit cenfenda .
fæ ( nonne videris , lector , tibi audire . Cum ergò talia fint Platonicorum 13
ritus magicos Numæ de Jove. Elicio , fundainenta , non obſcurum eft aliquid
& Gmilibus ? ) fed pergunt ; ad devo- videntibus , quam folidè & prudenter
candum autem , elle necefle cognitio arena inædificentur feptem illi modi ,
nem convenientiæ tonorum cum regu- , quibus cap. 7. alferit , Orpheum verè &
lis , ad hanc cognitionem tette Ficino , re ipſa faxa , & lilvas trahere cum ani
tres regulas altronomos præſcribere , mantibus ad cytharæ modulos potuif
Prima eft , indagare quas in ſe vires le : Sed qui ilti modis Primus elt , id
habeat & quos effèétus ex ſe producat fieri potuille vi ipla mulices cælorum ,
quælibet ftella , lidus , & alpectus, & ut dixi , infiuxum eliciente , deducente ,
quæ horum quodque ferat , & quæ au- attrahente . Hic modus nititur duabus
ferat : & in ſonis atque verborum fi- . fallis hypotheſibus : ſcilicet eſſe quan :
gnificationibus hæc cuncta inſerenda ; dam mundi animam , ha ! mon cis nuo
rejicere oportere quæ auferant , & ea meris compofitam , res fingulas perva
mufcum detetari , probare verò , quæ dentem , quæ muſico concentu delede
ferant. Secunda elt conſiderare quæ itel- tur ; item cælum & Gidera elle anima
la , cui loco , vel rei , vel homini ma ta anima rationis compote , & quæ ira
, ximè dominetur ; & obfervare quali- conciterur , & voce ſonora demulcea
bus paflim fonis atque cantibus illi ho- tur. quæ , cuncta à Theologis improba
mines utantur , & ex quo genere har- ri , ipſemet Paulinus fatetur . Secun .
moniæ quælibet ex natura res lit con dus elt , hac virtute præditum eſſe can
fituta ( id eft , qua proportione , & tum , non ſoni tantùm ratione , fed ex
quomodo ) ut ipſe fimiles quaſdam mu occulta quoque vi verborum , qua coe
Sicus adhibeat , una cum ſignificatio leftem illam vim detrahi de fuperna
nibus , quæ lideribus iiſdeni itudet ex . - fede polle cenſent : & coufirmani pro
ponere . digii plenis verborum aliis effectibus ,
Terria eft regula , animadvertere li- - quæ omnia prudenter Paulinus ex Theo .
tus aſpectuſque fellarum quotidianos , logorum præſcripro ad dæmonum frau
& ſub his explorare ad quales potiffi- , des referenda non diffitetur. fol. 204.
mum ſermones , cantus , motus , laltus , 206. Tertius elt dependens ex illa aſtro
mores , actus incitari homines , & res logica obſervatione , cui Ptolomæus &
ungulæ ad quos effectus foleant ; ut fi- Albumazar , & fimiles plurimum cri
milia pro virili in cantibus adhibeat , buere : hunc quoque Paulinus fol . 207 .
& imitetur cælo simili placituris , fi Magicæ annunierat ; addere debuit ,
milemque fufcepturis influxum . Haste illicitæ & dæmoniacæ , ne quis de na
aus illi : quæ omnia nos , ut futilia & turali accipiat . Quartus inde petitur ,
quod
UM
TION CARU
M
UISI MAGI
-46 DISQ
quod proportiones numerorum vim ha- animalia quoque , non docilia modd
beant fimilem figuris : figurarum verò ut funt elephas, ac delphin , & cervi
certis lineis & punctis conformatarum fed feras maximè efferas ac ſtolidas :
admiranda lit efficacia : & quia lyra cujufque fpeciei . Sextus modus tra :
Orphei, ad cæleftis lyræ figuram fue- die admixtionem artificiolam & natu
rit conformata . Sed hanc rationem ralero elementorum . Verù in hæc eta
& Platonicorum de figurarum virtuté mirifica quandoque perficiat , in quæ
deliramentum 3 merit Paulinus cum Itione tamen , de qua ounc agimus
Theologis nugas & fomnia eſſe credit eſt ſuperflua . Nam hic nulla naturalis
& addit Conciliis ac Pontificum decre- elementorum admixtio intervenit , fed
tis elle prohibitum hujuſmodi ftudium . nuda per fonum cytharz acris verbe
Ego refutavi, d . 9. 1. C.4. Quintus mo- ratio , quæ res inanimas non poteft at
dus , et petitus à vi quadam eximia trahere , nec fenfus aurium expertia de
naturæ , qua id foli Orpheo , vel cum mulcere. Naturalis elementorum in can
paucis , erat conceſſum ; per quandam ! u admixtionis nihil reperio : fed folam
ſympathiæ rationem illi cum rebus o- illam imaginoſam triplicis generis vi
mnibus , per quafdam individuas con- rium commixtionem , quam etfe nullam
ditiones ad hoc aptas inditam : ut vis oftendi. Septimus modus eft vis attra
demus rebus innumeris à natura quala Stiva. quædam fafcinatrix feu magica :
dam virtutes mirificas infitas , quarum quam cùm Plotinus d . lib .4. fieri velit ,
plurima exempla idem accumulat Pau- vel ex occultis quibuſdam qualitatibus
linus à fot. 210. ſed miſcet vera falſis, rerum vel figuris,vel cantu ,vel deſiderio
comperta incom pertis : iis quæ in SS. feu imaginatione ; ſecundum & tertium
legimus , quæ apud Poetas leguntur : modum jam rejecimus: quartuni quoque,
& quæ divino faéta miraculo , iis quæ qua tribuir imaginationi virtutem effic
naturali vi perficiuntur . Quid enim cum cacem in longe ab imaginante diſtan
natura commune robori Samſonis ? aut tia : fed & primum retutavi , aflen
quæ virtus illa naturalis comæ vel ca- dens nullam dari poffe phyſicam qualia
pillis in Gita ? nec ulla vi naturali Fran- tatem occultam quæ tais diverſe fpe
ciæ Reges ftrumam ſanant contactu : ciei , imo & generis res Gmul eodem
Dec alina Balaam loquens, nec campae modo queat operari , cùm id eam fic
na Vililla , nec pifciculi coenobii Mau- neceſſe facere per modum caulę , non
riciani , inter naturæ admiranda debue- primarię feu univerfalis , fed fecundarie
runt numerari : nec verifimile eft Ore & particularis . Nec enim ulla quali
pheo vim illam attractivam lapidum tas ineft Gngularis ulli rei finguları ,
ac filvarum à natura datani . Names. qua ſingularis eft , quin ad diſpofitiones
emplorum , quæ phyſica ratione con individuas pertineat , & ab iplis dima .
dant , & ab eo referuntur omnia Gc net ; & proinde non niſi effectum para
vim exſerunt in unius tantum fpeciei ticularem & libi proportionatum poteit
materiam , ut in alterius nihil cale producere .
queant . Magnes ferrum attrahit , non Reftat ergå , illa quæ de inanimales
auri minorem molem ; Tentiritas cro- rum attractione feruntur, elle vel fabulea
codili fugiunt , non alpides aut hippo- fa , vel demoniace operationis , ur ve.
potami ; lupini tergoris tympanum in rillimè judicavit Paufanias libr. 6. Nain
agnioæ pellis tympanum valet , non in Orpheum magum inlignem fuiffe , me
vitulinæ . Galli cantum formidát leo , mini me apud Suidam legere ,
non vulpes , & fic de cæteris dicendum . Addainus mulices effectum alium mi
At Orpheum cenfent ifti vim habuifle rabilem . Tarantulam vocant , inſectum
deducendi captu non tantum quercus , ab urbe Tarento Apulię , ubi frequensi
ſed omnes omninò fpecies arboreas , ejus dua funt genera , quę videntur Eve
nec arbores tantùm , fed & qualiacum flamantius in libro de animantibus facræ
que faxa & marmora , rupes ipfas & Scriptura & alii , non facis diſcernere .
vastosmontes , Onam , Rhüdcpen , & c. Unum eft ex gepere lacertarum , quod
fellia
LIBRI I. CAP. IV . Q. II. 47
ſtellio vocari potelt , Salmanquefam vo- qui in eos inciderant , quibus congrua
cant Hiſpani, de quo non loquimur mo . modulatio non adhibebatur , hanc ex
dd : alterum ett ex genere araneorum , perientiam aufi fuerint negare lippis &
ſeu phalangiorum , Hiſpaniæ ( quod ionſoribus notillimam . Audivi, quiad.
fciam ) ignotuni ; huic peculiare elt , derent ; ſi quę, pupugerat tarantula ,
quod ex Mathiolo in Dioſcoridem libr. etiam in alio loco moreretur , confe
2. cap. 57. referam . Vagatur eitate in Qin morbo liberari ictum ab ea : quod
cainpis & proferpit ex terræ caver. I verum , admirandum ſanè elt hujus
nulis , & icit mellores , quorum
quorum crura veneni miraculum : de cujus cauſa ini.
ocreis non munita. ifti alii perpetuò ca- hi non liquet , quę enim dependentia
punt, alii rident , alii plorant , alii veneni tam remoti à ſua matrice feu
faltant , alii clamitant , alii dormiunt, fonte? aut que hęc operatio in cam di .
alii vigiliis afficiuntur, alii vomitioni- ttans ?
bus laborant , alii ſudant , alii treme
bundi fiunt, alii pavoribus infeltantur ; QUÆ STIO III.
alii alia patiuntur incommoda , fiunt
que phreneticis , lymphaticis , ac ma An verbis , & incantationibus vis
niacis fimiles. Sed mirum ( audit Mat. infic morbos ſanandi, aut mi
thiolus ) certè , quam facilè hujuſce ve rifica perficiendi,
neni vis muſica mulceatur . Quandogui
dem , ut equidem atteftari pollum , au SUMMARIU M.
diris lyricis inflrumentis vel ribiarum
sono , primo latim occurſue à languori. 1 Varii errores, com corum fundamenta ,
bus cellani, in medium tripudiareya 2 Vera fententia ; explicatur do pro
Jaltare incipiunt, tamque diu rem pre batur ibidem . De poculo Zelotypis ,
fequuntur , ac ſi ſani eflent , nullo 3 Triplex ordo in rebus , Naturalis ,
unquam tenerentur dolore ; quod fi eve præternaturalis , ſupernaturalis.
niat , ut tibicines tantillum congue Naturalis operatio quot modis fu
ſcani, ac interponant , non multo poft matur fusè explicatum clarè ; itenz
rempore in terram concidunt , & ad pri artificialis ordo quod , quid quan
ſtinos redeunt languores : niſi iam tum polie .
din indeficiente Jonitu ſaliani , at 4. Spondani error .
que tripudient , donec veneni virus par s Pomponatii fucilia fundamenta , item
iim inſenſibiliter per cutis meatus Ferrerii .
partim per fudorem exeat difcutia 6 Origenis , Pici Petri Gregorii
tur . Obid igitur tibicines ftipendio condum dičta diſcuſa
cuntur , alternatimque mutantur , ut abſ 7 Tria Stulta Magorum Fundamenta
gue ulla fonitus intermilione , tamdiu pro efficacia vocum , ibi culpatur
tripudient demorſi , quouſque penitus cu Ananias , qui incautè quædam de
raii : cum tamen dum hec aguntur , hacre .
lint , qui antıdotiscos corroborent , ni 8 Quomodo Deus nomina rebus vocat
mirum theriaca , mithridatico , ac aliis PS. 146. v. 4. p. quomodo quorun
9 : e venenoſorum morſibus adverfantur .) dam nomina fcripia in cælis , Luc.
Hec ille , quibus addendum videri mu 10. V. 19.
ficam juvare , quia melancholicos & 9. Nomina non ſignificant per influxum
lymphaticos affectus venenum illud in cæleftem ,
lerit, ſi ad hoc aptum nacta humorem 10 Complex & orationis non eſt vis major
corporis : & ided muſica , quod S. $. quam incomplexe :ubi quartum Ma
profitetur, letitiam in animo gignente , gorum argumentum maximèma.
pellitur noxa contraria . Confirmatur : gicum pro efficacia verborum , fului
quia non quivis moduli quibufvis ad tur argumentum Agrippe .
morfi , fed certi certis proſunt . Unde na- ' Circumftantia , quas addunt , varia
lum , ut quidam hoc non perpendentes , O vana conclufio quaft.
Vide .
1
1 ONUM
UI SITI ICA
RUM
48 DISQ MAG
I Idetur Origenes f non immunis ab ſolis adhærent experimentis , & quze
V hoc errore, quem fecuti quidam fieri vident , leviter nimis illis iplis )
Medici valdè ſuperititiofi , Q. Serenus quæ cernunt adhiberi , meciis afcribunt ,
8 , & alii . Conatur Trallianus etiam de iis quæ non vident nihilcogitantes ;
Galeno adfcribere : conſentiunt Ara . Platonici quoque Phyfiologiæ minus ad .
bes ferè omnes , Cabaliſtæ , & recentio- difti , Magicis autem nugis ninis cre
res Judęi , Magi quoque omnes cum duli : facilè pro naturalibus fuperititio
Agrippa & Paracelſo : Plinius b , & fa multa receperunt.
cum eo recentiores quidam i , qui Pla Contra hos omnes hanc ftatuimus 2
toni nimis addicti. Item Cabaliſtæ quar- Conclufionem : Nulla vocabula vim'ha
ti ordinis . Nam ut hoc obiter dicami , bent naturalem vulnera vel morbos ſa .
tot eorum ſunt ordines ; Primuss eorum , nandı , vel noxas alias depellendı . Dixi:
qui ſequuntur traditionem R. Ranibani 1. Nulla ( nezans de quovis verbo: um
ſuper Genelim , de quinquaginta portis genere ) live ore prolata , five fcripto
intelligentię. Secundus , qui ſequuntur comprehenſa : five fola & incomplexa
Abraham à veneris , qui in libro ſuo ( ut vocant) ſive complexa , & in pro
de creatione mundi ponit triginta duas pofitionem vel orationem aliquam ver
ſemitas fapientiæ , quas amplexi R. Iſaac, iu aut proſa relata : le fignificativa ,
& Jacob Cohen . In his duobus nihil five nihil fignificantia : five Hebræa
deprehendo Magicum , ſed ſolas nugas . five alterius linguæ : five dicta cum
Tertius ordo tuit ponentium decem e fibilo aut atHatu , five aliter , quomodo
numerationes , Eſcher Sephyro : h , ut Jo- cunque , abſente , vel præfente ægro , Di.
ſeph Caſtilienlis in fua Iſagoge , Joſeph xi 2. Vim naturalem , quia Zelotypiæ il
filius Carnicol in libro portarum julti- la adjuratio & lex Num.s; nx327 ngin
tiæ ; & Paulus Ritius in Porta lucis : TORATH KINA , E lex Zelotypie )
hi incipiunt viam iternere ſuperſtitio- quicquid habebat efficacitatis , de ſur
di :. Quarti ordinis funt , qui conitio fum habebat: ferè licut hodie , pre
tuunt plura principia , nam quinqua- ces Ecclefiafticæ , formulæ Sacramento
giota portis addunt litteras 22. alpha- rum & Sacramentalium , & exorcil.
beri , & ſic faciunt numerum 72. quem mi, vim habent ſupernaturalemi ex Dei
vocant 007 OV SCHEM HAM. inititutione , vel ' gratioſo concurrendi
PHORASCH , nomen expoſitorium Dei , modo, qua de re non eft noftri inſtitu
& dicunt elle numerum LXXII . An- ti nunc diſſerere. Nec enim ( quod pro
gelorum præſidum orbis , & per quos tota hac materia notandum ) nuncagi
invocatos edantur miracula ab homini- mus de opere naturali , ut opponitur o
1
bus , hanc docuere Joſeph Carnitof & peri animali , vel operi libero , vel o
Recanath , & alii . Hæc eft Cabala me. peri violento , ſed ut opponitur operi
rè blaſphema & Magica . Verùm hi artificiali , vel etiam operi ſupernatu
omnes diverſis fundamentis nituntur , rali.
Quidam impiè negant curandum , hi- Deus ad hujus univerſi perfectionem 3
ſce rebus dæmonum opera interveniat , primo ftatuit quendam ordinem natu
necne ( ut Paracelſus ) qui proinde la- re , dum rebus ſingulis largitus eſt na
iis indicant ea naturaliter non perfi- turam ſuam atque eſſentiam peculia
ci : & hoc dicere hæreticum eſt . Alii rem , & ſingulis dedit proprias huic
( ut , quos citavi , Medici , & Plinius ) naturæ congruentes operationes : quæ
vocan
fl. 1. de S. contra Celfum . !. 4. C. 4. Auguft. Thuanus in Para
g Serenus lib . de remed . Aelius l. 8. bara vincto dicens, verba medentur more
6. 5.Octavianus in Euporiſtis Marcel. bis corporis , & c. quod ſand erroneum
O Trallianus paſſim . h 1.28. 6. 2. eft. Niſi quis illos velit excuſare dicen
i Picus in Poſition. Magicis. Ficin, do , loqui de verbis , ut funt pacto ni
1. de vita pudioſor. Pompona. &c. ex xa : Sed hoc foret improprie vim verbis
1. C. etian Grilland. de foreil. 9.8.ego. tribuere : que non ex iis , fed ex pacto
Pero le Loyer. l . 1. de /peét. c. ult. O convento e quidem per damorem .
LIBRI I. CAP. I V. Q. III. 49
2 vocantur operationes naturales , quia non tribuiffet , niG induſtria humani in
1 daturæ fuppofiti ſunt convenientes . tellectus adlaboraffet . Nunquam tamen
Deinde Deus addidit alium ordinem fuo poteft humana induſtria quidquam effi
pernaturalem , qui poteft dividi in duas cere quod rerum naturæ univerfæ repu
Tpecies, prima eft ordo gratia ſeu mira- gnet :quare naturali ordini accedit ille
culofus , ( pro iiſdem enim hæc duo artificialis , non verò cum deſtruit , &
nunc fumo ) ad quem ordinem perti. ſubſervit potiùs quàm tranſcendit : &
pent quædam operationes , quæ vires naturale in hac & cæteris hoc tracta
hominum & Angelorum omnium exfué tu quæſtionibus primotantùm illo mo
perant : quarum operationum non eſt do fumimus , ut tres illos alios ordines
rei lingularis natura ,fed ipfa illa Dei gra excludamus : artificialem , prodigioſum ,
tia , voluntas abſoluta , '& omnipoten- & miraculofum .
tia : hæ dicuntur operationes gratie de Notandum præterea , naturalem ef
ſupernaturales ftriéte fumpta voce , item fectum à natura non produci, niſi mo
operationes miraculofa . Altera el', ordo tu , vel mutatione ; fanitas autem mua
prodigioſus , qui ordo reipfa non exce- tatione fiat neceſſe eft , mutatio non
dit cerminos naturalis ordinis , fed tan- contingit , fine qualitatum activaruna
cum dicitur excedere ratione modi, quem virtute. activæ qualitates ad operan
vel omnes homines , vel plerique igno- dum exigunt ſubjectum aptum , & ido
rant : & ided folemus eum quoque ve- nee ad agendum præparatum .
care ſupernaturalem , largè accepto vo Ex hoc fundamento contra cunctas
cabulo , clariùs aurem ac fignificantiùs adverfarioram machinas validè confur.
vocatur ordo præternatwalis ; ad quem git.conclufio. quæ fuit omnium Pa
referuntur multæ mirificæ operationes trum : excepto fortaffis Origene : D.
factæ per bonos , vel malos Angelos Thomæ , Gerſonis & Theologorum
motu locali , & ſúbita naturalium agen- cunctorum ( quod fciam :) Ulpiani
rium applicatione . Quoniam vero in stiam ! . c. negantis k incantatio
his effectus naturæ rerum fecundùm el nes medicinis annumerandas . fuit Me
fentiam non repugnat , nec modus ope- dicorum , & Philoſophorum fanio
randi vires Angelicas exſuperat ; ided rum. m
tales effectus potiùs funt naturales late : Ut auctoritate, fic & ratione præ
fumpta voce , quàm fupernaturales aut valemus. Ita enim ratiocinamur . Ver
miraculoſi propriè loquendo : & præter- ba nullam vim neque artificialem ,
naturales , quàm contrarii naturæ aut neque naturalem , neque fupernatu
violenti : quia tamen vulgo cenſentur ralem habent , ad hujuſmodi effe &tus.
ordinem naturæ fuperare , ideò ſolent De vi artificiali . demo unquam vel
fupernaturalibus annumerari ; fed pro- ſuſpicatus fuit . Supernaturalis fi fo
priè ac preſse præternaturales , aut mi- ret , gratiæ , aut miracali foret : hoc
ri , aut prodigioſi, debent vocari . Tres autem dici nequit. quia Deus nihil ta
ergo Deus ordines katuit , naturalem le promiſit , nec Eccleſiæ revelavit
miraculofum , & prodigioſum : feu , fi quale Magi jactant : nec Deus juvat
duos malis , naturalem& fupernatura . Magicas incantationes: nec in Beelze
lum . His alium adjunxit ordinem ho- bub fic operatur , ne gloriam illi fuam
mo, nempe Rerum artificialium : quan- ea menfura communicet, qua ſolet An
do res naturales, fini à fe intento ac- getis & Beatis .
commedans, & applicano , diverfas re Unde apparet , quàm incautè nupe- 4
bus formas indidit : quas illis natura rus ille Homeri Interpres Spondanus
n ro
k l.1. in Princ. D. de extraordi. Co gii epift. 33. Franc. Valefi de ſacra Pbi
gnit. lofoph .
Hippoc. 1. de facro morb. Galen . I. - 3. Auger. Ferr. lib. 2. metho. cap.
6. 10. fimpli.medi.Fernelii de abdir. 11. Scalig. libr. 16. de lubeil. capit.
rer, cauſis l. 2. ci de cur. fup. nat. Be. 3:49. Condronc. libr. 2. de mor. vene
wiuen , die de abdo morb. cauf. Joa . Lan . f . cap. s. Bokelii lib . de philtris cap. R.
50 DISQUISITIONUM MAGICARUM
foleat repetere illad axioma. Dei ridicula, ut ſunt incantatorum verba ,
bonitatis effe , ad ejufque gloriam perci proponerent : nunquam animos conci.
nere , tam admirandas effectiones crea- farent. In muſicis, ipſa concertus fua- .
tura , nempè damoni concefile : Sed vitas & harmonica modulatio diftrahit
Calvinianus erat , cùm illa juvenis ſcri- animum à doloris cogitatione , & ad
beret : maturior ætate , cùm rcipuit , lætitiam provocans lenit & contempe
& ad Catholicos rediit , nunquam hoc rat humores : cui, quid fimile in hor
effutiiffet . Si fupernaturalis iiia vis non rificis ac ftridulis libilis atque fufurris
eft : reſtat , ut lit prodigiofa , vel na- magorum ?
turalis . Si prodiola : pon fit miniſterio Vidic etiam Pomponatius hic ſe ope
bonorum Angelorum : quia ( ut poltea ram luliſſe : quare ad ſacram confugit
docebo ) hi le non immiſcent Magicis, anchoram ; hæc, contingere propter fi
operationibus : ergo miniſterio malo- dem vehementem incantatoris , & in
rum Angelorum ,quod negant adverſa- cantari . Hæc dicens cauſam prævari
rii quidam , ſed vim argumenti per caris ( Pompogati ) & yım verbis o
queunt evadere ; fatentur alii , & ideo mnem detrahis , li.corum illud creduli
coguntur etiam faceri vim verbis nul- tas operatur , quam su fidem puncu
lam inefle . v pas ; quæro qualis ifta fides ? non dices
Denique nullam verba hæc vim ha- opinor fupernaturalem ? fic enim vo
bent naturalem . quia verba li { cripta , care ſuperititionem atque perfidiam pror
funt quid mortuum , & omnis energiæ ſus impium & perfidum . dices ergo na
expers : quæ fi quam vim habent , ab turalem , live humanam , euge , habes
atramenti velchariæ, cui inſcripta ſunt, tuæ caufæ faventem Ferrerium o , qui
temperamento vim illam accipiant a fiduciam hanc etiam ab aditantibus e
portet, & proindelua propria que vi non xigit. ridicule , quali poſſit imagination
operantur . Ore, verd prolata verba , vel adftantium , vel plus incantato
vim tantùm habent contactu aerem fe- ris , quicquam operari in ægroti ima
siendi , ut & animalium reliquorumque ginationem , corpus , vel animam p .
inanimorum foni . Sed lonus tactum Ipſius ægri credulitas confidentis fe ju
non magis valet immutare , quàm co vari pofle ab ea re , quę nullam juvan
lor auditum , vel dulcedo vifum , quia di yim babet naturalem , cam vehe
non funtſenſuum iftorum objecta . Qua- mens eſſe poffet; ut humorum inducat
re cùm ad fanationem corporis neceffe alterationem ,, unde ſanitas ſubſequere
fit , fenfum tactys immutari : fateantur tur , ut bend Galenus , fi tamen ipſe
oportet ſanationi morborum folam ver. Auctor libri de Incantationibus : ſed co
borum prolationem vel ſcriptionem ni. calu ſanitas verbis dumtaxat adícria
hil conferre , benda ut occaſioni cuidam , non ut
5 Refpondet Pomponatius , verbis pri- caufæ .
md & per fe duntaxat auditum , af Simili modd fincera & rectæ Philo- 6
fectionibus deinde animi immutatis perfophiæ repugnant , fententia Origenis
aceidens tactum quoque immutari. Sia libr. 1, s. cont. Celfum ,nomina ia
cut videmus ( ait) feri ab Oratoribus una lingua producere effectus , quos
facultate Rhetorice , and peritis muſ . nequeant in aliam cranslata : & fen
cis vi harmonia . Sed contra : Ora- tentia Pici in concluſionibus Cabalıſti
tores non verbis nudis ,. verùm pondere cis ( quem optimè refellit Petrus Cie
fententiarum & rationum momentis pera ruelus Darocenfis in quælt. de Cabala
fuadent : fi nuda tantùm barbaraque & Magia Judæorum , qua: eſt ultima
& nihil ſignificantia , vel parum apta inter ejus Paradoxas quæſtiones ) bar
pèrmovendis animis , aut vefana & bara & nihil fignificancia nomina plus
habe
Theoph. libr.9. de Hiſtor. plant. Plur fing. certam . Grevini. lib . 1. de veneus
sarcb . in vita Periclis . Rab. Maymon , n In Ody0. agens, de Lycanthropis.
lib. 1.perplex, 6, 72. Leo. Vairi Tıb. 2 , o loco citato ,
de Faſcino e . lii Ant. Miran . lib.26. de p Refutatum id fup. cap. proximo.
LIBRI I. CA P. IV. Q. III. st
frabere efficacitatis ; ea quoque' quæ ' na ſunt hominum arbitratu indita . No
Gregorius Tolofanus 9. , tradidit : cùm mina quoque nec funt fubftantiæ cor
de HiltrionibusOratoribus, & Poetis poreæaut ſpirituales, nec funt acciden- •
dicta , ad excantatores accommodat : tia inhærentia fubje &to : quare vitam
quod eorum verba cüm demum rata in fe habere non poflunt : !adveniunt
fint & efficacia ', cum animo intento & quoque ſeu induolur rebus , quas &
obfirmato ea proferunt , non enim ilti gnificant atque denominant , extrinſes
perfuadendo & affectiones: concitando: cus plane' : quare nec emanantes à re
operantur , ut illic bus radii dicendi. Multa quoque funt
7 Videre nunc frivola & impia Ma nomina nihil ſignificancia : multa quid
gices. patrocinia , & quibus fuperædi- aliud di rei natura: ſignificantia : quia
ficat , vana fundamenta : quæ Caba- & ipfa illa , quæ naturam rei fignifi
us difticæ tamen inſanix'amatoribus miri ficant ( qualia putantur' , quæ creatu ..
ficè placuerunt . Afferant primò litte- ris Adamus impofuit , ) hæc nullum
ris & fyllabis quandam. eſſe cum coe potuerunt å naturis; rerum influxum
leftibus corporibus & mentibus fympa recipere ; quia res corporeæ natu
thiæ connexionem . quod tamen non raliter nihil efficere poffunt in id
probant ulla ratione , ac ne traditione quod corporis expers: elt , ut funt no
quidem : nec poffet probari , niſu illo mina , . !
rum teſtimonio', quibus id å dæmoni- - Objiciunt nobis , Deum ipfum rebus gu
bus foret revelatum ,, dæmones autem nomina indidiſſe . Probant , quia ſcri
funt mendaciffimi nunquam fponte ptum lit , Omnibus iis nomina vocat
werum dicturi, nec à Magis, ut verumi & alibi u : gaudete ,, quia nomina
promant , compelli poflunt , id nunc veftra foripta ſunt in cælis..) Refpon .
fuppono inferiùs probaturus'. Secundo , deo: Deum quidem nolle cunctarum re
dicunt verba illa majoris natura ſua ef rum , fingulorum etiani Angelorum ,
ficaciæ effe , quæ funrorta å lingua di: Kellarum ( de quibus eo loco agit Pro
gniore & à ſanctiore dignitate inftitu- pheta ) naturas , proprias & fic ea ,
fa , & quæ ses fanctiores : ſignificant : cùm lubet , propriis nominibus , hoc eſt
qua in re mirė nugatus deprehenditur convenientibus earum naturæ vocare
Laurent. r Ananias. Hoc diabolus com poffe : ſed ea: pomina mortalibus in
mentus , ut fanctiſſimis quibufque recognita funt , nec. Magis-revelata . dein
bus faciliùs & libentiùs myltas fuos fa- de præſens pofitum pro faturo ', vocar
ciat abuti . Sed refellicur , quia nec rei bit ; ut patet ex Hebræo' vocabulo ,
fan &tæ fignificatio ,. nec linguæ digni- quod futuri eft temporis . Prior ergo
ms, nec probitas hominis inſtituentis , locus nihil juvat hos argutarores'; mul
ullam qualitatem phylicam operativam id minus pofterior : nihil enim aliud eſt
poflunt vocabulis imprimere . Deus et nomina Diſcipulorum : in cælo ſcripta
iam formulis Magorum : nihil gratiæ effe : quam eſſe in amicorum Dei re
wel virtutis promifit , nec. elargitur lata album , quod alibi dicitur infcri
quomodo fit Deus fibi contrarius ? quo- pra eſſe libro vite ; quod five accipias:
modo adprobet artes , quas ipſe vetuit ?' fecundùm æternam Dei prædeſtinatio
denique: talia : allerere blaſphemum & nem , quæ mutari nequit ;, live fecun
erroneum effe , Parifienfis facultas Theo dùm præfentem juſtitiam , quæ muta
logica jampridem definivit artic. g : tioni obnoxia ; certè id homines im .
10. de Magia . Terriò fomniant , no- pii parum'reverenter ad indititia nomi
mina propria radios : quoſdam eſſe re- na , quibus ab hominibus diſcipuli com
rum , quas ſignificant, & in iplis no- pellabantur , audent transferre. quid :
minibus , quafi vitam quandam latere . magnoperè gaudendum illis , ob com
Quid dignum Anticyris , 6 non iilud ?? munemi fibi nominationem cum cæ
Quicquid enim . Platonici dicant , nomii teris : hominibus ; brutis etiam & oro
G2 ticis :
@lib, 19 : Syntax. cap. 8 . [ Genef. 2. v: 20.
lib. 3. de natur. demon . f. 99 .. t P / a . 14ó.0:4n Lực: 0.9. 9..
52 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ticis : quorum nomen non minùs Deo verbum unum atque alterum : quare
notum erat , qui novit omnia ? vis quoque vehementior imaginationis
Hinc tamen illi , ipferunt , voces fi- concurrit , & fpiritus copioſior in rem
gnificativas primatid , per influxum cec incantatam tranfit . Quæ vana funt ,
leftem , ſignificare ; ſecundarid tantum nec empſitaada titivilitio . Nec enim
per hominum impofitionem : & quia imaginatio extra imaginantem in res
in ſignificativis nominibus utrumque fejuostas vim habet ullam ; nec fpiri.
concurrit , in non ſignificativis alterum rus ullus à loquente prodit , qui renk
tantùm ; ided plus virium habere no incantatam contingit , præter affatum :
mina fignificativa . Quod imprimis alii afflatus autem facultas ad fanitatem
pernegant , qui non ſignificativis am- nulla eft ; ad morbum & noxam per
pliùs deferunt . Equidem lubet ab his contagium aliqua , ut docuimus .
omnibus. quærere : num neceffe non lit Ex his manifeftum fit falfa quoque il
quemlibet induxum cæleftium orbium effe , quæ ex tam bellis axiomatibus
per traduces qualitates in fubjectum inferuoi corollaria. primò quod afferunt
tam remotum influere ; ipſis influen- oportere , ut ſic fanantes aftlent ægro ,
tiis recipiendis aptum & accommoda- & ei vocabula quaſi inhalent. 2 .. quam
sum ? deinde , num res incorporeæ , ut libet hujuſmodi incantationem præter
funt nomina , fint ſubjectum idoneum ordinem folitum & retrogradeprolacam
recipiendis qualitatibus corporeis? quo- aut fcriptam , infolicos effectus gigne
sum ut priusnequit negari , ita poftere. 3. debere ea , quæ Magus vult im
rius nequit affirmari . Nihil ergo tri- petrare , infcribi rei , quam ut in itru
buit energiæ primus ille influxus coe mentum adhibet : .exempli gratia , G
beltis. Impofitio quoque humana , cùm tabella , vel pergameno , vel herbæ fo
fat nuda & mere arbitraria denomina- liis utatur , debere infcribere folio
tio , quid queat infuere , nec Argus membranæ vel tabellæ , ad quem id
videas ', quem ferunt fuiffc oculacilli- effectum faciat , cur cedo ? an quod ver
mum . ba non fatis efficacia per be prolata ?
10 Quarcum delirium eft, vim complee an quod alioqui dæmon furdus, ut ca
sorum verborum , ( propofitionum ſci- non audiat ; vel quod ſcripta , quàm
licet & orationum ) efficaciorem effe . audita meliùs intelligit ? an quod ad
Primd , quia veritas ( inquit Archima- memoriæ lapfum fulciendum opus hac
gus ) in ipfa propofitione contenta hic induſtria ? nihil horum in cauſa , fed
accedit : cujus veritatis vis maxima eft , vafer ille vanarum obſervationum mul
quando formula fea carmen virtutis ar tiplicatione , velut variis retium plagu 1
operationis aftri feu numinis, quod com : lis, ſic pluribus peccatis miſeros amas
precantur , continet : commemorationem illaqueare . Legi exempla quę Leon
1
Satan , Satan , tibi quam perpetuo fo Vairus collegir , * fed in his omnibus
milis és ! pergis hoc telo Divinos ho pactum cum dæmone intercedens caut .
nores confequi. Nonnè fatis hoc indi- fa fuit effectionum . Vide inf. 1.6. and
cant , quz myſtes ille tuus , exempla cephalæoſ. monito. V.
petit , 'ex Hymnis Orphei & Apuleii
Scripris , idololatriæ plena ? tum quia QUÆSTIO IV .
auctoritates illæ Poetarum refertæ var
nitatis : tum quia fenfum ac intelles De amuletis periaptis .
tum carminis aftris adfcribit : tum
quia per hoc numen intelligit cacoda SUMMARIU M.
moncs ; quos aſtris & fingularum re
sum ſpeciebas, Magica diltribuit . Co i Romanorum amuleta, Prefifcini,Gros
natur etiam probare , quia qui inte corum quoque Judæorum Phyla
gram orationis texturam promit , ma Eteria , varia corum nomina .
gis animo di &tis intendit , quàm qui 2 Chriftianis que lirisa , do que non ,
ibi
X lib . i . de Fafcixa €.5.

1
LIBRI I. CAP . IV . Q. VI . 53
ibi Ciruelus notatus do que vis ho- demnantes ex Patribus non fatis in
rum . De Hiſpanico Gagarte pue- tellectis .
ris appendi Joliso . Dico primo , Amuleta hujuſmodi
3 Reliquia SS. debenedi&ta licitè geo que collo' dependent, vim nullam obti
ftantur. pro his D. Bafi. Incertus , nent naturalem ratione verborum , cha
Chryfoft. Hier explicati contra racterum , vel figuræ , vel conſtellatio.
Scaligerum nis : fed duntaxat ratione materie , fi
4 Superſtitiofa verò phylacteria ut A. qua huic , ansipathie vel Sympathic
lexandri Magni numiſmata do D. naturalis vis infir .) Hæc concl. eit Ca
Leoni. falſo infcripta oratio da- tholicorum omnium , & etiam Gencia
mnantur . lium , quos præcedenti quæftione cita
3 Heretici ufe his falfis periammatis. vimus. Probatur , quia phyſicæ ligatu
11 ó Falſa in quibus vana Angel, nomi ræ facultas neceſſe eſt , ut à natura rei
na qua ſcriptura non novit: de iplius dependeat , quæ non competit ,
bis decretum Concil. Rom . fub Za- nifi ratione materiæ feu ſubjecti . Qua
charia contra Adelbertum Oy Cle- re Gi quis effectus producatur , cujus
ment. Hereticos in Germania . cauſa nequit eſſe vis naturalis fubje&ti:
effectus ille prodigiofus erit , & amu.
1 Ota eſt Græcorum athletarum letum ſuperſtitiofum , qualia multa con
N conſuetudo , fed paucis ; qui phy- gellit Cotta Ben Lucas Judæus Lufita
lasteriis ufi ad vi& oriam , ne niceteriis nus a .; Huc referendum , li figuram ac
magicis ſuperaret adverſarius. monimen- tendunt ; quod Hiſpanicis pueris ex
tum hujus rei habes in antiquis gloſſis Gagate ad collum deligant , manu in
Juvenalis Sat. 11. his verbis : ruftici deriſum , inferto intra digitos primo
didicerunt luxuriam e paleſtris uri , res pollice , conformata . Higam vo
fracteriis ( corr. phyla &teriis ) ut athleta cant.
ad vincendum , & mox : nam do nice Dico fecundd ; Quando in ipfis ver . 3
teria fillateria ( iterum corr. phylacte- bis modo ſcriptionis , crucium numero
sia ),funt , quæ ob victoriam fiebant , figura vel fimilibus ſpes non ponitur :
O de collo pendentia geſtabantur , & c.pium fanétum eft , reverentiæ caufa
Cunctis autem nota Romanorum gen- Sanctorum reliquias, cereas agni Deief
tilium conſuerudo , qui foliti puerulis figies, Evangelium S. Joannis , Pſal
de collo res turpiculas fufpendere . Pre- mum Davidis , o fimilia S. Scriptura
fiſcini , ut dicebant , ne faſcinarentur teftimonia fecum geftare collo appen /a :
( unde & Fafcini pomen inter obfcæna fed effe &tus, qui inde oritur, frit ſuper.
relatum ), alia quoque amuleta fuccini naturalis 'Dei beneficentie adfcri
aut alterius materiæ contra morbos ge- bendus . Aliis autem ligaturis uti , quas
ftitabant , quæ dicta : Amoleta , amoli vel ufus Ecclefiæ Cathol. vel proborum
menia , jervatoria , probra , quemadmo- Medicorum ars non commendat , uti -
duin & Græcis fuere , fua Trianto , mninò eft prohibitum . Quod ad reliquias
Freedhepare , án Otpora, sarolta , ing pun attinet , hoc loco videtur non fatis
maxrnelat , malorum , ut putabant , a- cautè locutus infignis Doctor Theolo
verruncatoria . Sic etiam prodeſſe Gbi gus Ciruelus Darocenfis libr.de fuperft.
putabant Judæi ſua phylacteria , ſeque cap. 4. part. 3. quandoleviculis fultus ra
per illa cuſtodiri ac præſervarid malis , tionibus ſacrarum reliquiarum ad col
perperam accipientes Divinum præcep- lum gestacionem improbare non vere
ium y . Eundem errorem Catholicis tur . Diflencit ille ab hæreticis : nam
non hæreticus tantum V Vierus ; fed & ipfe concedit reliquias Sanctorum in
qui Catholicus videtur ex ſcriptis , Re- templis honorifice ſervari , & adorari :
migius Lotharingus % , impingit ; hinc fed non vulc eas à privatis collo apo
omnium periaptorum uſum temerè con- penſas gellari ; tenuere vel incautè re
pre
y Exod . 13. 56. Deu . 6. 8. Matth.23 v . z 1. 13. demonolat. cap. 3.
Soubi plura notamus in comment . a l. de ligaturis .
54 DISQUISITIONUM MAGICARUM
prehendens antiquam virorum valdė neis miniatis . & cætera . Sand D.Chry
ſanctorum conſuetudinem . Nonnè B. foltomus eadem id mente reprehendit
Helena clavorum CHRISTI unum fræ- qua D. Hieronymus , f quis fatis indi
no equi , alium galeæ Conftantini in car , pharifaicam illam iuperſtitionem
didit . Nonnè Beatus Antonius palma- prælidium ab ipſis pi&taciolis , non de.
tam illam Anachoretæ S. Pauli ; & fuper à Cuſtode Iſrael , Deo Sabaoth
ipſius Antonii tritum cum melote pale exſpectantem , fe reprehendere : item
lium exultans Athanaſius tulit Simi- quod quæ extrinſecus gerebant , eorum
lia de TheodoriMartyris pulvere Nyf- cultum & obſervantia01 intrinfecam
ſenus : de catena B. Petri : magnus Greo quæ præcipua y negligebant · Deniqué
gorius . Sėd' in re: nota: non . elt immo ja vita S. Antonii inteſtationem quan
randum . dan dæmonum , cùm preces quaídam
Concluſionis prior pars probatur , membranulæ inſcripſiffet , & in cubic
Eccleſiæ Cathol.. inveterato & falutari culo ante Deiparæ Virginis imaginem
more , nec non ſententia D. Thomæ , affigi juſliſſer , legimus difpuliffe ( Sli
Maldon.. b Navarr. Silveſtri , & alio- rius tom . 3: fol. 43 , ) Auctoritas D. Gre .
rum . Ratio eft , quia Sanctorum reli- gorii Papæ idem probat epift. ad Theo
quias ira femper majores noftri. ſunt. delindam , quem jure fuo , id elt Cal
venerati .. viniſtico , carpit Joſ. Scaliger in . Elege. I
3 Agni cerei ad hoc à ſolo Ponrif. Ma- cho cap. 8... verba divi Hieronymi con
ximo quotannis: benedicuntur : facræ tra mentem ejus . detorquens . Sed ber
fcripturæ teftimopia , ut licet ore pro- nc , quod ovillum lanisium jam depos
ferré , licet etiam deferipta collo defer- Dere Scaliger incoepit .
re , & narrat Leontius: Epiſcopus ſan Pofterior pars concluſionis probatur
&um Simeonem . Salum mulieri magæ canonibus , qui anathema fulminantin
amuleium in tabella conſtriplille ; quo eos , qui phylacteriis (hoc eft conſer
gelta to . illa non potuit ampliùs divina- vatoriis , utuntur ; & G clerici. ea fa
re , nec magica amuleta facere . ( Sur.. ciant , jubent eos Ecclelis ejici Can .
1. Jul. ) nec ullus fanctorum Patrum . 1.04. 26. q . 5. qui canones quomodo
hoc unquam improbavit. Nam D. Ba- Giat intelligendis, & de quo genere phy
filius. c damnat necediamato characte- lacteriorum loquantur , petendum ex a
ribus ( nempe magicis ) , infignita .. In. lio canone , nempe ult. ejuſdemqueftio
certus auctor in Matt. qui exſtat internis , ubi inter cætera in hunc modum :
Chryſoſtomi opera , d . invehitur. in duo fcribit beatus Ilidorus ad hea perija
nequam genera hominum : primum , nent ligaturæ: exfecrabilium remediorum ;
qui ex hujufmodi: ad: collum fufpenfis que ars non commendatmedicorum , feu
ipli ſanctiores volebant videri , ut Pha: in precantationibus , feur in characteri
rifæi olim : ſecundum , quia ex eadem bus:ſuſpendendis atque digandis : in quibus
fuperbia , quæ ad collum alii fufpen- omnibus ars dæmonum eft ,, ex quadams
derent , ipl . de.capillis , vel veltimen- peftifera focietate hominum core Angelo
tis fuis largiebantur. Ipfe D.Chryfoft. rum malorum , exorta , quæ ſumplit di
c mulierculas illas reprehendit , vel Di Auguſtino lib: 2: de doctrina Chriſtia
quod non recta , fed Phariſaica id in- na . Idem alibi confirmat. D. Auguftin ..
tentione facerent ; vel quddi, per opi g. his verbis : Fingunt: Spiritus maligni
nionis errorem , non à Dei gratia mi- umbras quafdam honoris ſibimetipfis , ut:
raculofum auxilium , fed ab ipſa ma- ſic decipiant cos', qui ſequuntur Chri
feria , vel forma ſcripturæ , id præſto: jlum . Uſque aded , fratres mei", ut illi :
Jarentur : ut faciunt hodie, qui dicunt ipfi qui ſeducunt per- ligarurasi, per pro
debere effe fcriptum Evangelium in cantationes , per machinamenta inimici ;
membrana virginea , vel litteris velili- mifceant: precantationibus fuis nomena
) Cbrie
o Tho. 2.2.9.96. a. 4. Maldon, in l. e in Match. hom . 73:
sap. Joan. c Hom . in Pfr. 45. f In d.cap . 23. Maib.
d Hum. 13.in Marh. gwałta . .. on Jio anter
LIBRI 1. CA P. I V. Q. V. 58
Chrifti , qui jam non poffunt . feducere nota Angelorum , hoc eft alia prætern'
Chriftianos,, ut deni venenum , addant Michael , Gabrel , Raphael . hoc mia .
mellis aliquantum . ), Chryſoltomus ho . rum forcallis alicui videbitur : quia
mil. 25. ad P. Antiochen. Quid verò dic Trithemius , & Rabb. alia quoque no.
ceret aliquis dehis , qui carminibusg mina confinguot eorum , quos dicunt .
ligaturis utuntur: o de circumliganti. elle motores orbium cæleſtium , item
bus aures Alexandri Macedonis numif. fata decernere , & fatales cafus admi
mara capiti vel pedibus : Dic mihi, be niltrare , & mirifica quædam homines.
nè funt fpesnoſtre , ut poft .crueem ab his diſcere; & .,fimiles impietates
mortem Domini gentilis regis iimagine quibus ille liber nyans Arbatel
Spem ſalw ishabeamus.: Oc.Damnarunt fcatet . In Sybillinis quoque oraculis ,
hæc etiam tempore Caroli Magni Pa . l. 2. hic verſus exſtat , juxta quoſdam co
tres Concilii Turonenfis cap. 42. & ipfe dices ήξεσι μιχαήλτε Γαβριήλ , Ραφαήλ '
Carolus libr. 6. Capitulorum cap.72 . & öveenaze . Venient Michael ., Gaa
prius Cooltantius Imp.apud Ammian.briel , Raphael , Uriel . Sed
1.19. & Antoninus Caracalla , apud Spar• in aliis libris habus icomessa , seeńa , 0% ,
tianum in ejus vita , Tales ſunt ne sera , siç anaze Exomiel , Uriel , sa
fariæ illæ formulæ precum , quas .con- niel , de Azael . in quibus primum illud
tra vulnera , & pericula ignis , aquæ eft corruptum pro Ispepsia , tertium pro
& alia , quidam per mendacium ada pagibena ut vocant cos Trithemius
fcribunt B. Leoni & aliis Sanctis , & & alii, qui cælorum motores eos .fa
proh dolor ) multi hodie geſitant ; ciunt . Sed nitor auctoritate & ſanctione
quibus Diabolus femper tandem impo- concilii Romani , quod fuit congregatum
nit , & quando funt in ftatu pelimo Romæ ſub. Zacharia Pontifice , ad dam .
lechalis culpæ , finit eos occidi , & de- nandos errores Aldeberti & Clementis
ferit , quos ante aliquoties defenderat. hæreticorum Germaniam turbantium
Poffem nominare mihi probè notum , ubi inter cætera , 'lecta una oratio Al.
cui id accidit . Norunt Franci , cum deberti, in qua continebantur hæc ver
ſuperioribus annis , cum Barone Da.. ba : ' Supplico vas Angelus Uriel , Ange
nou , hæreticorum Germanorum exa- bus Raguel, Angelus Tubuel , Angelus
mina in Franciam irrupilleot ., & à Michael , Angelus Adimis ., Angelus
Duce Guiſio (trenuè debellata fuſſent, Tubuas, Angelus Sabaoth , Angelus Sie
hujufmodi fchediaſmata collo cælorum mibel .
fere omnium appenſa ., fuiſſe reperta Quibus lectis Zacharias Papa , inter.
ab iis , qui cadavera (paliarunt. Hoc rogavit Epifcopos , fententiam de his ſu
genus faperſtitionis fublaonat Lucianus am proferrent : illi damnandum Alde.
1. & Antoninum Caracallam ſuppliciis bertum pronunciarunt, ut hæreticum ;
5 .compeſcere conſtituilie , teltacur Spar- caufa verd fubditur & ipſuni Decretum
tianus . Et Tatianus Allyrius : hæc o concilii his verbis : Otto enim nomina
mnia refert ad Dæmonum dolos ,, & Angelorum , que in ſua orationc Adelber .
pacta per Magos cum illis inita . Huc tus invocavit , non Angelorum , præter
etiam refero quod de urſariis , 'fic retert Michaelis, ſed magis demorum nomina
Balſamon Comment. Syn . 6. in Trullo ; funt, quos ad præftandum fibi auxilium
Urfas trahere dicunsur ii , qui arciotro- invocavit . Nos autem , ut à veftro ſan
phi appellantur , qui quidem in capite to Apoltolatu edocemur , o divina tra
o totius animalis corpore sinfiuras apo due auctoritas , '2018 plus quam trium An
pendentes , o pilos ex ipfo condenies gelorum nomina agnofcimus , id eft, Mi
cos una cum tincturis dari perinde ac chrel, Gabriel , Raphael Zacharias
remedia amuleta , tanquam contra Papa dixi , oprime proviſum efl - d ve
morbos a faſcinantes oculos conferre pof- fra ſantitate , ut conferipta illius ou
fint. ) Huc pertinent etiam formulæ o- mnia igne concrementur : fed opportu
mnes , quibus immilcentur nomina ig- num eft , ut ad reprobationem ejus in
forinio
h in dial. philos i Oras. contra gen .
56 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ſcrinio noftro conſerventur ad perpetuam quare quatuor ſunt diſcutienda , primo,
confuſionem . Nunc verò quia omnia pero an ars iſta finem ſuum conſequatur ? le
acta ſunt , deutrorumque fententia , quo- cundo , habendane in numero arriamli .
rum ſuperius mentio facta eſt nunc per- beralium ? tertiò , ad quam magiæ fpe
tractatum eft. Univerſum concilium di. ciem pertineat ? quarto , illicita lit, anilo
xit : Aldebertus , cujus nobis actus de licita ?
nefaria commenta ie&ta funt : qui ſe
Apoftolum cenſuit nominari , o gai ca QUÆSTIO I.
pillos y ungulas ſuas populis pro fan
& titate tribuit , quique sub obtentu An- An aurum hac arte verum conficiatur ?
gelorum dæmones in fuum auxilium in Uo quæſtio hæc complectitur ;
vocat : fit ab omni officio ſacerdotali
alienus , & c. k Igitur ex concilii hu- quid fieri ſolear? quorum non eadem ra.
jus fententia , damnanda cuncta periam- tio ert: priùs quam decidamus quæſtio
mata , periapra ligaturarum & fimilia , nem , quædam de nomine & origine ſunt
ubi alia nonina leguntur, quam trium , præmittenda .
quos ſacra ſcriptura nominat , Angelo
rum . Nominatur quidem Uriel. 4. Eſdr. SECTIO I.
0. 1. Sed liber ille Canonicus non eit ,
nec tantæ auctoritatis ; & in eodem re- Quid nominis fit Alchimia do quando
perias Jeremiel , quem nemo recipit : inventa ?
Aledberti verò cætera nomina nonnibil
funt depravata ex iis , quæ in Necro SUMMARIU M.
manticorum libris habentur . Sed de 1
Uriel accurate ſcripſit Nicol . Serarius I Alchimia nec Grecam nec Arabicum ,
nofter comment. in cap. 12. Tobiæ q . 10. fed Hebreum vocabulum . Ægyp
cum quatuor ſequentibus. Illud quoque tus non vocata Chemia, ſed Cha
attendendum , ne ipfis Angelorum no mia , five Cbammia . Item Mitz
minibus veris utenses , ea malis Ange raim feu Maſra . Alchimia cur Spa
Jis accommodarint, cur non hoc auſint, girica diéta . Manilii locus expli
qui auſi fic abuti nominibus Dei ? Audi catus ,
Procopium in Levit. contra quoſdam ; Chymices totius laudes ampliando ,
curioſos hoc utentes prætextu his ver explicata inſcriptto vetus.
bis agentem : Attamen ( objiciunt qui 3 Chryfopæia qua origo antiquitas ,
dem ) invocant Zabaorb. Quid tum ? refutantur fabulæ multe femi bla
impiè hoc faciunt. Nam illam appella Sphema . De Adamo , de Noe , de
tionem non Deo , fed demonibus tribu . More at forore ejus Maria , de
unt', o plerumque illi demoniaci ufura Salomone .
pant nomina divina , dum ea imponunt 4 Del Pandora poculo , vellere Colchi.
'demonibus , quorum ambitioni ferviuni . so , de femore aureo Pythagora ,
Hoc fit in precibus Magorum , quibus de Crateve ſacro terræ opere .Locus
inſerta magna ( ſic vocant ) nomina , Efdr. 4. cap. 8. v. 2.
s Fuit certiùs hæc_ars fub Caligula
C A U
PU T V. ex Plinio , o Diocletiano ex Sui
da . Graci de ea Scriptores Zozy
Ars aurifactoria quam Alchimiam mus Nicephorus Blemmidas
nuncupant , ad quam magiæ fpe Præcipuus non primus Scriptor Geo
ciem fit referenda brus Arabs .

