Sie sind auf Seite 1von 591

Über dieses Buch

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei – eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.

Nutzungsrichtlinien

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.

Über Google Buchsuche

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http://books.google.com durchsuchen.
8. Ci

MENTEM ALIT ET EXCOLIT

6)

[մ Ու ս ս Ո ||ո վ ն Ո ն

K. K. HOFBIBLIOTHEK

ÖSTERR . NATIONALBIBLIOTHEK

8.C.11
/
~
A ),
1

1
Yol

8 1
C , 14
.1

IHIS

liCacao

O Exod.ca

DÍS QVÍSÍTÍONVM #
Exodus , cay.vils
Exodus, cap.XIS
MAGICARVM

LIBRI SEX :

Quibue continetur accurata cuziwanum


artium , & vanarum superfátimun

confutatie vtilie Theologie,


Jurisconsulti Netice,

Philologie
.
Auctore
ON
MARTINO DEL RSO societatis ICSD
EX edu.cap.vuls
Exodus. cap.x.
, & Theologiæ
Presbytero, Ll: Licentiato
Doétore; olim in Academia
GRATZEN ZI, nuncin
SALMANFICENSI

publico sacrw

scripture
Profeſſores
Proyitopus vltimis curis lende
zes áuctíu & rastigatiuis ? TV

Exodo, cay.x. Exodiu , lai

Exodus.cap.ymt. EX odw , cap.vint

LVGDVNI
Exodus ,, cap.vn APVD HORATIVMCARDON CEX edu , cao.vn
priuilegio S.Cæsar.Maiest.
Cum
u Gallidnum RegisChriftianiſ . Bitte
16 08
T
U IE THER
SEB
K
DEP VLSIO SE V

EPISTOLA APOLOGETICA

CONTRA CVI V S D AM

ſuggeſtionem .

AD ILLVSTRISS. ET REVERENDIS S.

Congregationem Inquiſitionisgeneralis Sacre Fidei,Roma.

VMQVAM fuiſſem arbitratus has meas humilesmiricasæmulationis flam


mis adAandas:factum tamen.Nam Fr. Thomas Maluenda Dominicanus, in
operis de Antichriſto auctuario pagina 4.Addicione ad pag.319.col. 2. linea .
18.Vnum me delegit cui vna (quod aiunt)manu panem porrigens , altera la
pidem impingeret .In ſpeciem laadat,reipſa conatur libro mco nigrum The
Fr. Tho . ta appingere.Verba eius (viri & Domini Illuftriffimiac Reuerendil.) ſunt iſta!
mæ Malué Martinum Del Rio, qui tribus integris tomis Magicarum Diſquiſitionum curio
da yerba. liffime et uberrimèdetota in vniuerſum Magia,eiuſque generibus poſt alios nuper
diſſeruit.In quibus fcriptis G ſi multa inſint ſcitu cum digna,tum vtilia,ac que pre
Sertim vſui magnopere eſſe poſſintad locupletandam hanc noftram de Magia,ac
etiam de miraculis Antichriſtitractationem , at vellemus expendi num tutius reli
ligioni Chriſtiana eſſet,neeiuſmodi commentaria pafſim promiſcuè manus omnium vulgo firbirent, ne in multis
parùm pijs hominibus illex eſſe poſſint nouas & reprobatas curioſitates perſcrutandiac experiundi, ne dum noxia
Depulgo. I'vitare docentur,venenum potiusquam antidoram bibant.] Hactenus ille, latusmeum non enſeſtricto ,ſed dolo
ne clanculum petens.præiuit aliis, qui poftea eodem colore,omnem vim exeruerunt ve Romæ ac Pinciæ,
opus,ranto applauſu , Catholicis,etiam fidei Quæfitoribus receptum ,prohiberetur.Hoc agunt,more ſuo,
vt nihil in minima noſtra Societate typis euulgetur,cui nó genuinum infigát.Experti Magnipiețate & eru
ditione viri,Illuſtriſſ.Bellarminus,Maldonatus,Molina,Suarez, Valquius;quorum nullus ab hoc vréte ven
to tranfiit immunis.his accenſeri,licet mihi fit optandum ;camen quia meæ mihi tenuitatis conſcius ſum ,
cenſui cenſuram hanc ( fi fic vocanda)minimè negligendam .
Vt inde ordiar vbi ille deſiit:humiliter oro , vt Sacræ fidei Quæſitores ,qua ſunt iuftitia ,prudentia , picta
te,ad quos harum litium deciſio pertinet,fequentia perpendant.
Primùm vnde hæc redargutio proficiſcatur,& quis ille qui hunc metum prætexit:proficiſcicur ab illius
Conſidera ordinis ( licet Sancti) viris,qui ſe palàm vt aduerſarios,& impugnatores Societatis gerunt, vel clanculùm
cio prima. ex inſidiis arrodunt ; & magno niſu per Hiſpaniam , Italiam ,& alias orbis parces, inuidiam Societati cxcita
re, & Patrum Sociecatis ſententias atqueſcripta, per ſe,ac emiſſarios ſuos, mendaces hiſtoricos , & alios de
nigrare moliuntur: curantes maximopere, vt vel libri prohibeantur, vel ad tempus lectio luſpendatur , vel
aliqua ignominiæ nota aſpergantur. Quamobrem contendo inſtituti huius homines,nec vt iudices , nec
ve teſtes contra Societatis noftræ hoinines,vel Societatis ſcripta , vllo modo admittendos :fed pro accuſa
toribus & aduerfariis audiendos habendóſque.
2 Secundo obſeruandum iſta Maluendæ verba non haberi in omnibus exemplaribus , è quibus ipfo con
ſentiente ſublata,manſiſſe in quibuſdam tantùm.Vnde colligitur ne ipfi quidem hoc conſtanter vilum ,
ſed re ininus perpenſa ſcriptum fuiſſe : vt ſunt in eodem opere de Antichriſto ,
contra Illuſtriſſimos Baro
nium ,Bellarminum , Patrem Pererium Riberam , & alios noſtros mulca fatis afperè & Catonianè, ne quid
dicam aliud pronunciata.Sed eſto fic illi viſum : vnius iudicio quot ego Principum ,Quæſitorum , & Do
ctorum iudicia poſſum opponere?
Tertiò aduertendum proponi nudum timorem , Zelo boni publici prætextum ,vtrogam purpura, necra
* tionem addi,niſi poſſibile periculum hominum improborum : & tamen propter imaginarium iſtud peri
culum ,implicitè peti,ne ſinatur liber iſte manibus vulgi pallim teri : licet in eo multa eſſe fateatur fcribit
digna & vtilia, præfertim exornando ipfius de Antichriſto tractatui. Magna ſcilicet & Eccicliæ cura ne
cellaria,vt tractatus ille locupleretur , & aliorum libri, vnde id fiat , ſupprimantur. Neque id tantùm ſed
ve omnes eiuſmodi commentarij eidem damnationi ſubiiciantur. Ncc aduertit , fe quidem quia plus
petit caufa iure cadere : deinde viros ordinis fui laudatiffimos in idem diſcrimen mecum inuoluere. De
magicis enim iſtis exſtant paſſim libri editi; ſprengeri & Inſtitoris malleus maleficarum ; Nideri For
micarium & Præceptorium ,laquerij Flagellum Faſcinariorum ; Vlrici Molitoris de Pythonicis Spiriti
bus ,Silveſtri Prieratis Admiranda Strigimagorum ; Spinæi de Lamiis : Michaëlis Pneumatologia ; V -
† 2 ctoria
& toriæ rele & tio de Magia,qui omnes ordinis D.Dominici fuerunt,pars Inquiſitores fidei, pars Sacri palatij
Magiſtri,quorum veſtigiis ego inſtiti,præëuntes inſecutus,ab his quæſtiones, & earum argumenta , funda
menta,& narrationes multas defumpfi,vt ſuis locis apparet.Si foret vllum periculum in meis & fimili
bus commentariis,foret etiam in illis idem . Nec illi deberent vulgò paſſim permitti. quamquam mea
ſententia libri Latinè & paulò preſſiùs ac terliùs fcripti, non ſintdicendi vulgò ſcripri.
Èx hac naſcitur conſideratio quarta : poſle multos non iniuria mirari cur iplis hoc periculum nunc
4 demùm in mentem venerit , & non priùs tot lui ordinis & aliis hæcex profello tractantibus ? an fortè
quia de Societate vnus camdem materiam vberiùs , & curiofiùs(vtfatetur), certè laboriofiùs & meliore
methodo quàm illi paulo ante nominati, in lucem edens , viſus fic luminibus officerc? lanè hæc libri,
quința tam paucis annis editio cſt; tam auidè cxemplaria emuntur. An offendit fortaſſis narratio quo
rumdam exemplorum ; quæ tamen omnia ex hiſtoriis probatis adducuntur, quarum ibi, vno excepto
quod recentius, authoreslaudantur, vt v.g. lib . 2. q. 10, litterâ D. de Marco leluato : lib . 4.cap. 1. q.3 .
Sect. 3. de Fr.Franciſco de la Cruz , & Sect. 4. lit. I. de reuelationibus fictis contra immaculatam Dei
paræ conceptionem : & ſect. 6.litt. S. fub finem ſeptimæ regulæ de Hieronymo Ferrarienli: demùm lib .
6. cap. 2. fe &t. 3.9.3.in fine litteræ S.de viſione Neapolitana & Salernitana.Sihæc alibi cuto leguntur,
cur non & in meo libro? Dicent nec alibi expedire legi. Primùm quæro, cur igitur non eamdem in alios
cenſuram tulerint : Deinde cenſeo , vtile eſſe Chriſtianis , etiam lapfus religioſorum publicos redargui
ſcriptis , tum quia conducit ad quorumdam humiliationem , & ad aliorum cautelam , vt quiſtane videant
nc cadant. Deinde cùm vident hæretici nos ea non diſſimulare, definunt ca ingerere : & lanè quo ma
gis iſta teguntur , hoc ſe clariùs produnt, quo palliantur diligentiùs, fædiora apparent : & ( vt ait ille )
iners malorum remedium ignorantia eſt. Ideo grauiſlimi & ſapientiſſimi ſcriptores cenſuerunt ciuſmodi
exeinpla litteris, ad oftendendum Dei iuſtitiam & hominum fragilitatem , fibi monumentis Hiſtoria
rum commendanda. id placuit Sophronio , Caſſiano, Petro Cluniacenfi, Petro Damiani, Surio , Ba
ronio, & ex ipſo D.Dominici inſtituto ,Niderio , Cantipratenfi , S. Antonino,Leandro , Antonio Senenſi,
Ferdinando del Caſtillo , quorum libri meritò laudantur, leguntur , retinentur. Sed quia hoc apertè non
culpant,ad id venio , quod exſertè aſſerunt.
İnquiunt ſe metuere,ne parùm pij venenum hauriant , vnde antidotum debuiſſent, & excitentur ad
Sexperientias illicitas , & diſcant quæ ignorabant. Si momenti vllius iſta ratio , tollantur de medio,
Controuerſiarum fidei libri qui erroresmemorant,quos lector ignorabat. & fcio id prætexuiſſe , cùm
Illuſtriſſimi Bellarmini ſcriptis periculum intentabant , homines meņte vara , non conſiderantes DD .
Epiphanium , Auguſtinum , Theodoretum , Damaſcenum , ceteros Patres , nec recentiores lui ordi
nis Stlotanum , Bunderium , Sixtum Senenlem , & Franciſcani ordinis Alf. à Caſtro , Feuardentium ,
vt ceteros taceam . An nolunt hæreticorum calumnias ſtilo forari, & iinpiè dicta refelli ? Si id non
nolunt , cùm faſcinarij, malefici, Lamiæ ,negromantici & fimiles Magi , hæretici fint , cur illos fcriptis
Colidè reuinci non ſinunt ? Tollantur de medio , fi ratio Maluendæ probatur , Hiſtoriæ , & Annales
Eccleſiaſtici , & in his D. Antoninus , Galiſardus & alij Dominicani. Nam in eorum ſcriptis Eccle
fiæ militantis næui , & maculæ , & Schiſmatum caufæ , & quibus ſe rationibus , qui à Petri ſede defi
ciebant, tuerentur , & alia huiuſmodi leguntur , quibus huius ætatis Schiſmatici & hæretici ſeipſos
& alios irreciunt. Tollantur ex manibus Chriſtianorum Silueſtri , Fumi, Caierani , Victoriæ , Medi;
næ , Ledeſmæ ,Lopeſij, Garçiæ ,veſtrorum tor ſummæ,armilla, confeſſionalia ,inſtructoria, &c . cafuuin
conſcientiæ , à quibus improbi & vitiofi homines illici poſſent, ad noua , & priùs incognita fagitia
perſcrutandum & experiendum : atque ita , dum noxia vitare docentur, incauti venenum potius quam anti
dorum bibent. Et tamen illa , non contenti Latinè ſcripſiſſe , etiam vulgari ſermone Italico & Hiſpani,
co typis mandaſtis , quod certè eſt,velle vt paflim & promiſcuè tales commentarij vulgi manus fubeant .
Vno verbo dicam , panem , vinum , ignem , noctem , ſolem de medio tollas neceſſe eſt, ſi voles tolle
re quicquid abuti mali homines ſolent. nam crcaturæ omnes inſipientis laquei ſunt. verè verum eſt
illud Sulmonenſis ,

Nil prodeft,quod non laderepoſſit idem .


Igne quidvrilius: Si quis tamen vrere te &ta
1 Comparatgandaces inſtruit igne manus.
Eripit interdum , modò dat medicina ſalutem ,
Queſ, iuuet monftrat, quaſ ſitherba nocens.
Idem à me fit opere toto , & ideo fi recta mente legatur,
Conftabit nulli poſſe nocere.

6 Quid? quod nec vllum reuera periculum in eo opere huiuſmodi eſt, quale aduerfarius formidat. Non
eſt ratione ipſiusmateriæ , non ratione methodi. Tuum erat [ô cenſor ) indicare, qua in parte , pericu
lum ſuberai , ynde ſcandalum verebaris : & non , more chirurgi imperiti pro varice totam tibiam ex
ſcindere. Dicismepoft alios hæc ſcripſiſſe. Non ergo nouos errores narro , qui non priùs alibi le & ti fue
runt . Tamen times ne nouns o reprobatas curioſitates ex mco libro hauriant. Si iam reprobati, certè
à reprobantıbus relati.quod igiturhic nouum periculum times , cùm cos accuratiùs & validiùs, quàm
priores illi , refellam ; fateris curioſins á vberius id me feciſſe. Sed ego vtrumque abnuo , fi velis ſignifi
care ſingula me fufiùs perſecutú:led fortaſſis illos alios non legiſti,velnon aduertis, quæ alij ſigillatim pro
lixè diſputarunt,eamecompendio tradere,& integros ſæpè libros ad vnam quæſtionem redigere. Si verò
ſcribis, me vberrimè o curiofiffimèiſta tractalſe, quia quæ alij ſparſim & membratim docuerunt , illa vni
uerſa commodè in ordinem ex inordinato adduxi:non diffiteor id mihi propoſitum efficere, verùm quid
methodus & vinovouíæ , & apta atq; opportuna leries & difpofitio dicendorum periculi addat non intelligo:

neque

1
1

neque id cuiquam diſplicere poteft , niſi qui reprehenlorimeo limilis amet nihilmethodicè vel ordinard
ſuis locis & momentis collocare. Si ſingula ſeorſim nulli apud alios diſcrimini fuerunt obnoxia ; cur fubi
cò apud ine cunctim & vniuerſim ſunt periculola ? nonne ſingulis remedia , & monita , & dereſtationes
adiunxi?
Ceterum ,quia non libuit,vel non potuit reprehenſor explicare,quid in opere ineo periculoſum cenſe
ret; quod æquitas & caritas fieri ab eo poftulabant: ſufficienti partium enumeratione,licet Minerua cral
fiore,nunc oſtendam ,toro in libro nihil formidinieius ſuffragari.Sex libri ſunt :Primo,generales quædam ,
& magnam partem philoſophicæ ,quæſtiones funt , quibusnon plus periculi ſubeſt, quam in Soti , Bane
lij,Aquarij,Pauli Veneti phyſicis quæſtionibus,aut victoriæ de Magia relectione. Secundo libro docetur
damnata Magiæ efficacitas per le eſſe nulla, ſed tora pendere à diuina permiſſionc,& malorum geniorum
naturalipotentia ſcientiáque, & proinde diſputatur, quid illi, fácere queant , quid nequeant:quæ materia
tradita à D.Thoma in Quæſtionibus,& à ceteris Scholafticis in eactatu de Angels,à mørum magiſtris in
primi præcepti explicatione:ſingulis quæſtionibus laudauiduces ipcos, etiam inſtituci D.Dominici,Caie
1
canum , Niderium ,Ferrarienſem ,lilueſtrum ,victoriam ,ceréros:Noje hic quæſtiones nulla, niſivoces ' no
uas 9.22 . & 23.quarum effectus experientia nulli deliderium concitabunt.Terty libri duæ ſunt partes,prior
agit de maleficiis,de quibus etiam Girlandus, Sprenger ,Silueſter, & ilij quos ibidé ciro, agunt de his ſum
miſtæ omnes agunt Theologi in materia de matrimonio , vt non negligenter ,necobiter Sorus, & vterque
Ledelmius:maleficia bæc nihil admodùm habent curioſitatis,fceleris plurimum , & ne quis venenú hau
riat, fontem obftruxi,nam modos prætermiſi,ſcelus indicaui. Poſterior pars de vana obſeruatione agit, re
confeſſariis omnibúlque fidelibus fcitu' neceſſaria dequa fcribunt Theologi in enarratione primi præce
pri, & in tractatu de fide: hic exemplis adductis lucem attuli;vt århittor;fimul inſtrucns iudices , & con
feffarios; & periculum ceterorum cautè declinans.Nam vt illi poſſint iudicium ferre, propolui folú initium
& finem conceptarum formularum :ve iftis nc quid noceret , vel eſſet quod imitentur, lubtraximedia & ma
iorem ve plurimum formulę partem ,exceptis paucís Paganis & Getihbus quibuſdam planè ridiculis , qui
bus nec pueri credant, & qui nondum ære lauantur.Iam Quartus liber eſt de Prophetia ,& de reuelatio
nibus;de diuin2tione.& coniectatione,de quibus quot ante ineſcripſerint,oftendi in fingulis; ın his D. Th .
& Medina,poſtr.S.Iſidotum ,& Rabanum . Siquod hic periculum foret,eſſet in tractacu de Diuinatione:
ſed non eft,quia nudum continet artium illarum cenſum , & infectationem .Species enumero modos non
docco,ſed digitum intendo in nominis originem ( v.g. fit per fárinam ; fic per peluim , fir per cribrum )ſol
lemnia verba prorsùsſubticeo; quæ ,vtverum fatear ignoro. Quinctus liber iudicialis eſt, praxim continer
& ordine iudiciarium in hoc crimineſeruandum , ſine vlla curioſitate , & vmbra periculi: ſuam timet vm
bram , qui hic timer. Sextus,lucernam in hac caligine præfertConfeſſariis , vt poffint vulnera animæ ſor
ciariorum deprehendere, & his conſulere,& remedia vtilia applicare:quæ pars tota Echica eſt. Addútur re
media licita contra damna quæ maleficiis illata :hic licita ab illicitis ſeparantur , & oftenditur quæMedi
ci probent, & quæ Eccleſiaſticus vſus receperit : quæ pars tota comparata ad comprobationem & defen
Gionem facramentorum & cerimoniarum Catholicæ Eccleſiæ ,aduerſus nonnullos hæreticos, quorum re
futatione clauditut. Videris (viri Illuftriff. & Reuerendill.) quæ veſtra prudentia eſt , nihil hic veri periculi
ſubeſſe :vnde colligitur timorem illum inanem & prætenſum videri poffe .
8 Contra non vereor contendere multum damni inferriEcclefiæ , & Reip . fi ob tam leues formidines bo
ni & voiles libri prohibeantur, in quibus ſana quoad mores & fidem ( vr de hoc libro fapientiſſimus & re
uerendiſl.Magiſterſacri Palatij teltatus fuit) continetur. Nec vlla patitur iuſtitia plus valere aduerfariorum
gratiam, aut potentiam , aut importunitatem quam auctoris ( vt modeſtè & verè loquar ) perſpectam fidei
& morum integritatem ; qui ( Deo gloria ) & à fe , & à maioribus per omnia ſemper Catholicus, non in
obſcuro, & vmbraverſarus, neque ad ſarcinas ſedit, ſed in ſole, acie,puluere multis annis, non legnem Ec
cleſiæ contra fidei hoftes operam nauauit .Eodemne loco habendi,qui hæreſes impugnant, & quiſpargunt,
vt æqualis omnium libris infamiæ nota , ſuppreſſione , vel ſuſpenſione inuratur ? Hæreſis ſortiariorum &
ſtrigimagorum tota fermè Europa deplorandis incrementis quotidie gliſcit, quam lætum illis futurum fi
intelligant ipſorum maltygem , à quo hactenus magno animo, & fide bona , fraudes ipforum propalaban
tur, religiofum à religiolisimpugnari:Magno errant ceteri hæretici Lutherani Caluinianique dedecus &
ſtigma inultum hoſti ſuo :nam illis, quos ſemper impugnaui, ſum inuififlimus.Et hi & illi gloriabuncur , etiá
Sacræ fidei quæfitorum iudicio," ſe luáque comprobari, le præualuiſſe , & veritate niti : nos calumniatores
& Sycophantas eſſe. Mentirentur illi quidem ,ve mentiuntur aſſiduè: ſed nimis multi ſunt qui mentientibus
fidem præberent: ita fieret , vtpuſilli ſcandalum patiantur : & qui V Vierum , & alios Lamiarum Patronos
incautè ſequuntur, alios paulatim in ſententiam , & ex ea in ſceleris ſocietatem pertrahant , & Satanæ regnum
contra CHRISTVM & Eccleſiam indirectè & pedetentim propagabitur, & ftabilietur.
9 Sed hæcà me fiducia potiùs veri & conſcientiæ puritate di&ta ,quàm vlla formidinene quid tale ac
cidat.Nouifapientiam , prudentiam ,iuſtitiam ,pietatem veſtram ,Dominimei.iam præiudicium tuliſtis , &
huiuſmodi aduerſariorum metus, & conatus audiſtis,ſed minimè ilis affenfi fuiſtis. Pergice nocentes mul
tare ,innocentes protegere. his artibus vobis aſcenſiones diſponetis ad ſolium vſque ſolis iuſtitiæ , vbi vi
debitur Deus Deorum in Sion .Salmanticæ menſe Decembri, Anni Cic . 190. VI.

+ 3 SERENIS
be

e
Rom

SERENISSIMO PRIN

CIPI ERNESTO , ARCHIEP .

COLONIENSI , S. R. IMP . PER

ITALIAM ARCHICANCELLARIO ET PRIN

CIPI ELECTORI : EPISCOPO LEO DIENSI , ADMINI


ſtratori Monaſterienſi , Hildeshicmenli , Friſingenſi, & Stabulenſi: Comiti Palatino
Rbeni, Ducivtriuſque Bauariæ , Angariæ , VVeſtphaliæ , & Bullonen. Marchioni
Francimonrenſi : Comiti Loſlenfi,Longienſi , Hornenſi, & c . Bonorum & litera
torum Patrono

MARTINVS DELRIO SOCIETAT. IESV

PR ESBYTER , SE SVAQVE L. M. D. D.

NIVERS Æ MAGIÆ , qua diuina humanaſ ſa

pientiæ pars magis, vt abdita, fic erui digna: Diſquiſitiones,

lucubrationem arduam & multiplicem (PrincepsSereniß .


)

humiliter adfero
. Equidem verebar docti Principis iudi

cium fubire,ſed, quia ſubeundum alicuius , eum elegi, qui

poffet iudicare. Non Tutelam magis, quàm Cenſuram amo:


naturâ & vſu do£tus,à peritisdoceri & moneri malle,quàm

ab imperitisſuspici & laudari. Quod pauci Principes, ad


ingenij acrimoniam , & iudicy praſtanriam , multam lectio

nem , & eruditionem variam &


, ad hanc, Secretorum Natura diuturnam experien

riam , follerter prudentérque adiunxifti.Qua diligentia confecutuses, ve intermiffam à

philoſophandi confuetudinem , Regali dignam folio,reuocaris,


Regibus, tor iam faculis ,
Gillorum laudatiffimorum Principum , quorum , dum tempus erit homines viuent,

viuet , vigebitque memoria , cum imitatione , laudis te participem feceris. Qui Regum
. Vulgari ftudium
olim potentiffimi & fapientiffimi, Magi vocabantur caprum , a

ſuperftitionem Malus ille ſuppoſuit .


\proinde cum nomine res vilefcere:quia pro Sapientia
Peſtis ifta , propter adnatam hominibus ſciendi cupidinem , breui feper orbem totum

diffudit.fic falſapro veris,noxia pro vrilibus,edrtareapro celeftibusobtinuere.Ita quod


fumma neceffitatis erat ,paris fagacitatis, induftria operofißima fa&tum ,falua femen

te bona , venenatas herbas fecernere, & euellere. Vidi , o multis probanti


, o indolui
bus, conatus (um morbo medicinam facere: nec formidauime, lefu duttore , hac etiam

parte Satana furenti obiicere.Laboris fpecimen edo,e ferculorum quendam preguftum ,

de ſex libris iam adfeftis & confcriptis duos, quia,per Nundinarum tempus imminens
,
@varias eorum ,fine quibus in lucem exire non poterant,dilationes,plures non potuida
re .Hiſtoriarum veterum & recentiorū varia condimentaadhibui, vtaui huius, quâ bi

ftomacho,confulerem.Sed quis Apicius adeò diligens aut peritus,


le , quá felle nauſeanti
ive queat pro omnium palato? Si protuo ( Princeps Sereniſ.) quod probum & fanum eft,

fuerit,
EPIST. DEDICATORI A.

fuerit ,fecurusfinam ceterorum verba praterfluere.Nec diffido.Semper enim Virtus fibi


comites Muſas amat iungere, et ſcriprioni
fauent, quorum
ſcriprionegefta non indigna.
Plus aliis nimiò
fuiffet, vel Nobilitate, vel Pontificiali dignitate,vel Principaru praſia
re, ribi hac
fimul omnia parùm viſa. Non contentus Imperatorio Regali genere, cui

nullum fe merito,fime anriquirare,fiuefplendoreantepoſueris, quod aliena magis, quàm

propria virtutis indicium effefcires: non Ecclefiafticis tos tiaris, quibus certènulli nifi

: non ditione latiffima o


,quepoſſunt indignis contingere
Paftorum Paftori ſecunduses

copiofiffimâ, qua ad ocium aliis illecebra foret , addidißi multa Bello fortiter & fali

citer gefta, ca feditionespericulofas celerrimè compreſſas,t) inclyca Pacis decora.ſum

ma cum Eburonum ceterorúmque ſubditorum beneuolentia dasgratulatione, quiſibi

gaudent,ſequeErneſto Principe
felices ducunt, quor Neſtori tribuuntur , tot annos,

velde fuis adempros,precantur Patriæ Parri. Praterea ficte rorum Catholicæ


fidei , es
columna veritatis Ecclefia Romana commodis impendis, vt in illa Aquilonari plaga,

Procubitor , Murus, & Specula dele&tus à Deo videaris .Quis enim feruentiore zelo,

pro vera e priſca religione tot tam acres contentionesſuſcepir ,ſuſceptas conftantiùs

fuftinuit
? quis induftriofior hoftium inſidias deprehendere,& deprehenfis obuiam ire, to

confilia conarúſqueimpiorum disturbare.Demum , quod ( mea quidem ſententia ) rari

exemplieft, & multis Principibus inuidendi , rot curis diftri&tus, inuenis quodftudiis
' legendis dare dignum du
Sapientia tempusimpendas,cuius fiquam horulam his meis
ab ingenio meo nequibunt,id
, ſpero nonvndecunque diſplicitura. Certè, quod
ces faltem
à Sapientis & Do&ti Principis Felici Genio conſequentur. Tum mihi meritò iudicium

probabitur, & Catonis illud veriffimum deprehendam :Idem benefactum loco

in quo ponas,nimiùm intereſſe. Nimirum quia, quod malis impenſum , malefa &tum

fit, id, bonis bono collatum animo, nequit nomen amittere,neceſſe non gratiffimum at
que rariffimum . LOVANII , vii. Id . Mart. clɔ . 15. xcix.

IN R.V.
+ 4
IN R. V.

MARTINI DE LRI I

DIS Q VISITIONES

MAGICAS ,

luſti Lips! Carmen ,

Vius doctum opus hoc? quod ima, ſumma,

Penna permeat, & ſagace mente


Sagas Oy Stygias ftriges reuelar ?

Quod tu Thelala terra, váſque.Colchi,


Infames male cantibus patraſtis,

Quod Panes ,Satyrique, Dufrique

Peccaftis, genus improbum ſaláxique,


Totum hoc eruit, erütis medetur:

Sed quis ? DELRIV S eruditione ,


Idem religione , clarus, ergo

Hic pura & liquida omnia, hîc venena


Nulla ,
qua timeas opinionum .
Huic libro faueas,faue tibi ipſe,

Atque iſtum lege,veima,fummanoris.

8
0
P
D

1
1
1
0
0
1

IN EAS
x
Se

IN EASDEM

PARODIA :

20 AGI A quàm libro hoc videtis obfidem ,

Ait fuiſſe fraudium peculium ,

Neque vllius medentis,artegloriam

Nequifle praualere,fiue toxico

Opus foret necare,fiue faſcino.

Et hoc negat feraciora ThessALI

Negare ru
ra, noxiúmque Carcasv M,
SCYTHÆQV e faxa conſcióſqueCOLCHICOS,
IBERI
ER I AM , tuúmque Tavr e verticem :

vbi ifta , poft MaGI A ,floruitpriùs

Agreſtis herba,nam PROMETHE I in iugo

ſata.
ſæpe tabido imbuit
Vapore
ZARATE Mede, lethiférque DARDANE ,

Tibi hac fuiffe effe cognitiffima

Ait MAGIA, poſtuma ex origine,

Tua exiiſſe dicit è proſapia,

Tuo exarafſe perfidas ftylo not


as,
Er inde tot per æmula dolos manus

Decus tuliſe, laua fiue dextera

Opus patraret. aut vtrumque mutuas

Svo dediſſet impigrè viceshero.

Neque vlla vota NOXIALIBVS Ders


Sibi eſſe faéta, cùm veniret à viro

Nouiſimo hoc advſquefaculum recens.

Sed hac priùs fuere: nunc APOLLINE


Silet loquente,ſéque dedicat tibi
APOLLO DELRIE, atque Apollo DELRII.

HERIBERT. ROSVVEIDVS. S. I.

ΦΕ ΔΕ
ΦΕ ΔΕ Ρ Ι Κ Ο Υ FEDERICI IA

' Α Μ Ω ΤΙ' ΟΥ ΙΑΤΡΟΥ Ε ” π ΟΣ ΕΙΣ MOTII MEDICI CARMEN


τω το Παβος Μαρτίνα Δελές βίβλον in patris Martini Delrij librum
οτι Μαγάας. de Magiâ .

Η ναιοί πάρο- άνδρες, όσοι μεγαλώνορα τιμίρ , * Emporibus priſcis ve erum quicunque Magia
Δύναματεύσαντοδμήτορο Μανάκης, Ti Cæleftis magnumque decus,noménque tulerunt,
Τ'δμοσίων σοφία τη μετέπρεπον, δε σωεργός Illuſtri Sophia & doctrine laude cluebant.
Ειδι ας πραπίδεσι σσηρμόξαν οι προνοίαν . Cultágue iungebant folertipečtora menti:
Mηςιπόλιγογκώτες, Ανασίων τε πάρεδροι, Sacrifici quondam celebres, à Rege ſecundi,
φύσιο ίχνδυτήρες αμύμονες , ίδρες άρρων , Natura indagatores, aſtrúmqueperiti,
Μασάων θεράποντες, Ακεσούλης τ ’ αγερώχε. Egregias artesMedicas, Muſasſ colentes.
Tοία έξω φύλoισι μετ' αλλοδαποισιν Ιωσήφ Talis erat loſeph peregrinæ gentisalumnus:
YorG- ο και φαρμoισι πoλότροπα θαύμαζα δόξας Talis apud Pharios Moſes oracula promens:
Μωσής, Α ’ ασυρμα σε πόλξ ΔανιήλG αγανός Talis e Allyrie Danielsfečtabilis vrbi.
Κα Σολόμων οίπυσG-'Ι8 Μαίοις έπιτάσωμ. Talis erat Solomon ,dum regia fceptra teneret
Tοίοι δ' αντολίωθε Μάγοι διζωτο κιόντες Iudaz:talesge Magiſqui Solis ab ortu
Χριςομ, όπικλινθόντα χαμαιζήλω ενί λίκνω. Vilibus in cunis Chriſtum petiere iacentem .
Τοϊς δ ' έπι Δάιμον οίς ορG- αλάςορG- άνδρας ε Intereà miſeros infefti Damonis a
λαύνων ſtrus
Δελάνες , σφετέρκσιν αταδαλίκσι δαμάλας, Mortales agitans,fua quos vecordia torſit,
Α'Ασεβίίω εφέηκε, Γοητείας τε πανέργ8 Emiſit ſcelus.ct fraudes, varióſque nocendi
Μίσατο κήδεα πολλά, και άπλετα δώεα λώβης , Fallendig aftus, varias ó repperit artes
Μαντοσωω, πόσιας τε, και έχθίσασεπαοιδας. Falſidicum vatum præfagia, pocula, cantus.
Κάνων ξεγένονlo, παλιγενέων βπι φωτών, Hinc exorta lues, atas hincpriſca parentum
ΜαινάδG Αίγυπλοιο θυηπόλοι , και το Σαέλφ , Protulit Ægypti Myftas bacchantis, Anúmque
Eιρομύω μάντουμα θεσπρόπG- Bνεπε Γράς Fatidicam ,qua tetradedit responſa Sanlo.
Και πινυτά Μήδ { α , κακόν σκίνας Αικταο. Hinc Medea ſagax Aeta dira propago:
και Σίμων αθέμις,επωνυμίω τεΜάγοιο Impius hinc Simon, Magus & cognomine dictus:
ΔεξάμλνΘ , Καρσοκράτης,ός απεχθέα τέχνω Hinc quoque Carpocrates, Magice qui tradidit artis
Α'μφαδίωεδίδαξον,αναιδέκφι σεσοιθώς. Puplicus interpres poſito precepta pudore .
Νιω 5 Μάγων κακόεργα σίνη, δολερών τε Γοήτων , Nunc Magica peſtes,impoftur& que,nefanda
Γαιης αθέα: λυγρα , καθ' ανθρώσος αλάλω9 , Pondera telluris, totum graſſantur in orbem ,

Πασυδία σλάζονα, Θε8 κράτεόντG εκητι , Ludificántque animos : at nonfine numinepatris


Ενδικον ός βρoτέκσιν αλιτροσυνησι χλωθείς, Ætherij, qui iure malis offenſus ,opacas
Mentibus humanis tenebras offundit,& atra
Εμβάλλ4 κραδείσι βροών μελανόπτερον όρφνίω,
Και νέφ© ήερόφοίλον αι εκμαρίριο Μαγείας. Iraprouiſa oculos preſtringit nube Magie,
και τίσιν ήλιτόσoινoμ αμοιβάδα τoίσινόσαζ4, Exigit meritas hominum de crimine pænas,
Quique fidem ſanctam leuibus liquereprocellis,
Οσοι πίσιν άμεμπλομ επιτρέψαντες αέλλας,
Φο'δος ασεβέεσιν υπεζούγνωτο λεπάδνοις. Quiqueiugofalfiſummittunt impia colta.
Καί κον αμαυρώσεζα πολυτερέωμ γένΘ ανδρών lámque adeògenus humanum terráſqueparentes
Γάιαν όλίω έκάλυψε μελακρήδεμG ομίχλη Caligo obrueret furuacircundata vitta :
Ει μη ΔέλρμG- εθλός εν σμίονι βίβλω Nibonus ä Medica ſpectarusDelrius arte,
I'κτήρ επίκαιρG- αθέσφατον 8κ ζόφον ώσει , Diſcuteret tenebras ſanimedicamine libri,
Ατρακίης πάντεσιμάγων Φαρσίμβροτον άγλω. Et clara veri perfunderetomnia luce.
Είδεα ομορφας τε, κ αιτια σάντα Μαγείας Nam fpecies formáſqueomnes, cauſaſque Magia
Αμφοτέρηςεκάτερθεκλυτη σφραγίσατο δέλτω . Duplicis aggreſſus docła ſignare tabella
Φιδέα εμπεδόμυθον ετήθυμίω τι διαρξας, Strenuus, & fimplex falſo diſtinguere verum ,
πρυμνόθεν ξέρριψε τσλάνης απάτήνορος άτίω. Funditùs euertit noxas, quas intulit error.
Ω " μέγα τολμήεντG , ός έκναμήλοισι μένουνάις , O nimium audacem ,qui forti pectore e armis.
Terraram peſtes, immania monſtra ,lacesſens,
Μώλομάγων τεράτεσιν αμαιμακέτoισιμ αρέρης,
Δυσεβίκω ελάμασας , αλεξικάκ8 Διός σου Impia corda domas gauerrunco Ioue nati
Åmulus Alcide,factóqueexempla ſecutus.
Αλκιμομύρεκλακαλα μιμέμν © έργω.
Tοίοισολ' έμφυτον έμμος εταιρία φρενός αλκών Hinccatus & prudens vir colligat inſita prorſus
Υμετέρα πινυτος καν ανήρ ρεα τεκμήραιτο Eſſefodalitiofortiſſima pełtora
veſtro,
Ητε πολυκμήτοιο μόγε ποτί δυσβάτομαια Aſpera queſpectent, oſemper ad ardua tendant,
Magnáqueſuſcipiant durocomitata labore.
Ερχομνη, κκτά μετέρχεται ανεκές έργα.

Πληθής
Πληθών δ' εκ άν έγωγε θεοπρεπέων ιερέων Sed mihi nec carus liceat memorare piorum
' ΙΗ Σ οι χαρέντG επώνυμου 43ονομώω, Myftarum ,placidi IESV denominedićtos,
Οίτινες Ανορέκσι και έργμασιν έξοχα σάντων Qni ſolida virtute cluent, operúmque labore.
"Έπρεπον αργαλέοισι Συ ' αμφίβας έκασα Difficili præftant reliquis. Tu fingula pande
Καλλιόπη: σα και είδα πολυτερεων σίχας ανδρών ,
Calliope :tibi namque datum cognofle, quis horum
οίτε προς ήoίω , οίθ' εασερον , οίτ ’ ανά μεσής Auroram , mediimque axem ,folémque cadentem
Κλήρες εξάσανο, πράσια τόσακαμόντις Incolats o qui tot faciant miracula rerum .
Ημας και κλέO οίον ακέσμεν , και σαφές όμως Fama leuis tantùm noftras peruenit ad aures.
Ούτε γεχάβωντG- αφίγμεθα τέρματα κόσμε. Netſtabilis : neque enim fines penetrauimus orbis
'Αλά συ πάνε ίσασα θεά και πατράσι κεδροΐς Exiremos. Atiu, quæ difpicisomnia , Muſa ,
Θυμάρη τάδε Λώρα τις πόρσυνομ άοιδης. Patribus hæc claris grati da munera cantûs.
Θύμορ εκ Μεσέων εθέλς τα πρώτα φέρες Poſtulat àMuſisprimas Bellarminus Heros
Πορφυρέων κορυφή ΒελλάρμινΘ- αρκάρων. Ferre, Sacerdotum columenquos purpura veftit:
| ος βέλG- αρνον ήκον . άνικήτοιο φαρέτρης, Commoda qui mittens inuicta tela pharetra.
'Ωκό τε, και φωνήν όσοις νόG σιν εχέφρων . Et cita,conſultisefonantia mentibus, acres
Καππάυων διχόμητιν έριν, και νακα αναιρών, Compoſuit lites, e iurgia plena tumultu
Και κλόνον αμφίριφον αληθές αμφί λατράκς, Ancipiti, vera de religione, Deiga
Και (αθές τιθμοιο και εκ απεπάσσαλο σιων Legitimo cultu : nec deftitit antè mouere
πάντα λίθον , και πάντα κάλων , και πάσαν ανάγκω, Saxum omne.atque omnem funem ,á quacung; neceffe
Τάντα πριν και σωέλούσιμ αναμφύρισα τιθείη. Voluere, quàm dočlis hæc indubitata reliquit . ( eff
Ουδ ' άρα ΜαλδώναθG- IGNρί9G-αθG- αρέρης Nec fuitinferior, quem Maldonatus ibere
Gentis honos adiit, labor, vt vox nuntia lati,
“ Η ασονα μόχθου έμενω , όπως οι αγελου ηχώ
Χυς παμβασιλάG αν άκτορG , ώ υποφής Quam dedit Omnipotens Chriſtus ,quam quat 1507 olim
Τέσαρες εσφράγισαν εκ τετρά υγι δέλτα , Quadruplici vates obſignauere tabella,
Planaforet cunctis,nec ciuicognita tantum
Πάσιν αναπλόξίν , αρίζκλόντε τελέση
Παισίοις άσοίσι και αλλοδαποτσι γενές. Pariſio,fed & externis manifefta pateret.
Πιερίω τοΐον τι Περήσιο ένθεG δίφρω , Sic & Pierio ſtimulante Pererius aſtro,
Μανθιπόλs Δανιήλ απέλασε δάσκιου ορφνω Fatidico Daniele procul caliginis vmbram
Diſpulit & tenebras, verbiſque interpres apertis
Και ζόφον αχλυόρν7α , και αμφαδίοις έπίεσιν
'Αμφιβόλο σκέλοντα διήγην όργια φωλός. Expoſuit dubij myſteria tečia Propheta.
Inclyta Turriaden virtus cý roboris ardor,
Τερριάδω μίγα κάρτα ομό και θέρμG- αλκά ,
Μαρνάμνον ίσιο δίκης ύπερ 'ΑρχιερώO Pontificis pro iure ſacri, Canonúmque vetuſto
Dogmatepugnantem ,medium protraxit in agmen
Και κανόνων , ώτρινε μέσω ανάδεν δράσει
Θαρσαλέοις φήθεσι: το και μεγαλήτορος ανδρός Intrepidum ſ
: ummiſque viri virtutibus altam
Extruxit turrim , faciliquam magnanimus vir
Υψηλάς αρετ άισιν αν αντία δείματο τυρσιν
Aſcenſu ſuperaret , & hinc conſpectior effet.
'Αμβάινεν , άνθένδε φαάντερο , έμμεναι αυτόν .
Πόσος αγών , πόση 5 βίη πέλε Ποσκίνε , Quanta fuit vis, que contentio Poſſeuini,
Cùm docto ſimul ingentique volumine iudex ,
Ήμος 'Αρισαρχοιο δίκίω , έριξε δικασάς
Inſtar Ariſtarchi, variorum fcripta notarei ?
' Ανδρώ , μνήμαία συκνά σοφή κι απάρει βίβλω ,
Quantus Peltanı labor . exemplaria Graca
Πελτάνι πόζον έργον , απέρεσίησιν Αχαιών
Pleraque vulgantis Romano com a lepore?
'Αρχετυπων σελίδεσι Λατινίδα γύρω άγοντος,
Quantus erat Riberas , cúm nos oracula va -
Πόσος έν Ριβέρας , ότε θέσφατα σεμνα Προφή tem
τίων,,
Μάονας δυς καλές σιν , εω διεπίφραδε μύθω: Queos paruos dixere ,ſuoſermone doceret ?
Nobilis ô quando Scondonchas robore fretus ,
'Ωπόση Σκώρδογχος αγάκλυτος αλκί πιθήσαι ,
Propulit à Sociis odium ,linguáſque procaces,
Βασκανίων και συκόφασιν φιλολοίδορον ανδρών
Εργολάβων , απάν συ9w εών απέρρξην ετάρων, Et Quadruplatorum conuicia falſaremouit?
Scitáque donauit cultu monimenta Latine
Γράμμασι κωφάροιο αείφρονος Αύζονα κόσμου
Cofteri, ipſiuſque comes veftigia preſſit.
'Αμφιθαλών και κείν8 τε σμσέμπορος ίχνεσιν έμ
bás.
τις Μολίναν κε διαιτo Συάρίσιoντέ καθ' ασαν Quis digno Molinámque Suareſiúmque diſertai
Είπέμων αινσάν τε ; τίς έμφρονα Βάζκιον έργων Extulerit cantu ? quis Vázquifortiafalta
"Αξια μυθήσαιλο, Βαλλιάδω το πρόφαντος : Laudibus ornarit meritis, clarúmque Valentem ?
Ναι μεν Σερβιάδαο πιφάσκο λουκάδα χώτίω , lam mihi Seruiada canos circumſpice crines,
!
Χρισιάδίω τι γέροντα , νέων κοσμήτορε διασώ, Chriſtiademý ſenem : iuuenum queis tradita cura est,
Τών ο μεν Αυδομαρίας , και 3 πόλιν αγλαόθηκαν Quorum hic Audom aros, ſublimis at ille Duaci
Διακίν κόσμησε « ειγλώσοισι ρείθροις , Mania facunde decorauit flumine lingua,
'Aμφαδίοις αγοράισιν αμαρτάνο άνδρας ελέ Deteftanda palampaſſimque piacula damnans.
γχων. .. "
Τω και μοχθίζοντι βοηθός- ώρεγε χαράς Aftitit hinc opifer, ſociámque laboris amico
'Ανδρί φίλω Δαυχεια , ο και Μέσησι μεμηλώς, Potrexit dextram ,Mufarum maxima cura
“ ελάδα Αυσονίης το σωθορα δόγμα ] α βάζ4. Dauſqueius, Latia doctor Graiaque camana.
" Ος 18 Σελάκίσιο κατωγάζων Βασιλάς Splendida qui monumenta Seleucenſis Bafilij
Μνήματα σιγαλόφντά σοφή μετεφρά ατο δέλτω , Doctis explicuit chartis: quæ protinus almam
Εξείης ά , τι στον ασ ' αχλύΘ- ες φάG άξι . Proferet in lucem cacis exemia latebris,
" Ως άρα Κασαλίοιο κυβερνκτήρα χαλινός Sic & Caftalia moderantem legibus aquis
ΔώματG 1θιωοντι , σαρ Αυδομάρ8 τεμνεωσιν , Frana domus,apud Audomari memorabile fanum ,
Χρισιάδα παρέμενε φέρων Βερβάκις άλκας Chriſtiadem leuat auxilio Veruecius aftans.

Ον θέσαν
“ Ον θέσαν αρχηγοί φιλοπονθές κρανου κζης, Rectores docili quem prefecere iuuenia,
*Ης άτε δή κτίλο ήιθέων , προκέλουθG- οδούς , Cui preit, ut poruex sumenum fotarius, o quam
" Ην σοφίης επί νάμα , και ές νομόν δώ έλας.
Ad Sophiæ fontos,& dulosa pafcua ducit .
Μυρμοι άλλοι έασιν όλες οι σαρασι γάρης ,, Sunt alij innumeri variis in finibus orbis,
( Ευμθνέες τελέθοιεν έμή ξύμπανlες αοιδή ) ( Adſinto facitésquemea placidig,camane )
Τάξις έγλαϊκσιν άρισεύουσες έταιροι .. Ordinis eximia clari virtute fodales :
Ημας δι ' ανδρομέρισι νοήμασι μία φέρωμών At nos humanis certum finérnquemodúmque
Τέρδε 8 θενέοι κεν ανήρ σάφα τεκμήρας Mentibus addamus: nec. a . hos comprabendere poſſint
Θνηθος έων . ολίγα και νόG μερόπεσι και άλκό. Morrales,quibus exigua oft folertiamontis,
Δέλομε καρλερόθυμε, συ δ ' άγρια δώριν φίλων Tu verá impavido conftantique impere, Delri,
Θηρσίν αίδροδίκκσιν, αθημάυτω φρενός ορμή, Acria bellagerensfena cumgenteferarum ;
Θαμβαλέοις έργοισιν ασήρα εύραο κυδΘ . Mirificis auſis decus immortale tulisti.
'Αλλά μόθον σαραίνε , φέρων διαλθέ’ αγωγών Perge modòinſigni bellumfinire triumphe:
' Ατρακίν πολεμιζομών, και νατρεκές άλκας Affer opem vero, bellóque tuere peritum ,
Εισόκερ ή με έλκσι φίλω έτεραλκία νίκίω . Dum palmalaudens referat : fallacia contra
Hot εσάτκ κακοποιός , αερτάζεσά τεχάρας Subdola, damnoſis infestans artibus orbem ,
'Αμφοτέρας , και νίκG απαυδήσαζα, λιγτχθη. Victori det victamanns, palmámquerelinquat.
Δά τό τε Βελγικόν &δας αληθάω κε τεθέλοι Belgica tum tellus vero florebito equo,
Kas od dolworxécarry Equpernoder cordães. Er te perpetuum cantu celebrabit in quum .

Τ Ε Λ Ο Σ. FINI S.

IN E VNDE M.

TRIM E T R I.

Audebat O RCVS arte demonas ſua,


Magicisque monſtris vertere ORBEM cardine :
G
Gemebat ORBIS Tartari victus dolo,

Malisque tabeſcebat eger cantibus.


Quid hoc ? gemit nunc ORCVS, e versâ vice
Letatur OR BI S fraudibus liger Styge.
Etiámne SORT i tertio in regno locus?
Non . Ifta virtus eſt viri . cuius viri :
DELRIO, notum BELGICIS nomen ſcholis,
Notúmque lBERIS. plura vis ? librum lege.

IOANNES GAVDA . S. I ,

APPROBATIO SVPERIORV M.

Go OliueriusManareus Societatis IE sv per Belgicam Viceprouincialis ; pro conceſſa mihi à Re


;
do P. Martino Delrio Societ . noſtræ Præsbytero facultatem , edendi in vulgus : Sex libros Magica,
rum Diſquiſitionum : grauium & doctorum Theologorum iudicio approbatos : in cuius permiſſionis
fidem , nomen meum huic breuiculo fubſcripſi.Datum Leodij, vi.menl. Iulij, Anni clɔ. 15. xcvin .
Oliuerius Manareus.

APPROBATIO CENSOR IS.

Vos iftos priores Magicarum Diſquiſitionum libros à R. P. Martino Delrio Societatis 1 E SV


DrhoodTheologo conſcriptos, quodmultiplici variaque fint eruditione referti, nihilque contineant quod Catholica
fidei aduerſetur, dignos indico qui pralo mandentur. Datum Louanij. 8.Febr. Ann . Dom . 1599 .

Guilielmus Fabricius Nouioma


gus Apoſtolic. ac Regius lie
brorum Cenſor.

PRIVI
PRIVILEGIVM IMPERATORIS.

VDOLPHVS -ſecundus diuina fauente clementia Electus

Romanorum Imperator ſemper Auguſtus ac Germaniæ , Hun


gariæ , Bohemiæ , Dalmatiæ ,Croatiæ , Sclauoniæ , &c.Rex , Ar
chidux Auſtriæ , Dux Burgundiæ , Stiriæ , Carinthiæ, Carniolæ ,
& Vviertembergæ ,& c.Comes Tirolis , & c . Notum facimus re
nore præſencium vniuerſis, Expoſitum nobis Honorabilem ,
deuotum , nobis dilectum Martinum Del Rio S. S. Theologiæ
Doctorem & LL . Licenciatum Societatis Iesv Preſbyterum ,
R
inulta à multis annis , & olim cùm in Belgio Sereniſlimo Hiſpa
niarum Regi Catholico Philippo ſecundo à Conſiliis fuit, & poſtea cum Societati I ES v
aggregatus,variis in Academiis vtilitati publicæ pro virili cõcionado,docédo ,cõponen
do, incubuit, in humanioribus arcibus, Juriſprudentia & Theologia laboraffe, quæ par
tim edita , partim vt edantur , vel confecta vel affecta habeat, aut ſecundis curis recudi
deſideret. Vereri auté ne quod iam non fine aliquo nominis ſui & lectorum diſpendio
expertus à quibus minimè expediat, ea Typographis ſibi fuíſque in fraudé exprimatur,
ac proinde humiliter rogare vt Priuilegio le noſtro aduerſus eivſmodi iniuriâ ac fraudē
mudiamus.Nos itaque benignè cõſiderantes, quá vtilē Honorabilis ,deuotus,nobis dile
ctus MartinusDel Rio qui nobis ab inſigni pietate acdoctrina prædicatur, rei litterariæ
publicè operam nauet, quod in iis quæ iam ante ab ipfo edita funt, liqueat , omnibus &
ſingulis Typographis,Bibliopolis ac aliisquacunque librariam negotiationé exercenti
bus,feriò firmitérq; vetamus & inhibemus,ne quiſqua prænarrata opera per viginti an

norū ſpatiū à prima editionis diecēputandū intra Sacri Romani Imperij Regnorumq ;
& Dominiorum noftrorú hæreditariorum fines, fimili vel alio charactere aut forma fiue
in toto ſiue in parte recudere , vel aliò recudenda mittere, aut alibi etiam impreſſa ad
ducere, vendere , & diſtrahereclam ſeu palam contra voluntatem & conſenſum fuprà
dieti Martini Del Rio præſumat. Si quis verò fecus faciendo Priuilegium hoc noſtrum
Cæſareum negligere vel tranſgredi conatus fuerit, eum non ſolum prænarratis libris
perperam quippe recuſis & adductis ( quos prænominatus Del Rio eiufve Mandatarij
vbicumque deprehenſos, vel propria authoritate vel Magiſtratus illius ope & auxilio fi
bi vendicare poterunt) de facto priuandum , ſed & decem Marcharum auri puri fiſco
noſtro Cæſareo fraudis vindici , & fæpefato Del Rio eiúſve Mandatariorum vſibus ex
æquo pendenda decernimus irremiſſibiliter puniendum . Mandamus ergo omnibus ac
fingulis noftris & Sacri Romani Imperij Regnorúmque ac Ditionum noſtrarum hære
ditariarum ſubditis,cuiuſcumque ſtatus, gradus,conditionis,aut dignitatis exiſtant tam
Eccleſiaſticis quàm Sæcularibus,præſertim verò iis qui in Magiſtratu conſtituti vel pro
prio vel ſuperiorum nomine& loco lus ac Iuftitiæ adminiſtrationem exercent,ne quen
quam hoc Priuilegium noſtrum Cæſareum temerè & impunè tranfgredi aut violare
patiantur, quin potius contumaces , fi quos fortè compererint, præſcriplapæna puniri
aliíſque modis idoneis coërceri curent , quatenus& ipſiin eandem mulctam incurrere
noluerint, harú teſtimonio litterarũ manu noſtra propria ſubſcriptarum & figilli noſtri
Cæſarei impreſſione munitarum.Datum in Arce noftra Regia Pragę, die decimaquinta
Menf.Iunij,Anno Domini milleſimo fexcenteſimo fecundo,Regnorum noftrorum Ro
mani vigeſimoſeptimo, Hungarici trigefimo , & Bohemici itidem vigeſimoſeptimo.
Subfignatum ,
RVDOLPHV S.
Ad mandatum Sacre Caf. Maieftatis proprium
Ryd. COR ADVCIV S.
Í o:BARVITIVS
.

Go MARTINVS DEL R10 , Societatis I es v Presbyter,ſacr & Theologie Doctor ,


EU
LL.Licentiatus, conceßâ mihi à Ceſareâ Majestare facultate eligendi Typographum, cui mea cum
XXci. annorum priuilegiocudenda traderem :tibi Horati Cardone ,confiſus de fide,pietate,& industriâ
tuâ ,facio potestatem excudendi à me compoſitas Diſquiſitiones Magicas, & pænam Ceſareamexi
gendi à Typographis contra Ceſaris edictum illud prelo ſubdentibus,vel vendentibus,& c.iuxtapræfati
fdiplomatis tenorem.Datum Valliſoleti in Castellâ ,quarta Augusti anno millefimo fexcentefimo fexto .

MARTINVS DEL Rio Soc . Iesv Preſbyter,


S. Theol . Doctor , & LL.Licentiatus,
++
SVMMA PRIVILEGII A CHRISTIA

niſſimo Galliarum Rege obtenti .

Enrici IIII.Galliæ ,& Nauarræ Regis Diplomate cautum eſt,ne quis


in ſuo
HI regno , aliíſye locis ditioni ſuæ ſubiectis, intra proximos annos de

cem, à die impreſſionis prima inchoandos, excudat , vendat,excudendum ,ven

dendúmque quouis modo,ac ratione conetur librum qui inſcribitur Diſquiſitio


nes Magica MARTINI Del Rio Societatis Iesv, præter Horatium Cardon ,
Bibliopolam Lugdunenfem , aut illos quibus ipfe conceſſerit: fub pænis Origi

nali Diplomate contra delinquentes expreſſis. Datum Pariſiis 30. Maij an


no 1607.

Signatum , De niandato Regis ,

BERN A RD .

Facult asR.P. Prouincialis Societatis leſu in Prouincia Lugdunenſi.

Vdovicvs RICHEO Mys Prouincialis Collegiorum Societatis Iesv , in


Proui
L Prouincia Lugdunenſi, iuxta priuilegium eidem Societati à Regibus Chri
ſtianiſſimis Henrico III. 10.Maij is83.& Henrico IIII. nunc regnante 20. De

cembris 1606. conceſſum , quo Bibliopolis omnibus prohibetur, ne libros ab


eiuſdem Societatis hominibus compoſitos,abſque Superiorum permiſſione im

primant : permittit Horatio Cardon Lugdunenſi Bibliopolæ ,vt librum qui in


fcribitur , Diſquiſitiones Magica MARTINI DEL Rio , Societatis Iesv , ad

ſex proximos annos imprimere, ac liberè diuendere poſſit. Datum Lugduni 30.
Maij . 1607 ;

RICHE OM V S.

Continentur libris ſingg. Sega.

L 1 B. I. De Magiâ generatim ,& de Naturali,Artificiali, & Præſtigiatrice.


Lib.II. De Magia Dæmoniacâ & eius efficacitate.
Lib.III. De Maleficio & vanâ obſeruatione.

Lib.IV. De Prophetia, Diuinatione,& Coniectatione.


LIB. V. De ludicis officio & ordine iudiciario in hoc crimine.

LIB.VI.De officio Confeſſarij ,ac remediis licitis & illicitis.

SVMMARIA
S V MM ARIA BREVIA

L I B R I. I.

PROLOQVIV M. ‫חותמם מכשפים בשת נחש קסם עניין חכר לחש‬


Locus Exod . 22.v.18.quid , ibi malefici: alius 4 .
A Emonum fuperbia , o Reg. 9. V.
22. Jeſabel malefica , Samaritis hoc
dium ,eg doli. A malum affricuit. Samaritanus pro incantato
Scriptionis occafioedif re dici folitum . Locus Ioann . 8.v.48.0 49.
B
ficultas. pupparsisquid fignificet LXX.interpp.Gre
Auctoris conſilium & in corü nominajitaodos,pávtis,caquarosszéns.E
ftitutum . С Latinorum ; Magi, venefici,Thefjali,Chaldei
Operia neceßitas. D Augures , Arioli, Aruſpices, Genethliaci;La
Locus ad Ephef.6.verf.12.explicatus. mie , Striges, Mafc & Veratrices, Sortilegi, sor
Heretici Hiſpani duo Magi. tiari .
Pſeudochristi , Pſeudoiohannes plures. Cap . III . De Magia naturali , ſeu phyſicâ.
Hodie tor malefici propter defect.fidei. E Perſarum Magia duplex ,naturalis o ſuper- A
Virginalis liber damnatus. ſitioſa.Quod initium feu origo vtriuſque ? B
Heretici plerumque fimul malefici. F Sanhedrite quales Magi fuerint. Magie na
Hereſis cur in maleficia foleat definere. G turalis definitio o exempla. Qualis Magia ,C
Geneuenſes Striges. Salomonis , Trium Regum , Apollonj. Ma
Precatio Scriptoris. gie naturalis diuiſio.
L 1 B. I. DE MAGIA . (Guilh . Pari. Q.Robertus

Cap . I. De ſuperſtitione & Triezius,Picatrix, Agrippa,


eius ſpeciebus. Anfelm . Parmenfis , Petrus

Pietatis cultores aliorum ab his futuriex sibyl. de Abono.Cichus Eſculanus,


Geber , Roger.
libris. Alchindus , Geber ,
Etymologia ſuperstitionis ſecundum Iſidorum , A Iudicium de ſcrip- Bacon. Raimun, Lullus,Ar
o locus eius explicatus. pris quæ in hoc ge- i nol, Vilanouan. Poncetus e
Superstitio Christianis in malam partem ſumi- B nere edita ,queli - Ardoinus.

tur . Locus Act.17.v.22.explicat. cita , quæ illicita, Cardanus de ſubtilit, e


c. Variet.loan.Bapt.Porte, o
Superstitio Qureligio differunt contra Epicurcos.
Locus Ciceron.emendat.dr Alius Noný. C Anton.Mizardi Magie na

Lactantij dictum difcufjum . Religio quid fit, turalis.Alb.Magni libri qui


que vitia illi contraria ,quomodo fir exceſſus dam . Pomponat.de incanta
in religione? Superstitio falſi cultus. idemD tion . Eſculanus in Spheram
quod idololatria , que duplex tacita , & ex de Sacroboſco. Ioã.Fran.Pici
preffa.Superstitio indebiti cultus.Locus i. Pa ( Magica. Toann. Bodini libri.

ral.16.0.26.explicat. 4098 . Quæſt . I.Quid cæli aſpectus & influxus

Cap . II . De magiæ definitione,diuiſione, ad Magicos effectus conferat?