NO ſtioni reſponderi , niſi priùs con ri docti ; & idna indicare nomini
ftet , quo fe ufque vires ejus extendant, præfixum , Al. ut in Almanash
Al
k Vide apud Sur. tom. 3. menfe Junio in vir. S. Bonifacij fol. 494 .
1
LIBRI I. CAP. IV . Q. I. 57
Almageſtum , & fimilibus. I Mixobar- quatoriam . Etenim Hebræis , ‫ם‬ ‫הלכי‬
barum ergo vocabulum fuerit , ex Art Halichim , lignificat itinera Give Au
bico Al. & Græco , túw feu zúra xus , ab 79 Halech , quod fignificar
quod idem ac fundo ; alii Græcam pla. facere ambulare feu Aueret . Unde are
nè vocem cenfent , ex quibus eſt Joan- liquans feu fundens metalla : abjecta lit
Des Chryfipp. Fanian. qui deducit , Te terula , ab Halichim , fit Alchimia
på tń zupeiar y ana , a fale & fulio- facillima formatione. Quid enim eft als
ne m Sed huic Græci fcriptores repu- chimia , quam pyrotechnica live ignia
gnant , qui plerumque fcribunt impician ria ars ', refolutoria & purificatoria
: non quusia . Sed quid amesa fi- metallorum ? quæ ut Chimia fpecies
gnificat ? quidam ex Plutarcho o tra- quædam eft: fic etiam aurifactoria , li
dunt Ægyptum ſacra lingua facerdoti- ve Chryfopoeia , ſpecies quædamel Al
bus vocari Chemiam : & indè fufpican- chimiæ, quæ in extrahendo live ſepa
tur , vocari Chemiam , quali Ægypa rando & in congregando five coagulan
tiam : videlicet quia primi mortalium do ex aliis metallis auro , tota occupa
Ægyptii illam à Mizraimo Chami filio tur : unde non malè Spagiricam vocant
acceperint, ab Ægyptiis Arabes didicea nonnulli , Tepcí so otão ny dy cipere ,
rint, & articulum illum ſuum Al ada ſegregando & congregando . Ad hanc
diderint; ab Arabibus Europæi accepe quidam retulic illum Manilii verſum u
rint, & nomen & artem , ut & reli- Maceriamque manu certa duplicarier
quam ferè medicinam & philoſophiam arte : quz quia de Alchimia & de Al
Græcanicam Nimis ilti benigni funt chimicis dicere videtur, ( qux eſt Cria
in Arabes . Nomen enim notum Rotica audacia ) contra veterum codicum
manis fuit antequam ulli noci philofo- fidem , eum tollendum , ut ſpurium jus
phi vel docti inter Arabes , & quo tem- dicavit. utrumque mald ; nam & Mani
pore Arabia adhuc Chriſtiana. Invenias lii verficulus eft , & non de Chryfopæ .
illud apud Julium Firmicum Latinum is , fed de Bracteariis accipiendus , qui
p ſcriptorem , qui tempore vixit Con- malleando aurum , in bracteas (eu folio
Hantini Magni . Apud Ægyptios qui- la tenuiffima diducunt & dilataat &
dem hæc ars in ufu etiam Diocletiani fic ſuperficiem aded dilatatam qual
tempore videtur fuifle , & Suidæ credi- plicant. Alchimici certè non tam du
mus , q & ab iis forte Romani accepe plicant manu , quam igne.
1 Tunt . Verum illud de Chemia merum Non ftacui autem de tota Chymica
cft commentum : Ægyptus enim non agere ; quam ego artem , quà medicinte
Chemia , fed Chammia dieta à Chamo: adminiculatur , fand laudo , & veneros
fic enim in Pſalmis legimus ; in taber . ut phyſiologiæ. foetum præftantiffimum
Bc naculis Cham , , Ægyptiorum , & po- inventricem auri potabilis , rei non mi
Hea , terra Cham , vocatur ipfa Ægyp. nùs utilis ad ſanandum , quàm ad alca .
tus , hoc ergd nomen facerdotes , ut te- dum , ad quoad fieri poteft , vitam pro
ftimonium antiquitatis fuæ affervarunt , rogandam ; fpiritus enim fubtiliffimos
vulgo Miſraim dicebatur Ægyptus : un ex metallis , gemmis, planrifque edu
de & hodie adhuc Turcæ & Arabes vo- cens ; quo ſubtiliora , hoc pariora ; &
cant , Mafra. Quare fi Arabes voluif- què puriora , hoc efficaciora remedia
fent ab Ægypto hanc artem denomina- prebet ; metalla depurat , ſegregat
Te , & addere fuum illud Al , vocaffent perficit; lapides conftat, aquam elicit ,
Almafram . Quid ergo ? fufpicor ut ignem vegecat , & in igne vegetato
multa Arabum vocabula , elle Hebræ ac quaſi perennato ſpecimea edit artis
um illud , & quidem folide, nec aliud & efficacitatis fuæ , in humana vita pro
ſignificare quàm artem fuforiam five li- paganda . Mihi quidem dubium non eft
H lie
! I N. comment, in Manil. o lib. z . in Luna decretis ,
DI .Dialogo de Chryſopæia . in Dioclet . Pfal. 105. 23.
n Cedrenus in Annal. Swid , mox ci i Job. 29.6. Job. 24.
land , o de Ofir. Ifid. u lib. s . Aftron ,
$8 DISQUISITIONUM MAGICARUM
liquorem illum Olibii Maximi ; cujusdam adjecere ? An , quia Cabalifæ nu.
beneficio lucerna multis feculis con- gancur Chamum in arca Noacho patri
fervata fuit ardens , Chymicum fuiſſe : , fuo libros de Magia naturali furatum ,
de quo Bernardus Scardconus , * ſcri- quos Miſraimo filio fuo donaverit, id
bit Patavii ante aliquot annos , urnam circo inter illos eciam Chymici libri fue .
fiftilem effoffan his inſcripcam verdi- re ? led Chamum ſcimus non philolo .
bus . phiæ naturalis , verum Magiæ Dæmo
Plutoni Sacrum munus ne attingite fuo niacæ fuiſſe propagatorem y . Hermetis
res Triſmegilti non pauci fuperſunt libri ,
Ignotum eft vobis hoc quod in orbe la quis quæſo vel color tenuis in illis hu
tet . jus artis ?eruent opinor , qui Phaetontæo
Namque elementa gravi clauſit digefta aufu ed decorſerunt , quæ de Turri Babel,
labore & quæ de terra promillionis SS . com
Vafe fub hoc modico Maximus Oli- menjoravit; & quæ Salomon in Eccle .
bius. fiaſte de meretrice , mores ejus depin.
Adfir fæcundo cuſtos ſibi copia corou , gens, Spiritu lancto afflatus, ſcripſit , illi
Ne pretium tanii deperedi laricis . ad Chymices myfteria deflexerunt : qui
auf divitias , quas oeconomicæ pruden
Plutoni Deo divitiarum dedicavit tix , & navigationi in Ophir , diſertè ac .
hoc ſuæ artis ſpecimen homo gentilis , ceptas refere Regum Hiſtoria, Salomo
divitias uli acceptas ferens . Iatra ma- nis alchimiæ adjudicare. In quos ( ut mi
jorem illam urnam minor alia reperta : tilfimè agam ) nihil dicam aliud , quàm
in hac duæ ampullæ adfabrè laboratæ , quod fatuis folemus , ſanam mertem iis
argentea una , aurea altera : puriflimo optandam . Minore longè periculo pec
quodam ambæ liquore plenz ; quo lu- cant, Aimar. Ranconetus & Cardanus,
cerna multis jam fæculis ardens con- qui Sibyllæ vaticinium illud ; fived ypaip
fervata cenfebatur . ματ ' έχω . τετρασύλλαβός όμι νόει με . Νι .
3 De ſola Chryfopoeia ftatui dicere : vem literas habeo , quattuor fillabarum
quæ vel ex adſperlis pauculi pulveris fum . Intellige me & c. ad Arfenicum
aurei ramentis , aurum multiplicat , vel admirandi lapidis materiam tranſtule
ex non auro verum aurum producit ;nam runt ; quaſi quatuor Gyllabarum & no
quæ ex auro liquato tantundem vel mi vem litterarum vox alia nulla foret .
bus auri producit , fed purgatius ; ea · Item qui Pandora poculum hoc eſſe 4
nomen aurifactoriæ non meretur . Chry . contendunt , ab Heſiodo notatum : ſed
fopæiæ igitur originem quidam nobis hi plures Epimetheos, fola ſpe reliqua ,
valdè faciunt antiquam , qui præclaro quam Prometheos , hoc grege fatean
Adami titulo libellum quendam ing- tur oportet Nec minusilli suaves,qui Si
gaem obtrudunt : ut & alii Moylis , & fyphium laxum extollunt z , & propter
Mariæ fororis ejus , & Salomonis; & hujus lapidis inventionem meruiſſe no
Hermetis Triſmegili , & Arillotelis , men , quali divina Japientis autumant :
& Pythagoreorum quorumdam libros proprer promiſcuam in vulgus beneficii
venditant: hæc enim omnia pro impo- communicationem , ad inferos detruſum
Auris habenda duxerim , & otioſorum femper revolubilis laxi ſubve &tione dam
hominum fomniis , Quid ? an quia ab narum. homines præparce avari . Li
Adamo prima ſcientiarum principia , beraliores alij cum Suida Colchis aura
idcircò & de hac ille arte ſcriplit , quem tam pellem avertuot ; illud enim depasse
de nulla conſtat fcripGille ? An , quia xpuoómadlon , vellus eureum Jalonis
Moyſes in omni Ægyptiorum ſapientia libros tuille in membranis arietinis de
excellens , idcircò & ipfe, & ſoror ejus fcriptos , arris alchimicæ doctrinam au
( miror Aaronem non additum & Be- rifactoriam continentes . Addunt alii
ſeleel) animum ad alchimiam excolen- hoc illud aureum fuiffe femur , apura

x in Hift. Patavina. 1 Syliph, quaſi riéropes •.


y Supra l. 1. 2. 3.
LIBRI I. CAP. V. Q. I.
jupdv juxta Laert. lib. 8. Ælian. var. poſtea Zozymus Græcus ſcriptor vi.
hiit , lib . 2. Lucian . & alios , five ( ut xit , cujus de arte facra , & Chryfo
corrigunt alii ) puo švpov, aureum flumen, pæia libri Manu Scripti affervantur ita
à Pythagora in Olympiis oſtenſum , Regis ChriſtianiſſimiBibliotheca Fon
quod tamen Origeoes eburneum appel- tis-belli : ubi & Blemmidæ liber de
lavit libr. 6. contra Celfum . Hoc illud eadem Chryſopæia dicitur exſtare :
effe apud Hippocratem mirabile & im . Hic ille Nicephorus Blemmidas eſt ,
primis ſacrum terræ opus : ex quo ani- qui fub Duca Imp. multa præclara phi.
mantia , plantæ , alimenta , pharmaca, lofophiæ monimenta edidit . Zozymo
fortuna , & ipſe Plutus profluant a .. Græcum antiquiorem , non novi : ille
Hinc apparet quàm vetuftam iſti ori- Arabes omnes , qui circumferuntur *
ginem arti arceſſant . Equidem opinor vo antecedit : fictitium Morienum ( E
vetuſtam : fed certa teſtimonia anıè æ remicam Romanum fingunt inepti A
vom Caligulæ non comperio . Nam rabicè ſcribentem ) & verum Geber
quæ di & ta , mera ſunt conjectanea nec five Gebrum Arabem : qui non inven
magis certum , quod quidam probant tor artis , ut putant Fallopius & E.
ex Efdr. libr. 4. cap . 8. verf. 2. Quomodo raftus : fed cultor & ornator præci
autem interrogabis terram dicet tie puus . Hæc de origine habui dicenda .
bi : quoniam dabit terram multam mai
gis , unde fiat fiAile , parvum autem pul SECTIO II .
verem unde aurum fit . Hoc enim per
fpicuè non ad artem fuforiam , ſed ad De artis alchimice in auro faciendo
naturalem metalli ex terræ pulvere pro efficacitate .
ductionem poteſt referri . Si tamen quis
contenderet , ad materiam auri trans SUMMARIU M.
mutatoriam pertinere ; is fciat , neque
infallibili ſe teſtimonio piti , quia lio i Tres de ea fententia , imo quatror ,
ber ifte apocryphus eft : neque claro o carum apertores relati i
loco & aperto antiquitatem artis ſe 2. Argumenta putantium non pofle au
probare . rum verum effici , oftenditur ea non
s Cæpiffe fub Caligula docet Plinius probare .
b rationem ex auri pigmento aurum 3 De Lapide Pbilofophico oye de ejuſ
liquandi , fed mox defiiffe . Foditur hoc dem materia oy modo conficiendi .
in Syria auri colore , fragili lapidum 4 De natura metallorum .
Ea
Caligula , auri quàm fanguinis non mi- . De metalli generatione Paracellista
nus avidus excoqui juffit: & planè flu rum locusiones improprie .
xit aurum excellens , fed ita parvi pon 7 Aurum facilius gigni ex metallo
deris , ut detrimentum fentiret , nec po quam in venis metallum 3 Auri
ftea tentatum ab ullo . Diuturnum po caufa efficiens . De ſandaracha ,
ſtea ſcriptoribus filentium fuit . Uſque orichalco , ftomomate .
ad Diocletianum Gluere . Nam Suidas 8 De metallorum , præcipuè auri man
auctor eſt , cum eo regnante Ægyprii teria , ea duplex remora proxima.
res novas molirentur , cæde multorum 9 Ariſtotelicorum doctrina defenſa ; do
illuſtrium virorum in ipfo exordio hoc remota , Chymicorum fententia expli
incendium ſopitum fuiffe : & conquiſi cata dedefenſa , conciliataque nem
ta tùm ibi veterum de argenti & au pe de proxima , quomodo refolutio
ri fuſione ſcripta , omnia tyranni juſſu fiat in hac princip proxima.
flammis tradita , ne ex illa arte ditati 10 De arcis naturé poteſtate ac vi .
Ægyptii , pecuniis freti , Romanis in 11 An metalli unica fit fpecies , au
pofterum rebellarent c . Aliquot annis rum : ibi definitio metalli, Divere
H 2 foras
a Hippocra. in epift. de Cratea . c Suidas in Diocletianem .
b Plinius.lib . 34. hifi.c.4.
80 . DISQUISITIONUM MAGICARUM
fitas ſpecifica , non benè probatur tum locutus fuerit : d tamen ubi ab
per definit. generis. folutè & deciſive locutus , ibi aperte
12 De aberratione natura è ſcopo, pol- & clarè hanc ſententiana tenuit : pro
Sunt imperfe&ta do stiam monfira duci pofſe aurum , quoad externas qua
de inferioribus fuis prædicari . litates , fed quod ad intrinfecam auri
13. Poteft inanimatorum ſpecie differene perfectionem non pertingate : quod et
sium materia proxima eſe cadena , iam Cajetano , f & reliquis Thomi
aliter atque aliter diſpolira , Iis placuit poftea citandis . Tertia
14 Cur citius aurum fiat per artem , fententia, eſt omnium Chymicorum
quam per naturam . & præterea Timonis in lib. 3. Meteor.
IS An gemmas foc poßit veras producers. qu .ult.Antonii Mirandulari de ſingula .
Agens principale hic eſt ſemen,auri , certam.lib.co. Marcelli Palingenii , Car
1
funis " contentiofus trahatur : Fatè tuetur And. Libavius Syntaxi 2.
Cultores alchimiæ affirmativam aded libr . 1. ſingularium . Quartam his ſen
tuentur , ut & perfectius aurum fuis sentiam poſſemus addere Pyrrhoniam
fe foroaculis fovere , & educere , quàm & Academicam Dubicantium ; qui fa
natura ſolita , contendant . Ofores con tentur libi non ſatis liquere , quam pu .
ira Chymicorum , omnia hujuſmod! , to verè communiorem effe hominum
ut præftigias , ludibria , & meros ja- hujus ætatis . Es noftris illam defen
& atorum bombos opinantur . Equidem dere Benedict. Pererius , & Gregorius
puto inter hæc extrema, ut fit , me- à Valencia ; & nam de bonitate & per
dia via tutillimè incedi . Videamus fe &tione alchimici auri dubitant : &
breviter , quid pro utraque parte dil fufpicantur , nunquam ab ullo verum
putari queat . & perfe &tum aurum fuiſſe productum :
Tres invenio fententias . Prima eft , & Valencia b quoque indicat Audio
non polfe aurum verum fic produci & arte humana vel con poffe , vel vix.
Secunda , poſle aurum quidem quafi fieri poſle , Quid dicemus ? ' Amicus.
ver um , Sed quod tamen pro vero , Plato , amicus Socrates , ſed magis, a
nec liceat vendere æquali pretio , quo mica veritas :.
verum venditur : nec liceat illud in Axio I. Nullis idoneis argumentis can- z
medicinis exhibere. Tertia , perfectius tra fentientes convincunt aurum rerum
& purius aurum fic fieri pofle , quam per alchimiam fieri non poffe . Ad pro
quod in terræ vifceribus gigoitur . bationem hujus conclufionis ſufficit o
Prima fententia eft Tottati in E. nus probandi transferre in adverſarium :
:
xod. cap: 7. quaft. 10. Ægid . Roman¡ , quia elt concluſio negativa , & adfir
quod lib. 3. qual . 8. ( qui Avicennam manci eſſe impolabile , incumbit onus.
quoquc pro ſe citat , led male. nam altendendi , cur id Gt impoſſibile , eö
Avicen. verè cenſuit contrarium , & quod is contendat , fe id idoneis ar
ex profeſſo de hac arte ſcripfic ) ne- gumentis poffe convincere ; quod nos.
garunt etiam Averr. in lib. i . de Ge- negamus . Veruntamen Gc potelt conclu
nerar, A ponenſis differ . 209. Sed & fio probari : neque ex parte materiæ
jpſemet Chymicus Paracellus lib. de ſeu lubjecti, neque ex parte modirepu
philofoph. & videtur id voluiſſe Bernar- gnat naturæ talis metamorphoſis. Non
din . Gometius à Medis docto & lali- ex parte materiæ , nam illa eft altera
to opere de fale libr. 2. 4. num . zo. fe- ri , & corrumpi apta , & perduci etiam
cundæ editionis fol. 168. Secunda Sen- apia ad formam præſtantiorem , & eft
tensia , ( ut opinor ) verd fuit D. Tho. capax formæ introducendæ . Non ex
mæ : nam licet , ubi noluit quæſtio- parte modi : quia modus elt , per des
nem decidere , ibi ex hypothcli can- coctionem naturalem ignis ; qui deco
alio
d 2. 2.98.77.4.2. ad s . & diſput. de Magia .
e in 2. (en . d.7.443.art. l . in 2. 2. difpic . 6. quaft. 13. pwe
fadd . art.8. & . 24 .
LIBRI I. CAP. V. Q. 1.
Aionem naturalem caloris naturalis pro- & feliciter , & piè , ignofce. rem vim
ximè imitatur . Quid ergo deſit ? aut fi de , verba deſpice : nunquam rei veri
quid horum , oftendatur . tatem , aut artis efficaciratem , ineptia
Oltendere conantur fequentibus ar- aue infantia docentis potuit exſtingue
gumentis , quæ figillatim diluemus ad- re. Deindè quid mirum hanc quoque
fula ſolutione. Primd argumentancur ab artem habere fuas compulſationes dir.
artis ipfius incertitudine & diffenfione Gidentium ; quibus nec Philoſophiæ pars
artificum , quia chymici inter ſe nec ulla , nec medicina , nec juriſprudeu
conveniunt in modo loquendi, nec in tia , néc Scholaſtica Theologia noſci
modo operandi , nec de materia aut no- tur carere ? Diſlenko illa de materia ,
mine ſui lapidis . vel verborum eft & nominum , vel fa
3 Conveniunt , beneficio lapidis hanc nè fuit , cùm ars minus culta & ma
transformationem tribuendam ; ſed hunc gis incognita : periti in Sulphur & hy
ipſum la pidem , quo appellent somine, drargyrum conſentiunt.
non conveniunt . Longum lit omnia Probant poltea naturam metallorum 4
Merculini , Treviſani , Faniani, Valo ab iis ignorari. Primò , quia cenſens
lenlis , Roſarii , & aliorum nomina con- illo vivere & nutriri , cum Cardano :
gerere , quæ funt fignificationis planè vel ſuperioris ordinis animam habere ,
diverſa . Ex paucis cætera poſſunt di- verum valde reconditam , cum F.Geor
judicari , vocant xpuobom spjov ( ſemen gio in Harmon. mundi. Secundò , quia
aurificum ) aquam vivam , aquam vi . Tapides putant efle rejectamenta liderum
tæ , aquam liccam, lignum vitæ , fan- Cuc Paracelfus ) metalla verd adipem
guinem humanum , lac virginis , Mer- & medullam lapidum ; & proindeme
curium philoſophoruin , draconem , cor- talla , coeli effe præſtantiora excremen
yum , laton , elixir , medicinam mor ta : Terriè , quia unicami volupt elle
borum omnium , id de quo qui bibit perfectam ſpeciem metalli , nempè au .
non moritur , & Gmilia partim ridicu- rum ; cæteras elle tantùm rude & in
la , partim pugnantia , partim irreligio- choatum aurum , de quo mox plura
fa . Modos operandi diverfillimos com- Quared , non habent perſpectam auri
minifcuntur , & de eo inter ſe digla- ſui cauſam efficienrem , qui foli calori
: diantur , cum Bracheſco certat Taula- efficientiam tribuunt : quo tamen fo
danus , Villanovanum impugnat Tre- lo non poteſt auri ſubſtantia perfici .
vilanus , alii alios , & invicem fe fa. Oportet enim , ut ſol aquæ ſubftantiam
tuos ignoranteſque nuncupant . Sed de primùm calore concoquat & com mu
lapidis materia fortè ſaltem conſeo. tet : Frigus deinde & ficcitas terrena
tiunt ? nihil minus. funt, qui ferri fco- faciant aquam concreſcere . Quintò
riam , ſunt qui falem , alumen , ma de auri materia valdè diſcrepant. Gila
gnoliam , cadmiam , calcanthum , arſe- gil vult eſſe cioerem ex terra genitum
nicum expofcant , funt qui obtrudant & aquæ miftum :Braceſchus vitriolum ,
bufones , capillos , ovorum putamina , plerique fulphur , & argentum vivum ,
menftruum Auorem , vel humanum fan- nec deeft , qui arſenicon addat : qua in
guinem . Reſpondeo , tam diverfis nomi- re indaganda videntur , ut umbri, in
pibus eandem rem ſignificari , fed his dicium luge paris ſecuti , certum fane ,
ulos Scriptores ſcientiæ occultandæ cau. ut ad cervæ cunabula perducat : fallax
fa , quam non voluere paflim intelligi. in serum effentia diſcernenda . Præte
licuit lane Ægyptiis fymbola fua ad- rea quomodo poſſunt mixta refolvi in
hibere , licuit Poetis per metaphoras & mixtum illud , ex quo proximè gene
£ abulas fapientiæ principia occulere , rata fuerunt ? nonne priùs oportet re
licuit Ariſtoteli ſe dictorum obſcurita: folvantur in corpora limplicia ? igitur
se , ut ſepia folet , atramento involve- li quod eorum elt fundamentum , me.
re '; ipfæ facræ litteræ in Parabolis lo- talla in fulphur & hydrargyrum refol
quuntur, cur culpas , li & hi diverſis ventur , certè hæc duo nequeunt effe
neminibus , luſere ? Si quid minus apte, propria metallorum maceria. Hoc ar
62 DISQUISITIONUM MAGICARUM
gumentum multas involvic quæſtiones, loquuntur, fed de hoc plura Scaliger
quas fi velim exactediſcutere , non fe- Fallopiuſque 1. Volo cum illis libera
étionis unius , ſed libri opus integri fu- liter depaciſci : Elto , non vivant me
turum . Uno fortaffis verbo præſtiterit talla : quid inde? facilior profe&to ina
abſolvere , ut hæc illis omnia largia. nimę rei in aliam inanimam , quam
mur , nihil aliud conſequi , quàm Al inanimatæ in animacam eric tranſmu
chimicos fic opinantes non efle veros tatio .
Philoſophos , neque cauſas operationis ParacelGitarum illas locuriones fand.6
i
fuæ tenere, nec operar ſcienti ficè, fed non facis rectas , nec commodas , fed
duntaxat effe nudos flaturarios , pyrote- improprias & translatitias , nihil mo
chnicos , mechanicos , & non philolo- ror : loquuntur illi inquinatè , ſentiuns
gos. nullo autem pacto conſequitur , perperam : eos non detendo 1 de relo
probandum quod erat, aurum ab illis quor , non vocabulis . Hoc unum ve.
confici non pofle : non enim gladium riffimum puto , neque negari poſſe ,
non facit faber , quia quæ ferri natu- plus humidi pinguis , & fivis plàs adi
sa , quæ gladii ad pugpam rotatio vic pofi elle fucci in metallis , quàm in
bratioque fitaccommodata , nefcitnon : lapidibus ac gemmis. hinc enim me.
aquam rofaceam minùs perfectam Chy- talla ductilia & dilatabilia fuar , quod
micus elicit , qui cætera adhibet arte lapidibus ob ariditatem & ficcitater
requifita , etiamfi rolæ effentiam , & denegatum . Unicane ſpecies metallilit ,
vim ignis , & principia diſtillationis in mox videbimus.
gnoret . Quid igitur , fi qui naturam De auri efficiente caufa , conſideran 1
ignoret metalli , ſegregatione, congela- dum . puro longè plura requiri , ut er
tioneque quæ requifita , cæteris quoque terra , arque ut ita dicam , clementis
omnibus peritè uiatur , minufnd ad fa- ferè nudis primum corpus mixtum ex
tum compofitionemque ejus , quàm ad iltat & coaguletur , quàm requiranıur ,
alterius , nihil ad operationem effectum- ut ex mixto jam coagulato & exiften
que amplius præter cauſarum cognition te aliud conficiatur mixtum , dumtaxat
nem adjicientis , vis excoctrix ignium differens perfectione . Auri ſubſtantia ,
eft effectura ? Intelligentiæ igitur jam ex terre pulvere & aquæ liquore , in
ignis particeps , qui unum & inter ali- venis cavernarum folo calore non po
um novit diſcrimen . Pone autem ali- telt perfici , fed frigiditas quoque & lic
quem , qui optime metallorum natum ciras requiruntur , poftquam verd jam
ram noverit ; huic ceriè nihil argu- femel metallum coaluit in metalli ſub
mentatio hæc oberit , quoad auri pro- ftantiam , jam ignis folus poterit fup
ductionem : poterit ergo produci ab plere , quæ ad perficiendum commu
aliquo . tandumque illud in alcerius metalli qua
Sufficerent ifta : dicam tamen quid litates erunt neceffaria. quia qualitates
de fingulis illis cenfeam . Vivere & illæ accidentaria funt , & quæ activi.
nutriri metalla , ut animam habentia tatis igneæ vim non exſuperant. Qund
vegetarivam : id non admodum abfur. exemplo poteft declarari. nam fanda
dum eft , fed fateor verius , quod Ari- racha naturalis non poteft gigni citra
foteles cenſuit i , nec lapides , nec fofo frigus illud : ſed poitquam plumbum
filia hujufmodi vivere vel nutriri : ex. femel in terræ viſceribus genitum fuit ,
creſcere autem , per adjectionem ma. ft illi miſceas acetum , ceruflam confi
teriæ , decreſcere per ſubtractionem ejuf- cies m : ut verd ex ceruſſa prodeat
dem : cùm verd Plinius t & alii , di fandaracha , pulla jam opus refrigeratio
cunt ea concipi , parturire , vivere , ne, fed fufficiet fola aductio , ut fandaracha
ſeneſcere , mori , metaphorice cantům fictitia feu fandyx Syricum nafcatur na
Oris
il. 1. magn . moral. metallis & foſſil. m Galen.l.9. de ſimp.
k Pl . I. 36. cap. 18. 19. Leo Baptift. medicam facut. PL. 1.34. in fin. Vierum
Albertus l. 2. de read fo. c . 9 . 1.7 n Plin . l. 35. c.6. Aetius l.2.4
I Scalig. exercit . 1. Fallopius les de mar. in Diofco. b. so enar. 63
. LIBRI 1. CA P. V. 0. l. 63
Orickalcum quoque fine frigore ex æ terræ pertionedi craſſam & viſcoſam :
se , vitri pulvere , & cala minaris lapi, fic huic terræ aqua illa pinguis & aerea
dis tinctura fit , ſolaque deco &tione & commilta , corporatur in primam , ( &
percolatione per igneni indiget o : cùm ut fic vocem ) elementarem auri ma
tamen fofficium & naturale + G quod teriam . hæc materia non eft adhuc pro
elt hujuſmodi , etiam frigus illud poftu pria auri materia , ſed eſt materia com
laret. Quid , quod & P Plinius cen munis omnium metallorum , & etiam
1 fuit , ſolo igne lapides in æs fundi , & lapidum. etenim fi plus habeat aridita
ferrum gigni Quid , quod & fola de- lis , deficiente humiditate , fit lapis : 6
coctione ferrum fit cówna Græcorum plus habeat pinguedinis humidæ , exit
( ferrum chalybeatum ) 9. ſeu Wypso in metallum : & propter copiam hujus
Challamiſch Hebræoruna ? quod nos humidi , nitidi , puri, ac ſolidi, ſplen
hodie chalybem vocamus sive aciarium , dida adeò ac nitida funt metalla .
veteres lacini , ferri nucleum , quia pro Et hæc eft fententia Platonis & A. 6
prio nomine deftituebantur , nan cha- riſtorelis ac lequacium . Neque huic
lybs illis idem , qudd ferrum in gene- fententiæ repugnant ( meo judicio ) eo
rer . Neque in his alio frigore opus , rum Chymicorum , qui Phyſica princi
quàm cum omnia peregit ignis , ut tunc pia gorunt & amplectuntur , hoc est
materia fe ad naturale frigus recipere non Empyrici, led Philologi ſuat , fen
finatur : vel aquæ injecta citiùs refri- tentia . Tales enim facilè ailentiuntur
geretur & induretur. huic remoto principio metallorum Q
8 Porrò quam dubdunt de auri mate- mnium . Equidem mihi videtur nega
ria diffonantiam , obitrepit illa , non ri non poffe . Quæro enim , num ar
obtundit. cedo , quam illi effe volunts gentum vivum & fulphur fc imme
quamcumque dixerint , ex hac etiam diatè ex materia prima fint en ata ? di
cætera metalla constare Philoſophi chy : adfirmas, quæro qua diſpoſitione pre
mici contendent : fic facilem ' fore ad cedente hæc potiùs , quàm alia forina ,
aurum tranfitum . Sed doctiores conve- lit introducta ? fi negas , immediate
niunt in unam ſententiam : quam ego prouille : quæro quæ præcellerit? non
quoque ſequor , & fic Ariſtotelem cum enim omni forma poiuit illa materia
his Auctoribus conciliari poſle puto : caruiſſe. Negaadum itaque id nonelt:
Non agitur nunc de materia remotiſ. ſed ulteriùs progrediendum , & poft
fima , que eſt materia prima , quam hanc materiam communem , adeò re
eandem effe nemo addubitat : ſed agi- motam , quærenda quædam materia
tur de materia, ſecunda : quæ jam cer- propinquior . De hac eft omnis diſce
tis formis eft imbuta. hæc rurfus elt , ptatio . Cenſuerim itaque illam mate
quçdam remotior , & quædam propin- riam remotam , non fubitd prætermif
quior. non enim ftatim ab ullina ad fis mediis ad extremum progredi , & ,
primam hic immediatus eſt tranſit us : quod dici folet , per faltum promove
capiamus ergo exempli gratia , au- ri: Ted primò gigni imperfectiora quæ
rum . hoc aurum materiam remotiorem dam : & fic naturam progredi ad per
habebit exhalationem quandam hume- fectiora . Ex illa materia remota pri
etatam una ex parte ( quæ materia li- mum gigni ſulphur ', & argentum vi
guida à quibufdam vocatur , vel aqua vum live vidpapyupov : iſtud potiſſimum
intrinfecus unetuofa , ab aliis unetuo . coaleſcere ex humido iſto pingui & ae
fum aqueum incorporatum , vel humi- reo ( ided aded mobile eft : ) ex ter
dum liquidam ) ex alia parte habebic rx verò pinguedine feu viſcoſitate po
tilli
o Vide Pl. I. 33. 6. 4.0 Vannocium Chalcidius. Arift. l. 3. Meteor. in fi.
li i . pyrotechnie c. 8. p lib . 26.6.27 . Theophr. b. de lapid. Janus Lacinius
9. Arift. I. 4. Meteor. Vannocius d. l. Minorita, b. 1. Chimica ari.c. 13. Albers.
1.6. 7. Alb Mag. l. 2. de lapid. 14. 3. 1. 3. de reb . metal , tr. 1. c. 2. Contaren.
: vide Hier. Magium .h. 2;mifcel.c.8 . 1. 3. Philof. c.6. Gcorg. Agricol. de re
Plato iz Timao, a ibi Procl. o Metal.
64 DISQUIS MAGICA
ITIONUM RUM
tiffimum gigni fulphur . Sulphur illud vuntur iterum in corpora fimplicia ſeu
poftea in metalli generatione fungi vie elementaria , nempe in liquidum , hu
cem viri , idpapyupor vicem fæminæ , midum & terreum pingue : ſicut et
volunt + Chymici: hoc parum refert, iam paulatim , per varias alterationes
crediderim potiùs utrumque agere & pyrotechniæ , principalia illa proxima
pati in invicem , reactione . Nec con- in iftud vel illud metallum coalue
vincit contrarium quorundam objectio : runt .
nec in pleriſque fodinis ſulphuris , vel Tertid argumentantur : fundamenta to
argenti vivi , inveniri aurum ; nec in Chymicorum , fi penitùs infpiciantur
auri pleriſque inveniri ſulphur aut are vel falfa effe , vel prorſus dubia : &
gentnim vivum . Sufficit enim in qui- proponunt , ac impugnant fequentia :
bufdam veluigia horum reperiri , ut py- quibus figillatim ac ordine lolutiones
rotechnici læpè experti. Et , ut ex his adjungam . Primum ergo adferunt il
gigquntur , tamquam ex materia ; lic lud Rogerii Baconis u ", licet natura
in hæc rurſus metalla refolvi volunt potens fit , o mirabilis ; tamen ars ,
chymici & hanc reſolutionem odore utens natura pro inſtrumento , potentior
probant , & geftu ; ſe in materia refo- eft virtute naturali . Hoc ergo videtur
futa qualitates fulphuris & argenti vi elle falſum , tum quia nihil poteft ars
vi diéticantes invenire. Quoniam verò humana , quod Vires fuperet naturæ
hic agimus de accidentariis dumtaxat ( quæ nihil eft aliud , quàm ordinaria
differentiis , quibus hæc inanimata di. Dei in creaturis diſpoſitio : ) quare Gi
gnofcuntur folis: fruftrà objicitur odora quis effectus producitur , qui naturam
canum vis. Non enim dicitur hæc re- rerum fuperet : ille noo humanus, fed
ſolvi in fulphur & hydrargyrum for- vel Divinus , vel prodigiofus eft. tùm
male atque perfectum , fed in mate- quia omnis ars mechanica paturæ , ut
riam quandam , quæ ſulphuris & hy. bali , inſiſtit , & eam imitatur , nec
drargyri qualitates pleraſque retinens , fuis poteft conatibus operum naturæ
fatis indicat formam præceffiffe horum perfectiones adæquare . Nam veriffimè
foffilium : ficut homo occiſus cùm eftl, Fabius ita ſcriplit ; imitatio , que arris
& jam cadaver ferè diſſolutum corru . eft propria , nunquam tam feliciter na .
ptione , indicium facit fætor , corpus iuram exprimit : quin inter hanc il
illud carneum fuille ; aut quod limi. lam femper aliquid interfit , . spjaquo
lius , cùm falem vel faccarum in ali- veritas pluribus parafangis lua ſequen
quod ferculum diffolvis , fapor indicat , tem veftigia hypocrifin poft fe relin
fubftantiam illarum rerum condimenti quat * ) qui neget , jubeadus agri li
hujus materiam fuiffe : & odor aquæ fia cum veris , Dedali volatum cum a
diftillatæ , fatis apertè docet , quæ her- litibus comparare , & cum Praxitelis
bæ diſtillatæ fuerint , præterea non eft aut Phidiæ caballo hoſtiles manus ef
neceffe res omnes reſolvi in proximam fugere . Refp. Comparationem naturæ
ſuam materiam : nec enim corpus re- & artis inftitui duobus modis poffe :
folvitur in ſemen : fed fufficit refolvi primo quidem precisè ac nudè ſolam
in materiam remotiorem , five elemen- cum fola conferendo , unumque alteri,
tarem . Ad ultimum itaque argumenti five utriuſque potentiam , ſeorſim in
membrum dicimus ; metalla reſolvi im- vicem & mutuò componendo ; hoc fi :
mediatè in illa fua principia , quando Baconus voluit , ut inde fornaculis ſuis
alterantur , & peralterationem definunt ea tribuat , quæ naturæ denegata ; fa
videri talia metalla , & fiunt quid li- teor omni illum reprehenſions digniſſi
quidum vel aridum , retinens princi- mum fuifle , & arguniento contrarium
piorum illorum qualitates mulcas ; & folidè probari . Altero verd modo pof
cum hoc fit , tunc quodammodo reſol- lunt ilta comparari , non præleindendo
unum
t Avicen . epift. ad Hazon. Geber. Nature .
Lullus alii, vide Lacin . d . lib . 1 . x lib. 3. inftit. or46.
u lite de mirabilibus poteftai, arsis
---
LIBRI I. CAP. IV . Q. T.
unum ab altero , fed extenſive , verbi inferendum , quiddam in hyena " reperi
1.
to gratia , artificium humanum cum iplari, quod in cane fit perfectius . Sic di
natura ; qua in comparatione , artifi- co definitionis hujuſmodi accidentariæ
ts cium præſupponit naturæ vim . plus au .. conditiones in fingulis metallis inven
tem cum polle artem natura fubnixam tes , non convincere lingula hæc qui
& adjutam , quam poffit natura fola , bus conveniunt metalli ſpecies elle
plurimis patet experientiis , lic enim Nam hæc non eft convenientia generis
naturalis operatio juvatur, acceleratur in fubitantia , fed duntaxat quali gene
& perficitur per humanam induftriam ris in accidentibus . Specificę namque
& artem : quod voluitle dumtaxat Ro- differentiæ ab effentia rei luni deſumen
gerium ejus verba indicant , & verilli- dæ . Quare ut adverſarii probent à de
mum eft . finitione , identitatem genericanı ; ne
Secundò reprehendunt quod dicitur à celle eit , priùs probent, vel fimul , &
Chymicis , unicum efle perfectum me- conſequenter probent , prętenſarum ſpe
tallum , live unicam metalli ſpeciem cierum differentiam eirentialem , vel
( aurum ) cætera metalla dumtaxatel- quid ei quodammodo equipollens ; v.
le auri inchoationes : & ideò tam fa . g. Homo & equus fpecies funt fub a
cilè metalla reliqua ad aurum , natu- nimalis genere ; id probari nequit eo
ralem fuam perfeétionem , reduci; quam duntaxat , quod animalis definitio , quæ
homo æger ad fanitatem , & ovum ad tamen effentialis ett , conveniat utrique
pullum . Hoc illi triplici ariere libi non ( ſic enim convenic'Petro & Paulo , &
fam quatere quàm fubruere videntur : tamen P. & P. ſpecie non differunt )
& ira mihi quoque aliquando vilum : fed probari præterea debet , quia ho
nunc maturiùs re perpenfa , video illa mo ett rationis compos , equus non eſt;
ipfa , quæ tum attuli argumenta , ut ſic etiam quod Aquila & Leo differant
obfeíti lolent, faccis laneis, arietis im- ſpecie , non probandum tantum co ,
perum infringere : polle commoda ex- quod ratio generica illis competat , fed
plicatione , exarmari, & enervari . A. etiam , quia utriuſque effentia diverſa
xietes ifti tres erant triplici retudine elt , cùm unum fit volatile., aliud be
contecli. Primus petitur à definitione ftia feu gradiens . Sic igitur , non quia
metalli , quam Geber , Petrus Bonus , hæc definitio eadem quę auro, compe
& multi Chymici admittunt : metal tit argento : ided hçc duo fpecie diſtin
tum , eft corpus folile , durum , o na. guuntur : ſed fequitur folummodò am
ia turam fuam fervans , à malleo dilata- bo hęc metalla effe : argentum quidem
li bile . Sed hæc tota definitio æquè con- imperfectè , quia potedt perfici , aurum
2 venit argento , & plumbo , ac auro , perfectiilimè , quia nequit in metalli ra
is æquè ergo ſunt metalla , atque aurum . iione perfici : Infanti juxta ac viro
of Respord. differentias rerum eưentiales convenit hominis definitio ; ut & vi
præterquam hominis , nobis effe igno- tulo ac bovi animalis ; fed' infans ad
:: tas: ided nos cogi definitiones formare huc perfici & definitionis membra per
ab accidentariis differentiis , quæ pof- fectiùs porett participare : non tamen
19 funt fæpè communes effe pluribus , quæ intans & vir ſunt hominis fpecies : idem
probabiliter videntur ſpecie differre. ve- de aliis metallis, & auro itatuendum ,
buti fi definias canem , certè definias per nam alia illa natura ad hoc inſtituit ,
proprietatem latratus, hyena tamen hunc ut queant ad auream perfe &tionem pro
iaiitatur , quæ canis non eft : & fic to- gredi.
tum iftud congeltum , canis elt animal Verum hic noværfuboriuntur difficul- 12
irrationale , quadrupes , velox , latrabi- tates ; novi ſcopuli allurgunt. dicat e
le , conveniet etiam hyenæ. nam & il- nim aliquis , hinc fequeretur: Primo ,
sla erit animal irrationale, quadrupes , naturam lic ſæpiùs à ſcopo ſuo aberra
svelox , latrabile . Neno tanien inferat re, quàm finem fuum confequi. quod
canis nomen ligenæ competere , vel convitium ferretúr in Deum . Natu
hyenam æquè canem elfe : fed potiùs re quoque aberrationes de ſuis inferio.
ribus ,
66 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ribus, more ſpecierum , non folentpræ- ximam diverſam , quod etiam nonnui
dicari, quia natura non multiplicat re- li Chymici fatentury , & probatur :
sum imperfe&tarum individua , ut vide. quia diverſe ſpecie formæ eandem fpe
mus monſtra ſterilitatis damno multa. ' cie materiam nequeunt informare : ut
ta , hæc autem metalla de ſuis indivi- de anima humana & equina patet
duis re &tè prædicantur ; ut argentum de quarum neutra corpus alterius apta elt
hoc vel illo . Refpondeo. Non aberrat informare : videretur alioqui, vetus il
à fcopo fuo natura , quia finis ejus elt , lud delirium ftabiliri pofle : omnia ex
rerun varietate hunc mundum ornare: omnibus, five quodlibet ex quolibet gio
& perfe& iora vult efle rariora. fit au . gni : & fic remotæ materíz fufficeret
tem hominum avaritia , qui metalla ef- identitas , poſſet unus Alchimicus allem
fodiunt priuſquam ad debitam perfe- rum , in Apuleium illum , .vel Lucia
&tionçm perveniant ; ut minùs auri lit , num auritum transformare . Reſpond.
quàm cæterorum metallorum . Sicuti Animas animalium perfe & orum requi
quia vituli plerique occiduntur à lanio- rere corpora organica , certis perfecte
dibus, idcirco pauciores boves exiſtunt ; modis difpofita : animas animaliumim .
li his parceretur , boves fierent ; fi il perfectorum , ipſas quoque , quia ex
lis abftineretur effodiendis , paulatim au- materia educuntur , requirere luam &
reſcerent , Enuoriandi verd ratio , quas propriam minus tamen perfectam or
dam eft fpecierum , five generica ,quæ- ganorum corporis compolituram , quæ
dam verd ' merè accidentaria . Monitro- compofitara , live ( ut dicam ) organi
Tum de inferioribus attributiva enun- zario , de illius individui effenria eft .
ciario accidentaria , poteft æquè lo- Inanimas verò res dumtaxat cenſeo re
cum habere , ac argenti , auri , & c. quirere , materiam illam communem
ficut enim dicas re &te , hoc vas eſt & præcipuè conſtantem partibus homo
argentum , fic etiam rectè dicas , Gor- gepeis eiſdem , & effe perfectids diſpo
go eſt monftrum ; ſphinx eſt mon- litam , ad plumbi , kapni, argenti vel
Krum : & ficut etiam dicas valis hujus auri formam : quia formę iltæ , non ad
1

ellentia eft ftapnea , vel materia ejus eſt compoſituræ vel organorum fabricam
Nanoum : nihil prohibet quin verè di- ſed ad qualitatum primarum majorem
cas , pygmæus iite eſt monitrofus , vel minoremve participationem , conſequun
fubitantia hujus pygmæi eſt monfroſa . tur , Si plus habeant terrenæ admixtio
Sed parum hæc ad rem quæ de prædica- nis , fieni ferrum , æs , plumbum ; fi
tione. Quia revera , non quicquid im- plus aerei liquidi , fient ilannum , ar
perfectum adhuwelt , eo nomine mon- gentum , aurum . Conatur quideni na
Arolum eft : maximé fi aprum fit per- tura ſemper aurum producere : fed ,
fectionem ſuam recipere , pullus in ovo cùm nequit co mineralis deco & tio per
non eft monftroſus , vitulus non eft mon- ringere , contenta elt aliorum metallo.
ftrolus , infans non eſt monſtroſus , rum generatione pro modo virtutis &
quia hic ad virum , ille ad bovem i materiæ proximæ difpofitione . Si non
ille ad gallioaceum cendit : etiam funt fatis mulium adfit fulphuris ſubtilis ac
poteſtate , quod actu futuri. idem de rubei ,adfit tamen fatis hydrargyri fub.
metallis aliis ab auro dicunt Chymi- rilis & albi , fiet argeutum : fi verò
ci . Sterilitate damnata funt tantùm vis fulphuris excedat , & pnctuoſum
monſtra perfectorum animantium ; illud liquidum omni Git ex parte pro
non infectorum , non inanimatorum . bè defcecatum , producetur aurum .
Acque ila ruit hæc replicatoria ma Tertius illorum aries erat . Nuo- 14
china . quam conquieſcere naturam , fponte
13 Secundd contendunt adverſarii proxi- fua : fed moveri & moliri donec per
mam metallorum omnium materiam fectionem ſuam fit indepta : metalla
eandem effe non poffe , fed uniuſcujuf- verd hæc apparere omnibus ,
que ſpeciei debere eſſe materiam pro- præfente cauſa efficiente , in yenis ſuis
con
y Richardus Anglic. in Correctorio , Jo. Braccefcus contra Tauladanum .

/
LIBRI I. CAP. I V. Q. 1.
Ir conquieſcere , nihil ſolicita , ut in au- tentiam Calliſthenis , Alberti Magni ,
: rum transformentur . licet enim cen- & Chemicorum , unicam eſſe perfe
cum annis illie permancantnon impe- ctam metalli fpeciem z . Sed pergam
dita, nuaquam tamen magis. illa an- eſſe liberalis ac comis : eſto ſpecie dif .
reſcent, fed in fuo ftatu permanebunt , ferant metalla, quid tum fpeciei( in
ferrum , plumbum , argentum . Si lic quiunt ) in ſpeciem quæ non fit alte
igitur quieta jacení, luam jam nacta ri fubordinata immutatio impoffibilis
41 funt perfectionem . Reſpondent Chymi. eit naturæ . Nos mox non effe impofa
ci & bene refpondeat , nos hanc con- fibilem oftendemus . Nec ad rem fa
mutationem deprehendere non poffe : cit illud de ſubordinatione . Revera
fed cur nequeamus , incredibilem red- enim multorum commutatio oftendi
dunt rationem : quod ad alterius me- tur , quæ fic ſubordinata non funt :
talli in aurum metamorpholin millena & ſubordinatio iſta codem modo po
ríum annorum tempus requiratur. Quis telt incelligi de plumbo & auro ,
hoc illis definitum tempus revelavit ? ſtanno & argento : quo illi de his
quis credat cùm ad cæterorum metal intelligunt , quæ in iercia fect. pro
lorum perfectionem , curſas viginti vel ducemus .
triginta fufficiant annorum ? Major er Quartum argumentum eft , ars iſta is
3
gd in auro formando mora , ſed non nequit veras gemmas tranſmutare in
rot fæculorum admittenda . Sicut au- gemmas alias veras: ergo nec metal
tem herbarum & arborum incrementa la poteſt in alia . Reſpond. gemmas
non cernimus dum creſcunt : fed cre- li qux fint liquabiles , poſſe ad majo
ville deprehendimus : ita latens elt rem fortaſſis redigi perfectionem : non
alteratio hçc & commutatio Metallo- tamen in alias diverſa fpeciei mutari
sum : quæ, non , dum fit , ſed dum poffe , quia non poteit ignis quemli
facta est , cerai poteft : quod verd il- bet inducere colorem : nec gemmæ ad
lam non cernimus , impatientia fecit gemmam ea cognatio elt , quæ metal
ed
& cupiditas ; dum malunt homines li ad metallum . Gemmæ vero plera
præſens lucrum minùs 'capere , & qua- que vel potiùs omnes , quia lapidum
1, ex genere ſunt , etiam funt illiqua
ſe eft metallum effodere : quàm fpem
pretio redimere , & illam tam longin- biles : quia non habent humidum un
quam operiri tranſmutationem . Sed etuofumi, ut metalla : fed aqueum , quod
cur ad hanc , foroaculis & follibus fuis igne difflatur . a
ſe triennio pervenire pofle Fanianus & Ulrimo objiciunt , non dari cauſam
alii gloriantur , li non niſi luftris ali- ſufficientem , quæ hoc operetur : cc
quot exactis id poteit natura cauſam los enim naturaliter hæc metalla in
puto , quia in terræ venis plus liquidi venis producere per calorem , & frigus :
humidi affluit , & calor quoque agit le- nồn qua calor ille vel frigus , qualitas
piter ac paulatim : hic in chryſollo , taniùm elt , live calor aut frigus : ſed
&
nihil affluit liquidi : quare quicquid re- quà elt organum ac inftrumentum coe
of lorum , in cujus virtute agit ; hic ve
fitlit , & revocat curſum efficientis cau-
al rò nec frigus adeffe in Chemica ope
ſæ , id faciliùs hic abſumirur : ignis
b
quoque et continuus , & non impe- ratione , nec calorem operari ut inftru
ditus , & quantum poteft urget . Præte: mentum agentis principalis , quia hic
1
rea nonnunquam aliquid auri maturi non adeit agens principale . Refpondeo ,
& perfe &ti artifices admiſcent , ut fic de frigore jam diximus de calore ve
ars adjuvans naturam , cauld fit ve. rò dico nunc agere , ut inttrumentum
Dul ignis ; & elle ejuſdein fpeciei cụm calo
locius reliquum convertendi . ut no-
it tat Treviſanus , libro de tranſmutai. re ccelette ſeu eleineatari . Agens au
metallor. ante medium . Ex his ap- tem principale ett ſemen auri ipfis me
1 paret admodùm probabilem elle len- tallis inſitum : quod femen calore fo
I 2 ve
z Alb. Magni. li. 3. de metal tract. ringuccii, alior .
1. 6. 7. Getri , Rofari , Vannoccii. Bi å Sic Alb. Magn. in 5. Metap. 2.
DISQUISITIONUM MAGICARUM
yetur , & adolefcit in aurum . Probatio tiones : Primum argumentum , quo con
verd hujus non incumbit alia, quam clulio probatur , pendet ex fupradictis
ad quam alchimici ſo . quia contraria negativa habet argumen
lent provocare ; folenius enim à pofte- ta non concludentia , imò nec admo.
riore probare vim feminis alicui rei in- dum urgentia . Secundum , quia mui .
fuiffe , cum genitum ex eo aliquid & tarum rerum cauſę naturales nos la .
ex potentia ejus in actum deducłum tent , & poteft hæc eſſe de illarum nu
cernimus . Denique conclufio . noitra mero : multa quoque. fiunt naturaliter ,
dumtaxat. exigebat , nos oſtendere na quæ quis , propter cauſarum ignoratio
turæ rerum hanc non eſſe contrariam nem , ſi facta certd nefciat : vel neget
Chryfopæiam , neque id argumenta ad- facta, vel non facta naturaliter , con
verſariorum convincere , quod puto luftendat . Tertium , quia Magorum illa
ficienter oſtenſum à nobis . Hæc de pri induſtria , qua mutarunt angucs in vir
mo axiomate .. gas , & é converſo , juxta D. Augufti .
num b naturalis mutatio fuit : mirabi.
SECTIO III. lior tamen eit hac , de qua nos agimus .
Quartum , quia calor ignis vim habet
De eadem efficacitate . transformandi metalla per varias alte
rationes , liquationem , ſeparationem
SUM M : A RIU M .. congregationem , & alias hujuſmodi :
ficut & calor nativus , cibum poteft
variè conformare , priufquam augeat
1. Probabile eft fic aurum produci pof- & incrementum præbeat ipli alito ; nec.
ſe : argumentis, quinque ſuadetur minùs eit miranda illa cibi , puta poc
quibus admifcentur hæc : Calor mi., in carnem , quàm hydrargiri in :
ignis ad varia efficax , ui do nalio aurum commutatio . Denique li fin
TUS. gulas illas alterationes conſideres , quas
2. Varierum transformationum experien- Chryſopæi requirunt , etiam qui plu
ria . Ex cadavere,velped crabro. rimas , nullam invenias , quæ vices
nes . Ex fimo ſcarabaj. Ex Bafili ignis in materiam diſpofitam agentis,
co ſcorpii. Ex auri pigmento olim excedat. cedo enim quæ illarum quod .
aurum , Cayri fornacibus educuntur ſi ſingulis par. , cur non ſucceſſive o
ex ovis pulli . Galena plumbi vena .. moibus , cùm ejus vis non retunda
Vermiculi mutantur in muſcas. Sal , tur , ſuggeltis ſemper novis fomen
bitumen , atramentum artificio funi, tis ?
non minus quàm natura . Triticum Quintò , perſuadere id debent intel 22
0 °.filigo mutantur in invicem . Loli- lectui non male diſpoſito , cùm va
um commutatum in triticum . Cal- riæ fimiles experientiæ , tùm plurimo .
chitis migrat, in Mily . Ligna per rum id ſe conſecutos afferentium afler
aquam lapideſcuni . Fručius arbo- tio. hoc po !terius probabo lectione re
rum , frujta navium liunt ana- quenti : prius verò probatur iis que :
tes in Scoria .. tusè retulerunt . Scaliger. c & Benedict .
3 : Demones faltem norunt:modos.trarf: Perer.. d primùm ars potest gignere
mutandi metalla . veſpas , ſcarabæos crabroneſque ex ca
daveribus , & ex . Itercore animalium :
It 2. axioma . Longè probabiliuseft , immd & ſcorpiones , ex herba Baſili
Slidpole alchymicam artem finem fuum co ritè pofita & collocata certis locis :
confequi , alia in aurum igne iran . ſed viventia hæc funt excellentiora me.
ſmutare : quam non poſſe . Dico elle pro- tallis : poterit igitur & metalla . Di..
babilius, quia revera id non probatur ces in his hominen arte tantùm ma
apodicticè , ſed tantùm topicè , ſic ta- teriam materiæ apponere , cætera na
men , ut moraliter ferè convincant ra turam per putrefactionem & calorem :
ſolis,
6 1,3 . de Trinit . c exerciti. 23 .. d .que ?, de alchim . I. de Magia .,
1
LIBRI I. CAP. V. Q. I. 69
folis producere . Verum in noſtro quo- terlie. 8. calchitim in miſy mutari ,
que caſu manum tantùm homo adhi- fatis notum eſt, veriſimilius. etiam ea .
bec cætera calor ignis in materia ef- ſpecie differre , quàm idem eſſe . 9. la
ficit, & quæ in ejus potentia latebant, pideſcere ligna li in fontes certos in,
educit. 2. aurum ex auripigmento pro- cidant : norunt Arduennæ , & lignum
duci arte Plinius auctor elt , ut dixi. fit caudexque , qui neget . Bene eſt
mus , ſi dicas auripigmeniuin venam non negant adverſarii : Sed hanc di
effe auri ferilem ac inopem , hoc eſt , cent forte commutationem in deterius,
aurum imperfectum , ut ait Fanianus : viventis nempè ligni, in lapidem vitæ
e hoc , ut dicitur fine probatione , ne expertem : mortem hanc eſſe quandam
gari quoque poteſt. Nam plus videtur figni, faciliùs res degenerare quam.me
differre ab auro quàm cuprum : nam liorentur . Urgeo , etiam meliorari
cuprum metallis annumerandum , illud nam in Scotia ex putridis navium frag
verð potiùs coloribus ac tincturis. 3 . mentis , & ex arborum fructu in ma
ex ovis f calore fornacis Cayri folent re deciduo ( res eft vulgo notiffima ,
pulli educi , non fecus quàm foru -ma & probabitur libro ſeq . ) gignuntur a .
tris : cur non & hic foroax ſuppleat nates . Si tam admirabilem effectum
uteri terræ vicem ? fi dicas , ovum na tranfmutationis aqua nobis exhibet :
tura ordinari ad pullum , & elle pul- cur ignis efficacitati, cujus major lon
lum potentia : contendunt alchimici i. ge vis elt in agendo , maligne detra
dem effe plumbum auri reſpectu , ind himus ? Herodotus etiam fcribit pla
& argenti ; ideoque folere hæc metal . tanum in oleam vertiffe : & alii ca
la juxta invicem reperiri . Sanè Plinius davera , in itatuas ſalis, de quo plura
& venam plumbi, quæ vicina fo- dicam l. 2.9.18.in fine i
let elle & contigua venæ argenti , Denique notiſſimum eſt poſle ſaltem 3 ;
vocari galenam . Sed & ovum quoque dæmones producere per applicationem
magis differt à pullo , quam inter fe naturalium agentium , non modo res
metalla. 4. Naturaliter videmus mul- inanimas . , fed & animalia imperfecta
tos vermiculos mutari in volatilia quæcumque ex putrefa &tione naſcun .
utpote muſcas : & tamen reptile & iur : i multò igitur faciliùs poterit
volatile , pluſquam ſpecie diltant. §. metallum unum , in aliud eadem ap
ut natura producit falem , bitumen , plicatione commutari, quia longè mi
& atramentum : fic etiam illa nobis nor eft metallorum differentia , quam
artificum exhibet induſtria . Si dicas inanimis & animasi , Sed Diabolus
fpecie differre hæc ab illis : contra ur . nullum hujuſmodi effectum producere
gebo : cum eaſdem habeant qualitates poteſt , qui naturæ vires ſuperet : ut
( quod docet experiencia ) non magis conftat : alioqui poflet vera edere mi
differre, quàm pulli quos fornaces Cay- racula. ergò effeétus hujuſmodi natura
ri produxerunt , à pullis ad pectoralis à vires non ſuperat . Igitur poteft fieri.
matre. 6. Plinius auctor eft triticum & ut vel docente Diabolo , . vel induſtria .
Giliginem in invicem commutata ; dit & ſtudio tandem homo ad hanc cogpit
ces , ſolis accidentibus ea differebant , tionem pertingat ,,
eademque fuifle ſpecies Galeni b quis
dem fententia videtur , fed multis id
non probatur , eſto tamen : hoc ſi ve
rum , quid ad 7. Nam Theophraſto
lolium quoque in criticum fuit' muta.
tum : loliumne hoc ſilveſtre triticum
fuiſſe dicent ? quo authore ſcimus e
nim quid inter triticum & loliun.in ,
SE
' e cap. 4. dic. lib. de re metallica '. * i Eſ Scot. Lyceti e communis in :
f. Scal.ſ. g 1.33 . cap. 6. 2..di 7. vel.8. probab, li. feq: 9 ; 144
1.1.2 . ad Glaucam . cap . 7 ..
70 DISQUISITIONUM MAGICARUM
montius , pertinaciter defendens , ve
S Е С Т І о IV. ram fuifle & finceram Anton . Braga
dini Chryſopæiam : cùm enim illa
An aliqua narratione conflet aurum bac fcriberet , nondum dies fraudem hujus
arte factum Cyprii planè aperuerat , Vide quæ de
itlo Villamontius itinerarii lib . 3. cap.
SUMMARIU M. 28. vel poffunt elle prodigiofæ , dæmo
ne faciente . 4. quia hanc artem nemo
1 Negatur à multis ob quatuor arga- unquam calluit quod patet, ed quod
menta . nemo ſe unquam dixit ultimum ejus
2 Sed fit credibile exemplis defenfis : effectum coplecutum : nemo etiam ver
anonymus Gallus quidam Arnolo bis vel fcriptis eam alios docere po.
dus Villanovanus. Ber. Treviſ. Ra- tuit . His illi pugnant .
im. Lullius . Anton . Tarvilin . Sic conclufio . Defacto aliquos hac 2
3 De Græculo tempore Anaftafii. arie verum aurum fecille , videtur elle
4 Refpondetur exempla impugnanti valde credibile .
bus ; explicatur cap. Spondent. de Probo , quia tot ea de re parratio
crimin. falfo , in extrav . Teſtimonia nes funt diverforum , ut videatur pro
pauperum , vel fociorum aut fami- cacis animi & perfri Atz frontis , nulli
liarium que admittenda . Nemo credere. adfcribam quæ nunc mihiad
ultimum artis ullius apicem confe- manum , Cælius Rhodiginus auctor eft
quitur . ! ſuo tempore in Gallia quendam ex
infima plebe hominem , mirė ſaga
Ullum adverſarii fortius telum modum excogitalle 9 quo chiy
intorquent , quàm ab experien. fulcæ aquæ vi , ex metallo* quolibet
tia ; 1. cur igitur , inquiunt , nullus ba- aurom fecerneret : & addit tales arti
Eteous effectum confecutus ?. cur omnes fices vocari Chryſopłyntas, officinam ve
oleum & operam perdidere ? nonne rò Chryſoplyſium . De Arnoldo Villa.
moraliter hinc colligimus , id eſſe im- novano reterunt gravillimi Juriſcon.
poffibilibus annumerandum ? 2. quia , fulçi , m eum virgulas aureas chemi
quæcumque adferuntur experientiæ , ca arte produxiffe , quas omnium exa
nituntur teftimonii ipforum chimico- mini fubjecerit in aula Pontificis ,
rum , quibus minime credendum : tum ideo concludunt chemiam veram effe
quod in caufa propria ; cùm quòd men- ſcientiam . Objiciunt , Arnoldum fuif
dicitas & paupertas fidem detrahat , le valde ſuſpectum familiaritatis cum
tùm quòd fpe faſcinati & imaginario dæmonibus : & ided vel dæmonem
nis vehementi apprehenſiowe putant ef- Iroc verè feciffe , vel faltem verum au
fe aurum quod non eft , ut ait Ponti- rum fuppofuiffe . Refpon . has effe ma
fex Joanoes 22. k quia poffunt effe 0 litiofas conjecturas . Si lufpectus Ar.
perationes , vel fraudulentæ & decep noldus , quomodo non in Romana Cu
toriæ , ut fuit Bragadini Veneti Al- ria , ubi affidaus erat , comprehenſus ,
chimia : qui in Bavaria fupplicio affe ut maleficus , & caftigatus ? mera au
ctus anno 1591. coram oninibus impo. tem conjectura elt dæmonem verum
fturam fuam confeffus fuit : fe ex auri aarum fuppofuiſſe . Alii dicunt exa
ramentis pulveribufque quos mixtos mini ſubjeciffe , hoc eſt , obtuliffe : non
carbonario pulveri 'habebat , aurum verò quemquam veritatis periculum fe
fuum liquaſſe . Quare cavendum ne le- cifle : primum explicatio illa verbo non
Lorem decipiac deceprus ipſe Villa- congruit , deinde quis credat illo of
fe .
k Extrav . Spondent.de crimin . falſi til. Abb. in cap .ex fuarum de fortal.com
cap . 13. ibid. Bald .Joa . Plateam . in l. 1. C. de
I lib . 1. 1. 6. 13. argent, prec . quod in thefainfra lib. 10.
in Jo. And . in addition , Srecalar. a Penna, Com . 36. ad 2. p. Dircea
sis .de crim . falſi. O! d. confi. 74. de for- Eymerici g , 11 .
LIBRI I. CAP. V. Q. 1. 70
©
ferente aurum ad examen , neminem tus fpem contemplille , vel præſtigiis
la Roma periculum feciſſe ? ego verd , effectum adſcripſille . Tu Lector , ne
inde quod non fcribitur ab auctoribus. idem fentias, accipe teſtimonium aliud
illis falfum aurum deprehenfum ; pro- ejufdem rei , ut in Cardani & Ara
2 babilius crediderim experientiam Ar- golii fide , hoc experimentum ftet .
noldo fuffragatam . Sanè id confirmat Guilhelmus ifte Aragolius , vir philo
quod de iplius cum Raymundo Lullio Sophiæ & medicinæ apprimè pericus ,
concertatione auctor Theatri humanæ ftudiorum cauſa degebat Patavii : fee
vitæ tradidit , Raymundum hunc Bal. mel , anno 1550. Venetias excurrit ,
earicum , hominem acutiffimum ,multis & honoris caula Hectorem Aufonium ,
rationibus demonftraffe Villanovano ar- matheſis & medicinæ laude clarum
tis hujus disuvaplar ( impoſibilitatem ) tum inviſit: ibi cum intra alia Alchimice
Arnoldum diſputandi pertælum ; quia aurificæ mentio fieret , eamque Guil.
potius , inquit , te fenfu craſtina convin- helmus ſolidis , ut ipfi cum videbatur,
cam die :quæcum illuxiſſet , metamor. argumentis fubrueret: Aufonius in sea
phofimilli oculata exhibuit fide : qua il- quentem diem conventum indixit , coque
le motus , hanc ipfe artem amplexus , ires patricios Venetos , è nobilißima Cor
multa de eadem fcripfit opuſcula , an- neliorum gente adductos : ex co auro ,
te annos fermid 250. De hoc Lullo ſcri- quod Tarvifinus ſpectantibus patribus
bit quidam noltri temporis medicus : hoc eft , celeriter , non magna interpofi
1
non alchimiſta , p Hunc ego inquiren- ta mora , momento feciſſet , confeEtos an .
do comperio apud Anglos , re quidem pulos ſpectandos contrectandoſque exhi
vera præftitiffe , quod ſuis libris profi. bere curavit . Ipſe deinceps Aragosius
I tetur : in arce Londini , julu Re Taruilium excurrens hiſtoriam fatti di
et
gis probasiſimum aurum confesije: mi dicit : Narrabat ille à Gallo quodam ,
hique genus nummi oftenfum eft , quod Aragoſio facie fimillimo , domi Jure per
adhuc appellant Nobile Raymundi , aliquot menfes hoſpitaliter accepto , eum
1
auri ſcilicet puri Oy obryzi, ſummeque fe pulverem honorarii loco accepillo
indicature . ) Idem auctor Theſauri fed ut co tamquam arcano uteretur . Sc
hoc etiam narrat de Bernardo Trevi- verò non sam privati commodi , quam
ſano ; eum cum initio fruftra magnas publicæ fidei erga Rempublicam Vene
opes in hac Chryſoplyntica prodegif- iam Rudia , co início Venetias navi
fet ; tandem accuratiore Audio confe- gaffe, rem Patribus indicaffe : fpesimen
if cutum , ut biennio artem in opus artis cxbibuiſc; privatimo quoque in Cora
Spem in rem deduceret . Hieronym . neliorum edibus non femel . Interea ve
Cardanus teftatur , 9 Antonium phar- ro Gallum illum infalutaris omnibus dia 5
macopolam Tarviſioum , coram And. fcepille , neque fe quidquam de eo am
Gritto. Duce , & præcipuis patriciis plius refcire potuiſſe r. Vides caufam
_ Veneris , argentum vivum in aurum cur Veneri non urferint Tarvilnum
Com commutaffe , & ejus operis quædam & quam inanis illa magni viri , fed
adhuc exſtare veftigia . Hoc Julius Sca- fæpè iniqui Cardanomaltigis , fufpi.
liger , in contradictoria exercitatione cio .
eludit potiùs, quàm diffolvit , dicens ; Fortasſis eadem arte apud Cedre. 3
fi hoc verum aurum fuiſſet , -Venetos num ille frenum aureum confecerat
cum fuiſſe coacturos Reipublicæ ope. quod Anaftafio Imperatori obcalit :
ram hanc navare , vel artificium in- fed videtur ilte præſtigiator potiùs
dicare . Quis enim Scaligero indicavit, fuiffe quam Chymida . Poft primam
Tarvifnum eis non indicaffe ? fanè operis hujus editionem incidi in li
crediderim Venetos , vel incerti even- bruip And. Libavii medici , qui part,.

o vol. 20. lib. 3. edit. Bafilienfis : in 4 Opere de ſubcilitat. lib. de me


Colonienſi vide indicem . ; Isallis . r T befan , vita bum , fu . Omit
P R. C. in Nomenclatore infignium to quod de fe fimilia Fornelius teftarar
forip. lib. de akdarcy, caufi
1
72 DISQUISITIONUM MAGICARUM
1. fingularium , Syntaxi 11. de re me- : ars alia , in qua quis mente ſana per
tallica , plura teltimonia retulit . fectionis ultimum apicem fe confecu
Nunc ad objectiones reſpondeamus . tum alleveret , femper aliquid diſcen
Ad prinum ; multos ego commemora- dum ſupereft : neque huic arti peculia
vi , quos non Chemici tantùm , fed & re , quod opponitur.
medici & J. C. gravillimi teltantur rem
ipfam factam exhibuifle , Arnoldum QUÆSTIO II.
Lullum , Tarvifinum Et hodie nomi
nare poſſem , quos novi viros graves , An Chryſopæia habenda ex numero ar
in dignitate politos , & Deum timen tium ingenuarum , an mecha.
tes ; qui de le ipfis idem profitentur nicis annumeranda ?
Quos inentiri , vel impotturis , aut præ
trigiis , aut dæmoniacis artibus uti SUMMARIUM .
nunquam in animum meum pofſim
inducere : & fot injurii viris honeitiſ. 1 Secundùm fe eft ingenua og pars
( rmis , qui queant id ſuſpicari. Ad 2 . Phyfices quoad Tbeoriam , autme.
4 dico . Pont. loqui de gregalibus , live chanices quoad applicationem igni
fece illa Chemicorum , qui lucrum ca. um &c . inſtrumentorum .
plant , & aviditate pecuniæ in præ 2 Ipfi Chimici vel mechanici vel Phi
ceps ruunt , non de iis qui honeltam Lofophi.
inde rerum naturæ cognitionem dum
taxat petunt . Nec verum elt , nullos Acilis ; nibil ea me i

incumbere ; quod Principes viri multi isonem ,o igniariam illam applicatio


non fugiunt. nec etiam paupertas omnis nem : Theoricam verò live ſpeculatio
à teſtimonio arcet : ſed tantùm , quàm nem artis ipſius phyſiologia , in remo
vilitas aut vitiolitas vitæ dehonetat , tiſſimis latebris latentem , aquè inge
Phocion pauper erat : plus illi tamen nuam , a què ſcientificam ele natura ſua,
injuraco , quam jurato Paridi credidif- quam ſie phyſica : cujus eft portio non
fem . Teltimonium in propria cauſa ignobilis : aut medicina , cui ſubſervit
rejicitur , fed hic tellimonium dixere ancillarur : coque nomine acroama
fcriptores , qui non erant Alchimillæ , trois o epopuicis diſciplinis annume
acceperant illi quidem hoc ab Alchi- randam .
miltis ; fed alchimici dicta ſua fa &tis Si verd conſideres ipſos Alchimi: 2
probarant . Nec fanè domefticum te flas , quidam illorum meri funt me.
itimonium , ut nec alia alias inidonea , chanici , & filaturarii ac ciniflones :
rejiciuntur , quando aliunde teftimonia quidam verò philoſophorum nomen
habere non queunt. S. Et quæſo , unde honeltum in primis ac laudabile , ju
hic initium hiftoriæ haberi potuit, ni. re fuo Gibi vendicant : Etli enim o
fi ex ipſorum artificum dictis & rela. mois Alchimiſta ingenio ſimul ac ma
tione ? Ad 3. poffe aliquando efle tad nu utatur : tamen id omnui mechanico
les , & fuiffe : hinc tamen non ſequi , artifici commune eſt , & manus præci
: nullaś non fuifle tales Ad 4. multos puan operis partem in illis vendicat :
hanc artem verbis ſcripritque prodi- qui, principia cauſaſque artis ignoran
diſſe , & hodie cam tenere , & alios tes , nec certum in rebus præparandis
docere; fi qui contingant in praxi er- ufum , juxta præcepta congrua & ſci
rores , nihil mirum , quia facilè pecó entifica adhibentes , tempus & carbo
catur in iis , quæ ab ignis operatione nes abfumunt ; fuliginofi itaque & me
dependent, Nec ullius artificis eft , in re mechanici dicendi funt . Sed qui in
iis, quæ ab activitate extrinſeci agen- oleis , & aquis , & gummis ", & auro
tis naturalis pendent , ſecutum femper extrahendo , caufas & præcepta artis
effe & um ſpondere . Nec ulla quoque norunt : quibus freti effectum ſibi pol
3 licen
1 Petr.Gerar.ſong, too.Hippol .ſing.71.
LIBRI I. CAP. V. D. III. 73
Vicentur : ii , etfi manuár ingenio , & reatur , & optatum finem contingerent:
operationem ſpeculationi adjungant , an in aliquo peccatum ab ipſis ellet ,
non mechanici', ſed philofophi dicen- quod ngetallum arceret expetitum . Dia
di : operatio enim illa , & manuum bolum ( ut folet ) latebroſum dedifle
auxilium , accidentaria funt fcientiæ : reſponſam : quàm breve , tàm ambi
ut in medico , & chirurgo ſatis eft guum : Laborate , laborate. hoc illos
manifeftum . pro fecunda pollicitatione arreptum
mirè animale: ergo perrexiffe in fan
QUÆSTIO III. do , & fornaculis continuandis , idque
adeò ftrenue , ut in nihilum cuncta re
Ad quam magie ſpeciem pertineat degerint : parati nihilominus pergere ,
Chryſopæia & ad imum cunctam rem decoquere ,
& pro philoſophico lapide bona cun
SU M M A R I U M. eta dilapidare : nili mifertus demen
tiæ Conftantinus fuggefliſſet morem
Sub diſtinctione pertinere ad omnes hunc eſſe dæmonis ut decipiat amphi
oftenditur exemplis . bologia lignificati : cùm laborare juſ.
2 Exempla natural Gir , hoc voluiffe defiiterent ab irrito
3 Exempla Demoniacæ . conatu , & ad honellum opificium ali
4 Exempla Deluforie . quod ſe transferrent, in quo certiùs o
peræ pretium cerneretur , lic ille . Sed

bol
huic quæftioni . Si alchimicus ore Natalis , qui Conſtantini focius
effectus verus non eft , quia falſum elt fuit , accepiſſe , bona fide , fcribunt :
aut apparens duntaxat aurum , pertinet hos operarios auri avidos familiarem
"
ad magiam præftigiatricem ; fi verus eft paredrum fub fpecie unius nymphæ
cffe&tus, tunc aut fit ope demonis , exciville , & facro carmine lapidis
pertinet ad Demoniacam : verum effe- confe tionem ab eo poftulalle dze ,
34 & tum voco , quando aurum verum quis monen jullille , uti ex ſex metalli (ut
00
conſequitur hoc autem poteſt fieri dicunt ) anifaris , hoc eſt , æquali pro .
dupliciter , vel vera tranfmutatione , portione , & hydrargyri certa mole
vel ſuppoſitione: quando hoc facit dæ mixtis , malagma componereot. cùm
mon , poteft etiam reduci hoc factum iraque hoc igni impofuilfent , ecce tibi,
ad præftigiatricem : quando illud , non fraudis minilter , carus ille Mercurius ,
niſi, ut dixi, ad dæmoniacam . Si vero more grandinis cum tonitru metalla huc
neo verum aurum , fine ope dæmonis homo illuc disjicit , & fpem ſimul eorum , ca
extrahit pyrotechnia ſua , tunc alchimia chinnante luſos cacodæmone . Illi aba
en pertinet ſecundum fe O propriè ad Ma- eti à chryfollo , non à turore , rurſus
giam naturalem : per accidens ad arrie magiftellum adeunt , ex poſtulant prie
ficiofam . Nam , qui t ad ſupernatura- mum de injuria : deinceps fupplices
lem referunt , propter cælorum influ- fiunt , & ut nunc faltem , meliore fie
10 xus : illi meo judicio falluntur : nihil de , quid agendum doceat , pergunt ob .
enim hic cernitur , ut oftenfum , quod fecrare ; demum ille nihil aliud retu
naturæ vires excedat . Jit quàm , ftrenue laborate .
22 2 Naturalis ergo alchimia exempla , Deceptorii effectus dux Hiſtoriæ oc- 4
jain nonnulla propofui. currunt , prior præftigiatorius Diaboli
.3 Dæmoniacæ refert unum auctor dæ- cus : posterior ad deceprorios & emun
10 monomaniæ : u ſe ex Guilhelmo Con- ctorios per humanam calliditatem per
ftantino , famoſo alchimico , audiville , tinet . Priorem fic narrat Cedrenus :
focios iplius, cùm perdiu flantibus , fpes Quidam ex eorum numero , qui Chemi
JI ſpecieſve auri oltenderetur nulla , con- cam artem profitentur , callidus hominum
filium à Diabolo petiille , ritene opera- oculos impoftura preftringere , argenta
riis
I Aragofius & Svinger. u Supra qu . 1. fe &t. ult.
-
74 DISQUISITIONUM MAGICARUM
riis aliiſque obtulit manus pedeſquela. Od con pertum Gomes à Medis lib. 2 .
tuarum , alia aurea , diens e.thelano de ſale , his verDIS : Si quidem fuperio
rum reperiffe , multoque ita decepros ad nous annis dum agerem Luterie aderat
paupertatem redegit, Fama vulgata cap- una etiam fludiojus quidam , quiſquis
ius , o ad Anaftafium perduétus, free ille fuerit , Janis mibi norus , jamque con
num equi ex folido auro conflatum ac mar . /tanuis eratis homo ; atque in omni re
garitis confertum obtulit. Sed Imperator, ocentia doctrijumus , experientilimua
freno accepto : Utomnes , inquit ,fefels que , fedqui ingenio ejci ad fingendum
Teris , me profe td non decipies : ftatim acriore : ad perjuadendum verd quam par
que hominem , in caftellum quoddam re furt jubtiliore . Et qui variis , tametfi
legavit , in quo tandem periit , nimirum negotiis implicitus, Chymica tamen ar.
hæc aurea , nihil erant niſi per magiam ce , quam occultè exercebat, mirè dele.
omnia facta oculorum ludibria . Poite etaretur , is puero Franciſco Gallorum
riorem defcribit Jeremias Mederus in Regijamiliaris valdegratus atque in ocu
Acroamat . Chymiſtas duos focietatem lis erat ; at ,quo tempore diuturnum illud
initam paéto firmuſje , ut alter Chryfo- exitiale bellum apud Belgas , anno 1532.
pæie certiffimam artem Jo senere profi- ab eodem Franciſco commotum , à Cao
ieretur , älter rhizotomum ageret ca rolo quinto Cafare confirmatus vigebat ,è
agyrtam empiricum , O inter cætera foon Gallia ille in Belgas profectus eſt , atque
bem auri airo infectam colore , proluna Hiſpanum le ſimulans idiomate confi
rie pulvere renderet . Ernefius Baden- Jus , Lovanium primò, quo iplepaulo an
fis Marchio mirè deditus erat pyrotech- tea ejuſdem couja belli è Luteiia pulſus
ni& , bunc ergò prior ille adit , docircumo me receperam ; deinde Antuerpiam ſe
venit , aureos montes , pollicitus , & a- contulit , ubi domunculam conduxit , in
tria divitis Craſi , parantur omnia , eaque fornacem cum reliquis inftrumentis
jam ille , cætera belle , inquit : unum dum . Chymicis ſecreto conftruxit: jamque con
taxat opus , Reich vocant ( Hebræa vo vocatis amicis , atque imprimis quaiuor
ce ) hujus pulveres faciles inventu , 'apud divillimis fibi notis Hiſpanis mercato
quemvis pharmacopeum , vel rhizoto- ribus : horum in negotiando tarditatem
mum . Marchio puerum mittit : commo- exprobrare , atque ad majora cos com
dum in pelatu adituillealıer merces fuas pendia excitare cæpit . Elle quippe fie
expofuerat : de ut folenthoc genus , nibil bi astem profeſſus eft , qua brevi ac com
deelle ſientorea voce prædicabat . Adit pendio, fineque periculo, o navigatio
eum Principis puer · Ille Reſch expro. ne o ditari ipfi ampliffimè , atque vel
mit de pixidula fumofa , o pro folido Mide , Crelique divitias nullo negorio
appendit , quaſi quid foret obvium ac ſuperare poffent. Idque ad oculum prom
sinculcarum , addit fuperpondium . Puer p!O monjtraturum experimento , li au
Domino refert, impoſtor eum pulverem ri ſibi nummi quindecim , boni, proba
inſpergis hydrargyro , aurum verum rique ponderis preberentur. At illi pro
producit , ſed quod liquatum ex pulverinùs totidem libentiſſimè erogarurit .
se ; fis examen , verum aurum deprehen- Itaque acceptis ille nummis, unum quem .
ditur. Marchioni res mirè grata ,'diple vis ex mercatorum pediffequis ad le
in magiſtrum beneficus ac gratus probè accerfiri jubet : cui intranti , duobus
donatum dimittit . Chryſopæiam pergit tantùm regalibus impenfis : vade , in
urgere : feliciter , quamdiu Reſch'dura. quit , in domum , qua prima occurrat.
yit : ubi ejus refiduum parum fuit : uk . pharmacopola , à quo pete lapidem , qui
dique conquiri juſſit auri prolificam hanc Onaſtros appellatur, qui tametfi vilio
materiam . Negabant omnes fe , quis ris ſit pretii , tamen ut emas citius.
pulvis, Reſch diceretur, audiſſe vel di- totum impende. Quo abeunte heus , ait,
diciſſe unquam , itaque Marchio quod ne longam nobis moram faciat, ito re
fupererat igne folùm liquat , cauri &ta ad eum , qui è regione porta ma
ſcobem , impofturamque fimul deprehen- joris templi confiftit , vidi quidem hee
dis . Æque lepidum eft quod narratpro. fterno die cjufcemodi lapides proftare
apud
LIBRI I. CAP. IV. Q. III. 75
apud hunc longè præftantiores, quàm a deret , jam non per chiliadas , ſed mye
libi , Aſtuid namque ille rem omnem , riades ipfum deinde experturum . Quia
ac perquàm cauid prævenerat . Nam Nam bus ille lente , atque grandioribus quàm
maſam quidem auream triginta: pondo antea verbis refpondens , tandem an
auri probatiſſimi coegerat , eamque in nuit : atque fub crepuſculo veſpertino
modum lapidis compactam , variis ap- ad ſe nummos adduci jußit : fuereque
pingi fecerat , atque circumueftiri colo- ad ipſum profectd quatuor aureorum
ribus : quam eidem noto ſibi pharmaco. millia allaia : nam teftimonio mihi
pola , fortè doli conſcio , lucrique parti funt, qui adnumerarunt . Quos ille ac
cipi, commendarat : data refera , ut cui . cipiens : atque ad preparandos eos in
cumque perenti Onaftrum lapidem quan- tegrum dari fibi diem petens , Merca
tulocumque oblato prerio exhiberet : un- cores dimiſit : latimque fub ipfo no
de occurrenti pediſequo lapis eft datus , & tis conticinio admiſſis equis, quos pré
atque ad manus Archichymiſté ( dignus parari jufferat , quàm celerrime ſe in
elt enim hoc titulo ) perlatus. Tum ille Galliam intalit , atque Lutetiam tan
lapidem oftentans, ac fefquipedalia de dem tuius pervenit ) Hæc ille : fi
co verba proferens , jubet accendi forna- nis non foret ſcribendi , fi quæ lin
cem , illas éduci, inftrumenta apponi , gulis diebus talia contingunt , vellem
quin lapidem inungere , lavareque cæpit. perfequi . Utilius erit
Demum oblatos libi aureos dentibus pre- quum eft , & ad animæ falutem fpe
mebat , poſt malleolis tundens, cun qua- ctat , diſcutere .
dam tacita verborum interjectione , in
ollam immittebne . Quibus rebus Specta QUÆSTIO IV .
corum oculos in fe , non intentos modd .,
fed quaſi colligatos tenebat . Ex quo illi, Licitane , an illicita fit Alcbimia ?
cæca duce charitia , lapidem curiosè lu
frare oculis , /ummopere admirari , Spe SUMMARIU M.
Jimul. O expectatione accendi, hortari
queſe invicem , neque cunftandum. exe * 1 Diſentiunt Authores ,
perimentum ſucclamabans. Tandem com 2 Jure comnouni non eft prohibita
miſtis aurco cum lapide aureis quoque explicantur cop: Epifcopi. 26. queft.
nummis , univerſa educta maſſa , excree si o cap . / pondent. de crim . falſi ..
riſque per ignem coloribus , jam non la . In extravag.com
pidem , fed aurum purum putnm ipſare . 3 In foro conſcientia pauciflimis eft
ferebat. Quæ illico per duos ex Merca . permiſſa proprer circumſtantias van
toribus ad aurifices delata eft , eaque rias finis , modi , temporis , perſo-
probala Jatis, triplum haberi inventa eft
puriflimo , atque eſtimatione 4. Peccatur defectu finis , per avari ..
primo . Quo nuntio allato domum , at tiam . Auro alchimico quo pacto li ..
! que occluſo poft ſe ofio : mira omnes. ceat uti . Non ad commercia , nec
exultare lætitia ac triumphare gaudio medicinas :: quando ad ornatum og
expetunt . Quare mutud fe imprimis ju utenſilia . Nunquam admifcendum
rejurando aſtringentes , . ne cuiquam ho monet & , ſtultum hinc lucrum pete
minum hoc tantum arcanum retegerent re , peccatur etiam per curioſitatem ,
protinus experimentum , quod pluſquam quam hoc fit periculofum .
pro comperio habebant , non denis am s . Peccatur ratione modorum , fiveme.
! plius , centen / ve , fed millenis , dom od diorum , fi ex fuperftitionc vel peu.
plus aureis iterandum cenſuerunt . J'am Eto , cum demone agatur. Alcbimin
1
que ſe toros Archichymiſta , tomquam le multi magi , vel faltem fufpecti..
alteri Plutoni pecuniarum Deo , devou Præfumptio magie eſt contra Alchi
ventes , precibus ab eo petierunt miflas: de facto fit adhibitis fu
milleriis ab und zuque oblatis aureis ex perfliciofis : vergunt in maleficium
1 gerimentum seminaret : nam fi fuccee philtrorum vel venenorum . Peccatar
K 2 csiam
76 DISQUISITIONUM MAGICARUM
etiam quando ſacra Scriptura terbis ris pofirivi. Quoad jus civile & com
vel facris picturis abutuntur . mune Romanorum ( de communi enim
6 Peccatur ratione temporis , malè im- jure nunc loquor , non de particulari
penſo aut omilis aliis oportunis, ad bus locorum itarutis, vel regnorum ſan
que quis tenebatur . etionibus ) res eſt expedita : nec ulla
7 Peccaiur ratione perſona , quia non conftitutio talis reperitur . Quo ad jus
ſatis dives , parvi judicii , aut in. Canonicum , videntur obltare duo Ca
genii. Gaudentes decipere , ſeu rer nones , nempe , cap , Epiſcopi 26. quæft.
Japelles . Incontinentes, aut luxurioje 6. cap. Spondent in Extravagani.
@ iracundi. Variabiles , inconftan- commun. lib . g de crimin . falſo . Sed , fi
des , impatientes, indotti da philo- benè confideres , neuter canon convin
fophiæ imperiti, ſuperbi , curioſi , cit intentum . Nam d. c. Epiſcopi can
impii, injufli, non iimentes Deum , tummodo damnat eos qui credunt per.
nec proximum amantes , vel impu- fonarum tranſmutationem in varias fe
Farum ſpecies fieri : quod & ratio do
8 Quomodo quiſque feipfum debet exa- cet addita : fi quidem ( ait ) Satanas.
minare . Quomodo Confeſſarius ſe transformat je in variasſpecies ferarum .
debeat gerere cum alchimico pæni- Non eft igitur cur ad quamlibet ſpe.
tente . De opinione putantium pof- ciei in fpeciem tranſmutationem ca 1
fe hominem hac arte verum gi. nen extendatur . Et licet eò extende
gni . retur , dicerent Alchimici fe non cre
, Lex Anglie deberet ubique promulo dere hanc à dæmone, fed à natura fie
gari do fervari , ut non nifi Prin- ri metamorphcfim : nec eam elle veræ
cipis permißu hæc ars exerceatur à ac pertectæ ſpeciei , in aliam pertectam
Jubditis . fpeciem , ſed imperfecti & inchoati in
30 Sed non nifi à Principibus , ani tuam perfectionem . Fortiùs firingit al
valdè opulentis . terum e. Spondens , nam iHud difertè
si Opinio illa communis Juriftarum alchimiam prohibet , & infamia care
non excufat à peccato in hac re ceriſque pænam præfigit , Clericos ele
quare . jam pofleflis beneficiis privat , & ad ca
12 Quam vim ubique debeat obtinere pienda reddit inhabiles . Reſponder Ar
diet. cap. Spondent. toncinus , Pontificem egifle tantum de
jis , qui Sophifticè tranfmutationem
3 Rohibitam cenfuit Angelus de Clae confingunt : tamen Canonis verba ſa
P vaſio
Beach x , ſed id nullo jure probat , sis clare indicant cenſuille Juan. XX11 .
verùm rationibus dumtaxat , ' P. Va- nullum à quoquam eorum verum au
Jencia ed inclinat , ut faltem ratione fum fieri , & ideò omnes pro impoe
circumftaariarum fit illicita & perni- ftoribus habuille ; fic enim verbote
ciola : idem P. Pererius cenfuit : uter nus habet ſanctio ; Spondent , quas
que locis antè citatis . Licitam verò non exhibens , divitias pauperes alchi
nec ullo jure prohibitam , ind & in- miſtæ : pariter , qui fe fapientes exiſti
ter artes. metallarias à jure civili rece mant in foveam incidunt quam fece
ptam , communis eft fententia juris in- runt . Nam haud dubre hujus artis ala
terpretum y . Pedetentim progredien- chimie Profeffires alterutrum ſe ludifi
dum : nani facilis hic in via lubrica , cant : cùm lue ignorantis conſcii eos , qui
lapſus. Jupra ipſos aliquid hujuſmodi dixerint ,
Prima Conclufio . Nullo, jure in fo- admirentur : quióus cùm veritas quæfita
ro fori bæc ars videtur prohibira , ut non non fuppetat , diem cernunt , facultates
liceat eam exercere , ex defenfione ju- exhauriunt,idemque verbis diſſimulant
falfi
xin verb. Alchimia . p& decif. 388. Fabiani tr . do empt. ego
y Oldradi Joan .And. Abbar. Bais vendi. q. 3. Zanetini.c.t. extra . de aca
di locis ſu.cit. q. 1. fe &t. 4. Alberici , oufar . T home Arfoncini , quodam de hoe
de Rojate in ver. akhirnia Guide, Pare confilie .
LIBRI I. CA P. IV . Q. IV . 77
falfitatem , ut tandem , quod non eft in Æquoris , argentum fi vivum tum fo
rerum natura , de verum aurum vel are ret: & quor ,
gentum Sophiſtica tranſmutatione confin Omne vel immenfum verti mare pofo
gant : coque interdum eorum temeritas fet in aurum.
damnata to damnanda progreditur , ut Píci quoque Mirandulani circumfer