& Magorum variis appellationibus. Fundamentum magorum ab astrologiâ mutua- A


Magia in corpore quid. Dupliciter diuiditur A tum ,de imaginibus coelestibus earum fym
ab efficiente causâ, & à finali.ab illa in Na- B pathia cum inferioribus refutatum , reſpon
turalem , Artificiofam , Demoniacam ; ab ſum argumentis corum . Nugacitas detećła B

hac in bonam ego malam .mala definitio , eo ex ipſorummetpoſitionibus.Calum astra

quatuor ſpecies.Magia ſpecialis, Diuinatio.C anime expertia funt.Regula ad intelligenda


Maleficium .Vana obſeruantia,quid.Ma- D varia SS. loca , quæ videntur iis animam tri

gorum varia ex [ 46. ſcript. nomina , quid ob, bucte. Influentie an vlle ,e quales. D
sowoth , Iddeghoni , ' JyT n128,218
ventri Quid celi o astra in h.ec inferiora poßirt
De diebus Criticis . E
loquus, oipunañs.
2 Articulus
SV M M A R I A

urriculus de hac re Pariſ. confirmatus. F Elizabetha an hoc donum habeat. Topkeri li

Q. II. An huiuſmodicffectus magici mi ber diſcuſſus : huc pertinentfilij Parafceues in


raculis fimiles oriri poſſint ex ho Belgio. De regibus Franc. Angl.de Pyr
minis naturali complexione? rho rege. Quidam aliquando contactu fa- F
An anima humane res materiales omnes obe narunt.De Jalutatoribus Hifpan.diſputatum .

diant ? quod non ,cont. Auicen. Pompo- A Nauarri locus explic.Veracruzy fundamenta
natium . Neque hoc prouenire ex tempera- B diſcuſſa.Mendacia ſalutatorum en ſuper- G
mento equalitatis, contra quoſdam medicos . ftitiones. De Pici herba & fimilibus.Fun - H
Nullos naſci medicos vel faſcinatores, damentum Pomponatij euertitur. Degentili
Q. III. Quanta qualiſque ſit vis imagi bus.s.Pauli. & curatione militari falsò aſcri

nationis ,quo ad huiuſmodi effe & us? pra D. Anſel.De duobus pueris Alb. Magni.
Plurimum poteft in corpus proprium . Nectam De Pſilles & Marſis. Alchimi locus.
buli,ew horum caufa.Exemplum mirabile. A Cap.IIII. De Magiâ artificiali .
Qua ad hoc concurrere debeant. Aliquid B Magia hec quedam diuinatoria,quedam ,A
aliquando in corpus proxim . & diſpoſitum ; C operatrix Operatrix quedam Mathema
In corpus distans aur diſpoſitum , nihil poteft tica,quedam Præſtigiatrix ,Mathematics
omninò contra multos. Imaginatio nö poteft D exempla varia & auctores. Os aëneum Aib.
alium loco mouere , fanare, vel faſcinare, nec Magni locutum non fuit, contra Guilh . Pa
poteft tempestates vel pluuias ciere. Calpurnij riſ. alios. Prestigiatricis exempla pluri- B
locus explicatus. Genef.30.Locus.De varieta ma.Virgo Colonienſis, Triſcilinus. Sadectias.
tepartûs propter imaginationem velante con Iudeus , Eunus , Liodorus Cæfarij Maltefius,
ceptum vel poft.Variaexempla :Et an ſufficiat Quando illicit & operatrix , e naturalis:
alterius parentis imaginatio.Pauones albi quo frauſeus. C
pacto fiant. D. Augustini locus, Q.1 . An vis char act. annu lorum , ſigillo . &
Q.IIIÍ . Ap ſolo contactu , afflatu , viſu , imagin.ſit, qualem magi contendunt ?

voce,ofculo ,vel nudi lintei applicatio Opiniones varie.Imaginum triplex genus , & A
ne vulnera , vel morbi ſanari, & alia de ſingu.vi.De ſigillis & characteribus. B
huiuſmodi inira perfici poflint nalu Nullam his omnibus vim ineffe.sigilla Her.C
raliter ? metis, ea Lud. Dulcis liber notatus.Caiet. D
Fundamentum eorum ,qui affirmant.Sedcotrà. A & Pomp. fundamenta ſubruuntur. Figure an
Non effe hoc tribuendum voci ſoli. De tauro visfit illa formaliter ,ſiue,quàfigura.
cadente o erecto. De parentum exefacra Q. 11. An numeris magicis vis vlla?
tione exempl. V veſtfale mulieris filium voce Quomodo Patres de numeris Philofophati. A
reddentis immobilem . Nec etiam aſpectus, B Pars abnutina defenditur. De anno climacte

ne cum imaginatione quidem , id potest. Viſio rico partu octimestri. De herba Penta- B

fit recipiendo non emittendo, Amor quómodo phylli , de granis heliotropy , de ligaturis, de
nafcatur aſpectu.item lippitudo. infectioffe pilulis inæquali numero datis de numeris mu
culorum
per aſpectum menstruate. aſpectus fic. Quo ſenfa magi loquantur de numero. C
vetular.quomodo noceat pueris.Galgalus quo Pet.Gregor.reprehenfus , & Patres defenſi.
modo Janet ictericum . Quo pacto lupi inge Fabij Paullini liber , de numero ſeptenario.
rant raucedinem . Strutiocamelus eu testudo De vi mufices Orphei fuſißimèdiſputatū, a

an viſu oua excludant. Leocur metuit galli Platonica deliria refutata, Macrobij locus.
naceum.De Hiſpanie Zahuriz ,ſeulynceis.C Magnes:Pandaura, Androdamas. Automata
Nec etiam contatus ſolus ad hoc (ufficit. D Ferd . II . Archiducis. Speculorum infectio .
( torpedine ictâ.hyene vmbrâ, Serpen Echo.Selenites ,Theriaca. Marſili Ficini regu
Explican- | te querno folio, vel ibidis penna. le notate , Tarantula morfus & curatio.
tur varie viperà, de faginâ virgula , veſperti Q. III. An verbis & incantationibus
experien- | lione & foliis platani. caprà care. vis inſit morbos ſanandi, aut alia
tie , de | ringio , aquile pennis. lepore marino. mirifica perficiendi?
ilmpinis agninisga fidibus. Vari errores , o eorum fundamenta. A
De Echineide ſeu remora. vna fides alterius ci Vera ſententia ; explicatur e probatur. B
thare tinnitum prouocat.De magnete & fer De poculo Zelotypie. Naturalis operatio quot

10 , tauro ad ficum alligato. Depuella napello modis ſumatur, fusè explicatum e clarè.
enutrita. De cadauere fanguinante in preſen Ordo rerum naturalis , miraculofus, & pre
tia occiſoris. Locus Lucret.explica.fundamen ternaturalis, ſeu ſuperstitioſus,quomod dif

tum Pomponati. E Donum ſanitatum eſt do ferant ; item artificialis ordo quod quid , en
num Dei da gratia gratis data. de ſeptima quantum poßit.Spondanierror.C Pomponati
prole maſcula , De Anglie Regum chariſmare. futilia fundamenta. Ferrerij, Picio Petri

Gregory
LIBRI PR I MI.

Gregorij @ Thuani diéta diſcuſſa. Stulta D matallo ,quàm in terre zenis gignatur metal
magorum fundamenta,Ananias incautè que lum.Auri caufa efficiens. De ſandaracha,ori
dam de hac re . Nulla celestibus rebus cum
chalco,ſtomomate .De metallorü præcipue D
verbis ſympathia. Nulla certis verbis vel no auri materiâ . Duplex materiaremota pro
minibus, quà talia ſunt; vis maior quam aliis. xima. Aristotelcorum doctrina defenſa,dere
Nomina non ſunt vite participia ,nec rady motâ Chemyc. ſententia explicat.og defenſa,
rerum quas ſignificant.Quomodo Deus no- E
conciliaráque , nempe de proximi , quomodo
mina rebus vocat Pfalm .146.7. 4. Quomo reſolutio fiat in hæc princip. proxima . E
do quorundam nomina fcripta in celis, Luc . De artis ego nature potestate ac vi. Anme- F
10. 7.19. Nomina non ſignificant per influ talli vnica ſit ſpecies, aurum ? Definitio me
xum celestem . Complexe orationis non efl F talli. Diuerſitas ſpecifica , non benè probatur
vis maior quàm incomplexe, ſoluuntur argu per definit. generis. Poſſunt.imperfecta ea
menta Agrippe. Circumstantie , quas addunt etiam monstra de inferioribus fuis predicari.
varie vane. G Poteft inanimatorum ſpecie differentiumm
Quæſt. I V. De amuletis & periapris. teria proxima effe eâdem , aliter atque aliter
Romanorum amuleta, preficiſcini.Grecorum A difpofita. Cur citiùs aurum fiat per artem , G
quoque & Iudæorum Phylacteria. Christia quàm per naturam . An gemmasfic poßit H
nis que licita,o que non.Ciruelus notatus.B
veras producere. Agens principale hic eft I
Que vis horum . De Hiſpanico Gagate pue femen auri.
ris appendi ſolito. D. Bafi. Incertus , Chry Sect. III. De eadem efficacitate. Probabile A
ſostom .& Hieron.explicati. Alex .Magninu . eft ſic aurum produci poſſe . Calor ignis ad
miſmata ſuperstitioſa.Exempla S.Simeonis C paria efficax , vternatiuus. Variarum B
Sali, & D. Antonini. Explicantur cap.1.09 4 . transformationum experentie. Ex cadauere
26.9.1. D. Leoni falsò infcripta oratio. Ha veſpe e crabrones. Ex fimo ſcarabai. Ex
retici vſi his falfis periammatis. Falſa in qui. baſilico ſcorpij.Ex auripigmento aurum .Cayri
busvana angelor.romina , que ſcriptura non fornacibus educuntur ex ouis pulli. Galena
nouit : O de his decretum Concilij Rom .ſub plumbi vena. Vermiculi mutantur in muſcas.
Zacharia contra Adelbert.heret. D Sal, bitumen , attramentum artificio fiunt, non

Cap. V. Ars aurifactoria , quàm Alchi minùs quàm natura. Triticum & filigomu
miam vocant, ad quam Magiæ fpe tattur in inuicem . Lolium commutanm in
ciem fit referenda? triticum . Calchitis migrat in Misy. Ligna
Quæſt. I. An hac arte verum au per aquam lapideſcunt. Fructus arborum , ea
rum conficiatur? frustra nauium fiunt anates in Scotia. De
Scct. I. Quid fit, & quando hæc ars inuenta? A mones faltem norunt modos tranſmutandi C
Uilchimia'nec Grecum , nec Arabicum , fed metalla.

Hebreum vocabulum . Aegyptus non vocata Sect. I V. Aliqui verum aurum fecere.
Chemia, ſed Cham , ſiue chammia , contra Plu Gallus quidam . Arnold.Villanouan.Ber.Treui-A
tarchum. Alchimia deſcriptio ,cur Spagirica B ſan R
. aim . Lulus.
Anton. Taruiſin. De Gra
dicta. Manilij locus explicatus. Chymices C culo tempore anastasij. Reſpondetur exem- B
laudes,explicata inſcriptio vetus. Chryfo - D pla impugnantibas.explicatum.cap.ſpondent.
poeia que origo & antiquitas , refutanturfa de crimin.falfi , in extrau . Testimonia paupe
bule multe ſemiblafpheme. De Adamo, de rum , vel fociorum aut familiarium quæ ad

Noë , de Mole e forore eius Mariâ , de Sa mittenda. Nemovltimum artis vllius apicem

lomone.De Pandorse poculo,de vellere Colchi conſequitur.


co, de femore aureo Pythagore, de Crateue fa Quæſt.Il.An Chryſopoeia habenda in nu
cro terre opere. Locus Efdr. 4.cap.8.v.2 . E mero artium ingenuarum , an me
chanicis annumeranda ?
fuit hæc ars ſub Caligula,& Diocletiano. Gre
ci de ea ſcriptoresZozimus @ Nicephorus Secundùm leeft ingenua pars phyfices,per A
Blemmidas. Precipuus, non primas Gebrus accidens Mechanica. Qui Chymici fint me
Arabs. chanici. Qui fint philoſophi.
Sect. II . Deefficacitate artis in auri produ- A Quæſt.11 1.Alchimia ad quam Magiæ
Etione. Argumenta putantium non poſſe au ſpeciem pertineat?
Pertinere ad omnes ostenditur . A
rum verum ,ostenditur ea non probare. De no
minibus lapidis philoſophici, e de eiuſdem Naturalis,
B
materia do modo conficiendi. De naturâ me Artificiofa,
tallorum . Ea eſſe inanimata , nec viuere. B Exempla Demoniace

De metall.generatione.Paracelfistarum locu i Et Deluforie.


tiones improprie. Aurum faciliùs gigni ex C Quæſt. I V.Licita an illicita ſit alchimia.

it t 3 iure
SVMMARIA LIBRI PRIM I.

Ture communi non eft prohibita , explicantur, tenebatur.

cap. Epiſcopi 26.quaft. s. cap.ſpondent, de Quomodo peccetur ratione perſone,quia nöf


crim . falſi in extrauag.com . A fatis diues , parui iudicy , an ingenij. Gau

In foro conſciencia paucißimis eft permiſſa dentes decipere , feu verfipelles. ineuntinen
propter circumstantias varias, B tes , ve luxuriofi o iracundi. Variabiles,

Quomodo peccatur defectu finis , per auari inconstantes , imparientes, indoctie philo
tiam.Auro alchimico quo pacto liceat vri. C Sophie' imperiti ,Sisperbi;curioſi, impý, iniu
Non ad commercia ,nec medicinas: quando ad ſti, non timentes Deum ,nec proximum aman
ornatum & vterſilia. Nunquam admifcen tes , vel impuri .

dam moneta . ftultum , hinc lucrum petere. Quomodo quiſque ſeipsü' debet examinare . G

Peccatur etiam per curioſitatem , , quàm hoc Quomodo cõfeſſarius ſe debeat gerere cum H
fit periculoſum . alchimico penitente. De opinione putantium
Quomodo peccetur ratione modorum , fiue D posle horinem hac arte verum gigni.
mediorum , fi ex ſuperstitione vel pacto cum Lex Anglie deberet vbique promulgaria I
7
demone. Archimiste multi , Magi vel ſal feruari,vt non nifi Principis permiſſi hæc ars
tem ſuſpecti. Preſumptio Magia eft contra exerceatur à fubditis.
alchimistas e de facto fis adhibitis ſupersti Ars ista faciliùs licita ,imò ferè peculiaris K
1 tiofis, vergunt in maleficium philtrorum vel Principibus ; aut valdè opulentis. Oninio illa
venenorum.Peccatur etiam quando facræ fcri communis Iuristarum non excufat à peccato

prure verbis vel facris picturis abutuntur. in hac re , do quare . L

Quomodo peccetur ratione tëporis,malè im - E Quam vim vbique debeat obtinere dict. сар ..
penſi, aut omißis aliis oportunis , ad que quis ſpondent.

11
00
0B0E

01
1 00
09
05

PROLO
PROLOQVIVM

DE DIFFICVLTATE

ET NECESSITATE HV

IVS TRACTATIONIS.

Rdior arma , quibus , cæli ſuper aurea templa ,


O Molitur ſolium ſupremo aquilone locare
Praua Dei ſoboles, patrio conſidere regno
Que verita : atque , imis Erebi detruſa ſub antris,
Gliſcit atrox odiis , animiſque furentibus iras
::::
Nutrit, nec damnis hominum exfaturata quieſcit.

A
Rors v S ita eft. nullæ ſure induciæ ;pax nulla ;vbi nec odij , nec
inuidiæ modus aut finis vllus.hoſtium Dei fuperbia aſcendit ſemper, a Pfal . 73 .
in fin .
a augetur malicia , crudelitas inualeſcit.amat ſibi tribula merere ,
dū nobis ſpivas ſerat: gaudet ſuas agere påenas & ſupplicia pro

pria exacerbare,dummodò in cruciatusæterni parté quamplu


MNS
V* k rimos homines aſciſcat , & diuinæ huic illudens imagini,pretioſo
Christi ſanguine dealbată decoloret,aſfertamq; in libertatem ,
priſtinæ manciper feruituti, & Cadmeia planè victoria perdat
pereundo , perá; latus hoſtilein ſuamet ferrű viſcera conuercar .
Nihil ſinitinauſum ,nihil intentatum relinquit.Videt animú imbecillem ,pauidumý;? cir
cuit veleo,ac vim intentar. nouit imperterritum ,conſtantemg;?vulpem induit , exuuium b Pfal.6 1 .
in fin .
ponit leoninū Heu,quãmulti" partes vulpium ſunt & fuere?quot luctator doloſus pellaciis
& technis irreritos ſupplantauit ? Mille nocendi artes habet,innumeris vtitur telis.præci
puum omni ætate de eadépharetra fuit illicium , quàm curiofarum , cam ſuperſtitioſarum
artium ; quâ multa,tam ſtulia demonum commenta mortalium animos dementancia ,quç
B
cuncta Magie nomen ambicu ſuo coprehendit.De qua,diſceptare, futurũ neſcio difficul
tatis ſit maioris , an neceſſitatis. Etenim vbiq; locorum graſſante præcántricum & malefi
corum colluuie diriſlima,medieinā facere neceſſariū; ſed eandē facereinueterato & re

crudeſcēti ſemper malo ,difficile imprimis & laborioſum . Nametſi fuere conati quã plu
res,quide Magicis ſcripſere :quæ taméillihac de reſcriptis mandarunt, vel quod fidei &
c Cornclii
moribus noxia ,"večitæq;lectionis,repellenda:vel quòd perpauca & cxilia , muliplicãda & Agrippæ ,
augenda,vel quòd obſcurè ,ſinemethodo ,& parū firmètradita ,luculentiùs& ordinaciùs etri deA
proponenda, rationibuſở;& auctoritate teſtiū meliùs ſtabilienda fuêre.Sanè,qui fibras o - ricistica
mnes arciú ſuperſtitioſarum vnusſit ſcrutatus & eruerit,neminê me legere memini . Scri- Anſelmi

pfere Philofophi,luriſconſulti, Theologi ; ſed ſuo quiſque duntaxatinſtituto,vecùm fuæ lobodi


Icholæ ſectæq; vtcung; ſatisfecerit,ceteris certè minùs profuiſſe,minùs conſuluiſſe videa- ai, loann.

tur.Equidem debitoré me omnibus agnoſco,& in his tribus facultatibus longo tempore org.Godel
verfatum , fi dicam ; nec mentiar,quia verum dicam ,nec gloriabor, quia profectum mihi manni &
с non arrogo.culturam profiteor & operam ,de fructu iudicium aliis permicco.Conatus a- mihemii
liquò progredi; & hoc opere comune tribus ſcientiis ſtadium ingredi : quòd viderē trium Stegano
graph. &
communē ,non vnius peculiarem ,hunc fundum atq; hereditaté.Quare (quod neglectum , Peuceri, E
vel minùs ab aliis animaduerſum )ſuperſtitioſarum artium fundaméta diligenter inueſti- alti,Da
nơi,đc.
gaui ,& exfcitis humanæ diuinæq; fapientiæ neruoſiùs quàm prolixiùsſubruenda ſuſcepi:
gnarus eſſe Chriſtiani hominis fallacias has non ignorare ,& fpiritalia nequitie (vt ait Tertul
lian.)non quidem ſocia conſcientia,fed inimica ſcientia noffe,nec inuitatoria operatione,ſed expugnatoria
dominatione tractare multiformem luem mentis humane totius erroris arrificem ,falutis pariter arim & que
tt wataio
PROLOQ VI V M.

vaftatorem :Nec in ſpeciem adfinxiquidquam ,quod refellerem ,ſed ex ipſorum vanitatis ac


perfidiæ magiftrorú arcanis & inyſteriis,ipfa ab incunabulis crepundiâ deliriorū , !e libris
obfcuriſſimis depröpta,in lucé exculi : deinde in re , vt diffuſillima,ita & minutiſlima.adar
tērationemq
; reuocanda ,non minimum laboris pofui,& ,niſi fallor,non incommoda me
thodo digeſlī,vt huc illuc lacera & diſiccta membra,in vnū quaſicorpus coalefcerent:de
niqi , vt à quouis facilè intelligantur,plano & dilucido,quali vrimur in ſcholis,ftylo ,in luce
publicam cypis mandaui.Quod vtfaceré,licet benè multoruin ,qui flagitabant , deſideria D
nonnihil excitarint ,longè tamen fortiùs impulit lues quàm obícæna,tam prolerpens, ve
neficorum & incantatorum :quæ hoc nouiſſimo fçculo fe per omnem in dies Europā lon
giùs ac laciùs diffundit. Vriure quãoptimo liceat ingerere auribus mentibufq ;illud ſono:
ad,Pett.s. noræ & inuictæ Eccleſiæ petræ . a Sobrij eftote & vigilate,quia aduerfariusvefter diabolus, tanquã
bad Eph. lleo rugiens,circuit,quærens quě deuoret:Necnõ eandé in ſententia alia Genuiñ Apoſtoli ;" Indurte
6. v, 12.
vos armatură Dei,vtpoßitis ftareaduerſus inſidias diaboli:quoniã nor (tantū )eft nobis colluétatio aduir
sus carněOfanguině(aduerſus homines ,qui carne conſtant & ſanguine,ac proinde fragiles
ac caduci,facilè laffàntur ac vincútur) ſed (prçcipuè) aduerſusprincipes poteſtates (videlicet)
aduerſus mundi rectores tenebrarü harü ,contra ſpiritualia nequitie in coeleftibus:hoc eſt contra natu
ras non corporeas,ſed ſpiricuales,longè vt potentiores,ſic & vafriones hominibus, & qua
rum habitatio nonin luteis hiſcedomibus, ſed in ſublimi,& aëris regionibus.Reuera non
cum anilibus deliramentis,aut idiotarum inſomniis,quod quidá dictitant,depugrandum ,
ſed cum ipfis dæmonibus, quorü ope,confilio magivtuntur,quod ratio & experientia do
cet,nobis nunc manus conſerendæ. Hi,vt auctores, & fatores, ficetiã fautores propagato
reſq; ſuperſtitionis omnis funt habendi.Hi ſe de cot animarũ,quasſubiecerunt, poffeſfio
ne deturbari, & ab illaqueandis aliis,quas ſpe deuorauerunt,ratione & iure,velutarmata
manu, depelli,tuleruntfemper iniquo animo,nunc eò ferunt moleſtiùs,quòd,cú inſtante
vltima die Lucifer ſoluendus, muliò ficiunt auidiùs ſuam explere in genus humanūcru

delitatem.Si quis ſuperioris æui Annales non indiligéter euoluat, ftatim comperiet, nun
E
quá tot ,vbiq; prouinciarum ,examina maleficorum deprehenfa ,quot ſe hodierna die iu
dicibus,vel leué aliquam quærendi curam adhibentibus,offerunt, & à non quærentibus
etiam reperiuntur. Quid mirum ,exūdare perfidiam ,vera fideexareſcente :Suntquidem
alia quoq; peccata mortalium ,diuini huius Aagelli cauſſæ :ſed peſtilitatis partem maximă
ſibi vendicat,languor quidam & contemptus Catholicæ fidei.Fides enim vna maximè eſt
virtus :
qua cuncta diaboliconſilia ,ſtudia ,conatus ,vireſq;omnes refringuntur. hanc hor
ret,hanc refugic, cum hac mecuit compulſare.Sapienter ideo B.Petrus eam rugienti,ve
c Cupr.c.5. lut panopliam ,vt obiiciamus,admonet: cui' reſiſtite( inquiens fortes in fide.Conſentit inuictus
athleta Paulus collegæ ſuo ,quando fpondet nos in omnibus (hoc eft inprimis & fuper om
d d.cap.6 . nia )Scuto fidei omnia tela nequißimi ignea exſtincturos. d Confirmat experientia ,ſiue præteriti,
verl.is. fiue præfentis temporis ,femper acriùs & petulantiùs Tartareas acies hominibus inſul

taſſe, quotieſcumq;fidei deminutio veldeprauatio aliqua viguit.Ante ſalutarem Chri


sti Domini aduentum idololatria totum penè orbem occupabat :none dæmonum vbiq;
tum multitudo maxima pallim in ſimulacris loquebatur , & cætus hominum frequen
ter inuiſebat, & in virorum fæminarúmque ſpecie conſpiciendam ſeſe præbebat ? Nato
tandem Iesv , quibus locis fides nondum
annunciata:peſtis eadem idololatriam comita
tur , & veneficis referta ſcatent omnia , vt locupletes ſunt teſtes noftrorum ſociorum de
rebus Indicis epiſtolæ ,& hiſtoriæ :quibus verò regionibus ſemel recepta Euangelij præ
dicatio refrixit , vel variis errorum maculis obſoleuit,vel ab hæreſibus oppreſſa penitùs e

languit, vt in Africa & Aſia inter Mahumetanos: in Germania , Gallia & Britannia inter
hæreticos, in Italia & aliis locis , inter Catholicos planè languidos,quos Politicos vocant ;
Clemens iiſdem quoque in locis Magica ſuperſtitio nimis inualuit.Sic agros olim tritici mirè fera
lib.2. re- ces cicuta,& aconitum , & alia venenateterrima contaminarunt.Hærefibus profe & ò, vt F
cogait ,
f Iran.1.1. vmbram corpori, ſic Magicam fpurcitiem ancillari,adeò manifeſtum eſt,vt proteruiæ fit
6.21.24. negare.Præcipui olim hæretici etiam Magi fuere. ab his artibus Princeps hæreticorum
Euſeb. i.z.cognomen adeptus fuit,Samaritanus ille Simon Magus.e De Carpocrate, Menandro,
Epiphan . Marco ,Euphrate,Ophitis,Seuophianis eorúmq;diagramate de f Priſcilliano, 8 & Beren
hær.27 .
gario b fidèfaciunt grauillimi & veraciſſimi ſcriptores.Vt enim ,quçde Simone Clemens
s
Sulpit.in fuſiſſimè prodidit,prætermittam ; quæ de hec & ſucceſſore ſimul,Iuſtinus Martyr eorum
( Sac. hiſt.
lib . 2. conterraneus tradidit ,adfcribam ; is i in hanc fententiam : Simonē, inquit quendam Samaritam
1 Nangia.ortum de Gitta oppido, qui ſub Claudio Caſare ſubnixasope demonum , & fretusMagicis artibus , in hac
in Chron. vrbe Regia, Deuseft habitus, & quafi Deus honoratus,ftatua poſita in Tiberi inter duospontesejt,
i Apolo.2.
hoc
PROLOQVIVM .

hoc Larino titulo, SIMONIDEOS ANCTO, & c. Deinde: Menardrum etiam aquel
Samaritam huius Simonis diſcipulum , inſtructüm viribus demoniacis, & profectum Antiacham , multos
arte Magica decepiſſe cognouimus. D. autem Ireneus a de Marco fic breuiter : Marcus Ma- ad.l.2. c.8.
gice impoſture pertißimus, per quam @viros multos, ou non paucas fæminas ſeducens,ad fe conuertit,
&c. Mox, Anaxilai enim ludicra,cum nequitia eorum qui dicuntur Magi ,commiſcens, per h.ec virti
tes perficere putatur apud eos,qui ſenſum non habent ; @ à mente ſua exceperunt.] quibus ſubiungis
Irenæus nonnullas hæretici huiuspræſtigias, vinum albumin rubrūmutareiz non ipſum modo,ſed

@alios peripſum ,Paredri demonis opera vaticinari, & huiuſmodi alia. De diſcipulis Carpocra
cianis ſic Epiphanius: Magia apud ipſos ( ait )excogitataeſt,incantioneſque diuerfas ad omnem machi
nationeminuenerunt,ad amorem ad illectamenta. Quin de Paredros demonesfibiipſis attrahunt , ad
hoc , vt per multas preſtigias in magna poteftate ,omnibusdominentur quibus velint,& vt vnuſquiſque
quamcumque actionem aggrediaudeat. Nimirum ſeipſos decipientes ad perfectionem occacate mentis
ipforum .] Priſcillianum , qui Gnofticorum yælaniam in Hiſpaniasintulit , Marci Ægyptij
diſciplinis ( quiMagus fuit) imbutum , Seuerus fcribit gemino iudicio auditum.conuictumque
maleficij, nec diffidentem obſcenis ſeſtuduiſſe doctrinis. ] D.Hieronymus; b Priſcillianm ( ait ) 2o- bEpiſt.ad
-
roaſtris Magi ſtudiofißimum & ex Mago Epifcopu“ . Jidem Severus Sulpitius, in vita S. Martini, tem con
talem quendam memorat Anatolium , narrat etiam eodem tempore in Hiſpaniis quentra Pelag.
dam fuiffe iuuenem , qui fallis fretus miraculis ſe primò Eliam , poſtea Christ v meſſe
ſit profeſſus, in quo etiam Rufo Epiſcopo fic illulerit , vt quafi Dominum adoraret : eo
dem tempore,in oriente quendam exſtitiſſe ,quiſe loannem eſſe iactarer. Magi & hihæ
retici . Machometus hæreticus fuit,ſed & Magus tefte Zonora tom.3 . & Paulo Diacono lib. 18 .
hiſt.Gallorum Hiſtorici tres nobis Pfeudo. Chriſtos hæreticos depingunt , & magicis prę
ſtigiis excelluiffe addunt: nec mirum Antechriſti anteambulones miracula ſunulalle . V

nus Bitaricenſis fuit ,alter Burdegalenſis;de vtroque legendus Gregor.Turonenf.de priore


lib.12.hiſt.de poſteriore lib.9. TertiusEun vocabatur,nationeBritannus, de quo mirifica re
feruntRobertus, in Chronico & Guilhel . Neubrigienſis lib.z.rerum Britann.cap.19. Nec diſli,

milis in Hiſpaniæ diceceſi Conchenfi fuit quidam Gondiſfaluus tempore Innocentij .VI.
qui dæmone vifibiliter apparente & docente librum dictauit, quem vocabat Virgina
LE M ; in quo ſe Dei filium ,ab æterno genicum , immortalem ,mundi conuerſorem ,& da
moacorum omnium Saluatorem profitebatur : qui Nicol. Eymerico Barchinonæ vna
cum diſcipulo & fcriptore libri Nicol.Calabro publicè pænas perfidiæ dedit. vide Ber
nard .Luxemburg. in Catal . lite . G. & litt. N. In Aſia verò Sergiusille doctor hæreſis Ar
menicæ , & inſtitutor ieiunij Artziburtzi , de quo ex Damaſceno Euthymius p.2. Panopliæ
tit.20.huic Paredrius erat dæmon caninus comes , vt Agrippæ . Ad Berengarium quod

attinet ,Sacramentariorum Principem , Nangiaci hiſtoriam ,qui volet,legat , liber ad ma


num mihi non eft, vt verba repræſentem . Etquid opus ? magna ſemper hæreticis cum
magis commercia , vt notauit Tertullian . Præfcriptione adu. hæret . & lib . de anima a coz.ch

priore loco hæc habet: Notata funt etiam commercia hereticorum cum Magis quamplurimis, cł cir- d cap.37.
culatoribus,cum Aſtrologes, cum Philofophis,curiofitari ſcilicet deditis. Querite ,& inuenietis,vbique me -
minerunt.] poſteriore verò Magiam vocat hereticarum opinionum auctricem .]Meritò.non enim
confirmat modò hæreticorum deliria, ſed & veteribus adiungit noua , nouáſque ſcholas
aperit curiofitatis.Legimus,poſt Sarracenicam per Hiſpanias illuuionem , tantùm inua
luiſſe Magicam ,vtcùm litterarum bonarum omnium ſumma ibi eſſet inopia & ignora
tio , lolæ fermè dæmoniacæ artes palàm Toleti,Hiſpali, & Salmaticæ docerentur.In hac
quidem ciuitate,bonarum nunc artium matre ,cùm illic degerem , oſtenſa mihi fuit cry
pra profundiſſima gymnaſij nefandi veſtigium , quã virilis animi mulier Iſabella Regina,
Ferdinandi Catholici vxor, vix ante annos centum ,cæmentis ſaxiſque iuſſerat obturari.
Inuaſeruntprius Bohemiam Huſlicæ , poftea Germaniam Lutherani : illos,quanta malefi
corum vis fuerit fubfecuta,Sprengerus & Niderius, hæreticæ prauitatis quæfitores , do- in Mala
cuerunt : hi vero , quos Sagarum torrentes in Aquilonarem tractum infuderint norunt & in For:
qui ; hoc frigore Arctbo quaſi gelati, nietu torpuerunt. vix enim illis in locis quidquam micario.
innocuum vel immánc ab his ſub bumana ſpecie feris, dicam nefcio, an dæmonibus.
Plerique qui ætate prouectiores non in eculeo modò,ſed poſt queſtiones quoque, Treui
renli in ditione, confitebantur iudicibus,fe hac labe primùm imbutos , quo tempore te
, quoque Magicæ nominefamoſus
irum illud & Tartareum Lutheraniſmi fulcrum , iple ,
Albertus Brandeburgicus, prouinciam illam famma ferróque prædabundus vaſtabat.
Quotquot Inalpinas regiones vicinas Heluetiis incolūt,rarasillic foemipas maleficij ex
pertes,pleralá; crimine vno nobiles norunt : nec alia verior aut promptior occurrit cauſa ,

quan
PROLOQVIV M.

quam quòd,in hanc vſque horam , V.Valdenſium reliquiæ nefariæ ,illic, vt in ſpelæis, oc
cultatæ hæferunt.Nihil per Angliam ,Scotiam ,Franciam ,Belgium ,hanc peftem celeriùs

& vberiùs propagauit, quàm dira Caluiniſmi lues. Antea paucis in locis,de non multis &
vilibus tantùm , incertus rumor ſpargebatur; nunc cum ipſa hæreſi, vt cum febri furor ,
plurimos paſlim & palàm nobilitate,eruditione,diuitiis & dignitate claros inualit.Sic Be
aloboso hemoth infaturabilis epoto iam pelago ſperat , quòd Iordanisinfluce in os eius, a electóque paftus

bac.i.v.16 cibo ipſam Domini ſortem deuaftabic . Quid ?quod Danæus Caluinianus miniſter ftri
gum conuentum Geneuæ ordinarium eſſe propèfummam ædem , & in ea vrbe ſpacio
trium menfium pluſquam quingentas perſonas iudicum fententia morte punitas narrar ?
lege Creſpetum de odio ſatane li. 1.diſcurſu.is.Cauſas autem mihi perquirenti , cur hærefimco
F
mitetur aſliduè Magica, commodum occurrere ,quas meus quondam Doctor lo . Maldo
natus Societatis Iesv Presbyter, vir doctus iuxta & ſanctus, diſertiſſimè prodidit , cùm
de dæmonibus publicè Lutetiæ Pariſiorum profiteretur: ille cauſas commemorabat
quinque, his verbis:
Prima cauſa eſt, quòd dæmones in hæreticis, vt olim in idolis , habeant domicilium .
Rectè enim ſolec Hieronymusdicere,diabolum cùm idola in quibus habitabat antè , dif
iecta vidiſſet, peiora idola in hæreticorum animis ex ipſis diuinis litteris fabricaſſe. Cal
ſianus grauis & antiquus auctor, Collat.7.c4.32.affirmat ſe dæmoné audiuiffe confitentem ,
ſe per Arium & Eunomium impietatem ſacrilegi dogmatis edidiſſe. Quare neceſſe eſt,
yt; quemadmodum finito bello milites per omnes partes diffuſi prædones fiunt, omnél.
que vias oblident; ita dæmones, inclinatis aut abolitis hærefibus,quæ ante vigebant,qua

li euerſistemplis in quibus colebantur, nouas in aliis hominibus ſedes quærant. Solence


pim dæmones ,cùm ex homine in quo erantegredicoguntur, facere: quod ij faciunt,qui
obſidione fatigati,cogunturarcem tradere, quam tenebant.Petunt enim conditionis lo
co, vt ſibi liceat ſe in alium locum recipere : quod exemplo illius legionis intelligimus,
quæ à Christo petiuit, vt fineret ſe porcosoccupare.
Secunda cauſa eſt, quòd omnis hæreſis intiò violenta eſt prorsùs & vehemens:ſed ſtare
in eodem gradu non poteſt.quia ,præterquam quòd id diuina prouidentia non patitur,
natura quoque ipſa ita fe habet,vt non poflit error diu veritatem imitari. Quare omnem
hæreſim neceffe eft,niſi ad eam religionem,vnde egreſſa eſt, maturè reuercatur , aut in

magicas artes,autin extremam atheiſmi impietatē degenerare. Cùm enim duæ fint po
tiſſimùm caufæ , quibushæretici homines efficiantur:altera ſuperbia laſciuientis ingenij,

nihilque credentis ,nifi quod oculis cerpat: alcera curioſitas quædam intemperans & ftu .
dium nouitatis: fit omninò neceſſariò ,vt qui ſuperbia hæretici facti ſunt, cùm iam , quam
primæ inuentionis ardorein ea ſecta, quam nimis ſubitoamplexi lucem effe iudicabant;
eodem ardore frigefcente, tenebras eſſe comperiant, deſperationcalibi inueniendæ ve
ritaris prorsùs nihil credant:& quos in hæreſim curioſitas impulerat; cùm ea , quæ prin
cipio noua eſſe videbantur, paululü inueterauerint, eadem curioſitate, & ad ineundam
cum dæmonibus familiaritē, & ad diſcendas exercendáſqué dæmonū artes impellantur.
Terria cauſa, quòd ita videatur eſſe natura comparatum , ve quemadmodum famem
peſtilentia ſequitur, ita hæreſim varia curioſarum artium genera ſequantur.Nam & hæ
reſis fames quædam effe verbi Dei . Amos 8. Etenim vt in annonx caricare homines co
guntur cibis vti non ſalutaribus, vnde fit, vt corruptis humoribus gigniturpeſtis: ita hæ
reſi vigente , dum homines corruptis fcripturæ ſenſibus vtuntur,ad Magicas tandem arces
deueniunt, quæ quafi animi morbi ſuat.
Quarta caufa,quòd ſoleant dæmones hæreticis vti ad fallendos homines, quaſi for
moſis meretricibus. Nam hæreſim in ſcriptura meretricem appellari manifeſtum eſt.Ifa.

1. Quomodo faltseſt meretrix , ciuitas fidelis ? Quare quemadmodum lenoncs , quando ſcorti
forma defloruit , ex fcorto lenam faciunt: ita dæmones , cùm prima hæreſis ſpecies ita
periit, vt minùs homines in errorem pelliciantur: ex hæreticis , Magos faciunt.
Quinta cauſa eſt,vt opinor, negligentia eorum qui regunt Ecclefiam. Nam quem
admodum in incultis agris locuftæ gigniſolent
: ita ,ex inopia verbi Dei, gignuntur præ
ſtigiofæ artes . Nam & locuſtæ in ſcriptura dæmones ſignificant Apoca.9 . Itaquevidetur
etiam in hoc tempus conuenire, quod ait loel c.i.Reſiduum erucecomedit locufta ,Qurefiduum
comedar locuſta comedit bruchus. Nam quod hæretici reliquum fecerant, malefici dæmonum
arte populantur , & quod malefici relinquunt achei perdunt.] Hæc non minùs acutè,
quam yere Pater Maldonatus.

Atque
PROLOQ VI V M.

Atque vtinam non in oculos ea nobis incurrerent . Vidimus olim florenres Belgæ ,
Geufios Caluiniſmo,Lutheraniſmo,& Anabaptiſmoerucarum inſtar cuncta depalcentes.
Vidimus hos tres immundos ſpiritus ,de draconis ore, & de ore beſtie,& de ore Pſeudoprophete exeun
a Apoc.16 .
tes.'s Videmus illis iam marceſcentibus, & ipſa temporis diuturnitate fermè exſpiranti
V.13
bus , varia locuſtarum ſorriariarū examina totum Septentrionem depopulantia . Videmus
parte alia fic creſcere numerum atheorum fiue politicorum : vt , cùm tam pauci ſuperfin
feruentes & veri Catholici,ipſa paucitate planè nulli queant videri.Hæreticis illis,de So
Cietate noſtra mulci ſe ſtrenuè oppoſuerunt , & eorum rabiein præclarè fcriptis libris in

fregerunt.b Atheosquoque Theologi,& Philofophi noſtri,non lemel, hydræ lerneæ in- nus, 6 Turria
Bellar
ſtar repullulantibuscapitibus,ignito veritatis gladio reſecantes profligarunt. Locuſtas minus,Bu
haſce ,quas illi prætermiſere ,vel obiter & leuiter tantùm velitaticũ illis fuere, nunc mihi zcus,Cani
fius, Colle ;
exprofeffo ,diſputationis ventilabro diſpellendas, & veritatiscaritatísque,velut chalybeo rus , Ty
ſpeculo ,vſtulendas delegi , non virium vlla mearum fiducia, ſed ſupremi Numinis auxilio reus, Va
præſumpto.lllud enim ,pro cuius honore & gloria hoc certamen ſuſcepi,ſuum vti ſpero Molina,

G pugilem non deſeret.Age,ô vera & æterna SAPIENTIA ,cuiusnomen perfidi Magi ab- Zuares ,
Fonſeca ,
negarunt :iuua & cuere . Tu ,ô VIRGO SACRATISSI A ,quam præ cælitibus cunctis Pererius ,
M
depreciant & defpuunt: clientem ruũ protege,& faue pugnanti. Tu, ô fancte MICHAEL Valquius,
Serarius ,
cum æthereis quibus præes legionibus, qui Luciferum cum ſociis rebellionis , cælo de Poffeui
turbafti,& in abyſli profundum compuliſti, auxiliare in arenam deſcendenti. Vólque nus, Mal
donatus ,
Superi omnes, Beatæ animæ ,hanc infernorum ſpirituum tyrannidem reprimite , & à fra Gretſerus,
trum veſtrorum mentibus diriſſimam peſtem auertite , & fæpè triumphatas furuorum ac alii.

tetrorum cacodæmonum acies, vti ſoletis: cædite, ſternite,profligare. Veſtris fretus ſug

geſtionibus atque ſuppetiis,quódquemihile& oribúſque vertat benèšſi prius de ſuperſti


tione ipſa nonnulla ad ſequentium intelligentiam clariorem neceſſaria delibaro , rem
aggredior .

P
I
O
N
E
E
S
DO

HIC
Hic fructus curiolarum artium eſt,hæc emolumenta, ſuperstitionis, cuius Etymol .
Verè piorum hominum ſtudia deſcribens; quiſquis ille vel illa , cuius ſunt

Sibyllina oracula , libr. 3.oſtendit ,quàm ab his vanitatibus alienifuturi ſint,

quibus , quod omnium ferè ſuperſtitionum genera complexus , viſum mihi


ordiri. ita canit .

Εξ ών οι γένος επί Λικαιοτάτων ανθρώπων , Ex quibus eft hominum proles iustiſſima femper,
οίσιν αι βελά τ ' αγαθή , καλά τ ' έργα μέμηλωμ . Queis bona mens cordi eſt,c rerum cura probarum .
Ούτε γάρ ήελίξ κύκλιον Πρόμου , ότι σελώης, Nam neque decurfum ſolis ,luneve rotatum ,
Ούτε σελώρια έργα μεγυμνώσει καλά γαίης , Nec curant ea que per terras magna feruntur,
Ούτε βάθος χαρόποιο θαλάασης Ωκεανολο , Pec vasti oceani rimando quarere fundum ,
ου σαρμών σημά , οιωνοπόλων τεποζινά , Non fternutantum , non prepetis omina penna ,
Ου μάθεις , ου φαρμακες , ου μίμ επαοιδες. on vates,non veneficos, non incantatores,
ου μύθου μωρών απάτας έγγαςριμύθων , Non imposturas fainorum veniriloquorum ,
Ουδε χαλδαίων τα τρομάνια αφρολογεσιν, Rec Chaldeorum predictiones astrologicas,
Ουδε μεν άφρονομδσι, τα γάρ αλάνα τσαλα πέφυκίν. Nec astronomicas quidē.Namfunt hæc omnia falſa,
οασα κεν άφρονες άνδρες έρευνώσιν καλα μαρ , Dementes homines que perſcrutantur in horas,
Ψυχάς γυμνάζοντες α δδν χρήσιμον έργον, Inre exercentes animas, que non iuuat hilsem ,
και ρα σλάνοις εδίδαξαν αρκελίους ανθρώπες, Quin miferos homines errores edocuerunt ,
Ε'ξ ών και κακά πολλά βροτοίς τέλεται κατά γάιαν , Ex quo mortales agitant mala multa per orbem,
το σεπλανήθη οδός τ'αγαθας , και έργα δίκαια . Vere&tifque viis & sustisrebus aberrints.
35
ΟΟ

Ει
Τ
Ο

8
ΟΒ8

1
ΤΟ 1
1

MARTINI
I

2
re

MARTINI DELRIO

P R E S B Y T. SO CI E

TATIS IESV ,

LIBER PRIMV S.

De Magia in genere,& deNatvraliac ArtificiOSA in ſpecie.

CĄ PVT I.

De Superſtitione & eius speciebus.

TYMOLOGIAM A falſa denotatione. Quoniam inter Religionem &


a lib.8. 0 nimis curiosè D.16 Superstitionem multum intereſt. Synæſius recte
dorus ſcrutaturhis δεισιδαιμονίαν ait vitium efle virtutis ευσεβείας
rig.cap. 3 . sper
verbis : fuperftitio ds ſonâ circumdatum , ep. 67. Non enim philoſophiſo
f lib. 1. de
Eta eo quod fi ſuper lüm (ait Cicerof) verum etiam maiores noftri Religio- nat. Deor.
fiua, aut ſuperstaluia nem à ſuperſtitione ſeparauerunt , nam qui tolos dies
obſeruatio. Aly di. precabantur eo immolabant, vt ſui fibiliberiſuperſti
cunt , à fenibus, quia tes esſene, Superstitioſ junt appellari,quod nomen pa
multis annis fuperfti tuit poftea latiùs. Qui autem omnia,qua ad cultum
tes , per atarem deli Dei pertinerent , diligenter retractarent, & tanquam
rani, da errant ſuper relegerent, ſunt di £tireligiofiex relegendo, vt elegan
ftitione quadam ,nefcientes que vetera calani, ant que les ex eligendo, tanquam à diligendo diligentes ,ex in
veterum ignari aſciſiune.Lucretius aulem ſuperſtitio , His enim verbis omnibusineft
telligendo intelligentes.
nem dicit fuperftantium rerum, id eft cælestium feu dislegendicadem , que inreligiofo . Ita fačtum estin
diuinarum que ſuper nos stant: fedmalèdicir. ] non В fuperftitiofo & religioſo, alterum vitijnomen, alterum
malè ſi analogiam , led fi mentem ſpectes. Nam E landis.] Adfcripfiverba vt legéda cēſeo ex Lactá
picureus poëta nullam Deo rerum humanarum tio : ex quo & D. Auguſtino 6 corrigendus Non.gli:4.c.28
curam elle cenſebat, & ideò lupreminuministi Marcellus cadem aliter referens. Nonius etiam ciuit. Dei.
inorem ſuperſtitionem vocabat,eo quòd, quaſi hor vult Superftitiofos dici,quod pra cultura deorum calen | C.30.
cibili aſpectu , timor iſte mortalibus ſuperſter & ra ſuperfedeant,id eſt negligant: itidem & Religio
impendeat,alludit enim ad verſus illos Lucretii, b los quaſi relinquoſos( lic membrana ) quod cateris re
b lib.1 .
Humana ante oculos fædè cùm vila iaceret lictis folis facrificiis deferuiant , ridiculum commen
Inscrris,opprella grauifubrelligione: tum , & Nonio dignum . Lactantius eruditè, quâ
Que caput à cæki regionibus oftendebat, ſolet argumentorum vi & copiâ Ciceronis difcri
Horribiliſaper aſpectu mortalibusinstans. men refellit, & concludit, Religio veri cultus eft, Sw
Nam Lucretio, vt & aliis gentilibus,relligio po perstitio falf . ] hoc præclarè : non ita quod lubdit:
nitur pro ſuperſtitione . Etymologia autem illa Omninoquid colas intereſt , non quemadmodum colas,
cin VIII. ctiam Seruio placuit:cui, e ſuperſtitio eſt,ſuper stan Ami quid precere. ] parùm id conſideratè dictum .
Aeneid.
rium rerum ( id eft coeleſtium & diuinarum queſuper nam luperſtitio quoque naſcitur, fi quod oportet
nos fiant ) inanis & fuperfluus timor. De ſenibus coli , Deum Optimum Maximum, non vt oportet
quod addit Antiſtes Hiſpalenſis,non eft eius com colas aut precere .Religioni duntaxatlocus: fi qui
d in Teré, inentum :fic enim Donatus,vel quiſquis ille : d fu vni ac vero Deo fupplicant,ita quemadmodum o
Andr.
perſtites funtfenesvel anus , quia diare multisſuperſti portet id faciant. Optimè enim Theologi noftri,
ies iam delirant. Vnde ſuperſlitiofi , qui Deos ts Religionem definiunt virtutem , quâ Deo vero cul
meni nimis,quod fignum est deliramenii . ſ Chriſtia tum verum ac debitum exhibemus ,ideóque dicti
nis ſcriptoribus nomen ſuperſtitionis in malum tant , duo illi vitia extrema repugnare : Vnum in
c Act . 17. fumi folet ,etiam in illo D.Pauli : e Viri Athenienſes defectu pofitum , quod cùm debito honori detra
per omnia quafi fuperftitiofos vos effe video. Syriacè hat, Irreligiofitas vocatur:alterum in exceſſu , quod
eft,nimios in cultu dæmonum ;Græcè denoidaluove non quidem verum culrum æquo maiorem exhi
sipous æquo ſuperſtitioſiores: còſcilicet,quòd va bet : (quis enim ,quantum par eſt,queat exhibere il
nodamoniorum timore, lapides,ligna, ſpiritus, i li infinitæ bonitati , immenſæque maieſtati :) ſed
gnota quoque & ambigua numina, colerent. Quo ideò nimium : quia nec verum,ncc bonum,ſed ſu
lenſu gentilium errorem Patres Superſtitionem perfluâ quadam circumftantiâ vitiatum : quæ ,quòd
nuncupant, non Religionem : niſi additâ vanæ vel i perperàm
A
2 DISQVISITIONVM MAGICARVM

rem ,materiæ debitę adiicitur;ideo in exceſlu poſi- A Dei ſunt opus : quocirca malui mira , quàm mira
vidcGre tum vitium vocant. · Cùm enim bonum idem fit cula dicere.Cömunis denique capiùs & Jensús men
gor. Valen
ciam 22. quod perfectum , omnémque defectum fiue vitiú tionem inferui , quia multorum magicorum effe
diſpu. 6.q. repellat: nihil etiain verum dici mereatur , niſi ctuum cauſa loli fapientiores, qui omni ætate pau
10. punct. quod idem lit bonum: perſpicuè intelligitur,ſi ma ci, conſequuntur. Tam latè fumpta Magicæ ;diui
primo. li quidpiam in cultu diuino reperiatur , verum ſio , petenda ex cauſis finali & efficiente. Ab effi
cultum eum non eſſe , quare nec Religionem dici cienie ducitur diuiſio in Naturalem , Artificiofam
poſſe.Deinde cùm Superftitio omnis , nomine ſuo ef Diabolicam ;quia cuncti effectus eius adícriben
vitium in cultu ineffe indicet, conſequitur nullum di ſunt , vel infitæ rebus naturæ , vel humanæ in
cultum , qui ſuperſtitioſus ſit, verum cultum vo duſtriæ , vel cacodæmonismalitix. A finalicausâ,
candum :atque adeò ſuperſtitionem omnem falfi rectè diſpartitas; primò in bonam , ſi bona intentio
cultûs elle , vi Lactantius dixerat . Sed falGtas iſta ne & licitis mediis vtatur ; ( quod tantum com .
non vno tantùm ex fonte: vt putabat : ſed ex duo petit attificiofæ ac naturali ) & in malam , cuius
bus oritur. Capitalis omninò eſt, quem ille non i nempe finis vel media , quibus vtitur , praua ſunt;
gnorauit: fi videlicetid pro Deo colatur, quod B hæc peculiaris eft Magiæ prohibitæ; quam idolo
Deus non eft :hunc noſtri nominát , Superftitionem latriam tacitam & ſuperſtitionis fpeciem eſſe di
falſi cultus. alter minùs eſt deleterius , Tæpe tamen ximus . Hæc prohibita Magia ſic deſcribi poteft ,
lethalis , ſemper noxius , quem Firmianus perperā Faculras ſeu ars , qua , vipacti cum demonibus iniri,
videtur à ſuperſtitione excludere , fi cui qui debe mira quedam , ó communem hominum captum ſupe
tur cultus , non quo debet ir modo , exhibcatur: rantia , efficiuntur. Dixi vi paéti, quoniam omnis
hunc vocant Theologi, indebili cultus ſuperſtitio Magiæ huiusvis , pacto tacito vel expreſſo nititur,
nem ,eò quod non , qualis debetur. Prior generalı ve ſuo loco doccbo. Taciram vocant idololatriam
nomine foler Idololatria vol tri ,quia quicquid ,cùm Theologi, quia non tam ( vt plurimum certè ) in
non fit Deus , vti Deus adoratur, idolum nomina tenduntMagi cultum illum exhibere creaturæ ,
k Paral.16
yer.26. tur,iuxta illud :« Omnes Dig populorum , idola, hoc vt Deo ; quàm tanquam benefactori cuidam &
eſt vanitas & inania , nihilque minùs quàm quod munifico , à quo aliquid conſequantur. Qua
458 volunt haberi. Nam vis ifta eſt vocis ilebrex intentio , ratione multiplicis fui obiecti, qua
ELIL . Poſterior nomen ſuum retinet , nec pro tuor quaſi ſpecies huius tacitæ idololatriæ , ſeu