ia )characteres fidis oculis , de non alias ficiendo : nec hujufmodi in De Italia libri
alchimitum fornaris ignem vulgum igno- ex illo tempore vetitæ lectionis un
rantem eludant . Hæc igitur perpetuis 20m quam fuere . Altera Canonem ex hy.
lentes exulare temporibus , bac edictali potheſi procedere ( aurum omne alchi
conftitutionc ſancimus : ut quicunque bue micum elle fallum ) & ideò damnari
jufmodi aurum vel argentum fecerint.; tantum , qui fallum cudant : idque ad
vel fieri ſecreto facto mandaverint , rei lucrum : nempè, ut utantur in contra
ad hoc ſcsenter ( dum id fieret ) facien- & tibus & folutionibus ( quod clarè in
sibus miniftraverint, aut fcienter , vel dicat textus ) ideò non damnantur hoc
argento , vel auro ufi fuerint venlendo capite , qui verum aurum producunt ,
vel dando in folutum : verum tanti pon & arti vacant animi dumtaxat cauſa ,
deris aurum vel argentum pæne nomine nolentes in commerciis aut folurioni
inferre cogantur in publicum pauperibus bus hac arte uti . Quare non ars , quæ
erogandum , quantum alchimirum exis ritè inuituitur , & exercetur : fed arcis
ftai, circa quod eos aliquo prædi&torum abuſus damnaretur. Sit igitur
modorum legitimè con /hterit deliquiſſe : Secunda conclufio ; In foro confcicn
facientibus nihilominus aurum vel ar. riæ non promiſcuè , fed cum deleétu ars
gentum aichimirum , aut iplo ut præmit hæc permija : imo pleriſque , ut perni
situr fcienter utentibus perpetuæ infamia ciola , lic illicita cenfenda. Hanc con
Xota reſperfis. Quod ſi ad præfalam pe- clufionem optimè probant argumenta
nam pecuniariam exfolvendam delin Angeli & Auctorum primæ fententiæ ,
quentium ipforum facultates non ſuffi- contra præcedentem verò vim habent
siant ; poterit difcreti moderatio jude. nullam . Notandum quoque , quicquid
sis , pænam hanc in aliam ( puta car- illiciti elt ; id non ex artis natura ( quæ
ceris vel alteram juxta qualitatem ne in ſe mala non eit , imò , quatenus
gotii , perſonarum differentiam , aliaſque ars eft , & fcientias imitatur , ſecun
atrendendo circumjtanrias ) commutare. dùm fe bona elt , ut & cæteræ (pecula .
illos verè , Oʻ. Subdit pænam in eos tivæ cognitiones ) proficiſci , fed à vi .
qui alchimica materia abutuntur ad tio circumitantiarum , quæ ut pluri
inonetarum adulterationem , de quibus mum in hac operatione inveniuotur
eſt ejuſdem Pont. contitutio alia , in Hæ li deſint , non video quid repre
Gapis. prodigens extravag.ſingular. titul. hendi queat : ſed quia vix unquam de
de crimine falſo . Ad hunc Canonem ſunt omnes , rarò fit ut alicujus ratio
duplex mihi occurrit reſponſio , una ne non adfic virium & peccatum . Ided
eum non fuille uſu receptum , vel non dixi, plerique perniciofam & illicitam
ulu abolicum . Nam poltea hæc ars in cenſendam . Sed quæ iltæ circualtan
ipſa adhuc urbe viguit : maximè, vix tix ? precipuæ & capita cæterarum
centum annis poltea , ſub Leone X. nam quatuor : fiois modi , ceniporis &
illi Aurelius Augurellus egregius Poe- perfonæ :
ta librum fuum de Chry / opeia dedi Signis fit lucrum , avaritia : il
cavit : Qui inter cetera illud nimis licita eft , quia lucrum ex hac arte el
jactanter , dePhiloſophico fuo lapide . illicituni , non enim licet hoc guro
Ipfius ut tenui projecta parte per un uti ad coin inercia contractuſve , ut ita
das. tuit Joan . xxiv . Intellige , li pro vero
auro
( * ) Sic legitur in editione etiam Plan. facili mutatione . Sed adhuc reliqua meren
tiniana a Romana , fed depravatè ac dola manent. )
musike . Valencia, conjicit legend, fiftis
78 DISQUISITIONUM MAGICARUM
auro quis uti vellet , nam hoc illici- dic ipfi , vel modo quo non expedit
tum contendunt z : & meritd , nam & elt ex filiabus ſuperbiæ , Vide Sard ..
aurum iftud vel nunquam habet pro- Thom. 2. 2. quæft. 167. Et animus de
prietates omnes veri auri , vel id a- ditus vanitatibus atque inſaniis fallis
deò rarò contingit , ut cenſendum fit exponit ſe decipiendum Diabolo : ata
non contingere , quare tam veriſimili que hoc effe omnis ſuperſtitionis ini
cauſa dubitandi exiſtente , non licet in tium docet B. Auguſtinus libr. 2. de
commercium deducere ut verum au- doctr. Chrift. cap. 22. 23. Et Divinæ
rum : vendi tamen poſle pro auro al Scripturæ teſtimonio , qui amat peri
chimico ; & juxta altimationem peri- culum., peribit in illo . Sic enim . Sa
torum aurifabrorum , nemo DD. illo : piens loquitur: in ſuper vacuis rebus no
rum negat, neque negandum elt . Non li fcrutari multipliciter , e in pluribus:
licet etiam id facere , ut in medica- operibus ejus ( Dei ) non eris cunoſus .
mentis quis eo utatur : nam propter Multos, enim ſupplantavit Ju /picio co
rationem . jam memoratam , nec veri rum ( hoc eſt vana fpes & exſpecta
auri vires falutares habere , nec noxiis. tio . ) Et in vanitate detinuit fenfus ita
qualitatibus . , ab igne carbonario & ve- lorum . Denique fubdit : qui amat pe
nenato hydrargyro contractis carere cen ; riculum , peribit in eo . Eccleſiaſtic. 3.
ſendum . Multo minus licet eo uti ad à verf. 24. Denique uno verbo , quan
monetarum mixtionem : hoc enim u- do finis malus , ars illicita : qualis
num caput foret criminis monetarii , finis, tale exercitium .
juxta dictam fanétionem Joann.xx11 . & Si modus ( hwc media pertinent ) si
prædicti DD. juris concedunt tales pu- exercendi artem illicitus , ars quoque :
niendos pæna monetę adulteratæ . His fi vanus , ars vana : f fordidus o in
ca Gibus fubeffet peccatum Mortale. Si quinatus , ars erit inquinata impu
verò , quis illud cuderet five produceret ra . Huc referènda media ſuperſtitioſa',
tantum ea gratia , ut ipſemet in an ut fi ex paéto expreſlo vel tacito cum
nulos , catenas , aut ſupellectilem pro- dæmone ; quod frequens elle docuit Au..
priam cò uteretur: huic omni cura fo- ctor Dæmonomania a . , & fanè docet
ret adnitendum , & vigilantia ,, ne quis experientia : adeò ut Arnoldus . Villa
eo vivo & mortuo per hoc decipere- novanus, & Lullus & Geber , & Ba
tur . Alioqui pro negligentiæ latitudi- chonus , & Richardus Anglicus , Ma
ne , hic quoque peccati gravitas naſce giæ hujus nigræ ſuſpectivehementer fue
retur : & quantumvis . quis diligens , fint : & Paraceltus , & Agrippa , &
vix vanitatis culpam evaderet . Non- ille Guilh . Conftantinus , & alii non
quam fanè ftultitiæ & imprudentiæ cul: nulli deprehenh : & inter inftructiones,
pam evadit , qui ex hac arte lucrum inquiſitorum fidei fit una , hac quoque:
quærit . Semper enim ftultus eſt mer nota Magos hæreticos dignofci, Dire .
Gator, qui in illud negotiationis genus Etor. Inquiſit. fidei p : 3. fol. 443. edi.
incumbit , quod videt nullum , vel de tion . Romana . que in lucem prodiit juf
millibus aliquot unum , lucrum feciſ . ſu Gregorii xii. ubi rationem ſubdit Au-.
ſe : omnes veid , vel mille contra u. ctor libri , Nicol . Eymericus ? quia ut
num facultates ſuas abſumpfiffe. Quod plurimum alchymiltæ , quando non pol..
cum . alchymicis contingat , idem de his ſunt pertingere ad finem intentum s .
damni lucrionibus dubio procul ſentien- quærunt auxilium dæmonis ( exemplumas
dum . Nec roti funt in conſcientia , pofui præcedenti queſtione ) eum invo
qui hac in re fola vana ducuntur cu cant & implorant , & implorando ob
rioſitate , nam curiofitas, peccatum eft fecrant , & tacite . vel expreſsè ei facris
oppofitum ftudiofitati , per exceffum : ficant . Accedit experientia , quia quan.
quo quis defiderat immoderate ſcire docunque viguit inter multos alchimia ,.
quod non expedit , vel pluſquam expe- eciam inter, multos tum viguerunt nias
lefi
2 Sic D. Thom.in 2. d: 7. 943, art: Silu. & Fumus in ſum.Fabia ...7.8. Alt
11.0 22.qx. 77. art. 26d. 1. ib. Cajes .. ber.in ver.emplio. a lib , 3 ; 35
LIBRI I. CA P. IV . Q. IV . 79
lchicia & fortilegia , uthoc infelici ævocationem ab actionibus & Rudiis , ad
experimur . Tum quia non defunt, qui quæ quis tenetur .
adhibent vanas oblervantias cæremonia Deniquc perfonarum conditio hic vel
rum , nihil ad effe &tum conducentium , potißimum difcrimen inducit : hæc e
ut certæ diei , tunicæ ex lino crudo 3 nim , & finem ſolet illicitum intende
certorum ciborum abftinentiam , & alia re , & in modo errores gignere &
hujuſmodi inania . Quod q ad.avidi. tempus ipopportunum facere . Inprimis
tatem odium accedat, aut incontinen- ars hæc illicita cenſenda pauperibus ,
tia , proclive admodum fuerit ad phil- immo & privatis omnibus periculi ple
tra & intoxicationes recurrere . Pecca- niffima eſt : manifeſtum id fit , tum quia
tur quoque non leviter in artis tradi- hi ſolent lucrum ſpectate , & fic ar
tione , quando facræ Scripturæ nomi- centur eorum ratione , quæ dicta ſunt
nibus & verbis abutuntur ad fuas no- in circumftantia finis : nam auro illo
menclaturas vel præcepta : neque mi- intendunt uti ad commercia , medici
nus , quando libris fuis inſerunt figu- nas , vel monetam ; aut fi ipfi non u.
de
ras ſeu imagines , vel planè obſcænas , ſuri, periculum apertum elt , ne utan
de
vel etiam propter abuſum rei lacræ pror- tur hæredes. Idi hac arte depauperan
nem
fus blaſphemas , quod fecit ille typo- tur : familiæ neceſſaria non præbent :
30 graphus Bablienlis, qui Rofarium ex- caufa ſunt ut uxores & filiæ cogantur
cudit : & facræ Triadis , Chrifti Domi- indigno fe quæſtu fuftentare : cùm me
dis
ni relurgentis , & B. Virginis Mariæ dia & inftrumenta propter inopiam de
coronationis icones : quas homines hæ- ficiuot, facilè progrediuntur ad ſuper
retici templis ejecerunt , eas ad alchi- ftitiofa , immò & pa&a quæ diximus
mica myſteria & transformationes tran- in circumſtantia modi : fanè hoc ipfi
-30 kulit . Sed mirum id non elt , lunt e quoque chymici fcriptores funt teftati .
* nim Sacramentarii ubique, prazpotteri . Nama Geber b Non ergo , inquit , hæc
8, Peccatur denique nimis curiolis fæpè ex. fcientia pauperi om egenti convenit , fed
ue perimentis , dum modò hauc ratio- potiùs eft illis inimica . Secundo Polit .
nem , modò illam fequuntur , & fic dicit philofophum , impoſſibile eft indi
nunquam fciunt , quod ſemper addio gentem philofophari, ) hoceft alchimiæ
fcant. Itudere , ( nam ſolos alchimicos in li
33 6 . Temparis quoque circumſtantia pere bris Turbe philofophorum , vulgati illi
pendenda . Nam temporis jactura pre- vocant Philoſophos ſatis fuperbe . ) Ec
tiofiffima , ejuſque malè conſumpti ra- idem Geber alibi : 6 Artificem ( ait )
& tio reddenda Deo ; quare peccant, qui hujus fcientiæ oportet cffe fubtiliffimiin
od nimis mulcum his vacant artibus , item genii , de naturas metallorum â corum
es; qui eo tempore , quo officii ratio , vel generationes , infirmitates eoimperfectio
je : debicum aliud charitatis aut juſtitiæ nes in ſuis mineris fcire cognoſcere ,
poltulat : ut ad feria magis ,{e confe- antequam perveniat ad hanc artem ,
tie rant : v . g. magiſtratum quis gerit ! Non autem ad ipfam indagandan are
f pon poteft detrahere horis, quæ ad re &tè cedat artifex groffo ingenio drago duro re
munus exercendum necellariæ .familiæ pletus, nec cupidus , nec avarus in fum .
præeft ? æconomiæ re&ta ratio non de- pribus eo expenſis . ) Nec vir duplex
ol bet incommodu in lentire . Ecclefialtic animo , fine felie og cervice , wel mena
1: cus eit ? quæ ratio ordinis poſtulat , te variabilis, nec nimis feftinus : fed
es præponenda,tornaculis , & volupta doctrinæ filius , vir ſubtiliſſimo ingenio
O şi fuæ . Proximi neceflitas operam tuam decoratus, fufficienter locuples , largus ,
obe depolcit ? charitas ei jubet adelfe : non fauus , firmus in propoſito deconſtans ,
Ti facis peccas . Demum , uno dicam paliens , mitis , longanimis aga tempera
verbo : quod tempus otio licet hone- ius . ) Avaro igitur & pauperi hæc fcie
3 fè dare , illud licebit his Itudiis : nec etia , fecundùm ejus Principem Ge
amplius . Otium voco quietem & va . brum , inacceffum & vetitum habet li ,
men .
b Rofari Philofoph. fol. 224 , cb . de perfetto magifterio .
80 DISQUISITIONUM MAGICARUM
men . Et nota requirere fufcienter lo- ratione circumſtantiarum , alchimia ,
cupletem : hoc eit , cui ſuperſit , à ne- quan hujuſmodi .
cellariis , ad hoc ftudium . Arcet etiam Hinc poteft unuſquiſque fecum per- 8
ſimplices & parvi judicii , cùm dicit pendere : Primd , an iple talis , & an
ibidem , non debere elle line felie & cer- ulla , & quæ , pericula ipli ex aliquo
vice : hujuſmodi enim facillimè à dx- harum circumftantiarum defectu immi
mone & aliis impoſtoribus circumve- neant : & eacum Confeffariis fuis com
niuntur : ideo vetita illis hæc ars pro- municare , & eorum ſequi judicium
pter periculum . Arcet etiam eos , qui debet .
amant alios decipere , cum addit : nec Secudd poteſt videre confeſſarius
vir duplex , quia hos arcet pernicies quando lit talis à peccato immunis , vel
aliorum , quam quærunt . Arcet intein- quando adlit veniale , aut etiam mor
perantes, uc luxurioios & amantes vin- tale ; quando impendenda , deneganda ,
dictæ , cùru vultetic longanim : s & tem. vel differenda talium abſolutio : diffe
peraios : alioqui pe iculum eii , ne re . renda , cùin recidivæ veriſimile pericu
currant ad maleficia hoitilia vel sama- lum : deneganda , quando graviter ,
toria . Arcet variabiles, inconitantes , contra juititiam vel charitateni ob ſtu
& impatientes : quia hi facilè , cùm dium iftud peccat , nec vult deſiſtere .
non fuccedit ,ad dæmoniaca ſublidia.con Terrid . Quia fæpiùs curiofitas caula
fugiunt , Arcet eos , qui obtuto ſunt eſt ftudii , & hoc vitium valde profer
ingenio , quia oleum perduot & ope- pit à minoribus ad majora , diligenter
ram , item qui philofophiæ veræ impe videndum , ne quis ad experientias &
riti , eandem ob cauſam . confirmat id opiniones erroneas excurrat : V. g. ne
Arnoldus Villanovanus d his verbis : putet hac arte hominem verum , mo
Quicumque velit ad hanc fcientiam per. do à natura ad hanc generationem non
venire , o non eft philofophus, faruus inſtituto : fed urina vel alio humore ,
cft : quia hæc ſcientia non eft , nili de igne aut Sole in vitreis phialis deco
occultis philofophorum . ) Propter iíritos do poſle produci , quod' temerè Jula
itaque conatus, temporis & lumpruum Camillus afferuit , & incautè Thom .
jacturam his quoque videtur illicita : Garzonius diſcur. 41. Feri univerſ.cre
& cùm plerique alchimici vulgares Gant didit , & quidam hoc inventum Arnol
tales , ſequitur pleriſque illicitam efle , do Villanovano tribuunt , vero an men
in foro poli , de quo nunc agimus. De- dacio diſputare non eft neceffe , inquit
pique exigunt artis magiftri & meritd , Mariana lib. 14. rer. Hifpan.cap. 9.Nam
ut fit homo humilis , juftus , pius , & quòd tale quid fieri queat 2 vel aflere
Deum timens , citantur ifta Hermetis : rc , vel experiri (tulium , impium , er
e Oportet illum , qui introduci vult in roneum & blaſphemum foret : tum
hanc artem Japientiam occultam , quia , cùm homo præſupposat , corpus
arrogantiæ vitium à fe repellere , Opium & animam rationalem , li quod produ
ele , ac probum . Et poitea : Fili antecis , homo eft : fequeretur , Deum ex
omnia Deum oportet ismere , in quo dif lege & ordine, quem naturæ præfixit ,
politionis tuæ ejus eft . Et illud Alphin teneri huic animam rationalem corpo
dii neſcio cujus: Scito fili, quòd illam ri infundere , quod plaſphemum : vel
fcientiam habere non pores , quoufque rationalem animam ex materię poten
mentem sam Deo purifices , ſciai te tia illic educi , quod hæreticum : fo
Deus habere certum animum ac rectum . ) ret cpim tunc anima corruptioni obno
Cùm ſuperbum arcet , docet illicitam xia & mortalis . Deinde talis anima non
eſſe curiolis : cùm pietatem , ſuperſti- haberet peccatum originale : quia per
tiofos rejicit : cùm probitatem & Dei generationem viri non eſſet propaga
timorem , & animi puritatem ; vitio tum hoc corpus , & homo conceptus :
ſas.omnes , quas diximus , circumftan . nec indigeret Christi redemptione : quę
tias deteftatur . Non aliis ergo licita hæretica quoque omnia ,
Quar
d d. f. 224 . e è quarto tractatuum Rofar, fo. 223,
LIBRI I. CA P. IV . Q. IV . 81
Quariò. Ex his omnibus patet , opți- duntaxat, audito ſapientum confilio,ele .
mana eſſe ( quam ajune Angliæ ) le- Sanè pericula pleraque ſuperioribus com
3 gem , ne cui lioc permiſlu Principis ., memorata cellarein Principibus , ma
Tub poena capitis , liceat alchymicam nifeftum eft .
exercere , quam legem expediret eriam Cæteri , non eſt , cur abi blandian- ir
alibi ferri . Nam tunc cum dele tú Prin- tur , ut tutos conſcientia ſe arbitrentur
ceps talia poteſt permittere , conſiderá- opinione illa Oldradi & alioruin Ju
ris circumſtantiis- prædictis : ipfi enim rifconf. Nam illi de foro cantùm exte
reddenda Deo ratio ( li temerè permit- riore agebant, de quo ab illis quære
tal & promiſcuè ) damnorum inde or batur: Et plerique corum rem non
torum .' Tunc etiam ceffarent pericula, difcufferunt : ſed ', ut oves ſolent du
pleraque , quæ diximus . cem gregis caprum , lic ipfi Oldradum
10 Quinto. Patet ( nifi quæ circumſtan- ( cujus etiani argunienta jam diffolvi.
tia impediac )ordinariè hanc'artem Prin- mus iis , quæ dicta ſunt ) clauſis ocu
cipibus & valde locupletibus effe lici- lis , ut oraculum , ſunt ſecuti , nihil
tam : qui & ca ſunt philoſophiæ co - ejus addentes dictis, ( ut Joan . Andr .
gnitione , & eo ingenio , ut fraudibus Abb. Alberic. Guido Pap. ) pleri
& impoſturis non parcant :: & ea pie- que etiam ambiguè loquuntur , Ġ fa
tate , ut à proximi & Dei offenſione ciant verum aurum , idque arte natura
fe abftineant : & illis opibus , ut fub- li ; ( ut Oldrad. Iſern Bal Brun . ago
ditos propterea non gravent ': & eo ' Fabianus ) nullus verd ipforum omnium ,
fubditorum amore , ac Dei timore , ut præter Thom . Arfoncinum , mentionem
publicum regimen vel pauperum fub- fecit d . extravagantis Pontificiæ , c. Spon
ventionem propterea non negligant, & dent , ut vel ejusnon fint recordati , vel
habenas fibi à Deo creditas ipſi abji- non bona fide diſſimularint.
ciant , & aliis planè tradant . Utenim Et licèt uſu canon ille non obfer . 12
aliis honeftis ftudiisanimum principes , vetur : tanti tamen Pontificis fenten
quantum opus eſt , ſic & hoc ſtudio re- tia & judicium fufficere debet , ut vul.
laxare quin poffint , non eft dubitan- gus hominum ( hoc eft , quibuſcun
dum . Sanè quod Eymericus de indiciis que conditiones fuperiùs requiſitæ de
Magiæ hæreticæ dixerat , eam præſum- ſunt ) ſibi exiſtimet ab hoc ftudio
prionem in Pricipibus viris & valde abſtinendum : quod graviffimis verbis
locupletibus non efle admittendam , in Summus Pontifex Romanus . fibi cen
cæteris locum habere , ibi in Comment. fuit damnandum ', & à quo illos tam
optimè Penna annotavit . Et Card. Ca- ſtudiosè Chrifti vicarius Petri fuc
jetan . 2. 2. q. 77. art. 2. . diſerte fcri- ceflor dehortatur . Sed hæc fuffeceriot
plit , ac prudenter : Hanc artem vel de materia non pallim obvia .
nullorum hominum fe : vel Principum

FINIS LIBRI I.

Liquidi

2 MAR
82

MARTINI

DEL RIO ,

PRESBYTERI . SOCIETATIS JESU ,

DISQUISITIONUM

M A GICA RUM

Liber Secundus .

eŲ Ę S T

DE MAGIĄ DÆ M.ONIA CA.

Præcipua hæc operis noftri tractatio eft , & idcò pluribus capitibus,
ſive quæftionibus luculenter , quoad poterimus,
diſcutienda , Siç ergo

ftus & Pythagoræi ; ex Platonicis


QUÆSTIO I. Prellus , Plotinus , Proclus , Jamblicus ,
Chalcidius & Apulejus ; ex Ariftoteli.
An fit aliqua Mazia Demoniaca ? cis , Theophraſtus , Ammonius Phi
AUS

lopo . Avic. & Algazel , Anne dare re


Ui demones elle negant , ſponſa de furtis occultis, & de theſau
etiam hanc eſſe negaruni ris ; conſegui fcientias nonnullas Ata
cum Sadducæis , Demo- tim , & line labore addiſcendi ; ſub
crito , Ariſtotele , Aver- trahere corpus præſens oculis viden
Stroe & Simplicio , quo- tium , & innumera hujuſmodi , queunt
rum fententia eſt impią reduci ad ullam aliam cauſam , quàm
og beretica . intellectualem aliquam & feparatam
Nam & dæmones elle , Qgo dæmonia. naturam ? Denique ſcimus Salmanti
cam magiam ; quæ nec induſtria aut cæ , & Toleri in Hiſpania & in Ita
artificio hominum , nec naturalibus cau. lia ad lacum Nurſinum , & in ſpelão
fis , fed immateriali quapiam & ſepa. Viſigniano , adhuc avorum memoria
rata virtute nititur ; hoc & facræ Scri- hujus Goetiæ celebres ſcholas fuifle 8 .
pturæ teſtimoniis , & omnium ætatum
memoria atque experimentis tam eft
compertum , ' ut velle probare , nihil fit 1
aliud , quàm lychnis accenfis meridia
næ luci opitulari. hoc probant cum B.
Auguſtino Theologi Catholici omnes
f , & Philofophi plerique Triſmegi,
QUÆ
f Auguſt. I, 11. de civ. Dei c . 6. D. Vide Laurent, Ananiam . lib, 13 .
Th. l. 3, contra Gent. c. 104. qui o- de nat. dæmon , fol. 104 ,
prime a Victoria de Magia n.9.
LIBRI II. QUÆ S. II. 83
fectus per artes magicas & per gratias
QUÆSTIO II . gratis datas fieri , Deum quoque per
malos aliquando miracula edere ad
Unde fit hæc magia , five quem ha fidei & Divinæ gloriæ propagationem .
beat primum auctorein ? Accedit , quod qui ex dono gratiæ gra
tis datæ operatur; ille ad certum tem
SU M MARIU M. pus , occaſionem , aut ceremonias cer
tas non reſtringitur , ut folent magi ;
i Non eße à Deo , ut gratie gratis qui, li vel in minimo deficiant , nihil
dat & . efficiunt . Nec etiam hujuſmodi Dei do.
2 Non eflc effe&tus bonorum Angelo- na gratuita poffunt aliis, per diſcipli
rum . næ ac præceptorum modum , tradi :
3 Magia nulla alba ji og de falſa magi verò fuis diſciplinis hanc magi
Theurgia , cam tradunt ; & Auditores , Magiſtro
4. Planetaria ars . rum ſecuti præcepta , quæ Magiftri ,
§ Eft orta y adminiſtratur per ma- eadem operantur .
los Angelos . Alii dicunt hos elle effe ftus bonorum 2
6 Glyc & error , ipfe ego, alii quidam Angelorum , quos per excellentiam vo
Graci Hiſtorici nimis fuperftitiofi cani Spiritus : Sic jactitabar his annis
fuere , celebris ille magus Scotus Parmealis ;
7 Palingenii impietas . qui Gebhardum Truchſeſium Epiſco
Ś Non fiuni magici effectus per ani- patus Ubiorum Apoſtaram dementa
mas'defunctorum . Grimoyriæ artis vit : eltque pervetus impoſtura mago
vanitas . ; rum maxime Platonicorum , Jamblici,
9 Efficiers harum artium caufa eftdia . Porphyrii , Plotini , Procli & Juliani
bolus, og humaniingenii depravatio . Apoltatæ . Ex quorum traditione Ma .
Jo Apologus de generatione & ortu magiê, gia omnis dividitur in Albam , quam
cenfent elle licitam ; & Nigram , quæ
Unt qui dæmones elle fateantur ; ſed fit illicita . Albam ergo vocant Beypyiar ,
Slonegant
ve tamen hanc magiam à dæ- & Nigram sonrcías Verum hanc fa
monibus feu diabolis manaile tribu. Aitiam pland & palliatam Theurgiam 3
unt autem effectus ejus vel immediatè fatis ipſe Archimagus ! rejicit , cum
Deo per magos hujufmodi operanti ; diſertis verbis teftatur ſæpiffimè fub no
vel Deo per Angelos bonos eos perfi- minibus Dei' d ' Angelorum , malis dea
cienti . Priores dicunt eſſe quaſdam gra- monum fallaciis eam obſtringi, licet
sias gratis datas , ficut ſunt gratiæ lin- ejus ceremoniarum pars maxima, mun.
guarum , fanitatum h & hæc dona ut ditiam animi, corporis Opo rerum exter.
Balaamo i , ſic & aliis improbis conce- narum , utenſiliumque oſtentes, immun.
di non raro folere k . dos tamen Spiritus , a dece ptrices pos
Dico primd , hæc fententia eft mere teftates hanc exquirere , ut adorentur pra
i blaſphema , tribuit enim magicis arti . Diis . ) Poftea addit , hujus ſpeciem ef
bus 3 id quod eſt proprium gratiarum fe artem Almadel artem notoriam
gratis dacarum ; & cum veris miracu. artem Paulinam , ' artem revelationum ,
lis præftigias confundit. Deinde gratui- hujuſmodi ſuperſtitionum plura , que
ta Dei dona ſubjicit humano arrificio , co iplo ( inquit ) ſunt pernitiofiora S
& certis ac ridiculis obſervationibus : quò apparent imperitis diviniora ) Ha
Denique inique & invide Deus veca- beanc illi hoc Principis & anteligna.
ret, id quod ipfe hominibus, uti gratiam , ni fui de hac alba mazia judicium
grariosé largiatur . Adverfariorum ar. ab homine mendaci veritatem meram .
gumenta ex locis illis ſcripturæ perita , Damoat eandem Theurgiam D. Au
folum probant , aliquatenus fimiles ef- galtinus libr. de utilitate credendi con
3 L 2 tra
hir. Cor. 1'2. v . 28. i Num . 23 . I lib . de vanit . ſcient.
k Matt. 7. 22. 1. Cor. 13. v. 1 .
84 DISQUI MAGIC
SITION ARUM
UM
4 tra Manichæos . His adde fictitiam il- quod boni Angeli jubere nequeunt, tùm
lam artem Planelariam , laminis in- quia hæ artes non minus diriguntur
ſcriptam , & ad Carolum Magnum à ad inferendum aliis exitium , per fur
quodam Bedæ diſcipulo (fic mentiuntur , ta , neces , adulteria , & c. quam ad
O Alkindum Alcuino ſupponunt) mil. juvandum . tùm quia miſcent multa
fam , utilem ( fcilicet ) obtinendæ omni mendacia & deceptiones. tùm quia do
cognitioni fupernaturali artium & centur magi in ſpiritus uti imperio ,
fcientiarum , & confequendis dignita. & coactione, imò & minis rerun in
tibus , divitiis , robori , amoris frui- pollibilium ac plane abſurdarum , ut
tioni , &c. apud Eufebium n. docet Porphyrius ,
Dico Secundo cum Catholicis , ut nec quorum nihil bonis Angelis poteit come
per fe , fic nec per bonos Angelos his ma venire .
gicis operationibus Deum fc immiſcere Hinc apparet confideranter legen- 6
magis quàm cæteris rebus, in quibus con- dum Glycamo, dum magiam fic di
s currit , ut cauſa univerſalis . Quare cen. ftinguit à Goetia , quod illa fit be
seo hæc omnia at inftituta fuere à ma neficorum geniorum ad boni alicujus
lis Angelis , ſic etiam ab illis perfici effe &tionem ; Goetia , maleficorum ad
o adminiſtrari, do contrarium eft er- mali effectionem . Nam non tantum
roneum . ) Probatur primò ex variis Ca- impropriè ufurpavit nomen magiæ
nonum reſcriptis , quæ Gratianus exhi- genericum , pro ſpecifico theurgix ,
bet cauſa xxvi. m . Secundò ex Pariſien- led in errorem quoque labitur ponen
Gibus artic . 9. 19. & 23. Verba funt tium Albam magiam , & ejus admi
quod Deus per artes magicas malefi- niſtrationem bonis Angelis tribuenti
cia inducatur compellere dæmones fuis um . Urque hoc ſemel moneam , fcri
incantationibus obedire . Error, i . Quod ptor ilte , ut & Conſtan . Manalles ,
boni Angeli includantur in lapidibus Gregoras , & Nicetas , nimis multum
con ſecrent imagines, vel veſtimenta , aut tribuere videtur fuperftitiofæ prodigio,
alia faciant , quæ in iftis artibus con rum obſervationi.
tinentur. 2. Error & blafphemia . Quod Erravit eundem errorem Palinge 1
aliqui demones boni fini , alii omnia nius Steilatus , dum in vetito jure
{ cientes , alii nec damnati nec ſalvari . libro Zodiaci 8. cenſet aerem etiam
Error . 3. ex his Arnobii Cont. gent. bonis dæmonibus plenum effe
magi non tantum fciunt damonas , fed harum artium auctores facit , & Deos
eiam quidquid miraculi eduni , per de appellat , Plotini & Jamblici deliriis
monas faciunt : illis aſpirantibus coine nimis deditus : & quam non malus
fundentibus preftigias edunt , vel quis Poeta , iam non bonus Chriftianus ,
non funt videri vel quæ funi non vi utpote hæreticus potius ( ſcripta pro
deri & *c. & ex his Joan . Salisberienfis bant ) quàm Catholicus . Aulus ta
1. 1. de nugis curialium cap. 9. Eos au men opus illud Ferrariæ Duci dedi
tem qui nocentiora preſtigia arteſque ma care .
gicas , o varias (peciesmathematica re Succedit his error 3. eorum , qui een s
probata exercent jam pridem fan. Sebant magicos effectus per animas de
Eti Patres ab aula jufferunt exire eò functoruna fieri : quos Catholici Ther
quod omnia hec artificia , vel po- logi jampridem exploſerunt p , id
tius maleficia , peftifera quadam fa- que non difficulter . nam quæ ratio
miliaritate demonum hominum no nes id convincunt de bonis Tpiritibus ,
verunt profluxiſſe . ) Deinde probatur exdem in animabus beatorum locum
rarione , hos ſpiritus bonos dici non habent : quæ verò in purgatorio ſunt
poſle , iùm quia jubent le tanquam animæ , non exeunt , nili ſpeciali
Deos adorari , & facrificia Gbi fieri , permiſſione Dei , ur petant fuffragia
vivo
m c. illud quod in fin . c. qui fine v. o par. 2. an.
ult. 26. 9. 2. c.epiſc. in prin. 26. q . 5. p. Vi&tor. de Magia n. 17. Angles in
n lib . 5 . de preparatio. 6.6. 2. Jent. 9. de arte Magica a. 2a
LIBRI II. QUÆST. 11. 85
vivorum : animæ denique perpetuis ad
di &tæ ſuppliciis , nulla dæmonum li QUÆSTIO III.
centia vel permiſſione poſſunt exire
utpote , divino jullu , peffimo carceri Que ſit diviſio demoniacæ Magia , ego
mancipatæ . Apertiſſimæ ſunt igitur im de libris ejus .
polturæ , quæ de evocandis per Grimoy .
riam animabus Necromantici confinxe SUMMARIU M.
re , Si exirent , ad unius DEI cxirent
imperium , cur verd id Deus jubeat vel i Refellitur Agrippe diviſio .
permilcet , cauſa ſubert nulla . Ut ad 2 Omnis magia ifta nititur pacto cum
magorum preces & incantationes id damone .
jubeat , impium eſt opinari q: 3. Auctores qui de hac fcripferunt
3 9 Præcipua ergd efficiens caufa iſtarum ou ideò cavendi . Zabulus , quis
artium ett ipſe Diabolus , proxima eſt Barnabas Cyprius.
humani ingenii ex originali labe detor 4. Item fictitii libri Adæ , Abelis .
ta indoles , quam feftivi Apologi fron Enoch. Abrahæ . Pauli . Cypris
dibus velatam nobis protulic perquam ni . Honorii .
Calse Cælius Calcagninus Libello de A s De clavicula de aliis libris Salo
matoria Magia , cujus verba non piget monis .
adſcribere , & vos ni fallor, legere jue 9 Trithemii ſteganographa , item li
10 vabit ; Vanitas ( inquit ) olim juneta bri Agrippe om recentiorum nomi
miraculo , furtivo concubitu genuitMa nati , o veriti .
giam ſecundam cognomine , reformidanſ
que ne fortè veritas, cum qua perpetuas Um nulla ſit neque al
inimicitias gerit, à qua criam paribus ba Magia , hanc
signis congreſa , ſæpius profligata eſt ; prodigiofam Magiam , non aliam eſſe ,
fuum partum enecaret , illum impuden- quam Goetiam ay nigram : hanc fole
tiæ ac timori junétis connubiali fædere mus vocare Magiam Specialem , eam 1
1 comendavit: åt illi in ſinu incompre- Archimagus in duas ſpecies diſtinguit,
henlibilitatis è veftigio collocarunt unam , cujus cultores dicit ſe dæmoni
furtim , fub præſtigiarum crepundiis ſubmittere, ei facrificare , & cum a
educandam lue mox in grandiorem dorare: alteram quam ipſe pellet per
atatem adulta ,iamque pinnulis præmu- fuadere à paéto cum dæmonibus inmu
nita evolavit in fatuorum arces , ibique nem eſſe , ſed eam dæmonibus vel in
nidulans , credulicatem peperit ' . Que vitis imperare, virtuteque quadam divi
utpote parentis beneficiis grata , illam norum nominum adjuratos advocare
mutuo enutrit e quaſi evine apy ift , & cogere. priorem illam fatetur eſſe
( more ciconiarum viciſſim ſovet ) , alio. legibus humanis diviniſque vetitam , ne
qui brevi interituram .) Hæc ille , pari fandillimam , & cun &tis ignibusplecten
acumine & veritate . Pergamusnos quo- dam ; pofteriorem afferit , conſequi qui
-1 que pro Veritate confligere, & Vanitatem dem quod prætendit , nempè dæmones
expugnare, & fugatis timore ou impu- cogere ( quod poſt oftenditur elle erro
dentia , labyrinthum illum incompre: neum ) led tamen manifeſtis periculis il .
henſibilitatis ( quis enim , quæ nihil lufionum obnoxiam eſſe. De priore ve
ſunt , vel intelligat , vel comprehen- rum eft ejus tellimonium , de poſterio
dat ? ) Theologice veix filo perineriri: re bis mentitur . primd, dum negai cam
eu preftigiarum crepundiis in lucem niti fædere cum demonibus inito : nam
prolatis , tandem fatuorum hanc arcem revera ſemper exprello vel tacito pacto
demoliri , & è nidulis fuis credulitatem corrumpitur; Secundo , cum afferit ea
aded perniciolam profligare: quod uti- damones cogi , de quo poltea . Volunt
nam Deus Opt . Max . nobis largiatur . vetitx hujus Magiæ inventorem fuifle ,
quen
9 vide Anan . I. 3. de Nat. dem. fol. rit.cap. 1 1. à ww .216.5. 13. num . 302 .
97. Petri Thirai lib . i.de apparis. ſpi
86 DISQUISITIONUM MAGICARUM
quendam Mercuriun , fic contra Sym- rum evocationes , Omnia horum pla
machum , Prudenius , Salisberien- cila fceleita ; de antiquioribus etiam il
list. 1. Polycrat cap. 9. alii quendam Zd- lis operæ pretium duco Archimagi ver
bulum , quem ego non aliun exitimo ba adfcribere. credendum illi in arte
ab ipſo cacodæmone, cui D. Cyprianus lua , nec magiitri auctoritatem difcia
& alii Patres hoc nomen tribuunt ) de- pulis licet fubterfugere. fic ergo fcribit.
inde magiſtrum laudant , quendam Bar- Hi libri acutiùs intuenti præceptorum
nabam Cyprium ( hunc confinxere in fuorum canonem , ritum , conſuetudinem
contumeliam D. Barnabæ Apoítoli , ut verborum , * chcracterum genus , exftru
deformi ſuæ meretrici lenocinarentur . ) Etionis ordinem , inſulfam phrafim ; a
4 Item orientant , paris mendacii jactan . periè ſeje produnt , nonniſi meras nugas
cia , libros Adæ , Abelis , Enoch , A- O impojiuras continere , o poſterioris
brahæ , Pauli, Cypriani , Honorii , Al . bus temporibus à perditiſſimis perditio
berti Magni, & aliorum , & blafphe- rum artificibus efle confia :os , ex propha .
mei mentientes dicunt , quæ his lib : is nis quibuſdam obſervationibus , noltre
continentur , ea fuifle tradita ab ' Ada- religionis ceremonns permixtis , inlitif
mi custode ángelo Raziele , & à Tobiæ que ignotis w ulus nominibus ac fignacu
s Comite Raphaele revelata . Prætexunt lis, ut perterreant rudes a ſimplices ,
eriam Salomonis auctoritatem ; cujus cultu pori fint infenfatis , his quines
quandam Claviculam ( quam egregiè fcrunt bonas litteras. Hæc miferille ,
refutat Bap . Segnius lib . de vero fiudio qui videns meliora , in finem uſque vi
Chriftiano cap.7. ) & aliud ingens 20 - tæ deterioribus ad hælit .
lumen in ſcptem partes diflinctum ob
trudunt , plenum Sacrificiis & incantaa QUÆSTIO IV .
tionibus dæmonum . Hunc libruni Juo
dæi & A abes in Hiſpania luis polteris De baſi magia bujus ſive de paéto ex .
hæreditario jure relinquebant , & per prejo , da implicito .
eum mira qurdam atque incredibilia
operabantur. Sed quoiquor inveniri po SU M M ARI U M.
tuerunt exemplaria , juitillime flain
mis inquiſi'ores fidei concremarunt i Probatur tale pactum intercedere -
& utinan ultimum exemplar nacti fuif 2 Locus. Iſaie cap. 28. V.15 .
Sentr . Vix dubico aliquod in manus 3 Alins Manhet. 4. V. g .
Joan. Trithemii incidive , unde & par 4.Similitudines duæ hujus paéti .
6 Bilionem & materiam 14x Steganogra. 5 Domoni liberum fallere pactum .
phie , periculi & ſupertitionis plenilli 6 Libellum offerunt Mægi Sybillis
mx , acceperil ; cujus operis nomen , 2 Pacti exprelli forme o genera , ege
quod nondum prohibitis ab Ecclefia ll exempla .
brıs lie infertum , fufpicor aecidiffe : quia 8 Grillandi error .
liber pordum typis vulsatus , in pauco 9 Communia bis pactis folemnia .
rum manus incidit : alioqui , quando io Signa dæmonis , in his vetufta olgan
prohibici libri omnes Magici , ſausitle nova .
prolibitus cenfendus , qui inter alios u D. Irenei locus correctus .
familiam ductat ; idem dixerim , de A 12 Promia fimilia factis bereticorum
grippæ libris tribus de occulta Philofo noftrorum .
phia , & omnium pernicioffimo quare 13 Quc uirimque dis hujus pacti , agar
to ſeorſim poitea addito & edito : nec quale peccatum
non de Thom Eboracenfis , Perri A 14 Pailam racisuin five implicitum quase
poni & fimilium venenis , pro libro ar le .
iis Grimoyrie : qui Patrum noftrorum 15 Quid demonem inducat ad pacłu wa
ætate circumferebatur , docens mortuo o obe d.entiam .
16 Quam .
r Eimericus Director , inquiſitor. p.6. minit. Nicetas hifi.1.4.
cap. 28. Porta ibi comment. 53. meo
LIBRI IL QUÆST. II. 87
16 Quàm malum fit cum eo paciſciaut rat. docet hoc Iſaias Propheta y , apud
fæderari. quem impii dicunt : percuſſimus fædus
17 Quo pacto Chriſtus Apoſtoli Sa- cum morte , cum inferno fecimuspa.
Lana imperaveriat ? Etum . quod S. Tho. (atis probabili inter
18 Pafta bås vana , inania , d peri pretatione Magis accommodat , ut &
culi plena funt . Pontifices , Joannes XXII . in Extravag.
19. Theodori Maillotii factum . contra magos, quæ incipit : Super Spe
20 Germanus wil deemone necatus . cula ; & Sixtus V.in Bulla contra A .
ftrolog. Mali ergo hoc lubenter faciunt,
Oncl . 1. Omnes operationes magica, nec minus ipſe dæinon : qui ipſi quo
CO zelue bai , innituntur pacto per que Chrilto Domino , auſus paati con
magos cum demone inito : ita ut quo- ditionem offerre z : Hic omnia ( inquit )
tieſcunque collibitum mapo aliquid effi- tibi dabo fi procidens adoraveris me : 3
cere adminiculo artis fuæ , expreſse ubi videre licet pactum contradius in
vel implicitè seneatur à demone pojce: nominati , do ut facias . Ira nunc dia .
te ) ut ex condicto concurrat . ) bolus Magis ait : fi te mihi addixeris ,
Probatur hoc primò Patrum auctori- ulcifcar te , ditabo te , Oc. quæ geraia
tate . D. Cyprianus , dicit , eos habere na & perfecta eit pacti formula a. De
fædus cum.dæmone. D. Auguſtini ver . inde , ut dixi , hæc funt opera dæmo .
ba e retulit Gratianus in Decretoruin num , non Magorum viribus , dæino
Codicem , quæ ſunt illa : Omnes artes nes ab bominibus cogi nequeunt , ut
hujuſmodi , vel nugatorie , vel noxia fu id faciant : fpontè ergo dæmones' ac
perftitionis, ex quadam peftifera ſocie- currunt . Dæmones autem gravi homi
iare hominum O demonum , quaſi parla nem odio proſequuntur, quare necpu
infsdelis u dolof & amicitiæ , conftituta . ) tandi gratis accurrere, fed vicillim ali
Probatur deinde ex jure civili , lan- quod ope! æ fuæ pretium ttipulari ,
3 ctione Imperatoria u : Mülli magisis Unde patet talein eite hanc conventio- 4
artıbus uſi elementa turbare , vitam in. nem & focietatem : qualis alt duorum
Joncium labefactare non dubitant , latronum , quorum alter palàm in fyl
manibus accitis ( ſic legendum ) audent va vagatur , alter clam in fubfellis la
ventilare , ut quiſquis fuos conficiat ma- citar : excitatuſque certò libilo vel ſie
lis artibus inimicos : hos ( quoniam na- gno prioris , viatorem pofterior dolofa
zur & peregrini ſuni ) feralis peftis ab- Tagitia transfigit : priore id fæpè nec
ſumai . ) vidente , nec goaro , quo necem telo
Tertio > id ftatuitur credendum ar- intulerit , in miſeri tamen necem con
riculis Pariſienſis ſcholæ x in hæc vero fentiente. priori magus , pofteriori dze
ba : Quod inire pactum cum demonibus non fimilis . Satis etiam idonea rei
Bacilum vel expreſſum ; non ſit idolola- declarandæ fimilitudo elt , quæ peri
tria vel Species idololatriæ : Error . Et sur à potentibus vindicte avidis : qui
intendimus elle pactum implicitum in manu promptos Gicarios Gibi adjungunt.
omni obſervasione ſuperftiriofa , cujus quibus conitituto figno innuunt , quos
effectus non debet à Deo vel natura ra- & quando , velint interfici.
tionabiliter ex/pecları ) Denique conſentiunt hac in re Theo
Quartò id ratio perſuader, hoc enim logi tam veteres b , quàm recentiores
2. & multi mali homines optant , & dæ - , juriſconſulti quoque d , & Medici ,
mon cupit ; nec eorum id viręs ſupe- Condronchus lib. 1. de morbis Venefic.