Ilib.z. de prium , quod ſciam , aliud haber:nec impoſuic D. C prohibitæ Magiæ gignit. Fit enim aliquando , vt
doct. Chri Auguſtinus ,' contentus deſcripfiffe, cùm de ima dumtaxat extraordinarij & miri effectus cognitio
ſtia.C.23
ginariis indebiti cultus fignis ageret , tis verbis : qua vel operatio quæratur ; & tunc ſibi nomen Ma
ad remediorum , aliarúmque obſeruauionum curam gia ſpecialis, ac ſtrictè ſumptæ , vindicat : aliquan
perrineni : que non funt diuiniiùs ad dile & tionem Dei do fit , vt quis nitatur cognoſcere res futuras , vel
& proximi,tanquam publice constituta :fed per priua etiam præteritas aut prætentes , ſed arcanas & oc
tas appellationes rerum temporalium , corda diſſipant cultas ; conatus iſte Diuinaiso nominatur:aliquan
miferorum .] De hoc indebito culru nulla nunca do deliderat inftrui & iuuari , non vt profit , fed
nobis diſputatio inſtituitur : de falſi tantùm cultus vt noccat aliis , vel vltionem fumat , huic iceleri
ſuperſtitione differendum ;cúmque ca duas ſpecies Maleficium eſt nomen. Denique ſunt aliquando:
complectatur.Expreffim idololatriam ,quando cul quibus decretú eſt , ſine noxâ cæterorú , libi vel a
tus Deo debitus clarè & difertè transfertur in liis hoc opere prodeſſe vtilitate vel voluptate , &
creaturam :cum ludæivitulum , Ægyptij Anubin , tunc Theologi nuncupant Nugatoriam ſeu vanam
Romani Quirinum coluêre : & tacitam , fiue vt alij obferuantiam . Sic Magia reproba , in Magiam fpe
vocant Implicitam : illam quoque priorem nunc D cialem , Doninarionem ,Maleficium , Vunam ob
millam facimus, contéti quæ ad polteriorem per de quibus fingulis ordine
ſeruantiam diuiditur , de ‫אוגכרת‬
tinent , & ſunt obſcuriora: pro modulo noftro elu diſputabimus.
‫ידעני‬
cidare.Tacita idololatria eft omnis magia prohi Ab hac fpecierum Magiæ diuerſitate , mira no
bita, vt fuo loco oftendemus. minum varietasapud Hebræos, Græcos , Latinos 5 Leui.19.
manauit , ad eos lignificandum , qui ſtygiis hiſce yer 31, &
CAPVT II. myſteriis forent initiati. Proſequamur præcipuas Deut. 19.
appellationes. ver. 11.4.
De Magia ,eiúfque diuifione, o Magorum
Quædam Hebræorum , ad folam diuinationem Reg.2 3.v.
variis nominibuss.
videntur pertinere , vt duo illa coniungi ſolica, letaEfai.8.ver.
Agiam vniuerſim ſumptá definio terminis Ao voi h & ID DEG HO NI ; quorum ni 19. & 19 .
li fallor poſterius latiùs paulo patet , ideóque verfic.z.
Supernaturali,quadă mira e infolita efficiens; quorum in lacris litteris illi ſolet poſtponi , locis . par. 1. Reg :
28. v.7. &
ratio ſenſum & comunë bomină caprum fuperar. Vſus ſiin obuiis . Aouob , à radice 318 of, quod vox
9.
fum terminis latiſſimis , quia video viros magnos , e reddatur obſcurior & quaſi ex vtre ſtridens.nam dve docui
a releet.de Fr.Victoriam fecutos, dum pomeria circundant of primò fignificat ipſum dæmonem reſponden- pluribus
Magia,nu. Atrictiora ,artificioſam & naturalem exclufiſle. Ar
8. Angles tem , fecundò ſignificat Magum qui reſponſum comment in Ifa . c.8..
in floribus tem dixi , feu Facu ltat em , pro quau is cogn itio ne & clicit : ficut & Pyihon , & ventriloquus , vocatur , V.19 .
ad 2. d.7, operatione , apodicticâ, topicâ, ſcientiam gignen veliple dæmon in habitans , & ex imo hominis e Suid. &
& alios.
te, vel non gignente, mechanica vel liberali, arti reſpondens : vel ipſe homo , cui dæmon inhabi. Hefych.in
ficiofà vel artis experto , verâ vel circulatoriâ , ſu tat “. Græcis etiam fupuxañs vtrumque ſignificat, à voce
perſtitiolà ;vel vitijexperte . Efficiendi vocabulum quodam Eurycle , qui Pythonem habebat, & pri- lupuxañs
pro omnis mentis , animi, ſenſus , aut membro mus vétriloquus Athenis fuit,vnde & alij ćupuxasis de defectu
rum functione polui.Vim intelligo, ſiue rei adhi dieti . quod docent Suidas & Heſychius, & Scho. oraculor.
bitæ , fiue perſonæ adhibentis, hominis nempe, iiaſtes Ariſtophanis ¢ & ex Ariſtophane, Plutar. Ariftophá.
1 vel dæmonis . Creatam e non ſupernaturalem no choque pollet probari. I D D E G H ON I non lpen Veſpis,
& ibi .
minavi, vt exclıderem vera miracula ; quæ folius ctat ad Chyromanticos & fimiles ;vt quidam cen .
SchoL
fet : fed
LIBRI I. CAP. II . 3
let; { ed ad oracula dæmonum ,ſiueper Ao voTH , A Benè eft , quòd duo rantùm loca adduxit. Vnuin 2.verfic.2 .
liue ex viſceribus telluris ,fiueper vmbrarum euo de dd Iezabele : quali verò lezabel clanculum ve- Mich.s.
cationem , vt colligitur comparatione locorum nenis , & non ferro palàm , atquecædibus, in pro- verf. 12 .
fſup.lit.B. SS. vbi hoc nomen vlurpatum f ; ſiue ad genus phetas grallari fuerit folita . Quáto verifimilius eſt Nahum 3 .
faminain inſano dainonum cultu fuientem , in verfic..
quoddam diuinationis , de quo libro tertio .
Malach.3.
Alia nomina nó tam quid dæmó efficiat, quàm cantationibus quoque , & rhombis , aliisquephil- verfic.s.
quid Magus conetur, relpiciunt, patentque latiùs. tris Achabum ,& alios dementale ? vt ibidem be- cc 4.Reg.
Ad omnes enim diuinationespertinét,NA CHAS. ne , poſteriore loco , cenſuit Thoftatus. Sanè antc 9.verfi.22.
‫)נחש‬ KISEM ,GAONEM , ad omnes verò incantationes, Iezabelem Magiæ ſuſpecta non fuit Samaria:po dd 4.Reg .
9.7.2 2 .
CHABAR , & LACHAR ; ad omnem denique ſteà, per hanc fortè excetram , peſtis hxc immil
Magicam in genere ,CHART V MMIM , & ME ſa , hæſit adeò pertinaciter, vt Samaritani nomen ee loan.8.
CHASSE P HIM , de quibus nuncagendum . pro incantatore vſurparetur. Vnde & lesy Do- ver1.48. &
Nachas ſignificat augures, & omnes alioscon mino obiectum , Samaritanus es, & demonum ba- 9.
h Gen. 14 . iectores vanos : quiexfortuitis quibuſdam futura bes “ , quaſi genti proprium cilet, cum damone
v.5 . & 15 ſolent diuinare; qnalem ſe , prudentivocis æqui commercium habere. Quare & Dominus conui
iLeuit.19. uocatione, ad tempus loſephus finxich. hæc diui B tium illud vnicâ negationereftauit,ego demoniü nă
v.26.n 23. natio prohibica multis locis i . habeo :quafi dicat,cú dæmonio paredro, vel eurycli
V.2 3
KASAM ſignificat vniuerſim diuinare , vnde fæderato , nulla mihi familiaritas intercedit, qua
& 24. V.I.
KISEM diuinans feu ariolus , & KESEM diuinatio . propter nec Samaritanus ſum : & poft Chriftú Do
V.10.2 . ſumitur etiam in malam partem de quacunque,re minum ,ſollénes Samariæ Magi principes,eorum
Par.33.V.6 rum quoque non fortuitarum , prohibitâ conie. que ſcholæ , Simonianorum ſcilicet & Menandria
‫כסמ‬ & tatione. paffim in SS.cius mentio obuia eft ". norum . Secundum adfcrt locum ex d.c.22.Exod .
k vt d. v.
23. & d. v. GHONEM quibuslibet auguribus& cóiectori cò quod Lxx. verterint Baguereùs;quod ipſe con
bus accomodatur etiá Onirocriticism.quare per . tendit lolos venenarios fignificarc ; tam bonus cer
10.1. Reg.
28.v.8. peràm Rabbini recentiores reſtringunt , ad eos, tè Græcus,quàm bonus Chriſtianus: refellitur ipfà
Reg.v. qui ſuperſtitiosè dies & tépora obſeruant faultâne conſuetudine Lxx . Interpretum , quos conſtat eâ
17.Ifa.z.v. lint an infauſta.fed hoc genus ad omnia pertinet. voce latiùs vti. Primò,quia Exod.7.V.11. etiam
2.Iere . 27
v.9 . Ezec. CHABAR " & LACHAS ° quomodo diſcre vertunt Papucxovs , vbiconftat agi de præftigiato
12.V 24. & pent nondum inueni ; quare ( ni fallor) idem figni ribus : nam & incantationem ſeu præftigias ibi vo
21.11.2; & ficant, népe 'eraoid or incantatorem , feu ( vt Gen- c cant odpraxías; & quos antè Papucsovs,dixerat ii
22. V.28. I tiles vocabant ) exorciſtam , qui profanis leu malis dem ab illis vocantur èticoidos. Deinde æquè dif.
‫ענין‬ verbis aut muſlicationibus mira patraret .
Id.loco . fusè fumpferunt in Paralipomenis, 'écappucxollezo.
ler.& Mi De CHARIV MMIM falli puto Abenezram . Tertiò quoniam in Ieremiæ verbis , nomine $ ap
ch.5.v.12 . Ben - Natam & alios Rabbinos , qui ad naturalem paxéwv , complexi ſunt diuinatores. Quartò quia ,
m vtDeu . ſeu bonam Magiam videntur referre. Quæſo , ſi inter fomniorum interpretcs,apud Danıclem re
18.vetlo.
Para hanc ſignificare ,cur tam ſeriò in S S. prohibere cenſent Papuaroùs.Tam ergo latè ſumunt hoc vo
tur? Equidem puto hoc nomen complecti Mago cabulum leniores ifti Hebræorum doctiſſimi:
33.v.6.
‫חבר‬ rum genus omne ; qui, cum dæmone fæderati, di quod verò pericè id faciant; ſi putarem operæ pre
n Iob.40. Winant P vel præſtigioſa miracula operantur 9:im tium , & antè non alij id feciflent;probarem Hip
V.5. & mo & quoſcumque in cantatores & veneficos co pocratis , Platonis , Ariſtotelis, Theocriti & alio .
Pl. 57. v.6.
prehendere probatur. quia Lxx. modò vertunt rum veterum teftimoniis. Ioſephus vt non luffra
od.v.6.Ec expoſitores,&fngatas :inodò qapuano'sveneficoss; gatur aduerfariis, ſic nec nobis refragatur.Prono
d.1o.v.lr. modò étanedoùs incantatorest. Vulgatus quo bis ſtát Philo.lib. de ſpecialibus legibus circa me
Denon que nofter aliquando vertitconiectores",aliquan- D dium , & Catholici Patreset plerique; qui legem ff . Hic
Pvt Gen. do verò ariolos* , aliquádo maleficosy,veiſtorú au illam Moſis ad omnes Magorum ſpecies recule- rem .& Da
41.verf. 8. ctoritate vocabulú intelligamus adeò diffusú eſſe. runt : Hæc de Hebraicis. niel.D. Au
g.vtExod. Deniq; MECHASSE PHIM vox,eft orta ex radi Græcis ſua quoque ſuntnomina;quæ ,ſtrictè fu- guft.li. 21 .
9.vt de ciuit.
7.1.11 . & eCHA SAPH , ſignificans quemuis maleficum mendo , differunt : nam &F&Oido incantatorem ,
Dci , c.6 .
12. & 8.v. præſtigiis , vel aliis quibuſuis malis artibus Magi μαν τις ariolum feu diuinum , Φαρμακευς venenariu, Ifych.libr.
7.ac 18. c . cis , vtentem . Ideo noſter tam larè interpretatur, goris præſtigiatorem propriè lignificat. Sed fre-6.in Leuit.
9.V.II. aut ve
r.vt in Ge maleficos, 2 maleficas artes “ , maleficia, bb quenter primum , tertium & quartum ,ad omnem c.19. & 2011
Raban . &
nei ſupra. neficia. “ Non defuit tamen quidam vehemen Magicam porriguntur.zo's etiam queincumque alij add.c.
( vtinėxo. ter huius criminis ſuſpectus , & ex profeſſo laga denotat impoftorem .Vidcasilla cria Homonyms 22. Exodi.
fupra. rum patronus,qui lectoribus conaretur perſuade coniungi à Platone,Synelio , Herodoto , Chryſo
ut in Gen.. re hoc vocabulum , faltem in lege Exodixxi 1. ca.
in Exod ſtomo, & Heſychio. Adde quæ habes inferiùs lıb.
* Daniel. reſtringendum ad folos venenarios , cujus error s.fect. 16.litt.yy.
1.verfi.20. facilè refellitur. Primò quia radix nominis,Cha Sic Latinis alia eſt propria ſignificatio, alia per
& 2.ver-
lic.2 . SAPH , non ſignificat toxico perimere { vt ipſe extenfionem accommodata, Magorum nomen à
In Exod.pucat ) ſed quando ſolitariè ponitur,nec ſententia Barbaris ad Græcos, Latinosque traductum ,initio
narrationis reſtrictionem poftulat, tunc Magico Perfis & Chaldæis in honore fuit, gg vt proprium gs hiero .
ſupr.
D'au'ng rum ludibriorum genus omne continet, vt apud Sacrorú antiſtitibus , Regum moderatoribus,phi. in cap . 2 .
z Exod.. Malachiam , & Nahum , & in libris derelictorum : loſophis acque Theologis; in infamiam cæpitver- puleius 2.
V 11.&22 . Si quando autem reſtringatur , id contingit , rei, gere, & cunctis malis artibus attribui. Penefici di Apolog.
v.18 . cebantur antè,loli qui malis pharmacis . lædebant, Helych. &
quæ deſcribitur, conditione hoc poftulante. Sic
aa 2.Par.
Éxod. 7. reſtringiturad præſtigiatores propriè di & venenary vocantur ; poftea de incantatori- Suidas .
33.ver.6 .
bb lfai.47. ctos , de quibus tantùm agebatur : ſic apud Iere. bus hoc nomen vfurpatum , & cunctis Theffalis
verſic.9 .& iniam ponitur pro Diuinatoribus ; apud Danielé, accommodatum vani(apud Capitolinum :) Arioli,
12. Jerem
pro ſomniorum interpretibus. Det aduerfarius lo Augures, Aruſpices,Chaldai, Theſſali , Generbliâci,
27.vcrf. 9
Daniel. z . j cum vllum , vbi pro folis Venenariis
vſurpetur.' lixpé confunduntur. Lamie dictæ , quod pueris ne
A 2 Cem )
4 DISQUISITIONVM MAGICARVM

Hem adferant , deſumpto nomine, vel à famosâ A ! vnus, fed multi fuere(nam Goropius nugatur qui
illâ & crudeli Regina Lamiâ,de qua Anton . Libe nullum putat fuiſſe) Primus iſte Chaldæus Magiæ
ralis , Diodorus & alij , vel à ſuccubis dæmonibus, inuentor : falluntur Sixtus Senenſis & alij,quibo
de quibus Philoſtratus;vel à ferisLibycis,de quibus namilitantùm tribuunt .Secundus fortè Bactria
hh Vide Dion Sophiſta. bh Seriges , ab infauſtà & noctur nus;qui cum Nino bellum geſlerit ,de quo Plinius ,
Adagium
Lamię tur- nâ aue , quæ crediturexitium infantulis adferre's. loftinus & Arnobius ; Tertius qui & Erus dictus,
res, & Có- Veteribus etiam Romanis caput Apuleium dictæ liue Armenij filius , iuxta Clementem Alexandri
men. no- hæ mulieres ſunt,Veratrices;quod diuinandi ſcien pum ; fiue Oromazi , iuxta Platonem :ncc enim ar
ſtrum in birror hos Eros fuiffe diuerfos , vt cenſuit Fran.Pa
Senecę tiam profiteantur, vt ſolent illæ feces , qua fe ia
Traged. ctant Ægyptias , colluuies omnium populorum a tricius . Suidas videtur primum cum ſecundo con
üi vide co- nationuin :veteres enim verare dicebant. Ennius , fundere, no quartum aliquem ſuggerit. Arnobius
mét.in Me Sarin' vates veranıdiate in agunda fortaſſis & vera quatuor commemorat: primum illum Chaldæum ;
deá v.732 cule,vt coniicit vir doctus apud Suetonium in vi fecundum Bactrianum , tertiú Pamphilium gene
gius lib. 1. tellio ;Nullis infenfior quàm veraculis á Matheme B re , qui & Erus dictus; quartum Arinenium gene
dæmono- cicis. Idem cenſer ab hoſtili maleficio ,de quo libro re , non Armenij filium ,de quo Clemens ; lcd 2
lat.c.18 . tertio agendum ,dictas olim Simulatrices , à Feſto; lium Hoſthanis nepotem : Quint: fortè ineminit
1 extra tit . & fietr :ces à Tertulliano. Longobardı ſuis legibus Suidas cú Zoroaftris Aftronoini meminit , & Per
de Sorri
Maſcas nominantzeò fortè, quòd in conuenticulis Comedum dicit fuifle . Sexti Proconnefij mento
leg.
mm c . vlt. fuis, laruis ſe tegant; kk vel quod deformi ſpecie nem facit Plinius , omnes hi Migifiere. Sic etiam
33.9.1 . oris ,vt ſunt pleræque, laruis ſeu maſcaris , quàm de dæmonibus agésLactantius Mugorum quoque
dli ..... ! .
feminis ſimilio res . Sorrilegos veteres nominabant, arso mnis, potentia horum adſpira'vn:bus conſtar. idem athit
qui quarúlıbet ſorcium ſuperſtitioſo iactu aliquid &c. Idem aſſerit & D . Cyprianus & addit ' Ho mat ca. 16.
fthanem Magorum præcipuum fulle,huic faino
cli.de Ido .
diuinare nitebantur " : Sed Theologi & Iuriſperiti
poſteriores cum nefando ſtrigum crimine confu ſos alios addit Tertullianus ': his verbis; Holbanes , vanitatc,c.
derunt. Sortiarios eoſdem , & fortiarias ,vocatos có Typhon , ở Dardanus, o Damigeron ,o Neetabis, Flib, de a
perio iam inde ab Hincmari Remenſis Archiepi & Bevenice,publica iam litteratura eft ,que , 6c. his nima,
Icopiæuo mm Hivenefici limul & Damonis vaial colentiunt Arnobius,fi rectè verba dipungass, & c.penult.
li Ligijſunt, quare poffunt etiam dici Satanici Ve C cum Eufebio ,“ D.Auguſtin . ac Marcellinus Zo gli.i.con
tra gent.
nenary .Horuni crimen vetus, & ante Chris T I romazdis ineminit Suidas Azonac is Plinius , eum- h Euleb.li.
Domini aduentum . Tales enim Candia Horarij , que facit præceptorem Zoroaſtris. Corrupit vo- 10.de præ
& Eriſichto Lucani , Martina Taciti , & Theflalæ cem Noachi:ab hoc enim Cham & filij eius Chus parat.
Luciani , & Apuleij . Nomen fortianorum recen Magiá bonam cdocti .Scripſere etia Magica, lulia- | Auguft.lib.
tius eft. nus Chaidensphilolphus libris 4.dedemonibus: Dei Mar
CAPVT III. & Theurgicorú auctor illuus filius , lulianus idcò cellinus hi
Theurgus vocatus,dequibus , Suidas & Proclus ſtoriar. lib.
De Magia naturali feu Phyſica. cõluledi.Porphyrius citat quédā Palladé, & Sym - | 23.
buli , & alios,nempe Adelphiū , Acylinū , Alexádrú
Vi ſupramortales omnes Magicis dediti fue Lybicum , Philocomum , Demoftratum Lydum,
Qre , Perſæ ; à gaubus id Marcion Manes Zoftrianum , Nicotheum , Allogenem , Meſum,
mutuati ; duos credidere Deosauctores, & rerum quorum impiis ſcriptis vtebantur Gnoſtici. Picus
a Plutarch .Dominos; alterum bonum Oromazum vel Oro- | D teſtatur etiain legilie ſe libros Chaldaicèſcriptos
lib.de Ilide magdam ; quem Solem cenfebant ; & malum al- ! Efre & Melchiar magorum . Ex his hodiè tantum
& Ofyride.terum Arimanem , fiue Plutonem : ; deinde ab his exſtant, Zoroaſtrixandarixdeſer payiza nógia , quæ
Laertius
inicio ſuæ numinibus duplicem Magicam deduxcrunt ; vnam ex Platonicorum ſcripts laboriosè collegit Fran .
hiſtoriæ . quæ , ſuperſt itioſa tota , cultum fallor um Deoru m Patricius,obſcuritatismaioris , quàm vtilitatis in
Agathias cradebat , & huiufinodi plura ; alteram , quæ natu quæ exſtant comment. Græca Plethonis & Pfelli.
& alij. ras intimas rerum callebat,quam Perſis vtramque Naturalem verò legitimámque Magicen cum cę .
b Apolo ... Apuleius badſcribit . Fallax prior & nociua , ſatis teris ſcientiis Adamo Deus largitus ; à quo pofte
diabolum indicat auctoren, quiante diluuiú eam ritas docta,per manus & orbem eam propagauit:
docuit malos illos gigantes , à quibus câ Chamus de hac arbitror intelligendum , quod ex Thalmu
imbutus ; ab hoc , eius poſteri Ægyptij , Chaldæi, dicis Quinquarboreus in c.5 .Threnor. tradit Sá
e lib.4 .re- Perſæ:fic enim interpretor D.Clementis verba de he dritas Iudæorum Magiæ pericos eſſe debuiſſe.
cogn . Angelis peccatoribus; docuerunt ( ait) homines quod Ea ( vt Pſellus i & Proclus aduertêre , nibil eſt i Pſellus li.
de dæmo
damones artibusquibujdam obedire morialibus, id eit aliud quàm ex actior quædam arcanorum naturæ nib. Procl.
magicis inuocationibus,pufsēt ;ac velut ex fornace qua cognitio , qua cælorum ac liderum curſu & influ - lib . de Ma
dam & officina malitia totum mundum fubtraétopie xu , & ſympathiis atque antipathiis rerum fingu- gia.
taris lumine ,impietaris fumo repleuerunr.Pro his or E larum obſeruatis , ſuo tempore,loco ,acmodo,res
aliis nonnullis caufis diluuium müdo introductum eſt, rebusapplicantur, & mirifica quædam hoc pacto ( Tobiæ 7 .
of omnes qui eranı ſuper terras deleri ſunt , exeepia perficiuntur ; quæ caularum ignaris præſtigioſa , iGalē.li.10
Noëfamilia , qui cum tribus filus eorúmgue uxoribus vel miraculoſa videntur. Velut :cùm Tobias pater- fimplic.me
dicam.Pli
superfuit: ex quibus vnus Cham nomine,cuidam ex fi nam cæcitatem felle piſcis dicullit , k quam vim
nius,Aelia
Tois füis, qui Mezraim appellabatur , à quo Agy Callionymo piſci tribuunt cum Galeno ' plerique:
priorum ở Babyloniorum ( Perſarum ducitur ge nus, & alij.
item ,cùmıympani ex lupinâ pelle ſonus ,aliud iym m Oppia
nas , malè compertam Magicam tradidit diſciplinam , panum , ex agninâ tenſum , diſrumpit : cum ve- nus li.z.cy
hunc genies qua tunc erantZoroaſtrem appellaueril, netiis Turca quidam liquato plumbo manus la- nege.
a
admirantes primum magica artis au &torem , cuius no uit in noxius" , illuftria quoqueilla quę narrat Bea a Card
nus li.6. de
mine eriam libri plurimi fuper hoc habentur,cc.{ad rus Auguſtinus libr. de ciuitat. Dei capit . 4. Tubtilitat.
dit hunc poftea ictum fulmine , Zoroaftrem ; quaſi 5. & ſexto de pauonis carne neſciâ putreſce Boiftcau.
viués aſtrú dictú , & pro Deo habitú .Zoroaſter nó re ; de paleis frigore ſuo piues conſeruantibus , & Hift. Pro
digio.c.8.
calore
LIBRI I. CAP. III .
s
calore fructusmaturantibus, vi contrariâ:de cal- A tiolis. ideò vetitæ lectionis etiá hos putarim . Ray
ce quæ , cùm ignitam in ſe vim habcat , aquis ac mundus Lullus , & Arnoldus Villanouanus , ſunt
aa Vide
cenditur, & oleo infuſo non accenditur , de Agri ipfi quoque in nonnullis hæroſeos notari ax :quare Directo
gentino fale , qui liquatur igne , aqua verò indu libros eorum nullus deberet legere ,quiTheologi. Eium lo
ratur & crepitar : de magnete , de Epyri fon corum dogmatum non ſit probè peritus . In eandé quifitorú
o Tertul- te & Amilibus. his addunt alij patres, o de dicta claffein referendus Thomę Bungey liode magia na Eimerici,
lianus lib . & Mariana
depoenité mo, quo ceruus ſagittas expellit, & chelidonia, turali, & eodem titulo lib.Georgij Riplay ,quipoft li.14.de re
gua hirundines cæcosoculant pullos. Confirmat s
morté necromanticu fuiſſe iudicarus. Ponceti & bus Hifpa.
cia.cap.vle.
Pacianus Plinius p de Pſyllis & Marſis odore ſerpéres fopo Ardoini libri de venenis, legédi non videntur,nifi à c.9.& l.is.
lib.de pe- rantibus, & impunè lacellentibus, de Pici q Martij medicis conſcientiæ timoratæ ac piæ . ceteris ea cap.4.
nitent. & lectio intuta . In Cardani deSubtilitate de Va ,
herba cuncos adactos expellente: vnde communis
D.Hiero.
in Eccle fabula increbuit eam ſeras aperire. Confirmat rietate librispaſſim latet anguis in herba , & indi
Galt. Alex. ab Alexandro , r de veneno Tarantula ſeu gent expurgatione Eccleſiaſticæ limx. loannes
plib.7.c.2. PhalangijCalabri;à quo morſis non aliud vitæ & Baptiſta à Porta, ſpeciolo Magia naturalis titulo,
alib.io.c. remedij præſidium , quàm fi certo muſicæ ſono ſuperſtitioſa multa & illicitæ Magicæ velare niti
10.
rrlib.z.Ge. ſalcitare ad numerum compellantur, donec conci- B cur, verbi gratia de conficiendo lagarum vnguen
nial.dier. dant fatigati. Præterco innumera, quæ congeſsere to , & his limilia. De Antonij. Mizaldı Naturalis
s.partis 2. Ariſtoteles ( ſi auctor ipſe lib . de admirandis audi Magia libro, non habeo quod dicam , quia nondú
principal. tionibus ) & Guilhelm . Aluernus opere pererudi legi :ſuſpicor, quod facit in Centuriis memorabi
pa. 3.c.23.
to , de Vniuerfo s , & ex Belgis Robert, Triezius lium , ſuperſticiola illum à Naturalibus non ſocre
- cap.4 .
auctor libri, de dæmonum deceptionibus t ; apud quos uiffe. Alberto Magno tributus liber, de Mirabilibus
tamen duos quædam narrantur , meritò Satanici vanitate & ſuperſtitione refertus eſt ; ſed magno
pacti ſuſpccta, vt quod Guilhelm . narrat Helio Doctori partus ſuppoſititius. Cicchi de Eſculo
cropiá facere homines inuiſibiles , & argento viuo Comment. in fphæram Sacrobufti inter ſuperſtırioſa
inter duas cannas pofito incantationes impediri. ſcripta collocandus.Pomponatij de Incantationibus
Vt,quod Robertus docet , rutam furto ſublatam , opuſculom , certè miratus fui tamdiu tolerari ab
& ocimum cum conuitiis plantatum vberiùs pro Eccleſia , nunc recens , & meritò , in Romano In
uenire : item ſeptem certæ berbulæ gramina, iacta dice damnatur : veriffimum enim ; quod ab Anto
bb lib.6.de
in fympoſio,conuiuas omnes ad rixas & Lapitha nio Mirandulano bb ſcriptum , hoc opere Pompo
ſingulari
rú certamina prouocare . Nec minùs friuola funt natium , ſe nec Philofophum bonum , nec , quod ceriaminc
quæ Ludouic . Dulcismemorat de vi gemmarum , fædius,Chriſtianum bonum exhibuiſſe, cùm effe
per eas effici pofle , quicquid homo queat imagi Ĉtus omnes mirificos cælorum influxionibus ad
nari,lib.degemmisca. 1. ô vanain auxelim ! an gem ſcribit, adcò vt velit & religiones & leges, earum
mæ omnipotentes?Solidiora longè & tutiora peti que lacores ab iis dependere. Quod prorfus impiu .
u Sité.libr. poffunt exempla,ex Sirenio ,Fracaſtorio ,& Lan Edidere quidam , nomine Franciſci Pici Coniitis
9.de fato , gio . y Naturalis huius Magicæ periuilfimum fuiſſe Mirádulani , pofitiones Magicas,in quibus certè funt
c.6. Fraca. Salomonem Regem minimè dubitandú. Quæ ra quæ meritò,etiam Bodinus, vt noxiæ ſuperſtitio
ftor.lib. de men de morbis ab eodem Rege curatis incanta nis , reprehendit. Quid ipfe cenſor ille ? Damono
Sympat .& tione,Flauius loſephus reculit ,xea velfalla funt,vel maniam ſuam multis erroribus referſit,nec qui po
loan. Lan . in illud referenda tempus, quo ſe idololatriæ & îtea edidere , vt emendaram , Antuerpienſes: vti par
gio epi.33. omni ſuperftitioni immerſerat.Tres magos Euan crat expurgarunt.Manent multa noxia, & quę am
libro 8. gelicos hac Naturali Magica imbutos volunt non biguam auctoris fidem ſatis conteſtantur, noceré
Antiqu. quc legentibus poſſint. Vnde & ab inquiſitoribus
nulli , & crediderim . Sed an hac fola & non dæ
moniaca quoque? poft Chriftum Dominum ado Romanis , iure optimo , liber ille inter vetitos re
ratum , certo certius, à crimine hoc alienos ; quid fertur. De theatro vniuerſa naiwe,eiuſdé Bodini , ſi
yin Matr. antè fuerint, parùm refert. Sanè Theophılactusy D Deus vitam dederit,oftendam aliàs,plus in co cor
29:24 . ad cenſuit etiam vetita imburos . De Apollonio Tya pore Rabbinicorum eſſe deliriorum; quam ſolide
Orthodo. não?videtur luſtinus z Martyr eum Phyſicis ma philoſophiæ ,multa quoque cum Theologicis pla
gis annumerare: ſed,vtfrequentiùs credam dæmo citis adeò pugnantia , ve qui leniùs de illis loqui
nis vſum opera, faciunt quæ perdoctè fcripfit Eu velit,erronea & prorsùs temeraria cogatur voca•
ſebius contra Hieroclem. re de quo aliàs. Adeò lubricum & periculoſum
Naturalis Magia diuiditur in operatricem do di de his diſſerere, niſi Deum ſemper, & Catholicam
ninatricem . hæc in abditis & futuris coniectandis fidem ,Ecclefiæque Romanæ cenſuram , tanquam
verſatur ,de qua libro ſequenti differendum nobis Cynoſuram ſequaris. Quæ quidem breuiter à me
copiosè: illa miros effectus producit, de qua nunc commemorata ſunt,vtiuuenibus conſultum ; non
agimus . Multi de ea libros ediderunt, quorum qui vt viros doctos irem ſugillatum . Nunc quædá di
* Mich.. catologum nudum proponunt * line antidoto , ſcutiamus dubia, vnde fequentiú deciſio depédet.
Medina li. videndum ne venenam aureo Babylonis calice
2. dc recta QVÆSTIO I.
in Deum propinent incautis. Imprimis ab hoc numero re E Quid cæli adſpectus et influxus ad Magicos
Gde cap.7. moueo , vtdæmoniacos Magos , Robertum Per
effectus conferat.
ex Agrip- ſcrutatorem , cuius Magiam ceremonialem , libr.de
p¢ libris. Mnium ſuperſtitionum caput præcipuum
myfteriis ſecretorum Agrippa legerat, & ex iis de
lumpſit non pauca; Picatricem Hiſpanum , Anfel O ,
mum Parmenſem , Cicchum Eſculanum , Petrum de, quibus ita Pellus cum exponit Λόγια Ζωροά
de Abono ,& Cornel.Agrippam ,& Paracelſum , & sex . Magicas verò rationes conſtituunt , à fummis po
auctorem peſtilentis libri 4877978 , innomina teftatibus , à terrenis materiebus. Compati aiunt
tum , ſed mirum hypocritam ; homines partim ſupera inferis , ego præfertim ſublunaria .] Hos ſecuri
atheos, partim hæreticos. Alchindus, Rogerius recentiores, quæcunque per characteres, figuras ac
Bachonus,& Geber Arabs multis ſcatent ſuperſti -4) numeros ipſi perficiút,ea produci volunt à virtute

A 3 iis
6 DISQVISITIONVM MAGICARVM

iis figuris communicatâ ab aliis figuris ſublimio- | A | Nicuntur hac ratione, quia cæleſtibus corporibus
ribus , ex ſympathiâ quadam naturali rerum inter non Hebræi modò & Græci gentiles , ſed cx Ca
fe fimilium , quatenus hæ figuræ ad amuffim inui cholicis etiam olim quidam Patres & recentiores
cem coaptantur. Quod confirmant fimilitudinc philoſophi Itali canimá intelligentem tribucrunt. c Archan
non vak. Primò , ſicut Echo ex oppoſito pariete Sed hæc omnia vt ſtolida,ita falla& periculofa. gelusMer
caufatur : ſecundò , ficut in concauo fpeculo col. Imprimis dicere cælum aut aftrafenfu vel intelli- cenarius,
Balduin ,
lc ti radij oppofitum corpus repercuſſo inflam gente animâ prædita,dánatum olim fuit Conſtan- de monte
mant : tertiò, ſicut cithara eodem modo, quo alia, tinopolitanâ ſynodo , & articulis Pariſienſibus: aurco,
Paul.Pero
cenſis fidibus , fi ferias , alteram tinnitu ſuo cogit eſtque erroris & ſcandali plena opinio , propter
mumia.
concinere : ſic iſtas imaginum , numerorum , cha ſuperſtitionem & idololatriam annexam , vtcùm à Eckius
racterúmque fimilitudines cfficientiam miram alij , tum copiofißimè Eckius & Elpencæus & do- lib.depra
contendunt habere. Sed iſta prorsûs friuola eſſe cuerunt.Patres autem qui videntur hoc aſſeruiſle, deſtinatio.
conuincitur .
illi de cçli animâ figuratè & allegoricè ſunt locuti , ne.Eſpen
Primò quia fimiles illæ , quas in cælo cómini vt & ipfa S.S.cui omnia loca quibus id innuitur, de Anima
(cuntur imagines,prorſus ſunt fictitiæ , & quædam yno ex quinque modis,accipienda docuit me lok. tione coe
lorum .
( ve philoſophi vocant)entia rationis,quatenus fi- | B Maldonar, noſter. Primò per Proſopopæiam , qua ein 1.fent.
guræ quadam ſimilitudo & imago pi&turæ illis quæ animatorum ſunt , inanimis tribuuntur, vo f Pfal.
113 .
alcribitur, nomináque ad placitú impoſita,ſtellas mari videre & fugere ,cælis & terræ audire ac pla- v.3.
ab inuicem diſtinguendi causâ , vt benè Bartho cere , & c.f Secundo per Metonymiam , continens Leuit.26.
a Peregri- lom.Sibyllanus a advertit : & patet ex imaginibus ponitur pro contento, vt cùm terra dicitur corru- 34 .
par.quæ pi&turisque Aſtronomorú.quis enim neſcit nullas pta , vel à Deo iudicanda, aut vrbi alicui remiliùs Deut. 32.
ftionum V.1 .
1. Decad . in cælo eſſe veras viſas,angues, lcones, crateres , futurum.8 Tertiò per Hyperbolen, vt quando lapi- lg Genef.6 .
c.9 . quæft. naues, Pegaſos; ſed hæc, dicis causâ cantùm, nos des dicuntur clamaturi, terra dicitur aſpectu Dei V.11.
princip.s. imaginari? Fictitiæ verò figuræ nulla poteſt eſſe tremere, vel reſponſura interroganti ." Quario per 1. Paralip.
9.1 . & z . efficientia, quâ talis eſt, nec cum verâ figura lym Analogiã & Metaphoram ,vtcùm ſol dicitur prçel- March.li.
pathia,vel amor naturalis : id enim quod non eſt, ſe diei, i lunanocti , Luna vocatur regina cæli, v.22.
quem cffectum , in eo quod eſt,queat producere ? ſtellis tribuitur immundicia , aſtra dicuntur lau - h Luc. 19 .
Deinde cóparationes illæ nihil prorsùs ad rem dare Deum , item nominantur virtutes cælorum . 1.40 .
Pfal.103.
faciunt . In Echo cuncta ſunt realia entia , homo Quintò non ex veritate , ſed ex hominum opinione,vt
CС V.7 .
loqués ,vox repercuſſa ,parics repercutiens:nec ta cùm * legimus militiam cæli de aſtris & ftellis. i Geneſ.r.
men vlla parietis cum homine limilitudo ,vt illa Quâ regulâ aptè accommodatâ foluuntur omnia v.16 .
rum ipfi dicunt eſſe imaginum . In ſpcculis quo Pauli Ritij, & ſimilium impiorum de animatione lerem. ..
z.v
18. & 44
que illis incédiariis, omnia ponuntur reipsâ con cæli argumenta ex facris literis petita . V.17.Iob .
liſtentia , nihilconfingitur: nec vlla quoque for Deinde cælorum & aftrorum putida illa ana- 15.v.is. &
me similitudo inter terminos extremos , ſolem logia ad ſingulas ætates, & corporis partes, & ani- ; 8.v.7.
vrentem & lignum quod vritur.In citharis autem , mi quoque affectiones,nónne nugatoria cſt: lane | 6.Danie
Plal., 2.,V.
l.
euidens requiritur à parte rei conuenientia , in qui rectè philoſophantur , illi vel nullos præter 4.V.32 .
cenſionis modus idem , fidium concinnitas, citha lucem & motum influxus in hæc inferiora cælis & k Sophon.
raſum debita propinquitas, limilis aëris criſpatio, aſtris concedunt; I vel potiùs influentias quidem :v ...cum
quæ fonitum quali plectro cliciat. agnoſcút à motu & lumine realiter diſtinctas: per 1 Varicus
Denique quis figurarum huiuſmodi, characte quas,non calorem hunc enim moru & luce pro- lib.z. con
rúmque vires,atque finilitudines vnquá nugoni ducunt ) ſed alias elementorum qualitates etiam trai Aftro
bus iſtis reuclauic ?quod reuelationis teſtimonium D gignunt,quarum in corporcarum rerum tempera- llog :Medi
proferunt ? Gi Chaldæos, Ægyptios , & Platonicos mentum ,vis eſt aliqua. Sed addunt hanc poteſta- recta fide
laudent, quæram rurſus, à quibus iſti acceperint, tem certis cancellis circumſcribédam . Primò por- c.1. Bucca
quod fanè mortalium nullus ſolo ſtudio vel ex ſe cælos per ſe res inanimas, mixta & elementa, ferreus in
perimento , intelligentiâ quiuitconſequi. producere. Secundò cælos viuentia imperfecta, 2.de cælo .
Præterea fatentur magi, quaſdam imagines non quando naſcuntur ex putredine, gignere , per ac
ad fimilitudinem cæleſtium illarum , quas dixi cidens tamen : ſcilicet quando particulares cauſa
inus , ſed ad fimilitudinem rei quam operans ani materiam fic diſpoſuerunt , vt fit femen aptum
mo concepit conficiendas , verbi gratiâ : ſi magus viuentis, tunc cnim huic temperamento cæli ſuo
1 optet duos committere , duorum inter fe pugnan influxų maiorem calorem largiuntur, & illud per
tium :fin verò amorem conciliare velit,duorum ſe fe &tius reddunt. Tertiò conſentiunt , quoad per- m Contra
cóplectentium effigies ſculpédas: fi fecúdi aliquid feeta viuentia , ad eorum generationem non poiſe Auicenná,
petitur , in re&tâ iconis ſuperficie : li verò infau cæleſtia corpora aliter concurrere, quàm coadiu- And. Ca
ſtum quid , in dorſo ſçu auersâ pacte inſcriben uando particularem cauſam eiuſdem fpeciei cum & alios.

dum , quod velis euenire . Harum imaginum Ne. E re genitâ.quo ſenſu ſol & homodicuntur hominé n Ant.Mi
Atanabum tradunt inuentorem , & Albertum in gignere:quæ cun &ta in Scholis Peripateticis cócra randul.lib.
Speculo,approbatorem :quæ omnia ſeipſa vanita quoſdam m ſuntreceptiora. Quartò quoad animi 22. fingul.
b infra ca. tis arguunt & poſtea reuellentur b . Ex his camen affectiones facilè conceſſerim : quoniam hæ ſequi org.Vene
3.9.3 .
deliriis pergunt maiora ſerere deliramenta. Colent corporis difpofitionem :etiam aſtra influxucus Cant.
Prinio di cui morbum vel fanitatem velis ad fer ſuo ,mediante corporis temperie,hominem non 1.libr.2 .
Harmoc.
re,principiò id attendendum , vt ætati eius conue nihil inclinare : ſemper tamen arbitrij libertas in
mundi à c.
niens planeta deligatur , verbi gratiâ, ſeni Satur tegra manet homini. Fuſiùs ifta differunt & pro- 3. Veracru
nus, puero Mercurius , viro lupiter , deinde etiam bantmulti a ſcriptores huius æui pereruditi: cos cius in lib.
planeta conueniens affectioni ſeu qualitati indu cenſeo conſulendos iis , quibus ifta non ſufficiunt. 1.Metcor.
cendæ , vt odio Mars , amori Venus : denique fi Atramé his nihil cófirmatur figmentú illud aſtro de Sacra
gnum quod parti corporis , quam velis iuuare vel logorum: quia cælum & altra cauſæ ſunt commu- philofop.
Tæd «re, prælit, vt fi capiti aries, li pedibus piſces. nes tátùm & vniuerſales, quatenuscóſeruant infe- cap . 31.

riora
LIBRI I. CAP. III. Q. I.
7

ciora neà contrariis ſuis diffoluantur:atque ita in- , A , operatiuis iiſdem perſeuerantibus,quæ priùs fue
directè tantùm & mcdiatè particularibus agenti rant,arte tantùm noua figura extrinfecùs aduenit,
bus ad agendum fuppetias ferunt: ſed cum iiſdem ad quam nihil ſidera pertinent, & quæ nihil poteft
caullis particularibus immediatè ad agendú con in ca,in quæ priùs non potuerat:nifi fortè ceram
currere nequaquam poflunt.Vnde & illud conſe velaliam materiam mollem ſigillarc ,quod tamen
quitur, quod cùm in Ayunt;in folam vnam corpo facit, non quatenus fic vel ſic eſt figurata ,ſed qua
ris partem ncqucant influere , quin fimul in alias ten' durior eft, & angulos aſpectos haber.Viderut
influant. hoc multi , qui ſobrij,erian non Chriſtiani.Nam
Quare meritò tales aſtrologomagorum obſer Rabbi Moſes Maymon, s Tatianus ,& alii poſtea sc.72.Du
uationes à mcdicis peritis reiiciuntur, vt inter ce citandi,fatis clarè hoc profitentur. Idem allerunt ctoris du
teros à Bapt.Condroncho de morbis veneficis, lib.2. Iuriſconſulti quidam , & plures cum D. Thoma bitant.
6.6 . & iam olim fuere decretis Ecclefiæ damnaræ , Theologi . Multa de his imaginibus le&tu grata de Arles
o Fr.Picus vt fuit oftenfum à Pico & Bened. Pererio . Meri habet Laurentius Ananias Lib.4.de Nar.demon ,à libr.delu
d. operes to D. Bafilius ſcripſit, pridiculum eſſe aſtrologis fol.768. perftit. D.
Thomas
Diuina.A- contradicere , cùm corum di &ta fint omnia igno QVÆSTIO II. 2.2.qu.96.
ſtrolog. rantiæ & impietatis plena . Et D. Bonauentura B ar.2 , lib.4 .
p la Hex. 9 obferuationem hanc effe à Deomaledictam , & An effeftis Magici bwituſmodi,miraculis fimiles,oriri cõtr.gét.c.
91.p.Cen- ab Eccleſiâ interdictam : & , quæ per aftra procu : 5 :1 ,
ciloquij. pollint ex naturali hominiscomplexione: 104. & ios.
& ibi Ferr.
ido- rantur , V , de- Silucl.ver.
lolar inte
holdet ante heller
. Hæc
Hizce caufa fuir,cur Tertulianusaltrologiá Qune hodit.Aliciénnaquidemidhominiesi- cupcibutio
medium . inter Magiæ fpecies recenſuerit : multis etiam
buit , ratione animæ. nam cenſet intellectui bene 9.10. Vai
Glycas.P.1 . Histor . in Mathematicos huiuſmodi rus libr.z.
diſpoſito & fupramateriam eleuato , res cunctas, de Faſcino
inucharur.
quæ materiâ conſtant , cæleſtes, & terrenas, Gimca.14. Pet.
Obiiciunt,de diebus Criticis, quos mediciin ſan plices ac mixtas , obedire. Quod fi de morali di- le Loyher.
guine minuendo,& potionibus prçbendis,ſeruát, & um obedientiâ,inſanumeſt:quia hæc folis ratio- bbraio de
co quòd talibus dicbus Planetæ certi ægricudini fpc &ris.
ne præditis competit: Gi de naturali obedientiâ di
illi propellendæ idoneidominantur . Verùm hæc
ctum , parum id philoſophicè. Nam creaturæ { pi:
caula quam adferunt , ncc vera eſt,nec propoſito ritualis & corporalis, vnius quoque ſpeciei ad
ſubſeruit . Agite enim, certum aliquem planeranı
aliam ſpeciem ,nulla nunc eſt naturalis ſubiectio,
nominate': qui dominetur primo die critico.v.g. niſi ratione actionis & paljonis , propter quam ,
dies ſit craftinus,cuiLuna præfit:fint ergo feptem c quod imbecillius eſt , id cedit fortiori. Sed illa,
ægrotantes , quiſingulis feptem diebus continuis
quam Arabs videtur infinuare obediétia, Vniuer
in morbum inciderint: profe& ò tunc futuri ſunt
( alis , ſoli Deo ratione omnipotentiæ debetur , &
feptem dies critici cótinui.nam primus erit fepti
à creaturis exhibetur. Meritò igitur hoc delirium
mus dies criticus primi , ſecundus ſecundi, atque refcllunt Theologi. a
deinceps ita finguli ſeptem aliorum ordine ſuo: la Ananias.
Alij hanc virtutem largiuntur ſpeciali cuidam d.libr.4.&
ſeptem etiam continuis luna diebus præerit.quo
temperamento corporis. Confingunt enim ceni- Sibyllan.
nihil abſurdius.Cauſa igitur verior perėda,ex ip
peramentum quoddam æqualitatis ex humorum Decade za
sâ humoris in corpore runcfæuientis proprietate. peregrina.
& qualitatum actiuarum ad pondus æquâ mixtio quait.q.3
Nam quidam humores adeò celeres & acres funt,
ne reſulcare. b quo qui fit prædicus , aſſerunt re- cap.8.
vt vnoquoque die ſubiectum inuadant: alij fecun
merarij , poffe miracula cum perficere : & , vt vi- b Sic Ful
do die: ſunt qui tertio , & qui quarro ( vnde Febriū
deas non confiftere vno in gradu impietatem , ginas,For.
differentiæ manant ) quidam tardiores feptimo adiiciunt blaſphemiam , huius temperamenti vi, bus, & alij
tantùm vel octauo die recurrunt, Haruni accel.
CHRIST Vm Dominum tot miraculis co - medici.
Gonum dies medicis coniecturam præbent , quid
ruſcaſſe. fic impij non tantùm Magi,c ſed & Ful- Agripp.
(perandum ſitde agri valetudine. Vnde & decre- D Paracell .
ginas Medicus .
& Cöcilia
torij ſeu critici dies vocantur.Nihil ergo hoc cæ Verùm hoc corum prorsùs ridiculum, oftendit torDiffer.
licolis iſtis ſuffragatur. Condronchus medicus, lib.2.de morbis venef.ca.4 . xx.qui ta
Conclufio fit, ex articulo PariGenfi xxi. Quod & impium effe,tam accuratè docuit Mich.Medi- mécono
imagines ex metallo vel cerâ,vel alia materia,ad cer
nad , vt malim eò vos remittere, quàm nihil ad- mine Ful.
tas constellationes fabricate, vel certo charactere, aut gioaté re
dendo mucandóve aliena ſcrinia compilare. Mihi prchende
figura efformata, aut etiam baptifate , exorcifare, aut
ſemper viſum parùm philoſophicè , talem sůxpx- sal.
confecrata , aut potiùs execrate , fecundùm pradictas
olar, feu ( vt ipli vocant) iuſtitiale temperamen- d d.li.2.c.
aries,et ſub ceriis diebus,habeant virtutesmirabiles,
cum humanæ complexionis, excogitari: quod li 7.à fol.66.
qua in libris huiuſmodi fuperftitiofis recirantur: error
non impoſſibile,prorsùs tamen eſt ſuperuacuum .
eft infide,o philofophia naturali, & affronomia vera.
Ex hoc conſequitur neminem naturâ naſci vel
Probatur conclufio.Fidci hoc repugnat,quia pec
medicum vel faſcinatorem aliorum . Nam li {pe
catú cſt idololatriæ , effectus qui à lolo Deo pro
ciei ratione hoc competeret , omnes tales eſſent:
cedunt,exſpectare à dæmone, vel conſtellationib.
blaſphemú quoque & facrilegum eſt,ritusſacra. Ef ſpecici rationenon competit,cedo( ſodes)quæ
fint illæ conditiones indiuidux , quæ hoc natura
mentorum & rerum ſacrarum talibus ſuperſtitio
liter tribuant ſuppofito ? ſed videde hac re Leo
nibus inquinarc . Phyficæ & aſtronomia iſta re e libr.3.de
pugnant , quia nec iſta tales Giderum influxus a nard . Vairum . c
Faſcino ,
gnoſcit:nec illa naturalibus cauſis tales effect ' ar QV Æ STIO 111. ca p . 6.

tribuit. Nam hæ figuræ neque vim habent quid


Quanta qualiſque fis visimaginationis , quoad
quain ex aftris eliciendi: neque in fubie & um no
effe&tusboſce miros?
uam aliquam qualitatum mixturam inducunt,aut
vllam elfentialem formam imprimút: ſed manen E vi imaginationis multi multa ſcripsêre,vt
ID
tibus eâdem formâ & mareciâ , qualitatibusetiam Picus Mirandulanus lib.de imaginat.Marfil.
A 4 Ficinus
8 DIS Q VISITIONVM MAGICARVM

Ficinus libr.13.de Thcolog . Platonicâ, & in Pri- Ave quæ imaginantur aliquando ſenſu aliquo per
ſciani Lydi commentar.de phantaſiâ & intellectu, ceperint,vel corú illud quod imaginantur coniun
Anton.Mirandulanus libr.29.de fingular.certam . Etim ,vel parces eius ſeorGm , vocùm quis Chimę
Toſtatus in Gen.cap.30 .MichaelMedina lib.z.de ram vel Tragelaphum aut fimilia voluit imagi
rectâ in Deum fide c.7 . Vairus lib.2.de faſcino ca. natione. Nec enim neceſſarium arbitror, vt fimul
3.ValeGus de ſacra philoſoph.ca.11. Pererius in d. ſenſu percipiat : ncque vt paulò antè perceperit:
cip.3o . Gen. & Conimbricenſes noſtri in 7.phy neque vtad eum modum , quem imaginatio re
licor.cap.2.9.1. & alij mox citandi. præſentat;perceperit ſenſu.Narrabo quod geſtum
In eo conueniunt omnes , imaginationis vim Legione, in quodam Religioſorum collegio an
eſſe maximam : & quia vis hæc conliderari poteſt, te annos vix viginti: noui perſonas , quibusacci
vel quoad corpus ipſius imaginantis , vel quoad dit.Erat laicus vnus,ſolitus interdiu pucros rudi
corpus alterius : ideò de vtroque ſeorſim diſqui mentis Catechiſmi imbuere ,cogitationes exdem
rendum . Conueniunt omnes , quoad corpus pro doğmienti reçutrebant, ita vt in ſomnis & præci
prium imaginantis plurimum in illud poſſe.docc- B neret, & doceret, & hortaretur, & increparet pue
tur id rationc & experientia , ratione, quia imagi ros æquè clamosè & ferucnter , ac folebat inter
natio ,dum retractat rerum obiectarum ſenſu per diu : lic turbabat vicinorum ſomnum , itaque qui
ceptarum ſimulacra ,excitat potentia appeticiuam propinquior illi habebat alius laicus, & fæpè mo.
ad timorem , vel ad pudorem , vel ad iram , vel nuerat, quodam die illi per iocum minatur, li per
ad triftitiam : hæ vero affectiones hominem ficaf gat hos clamores edere , lurrecturum fe nođu, &
ficiunt, vt calore velfrigore alteretur,ve palleſcat ad thalamum eius iturum , & flagello ex funiculis
vel rubeſcat, vt quaſi exiliat ſeu efferatur,vel tor intemperies haſce abacturum .Quid Gundifaluus?
peſcat feu deiiciatur . Et ideò D.Thomas optimè lic enim vocabatur , ſurgit circa noctis medium
tradidit, imaginationem poſſe in corpus imagi dormiens, & egreſſus, vt decubuerat,in indufio
nantis omnia , quz naturalem coordinationem ha cubiculum fratris collegæ ingreditur,manu forfi
bent cum imaginatione : vt ſunt motus localis in ces ferens & prætentans , & rectâ ad lectulum al
dormientibus : & alterationes per frigus & calo terius ,qui fuerat interminatus,cótendit. VideDei
rem , & quæ hanc alterationem conſequuntur, prouidentiam . Luna lucebat, & nox innubis erat,

nullam verò vim obtinere ad alias proprij corpo & frater iſte vigilabat: videt accedentem , & cele
ris diſpoſitiones, quæ naturalem cum imaginatio riter le de lecto deiicit,quâ paries erat nónibil re
ne coordinationem non habent , vt puta ad figu mo : ior. Noctábulas lectulo proximus forficibus
ram manus vel pedis : vel,vt quis adiiciar ſtacuræ culcitam ter quatérve petit, & confeſtim redit yn
ſua palmum vnum , & quæ ſunt fimilia. Vide D. de venerat.Manè facto interrogatus,negat ſe me
Thom . 3. part. quaft.13.art.3. in ad 3.6 libr.z.conra minifle , neque id facere vnquam in aniinum , vel
gent, cap. 103. Experientia quotidiana cernitur in leuirer, induxılle : tantùm cogitaſſe , G aliter cum
Noctambulis illis , qui in ſomnis mira faciunt, in flagello ad le accederet, illam intentatis forficibus
quibus conſtat hæc per imaginationem fieri ſenli perterrefacere , & abigere. Non ergo neceſſe eſt:
bus ſopiris,de quibus exftat Andreç Libauij liber, tùm ,cùm imaginatio operatur, immediatè prçcel
Breuius autem rem expedit alter medic ' Andreas Gile rei externæ ſenſum : licet neceſſe lit,vtearum
Laurentius libr.4 .biſtor.Anatom.q.12.hisverbis, rerum fit naturæ fenſus aliquis , & earum ſenſa
Dicamus moueri dormientes , quia exigua vis in mu quis à natiuitate deſtirutus non fuerit : ideò enim,
D
fculis laiens à forti imaginatione excitatur : propter nec cæcus à natiuitate colores , nec ſurdus à na
eà non mouentur fomniantes , nifi valida imperan ciuitate ſonos imaginari poterit a :nam imaginatio a Ariſto.3.
te imaginatione , bruorum imaginationi fimillima. motus eſt à ſenſu actu factus , auctore Ariſtotele de anima.
Eft autem dormientium imaginatio brutorum imagi. 2. de anima. Suffi.it etiam vt rerum quas imagi
nationi fimilis,quia rationem repugnantem non habet. namur fimilitudines aliquas ſenſu aliquando per
Vnde fit, ut illi multa moliantur ,qua vigilā es non au ceperimus : fic enim vel illud idem , vel fimile ali
dereni, sectum ſublime confcenduni per trabes , en lae quid poterimus imaginari , & læpè ab externis,
cunaria oberrani, omnia deniqueaudent intrepide, quæ remotiſſima à nobis vel tépore vel loco ,ima
quia imaginatio vaporum caligine conſopita , pericula ginationcm moveri & prælagire nobis ,quæ certò
non agnoſcit. Non ſentiunt aniem dormienies , quia poſtmodum eueniunt, Ariſtoteles fatetur,in lib.de
obie &tum fenfus non adeft, at motus obie &tum babet Din natione .Nec abſurdum mihi videtur ,res futu
propriam , appetitum ſcilicet, qui fpe &tra imaginationi ras aliquando,priuſquam contingant, fignificatio
repræſeniat . Cùm ergo per fomnum fericntur cetera nes quaſdam aduentus ſui præmittere,quæ aërem
E
facultates animales, ſola imaginatio ita plerunque ope ambientem nosmoueant, quo moto,ſenſus nofter
ratur, vt vim motricem , da ceteras inferiores,ccu man-, mouetur,& lic ſensûs motio præparatio quædam
cipia quedam moueat, quod cum fit,fpirirus animales eſt iplius imaginacionis : & ad præparationé ima
morui inſeruientes ad ſua organa ire coguntur. Exci ginationis neceſſaria eſt ſensûs motio , ad ipſam
lantur autem pradicti motus,ex rerumad id cogētium verò imaginationem , nullo alio ſensûsmotu præ
feruatis intrò ſpeciebus.Huic porrò affeétu i ſuniobno cerca ind gemus , hæc haud dubiè eft fententia D.
xij , qui ſanguine fpumanie multo feruido que ſpiri. IGdori , & D. Hieronymi , & Thomæ Mori,mox
in abundant . ] Hæc illc , & trium exempla adiicit. cicandorum ,nec ampliùs probant arguméta And .
Galeni, qui ſe ſomno oppreſſum integrú ferè ſta Cçſalpini,lıb.s.Peripateticar.queft.cap.vlt.vbicon
dium confeciſſe narrat , nec à fomno excitatum cendit imaginationem à rebus externis moueri
priuſquam in lapidem impegiſſer.Theonem Scoi poſſe , non rnoto ſenſu .
cum dormientem in fomnis ambalare , Periclis Quoad corpus alienum,nonnulli cenſent ima.
ſeruum in ſummo tecto fpaciari ſolitum.Putarim ginationis vim ſe longillimè porrigere , adcò vt
verò hoc contingere potiffimùm in his , quorum pollic etiam remotiores faſcinare,vel ſanare, & res
imaginatio vehementior eſt, & acriùs perturbari, loco mouere, & fulgura, & pluuias cælo deduce
ac tenaciùs apprchendete ſunt foliti ; & fufficerel re : vt A wicē na lib.de anima27.4.C.4. & alij,qui ta

men
LIBRI I. CA P. III .
9
men in modo efficiendi explicando diilentiunt. A diſp.18 Metaphyſ.sect.8.v. 28. & Conumbricélium
quidam hoc illam poſſe volunt, per certos , quos i in 7. Phyſic.c.2.9.1.2.7. Valenciæ 2.2 . difp.6.quaft.
pli fomniant, radios ( Alkindus lib . de imaginibus) 13.punéto 2.Vairi o aliorum. alteram ablolutè id
alij per ſpiritus ex corpore vi imaginationis expul affirmantium ,vt Michaël Medinæ lib. 2.de rectâ fi
ſos; Paracelſus lib.de imaginib. Pomponatius lib.de de c.7.Marlil:j Ficini lib.13.de Theolog. Platonica. &
incantament.c.3.6 4.And.Cataneus lib.de mirabil. Bened.Pererij ſupr. folent ad hoc probandum ad
effectuum sauſis. Sibyllan.d.cap. 8.9.3 . Cæteri cum ducere inirifica exempla diuerGratis liberorum à
Auicenna & Fulginate , ſolo animæ præftantioris parentibus , vt artificium ruſticum , de quo Colu
imperio : imaginationis virtuti hoc tribuit Auge mella li.8 .& ad quod allulum à Calpurnio Eglo.2.
rius Ferrer.li.2.methodic.11.nó indicat vtrú animæ Me docet ipſa Pales culium gregis :viniger albe
imperio , an Aluore ſpirituum mediante: ſed puto Tergamaritus ouis naſcentimulet in agna;
eum in Auicennæ ſententiam conſpirare. Que neque diuerfiſpeciem feruare parintis
Sed nihilominus fit concl.talıs ; in corpus alienum Poſit,eo ambig1:0 'eſteturvirumque colore.
difiunétum & ſepararam ab imaginanie , anima hu quod primùm factiraſle lacobum Patriarcham le
mana neque per imaginationem , neque per alium po- | |B gimus Genel.xxx . & licet D. Chryfoft. tom . 57. in
tentiam ,mediantibus vllis radiis,fpiritibus,velfpecie Geneſ.cenſuerit hoc naturæ modum tranfcendiffe ,
bus,vlla mirifica huiuſmodi porestefficere. & llidorus lib.12.Origin.c.1. contra naturam fuifle
Hæc concluſio eſt comın inis Theologorum , ſignificet; id tamen non ita capiendum , quaſine
D.Thom.Ferrarienſ. Medinæ ,Pici, Vairicitarorú , gent naturali rationi conſentaneam hanc colorú
& medicorum Valeſij , Candronchi, Bokelij , & in fætu varietatem ;fed tantùm præter ordinarium
Cæſalpini, & aliorum . natur.p Curſum : nam ſolent parentibus colore fi
Probatur, quoniam imaginatio cſt actio imma miles agni gigni : hîc autem induſtria Iacobi, quam
nens : & ideò anima imaginans nullam realem qua ab Angelo tamen edoctus erat , teſte Theodoreto
liratem poteſt imprimere rei diſiunctæ , quod vt in 9.88.in Genef.contra accidit. Nec enim naturali
eam agat foret neceſſarium . Conf. quia radij tales , rationi conſentaneum id fuiffe,ignorauit Iſidorus,
nulli funt: fpiriruum tanta vis eſſe non poteſt: (pe qui rationem mox ſubiunxit , & exemplis confir
cies dumtaxat habent vim repræſentandı: anima mauir ; vt & D. Hieronym . & D. Auguſtinus , &
denique vnius ad alterius animam vel corpus nul Galenus , & Plinius , quorum omnium verba habes
la eſt naturalis coordinatio. Et ideò præſtigiator apud Pererium noftrum ; & quædam apud Alfon.
ille Mirabiliarius CæſariusMalteſe , qui Antuer Mendozam in Quodlibet. q.9 . Poſitiua. & Andr.
piæ anno 1599. Cortilegas quaſdam diuinationes Laurentium hiſtor. Anatom . lib . 8.cap.20 . Addit
ſic palliabat; quaſı, ſpiritùs fui efficaciâ prædomi Pererius fimile exemplum de prole albâ ,ex vtroq;
nantis ſpiritui alterius,alter ad eligendum quod i parente Æthiope, ex Heliodori Æthiopicæ Hiſt.
pſe volebatcogeretur;præclarè mentiebatur. lib . 1.Ettale, quod Buſcoducis perſonatus dæmon
Pomponatius contendit , has ſpecies ſpirituales cum vxore concubuit, aſſerens, ve ſunt petulantes
poſſe gignere aliquid reale , nempe id cuius funt ebrioli, fe dæmonem gignere velle; natus ex eo
fpecies ; ſicut faciunt ideæ in mentediuinâ . Ve concubitu infans dæmoni ficie fimilis , qui ſimul
rum hoc imperitè dicitur. Nam ideæ in mente ac natus laſciuire & Caltitare cæpit , narratur ab
diuinâ funt fubftantiæ , non accidentia : funt etiam Hier.Torquemada in Horto Florum . Sed hoc exem
altioris ordinis , quàm hi ſpiritus ; nec illæ quic plo & fimilibus concluſio non fatis probatur .
quam in Deo innouant aut immutant . In creatu Nam hæc tribui poſſunt imaginationi matris; vt
ris verò nunquam viſum fuit, vt imaginaria fpecies tribuit D. Iſidorus his verbis ; hancenim fæminarz
ſibi ſimile producat. v . g.ſpecies equi gignatequu; D dicunt effe naruram ,vtquales perſpexerint,fiue menie
ſpecies caloris,quam ego imaginor , nudum & al cogitauerint , in exiremo voluptatis aſtu , dum conci
gentem alium à me remotum calefaciat . Si quid piunt,talem ſobolem procreeni. Etenim anima in vfu
tale valeret vis imaginatrix , iampridem alchimici venereo formas exırın ſecasineus tranſmitrii,eorúmque
aureos montes eſſent adepti . Denique ſpiritus hos futsata rypis, rapit ſpecies corum in propriam qualita
neceffe eft, fi funt,ré eſſe planè dubilem : quæ, cùm tem .] quod apertè à D. Hieronymo Tradition, in
extra imaginantem ,velut extra matris vterum fæ Genef.cap. 3o.accepit;qui matri quoque totam vim
tus,effuſa,ſtatim ab aëre circumſtáte corrumpere tribuit ;vt & D. Auguſtin.de Apiboue agens lib.18.
tur.Cæterùm quæ aduerfarii obiiciunt, ea vel falla de ciuit. Dei, cap. s. fed & Thom . Morus Martyr
ſunt, vel in iis ad imaginationem actio per conta carmine lepido , quod etſi totum Pererius refert,
ctum acceſſit, quarc pertineni ad ſequentem con ego partem deceipam,quæ nobis vlui;
clufionem . Hinc porro eliciuntur tria , primò non Atqui graues tradunt ſophi:
poffe aucupé ſolo viſu & imaginatione aues cælo Quodcumque matres interim
detrahere, quod tamé aſſeruit MichaelMontanus, Imaginanturfortiter
ti.1.des Eſſais,c. 2. Secundò non poffe quenquá lo- E Dum liberis dant operam ;
lâ imaginatione alterius faſcinari, vt accuratè ofté Eius latenter , notas
dit Valefius lib.facra philofophia ,c.68 Tertiò multo Certas,et indelebiles,
minùs ſic aliud fanaripofle: ve rectè Ariſtoteles in Modóque inexplicabili,
problem . & Gratarolus apudPomponat.cap.6 . In femen ipfum congeri:
Secunda concl . faris veriſimile eft , per accidens Quibus receptes intime
poffe aliquid imaginarionem in corpus vicinum , arità Simúlque corcoeftenibus;
quapiam coniunctione, to conta tu es copulatum ,fita A mente mauris infuam ,
men & imaginatio fit valdè intenſa , á vicinum cor Natüs refert imaginem ,
pus ad eam affectionem valdè difpofitum . & ita vult factum , vtqua marico quatuor diffimi
Sic puto conciliari pofle fententias contrarias , les proles legitimas pepererat, quia ſecura de ab
vnam abſolutè ncgantium imaginatricem vim ex ſente non cogitabat; vnum ex adulterio conce
terna corpora immutare poffe, quçeſt Frā . Soarez prum curucæ huic ſimillimum ediderit ; cò quod