fl.de diplici Martyr, in tra &t. de pact. b D. Tho. 2. 2. queft.


t l . 2. de doct. Chrijlia, cap . 23. habes 96 : art.4. Guil . Pariſ. Scor. Gabr. Ger
f. illud v. ult. 26. quæft. 2 . for. Trithem.quell . s .
ul.mulsı C. de malefic. O mathemar, C Abulent. Alph à Caſtro. Vistoria
x artır. 3 , y c. 28. v, 15. Valentia , Binsfeld. Spineus, Ang .Spo
z Mart.4. v. 9. a leg. Labco ſcribit. renget , ob alii d Navar. Grillan .
lojarigent,depact. Bald. o Caccialup. Remig. Binsfeld.pralud . 6. alii .
DISQUISITIONUM MAGICARUM
O Ceſalpin. diſquiſie.dem . & res pror- judicium . ) Explicanda hæc conclufio
fus comperta , unanimini maleficorum potiùs quam probanda . pro explicatio .
& ſagarum confeſſione , mirè per Eu- ne notanda ſequentia .
ropam omnem , & cunctas ætates con- '. Primò fciendum , pafti expreſi hu
ſentiente . Lucanus etiam dubius licet , jus triplicem efle modum . Primus fit
tamen hujuſmodi fædus agnovit , eo folemnitate varià , & ipfi cacodæmoni
tantum deceptus , quod cogi pacto dæ- viſibiliter in corporeà aliqua forma ap
monem exiftimet e. parenti coram teftibus fidelitas & ho
Quis iabor hic ſuperis cantus berbaſ- magium promittunt h . Hujuſmodi pa .
que ſequendi tum inivit nobilis ille ditionis Leo
Spernendique timor ? cujus commer . dicenſis narrante Cæſario Heiſterbacen
cia pacti fii , ubi tamen dæmon loqucos audieba.
Obſtractos habuere Deos ? parere necef- tur , ſed non cernebatur. hic inter cæ
fe eft , tera , juvenis ille inconfultus Creato
An jurat ? ignota tantum pietate rem ſuum ore negat , manuque ex fe
merentur , fucat , & diabolo homagium præſtat ;
An tacitis valuere minis ? hoc juris in hic viciffim illi divitias & honores
omnes pollicetur. Eò lectorem amando , fpon
Eft illis fuperos , an habent bec car- deoque le &tionis & laboris fui uberem
mina certum legendo fru &tum relarurum . Huc etiam
Imperioſa Deum , qui mundum coge- referendum Theophyli Vicedomini fa
re quicquid tun; , qui ad dignitatem recuperan
Cogitur ipfe poteft ? + dam à Principe demoniorum opem , ( ut
Solus fagarum patronus recalcitra- ſcribit Sigibertus k ,, ) expetii, o ab
tur , aded tutilibus ratiunculis chartas eo juſſus abnegare Chriflum Filium Dei ,
implers f ut contemnendas potiùs , & ejuſque Matrem Mariam cum omni
filentio iradendes , quàm refellendas Chriftianiſmi propoſito , & ipfam ab
niihi cenſuerim , maximè cùm alii id negationem fcripto firmare , o fcri
diligentiùs , quam difficiliùs præitice- piam ſignare , de lignałam ſibi trade
rint g . re , ejus fe fervitio addicere . ) In hac
5 Conc, 2. hoc pa tum demoni , liberum teltis fuit Magus , in illa villicus ini
eft præftare , vel fallere . ) probatur ex- quitatis .
perientia & ratione. ratio docet dæmo . Aliquando id faciunt per libellum
nem cogi ab homine pon pofle, ut ftet fupplicem , quem diabolo præſentant .
promillis : 'experientia verd , menda- Sic noſtro tempore Mantenles in Nor- 6
cillimum efle , & decipiendi cupidiffi- mannia Magi libellum conſcripferant ,
mum : ideoque rarò præſtare , quod quem oblaturi erant Sibyllis Magiæ
pollicitus : cùm verò ' ftat promiflis Necromanticæ Præſidibus, cujus tum
( quod facit nonnunquam ) non facit ma ; Se orare Dominas , uti dignen- 7
coactus , fed fpontè ac ſubdolè , ut fic tur libros fuos magicos conſecrare ;
Magos libi retineat devinctos , & a- ad eum effectum , ut mali ſpiritus ip
lios alliciat , & hujuſmodi nugis vim fis per omnia prompté obediant ; jux
jitam inefle perfuadeat . ta formulas conjurationis in libris con
Tertia Concl . Pactum hujuſmodi du- tentas ; & ut vocati , ipfis fine noxa
plex eft , unum exprefTum , alterum taci appareant in forma pulchri hominis ,
tum: de utraque vero , non idem per omnia & ne fit neceſſe circulum ullum face
re ,
e l. 6.paulo poft medium . g Binsfeld. ubi fupra Eraſtus Bod.
+ Exempla pa torum pete ex vita D. Trithe . d . quæft. s ,
Bafil. per Amphilo chium conſcripta a h Hoc defcribitur in Malleo malefic.
pud Surium tom . 1. O eod. 10. de Theo- p.2.9. 1. cap. 2. ab Alf. à Caftro. I :
philo Adenenſi , doo nobilis Leodini a de juft. herec. punit . cap. 6 .
pud Cæf.l.2 6.21. de quib aliis , i l. 2. illuft. miraculorum , cap. 13,
f h. de praftig ,dæmonio l . de Lamiis. k anno Domini 537
LIBRI II . QUÆ S. IV. 89
.
re ; aut fubire, in doinibus aut agris . rum , ne ſalvi fiant . Luc. 8. verſ. 12.
Secundò ut Sibyllæ libris fignum luum hoc eſt , tollit veram fidem , ejuſque
feu characterem imprimare ( tres erant confeffionem , quia Divinos ambit ho .
numero litri ) ut plus efficaciæ & do- nores"( vode D. Augufl. libr. 10. deci.
minii libris ineflec in prædictos fpiri- vitat. Dei , cap. 20. aga libr. 20. contra
Rus . Tertiò , ut fupplices reddantur tu . Fauft, cap. 22. Ided cogit primim Ba
tià Judicum intadiis& punitione . Quare ptifmo renunciare, quo quis vero Deo
10 , ut cæpta omnia & itudia illis pro- fuit initiatus . Quare & Hippolytus
(pere in aulis & amicitiis Principum Martyr . libr. de conſumm . mundi, ſcri
fuccedant : in ludis quoque femper bit corcturum dæmonem , ut dicant :
quandocunque volent lucrentur: Quin . Nego Creatorem cæli o terr& , nego
tè , ne inimiciiplis valeant docere . Pro Baptiſma , nego adorationem Deo à mo
his viciſlini polliceri fete , quod præ , priftari folitan : tibi adhæreſco , in te
dictas Sibyllas , pro Dominabus& Prin credo : Ided unguem illis dæmon in
cipibus fuis perpetud fine habituri , & frontem injicit, fingens fe chriſnia ab
quotannis fingulas animas ſe cis ovla : radere , & Baptiſmi characterem dele
turos ( boc eft necaturos facrificatus re : Secundò , fiatè quoque illos novo tin
Tos , vel certè ad hunc eundeu perpedia git lavacro Baptifmatis, quod non igno .
ritum initiatures hominem unum ) quam- rabat Tertull. lib . de Bapliſm . Hicquo
diu vivant, hoc ipſo confecrationis li- ' que fludium ( inquit ) Drabuli recognos
brorum die ; hac tamen lege ut Sibyl- jcimus , res Dei amulantis , cùm ipfe Ba
ja hæc poftulaca eis fide bona præita priſmam in fuis exerceat . Ided tertid
rent . Hi Pariſiis omnes cum iplis li- negato priore nomine, novum illis in
bris combuſti fuere . Narrat Creſpetus ditur : ut Roverenlis Cuno , Barbi.
de lib . de odio Satana , diſcurſu 15 capra vocatus fuit ) nonne cognoſcis
Alius modus priori fimilis cætera , figuram hujus rei in præclaris illis Sa
be nifi quod fine teftibus peragitur. Ter tanæ membris ? Ægypt. Pharao Joſe
tius per vicarium initür , Magum vi- phi nomen mutat Genef. 45. Sed $. S.
delicet , vel tertium aliquem ; cum eo illum nomine nunquam compellat .
ac pacifcens dæmonis ' aſpectum vel col- Nabuchodonoſor alia imponit nomina
ol 8 loquium reformidat . hoc tertium ge- Danieli & fociis ( Dan. 3. ) fed Da
nus malè Grillandus 9. 3. vocat Ta niel femper fe Danielem vocat , &
citum ; quamvis enim profeſſio hic fiat tres illi in ipfo clybano flammante ,
alteri , quam dæmoni ; fit tamen ex. Benedicite , canunt , Anania , Afaria ,
I prefsè , & in dæmonis nomine ; ut Miſael Domino : hoc dicentes nimi.
1, patet ex iis , quæ ipfemet tradit 9. 3. 'rum , qui o Deus non 'Regis terreni
num. 1. feqq. Fortaffis ad exprel- milites fumus. tibi , non tyranno , no
m 1 fum pactum pertinet forma illa rarior , men dedimus . Abnegare quartò Pa.
in exemplo Germanicæ fæminæ , quæ trinis & matrinis cogit , tam Baptif
; obverlo tergo , ex balneat rio lebete es mi , quàm confirmationis, & novos il-.
po filiens , proclamabat , Quantum à Chri- lis alios affignat ; quia ſuſceptores iiti ,
1 to fic ' ſaliendo recederet , tantum fe funt quafi fidei ſponſores & tenentur ,
ad demonem accedere : dicam fuſius quod credendum , ſpirituales filios fuos
' lib : 5 . docere . Quintò dant cabolo fcru :
9 His pactis omnibus quædam funt tum aliquod veltinienti , quia Diabo.
coilmunia : Primum eft abnegare fi- lus, partem rerum fingularum fibi itu
dem & Chriſtianiſmum ; Dei obe- ' der vindicare ; ex fpirirualibus gratiæ
dientiæ fe fubtrahere ; B. Virg . Ma- bonis , fidein ac Baptiſmum ; ex bo
riæ patrocinium repudiare , & convi- nis corporis , fanguinem , ut in facris
EC tiis inſuper incetlere • Solent blaſphe Baal:- 3. Reg. 18. ex boois naturæ fi
I mè , per contemptum ,, vocare ruttam , lias , ut fuo loco oftendetur ; ex bo
latam , extenſam . Sic ergo bonit Didi nis , fortunæ , fragmentum veftis. fors ;
bolus'', agus tollit verbism de corde co. an . quia Regi foliti fubfternere veſti
· M " méa
90 DISQUISITIONUM MAGICARUM
menra , in dominii agnitionein ? to ractere ſeu ſigno Deitiæ accipiendum ,cum
Reg. 9. Mart. 21. Sexio , jusjurandum Primaſo & Ansberto in Apocal, & D.
dæinoni præitant ſuper circulo in ter- Hyppolyto , dict . libr. de confummat.
sam fculpto . An , quia circulus expers mundi . Quod dæmon jam ab initio
principii & finis , lymbolum eit Divi- mundi facere contuevil . Amac enim
nitatis ; & teira ſcabellum Dei: fic cer- ' nequiffimus Deum imitari ; qui in
tè veller eos credere ; eum effe Doini- veteri Teitamento fuos figno circum
num cæli & terre . An quia circulus ciſionis , in novo autem ſignat ſigno
contrariam ; cd quod omni caret angu- Crucis , quod circumciſionis fuccellif
lo ; habet figuram Crucis , quæ valdè fe volunt ligoo Nazianzenus & Hie .
angulofa ? certè hanc odit vehemen- ronymus . Sic etiam Diabolus ab in
ter , in qua fe triumphatum meminit cunabulis Ecclefiæ hæreticos illos ,
& mceret. & idedamat aguram contra- qui Magicis fimul impliciti , cerca ;fi
riam . invenias inter magica figilla Cru- gnificavit nova . Auctores ſuns graviſ.
cem in medio circulo locatam , quali limi, qui docent . Irenæus , cùm tra. in
caprivam : quod figillum ( ut Gregor. didiſſet , Carpocratianos artes magis
Theologus contra Julianum fcribens & - cos , incansationes operari , philira
gnificar) ille magicis addictiflimus apo- quoque , charitelia , o paredros oni
Itata ſic interpretabatur , ut pralumeret ropompos o reliquas malignationes ,
1
ſignum Crucis calcandum & abolendum dicenies ſe poteftatem habere ad domi
planè brevi . Seprimò , petunt à dæmo- nandum eriam Principibus fabric
ne ſe deleri de libro vitæ , & inlcribiin catoribus mundi hujus ; fubdit de ligno in
libro mortis ; & fic legimus Avisionen- ulto his verbis : Alu verò ex ipfis fignant
ſes Magos inſcriptos libr, pigerrimo . cauteriantes ſuos difcipulos in pofteriori
Ołtaro , pollicentur facrificia , ut il- bus partibus extantiæ dexire auris. ) Şo
li Martenles , de quibus pauld ante ſum litus alios dæmon Gignare in fronte
locutus , & quædam ftriges promittunt , ut indicat Tertullianus m fic ſcribens ;
ſe. ( ingulis menfibus , vel quindenis , A diabolo fcilicet cujus ſunt partes in
unum infantulum ttrigando ( h . e . ex : tervertendi veritatem , qui ipſas quoque
ſugendo ) occiſuras. Joc Spinaus qu. de res. Sacrameniorum Divinorum in idolo
Arigibus c.2. Nono , quotannis aliquid rum myfteriis æmulatur . Tingit & iple
lais magiſtellis dæmonibus pendere te- quofdam , auique credentes fideles
nentur , ut vel plagarum metum , vel fuos : expiationem deli&torum de lava
earum , quibus ex pacto ſunt obnoxii cro repromittit ; fic adhucinitiat Mi
præſtationum redimant, vexationem : ihre : fignat adhuc in frontıbus milites
nec legitinium eſt aliquid , niſi ſit a . Juos . Quosi utique Bafilidianos qui A
tri coloris. multis boc probat Nicol. braxan colebant : Abraxas enim idem
Remigius libr. 1. damonolatr, 6.11. qui Mithra , telte Divo Hieronymon ,
Іо Decimo , corporis alicui parti , mo tam vetus ergo origo hujus ſtigmatis ,
do huic , modò illi , ( frequentius la. de quo aliàs plura o . Undecimo, lic G : 12
tentibus ) Nigma ſeu characterem ſuum , gnati promisiune complura noltrorum
velut de lapide emptis maneipiis fugio Geuliorum Orgiis ſimillima; nunquam
tivis , folet imprimere: quod eſt inſene le Euchariſtiam adoraturos ; injurios
file etiam acu perforatum . Non mira. ſe perpetuò ac contumeliofos in B. Vir
beris , 4 - recorderis Antichriftum ulti- ginem , Sandtofque reliquos futuros ,
mis temporibus ſignum beſtiz ( Dia- non verbis tantum , fed & fa & tis : con
boli ) impreſſum manui , vel fronti culcaturos enim , conſpurcaturos , &
ſuorum parciariorum , ut in revelatio- contracturos qualvis Sanctorum reliquias
ne ſua D. Joannes teftatur , Apoc. 13. ac imagines : figno Crucis , aqua lu
v. 16. quod litterali ſenſu de vero cha- Arali , ſale benedicto , cereis & reli
quis ,
Ibuf 24. * malè vulgo jam o inf. q. 19. vide Remig. 1. ridamo
m de præfcript. adver. harer. poſt med. nolatr . cap. s . Nider. I. § . Formicarii
ul. 1. comment. in Hamos . Sprenger. oo alios .
LIBRI II. QUÆ ST. VI. 91
quis , ab Eccleſia benedictis , conſecra- cipio uſque ad finem recenſuit , quæ pro
tilve fe abftenturos : confeffionem pec- Jello ipja requirit , exprimendo omma
catorum integram fe nunquam mani. fingula illius capitula . Primum enim di
feftaturos Sacerdoti , iftudque commer- xit, quod quando adducta fuit per illam
cium cum dæmone pertinaci filentio ejus Magiſtram ante tribunal Principis
obſcuraturos : ttatis diebus , ad con- earum , qui eft Diabolus in forma Regis
vencus , fi queant , advolaturos : & quæ præſidens in folio Majeftatis ; inftruita
illic peragenda , non fegniter obitu. prius a magiſtra quid factura erat , venit
ros ; denique , quotquot poterunt , dre- oportuit primoabnegare Baptiſmum
monis ſervicio adjun & uros . Vicillim omnia Chriftianæ fidei documenta relin
Diabolus pollicetur , ſe illis ſemper præ- linquere : ( en Apoitalia ) deinde Ecclefia
fto futuruin : fe in hoc mundo , votis ftica ſacramenta cunéta projicere , pedia
eorum fatisfa & urum : fe poit mortem , buſque propriis conculcare crucem ima,
13 illos bcaturum . Ex his pactis non na. gines B. M.V. aliorum Sanctorum :
11 ſcitur obligatio mutua , ſed diſpar ade ( en facrilegium ) quamvis hæc ultima
modùm eit conditio paciſcentium ; ho- inox fiunt coram có , Jed alibi poftea : ſa
mines enim ſe morti æternæ addicunt, tiselt , quod ifta promittant fe fa &turos
per peccatum vera Diaboli mancipia quamprimum codetoccaſio : ( en profer
efficiuntur , dæmoniacæque , donec ad lionen ) Deinde fecit obligationem per
Dei gratiam iterum perveniant , fub- folemnem ftipulationem in manibus ipſius
jiciuntur deterrimæ fervituti : verun . Principis , qua vovit dy promiſit , quod
tamen hominibus hoc pacto nihil jų. perpetuo illi erit fidelis, obediens,
ris , vel virium , in dzmonem acqui- omnibus ejus mandatis parebit ( en vo
ritur : nihil etiam facultatis in ſigna , tum ) Deinde medio jurejurando, tactis
quibus ex condicto utendum , commi- fcripturis ſuper quodam magno libro ob
grat : cogi fe imulat verlipellis , & ſcuras paginas continente , preftitit ho
fpontè perficie , quicquid Magica ilta magium five perpetuum vaſallagium ( en
profitetur. homagium) o quod nunquam redibit ad
In his tribus pa &tis lethale peccatum fidem Chrifti, nec divina præcepta ferva
graviſſimum intercedit idololatriæ : quia bit ; fed folum ea , quæ per ipſum Princi.
cultus latriæ expreſsè creaturis exhibe- pem crunt decernenda , o quod perpetuis
tur . Quod fi ex animo fidem Magiab- futuris temporibus erit obediens illi , com
jiciant , funt etiam apoitatz ; fi vero veniet continue , cum vocata fuerit ad lu
non totam fidem abjiciant, duntaxat dose congregaciones nocturnas, quein
credentes hunc diabolo cultum deberi, eis per alia's mulieres fiunt,ipſa faciet ,
vel diabolum ea poíle , quæ fides Ca- quod etiam aderit ſacrificiis illarum no
tholica negat poffe , funt hæretici : lio furnis , doº [olitas preces o cultum ado.
hæc omnia fiatè faciant , nec apoitatæ , ratione præſtabit : ( en idolomaniam ) vo
nec hæretici funt , peccant tamen mor- ta quacunque, qua ipſum praſtare consi
taliter & graviffimè ; quia fpontè faciunt gerit , pro viribus adimplebit , quoſcun
actum idololatricum.ecebim li à dæ none que poterit alios ad candem profeſſionem
compulfi er gravi timore id fecerint, ( ut adducet ( en dogmatiſationem ) . Econ
aliquando contingit p ) committuat pec- verſo autem ipfe Princeps, egregia fronte
catum mortale minus grave , contra fi- promifit eadem mulieri fic preſenti pre
dei confeffionem . In his pactis exprellis jtare perpetuam felicitatem 9 ) grandia ,
dignofcendis manifefta ex folemnis io- immenfa , voluptates , quaſcunque in
dicia deprehendunturi. Quæ quia Gril. hoc mundo habere deſideraverit , an de
Jandus clarè admodum prosecutus fuit , mum poft hanc vitam longè majora munca
& quæ dixi , optime confirmavit ex raconlequetur. ) Hæcille. Addebat Joan.
confeffione unius Strigis, ejus verba ex de Vavix Stabulenfis fortiarius perſuaſif,
qu. 7. non pigebit aſcribere? Que qui- ſe Gibi diabolum , fortiarios post hancvi
dem mulier jub ſpe vitæ cuncta a prin- tam dæmonibus similes fucuros , & in
M 2 das
p Vide Remigium lib. 1. demonolat. 6os . ' Scrib.gaudia immepla .
DISQUISITIONUM MAGICARUM
dæmonas convertendos , & in aere prin- quam familiaritatem gignit : ex hac pats
cipatum obtenturos . Quæ facilè quiſo latim nafcitur mutua confidentia : hæc
que intell git in Origenica ludibria re- gignit minorisin majorem quandam pre
cidere . fumptionem , & audaciam quaſi impe
Pactum tacitum duplex eft. Primum , randi; & in majore , voluntatem aliqua
quando quis fciens volens , luperiiitio- tenus præftandi , quod à fæderato impe
lis utitur ſignis, quibus uti ſolent ma- ratur. Ita fit ut & maleficus dæmoni con
gi , quæ quidem ex libris aut ſermoni . fidat, cui fe putat imperare , & dæmon
bus eorurn vel aliorum acceperit : hoc fimulet ſe imperium agnofcere. hoc fuse
quoque mortaleelt crimen . nec enim ul- & benè oftendit Abb . Triechem.q. 3.lib.
lo modo licet fcienter ullam directè vel ocio quafironum : fed in eo dillentio quod
indireétè cum pravis ſpiritibus focicta . ille putat dæmonem velle ſuis inancipiis
rem inire , ut Theologi & Canoniftæ r gratificari obediendo. quo velit pacto
ſentiunt. Si quis autem remedium ali- qui odit eos acer billimè? facit potiùs ,
quod naturale ex magorum libris vel fer ut fortius & arctius irreriat , devinciat,
monibus accepiſſet , & abomni pacto fo- & perdat certiùs , celeriuſque .
ret alienus : ille licitè tali remedio utere Denique illud maximè animadves
iur . Iſtud pacti genus facilè dignofcitur. tendum , graviſſimum eſſe peccatum
Secundum pacts taciti genus ejt quando pacto ullo dæmonibus fæderari , ut
quis ignorans utiturmagicis fignis , quia docui olim in Monilis : nunc hic tan
neſcit elle mala , & a dæmone intitura : cum inferam , & addain alia multa , quæ
quod illis ſolet accidere , qui bona fide cum alii , cum Sebait. Michaelis gravif
libros legunt ſuperſtitioſos , putantes eos Gimè ſcriplit Pneumatologic eap. 7. contra
effe probatorum philofophorum , aut eos diſputans , qui Magos excuſant , fi
inedicorum : item iis qui accipiunt ea nocumentum aliis non inferant : eo
ab hominibys , vulgò habitis bonis & quod tale's Patronomagi contendant
fidelibus . Hocin idioris vel nullum vel nihil eſſe mali , uti dæmoniorum opera
levillinum elt peccatum , li duæ condi- ad bonum ; præſertim iis imperando :
tioncs accedant. Prima eft , fi ignoran- quod & Chrillum & Apoftolos feciſſe
tia lit probabilis , V. g. eorum qui hoc legamus .
fcire non tenentur : quoad eos qui ſcire Ipſe contra & jure optimo affirinat ,
tenebantur , ut Ecclesix paſtores , con- fummum eſſe malum , fic argumenta
feffarii , concionatores & Doctores : ii ri, & lignum efle animi prorfus infatua
wc plurimum laborant fupina & crafti , & Deum contemnentis : juxta illud,
fa ignorantia : adhue tainen iftorum Impius cum in profundum ( peccati ) vee
peccatum minùs eft grave , quàm ea- nerit , contemnit. Prov. 18. v . 3. Sic enim
rum qui fcienter ilta defignant . omnia illum ſubſannare . Si quis timent
Seeunda conditio eft ; ut ignorans - das dicat inferni pænas , & damnandos
Na ,, paratus fit , quando admonitus fue- in perpetuum impænitentes; ridet ,&
rit hujuſmodi ſuperſtitionem relinque- negar aded metuendum Averaum , De
se.quia poft admonitionem deficit igno- um nolle mortem peccatoris , non cre:
Taniia ; & oritur contumacia; pro cu- alle hominem uc perear , & c. hos far
jus gravitate , delicti magnitudo creſcit. nè ( Theodoreto judice ) ipſis dæinoni
Hoc pactum ultimum difcernere à na- bus elle deteriores. quia demones crep
turali vel miraculofo effectu , difficilli- dunt de contremifcunt , ifti nec cre .
mum eit . Qua de re dicam fequenti dunt , nec contremifcuns, deteriores el
quædione . iam ſunt hæreticis ; nam hæretico
is Interea , -fi quæras : Quid demonem rum coriphæus Arius à D. Athanaſio
inducat ad pactum , og obfequium ,feu interrogatus , quid cenſeret ? cumne
patientiam hujuſmodi? Videtur elle qui- qui Satanam adoret, re& è an malè fa
dam Gmilitudo malitiæ maleficarum o cere ? reſpondit , impiuin hunc & fine
dærr.onis , quæ amicitiæ fimilem ali Deo efle , nec communem fenfum ha
bere ,

s D..bug.lib. 2. de Ger . ad lit. cap. pen . & canones ferme cmines 26. 2.1
LIBRI II . QUÆ S. IV . 93
bere , nec mereri hominis appellatio- inter hominem & diabolum. Genef. 3 .
nem . D. Ashanal. in di/p. in Conci . v. 15. ifti fcedus ineuntcuin Dei inimi.
lio Niceno : Quod à mendaci dictum co & jurato hoſte. Job poitquam mul.
veriffimè , & in Sortiarios accommo ta de dæinonis malitia dixiffet. cap. 40 .
date. nam hi Satanam adorant . v . 27. concludit : Memento belli : nec
17 Sed Chriſtus & Apoltoli Satanæ im ultra addas loqui. quaſi dicat , ne fru
perarunt , quod ab eo fieri vellent Itra tibi de induciis aut pace cum illo
jubentes Cur non & nos poffumus ? percuſla glorieris vel blandiaris , cave
Dicere poffem , non quæcunque à San- & ita pranfus paratus , ut in procin
etis aut Dco fiunt nobis licet imitari . ctu , fignu in prælii exfpectans. Bellum
Nam in rebus divinis , quædam funt Deus , ut Paterpat ratus , indixit : in
credenda , ut incarnatio , transfubitan ter Deum & Diabolum perpecuum eſt
tiatio , Trinitas, purgatorium , & li- bellum , nam fuperbia eorum qui Deum
milia : quædam admiratione honoran- oderunt , aſcendit femper : & Diabo
da, ut Chrifti Domini , & fanctorum lus Satan , h . c . adverſarius ideò no
hominum iniracula : quædam etiam minatur. quare nos , qui vaſalli fumus
imitanda , ut quæ ad morum & vitæ Dei , non poffumus cum holte ejus de
inititutionem pertinent ; quæ Chriftus paſciſci , inducias , aut commercium ha
diſcere nos jullit , uc manfuetudo , hu- bere . Clamat Apoftolus . Nolo focios
miiiras , charitas : de quibus illud eft vos fieri demoniorum . 1. Cor. 104 . :21.
Apoltolicum , imitatores meiejiote, fi Hoc in baptiſmo promiſimus Sacra
cni og ego Chriſi. Velle in illis pro : mento adacti , nomine Eccleliæ rogan
digioſis effectibus imitari , eft animi te Sacerdote , & patrinis pro nobis re
prorſus fuperbi , & ftulti , & volentis fpondentibus , iterum atque iterum :
ambientiſque Dei Gmilitudinem inom- Nos abrenunciare Satanæ ( adverfario )
.
nipotentia , aut omniſcientia : tales i de pompis ejus . Data poteftas Chri
mitantur Diabolum , qui fimilis elfe ftianis calcandi ferpentes : & D. Paul .
voluit Altiflimo, dum per imperium , pollicetur , Deus conteret Satanam fub
sicuti Christus , volunt dæmones coge- pedib: us veftris : curejus pedibus advol-
re : tales , dum arcana & futura ex vuntur ? in nomine Chriſto miracula
jis diſcere volunt, fimiles funt proto- faciendi, & dæmones ejiciendi virtus ,
plaſtis , qui fcientiam divinę fimilem Ecclefiæ repromilla ; cur ad nomen &
appetierunt . Hoc vetuit Deus, quando invocationem Beelzebub confugiunt ?
dixit : gloriam meam non dabo : ego ve. Cum itaque hoc bellum initio mundi
5 Tò corde , tales inquiunt , etiamli no conditi indictum , & initio Ecclefiæ Chri
lis , tam mihiufurpabo . Utebantur qui- ftianæ tuba Apoftolica renovatum : &
den priſci Chrilliani imperio in dæ- à nobis cum in Ecclefia fuimus rege
mones ( ut ait ' Tertullianus ) non in- nerati , jurejurando votivo lit promif
vilatoria operatione , led expugnatoria fum : nonne ſequitur eum qui cum
dominatione . Ided reſpondeo , hos qui Eccleſiæ & Dei adverſariis pactum ul
pactum habent cum dæmonibus , non lum , vel familiaritatem colat ; perfi
modo non imitari Dominum & Apo- diæ , transfuzii , & apoitalię reum non
ſtolos , ſed planè contrarium facere , minus effe , quam ſi monachus voti.
nani illi non advocabant , nec confule- vam deferal profeſſionem ; quam si ini
bant demones , nec eorum opera ute les ad hoſtem transfugiat ; quam li
bantur ; ſed eos increpabant , pelle- Chriſtianus ad Mahumetiimum , Ju
bant ; torquebant , etiam vera loquen- daifmum , aut aliam hæreſim ſe reci
tes obmutelcere jubebant , nec aliter piat
quàm intentiflimos hoites tractabant , Quæ omnia contra primum , præce
quos adverſarios noftros effe , & ficut ptum ſunt peccaca : & 'ided graviſſima
rugientes leones circuire , quærentes meritd cenfentur . Illud enim ut ordi
quam devorent animam , ſciebant. Po- ne , lic & dignitate primum eit . Nam ,
fuis Deus ab initio mundi inimicitias ratione obječti , digniora Sunt piimx
tabule
94 DISQUISITIONUM MAGICARUM
tabulæ præcepta præceptis fecundæ ta- tiantur Odii magnitudo patet ex ve
bulæ : & inter tria primę tabulæ , hementia & acerbitate cruciaruum , ac
præcipuum eſt primum pręceptum vexationum quas intulere , quotieſcun
Tertium enim potiffimum agit de culo que tantillum Deus permifit , Jobo
tu Dei externo : fecundum de verbis Saræ maritis , D. Antonio & aliis in
exhibendo honore : prímum de amo- numeris . Pertinaciam odii docet Job.
re & fidelitate interna Deo præftan . 6. 41. d . 15. dicens ; Cor ejus indura
da & virtute religionis , feu Thcole- bitur tanquam lapis , Itringetur qua
bias ,
feu Latriæ . Quare cum hæc fa malleatoris incus. & Servator noiter
virtus Deo fit omnium acceptiffi- Joan . 8. v . 44. ex operibus filiorum pa
ma , contrarium quoque vitium eidem tris genium declarat : vos ex patre dia
oportet effe maximè odiofum : & ided bolo eſtis , o deſideria patris veftri vul.
huic primo præcepto , à Deo addita fuit tis facere : ille homicida erat ab ini
pæna : quando teſtatur fe fortem & tio : quibus verbis indicat hunc ejus ef
zelotem effe & hoc peccatum uſque fe perpetuum conatum : ad hoc cum
in tertiam & quartam generationem nequit vi aperta , graſſatur dolis , & be
ulturum , & ejus præcepti tranſgrello- nevolentix limulatione , ut præclarè do
res vocat ofores ſui . Exod. 20. v . s. cet B. Athanaf. ad Ægypti O Lybia
Tam ergo grave peccatum eſt cum de- Epifcopos fcribens contra Arium orat. 1 .
mone paciſci . in principio . Stulii ergo ſunt , qui ei
18 Præterea talia pacta funt vana & in- fidunt , & immcmores ejus, quod Spi
ania : nam dæmon nunquam fidein ſer- ritus ſanctus per eundem Job . c. 40. à
vat, nec ullo promiſſo le ligari putat . V. 22. nos admonuit , impoflibile elle
Qui Chrifto auſus mentiri , cùm dixit : fuperbiæ illi vertici , fe cuiquam ſub
Hec omnia dabo tibi , ſi procidens ado- jicere . Numqaid ( ait ) multiplicabit
raveris me, ſcilicet ta reverebitur. Cy- ad te preces, aut loquetur tibi mollia ?
prianoMago donne pollicitus alius Ju- ex animo fcilicet & fide bona , uc tibi
Ainæ fruitionem ? quid præſtitit à complaccat . Nunquid feriet tecum pa
mendacii patre veritatem expectare , Etum , ego accipies cum quali ſervuma
quæ dementia eſt ? nonne Jejus ait de fempiternum ? finget & pollicebitur
illo ? non eſt veritas in eo , cum loquio ſed non præftabit promiſla . Indicarere
tur mendacium : ex propriis loquitur : go hæc ádóvartoe ( impollibilia ) cenſen
quia mendax eft , o pater ejus. Joan da : Nullis enim vinculis eum à no
8. v. 44. fruftra ergo cum illo paciſce- bis ligari, nullis cancellis includi poſ
FIS , qui ex mendacio & perfidia con- le : Nunquid illudes ei quaſı avi , aut
flatus eft. crede illi , li quem nunquam ligabis cum ancillis tuis Scilicet pare
deceperit , ullum invenias : Prudenter bit homini , qui maluit carere beatitu
Orig. lib . 8. contra Celf. ſcribit , pro- dine æterna , qulm parere Deo , &
babile eft demones , cum fint mali , ne Verbum hominem factum adorare .
cultoribusquidem fuis fidem , daiamque Denique non vana tantum & ina
dexteram fervaturos : Immo non pro- nia funt hæc pacta & familiaritas cum
babile id tantum , ſed prorfus improba- dæmone : ſed periculofa & pernicioſa
bile ſervaturos ; nam mendaces funt , fupra modum . Aic D. Leo , beneficia
& homines irreconciliabili odio prore. Dæmonum cundis elle nocentiora vul
quuntur ; quod à lapſus ſui tempore neribus , , & præſtare illorum odium
nunquam remiſerunt , nec unquam mi qaim pacem moruiſſe. hom . 19. de Pali
nuent vel remittent . Si Deus permit. lione Domini . Confirmat ratio ; quia
teret , cito illi mortales omnes interi- nihil exitialius eſt morte animę : hanc
merent : quod quia videot Gibi non li- his pactis & familiaritate incurrunt ,
cere , ideò affiduè hominibus animæ nec animæ tantum , ſed & corporis
mortem moliuntur , per varias & mul. ſæpenumero. Uno id nunc exemplo do
tiplices peccandi illecebras : ne qua cebo , aliàs pluribus . Nicolaus Remi
iph beatitudine excidere , homines po- gius libro primo Damonolatria cap.9. His
ver
LIBRI II. QUÆ S. IV . 95
10 verbis deſcribit . Theodorus Maillotius eaque ſedulo obiret omnia , qua Chris
ас ( is propræturam in vafti regni provin- ftianum hominem decet atque aquune eft
cia , que ditionis eft Lotharingicæ fenex facere . Iftis enim omnibus , fi fe vel
, obrinuis ) cùm adhuc juvenis , amplili. let nuncupatis verbis obftringere , futu
ma familia nalam adolefcertulan in rum ut petitis thalamis fine ulla diff .,
5. matrimonium deperiret , eo illi ejus por cultate potiretur . Hecque fic elocută ,
siunde Spes omnis elfet abſciſlá atque ac conftituto intra quem refponfum au
trepia , ( nam go fortuna egens atque ferret die , fe foras ejecit. Maillotius qui
et humilis , atque famulatus mercenaria videret tam fanétis atque honeftis condi
12 conditione, in qua tìm erat ignobilis ego tionibus tantum ſibi beneficium obtendi,
deſpicatus , nullam ne detegendi quidem jam nihil cunctandum putabat, quinid
amoris fui hone/iam fatis ºrationem vi gralus ac lubens acciperet. Sed dum ma
debat . ) Ergo , ut defperatis rebus, og gis magiſque in eam rem cogitationem
el ipfa je jam deferente exfpectatione intendit , atque huc illuc variè inter
homines ad quodvis confilium fe facile Sper metumqueimpellitur ; ex ejus vul
conzertunt , ac nullo dele &tu fugienda iw domefticus quidam Sacerdos conjiciens
do Sequendave amplectuntur . Maillotius aliquid fubelle ; quo fic diſtraheretur
lle confervum ex Germania , cui audiverat eum blandè adorius , ac quid animo
demonem effe ad quæcunque obſequiâ agitaret expifcatus , monitis ſuis pervi.
paratiffimum , adit , huicque fuam agri. cit , ne amplius ad colloquium ullum
iudinem aperit , rogans , ſi quod ei cum demone defcenderet . sicque fru
remedium adferre poffet, id ne gravaid ftratus ſua exfpectatione Germanus, non
lle faceret , ingrato enim non iri localum longè abiit , quin ex pacti formula pe
ube beneficium . Hanc Germanus occafionem nas penderet". Nam non aded multis 20
bu libens arripie, ut cui ex pacto intra dies poft diebus equo plana atque aperta via
- ? paucos neceffe erat, vel fe fuo dæmone decidens caput proruens exanimis momen
iti liberare , atque expedire adducto alio .) to temporis repertus eft . ) Hæc Remi.
qui iftud feu æs alienum in fe tranforio gius .
mas beret , vel ab eo obtorta cervice necari
1, atque interfici ( fiquidem hec ei pacto QUESTIO V.
er lex addita fuerat . ) Agendo itaque ei
CD negotio confequentis dici diluculúm in Quibus indiciis diſcernendi effectusMa
claufo atque recondito quodam conclavi gia ex paéto convento , ab effectibus
of condicit : ubi vix dum fe fiterant, Phyſicis , o miraculofis , o arti..
gh cùm repenie patefaétis foribus fe infert ficioſis?
re lepida e liberali forma puella ( hoc ba
uc bitu demon primum fe oftendere vole SUMMARIU M.
& bat , ne Maillotius ad formidabilem ejus
aſpectum cxborrefceret ) camque ſe effe 1 Ratione diftantia .
predicat , quæ illi nuptias quas tanto 2 Ratione verborum , characterum , cir .
pere ambicbat , faciles effet confectura comftantiarum , rituum , obſervan .
ola modo velles in iis quæ effe præceptura tiarum .
CHA obſequi. Ac illo avidd attenieque speo 3. Caufa à qua .
ul Etansi, quænam ejus eßet fententia : in

lis , libidinibus , blaſphemia , celeriſque U nec artificii folertia invenitur , pa


A
que animum inquinant vitiis tempera- ctum intercedit . Sed hoc nimis obſcu
ret, pietatem coleret , inopes facultati- rè ac breviter dictum , conſuevere
bus ſublevarer , ſeipſum in hebdomada Theologi latiùs explicare s . Ad dæ .
-15 bis jejunio maceraret , folennes ac quo- moniacam magiam pertinere , primd
0 sidianas precationes ne intermitteret ; fi opera naturalem "fa cultaten exce
BB dunt. ,
sis [ Cajet. fumm , verbo incantatio. Vi. 6. q. 12. pun £ t. 2. in 22. D. Tb.
&eria de Magia nu . 16. Valentia dift.
96 DISQUISITIONUM MAGICARUM

dunt. quod locum habet , fi pofitivè aut figuræ aliæ præter ſignum Crucis,
concisi istus ICS' adhibita non habere vel ipla Crux non ut oportet locata ,
vim fufficientem ad hunc effectum : forma: aque , vel ubi non oportet po
nec etiam rationabilis cauſa fuppetat , lita , vel fuperflue certis locis ac nu .
cur Deo vel Angelis bonis effc&tus ada mero iterata : denique fi quid appona
feribatur . Vult Valentia ad hanc no- tur aliud , nihil pertigens ad effectum ,
tam reduei defectum ex nimia loci di- qui tali operatione intenditur . Secun. '
I ftantia . quia conſtat caula a diſtantem dum eft , quando efficacitas operis tri
non pofle agere , niſi per medii alte- buicur certis ritibus atque obſervanciis
rationem : unde ſi eadem cauſa non a. quibuſdam peculiaribus, & ad hoc de
geret proximè vel propius applicata , lignatis ; verbi gratia , ut id fiat cer
quæ tamen agit in diſtans , evidens tis diebus vel horis , ad certum ftella
videtur ei , hoc' naturaliter non fieri . rum ficum , ſub certo numero crucium
Aliud fore dicit, fi fapientes duntaxat , vel candelarum , certa corporis pofitu .
profiterentur le caufam ignorare ; nam ra ; in tali charta , talis coloris & fi
rerum naturalium vires & analozia gura . Tertium eft, quando vis collo
cum effectu fæpiùs nos latent . Aliud carur in obſervantiis aliis planè ſuper
etiam foret , mca feoteoria , ſi diſſen- fuis & indifferentibus , v . g. ut ad ex
fio forei inter fapientes , num id na- pellendum degioner pili radantur ,
turaliter fieri pollit necne ; verbi gra- . ut quis induatur tela nunquam lota ,
tia , li ageretur de effectu producto in operetur uno pede nudo , diſcinctus
ré parum diftanti : dubium enim eſt , paſſo capillo , & quæ hujuſmodi .
utrum res aliqua poflit agere imme Quando dicitur his omnibus vel 3
diatè in paffura à le diſtans nihil in aliquo iſtorum opus eſſe ad effectio
medium operando : & utrum agens ac . nem , res merito plufquam ſuſpecta
patiens res neceſſario debeant elle con- eft, præfertim cùm duo concurrunt >
riguæ fimul fecundùm conta & um , quem fcilicet , quod credatur res non eſſe
vocant quantitativum ; an vero fuffi- proportionata ad effectum producen
ciat fe contingere tactu virtuali ( quem dum ; nec adhibeatur ex legitima que
appellant ) eò quod paſſum fuum fit ctoritate ; hoc eft , quundo is , qui in
intra ſpatium illud ad quod fe vis a- ftituit vel præſcripfit hanc rem , ut fi
gentis poteft extendere , licet enim ſen- gnuni ad ialem effectum , non pote
tentia negans D. Thomæ plurium fit , rat naturæ detectum fupplere : quod
& probabilior i affirmans tamen raó facit in Sacramentis Deus , in Sacra .
tionibus nititur probabilibus admo- mentalibus Ecclefia ) item quando ipſe
dum , & graviſſimis viris placuit ti effectus non potelt provenire , nifi à
Secundò , cenſent Theologi iidem , cauſa intellectu prædita , & circum
ad dæmoniacam Magiam pertinere tria ftantia requiſita ejus generis eft , ut
quoque alia vitia , primum eft , fi ad- non videatur idonea , vel non folita
hibeantur verba ignota , falſa ', apo .. movere Deum , vel angelos ad effe
2 crypha , abſurda , nihil cohærentia Etum producendum : tunc enim luce
fed detorta ad fenfus alie- clarius eft , non nifi à malo ſpiritu ef
nos, aut ad quem non funt inſtituta : fectun ſperari pofle , v . g. Se quis à
vel si aliqua nomina Dei incognitæ fi- ftatua reſponſum poſtulans de rebus
gnificationis, vel etiam bonorum An- occultis, ninas vel preces abſurdas &
gelorum ignota , vel malorum Ange- ridiculas adhiberet , quales funt Mago
lorum nomina inferantur , quæ non rum apud Porphyrium x , & iis gemi .
novit Eccleſia , de quibus pereruditè næ Lacheſis apud Cl . Claudianum y
differuit Guilhelmus Parifienfis u.idem illarum fortaffis imitatione confictæ .
erit , fi adhibeantur certi characteres , E contra , quando hujuſmodi effe
Etus
† Scoto Oy Ocamoin 1. dift. 37. A. x Epift. ad Anebenem .
vicenn. Nyph. Fran .Valefio. aliis , y de rapiu Proſerpina lib. 1.
u Sum.de univerſo cap. ult .
$
LIBRI II. QUÆ S. - V. 97
Etus miri conſequuntur à quocunque , il Quomodo virgæ mutate.
& quotieſcunque hoc applicatur , line 12 De effectibus mixtis , co relata SS .
aliis cæremoniis vel oblervationibus ; exempla .
meritò judicamus effectum elle natura- 13 De duorum magorum certamine , ex
lem . Seduld cavendum hic duplex ex Triezio .
3.
ns fremyn , alterum ne in hac difquili. 14 Quomodo effe &tus difcernendi, rege
rione temerè ftatim cenſeamus omnes Te due
effe tus naturales ; quia multoties dz
mon quædam naturaliajadmiſcet, ut to Epo , non homo , qui vel afferat
is
cum naturale putetur : alterum ne te p omnes effectus effe præftigiatorios ,
mei è condemnemus , multarum enim vel credat omnes veros ; ſæpius dæmon
( ut D. Auguft, docet z ) rerum naturæ fallit, quia mendacii pater eft : ided
nodram fcientiam ſuperant & fallunt . fepè præftringit oculos , aut ſenſibus 2
Artificialia diſcerni poffunt minimo liis illudit vana objecta imagine. ncc
fo negotio , li vel magiſtratui ( ad hunc rarò Deus impedit , ne quod in Mago
1 pertinet in exteriori foro examinare , rum gratiam facere vellet , ac poflet
& publicum licentiæ teftimonium bis id verè faciat : quod cùm cernit ad
to mirionibus dare ) vel Confeffario , quo prættigias confugit , pę impotentia ip
ad forum internum , occultè fiat artis lius detegatur . Quando autem & Deus
demonſtratio . permittit, & dæmon verum vult effe
tum producere ; fi is vires ipfius non
QUÆ STIO VI. ſuperei , nihil profecid prohibet , quo
minùs verum effectum producat . Et
An hec Magia quoſdam habeat effe&tus enim caufæ naturales verum effectum
veros , a quo pacto dignofcantur ? gignunt : usi illis poteit Diabolus &
Eta activa pallivis applicare ; poterit igi
SUMMA KIUM , tur tum effectus veros producere . Mi
Te
nor propoſitio probatur , quia Divino
i Effectus triplices funt , falli , veri , Dionyſio Athenienſi auctore a donorum
mixei . naturalium peccando ille nullum ami
10 .
2 Exempla preſtigiatoriorum effe&tuum . fic : unde fit , ut & vires naturales ha
lic
De Lamia di Menippo , de Gelo beat valentiſimas , diuturnam & mul.
Mauricio , de Pafete , oyo ejus tiplicem experientiam ; eſſentiæ & qua
nod obolo . litatum , quæ rebus quibuslibet pecu
3 Simonis Magi varia . liares ſcientiam exactam : adeò ut
ole
4 De Mago qui fecit a Domino cunc verè effectum , quod cupit , dare poſſit
Eta vala frangi, commodiſſime.
-10 $ De Zytone Bohemo. Prudenter itaque communis Schola I
ó De herbis Magicis . Theologorum b duplices effectus Ma
fa
7 Circulatoris cujuſdam moderni pre- giæ , veros , & apparentes agnoſcit .
Ee figie . Propter hos Tertullianus c Magos ap
CC
8 Verorum effe tuum exempla ; Incan- pellat circulatores ac Sophitas.Ego il.
ele
tatio ferpentum ; Signa Pfeudo- Pro- lis certiam ſpeciem adjungo , mixtorum
à effe& tuum ex veris & fallis , five appa
phetarum in Evangelio .
US
9 An Samuel per Pyroniſſam ſuſcita- rentibus tantum .
X sus verè . Locus i. Reg. 28. Ecclef. Ad preſtigiatorios refero primò , quos 2
46. X.ult. recenſui lib . 1. cap.4 . item illud , quod
10 De effe tibus Magorum Pharaonis , de Menippo adoleſcente & toco illo
j Exod . 7. verf. it . nuptiarum cum Lamia apparatu atque
N uten
z lib . 21. Civ. Dei cap. Horia ubi fupra n . S: Spreng. mallei
a 6. 4. de Divin, nom . 1. Mich . Medina d . 6. 7. fol., 61 . 2
b poll Origenem . Auguft. & Thom . alii.
Apa Caſtro de jufta hare. panir. Vi c Apolog. 6. 23.Ol. deidololat. 6.95.
M
ONU
IS ITI RUM
SQU ICA
98 DI MAG
utenſilibus ſcriptum à Philoſtrato , tur ad minifteriam iis , qui portabant
quod fuit à nobis d alibi commemo non vifis : efficiebat , ut mult & umbre
ralum : & quod de Empuſa ſeu géras cum præcederent , quas dicebat ele se
Nicephoruse , eam fæpè infantem Mau- nimas defunétorum . Ab his deſumpta ,
ritium è cubili, velut mox devoratu- quæ in eandem fententiam refert Gly: 4
ram extuliffe , nullo accepto incommo- cas i Hiſtoricus . Quartò , huc fpe
do , Secundò, quod de Palete proditum , ctat illud Nicetæ Choniatæk de Ma.
incantamentis quibuſdam facere foli go , per quem factum , ut cuncta ſua
tum , ut repente convivium fumptuo . vaſa remex frangeret . Quintò locos
fum exhiberi videretur ; rurfus , ubi memoriæ occurrunt præftigiz Zytonis
libu: ſſet , omnia evanefcerent ; ſolitum Bohemi ( de quo etiam aucturi fumus
quoque res emere , & pretium nume- fequentis libri capite ultimo ) hic ar
rare , verùm mos nummi clam à ven- tem ſuam oſtentans, nunc fua , nunc a .
ditore ad emptore rediiſſe cernebantur liena facie ſtaturaque , item in purpu
f : Tertiò , talia pleraque quæ de Sic ra o ſerico ac confeftim in lana ac pare
3
mone Mago legimus apud D. Clemen- no ſordido , Regi le offerebat ; ambu
teng Romanum , eum ex aere novum lantique in terra , ipfe tanquam in e
hominem creaſſe ; quibus volebat, in- qua adnavigabat : aliquoties equis rhe
'viſibilem factum í laxa , quaſi lutum , dariis ve&tum , gallis gallinaceis ad epia
penetraſſe ; ftatuas animalle ; in igné redium fuum alligaris ſubſequebatur
pofitum non arſiſſe ; duas , velut Ja- Convivas præterea Regis varie lude
· num facies habentem ſe oſtendiſſe ; ' in bat : interdum manus illorum , ne illas.
ovem aut capram ſe imnutalle ; in ae ad patinas porrigere valerent , in pedes
rem fublatum volaffe ; aurum pluri- boum , interdum in ungulas equorum
mum exhibuiſſe repente ; Reges face- transformans. Et aliquoties fronti illo
1
re , eoſque dejicere potuiſſe ; falci præ- rum cornua cervina latiſſima adjiciens ,
cepiffe , ut ipſa iret & meteret , eam- quoties videlicet è feneftris ad fubitum
que ivifle & decuplo plus cæteris mef- ſpectaculum proſpicerent , ne rurfus ca
fuiſſe ; eundem , cùm effet aliquando put yo ora ad menfam referre poffent .
Selene meretrix in curre quadam , & Atque ut oftenderes fe pecuniam quo
accurriffet multitudo ingens ad cam vi- qué pro ufu fuo facilè conflare polle ,
dendam , turrimque circumcinxiffet ad- iriginta ſues bene faginatos , ex mani. "
ftantium corona , feciſſe ut illa per cun- pulis fæni effingit , illofque paftum pro .
&as feneſtras turris illius omni fimul xime Michaelis cujusdam piftoris locu
populo profpicere & procumbere vide- pletis extrudit ; proponitque venales ,
retur ; denique quod pueri incorrupti quo piftor voluit pretio : hoc tantuma em
violenter necati animam adjuramentis plorem monens , ne gregem novum ad
evocaffet , ejufque adjutorio talia pa. flumen lotum compellat . Qua ille mo
traret . Hæc Clemens . Addit nonnul- 'nitione negté &ta , 'sernit in flumine ma
la Anaitalius Nicenus h . Statuas ( in- nipulos fluntare , ſuibus fubmerfis . Er.
quit ) faciebat ambulare , o in igne vo- gó diu venditore quafito , atque in te
ſutatus non urebatur , cô in aere vo- berna vinaria tandem reperto , in qua
labai , ex lapidibus panes faciebat : porreétis pedibus in fcamno recubabai
ferpens fiebat , so in aliquas alias be- dum ftomachabundus altero pede corre .
ſtias transformabatur : duas habebat fa- ptum excitare vult , eum à corpore pro
cies , in aurum convertebatur , in con. tinus cum coxendice avellie : claré Zy
viviis exhibebat ſpectra omnis generis : tone quiritante ; obrorto collo empro
vaſa que erant in « dibus faciebat vi- crem ad Judicem trahente . Quid face
deri tanquam qua fua fpontè moveren- . tet piſtor in manifeſto deprehenfus ,
fibi
d Quodlibet. de Lamiis , que edita cum 8 1. 2. recognition & l.6.conftit. Apoft.
adverſar, in Seneca . h 9. 23. in fac. Script.
el. 18 hift . c.9.
i p. 2. ann.
Suidas ex Appione in ver, Taois, k lib. 4. de vita Emanu. in fin

1
LIBRI IL QUÆST. VI. 99
fibi videbatur , facinore , niſi ut da de qua Propheta m . Furor illis fecun
mnum damno adderet , atque de hac dùm fimilitudinem ſerpentis ficut aſpi
-7
inſuper injuria cum Zytone decideret? ) dis furde obturantis aures fuas : Qus
6 Haétenus Dubravius libr, 23. Denique non exaudiet vocem incantantium
ja &tatoria illa Magorum de quibufdam venefici incantantis ſapienter :item lie
herbis , ut de verbenaca , de lata- gna & prodigia pfeudo Prophetarum in
ce , de æthiopide , de chamæleonte Evangelio Di i Matthei n & quæ ſuis
apud Plinium & Gellium l . locis docebo poſle fieri, & facta fuiſſe .
20 7 Talia denique quæ ( proh dolor ) Duo funt in lacris Litteris , de quibus
nimis creduli Principes quidam , aliàs admodum ambigitur , an veri , an ap
pii coram ſe fieri ſi Goebant, res fer- parentes tantum effeétus fuerint. Prius 9
us
PO reas ( line magnete ) argenteas pate- eft de fuſcitato per Pythuniflam Samue
ras & fimilia magni ponderis luper leo . illuloriis annumerant , qui volunt
menſa locata , fine funiculo , capillo , non ipſam Samuelis animam , ſed dæ.
vel ullo initrumento , ab uno extremo monem larvatum , ac fubdititium ad
ad aliud lubſultantia , attrahere : char. veniſſe , Scriptores ſanè graves hoc ar
tam ab alio ex toto faſciculo clam ex- bitrati p . Verùm Divus Auguſtinus
tractam , in . manu extrahentis manen- libro de cura pro mortuis c. 19. affirman
tem , nova inducta forma ter facere im- ter afleverar ( quem plerique cum To.
mutari : ſpecula fab.icari , in quibus Itato & Lyrano fequuntur Neoterici
quæ remotis admodum locis fiunt vi- alibi à me laudati ) . 9 , veram Samue
deantur : trium horarum ſpacio arbu- lis animam apparuiffe Sauli , non vi
11
ſculam veram fpithanz longitudine è carminis Magici evocatam ( hoc enim
21 menſa facere ut excreſcat ; ut arbores rectè Tertullianus & fequaces ejus re
ibidem frondiferæ & fructiferæ fubitd fellunt ) fed Dei imperio adventantem
enafcantur : certo lucernę lumine ac ut impium Regem corriperet , eumque
cenſo efficere , ut quotquot adfunt mu- ad pænitentiam
ad poenitentiam , denunciato mortis
lieres , veltibus fe nudent , & quæ metu provocaret . Hæc mihi ſententia
natura docet tegenda oculis objiciant, videtur verior atque fecurior . Non
& fic nudę tripudiare non delinant dum enim adverſarii fatis efficaciter
quamdiu ardet in medio appenfa lucer- reſpondere clariſſimo teſtimonio libri
na certis inſculpta characteribus , & le- Syracidæ r , ubi de Samuele ifta legi
porino adipe plena , & alia hujuſmo. mus : Et poft hoc dormivit : ( hoc eſt
di , quæ novitii circulatores ex Ba- mortuus quievit ) & notum fecit Regi
ptiſtæ Porta fcriptis & diſcipli- ( cui , ſi non Sauli ? & quando , fi non hac
na ob trudunt : quorum cùm nec na. vice ? ) oftendit illi finem vitæ fuæ
turales nec artificioſa cauſæ ido- ( prædixit , eum die craftino moriturum )
neæ proferantur >, præftigiis adſcribi a exaltavit vocem luam de terra in
debent . niſi egres
prophetia. quid hoc eft
8 Verorum effectum exempla ſunt ſecun- ſum ex inferno , qui eſt in terræ cen
dum plerofque ferpentum incantatio ; tro ? quid hos , niſi quod loquens pro
N2 pria
I vide Gelli. libr. 10. 6. 12. libr. 25. videtur hac inclinare in reſponſ. ad 99.
26. 28 .
Simpliciani , ad 99. Dulcitii : aper
m Pſal. 57. verf. 6. tè verò tenuit D. I/1. Bal. in cap. 8.
n 6. 24. v. 26. II. Euch. Bed. ♡ Hildeg. O. Salisbe
o cap. 1. Sam. 28. rienſ. 2. Poly. 6. 27. Qyo ambigens non
p Tert. I. de anima c . 57. Cyr. l. de parum D. Tho. non uno loco.
ador. Spi. Anaſi. 9. 37. in fcrips. Au q Comment , in Herc. Octæ ad verf.
Etor à Gentilib. propofitarum , qui 457. adde Martini Marti. Hypory. 1.9.
falfo dicitur Juſt. mar. 6. 57. Auétor.l. Reg. 12. O Alphonſ. Mendozam in
2. de mirabilibus S. Script. c. 2. I. Quodlibet .
quafo. ver, du novi Tefra. g.27 . qui lio 1 Ecclefia , s. 46. v. ult.
bri non funt D. Augufe, ipferamen Aug.
Too DISQUISITIONUM MAGICARUM
pria voce prophetavit i utique non a- Magi dicuntur conati ciniphes , non
Jius, quàm ille qui mortuus dormierat. potuiſſe : fi veros ciniphes producere
Non obſtat , quod objiciunt , eum di- non conabantur ? De modo hujus pro
cere, Cras mecum eris , quod de vera ductionis adhuc controvertitur. expedi
Samuelis anima dici non queat : quia tior eft ratio eorum a , qui diabolum ,
hæc in limbo , Saul in inferno. quomo. non advertentibus ſpectatoribus , cenſent
do mendacium tribuatur Prophetæ ? virgas ſubtraxille & earum loco veros
non inquam hoc obſtat; vel enim pof- ferpentes virgis mole æquales ſuppofuif
funt illa verba ( ut ait B. Auguſtinus fe , tam fubitd & fubiiliter , ut Ægy
f ) ad Gimitem mortis conditionem re- ptii ſpectantes omning crederent ipla
ferri , quaſi dicat , cras mecum eris rum virgarum lic.commutatam formam
non unus viventivn , fed unus mortuo- fuifle , & propter hoc erroneum judi
rum , craftinus tibi dies ultimus illu- cium ſpectatorum , dixiffe Scripturam
ceſcet. Vel fanè , ad loci & habitatio- virgas in dracones converſas , non rei
nis viciniam referentes , dicere poffu- veritate , fed hominum opinione.Quare !!
mus : cum aliquo effe , qui in eadem volunt fimilitudinem in eo pofitam
eſt urbe , licet non in eadem do.no . quod ficut Moyſis ferpens verus , Gc &
Limbus verò Patrum & locus gehen- veri fuerunt Magorum ferpentes : non
næ ejufdem inferni ſunt diverſa habita . autem in eo , quod ficut ex virga Moy.
cula , ut domus unius oppidi . Plura fis tanquam termino ex quo ccepta con
de hac re dicentur poftea hoc eodem verſio , producti ferpentes , ut terminus
libro 9. 26. fect. 4. in quo defit converfio : Ge etiam vir
10 Polterius dubium eft , de Magis Æ- gis Magorum acciderit. ſcio cur hoc di
syptiis , qui cum Moyſe de miraculo- cant, & quid adferant caufæ , tamen
xum patracione certarunt. Sic enim ( mea ſententia ) nihil repugnat Philoſo
fcribitur : Fecerunt etiam ipfo per incan phiæ placitis , ſi cum D. Auguſtino & Ca.
tationes Ægypujacas , o arcana quadam jetano dixerimus , ex veris virgis , ut ex
fimiliter , projeceruntque finguli virgas materia converſionis, veros ferpentes &
fuas , que terfa funt in dracones, in a ranas prodiiffe. funt hæc animalia inſe
liis quoque multis poltea • dicuntar 9 eta & de numero imperfectorum , qua
fimiliter ac Moyſes feciffe a , conati ran . diabolus brevi tempore ex putrefa &tis
dem fimiliter ciniphes producere irrito virgis potuit producere , neque id vi
conatu: nam additur x , nec facere po- res ejus fuperat. nam quod ſolis cae
puerunt'. Defendi quidem poteft fenten- lor multis diebus e ficeret , id ille po
tia putantium hos Magorum ferpentes telt exiguo tempore , applicando acti
ac ranas præftigioſas duntaxac fuiſſe y . va , quæ novit ad hoc efficaciora . Ni.
Verumtamen folidior & probabilior mi- hilne ergo in :er hæc mira magorum &
hi ſemper viſa fententia cæterorum 2 , Moyſis interelt? primò quod Moylis or
quia fcripturæ magis confentanea , nec peratio miraculoſa , magorum miranda
abhorrens à Philofophiæ fcitis . Non- tantum . deinde Glycam audi , girla
ne dicuntur Nagi fic fecilfe quemadmo- quidem virgas in ferpentes commuta
dum Moyſes : fed ifte veros ſerpentes, bant , verum virga Moyfis ipſorum vir .
veras ranas produxit. Si Magorum ap- gas deglutiebat : mutabant doo ipſo as
parentes tantum fuerunt , cur fraudem quam in ſanguinem , fed immutatam ſe
Moyſes non detexit ? an & illum in mel natura priori reftituere non poterant :
se tam gravi Deus decipi pallús : cur educebant d ipſiranas , fed ab iiſdem
ades
ſad 3. q Simplic. rilium . 9 : 26. Ter. li . de anima c. 57
i Exod . 7. v . 11 . Hiero. Ó Ambr. in 2. Tän. 3. Procope
u v. 22. Exod. 8. 0.17 . Rupert. Rab. Hugő in Exo.
x d. e . 8. v. 18. z D. Aug. 1. 3. de Trinit.c.7.08.09
y Sic Phil. l. 1. de vita Moyſis. Ja 1.83.quæftion. 9.79. Theodo, in Exo.9.18 .
feph. l . 2. antig. D. Juſtinus Dia. adv. Clycép.z anna. D.Th. Lyra. Tof . Burg.
Trip. auctor libri rep. ad queft. Gen. Caict. a Torta de Cajer.,Lizo nzito
LIBRI II. QUÆST . V 1. 1 101
edes Ægyptiorum repurgare non pote . ſe levavit : alter depofitis cornibus ,
Te rant : iifdem facultas erat Ægyptios magna cum ſpectantium voluptate ,
vexandi , ſed fedandi ſupplicii potefta- falvum in cænationem caput retraxit.
die tem nullam habebant . Quin etiam op- Credo volatum accidiffe : fed dæmone
forum corpora Deus magis puſtulis af- equuleum fublevante non proprium ,
Aixit , quam reliquorum : ut hinc ma. qualis elt avium : fieri potelt ur rap.
OS nifeftum fieret , non folum ipfos pænas tor verus & rapta vera. de cornibus
FB divinitùs irrogatas inbibere non potuif- illud alterum totom puto præftigio
fe , fed etiam cum cæteris eadem ſup- fum .
plicia pertulife : Reftat quo pacto effectus - Ginceri à 14
12 Mea igitur fententia , illud de Sa- fucatis dijudicentur ': Cùm hæc mira
don muelis anima omnind pertinet ad mix- non à Magis , fed ab ipſo dæmone
10 forum claffem . Vera enim fuit Sa- perficiantur : non poterunt Magi per
Ci muelis anima , quæ apparuit : falGras ficere , quæ dæmon nequear ( ut in .
se !! tamen live deceptio fenfuum in eo re- cautè quidam c ſcripſere ) fed quæcun
peritur , quod viſa obtemperare voci que dæmon revera poreit efficere 1 ea
11
& Pythoniſfæ : item quia vérum fuum per dæmonem ex pacto poterunt Ma
corpus , aut veram fyndonem non at- gi . Quo fundamento polico rectè ſu
tulerat , ut videbatur. Alterum exem- perftruitur ſeries regularum fequentium ,
plum de Magis Ægyptiis , G ſequamur veluri columnarum hujus ædificii . I.
ſententiam agnofcentium duntaxat ce regula , li effectus magicus ejuſcemodi
lerem fuppofitionem ſerpentum , perti- fit ,ut potentiam dæmonis fuperet ( qua
di nebit ad mixta : fi verd placeat fen les funt , qui foli divinæ omnipoten
tentia D Auguſtini, pertinebit ad ve- tiæ refervantur , ) tunc effectus cenfe
es
Om ra . Lubenter etiam his- mixti generis ri debet præftigiatorius , II. regula.
annumerem mirandam narrationem Ro quando non conitat effectum fuperio
berti Triezii Infuleoſis 6 de certami . rem eſſe viribus dæmonis , res planè
& 13 ne duorum Magorum . Rapuerat unus dubia eſt , & oportet recurrere ad cir
puellam forma egregia , & equo ligneo cumftantias. ratio dubii , quia nec da
impoſitam per aera aſportabat:alter in moni - Deus femper permircit facere
is caltro quodam Burgundiæ , celebri con- quidquid poffet Deo non impediente :
vivio præſens , quod caftrum raptor nec dæmon femper vult vere facere
prætervolabat , carminibus cogit rap . quicquid facere permittitur : fed gau
a
torem in caftri aream deſcendere , & det præftigiator hominum deceptione ,
immobilem illic coram omnibus mce Urrum verd effectus fuperet vires dæ
Itum cum præda erubeſcente filtit . Nec monis , id luculentius docebitur mox
fegnius raptor, nihil tale metuentem , dicendis d .
eum à quo ita vinctus , latenter in .
cantat , & è feneftra editiſfima , per QUÆSTIO VII. -
cujus cancellos collo & capite promi
6
nebat , deſpicientem , immanibus fubi- An magi poffint facere aliquod verum
to fronte protuberantibus cornibus de miraculum .
honeltat , & à repagulis ferreis ma
gnitudine ramolæ frondis fic illaque SUMMARIU M.
at & fufpendit : ut per clatros caput
retrahere non valeret, præcipitii verd i Opinio affirmativa multorum erros
altitudine deterritus , ſe demittere non nea .
auderet . Ita coactus corniger , pacta 2. Miraculum e mirum quomodo dif
Salute prius mutua , & diſrupto liga ferant difcerni debeant.
mine , raptorem cum præda dimittit 3. Elizabethe Regina Anglia curatio
qui rurſus nube cava tectus in aerem Arumaria .
4 Non
bl. de technis impofturis demon.c.f. res , d quaft. 7.08.
& Ananias , Remigias y alii recentio.
1
102 DISQUISITIONUM MAGICARUM
4 Non poſſunt miracula fieri niſi à tuos ſuſcitare . ). Quando autem effe
ſolo Deo Etus refpondet viribus creaturæ , ( v.g.
s Miraculis efficaciter fides probatur , ciere pluvias ac ventos , à febri fana
6 Non poffuni Magi facere abſoluid re &c. ) o Saūpot rem mirabilem folent
mira : locus Pfal. 71. W. 18. vocare , non miraculum fimpliciter , ſed
7 Poffunt facere mira , qua fint re cum addito miraculum fecundùm quid ,
fpectu noftri . ſeu reſpectu noftri , vel mirum aut mi
8. De partu fæminarum in Regno Nea- rabile . Hæc mirá rurſus dividunt in
politano quarum fætum ranunculi abfolutè mira , quæ fimpliciter & le.
præcedunt decretorii . cundùm ſe digoa forent admiratione ,
9. Ćur Nero non poſuerit quidquam etiamli caufas & modum ſciremus quo
miri per Magiam fiunt , & in mira fecundum quid , feu
10 De miraculis antichrifti. Item bare- refpectu noftri qui ea admiramur , quia
ticorum Calvinianorum . Or. cauſas neſcious , non admiraturi ſi cau
ſas cognoſceremus h .
x dictis in fine præcedentis quæ. Notæ verd quibus mirum à miracu
EX itionis mapifeitum fit , idem effe lo diſcernatur , nunc mihi iltæ occur .
quærere; V. Mazus aliquid poffit , runt . prima, ut dixi , li effectus fupe
V. dæmox aliquid polit ? quoniam Ma- ret vires rei creatæ & naturam . mie
gi opera vi pacti à dæmone perficiun- raculum erit. 2. Si effectus non habeat
fur . Miraculorum ergò editionem Ma- propofitum finem bonum , puta ſalu
gi olim fibi vindicarunt ; nam apud tem fpiritualem vel corporalem , fed
Clementem Romanum e Simon Sa. tantummodo finem malum , ut puta
marita gloriatur , : nihil non quod ve- curiofitatem , vel quid aliud bonis mo
lit fe poffe facere , fibique obtempera- ribus , aut veræ fidei repugnans , non
re omnia , Porphyrius lib. de Jacrificiis eft miraculom . i ex hoc capite proba
cap . de !peciebus dæmonum , fcribit ; tur , prodigia illa , & lupenda ' Anti
quoties ſuorum prodigiorum machinas chriſti opera , vera miracula non fu
dæmoves adhibent , multa cos naturæ tura , ſed falſa , ut D. Paulus Theſſa 3
conſueto ordine alieniffima efficere lonicenfibus fcripfit. hinc patet quid de
Idcirco illos Jamblichus f vocat Deo- curatione ſtrumarum illa Elizabethæ
rum pedifequos , qui admirandis operi, Anglorum reginæ , hæreticæ Principis
bus Deorum veſtigia ſubſequi proximè fit judicanduni , faciat in fidci luæ
videantur . Eadem fuit exiltimatio Poe- confirmacionem , ut Gnatho ille Too
tarum , quorum fuis locis verba for- kerus affirmat, 3.dæmonum mira fæpe
1 talſis inſerentur commodiůs. videntur dcficiunt in minimis , miracula perfe
in hunc errorem incidere quidam re- eta funt , utpote Dei opera , patet E
centiores , dum inquiunt si natura le- xodi 8. de certamine magorum cum
ges in magicis operibus non attenden- Moſe. 4. dæmonum mira veris mira.
das. Nos hoc diligentiùs ſcrutemur . culis ſupervenientibus evaneſcunt , ut
Obſervare lectorem velim , miracu- virgæ Magorum devorata à virga Mo
lum hoc tractatu me non accipere pro lisk, & oracula dæmonum coram ſan .
2 quovis admirando effectu ut capiunt ctis hominibus obmutuerunt 1. Deni
prophani Scriptores : fed Theologos que miracula fiunt , per apertam &
ſequi ; qui ftri& tiùs ſumunt , pro eo ſeriam Dei invocationem , mira Ma.
quod Græci répous prodigium , often- gorum , ſemper admixtis abſonis , ab
tum effectu cantum producto præter & dicis , vanis , ridiculis aur ſuperftitiofis
fu pra naturæ creatæ vires. ( verbi gra- precibus vel lignis. His politis
tia , cæco nato vilum reddere mor Sit 1. Conclufio , Miracula proprid
di 1
e l. 2. recogn . f de myſt. Ægyp. i D. Aug.lib. 1o. de civ. Dei cap . 16 .
cap.i. g Nic. Remigius l. 3. cap. 12 . k Exod . 7. I D. Juft.in 1. Apol.
Spondan . in Home. Odyll. Chryf.lib.contra Gentes de S.Babyla.
h vide D. Tho.i.p.9 . 110.a. 4. ad 2.
LIBRI II. QUÆ ST. VIT . 103
difta nulli magi poffunt edere. El com- nis lib. 2. contra Celfum , D. August. I.
munis Theologorum m fententia , & 3. de Trinutate cap. 8. & D. Igdori in
probatur primo , quia facere miracu- cap.non mirum. 26. queft. 2. Plura de hac
ot lum elt potentiæ infinitæ , & ideò Di. re, & pererudita Franciſc. Toletus com
ed vinitari reſervatum , omnis etiam crea- mentar. in Joannem f : ubi camen quod
turæ potentia naturæ cancellis limita . ait: dæmones aliquando eafacere , quæ
sur : alioqui non haberemus efficax are miracula non modo videantur , fed &
gumenrum probandæ veritatis fidei , fint , id cautè legendum , miraculi nam
quàm ſemper Ecclefia miraculis altru- que vocabulum extendit ad mira que
xit n ; imitata Salvatorem noſtrum vis & fpuria miracula : quod repugnat
qui hoc argumento probavit., excufari communi inter Theologos vocis ac
non poſſe Judæorum incredulitatem , ceprioni.
12 propter manifesta miracula coram ip - II. Concluſio ; nec etiam poſſunt Ma- 6
lis edita o : Si opera non feciffem , que gi operari abſolutè mira, pater id , quia
nemo alius fecit : peccatum non hab: nihil revera abſolute , & per fe mirum ,
rent . Si objicias à malis quoque & quod non idem fit miraculum . Quo
perperam de fide fentientibus nonnuo lenlu prolatum illud propheticum
quam miracula edita fuiſſe : & ideò Benedi&tus Dominus Deus Iſrael , qui
miracula non debere cenſeri efficacem facit mirabilia folus , & illud qui fa.
S fidei probationem : Occurram : folere sie mirabilia magna folus u .
Deum aliquando hanc gratiam gratui Quædam ignaris cauſarum folent vi
iò etiam talibus largiri , ſed id in ve deri abſolutè mira , quæ non funt or
led ræ fidei probationem , ut quando de ta ex caufis naturalibus ut illud
dit prophetiam Balaamo & Caiphæ : quod refert Curopalata , de mortui Mi
in falla fidei confirmationem nec de- chaelis Cerularii dextera in Crucis fi.
00
dille unquam , nec dare poſſe, non ma: guram conformaca , quæ firma manlit.
ma
gis enim mendacii confirmationem po. Sed deceptionem aperit Baron. tom . It.
relt Deus miraculis comprobare , quam Annal . anno 1958. defuncti hominis
poteft ipfa veritas mentiri. Itaque mi membra calentia , quam qui velit re
TH
de racula vera pſeudo -Prophetarum p in cipere formam & Grum , & obrige
nomine Chriiti eduntur , & proinde in ſcentia frigore fic immobiliter perma
he
veræ fidei confirmationem . Ex his pa- nere . Et addit ſapienter , debere talia
DIS tet , diligenter diftinguendum inter hanc effe miracula fchifmaticorum humana
illationem : Fecit miraculum , ergo fi : arte compolita : addo & hæreticorum .
des ejus eſt vera : & hanc ; fecit mira III . Concl. Magi poſſuntoperari mul- 7
ope culum verum in confirmationem fidei ta mirabilia ſecundùm quid , feu se ſpe.
quam profitebatur ipfe , ergo hæc fides stu noſtri , demone adjuvante , y Deo
aplius erat vera, prior enim falla elle permitente, concluſionis probatio inde
porelt , quia per infideles Deus potelt petenda ,-quod plurimi funt , miri &
miraculum operari : posterior femper occulti effectus rerum , quos omnes o
ut
vera , quia pon poteit Deus ad falfa ptime novit Diabolus : & quofcunque
fidei confirmationem per ullum ope- naturaliter novit poſle produci
rari miracula q Coutirmat Doitram celerrime , non tamen in initanti pot
conclufionem diftum Nicodemi de mi eſt producere . Quare ( quod alicubi di:
& xit D. Aug. ) difficillimum elt homini
raculis Chritti loquentis r , Nemo poteft
12 intelligere , quouſque ſe diaboli pote
boc figna facere , nifi fuerit Deus cum
be eo . Præterea hæc eit fententia Orige- las extendat , de qua propheticus fer
his mo
m Alex. de Hal. 2. p.9.45 . D. Thom . o Jo. 15. v .24. p Math. 7.v.21 .
-j D. Bona. Fr. Victo. ſuper num . 18. 09 q vide Maldon. ad d. v. 21 .
19. Ang. in 2. q. uni, de dam . O qui i Jo. 3. v . 2. 1 d . cap. annot, 2 .
6 Gentilium exemplis, optimid reſpeidet t Pfalm .71. v. 186 :
Da Mich. Medina d. cap . 7 . ů Pſalm . 135. V. 4.
d n Greg. lib. 27. Moralium cap. 8.
104 DISQUISITIONUM MAGICARUM
mo profatur x . Non eft fuper terram QUÆSTIO VIII.
porejias , que comparetur ei , factus eft
ut nullum timeret. Nolo multa conge- Quo pacto magi per Diabolum bec mi
rere , pro cunctis unum fit exemplum ra efficiant ?
plenum admirationis narrarum ab Aa
8 ton. Torquemada y , quibuſdam regni SUMMARIU M.
Neapolitani locis , quando tæminæ
nituntur , puero naſcituro præire un i que poſſit per motum localem ?
num vel plures ranunculos live rube 2 Non poteft integrum elementum.lo.
tulas : quorum li quis terram contige co movere . Firmiliani locus expli
rit ( ſtatim verò incipere falcitare huc catus .
illuc ) conteitim ¡puerperam emori 3 Celeritate mentitur transformationes,
Quapropter folere ſtoreis interni to ut Iphigenis aliorum gentilium .
tum ſolum , & parietes undequaque au 4 Aſtyriushanc fraudem in Phoenicia
leis convertiri , ne tunelti anteambulo detexit .
Des itti , dum cadunt ex utero , vel ſub s Que polie applicando pallivis.
filiunt , terram contingant. ideò etiam ó Quo paéto hic demon fit caula , ego
obftetrices lebetes penes ſe habere Soli quomodo conſideranda tum vis na.
tas , vel poculum aliud aqua plenum 9 tur & , accurate inveſtigatums
in quod animalcula hæc conjiciavimo s Que bri
7 plici modo deceptionis , per
facit
probe obturatum deferre ad fluvium . Ś De
ibique demergere . Hoc ille , ut certa mutationem objeéti medii , vel or .
compertum fama retert . Si fit , fieri gani .
puto dæmonis artificio : qui has ranas 9 De mutatione multiplici obje &ti , va
mentitur , & ad malefici cujuſpiam pe ria exempla .
tita , puerperam interimit , Deo id ju . 10 Per Foramen ad latus videntur ima .
Itis de caufis permittente : Gne hoc per gines , que funt nude o incondi
miſlu nihil eum poſſe , hinc maniteitum tæ lineæ .
fit , quia non modd non potuit quod il Palec junci immoti videntur fer
erat optatiffimum , arbitrio fuo Jobumi pentes ſaltitantes .
lædere z: ſed nec perfidum Regem man 12 De mutatione medii .
cipium fuum decipere a : imò nec por- 13 Ut præſentes videantur elle Spectra .
cos invadere b . Hoc factum , ut cum 14 Videantur habere capita alinina .
9 Neroni Imp. nec ingeaium , nec Præ- is Denarius in ſcutella fundo videatur
ceptores deeflent : nunquam tamen effc in ſuperficie . ,
per illum Diabolus magiæ vel unum 16 Gallinaceus trabens videatur trabem
experimentum edere potuerit : ficque trabere .
Nero magicen contempferit , videli- 17 Claudia veſtalis . quomodo navem
çet non paſſa fuit Dei provida bonitas zona traxerit .
hoc inftru men tum , ad nocend um ap- 18. Variæ apparitiones per conſpicilla .
tiſſimum , fummæ potentiæ & malitiz 19 Res videtur præfens , cùm fit ab
depravatiffimæ accedere . Jens remota .
De hoc mirorum genere futura pro- 20 Vifio Philofophi apud D. Augufti
digioſa opera Antichrifti , num gwalis .
21 De deceptione ratione organi .
22 Ut res abſentes videantur præſentes .
23 Ut quod unicum , videatur gemi
wwm .
24 De preſtigiis Zedechie Judgi.
25 Dc Gorafia Sodomorum Genes. 19 .
26 Re
* Job. 41. v . pen . b Matth. 2. v . 31. c Vide Plich,
y horti florum diad. 30. cmp. 2 .
Ź Job . 1.02 . a 3. Reg. 22. v. 22 .
LIBRI II . QUÆ ST. VIII. 105

26 Regul& ad difcernenda præftigia à . yani, ut g . D. Aug, obſervavit , &


veris effectibus. fraudem aperuit Allyrius : cujus fa
27 Quomodo faciant videri repentè flua etum h Euſeb . ab oblivione vindica
men in cubiculo . vit . Cæfareæ Philippi, quam Phenices
28 Videntur equos vorare de reſtituere . Paneada vocani , fertur victimam quan
29 Videntur magnos ſerpentes immitte: dam in fontes , qui illic ex radicibus
re , ut fecit Michael Sicidites . montis Panei prorumpunt , ex quibus J or
30 Eonis hæretici præftigia . danes prorumpere dicitur : in quadam
z ! Jacobi Melftinski Poloni feſtive ſy- diei felteGentilium folemnitate , matta .
copbantie per fimulata miracula . tam conjici ; atque eam demonis vi ac