concipiens .
ID DISQVISITIONVM MAGICARVM

concipiensmetuerit , ne velut lupus in fabalā ma- | A , Senatu ; vxor grauida,cum in domum irrumpente
ritus interueniret. Diffimilitudinis tamen illius ſeditioforum duces vidiffet,exterrita ;poſt peperit ,
cauſa eſſe poțuit : quod dum illos conciperet,men que m de fonte luftrali ſuſcepi: is infans ſemper o
te & imaginatione aliis mæçha intenderet. Puta culis externatis maternum pauorem ; iam adole
rim itaque fieri poſſe ,vt propter folam fæminæ i Icens emotæ mentis perſiſtir.Fugio domeſtica ma
maginationem id çontingat , licet fatear vt pluri la . Scribit Fernelius lib . de hominis procreat, pauo
mùm concurrere imaginationem vtriuſque ;vt do nem, fi dum ouis incubat , linteis albis circumtega
cet Fran , Valeſius dilib.de Sacrâ philoſophia , cap . 11. tur, albos omnino pullos, non variantis coloris e
Neuter tamen tunc agit per imaginationé in cor dere.Quælo ,num oua non ſunt corpus leiunctum ?
pus alterius. Ná imaginatio operatur dumtaxat in Vides tamen imaginationis efficacitatem in illud.
lemen prolificum , quod pars imaginantis fuit, & Prætercà , cùm imaginatio accenderit calorem in
ideo ſemịni anima imagináris non quidem actu ta corpore imaginantis ;cur contiguum ei corpus ne
lem formă imprimit(v.g.coloré curis vel criſpitu queat etiam calefieri? Non tango illam quæſtio
dinem capillorum ) cuius actu ſemen capax nó eſt; nem an ſolius imaginationis tanta vis fit in hac fi
.
ſed virtutem quanda & ex generante deferendi & B militudinis efficacitate , vt plerique à Fernelio lib
conferendi in fætum qué format, ea quæ generáti 7. phyfiolog.opinantur ,an verò partem fibi motus
fecundú animam infunt ,vt in corpore generato in ſeminis & vis formatrix vindicent, vt docet Andr.
Laurétius li.8.hiſt.Anato.9.20.cú legere poteſtis.
cipiaț eſſe corporaliter, quod in animâ generantis
erat ſpiritualiter.lege eundem Valefium ,cuiusferien Ego manum tollo de tabula :moneo tantùm ,vel
tiam cõiunxi cum explicatione Thoſtati g.10.ind.c.30. moueo potiùs dubium .
Gen.Sed an fufficiat ad hoc imaginatio folius ma B.Auguſtinus narrat quendam , quandocunque ei
ris ? videtur velle Plinius lib.7.c. 12.dum vtriusli placebal,ad imitaras quafilamēiantis cuiuſlibet homi
bet cogitationem memorat , & fortè Marſilius Fi nis voces ,iia ſe auferre à ſenſibus, & iacere folită mor
cinus lupra , dum promiſcuè parentum meminit, two fimillimum , vtnon folum vellicātes atque pungen
& Calpurnius verſibus ante laudatis ? putarim ra les non ſentiret;ſed aliquando etiam igne vreretur ad
men eos id noluiſſe , ſed requirere vtriuſque con moto ,fine vllo doloris fenfu niſi poſtea ex vulnere. Húc
curſum ;non maris dumtaxat; qui an ſolus ſufficiat, fed non ſentiendonon mouille cor
porro non obnitendo,
problematicum , quia incertum eſt quid , & quantú pus ſuum probat;quòd tanquam in defun &to ,nullus in
conferat ſemé virile aut fæmineum ad færus ma Heniebatur anbelitus: hominum ramen voces,ficlarias
С
teriam atque conformationem . Si fæmina ſemen loquerentur, tanquamde longinquo inandiſe ſo poftea
non emittit , vt voluit Ariftoteles in lib . 1. 2. de referebar.lib. 14.de Ciuit.Dei, ca.23. Hoc vir eru
general animal.aut ſi formam viucnti tribuit folus dítus factum vult, quia per vehementem imagina
pater ,vt nonnullis viſum ; aut ſi ad generationem tionem ille ſeipſum abſtraxerit à ſenſu rerum præ
vtriûſque ſemen pro materia & forma ſimulac ſentium.Cogita( lector )an nó fit veriſimiliùs hunc
currat,quod medicorum præcipuis placuit:proba magú fuiſſe , & ope dæmonis ex pacto in exſtaſim
bile eſt ,patris imaginationem fufficere: fi verò pa fic abripi coſueuille. Nam huiulmodi effectus o
ter ſolumn ad formam conferat , inater ad formam mné imaginationis vim clarè ſuperat, cùm exſtalis
conferat æquè , & ſola materiam ſuppeditet ; pro à voluntate humana non dependeat , ve ſuo loco
babilius foret , non ſufficere. Quicquid eſt , illud oftendetur.Pergamus ad aliam quæftionem .
conftat ex imaginatione tempore conceptus , non
ſatis efficacem elle concluſionis noſtræ probatio QVÆSTIO I V.
nem . Magis vrger imaginatio , quæ poſt conce An ſolo contactu , viſu, voce, afflatu, oſcula, vel nudi
ptionem ſuccedit. Nam videinus prolem etiam D lintei applicatione vulnera morbi fanari, do
iam formatain in vtero maternæ imaginationis
alia mira buuſmodi perfici natura
diſpendia fentire, vt in prægnantibus accidit quo liter poffini ?
N. Com- tidiệ. Legi V Vitebergæ ciuem cadaueroſà facie
mét. in ca, natum : eo quòd mater vterum ferens obuio ca Votquot aſſerucre, commune hoc ponunt
Gen.zo. dauere ſubitò fuiſſet pauefacta : Iſenaci, pudicam fundamentum ſuperſtitionis fuæ : fpiritus per
& formoſam matronam ; ſcribunt peperille gli arteriam ex corde promanare , & per vilum alpi.
rem ; quia ex vicinis aliquis glirinolam appenderat, cientis ,vel per os loquentis, vel per poros tágentis
ad cuius conitum reliqui fugarentur; is occurrit mulie erumpere; & ,viſi,audientis,vel tacti le arteriis inſi
ri grauida , qua ignara rei , ſubiro occurſu. & afpeétu nuare,indéque cor petere , & eò efficaciùs penetra
gliris,ita eft conterrita , ve foetus in vtero degeneraret re;quo fpiritus vehementiori voluntate vıdentis,
in forman beſtiole. Nicolao 3.Pontifice Romęquo loquentis,aut tangentis fuerint emiſli.
dam in palatio malierinfantem vrlo fimilem pe Prima conclulio , vis ifta voci non eft tribuenda.
perit,eò quod (medici iudicarunt) ibidem variis in probatur,quia vox in audienté nihil poteft operari
locis vrli depicti cernebantur. Paderbornæ mulier niſi per accidés , ratione loni vel ſignificationis ver
hæretica ante annos ſexdecim plus minùs ( res ibi Eborum , alterans audiencē, eâ quam adfert lætitiâ,
tum nota ) peperit filium modo Eccleſialticorum timore,mærore, & c.vt optimè Vairus docuit ”. a d.lib.2.c.
palliatum & pileatum ; quæ ex vehementi odio in Non obſtat quod adferunt , mirabiles effectus 11. Item
Papiſtas,vt vocant,obuiis ſemper maledicebat.Sed malis carminibus Magos operari , v. g. inſalurratis Condron
hoc fortè diuinæ vltionis fuit .Quid aliunde exem quibuſdam verbis in aurem tauri , bellua proſterni de morb.
pla peto? maternú , paternúmq ; genus ſuggerit.Fuit vt mortuam ;rurſus aliis ,eam in pedes erigi.Paren- venefi.c.s.
in materna genere Antuerpiæ,quæ yterum geſtás, tuin quoque execrationes vix vnquam irritas
fimiam in deliciis habebat;ynica ei nata filia, multa cadere: Non inquam hæc obſtant , quia illa de
ſimiorum retinuiç,nam & puellula latitare, & ge tauro ac fimilia fiunt å dæmone , vi 'pacti. Exe
ſticulari, & fimilia no pauca, Ex paterno,Lud.Del crationum verò effectus ; ſi repentinus; oriri po
rio , Vir honoribus clarus,ob fidelem Reginauará teft ex vehementi alteratione verecundiæ ,tiinoris,
operam , à peşduellibus Bruxellæ captus in pleno triftitiæ : fi verò lentus ſit & tardus, non id putan
dum fo
LIBRI Į. CAP . III. Q. IV . II

dum ſono verborum perfici, ſed Deum punire iu- | A retulerim ad occultam aliquam fimilitudinem ac
ſto iudicio liberorum nequitiam , & impietatem . ſympathiam morbi & auiculæ , non ad eius viſio
Hûc ego retulerim illud VVeſtphalæ mulieris ,quç nem ,hæc tantùm occalio eſt alterationis, quæ rem
diris & deuotionibus filium reddidit immobilem ; perficit.
b Ananias
libr.4. de quodad dæmonisoperationem alij retulere. Merim lupi quia priores videranc , vocis ei fa
Nar.dæm . Secunda conclufio,nec etiam viſío ſola , vel cùm cultatem eripuerunt? Millas fac, bone vir, nugas
imaginatione nuda,ad hoc faris efficax eft. poëtarum de Maëri. quin potiùs D. Ambrofium
Hoc de faſcinatione probátVairus 1.2.c.9.Ana laudas , ita ſcribentem ; Lupiſi quem priores bomi
nias d.l.4.Cõdronchus d.l.2.c.2.Bokelius li.de philtris nem viderint : vocem ei guadam natura vi videntur
6.1.Andr.Laurent.lib.10 . hiſt.anatom.q.z.fed de la eripere : fi autem cos homo priùsviderit ,exagirarime
nitate & fimilibus effectibus par ratio eſt. morantur. lib. 7. in Luc.c. 10. hoc ridiculum di
Supponunt contrariæ ſententiæ auctores, ocu cit Andr.Laurét.dclupo, & loa.Brodaus li.7.mi
lum aliquid emittendo cernere , cum Platoni (cel.c.7. ſcribit eos quirationem huius rei quærút,
cis. Sed quomodo iampridem exhauſti non ſunt planè deſipere:fed ipfe non fatis ſapiebat, confun
viſiui radij iſti,aut quæ hæc vis ſuppedicatrix nouę 1 dic enim lupum viſum cum vidente. Lupo viſo in
ſemper materiæ ? verior longè ac receptior eſt ſen terdum homo obmuteſcit , ſed viſo qui priùs ho
centia Peripateticorum & Theologorum ,de qua miné viderat: hoc tátùm vult Theocritus.Cur por
lege Laurent. d.q.2 . viſionem fieri introſuſceptio rolupus visú præueniensvidendo raucediné adfe
tione ſpeciei obiectum repræſentantis:poteſtatem rat, núc causa capc.The.Catipratefs,hoc vult fe
que videndi,potentiam ellepaſſiuain ,quæ alterari, ci , quia lupus radiis oculorú ſuorú immiſlis homi
non alterare queat. Vifio quoque actio immanens ni, cius (piritus viſiuos in inſtanti deſiccet: iis are
eſt; quâ finitâ nihil in obiecto fupereft, vtpote cu factis arteriæ deficcentur , & fic inſtrumento vo
nihil acceſſir : vel in illud tranfiuit. Sunthæc ve cis obligatiùs impedito hominem rauceſcere lib, 2.
riffima , multa tamen primâ fpecie videntur repu de apib.cap.57.p.39..Verùm hoc de radiis non ad
gnare. Amor ex mutuo aſpectu,lippitudo,anicula initio . Ideò malım cum aliis dicere , id accidiſſe,
rum faſcinatio , fpeculorum vitiatio, galgali, lupi,quod qui in feram improuisá incidunt , ob mican
Iruthiocameli, gallinacei, & reguli per viſum effi tes eius oculos & aſpectú formidabilem , metuunt
cacia ; quæ nunc breuiter remouenda. vehementius:simor repentinus ſanguincm ad cor
C
Viſus , amoris initij & incrementi , dumtaxat fugat, & frigus ceteris membri ; inducit, & ſubitá
eſt occafio quædam : nam principio viſę formæ li totius corporis alteracione: hin : raucedo & vocis
mulachrum viſusoffert imaginationi : quod fimu mpediment i. Nec vana videtur ratio venatorú né
lacrum phantaſia voluens ac reuoluens, cauſa eſt, pe lupum ; ſi prior nominem videat , ſe ad vindicta
cur homo iſtud obiectú iudicet dignius eſſe, quod recolligere , & lic noxiú quendá illi, nec clamare
ametur & expetatur , rebus cæteris. Sic incipit queat , vaporem quali inſuflare ;qui cùm venena
quis amare :moxamor præſentiâ rei amatæ foue tus fit poteft raucedinem adferre : cùm verò ſe ab
tur & glifcit:nóquòd obiectúexternis oculisvideat : homine iam deprehenſum videt , ac viſum fuiſſe,
( nam & abſentes magis amore cruciantar ) ſed metuere & fugă medirátem de hoc vapore emic
quod aſſiduè de illo cogitet, illudque plus quàm tédo non cogitare. lul . Schaliger hocde lupo to
par eſt aſtimet, & fibimet imaginando fomenta cum falſum contendit.
& faces præbeat ardori. Etenim ſi non intrinſe Nec ſtruthiocamelus,nec tardigrada & domi
cum malum foret, & ab externâ penderet viſione; porta teſtudo aſpectu pullos ouis excludunt: in a
cur , cùm plures fimul eandem videant; & ab câ renis enim ea relinquunt, & afpiciunt, folùm ve ar
de videantur,vnusiſte deperit,contemnunc cæteri ? ceant nocitura:poftea benigna mater tellus ca ca
Lippitudo , & à menſtruatæ viſu ſpeculis inu lore maturat ; ficut & lacertis accidit.
dAnanias
Itæmaculæ , non ab ipsâ viſione & oculi organo Ferarum rex Gallinacei metuit aſpectum re ve d.lib.4.
manant ; ſed vel ab halitu infecto per os ac nares D râ , nec fucus eſt dæmonum (vt quidam fcripfitd):
erumpente,velex concauitatibus oculo vicinis, & ſed metuit ex quadain arcanâ antipathiâ.Sic enim
fuffulioni mixtis ſpiritibus contagioſis. Ad oculum videas buffone hiante ,quaſi coactım ,miro cum
enim eſt foramen , cui indita pupilla , ex qua per ciulatu muſtelam fe ori deuorandam inferere.
neruum opticum viſio procedit , actio fanè inno De reguliſeu baſiliſci intuitu notiornarratio
xia. Eſt etiam foramen celebri aliud , vnde neruus eft quàm verior. Si reperitur hoc animal, volunt
motiuus , de ſecundo neruorum coniugio natus, Nicand.in Theriac Dioſcorid.lib.6. Plinius lib.8. So
prodit,per hoc foramé cerebrum fundit lacrymas, lın.c.30. Schalig.exerc.24 . Mercurial.lib.1.devenenis
lippitudinem , & alios prauos humores ac ſpiritus, cap.21.violento halitu ac virulento vicinum inficit
& indeper exteriores oculi partes ,& orbis ipſius aëré, iſte necat accédentes.Sic Andr.Lauren.d,9.11.
circumferentiam ,inter palpebras & tunicam can Quuod addunt ſi ſe in aquâ pura & limpidâ con
didam ,huiuſinodi fluores Itillant. {piciat, ipſummer emori: dicam verbulo,non cre
Trux aſpectus vetularum ,deformi luo ſquallo do . Nam li ſpiritus iſti ex eius oculis exirent , ipſi
re ac tetritudine, poteſtinfantulos perterreficere. videnti forent connaturales, quare nec interimc.
timor poftea concitás humores facit, vt citiùs mor- Erent: ſin connaturalesnon fint priùs in oculis in
bi erumpant , ad quos tenellum corpuſculum iam clufi, debuerant nocuiſſe : ab aquâ verò cos infici
erat difpofitum ac præparatum . Sic Tiberius non & venenari ridiculum .
oculorum radiis,ſed aſpectu horrido militem ter Adiiciáhis Vairi argumentis , vnú quod mihi vi
rore quaſi-attonitum reddidit. detur difficilius. Norunt Hiſpaniæ genus hominú,
Galgalum ,feu rupiculam ,feu hianticillam , a quod vocát Z A HVRIS ,nos Lyncos poſſumus nú
uem fcribunt Plutarchus lib . 5. Sympoſiac c.7. em cupare,cùm MadritiAnno cl5.lɔ.Lxxv.verfarer,
Heliodoras li.3.Hift. £ ihop. ſi oculos in ictericum talisibi puer viſebatur.Ferút holce videre,quç ad
defigat, libi morbum , ægro ſanitatem adferre. dita in penitis terræ viſceibus,venas aquarú & me
quod fi verum , de quo meritò Vairus dubitat ; l callorú cheſauros& ſub ſarcophagis ſita cadauera ,
res rece
12 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

res receptiſſima & celeberrima eft: & fieri pofle cé ,Ariùs illa liſtendi conficta fuit ; ſed quia DD . Lafi
fuerút, nó Pindarus , Tzetzes & alij poëta modò ; lius & Ambroſ.in Hexam.meminêre:potes confu
Cel Rho | ſed & philoſophiº: quorú nónulli vim hác humori gere ad occultam aliquam qualitatem huius he
dig.lib.16 .
antiq.lect. melancholico , & natorum inde fpirituum vehe ſtiolæ ,quæ vim habeat liſtendi motûs . Lege ſi lu
C.2.& Vai- mentiæ aſcribunt:Melior hçc ratio foret, fi tantùm bet Conimbricenſes noftros in libr. 7. Phyſic. 2 .
rus d . lib . putarent ſe videre non viſa: nunc cum vilis veritas 9. 1. 4. 6.
2.C.4 . eat,inanis eſt.quid fentirem , aliàs explicui ',
fCöment. reſpód Tcrtiò iſta fides aliam vniſonam cogit tinnire .
in Medex necmuto ſententiam :venas aquæ nouerunt,ex va Refp . cùm æqualiter vtraque ſit extenla , nec ad
1.231 . poribus manè & vefperi locis illis expiratis. Venas modùm procul ab inuicem remotæ ſint , recipiunt
metallorum cognoſcunt, ex herbæ quodam gene eandem aëris criſpati reuerberationem .
re illic naſci ſolito. Theſauros & cadauera ( dicunt Quartò Magneti ferrum affricarum , poteſta
enim ,quæ & qualia)putarim à dæmonibus oſten liud ferrum attrahere. Taurum fuentem li ficui
di & indicari.Poteft acies oculorum , quando nul alliges, ſtatiin inanſueſcer. Refp.vtrumque fieri pot
lum denſum corpus interiicirur, diffuſiſſima ſpacia ſe occultâ quadam ſympathiâ atque confenfu
tranſmittere : fed medium iſtud ſarcophagorum qualitatum.De magnete multis noftri Conimbric.
aut telluris , tam denſum , folidum , & opacum ; Bd.q.1.a.3.cos adi.De rauro non ego credulus , nec
id vel omnino expers, vel parùm capax eſt illumi qui velim periculum facere, fcio tamen ad cauſagi
nationis & pelluciditatis ; quæ ad videndum ne phyſicam referrià Glycâ ; quod ficus inter arberes
ceſſaria.Accedit, quòd hanc iſti facultatem viden lucci pleniffima fit : quamobrem halitum ex te ca
di ſolent ad certos dies reſtringere, feriam tertiam lidum ,aërem ſecantem , pepetrabilémque emitte
& ſextam , quod lacentis pacti indicium . Quin re; qui tauri alligati ferociam domet , & appenſa
etiam rubedo oculorum , quæ in Zahuris maxima rum carnes auium mollefaciat.
conſpicitur, plus noceat quam iuuet acumen ocu Quintò. Cùın puellâ napello educatâ , li Ale
Jorum . xander Macedo conſueſſer; lethalis ei , iudice Ari
Concluſio tertia , Neque conta &tus folus per ſead ſtotele ,contactus fuiſſet. Refp. non contactu folo,
gd.l hac eft idoneus fatis.]De fáſcinatione probantai fed ſudoris & halitûs commixti contagione, hanc
io.d.l.2. c.
.2.c.
3• rus & Condronchus ,ſed argumenta id æquè con eum peftem fuiſſe haufurum . Sed contagio nibil
uincunt de cæteris mirandis effectibus. habet mirum , neque infolitum .
Sextò . Cadauer coram occiſore , propter præ
Primò , Tactus, quatenustactus , homini datus
fuit ad propriæ vitæ conferuationem ,nec vim ha cedentem contactum , fanguinem folet fundere .
bet aliam ,iriſi tangendi.Si verò vim aliquam habct C Refp. Varias reddi caulas. quidam miraculo tri
huiuſmodi mira perpetrandi , vis illa ſit oportet fi buunt;quidam calui , quo factum ſit aliquando , vt
lutaris natura ſua,vel noxia . Si falutaris ; ſuo priùs cadauer tuin cruorem mittcret , cum præfens erat
reus homicidij.recenſui alio loco multas hac dere h Comen.
corporiſalutem adferret: fi noxia,priùs necaret eú
cui ineſt : horum tamen nihil cernimus continge fententias, & auctores laudaui " : neque adhuc in Octa
re . Deinde in omnes æqualiter ageret : quos tan dum video, quid ſolidiusadferatur illâ antipathiâ, uiam Se
necæ ver.
geret : fanarétque vellæderet etiam quos nollet, ex vehementi odio occiſi in occiſorem ;quod qua
127
Nullis denique foret opus aliis obſeruationibus ac litatem latentem , & arcanam impreflerit corpori,
ritibus.quæ cuncta videmus aliter ſe habere,. cum cadauere permanentem : & huc referendum
illud Lucretij .
Scio farragines multiplices experimentorum
contra fententiam noftram adferri: led parui ſunt Idque petit corpus mens unde est faucia amore.
momenii, Namque homines plerunque caduni in vulnus, &
illam
Primò tradunt torpedinem fariſsâ ictá tenentis
manun corpúlque torum torpefacere :hyenæ vm Emicat in partem fanguis,vnde icimur i tu .
brâ canes obmutefcere: ferpentem quernis conta- D Et ſi cominis eft,hoftem ruber occupat horror.
ctam frondibus cmori : eandem ibidis pennâ fiſti: Velit viuiamanris , & mortui hoftis compara
tio. Sic Leonnius lib. 2. de occal. natur.mirar.cap. 7 .
viperam arundinis vel faginæ virgulæ percuſſione
obftupefcere: veſpertiliones foliis platani abigi, e Langius epift.40.Piłtorius Dialogo 9.Gemmalıb.i .
ryngium capræ ſumrum ore , greges totos ſiſtere: de characteriſm.cap.6.
cæteras pennas aquilæ pennis mixtas, contactu ab Septimò obiiciuntur varia curationum genera
ſumi : lepore marino vilo vel tacto, necari nonnul mirè frequentia. Inprimis praxis quotidiana mili
los : lupinas fides fi iungas agninis , iſtas diſfilire. tum ,quilolo afHatu,ofculo ,aut nudi linthei appo
Refpondeo hæc cuncta ratione antipathiæ naturalis fitione fanant : etiam ' atrociſſima vulnera ; quam
euenire, & occultarum qualitatum diffuſione no vocant artem S. Anſelmi. item genus illud Saluia
xiâ his aliis.nec valer conſequentia , ſi inde ad ho forum ,vt vocant in Hiſpaniâ , vel Gentilium S. Ca.
minis contactum quo tangit alium hominem ar charina,aut S. Pauli, vt nuncupane in Italiâ , vel fe
gumenteris. nam homo homini ſpecic fimilis eft, riæ v 1.parafceues filiorum vt nominant Belgæ , qui
ncc naturalis antipathia in eâdcin fpecie locum omnes dono ſanitatis in variis morbis ſe præditos
habet:in illa ſpecie differunt ab iis , quibus nocent . E gloriantur.luuat eosauctoritasPomponatij lib.de
Secundò illud Lucani de Echincide ſeu remo Incantationib.c.3.qui reſpódet, ſicut in herbis,lapi
râ,vrgent: dibus & animantibus inueniuntur hæ virtutes la
Puppimretinens auro tendente rudentes nandi: fic nihilrepugnare , quin & in totâ humana
In medis echinois aguis .--- ſpecie ſimiles vires inueniantur , vt in vno ho
Refpondeo, id cùm ſemel aut bis tantùm accide mine ſit virtus talis lapidis , in alio talis plantæ.
rit ,ſi accidit, caſu ex aliâ quapiam causâ accidiſſe. Quod ergo planta hæc vel lapis ille poſſit, idem
Ecquid poſt tot centurias annorum ,tam frequenti homincm etiam hunc & illum naturæ vi effectu
nauigationc , caulæ ,vt nihil huiuſmodi audiatur? rum .] Implicatior hæcres eſt,quàm vt vna propo
certè nonmortua fpecics; Vidi vnam apud lacob. ſitione queat enodari.Quare dico primò , Donam
Plateau Tornacenfem , habent & alii alias. vis po conferenda ſanitaris fiue curationis,eſſe donum fuper
naturale
LIBRI I. CAP . III . Q. IV . 13

k 1.Cor.1. naturale,& gratiam gratis à Deo daram . ] hoc certa | Al octauum , ſed nonduin ſchiſmaticum ,nondum hæ
ver.g. fide tenendum , ex D. Paulli verbis k ; alij quidem reticum :nam Hiſtoriam ante ſcripſerat. Quid fi Po
per Spiritum datur ſermo ſapientia ; alij autem fermo lydoro dicam , me credere, fi ipli Henricus 8. pro
ſcientia ,ſecundum cundem ſpiriium; alteri fides in co mendaciſſimo ſcriptore eum non habuit ; ſi non
dem fpiritu; aligratia ſanitatum in vno ſpiritu ;alijo idem Cambdenius , & quotquot rerum Angelica
peraiio virtuti ,alijprophetia ; aliy diſcretio ſpirituā] rum bene periti,iudicant? Res tanta vnico teſte nó
Tale curationis donum ; ſed à febribus tantùm ſa poteſt probari.Tookerus autem idem donum co
nandi, habere putantur in Flandria , quotquot nati cenditnon fimpliciter conceſlum Elizabethæ , led
ſunt ipſo die Paraſceues;& quotquot nullo fæmi multò excellentiùs , quia ſanctior Eduardo . Non
neo fætu intercedente ſeprimi maſculi legitimo mirere : nam & Apoſtolis, & Sanctis omnibus, &
thoro funt nati : quod ncquit ad naturalem cau ipli Sancto Sanctorum præfertco libello in Præ .
ſam reduci.quare prodigioſa eſt curatio , & , fi ni fat . & c. 3.4 . non ſemel.Demum quo pacto probat
hil ſuperſtitionis accedat, reducerda ad hanc pri hoc Reginale miraculum ?Primùm pag.go.per fi
main concluſionem . nó enim abſimile vero eft,ob В
& titium quoddam ſuum colloquium cũ Pontificiis
diei honorem & myſterij ſanctitatem , & honorem quibuſdam , quorum nec nomina,nec colloquii lo
coniugij, hoc Deum conceffiffe. Nec etiam potuit cum aut tempus addit; ne deprehendatur.car non
niſi vircute diuina fieri, quod refertur Reges An finxiſti, Sanderum , Campianum , Alanum , Staple
gliæ olim quoſdam annulos benedixiffe vtiles ner tonum ?gloriosè de his triumphares. Nunc refpon.
uorum contractioni & ſpaſmo,aemorbo comitia deo elle quendam , qui de quodam , cuidain nihil
li:eoſdem etiam contactu ſtrumoſos ſanare ſolitos, credit . vis ſcire ? ego, tibi , de toto hoc colloquio .
& vtrumque conceſſum D. Eduardi Regis meri Summa colloquii,le illos cóuiciſle , bullas exconi
municationis in Henricum VIII . à Clemente VII .
tis, fcribit Polydorus Virgilius lib. 8. Hiflor. Angi.
fol.140. Neſcio an codem referendum illud Petri & à Paullo 3. & in Elizabetham à Pio V. latæ , im
Blefenfis Archidiaconi Bathonienfis ; cuius opera pias fuiſſe ; quia Regina Elizabethæ chariſma fa
ſtudio Ioannis Buſæi noſtri partim de nouo , par nationis integrum remanſiſſe poffit oftendere.quo
cim correctiùs edira anno ſuperiore; ſcribit Bleſ. audito , illos quafi animis conlternatos ſubitò con
Fateor quidem ( ait ) quod ſanctum eſt Domino Regi ticuiſle , opinor impudentiam tantam admirantes ;
affistere : ſanctusenim et Chriſtus Domini eft,nec in C velmetu delationis negare non audentes.Sed quo
vacuum accepit vnčtionis regiæ facramentum ; cuius pacto probat ? primum ſe à teſte fide digno inaudi .
efficacia ſineſcitur,aur in dubium venit ; fidem eiusple uiſle quendam Romanenſium fidei, in via fibi oc
niffimam faciet defe & tus inguinaria peftis, & curatio currille probè Londinuin qui fatererur, ſeſtruma
ſcrophularum . ) tantùm ille epift. 150.ad clericos aule Reginæ contactu liberatum. Quaſi verò ille vni
Regie. Prodiit ante annos duos liber benè proli cus teftis ; nec nominatus , nec iuratus , nec tempo
xus cuiufdam Guilh . Tookeri , cui titulus Charif ris , nec circumſtantiarum cæterarum memor luf
ma fiue donum fanationis , quo conatur docere hoc ficiat ad conuincendum . His addic poſtea teſtes a
chariſmate ſanandæ ſtrumæ præditam , quæ hodie lios alio curatos tempore quos nominat omnino
regnat in Angliâ Elizabetham ; accepi librum dono quatuor , duos mafculos & famellas totidem : vt
Illuſtris Viri MarciVelferi Patricij & Confularis ſint duo paria. Etbiſunt multa millia, quos ait ſa
Auguſtani, qui quâ eſt eruditione & humanitate, nale, velle uc poffe infinitiorem numerum. Probat
noluit ene beneficentiæ fuæ expertem eſſe. Eo in lis etiam à cæremoniarum ſanctitate ; quæ mihi ſuf
bro mihi multum adulationis, & fuci,parum ſince- D pe&tæ , quia videomedicospriùs emplaftra appli
ritatis & veritatis viſum inefle ; nec fidem mereri . care; & eas longè diuerfas eſte, ab iis quibus vlum
fuiſſe , D.Eduardum , ex Eilrhedo Tookerus non
In primis vult hoc donum Regibus Anglię ab ipſo
vſque Lucio competiiffe: nec quidquá affert ad id ignorat. Tertia probatio deducitur, ex eo quòd
probauidum , nec fieri id poteſt. Nam poft Lucium Regima nec omnibus, nec ſemper , ſed aliquibus
multi K’eges non Chriſtiani fuêre; quos ille vnctos aliquando hanc gratiam , & grauatè ſoler imperti
non dicet opinor, defiit ergò penes illos chariſma ri (pag.cos . 106.) item quod pars magna homi
& interruptum fuit. EtcurmeritisD. Eduardi de num curata iſtius gratiæ beneficio , quali relabitur
mit, quòd tribuunt cæteri ? an vt Franciæ Rcgibus in priſtinú morbi ſtatum (d.p.106. ) quod potiùs eſt
antiquioris priuilegij ſplendorem eripiat ?an vt do indicio ,non eſſe hoc chariſma à Deo ; cuius perfe
ceat(quod impudenter aſſerit pag.84 . )Reges Fran cta ſunt opera & fanationes; cõrra , quæ ope malo
ciæ per qu:undam propaginem ab Angliæ Regibus rum ſpirituum fiunt , nec planè fanant, nec per
accepiffe : &c vide ,vt prober.quia Francorú ferè to petuò liberant. Nec ad rem facit, quod ex Chry .
tæ prouinci x iuriſdictioni Regú Angliæ ſubiicie fortomo ſubdit : nam id ad principium fana
bantur.bellii rationé & digná à Francis elucidari, tionis pertinet , non ad recidiuam morbi : de
quod nó diffido facturos:niſi inepto huic ardelioni qua nunc loquimur. Probat etiam quia qui
refpondere a'cdignentur. Nec illud quidem pro E dam ludocus Hundius eam curationem pictam
bat ,vt nec Poiydorus , licet aſſerat idem fucceffori in lucem dedit. cur non addidit epigramma a
bus Eduardi collatú , quòd Eduardo: de quo quis liquod ? Nam pi&toribus atque poctis , quidlibet as
no immeritò dubitet. na nec in bullâ canonizatio dendi femper fuit aqua poteftas. Nec plura ha
nis D.Eduard i,nec in vita cius cóſcripta ab Eilrhe bet probandi genera : poſtea cap. 9. foluere co
do Rbrualléii amplius habetur , quàm D.Eduardú natur obiectiones aduerſariorum ; quas ita pro
quádámulier é ſtrumoſam perſanalle; nec vnú ver ponit , vt appareat eum Puritanos & cæterosme
bú additú de : ſucceſſorú chariſmate,vt nec à Taga rè Caluiniſtas planè habere diſſentientes , & in
tio , qué ipſe eciá adducit , & vtriúſq; verba adſcri ficiantes ac damnantes totam hanc ſcrophulanam
bit; vt in manifeſto mendacio deprehendatur.So ſtropham . fi nec fratres eius Euangelici cre
lùm ergo illi de Eduardo probarunt.Addo ex Ble dunt : fruſtrà petat , me Catholicum fibi cte
fenfi Héricii 11.de quo loquebatur: Polydorus ad dere ; qui iplum & fraterculos illos omnes pro
dit ſuitemporis Henricum VII. & Henricum fortè hæreticis habeo : & ex ipfiusmet opere poſſum
B effica
DISQ VISITIONVM MAGICARVM

efficaciter Catholicis ( ná Caluinianos aut Calui- | A Fianciæ Rcges in


Franciæ Reges hoc genere ad fidci Apoftoli
in hoc
nopapiſtas nihil moror)perluadere nó temerè cre cæ Romanæ confirmationé operarétur? hi fas cre .
dendum libro Tookeriano. Argumenta hæc funt. dere , ergo iam concedis in probationem fallit fi
Miracula propria funt Ecclefiæ Catholicæ ,& nul dei ( ſic enim profiteris ) vera miracula patrari por
lidantur qui lit extra Eccleſiam Catholicam ( hoc ic, quod negafti, & eft fall Mimum.Siverò dicis id
probat.c. 5. ) Sed Elizabetha eſt extra Eccleliam ubifas non cfle ; nec nobis Catholicis fas erit cre
Catholicam , ergo Elizabethæ non danturmira dere ,, qu facit Elizabetha ad confirmationcm fi i
æ
cula. Minorem probo, quia Eccleſia Romana, ſola dei lux , Dei ope fieri, aut vera ello miracula : fed
elt Catholica . Elizabetha, vt ſchiſmatica,cft extra ca cogin ur dicere, vel fictitia, li non verè ægri ; vel
Eccleſiam Romanam . ergo Elizabetha elt extra fieri phyſica alıqua vi emplaftrorum , aut aliorum
Eccleſiam Catholicam . Maior probatur , quia Ec. adhibitorum ; vcl ex pacto tacito vel expreſſo cum
cleſia Catholica eadem eſt, quæ vniuerſalis.Roma dæmone ; à quo nec hæreticorum genius, nec aliæ
na ſola eft vniuerſalis. ergo lola eſt Catholica . Co quædam circumitantiæ multum abludunt. Tu
lam efle vniuerfalem ; docent omnia Hiſtoriarum Tookcre videris , quid me horum omnium ma
monumenta: certè veſtra Anglicana,cuius caput eſt B llis credere :nam tibicredere,in iis quæ afferis,non
Elizabetha.mediain inſulam non egreditur . Secun dum decretuin mihineque conftitutum . Neque
do,Non poſſunt miracula fieri,ad confirmationem cu cures fuadeo , quid ego dehacre credam : per
falſæ fidei: ( non fernel hoc dicis, & verè dicis. ) Sed ge potius Dominam tuam palpare, & fcribere ,vn
fides quam profitetur Elizabetha elt falla fides: er de caput vnctius queas rcferre . De Franciæ re
go ad confirmationem fidei,quam profitetur Eli gibus ; quorum adhuc nullus apertè hærelim pro .
zabetha , non poſſunt fieri miracula. Mincrem ne fellus fuit ; res non Annalium modò ,fed & medi
gabis; probabo,quando articulos fidei Elizabethi corum publicis libris , vt Guidonis in Chirurg. ma
næ inibi propofueris.interea quia Catholicos allo gna tracta. 2. doftri. 2.c.5 . loan . Taganrijlib.
quor , quibus certum elt Elizabetham elle Sacra 1, inſtitution. chirurgicar. & quotidiana certaque
mentariam , & proinde hæreticam , argumentú eſt experientia eſt conteſtata ; hoc illis bencficiuni
prorsùs apodicticum . Nec potes retorquere,dicé quondam conceflum fuulle , vt contactu ſtrumas
do non faceret miracula , niſi vera eius fides foret; ( eu ſcrofulas lanarent. Si vis ea naturalis fuiſſct,
fed facit , ergo vera eſt cius fides.nain aliumis pro non per traducem hæreditariam regni tranfiuif
explorato , id de quo diſceptamus:ego verò præ- c ſet in Regem ſolum , exclufis cæteris fratribus;
miſſis nitor, quæ Catholicis ſunt fidei, hoc eſt cer quorum lapè temperies , & complexio patri ſi
tiſſimæ. Terio in Eccleſiâ Catholicâ lemper efful milior, quam Regis ipſius. Conditio quoquc ( cc
fille chariſmaſanitatis , probas toto ca.4ex D.Ire ptri ſeu coronx , cui comes illa facultas media, ni
næo , D. Auguſtino, D. Nyffeno, D.Gregorio Ma hil tale poterat naturaliter largiri . Quod verò Hic
gno, & aliis,dereliquiis D.Stephani,de Gregorio ron . Cardanus lib.contradiction. medicar.fcripfit
Thaumaturgo,Hilarione, & aliis Sanctis,vſque ad Reges Francorum ex longo elu aromatú hácvim
noſtra fermetempora.Vnde argumentor : Horum habcre, ridiculum , vanum , & dignum cft fcutica
fuit vera Ecclefia : nos Papiltæ lumus in eadem in loan.Brodaj lıb . 8. miſcellan . cap. 10. De Pyrrhi
qua ipſi fuêre.ergo nos lumus in verâ Ecclefia : yos Regis digito ,contactu morbos lanante; iu re opti
in alia eſtis , quàin nos : ergo vos non eſtis in vera mo Anton . Mirandulanus cenſuit hoc mendaciis
Eccleſia . Vnde fequitur verum & inuictum eſie incredibilibus adnumerandum ;vel,vt puto, dæmo
primum argumentum noſtrum . Illorum Patrú ve nicis potiùs.Nihilominus ,
fateris , per !
ram Ecclelia fuiſſe ,tu ipfe fateris; quia Dico 2. negandum non eft aliquando nonnullos in
hæc miracula illorum probari miraculorum cóti - D wenios & inueniri, qui ſolo contaćtu ſanant.hæc con
nuam efficientiam . Negas non in eadem cum illis cluſio probatur legédis ſanctorum paſſim ,& : quo
Ecclelia eſſe ? probo.illi Romanum Pontificé,pro tidiana experiétia. Ethæ fanitates conferuntur in
capite Ecclefiæ vitibili agnouerunt, vt & nos : illi terdum , dumtaxat ad certum tempus , velegimus
crediderüt,quicquid nos credimus purgatoriumi, de S.Beniamin apud Sozomen.lib.6 . & Nicephor.
feptem Sacramenta , præ fentiam corporis Domi lib . 1 1. & ſcimus B.Petronillam à S.Petro,fpiritua
nici in Euchariitia ,orandum pro defunctis , & c quę li cius parente , ad breue tempus fanatam fuiſſe;
vos negatis, nos profitemur:nec nos quicquá cre & quod narrat Mich. Medina' de puero quodam Id.li.2.c.7.
dimus, quod illinon crediderunt : vos autem nec Salinanticenſi . interdum ad totam vita m non re
vnuin illorum , quos nominafti , miraculorum ve deunte morbo. Ad tempus quidem id contingit ,
rorum patratorem , laudare poteſtis , quo cum in quando tanans id à Dco impetrauit certam ob
fidei catholicæ articulis per omnia conueniatis,aut caufam , maiúſquebonum fanati, v.g. ne ſanitate
quo nos in vllo diffentiamus. Ergo non yos , led is abutatur , aut ad maius meritum piutientiæ ; a
nos,in ipſorum Ecclefia ,hoc eſt vera ,ſumus. Ergo lioqui ordinariè curationes miraculo.fx perfectæ
præterea fatearis oportet,velillorum miracula no E eric conſucuerunt. Sanatio verò na'curalis fit ad
fuille vera miracula,vel Reginæ veltræ ; quæ alte tempus , quando , ſubſecuta in mcliuis immutatio ,
rius fidei eſt , quàm illi fuêre; vera miracula non proficiſcitur ex ſola vi imaginatrice ægri,ve de pue
elle. ro illo cenſuit idem Medina. Eſt in Hiſpania ge
Denique fi quæram à te ; cur in ſanitatibus à nus hominum , quod Saludadores vocant: vel En
Veſpaſiano , Pyrrho & aliis Gentilibus , vel hære lalmadores, co diſcrimine, quòd iſt i dicant ſe ſa
cicis collatis , non recognoſcas manum Dei , fed nare vi orationum , quas conceptis verbis dicunt :
Diaboli ? reſpondes c. 5. quia infidelium opera illi , vi faliux & halitus , quem agro inſpirant. m Victor.
huiuſmodi actu & factu impurorum fpirituum de his dico 3. Salutatores ; o Enſala natores , nec rele & . de
fiunt, & laudas D. Auguſtinum huius fententiæ poljoint dilrictè & in vniuerfum damnari , nec etiam Magia . Ve
racru . lib..
veriſſimæ auctorem . Rcfponde igitur , cùm hanc in vniuerfum approbari. ] etenim poreſt fieri vt a 2.deanima
lib. 1o. de fententiam veram eſſe credas; an fas tibi fit,cre
ciuita .De i . liquando nonnulli habeant donum fanitatis : ſic ſpeculac ...
IMI
derc miraculis , quæ CHRISTIANISS Victoria & Veracrucius " : & fic admittenda quæ
Nauarrus
LIBRI I. CAP. III. is

n Manual. Nauarrus" ſcripſit his verbis ; Porrò illogui vulgo ,A lit frigidis,non proderit calidis.Item ſolent panem
c. 11. num . Salutatores vocantur ( quantumcunque aliàs fini per à ſe admorſum porrigere morſis à cane rabido, vel
36 .
duriffimi homines ) licure poſſuntſuo munere perfungi: infectis toxico : cuipani neutra cauſaru Veracru
quoniam granailla graris dara buiuſmodi hominibus cili ſuffragatur. Tertiò dicunt in præſentià alterius
à folo Dco,cöcediturin vrilitatem aliorum , & allegat, falutatoris vim maiorem falutandi habentis , ſe fa .
Margaritam confeſſor. ] Sed hoc nimis generaliter nare nequire. quod eſt abſurdú. deberet enim po .
dictum : rarò enim ficuti vtuntur , licitè vtuntur: tiùs vis illa, ſi naturalis elici,inagis intendi.Quartò
nec credendum tot hominibus peſſimis hoc donú mentiuntur , cùm dicunt naturaliter vnum taluta
à Deo attributum. Quamobrem conſulo Vicariis corem ab aliis ſalutatoribus cognofci, liceteú priùs
& Officialibus Epiſcoporum , cæteriſque ordina nunquam viderint : quod fignum aliculus notæ il
riis, vt priuſquàm permittaateos, hoc curationis lis à dæmone imprellæ . Sane plerifque rotæ veſti
munus obire ; diligéter examinent,an naturalibus gium ineſt,vt dictitant ipſi, S. Catharinæ vel Qui
veantur remediis , an verò per gratiam gratis da teriæ . Quintò filluntur,dum putant hanc vim có
tam , an per pactum cum dæmone operentur:quæ petere ſeptimo cuique filio , li maſculinum ordiné
ſunt ex circumſtátiis cognoſcenda. Quod vniuer fæmincus partus non interruperit . quod eſt ridi
fim non fint reiiciendi,contra quam inſinuat Cir- B culum naturæ aſcribere, & nó miraculo. Sextò lä
uelus 3. p. de ſuperſtition.c.3. & 7. probatur: quia pè iactitant ſibi reuelari, quæ procul in eorum ab
nunquam abbreuiatur manus Doinini, ne hanc lentiâ geſta fuere, vt ille qui Torquemadæ patrem
gratiam quibus vult largiatur : certum tamen pu à morlu canis rabidi ſanauit. narrat Hiſtoriam ipſe
to , hanc, nunquam largici niſi Catholicis : hacte Torquemada. P. Septiinò gloriantur line nocu
nus enim nulla hæretici miracula fecerunt: & pru Horti
mento ſe tractare polle carbones & ardentem cli- Florú col
dentiſſimè fummus Frácię Senatus deciſione qua banum ſubire; quæ naturaliter fierinequeunt; niſi loq: 3 .
dam vni , ex hoc genere empírico, anno 1577.ve le
præmuniant lotione & inunctione rerum frigi
nuit donec ab ordine & collegio medicorum ap dilfimarum ,quæ tamen non poflunt, nifi ad modi
probatus eſſet,ægrotis poſitiones vllas imperare, cum tempus,ignis actiuitati reſiſtere.Vnde & Vai
aut medicamenta præbere vel morborum curam rus 9 narrat, ex hoc grege qucndam cùm ingreſſus lib . 2. de
publicè profiteri,lege Annæ. Robertum rerum iu furnum fuiffet, & alius, eo ignaro ianuam occluſil- Faſcino c.
11 .
dicarar.lib. 1.cap.s.doctiſſimèdiſſerentem . fet ,ibi flammis abſumptum .
Dico 4.folo contactu ,autfibilo,aut halitu, aut oſcu Venio ad Pomponatij fundamentum , & reſpo
lo, naturaliter quemquam alterigrauem el verum au deo; lapides , herbas & animalia,quæ vim aliquam
ferre morbam , vel vulnera ſanare,vel ferrum extra- C beneficam huiuſmodi à naturâ acceperunt , cá ob
here poſſe, non credo , hæc concluſio tota eſt contra tinere ex téperaméto certo & definito totius fpe
Pomponatium ; quod ad contactum , etiam repu ciei. fit enim inde , vt omnis magnes ferrum attra
gnat Veracrucio , illius fundamentum iam po hat,omne rhubarbaru bilé expurget,omnis rupica
lui , huius autem hoc eſt : naturali complectione morbum ictericum ſaner.Oporteret ergo, li ſaluta
vel conſtellatione quidam ſunt nociui , quod in toribus vis ea naturalis ineſſet; ratione ſpeciei hu
faſcinatione pacer ex ſolo aſpectu , ergo ex iif manæ eam accepiſſent, & lic omnes homines eâ vi
dem cauſis , quidam naturali complexione vel pollerent. Si ratione indiuidui & ſingularis cóple
conſtellatione erunt ſalutares & medici . Sed tam xionis hoc vnitribuis, quod alteri adimis:cur no in
paucis verbis multa fupponit , non concedenda . magnete quoque & rupicâ hæc diuerſitas , ratione
primò quod de conſtellationibus, Albertum ſecu indiuidui,reperitur,vtvnus magnes nequeat, quod
cus, ait,verum non eſt. Si loquitur de conſtellatio poteſt alter ? Neutrâ ergò ex parte ſimilitudo locú
ne , quando iſte naſcebatur : omnes eam vim ha habet.Item quod rhubarbarum bilem temperet,id
bituri, quitum nati . quod quis credat ? fi de con facit ratione peculiaris ſui temperamenti. cuncta
ſtellatione ſub tempus contactûs ; poteruntfana- D enim fpeciei illius indigidua & nulla alterius, eodé
re omnes ;quotquot tunc tangent:fi de vtraque fi planè modo morbis medentur. Sed in hominibus
mul ; annus ille magnus interceſſerit oportet , qui non poteſt eſſe hæc ſimilitudo & paritas tempera
eandem ſtellarum pofituram & influxus reduxe menti : quia hominis forma diuerfillima eſtà forma
rit quando tangit ;qui erant , quando natus , at rhubarbari; quare & temperamentú corporis diſ
quis canto viuit vel vixic tempore ? Alioquin non crepat à temperaméto rhubarbari.nam alias longè
poterit hoc aliâ die præſtare,quàm quando poſitu requirit diſpoſitiones materiæ forma hominis,
ræ æqualitas iſta , quam oportet, acciderit. quàm quàm forma plantæ ,ſucciúe. Quo ergo pacto vis
igitur incerta futura hæc curatio ? Secundò quod eadem naturalis ratione temperamenti competat
vulgarem illam de faſcinatione opinionem admit homini; quæ rupicæ ,vel rhubarbaro ?
tit , hoc pofteà docebo prorſus à verâ Philoſo Quoad illos autem , qui genus & cognationem
phiâ alienum . Tertiò peccat illatione. nec enim B.Paulli tumidis buccis crepant, ſeq; angues fine
fequitur , nociua eſt qualitas hominis in homi læſione contrectare poffe ; iam plerisq; impoſtura
nem ; ergo & qualitas hominis in hominem fa cognita eſt , ſolere priùs contra morſum fele anti
tenda eft efle fanatiua, nam auctore Ariſtotele Edotis præmunire.
o Problem plura neceſſaria ad fanitatem , quàm ad ægritu De militari illâ vulnerum curatione ; audacter
fect.7. dinem.malum enim ex quouis defectu, bonum ex dico , niti dæmonico pacto ; & ex genere fuo, id le.
integrâ cauſsâ . Deinde contagio ſolo hauritur af thalecrimen loquor de illa,quę folú obligat linteo :
Alatu . Verum in hac curatione fedulò obferuant nam quæ oleo , & vino vtitur : ſi congruo temporis
modos tangendi certos , numerum & alias cere interuallo fanet , nec mala murmura his addat aut
monias . Accedunt multa ſulpicione plena & pe alias fuperftitiones phyficis licitis remedijs annu
riculo. Primò quod falutatores illi dicunt , ad meranda. Blaſphemum quoque eſt vocare arté D.
virtutem hanc exercendam multo vini potu opus Avſelmi , quæ fuitMagiillius Anſelmi Parmenſis
ſe babere : fieri autem non poteſt. vt vini porus pro cómentú . Accedit quod ſic à vulneribus aut mor
fitad contrariorum morborum curationem.ſi pro bis fanati,poſtea in dolores grauiſſimos & ſępè mor
B 2 bos
16 DISQVISITIONVM MAGICARVM

Ananias bos læuiores reincidant ,* & vt plurimùm vitæ e- A piis geometricis , arithmeticis , vel aitronuncis,
libr.4 , de xitú peſſimum ſortiantur;quod pollem mihi no huius exempla lunt Sphyra illa Archimedis ,fecun
torum multorum exemplis aftruere.Sed parco no dùm Claudianum vitrea ,de quâM.Tulliu , * & in a 1.Tuſcu !
fer. lib. 3. minibus mortuorum . Siracufarum oblidicne nauium per fpecula com 8c 2,de na.
de motu Deor .
animalių Reſtat quiddam Alberti Magni,' qui refert duos buſtiones : Archytæ colúba lignea volansº: Leo b Plutarc
ſe vidifle pueros, quorum vnus cum ferretur iuxta nis Imp . auiculæ aurex cantillantes : d & Boëtii 2- in Marcel
oſtia clauſa ,omnia , quæ ad dexterum eius latus fita , reæ , volantes & cantillantes , ſerpentes ex eodem Zonaras
aperiebantur : ab altero verò idem in ſiniſtris oſtiis metallo b :lantes, & liinilia multis narrata ' . Hæc com . 2.
c Gcllius
præftabatur. cur non ergo ferrum ex vulnere ad Magia vocatur ab Heronc & Pappo lavrancupyixi. lib.10.No.
ſolum contactum vel prætentiam alicuius excidar? Supponendú auté nihil hác efficcre polle quod re- d Glycas
Nonne ſcribit Matthiolus , in Italiæ montibus her
rura naturę repugnet :quin imò indigere caufarum & Manal
ſes in an
bam fe nouille, qua ab equis calcata continuò fer naturalium ope certo motu & dimenſionibus ap
nal.
rei calcei Coluuntur. Pici herbâ cuneum adactum plicatarum ; vt in fpeculis illis Archimedis , & hy- le Callio
extrahi , teſtibus Democrito & Theophraſto. Æ В. draulicis noftris & automatis pater. Quare fi quis dor.l. va
B
thiopide herbâ certo ritu incantatâ, feras omnes fi effectus proponatur , cauſarum naturalium efi- ria.epiſt.
admoueatur aperiri ; & fuo tempore Venetiis fu . cacitaté fuperans,ille ad prodigioſos referri debet pen.& Po
litian. in
rem ſuſpendio damnatum , cui fic fores omnes pa etiamſi humana induſtria ad inſtrumenti confe Pancpiftc
tefiebant.] ſic ille epift. Nuncupatoria in Diofcori &tionem motumue concurrerit.Idcirco diffentio à mone.
dem . Rep. In vltimis duobus apertam incanta Guilhel.Pariſiéli, Medinâ & aliis ; qui caput aëneú
tionem acceſliſſe ; in prioribus duabus herbis,oc Alberti Magni( quod narrant) humano ciedunt ar
cultam attrahendi & dificiendi vim à naturâ in tificio articulatè locutum :nec enim humana indu
ficam : quæ vis nacuraliter hominibus ineſle ne ſtria huc vſque pertingit : nec nacuralis ratio pati
quit . Nec ratione ſpecificâ , quia non omnes ha tur, vt res inanimata ,vocem humanam,adlubitum
bent; nec indiuiduali ; quia conditiones indiui interrogatium reſpondendo,emittat.nam hæc vi
duantes non producunt talem effectum . Quare nec tam, & reſpirationem in loquente, & perfectiſfimá
Ariſtoteles, nec quiſquam rectè philoſophantium , vitalium organorum cooperationem , & diſcurſum
hoceſt crediturus. mirandumque vehemenier vnum quendam loquentis ,requirunt. Quæ cùm huic ca
Albertum , plura narrare folum , fe huiuſmodi credits C piti defuerint omnia ; ſi loquebatur , ille in capi
difficilia vidiſſe , quam ad illum vſque ( vt ait An te loquebatur , qui in ſtatuis idolorum oracula
ton. Mirandulanu s ) carere qui exſtant ſcriptores tor fundebat; qui ſolus cacodæmon fuit.Notum enim
ſaculorum ſimul omnes . ] Si tamen hoc accidit, dæ ſimulacra vocis propriæ expertia fuifle.Simulacra,
monis præſtigiis adfcribendum . Cuius etiain pa enim Gentium argenium aurum : os habenı et non
cto & incatationibus fretos fuiffe Pfyllos & Mar loquentur.nequeenim eft fpiritusin ore ipforum . Fuit Plal. 134 .
ſos, lacis colligitur ; ex Plutarcho ,Plinióque, cla illa ſententia Guilhelmi , & olim Hermetis , ſed v.is.
riùs criam Alchimus Alitus lib.z. his verſibus; à Theologis confutata iampridem f. Huc perti
lam Magicam dignè valeat quis dicere fraudem ; net globus ille artificioſus, leu ahenea ſtatua , lic fD . Tho .
Occultas tacilo tentaniem pectore vires? confecta, vt ex occulto loco , funiculo , qui inten- lib.z.con
Legifer ut quondam vates, fub rege ſuperbe, ſus crat remiſlo , ſagittas in ſpectantem eiacularc- tragen
Dum nouamonftraret iuſsi miracula figni, tur : quo pacto Kennethum III. Scotorum Recia 2.2.dif.
Commouit liuoremagos, vi talia tenient, gem ,à Fenellâ interemptum , in Maioris & Boëthi 12.2.2 .
Accumuléntque fuas zelo feruente ruines: D Scotia Annalibus legitur .Eodem reducenda quo
Qucis for ſan ſi ſuppereret non vana poteftas, ruudam inirifica ſolertia , vt artificis illius quiRo
Demere , non etiam properarent addere monſtra, mano Imperatori , vitrum flexile , & nó fragile ob
Amula ſed ſignistantism ,non viribus æqua. tulit,de quo poſt veteres guido Aretinus epiſt.ad.
Quod remouere nequit , duplicatâ fuftinet irâ . Michaëlem Monachum ferentium immania pon
Hinc eſt laudato guod poffint carmine Marſi, dera fronte , & funábulorum globis inſiſtentium
Camiacita fauosproducuntarte di acones ( ve vidi) & qui membra , quaſi luteaconfractáue,
Abfentes, et ſape subent conft:gere fecum . vti lubet , fectunt , dequibus egit D. Chryſoſto.
Tunc vi quifque grauem bello perſenſerie hydrum , hom 19.circa fin. ad Pop. Anthiochen . ad quæ folct
Aſpidis Aue dure clauſas cognouerit iras, plurimum iuuare corporea diſpoſitio , & naturalis
Concurit interiùs fecreti carminis arma; agilitas,vtplurimis exéplis docet Andr. Libauius
Protinus & laxis verbo latente venenis, p.2.Mirabilium traéta.de Noétabulis in fine operis.
Mox impunè manu coluber Ira £tatur inermi, Altera ſpecies ludicra & deceptoria ,vocari po
Er morſus fantùm ,non virus in angue timetur; teſt prestigiarrix:(à qua factum vt mira Magorum
Interdum perit incantans, ſi callida ſurdus à Græcis Walg via & xubdia; à latinis; ludi , & ludi
Adiuratoris contempfit murmura ſerpens. cra, & ludibria vocata fint (, vide Heraldú in li . 1 .
Circe ,quæ
Anguitia . Hoc quoniam de maire trabunt origineprima, E Arnobij pag. 31.) cuius effectusnó ſunt quales,aut
Anguinea fraudis quod fic, linguaqueperit. qui videntur : ad eam pertinent pleraque quæ ab
In fpeciem reddunt commerciamuiuafundi. agyrtis , circulatoribus & funambulis creduntur
patrari incantationibus , cùm agilitate pedum vel
CAPVT I V.. manuum fiant , vtquæ de Reatino quodam nar
rat Pomponatius : interduin fiunt etiam per a g Dcfcri
De Magia artificiali. nimalia bruta longo vſu edocta , vt quæ loan- ptio. Afri
nes Leo narrat , de aſino & camnelo g : interdum cæ lib. &
lib.9. .
Æcmira quędă perficit per humanam indu per merá impoſturā, & meatus occultos aliquibus h Daniel.
ſtriá; tárùm enim núc loquor de operatrice; ſubingreflis, vt faciebát ſacerdotes Beli qui à Dra 14.
diuinatoriæ fuú locum reſeruo. Magica operatrix cone cibos deuorari fingebant:h vt fiebat celebri in iD.Hiero.
artificialis & ipfa duplex eſt, Mathematica Pra illa ſolis mensâ i, quam vulgus peregrinorú puta- epift. 103.
Iſtigiatoria. Maihemaricam voco ,quæ nititur princi bat ſponte fuâ cibos luggerere,reuerâ tamen cibià ad Paulin.
vicinæ
LIBRI I. CAP. VI. Q. I. 17