-S, 32' Circulatoris præftigia apud Apule- poteftate mrandum in modum ab eorum
jum . aſpectu evaneccre , miraculumg ; videri
præfentibus valdè memorabile Quibus
Ciendum cuncta dæmones operari cum gerebantur Allyrium quodam tema
SC vel actione immediata per motum pore fortè interfuille >
localem , vel mediata : idque duplici- tam multos illius rei admiratione obftu
ter , veliliudendo ſenſibus, vel appli- pefactus , eorum erroris admodum miſer
cando activa paflivis per alterationem ium effe : deinde ſublatis in cælum ocu
veram : quæ eft communis , doctrina lis Deum omnium moderatorem per Chris
Theologorum d . operantur ergò per ſtum ſupplicem , precatum , út demo
motum localem per alterationem , nium illud , quod populum tanto errore
per deluſionem . cæcaviſſet , comprimeret, ipſum fraude
Quoad motum localem inferiora cor ac fallaciis , quas hominibus folet inte»
pora parent Angelis , adeo ut & cæ- dere , coercerei : Hoc modo, cùm Deum
los rotare queant: an de facto Gotta . oraviler , repentinò victimam fontibus
les orbium motores , alibi diſquiren- fupernataſſe : atque ita rem illam , quam
Hi dum : fed cum queant eos movere tantopere admirari conſueverant , in nie
fequitur nullum aded vaſtum eſſe cor hilum interiille , uſque adeo ut nullum
cro
pus , ut id dæmones , quadam impul in poſterum ex eo loco , ex ea omnind
jus imprellione loco movere nequeant , ederetur miraculum ,
dumniodò tamen ea motione ordo uni Alter modus erat activa paſſivis ap- 5
-1 . verfi non turbetur : quare nec inte. plicando , per queni alteratione live
grum elementum loco ſuo movere va- mutatione rerum mirabilia fæpè facit ,
lebunt , ( quo pacto capienda quæ Fir- quorum naturales funt caufæ : fed no
milianus ad D. Cyprianum fcripfit : bis incognitæ , ipfi notillinæ . Videt
r. quæ de terræ motu locali feu par- enim naturalium rerum omnium ſub
tiali vera non forent ) nec poterunt ftantias , & proprietates peculiares fin
etiam cælorum curſum mutare vel im- gularum perſpectas haber , commoda
pedire f. Movere verò corpora locali novit applicandi tempora , folertiæ , &
motu poteit dæmon velocillimè , & artificii vix eſt quicquam quod igno
quo videmus motu cælos celerrime ret , quid enim , adeò diuturna , & al
moveri. Unde fit , ut queat rem ali- fidua experientia atque obſervatione
quam oculis fubtrahere , & aliam fub- non at aſſecutus ? præſertim cùm norit
ftituere tam præproperè , ut animos cuncta , quæ boni Angelià mundi exor
oculoſque intuentium fallat, eiſque per: dio patrarunt , & quæ homines exco
11. fuadeat prioris in hanc posteriorem in : gitarunt , & plurima per bonos Ange
tegram converſionem ; tales credendæ los , Dei juffu, Satanæ revelentur , quæ
Gentilium metamorphoſes , Diomedis illi a Deo didicerunt i . Itaque fæpe 6
fociorum in aves , & Iphigeniæ in cer- numerò efficiuntur multa , quæ natu
O r&
d D. Aug. lib. de Divin. da. c . 3. e epiſt. 53. f D. Tho 99. diſputatis
, 5.0. !. 3 de Trin . 6. 7. 8. 9: Div. 9. 16. a. ic. gl. 18. decivit. Dei c . 18 .
Th . Sori l. ult. 9. 3. Vietor. O Angles h 1. 7. Eccl . bift. c. 14.
fupr. Molina do Valentiæ in 1. po .C.17.
i D. Aug. l. 2. de Genef. ad lit.c. 17.
106 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ræ ſolius operatio nunquam feciffet , nec ſola activitas rei naturalis fecun
nili dæmones illam artificioſa applica. dum ſe debe attendi , nec fala, quo.
tione juvillent, atque illi tunc agentia que lecundùm fe applicatio dæmonis ;
naturalia , ut initrumenta fumunt. ſed ris naturalis , ut applicata à dæ
initrumenti verd conditio eft , effe- mone. ſecundum , quod caufa inftru .
ctum producere , non tantum natu . mentalis in his operationibus eſt res
rali ſuæ virtuti æqualem , fed longè applicata ; cauſa principalis ipſe dæ
etiam excellentiorem , ac agentis prin- mon applicans . Quare ut dicatur ef
cipalis , à quo movetur , facultati teftum non poffe naturaliter produ
reſpondentem . Securis ex fe dunta- si " ; debere eſſe talem ; qui uriuſ
xat , virtutem habet fecandi ; fed qua- que cauſæ conjunctæ ſuperet faculta
tenus eft inftrumentum periti fabri , tem . Hæc de alteratione , nunç de deo
poteft menfam vel ftatuam facere , lufione .
Calor nativus , qui eſt in humano fe Quando nec motus localis , nec ap
mine , qua calor elt , potelt calefa. plicatio hujuſmodi ſatis juvant , cung
cere , rarefacere , ſegregare , & con- lolent magi confugere ad circulatorias
denſare , led qua inftrumentum eit deceptiones , & mendaçi ſpecie ſenſie
anima , poteſt olla , nervos , carnen: bus illudune humanis , ita ut quæ fa
7 generare : Pari ratione intuemur cau. Ata minimè funt, à deceptis facta pu
las iltas naturales à dæmonibus appli- tentur , Deceptionis nomen latè diffun
caras , fuis ipſarum propriis viribus do , ut prættigium , deceptionem & er
quodammodo prællantiora effecta dare , rorem comprehendas , quæ folent di
quia quæ fecundùm communem fuum fingui 1. Decipic autem diabolus tribus 8
curſum nunquam produxiffent , fi à maximè modis per mutationem , mu
dæmone non fuiſſent applicatæ : ea tando vel obiectum , vel aerem me
nunc , ut à dæmonibus mota inftru- dium , vel ipſum organum , quod cæ
menta , quoad fubftantiam , modum , teris quia melius nolier Molina m ex
vel celeritatem admiranda ' producunt plicuit , cum fequamur . Docet ergo 9
k . Nunquam tamen hæc opera natu ex parte quidem objecti hoc poſſe
iæ cancellos effugiunt , eo quod vim primò ollenfarum rerum celeri agita.
naturalem caufæ principalis non exce- tione , fubità occultatione , varia col
dunt . Infunt enim reverà hi effectus locatione , ſepararione vel conglutatio
in ipſis naturalibus agentibus , eo mo- ne latente : ut faciunt circulatores agyr
do applicatis ; quibus agentibus dia. ix , variis ligaminibus, globulis , Icy
bolus nihil confert applicando , præ- phulis, &c. Secundò , per arrem per. 19
ter conditionem fine qua effe &tus iite Ipectivæ , certa quadam difpofitione ob
non produceretur. licet enim dæmon jeeti in ordine ad oculum videntis :
utatur rerum applicatarum vi natu- verbi gratia , cum lineæ confuſo dactæ
rali , operatur tamen ipfe potiffi. ordine ( ut fit manifeitum , quando quis
mum per modum artificioſum : Sicut directè ex adverſo illas videi ) aſpicien
coquus , cùm ſuave edulium concin- ti, per foramen , vel rotata tabula , ſpe
nat , mediante arte per ignem id ex . ciem exhibent artificiofx. alicujus pi
coquit , licet ignis naturaliter opere. Sturæ . Sic volunt Doctores graviffimi it
tur, quod folus ignis niſi rali effet ar. juncos & paleas humi ſtratas , fi
te applicatus nunquam effeciſſet. quid lucerna de cera & corio ferpentis ſul
tamen hic coquus igni confert , nifi phurato accenfa ioferatur , videri fer
modum & conditionem , line qua non pentes faltirantes : ego hoc exeniplum
vim verd , quæ caufæ phyſicæ nomen ad mixtam Magiam ex naturali & ar
mereatur igni nullam influit . Duo tificiola malini referre . Terud , cùm
igitur hic obſervanda . Primum quod formant fubitò ex elementis , potifli,
mum
k D. Tho. 1. p . q . 110. 2. 2. ad 3. m 1. p . 9. III , art. 4 .
ol. 3. adv. gent. c. 103 . I vide Va . n D. Bonaventur, og Gab. in 2. d. 8,
Jentiam in 1.p. dif.4.9.3. pun &to 2 . Guil. Parifienj, po uli, de univ, c, 32,
LIBRI II . QUÆST. VIII . 107
mam aere , objectum , & illud offerunt hat . 4. Gi moto aere medio fimul ſpe
fpectatoribus, v.g. quando vel ip6 af- cies moveantur , unde fit ut navigan
B; funiunt, vel alteri rei circumponunt cibus videantur ad navigii motum ar
corpus aereum ſive phantaſticum , fi- bores moveri : ſic fecit diabolus ,ut
mile rei putatitiæ . Quared, cùm ap. Claudiæ zonam navis , quæ vehebat
ponunt corpus aliquod mixtum , puta Matrem Idæam fequi videretur q . 5.
minerale , quod vi ſua naturali fit in nonnunquam contingit falli ſenſum ex
cauſa , ut corpus cui apponitur , longě varia conformatione vel multiplicatio
aliud appareat. Quo caſu ſolet dubi. ne ſpecierum fenfilium : quod contin.
tari , num corpori addilo vis natura- git aliquando ex forma inſtrumenti
lis infit hoc faciendi : ad verò dæmon per quod videmus , V. g. quando uni- 18
qualicatemi illam obiecto imprimar , an cum conſpicillum plures nobis unius
f
verd tantum in ipſo medio qualita- objecti figuras exhibet : aliquando ex
tem producat : qua mediante ſpecies inſtrumentorum collocatione ac fitu ;
per medium delatæ ſic niodificentur ut G plura ſpecula diverſis locis diſpo
ut cauſam prxbeant , cur objectum 5 nantur , poterunt tot de loco in locuri
quam eſt , aliud appareat ; eo modo , ſpecies multiplicari, ut quæ in uno lo- 19
quo velum cæruleum per dioptram vi- co fiunt , in alio appareant, & intui.
fidem viride apparet . riva rei præſentis eſſe viſio videatur r :
IZ Ex parte aeris medii hæc faciunt , aliquando poteft contingere per ſolum
primò , G impediant ne fpecies ad ocu- ſpecierum fenGlium , quæ funt in phan
lum vel alium fenfum deferantur. v.g. talia tranſitum uſque ad fenfus exte
quando viſui totum obje &tum , quod riores , vel faltem ad fenſum commu
US
coram eſt , occultant , vel aliquam ejus nem , qui ſenſus eodem modo à ſpecie
partem tantum , 2. ſi medium imbuant bus afficiantur , quo affecti forent , li
aliqua qualitate , qua fpecies per me revera ab obje & is externis ed ſpecies
dium tranſeuntes , fic niodificantur , ut mitterentur , huc quidam referunt re- 20
13 objectum non quale est repræſentent. latam à Divo Aug. * apparitionem
v. g. 61 acero commiſceaturfal , & lin- philofophi dubia ſolventis .
teus pannus id acetum bend imbibat , Denique deceptio ex parte organi non 21
poftmodum verd ſuppoGra candela in- minus varia eft. Naicitur primò , mu
flammefur paonus , ſpecies , quæ dif- tato fitu organi : undè facit rem , quæ
fundentur per medium hac flamma il- ono in loco elt , videri eſſe in alio 22
T
luminatum , formidabiles admodum fa- vel geminam quæ unica eſt ; ſicuti ſi
14 cies præſentium exhibebunt . Irem li digitum mittas inter oculum , & con
de femine alipino & cera fierer can- cavitatem cui oculus eſt incluſus , di .
3.
dela , quæ fola in convivio luceret , giroque compreſſo eleves vel deprimas
omnes ( G fas credere Pariſienſi Anti- oculum , facies ut res fimplex gemina 23
2
ftiti p ) convivæ viderentur onocepha . videatur. ſecundo , G humores agiten
is
li . 3. a medium circa ipfum objeétum rur vel perturbentur , res aliter ac ſunt
Is inſpiſſetur , muratur objecti aſpectus : conſpicientur , ut contingir ebriis ac
ut quando denarius injectus in ſcutel- furiofis, qui credunt
lam aquæ plenam , viderur major , & duplicem folem de geminas ſe cer
jaceps in fundo , apparet in fuperficie. nere Thebas ,
Eodem pertinet , Gi vapores intermedii Huc referendæ funt ludificationes 26
aeris condenſentur , unde contingit ut Zedechiæ Judæi, qui fuit tempore Lu
luna multimodis minui & murari vi- dovici Pii , & hominem in aera jacta
t6 dearur ; , & uc, putemus à gallidaceo bai , & in membra diſcerpebat , & ex
trahi trabem , cùm revera feliucam tra- recollecta adunabat, currum etiam onu
0 2 ftum
o Molina ubi ſupra . r Tignolus in l . 2. de anima fol.177.
p Guil. Parif. jupra c . 22 . I D. Thom . 2. d. 8. q. uni, art, so
q Teriut . a poc. c. 22. Minucius in ad 4.
Odavio D. Aug.1.10 .de civ. Deic.16 . tl . 18. de civ. Dei c. 18. E.
108 DISQUISITIONUM MAGICARUM
ftum fæno cum equis & agitatore co- pulverem redegiffet . At paulo poſt bar
ram toto populo abſorbebat u quan- ba prehenfa lamentari , amotaque ca
quam in his etiam ex primo genere ligine, Je ut ira numinis agitatum de- 29
& fecundo mixta nonnulla . Tertiò , plorare . Rogatus , cur merces ſuas ita
folet impedire ſenſationem , craffiore irattaler? cum dolore narrabai , se re.
aliquo humore obſtruens viam ne ſpi- mis intentum , horribilem ferpentem ſu.
ritus ad organum perveniant, vel alia per vaſa porre lum , oculis inconniven.
ratione vim fentiendi hebetans. qua ribus in ſe converfum inliar devoratu .
25 fortè ratione Angeli Sodomæos aora. ri , vidiſe, qui prius volutari non deſti
fia x percuſſerunt . Cùm verð dæmon terit, quam fictilia contracta effent.in.
hominibus perſuadet eos immutatos efo de ſubito ex oculis evanuiſje. ) De Eo- 30
fe iin beftias , tunc non organum dum- nis hæretici & magi præitigiis teitatur
taxat immutat , fed interdum & me- Guilhel . Neubrigen lis 'd . ita oculos ho
dium , femper verð fimul phantaſiam , minum faſcinaſſe , ut videretur magnam
ut accidit Præftantii patri apud D. Au- virorum turbam penes ſe habere , o re
guftinum y. Poteft enim diabolus fic giis deliciis ciborum , o apparatus ſplen
componere & ordinare phantaſmata didiſſimi abundare. ) Sed hunc tandem
ut quis etiam vigilans ( quod dicitur) concilio Remenli damnatum , cùm ad
fomniet, more dormientium , & puó mortem duceretur , fæpius ad terram
tet ſe ea fentire , que non fenrit 2 , dixille Terra findere , idque irrito co
inftar maniacorum . Hoc fit in Turca- natu legimus apud Robertum in Chron.
rum incantatione qua fugitivos retra- Sie dænion ludit prættigiis , nec con
hunt , quam deſcribit Bartholom .Gie. tentus miracula præftigiis imitari , co
gorgievizius lib. de Turcarum mori natur in hæreticis etiam ipfa prættigia
bus fol. 93 .
26 Porro Praſtigiatorii effectus duabus exemplum adeò lepidum & fettivum ,
regulis deprehenduntur. Prima eft 9 ſi ut quod me recreavit , eo lecto : es hu
effectus non oritur à motu locali , & jus libelli nequeam fraudare , ſed lu
ſuperat caufarum naturalium applica- bers , honellæ voluptatis eorum gra
tarum activitatem ( v.g. fuſcitario mor- tia , deſcribendi laborem hoc loco afo
tui , aut veræ cæcitatis.curatio ) inter- fumam . Tempore SigiſmundiprimiRe
venit deceptio & pr ſtigium . Secunda gis Polonia , Jacob . Melilinki præter 31
quando id , quod ' viſum eſt , llatim oppidi Brezinii , levitate quadam ani
evaneſcit, nec permanet , et præftigio - mi , auctoritatem nomena ; Chrifti fibi .
fa machinatio . Prioris exemplum eft , adfcivit, Petrumque Zatorski Craco
quando Magi pofito in camera arcu de vienſem , ceterofque fibi fimiles latrones
27 certo ligno , & fagitta alterius ligni , duodecim elegit , linguliſque nomina apor
& chorda certi fili , fagittam ejaculan- ftolorum impofuit, je vero Jefum Chrifti
tur ; & fic faciunt apparere in loco flu- appellavit. Qui per villas ubique ambu
men enatum tant re latitudinis , quan- lantes prodigia morionü sa praſtigiatori
tæ fuit fagner jaetus a. Posterioris ut more exercebant , Iycophantaſque alios
78 cùm videntur lacerare & vorare equum , latrones , velut meriuos , ſubornantes, ſu
qui mox fanus fiftitur b . item in illo feitabant; piſces in paludesluvojas primò
facto magi , quod narrat de limulato impolitos , ubi nunquam eos naſci poſſibile
ferpente Niceras c. Cùm ex editiore crar , in nomine Chrifti fui manibus ca
Palatii Conſtantinopolitani loco Mi- piebant , panes in fornaces imponebant , 2.70
chael Sisidires naviculam vidiſſet , qua nomine que Chrifti fui , cùm illic ante
olle e patine vehebantur 5 carmine non elent , depromebant , eum ingenti
mazico effecit , ut nauia exfurgeres ergo fimplicis vulgi admiratione . Quodaw
vaſa non prius ferire deſiſteret , quam in tempore ad Cestochoviam monafteriumD .
Pirgs
u Tritem in Chron. Hirfurg. a Gui , Par. infr. c. 22 .
x Gen. 19. y d . 6.18. bidem Gral. Sup. c . 23. cl. 4.annal.
z Cajer . 2. 2. q. 95. 3. 3. dl. i . hift, ving. c. igua
-LIBRI II . QUÆ ST. VIIT, Fog
7
Virginis indagine celebre, cum fuis A. potolis malè tractatum hoc fibi juſte como
poftolis venit, cumque illic aliquot die- 318ilfe dixit : At vir ira excandeſcens :
bus morarentur, unum ex fuis quafi ob- latro hic ( inquit ) nequiffimus , e non
feffum à demone fubornaverunt , cujus Chriftus fuit . Itaque cum vicinis eos
opera vičtum acquirebant. Ille enim per inſequitur , eo in quadam villa affe .
hofpitia ambulanscarnes de coquina ra- quitur . Tum Pſeudo - Chriſtus ad " ile
piebat , in fuoſque projiciebat , qui cru lum , qui vocabatur Petrus , dixit : Jam
ce illas munientes 'carnes comedebant . mea pallio Petre , calixque quem bibi
Cumque ingens illic effet concurſus populi turus fum , appropinquai , cui Petrus ,
ad DiveVirginis imaginem , Sycophanta cu mihi , ut video , Domine , imminet .
illi obſedum fuum ad altare ducunt , Ille verò dixit : Perre égo aliter non
duplici vejte indutum , in cujus inter- poljum , niſi per fenefiram , binc evade
capedinem neceſſaria imponere poffet : re . Tum Petrus : pour egote , quoad vi
lapillos verò intra indufium ei impo- vam , non derelinquam : fed , quocur
fuerunt : cumque ad altare deducere. que fuperis , lequar. Ergo per feneftram
tur , ille à manibus deducentium furio aufugii . cæteri quoque Apofioli , quæ
bundus lefe proripiens , in altare dona- potuerunt , evaferani . Ruricieos ſecu
d riis onuftum irruit , pecuniaſquerapiens ii baculis fuftibuſque cacidere : dicen .
in veitis duplicate intercapedine eas tes : propheriga nobis Chrifte cum tuis
abfcondit. Monachus ab altari divino Apoſtolis , qua in ſilva baculi iſte cre
4. intermiſo officio aufugit, cæteri mona. verint . Ergo plagis e mendau vitam fuam
rbi accurrentes cingulum ejus folvunt . poflea emendarunt , dicentes. Difficile
CO Ibi lapilli duntaxat in terram cecide- eft nobis Chrifti paſſionem , Apoftolo
runt , pecunia verò in vcfte duplicata rumque tormenta ſubire . Sic Poloniæ
remanfit. Monachi pecuniam arte de- Chronica e .
7 monis ' in lapillos transformatam putan Agnoſcis puto lector eundein infide. .
7P tes , exorciſmis * eam in priftinam for- litatis & blalphemiæ ſpiritum in his
mam transformare nitebantur : fed cùm fycophantis , qui fuit olim in Cyrila
lapilli remanerent , Monachus librum Ariano , & poltea in Calvino ejuſque
ar facrum indignabundus in terram proje- fequacibus , nimirum omnes ejufdem
RE cit dicens : fimilem dæmonem nun. Satanz organum fuere . De Ariano Cy
quam habuimus :: abite cum eo ad o rila res notillima : de Albigenlibus ex
mnes diabolos : fycophantæ illi cum po- Luca Tudenfi illorum temporum fcri
Ebi cunia recta in Sileſiam fugerunt . Ibi ptore fimilia lectu digna refert Maria .
apud matronam nobilem in quodam par na lib. 12. de rebus Hiſpania , cap: 1 .
go divertentes , cum illa viró abſente cos de Belgicis Calvinianis tettatur ipſe ,
recipere nollet , faltem mappam vel te- per quem res geita Matth . Launous in
lam ad ſacrificandum petierunt . Atmu narratione cauſarum converſionis ſuæ
lier faſciculum relæ illis obtulit . Tunc
Tung de Calviniſmo ad Catholicam religio
illi, hanc nobiſcum accipiemus , ex Chri- nen) , Lege fi lubet ( lector ) ejus ſe- ,
ſtus tibi benedicet , ut tibi linum abun- cundam , quam cum ſocio Penneterio
dantius crefcat . Oftende aliam fi hae etiam converfo , edidit Apologiam ,
bes : quam cum fimiliter accipere vele ante annos aliquot Luteriæ impretſam .
leni , mulier recuſavit ,maritum imens . Mihi nunc liber non eit ad manum ;
Illi autem fruftulum fomitis cum igne in Finiam itaque cum Apulejo f : Ante 32
telam clam involventes , mulieri reddi- Poeciler porticum , isto gemino obtutu
12 derunt . Itaque cifta d tela , à cita ve . circulatorem aſpexiegreirem , Spaiham
16 rù domus accenfa conflagravit . Viro do- præacutam mucrone infesto devoraſe :
mum reverſo , uxor ob Chriſtum cum A. ac mox cundem invitamento exigue lia
2. pis .
Opinabantur dæmonis præftigiis ila e Martin . Bielski in annal, o Gua
videri mutatam , og putto per exorc. guin , in vita Sugi/mund. In
1. demone præftigias ceſſaturase pecuniam f lib. 1. de alino ,
fic priftina forma reddendam ,
T1O DISQUISITIONUM MAGICARUM
pis venatoriam lanceam , qua parte mic re , que neceſario ( velint nolint ) ſuis
natur exitium , in ima vifcera condi- ordinationibus veniunt : aut mortiferam
diſſe. ' ecce ponè lancee ferrum , qua immittere quibus libuerit Labem , aut
bacillum inverſi reli ad occipitium per familiaran dirumpere caritates : aut fs
inguen fubdit , puer in mollitiem deco ne clavibus referave que clau a funt ;
rus infurgit , inque flexibus tortuofis e aut ora ſientio vincire ; aut in curri
nervam , ou exoſam , faltationem ex culis equos debiliiare , incitare , tarda
plicat, cum omnium qui aderamus ado re ; aut uxoribus liberis alienis insa
miratione . ) Hæc haud dubiè dæmon conceji amoris flammas ( live allı ma
perfecit , ſpeciebus falli objecti in o- res fint, five fæ minei generis ) @ fa
culos immiffis , per medium aerem jis piales immittere cupiditates . Joan. Sa
imbutum . lisberienſis lib. 1. Polycratici c, 10. Do
mino , inquit , permittente elementa cor
QUÆSTIO IX. cutiunt , rebus adimunt Species ſuas
ventura plerumque pronunciant , tur
Quàm admirandos effe &tus veteres Ma- bant mentes hommum , immittunt ſo
gis tribuerint . mnia , homine/ que violentia duntaxat
carminis occidunt , Oʻr. ) non est omnia
SUM M AR IU M. colligere aoimus , nec operæ prætium :
fed quæ nunc occurrunt , & precipua
I Quid Saxo Grammaticus deMagis videntur . Ab Aquilone ordiamur, un
Jeptentrionalibus . de , propheta teite , malum omne pan
2 De Lappis, Finnis , Biarmiis . ditur . Saxo Grammaticus , & apud Se r
3 De Tartaris. quibu /dan . ptentrionales fcribir , Giganies Magos
4 De aliis famoſis Magis fingulis Zo- que inauditi generis miracula diverſis
roaſtre , Dolitheo , Simone , Pyeha. præftigiis exercuille, e per fummam ludi
gora', Orpheo , Baiano , Ollero . candorum oculorum peritiam proprios 4
5 Item , Ericus Rex Gothorum , Ipolo iveroſque vultus variis rerum imagini
lonius , Julianus, Manethon. bus adumbrale , illicibuſque formis ve
6 Apuleius, Regina Caupona . ros conſpectus obſcuraſſe . ) Olaus Ma
7 Jam olim quædam Sage diftæ Re- gnus , de Lappis , Finnis , & Biarmis
gine . auctor eſt b , quamcumque volunt
8 Pamphila Hypatenfis . guram aſſumere : item quæ in alio ge
9 De effectibus magicis , herbarum , rantur orbe ab amicis vet inimicis , lio
lapidum ,, byene . neæ veftis pretio , explorare , ventos
10 Vis magorum apud Poetas, Empes quoque quos opteni navigantibus vende
doclis , Moeridis . re. ) Tres Tartarorum hordas, ultra
3
ri Cires, Carmentis , Medex , de alia Cazanenſe regnum incantationibus fu
quadam Tibulli . pra modum deditas , ils caligines , a
12 Alia Petronii , Nemefiani , Folia biaſque tempefiates cæli frequenter ex
Canidia . citare. hocque modo hoftes profligare ,
13 De Erichto Lucani de aliis Thel- narrat Alexan . Guaguinus i . A po
Salis . De Medea ex Sen. de alia pulis ad ſingulos fi deſcendamus , oc
Jaga quadam Alecto . currunt plurima . Zoroaſtres ex ftellis 4
velur ſcintillas eliciebat k . Dobheus
perfecit , fed eum diſci
Rnobius libro primo , agens de olim mira perfecit ,
A Magorum admirandis 9 ad divi: pulus Simon Magus ſuperavit , de
nationes & maleficia , ut ad capita're. cujus prodigiis egimus janr prius , &
vocat his verbis : Quis enim hos ne . breviter ita Glycas part. fecund. Ef
ſciat aut imminentia ſtudere prænofce- fecit ut ftatua ambularent , idemque

g 1. 1. hiſt. Dan . k Clemens , in itinerar B. Petri


h l. 1. c. 1. l. 3. 6. 18 . five Clementi falſo afcripius liber ,five (ut
i in Tartaria . poro ) ipfius, fed a mala corruptus mann .
LIBRI II. QUÆ S. IX . 111

* in ignem profiliens , non tamen we- Manethonem imagicarum operationum


7 barur : m'area ſubvolabat : ex lapidio aded fuille perituin , ut palam ſemper
bus panes faciebat ; alias atque alias in præ ſe contemferit Apolloniuin Tya
formas migrabat ; facies aliquando bie næum . Apuleius ipfe , multorum felti- 6
nas habebat ; in columnam converteba- monio magus , de duabus fæninis
sur : efficiebat , ut janus claula fua fcribit admiratione digniſſima : pri
Sponte aperirentur , vala domeſtica ſpon- nium u de quadain Caupona , regina
të moveri ad ulus humanos vidercotur : ſagarum ( ut fcias etiam tum quafdam 7
umbræ ipfum multæ præcederent , quas ab iis hoc titulo honoratas ) Saga ,
mortuorum animas fe dicebat : cum inquit , eft en divinipotens, cælum de
aliquando à Celare perquireretur, tere ponere a terram ſuſpendere , fontes du
rore perculius, alteri forma ſua relicta rare , montes diluere manes fublima
fugit. ) & poltea idem de eodem Sie re , Deos infimare, fidera extinguere 2
mone 1 : habuiſſe canem alligatum ca tariarum ipfum illuminare . Amatorem
tene in domus limine , devorantem eos , fuum , quod in aliam temeraſet , unico
quotquot ad Simonem injuiſi adire com verbo mutavit in feram caftorem : quod
narentur , Canis verù Perrum intrare ea beſtia captivitatem meruens , fe ab
juffit , humana voce Petrum adeffe nun- jnfequentibus repræciſione genitalium lie
ciavit . ) vides divinæ , quæ in Petro berai : ut illi quoque fimile , quod ve
virtuci , Diabolicam vim ceffiffe , & nerem habuit in aliam , proveniret
Cerberum , cui nequibat nocere , adu- Cauponem quoque vicinum , atque obid
laffe . Quæ de Orpheo & Amphione emulum , ' deformavit in ranam ,
commenti Poetæ & • vi muſicæ eorum , nunc fenex ille dolium innatans vini
lo:
ea magiæ utriufque nonnulli adſcripre- fui, adventores priſtinos in fece ſubmiſ
runt m . Pythagoras femur fuum au- Jus officiofis ronchis raucus appellat .
reum oitentavit, carmine aquilam ci- Alium de foro , quiddam quod adverſus
curavit , cum qua frequens colloque eam locutus eſes , in arietem deforma.
batur ni Numa Pompilius cænæ opi- vit : & nunc aries ille cauſas agit. Ea
paræ apparatum , cum nihil doni obe dem amatoris fui uxorem , quod in eam
foniorum habuiffet , exhibuito . Baja- dicacule prebrum dixerat , jam in ſarcia
nus Bulgariæ rex , le quoties volebat nam imprægnationis , ob feplo utero ego
115 in lupum , vel in cujuslibet alterius repigrato fætu , perpetua pregnatione da .
beftiæ formanı mutare cernebatur , in- mnavit ; ut cun & ti numerant ,
terdum faciebat ut à nullo videretur péto anno rum miſe lla illa , velut elephan .
p . Ollerus oſſe incantato , tanq uam tem pari tura , pond ere diftenditur 2
@ 8
navigio , valtillima maria fuperabat q . Poſtea de Pamphile x Maga primi
5 Ericus rex Gotthorum quocumquever. nominis, de omnis carminisJepulchra
a
teret pileum , inde ventum profperum lis Magißra creditur : que furculis ajo
eliciebat r . Mira quoque de Apollo- lapillis , o id genus frivolis inhalaris
go
nio refert Philoltratus , & de Juliano omnem iftam lucem mundi fideralis , ?
X Chaldæo Suidas / , quem in hac ar mis tartari , in vetultum abaos ſub
's te & fubitò fedanda urbis pelte Apol- mergere novit . Nam fimul quenquam
DO Jonium fimul cum Apuleio , coram Do- conſpexit fpecioſa forme juvenem , ve
mitiano , ſuperalle narraí Analtaſius nullate ejus capitur, ego ilicò in eum ago
, hujus Juliadi mentio apud Arno oculum animum detorquet . Minus
IS bium lib. 1. ubi duo docti ' viri aluci- morigeros ( 9* viles faftidiens , in faxa ,
nati dum Vulcanum reponunt : addito in pecue , o in quodvis animal pan .
idem Anattalus , & ex eo Cedrenus to reformat; alios vero prorſus exiſtin .
guit. )
1 par. 3. Annal. m Paufan. 1.6. - Jo . Mag. 1. 17. Goth. hift.
n Plutar.coin Muma Bo Ammia . I in zoce Julian . 1.
o Sabellic , lib. 3. Ennead . 2 . 3 t q . in S. S. 23.
p Trithe. Chro. Hirſaugienf . u lib. 2. de zino aureo .
9 Saxo b. 3. Danie , x l. 2. de aſino (4'!rço ,
le
MI2 DISQUISITIONUM MAGICARUM

guit . ) nihil attinet fimilia ex Luciani Carminibus Circe jocios mutavit Uliſis.
alino defcribere. Plinius y , ſed irridens Frigidus in praliscantando rumpitur an .
9 ex Atclepiade , Æthiopide herba amnes ac guis , & ,
ftagna ficcari conjectu , ta &tu claufa o Has herbas atque hæc Ponto mihi leta
venena .
mnia aperiri . Achimeride conjecta in
aciem hoftium , trepidare agmina ter. Ipſe dedit Moeris , nafcuntur plurima
Ponto .
ga vertere . Laracen dari ſolitam à Per
Jarum Rege legatis , ut quocunque ve His ego fæpe lupum fieri do fe condere
nilent omnium rerum copia abunda filvis ,
rene: ) De hyænæ partium effectis plu- Moerim lépe animas imis excire fepul
chris ,
rima idem alibi % , de variis lapidibus
etiam magis incredibile a , achatis fuf- Atque ſaias alio vidi traducere meffers .
fitu tempeſtates in Perlia ' averti , o Ovidius in Metam . d . poftquam nar
Auminaliſti , fi lapis ſimilis fit pelli ravit Ulyllis focios in fues mutatos. II
leonine : byené pelli fimilem , difcor . de Circes amore , & odio in Picum
dialem eſſe domibus , eum qui unius co- Regem copioſior , inter cætera ; de Car
loris , invictum athletis : eandem vim mente , ſeu Canente Pici uxore ;
10 alectoriæ Milonem expertum , &c . Ve Rara quidem facie , fed rarior arte ca
niamus ad poetas . Empedocles , apud nendi ,
Laertium in hanc fententiam valde ja. ( unde Canens ditta eft ) filvas ſaxa
Etabundus . movere ,
Pharmaca , queis pellas morbos , levef- Ec mulcere feras , flumina longa mo
que Jenectam rari
Percipies', quæ cuncta sibi communico Ore fuo , volucreſque vagas retinere fo
ſoli . lebat .
Compefcefque truces ventorum ritè pro- Et pauld poſt, de ipſa Circe , quæ Pi
cellas co viſo , amore correpta , inquit .
Exorti inſanis qui vaſtant flatibus a. Non tamen effugies , vento rapiare li
& cebit ,
gros .
Şurſum , fi libeat , mox flumina pigra Si modò me novi , la non evanuit omnis
ciebis , Herbarum virtus, nec me mea carmina
Et media induces ex tempeftase ſere. fallunt .
num , Dixit , ou effigiem nullo cum corpore
Induces media pluvias æftate ſalubres ; falſi
E: fatus ficca qui perflent omnia meſle , Finxit apri , præterque oculos tranſcur
Exſtinctumque hominem nigro revocabis rere regis
ab orco . Julie , in denfum trabibus nemus ire
Et fubdit ex Timæi hiſtoriis 6 , Em. videri .
pedoclem Etefiis aliquando vehementer Quem inanem aprum , dum Picus e
flantibus adeò ut fruges corrumperent , quo admillo in ſequitur , ab ea folus de
exconari aſinos juliše , factiſque utri- prehenfus, verbis in Hagitium invita .
bus eos collibus ego montium verricibus ius & carmine malo ;
admoveri ad compellendos flatus : ' celo Concipit illa preces , do verba precantia
dixit ,
Janribuſque ventis, ab eventu reinwuru
vélemy ( ventos hi/tentem ) vocatum ef- Ignotoſque Deos ignoto carmine adorat
fe: unus itte ex Græcis ſufficiat ; locu. Quo folec ego nive & vultum confundere
pletiores ſunt celtes Latini , qui hæc lune ,
uberius & elegantius defcripſere . Et parrio capiti bibulas ſubtexere nubes .
Virgilius c . Tunc quoque cantato denſatur carmine
Carmina vel culo posſunt deducere lu i cælum ,
nam : Et nebulas exhalat humus , & c.
Sed
y lib. 16. c.4. z 1. 28. 6. 8 . bl. 15. de vit. Phil.
a lib. 36, c. 10 c Eclog. 8. d lib. 14 ,
LIBRI II. QUÆST. IX. 113
IS Sed cum ille mæchain caftus averſare . Jam jubet afperſas lafte referre peo
tur , in furorem verſa . dem
Tum bis ad occafum , bis le convertit Cùm libet hæc triſti depellit nubila
ad ortum , cælo :
Ter juvenem baculo tetigit , tria car Cum libet , eftivo provocat orbe ni
mina dixit . ves .
Et ille in avem mutatus , pengas in Illa tenere malas Medes dicitur ber
T2 corpore vidit . Denique cum famuli ab bas ,
malefica vi , miniſque adhibitis regem Sola feros Hecates perdomuiſecanes .
‫ܘ‬ ſuum repoſcerent . Hæc mihi compofuit cantus queis falle
Illa nocens ſpargit virus , fuccofque ve re polles ;
li meni . Ter cane , ter dictis deſpue carminis
ľ Exiluere loco ( diētu mirabile ) ſilve , bus :
Inge muitque folum vicinaque palluit ar. Ille nihil poterit de nobis credere cui
bor , quam ,
Sparſaque ſanguineis rubuerunt pabula Non ſibi, ſi in molli viderit effe finu .
guitis . Tu tamen abſtineas aliis , nam cætera
E : lapides viſi mugitus edere raucos cernet
Et l'aerare canes, conhumus ſerpentibus Omnia : de me uno feniiet elle nie
atris bil .
Squallere, egye tenues animæ volitare vi- Quid credam ? nempe hæc eadem fe die
dentur . xit amores
Attonitum monftris vulgus pavet , illa Cantibus aut herbis folvere poſje meos .
pauentum Et alibi idem vates : &
Ora venenata tetigit mirantia virga ; Num te carminibus , num te pallenti
Cujus ab attactu variarum monfira fe bus herbis
rarum Devovit tacito tempore noctis anus ??
In juvenes veniunt , nulli ſua manſit Cantus vicinis fruges traducit ab agris,
imago. Cantus irată detinet anguis iter
Et de Medæa , Circes nepte e . Cantus doo è curru lunam deducere ten
Hla reluctantem curſu deducere lunam 9
Niritur , o tenebris abdere Solis e Ec faceret : fi non ara repalfa ro
nent .
quos :
Illa refrenat aquas , obliquaque fulmi- Propertius lib . 1. Eleg. 12 .
na liftit , Invidie fuimus ? num nosDeus obruit ?
Illa loco filvas , vivaque ſaxa movet : ап qua
Per tumulos errać Sparſis diftinéta ca Leéta Prometheis dividit herba jugis ?
pillis , Non fum ego , qui fueram .
Certaque de repidis colligit offa rogis : Petronius arbiter inducit ſagam lic 12
Devovet abfentes , fimulachraque cerea gloriantem ;
fingit , Quidquid in orbe vides , paret mihi .
Et miſerum tenues in jecur urget acus . Florida tellus ,
Tibullus f . Ut mihi verax Cum volo ficcatis arefcit languida fuc
Pollicita eft magico Jaga miniſterio.. cis :
Hanc ego de cælo ducentem lidera vidi, Cum volo fundat aquas , ſcopulus atque
Fluminis hæc rapidi carmine vertit arida faxa
iter : Indigenas jaculantur aguas , mihi pore
Hæc cantu finditque folum , maneiſque tus inerteis
ſepulchris Submittit fluctus ; Zephyrique tacentia
Elicit, Otepido de vocat offa rogo. ponunt
Jam ciet infernas magico ftridore catera Anie meos fua flabra pedes , mihi flus
vas , mina parent ,
P Hir .
e Ep. Hipsypiles . t Eleg. 2. g Eleg. 8 .
114 DISQUISITIONUM MAGICARUM
Hircaneque tygres , y juli ſtare dra . Mens hauſti nulla ſanie polluta veneni
cones . Excantata perit , quos nun concordia
Quid leviora loquor ?? luna defcendit miſti
imago Alligat ulla tori , blandeque potentia
Carminibus dedu £ ta meis : trepiduſque forme ;
furenteis , Traxerunt torti magica vertigine fili .
Fle &tere Phæbus equos revoluto cogitur Celjavere rices rerum , dilataque longa
orbe , Halit no & te dies : legi non paruit & tber ,
Tantum dicta valent : taurorum flam . Torpuit o preceps audito carmine mun
ma quiefcit dus ,
Virgineis extincta ſacris ; phebeaque Axibus y rapidis impulfo Jupiter ur
Circe gens
Carminibus magicis focios mutavit U. Miratur non ire polos, tunc omnia con .
lyllis . plent
Nemelianus Bucolicorum ſcriptor b . Imbribus y calido producunt nubila
Cantavit quod luna timet , quo rumpi Phæbo ,
tur anguis , Et tonat ignaro cælum Jove, vocibus iif
luo currunt scopuli , migrant fata , vel. dem
litur arbor . Humenteis late nebulas , nimbolque fa
Et lyræ latioz Princeps de ſagis tribus lutis
1
famoſiſſimis i , de Folia , Excuffere comis : ventis celantibus fe
Que fidera excantata voce Theſala , quor
Lunamque deripit . Intumuit , rurſus, vetitum ſentire pre
Et ibidem ſic Canidia canit ,. cellas ,
Non uſitatis ( Vare ) potionibus ; Conticuit , turbante Noto : puppimque
o multa fleturum caput , ferenteis
Ad me recurres : · vocal mens tua In ventum tumuere finus , de rupe peo
Marlis redibit vocibus . pendit
Majusparabo , majus infundam tibi Abſciſa fixus torrens , amniſque cucur.
Faftidienti poculum : rit ,
Priuſque cælum ſidet inferius mari', Non qua prones erat . Nilum non extu
Tellure porrecta fuper : lit alias,
Quam non amore foc meo flagres , uti M & ander direxit aquas , Rhodanumque
Bitumen atris ignibus. morantem
Et poftmodum eadem k . Præcipitavit Arar , fummiffo vertice
Que movere cereas imagines . montes
Ut ipfe nofti curiofus epolo Explicuere jugum , nubes ſuſpexit Olym
Deripere lunam vocibus poffum meis, pus .
Pofum crematos excitare mortuos , Solibus & nullis Scytice , cum bruma
Deſiderique temperare poculum . rigeret
Sed omnium aceuratiflimè ; licet , Dimaduere nives.impulſam fidere Tethyn
propter grandiloquentiam & ' celfum Reppulit Hemonidum defenfo littore car
illum fpiritum , obſcurius , M. Luca men .
13 nus de EriGichto l. Terra quoque immoti çonculic ponderis
Carmine Theffalidum dura in præcordia , axom ,
fluxit , Et medium vergens niſu titubavit in
Non fatis addu &tus , amor , flammiſque orbem .
ſeveri Tante molis onus percuſſum voce receffit ,
Hlicitis ar ſere fenes , nec noxia tantum Profpe &tumque dedit circum labentis O
Pocula proficiunt > aut cum furgentia lympi .
fucco Omné potens animal lethi , genitumque
Frontis amatur & fubducunt pignora feta nocere
Es
h Eclog. 4. i Epod. Ode si k Od, ult. I lib. 6 .
LIBRI II. QUÆ S. IX. 115
M
14 Et pavet Heminoas , o mortibus in Artibus magicis ferè
ſtruit arteis , Conjugia nupta precibus admixtis lia
Has auide tygres , do nobilis ira leonum gant ,
Ore fovent blando; gelidos his explicat Vornare juli frigore in medio nemus :
orbeis Millumque fulmenftare , conculi fretum
Inque pruinoſo coluber diſtenditur arvo : Cefante vento , turbidum explicui mare,
Viperei coeunt, abrupto corpore , nodi, Ei ficca tellus fontibus paruit novis
Human ogue cadit ſerpens a Plata veneno. Habuere motum ſaxa, diſcuſſi foreis ,
Et mox : Illis do ſidera primum Umbræftetiftis , omea jufi prece ,
Precipiti deducta polo , Phæbeque ferona Manes loquuntur , Jonuit infernus case
Non aliter diris verborum obfeffa ve nis .
menis Mare , terra , cælum , Tartarus ſervit
Palluit , go nigris terreniſque ignibus mihi .
arfit ; Nox media folem vidit , do noctem dies ,
Quam ſo fraterna prohiberet imagine Nihilque leges ad meos cantus tenent.
tellus Denique , pueritiæ mex labor ac ftu
Inſererentque ſuas flammis cæleftibus dium Claudian . 0 .
umbras Namque mihi magicæ vireis , ævique fu
Et patitur tantos cantu depreſa iabores . turi
Donec ſuppoſitas propior deſpumet in Præfcius ardor ineft . Novi, quo Thefe
herbas . Jala cantu
Nec minus eruditè patruus Luca- Eripiat lunare jubar : quid figna fa.
ni , pallio clarus & cothurno ; reliquiæ gacis
Latialis Orcheſtra , nofter Seneca w : Ægypti valeant ; qua gens Chaldea
Nunc meis vocata facris noctium fidus vocatis
veni Imper&t arte Deis , nec me latuere flu
Pelimos induta vultus, fronte non una entes
minax . Arboribus fucci , funeftarumque pote
Tibi , more gentis, vinculo foluens co Nas
mam , Herbarum ; quicquid lethali germins
Secreta nudo nemora luſtravi pede , pollens
Et evocavi nubibus ficcis aquas , Caucaſus , o Scythicæ vernant in gra
Oceanus mina rupes ,
Egique ad imum maria ,
graveis luas legit Medea ferox , callida Circe.
Interius undas eftibus viltis dedit : Sæpius horrendos Maneis , ſacriſque lje
Pariterque mundus , lege confuſa ethe tavi
ris , Nocturnis Hecaten , dy condita fyncra
Et folem de aſtra vidit , e vetitum mare traxi
Tetigiftis urfa , temporum flexi viceis. Carminibus victura meis : multofquecro
Æfiva tellus floruit cantu meo : nendo ,
Meſem coa &ta vidit hybernam Ceres , Quamvis Parcarum reftarent fila , pee
Violenta Phafis vertit in fontem vada , remi .
Er Iſter , in tot ora diviſus, truceis Ire vagas quercus , con flamina ftare
Compreſie undas omnibus ripis piger : coegi.
Sonuere fluctus , tonuit infanum mare Veraque non prono curvavi flumina la
Tacente vento , nemoris antiqui domus plu
Miſir umbram , vocis imperio mea . In fontes reditura fuos . Neu vana low
Die relicto Phæbus in medio ferit , cutam
Hyadeſque noftris cantibus more la- Me fortaſſe putes : mutatos cerne pe
bant . Ratcis .
Apud eundem non minorä fibi vendi. Dixerat e nivea ( mirum ) sapere com
cat Nutrix illa n : lumne
P 2 Di
m Medea.v.752. n Hercul. Oct. 0.450. o lib . 2. in Ruffin.
116 DISQUISITIONUM MAGICARUM
Ditari , fubitoque trabes lucere me 12 De Æine ignibus non ' liquantibus
tallo . nivem ; de cribro Tufcie non ef
Tam multa , tam magna fibi hæc fluente ; de flamma non conſumen
vanitas vindicat : quædam falsò , quz te Jovis Apameni templum ..
dam verè : fed quæ falsò , quæ verè, 13 Medeæ ignes. Marci Jéfuati mira
nunc nobis , quoniam alii id omiſere , culum .
diſcutiendum eft . rem totam certa me. 14 Jefuati alii à Jeſuitis.
thodo ad ſua capita reducemus ; illud 15 Abbatis locus correctus ; Fumi er .
femper memoria revolventes , quicquid ror , Balæi error .
demon poteft , id per eum , ex paéto 16 Papyrii Maloni improbus error cum
magos pofle : nihilque fic pole mazos , bypocrifi .
quod nequeat dæmon .

QUÆSTIO X. cunctis univerſis ſuperiorem ſe


( ut legiitis ) magica gloriatur:
Quid poſint Magi circa ordinem na Mare , cælum , terra , Tartarus ſervis
ture or leges univerſo ??
Nihilque leges ad meos cantus tenent .
SUMMARIU M. Falſum hoc imprimis , Soli Deo :
omnipotenti reſervatum . Naturx ordi
i Non pode contra has leges , vel or . nem mutare nequit , niſi auctor natu
dinem univerfi . Exempla . ræ ; nec leges univerſi refigere , nifi
2 Non pofle ullam formam ſubſtan . qui fisit. [citum & ratum elt hoc Theo
tialem vel accidentalem immedia- logorum decretum , nec motu locali
tè producere , ( quz actio eft immediata dæmonis )
3 Nec creare , nec ex quolibet facere nec applicatione agentium & patien
quidlibet , nec quovis inſtrumento tium per alterationem , corruptionem ,
quemvis effectum ; nec eodem tem- generationem ( quæ funt ejus actiones
pore . mediatæ ) poſle quidquam , quod na
4. Nec in inſtanti operari . turam fuperet , & proinde , nec id ,
5 Nec vacuum , nec infinitum produto quo mutetur ordo , ſeu les univerli :
cere , nec elle ubique . Locus Ter- Sic Divus Auguſtinus & Divus Tho
tuliiani explicatus . mas p . probatur à Scholaſticis aucto
6 Non poffunt tollere connexionem ritate Apoltoli 9. Non fubjecit Deus
neque conſervationem partium uni- Angelis orbem terr& futurum . Ut in
verfi nec agentium naturalium terpretati D.Chryfoitomus, Theophy .
activitatem directe impedire . lac. D. Thom . & Sasbaut. non ma
7 Linteum ex Caryſtio lapide pur- lè , quanquam revera verba illa de
gatur igne. Adamas impedit acti- miundo novo leu Eccleſia potiùs agant ,
vitatem magnetis . cujus caput eit Chriftus , & de quo
8 De Flammis non ærentibus , fexfa- pun ſeniel Prophetæ / . Melius pro
tuis ignibus : bant ratione , quia pars non poteft
· 10 De igne ad aquas Stantias , ou plus toto . Ex hoc axiomate inferuntur
de albo igne S. Thelmi in nau niulta particularia .
fragii metu . Primd non poſſe Magos dæmonis a
10 Lutheri error de balone Coro- opera producere immediate ullam
na , Or. formam fubftantialem vel acciden
11 De Flammis loquentibus , de bra- talem . quia naturæ lex eli , ut cor
chiis, O digiris ardentibusfine noxa. poreum ſubjectum nequeat à re incor
porea
p D. Aug. lib . 3. de Trin . D. Tho. r El.9. v . 6.00 6.65. V.16 . Pf.102.
1. 3. cort. gen . c. 108. 9. 16. de ma- v.19. hoc eft ipfis hominibus,qui omnes ſal
lo, ar. 8. quos ſequitur Viet, n. 35 . tem poft iudicit dicka credituri. fic Phe.
gad Heb . 2. Ņ. 5. tius Primaſ. Ans. O Haym .
LIBRI II . QUÆ ST. X. 117
porea immediatè alterari: diabolus au- corpus de extremo ad extremum trans
tem elt incorporeus , formæ autem il- ferre non tranſmillo medio ; nec cor
læ ex potentia rei corporeæ funt edu- pus longè à ſe diſtans localiter move
cendæ. hinc fequitur non pofle diabo- re ; quia neceſſe est , ut movens ac
lum immediatè ullam qualitatein cor motum ſimul lint in loco ( alioquin
poream & permanentem imprimere. fequeretur etiam poſſe movere corpus
v. gr. calorem , frigus , albedioem per vacuum , & quamlibet intercape
ro & c. f. ' dinem ) ; nec in instanti vel quantali
3 II . Non poſſunt aliquid creare , pro- bet celeritate corpus movere aut transe
priè loquendo , five ex nihilo , quia ferre. quia vis eorum motiva certis eſt
caufæ naturalis activitas non extendi- finibus limitata . Quare intelligendum 7
tur in id quod nihil eft , hoc esimelt fanè , quod Tertullianus ſcripſit ;
us virtutis infinitæ . demanes momento efle ubique. Item
le III . Nec ex qualibet re naturali totum orbem illis unum efc locum
poſſunt facere quamlibet. quia nequeunt Nam impropriè totus orbis unus illis
immediatè formam introducere ; ut au- locus est , cùm conllet Gc. v . gr. eos
tem eam mediatè introducant , neceſa eſſe in Oriente , ut fimul tunc non
. farium eſt aptas- diſpoſitiones præce- fint in Occidente. five eniin per ſub
Do ! dere : nulla verò ' res eit capax cuncta- ftantiam fuam fint in loco ( quod pro
Top rum diſpoſitionum , quæ ad omnes for babilius , ) live per virtutis applica
mas requifitæ funt . Hinc etiam fit tionem ( ut multi volunt ) adæquatus
ci ut nequeant , quovis inſtrumento vel eorum & proprius locus oniniun ju.
780 cauſa ', quemlibet effectum gignere : dicin , certum habet & limitatum am
cali tùm quia pendent è pacto inito , quod bitum , vel virturi vel subſtantiæ pro
certa prafcribit media : cùm quòd portionatum , & ubique eſſe , omnia
is)
cùm non agant immediatè , caula vel implere elt : quod ſolius Dei proprium.
inſtrumentum debet idoneam propor- momenrum etiam uſurpavit pro celeri
0065 tionem cum effectu habere . adeò motu , ut ab hominibus vix queat
IV . Nequeunt formas fubftantiales percipi .
( ut dixi ) line præviis alterationibus VI. Ex eo quod di tum eft , non
id ,
4 ac diſpoſitionibus producere . Nec et- poſle tollere connexionem & fubordi
Choo jam id ipſum poffunt facere in inſtan- nationem partium univerſi ; ſequitur
clo ti ( quia mutatio per creaturas nulla etiam non poſſe tollere earum conſer
Deus fit , niſi in tempore ) ; nec etiam pof. vationem : quæ eft ordinis & conne
ſunt quantumlibet parvo aut æquali xionis illius cauſa finiſq ; hinc porrò
by. tempore quicquid volunt perficere : nam fequuntur, quæ de cælorum motu &
naturaliter ad unam rem plus , ad elementorum translatione , fequenti
ma
de aliam minus moræ requiritur , fecun- quæſtione dicentur : fequitur etiam non
ot , dùm plures aut perfectiores unius quàm pofle impedire proximè & directe ( li
alterius difpofitiones . cut faciebat Deus , quando in tam va
quu
pro V. Præſuppoſita Ariſtotelis & fequa- riis ac enormibus fuppliciis Martyres
weit cium ſententia , quæ in Lycæo Peripa- ſervabat illæſos ) u non poſſe ( in
7:07 tetico , & Scholis Theologorum recep- quam ) ſic impedire actionem agentis
tior eft : non poterunt vacuum in re- naturalis , quod habet omnia ad agen
onis 1 s rum naturam inducere ; nec infinitum dum requifiia : fed dumtaxat id porre
lacon 6 ullum actu ; nec à privatione ad ha- indirecte & mediante aliquo artificio
den bitum regredi; nec ordinem , qui eſt aut medicina , ficut faciunt homines .
core inter formas ac difpofitiones rerum videlicet primo adhibica contraria cau
naturalium inducendo, extremas præ- fa , quæ alterius caufæ vim excriini- 8
2 termiſſis mediis , vel pofteriores, ante pediai , v. g. fi mantile de mollibus
02 priores , immutare aut pervertere , nec lapidum filis ex Carylto petitis , &
inflar
11 !.
[ D. Aug. d. l. 3. c. 8. do commu u Angle, in 2. q. eric . de demo. 2.4.
niter Theologi. Apce. 6. 21 . dub . 1. diffic. 5 .
1 :8 DISQUISITIONUM MAGICARUM
softar tela contextis inflammam con num Glentium , & flammæ novitas
jiceretur , id non modo non ambure- ignaris caufæ metum ac confternatio
setur , ſed fplendidius , nitidiuſque exi- dem inducunt ; & faciunt à via abere
ret x . item fi adamantem admoveas , rare , & fic in malum aliquod ruere ,
impedietur magnes ne ferrum attra- præfertim in Aumina vel ftagna . Na
hai y . Sic forte diabolus Gentiles de- iura enim fua hi ignes ( ut samma
cepit , quando fecit ne flamma exure quas Æthna erudat , in fretum ferun
ret capillos Julii z , aut Servii Tullii, tur ) etiam volvuntur verſus aquas
aut tunicam fervi Anagnini . Porelt ( ut rectè Leloyher obſervavit lebro pri
tamen & alia prodigii tam celebris mo de
mo ſpectr. c. $. ) idco qui pertur
de ſpectr.
caufa reddi , Nempè hos ignes ex illo baci feu confternati , vel dueti curio
Hammx genere fuille , quem vulgò vo- fitate , hos fequuntur , fæpe ſubmer
cant Ignem Fatuur : cujus origo hæc Gonis periculum fubeunt. Si qua coa
à Philoſophis traditur . Exhalationes ftio extrinfeca ad fequendam quando
ab aere trigido , & nimis condenſato , que deprehendatur ; illa certè natura .
propè nos detineri: pofteà per vehe lis non eft , fed à dæmone . Nam non
mentem quarundam exhalationum in- nego quandoque poffe fieri , ut his fe
vicem ſuccedentium compulationem , Hammis dæmon adjungat. ſed cùm na
calefieri & infiammari: diverſos quo- turalem cauſam flammarum tenemus ,
que colores & figuras reeipere , prout haud arbitror cum plebecula ad pro
vapor crailior & fubtilior fuerit , & digiolas cauſas confugiendum . Cur ve
prout diverfimodè fuerit configuratus; rò his non ustulentur equorum aures ,
rubram apparere vel nigram flammam vel hominum capita
in materia craſſiore ; candidiorem & rim ; quod ex fententia veterum 'Phi
clariorem in fubtiliore , & cæteram fi- loſophorum b , ignis duo funt genera
guræ varietatem ex lucis reflexione re- ( feu partes potiùs ) flamma & pru .
præſentare. Apparent etiam hujuſmodi na : prunæque proprium fit , urere ac
phantafmata ( Galli vocant des Ade non lucere ; flammæ verò , lucere &
vis , Germani Stallichten , alii Drue- urere , quando perfecta elt framma ;
chliechier ) vel inter equorum aures , vel quando verò imperfecta ( ut de qua
fupra verticem hominum vino , ira , agimus ) tunc tantùm pollit lucere ,
vel alia ex caufa efferveſcentium : item vim urendi non habeat . Et nomen fa
juxta ſepulchra , buſtuaria , vel pati- tis indicat , hunc non verum eſſe aut
bula ; quoniam ex corporibus viſeofæ perfectum ignem , ſed quid igni limi
exeunt exhalationes , quæ , ficut di- le , ficut caprificus & ficus tatua non
Atum , motu illo infiammantur . præ- vera eft ficus , fed degenerans quid &
eedere vel Lubſequi viatorem putantur, ficui fimile. Confirmant , quod nar
quia progreſſu citatiore homo aerem rant c ad aquas Scantias flammam exi- 9
commovet ; idcircò fi coneris appre- re , quæ invalida fit quando tranſit ,
hendere , diffugere videntur , ab aere nec longè in alia materia queat dura
pullæ . Legi nuperum ſcriptorem Ju- re : & luper hunc igneum fontem , quæ
riſconſultum a , qui cenſet hæc omnia illum contegit fraxinus , æternum vi
dæmonum elle ludibria , & his igni- rere cernitur: quod non foret, fi hro
bus malum genium infirum elle. cur flamma vera perfectaque foret . Talis
enim alioqui homines fic ( ait ) peilio etiam albus ille ignis , qui poft tem
ciuni in jiagnorum Aluminumqus vora- peltatem gautis apparet , & fuperma
gines ac præcipitia non illa ( miho- lum , naviumque armamenta lidens
Do ) pelliciunt ; fed fit , quia nocture nihil adurit : Gentilibus Dioſcuroruns
feu
x Plutar. lii de defe ftu oraculor. a Lib . 2. da demonolat . cap . 3
y Plin. lib . 37. cap. 4. D. Aug. b Galeni l. 4. de fimplic. 'Médicoman
lib. 28. de civ . Dei c. 4. facultat. Platonis in Timão ego ipfeliste
z vide Vir. Æneid . 2. Livium lib. 1. Timai Locri.
Plin. la 2. 6. 107. 0b Loqueniè de Prodi. c Plin . do 6. 20.7.-
LIBRI II. QUÆ $. X. 119
Yeu Caflorun alba Stella , nobis S. nivibus fervare fidem , & lambit con .
Telmus dicitur d. Videte nunc ind- tiguas , innoxia flamma pruinas , hoc
gnem mathæologi Lutheri Meteorolo- non eft fabulofum ( ſuffragantur enim
10 giam commentar. in c . 9. Ge. fo. 146. hiſtorici , Philoſophique : ) fed eft ab
de iride diſputans, non contentus Iri- ditum naturæ ſecretun , forré , an quod
dem cum Halone vel Corona confu- fiamma nimis violenta propullone eje
difle , ſubdit : Ego non dubito faltantes Aa , minus activitatis habet in circum
capras, volantes dracones , lanceas, de jacentia , quæ tam obiter attingit ? quod
fimilia eſſe effects malorum ſpirituum ſi verum eſt , pertinet ad poiteriorem
in aere fic ludentium , ut aut rerreant , activitatis impediendæ modum . Alter
aut decipiant homines. Gentes flammas enim modus hujus impedimenti fic per
in naribus apparentes judicarunt Ca aeris interjecti celerem ac violentum
lorem o Pollucem elle . Ei apparet notuni , quo impeditur a &tio natura
aliquando luna super aures equorum . lis, ne fe in objectum inſinuet. ſicut
Hæc omnia certum eft elle ludibria de folemus moto aere fumum ne noceat
monum in aere . ) Sic ille per certum oculis abigere. ſicut etiam diabolus ef
eft , & non dubito , nulla reddita ra- fecit, ne difflueret aqua , quam Tuſcia
tione Philoſophiam evertit : eodem ju- Vertalis cribro portabat h . Sic fiammam
re , quo fidem ; ur in Deum , fic in na- injectam atri dæmonis ſpectrum impe
turam jus libi uſurpans: Lunam vocat , divit , ve Jovis Apameni fanum abſu
illas , quas dixi flammulas: aut fi Lu- neret , donec Divino miraculo aque
nam vidis equorum auribus inliden- benedictæ afperfio dæmonem abegit i .
tem ; vidit , quando lunaticus . Et ta Sic ad Medea incantationes tauro . 13
men hanc cenſet elle unam firmißimam rum fammivomorum halitum inno
O certiſſimam ( verba ejus funt ) de- cuum factum Poetæ canunt. Semper e
monftrationem , quod omnes ille impreſo inim Dei miracula diabolus conatur fi
fiones , ut vocant , fint opera Dei , vel mulare . Scit ſanctos per fidem ut aic
etiam'damorium . Iris, & cometa qui . Apoft . ) impetum ignis extinxife. Heb.
dem , fecundùm illum , Dei ; cæteræ 11. v. 34. ut fecerunt tres pueri He
dæmonum funt . Gaudeant tali Docto- bræi : Dan. 3. ut fccit B. Franciſcus de
re , qui amanı deſipere . Quod verò le- Paula , aliique ; uno contentus ero exem
u gimus de erraticis flammarum globis plo, in quo , cum fide , meritum quo
humanam edentibus vocem , & de re- que religiofæ ſeu cæcæ obedientiæ re
fecto cadaveris cum humero coftiſque ſplendet, Scardeonius ita ſcribit : Ac
brachio dextro , in uſum luminis no- cidit aliquando fortè fortuna , ut Pre
cturoi : cujus extremi digiti fiamma pofitus quidam Prædicatorum D. Au
ſulphurea ac violacea tantiſper arſc- guft. illic apud hos ( Jeſuatas D. Colum
runt , dum Itriges venenun malum to- bani fectatores ) ad prandium invitatus
sum dormienti infudiſſent , idque - quod accumberet : qui amoris epulis , ſemo
conſtituerant , totum perfeciffent ; de- tiſque arbitris darague loquendi ve
mum flamma extincta tam integros nia , cæpit de Dominica profeſionis me.
illibatoſque manliſſe digitos , quam li rito copiosè admodum arroganterque
lumini forniten nullum ante præbuif- diſſerere : tacitè exprobrans eis quod
ſent , quod Magas , quoties volunt , profeſſionem trium votorum , cùm inter
facere Remigius e aſſeverat : id omne cænobitas connu merarentur 1 publice
idem rectè ad dæmonis technas retulit. palanque cum cæteris Monachis ſolita
12 Cæterum quod Cl. Claudian . f cadit in non profiterentur forma . Ad id . Jelui
Æthox cacumine nives illælas perma taram Præpofitus, homo idiota jane
nere , quia valtum illud incendium ſcit sed prudens moet dilectus Deo arguia
relpon
d vide qua dixi commen , in Hercul, c. 22. Minucius in Otavio , D. Aug.l.
Fur. v. 14. ed.c. 3. fde raptu proferp. 1o. de civ. Dei c. 16 .
Strabo. Solinus. Plin. O Seneca. i Thcodores, lib, s . Hift. Eccl. cap .
Valer. Max. 1. 8. Tcrtul, Apolo. 21 .
120 DISQUISITIONUM MAGICARUM
refpondit : Vis ( inquit ) Pater , quo- anno 1369. confirma !i fuere : nos pri
niam in hos ſermones incidimus : uirum mum à Paulo III . poft annum 1540.
unus ex noftris fratribus , ita fimplici illi Jejuari S. Hieronymi, nes clerici
quodammodo Deo oblatus , an comes iſte Societatis Jeſu fumus vocati . de illis
tuus , publicè tria vota profeſjus, ſuper lege Paulum Morigiam libr. de orig.
riori juo obedientiam exhibe at ſincerio- Religionum , c. 33. 35. de nobis vi
rem ? Annuit ille , ignarus quidem, li- tam P. Ignatii Loyola à P. Petro Ri
bens. Tum Jeſuira ad hanc noftrum badeneyra , & P. Petro Maffeio accu
Marium quamprimum converfus , qui ratè deſcriptam . Erravit ergo Scardeo
ibi fortè accumbentibus miniftrabat ,ait: nius in nomine, ut & cæteri ; qui Je .
Marce, frater , hi fodales noſtri frigent: ſuitas cum Jefuatis confundunt . Et ex
in virtute fanéte obedientiæ , adjeras huc hoc errore Bartholom. Fumus in Ar
eis citò e coquina nudis manibus arden- mil. aurea verb. relig. n. 4. fatis inco
tes prunas , it confeftim calefiant . At fideratè negat Jeſuitas propriè Religio.
ille baud, cunétabundus ( ut erat ad obe- fos elle , & Auctorem laudat Abbat.
dientiam promptus) nihil fore credens , in rub . de Regular num . 3. qui tamen is
guod fieri non pollet , ſi ſub obedientia duntaxat ſcribit eos non propriè dici
præcepto mandaretur , feftinus nihil ha . Regulares : quod & ipſum falfum . nam
Sitans à coquina ad menfam ardentes Jefuitæ utrumque ſunt : Regulares , quia
prunas quam plurimas ambabus manibas Regulam certam profitentes : Clerici
junétis , abſque ullo detrimonio aut leo funt Religioſi , quia quidem tria vota
hione ſui portavit , utrique eas porrigens eriam ſolemnia , quæ Abbas requirit ,
ad frigus tollendum : quas iterum , ju- emittunt; & nihilominùs qui ca non
benie Præpofiro , cunétis admirantibus emittunt , fimplicium emiſſione Reli
ad locum unde detulerat deportarit . igioſos elle PP.Maximi, Gregorius XII .
Hinc Pra poſitus ille Dominicus ultra & XIII. definierunt . Verum Abbas
modum objtupefačtus comitem fuum in errabat in facto : & Fumus imperite
Tuetur , quafi idem efet illi illicò præ- Abbatis fententiam excerpſit. ambo au
spiurus . At ille cognita re nihil cun. tem de Jeruatis prædict s loquebantur.
ciandum ratus , quamprimum in hæc nam Abbatis tempore de Jeſuitis nul
zerba prorupit : Parer Reverende apa . la duni erat cogitatio : libri ſunt cor
ge te , ne me jubeas tentare Deum , ad. rigendi Abbatis , Fumi , Scardeonii , &
feram , fi voles , igrem prout foleo , te miror , id ab iis , qui nuperis edi
ftula, non manibus . At illi admirabun- tionibus prætuerunt , non animadver
di ob tantum miraculum , hinc tacitrin . fum . Venia plane dignus Fumus , fi
tra le stupebant : hinc repentino comitis ante Soc. Jeſu inſtitutam ſcripſit . Ve
reſponſo delectati, ſe mutuò inſpicien- nia indignus Baleus hæret Anglus in
tes ſubriferunt . Subrideat fortè & ali . Lib. fcriptorum Britanniæ , qui nos
quis Jeſuitarum hoftis hac legens . At fingit , additis ( ut illi folemne) fabel
Scardonius Jefuita non fuit , quin & lis , Theatinos effe , & Venetiis pri
Jeſuitarum tenuem admodum cognitio mùm à Paulo Caraffa , qui poftea Pau
nem habebat , qui tum recens Para lus IV . inllitutos . Ninus tamen mi
vium advenerant . Ille namque nos vo randum Anglo- Calvin . nomen noftrum
cat Sacerdotes nominis Jeſu , tib. 2. claſle ignotum tuille , fed planè miranda
s . fol. 95. Jeſuitas autem in prædiéta malignitas & ftupor Pariſ. advocati ,
parratione d.lib . 2. claſſe 6.fol. 113.vo- Papyrii Maſſoni qui cum in noftra
cat eos , qui propriè Jeſuari nominan- Societate non paucis apnis vixiffet ;
14 tur , illi auctorem Ordinis habent B. ut rabula fori fieret , eam deferens ,
Joannem Columbinum , & ferè ad maledicentiæ quali cyrocinium fecit
unum laici funt : nos Auctorem habe- in nomine noftro infectando , nam in
mus Ordinis noftri B. Ignatium Loyo. Pauli IV . Pontificis vitæ rapſodiis
lam , & in fingulis domibus multos fcribi nos in Hiſpania Ignatianos :
Sacerdotes. Jlli ab Urbano V. Papa, Nolæ in Campania Jofuinos vocari
& fic
LIBRI II. QUÆST. X I. 121
& fic ipfe appellat : cur ne noville tribuantur , que homines quoque
LO. videatur , & ut apoftafiam tegat; ma poffunt .
lè noverat , à quibus tàm malè tam , 6 Ulrici Molitoris error , O Burchar
malo exemplo defecit . Si cam parum di locus .
illi noti , unde , aut qua , in intima 7 Locus Job. 1. & alius Exod. 9. go
ſe arcana cordis ifte cordium & re. alius Apof. 7 :
Rating num ſcrutator penetravit , ut nihil ve 8 Magi tempeftatem fedarunt tem
reatur affirmare , eos fibi folos videri pore Xerxis . De Finnis ventos
0 ſocietatem cum Jeſu contraxiffe : & vendentibus . Ariſtaus Eteſias eli
in eo nimium fapientes eſſe , quod fe cere docuit ,
er putent cælo vel ipli quandoq; impera 9 Sed dignem Magi eliciebant Hy
Ir furos ? Qui cordis eorum tam penita € pępis ; ritus novus Strigan. in Lo
perſpexerat arcana , quo potuit pacto. tharingia .
0
nomen ignoraffe ? fi nec nomen nove 10 Hiſtoria de rufticella Trevirenſ
LO
rat , non potuit fe in hæc latibula Mos vetus ſcrobiculam fodiendi
profunda cordis penetrafle . Teneo te commovendi . Propertii locus
Spiritus apoftatice. Brutiorum brutus explicatus. fceleftifima ratio , quos
ad
iſte nos eft , ut quos flagitiosè defe quidam ſacrificus in regno Neam
ruerunt , quia diſciplinam non fere politano tempeftatem excitavit , ut
bant , illos infrunito ore & lingua vi. hoftes obſidionem Jolverent ,
rulenta conentur proſcindere , ne non u Ritus trahendi facras imagines in
meritò transfugiſſe videantur . Ad rem flumen u male tractandi unde
ty redeo à diverticulo , in quod meScar manarit ? Conftantinopolitanoruna
01 deonius pertraxerat .
factum ,
12 Éxplicatur Canon Concilii Bracca
II.
QUÆSTIO XI. renfis Primi
ot 13 Fulmira cjere poflunt.
Que Magorum poteftas in orbes fæle 14 Poffunt tenebras inducere , fecere
ftes", fidera o elementa ? Tartari. Poſſunt aerem contagione
7.
inficere , tetrum odorem excitare ,
SU M MARIU M .. 15 Fecere Magi Parſici , ut Marutham
calumniarentur ,
1 Aug. T buani error . 16 Poluat fortes,producere o foccare ;
i 2 Non cæleftem motum uel foderum , fluvios fiftere , aquas dirimere , Oʻc.
curſum impedire , vel ea corrumpe : Poſsunt per mineralia nira office
hi
re poffunt : Non poffunt Lunam re , ut pluvias .
detrabere cælo . Unde orta fabula
in
di aluno,qui Lunam putabatur bia FErendi fapt Empedoclesie ophet
3. Non poffunt integrum elementum lo- alii Poetæ , ut quæſtione præcedente
co movere vel deftruere : Idem de docui , plus nimium magis tribuentes:
cateris partibus univerſa precipuisa ferendi , quia gentiles : led quis ferat
Poffunt terram movere ventos hominem Chriſtianum , & qui Catho I
ciere . De doliis duobus Brachma- licus amat audire , in Parabatd vin
num . Sopater magus ideò ſupplicio cto , lic canentem ?
affectus . Verba vel alto errantia ealo
4 Poßunt procellas de tempeſtates ago Siftere ſydera , verba potentem
; nimbos producere fedare , Cleo NoEtis poſsunt ducere lunam .
nis fucre ſpeculatores grandinis , quod ethnicum eſt, ſtolidum eſt , &
o quomodo avertebant . mere fabuloſum . i
1 s Seneca reprehenfus. Recentiores re Primd , nec coeli, nec liderum mo- ?
futati , qui cum fequuntur . Re- tum Giſtere , vel corum Itatos curſus
' quommodo in S. s. Deo retroagere magicem poffe. hoc ening
te
Pro forec
DISQUISITIONUM MAGICARUM
foret univerfi ordinem turbare . Hinc bus hanc fententiam confirmat , ibi
verò concidit fabula veterum de lunæ legere poterit , quem capit priſcorum
detractione: non magis confentanea ra Poetarum lectio ,
tioni , quàm recentior noſtris tempo Secundd , nequeunt integrum elemen- 3
ribus ridicula populi cujuſdam opinio, tum de loco ſuo naturali in alium tranſ
arbitrantis lunam ab afino epotam ; ferre : nec partes , quibus integratur
quia pecus Arcadicum de fumine bi- mundus , tollere vel ſuo movere loco ,
berat !, in quo noctu lunæ facies , ut Ratio eft eadem , quæ præcedentis con
fit , lucentis reddebatur cum biberet; clufionis , eſtque fententia communis
eoq ; recedente ſubita nube luna vela. Theologorum , atque hoc voluit Firmi
ta videri defiiffet: ideò miſerum Sile- lianus ad D. Cyprian . ſcribens. Terræ
ni vectorem in carcerem conjecere motus tamen poffunt efficere : nempe
in equuleum egere , & alvo reſciſſa immillo quopiam vehementi ſpiritu in
ut lunam mundo redderet , fæviffime cavernas terræ , vel vehementer agita
exenterarunt k ; Conclufionem noftram to aere , qui in terræ viſceribus eft in
D. Auguſtin confirmat l . Veteris fa- clufus . Non id Poetæ tantum aſſerve
bulæ origo, nata ex ignoratione cau . runt , ventis magos imperare : fed &
fæ cur" luna naturaliter deliquium Philoſtratus , dum ſcribit Apollonium
luminis patiatur tefte Plutarcho m , apud Brachmanas duo dolia vidiffe ;
& veteri quodam Poeta cujus fragó quibus apertis , imbres & venti erum
mentum , ut à Turnebo ņ accepimus, pebant, clauſis ferenitas & tranquilli.
digniſſimum eft , quod pluribus locis las aeris redibat. Sopater quoque Phi
legatur. lofophus , affectus ultimo ſupplicio fuit ,
Sed tamen incuruus per pondera terrea quòd accufaretur carmine magico ven
nitens tos yinxiſſe , ne annona Byzantium
Dicam quur feffo livefcat circulus orbe, inveheretur ó. De Empedocle , & Re
Purpureumque jubar nivei cur sabeat ge , cui cognomen , Pileus veniofus ,
jam diximus ,
Non illam , ut populi credunt , nigran Tertiò , quod huic affine eſt , pof
tibus antris ſunt Magi tempeftates ſedare, poſſunt
Infernas ululans mulier predira fub excitare fulgura , & tonitrua , grandi- 4
umbras nes , & imbres , & fimilia Meteorolo
Detrahit altivago e Speculo , nec carmin gica ciere , & in agros quos volunt
ne victa , immittere , Irrigit) hoc olim Seneca
Vel rore Stygias * Philofophus p ita fcribens ; Illud in.
Vincibilemque petit clamorem , quippe incredibile Cleonis fuille publice propo
per æthram , fotos 2ana opúnnas ſpeculatores futura
bud çitimus limes difpefcit Turbida grandinis . Hicum fignum dediſent >
puris , adeſſe jam grandinem , quid expectas
Inviolata meat : ſed vaſto corpore tellus , ut homines ad penulas diſcurrerent , aut
Que medium tenet imápolum , dum lua ad ftoreas? Imò pro fe quifque , alius
mina fratris agnum immolabar , alius pullum : pro
3 Derinet umbriferismetis , tum fidere caffo tinus ille nubes aliò declinabant , cum
Palleſcit teres umbra rotæ : dum tranfeat aliquid guſtaſsent ſanguinis,
axem Hoc rides ? accipe quod rideas ma.
Aggerei velox tumuli , Speculoque ro- gis , fi quis, nec agnum , pullumve has
Janti . bebat : quod fine damno fieri poterat ,
Fraternas reparet per cælum libera flam- manus fibi adferebat , o ne tu avida's
mas . aut crudeles exiftimes nubeis : digitum
Addit poſtea multa diſertiffime ,qui- fuum bene acuto graphio pungebat ,
boc
Narrut Vives comment . in lib. 1o . n .
de civ. Dei. cap. 46 : 1 d. c. 4 . o Eunapius de vitis,Phil. o Sujdas .
tu hi de præcepre connubial. p lib. 4. natur, qui
LIBRI II. QUÆ S. XI. ;.} 123
i
1 hoc fanguine litabat . Nec minus ab efficientes, particulares , dependentes
hujus agetlo grando le avertebat ,quam ac minùs principales . Ulricus Molitor,
3 ab illo , in quo majoribus hoftüs e xora in Dialogo Auftriaci , paululum defle
ta crat . Rationem hujus rei quidam Atic ab aliorum errore , & ingeniose 6
quærunt. Alteri ut homines [ apientiſli, comminiſcitur , diabolum quidem non
mos decet , negant poffe fieri ; ut cum poſſe aerem turbare , grandinare , & c.
grandine aliquis pacifcatur, age tempe- cùm vule ; nihil tamen adfert ad pro
States munu ſéutisredimat , quamvis mu- bandum , cur id nequeat : fed quod
nera de Deos vincant . quando futuram prævidet rempeſtarem
Alteri fufpicari ipfos ajunt , effe in cunc ſagas impellere ad faciendum ea ,
ipfo fanguine vim quandam potentem quæ procurandæ tempeftati facere con
avertende nubis ac repellenda . Sed quo- fueverunt, & iis perſuadere rebus feu
modo in tam exiguo janguine poteft effe factis illis hanc vim copciçandæ pro
vis tanta , ut in altum penetret , illam cellæ ineſſe ; non nego , pofle id ali
Sentiant nubes ? Quanıd expeditius erat quando contingere , fed ut plurimum
dicere , mendacium o fabula eft? At aliter fieri contendo . Nam ſagæ unani
Cloona judicia reddebant in illos , qui- miter confitentur , fe quandocumque
bus delegata erat cura providende tem . lubet , hæc polle perficere : & id con
peftatis , quod negligentiæ eorum vinec firmat experientia, quoties à judicibus
vapulaſſent , aut Segetes procidifsent. Et & invitæ coguntur : ſequitur enim effe
apud nos in XII. tabulis cavetur . NE Etas , dæmon ergo id ex pacto condie
QUIS alienos FRUCTUS EXCAN- Eto ad fignum concurrens perficit. Fal
TASSIT.Rudis adhuc antiquitas crede- litur etiam Molitor , nimis jejune &
bat , attrahi imbres cantibus , do re- frigide hic & toto libello diſputans
pelli: quorum nihil poſse fieri ,tam pa- dum probat , line Dei permiſlione hoc
lam eſt , ut hujus rei caufa nullius phi- dæmonem non poſſe . quis unquam Ca
S. lofophi ſchola intranda lít, quàm forti- tholicorum hoc non alleruit ? omnes
Ter afferit, quod ignorabat ? aerem ver- clamamus permiſſionem Dei neceſſa
nt berat , ipſe falſas comminiſcens cauſas riam eſſe ; at contendimus Deo permit
quas refutet : nihil horum di &turus , fi tente , & caufis naturalibus non impe
j!
hæc pacto cum dæmone fieri fcivilfet . dientibus dæmonem id , quando vule
Audierunt hoc & legere fæpius recen . poſſe , licet, aliás tum tempeſtas nulla
tiores illi, qui negant, tàm Catholiciq ; naturaliter fuerit oritura . Scio ; Bure
je quàm hæretici * quorum potiffimæ ra- chardus lib. 19. Decret. rilut. de arte
tiunes funt , ab homine nec unam aquze magica , verſ. credidifti unquam , idem
gurculam gigni poſle ; quaſi verò dica- negavit , & cenſuit magos id creden
muss ſolom hominem ſuis ifta viribus tes elle ſuperſtitiofos , fuperftitiofi funt,
perficere : fed id dæmoni adſcribimus quia magi : iteni G credant fe hæc et
ex pactis conventis operanti. Addunt jam non permittente Deo poffe ; im
nos impiè dæmoni adfcribere : cùm in md & hæretici, cum forent , ex hoc ca
S. S. pruinæ , grandinis , pluviæ & fi- pite . Sed rectè ſentiunt, vbi fuppoſita
milium origo adſcribatur Deo . Quod Dei permiſſioner, vi pacti , fe id per
non ignorabamus; ut nec fillud , pluri- dæmodem poffe facere arbitrantur . Et
Ma paffim in S. S. tribui Deo , quæ ta- hæc omninò fequenda , quæ eſt com
men conſtat humanas vires non fupera- munis fententia Theologorum & Ju
re: ut percutere, occidere , ſanare ſ . riſconſultorum t. Probatur primd ex
Sed nimirum Deus hæc omnia facit ut S. S. Nam ibi Satanas u facir ignem 7
+
caufa efficiens principalis , independens , de cælo decidere & abſumere fervos
& univerfalis : creaturæ verd , ui cauſa ac pecua Jobi : excitat quoque ven
tum
a Calcagninus , Ponzinibiu [que'. 9.4 . in l. 4. C. de malefic. & mathe.
r VVierus medicus. Of Godelmannüs cui addo Holozad , 1. 1.de vera de falf .
jüriſia . ' Deut. 31. v . 19. 1. Reg.2. propi, 6; 19
2.6. cum limil i quos cir. Bins, eld . u Job ... Ju . 16. 519
124 DISQUIS MAGICA
ITIONUM RUM
tum vehementem , qui filios ac filias excerpſit Gaſpar Spitillius : Quando pla
convivantes ruina oppreffit: quæ dia- via indigeni , magus quiſpiam magna
bolummet ibi feciffe patres orthodoxi vocis contentione acceleratione cla
docent x . Deinde grandinem , qua Æ- mat , ut omnes ad montem concedani:
gytii puniti , expreſse S. S. dicit per quo poſtquam pervenerunt , ut quilibet
malos Angelos immillam y. Tertid re conſueto more cibis abftineat . En
offerunt quatuor angeli ftantes ſuper autem corum hoc jejunium , ut à fale
terræ angulos, ventorum Aatus impe- pipere , cibis coctis contineant : quod ubi
dituri , & fic damna viventibus illa- factum eft , voce intenſa Byo clamore
turi maxima z : quos effe genios ala- fummo ftellas invocant, aquamque pre
ftores plerig; San & orum cenfuerupt a . cantur , & ad terras, caftellumque pa
Denique cur ab Apoſtolo toties vocan- ganum ſefe vertunt , potionem quandam
tur dæmones , principes aeris hujus ? manibus tenent , quam ubi nobilis ali
potiſſimum propter magnam in aerem cujus adolefcentule manu porrectam ebi.
poteſtatem . Hoc confirmat non modò berint : ita à ſenſibus abducuntur , men .
jex vetus XII , tabularum , quas eo tiſque impotes fiunt ? ut mortui vie
nomine laudant Plinius & Divus Ag- deantur ; fed ubi in fe redierint
guſtinus 6 : fed & Imperatoriæ , & mel aqua maizo miſcent , quibus
Pontificiæ fanctiones c. Confirmant & permixtis nubes aſpergunt. Die Sequenti
ji , quos cicavi Patres omnes , Cle- nobilem aliquem , aut conſpicuum ego
mens, Hieronymus, Auguſtinus , An- venerandum quempiam fenem in le &tum
dreas, Strabus , Divus Thomas , & deponunt , fubjecto lento igne , atqueubi
alii præterea complures , ut Orig . lib. ſudare cæperit , ſudoremº vaſe excipit
8. cont. Celf. Joan. Salisberienſ. lib.1. magus , anferino ſanguini admifcet, atq;
cap. 10. Henricus Theutonicus, quem ſe- ex radice exprefl'c aquæ rurſum in aera
quitur Cantipratenfis lib. 2. cap . 57.part. ja &tat , nubes ut tingat ; rogat , per ſu
20. Quartò probatur hiſtoriis & exem- dorem , eu ſanguinem , & aquam , ut
plis ; de ventis & cempeftate fedata a defideratam pluviam largiantur . Quod
magis tempore Xerxis , teſtis eſt He- ſi cafü co die quo funt fuperftitiof
sodorus d . De Finnis & Lapponibus pluat , gratias agunt ftellis , magumg;
fic fcribit Olaus e : olim mercatoribus multis muneribus ornatum efferunt. Tan
ventos venales exhibebant , tres nodos td nimirum Diabolus facilius ftat pa
magica arte ſacratos offerentes ; quorum cto, quando pluvia vel grando in per
primo foluro piacidos ventos , fecundo , niciem aliorum depofcitur, ut vix un
vehementiores , tertio vehementiſimos fins quam fallat ; quam quando in commu
habituri. Olim Ariftæus docuit incolas ne bonum , quod hi pofcunt Indi, quos
Cycladum certis ritibus ac hoftiis Ete- ut plurimum ludificatur: cùm tamen
fias æltivo tempore elicere , & ſic ſua- non minus eorum Magi , quam noftri
vi frigore, ſqualorem & fterilitatem ab forriarii' vi pacti operentur.
agris arcere f : de pluviis cælo devo- i Nemini porrò videri debet mirum ,
catis per "Magos , plena funt veterum de aqua : cum Pauſanias ſcribat, bè
monumenta , Pluviam etiam Cianitæ lignis nullo admoris igne puriſſimam
Indi ridiculo ritu ſic procurant , ut in flammam Hippæpis lolitan barbari
-Epiſolis Peruanis noftrorum anni co carmine educi Recentiora exem .
159o. & 1591. narrasum , his verbis pla nuperi ſcriptores prodiderunt .
Admin
* And. Cæfarienf. in c. 3. Apoc. d. 30. cap. 1. O D. Aug. I. 8. de. civ .
verſs 13. D. Thom . dali in job. 1. Dei, c.19 . cl multis 6.Cod . de ma
v . 19. y Exod. 99. Pfal. 770.0.49.de defic. c. nec mirum 16. q. s. o bulla
quo ibi Opr . D. Auguft. Innoc, S. cont, maleficos : d Lib . 7 :
2 A poc. 7. verf. 1. & D. Cle.d. 4. e Li. 3. c. 16. fVitori, lib . 19. Va
kerogn .' D. Hic. lib. 7. in Ef. D. Aug. ria. le &t. 6. 21 . g Pauſa.in Arcadici.
1. si conra Julian c. 3. Strabus in Apo. Dion, Caſſius l. 5o. Xipbili, in . Anjom .
6 Plin . lib. 28. Nal. biftor. c . 2. mga h 1.lb. s .
LIBRI II. QUÆ S. XI. 125
Admiratione dignum eft , quod de ri- que valtare ac coaterere . Multa re
tu noftrarum ftrigum tradit Remigius , fert idem exempla , d . cap. 25. libr.
lib. 1. demonolatr. cap. 25. his verbis : eodem cap. 29. addam duo , unum le. 10
Hoc certe memini tejtatum ſpontanea pidum , horrendum alterum . In ditio
og libera aſerrione plus minus ducento ne Trevirenli rufticus fuit , qui cum
rum hominum , qui me duumviro dam- filiola ſua octenni , caules plantabat in
nante incendio crimen fortilegii luerunt : horto : filiolam fortè collaujavit, quod
Jatis cerriſque diebus ſolitos ſe conve, aptè hoc munus obiret. illa , fexu &
€ nire gregatim ad ripam vel Magni vel ætate garrula , ſe nolle alia facere
rivuli alicujus, maximeque ſi quis ef: magis itupenda jactat; pater , quid id
fet quem folitudo pratereuntium oculis foret ſciſcitatur ; ſecede paululum , in
2 Sepoſitum haberet : atque illic aquas , quii , & in quam voles horti partem
accepta d dæmone virga , tantiſper dio lubitum imbrem dabo , miratus ille :
‫ܕܐ‬ verberare, dum vapores fumoſque abun. age fecedam , ait : quo recedente, ſcro
de excitarent , quibufcum una ſublimes bem puella fodit , in ean de pedibus
} efferrentur. Illud deinde , quod fic efo ( ut cum Hebræis loqnar pudentius )
ſet excitarum , ſe in nubes denſas ac aquam fundit , eamque bacillo curbi
saliginofas induere : quod poftquam una dat , nefcio quid fubmurmurans . Et
cum demonibus ei effent involuti
involuti,, age-
age ecce tibi fubitò pluviam de nubibusin
rent pellerentque qua crat libitum , ac condictum locum . Quis ( inquit ob
tandem mulia precipitatum grandine in itupefactus pater) te hoc docuit ? ma
bi terras decuterens . Hic nullamputo ter , reſponder , hujus & aliorum limi
DI deceptionem aliam intercedere , quàm lium peritillima. Zelo incitatus agri
quod diverberatione fua fe putant va. cola , polt paucos dies , invitatum ſe
E9; pores illos excitare : hoc dæmon fa- ad nuptias limulans, uxorem cum gna
cit ; & ſtriges effert per aerem in ip- ta , teitinè nuptiali modo exornatas in
ita
ſis nubibus , & ne præfocentur , præ- currum imponit , in vicinum oppidum
vod bet remedia . Si per nubes feruntur ; devehit , & judici tradit maleficii cri.
an negandum illas , dæmone deſeren- men ſupplicio expiaturas. hoc mihi fi.
hoff
te , ex nubibus in terram decidere poſo de dignillimorum viroruin narratio fug
fe? fed de hac poltea , Remigius ad- geffit : ubi notandus modus fcrobicu
dit ſolitas aliquando , priuſquam fic lam faciendi , & quod in cam jeceris
undam diverberent , in eam immittere bacillo confudendi. Sic intelligendum
ef
ollam filem , cui aliquid arcanum illud Propertii , de adu , quz ſaga
dæmon iosluferit ; vel etiam lapides , lib. 4. eleg. s .
ad eam magnitudinem , quantanu vo. Quippe Collinasad folam moves
OS Jebant grandinem decidere . Interdum rit herbas
en candelas cantifper in Lagnum devexas , tagnaque currenti diluerentur aqua ,
ac lumine pronas tenere ; dum ita Sequens exemplum Jovianus Ponta
gnum affatim gurris illis defluentibus nus memoriæ mandavit į . Ferdinan
imbuiffent ; pulverem præterea medi- dus Neapolitanorum Rex Marcos op
.
catum in aquas fpargere . Ut pluri- pidum , arce montis Draconis ad Más
mum uti ad diverberandam aquam vir- licorum montium exitum fits , ſubje
il
gis nigris à dæmone datis , & his con- & um , Andegavenſium factioni favens,
Itantiflimè aquam fiagellare , diras (i- aréła abſidione premebat , o defe &tu
mul verborum execrationes ingemina- aquarum prope ad deditionem compute
re . Quædam etiam confeliz dolia rat : cùm quidam impii Sacerdotes ma
tranſverſa per nubes à fortilegis da- gicis artibus imbres elicere aufi funt
-]
mode auxiliante impelli , donec loco , Inuenti enim ex oppidanis atque obfef
TA
quem animo deſtinarunt ſuperimpen- fis funt , qui nocturnis tenebris deceptis
deant ; tum dirumpi illa in faxa & caftrorum vigiliis , per aſperrimas rupes
go
Hammas , & veloci impetu obvia quæ- fursim profečti ad littus, trahentes feo
SUUR
į lib. s . belli Neapolis.
126 DISQUISITIONUM MAGICARUM
cum imaginem affixi ad Crucem Chri- rum effigies dæmoni ad nodum odió
ji , malediétis illam prius ac diro pro- . ſas efle ? Hinc licet colligas quo no
Tecuti carmine , poſt in mare execrabuni ftri iconomachi genio agantur. His nie 12
di immifermt : cælo , mari , terrifque hil obftar Canon Concilii Bracarenſis
tempeftatem imprecati . Quo etiam iemá primi , Anathema dicens'ei ; qui cre
pore Sacerdotes quidam mortalium om deret aliquas immundas creaturas ( Dia
nium ſceleftifimi , dum fatisfaceré pro- bolum ) pou tonitrua & fulgura
phanis militum artibus Student ,pirum tempeftates , e ſiccitates, propria atr
nefarium ſecuti (qu0 , ut di &tum eft , in étoritate facere , cum Priſcilliano, Vera
hujuſmodi elici imbres putantur ) aſino enim fententia Canonis eſt damnare
1
pro ædis foribus conftituto , tanquam a hæreticos illos , qui cenfebant eum pri 1
genti animam cecinere funeitum car mum efle principium , & virtutem cre
men , polt divina Eucharija in illius andi has res habere diabolum ,eaſque
os palatumque injecta conclamatum afi- producere poffe , etiam non permitten
num funereis cantibus vivum tandem , te Deo , quæ omnia funt hæretica , &
ibidem pro iempli foribus humavere . Mago Priſcilliano digna .
Hic verè vix dum perfecto facro , ob
At quod à nobis nunc afferitur , id
nubefcere aer ac mare agitare veniis Divinæ & humanæ ſapientiz placitis
cum cæpiſſet , dieſque medius offundi planè conſentaneum eft , & experien
tenebris , ac nunc calume micaret igni- tia compertiffimum , non de pluvia ,
bus nunc lüx eriperetur , comitru ca & grandine , & ventis tantum : fed de 13
lum terræque horrefcerent , volitarent fulmine quoque , cujus eadem ratio eft.
evulfæ ventis arbores , difeſaque ful• Andreas Cæſalpious Peripateticus , in
minibus ſaxa complerent auras fragoria demonum inveſtigatione capite undeci
bus : prorupit tanta è nimbis pluvia , mo , ita fcribit : Viri reperti ſunt , qui
imbreſque iam validi , ut non ciſterne non folum grandines , led fulmina
modo colligendis aquis fatis non eflent, concitabani, non tamen lædere poffe fa
ſed arentia laxa , rupeſque exufie fou rebantur , quofcumque vellent :ſed cos
libus , torrentes undequaque prolapfos cantum , quos Deus dereliquiſſer. ( hoc
diffunderent . Ita Rex, qui jola in foc elt, fic reor , qui per morrate pecca
ti potiundi oppidi Spem collocaverat , tum Dei gratia excidiffent. ) Eorum
fruſtra ab ea habitus , ad Savonem ve- quidam hunc modim fervabat , in canto
tera in caſtra rediit . ) ES libentiusilta pis Principem denonüm invocabar , ora
11 adſcripſi , ut monearis ( mi Lector ) batque , ut aliquem ex fuis mitteret ,
ritus , qui per abufum , & Prælarorum qui deftinatum à fe percuteret fulmine:
negligentiam quafdam in regiones 1r cui poftea in bivio pullum nigrum im .
repferunt , trahendi crucifixi, & San- molabar in aerem projiciebat : quem
Ctorum imagines, ut fancti Martini , cùm poftea damon allumpfiſer , procel
fancti Urbani , ac aliorum in Germa- tam acerrimam concitabar cum fulmine
nia , & Aquitania ad impetranda com- Sed rarò in hominem defignatum ceci
moda anni tempora , contra quos in diffe '. ) Ninirum plus dæmoni Deus
Cantabria librum de ſuperſtit . Marti- rolec in agros , quàm in homines per
nus de Arles edidit ; videri initium mitcere .
accepiſſe & Superſtitione magica , & Quarto', ur rempeſtates , ſíc & le 14
Caciii pacti jure quam optimè fufpe- nebras excitare poffunt: legi apud Mar
Etos haberi. Nam & Vincentius Bel- cum Venetum ( Tartaros adeò polle
luacenſis prodidit k Conſtantinopoli- re dæmonum præftigiis ; ut tenebras
tanos , fuafu cujufdam Magi, D.Vir- cùm velint , & ubi velint , inducane :
ginis imagine in mare demerfa , Sara- femelque : latronibus hac arre fe circum
cenorum clafli tempettatem immifille . ventum vix evaliffe . Haitonus quoque
Nonne animadvertis ( Lector ) ſanto narrátºm , prælio inclinatam Tartara

k lib. 23. Spec. Hift. c. 147 . m in hift. Sarmatarum .


} in peregr. Afiatica .
LIBRI II QUÆ S T. XI. 327
rum aciem , à vexillario Mago , qui gregare in cavernis montium mineralia
præcantatione tenebras boſti obfcuriſ alaminoſa , & nitro commixta fuccen

35
ſimas offudit , reftitutam vicille . dere , & fic fubitam excitare nubem ,
-1 Quinid , poſſunt aerem & aquam quæ ad mediam aeris regionena eleva
is certis in locis corrumpere & tabificam ta , ibi tandem in imbrem refolvatur.
lethalemque reddere juxta Origenem
d . l . 8. & probatur ratione , quia pol QU Æ STIO XII.
ſunt iis cetrum odorem conciliare 1
qualis eſt Italiæ Avernus , aut Judææ Quid Magi valeant circa externa
mare mortuum . De aqua id facilius Sex fortuna bona ?
eft creditu : de aere probatur , quia li
cet aer conrinud fluat , vim tamen ha SUMMARI U M.
1.
bet imbecillam ad reliftendum , ſed le
vi momento frigeſcit ac caleſcit ; lic i Polunt Greges do armenta peri
enim idem in autumno nianè frigidus , mere .
& meridie calidus , ſerò tepidus , qui tam 2 Poſſunt Meſes alio traducere , ut
mollis ad calorem , cur durior ad odo Saga Trevirenfis lar .
i 15 rem tetrum ? Denique cum Maruthas 3. Poluni Meſes e fructus perdere ,
Meſopotamia Epiſcopus legatione fun o fterilitatem inducere : Modi
geretur apud Iſdigerdem Perfarum Re varii .
gem , o Epifcopo pietatis nomine fa 4 Polunt Domos incendere , ut oppi
veret Iſdigerdes : Magi , timentes ſuæ dum Schlitachium .
1. religioni , quacumque Rex ellet tran . 5 Poßunt variis modis nocere fama
Sirurus, illic intolerandum fætorem ex aliena .
citant , calumnianque confingunt ;'60 6 De Triſcalino Presbyterum diffa
mites Chriſtianos iſtius de artifices : manté .
Jed deprehenfi , re penitius cognita Ma 7 De Moguntino damone ,
gi fupplicio affecti ſunt :) Ita Nice 8 Pollunt focios in Coaventibus repre.
phorus libro decimoquarto Hiftor. Eco Jentare , fed non innoxios , cur ?
6
clef. c. 18. Sic infamavit B. Sylvanum , S.
Sextò, Pollunt Magi impedire ignis Kunigundem , B. Euftochiam pao
activitatem ; ita ut quis ingoxius per tavinam : vicinas iempare S. Ger
prunas ambulet , & non comburatur mani
nifi Deus impediat , ut folet in fum g Per energumenos interdum diffamın
mo damnatis ad ignem . ) Sic enim tur , ut quidam in German . De
olim Dianæ Caſtabalis ſacerdoriflæ non rotheus Abbas .
lædebantur ab igne ( Strabo lib. s. ) 10 Quæ convivia exbiberi poſſint en los
Sic Hirpi in Phaliſcis per ignem illæ leant , Fitta , Brachmanum , Pa
. ſi ambulabant , teftibus Strabone lib . feris , Sforii Vera come qualia or
iv. & Plinio lib. 7. cap. 2. Sic poſſunt dinariè. Cur Jal o panis foleant
facere pe quis aquis mergatúr , ut quo. deelle ,
16 tidid videmus fieri in Proba aqua fria 11 Pollunt carceribus ego vinculis eripe
gidæ : poffunt fluvios ad tempus fitte 16. Hiſtoria Friderici Auſtriaci .
re , fontes venis exficcatis durare; fco Apollonius le cippo eripuit . Vela
pulos & ſaxa novis fontibus terra pro les mancipia fugitiva ſi/tebant.
ductis diluere ; aquas dirimere , & in 12 Anin bellis ad victoriam poflint mo
caput repellere, ut retrofluere videan mentum adferre ? Probatur poffe ,
tur , quod fuis temporibus accidille Pli fi Deus, finat . Probatur exemplis ,
nius in fatetur . Denique poffunt , per multis Septentrionalium o Tarta
mineralia quędam , meteorologica ope rorum , Lucenlium , Chinenſium .
ra facere : qux etfi videantur prodi. Noema numen O ſaga , Ephefior.
giofa , funt tamen naturalia : ut con Chryſamnes , Hunnorum .
13 Sed
á l. 2. cap . 103 :
UM
128 SITION ARUM