kHerodo. viçinæ vrbis incolis fuggerebantur k. Et etiam aca A , piebat aduolantes , ve videbatur : nihilominus
lib.z. cidebat , in fictitiis illis idolorum amoribus ac ftu mox torquis integer , & illæfus repertus fuit. Hic
I loſeph.
lib.i.anc. pris,de quibus Ioſephus,& Rufinus'.Item quanp conuictus multorum , quæ nec arie, nec actu huma
c.4.Rufin. do Barchochabas,pſeudomeſſias ludæorum , ſtup no,nec naturâ fieri poterant; falſus eſt ope dia
lib.z.hiſt. pulam in ore ſuccenſam anhatitu ventilans , flam . boli cuncta ſe perfeciſſe , quod antè obftinatus
Eccl.c. 25. mas vomere videbatur , teſte D. Hierony . Apo negauerat. loannes Trithemius , ex anriquiori
log. aduerſus Rufinuin : ſimile putarim , quod de bus refert , anno 876. tempore Ludouici Imp:
Caco latrone narrat in Alcide poëta. Talia quę Sedechiam quendam religione Iudæum , profel
vocat Irenæus lib . 1. aduer. hærel.cap.4. Anaxilai fionemedicum , ſtupenda quædam coramPrin
ludicra ,v.g.facere vt conuiuæ videátur habere Æ cipibus viris feciſſe ", videbatur hominibus de
thiopicú nigrorem ,vel defunctorum pallorem , ali uorare hoplomachum equitem ; currum quoque
nina aut equina capita. commentnm vetus Plinio onuſtum fæno cum equis & aurigâ : amputare ca
lib.28 . & 35. & ſexto Empirico nocum lib . 1.Pyr pira , manus & pedes ; quæ pelui coram impofita
rhoniar.vt docetMarſilius Cagnatuslib.3.varior. languine ſtillantia cunctisfpectanda præbebat ,&
cap.io. ea ſtatim hominibus illæſis ſuo quoque loco reſti
Thaumaturgica,vt & Magia naturalis,per ſe bona B tuebat : venationes,decurfiones , & haftiludia , &
eft, & licita ,vt omnes artes per ſe ſunt bonę.Per ac quę homines in terris agitant ,ea in aëre audiri fa
cidens vtráque fit illicita,primòquando in malum ciebat :mediâ brumâ hortú amanillimú, in Cæla
finem referunt. ſecundò quando ſcandalum ori ris palatio ,arboribus ,herbis, floribus , cantillatione
tur, eò quòd putentur hæc fieridæmonum operâ auicularum , fubitò natis & auditis.producebat : Si
quare non deberēt huiuſmodi permitti,niſi circu quis pedem attraheret alterius, pes ſubſequebatur,
latores publicum & idoneum à Catholicis habe & homo innoxius perſiſtebat. In Siciliâ Eunú pro
rent artis ſuæ teſtimonium . Tertiò fi quod' inde ponút, ſed eius facinusillud quo inter verba Aam
{pirituale vel temporale damnum corporis aut ani main ore videbatur vomere , artificio quoque non
mæ immineat ipſi circulatori, vel ſpectatoribus. præftigiis planè tribuendam : nam in ore abditam
Ex hoc enim capite damnătur ,qui ſine neceſſitate nucem ſulphure & igne plenam habebat , qua leni
vel caufà iuftâ , le mortis periculo per luſum expo ter exſpiratione mocă ,fundebar flammam , vt ſcri
m Silu .&nunt " . bir Thomas Fazellus de ead. 2.rerum Sicularum li.
Fumus in
verb . ars . Cererum Naturalis & Artificiofe Magiæ , duo 5.6.2.idem c.1. lib.3.deca. 1.mira refert de quodam
Nauar. ca. ſunt velamina;quibusfe occulere folet Magia Dia- c Diodoro , quem vulgus Liodorú vocat :hunc ma
15.num . 8. bolica , ſemper enim vel naturx vim mentitur ,vt in gicâ arte imbutum ,mirandâ præftigiorú machina
iis quæ de aftrorum influxu , & temperie hominis tione Catanæ foruiſſe.Is nāque potenti carminū ſuo
ſuperiore capite diſſeruimus:vel méritur artificiú ; rū vi homines in bruta animantia conuertere,omnium
vt in characteribus,imaginibus & huiuſmodi , de gue fermè rerü formas in nouas metamorphoſes trans
quibus diſputandum q. fequ . fundere longiſſimiſque à fe fpatiis diſsicos , repentè ad
Nunc de præſtigiatrice quædam ,ad alia quæ po Se trahere poſſe videbatur. Catanenſes praterea adeò
ſtea diſſerentur lib.2.9.8.Sapienter ab Vlrico Mo crebris laceflebar iniuriis, em cõtumeliis dehoneftabat, 4
licore lib.de P bytonicismulierib.animaduerſum fuit ut vaniſsima credulitatis laqueis circumuenii, ad cul
à Diabolo fic medium diſponi poffe ,vt vna res alia tûs eipendendiſtudiam concitarentur. Qui cum capi
videatur : & talia experimenta plurima fieri à 10 ris reus cruci tradēdus effet,eliciorâ carminū prafeniif
culatoribus: cùm autem ſatanasſit magiſter( ait )io fima arte è Catana Byzantiü ,cuius imperiü eo tempore
culorā ;nemini dubium eſſe,quin ſubtiliùs hæc Dia Sicilia agnoſcebat, & rurfus è Byzātio Catanãelictorā
bolus operari poſsit.hic, nunquam diſcipulus eſt manibus dilapfus,paruo tēporū'interſtitio, per aërē de
doctior præceptore.Talis illa,de qua Niderius, in D uchi fe iuſſit. Quibusveneficiis adeòpopulofactuseſt ad
Formicario,cap. de maleficis de corum deceptionibus; mirabilis, vil'in ipſo guādă numinis potentia efferali,
Colonia , inquit, cirabatur virgo quadam ,qua mira in errore ſacrilego cultū ſacrisdebitä ei exhiberēt.Sed ră
confpe&tu nobilium feciffet,qua arte magica videbatur dēà Leone Čatanēſi Epiſcopo,diuina virtute ex impro
fieri.mappamenim quandam dicebatur laceraffs, wiſo capius , frequenti in media vrbe populo, in fornasē
ſubito in oculis omnium redintegraſſe:viirum quoddā igrcă inieétus,ignis incendio confumptus eft.]Sic di
ad parietem à fe ia & tatum & confraétum , in momento uina iuftitia præualuit, & qui fe iudicibus fortè mi
reparaſje e fimilia. Manus inquiſitoriseuafit ex nùs iuſto zelo motus eripuerat,è ſancti viri mani
communicata. Bodinus notat , cos folere decem bus elabi non potuit. His fimilia præftigia narrabo
magicis præftigiis vnum fubtilitatis ſeu agilitatis ſequ. lib.6. in prin . & quædá Cratiſthenicuidá tri
artificiole actum miſcere. vt perſuadeant, quæcú buit Creſpetus ex Athenço, & aliis quibufdá eſt An
que ab ipſis gerruntur, citra præftigium ,lolâ dex tonij Gucuare Epiſcopi Modonedėlis lib.3.borolo
teritate & arte fieri, procurant , vt quicquid for gý principā c.43 . & 44. & meritò ſubdit,quod iam
tilegij admiſcent, id lubtilitatis & agilitatis eſſe vi monui,iſtos ioculatores, quátúuis artificioſis ope
deatur .Amatſatan hominesad riſum prouocare, E rá dæmonü adhibere ; ideò legibuslatis Franciæ
vr læri ac hilares imbibant impietatem , ſic præſti Reges S.Ludouicus,Philippus Auguſtus, & Hen
giatoresiſti agyrtę, iocularij,miriones,circulatores, ricus 3 .regno exultare tales ſanciuerút.Crefpet. de
ipfos iudices fæpe ad ineptam quádam letitiam & odio Satana diſcur.12.lib.1. Noftris téporibus Caſa
admirationem pertractos faſcinant, vt cuncta ipfis riú malteſiú Pariſiiscaptúfuiſſe,ſed aſtu carceribus
iocatoria tantam ,nec punienda videátur.frequens elapſuin ferebant;idque ei Baxius inquiſitor inter
taliurn ſemper vbique prouentusfuit, & leges etiã cętera in iudicio obiiciebat; ſed cùm vrgeretur &
Bodin. in hodie in aulis quorundam Principum , allio & ci dánationé metueret;à gubernatore,qui tú erat,' u
dæmonan. curâ nocentior . In Francia Triſcalinus coram Ca dicibus Eccleſiaſticis ſuſpendere iuſis ereptus , in
colo IX . aliâ laudato Rege ; ex cuiuſdam nobilis, aulam irrepfit; & ibimulta de nouo cæpit edere
ab eo remoti,torque;annellos ad ſe ſigillatim cun chartas lulorias in alterius eas tenentis manu, ipſe
ctis fpectantibus pollici bat , eosque manu reci I diſtans, ſic mutabat ,vt bis terque alia in eis figura
B 3 appa
IONVM M
DISO VISIT CARV
18 MAGI

appareret : in altera menſæ parte poſita vafa ad fe., A ca acceperunt :quæ per ſe vana & inania elie , deli
alliciebat moto vitri tantum fruftulo :cogitationes ciis & laminis agens, docuit D.Hieront ... Fatenture in vita
nónunquam diuinabat alienas,vt cú ſparſa ſaccari etiá ipſimet Albertus Magnus, & Rogerius Baco- S.Hilario
nis , circa
granorum minutorum in mélam magnâ multitu nus.Ėft etiam in fide error , quod vnus dæmon lit med.
dine , quod quis ſibi granum mente delegiffet in Rex Orientis, Alius Occidentis , & præſertim fuo
merito ? fArti. Pa
dicabat; etiam fi quis,in deligendâ re propolitâ,
rif.25 .
dubitaſſet ,addebat hæſirationem , & reſolutionem : Tertiam ſpeciem genuit axioma quoddam Pro
iactabat quod alter eller electurus, id ſe diu ante lomæi , vultus inferiores cælo fubie &tos vultibus cæle
prænouiſſe, & alia multa : propter quæ tertiò in ius ftibus; & hinc intulere ſcorpios omnes terreſtres
ab Illuſtriſſimo Archiepiſcopo Mechlinienfi, D. regi à ſcorpio cæleſti, piſciculos omnes fluuiatiles
Houio anno 1600. vocatus ; cùm liſtere le pollici à cæleſtibus pifcibus, hoc nugamétum dcfendunt
tus effet , aufugit ad alylum omnium Antichrilti cum Ptolomeo permultis .Sed ſuperiusiam ex par g Tertul
præcurforum.Princeps ille ; qui præſtigiatorem iu te hoc confutatum fuit." nunc addo ,fi tam potens lia. Alber
dicio, auctoritate ,non iure eripuerat;vix biennium illa correſpondentia imaginariæ figure ſuperioris tus , Ba
conus,Mi
fuperuixit , & florente ætate interiit;nec quicquam in hanc veram figuram -inferiorem ; cur adiungunt haldus.
illi poſtquam malæ cauſæ defer fionem ſuſceperat, B ritus quofdam ſuperſtitiolos? v.g. ve ti talem ex- h lup.c. 3 .
poſtea feliciter in gubernatione ceſſit. Non impu pectas effectum , in tergo figuræ eum debcasin- 9.1.
nitos vnquam Deus Principes finit , hoſtium de fcribere ; ſi contrarium , in fronte, idque faciendú
fenſores : quia nominatim vetuit, ne præſtigiatri aliquando manu dextrâ, aliquando læuâ : ligillum
cem quis viuere patiatur,Exod .22 v.18 . boc eft , vt modò fodiendum capite deorſum , inodò capite
Philo interpretatur ,nolur differri ſupplicium :ſed furſum , & cçtera de hoc genere . Vnde nihilve
ipfo quo coniuncta forer die ,interfici mandauit . reor concludere , cum Gerſone , & VVimpina ,
hanc etiam vltimam fpeciem ſuperſtitiolam dam
QV Æ STIO I. natam efle. Fundantur enim hæc omnia in aphori
ſmo Magico libri impii quiinſcribiturARBAGH
An vir characterum , annulorum , ſigillorum ,aui
THEL 779278 in Septenâ 2.vbi traditur , quod
imagixum ſu ,qualem Mage contendunt.
quando Deus nomina rebus vel perſonis impofuit,
Vm Magis ſentiuntProlomçus,Aphrodifęus, fimul cum nominibus vires & officia quadam il
Porphyrius & alij Platonici, & ftultilini Ar lis diftribuit: & ita caracteres ac nomina conſtella
tephius ac Thebith ; ex recentioribus Pompona ta (. h . Imagines ſub ceriâ conſtellatione formata de
tius , Ficinus, Dulcis, & Antón. Mizaldus in Cen- c nominate) habent vim non ratione figuræ vel pro
tur . Memorabil.fed fuperſtitiosè . nunciationis , ſcd ratione virtutis feu officij illius,
Verè & prudenter negarunt Hippocrates , Ga quod Deus ad tale nomen vel characterem ordi
lenus & quos citabimus in fer. q.3. omnes. Sanè nauit . ] Hoc totum eft mendacium confctum ad
rem acu tetigit Tatianus Allyrius; cenfens,fi quid ſtabiliendam hanc ſuperſtitionem . Nomina quidé
his efficiatur, id ex conſtituto fieri, dumtaxat quia Deus in ſcripturis impofuit ſanctis quibuſdá , my
dæmones hæc ſibi figna conſtituerunt, & quaſdam ſterij fignificandi cauflà, & officio corum , quo iſti
quali teſferas militares , aut pacta conuenta,vt ho functuri, conuenientia : fed ipli nomini Deus vim
mines folent vcrborum certas formulas . Moſes effectiuam nullam indidit. Animantibus verò cun
a Doctor. ctis Adam nomina indidit,non Deus.
dubitant. Mayınon pronunciar' ,mendaces & ſtulcos eſle,
6.72. qui ſoli figuræ , ſoli ſcripturæ ,ſolis denique linca Par ratio eft de annullis & figillis Magicis , qua
mentis ,aut vocibus aëre fracto natis,rantam mira tumuis pręferant ſpecioliſſimanomina Raphaëlis,
b D. Tho . bilium poteſtatem adſcribunt,conſentiuneMedici, Machabæorum , Salomonis ,Elizei,Zacharia ,Có
22.9.96.a. Theologi, & luriſperitinoftri.. ſtantini, & quorumdam ſanctorum : quibus nomi
2. & 4.
Notandum ex Conrado VVimpinâ , 'Magos Dnibus etiam interuenit blaſphemia ,dum holce fan
cótra göt :triplex genus imaginum ſeu figurarum habere. ctos fingunt nefariè Magicis initiatos, item quia fi
105. & ibi Qubuſdam adhibendas docent fuffunigationes gnum crucis, quo in figno vicit ille Magnus Imp .
Ferrar . & incantationes, & per quinquaginta quatuor an annumerant ſigillis ſuis dæmoniacis.
Silu . verb . gelorum nomina exorciſationes, & alia , quæ per Denique certò tenendum quando effectus ali
fupereft.q. fida funt & manifeſtam continét idololatriam.pri quis ſequitur vſum characterum , annulorum , fi
lus de lu- mò quia hæc nomina nó niſi à dæmonibus potue gillorum velimaginum : quod fieri interdum con
perftic.pa. runt accepiſe( quod Cardanus fatetur d. ) Secun tendunt ': id totum à dæmone fieri, qui conſtituta- 'i Plato 2 .
3. Marti- dò,quia dicere quòd tales fumigationes honorent rum à ſe nugarum credulitatem conatur , vel de de Repub.
nus de Ar- Deú, aut Deo placeant,eſt errorin fide :dicere auté nouo mentibus inferere, vel infertam profundiùs nuslib.10
fuperftitio quod talibus vti, non ſit dæmones ſacrificio ho & ftabiliùs infigere. c.1.Philo
nib . Con- norare, & ideò damnabiliter iforgrazpeverv ,etiá eft Porrò vt nugacitas Hermetis & fimilium de- ftrat.lib.z
dronchus crror . Vtrumque definiuit Facultas Theologica prehendatur , vel ab indoctis,decerpam nonnulla, vitç Apol
lib.z. de Lucetiana . Arric.10 . 11 . ex Italico lib . Ludouici Dulcis : qui non vtili exé - phuslil».8.
morb , ve
nefic.ca.s . Alterum genus imaginum ,caracteribus & ſcul- Eplo fictitij Salomonis & Hermitis figilla in lucem antiq.c.2.
BoKelius pturis innititur , barbaris & peregrinis, in quibus edidit , deceret potiùs in Eccleſiâ Catholicâ talia
libr . de ſunt nouem caldariæ, & nomina quatuor princi obrui ſilentij cinere ,quàm typis ta ſplendidè euul
philtris c..
Vairus, pum huius mundi cardinum , & ter ſeptem nomina gari. Aiunt ergo nugones : Qu gemmápoffideat,
Anan . & ex Mahumeticis deliriis Arabum decerpta : quas il cui inſculptus aries, leo , vel ſagittarius, cunctis
alij. li figuras auctoribus tribuunt Germoni Babyloni eum gratum & gratioſum fore : cui virgo , taurus
ç lib.de fu co , Hermeti Ægyptio, & Thori Græco: tales etiam capricornus,huncreligionis amplectendæ auiduin
perſtit. ca. numerant quatuor Salomonis annulos, talia cun effici; cui gemini, libra,aquarius,hos amicosfidos,
pen. & vlt.
ali.18 . de Cta patet annumeranda primo generi ſuperſtitio legum tenaces , & concordiæ ſtudioſos före ; con
varietat. ſorum & execrabilium ;nec vim vlla habere poſſe, trà cui cancer ,ſcorpius,piſces , iis inferendum amo
niſi à dæmone;quo Doctore & Dedicatore miſeri rem ,iniquitatis,leuitatis mendacij:cuiSacurnicha
racter
LIBRI I. CA P. II . 19

racter, is glifcens robore; cui louis,amabilis ,fortu-, A , ſanctus doctor.d.cap. 104. conceſſerit , imagines
natus , ad ſummos honores prouehendus, cui Mar haſce virtutem aliquam de cælo habere, quatenus
cis, inuictus ; cui Solis, opulentus;cui Veneris, im ſuntimagines , & rem conftituunt in ſpecie artiti
merlabilis, & omnium compos votorum : idem , ciali.Refpondeo D.Thomam cùm eo capite has ſu
cui Lunæ. Quid multa?nulla eſt imago ſtellæ , cui perſtitiones impugnet,hoc tantùm ex perſonâ ad
non peculiaris efficacitas inhæreat. Mitto ftellas, uerſariorum dixifle, quaſi dicat;licet tibi de imagi
draconis figura ,lætum facit , & diuiten ; aſtrolabij, nibus id concederem , de characteribus tamen hoc
fallum foret .
fatidicum ;idem (ride)alini,fichryſolitho inſculpta:
ranæ inimicos ad pacem , amicos ad odium impel Quartò lubdit , videridurum & difficile cos o
lit;cameli,dæmones cogit, & c. bacille lib.3.de gem mnes damnare ,qui talibus vtuntur imaginibus .
mis à c.6. vſque ad c.oli. Sinugabatur, certè craffè Refpondeo , ſtultorum elle numerum infinitum ; ideò
rider Prælatum illum , vnum ex Eccleſiæ cardini fufficere quod re verâ res fitmala ,& fuperſtitioſa.
bus ,cui opus inſcribit:G ſeriò ,non habeo quî excu Hactenus fufficiantdicta ; plura ſuppeditant, qui
ſem ,cùm ea quæ ſolius Dei ſunt; infundere, pro 1 Langius
ex profeſſo de hac re ! d.epift.34.
phetiam , & religionis ac fidei amorem , tenacita B Medina d.
témque & fimilia, tribuit aſinorum & ſiderum fi QV Æ STIO II. cap. 7. fol.
guris :Nonne hoc eſt ſuadere, vt relictis bonis arti 72. Ana
An numeris arithmeticis aut muſicis magica vis nias d. lib .
bus, & ftudiis Ethicis ,demergat ſe humana curio vlla infit? 4. Carda 1
ſitas in barathrum ſuperſtitionum , & facere , vt nus li. 16.
cuique fit Deus annulus fculptus quédextra gerit ? Arres Orthodoxi paſſim de numerorumcon- de varict.
Plet eres & li. 1 8. de
Sed aliâ ex parte negotium facellunt Pompo nexione multa philofophantur: iidem tamen ſubtilitat
nat . & Caietanus. Ille ,cum obiicimus , pentágonos dumtaxat , in hac proportione & connexione nu- Ciruelus .
circulos , & alia huiuſmodi ligna aur characteres merali, diuina quædamn myſteria contemplaban - lup.& Bap.
dumtaxat effe , qualitates quaſdam quantitatis : i tur ,nec vllam vim naturalem ,vel Magicam ,nume- Segnus li.
plain verò quantitatem , non eſſe principium ope ris ipſis, quâ tales, tribuebant. Pythagoraiverò & de vero
ftudio
ratiuum : Reſpondet,non efle figuram principium o Platonici,putidè ſuperſtitioſi in hac re fuerunt. Sit Chriftia
perationis , ſed tamen ad operationem plurimum Concluſio , Numerus, quâ numerus eft , nullam 110 c.7
conferre : fic eniin deformem materiæ figuram , neque naturalem , neque ſupernataralem vim operandi
hominis animo triſtitiam , fpeciofam verò eidem С continet .] Hanc qui neget , philofophum negat
gaudium adferre.quod fine rationc ab eo dicitur, Andr.Laurentiuslib.8.hiſt.Anatom.q.10. & pro
quia Magici characteres, nihil neque pulchritudi bat optimè Leonard. Vairus lib . 2. de faſcino cap .
nis, neque deformitatis notatu dignæ, aut idonea 1 1. & Catholicicæteri , ad vnum , concedunt:præ
ad has paſſiones gignendas , habent. Quod cùm ſertim ,quotquotnumerum , nihil reale elle à rebus
ipſemet videret Pomponat. tandem confugit ad numeratis diſtinctum contendunt. quid enim o
credulitatem iis vtentium . Verùm credulitatis non peretur , quod ipſum folummodò imaginarium
maior vis eft,quàm imaginationis ; de qua vide di eft : fed & ab illis concedenda concluſio , qui vo
eta præcedenti capite. lunt eſſe aliquid reale rebus numeratis fuperaddi
Caietan.vt eratacuto ingenio & peracri , vltrò tum. Fatentur enim , numerum eſſe quantitatem :
k 2.2.4. etiam communem ſententiam nonnullis laceflit k . quantitas verò per ſe non eſt operatiua , nifi fortè
96.a.2. Primò ſic ratiocinatur. figura ,licet nó ſitiplum motus localis, de quo nunc non agitur. Denique
principium operationis ,eſt tamen comprincipium . quæcumque de figurâ diximus, eadem in numeris
ergo, vt eſt figura,habet peculiarem effectum . An locum obtinent.Numerus enim , eſt quantiras dil
tecedens probat;tum quia in artificum inſtrumen creta;cuius, quàm continuæ , non poteft effe maior
D
tis efficit figura, vt illa fic, vel fic operentur: tum efficacitas.
quia ferrum latum ſuper aquas fertur , quod li in Cur igitur ( dicat aliquis ) annus climactericus
formam aliam contrahas, demergetur. Refpondeo, homini lolet eſſe lethalis , & octimeſtris partus
figuram eſſe comprincipium in motu locali , & o minimè vitalis : fi non aliquid momenti numerus
perationibus quæ per hunc motum fiunt ; vt ſunt habet ? Quoad partuin octimeſtrem ,id contingit:
variæ diuiſiones continui per dolabram ; per mal quia ſemen humanum multiplex eſt. quoddam
leum ,per aſciam ;per ſerram :non verò in operatio perficit fætum ſeptimo menſe, & tunc fætus poſt
nibus ,quæ fiunt per alterationem : neque id pro ſextum menſem conatur exire : quod fi non reperit
bant eius confirmationes : quarum etiam vltima magnam refiftentiam , tunc validus exit & robu
fortaffis falla eft, vix enim ferrum in tantam latitu ſtus; fi verò reperit ,continua illa menfis pugna de
dinem queat extenuari, vt poroſum fiat , & aquis bilitatur , & octauo menſe debilis atque inualidus
immerſabile. Sed eſto fiat,erit non ratione figuræ, admodùm prodit in lucem . Aliud femen perficit
ſed ratione quantitatis , quæ re non differt ab ipsâ fætum nono tantùm menſe , & tunc fætus ante
ſubſtantiâ,fecundùm multos. quæro enim , quâ fi hunc menſem non conatur exire , foléxque adeò
gurâ velit eſſe ferrum ,circulari, quadrâgan penca-| E robuſtus eſle , vt impedimenta cuncta contraria,
gonâ:ſi dicat, hæc vel illâ : inferam idem fore ſi aliâ vel ei non reſiſtant , vel per reſiſtentiam , quando
fit formata lamina;æquè tenui & latâ figurâ : quod marer vterum ferr diutiùs, non admodum debili
indiciuin eſt nihil operari figuram.ſi dicat qualiber tetur . Vide Hippocratem lib . de O Etimeſtri partu ,
in figurâ ſufficere illam extenſionem & diductio quem tutiùs hac in re ſequeris , quàm Academicos
nem ferri ;certè fateatur neceſſe eſt , à figurâ hoc ad numerorum vim ſuperſtitiosè confugientes;
non pendere, non minus enim differunt extenſio quorum dicta inuenies in opere erudito Fabij
quantitatis , & figura quantitati extenſæ impreſſa, Paullini lib . 6. Hebdomad.c.4 .Hippocratem ſecu
quàm albedo à ſuperficie parietis dealbati. tus idem reſponditAndr.Laurentius lib.8 . hiſt. A
Secundò adfert fundamentum illud tertiæ fpe natom .cap .9. & q. 30. Annorum climacterico
ciei imaginum.quod iam exploſum eſt. rum ratio , vt & Criticorum dierum , potiſſimum
Tertiò prætendit auctoritatem D.Thom . quaſi pendet ab humorum & complexionis, quæ in ho .
B 4 minibus
TIONVM VM
20 DISQUISI MAGICAR

minibus ſunt,ratione ac periodo quadam naturali: Aj iuuarı , de quibus egerat Laurentius d . libro 3 .
Nam ad muſicorum numerorum vim confugien cap . 7. & 8.
tes Pythagoræos, & ad Arithmeticos calculos re Cur denique quilibet ſeprenarius ſuum habear
ducentes alios , aut aſtrologorum planetarias nu indicem ,nempe quaternarium , caulam efle com
gas prouocantes Aſtrologos accuratèrefutat And. mune phyſicis & arithmeticis axioma , partes de
Laurentius lib.3.de criſibus, vſque ad cap .8. Fra fuis proximis totis iudicare : vt cum architectus ex
caſtorium, qui lib.de cauſis criticorum dierum o fundamento parietes , ex parietibus tectum futu
mnia retulit ad motum humoris melancholici, re rum ,totámque domum colligit. Seprenarij partes
fellit idem cap.9 . & 10. & poftea tandem cap.13 . in quas proximèreſoluitur duas elle : quatuor ſci
ſuam ſententiam proponit,caufas eſſe duas, mate licet , & tria: Sed propinquior eft quaternarius , in
rialem & efficientem . Materialem eſſe quemlibet dicabit ergo quartus ſeptimum : & vndecimus, qui
humorem noxium quantitate vel qualitate pecca ſecundæ leptimanæ quartus eſt , decimumquar
tem . Efficientem effe duplicem , vniuerfalem & tum ; & decimusfeptimus, qui tertiæ leptimana
particularem . Vniuerſalem & remotam eſſe cælú, quartus eſt, vigeſimum . Quinetiam quartus dies
cuius vires ferè omnes Luna excipiat , & nobis co- | B | leptimanæ medius eſt,parique cum extremis iun
municet. Particularem & propinquam eſſe ipſam gitur ſocietate ,vnde fit, vt ſi primus dies morbum
naturam , quam Hippocrates vocat calorem inſi. diſcutere aggrediatur , ei finem quartus imponat:
tum ,Galenus facultatem corpus diſpenſantem , alij Si primus nihil tentet, ſed quartus morbum iudi
temperiem fiue fpiritum vocant: quæ fic motiones careaggrediatur,feptimusfinem imponat . ] Hacte
ſuas ftatis circuitibus perficit, quaſi ratione vtere nus ille Regis Chriſtianiſſimimedicus.
tur : quod G aliquando errat , id à materiæ vitio Ex dictis ſequitur,fiquos Pentaphylli herba ef
procedit,eam contumacia fua vincentis . fectus habeat,non ipfi quinario ,fed fubftantiæ fo
Itaque quod tardior vel celerior fir criſis , id liorum , tribuendos. Superſtitioſum autem efle,
partim materiali,partim efficienti cauſæ tribuen quod vnum eius folium ephimeram , tria tertia
dum . Si enim humor ſit temperamento calidus, nam ,quatuor quartanam ſanent,item quod helio
ſubſtantiâ tenuis, & qualitate benignus , facilius à tropii grana tria tertianæ , quatuor quartanæ pro
naturâ domari , celeriùs coqui, & excerni: Sicral fint; item alia , huiuſmodi in medicinis per liga
ſus, frigidus & contumax ,difficiliùs. item à vali menta ſeruari malo exemplo ſolitis. tale quoque
diore naturâ ,citiùsjà debiliore ,tardiùs coqui . C fuerit arbitrari pilulas ſeu catapotia impari nu
Quod autem nunc pari,nunc impari die contin mero plus prodeſſe quàm pari , licet æquali præ
gat criſis ,id à fola materiali caufa prouenire, nem bcantur quantitate. Mufici numeri vi magna po
pe peculiari humoris cuiuſque motu; bilem certio lent, non vt nuineri. fed vt tonorum varietate , &
quoque die moueri,pituitam quotidie ,melancho ſoni modulamine ſuauiter animú afficientes : qua
licum humorem quarto die. Ergo biliofos mor de re mox plura. Sequitur etiam ex dictis vanos
bos omnes imparibus iudicari diebus , cæteros elle ac ſuperſtitioſos , qui vim aliquam ineſle vo
quotidie ex paribus : quia iiſdem diebus morbi iû lunt certis pſalmis:eo quòd certo numero ſint col
dicandi,quibus mouentur . Huius quotidiani, ter locati , & cos credunt efficaces , vt proſperè cæpta
ciani , & quartani motus cauſam non minusoccul legentiſuccedant, vel vt grauibus periculis libe
tam effe quàm magnetis aut catharticorum ſunt rentur,vt Pſal. 1. Beatus vir : quia vnitas eſt quid
proprietates. perfectum , quaſi verò feptenariis & ſenariis, &
Quod denique feptenariis tantum perfectæ & quinariis , & ternariis ſua quoque non fit perfe
ſalutares criſes perficiantur , id totum efficienti &tio.Dicunt etiam Pſal. 10. In Domino confido, feli.
çauſæ tribuendum . Natura ,(inquit)definitum fibi D cem eſſe ,quia denarius numerus eſt bonus : & quia
. Tempus centenarius ex decies decé conflatur , idcò adhuc
elegir tempus,quo motusfuos & criſes perficit
illud fola experientia ( quam ſolam Hippocrateste feliciorem eſſe centeſimum Pſalmum , Miſericor
cutus, ve docuit idemcap . 1 1. ) Septimo die ,decimo diam & iudicium , Refelluntur, quia denarius, aut
quarto, vigefimo,perfe&tas ó ſalutares criſesſapè con centenarius,quatenus numeri ſunt,bonitatem rea
ringers :Sunt igitur prafixi illi dies , & à natura ordi lem nullam habent. Nam nec phyſicam ,nec echi .
nati,Cur autem feptenarium potius , quàm alium nu cain bonitatem habent , ſed artificioſam tantùm
merum , ſibi pro delicys elegerit natura : Faretur id ab imaginatione numerantis procedentem , quæ
altioris eſſe contemplationis , & Theologicam red non obtinet vllam in corpora , ſeu res quæ nume
dit rationem. Hoc ideo factum , quia rerum omnium rantur , efficacitatem , Deinde in Hebræo fonte a
Parens & Creator Deus eam Nalura legem impo lius eſt ordo Pſalmorum , quàm in verſione Lati
fuit.Nam et dici feptimobenedixit Deus , eum fi na : ergo qui pſalmus felix eft fecundùm verfionem
lys Ifrael, tanquam celebratiſſimam commendauit,& Latinam , infelix erit fecúdum fontem Hebræum,
Septimo die poft abfoluram vniuerſi istins , quod oculis quod eft dictu abſurdiſſimam : vel , dicenti He
cernimus, creationem , quieuit ab operibusſuis. Natu- Ebraicè vnus erit felix,ex dicentiLatinè alius : quod
ram ergo cuiuſque particularem criſes ſeptimo æquè ridiculum . Meritò igitur hos numerarios
quoque die perfectasmoliri, nec cas alio vnquam pſalmiſticos damnat Ciruelus Darocenfis p. 3. de
aggredi die,niſi aut impedita aut laceſſita fuerit; & superſtitionib.c.6.in fine.
ideo propter huiuſmodi impedimenta , nonnun Ceterùm fraus & dolus Magorum numerario
quam intercedentibus diebus ſeu intercalaribus rum ex eo quoque deprehenditur , quòd Archi
criſes fiunt ( de quo idem egit lib. 2. à cap. 13. & magus ex Proclo tradidit : non agerc ipfos de nu
hoc lib.13.cap. 1 s. Particularem denique hanc cau mero fenſili & materiali , ſed de formali ( vt vo
Cam ab illa vniuerſali efficiente, nempe cæli inotu , cant ) & rationali . Etenim ratio formalis numeri
iuuari ; vt fi aliquando accidat lunæ feptimanas cũ nihil eft aliud quàm illud ipſum , quo plura indiui
ſeptenariis morbis concurrere, criſis inde meritò dua,plura lunt & ab vnitate recedunt , quod ſiue
fęlicior faciliórque (peretur. & hactenus tantùm à ſitpura negatio , fiuequid pofitiuum , certè nihil
Galeno in libb . dediebus decretoriis Aſtrologos ad operandum efficax indiuiduis adiungit. Nimi

ruin
L
LIBRI I. CAP . IV . 21

rum nebulones,fub hac voce forinalis numeri , ali- A contrabı Mufurum cantu , etiam in nocturna quuete .
quid occulunt , quod ad ipfam dæmonis ex pacto lib.28.c.22.Cuius rei,quamuis noſter amicus ,de
b lib ., " operationem pertineat. Confirmatur hæc conie relitterariâ,vt qui optimè meritus,credat rationem
cap. 28.
cTertul.de ctura vehementer, quia priſci hæretici, qui nume. non quærendam , led elle anilem quandam vete
præfcript. ris multum tribuerunt, DeMagiâ iidem conuicti rum opinioncm : tamen , quia de ferpentum incan
cap. 46.- non ſemelfuerút. De Baſilidianis id Irenæus pro tatione nonnulla in S.S. mentio eft,vioftendam lib.
piphá. hæ dit poſt quem ceteri . idem de Marco conftarve ſeg.videtur ratio diligenter inueftiganda .
tel. 24. & tuftifimo illo heretico, & de Gnofticis omnibus '.
alii. Inprimis arbitror,diftinguendum inter modos
d Irenæus Cautè igitur legenda, quæ , de efficacia imparis muſicos,& fulurros magicos,ſeu mala carmina:bis
lib. 1.c.12 numeri , maiore, quàm paris, congerit ,nec fatis di nullam vim ineſle naturalem ,ſed dæmonem ex pa
c . Irenæus gerit,Petrus Gregoriusin Syntaxiartis mirabilis : cto ſerpentes ſoporare,vrnas diffringere , & quæ ta
lib.2.c.27 . qui , quod eam fententiam tribuit orthodoxis
f lib . 15.C. pa lia facere: illis vim phyficam inefle. Vtverò intel
10 . tribus D.Hieronymo, & Cypriano ,magnam illis ligamus, quæ & quanta inGt,rurfusdiſtinguendum
iniuriam facit. cúmque loca eorum nulla citer , inter ea, quæ ſenſu prædita , & quæ fenfus expertia.
meritò vanitatis in ea re arguitur, dum , quod pa- | B ná nihil dubito animalia ſenſu auditûs prçdita,mu
tres de imparis numeri myiteriis, (quòd vnitas,& ſicis modis capi pofle,& catcnusadmiterim quę de
Trinitas in lacroſanctâ cernantur Trinitate & mirismufices effectibus adferunt prædicti poetæ ,
præftantiâ diſlerunt: hoc ille, ad neſcio quam vim & , vt ipfe ait , Senilem recitans fabulam Martianus
phyſicam , cum Agrippa Mago & hæretico, quem Capella lib.de Muſica.Nam quod Fabius Paullinus
patribus teſtem adiungit, ne quid dicam grauiùs, ca vult vlteriùs obtinere , non credo: Sed in iis, quæ
inconſideratè retulit: Vide D. Hieron.apolog.pro adanimantia aurita pertinent,verifimilia fateor; vt
libris contra louinianum ſub finem , & deprehen & in Euſebii verbis de laudibusConſtantini;quæ ve
des meritò hæc à medicis, & ab Hicronymo , Ori rò ad inſenſibilia , reiicula & redicula puro , vt dc
genem ,Tertullianum ,Cyprianúmque cirari , qui laxis & filuis , & c. Et ideò argumento Plutarchi
bus hoc Petrus Gregor . impegir. videndum etiam in Sympoſ. & Solinic. 7. Polshift. quo ab Arionis
ne quid vanæ ſuperſticionis haurias ex libro Fabij delphinc, ad Megarcnles vel Thebanos muros ar
Paulini ; De numero Seprenario : nam quæ ille,non gumentantur, non affentior.capi carmine fera po
tam ex luâ , quàm Platonicorum ſententiâ, pluri tuit, faxa non potuere. Nihilominùs cenſet vir ille
ma retulit, ca Catholicæ Theologiæ parùm funt C doctus , diſputandi ſaltem ( vt ait ) gratia oſtendi
confentanca , vt quod illi muſicis numeris Magi pofle ,hanc attractionem filuarum & faxorum ve
De vi mu
cam vim fatis apertè cibuerunt. Nam quæ de vi ram fuiſſe: Scd poftea fol . 184.proteſtatur, ſe quæ
fices.
mulices commenti poetæ , illa Platonici in Nume ad probandum affert omnia ex Platonicorum lo
rorum , quà numeri ,virtutem tranſtulerunt, Scri lummodò mente aſſerere; nec afſentiri, niſi qua.e.
pſerant de Orphei muſica ; illam dæmonibus, ani nùs cum facroſanctæ EcclcGæ ſanctionibus cófen
mantibus brutis, faxis , arboribus imperalle . Sice tiunt.Prudenter hoc & cautè ,libi:melius etiam aliis
nim Ouidius ,de arboribus; cauiflet, fi poftquam poëtarum illa & Platonico
gua poftquam parte refedit rum deliria, tam diligenter & calidè aliquot capiti
Disgeniisi vales,& fila ſonantia mouit : bus propoſuerat; cenſuram ſingulis ſeu antidotu ex
Vmbra loco venit: non Chaonis abfuit arbor, Catholicæ Theologiæ apothecâ appofuillet , ne
Non nemus Eliadum , non frondibus eſculus altis, phaleratis illis dictisminùs eruditi decipiantur.No
Nec tilia molles,nec fagus connuba laurus. fecit : quare nonnullum precium operæ futurum ,
Vos quoque flexibileshedera veniftis,efy una fi coner præſtare,quod ab inſtituto noftro minime
Tampinea vites, et ami ta viribus vlmi,oc. D alienuin arbitror : ftrictim tamen & indicando,
Metan orph . lib . 1o . & Seneca Herc.Fur.addit de quid in eius argumentis lectori cauendum .
dæmonibus ,feris, & faxis, & Aquiis . Primùm c.s.citat poëtas , & quos citaui fcripto
Quæ filias, aguas,faxaqueiraxerat res Ethnicos; quibus quatenus credendum , non
Ars,qua prabuerar fluminibusmoras: repeto.Nec Nicolai Vicentini muſici verba perti
sd cuius fonitum conſtuteram fere, nent ad fabuloſa illa de Amphione & Orpheo; ſed
Mulcer non foluis vocibus inferos. ad veros effcctus, quosveteres memorarunt: nec
Ventos addit Horatius . Steuchus Eugubinus in Pſal. 67. initiò aliud ad
Vnde vocalem temerè inſecute fert , quam nudam fabulæ Thrciciæ commemora
Orphea filue: tionem . Hæ quod ad auctoritates ab co citatas
ſufficient.
Arte maternâ rapidos morantem
“ Fluminum lapſus,celeréſque ventos. Cap. 6. do 7. modos proponit omnino feptem ,
de manibus , & dæmonibus idem tradidere Virgi quibus hæc mira Orpheus facere potuerit ; quos
lius 4. Georg . & 6.Æneid . Ouid.Seneca,Horatius, priuſquàm diſcutiamus, illud mihi ſpero neminem
Propertius, & hæc breuiter complexus Manilius, Efore qui non concedat : non qui probat fieri potuif
adhnxit de lideribus. ſe ,eum continuò id factum cuincere. quid; qui le
At iyra didactis per cælum cornibus inter demonſtraturum id pollicitus,ne probabiliter qui
Sidera confpicitur , qua quondam ceperat Orpheus dem / aut fallor magnoperè)id fieripoſſe probauit,
Omne quod attigerat cantu; Manesque per ipſos niſivltimâratione, quę ad muſices vim nihil omni
Fecitirer domuitque infernas carmine leges. no facit, Et principio fundamentum locat omnium
Huic fimilis honos, ſimilisque potentia cakſa: modorum ,quod eft huiuſmodi.monetur cælum bara
Tunc ſiluas,& ſaxa trahens,nunc fidera ducit, moriâ ,& poriflimum ipſi planeta.quid fi cum Ariſto
Er rapit immenfum mundi reuolubilis orbem . tele id negem ? nonne delebitur tota ædificii deli
Ecce ye vim mulici numeri porrigant in aquam, neatio: agam benignius.eſto . quid tum ? hæc Har
aërem ,terram ,cælum , lidera, & inferos. Sed & il monia ,iplo Proclo & Platonicis aliis teftantibus,
lud inuenio apud Plinium de cantu ; Figlinarum o non eſt ſenſu corporco perceptibilis , ſed animo
pera mulii rumpicredunt tali modo ; & de lerpentibus tantú ac mente ; cuius qui faxa & arbores expertes
eflc
‫ܐܐ‬ DISQ VISITIONVM MAGICARVM

effe neget , Cautes ipſe fit profectò & caudex. , A mero , pondere , & menſurâ diſpoſuit. Quod vlie
riùs Anton . Mizaldus tetenderit lib.de harmonia
Deinde, ait,inferiora omnia fubiecta eſſe planeris, e
à ftellis vim accipere. quod , quia nimis indefinite, cæli ở terra, factum ab eo ,nec piè , nec philoſophi
& vniuerſim dictum ,certè negamus.probat expe cè . Quod Macrobius afferit,Muficâ capi omne quod
rimento florum & herbarum ; quæ ad lunæ incre viuit : id li de muſica ſoni corporei & veri loqui
menta & folis conuerſiones mutantur , mouen mur ;non niſi de illis crcaturis verum eſt ,quæ ſenſu
tur,creſcunt,marceſcunt ;animalium quoque quæ auditùs verè prædita ſunt:fi de muſicâ capias meta
liderum naturas fequuntur ; & lapidum , quorum phoricâ vel iinaginariâ aut ſpeculatiuâ illâ ,quæ in
eadem lex eſt , vt Heliotropij qui folem imitatur, nudâ quadam proportione quantitatiuâ pofita eft;
Selenitis qui lunam , Helioſelini qui vtrúmque fi nihil ad Dionyſium , quod aiunt. nam ſaxa, &
dus , magnetis qui cynoſuræ. Quæ tamen omnia filuas talis mulica , non niſi imaginariè & meta
dicimus ad occulcas quaſdam qualitates , iis rebus phoricè duxerit.Mundianima quadam , animari o
inſitas , referenda.nam fi non pender hoc à pecu vinere quacumque in mundo funt,eſt merum figmen
liari naturâ lapidum ,animalium ,fruticum horum ; tum gentilium philoſophorum ,in Theologorum
ſi hoc totum oritur à ſubiectione illâ inferiorum B ſcholis iampridem damnatum :cùm nulla ſitmun
corporum ad ftellas ; cur non cæteræ herbæ , ani di anima ſegregata à formis ſubſtantialibus rerum
malia , lapides idem perpetiuntur ? ſed pergit , & ſingularum .Silaxa viua ſunt,vt voluere poſt Tha
admirandos ſympathiæ & antipathiæ memorat letem & Timæú Philoponus lib . 1. de anima & a
effectus , & contendit eos inde naſci, quòd omnes lij , & multis Paulinus c.6.nititur probare; viuunt
res naturales à ſtellarum radiis illis dicatis,peculia animâ propriâ,non communi; & propriâ,qualivi.
ri charactere virtutis earum participe inlignian uæ ſunt arbores,vegetante dumtaxat ,nóſenſitiuâ.
tur; & fuperiora corpora in hæc inferiora vires nec aliud vel Hippocratis libr.de natura pueri , vel
ſuas infundant: cogor repetere nonnulla ex cap.3. Plotini 4.Enncad . 4. argumentis probatur. Quale
9.1. & leuiter iterum delibare, fateor cælorum or verò illud,& an Eccleſiæ tolerandum :ſtellas viju da
bes & aſtra nonnihil inAuerc virium in res infe rationepræditas,quod dicitur fol. 198.cuius dogma
riores ; ſed non quiduis promiſcuè cuiuis , verùm tis fallitas erronea doctiſſimè ab Elpencæo lib.de
pro naturâ fubftantiæ fiue eſſentiæ cuiúſque rei , Animatione cælorum antè multos annos fuit demon
aptè & diuerfimodè, & præterea pro diſpoſitione ſtrata. At lapides vary varie à Stellarum radiis mo
quoque qualitatum , & conditione fingulorum in uentur:vt felonites,quinon folùm figurâ & colorib .
C
diuiduorum . Sic enim , non adamas , ſed magnes lunam imitatur, fed etiam motu:illam enim vſque
conuertitur ; non ad Orientis viciniora figna , fed ſubſequitur , vel potius cum illa circumfertur : vt
ad Arcton. Si cynoſura influit in magnetem quiz magnes, qui vim quoque motum aliis tradendi, &
inferior; cur non in ferrum , plumbum ,aut alios la in alios transferendi accepit ; vt pantaura, lapis ab
pides ? Deinde multò præftantioris eſt efficacix, Apollonio inuentus , qui ceteros ipfe lapides tra
vim attrahendi tribuere alteri : quàm ipſum illud hit ; vt androdamus , qui argentum , æs, & ferrum ; vt
attrahere ad ſe.verbi gratia ,efficaciore influxu in lapis ille Cyzici fugitiuus, quem Argonautæ pro
digeret cynoſura ,ad dandum magneri vim ferrum anchorâ vſi ibi reliquerant , & Cyzicæni è Prita
alliciendi, quàm ad attrahendum iplum magne næo fæpè profugum plumbo fixerunt: vt automa'a
tem. Nec fequitur,magnes attrahit ferrum , & ma varia Boetij & aliorum ,quæ motum hunc accepe
gnes attrahitur à cynoſurâ; ergo magnes vim fer re à radiis fiderum , lele in loca & corpora ifta in
rum attrahendi accepit influxu cynoſuræ . Quæ feriora penetrantium , & in ea agentium ; ſicut et
poteſt eſſe tanta vis efficaciæ fiderum , vt in res iam obicctâ imago in ſpeculare vitrum , & paries in
adeò differentes ſpecie ac genere ; ventos, Alumos, vocem reflectendam , & ignis in ſulphur atque ef
D
montes, filuas, laxa,dæmones ; muſicum fonum fa cam . Hæc ille : quæ me à fententia nequeunt dimo
ciant efficaciter hæc omnia imperio quodam ope ucre . Nam ſine neceſſitate vlla hi radij conftituun
rantem ? quo pacto idem ſonusvnius citharæ tam tur, quos aliàs rcfurauimus . Autumata illa ,cùm lint
diuerſa potuit attrahere : fruftrà confugias ad fym artificioſa, ab artificio humano per certa quædam
pathias & antipathias : nam hæ non defluunt ex fi inſtrumenta mathematicis fulta proportionibus,
deribus , non depluuntur ab orbibus cæleſtibus, tendiculis ,rotulis, & c . vim acceperunt , non à ſtel
ſed ipſas rerum differentias & fpecificas formas lis, & ab intrinſeco , non extrinfecùs patiebantur,
conſequuntur.At quæ de peculiari illo charactere & mouebantur : vt cernere eſt in illo B. Franciſco,
aftrorum Platonici iacticant;ca Thcologi( hoc eft & aliis nonnullis , quæ ſereniſſimus Archidux Au
Philoſophi Chriſtiani ) vr comincntitia , & de fu ſtriæ ,dux Styrix, Carinthiæ , & c . Ferdinandus Ca
perſtitione vehementer ſuſpecta, jampridem ex roli F.Ferdinandi N. maioribus ſuis religionis ze.
ploſerunt. Nos ergo iubeamus illa valere , quia lo, & virtute,digniffimus,poſſidet.Ignis agit in ſul
Catholici ſumus, quia ſuperſtitionem deteftamur . phur & in eſcam ,nó in alia, quia alia carent diſpo
Quæ addit , maioris momenti non ſunt. Nec enim litionibus ad lubitam inflammationem requiſi
na:uralis Magia, cùm vult fummis infima ineffe, & | Etis.Specula reddunt imagines ſola ſuperficiei poli
in imis latere fumma ; tam confulum chaos voluit cura diaphana, & fplendida æqualitate , per con
inducere, vt cunctis imis omnia ſumma, & cuncta gruam incruſtationem terminata. Echo Tola vo
ima ſummis omnibus velit ineffe ; ſed quędam qui cis repercuſſione reſultat : & hæc omnia promi
buſdam : nempe iis , quorum formæ (pecificæ ido fcuè obtinent, quouis planeta, aut fidere domi
neæ ſunt, ad fummorum influxus recipiendos:quæ nante. Quod & in magnete,androdamante,pantau
conditio inſenſilibus iftis deeft. Vnus eft ac folus ra , & aliis lapidibus deprehendas. Vnde patet non
Deus,in
quo vno cætera omnia excellenti quadam à cæleſti corpore, ſed à propria( quod cogor fæ
eminentique ſunt dignitate : ipfe ſolus eſt harmo pius repetere , quia aduerfarii cadem læpius incul
nia fui , & vniuerfi : & hoc lenlu foluiumodò ve cant)forma & lpecie hanc vim hiſce gemmis indi
cum cſt , cippovíæv ouvéyelvtò wãv, harmoniam vni tam , cælo nihil largiente,præter communcm ſuumi
uerſa continere : quia videlicetDeus omnia in nu & ordinarium influxum : atque ita ſelenites pro

prer

1
LIBRI I. CAP. IV . Q. 11. 23

pter occultam aliquam qualitatem , à ſpecificâ dif- A renda;reijcere oportere quæ auferant, & ea muſi
ferentiâ cius manantem , admirandas illas muta cum deteſtari, probare verò quæ ferant. Secunda
tiones colorum & motus edit ; eò quòd qualitas eſt conſiderare quæ ſtella ,cui loco, vel rei , vel bo
illa lunaribus qualitatibus amicâ quadam naturæ mini maxiinè dominetur ; & obferuare qualibus
ſimilitudine, & (vt fic loquar) amoris phyſici vin pallim (onis atque cantibus illi hoinines vtantur,
culo ,colligetur. Nec mirum nos has qualitates ex & ex quo genere harmoniæ quçlıbet ex naturâ res
plicare non poffe ; quia ipſi fontes earum , nempe fit conſtituta ( id eſt qua proportione , & quomo
differentiæ fpecificæ ,nos latent. Ponendas tamen do .) vt ipfe fimiles quaſdam muficus adhibeat,vna
differentia fpecifica'conuincit. Nam diuerſa ſpe cum ſignificationibus ,quæ ſideribus iiſdem ftudet
cies diuerſas diſpoſitiones naturales requirit : & exponere.
medicis experimento compertum eſt, quædam ſe Tertia eſt regula, animaduertere fitus aſpectul
totis, hoc eſt differentię ſpecificæ ſeu formæ ra que ftellarum quotidianos, & ſub his explorare
tione ; quædam ,non niſi vna aliqua qualitate ad ad quales potiſſimum ſermones, cantus , motus,
certos effectus idonea reperiri : & quæ talia , illa ſaltus , mores, actus incitari homines , & res fin
quouis tempore vim illam apta nata funt exercere, gulæ ad quos effectus ſoleanı : vé fimilia pro virili
nec opus eft expectare dum iftud vel illud aſtrum in cantibus adhibeat , & imitetur calo fimili
B
dominetur.
placituris , ſimilémque ſuſcepturis influxum .]
Vanitas commenti huius Platonici adhuc cla Hactenus illi: quæ omnia nos , vt futilia & magix
riùs eluceſcit , fi modum ipſum , quem ex refutatis veritæ quædam reginina & inuolucra , reiicimus,
hiſce argumentis eliciunt,preſliùs conſideres:hunc capite 3.quajt.1 . capire 4.guaft.1 . & , quoad verba
ita expreſſum habes fol. centefimo nonagefimo fepti illa ſignificantia, reiiciemusmox ſeq. quæſtioné .
mo . Quemadmodum ex ceria herbarum ý vaporã Prima regula illis fallis fundamentis innititur ,&
commiſtione e compofitione , per artem medicam a obſeruationem exigit, cui adipiſcendæ nullius ho
stronomicámque confe &ta,conflatur communis quadam minis vita ,fed nec cornicis fæcula , fufficiant , quæ
forma, velui harmonia , ſiderum muneribus e quaſi eriam eſt in ſeincertiſſima.Secunda non eft expers
dore ornata ;vt in theriaca , gua mirificam habere vim erroris & hærefis , cenfentium aſtra hominibus
exiſtimarur, aduerſus aduenianiem fene &tutem atque dominari ,de qua differemus (Deo dante ) lıbroter.
venenum , tribus in ea pariter conſentientibus virturi to diſputationurn contra diuinationem aſtrologicam .
bus,cælefti fcilicet ,per artificium oportuna admixiio Tertia , quoad res ſenſus expertes , cantu aut vocc
nis accerfita: altera irem celeſti,ſed parıbuseius natu- c mouendas , vtdocui , ridicula & indigna philoſo
raliter infira:tertia demum elementari. Sic ex ionis ,pri phis eſt cenſenda.
mo quidem ad fiderum normam delectis, deinde ad eo Cùm ergo talia fint Platonicorum fundamen
rummet exemplar & conuerientiam inter ſe compoſi ta ,non obícurum eſt aliquid videntibus,quàm ſo
Tis ; communis quaſi quadam harmonie formacolligi lidè & prudenter arenæ inædificentur feptem illi
tur, & in ea cæleftis etiam vis fuboritur : cælesti illa modi, quibus capire 7. aſſerit , Orpheum verè &
huic fimiliter temperata reſpondenti harmonia , qua reapſe laxa, & liluas , trahere cum animantibus
virtus cælitus deuocata,poffit animos flectere, delenire, ad cicharæ modulos potuiſſe :Sed qui iſti modi:
ad iram impellere,cohiberéque.] In quibus verbis co Primus eſt id fieri potuiſſe vi ipſa muſices ca
lorum ,vt dixi,influxum cliciente, deducente,attra
geriem quandam video fallarum ſuppoſitionum .
1. Quod per aſtrologicas obſeruationes vult the hente . ] Hic modus nititur duabus falſis hypothe
riacam & cçtera medicamenta componi & admi fibus:īcilicet, eſſe quandam mundi animam , bar
ſceri , quæro quo tempore pharınacopæo fit aſtro monicis numeris compofitam ,res ſingulas perua
rum iſte ſitus conſiderandus ? an herbarum legen dentem , quæ muſico concentu delectetur, item
darum , an miſcendarum , an vtroque ? fi veroque, D cælum & fidera eſſe animata animâ rationis com
annus Platonicus ille magnus eſt expectandus , & pote , & quæ irâ concitetur , & voce ſonorâ de
interea virtus herbarum emarceſcet. Si legenda mulceatur . Quæ cuncta à Theologis improbari,
rum ,atqui quando miſcebuntur, fors erit in Auxus ipſemet Paullinus fatetur.
contrarius : fi miſcendarum ; non yno die, fed fæpè Secundus eſt,hac virtute præditum eſſe cantum ,
multis hæc commiſtio fit,deinde quî fieri poteſt, non ſoni tantùm ratione , fed ex occulta quoque
vt cùm tanta fit diuerſitas:immò & contrariæ quá vi verborum , qua cæleftem illam vim detrahide
doque qualitates herbarum miſcendarum ,vnus & lupernâ fede poſle cenſent; & confirmantprodi
idem cæli influxus vno tempore,idem tribuat ſin gii plenis verborum aliis effectibus , quæ omnia
gulis quod ſingula requirunt, & quod conueniar prudenter Paullinus ex Theologorum præſcripto
vniuerſis ?Item communis illa forma, eſt chymæra ad dæmonum fraudes referenda non diffitetur
tantum Platonica , & quoddam ens rationis , nul fol.204.6 206 .
quam ſubliſtens, vel exiſtens : vt etiam prima illa Tertius eſtdependens ex illâ aſtrologicâ obſer
vis coletis dependens à certa dierum , & men uatione ; cui Ptolemæus , & Albumazar , & fimiles
E
lium , & annorum obſeruatione ſuperſtitiola. plurimùm tribuêre : hunc quoque Paullinus fol.
Hanc denique vim , volunt commiſceri virtutipri 207.Magicæ annumerat ; addere debuit , illicitæ &
mæ cælo deuocatæ (nonne videris , lector, tibiau dæmoniacæ ,ne quis de naturali accipiat .
dire ritus magicos Numa de loue Elicio ; & ſinni Quartus inde petitur , quòd proporciones nu
ubus: fed pergunt; ad deuocandum autem , et Te merorum vim habeant ſimilem figuris: figura
necelle cognitionem conuenientiæ tonorum cuni rum verò certis lineis & punctis conformatarum
regulis;ad hanc cognitioné,teſte Ficino, tres regu admiranda fit efficacia : & quia lyra Orphei , ad
las aſtronomos prælcribere. Prima eſt indagare, cæleſtis lyrę figuram fuerit conformata. Sed hanc
quas in ſe vires habeat, & quos effectus ex ſe pro rationem , & Platonicorum de figurarum virtute
ducat quælibet ftella, ſidus , & aſpectus; & quæ deliramentum , meritò Paullinus, cum Thcolo .
rum quodque ferat , & quæ auferat: & in fonis at gis , nugas & ſomnia effe credit , & addit Conciliis
que verborum ſignificationibus hæc cuncta inſe ac Pontificum decretis effe prohibitum huiuſmo
di ſtu

2
24 DISQUISITIONVM MAGICARVM

di tudium.Ego refutauid.c.i.q.4 . A rationis , vt veriffimè iudicauit Paulanias libro 6 .


Quintus modus , eſt petitus à vi quadam exi Nam Orpheum magum inſignem fuifle, menini
miâ naturæ , qua id ſoli Orpheo , vel cum paucis,e me apud Suidam legere .
fat conceſſum ;per quandam ſympathiæ rationem Addamus mufices effcctum alium mirabilein .
illi cum rebus omnibus , per quaſdam indiui Taranıulam vocant , infectum ab vrbe Taren
duas conditiones ad hoc aptas , indicam : vt vi to Apuliæ , vbi frequens; eius duo funt genera ,
demus rebus innumeris à naturâ quaſdam virtu quæ videntur Buſtainantius in libro de animanuibus
tes mirificas inſicas , quarum plurima exempla acra fcriptura & alij , non ſatis diſcernere. Vnum
idem accumulat Paullinus à fol. 210. gſed miſcet est ex genere lacertarum , quod ftellio vocari po .
vera falſis, comperta incompertis : iis quæ in S. S. teſt , Salmanqueſam vocant Hiſpani , de quo non
legimus , quæ apud poëtas leguntur: & quæ diui loquimur modò : alterum eſt ex genere araneo
no factamiraculo,iis quæ naturali vi perficiuntur. ruin , feu phalangiorum , Hiſpanix ( quod ſciam )
Quid enim cum naturâ commune robori Sam . ignotum ,huicpeculiare eft, quod ex Matthiolo in
ſonis :aut quæ virtus illa naturalis comæ vel capil Diofcoridem libro 2.capire s 7. referam . Vagatur æ
lis inſita ? nec vlla vi naturali Franciæ Reges B ſtate in campis,& proferpit ex terrę cauernulis , &
ſtrumam fanant contactu : nec aſina Balaam lo icit meflores ,quorum cura ocreis non munita , icti
quens,nec campana Vililla, nec piſciculi cænobij alij perpetuò canunt, alii rident,alij plorant ,alij fal
Mauriciani , inter naturæ admiranda debuerunt tant,alij clamitant, alii dormiunt,alij vigiliis affi
numerari ; nec veriſimile eſt Orpheo vim illam ciuntur, alij vomitionibus laborant , alij ludant,
attractiuam lapidum ac filuarum à naturâ datam . alij tremebundi fiunt , alij pauoribus infeſtantur;
Nam exemplorum , quæ phyſicâ ratione con alij alia patiuntur incommoda, fiúntquc phreneti
ſtant , & ab eo referuntur , omnia ſic vim exſe cis , lymphaticis, ac maniacis fimiles. sed mirum
runt in vnius tantùm fpeciei materiam vt in (addit Matthiolus)ceriè , guim facilè huiuſce veneni
alterius nihil tale queant. Magnes ferrum attra vis muſicâ mulceaiur. Quandoquidim , vt equidem
hit , non auri minorem molem. Tentíritas cro arreſtari poffum ,andiris lyricis inftrumeniis, vel tibia
codili fugiunt , non alpides aut hippopotami , lu rum ſono primotarım occurfu à languoribus ceſſani,
pini tergoris tympanum in agninæ pellis tympa in medium tripudiare & ſaltare incipiunt, rámque
num valet, non in vitulinæ. Galli cantum formi diu rem profequuntur , ac ſi ſani effene , o nullo un
dar leo , non vulpes , & fic de cæteris dicendum . C quam tenerentur dolore, quod fi eueniat , vt tibicines
At Orpheum cenſent iſti vim habuiſſe deducendi tantillum conquiefcant,ac interponanı, non multo poft
cantu non tantùm quercus , ſed onines omninò tempore in terram concidunt, & ad priftinos redeunt
ſpecies arboreas , nec arbores tantùm , ſed & languores:mifi tamdiu indeficiente fonitu ſaliant, aique
qualiacunque ſaxa & marmora, rupes iplas & va tripudient ,donec veneni virus partim infenfibiliter per
ſtos montes , Oſlam , Rhodopen , & c.animalia culis meatus,partim per ſudorem exeat e diſcuria
quoque , non docilia modò , vt ſunt elephas, ac iur.Obidigirur tibicines ſtipendio conducuniur,alier
delphin , & cerui:ſed feras maximè efferas ac ſto natimque mutantur,vtabſgae vlla fonitus iniermi(10
lidas cuiuſque ſpeciei. ne,larndin tripudient demorſi,quouſque penitùs eurari:
Sextus modus tradit admixtionem artificio lain cùm tamen dum hec aguntur,fint,qui antidotis cos cor
& naturalem elementorum . Verùm hæc etli ini roboreui,nimirum iheriaca,mithridatico,ac aliis , qua
rifica quandoque perficiat, in quæſtione tamen , venenoſorum morfibus aduerſantur.] Hæc ille , qui
de qua nunc agimus , eft fuperflua. Nam hîc bus addendum videri mulicam iuuare , quia me
nulla naturalis elementorum admixtio inter lancholicos & lymphaticos affectus venenum il
uenit ; fed nuda per fonum citharæ aëris ver- D lud inſerit, fi ad hoc aptum nacta humorem cor
beratio , quæ res inanimas non poteſt attrahere, poris & ideò muſica: quod S. S. profitetur , læti
nec ſenſus aurium expertia demulcere . Natura tiam in animo gignente , pellitur noxa contraria.
lis elementorum in cantu admixtionis nihil repe Confirmatur : quia non quiuis moduli quibuſ
rio : ſed ſolam illam imaginoſam triplicis generis uis admorſis , ſed certicertis proſunt. Vnde na
virium commixtionem , quain eile nullam o tum , vt quidam hoc non perpendentes ; qui in
ſtendi.
eos inciderant, quibus congrua modulatio non
Septimus ,eſt vis attractiua quædam falcinatrix adhibebatur , hanc experientiam aufi fuerint ne
ſeu magica: quam cùm Plotinus d. libro 4 . fieri gare,lippis & conſoribus notiſſimnam . Audiui, qui
velit ,velex occultis quibuſdam qualitatibus re adderent;fi quæ pupugerat tarantula, ctiam alio in
rum , vel figuris, vel cantu , vel deliderio feu i loco, moreretur ,confeſtim morbo liberari ictum
maginatione; ſecundum & tertium modum iam ab câ: quod fi verum , admirandum fanè eft huius
reiecimus : quartum quoque , qua tribuit ima- E venenimiraculum :do cuiuscauſa mihi non liquet.
ginationi virtutem efficacem in longè ab immagi quæ enim dependentia veneni tam reinoti à ſua
nante diſtantia : ſed & primum refutaui , o matrice ſeu fonte ? aut quæ hæc operatio in tam
Itendens nullam dari poſle phylicam qualitatem diſtans?
occultam , quæ in tam diuerfæ (peciei , imò & a li. 1.& 5 .
generis res fimul eodem modo queat operari , QV Æ STIO 111. cótra Cel.
cùm id eam fit necefle facere per modum caulæ , ſum .
b Serenus
non prima ſeu vniuerſalis, ſed ſecundariæ & par An verbis , & incantationibus vis infit morbos lib . de re
ticularis. Nec enim vlla qualitas ineſt fingularis Sanandi, aut mirifica perficiendi? med.
ylli rei fingulari , qua ſingularis eſt, quin ad di Aetius li.8
{poſitiones indiuiduas pertineat , & ab ipſis dima ' I DETV
ETY R Origenes • non immunis ab hoc c... Octa
net ;& proindenon niſi effectum particularem & VID errore , quem ſecuti quidam medici valdè uianus in
ſibi proportionatum poteſt producere. ſuperſtitioſi. Q. Serenus,b & Aëtius , & alii.co- Marcel. &
Reſtar ergo ,illa que de inanimatorum attractio natur Trallianus etiam Galeno afcribere : con- Trallianus
ne feruntur , elle velfabuloſa , vel damoniace ope ſentiunt Arabes ferè omnes Cabbaliſtæ & paſsim .
recen
LIBRI 1.
I. CAP. IV . Q. III . 25

recentiores ludæi; Magi quoque omnes , cum A ad quem ordinem pertinent quædam operatio .
a lib. 2.8.c. Agrippa & Paracelſo :Plinius“, & cum eo recen nes, quæ vires hominum & Angelorum omnium
2. tiores quidam , qui Platoni nimis addi &ti, Item exluperant: quaruin operationum principium non
b Picus in Cabaliſtæ quarti ordinis. Nam vt hoc obiter di eſt rei fingularis natura , ſed ipſa illa Dei gratia ,
Pofitione.
cam , tot eorum ſunt ordines . primus eorum qui voluntasabſoluta ,& omnipotentia : hæ dicuntur
Magicis ,
Ficin .li.de fequuntur traditionem R.Rambani ſuper Gene operationes gratia & fupernaturales ſtrictè fumptâ
vita ſtudio lim,de quinquaginta portis intelligentiæ.Sccun voce , item operationes miraculofa .Altera eft , ordo
qui fequuntur Abraham à veneris, qui in li prodigiofus, qui ordo reipsâ non excedit cerminos
for.
po & c. dus:
na .Pom-
cxI.C.etia bro ſuo de creatione mundi ponit triginta duas naturalis ordinis , fed tantùm dicitur exccdere ra
Grillād.de femitas fapientiæ ,quas amplexi R.Ifaac, & Iacob tione modi , quem vel omnes homines, vel pleri .
lortileg. 2. Cohen. In his duobus nihil deprebendomagi que ignorant : & ideo lolemus cum quoque vo
8.& Pet. le
Loyer.li.r . cum ,ſed ſolas nugas . Tertius ordo fuit ponétium care lupernaturalem ,largè accepto vocabulo ,cla
de ipect.c. decem enumerationes, Nezer Zephiroth, vt Ioſeph riùs autem ac ſignificantiùs vocatur ordo freler
vic. & li.4. Caſtilienſis in ſua Iſagoge,Ioleph filius Carnicol naturalis:ad quen referuntur multæ mirificx ope
6-7 & Aug. in libro portarum iuſticiæ , & Paulus Ritius in rationes factæ per bonos , vel malos Angelos mo
Thuanus B
in Paraba Porta lucis : hi incipiunt viam ſternere ſuperſti tu locali , vel ſubira naturalium agentium appli
ta vindto. tioni. Quartiordinis ſunt, qui conſtiruunt plura catione . Quoniam verò in his ,eff ctus naturæ re
dicés,Ver- principia,nam quinquaginta portis addunt, litte rum fecundùm cſſentiam non repugnat , nec mo
ba meden- ras 22.alphabeti, & fic faciunt numeiū 72. quem dus operandi vires angelicas exſuperat : ideò ta
tur morbis
vocant SEMHAMAPHORES , nomen expoſito les effectus potiùs ſunt naturales latè ſumprâ vo f 1. 1. in
corporis,
& c. quod rium Dei, & dicunteſſe numeruin L XX11.Ange ce , quàm ſupernaturales aur miraculori propriè princ.D.de
extraordi.
fànè erro- lorum præſidium orbis , & per quos inuocatos loquendo: & præternacurales ,quàm contrarij na
cognit.
neum eft: ſedanrur miracula ab hominibus , hanc docucre tu ! æ aut violenti : quia tamen vulgò cenſentur or
g Hippoc.
illos velit ! oſeph Carnitof, & Recanath ,& alij.Hực elt Ca dinem natura ſuperare , ideò ſolent ſupernatura. l. de lacro
excuſare bala merè blaſphemia & magica . Verùm hi om libus annumerari , ſed propriè ac preſsè præteina- len
norb.Ga
.
dicédo, lo- nisdiuerſis fundamenris nituntur. Quidam im Curales , aut miri , aut prodigioſi ,debent vocari . 10. fimpli.
qui de ve : piè negant,curadun , hiſce rebusdæmonum ope Tres ergo Deus ordines ſtatuit, naturalem , mira- medi.Fer
bis, vt funt
pacto ni ja interueniat, nec ne ( vt Paracelſus qui proin culorum , & prodigiofum : feu ,fi duos malis ,natu- nelij de ab
dir.rer.cau
xa: fed hoc de ſatis indicant ca naturaliter non perfici : & hoc ralem & fupernaturalem . His alium adiunxit or fis libr.2.c.
foret im- dicere hæreticum eſt.Alij ( ve quos citaui medici , c dinem hoino, nempe Rerum artificialsum : quando decur.ſup.
propriè & Plinius ) lolis adhærent experimentis, & quæ res naturales , fini à fe intento accommodans, & nat. Beni
vim verbis
tribuere : fieri vident , leuiter nimis illis ipſis, quæ cernunt applicans ,diuerſas rebus formas indidit: quas illis uen . lib.de
quæ nó ex adhiberismediis affcubunt,de iis quç non vident natura non tribuillet , niſi induſtria huniani intel- abd.inorb.
cauf. Ioan .
lis, fed ex nihil cogitantes. Platonici quoque Phyſiologiæ lectus adlaboraffer . Numquam tamen poteſt hu- Lágij epif.
pacto con- ininùs addi&ti, Magicis autem nugis nimis credu mana induſtria quicquam efficere, quod rerum 33. Franc.
uento & naturę repugnet: quare naturali ordini accedit ifte Valefij de
li: facilè pro naturalibusluperſtitioſa multa rece
quidé per facra Phi
dæmoné. perunt, contra hos omnes hanc ftatuimus artificialis, non verò cum deſtruit , & fubferuit lofop.ca. z .
‫תורת‬ Conclufionem , Nulla vocabula vim habent na potiùs quàın tran cendit: & naturale , in hac & Auger.Fer
‫קנצח‬ ihralem v: Inera vel morbos ſanandi, vel noxas alias cæteris hoc tractatu quæſtionibus primo cantum rer. libr. 2 .
Num.s.
depellends. ] illo modo lumimus : vt tres illos alios ordines ex metho . ca.
Dixi, 2 : Ula ( negans de quouis verboruin ge cludamus : artificialem , prodigioſum , & mira- 11.libr.Scalig
16.de.
culorum ſu btil.cap.
nere ) liue ore prola :a , ſiue ſcripto comprehenſa:
Guc ſola & incomplexa ( vt vocant ) ſiue comple . Notandum præterea,naturalem effectum à na- 349. Con
xa , & in propofitionem vel orationem aliquam turâ non produci , nili motu vel mutatione , fani- dronch . li.
verfu aut prosâ rçlara : fiue ſignificatiua, lue nihil v tas autem mutatione fiat neceſſe eſt ,mutatio non vcncfic.ca:.
ſignificantia : fue Hebræa , liue alterius lingux : contingit , fiue qualitatum actiuarum virtute. s . Bokelij
fiue dicta cum fibilo aut afflatu , fiue aliter, quo actiuæ qualitates ad operandum exigunt ſubie - li. de phil
tris cap. I.
modocumque, abſente, vel præſente agro. tum aptum , & idonee ad agendum præparatum .
hThcoph.
Dixi,vim ra'uralem ,quia Zelotypiæ illa adiu Ex hoc fundamento contra cunctas aduerſa- libro 9.de
ratio & lex Toráth KINA , quicquid habeat riorum machinas validè conſurgit conclufio , quæ Hiſt.plant.
efficacitatis,defurfum habebat : ferè ſicut hodie, fuit omnium Patrum : excepto fortaſsis Origene: Plutarchi
preces Eccleſiaſticæ , formulæ Sacramentorum & D. Thomæ, Gerſonis , & Theologorum cuncto- in vita pe
Sacramentalium , & exorciſmi, vim habent ſuper rum ( quod ſciam ): Vlpiani etiam'1.C.negantis Maymóli.
naturalem ex Dei inſtitutione , vel gracioſocon incantationes medicinis annumerandas, fuit me- 1. perplex.
currendi modo : qua de re non eſt noſtri inſtituti dicorum & philoſophorum ſaniorum ". 0.72.Leon.
Vairi lib.2 .
nunc dillerere . Nec enim ( quod pro totâ hac ma Vt auctoritate , Gc & ratione præualemus . Ita de Falcino
enim ratiocinamur. Verba nullam vim ncque ar- ca.11.Ant.
teriâ notandum ) nuncagimus de opere naturali ,
vi opponituroperi animali , veloperi libero , vel tificialem ,nequenaturalem ,neque ſupernatura- Mira.li.26 .
ope i violento, led vt opponitur operi artificiali , lem habent ,ad huiuſmodi effectus.de vi artifi- de ting.cer
veletiam operi ſupernaturali.Deusad huius vni- E ciali,nemo vmquam vel ſuſpicatus fuit.Superna- tim libr.com
verli perfectionem primò ftatuit quendain ordi toralis li foret : gratiæ,aut miraculi foret : hoc au- de venen.
nem neu'd , dum rebus fingulis largitus eſt natu tem dici nequit.quia Deus nibil tale promiſit ,ncc
- am ſuam atque eflentiam peculiarem , & lingu Ecclefiæ rcuelauit, quale Magi iactant : nec iuuat
lis dedit proprias huic naturæ congruentes ope Deus Magicas incantationes :nec in Beelzebub
vationes : quæ vocantur operationes naturales, quia ſic operatur,ne gloriam illi ſuam ea méfura com
natutæ ſuppoſiti ſunt conuenicntes.Deinde Deus municet, qua folet Angelis & Bcatis . Vnde appa - fi In Odyfi.
addidit alium ordinem fapernaturalem , qui poteſt ret ,quàm incautè nuperus ille Homeri interpres agés de Ly
diuidi in duas ſpecies , prima eft ordo gratia feu mi. Spondanus foleat repetere illud axioma : Dei bo- canthro
racn'ofus, ( pro iiſdem enim hæc duo nunc lumno ) nitaris effe ,ad eiúfque gloriam pertinere, tam admran - pis.
с
26 DISQVISITIONVM MAGICARVM

daseffectiones creature , nempe demoni , conceſſijfe :,A |Pici in concluſionibus Cabaliſticis ( quem opri
Sed Caluinianus erat , cùm illa iuuenis ſcriberet: mè refellit Petrus Ciruelus Daroccoſis in q.de
maturior ætate , cùm relipuit , & ad Catholicos Cabala & Magia ludæorum, quæ eſt vltima inter
rediit , numquam hoc effutiiſſet.Si ſupernaturalis cius Paradoxas quæſtiones barbara & nihil ſigni.
iſta vis mon eſt: non reſtar, vt fit prodigioſa, veli ficantia nomina plus habere efficacitatis: ca quo.
naturalis . Si prodigioſa : non fit miniſterio bono que quæ Gregorius Tolofanus " tradidir : cùm de m libr. 19 .
tum Angelorum : quia ( vt poftea docebo ) hi ſe Hiſtrionibus , & poëtis dicta ,ad excantatores ac- Syntax..
non immiſcent Magicis operationibus : ergo mi cap. 8.
commodat: quod corum verba tùm demum rata
niſterio malorum Angelorum.quod negát aduer ſint & cfficacia, cùm animo intento & obfirmato
ſarij quidam , ſed vim argumenti nequeunteua ca proferunt.non enim iſti perſuadendo & affc
dere : faren :ur alij , & ideò coguntur etiam fateri ctiones concitando operantur , vt illi .
vim verbis nullam inefle. Videte nunc friuola & impia Magices patro
Denique nullam verba hæc vim habent natu cinia , & quibus fuperædificat , vana fundamen
ralem.quia verba fi ſcripta: ſunt quid mortuum , ta : quæ Cabbalilicæ tamen inſaniz amatoribus
& omnis energiæ expers: quæ li quam vim ha mirificè placuerunt. Aſſerunt priinò livreris &
benr, ab atramenti vel chartæ ,cui inſcripta ſunt, B ſyllabis quandam eſſecum cæleltibus corporibus
temperamento vim illam accipiant oporter. & & mentibus fympathiæ connexionem .quod ta
proindè (ua propriáque vi non operantur. Ore men non probant vlla ratione , ac ne traditione
verò prolata verba , vim tantùm babent contactu quidem : nec poffe probari , niſi illorum teſti
aërem feriendi, ve & animalium reliquorúm que monio , quibus id à dæmonibus foret reuela
inanimorum ſoni. Sed lonus tactum non magis tum , dæmones autem ſunt inendaciſſimi, num
valet immutare, quàm color auditum ,vel dulce quam ſpontè verum dicturi, nec à magis , vt ve
do viſum , quia non ſunt ſenſuum iftorú obiccta. rum promant, compelli poffunt , id nunc ſuppo
Quare cùm ad fanationem corporis necefle fit, no , inferiùs probaturus .
ſenſum cactùs immutari : fareantur oporter,ſana Secundò dicunt verba illa maioris natura ſua
tioni morborum folam verborum prolacionem efficaciæ effe , quæ ſunt orta à lingua dignio
vel ſcriprionem nihil conferre. re , & à ſanctiore dignitate inſtituta ,& quæ res
Reſpondet, Pomponatius , verbis primò & per ſanctiores' lignificant : qua in re mirè nugatus
ſe duntaxat auditum , affe &tionibus,deinde animi deprehenditur Laurent. " Ananias. Hoc diabo- n libr.z.de
immutatis per accidens tactum quoque immuc los cominentus , ve ſanctiſſimis quibúſque re natur. dæ
mon.f.99
tari. Sicui videmus ( air )fieri ab oratoribus facultate bus faciliùs & libentiùs myſtas ſuos faciat aburi .
Rhetorice , a à peritis inuficis vi harmonia . ] Sed Sed refellitur , quia nec rei fan &tæ fignificatio,
contra : Oratores non verbis nudis , verùm pon nec linguæ dignitas, nec probitas hominis in
dere ſententiarum & rationun momentis per ſtituentis , vllam qualitatem phyſicam opera
fuadent: fi nuda tantùm barbaráque & nihil fi tiuam poflunt vocabulis imprimere . Deus ctiam
gnificantia, vel parum apta permouendis animis , formulis Magorum nihil gratiæ vel virtutis pro
aut velanı & ridicula , vt ſunt incantatoruin ver miſit , nec elargitur , quomodo fit Deus fbicon
ba, proponerent :numquam animos concitarent . trarius ? quomodo approbet artes , quas ipleve .
In muſicis , ipſa concentûs ſuauitas & harnioni cuit ? denique talia allerere blaſphemum & erro
ca modulatio diſtrahit animum à doloris cogita neum efle Parifienfis facultas Theologica iam
tione, & ad lætitiam prouocans lenit & contem pridem definiuit artic.9. 10.de Magia.
perat humores : cui , quid ſimile in borrificis ac Tertiò lomniant, nomina propria radios quof
ftridulis ſibilis atque ſuſurris magorum ? dam eſſe rerum , quas ſignificant, & in ipſis no
Vidit etiam Pomponatius hîc le operam lufs D minibus, quali xitam quandam latere. Quid
ſe: quare ad facram confugit anchoram ;hæc con dignum Anticyris , fi non iſtud : Quicquid enim
cingere propter fidem vehementem incantatoris, Platonici dicant , nomina ſunt hoininum arbia
& incantati , Hæc dicens cauſam præuaricaris tratu indita . Nomina quoque nec ſunt ſubſtan
( Pomponati ) & vim verbis omnem detrahis . ſi tiæ corporeæ aut ſpirituales , nec ſunt acciden
totum illud credulitas operatur ? quam tu fidem tia inhærentia ſubiecto : quare vitam in ſe ha
nuncupas; quæro qualis iſta fides: non dices opi bere non poflunt: adueniunt quoque ſeu indun
nor ſupernaturalem ? & c enim vocare ſuperſtitio cur rebus , quas ſignificant atque denominant,
nem atque perfidiam , prorſus impium & perfi extrinſecùs planè : quare nec emanentes à rebus
dum , dices ergo naturalem , fiue humanam , cuge, radij dicendi. Mulia quoque ſunt nomina ni
x loco ci- babes tuæ caulæ fauentem Ferrerium k , qui fidu hil ſignificantia : multa quid aliud à rei natu
tato . ciain hunc eriam ab aditantibus exigit . ridiculè . ra ſignificantia : quin & ipla illa , quæ natu
quali poſſit imaginatio,vel adftantium ,vel iplius ram rei fignificant ( qualia putantur quæ crea
incantatoris , quicquam operari in ægroti imagi . o Geneſ.2 .
turis Adamus impoſuit , ° ) hæc nullum po V.20 .
I Refutatú nationem , corpus , velanimam '. Ipſius ægri cre ruerunt à naturis rerom influxum recipere : quia
id. fupr.ca. dulitas confidentis fe iuuari poſſe ab ea re, quæ eres corporeæ naturaliter nihil efficere pof
proxim . nullam iuuandi vim habet naturalem , tam vehe ſunt in id quod corporis expers eft , vt funt no

mens elle poffer; vt humorum inducat alceratio mina.


nem, vnde ſanitas ſubſequeretur , vt bene Gale Obiiciunt nobis , Deum ipſum rebus nomi
nus , fi tamen ipſe auctor libri de Incantationi na indidiſſe. Probant , quia ſcriptum ſit , Omni
bus : fed eo cafu ſanitas verbis dumtaxat adicri bus iis nomina voca ! P, & alibi ? : gaudere , quia no- ve
pPfal.146.
r. 4 .
benda vt occalioni cuidam ,non vt caufæ . mira vestra fcripta funt in cælis.Refpondeo
] Deum 9 Luc, 10.
Simili modo finceræ & rectæ philoſophiæ re quidem nofle.cũctarum rerum ,linguloroin ctiam ver. 19 .
pagnant, fententia Origenis libr.i.cas.cont. Cela Angelorum , & ftellarum ( de quibus eo loco agit
fum , nomina in vna lingua producere effectus, propheta ) naturas proprias, & fic ea , cùm lubet,
quos nequeant in aliam tranſlata : & ſententia propriis nominibus, hoc eft cóuenientibus carum
naturæ
LIBRI I. CA P. IV . Q. II I. 27

naturæ , vocare poſſe : fed ea nomina mortalibus , trogradè prolatam autſcriptam , inſolitos effectus
incognita ſunt,nec magis rcuelata.deinde prælens gignere. 3. debere ea quæ magus vult impetrare,
policum pro futuro ,vocabit; vt patet ex Hebræo inſcribi rei, quam vt inftrumentuin adhibet.exem
vocabulo , quod futuri eſt.temporis. Prior ergo pli gratia, fi tabella, vel pergameno vel herbæ fo
locus nihiliuuat hos argutatores.multò minùs po liis vtatur , debere inſcribere folio , membranæ
mlibr.19
ſterior : nihil enim aliud eſt nomina diſcipulorum vel tabellæ ; ad quem id effectum faciat. cur cedo ?
Syntax.
in cælo ſcripta eſſe ; quàm eſſe in amicorum Dei an quod verba non ſatis efficacia per ſe prolata?
cap. 8.
relata album , quod alibi dicitur inſcripta effe libro an quod alioqui dæmon furdus, vt ea non au
vita ; quod ſiue accipias ſecundum æternam Dei diat ; vel quod ſcripta quàm audita meliùs intelli
prædeſtinationem , quæ mutari nequit ; ſiue ſecun git ? an quòd ad memoriæ lapfum fulciendum o
dùm præſentem iuſtitiam , quæ mutationi obno pus hac induſtriâ ? nihil horum in caufa , ſed vafer
xia ;certè id homines impii parùm reuerenter ad ille vanarum obſcruationum multiplicatione , ve
indititia nomina, quibus ab hominibus diſcipuli lut variis retium plagugis, lic pluribus peccatis,mi
compellaban tur, audent transferre, quid magno ſeros amar illaqueare. Legi exempla quæ Lco .
perè gaudendum illis, ob communem fibi nomi nar. Vairus collegit , fed in his omnibus pa
s . li . 1. de
nationem cum cæteris hominibus, brutis etiam & Batum cum dæmone intercedens cauſa fuit cf- | fa fcin.c.
vrticis: quorum nomen non minùs Deo notú erat, fectionum . Vide inf. lib. 6. anacephalæoſ , mos .
qui nouit omnia? nito . V.
Hinc tamé illi inferunt,voces ſignificatiuas pri
mariò , per influxum cæleftem , ſignificare;ſecun QV ÆSTIO IV .
dariò rấtùm per hominum impofitionem : & quia
in ſignificatiuis nominibus vtrumque concurrit,in De amuletis & periapris.
non lignificatiuis alterum tantùm ; ideò plus viriú
haberenomina ſignificatiua. Quod imprimis alui Ota Græcorum athletarum conſuetudo, led
pernegant,qui non ſignificatiuis ampliùsdeferunt. Natal paucis; qui filacterijs vli ad victoriam ,ne nice
Equidem lubet ab hisomnibus quærere:num ne cerijs magicis ſuperaret aduerſarius. habes in anti
celie non fit quemlibet influxum cæleftium orbiú quis gloffis Iuuenalis Sat.111.hisverbis ; ruſtici di
per traduces qualitates in ſubicctam tam remotú dicerunt luxur iam & palæſtris vti, & fracterijs
influere ; iplis influentiis recipiendis aptum & ac ( corr . phila &teris ) ve athlecæ ad vincendum . %
n libr.z.de commodatum :deinde, num res incorporeæ, vt ſunt mox : nam & nicereria fillateria (ité corr.philateria )
natur. dz.
mionf.gq nomina, fint ſubiectum idoneum recipiendis qua- C lunt,quæ ob victoriam fiebant, & de collo penden
litatibus corporeis ? quorum vt prius nequit nega tia geſtabantur. ] Cunctis autem nota Romano
rizita pofterius nequit affirmari.Nihil ergo tribuit rum gentilium conſuetudo , qui ſoliti puerulis de
energiæ primus ille influxus cæleſtis . Iinpoſicio collo res turpiculas ſuſpendere, Prafiſcini, vr dice
quoque humaná, cùm fit nuda & merè arbitraria bant, nec faſcinarentur (vnde & Faſcins nomen in
denominatio , quid queat influere ; nec Argus vi ter obſcena relatum ) alia quoque amoleta ſucci
deat, quem ferunt fuifle oculatiſſimum . ni aut alterius materiæ contra morbos geſtitabant
Quartum dclirium eſt, vim complexorum ver quæ dicta amolera,amolimenta, ſeruatoria ,probra,
borum , ( propofitionum fcilicet & orationum ) quemadmodum & Græcis ſua fuere regiala
efficaciorcm elic. Primò quia veritas( inquit archi περιάμματα , αποτροπαια , ασάλευα , και φυλάκλάρια
magus)in ipja propoſitione contenta hic accidit: cuius malorum , veputabant, auerruncatoria. Sic etiam
veritatis vis maxima eft , quando formula ſeu carmen prodeffe fibi putabant Iudæi ſua philacteria, séque
virintis ac operationis aftri feu numinis , quod compre per illa cuſtodiri ac præſeruari à malis , perperam
Canime,continet commemorationem . j O Satan, Satan accipientes diuinum præceptum .. Eundem erro
tibiquàm perpetuò fimilis es ? pergis hoc telo di- D rem Catholicis, non hæreticus tantùm V Vier us; a Exo . 13 .
uinos honores confequi. Nonne latis hoc indi ſed & quiCatholicusvidetur ex ſcripris, R emigius :
cant,quæ myſtes ille tuus, exempla petit ,ex Hym Lotharingus , impingit ; hinc omnium periapto- Deut.6.8.
nis Oiphei & Apuleiiſcriptis, idololatriæ plenartú rum vſum temerè condemnantesex Patribus non Matt.23:
V.s. vbi
quia auctoritates illæ poëtarum refertæ vanitatis: fatis intellectis.
plura no
tam quia ſenſum ac intellectum carminis aftris al Dico primò , Amuleta huiuſmodi , que collo de- tamus in
fcribit: tum quia per hoc numen ,intelligit cacoda pendent , vim nullam obtinent naturalem ratione ver- commér.
mones ; quos altris & fingularum rerum fpecie borum , characterum , vel figure,vel conſtellationis:fed blib.z.dę
monolat.
bus Magica diſtribuit.Conatur etiam probare,quia dütaxat ratione materia fi gua buic anisparhie vel Sym c.3.
qui integram orationis texturam promit , magis a parbie visnaturalis infit .]Hæccóclufio eft Catholi
nimo dictis intendit , quàm qui verbum vnum at ocrú omniú , & etiain gentilium , quos præcedenti
que alterú:quare vis quoque vehemétior imagina quæſtione cirauimus. probatur, quia phyſicæ liga
tionis cócurrit, & fpiritus copiofior in ré incanta curæ facultas neceſſe eſt, vt à naturâ rei ipſius de
Genel... tam tranfit.Quæ vana lunt,nec emphitanda titiuil pendeat , quæ non competit niſi ratione materiæ
20, lirio. Nec enim imaginatio extra imaginantem in Ieu fubiecti. Quare fi quis effectus producatur,
res feiunctas vim habet vllam ; nec fpiritus vllus à cuius caula nequit eſſe vis naturalis ſubiecti: effe
loquente prodit, qui rem incantatam contingit: e ctus ille prodigioſus erit, & amulerum fuperftitio
præter afflatum :afflatus autem facultas ad ſanita ſum , qualia multa congreſſit Coſta Ben Lucas lu
tem nulla eft; ad morbum & noxam per córagium dæus Luſitanus s. Huc referendum , fi figuram
aliqua, vrdocuimus, attendunt ; quod Hiſpanicis pueris ex Gagate ad c li. de li
Ex his manifeſtúlit, falſa quoque eſſe, quæ ex tā collum deligant, manu in deriſum , incerto in gaturis.
Plal.146.
er. 4 . bellisaxiomatibus inferunt corollaria.primò quod cra digitos primores pollice , conformatâ. Higam
Luc. 1o. afferunt oportere , vt ficfanantes afflentægro , & vocant.
2
ver . 19. ei vocabula quali inhalent. 2. quamlibet huiuſmo Dico ſecúdò , Quãdo in ipſis verbis modo fcriprionis,
di incantationem præter ordinem ſolitum & re crucium numero , figura vel fimilibus ſpesnon pons
C 2 tur;
28 DISQVISITIONVM MAGICARVM

tur ; pium á ſanctum oft reuerenria caufa Sancto- | A eius detorquens.Sed benè,quod ouillúm lanitium
rum reliquias, carcas agni Dei effigies , Euangelium iam deponere Scaliger incapit.
S. loannis. Pfalmum Dauidis, fimilia S. ſcripis Poſterior pars concluſionis probatur canoni
re teftimonia ſecum geftare cello appenfa : fed effe bus , qui anathema fulminant in eos,qui philacte
Etus qui inde oritur erst ſupernaturalis, Dei beneficen. riis (hoc eft conferuatoriis ) vtuntur ; & li clerici
tiæ adfcribendus, etliis autem ligaturus uti; quas vel ea faciant , iubent 'eos Eccleſiis eijci. Can.l.6 4.

vfus Ecclefia Cathol.vel probram medicoars


rum non 26.9.5. qui canones quomodo fint intelligendi, &
commendat; omnino eft probitum .] de quo genere philadteriorum loquantur , peten
Quod ad reliquias, videcur non ſatis cautè lo dum ex alio canone , nempe vli.eiufdem queſtionis,
cutus inſignis Doctor Theologus Ciruelus Daro vbi inter cætera in hunc modum ſcribit B. Iſido
cenſis lib.de ſuperſti.b.4.p.3 . quandoleuiculisfultus rus : ad hæc pertinent ligatura exſecrabilium reme
rationibus ſacrarum reliquiarum ad collum geſta diorum , quaars commendat medicorum , feu in pra
tionem improbare non veretur. Diſfentit ille ab cătationibus, feu in characteribus ſuſpendendis atq; li
hæreticis, nam ipfe vult reliquias Sanctorum in gandis: in quibus omnibus ars damonum eft quadăpe
templis honorificè feruari , & adorari :ſed non B Mifera ſocietare hominum et Angelorum malorum ,
vult eas è priuatis collo appenfas geſtari ; temerè exorta, ] quæ ſumſit à D. Auguſtino lib . 2. de do
reprehendens antiquam virorum valde lancto &trina Chriſtiana.idem alibi confirmat D.Auguft. i tract.z.in
rum conſuetudinem . Nonne B. Helena clauorum i his verbis : Fungunt spiritus maligni umbras quaf- loail.
CHRISTI vnum fræno equi, alium galcæ Con dam honoris fibimet ipſis , vt fic decipiant cos , qui fe
ſtantini indidit ? Nonne B. Antonius palmatam il quuntur Chriftum.V'/que adeo, fratres mei, villi spli
lam Anachoretæ S.Pauli; & ipfius Antonii tritum qui feducuni per ligaturas,per pracaniaciones ,perma
cum melote pallium exultans Athanaſius culit.Si cbinamena inimici, mifceant pracantation bus ſuisno
milia de Theodori Marcyris puluere Nyſſenus : de men Chrifli,qui iam non poſſunt ſeducere Chriſtianos,
Catena B. Petri magnus Gregorius. Sed in re notâ vi dent venenum addant mellis aliquantum .] Chry
non eft immorandum . ſoſtomus homil. 25.ad P.Antiochen . Quid vero do
Concluſionis prior pars probatur, Ecclefiæ Ca ceret aliquis de his,qui carminibus, ej ligaturis vian
thol.inueterato & falutari more, nec non ſententia iurid de circūligantibus aurea Alexandrie
d Tho. 2. Macede
2.9.96.ar. D. Thomæ.Maldon ." Nauarr. Silueftri & alior. uis numiſmara capitivel pedibus ? Dic mibi bane ſunt
ratio eſt, quia Sanctorum reliquias ita ſemper ma- C spes nostra,vt poft crucem & mortem Domini , genti
Maldon.
in I.cap. iores noftri funt venerati : Agni illi ad hoc à ſolo lis regis imagine ſpem falutis habeamus ? &c. damna
loan . Pontif. Maximo quotannis benedicuntur : ſacræ runt hçc etiam tempore Caroli magni Patres con
ſcripturæ teſtimonia , vt licet ore proferre , li cilij Turonenſis cap. 42. & ipfe Caroluslib .6. Ca
cet etiam deſcripta collo deferre , & narrat Leon pitulorum cap. 72.& prius Conſtantius Imp.apud
tius Epiſcopus lanctum Simeonem Salummulie Ammian.l.19 .& Antoninus Caracalla , apud Spar .
ri magæ anzulerum in tabellâ confcripfiffe; quo tianum in eius vità . Tales ſunt ncfariæ illa formu
geſtato illa non potuit ampliùs diuinare,necma læ precum; quas contra vulnera , & pericula ignis,
gica amuleta facere. ( Sær. 1. Iul. ) nec vllus ſan aqua & alia,quidam per mendacium adſcribunt B.
&orum patrum hoc vnquam improbauit . Nam Leoni , & aliis ſanctis, & ( proh dolor) multi hodie
D. Bafilius • damnat népzáyyata eharacteribus geſtit ant; quibus Diabolus ſemper tandem impo
e hom . in
Pl.45. ( nempe magicis ) inſignita. Incertus auctor in nit, & quando ſunt in ſtaru peſſiino, lethalis culpæ,
f homil. Marth . qui exſtat inter Chryſoſtomiopera ", in ſinit eos occidi & deſerit quos antè aliquoties de
43.in uehitur in duo nequam genera hominum : primum , fenderat.Poffem nominare mihi probè notum ; cui
Matth . qui ex buiuſmodi ad collum fufpenfis ipfi fan- D id accidit
. Norunt Franci,cum fuperioribus annis,
ctiores volebant videri , vt Pharifæi olim: fecun cum Barone Danou , hæreticorum Germanoruin
dum , qui ex eâdem ſuperbiâ, quæ ad collum alii examina in Franciam irrupiſſent, & à Duce Guifio
ſuſpenderent ,ipſide capillis, vel veſtimentis ſuis ſtrenuè debellata fuiffent ; huiuſmodifchediaſma
g in Matt. largiebantur. Ipſe D. Chryſoſtomus mulierculas ta collo cælorum ferè omnium appenfa , fuiſſe re
hom.73 •
illas reprehendit , vel quòd non rectâ , ſed Phari perta ab iis , qui cadauera ſpoliarunt. Hoc genus
ſaicâ , id intentione facerent; vel quòd , per opi luperſtitionis
ſubſannat Lucianus k, & Antonium ' k in Dia
nionis errorem , non à Dei gratiâ miraculorum Caracallam ſuppliciis cópeſcere conſtituiſle teſta. log. Phi
auxilium , fed ab ipfà materia , vel formâ fcriptu cur Spartianus. Et Tatianus Allyrius! hæc omnia lol.
tæ , id præſtolarentur: vt faciunt hodiè,qui dicunt refert ad dæmonú dolos, & pacta per Magos cúil- 1 Orat.com
debere eſſe ſcriptum Euangelium in membrana lis inita.Huc etiã refero quod, de vrſariis, fic refert tra gent.
virgineâ , vel litteris vel lineis miniacis & cætera. Ballamó Cómé.Syn.6.in Trullo ; Vrſas trabere di
Sanè Chryſoſtomus eâdem id mente reprehen cãtur ii, quo arčtotrophi appellătur,qui quidē in capite
h in d . c. dit, qua D. Hieronymus; h qui ſatis indicat , pha Glorius animalis corpore tincturas appendentes , & ps
23.Matth. tifaicam illam ſuperſtitionem præfidium ab ipfis E los ex ipſo tondentes cos vnà cum tinčturis dantperinde
pittraçiolis , non deſuper à Cuſtode Iſrael , Deo ac remedia & amuleta ,tanquam contra morbos & faf
Sabaoth , exſpectantem ,ſe reprehendere : item cinanies oculos conferre poline. ] Huc pertinent e
quòd quæ exțrinſecus gerebant, eorum cultum & tiam formulæ omnes,quibus immiſcentur nomina
obſeruantiam intrinſecam , quæ præcipua , negli ignota Angelorum , hoc eſt alia præter,Michael,
gebant.Denique in vita S. Antoninj infeſtationem Gabriel,Raphael. hoc mirum fortaſſis alicui vide
quandam dæmonum , cùm preces quaſdam mem bitur; quia Trithemius , & Rabb . alia quoq ; nomi
branulæ infcripfiffet, & in cubiculo ante Deiparæ na confingut eorum , quos dicunt eſſe motores or
Virginis imaginem afrigi iuffiflet , legimus diſpu bium cæleftium , item fata decernere , & fatales ca
lific. ( Surius to.3. Fol. 43.) Auctoritas D. Gregorij ſus adminiſtrare , & mirifica quædam homines ab
Papæ idem probat epiſt ,ad Theodelincam , quem his diſcere ; & fimiles impietates, quibus ille liber
iure ſuo,id eſt Caluiniſtico , carpit lof.Scaliger in E hanya78 ſcatet. In Sibyllis quoque oraculis lib .
lencho c . 8. verba D. Hieronymi contra mentem
2. hic verſus exſtat , iuxta quoſdam codices,

di fovot
LIBRI I. CA P. V. Q. I. SECT. I. 29
* Fovos deixacíaz : rabporta, Papahaz'ovprúazt.Sedinc- , A bendane in numero artium liberalium tertiò ad
lijs libris habes èfouina,opera,cavida ;a'lakate , in qui quam Magiæ fpeciem pertineat ? quartò licita fit,an
illicita?
bus primum illud eft corruptum pro leptuusia, ter
tium pro cagana, vt vocant eosTritthenius & alii
qui cælocum motores eos faciunt. Sed nitor au QV ÆSTIO 1.
doritate & ſanctione concilij Rornani , quod fuit An aurum hac arte verum conficiatur?
congregatum Romæ ſub Zacharia Pontifice , ad
damnandos errores Aldeberti & Clementis hære Vo quæſtio hæc complectitur ; quid naturæ
ticorum Germaniam turbantium ; vbi inter cæte D fieri queat. & quid fieri foleat: quorum
ra , lecta vna oratio Ardeberti, in qua contineban non eadem ratio eſt.prius quá decidamus quæſtio
tur hæc verba ; fupplico dos Angelus Vriel, Angelus né,quçdá de nomine & origine ſunt prænrittenda.
Raguel, Angelus Tubuel,Angelus Michael, Angelus
Adimis,Angelus Tubuas, Angelus Sabaoth, Angelus SECTIO I.
Simihel.] Quibus lectis,Zacharias Papa,interroga
Quid for Alchimia & quando inuenta?
uit Epiſcopos, ſententiam de his ſuam proferrent:
illi damnandum Aldebertú pronunciarunt, vt hæ- B Omen Arabicum elle volunt,viri docti; & id a N.con
reticum : caufa verò fubditur & iplum Decretum Ninien
indicare nomini præfixum , Al, ve in Alma ment,
Manil. in
concilij his verbis ; ofto enim nomina Angelorum , nach,e Almageſtã , & fimilibus . , Mixobarbarum
qua in ſua oratione Aldebertus inuocauit,non Ange ergo vocabulum fuerit, ex Arabico Al, & Græco,
lorum ,prater Michaelis, fed magis demonum nomi. Xów leu xúvw , quod idem ac fundo, alii Græcam
na funi, quos ad praftandum fibiauxilium inuocanii. planè vocem centent , ex quibus eſt loannes Chry
b Dialogo
Nos autem ,utà vefirofancto Apoſtolatu edocemur, & lipp.Fanianus.quideducit , waga TND ZUusicer soci de Chry
diuine tradis auctoritas,non plus quàm trium Angelo and à ſale & fulione '. Sed huic Græc lcripto - Copæia.
rum nomina agnoſcimus: id eft, Michael,Gabriel, Ra res repugnant, qui plerumque ſcribunt ampesier; Cedre
C
phael. Zacharias Papadixit , optimè pronifum eft à non xuusiav. Sed quid amusla ſignificat ?quidam nal. Suid.
veftrá ſanctitate ,vtconſcripra illius omnia igne concre ex Plutarcho dtraduntÆgyptum lacrâ linguâ à la- mox citāde
!
mentur:fed oportunum eft, vt ad reprobationem eius in cerdotibus vocari Chemiam : & indę ſuſpicantur, d li.de o
ſorinio noftro conferuentur ad perpetuam confufionem . vocari Chemiam , quafi Ægyptiam : videlicet quia lir. & Ifid.
Nunc verò , quia omnia peracta ſunt, de vtrorúmque primimortalium Ægyptii illam à Mizraimo Cha
Senientia ,quorum ſuperiùsmērio facta eſt,nunc perira mi filio acceperint , ab Ægyptiis Arabes didice
Etatum eft. Vniuerfum concilium dixir : Aldeberius, Crint ,& articulum illum ſuumi Al , addiderint; ab
cuius nobis a & tus cä nefaria commenta lecta funt; o Arabibus,Europæiacceperint & nomen & arţein,
qui ſe Apostolum cenfuit nominari ; & qui capillos vt & rcliquam ferè medicinam & philoſophiam
vngulas ſuas populis pro fanétitate eribuit , quiquefub Græcanicam . Nimis iſti benigni ſunt in Arabes.
obieniu Angelorum damones in fuum auxilium in . Nomen enim notum Romanis fuit antcquam vlli
m vide a- uocar:fit ab omni officio facerdotali alienus,& c.] " Igi noti philofophi vel docti inter Arabes, & quo A
pud Sur. tur ex concilii huius ſententia , damnanda curišta rabia tempore adhuc Chriſtiana. Inuenias illud
tomo.3. periammata , periapta ligaturarum & fimilia , vbi
mél. Iunio apud Iulium Firmicum Latinum ſcriptorem , qui c lib. 3. in
in vita S. alia nomina leguntur , quàm trium , quos facra tempore vixit Conſtantini Magni . Apud Ægy
Bonifacii, ſcriptura nominat , Angelorum . Nominatur qui prios quidem hæc ars in vſu etiam Diocletianité- f in Dio
fol. 494. dem Vriel . 4 . Ezdr. 4.0.1. Sed liber ille Canoni pore videtur fuifle . ſiSuidæ credimus '. & ab iis clet.
cus non eſt, nec tantæ auctoritatis ; & in eodem fortè Romani acceperunt. Verum illud de Che
reperias Ieremiel , quem nemo recipit : Aldeber mia merum eſt commentum :Ægyptus enim non
ti verò cæteia nomina nonnihil funt deprauata ex Chemia, ſed Chammia dicta à Chamo: ſic enim in
g Plal. 78 .
iis > in Necromanticorum libris habentur. D Pſalmis legimus ; In tabernaculis Cham , , Ægyptio
Sed de Vriel accuratè fcripfit Nicol . Serarius no rum & poftea ";terra Cham,vocaruniplaÆgyptus. Soc.105 .
ſter comment, in c . 12. Tobiæ q . 10.cum quatuor hoc ergo nomen facerdotes,vt teftimonium anti- 23.
ſequentibus . Illud quoque attendendum ,neipſis quitatis ſuæ afferuarunt , vulgo Miſraim diceba
Angelorum nominibus veris Vtentes , ea malis cur Ægyptus : vnde & hodiè adhuc Turcæ & A
Angelis accommodarint. cur non hoc auſint, qui rabes vocant, Mafra. Quare ſi Arabes voluiflent
aufi ficabuti nominibus Dej ? audi Procopium in ab Ægypto hanc artem denominare ; & addere
Leuit. contra quoſdam curioſos hoc vtentes præ ſuum illud ; Al, vocaflent Aimafram . Quid er
textu his verbis agentem . Attamen (obyciunt qui go ? ſuſpicor , vt multa Arabum vocabula , cfle
dam ) inuocant Zabaoth . Quid eum ? impue hoc faciūt. Hebræum illud , & quidem ſolidè. nec aliud li
Nam illam appellationem non Deo , fed demonibus gnificare quam artem fuſoriam fiue liquatoriam .
tribuunt,o plerumque slli dæmoniaci vfurpant nomi Etenim Hebræis , Alichini ', fignificat itinera fi- Orgho
na dinina,dum ea imponuntdemonibus, quorum am- E ue fluxus. ab Alich, quod fignificat facerc ambu- i lob.29.6
buioni feruiunt. hoc fir in precibus Magorum ,qui lare ſeu Auere k . Vnde ars' liquans ſeu fundens 7677
metalla : abiecta litterula , ab Alichim , fit Alchi- K lob . 24..
bus inierta magna ( fic vocant ) nomina , 10.
mia , facillima formatione . Quid enim eſt Alchi
CAP. V. mia, quam pyrotechnica fiue igniaria ars,reſoluto
ria , & purificatoria metallorum ? quæ ve Chymia
Ars aurifactoria,quam Alebimiam nuncupant, ad ſpecies quædam eſt: ſic etiam aurifactoria , fiue
quam magieſpeciem fit referenda? Chryſopæia ; ſpecies quædam eſt Alchimiæ , quæ
in extrahendo fiue feparando , & in congregan
On poteft fufficienter huic queſtionireſpon do fiue coagulando ex aliis metallis auro , tota
deri,nifi priùs conſter,quò ſe vſque vires eius occupatur : vnde non malè Spagiricam vocant
extendant. quare quatuor lunt diſcutienda.primò , nonnulli, wapà tò ogãy xoli dizelgery , à ſegregan
an ars iſta finem faum conſequatur ? ſecundò ha do & congregando . Ad hanc quidam reru .
с 3 littlum
DISQ VISITIONVM MAGICARVM
30
lit illum Manilii verfum 1. A ! jus artis ? eruent opinor , qui Phaetontæo auſu eò
li.4.Aftro .
Materiamque manu certa duplicarier arte : detorſerunt ; quæ de Turrı Babel, & quæ de terra
& quia de Alchimicis dictum , per errorem, puta promiſfionis,SS.commemorauit & quæSalomon
uit,ideo (quæ eſt Critica audacia ) contra veterum in Eccleſiaſte de ineretrice , mores eius depingens,
codicum fidem , cum rollendum ,vt fpurium ,iudi Spiritu ſancto affatus , ſcripſit; illi ad Chymices
cauit. vtrumque male, nam & Manilii verficulus myſteria deflexerút :qui auſi diuitias; quas, æcono
eſt, & non deChryſopæis , ſed de bracteariis acci micæ prudentiæ ,& nauigationi in Ophir,diſertè ac
piendus , qui malleando aurum in bracteas feu ceptas refert Regum Hiſtoria ; Salon.onis alchimię
foliola tenuiſſima diducunt & dilatant, & fic ſu adiudicarunt. In quos ( ve mitiflimè agam ) nihil
perficiem adeò dilatatam quaſi duplicant. Alchi dicam aliud , quàm quod fatuis ſolennus,ſanam
mice certè non tam duplicant manu , quàm igne. mentem iis optandam Minore longè periculo pec
Non ſtatui de tora Chymicâ agere ; quam ego cant, Aimar.Ranconetus & Cardanus,qui Sibyllæ
artem ,qua medicinæ adminiculatur, lanè laudo ,& vaticinium illud
veneror ; vt phyſiologiæ fætum præſtantiſſimum ; B
inuentricem auri potabilis , rei non minus vcilis ad έννεα γράμματ' έχω . τετρασύλλαβός έμι. νοέμε. & c.
ſanandum ; quàm ad alendum , ac quoad fieri po
teſt , vitam prorogandam ; ſpiritus enim fubti ad Arſenicum , admirandi lapidis materiam tran
liſſimos ex metallis, gemmis , plantíſqueeducens; ftulerunt ; quafi quatuorfyllabarum & nouem iit
quo ſubtiliora , hoc puriora ; & quo puriora, hoc terarum vox alia nulla foret. ltcm qui Pandora
efficaciora remedia præbet ; metalla depurar , le poculum hoc eſſe contendunt , ab Heliodo nora
gregat , perficit ; lapides conflat , aquam elicit, tum : ſed hi plures Epimetheos , fola fpe reliqua,
ignem vegetar, & in igne vegetato , ac quali pe quàm Prometheos , ex hoc gregefatcantur opor - Syſiph.
rennato , ſpecimen edit artis & efficacitatis ſuæ , in tet.Nec minùs illi ſuaues,quiSilyphium laxum ex- quali
humanâ vitâ propaganda. Mihi quidem dubium tollunt, & propter huius lapidis inuentionem me- Diócopos
non eſt liquorem illum Olibii Maximi , cuius ruiſlenomen , quaſi diuina ſapiétis autumant:pro
beneficio lucerna multis fæculis conferuata fuit ar pter promiſcuam in vulgus beneficij communica
dens , Chymicum fuiſſe ; de quo Bernardus Scar tionem , ad inferos detruſum ſemper reuolubilis
m in Hift. deonus m , ſcribit Patauiiante aliquot annos, viná C ſaxi lubuectione damnatum . homines præparcè
Patauina. fictilem effoſſam his inſcriptam verſibus. auari . Liberaliores alii , cum Suida Colchis au
PLOTON I facrum munus ne attingite fures , ratam pellem auertunt. illud enim Sápas to xguoó
Ignotum eft vobis hoc quod in orbe later. uandoy lalonis ; libros fuifle in membranis arieti
Namque elementa graui claufit digeſta labore nis deſcriptos , artis alchimicæ doctrinam aurifa
etoriam continentes. Addunt alii , hoc illud au
Vafe fub boc modico Maximus Olibins.
Adfitfæcundo cuftos fibicopia cornu, reum fuiſſe femur , xpvosyuugów , iuxta Laert . lib .
Ne precium tanti deperear laticus. 8. Aelian . var . hiſt. lib. 2. Lucian. & alios , fiue ( vt
Plutoni Deo diuitiarum dedicauit hoc ſuæ artis corrigunt alii ) xpuošio' pour , aureum famen , à
ſpecimen homo gentilis, diuitias illi acceptas fe Pythagora in Olympiis oitenfum , quod tamen O
rens.Intra maiorem illam vrnam minor alia reper rigenes eburneum appellauit lib.6. contra Celfum .
ta ; in hac, duæ ampullæ adfabrè laboratæ ,argentea Hoc illud eſſe apud Hippocratem mirabile , & im
vna,aurea altcra:puriſſimo quodam ambæ liquore primis ſacrum terræ opus ; ex quo animantia , plá
plenæ ; quo lucerna multis iam ſæculis ardens con- D tæ , alimenta , pharmaca, fortuna , & iple Plutus
ſeruata cenſebatur . o Hippo
profluant o . Hinc apparet quàm veruſtam iſti o cra. in C
De ſolà Chryſopæiâ ſtatui dicere ; quæ vel ex ginem arti arceſſant.Equidem opinor vetuſtam : piſtol.de
adíper ſis pauculi pulueris aurei ramentis , auruin ſed certa teſtimonia ante æuum Caligulæ non Craccia .
multiplicat ; vel ex non auro verum aurum pro comperio. Nam quæ dicta , mera ſunt conie
ducit : nam quæ ex auro liquato tantumdem vel ctanea nec magis certum , quod quidam probant
minùs auri producir,ſed purgatius ; ea nomen au ex Eldr. lib . 4.ca. 8.7.2 . Quomodo autem interro
rifactoriæ non meretur. Chryſopæiæ igitur gabis terram & dicet tibi : quoniam dabit terram
originem quidam nobis valdě faciunt anti multam magis, vnde fiat fictile,paruă autē puluerem
quam , qui præclaro Adami titulo libellum quen unde aureum fit. ) Hoc enim perſpicuè non ad
dam infignein obtrudunt: vt & alij Moyſis, & Ma artem fuforiam , ſed ad naturales metalli ex terræ
riæ fororis eius , & Solomonis , & Hermetis Trif puluere productionem poteſt referri. Si tamen
megifti, & Ariſtotelis , & Pythagos æorú quorum quis contenderet , ad materiam auri tranſinutato
dam libros venditant : hæc enim omnia pro impo riam pertinere is ſciat, neque infallibili ſe teſtimo
ſturis habenda duxeriin , & ocioforum hominum nio niti , quia liber ifte apocryphus eſt ; neque
ſomniis. Quid ? an , quia ab Adamo prima ſcientia loco claro & aperto antiquitatem artis ſe pro
rum principia, idcirco & dehac ille arte fcripfit,E bare . Cæpiſſe ſub Caligula docet Plinius , a ra- 91.33.hift
C.4.
quem de nullâ conſtat (cripfiffe:An ,quia Moyles in tionem ex auripigmento aurum liquandi, fed mox
omni Ægyptiorum ſapientia excellens , idcirco & deſiiſſe. Foditurhoc in Syria auri colore , fragili
ipſe, & foror eius( miror Aaronem non additum lapidum ſpecularium modo . Vim eius magnam
& Beſelcel) animum ad alchimiam excolendam Caligula , auriquàm ſanguinis non minùs auidus
adiecere ? An , quia Cabbaliſtæ nugantur Cha excoqui iuſſit : & planè fluxit aurum excel
mum in arca Noacho patri ſuo libros de Magia lens , ſed ita parui ponderis , vt detrimentum
narurals furatum , quos Miſraimo filio fuo dona ſentiret. nec poftea tentatum ab vllo. Diutur
uerit ; idcirco inter illosetiam Chymici libri fue num poſtea ſcriptoribus filentium fuit. Vſque
re ? Scd Chamum fcimus non philofophiæ natu ad Dioclecianum ſiluere. Nam Suidas auctor
n fu.lib . 1. ralis , verùm Magiæ Dæmoniacæ fuifle propaga eſt, cùm co regnante AEgyptii res nouas moli
C.3 . toreni ". Hermetis Triſmegiſti non pauci ſuper rentur , cæde multorum illuſtrium virorum in
ſunt libri ; quis quælo vel color tenuis in illis hu 1 ipſo exordio hoc incendium ſopitum fuiſſe : &

conquiſi
LIBRI I. CAP. V. Q. I. SECT . II. 31

conquitita tum ibi veterum deargenti & auri fu- , A , chimici auri dubitant;& fufpicantur,nunquam ab
ſione ſcripta,omnia tyranni iuſſu Aammis tradita, vllo verum & perfectum aurum fuifle productum
r Suidas ne ex illâ arte dirati Ægyptii , pecuniis freti , Ro & Valencia quoque indicat ſtudio & arte humaná
in Diocle- i manis in pofterum rebellarent . Aliquot annis po vel non poffe , vel vix fieri pofle , Quid dicemus ?
ciano. ſtea Zozimus Græcus ſcriptor vixit, cuius de Ar amicus Plato , amicus Socrates , fed 'magis a :
te facrâ , & Chryſopæiâ libri M. Scriptiafferuan mica veritas .
tur in Regis Chriſtianiſſimi Bibliothecâ Fontis Axio.1 . Nullis idoneis argumentis contraſenisen
belli : vbi & Blemmidæ liber de eadem Chryſo les connincunt aurum verum per. alchimiam fie:
pæiâ dicitur exſtare. hic ille Nicephorus Blem ri non poffe. Ad probationem huius concluſio-,
midas eſt, qui ſub Ducâ Imp. multa præclara phi nis ſufficie onus probandi transferre, in aduerſà ,
lofophiæ monimenta edidit. Zozimo Græcum rium : quia eft concluſio negatiua: & adfirmant
antiquiorem ,non noui:ille Arabes omnes,qui cir eſſe impoſibile ,incumbit onus oftendendi, curid
cumferuntur æuo antecedit : ficticium Morienum lit impoſſibile ; cò quod is contendat ſe id ido
(Eremitam Romanum fingunt inepti Arabicè neis argumentis poffe conuincere ; quod nos ne
ſcribentem ) & verum Geber, liue Gebrum Ara gamus .Veruntamen ſicpoteſt concluſio probari;
B
bem :qui non inuentor artis,vt putant Fallopius & neque ex parte materiæ ieu ſubiecti; neque ex par
Eraſtus: ſed cultor & ornator præcipuus. Hæc de te modi repugnat naturæ talis metamorphoſis.
origine habui dicenda. Non ex parte materiæ ,nam illa eft alterari , & cor
rumpi apra, & perduci etiam apta ad formam præ
SECTIO II . ftantiorem , & eft capax formæ introducedæ . Non
ex parte modi : quia modus eſt, per decoctionem
De ariis alchimice in auro faciendo
naturalem ignis; qui decoctionem naturalem calo
efficacitate.
ris naturalis proximè imitatur. Quid ergo defira
d
IR v M quàm hîc in contrarium funis con aut fi quid horum ,oftendatur.
MA tentioſus trahatur. cultores alchimia affic oftendere conantur fequentibus argumentis,
matiuam adeò tuentur.vt & perfectius aurum ſuis quæ ſigillatim diluemus adfula ſolutione: Primo
le fornaculis fouere, & educere , quàm natura ſoli argumentantur ab artis ipſius incertitudine &
ta,contendant:olores contrà Chymicorum ,omnia diflenfione artificum , quia chymici inter ſe nec
huiuſmodi,vt præſtigias, ludibria, & merosiacta C conueniunt in modo loquendi , nec in modo o
torú bombos opinantur. Equidem puto inter hæc perandi, nec de materiâ aut nomine ſui lapidis.
extr ma, vt fit,mediâ viâ tutillinè incedi. Videam ' Conueniunt , bencficio lapidis hanc transfor
breuiter, quid pro vtraque parte diſputari queat. mationem tribuendam ; ſed hunc ipſum ,lapi
Tres inuenio ſententias. prima eſt, non poſſe dem , quo appellent nomine , non conueniunt.
aurum verum fic produci. ſecunda, poſſe aurum Longum fit omnia Merculini, Treuiſani, Faniani,
quidem quafi verum , ſed quod tamen pro vero , Tallenſis , Roſarij & aliorum noinina congerere,
nec liceat vendereæquali precio quo verum ven quæ ſunt ſignificationis planè diuerfæ ex paucis
ditur : nec liceat illud in medicinis exhibere, ter cætera pollunt diiudicari. vocant xguodo depude,
tia , perfectius & purius aurum ſic fieri poffe, aquam viuam, aquam vitæ , aquam ficcam , lignum
quam quod in terræ viſceribus gignitur. Prima vitæ ,fanguinem humanú , lac virginis, Mercuriųm
fententia eſt Thoſtati in Exod . cap.7. quaft. 10 . philoſophorum , draconem , coruum , laton,elixit,
Ægid. Romani, quodlib . 3.9.8. ( qui Auicennam medicinam morborum omnium , id de quo qui bi
quoque pro ſe citat , ſed malè. nain Auicen . verè bit non moritur ,,& ſimilia partim ridicula , par
cenſuit contrarium , & ex profeſſo de hac arte tim pugnantia , partim irreligioſa. Modos ope
ſcripſit)negarunt etiam Auerr. in lib... de Generar. D randi diuerfiſfimos comminifcuntur , & de eo
Aponenſis, differ. 209. Sed & ipſemet Chymicus inter fe digladiantur; cum Brachelco certat Tau
Paracelſus lib.de philofoph. & videtur id voluiſſe ladanus , Villanouanum impugnat Treuiſanus,
Bernardin.Gometius àMedis docto & lalito ope alij alios , & inuicem fatuos ignoranteſque nun
re de lale lib.2.a.nu.2o.ſecundæ editionis fol.168. cupant. Sed de lapidis materiâ fortè faltem con
Secunda ſententia (vt opinor )verè fuit D. Tho ſentiunt; nihil minus. ſunt qui ferri ſcoriam ,
mæ. nam licer,vbi noluit quæſtionem decidere , i funt qui ſalem , alumen , magneſiam , cadmiam ,
222.9.77. bi ex hypotheſi tantùm locutus fuerit *: tamen calcanthum arſenicum expoſcant : funt qui
a.2.ad...
vbi abſolutè & deciſiuè locutus, ibi apertè & clarè obtrudant bufones , capillos , .ouorum purami
hanc ſententiam tenuit:produci poffe aurum ,quo na , menftruum fluorem , vel humanum fan
ad externas qualitates , ſed quod ad intrinſecain guinem . Refpondeo , tam diuerfis nominibus
b in 2.ſen. auri perfectionem non pertingat : quod etiam eandem rem ſignificari , ſed his vlos ſcriptores
d . 7.9.3 :
a.I. Caietano ' , & reliquis Thomiſtis placuit poftea ſcientiæ occultandæ caufà , quam non voluere
cad d.2.2. citandis . pallim intelligi. licuit ſanè Ægyptiis fymbola
Tertia ſententia eſt omnium Chymicorum , & | Elua adhibere . licuit poëtis per metaphoras & fa
. Antonij bulas fapientiæ principia occulere , licuit Ari
praterea Timonis in lib. 3. Meteor.q.vlt
Mirandulani de ſingula .certam.li. 10. Marcelli Pa ſtoteli ſe dictorum obſcuritate , vt ſepius ſolet, a
lingenii Cardani,Lacinii, & aliorum , quàm accu tramento inuoluere ; ipfæ ſacræ literæ in Parabo
ratè tuetur And. Libauius Syntaxi 2. lib. s . fingu lisloquuntur. cur culpas , li & hi diuerſis pomi
larium . nibus lusêre ? Si quid minùs aptè , & feliciter , &
Quartam his ſententiam poffemus addere Pyr piè ,ignoſce.rem vide , verba deſpice, nunquam rei
d diſpu.de rhoniam , & Academicam Dubitantium ; qui fa veritatem , aut artis efficacitacem , ineptia aut'in
eng . tentur fibi non fatis liquere :quam puro verè com fantia docentis potuit exſtinguere. Deinde quid
diſp. 6. q . muniorem eſſe hominú huius ætatis. Ex noftris il mirum hanc quoque artem habere ſuas com
13. punct . lam defendêre Benedict. Pererius , & Gregorius pullationes diſſidentium ; quibus nec philofophiæ
2.
à Valencia “; nam de bonitate & perfectione al pars vlla , nec medicina , nec iuriſprudential
C 11cc
ne
32 DISQUISITIONVM MAGICARVM

nec Scholaſtica Theologia noſcitur carere ? Dif- Atem, per adiectionem materiæ , decreſcere per ſub
ſenſio illa de materia , velverborum eſt & nomi tractionem eiuſdem : cùm verò Plinius & & alii, g Plin. lib.
num ,vel lanè fuit , cùm ars minùs culta , & magis dicuntea concipi,parcurire,viuere,leneicere,mori, 36.ca. 18.
incognita :periti, in ſulphur & hydrargyrum con metaphoricè tantùm loquuntur. ſed de học plura & 19. Leo
ſentiunt. Scaliger , Fallopiúſque 5. Volo cum illis libera- Baptiſt.
Probant poſtea , naturam metallorum ab iis i liter depaciſci. Efto ,non viuant metalla : quid in- i. 2.de re
gnorari.primò quia cenſent illa viuere & nutriri; de? facilior profectò inanimæ rei in aliam inani- ædifi.c.9.
çum Cardano :vel fuperioris ordinis animam ha mam , quàm animatæ ini animatam erit tranf- h Scalig.
bere , verùm valdè reconditam , cum Fr. Gcorgio mutatio. Paracelfiltarum illas locutiones fanè cxercit . I.
in Harmon . mundi . 2. quia lapides putant effe re non fatis rectas nec commodas ;ſed improprias & Fallopius me:
iectamenta ſiderum ( ve Paracelſus) metalla verò translatitias ,nihilmoror : loquuntur illi inquina- tallis &
adipem & medullam lapidum ; & proinde metal tè ſentiunt perperàm . eos non defendo : de re foſlil.
la , cæli eſſe præſtantiora excrementa : 3. quia loquor , non vocabulis. Hac vnum veriſſimum

vnicam volunt elfe perfectam ſpeciem metall,i puto , neque negari pofſe , plus humidi pinguis,
nempe aurum ; cæteras eſſe tantùm rude & in - B1& fi vis plusadipoſi elle lucci in metallis, quàm
choatum aurum , de quo mox plura. 4. non ha in lapidibus ac gemmis . hinc enim metalla ducti
bent perſpectam auri ſui cauſam efficientem . qui lia & dilatabilia funt , quod lapidibus ob arıdi .
ſoli calori efficientiam tribuunt: quo tamen ſolo tatem & ficcitatem, denegatum . Vnicane fpe
non poteſt auri ſubſtantia perfići. Oportet enim cies metalli ſit , mox videbimus. De auri efficien
vt fol a quæ fubftantiam
primùm calore conco te cauſâ , conſiderandam . puto longè plura requi
quat & 'commutet: Frigus deinde & ficcitas rer ri , vt ex terrâ , atque vt ita dicam , clcmcntis ferè
rena,faciantaquam concrefcere. si de auri mate nudis primum corpus mixtum exiſtat & coagu
riâ valdè diſcrepant. Gilgilvult eſſe.cinerem ex. letur: quam requirantur , vt ex mixto iam coa
terrâ genitum , & aquæ miftum : Braceſchus vi gulato & exiſtente aliud conficiatur mixtum ,
triolum ;plerique ſulphur, & argentum viuum ; n : c dumtaxat differens perfectione. Auri ſubſtantia,
deeſt, qui arſenicon addat . qua in re indaganda ex terræ puluere & aquæ liquore , in venis ca
videntur,vt vmbri , indicium lagæ naris ſecuti, cer uernarum ſolo calore non poteſt perfici, ſed frigi
ditas quoque & ſiccitasrequiruntur
tum ſanè,vt ad ceruæ cunabula perducat:fallax in : poftquam
rerum eflentiâ diſcernenda . Præterea quomodo verò iam femel metallum coaluit in metalli lub
poflunt mixta reſolui in mixtum illud , ex quo ſtantiam , iam ignis folus poterit ſupplere , quæ ad
proximè generata fuerunt ? nonne prius opor perficiendum commutandúmque illud in alterius
ter reſoluantur in corpora ſimplicia ? igitur fi, metalli qualitates erunt neceffaria. quia qualita
quod eorum eft fundamentum ; metalla in ſul tes illæ accidentariæ ſunt & qua actiuitatis ignea
fur & hydrargyrum reſoluuntur ; certè' hæc duo vim non exfuperant. Quod excmplo poteſt de
nequeunt elle propria metallorum mareria . Hoc clarari.nam landaracha naturalis non poteſt gigni
fi
argumentum multas inuoluit quæſtiones, quas citra frigus illud : ſed poftquam plumbum teinel
velim " exactè diſcutere , non lectionis vnius , fed in terræ viſceribus genitum fuit , li illi miſceas
libri opus integri futurum . Voo fortaſſis verbo acetum , cerullam conficies : : ve verò ex cerullà i Galen.li.
præſtiterit abſoluere , vt hæc illis omnia largia prodeat fandaracha nullâ iam opus refrigeratio- . de lim
mur,nihil aliud conſequi,quàm alchimicos fico ne, ſed ſufficit fola aduftio , vt landaracha ficti- plic.medi
cam.facul.
pirantes non cffe veros philoſophos , neque cau tia ſeu ſandyx Syricum naſcatur k . Orichalcum Plin.li.34.
las operationis ſuæ tenere , nec operari ſcientificè, quoque line frigore ex ære , vitri puluere , & ca- in fin . vi
fed duntaxat eſſe nudos'faturarios pyrotechni- laminaris lapidis tincturâ fit ;ſolaque decoctione truu.l.7.
cos ,mechanicos, & non philologos . nullo au & percolatione per igné indiget ' :cum tamen fot- k Plin.lib.
tem pacto confequitur , probandum quod erat , firium & naturale, li quod eſt huiuſmodi, etiam 35. cap.6 .
Aetiuslib .
aurum ab illis confici non pofle : non enim gla frigus illud poſtularet . Quid , quod & " Plinius , 2.Amar.
dium non facit faber , quia quæ ferri natura, quæ cenſuit , ſolo igne lapides in æs fundi , & fer- in Diofco.
gladij ad pugnam rotatio vibratióque fit ac rum gigni ? Quid , quod & folâ decoctione fer - lib.s.enar.
commodata, neſcit :noni aquam rofaceam minus rum fit sopcapece Græcorum ſeu Chalamiſch He- loI Vi
; de Pli .
perfectá Chymicus elicit , qui cętera adhibet arte bræorum ? quod nos hodie chalybem vocamus fi lib.3 3.C.4 .
requiſita, etiamſi rotx effentiam , & vim ignis , & ue aciariam , veteres Latini. ferri nucleum , quia & Vannoc
principia diſtillationis ignorer . Quid igitur,fi qui proprio nomine deſtituebantur. nam chalybs illis cium li.1.
naturam ignoret mctalli, ſegregatione, conge idem , quod ferrum in genere • . Neque in his alio pyrotech
lationéque quæ requiſita , cæteris quoque om frigore opus, quàm cùm omnia peregit ignis , vt mlib.26.
nibus pericè vtatur , minúſne ad Aatum compo- E tunc materia ſe ad naturale frigus recipere ſinatur: c.27 .
ſitionémque eius , quàm ad alterius , nihil ad vel aquæ iniecta çitius refrigeretur , & induretur: . Ariſtot.
operationem effectúmque ampliùs prærer cau Porrò quam ſubdunt de auri materia diſſonan- lib. 4.Me
teor.Van
farum cognitionem adiicientis , vis excoctrix i tiam , obſtrepit illa , non obeundit. cedo',: quam noccias
gniuin eſt effectura ? Intelligentiæ igitur iam 1 illi eſſe volunt ? quamcumque dixerunt , ex hac d.li.1. c.7 .
gnis particeps , qui vnum inter & alium nouit di etiam cætera metalla conſtare philoſophi chy- Alb. Mag.
mici contendent : fic facilem fore ad aurum tran li. 2.de la
fcrimen . Pone autéin aliquem , qui optimè me.
pidib.tra.3
tallorum naturam nouerit : huic certènihil argu fitum.Sed doctiores conueniunt in vnam fenten
o vidc
mentatio hæc oberit, quoad auri productionem : tiam :quam ego quoqueſequor, & ſic Ariſtotelem Hier.Ma
poterit ergo produci abaliquo. fufficerent ifta : di cum his auctoribus conciliari pofle puto.Non agi- gium li. 2 .
miſcell.c.8
cam tamen quid de ſingulis illis cenfeam . Viuere tur nunc de materiâ remotiſlimâ , quæ eſtmate
1
& nutriri metalla , ve animam habentia vegetaci ria prima , quam eandem efle nemo addubitat : fed
uam : id non admodùm abſurdum eſt , ſed fatcor agitur , demateria ſecunda: quæ iam certis for
fli.1.mag
nor. mo . verius ,quod Ariſtoteles cenſuit ',nec lapides , nec mis eſt imbuta . hæc rurſus eſt , quædam remo
ral. foffilia huiuſmodi viuere vel nutriri: excreſcere au tior , & quædam propinquior . non enim ftatim

abyl
LIBRI I. CAP. V. Q. 1.
33

ab vltimâ ad primam hic immediatus elt tranti. A carneum fuille , aut quod ſimilius , cùm ſalem vel
tus:capiamus ergo exempli gratia, aurum . hoc au ſaccarum in aliquod ferculum diſſoluis , ſapor in .
rum materiam remotiorem habebit ,exhalationem dicat , fubftantiam illarum rerum condimenti hu
quandam humectam vna ex parte ( quæ materia ius materiem fuiſſe : & odor aquæ diſtillatæ , fatis
liquida à quibuſdam vocatur , vel aquaintrinſecus apertè docet, quæ herbæ diſtillatę fuerint. prçre
vnctuoſa ab aliis vnctuoſum aqueum incorpora rea non eſt neceſſe res omnes reſolui in proxi
cum , vel humidum liquidum ) ex aliâ parte mam ſuam materiam : nec corpus reſoluitur in
habebit terræ portionem craſſam & viſcolàm : ſemen : ſed ſufficit reſolui in materiam remo
ſic huic terræ aqua illa pinguis & aërea commi ciorem , fiue elementarem . Ad vltimum itaque
ſta ,corporatur in primam , & ( vt fic vocem ) ele argumenti membrum dicimus : metalla refolui
mentarem auri materiam . hæc materia non eſt immediatè in illa ſua principia , quando alteran
adhuc propria auri materia , ſed eſt materia com tur , & per alterationem definunt videritalia me
munis omnium metallorum , & etiam lapidum . talla, & fiunt quid liquidum , vel aridum , retinens
erenim ſi plus habeat ariditatis , deficiente hu principiorum illorum qualitates multas ; & cùm
miditate,lit lapis : fiplus habeat pinguedinis hu hoc fit , tunc quodammodo reſoluuntur iterum
midæ,exit in metallum :& propter copiam huius B in corpora fimplicia ſeu elementaria , nempe in li
humidi, nitidi, puri, ac ſolidi, lplendida adeò ac quidum , humidum & terreum pinguc: ſicut etiam
nitida (unt metalla . Et hæc eft fententia Plato paulatim ,, per varias
p Plato in alterationes pyrotechniæ ,
Timæo,& nis & Ariſtotelis ac ſequacium . P Neque huic principalia illa proxima in iſtud vel illud meral:
ibi Procl. fententiæ repugnat (mco iudicio ) corum Chemi lum coaluerunt.
& Calchi- corum , qui phyſica principia norunt & ample Tertiò argumentantur : fundamenta Chymi
dius.Arift. Atuncur, hoc eſtnon empirici , ſed philologiſunt, corum , fi penitiùs inſpiciantur , vel falla efle, vel
lib. 3.Me ſententia. Tales enim facile allentiuntur huic
teor . in fi. prorſus dubia : & proponunt , ac impugnant ſe
Theophr. remoto principio metallorum omnium . Equi quentia : quibus ligillatim ac ordine folationes
lib . dela- dem mihi videtur negari non poffe. Quæro e adiungam .
pid. Iani
nim , num argentum viuum & lulphur ſic im Primùm ergo adferunt illud Rogerii Baconis “ ; r li.demi
Laciniſ
Minoritæ. mediarè ex materia prima fint enata ? fi adfir licet natura porens fit , & mirabilis : tamen ars; vtens rabilib .po
teftat.artis
lib.1. Che- mas , quæro qua diſpoſitione præcedente hæc naturâ pro inſtrumento , porentior eft virtute natura & naturæ .
mica art. potiùs , quàm alia forma , fit introducta ? fi ne li. Hoc ergo videtur effe falſum.tum quia nihil
c. 13. AL
bert.lib.3 . gas , immediatè prodiiffe: quæro quæ præcellerit? c poteſt ars humana , quod vires ſuperet naturæ
de reb.me non enim omni formâ potuit illa materia caruiſſe. ( quæ nihil eft aliud , quàm ordinaria Dei in crea
tal.tr. 1.C. Negandum itaque id non eſt: ſed vlteriùs pro turis diſpoſitio :) quare fi quis effectusproduci
2. Conta- grediendum , & poft hanc materiam communem tur , qui naturam rerum ſuperet: ille non huma
ren. lib. z . adeò remotam , quærenda quædam materia pro nus,ſed vel diuinus , vel prodigioſus eſt. cum quia
. pinquior. De hac eſt omnis diſceptatio . Cen omnis ars mechanica naturæ , vt baſi, infiftit , &
i philoſoph
c.6 .
Georg .A- fuerim itaque illam materiam remotam , non ſu eam imitatur , nec luis poteſt conatibus operum
gricol. de bitò prætermiſſis mediis ab extremo ad extre naturæ perfectiones adæquare. Nam veriffimè
ie Metall. mum progredi , & , quod dici folet , per ſaltum Fabius,ita fcripfit;imitatio,qua artis eft propria , nun
promoueri : ſed primò gigni imperfectiora quæ quam iamfeliciter naturam exprimit: quin inter hanc
dam , & fic naturam progredi ad perfectiora. Ex illam ſemper aliquid interſie, ipſáque verilas pluri
illâ materiâ remotâ primùm gigni ſulphur, & ar bus paraſangis ſuaſequentem veſtigia bypocrifin poft
gentum viuum fiue ispágzugov : iftud potiffi ſe relinquat.") qui neger ; iubendus agri lilia cum slib.z.in
ftit. orar .
inùm coaleſcere ex humido iſto pingui & aëreo veris,Dedali volatum cum alitibus comparare , &
(ideò adeo mobile eſt ); ex terræ verò pinguedine D cum Praxitelis aut Phidiæ caballo hoſtiles manus
ſeu viſcoſitate potiſſimum gigni ſulphur. Sulphur effugere. Refp. Comparationem naturæ & artis
illud poſtea in metalli generatione fungi vicem inſtitui duobus modis poſſe:primò præciſè ac nu
9 Auiceni viri , id peppupor vicem feminæ volunt 9 Chymi dè ſolam cum ſola conferendo. vnumque alteri ,
cpiſtol. ad
Hazon , ci : hoc parùm refert, crediderim 'potius vtrum fiue vtriuſque potentiam , ſeorſim inuicem & mu
Geber , que agere & pati in inuicem , reactione. Nec tuò componendo, hoc li Baconus voluit,vt inde
Lulius , & conuincit contrarium quorundam obiectio ; nec fornaculis ſuis ea tribuat , quæ naturæ denegata;
alij , vide in pleriſque fodinis ſulphuris, vel argenti viui, fateor omni illum reprehenſione digniſſimum
Lacin . d.
lib.I. inueniri aurum ; nec in auri pleriſque inueniri ſul fuille , & argumento contrarium ſolide probari.
phur aut argentum viuum . ſufficit enim vt in Altero verò modo poſſunt iſta comparari, non
quibuſdam veſtigia horum reperiri , vt pyrotech præſcindendo vnum ab altero, fed extenfiuè ; v.g.
nici fæpè experti. Et , vt ex his gignuntur , tan artificium humanum cum ipſa natura ; qua in com
quam ex materia : ſic in hæc rurſus metalla re paratione,artificium præſupponitnaturæ vim.plus
ſolui volunt chymici , & hancreſolutionem odo autem tum poſſe artem naturâ ſubnixam & adiu
re probant,& guſtu ; ſe in materiâ reſolutâ quali- E cam ,quàm poffit natura ſola plurimis patet experi
tates ſulphuris & argenti viui dictitantes inueni entiis.Sic enim naturalis operatio, iuuatur,accele
re. Quoniam verò hîc agimus de accidentariis ratur & perficitur per humanam induſtriam & ar
dumtaxat differentiis , quibus hæcinanimata di tem : quod voluiffe dumtaxat Rogerium eius ver
gnoſcuntur folis : fruſtrà obiicitur odora canum ba indicant, & veriſſimum eſt.
vis. Non enim dicitur hæc refolui in ſulphur & Secundò reprehendunt quod dicitur à Chy
hydrargyrum formale atque perfe &tum , ſed in micis,vnicú eſſe perfectum metallum , fiue vnicam
materiam quandam , quæ ſulphuris & hydrar metalli fpcciem (aurum ) cætera metalla dumtaxat
gyri qualitates pleraſque retinens , ſatis indicat elle auriinchoationes : & ideò tam facilè metalla
formain præcefliffe horum folilium : ficut homo reliqua ad aurum , naturalem ſuam perfectionem ,

occiſus cùm eſt, & iam cadaucr ferè diffolutum reduci; quàm homoager ad fanitatem , & ouum
corruptione , indicium facit fætor, corpus illud ad pullum. Hoc illi triplici ariere ſibi , non
tam
34 DISQ VISITI MAGIC
O NVM ARVM
tam quatere,quàin ſubruere videntur : & ita mihi , A , fuis indiuiduis rectè prædicantur ją ve ürgentum
quoque aliquando viſum : nunc maturiùs re per de hoc vel illo. Refpondeo. Non aberrat à ſcopo
penla , video illa ipſa , quçtum attuli argumenta; ſuo natura , quia finis eius eſt , rerum varietate
vt oblefli ſolent , faccis laneis, arietis impetum in hunc mundum ornare : & perfectiora vult elle ra
fringere: poſle commoda explicatione exarmari, riora. fit autem hominum auaritiâ , qui metalla
& eneruari. Arietes iſti tres erant tripliciteſtudine effodiunt priuſquam ad debitam perfectionem
contecti. Primus petitur à definitione metalli, perueniant; vt minus auri lic , quàm cæterorum
quam Geber. PetrusBonus , & multi chymici ad metallorum . Sicuri quia vituli plerique occidun
mittunt: metallum,eft corpus foſſile,durum ,& natu tur à lanionibus , idcirco pauciores boues exiſtunt:
ram ſuam ſeruans,à malleo dilatabile. Sed hæc tota li hisparcererur , boues fiant ; fi illis abſtineretur
definitio æquè conuenit argento , & plumbo, ac effodiendis , paulatim aurcſcerent. Enunciandı
auro, æquè ergo ſunt metalla, atque aurum . Refp. verò ratio , quadam eſt ſpecierum , fiue generica ;
differentias rerum efTentiales , præterquam homi quædam verò merè accidentaria. Monſtrorun,
nis , nobis eſſe ignotas:ideò nos cogi definitiones de inferioribus attributiua enunciatio accidenta
formare ab accidentariis differentiis , quæ poſſunt ria , poteft æquè locum habere , ac argenti, auri ,
B
& c. ficut enim dicas rectè , hoc vas eſt argentum ,
fæpè communes effe pluribus ; quæ probabiliter
videntur fpecie differre. veluti fi definias canem , ſic etiam rectè dicas,Gorgo ,eſt monſtrum ; ſphinx
eft monſtrum : & ficut etiam dicas vafis buius ef.
certè definias per proprietatem latratus , hyæna
tamen hunc imitatur , quæ canis non eſt: & fic fentia eft ſtannea , vel materia eius eft ftannum ;
totum iftud congeſtum , canis eſt animal irratio nihil prohibet quin verè dicas , pygmæus iſte eit
nale,quadrupes, velox , latrabile, conuenier etiam monſtroſus, velſubſtantia huius pygmæi eſt mon
hyenæ. nam & illa erit , animal irrationale , qua ſtrofa. Sed parùm hæc ad rem quæ de prædicatio
drupes,velox,latrabile. Nemo tamen inferat canis ne.Quia reuera,non quicquid imperfectum adhuc
nomen hyenä сompetere , vel hyenam æquè ca elt ,eo nomine nionſtroſuin eft : maximè ſi aptum
nein eſſe:ſed potiùs inferendum ,quiddam in hye ſit perfectionem ſuam rccipere. pullus in ouo non
nâ reperiri, quod in cane fic perfectius. Sic dico eftmonſtroſus , vitulus non eft inon trofus,ir fins
definitionis huiuſmodi accidentariz condiciones non eſt monſtrofus , quia hic ad virum , ille ad bu
in ſingulis metallis inuétas , non conuincere lingu uem ,ille ad gallinaceum tendit ; etiam funtpote
la hæc quibus cöueniunt metalli ſpecies eſle. Nam с ſtate, quodactu futuri. idein de metallis aliis ab
hæc non eſt conuenientia generis in ſubſtantia, auro dicunt Chymici. Sterilitate damnata ſunt
ſed dumtaxat quaſi generis in accidentibus. Spe tanrum monftra perfectorum animantium : non
cificæ namque differentiæ ab effentiâ rei lunt infectorum , non inanimatorum . Atque ita ruit
deſumendæ . Quare vt aduerfarij probent à de hac replicatoria machina .
finitione , identitatem genericam ; necefle eſt, Secundò contendunt aduerfarij proximam
priùs probent , vel fimul, & conſcquenter pro metallorum omnium materiam candem efle non
bent , prætenſarum ſpecierum differentiam eí pofle, fed vniufcuiufque fpeciei debere efle ma
ſentialem , vel quid ei quodammodo æquipol teriam proximam diuerlain , quod etiam nonnulli
lens; v.g. Homo & cquus ſpecies ſunt ſub aniina Chymici fatentur , & probatur : quia diuerfæ t Richar
ipecie formæ eanden ſpecie materianı nequeunt dus An
lis in genere , id probari nequit eo dumtaxat,
quòd animalis definitio , quæ tamen eſſentialis elt, informare : ve de animâ humanâ & equina pa- gli c. in
Corre cto.
conueniat vtrique ( lic enim conuenit Petro & tet , quarum neutra corpus alterius apta eft in- rio,& loá.
Paulo , & tamen P. & P. ſpecie non differunt) ſed formare. videre ur alioqui, vetus illud delirium Braceſcu;
probari præterea debet ; quia homo eſt rationis ſtabiliri poſſe : omnia ex omnibus , fiue quodlibet cótra Tau
ladaním .
compos , equus non eſt. fic eriam quod aquila & D ex quoleber gigni: & fic , fi remotæ materiæ fuffi
leo differant fpecie , non probandum tantum co, ceret identitas , poſſet vnus Alchimicus alcerum ,
quod ratio generica illis competat, fed etiam ,quia in Apuleium illum , vel Lucianum auritum
vtriuſque eflentia diuería cft, cùm vnum ſit vola transformare. Refpon. Arimas animalium per
tile , aliud beſtia leu gradiens. Sic igitur ', non quia fectorum requirere corpora organica , certis per
hxc definitio eadem quæ auro , competit argento: fectè modis diſpoſita : animas animalium im
ideò hæc duo ipecie diſtinguuntur : fed lequitur perfectorum , ipſas quoque; quia ex materiâ edu
folummodò ambɔ hæc metalla efle : argentum cuntur , requirere luam & propriam minùs ta
quidcm imperfectè , quia poteſt perfici, aurum men perfectam , organorum corporis compoſitu
perfectiffimè, quia nequit in metalli ratione per fi ram , quæ compolitura, ſiue (vc dicam ) organi
ci.Infanti iuxtà ac viro conuenit hominis defini zatio , deillius indiuidui effentiâ cft. Inanimas ve
tio,vt & vitulo ac boui animalis: fed infans adhuc rò res dumtaxat cenfeo requirere , materiam il
perfici. & definitionis membra perfectiùs poteſt lam communem , & præcipuè conſtantein parti
participare : 11on tamen infans & vir ſunt hominis bus homogeneis eiſdem elle & perfectiùs diſpo
Ipecies:idem de aluis metallis, & auro ſtatuendum , Efiram ,ad plumbi, ſtanni, argenti vel auriformam :
nam alia illa natura ad hoc inſtituit , vt queant ad quia formæ iſtæ ,non ad compoſituræ vel organo
aurcain perfectionem progredi . rum fabricam , ſed ad qualitatum primarum ma
Verùm hic nouæ ſuboriuntur difficultates, no iorem minorémue participationem , conſequun
ui ſcopuli allurgunt.dicat enim aliquis, hinc ſeque tur. Si plus habeant terrenæ admixtionis , fient
recur. naturam fic læpiùs à ſcopo ſuo aberrare, ferrum , æs , plumbum ; ſi plus aereiliquidi , ficnt
quàm finem ſuum conlequi. quod conuicium fer ſtannum ,argentum , aurum . Conatur quidem na
retur in Deum . Naturæ quoque aberrationes tura ſemper aurum producere;ſed,cùm nequit eò
de ſuis inferioribus , more ſpecierum , non ſolent mineralis decoctio pertingere , contenta elt alio
prædicari, quia natura non multiplicat rerum im |rym metallorumlgeneratione pro modo virtutis
perfectarum indiuidua, vt videmusmonſtra ſte 1 & materiæ proximæ difpofitione. Si non ſatis
' rilitatis damno maltata . bæc autem metallade multum adlit ſulphuris ſubtilis ac rubei , adlit

tamen
LIBRI I. CAP . V. l . II. SECT. “ III. 35
tamen fatìs hydrargyri ſubtilis & albi ; fiet ar- A lapidum ex gencre ſunt , etiam ſunt illıquabiles:
gentum : fi verò vis ſulphuris excedat, & vnetuo quia non habent humidum vnctuoſum , vt me
Lum illud liquidum omni fit ex parte probè de. talla:ſed aqueum , quod igne difflarui X. x fic Alb .
fæcatum , producetur aurum . Vltimò obiiciunt, non dari cauſam ſufficien- Magn. in
Tertius illorum aries erat.Numquam conquie tem , quæ hoc operetur : cælos enim naturaliter S.Mctaph.
ſcere naturam , ſponte fuâ : ſed moueri & moliri hæc metalla in venis producere per calorem , &
donec perfectionem ſuam fit indepta : metalla frigus : non quâ calor ille vel frigus qualitas tan
verò hæc apparerc omnibus , etiain preſente causâ tùm eft , que calor aut frigus: led quâ eft orga
efficiente,in venis ſuis conquieſcere, nihil ſolici num ac inſtrumentum cælorum , in cuius virtute
ta , vt in aurum transformentur. licet enim cen . agit. hîc verò nec frigus adeffe in Chemica ope
cum annis illic permaneant non impedita , num ratione : nec calorem operari vt inſtrumentum
quam tamen magis illa aureſcent , led in ſuo ſta agentis principalis , quia hic non adeſt agens
tu permanebunt, ferrum , plumbum , argentum . principale . Reſpondeo, de frigore iam diximus.de
Si lic igitur quieta iacent , ſuam nam nacta ſunt calore verò dico hunc agere vt inſtrumentum
perfectionem . Reſpondent Chemici & benè re ignis ; & eſſe eiuſdem (peciei cum calore cæleft,
Ipondent, nos hanc commutationem deprehen - Bleu elementari . Agens autein principale eſt lc.
dere non poſſe: ſed cur nequeamus,incredibilem men auri ipſis metallis infitum : quod ſemen ca
reddunt rationem : quòd ad alterius metalli in au lore fouetur, & adoleſcit in aurum. Probatio ve
ram metamorphoſin millenarium annorum tem rò huius , non incumbic alia , quàm ab experien
pus requiratur. Quis hoc illis definitum tempus tia , ad quam alchimici ſolent prouocare.ſolemus
reuelauit ? quis credat cùm ad cæterorum metal. enim à pofteriore probare vim ſeminis alicui rei
lorum perfe &tionem , curſus viginti vel triginti infuiſle , cùm genitum ex eo aliquid & ex poten
ſufficiat annorum ? Maior ergo in auro forman tiâ eius in actum deductum cernimus . Denique
do mora , fed non tot ſeculorum admittenda. conclufio noftra dumtaxat exigebat , nos often :
Sicut autem herbarum & arborum incrementa dere naturæ rerum hanc non effe contrariam
non cernimus dum creſcunt :ſed creuiſſe depre Chryſopæiam : neque id argumenta aduerſario
hendimus : ira latens eſt alteratio hæc & commu rum conuincere.quod puto ſufficienter oſtenſum
tatio metalloruia : quæ , non , dum fit , ſed dum à nobis. Hæc de primo axiomate.
facta eſt , cerni poteſt : quid verò illam non cer S E C TI O TI 1.
nimus , impatientia fecit & cupiditas , dum ma
lunt homines præſens lucrum minus capere , & De eâdem efficacit ale.
С
quale eſt metallum effodere: quàm ſpem pretio IT 2. axioma, longe probabilius eft, poſſe alchi.
redimere, & illam tam longinquam opperiri ttál. Smmica
ie m artem finem ſuum confequi, & alia in am
mutationem . Sed cur ad hanc, fornaculis & fol rum igne tranſmutare : quam non poffe.
libus ſuis ſe triennio peruenire poſle Fanianus & Dico elle probabilius, quia reuera id non proba
alij gloriantur , fi non niſi luftris aliquot exactis tur apodicticè , ſed tantùm topicè. ſic tamen , vt
id poteſt natuia ? cauſam puto , quia in tcrræ ve moraliter ferè conuincant rationes .
nis plus liquidi humidi amuir , & calor quoque Primum argumentum , quo conclulio proba
agit leniter ac paulatim : hîc in chryſollo , nihil tur , pendec ex ſupradictis, quia contraria nega
adAuit liquidi : quare quicquid reſiſtit, & reuo tiua habet argumenta non concludentia , imò nec
cat curſum efficientis cauſæ , id faciliùs hîc abſu admodùm vrgencia.
mitur : ignis quoque eſt continuus, & non impe Secundum , quia multarum rerum cauſæ natu
ditus , & quantum poteſt vrget. Præterea non rales nos latent , & poteft hæceſſe de illarum nu
numquam aliquid auri maturi & perfecti artifi mero :multa quoque fiunt naturaliter , quæ quis ,
ces admiſcent, vt ficars adiuuans naturam , cau propter cauſarum ignorationem ,li facta certò ne
ſa fit velociùs reliquum conuertendi , vt notat D ſciat : vel neget fačta , vel non facta naturaliter,
Treuilanus , libr.de tranſmutat. merallor. ante me. contendat .
dium . Ex his apparet admodùm probabilem effe Tertium , quia Magorum illa induſtria , qua
ſententiam Calliſthenis, Alberti Magni, & Che mutarunt angues in virgas , & è conuerlo : iuxta
p Alb.Ma-micorum ,vnicam eſſe perfecta meralli ſpeciem p. D. Auguſtinum a naturalis mutatio fuit mirabi a libr.3.dc
gai libr.3. Sed pergam eſſe liberalis ac comis: eſto : ſpecie lior tamen eſt hac , de qua nos agimus . Trinit.
.
differant meralla , quid tum ? ſpeciei ( inquiunt ) Quartum ,quia calor ignis vim habet transfor
tact.i.c.7.
Gebri,Ro- in ſpecicm quæ non fit alteri ſubordinata immu mádimetalla per varias alterationes,liquationem ,
farij.Van- tatio impoflibilis eſt naturæ . Nos mox non eſſe ſeparationem ,congregationem , & alias huiuſmo
noccij, Bi
impoffibilem oſtendemus . Nec ad rem facit illud di: ficut & calor natiuus,cibum poteſt variè con
ringuccij.
& alior. de ſubordinatione.Reuerâ enim multorum com formare ,priuſquàm augeat & incrementum præ
muratio oftenditur ,quæ fic ſubordinata non ſunt: bcat ipli alito.nec minùs eſt mirada illa cibi ,puta
& ſubordinatio iſta codem modo poteft intelligi pomi, in carnem : quàm hydrargyri in aurum com
de plumbo & auro , ſtauno & argento : quo illi de mutatio.Denique ſingulas illas alterationes con
his intelligunt, quæ in tertia ſect.producemus. E lideres; quas Chrylopæi requirunt, etiam qui
Quartum argumentum eſt , ars iſta nequit ve plurimas: nullam inuenias , quæ vices ignis in
ras geinmas transformare in gemmas alias veras . materiam diſpoſitam agentisexcedar.cedo com
ergo nec metalla poteft in alia. Riſpond.gemmas, quæ illarum ? quod fi lingulis par , cur non luc
G quæ ſint liquabiles, pofle ad maiorem fortallis ceffiuè omnibus , cùm eius vis non recundatur,
redigi perfectionem : non tamen in alias diuerfæ ſuggeſtis ſemper nouis fomentis?
fpeciei mutari poff-,quia non poteſt ignis quem Quintò , perſuadere id debentintellectui non
libet inducere colorem : nec gemmæ ad gem malè diſpoſito ,cùm variæ fimiles experiétiæ , tum
mam ea cognatio eſt , qur metalli ad metallum . plurimorum id ſe conſecutos aſſerentium aſſer
Gemmæ verò pleræque vel potiùs omnes , quia tio. hoc pofterius probabo ſectione ſequéti: prius
verò
-
M
ONV
IS ITI CAR
VM
36 DI SQU MAG
I

verò probatur, iis quæ fusè retulerunt Scaliger| A ſcuntur " : multò igitur faciliùs poterit metallum
b
& Benedi&t.Perer ".primùm ars poteſt gignere vnum , in aliud eadem applicatione commutari. hef Scoti ,
b exercit.
23 . veſpas , ſcarabæos crabronéſque ex cadaueribus, quia longè minor eft metallorum differentia, Lycheti, &
c quæft.de & ex ſtercore animalium : immò & ſcorpiones,ex quàm inanimis & animati.Sed Diabolus nullum communis
in 2. di. 7 .
alchim.lib. herbâ Baſilico ritè pofitâ & collocatâ certis locis: huiuſmodi effectum producere poteſt, qui natu - vel 8. &
de Magia. ſed viuentia hæc funt excellentiora metallis : po ræ vires ſuperet:vt coſtat:alioqui poſler vera ede- probab. li.
terit igitur & metalla . Dices in his hominem ar re miracula. ergo effcctus huiuſmodi naturæ vi- leg.q.14.
te tantùm materiam materiæ apponere , cætera res non ſuperat. Igitur potelt fieri vt vel docente
naturam per putrefactioné & calorem ſolis pro Diabolo , vel induſtria & ſtudio tandem homo ad
ducere : Verúm in noſtro quoque caſu manum hanc cognitionem pertingar .
tantùm homo adhibet , cætera calor ignis inma
teriâ efficit, & ,quæ in eius potentiâ latebant,edu S E C T I O IIII.

cit. 2. aurum ex auripigmento produci arte Pli


An aliqua narratione constet aurum hac
nius auctor eſt, vtdiximus. li dicas auripigmen
arte factum ?
tum venam eſſe auri ſterilem ac inopem , hoc eſt
B
d.cap.4 . aurum imperfectum , vt ait Fabianus " : hoc ,vt di Vllum aduerfarij fortius telum intorquent ,
d libr.de re citur ſine probatione,negari quoque poteſt.Nam lam ab experientia , cur igitur , inquiunt,
Nulquàm
metallica. plus videtur differre ab auro , quàm cuprum : nam nullus hactenus effcctum conſecutus ? cur omnes
cuprum metallis annumerandum , illud verò po oleú & operam perdidere ? nonne inoraliter hinc
€ Scal.f. ciùs coloribusac tincturis. 3. ex ouis ' calorefor colligimus , id eſſe impoffibilibus annumeran
nacis Cayri ſolent pulli educi, non ſecus quàm dumia.quia, quæcumque adferuntur experientix,
foru matris : cur non & hîc fornax ſuppleat vteri nituntur teſtimoniis ipſorum chymicorum ,qui
terræ vicem ? fi dicas , ouum natura ordinari ad bus minimè credendum : tum quod in cauſa pro
pullum , & eſſe pullum potentiâ : contendunt al pria , tum quòd mendicitas & paupertas fidem
chimici idem eſle plumbum auri reſpectu , imò detrahat,tum quod (pe faſcinati & imaginationis
& argenti; ideoque ſolere hæc metalla iuxta inui vehementi apprehenſione,putant eſſe aurú, quod
fli.33.6.6. cem reperiri. SanèPlinius dicit'venam plumbi , non eſt, vt ait pontifex loannes 22. - 3 . quia pof
quæ vicina ſolet cſſe & contigua venæ argenti, ſunt efle operationes,vel fraudulenti & decepto- afpondent.
Extraua.
vocari galenam . Sed & ouum quoque 'magis dif riæ , vt fuit Bragadini Veneti Alchiinia : qui in de crimin .
fert à pullo , quàm inter ſe mecalla .4.Naturaliter Bavaria ſupplicio affectus anno 1591. corá omni- falli.
videmus multos vermiculos mutari in volatilia, c bus iinpofturam ſuam confeſſus fuit: fe ex aurita- cap.13 .
vtpote muſcas : & tamen reptile & volatile,plut mentis pulueribúlque quos niixtos carbonario
quàm ſpecic diſtant. 5. vt naturá producit falem , pulueri habebat ,aurum iuum liquaſſe. Quare ca
bitumen , & atramentum : fic etiam illa nobis ar ucndum ne lectorem decipiat deceptus ipſe Vil .
tificum exhibet induſtria . Si dicas ſpecic differre lamontius,pertinaciter defendens,veram fuille &
hæc ab illis : contra vrgebo :cùm eaſdem habeant finceram Anton . Bragadini Chryfopæiam : cùm
qualitates ( quod docec experientia ) non magis enim illa fcriberet , nondum d : es fraudem huius
differre , quàm pulli quos fornaces Cayri produ Cyprij plani aperuerat . Vide qua de illo Villamon .
xerunt ,à pullis adpectoratis à matre.6.Plinius au ttus itinerarylibr.3.cap. 28.vel poſſunt eſſe prodi
ctor eſt criticum & filiginem iv inuicem commu giolæ , dæmone faciente.4.quia hanc artem nemo
tara,dices , ſolis accidentibus ca differebant , ca vmquam calluit : quod patet , cò quod nemo ſe
g libr.z.ad démque fuiffe fpecie? Galeni & quidem ſententia vmquam dixit vltimum eius effectum conſecu .
Glaucum videtur , ſed multis id non probatur ,eſto tamen : tum :nemo etiam verbis vel ſcriptis eam alios do
cap.7 .
hoc li verum , quid ad 7.Nam Theophraſto lolium cere potuit. His illi pugnant .
quoque in triticum fuit mutatum : loliúinne hoc Sit conclufio . De facto aliguos hac arte verum
lilueſtre triticum fuiſſe dicent :quo autoreiſcimus D aurum feciffe,videtur eſſe valdé credibile .
enim quid inter triticum & lolium interfit.8.cal. Probo, quia tot ea de re narrationes ſunt diuer
chitim in miſij mutari , ſatis notum eft , verifimi. ſorum , ve videatur procacis animi & perfrictæ
lius etiam ca ſpecie differre,quàm idem eſſe. 9.la frontis, nulli credere. adfcribam quæ nunc mihi
pideſcere ligna , ſi in fontes certos incidant: no ad magnum . Cælius Rhodiginus auctor eft ", ſuo b libro 11 .
runt Arduennr : & lignum fit caudexque, quine tempore in Gallia quendam ex infima plebe ho- cap. 13.
get . Bene'eſt non negant aduerfarij : Sed hanc di . minem , mirè ſagacem ,modum excogitaſſe, quo in additiú.
cent fortè commutationem in deterius , viuentis chryſulcæ aquæ vi, ex metallo , quolibet aurum ad Specul
.
nempe ligni, in lapidem vitæ expertem : mortem ſecerneret :& addit tales artifices vocari Chryso- titu.de cri
hanc elle quandam ligni . faciliùs ses degenerare plynias ,officinam verò Chryſophyſium . De Arnol- min. falli .
quàm meliorentur . Vrgeo , etiam meliorari, nam do Villanouano referunt grauiſſimi luriſconſulti coli.74
.de
in Scotia ex putridis nauium fragmentis , & ex , cum virgulas aureas chemica arte produxifle, fortií.Abb.
arborum fructu in mare deciduo ( res eſt vulgò quas omnium examini ſubjecerit in aula Ponti- inc. ex tua
noiſliina , & probabitur libro ſequ. ) gignuntur ficis, & ideò concludunt chemiam veram efle ru de for
til. & ibid .
anares . Si tam admirabilem effectum tranſmuta- Eſcientiam . Obiiciunt, Alnoldum fuiffe valdè fu
Bald.loan .
tionis aqua nobis exhibet : cur ignis efficacitati, ſpectum familiaritatis cum dæmonibus ": & ideò Platcan. in
cuius maior longè vis eſt in agendo , malignè de vel dæmonem hoc verè feciffe, vel faltem verum 1.1.C. de ar
trahimus ? Herodotus etiam ſcribit platanum in aurum ſuppoſuiſſe.Refp.has efle malicioſas conie- gent,prec.
quod in
oleam verille : & alij cadauera , in ſtaruas ſalis, Eturas. Si ſuſpectus Arnoldus, quomodo non in theſ.infer.
de quo plura dicam lib.2.9.18.in fine. Romana curia , vbi aſſiduus erat , comprehenſus,, libr.io.
Penna
Denique notiſſimum eſt poſſe ſaltem dæmo ve maleficus, & caſtigatus?mera autem coniectu
Com . 36 .
ra eft, dæm onu m veru m auru m fupp ofui ſſe. Alij ad z.p.Bi:
nes producere , per applicationem naturalium
agentium , nonmodò res inanimas , ſed & anima 1 dicunt examini ſubieciſſe , hoc eſt obtuliffe : non re&t.Eyme
lia im perficta , quæcumque ex putrefactione na verò quemquam veritatis periculum feciffe.pri. rici q. 11.
mùm
LIBRI I. CAP . V. Q. II . SECT.
SECT. IV . 37

inùm explicatio illa verbo non congruir , deinde , A | apud Cedrenum ille frenum aureum confecerat,
quis credat illo offerente aurum ad exainen , ne quod Analtaſio Imperatori obculit : ſed viderur
minem Romæ periculum feciſſe ;ego verò, inde ; ilte præſtigiator potiùs fuille quàm Chymiſta,
quod non fcribitur ab auctoribus illis falſum au poſt priimam operis huius editionem incidi in
cum deprehenfum ; probabiliùs crediderim expe librum And. Libauij medici, qui p.1.fingularium ,
rientiam Arnoldo fuffragatam . Sanè id confirmat Syrraxi 11.de re metallica, plura teltimonia reculit .
quod de ipſius cum Raymundo Lullo concerta Nunc ad obiectiones refpondcamus . Ad pri
e vol.zo. tionc auctor Theatri huma..æ vitę tradidit ;Ray mum ;multos ego conmemoraui, quos non Che
lib. 3
mundú hunc Balearicum hominem acutiffimum , mici tantùm , fed & medici & I.C.grauiffimi te
mulcis rationibus demonſtraſſe Villanouano artis Itantar rem ipfam factam exhibuifle, Arnoldum ,
huius a'duramído , cum Arnoldum diſputandi per Lullum , Taruilinum.Et hodie nominare poſlom ,
tælum; quin potius , inquit, te lenſucraſtinâ con quos noui viros graues , in dignitate pofitos , &
uincam die : quæ cum illuxiſſet, metainorphoſim Deum timenttes ; qui de ſeiplis idem profitentur
illi oculatâ exhibuit fide: qua ille motus,hanc ip Quos mentiri , vel impoſturis , aut præſtigiis , aut
ſe arcem amplexus , mulia de eâdem ſcripſit ofu dæmoniacis artibus vti , numquam in animum
ícula, ante annos fermè 250. De hoc Lullo ſcribit B meum poſſim inducere : & fint iniuriis viris ho
fR. C. in quidam noſtri temporis medicus : no alchimiſta ", neftiffimis , qui queant id ſuſpicari. Ad 2. dico ,
Nomécla Hunc ego inquirendo tomperio
apud Anglos , re qui Pont , loqui de gregalibus , que fece illa Chemi
tore inti
gniú fcrip. Idem vera preftoriſe, quod (uis libris profitetur : ex in corum , qui lucrum captant,& auiditate pecunix
arce Londini, iufu Regis probatiſſimum aurum confe in præceps ruunt :non de iis qui honeſtam inde
ciffe :mihig genus nummioftenfum eft , quod adhuc rerum naturæ cognitionem dumtaxat petunt.Nec
appellat Nobile Raymundi,auri ſcilicet pari & obry verum eft,nullos niſi mendicos vel pauperes huic
zi , ſummes indicatura.] Idem auctor Theſauri, ſtudio incumbere; quod Principes viri multi non
hoc eriá narrat de Bernardo Treuiſano ; cum cum fugiunt. nec etiam paupertas omnis à teſtimonio
initiò fruftrà magnas opes in hac Chryfoplynticâ atcet : ſed tantùm , quàm vilitas aut vitioficas vi
prodegiſlit ; tandem accuratiore ſtudio conſecu tæ dehoneſtar . Phocion pauper erat: plus illica
tum , vt biennio artem in opus , fpem in rem , men injurato , quàm iurato Paridi credidillem
gopere de dcduceret.Hieronym.Cardanus teſtatur , Anto Teſtimonium in propriâ causâ reiicitur , ſed hîc
lubtilitat.
lib.de me nium pharmacopo lam Taruiſinum , coram And . teftimonium dixere ſcriptores, qui non erant Al
chimiſtæ.acceperant illi quidem hoc ab alchimi .
tallis. Gritto Duce , & præcipuis patriciis Veneris , ar с
gentum viuum in aurum commutaflc, & eius ſtis : íed alchimici dicta ſua , factis probarant.
operis quædam adhuc exſtare veſtigia. Hoc Iulius Nec fanè domeſticum teftimonium , vt nec alia
Scaliger , in contradictoriâ exercitatione , eludit aliâs inidonca, reiiciuntur , quando aliunde teſti
potiùs, quàm diffoluit , dicens; fi hoc verum au monia habere non queunt h . Et quæſo , vnde hîc h Pet.Ge
rum fuifler , Veneros eum fuille coacturos Rei initium hiſtoriæ haberi potuit , niſi ex ipforum rar. ſing.
100.Hip.
publicæ operam hanc nauare, vel artificium indi artificum dictis & relatione ? Ad 3.poffe aliquan- pol.ſing.
care . Quis enim Scaligero indicauit, Taruiſinum do eſſe tales, & fuiſſe : hinc tamen non ſequi, nul- 171 .
eis non indicaſſezlanè crediderim Venetos,vel in las non fuiſſe cales. Ad 4. multos hanc artem ver
certi cuentûs fpem contempliffe, vel præſtigiis bis ſcriprisque prodidiffe , & hodie eam tenere &
effectum adſcripſille.Tu,Lector,ne idem ſenuas, alios docere,fi qui contingant in praxi errores,ni
accipe teſtimonium aliud eiuſdem rei , vt in Car hil mirum : quia facilè peccatur in iis , quæ ab
dani & Aragolij fide , hoc experimentum ſter. ignis operatione dependent. Nec vllius artificis
Guilhelmus ifte Aragolius, vir philofophiæ & eſt, in iis , quæ ab actiuitate extrinſeci agentis na
medicinæ apprimè peritus,ſtudiorum causâ dege.' D curalis pendent, ſecurum ſemper effectum ſpon
bat Patauij : femel, anno 155o . Venetias excurrit, dere . Nec vlla quoque ars alia, in qua quis mente
& honoris cauſa Hectorem Autonium , matheſis lanâ perfectionis vltimum apicem le conſecutum
& medicinæ laude clarum , inuifit : ibi cum intra aſſeueret.ſemper aliquid diſcendum fupereft: ne
alia Alchimicx aurificæ mentio fieret , eamquc que hoc huic arti peculiare, quod opponitur.
Guilhelmus ſolidis , vt ipſi tum videbatur, argu
mentis lubrueret : Aufonius in ſeguentem diem con QV Æ STIO I 1.
nenium indixit,eóque tres patricios Venetos,e nobiliffi
ma Correliorum gente adductos:ex eo auro ,quod Tars An Chryſopæia habenda ex namero artium
wifinus ſpectantibus patribus,hoc eſt,celeriter,non ma ingenuarum , an mechanicis
annumiranda
gna interpofita mora , momento feciſſet ,confe&tos an
nulos ſpectandos contreitandóſque exhibere curanit.
Ipſe deinceps Arozoſius Taruiſium excurrens, hiſto Acilis eſt deciho , nihil in ea mechanicum effe
riam facti didicit.Narrabat illed Gallo quodam , Aro prater ipſam operationem , & igniariam illam ap
Fril
gofio facie fimillimo,domifua per aliquot menfes bo . plicationem : Theoricam vero fine speculationem artis
ſpitaliter accepto ,eum ſe puluerem honorary loco acce. E ipſions phyſiologia in remotiffimis laiebris laientējæquè
Pulje ,fed vt eo tamquam arcano viereiur. Si verò non ingenuam , eque ſcientificam effe natura ſua,quam fit
tam priwati commodi , quàm publica fidei erga Rem phyſica : cuiuseſt portio non ignobilis : aui medicina,
publicam Veneram ſtudio,eoinfcio,Venetias nauigaje, cui ſubſerwit ancillatur : eóque nomine acroama
hTheſaur. Tem patribusindicaffe:fpecimen ariisexhibuiſſe:prina ticis en epopeicis diſciplinis annumerandam . Si verò
vitæ hum . tim quoque in Corneliorum edibus non ſemel . Interea conſideres ipſos Alchimiſtas, quidam illorum
fu.Omitto
verò Gallum illum infalutaris omnibus diſcefliffe , ne meri ſunt mechanici , & faturarij , acciniflones:
quod de te
fimilia Fer que ſe quidquam de eo ampliùs reſcire potuiffe ." ] Vi. quidam verò philoſophorum nomen honeſtum
nelius te- des caufam cur Veneti non vrſerint Taruilinum , in primis ac laudabile , iure ſuo fibi vendicant.
ftetur libr. & quàm inanis illamagni viri , ſed fæpè iniqui Etli enim omnis Alchimiſta ingenio fimul ac ma
de abd.rer. Cardanomaftigis , ſuſpicio , Fortaffis eâdem arte nu , vtatur : tamen id omni mechanico artifici
cauf.
commu
VM
SITION MAGIC
ARVM
38 DISQUI

commune eſt , & manus præcipuam operis par- | Aluſos cacodæmone. Illi abacti à chrylollo , non à
cem in illis vendicat: qui , principia cauſasque furore: rurſus magiſtellum adeunt, expoſtulant
artis ignorantes , nec certum in rebus præparan primùm de iniuria :deinceps ſupplices fiunt, & vt
dis vſum , iuxta præcepra congrua & ſcientifica nunc faltem , meliore fide, quid agendum doceat,
adhibentes, tempus & carbones abſumunt ; fuli pergunt obſeruare , demum ille nihil aliud retulit
ginoſi iraque & merè mechanici dicendi ſunt. quàm , ftrenuè laborale,
Sed qui in oleis , & aquis , & gummis, & auro ex Deceptorij effectus duæ Hiſtoriæ occurrunt,
trahendo ,cauſas & præcepta artis norunt: quibus prior præſtigatorius Diabolicus : poſterior ad de
freci effectum fibi pollicentur: ij,etfi manum in ceptorios & emunctorios per humanam callidita
genio , & operationem ſpeculationi adiungant: tem pertinet.
non mechanici, ſed philoſophi dicendi : operatio Priorem Gc narrat Cedrenus : Quidam ex eo
enim illa , & manuum auxilium ,accidentaria ſunt rum numero,gui chemicam artem profitentur,callidus
ſcientiæ : vt in medico , & chirurgo ſatis eſt ma hominum oculos impoſtura præstringere , argentariis
nifeftum . aliiſque obtulit manus pedeſque fiatuarum , & alia au
rea , dicens fe thefaurum reperiffe: multóſque ita de
B
QV Æ STIO II 1. ceptos ad pauperiatem redegil. Famâ vulgatâ captus,
ad Anaftafium perductus , frenum equs ex ſolido
Ad quam magie ſpeciem pertinear? auro conflarum ac margaritis conſerrum obtulit. Sed
Què expeditum eſt reſpondere huic quæ Imperator ,freno accepto : Vtomnes, inquit, fefelle
Æſtioni
! . Si alchimicus effe& us verus non eft, ris,me profectò non decipies : ftarimque hominem ,
quia falſum eſt aut apparens dumtaxat aurum : in caſtelium quoddam relegauit,in quo randem peris..]
pertinet ad magiam prestigiatricem , fi verus eft effe nimirum omnia hæc aurea,nihil erant niſi perma
Etus, tunc aut fit ope damonis , pertinet ad Demo giam facta oculorum ludibria. Poſteriorem de
niacam : verum effectum voco ,quando aurum ve fcribit leremias Mederus , in Acroamat. Chymi
rum quis conſequitur: boc autem poreſt fieri du ſtas duos ſocietatem inicam pacto firmaſle,vt al
pliciter, vel verá tranſmutatione, vel fuppofitio . ter Chryſopæiæ certiſſimam artem ſe tenere pro
ne : quando hoc facit dæmon , potelt etiam reduci fireretur , alter rhizotomum ageret , leu agyrtam
hoc factum , ad præſtigiatricem : quando illud , empyricum , & inter cætera (cobem auri atro infe
non niſi, vt dixi, ad dæmoniacam . Si verò verum ctam colore, pro lunariæ puluere , venderet, Er
neftus Badenlis Marchio mirè deditus erat pyro
aurum , fine ope demonis homo extrahit pyrotechnia
ſua,tunc alchimia pertinet, ſecundum fe of propriè ,ad С techniæ , hunc ergo prior ille adit , & circumuc
Magiam naturalem : per accidens ad artificiofam . nit,aureos montes pollicitus, & atria diuitis Cræ
a Arogo- Nain , qui ad ſupernaturalem referunt , propter fi , parantur omnia, & iam ille , cætera bel è , in
fius &
cælorum influxus: illi meo iudicio falluntur: nihil quit: vnom dumtaxat opus , Reſch vocant ( He
Svinger.
enim hîc cernitur,vt oſtenſum , quod naturæ vires bræa voce ) huius pulueres faciles inuentu , apud
excedat. Naturalis ergo alchimia exempla , iam quemuis pharmacopæum, vel rhizotomum. Mar
1b ſup.q. I. nonnulla propolui 5. Dæmoniacæ referr vnum chio puerum mittit : commodùm in palatij aditu
ſect . vlt.
auctor demonomaniæ ciſe ex Guilhelmo Cóſtan ille altermerces ſuas expoſuerat : & vt folenthoc
c lib.3.C.3 .tino , famoſo alchimico , audiuifle ſocios ipfius, genus , nihil fibi deeſſe Stentorea voce prædica
cùm perdiu fantibus, Ipes fpecieſue auri oſten bat , adit eum Principis puer. Ille Reſch expromic
deretur nulla , conlilium à Diabolo periiſſe, rité de pixidula fumola, & pro folido appendir , &
ne operarentur , & optatum finem contingerent: qua quid forer obuiuin ac conculcatum , addit (u
an in aliquo peccatum ab ipſis eſſet, quod metal perpondium . Puer Domino refert.'mpoſtor cum
lum arceret expetitum . Diabolum ( vi ſoler )late puluerem infpergit hydrargyro, & aurum verum
broſum dediffe reſponſum : quàm breue,cam am producit , ſed quod liquatum ex puluere , fit exa
biguum : Laborate , laborate.hoc illos pro ſecunda D men , verum aurum deprehenditur. Marchioni
роlicitatione arreptum mirè animaffe : ergo per res mirè grata , & ipſe in magiſtrum beneficus ac
rexiſle in Alando , & fornaculis continuandis , id gratus probè donatum dimittit. Chryſopæiam
que adeò ſtrenuè , vt in nihilum cuncta redege pergit vrgere : feliciter , quamdiu Reſch durauit:
rint : parati nihilominùs pergere , & ad imum cun vbi eiusreſiduum parùm fuit: vndique conquiri
& tam rem decoquere , & pro philoſophico lapide iuſſit auriprolificá hanc materiam . Negabát om
bona cuncta dilapidare: nilimiſertus dementiæ nes le , quis puluis, Reſch diceretur, audiſſe vel di
Conſtárinus ſuggeffiffet,morem hunc eſſe dæmo diciſſe vmquam , itaque Marchio quod luperaret
nis, ve decipiat amphibologiâ fignificati: cùm la igne ſolùm liquat , & auri ſcobem , impofturam
borare iullit , hoc voluifle: delifterent ab irrito que ſimul deprehendit. ] æquè lepidum eſtquod
conatu , & ad honeſtum opificiuin aliquod ſe tráſ. narrat probe copertum Gomes à Medis lib . 2.de
ferrent, in quo certius operæ pretium cerneretur, ſale , his verbis : Siquidem fuperioribus annisdum
fic ille . Sed alij paulò aliter narrant , idque ſe ex agerem Lutetia , aderat vnà etiam ſtudioſus quidam ,
ore Natalis , qui Conſtantini focius fuit, acce quifquis ille fueris ,fatis mibi notus conſtan
piſſe ,bonâ fide, ſcribunt: hos operarios auriaui- ris ataris homo , arque in omni re , & ſcientia do &tiffi
dos familiarem paredrum ſub fpecie vnius nym mus, experientifſimúsque, ſed qui ingenio effet ad fin
phæ exciuille , & facro carmine lapidis confectio gendum acriore :ad perfuadendum veròquampar fuie
nem ab co poftulaſſe, dæmonem iufliffe , vti ex Jubtiliore. Et qui variis, tamerſi xegoriis implicitus
ſex metalli ve dicant Janiſatis ,hoceft æquali pro Chymica tamen arle , gwam occuliè exercebat , mire
portione , & hydrargyri certâ mole mixtis, ma dele &taretur. Is puero Franciſco Gallorum Regi fa
lagma componerent, cùm itaque hoc igni impo miliaris valde gratus atque in oculis erat :ac , quo
ſuiſſent,ecce tibi,fraudis miniſter, calus illeMer tempore diuturnum illud & exitiale bellum apud
curius , more grandinis cum tonitru metalla huc Belgas, anno . 1842.ab codem Franciſco commotum ,
illud difiicit , & fpem fimul corum : cachinnante ! à Carolo quinio Cafare confirmatus vigebat: è Gal
lie ille
LIBRI I. CAP . V. Q. IV . 39

lia ille in Belgas profectus eſt, atque Hespanum ſe fi- A dens, tandem annuie : atqueſub crepufculo vefperis.
mulans idiomate confifus, Louanium primo, quo ipſe no ad ſe nummos , adduci iuſſit : fucréſque ad ipfum
paulo antea ciufdē caufa belli è Luteria pulſus me re profecto quattuor aureorum millia allata : nam iesti
ceperam :deindeAntuerpiam fe contulit,vbi domun monio mibi ſunt, qui adnumerarunt. Quos ille ac
Gulam conduxit , in eáque fornacem cum reliquis in cipiens: atque ad præparandos eos integrum dari ſi.
Strumentis Chymicis ſecreto construxit : iamque con bi diem perens, mercatores dimiſit : ftauimqueſub ip
uocatis amicis, árqueimprimis quatuor ditiſſimis ſs ro no&tis conticinio admiſſis equis ;quos preparari iuſſe
bi notis Hifpanis mercatoribus : horum in negotian rat , quam celerrime ſe in Galliam intulit , arque Lu
do tarditatem exprobare, atque ad maiora eo , com teliam iandem turus peruenir. ] Hæc ille : fi
pendia excitare cæpit. lenſe quippe fibi artem pro nis non foret ſcribendi , fi quæ fingulis die
feffus eft , qua brebi ac compendio ,finéque periculo, bus talia contingunt , vellem perſequi. Veilius
( nauigatione, ditari ipfi ampliffimè, arque vel Mi erit, quod reliquum eſt , & ad animæ ſalutem
de , Crélique diuitias nullo negotio ſuperare poſſent. (pectat, diſcutere.
Idque ad oculum prompia ſe monftraiurum ex peri
mento , ſi auri fibi numi quindecim , boni , probariga
QV Æ STIO III .
ponderis praberentur. Atilli protinustotidem liben- B
ifſimè erogarunt. liáque acceptis ille numis , ORUM
Licitáne an illicira ſit alch.mia ?
quemuis ex mercatorum pediſeguis ad ſe accerſeri
iubet : cui iniranlı , duobus ranium regalibus impen.
a a in verb.
fis: vade , inquit , in dumum , qua prima occurr at Rohibitam cenſuit Alchimia.
pharmacopola , à quo pere lapidem , qui Onaſtros ap ſed id nullo iure probat , verùm rationibus
pellatør, qui sametſi vilioris fit preiy , tamen vi dumtaxat P. Valencia eò inclinat , vt ſaltem ra
emas citsus , totum impende. Quo abeunte heus , ait , tione circumſtantiarum fit illicita & perniciola :
ne longam nobis moram facias ,ito reltà ad eam , qui idem P. Pererius cenſuit : vterque locis ante ci
e regione porta maioris templi conſiſtit , vidiquidem tatis.
hefterno die eiufcemodi lapides praſtare apud hunc, Licitam verò nec vllo iure prohibiram , im
longè præftantiores quàm alibi. Aſtuie námque ille mò & inter artes merallarias à iure ciuili rece
rem omnem , ac perquam cauie praweneral . Nam ptam ,communis eſt fententia iuris interpretumb . b Oldradi,
Loá, Andr.
progrediendum : nam facilis hic in Abbat
Pedetentim
maſam qu dem auream triginta pondo aurt probarij. . &
ſimi coëgerat , eámque in modum lapides compa- Ic via lubrica ,lapfus. Baldi locis
Fam , variis appingi fecerat yatquecircumueftirico Prima Concil . Nullo iure in foro fori hæc ars fu.citat.q .
loribus : quam eidem noto fibi pharmacopola , forte viderur prohibıra , vi non liceat eam exercere , ex de- 1. fect. 4
Alberti. de
dili conſcio , lucria participi, commendarat : dala fenfione iuris pofitiui. Rolate in
teſſera , vi cuiuſcumque petenti Onaſtrum lapideno Quoad ius ciuile & commune Romanorum ver. alchi
guantılocúmque oblato pretio exhiberet: vnde'occur ( de communi enim iure nunc loquor , non de mia, Gui
datus , aique ad manus Ar
renti pediſſe guo lapiseft particularibus locorum ftatutis , vel regnorum do. Pa
chichymiſte ( dignus eft enim hoc titulo ) perlarus. ſanctionibus ) res eſt expedira : nec vlla conti- pæ , decif.
Tum ille lapidem oſtenians, ac ſeſquipedalia de cor tutio calis reperitur. Quod ad ius Canonicum , ni tracta.
ba proferens , iubet accendi fornacem ,ollas educi,in videntur obftare duo canones , nempe , cap . Epi- de empt . &
ſtrumenta apponi, quin lapidem inungere , laruaré ſcop. 26.quaft.6.c.ſpondent ,in extrauagant.com vendi. 9:5.
Zanetini
que cæpit , Demum oblaros fibi aureos dentibus pre mun. libr. s.de crimin . falſi. Sed. , li bene conſide ca. extrau .
mebat , poſt malleolis tundens , cum quadam laci res ,neuter canon conuincit intentum . Nam d.ca. de accuſat.
sa verborum interiectione, in ollam immittebat. Qui . Epiſcopi, tantummodo damnat cos qui credunt Thomæ.
bus rebus fpe &tatorum oculos in ſe , non intentos mo- d perſonarum tranſmutationem in varias ferarum Arfoncini,
do : ſed quafi colligatos tenebat. Ex quo illi , caca ſpecies fieri:quod & ratio docet addita : ſiquidem quodã de
duce charnia , lapidem curiosè luſtrare oculis , ſum ( aic ) Satanas transformar ſe in varias ſpecies fe filio .
moperè admirari, ſpe fimul & exſpectatione accen rarum . ] Non cſt igitur cur ad quamlibet fpeciei
di , hortarique fe inuicem , neque cunctandum expe in fpeciem tranſmutationem canon extendatur.
rimentum fucclamabant. Tandem commiſtis aureo Et licet eò extenderetur , dicerent alchimici ſu
cum lapide aureis quoque numis , vniuerfa educta non credere hanc à dæmone , fed à natura fieri
maſa , excretisque per ignem coloribus , iam non la metamorphoſim : nec earn elle veræ ac perfectæ
pidem , fed aururn purum parum ipfa referebat. ſpeciei, in aliam perfectam ſpeciei , ſed imper
Quaillico per duos ex mercatoribus ad aurifices de fecti & inchoati in ſuam perfectionem . Fortiùs
latu eft , eáque probata ſatis triplum haberi inuen ſtringit alterum illud cap.Spondent, nam illud di
ia eft ex auro puriffimo , arque eſtimatione primo. ſertè alchimiain prohibet , & infamiæ carceril
Quo nuntio allato domum , atque occluſo poft fe oftio: que pænam præfigit, clericos etiam poffellis be
mara omnes exultare latitia , ae triumphare gaudio neficiis priuat, & ad capienda reddit inhabiles.
expetunt. Quare mutuo ſe imprimis iareiurando Reſpondet Arfoncinus , Pontificem egiſſe tan
afiringentes , ne cuiquam hominum hoc tanium ar E tum de iis , qui Sophifticè tranſmutationem con
cunum relegerent : prolings experimentum , quod fingunt : tamen Canonis verba fatis clarè indi
pluſquam pro comperto habebant , non denis am cant cenſuiſſe loann . 22. nullum à quoquam co .
plius , centeniſue , fed millenis , & eo plus aureis rum verum aurum fieri, & idcò omnes pro im
sterandum cenſuernni. Iamque ſe lolos Archichy poſtoribus habuillc ; lic enim verbo tenus ha
mijld , lamquam alteri Plutonipecuniarum Deo , de bet ſanctio ; Spondent , quas non cxhibent , diui
uouentes, precibus ab eo perierunt , ut millenis ab tias pauperes alchimista : pariter, qui ſe ſapientes
vnoquoque oblatis aurei experimentum geminaret: existimant , in foueam incidunt quam fecerunt.
nam fi ſuccederet , iam non per chiliadas , ſed per Nam haut dubiè huius artis alchimia profeffores al
myriades ipfum deinde experturum . Quibus ille terutrum ſe ludificant : cùm fue ignorantia conſcing
tenié, arque grand oribus quam antea verbis reſpon eos , qui fuprà ipſos aliquid huiuſmodi dixerint, ad
‫ܐ‬0 ‫ܐ‬ ren
40 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

mirentur : quibus cùm veritas quaſua non fuppetat, | A fin hac operationc inueniuntur. Hæ fidelint, non
diem cernunt, facultates exhaursunt, ijdémque verbis video quid reprchendi queat : led quia vix vm
diffimulant falfitatem ,vi landë,quod non eſt enrerum quam delunt omnes , rarò fit vt alicuius ra
natura ,effe verin aurű vel argentă ſophisticatranſmu rione non adfit vitium & peccatum . Ideò dixi,
tarione confingant : eóque interdum eorum temeritas pleriſque perniciofam o illicitam cenfendam .
* Sic legi- darnnara áſ damnanda progreditur, vt * fidis me Sed quæ iltæ circumftantiæ ? præcipuæ & ca
tur in edi- tallis cudant publica moneta characteres fidis oculis, pita cæterarum : quatuor : finis , modi , tempo
tione etiá & non alias alcbimitum fornacis ignem vulgum ris & perlona.
Plantinia !
na & Ro-ignorantem eludant. Hæc igitur perpetuis volenies Si finis fit lucrum , & auaritia : illicita eft , quia
mana , ſed exulare temporibus , hac edictali conſtirurione San lucrum ex hac arte elt illicitum , non eniin licet
deprauatè cimus : vt quicumque huiuſmodi aurum vel argen hoc auro vti ad commercia contractuſue , vt fta
ac mutile.
tum fecerini , vel fieri ſecuto fa to mandauerint, cuit loann. 2 2. Intellige , fi pro vero auro quis vri
Valencia
coiicit le- vel ab hoc fcienter ( dum id fieret ) facientibus mi vellet , nam hoc illicitum contendunt communi
gēd. fictis, niftrauerint, aut fcienter , vel argento , vel anro uſi rer DD .de hac re fcribentes a : & merito , nam a Sic D.
Thom . in
facili mu- fuerint vendendo vel dando in folutum : verum tan aurum iſtud vel núquam habet proprietates om 2.d.
tatióe . Sed 7.9.3 .
Bnes veri auri , vel id adeò rarò contingit, vt cen 3. art. 1. &
adhuc re ri ponderis aurum vel argentum pæna nomine in-
liqua me- ferre cogantur in publicum pauperibus erogandum : ſendum ſit non contingere , quare tam verilimili 22.9.77.a.
dola ma quan :um alchimirum exiſtat , circa quod eos aliquo cauſa dubitandi exiſtente , non licet in commer 2. ad 1. &
nent. ibi Caieta.
predictorum modorum legitimè conftiterit deliquis cium deducere , vt verum aurum : vendi tamen
Silu . & Fu
se : facientibus nihilominus aurum vel argentum al poſſe pro auro alchimico , & iuxta æſtimationem mus in Sú .
chimirum , aut ipfo ve pramitsitur fcienter vtenis peritoru aurifabrorum , nemo DD.illorum negat , Fabianº d.
bus perperua infamia noia resperſis. Quod fi ad neque negandum eft.Non licec etiam id facere,vt 9.8.Alber.
prafatam pænam pecuniariam exoluendam delin in medicamentis quis co vtatur : nam propter ra in verb.
emptio.
guentium ipforum facultates non fufficiant, pote tionem iam memoraram , nec veri auri vires falu
rit difcreti moderatio iudicis, pænam hanc in alsam tares habere, nec noxiis qualitatibus, ab igne car
( puta carceris , vel alieram iuxta qualitatem ne bonario & venenato hydrargyro cótractis carere
gori , perſonarum differentiam , aliáſque attenden céfendú . Multò minùs licet eo yriad monetarum
do circumstantias ) commutare. I'llos vero , óc. Sub mixtionem : hoc enim vnum caput foret criminis
dit pænam in cos qui alchimica materia abu monetarij, iuxta dictam ſanctionem loann.22 . &
tuntur ad monetarum adulterarionem , de
qui с prædicti DD . iuris concedunt tales puniendos
bus elt eiuſdem Pont . conftitutio alia , in capi . penâ monetæ adulteratæ . His cafibus ſubeffet
prod.ens extrauag. ſingular. Preul, de crimine falfi. peccatum Mortale.Si verò quis illud cuderer fiue
Ad hunc Canonen duplex mihi occurrit refpon . produceret tantùm ca gratia , vt ipfemet in an
fio , vna cum non fuiile vſu receptum , ſed non nulos , cathenas , aut lupellectilein propriam co
vlu abolitum . Nam poſtea hæc ars in ipſa ad vteretur: huic omni curâ foret adnitendum , &
huc vrbe viguit ; maximè , vix centum annis po . vigilantiâ , ne quis eo viuo vel mortuo per hoc
Aca , ſub Leone X. nam illi Aurelius Augurel deciperetur. Alioqui pro negligentiæ latitudi
lus egregius poëra librum ſuum de Chryſopæia, ne , hic quoque peccati grauitas naſceretur : &
dedicauit : Qui inter cætera illud n.mis iactan quantumuis quis diligens, vix vanitatis culpam
ter , de philofophico ſuo lapide. euadcret. Numquain fanè ſtultitiæ & impru
dentiæ euadit , qui ex hac arte lucrum quærir .
Ipfius vt tenui proiecta parte per vndas Semper enim ſtultus eſt mercator , qui in illud
Aquoris argentum ſi t'iuum eum forct &quor, negotiationis genus incumbit , quo videt nul
Omne vel immenfum veru mare poffet in aurum . millibus aliquot vnum , lucrum fc
D lum , vel de
cille: omnes verò , vel mille contra vnum facul
Pici quoque Mirandulani circunfertur liber cates ſuas abſumpliſle. Quod cùm alchimicis
hac de re,titulo ,de Auro conficiendo : nec hujuſmo contingat, idem de his damni lucrionibus dubio
di in Italia libri ex illo tempore veuræ lectionis procul lentiendum . Nec tuti in conſcientiâ , qui
vmquam fuere. Alıcra Canonem ex hypotheli hac in re fola vana ducuntur curiofitate , nam cu
procedere aurum omne alchimirum elle falſum ) riofitas, peccatum eſt oppofitum ftudiofitati, per
& ideò damnari canıùm , qui fallum cudant : id . exceffum : quo quis deliderat immoderatè ſcire
que ad lucrum : nempe , vt vtantur in con'racti quod non expedit , vel plus quàm expedit ipſi,
bus & folutionib '(quod clarè indicat textus ) ideò vel modo quo non expedit: & eft ex filiabus lu
non damnantur hoc capire,qui verum aurum pro perbiæ , [ Vide S.Thom.2.2.quaft.167 . ] Et animus
ducunt , & arti vacant animidumtaxat caula , 60 dedicus vanitatibus atque inſaniis fallis , expo .
lentes in commerciis aut folutionibus hac arte nit le decipiendum Diabolo : atque hoc efle orn
1
vti. Quare non ars , quæ ritè iníticuitur , & exer nis fuperftitionis initium docet B. Auguſtinus
cerur : fed artis abufus damnaretur. Sit |labr.2.de doĉtr.Chrift.cap.22.0 23. Et diuinæ ſcri
Secunda concluſio ; In foro conſcientia non pro- le pturæ teftimonio , qui amat periculum peribit
micuè, ſed cum delectu ars hæc permiſa: immo ple in illo . Sic enim fapiens.loquitur : In ſuperuacuis
riſque, vi perniciofa , fic illicita cenfenda. Hanc con rebus noli ſcrutari multipliciter, Ở in pluribus operi
clulionem optimè probant argumenta Angeli & bus eius ( Dei ) non eris curiofus. Multos enim ſup
auctorum primæ lententiæ , contra præceden plantauit ſuſpicio eorum ( hoc eſt vana fpes & ex
tem verò vin habent nullam . Notandum quo pectatio. ) Et in vandlare detinuit ſenſus illorum .
que, quicquid illiciti elt , id non ex artis natura Denique fubdit : qui amat periculum peribu in eo.
quæ in ſe mala non eſt , immò , quarenus ars Eccleſiaſtic.3.à verſ. 24. Denique vno verbo,quan
elt , & Cientias imitatur , fecundùm fe bona eſt, do finismalus,ars illicita : & qualis finis,tale exercitiv .
vt & cæteræ ſpeculatiuæ cognitiones , proficiſci, Si modus ( hucmedia pertinentJexercendi ariem
fed à vitio circumftantiarum , qnæ vt plurimun follicitus,Ars quoque : ſi vinus, ars vana : fi fordidus

inquinatus,
.? LIBRI 1. CAP. V. Q. IV . 41
dicta ſunt in circumſtan
inguinalus , ars eru inquinata of impura. Huc re- A rur corum ratione ,quæ
ferenda media ſuperſtitioſa ,vt li ex pacto exprel tiâ finis,nam auro illo intendunt vti ad commer
ſo vel tacito cum dæmone ; quod frequens eſſe cia,medicinas,vel monelam :aut fi ipli non vfuri ,
d lib.3.c.3 . docuit auctor Dæmonomaniæ ", & fanè docer ex periculum apertum eſt, ne ytancur hæredes. Ini
perientia: adeò ve Arnoldus Villanouanus, & hac arte depauperantur : familiæ neceſſaria non
Lullus, & Geber, & Bachonus, & Richardus An præbent: caula lunt ve vxores & filiæ cogantur
glicus, Magiæ huius nigræ fufpe &ti vehementer indigno ſc quæftu ſuſtentare: cùm media & in
fuerint : & Paracellus , & Agrippa, & ille Guilh . ſtrumenta, propter inopiam deficiunt, facilè pro .
Conſtantinus, & alij nonnulli deprehenfi : & in grediuntur ad ſuperſtitioſa , immò & pacta quæ
ter inſtructiones inquiſitorum fidcifit vna , hac diximus in circumſtantiâ modi :ſanè hoc ipſi quo
quoque notâ magos hæreticos dignoſci,Director. que chymici ſcriptores ſunt teſtati. Nam Geber ; e Roſarij
inquifit.fidei P-3.fol443. edition . Romana, qua in lu non ergo,inquir,bar ſcienisa pauperi & egents conue philoſop.
fol.224
cem prodiit iuftwa Gregorij 13. vbi rationem ſubdit nit: ſed periùs eſt elis inimica. Secundo Polyr. dicit
auctor libri , Nicola. Eymericus; quia vt pluri philofophus, impoſſibile eft indigentom philoſophari .]
mum alchimiſtæ , quando non poſſunt pertingere h.alchimiæ ſtudere .( nam ſolos alchimicos , in li
ad finem intentum , quærunt auxilium dæmonis B bris Turba philosophorum , vulgati illi vocant phi fli. pe
de r
( exemplum pofui precedenti questione ) eum inuo lofophos , latis ſuperbe ) Et idem Geber alibi ' fecto mi
cant & implorant, & implorando obſecrant , & Arificem (ait ) buius fcientia oportet eſje fmbrilsffimi. giſterie
tacitè vel expreſsè ei ſacrificanr. ] Accedit expe ingenij , & naturas metallorum elle corum generatio
rientia , quia quandocumque viguit inter multos nes,infirmitates eo imperfe & tiones in fuis mineris foie
alchimia , etiam inter multos cum viguerunt ma Tem cognoſcere antequam perueniat ad bang ariem .
leficia & ſortilegia ,ve hoc infelici quo experimur. Non autem ad ipfam indagandam accedat arrifex
Tum quia non defunt, qui adhibent vanas obſer grosſo ingenio e duro repletus,nec cupidus , nec ana
uantias cæremoniaruin , nihil ad effectum condu rus in ſumpribus & expenfis.] Nec vir duplex animo
centium , vt certæ diei , cunicæ ex lino crudo , cer fine felle di cernice, vel mente variabilis,nec nimis fe
torum ciborum abſtinentiam , & alia huiuſmodi Rinus: fed doctrinafilius, vir ſubiiliſſimo ingenio de
inania . Quod fi ad auiditatem odium accedat aut coratus, ſufficienter locuples, largus,Sanus , firmus in
incontinentia , procliue admodum fuerit ad phil propofiro conftans , patiens , misis ,longanimis ,como
tra & intoxicationes recurrere . Peccatur quoque temperatus .]Auaro igitur,& pauperi hæc ſcientia,
non leuiter in artis traditione , quando ſacræ ſcrie ſecundùm eius Principem Gebrum , inacceffum
pturæ nominibus & verbis abutuntur ad ſuas no & vetitum habet limen . Et nota requirere ſuffi.
с
menclaturas vel præcepta : neque minùs , quan cienter locupletem : hoc eſt cui fuperſit, à necefin.
do libris ſuis inſerunt figuras ſeu imagines , vel ſariis , ad hoc ftudium . Arcet etiam fimplices &
planè obſcænas , vel etiam propter abufum rei parui iudicij , cùm dicit ibidem , non debere effe
lacræ prorſus blaſphemas , quod fecit ille typo line felle & ceruice : huiuſmodi enim facillimè à .
graphis BaGlienſis , qui Rotarium excudit ; & la damone, & aliis impoſtoribus circumueniuntur:
cræ Triadis , Chrifti Domini relurgentis , & ideò verita illis hæcars propter periculum . Arcet
B. Virginis Mariæ coronationis icones: quas ho etiam eos qui arnant alios decipere,cùm addit;ncc
mines hæretici templis eiecerunt , eas ad alchi vir duplex,quia hos arcet pernicies aliorum,quam
mica myſteria & transformaciones tranſtulit. quærunt . Arcet intemperantes , vt luxuriolos &
Sed mirum id non eft , ſunt enim Sacramentarij amantes vindictæ , cùm vult elle longanimes &
vbique præpofteri. Peccatur denique nimis cu temperatos : alioqui periculum eſt ne recurrant
riolis fæpè experimentis ,dum modò hanc ratio ad maleficia hoftilia vel amatoria , Arcet variabi
nem , modò illam fequuntur , & fic numquam les incóſtantes, & impatientes: quia hi faci è ,cùm
[ ciunt, quod ſemper addiſcunt. non ſuccedit, ad dæmoniaca ſubſidia confugiunt.
Temporis quoque circumftantia perpendenda. D Arcet eos qui obruſo ſunt ingenio , quia oleum
Nam temporis iactura precioſiſſima:eiúſquc malè perdunt & operam ; item qui philolophiæ veræ
cólumpui ratio reddenda Dco ,quare peccant, qui imperiti,eandem ob cauſam . confirmat id Arnol
nimis multùm his vacát artibus,item qui co tem dus Villanouanus & his verbis; Quicumque velut ad gd. €.224.
pore; quo officij ratio , vel debitum aliud charita bác fcientiam peruenire,& non eft philofophus,faruus
tis aut iuftitiæ poſtulat:vt ad ſeria magis le confe eft:quia hæc fcientia non eft,nifi de occultis philofopho.
rant:v.g.magiſtratum quis gerit :non poteft detra. rum . ] propter irritos itaque conatus , temporis &
here horis , quæ ad rectè munus exercendum ne ſumpruú iacturam ,his quoque viderur illicita : &
recta non de
ceflariæ : familiæ præeltræconomiæ cùm plerique alchimici vulgares ſint tales,fequi
bet incommodum ſentire.Ecclefiafticus eſt?quæ tur plerisque illicitá eſſe,in foro poli,de quo nunc
ratio ordinis poſtulat ea præponenda fornacu agimus. Denique exigúr artis magiſtri & meritò,
lis, & voluptati fuæ. Proximi necefficas operam ve Git homo humilis,iuſtus,pius, & Deum timens,
cuam depoſcit? charitas ei iuber adelle, non facis ? citantur iſta Hermetis":Oporter illum ,qui introduci h è quarto
peccas. Demum ,vno dicam verbo : quod tempus vule in hanc artem & fapientiam occultam arrogātia Rorat
Rofar.fol.
ocio , licet honeftè dare , illud licebit his ſtudiis: E virsū à ſe repellere,& pium effe ,ac probum .& poſtea: 223
nec ampliùs . Ocium voco , quietem & vacatio Fili ante omnia Deü oportet timere,in quo dispoſition is
nem ab actionibus & ftudiis,ad quæ quis tenetur . eue viſuseft . & illud Alphidij neſcio cuius:Sciro file
Denique perſonarum conditio hic vel poriffimum quod istam fcientiam habere non potes,quoufque men
difcrimen inducit: hæc enim, & finem ſolet illici. iem tua Deo purifices,et fciat te Deushabere ceriumi
tum intendere , & in modo errores gignere , & animum acrectum .] Cùm ſuperbos arcet,docet illi ,
tempus, inopportunum facere. In primis ars hæc citā eſſe curioſis : cùm pietaté, ſuperſtitiofos rcii
illicita céfenda pauperibus,immò & priuatisom cit : cùm probitaté & Dei timorem ,& animipuri
nibus periculi plenilima eſt , manifeſtum id fit. tatem :vitiofas omnes quas diximus circoſtantias
Itum quia hi ſolenr lucrum ſpectare , & Gcarcen : tcftatur.Nó aliis ergo licita ratione circuſtáciarú,
D 3 alchi
42 DISQ VISITIONVM MAGICARVM LIB . I. CAP. V : Q. IIII .

alchimia ; quam huiulmodi:hinc poteſt vnutquila , Adiat o dinariè hanc arcem Principibus & vaidè
que fecum perpendere an iple ralis : & an vlla, & locupleribus etle licitam : qui & eå (unt philolo
quæ, pericula ipli ex aliquo harum circumſtancia phiæ cognitione , & eo ingenio , vt fraudibus &
cum defectu immineant : & ea cum Confeffariis impottui is non parcant: & câ pietate , vt in pro
ſuis coininunicare , & corum ſequi iudiciú debet . ximı & Dei offinfione ſe abſtineant : & illisopi
Secundò poteſt videre confeſſariuszquando ſit bus , vt fubditos propterca non grauent : & co
talis à peccato immunis,vel quandoadfic veniale , fubditorum'amore, ac Dei timore , ve publicum
aur etiam mortale; quando impendenda , dene regimen vel pauperum lubuentionem propterea
ganda, vel differenda talium abfolutio :differenda, non negligant , & habenas dibià Deo creditas ip
cùm recidiuæ verifimile periculuni : deneg nda, li abiiciant's & aliis planè rradant. Vt enim aliis
quando grauiter , contra iuftitiam vel charitatem honeſtis ftudiis animum principes,quantùm opus
ob ftudium iſtud peccat,nec vult deſiſtere, ett , fic & hoc ftudio relaxare quin poflint , non
Tertiò .Quia fæpiùs curioſitas caufa eft ſtudij , elt dubitandum.Sanè quud Eymericus de indiciis
& hoc vitium valdè proterpit à minoribus ad Magix hæreticæ dixerat , eam præſumptionem in
maiora , diligenter videndum , ne quis ad expe Principibus viris & valdè locupletibus non elle
rientias & opiniones erroneas excurrat: v.g. ne B admitiendam , in cæteris locum habere , ibi in
putet hac arte hominem verum , modo à naturâ Commentar.oprinè Pennaannotauit.Ei Cardin .
ad hanc generationé non inſtituto : fed vrinâ vel Caitanus diſertè fcripfit , ac pruden er : hanc ar- | 22 . 9.77.
art. 2 .
alio humore, igne aut ſole in vitreis phialis deco iem vel nullorum hominum effe : vel Principum dum
&to ; poſſe produci, quod temerè Iul.Camillus al taxat, audito ſapientum confilio, effe. Sanè pericula
ſeruit, & incautè Thom . Garzonus diſcur.41. Fori pleraque fuperioribus commemorata cellare in
vniuerf.credidit & quidam hoc inuentuin Arnol Principibus manifeftum eſt.
do Villanouano tribuunt , vero an mendacio di Cæteri, non eft cur tibi blandiantur, vt tutos
(putarc non eft necelle ,inquit Mariana lib.14.rer. in conſcienuâ ſe arbitrentur opinione illa Ol
Hifpan.cap.9. Nam quod tale quid fieri queat vel dradi & aliorum luriſconſultorum . Nam illi de
afferere, vel experiri ftultum , impium , erroneum foro cantùm exteriore agebant , de quo ab illis
& blaſphemum forer.cum quia , i ùm homo præ quærebatur . Ec plerique eorum rem non diſcut
ſupponat corpus & animam rationalem , fi quod ferunt : ſed, vt oues foleni ducem gregis caprum ,
producis homo eft : fequeretur, Deum ex lege & fic ipli Oldradum ( cuius etiam argumenta , iai
ordinc,queninaturæ præfixit,teneri huic animam c diffoluimus: iis quæ dicta ſunt ) claufis oculis ,
rationalem corpori infundere , quod blafphe ve oraculum , lunt fecuri, nihil eius addentes di
mum : vel rationalem animain ex materiæ poten etis ( vr loan. Andr. Abb. Alberic. et Guido pap . )
tiâ illic educi, quod hæreticnm : forei enim tunc plerique etiam ambiguè loquuntur , li faciant ve
anima corruptioni obnoxia & mortalis. Deinde rum aurum , idque arte naturali ( v1 Oldrad . ífern .
talis anima non haberet peccatum originale: quia Bal , Brun . Fabianus ) nullus verò iploruin
per genei ationem viri non eſſet propagatum hoc omnium , præter Thom . Arfoncinum , mentio
corpus , & homo conceptus:nec indigeret Chri nem fecit d . extrauagantis Pontificiæ , cap. Spon
ſti redemptione : quæ hæretica quoque omnia . dent , vt vel eius non fint recordari , vel non bo
+ nâ fide diffimularint. Eclicet , vlu canon ille non
Quarto. Ex his omnibus patet , optimam elle,
( quam aiunt Angliæ )legem ,ne cui linc permiíſu obferuetur : tanzi tamen Pontificis fententia , &
Principis , lub pæna capitis , liceat alchimicam iudicium fufficere debet , vt vulgus hominum
exercere ,quam legem expediret etiam alibi ferri. ( hoc eſt quibuſcunque conditiones fuperiùs re
Nam tunc cum delectu Princeps talia poteft pro D Minendum ) libi grauiſſimis
: quod
quiſitæ diſunt verbis
exiſtimet , ab Summus
hoc ſtudio ab
mittere ' , conſideratis circumftantiis prædi& is:
ipfi enim reddéda Deo ratio hi temerè permittat Pontifex Romanus libi cenfuit damnandum , &
& proinilcuè ) damnorum inde ortorum. Tunc à quo illos tam ſtudiosè Chriſti vicarius , Petri
eriam ceffarene pericula pleraque 'quæ diximus . fucceffor dehortator. Sed hæc laffecerint, de ma
Quintò , patet ( nifi quæ circumftantia impe . teriâ non paſlim obuia .

Di

SVMMA
43

SVMMARIA LIB. II .

DE MAGIA DAEMONIACA

Q .. An ſit aliqua magia dæmoniaca ? Proba- A rauerini ?


lur effe. A Paéta hac vana, inania, s periculi plena ſunt.
Q.2. Vnde fit hæc Magia , fiue quem habeat Theodori Muillo : ig focłum .
primum auctorem ? emne necatus.
Germanus à dem
Non effe À Đeo ,vi gratie gratis data. A Qis. Quibus indiciis diſcernendi effectus Ma
Non eſe effe&tus bonorum Angelorum . B
gix ex pacto conuento, ab effectibus phyfi
Magia nulla alba , & de falſa Theurgiâ. cis,artificioſis, & miraculofis?
Planetaria ars. B Rarione dištaniia. A
Ratione verborum ,characterum . B
Eſtoria de administratur per malos Angelos. C
Glycæ error : ipfe e aly quidam Græci Historici Circumftantiarum rituum ,obfervantiarum .
nimis ſuperstinioji fuere. Cauſa água.
Palingenij impietas. 2.6 . An hæc Magia habeat quoſdam effectus
on fiuni magici effe &tus per animas defuncto veros , & quo pacto dignoſcantur?
rum . Grimoyriæ artis vanitas. D. Effectus triplices ſunt, falſi, vers, mixii . A
Efficiens barum artium cauſa eſt diabolus, & hu Exempla prestigiatoriorum effe &tuum . B
E B De Lamia & Menippo.
mani ingeny deprauario.
De Gelo Mauricio .
Apostolus de generatione & orea Magia.
Quæ fit diuifio dæmoniacæ magiæ , & de De Pafere, & cius obolo .
eius libris. Simonis Magi varia,
Rcfeliirme Agrippa diuiſio. A. De Mago gui fecit à Domino cuxEta vala frangi.
Omnis magia išta nititur pa &to eum demone . De Zytone Bohemo .
Auctores qui dehac fcripferunt & idea canendi. B De herbis magicis.
Zabulus, quis. Circulatoris cuiuſdam moderni preſtigia.
Barnabas Cypriuso Perorum effe& tuum exempla. C
r Ada. Incantario ſerpentum .
Abelis.
Signa Pſeudoprophetarum in Euangelio.
. An Samuel per Pythoniſſam (ufcitatus verè :
S Enoch,
frem fietij libri. Abrabe. Locus I. Reg.28. Ecclef.46.v.vlt.
Pauli. De effectibus Magorum Pharaonis , Exod . 7 .
Cypriani. Cс verf.11.
LHonorij: Quomodo virga mutate.
De clauicula, c aliis libris Salomonis. De effeEtibus mixtis,cô relata SS. exempl. D.

Truhemi ſteganograph. llem libri Agrippa en De duorum magorum ceriamine, ex Truzio .


recentiorum nominali, vetiti. Quomodo bi effectus diſcernends, regula dua . E
4. De baſi huius Magix ,pactóque explicito Q.7. An magi pollint facere aliquod verum
& implicito. miraculum
А Opinio affirmatiua multorum erronea . A
Probatur tale pactum intercedere.
Locus Ifaiæ cap.28.0.15 . B
Miraculum & mirum quomodo differante di
Aijus Maltha i 4.v.9. ſcerni debeant. B
Non poſſunt miracula fieri niſi à folo Deo. G
Similitudines duæ hujus pacli.
Damoni liberum fallere pactum . Miraculis efficaciter fides probatar.
Libell. 27 offerunt Magi Sybillis. С Elizabetha regina Anglia cura !io ſtrumaria.
Pałti exprefſi forma en genera , de exempla. Non poſſunt Magifacere abſolutè mira :locus pſal.
Grillandi error . 71,0.81, : D
Communia his pactis ſolemnia. D Poffunt facere mira que fint respectu nostri. E

Signadamonis,in his vetusta á noua. De pariu feminarum in regno Neapolitano , qua


D.Irenei locus correctus. rum feelnm ranunculi preceduni decretory.
Promiffa fimilia faltis hereticorum nostrorum . Cur Nero non potuerit quidquam miri per Man
Que utrinque vis huius pafti. & quale pecca giam
ium . E De miraculis Antichristi. Item bæreticorum Cal

Pactum tacitum fiue implicitam quale. F uinianorum , & c.


Quid demonem inducat ad pactum of obedien 0.8. Quo pacto magi per diabolum hæc mi
tiam ) ra perficiant?
Qua pofſit per motum localem . A
Quàm malum fit cum eo paciſci aut fæderari?
Quo pacto Christus Apostoli ſarana impe ſon poteft integrum elementum loco mouere.
D 4 Firmi
44 S V MM ARIA LIB .
LIB II.

A talem immediatè producere. B


Formiliani locus explicatus.
Celerudte mentitur transformationes, ut Iphigenia We creare , nec ex quolibet facere quidlibet , nec
o aliorum gentilium . quouis instrumento quemuis effectum , nec eodem
B tempore,
Actorius hanc fraudem in Fbenycia detexit.
Que poffit applicando paflinis. Wer in instanti operari.
Quo pacto hic damon fit cauſa, e quomodo conſide Arec vacuum producere. В
randatum vis natura, accuratè inuestigatum . C Nec infinium producere, nec eſſe ubique.Locus Ter .
tullians explicatus.
Que faciat mira prestigiosè.
Derriplici modo deceptionis , per mutationem obie& ti, Non poſſuni tollere connexionem neque conferuatio
medy, vel organi. nem partium uniuerſi agentium naturalsum ačti
De mniatione multiplici obie &ti, varia exempla. uitaiem direétè impedire.
Per foramen ad laius videniur imagines , que funt Linteum ex Carystio lapide purgatur igne.
nude & incondita linea . Adamas impedir actiuitatem Magnetis.
Palea & iunci immoti videntur ferpentes faltiran Luthers error de balone , corona , & c. de ignibus
tes. D Arbne.Medea ignes.
De mutatione medij. B. Marci leſuati miraculum .
Vi prafentes videantur elle ſpectra. lefuaii aliy à leſuitis.
Videantur habere capita aſinina . Abbatis locus correEtus.
Fumi error .
Denarius in ſcutella fundo videatur effe in fuper
Balai error .
ficie.
Gallinaceus babens feftucam videatur irabem tra Papyrig Maſſoni improbus error cum hypocriſi.
bere.
De fiämis non vrentibus feu fatuis ignibus, laie. С
Claudia veſtalis quomodo nauem zona traxerit. Deigne ad aquas Stantias. D
Varia apparitiones per conspicilia. De albo igne S. Telmi
, in naufragy melu .
Res videtur preſens cum fir abſens e remola . De flammis loquentibus.
Vifio philofophi apud D. Auguftinum qualis. De brachiis a digilis ardentibus fine noxa .
De deceptione ratione organi, E De Ærbne ignibus non liquantibus ninem .
Vores abfentes videantur praſentes . De crebro Tuccia non effluenie. De flamma non
Vt quod vnicum videatur geminum . conſumente louis Apameni templum .
De aorafiâ Sodomorum . Genef.19. cl.11. Quæ magorum poreſtas in orbes cæle
De praftigiis Zedechia ludęi. ſtes,fydera & elemenia ?
Regulaad difcernenda preſtigia à veris effeEtibus. F Aug. Thuani error .
Quomodo faciant videri repentè fiumen in cubi Pec ocleftem motüm vel ſyderum curfum impedire,
culo, vel ex corrumpere poffunt. А
Vodentur equos vorare si reftituere. Non poffunt Lunam detrahere cælo.
Videntur magnos ſerpentes immittere , vt fecis Mi Pnde oria fabula , de Afino gui Lunam pusabatur
cbael Sicidites. bibulle.
Eonis heretici preſtigie. Non poffunt integrum elementum loco mouere vel
destruere. B
lacobi Melstinski Poloni festive ſycophantia per fi
mulaia miracula . Idem de ceteris partibus vniuerſi precipuis.
Circulatoris prastigia apud Apuleium . Poluni terram mouere , ventos ciere. De doliis duo.
bus Brachmanum . Sopater magus ideò fupplicio
Q2. Quam admirandos effe &tus veteres mia
gis tribucrint. affe &tus.
Quid Saxo Grammaticus de Magis ſeptentriona Pojfunt procellas & lempestates, & nymbos produce
libus, AD ne,et ſedare, С
De Lappis, Finnis ,Biarmijs. r Zoroastre. Cleónis fuere ſpeculatores grandinis, & quo modo
De Tararus quibufdam . Dofitheo. auertebane.
Simone. Seneca reprehenfus. Recentiores refutati qui eum fe
De aliis famoſos Magis fingulis. Pythag. fequuntur.
Orpheo. Regula ,quomodo in S.S.Deo tribuantur, que homines
Baiano. quoque poffunt.
Ollero. viriciMolitoriserror, & Burchardi locus.
Item , Ericus Rex Goteboram , Apollonius, Iulianus, Locus Tob.1. & alius Exod. 9.& alius Apocal.7.
Manethon . B Alagi tempestarem ſedarunt 1empore Xerxis.
Apuleius, Regina,Copa. De Finnis ventos vendenubus. D
I'am olim quadam ſage di&tæ Reginæ. Aristaus Etefias elicere docuit. Sed dignem magi
Pamphila Hypalenfis. eliciebanı Hypepis, ritus nouus Serigan.in Lotha
Deeffe &tibusmagicis,herbarum ,lapidum ,hyena. CE ringia
Vis Magorum apud poetas, Empedoclis, Moërs Hiſtoria de ruſticella Treuirenfi. Mos vetus ſcrobicu
dis. D lam fodiende of commouendi, ſceleftiſſima ratio,
Circes, Carmcntis,Medea,dealiâ quadam Tibulli. gua quidam ſacrificus in regno Neapolitano tem
Alia Petrony, Nemefiani, Foliad Canidia peftaiem excitanie , vt hoftesobfidionem foluerent.
De Erichto Lucani ago aliis Theſſalis. De Medea ex Properti locus explicatus.
Seneca, de alia faga quadam , Ale&to. E Risus trahendo ſacras imagines in flumen & malè
Q. 10. Quid poſfint Magi circa leges naturæ tractandi vnde manarit ? Conftantinopolitanorum
& ordinem vniuerfi: factum . E
Non poffe contra bas liges vel ordinem vniuerfi. Explicatus Canon Concily Braccarenſis Primi.
Exempla . A Fulmina ciere poſſunt.
Non poſſe vllam formam ſubstantialem vel acciden Poffunt teneb; as inducere ,fecêre Tartari.

Poſſunt
S V MM ARI A L IB . I I.
45
Poffunt aërem contagione inficere, letrum odorem ex- A tribus ,
citare. Saltzburgenfis Magus à ſerpente necatus,
Fecêre magi Perſici , e Marutham calumniaren Locus Pſalm.57.v.5.6 lerom.8.0.17. B
tur. An idem poffint in alia anımanısa : D. Augustini.
Poſſunt foutes producere do ficcare , fluuios fistere, locus explicatus.
aquas dirimere , & c. Magus taurum funiculodomans, Grillandi error.
Poffunt per mineralia mira efficere , vt pluuias. An colores queant immutare. Aquarum varia mira
Q.12. Quid magi valeant circa externa ſeu for cula, fontium , fluminum .
tuna bona;
Q.14. An arce ſua poſſint aliqua mixta pro
Greges & armenta perimere. A ducere ?
Meſſes alsò traducere,vt Saga Treuiren Poffunt imperfecta viueniia , ut infecta. А
Pis lac. r
Quomodo id foleant facere ? Anſeres Scoricos im
Poſſunt Melles de fructus perdere, & fterilita perfectos, an perfeita animalia poſſint , mira ex
tem inducere. Modi vary . Guilh . Paruo. Canes reperti viui in lapide im
Domos incendere , vt oppidum Schilla . pernio.
chium.
BlMonstra quadam inſolita & quomodo :de Monstro
Poſſunt variis modis nocere fama aliena. B B
Baſileenſief de Saxonicis.
De Triſcalino preſbyterum diffamante. De natis ex commistione hominum efo ferarum ,homi
De Moguntino demone. nis cum elephanio, Leone, catto, cane , porco, mirus
Poffet focios in conuentibus repreſentare, ſed non in .
partus mulieris Auguſtana, de muliere Lufirana,
noxios, cur ? Sic infamauit B.Siluanum , S. Ku
qua ex fimio duas proles peperit. Gotrici Reges ex
nigundum , B.Eustochiam Palaninam . vrlo. А
Picinas tempore S. Germani. Sianita do Peguſiani ex cane orti,
Per energumenos interdum diffamantur , ut quidam Refutata et explicata hæc omnia. D
in German. Dorotheus Abbas.
Monftra ex hominibus do fimiis.
Qua conuiuia exhiberi poffint & foleant.Fitta, Brach
De viro qui putabatur ex vacca natus diſquifitio.
manum , Paferis, Scoui. Vera & qualia ordinariè. Caſalpini opinio de homine ex putrefačtione exami
C nata.
Cur ſale panis foleant adeſſe.
Poffunt carceribus eo vinculis .
eripere Histori a Fri Monſtra ex diuina vltione.
derici Austriaci. Apıllonius ſe cippo eripuit.Vesta- C Docomenſes candati.
ſtales mancipia fugitiua ſistebanı. Angls caudari.
An in bellis ad vi& toriam poſſint momentum adfer
Q. 15. An ſint vlli dæmones ſuccubx & incu
re? probalar posſe , fi Deus ſinat. Probatur exem
cubi, & an ex tali copula proles naſci queat ?
plis multis Septentrionalium , ego Tartarorum : Lu
Probat ur folere hoc damones, & agere & pati. A
cenfium , Chinenſium . N nema numen a saga.
Ephefior. Chryſamnes, Hunnorum . E Probatur poſſe ex incubo damone naſci prolem , & ex
B
Sed rape Deus non permitist , 6 tunc Diabolus ſuos plicatur,quo id modo fieri queal.
fallit, vi Magnentium , Erricum Regem Suecia, Demones inter fe non multiplicantur , contra Nille
Hadingum , Ferrantem comitem Flandria. Gui num, non habent corpora aërea, conıra Cairanum .
donem lul:acenfem . Iuuerem quendam Bohemum , Nec etiam proprium femen , contra Tertullianus
Frid . Stuphium . Toſephum & alios veteres .
Innocentius Papa noluit per Magos ab obfidione libe Sententia Chryſoſtomi & Caſſiani explicata .
Respondetur contrariis argumeriis. с
rari. Allobrogum Comes respuit auxilium Magi, &
F Exempla natorum ex tali commiftione,Semidei Gen
cum gladio necauit.
Poſſunt dignitates to honores procurare De Martino D tilium , Merlinus, Hunni, Clinia duces , laponum
2.De Siluestro 2.De Benedicto 11. loanne 21.22.6 Xaca , muliercula Louanienſis , o aly mulis. Co
de Gregorio 7.de libro Cardinal.Benonis. Tocoton.
De Theoph. vicedomino.de Sıupbio.de Barone Rait Ex diuerſa ſpecie poſſe aliquid naſci.
zio Britanno , Duce Aurelianens. Marci Epheſiin argumentum refellitur á explica
Poffet Deo permittente veros thefauros diuitias 15r. D
largiri, & cur Deus non permittat : fed ipfimet Ex fuccuba damone prolem ſuſcipi non poſſe. E

femper ferè fini valde inopes. De Meluſina, o ſtemmate Comitum Pictauorum ,


Pſellus et Damhauderius explicati. Quomodo da Andegauenfium , de Banari vxore reſuſcitala, &
mon materiam & formam moneta poſſit produce poſtea cuaneſcente. De Cambionibus feu vagio
re ? quomodo potuerit Deus per Angelos creare nibus.

mundum ? exempla varia deceptionum , do cur de De puero Gall'aco fen Aſture.


mon nolis criam quando poteſt veras vel multas Quomodo Damon virginem poſſit illaſo clauſtro in
largiri pecunias. E pregnare?Non poteft idem in partu .
Exempla malè pereuntium qui ſic thefauros quare Caluiniſta virginitatem adimunt Deipara.
bant. Greculus quidam, Macrianus og alius Ba Explicatur narralio Niderij de Virginc Bamber
H genfi.
filea , Anstalius, Piſani quidam .
Saracenicuiuſdam factum. Melindenfium fuperfti De miris aliis conceptibus, Hebreorum fabula de filia
tio quadam . Ieremia do nepote eius.

Caroli V.Imp.laus respuentis talia. Damones cum ſagis interdum exercere libidinem pra
Q. 13. An magi valeant incantare animalia pofteram .
bruta ? An gigantes à damone produci queant. fuiffe Gig.
Paffunt, vt Atyr, Medea, Nigrite, Marſi, Peruani, probatur.
А Gigas Antuerpienfis defenditur contra Goropium .
Andini.
Locus D. Hilary explicatus conciliatus cum aliis pa Siculi Gigantes, Britanni & alij.
Pigmiine
ACA
IA ONI
46 DE MAG DÆM

Pigmeine poſlint produci ? fuiffe, & quales , de A ( uliacenfis deceptio.


hodiernis in Peruuia .Ezech.capir. 27.0.11.2x . Heliotropia gemma non reddie inuifibilem .
plicatum . Vi membra grandiora, vel minora, vel ſublata appa
Q.16. De nocturnis ſagaruin conuentibus , & reant.Cichoranorum opinio.
an vera fit illarum de loco ad locum tranſ Q.18. An magi qucant corpora ex vna ſpecie
latio. transformare in aliam ?falla quorundam opinio

Auctores ſententia negantis refelluntur , folutis Diodorus . Vberius Pendragon.Nicaraguani.


A
argumentis. Illufionum varia exempla . Non poffe perfe &tam ſpeciem in aliam perfe &tam a
Substitui loco abeuntium aliquid. organicam .
Explicatur locus lib.de fpiritu of anima.cap.28. Non poteſt anima hominis informare corpus bellua,
liem ca. Epiſcopi 26.9.5. nec ex aduerfo. Nec poteft corpus o anima fimui
Wauarrus explicatus . fic mutari.
Auctores ſententia affirmatiua : hac multis pro Locus Horaty in Epod. Spondani error . B
bata. B Distinguendum inter ipfam transformationem , &
Coguntur ſage adeſſe conuertui , probatur exem effectus cam concomitantes : hi veri : illa illuſo
plo quodam ex Grillando. B na eft.
Deſcriptio conuentûs fagarum , & follemnia ado De Lycanthropia ſeu inſania lupina morbo. Quomo
rationis conuiuy , chores , & c . do videntur ſibi rales, & non aliis.
Sacrilegia ,inun & tiones, tranſatio, & c. Quomodo faciai Diabolus, vt aliis tales videan
Cur demon vnguento vtatur ad tranfuectionem , tur . С
que vis unguento inſu. С De variis exemplis et quomodo fiat , vt relinquant
Loca Matth. 4. verf.8. & Luc. 4. verſ. 9. od pre terra impreſſa vestigia lupina , vi inueniantur ho
λαμβάνειν.. mines laſi in membris, quibus illatum lupo , vel
Ad transferendum equalis vis damonis & boni Carto vulnus.
angeli contra Vlricum Molitorem . De ſaga. Ferra.de alia Flandr. mutata in Buffonem .
Exempla varia tranſationum damonicarum, pre De mutatione abuchodonofor , Dan.4.v.30 & 33.
diéta future tempore Antichristi. Anglicum vxoris Lorb , Genef.19. D
vetus exemplum. D De platano verſa in oleam apud Herodot. a cada
Doctoris Edelini . Mons Veneris. Puerulus Aue neribus hominum in tainas ſalis.
nionenſis, Maſquillon quid. CС De S. Spiridone vertenie ſerpeniem in aurum ,& al
Simon Magus, Abaris, Badudus, Ericus. rum in ferpentem .
Berengarius, Angla venefica , Comes Mariſco Q 19. An inagi poſſint facere beſtias loqui , &
nenfis. an intelligant vocem beſtiarum ?
Puerulus quidam , Lucretia quadam , ( alia mu Quo patto bruta res inanima , Angelorum opera ,
lier Sabinenſis. queant loqus: quo pacto nobis de hac tali locuito
De puella Bergomati. De muliere vallis Telline. ne loquendum fit.
De Hollando.De Lotharingicis (agus variis. De angelo in rubo alloquêteMojem Eſdram Exod .
Probatur bac non potuiſſe eſſe illuſoria phan 3.0.2.4.Efd.14 .
lastica . Iudicis curiofis fupplicium . De filia Spiridionis ex ſepulchro loquente.
De quatuor modis tranſlationum . De cadauere Macary iu ſw indicante homicidam .
Cur damon conuentus institual. De caluaria cidem loquente .
Quo pacto queat Diab.rem corpoream loco mouere. G De Africa confeſſoribus loquentibus fine lingua.
Posle demonem deferre , ſine defarigatione hominis De Anglo Sacerdote. A
quem transfere, conira Remigium . De capire loquace inter cadauera Hungarica poštu
0.17. An poffit dæmon quantitatem corporum D lante confeffionem , mira historia , contra hæreticos,
fic mutare , vt penetratio partium ſequatur: fiue cui fimilis alia citatur.
vnum corpus in duobus locis diſjunctis , vel Pſeudomiracula gentilium varia in hoc genere. B
duo corpora in loco conſtituere ? Caput homicidam indicans , Orpheus moriuus. Cyro
Nihil horum potejt. A predicit exitium.Narratio mira de Polycrito. Públig
Exempla corum qui viſi eſe duobus locis, quomodo in Romani caput vancinatur. Columbá locuta , Vi
telligenda? e quercus Dodonea, Argûs carina, equus Achil
S.N.col.s. Agalbi, S. Bened . filiusConstantini Imp. lis,Imus Gymnoſophiftarum ,Cauſus flumen ,canis
Ananias reprehenfus , quomodo duos fimul homines Simonis Magi, alius Franciſca Senenſis? Theo
polidere ,vel tentare demon poſſu? rechnus ſtaruam louis fecit loqui.
Non poſeefacere vt homo conuerſus in mustelam per Nulla creatura poteft facere , vt bruta vel in anima
exstem rimam ingrediarur:velper ianuas clauſas.B intelligani,qua loquuntur : bene iamen , vi apie juo
Apuleij fabula .Rernigsusdeceplus. tempore e artificiosè id faciant. С

Scafaj mëdacium , Quomodo Demon latenter aperiar, E De ſerpente Epidaurio,de' Apollony Leone , de aſino
claudat januas precedens ante Magos. Cayri. De Greta Ezlingenſi, voces in vieris pra
Locus Alt. 2. de B. Petro. Locus D. Chryſostomi ex gnantium. Brutoram voces vi edat homo , facile
penſus.De modo aperitionis parietum per fifſionem . facit dæmon .Magiguas brutorum voces queani in
De prestigio Magdalena Crucia . telligere, quas nono? D
Christus Dom nuus vere ingreſſus clauſis ianuis,contra Porphirin locus de Apollonio.
Caluinum . Er de egreſſu ex viero virginis , & le An beſtra fe inuicem inzeiligant?
pulchro contra Bezam . E
Exempla elephantı, ſcorpy,piſcium .
Demon non poteft aliquod corpus facere verè inuiſi Q.20. An intelligentiam diſcurſiuam queat dæ
bile , ſed bene poteft facere inuiſum . mon brutis largiri ?
Quomodo inuifibiles, Apollonius , Gyges. De Perfei Contra multos, belnas,nec rationem , nec prudentiā ,nec
ſculo.loan . prouidentiā,nec diſcurſum ,necſapientiam habere. A
Quid
S V MM ARIA LIB . 1 1. 47
Quid Galen. vocet ły drábitov abyov. conira Eraf. ΓΑ rica . B
Cardinalis Hofius explicatus. Tarentinus quidamfenex. Et alius Riofanus. Es
Sunt quedam in illis rationem eo prudentiam in abbatiſſa Monuedrienfis.
prouidentiam imitantia . Quomodo fcriptores in Indus quidam . Fons in Bonica idprestans,alius in
selligendi qui rationem videntur iribuere , eto pru Lucaia ,
dentiam .
Visa bumana periodus qua & quomodo intelligen
Quomodoanimalia tendant in fuum finem ,die an eum da. с
B Locus Genef. 6.0.6 .
cognofcant.
Alius eſt finis res particularis ,alius vniuerſi. Locm Deuiero.31.v.2. Valefius reprehenfus.
Pulcher of acutus diſcurſus Hieron . Fracastorij. An humidum radicale poffit reparari?
2.21. An poſlint dæmones facere vt homo non Quod ila ,non tamen poſſec fic vira aternari. D
ſentiat,vel vt longißimo tempore dormiat,aut De ligno vita locus Genef.2.v.9.expenſus.
inediam ferar ? Q.24. Quid magia poffit circa animam quam
lamblici locus notatus . A diu illa corpus ſuum informat?
Cur Deus folirus permittere ,vt Martyres gladio ne Quid poſſit in fenfus externos. А
Carentur :quos à bestiis,flammis, et ſimilibuspra . B Zardićtili.
ſtiterat illafos: Locus ad Hebr.11.v.34. Achamenidon.
Superftitiofa quibus aliqui fe putant inuulnerabiles. Adamantis.
arma incantata. Crucifixus compunctus. Camiſsa Otriuffa.
inferri,Orat.Leonis Pap.com Caro, Magn. Poramantis.
Exemplum cuiufdam Quirini Belge.ſic decepti. Theangelis.
Item Scafiz aliûs Heluery . Manicum Salonum .
Pnde fiat,vtquidam malefici tam fortiter & con Gelorophyllis.
semtim fubftineant tormenta . B Oenothetis fimiles.
Caufa tres . Quid in fenfum internum ,maxime phantafiam .
De ſtigmate quod fagis demon imprimit.fo mirum Quid in appetitum concupiſcibilem & iraſcibi
. de ſtigmaie loann.de Vaulx.c alia quædam lem .
С Concupiſcentia motus non ſunt peccala contra he
exempla.
De diuturno quorumdam fomno diſquiſitio : ru Yeticos,
stici Germani, ebriorum in Apainriis , Epi- c Quid poffit in memoriā . Memoria mira Athalia
menidis , Heroum Sardorum , Septem dormien de, ó Apollony.Obliuio Sacerdotis Germani,
rium . Simonis Turbai Angli. B
Quo pacto contingat, vtquis diu perferal inediam . Quid in intelle&tă.Coniraria operationes bonorum
de herba Coca, Scyıbica e aliis. D malorum Angelorum .
Locus Hipp ocratis. Poſlitne dæmon aries of ſoientias intelleEtui inje
Exempla vera , de Anglicana puella. Sacerdote rere , quomodo? Exemplum tempore ſaniti
Gallo.puella Spirenſi. Norberii . Anabapriſtarum hodie. Et Sagarum
De finĉtorum iciunius miraculofis. Bacconus re per unétionem in Germania . C
futatus. Modus eo vſus unguenti ex pueri corpore con
Q.12. An magicis artibus opera dæmonum ſe feti.
xus murari queat ? Ritus promotionis ad magisterium lamiarum ,
Exempla eorum ,quiex mulieribus fa&ti viri : ve Diſcuiitur opinio eorum , detegitur fallacia de
tera ex Plinio e Gellio , & Hippocrate de a monis.Hiſt.de B.Ignario Loyola.
liis. A De Chryſanthy Sardiani filio.Item Euage ; Thy

Gallina in gallum conuerſa. Towianus in Neapoli- D nico , Amphiarao , Anu Pindari , Sopatra,
tana Historia ( Sabellicus multa exempla po recens de Romano Ramirez Moriſcone in Hi
nun !,qua in Italia contigerunt. ſpania. D
Alia duo mira valde , gue in Hispania. Quid quam modicum poſſit in voluntatem .Vo
Alie due apud Fulgofum , ur & due olim apud luntas cogi nequit, contra hareticos. Locus 1.Cor.
Phlegoniem . 10.0.13.cxplicatus , contra quoſdam . Nec cos
Alia in Picardia. cogi polle , quifunt in Mortali. Nec impedire
B poreſt,ne fage queantpænitere,cõtra dubitario
Ratio naturalis qua hoc contingal .
Suspicio, hos androgynos factos. Sifie natura:: pollo nem Nicol. Remigý. B.Angela de Fulgino ve
å demone id procurari. xationes in voluniare vehementiſſime. E
Exempla demoniace commutationis per idola. Q. 24. Quid Diabolus qucat in anima à cor
Non poffe ex viro fæminam fieri. pore ſeparanda, ipſaque ſeparatione : vbi de
Astory locus de hac re non credibilis. ecſtali & admirandis circa cadauera.
Opino auctoris.de hyana. E Ecstaſis naturalis, & damoniaca modi. A
Q. 27. An dæmon poflit ſeni iuuentam red Lapiporum ecstaſis mira. Olaus notatus.
dere ? Erirores bac in re Cardani , de ſporiino rapin . B
Problematicè deciditur, quoad accidentia ,qua fe Virgines Cefarauguftana, &Magdalena Cru
nium à iuueniute diſcriminanı, poffe. cia raptus. Bodinicrror refellitur de anima cor
Explicantur Ouidy & poëtarum dičta de tali Me. pus relinquente. De ere Armenio , de Ari
tamorphoſi. А ftea Proconeſio. De anima militis ex ore ima
Locus Pſal. 102.v.s. et Eſai. 40. v. fin.de aquila gine mustela egreffaf ingreſa. Finnis , Her
inueniute.Serpens cum laberide ponie ſenium . Initimo. Locus pfalm.us.v.is. Qualis D.Pauli
Fabula de aſino ferenie poculum iuuentutis.Corni raptus? dubium ,nec fequenda deciſio B. Hilde
candidi. , Aphereſia ecstaſis differunt. C
gardis
Exempla fenum , iuuentuii restitutorum histo Error refellitur confundentium raptus diuinos cum

magicis.
A
I AC
A ON
GI M
DE MA DÆ
48
magicis. De rapru diſquiruntur fcripta Mocenigi. A lacobi de Chuſa liber hoc docens. Et alius Thyrai.
Quale fitfubie&tum rapiùs. Qua cawla formalis. Regale ad dignoſcendum damonem ab angelo vel
Qua finalis. Qu& efficiens , eo quomodo hæc du anima beati,
plex. Quomodo concurrat intell: &tus agens. Ra . Quomodo diſcerni qurat damnata anima , à de
plus ſupernaturalis ex parte hominis efi inuolum mone.
D De anima Andrea Romani de iis ad eternum
iarius. Exemplum virginis Burgenfis.
Non poteft intellectus agents folus eſſe canſa ra damna's dicuntur reuixiffe.
piùs efficiens. Deus quomodo intellectus, multa Quo pallo angelorum & beatorum ab inus
cognoſcit extra ſe. Auerroes ſuos inducit in graues cem .
errores. An raptus omnis fuccefſiuus Diabolus po Angelus apparuit Anachoreia in forma ſenis,D.
teft occidere homines. Mulia poteſt in cadaueribus Augustino in forma pueri , Vi B. Doro
mortuorum . E thea ,a'sis foriè habitu fæmineo, & in forma co
Vi fanguis fluat,vt cadauera non puteant, nec pu lumba, Et aliis aguila.
treſcani.Hoc etiana naturaliter fit,vt in cadaueri Sec.4 . Probatio ab auctoritate, Philoſophorum , K
bus Perſarum . Et vnde hoc promeniat , diuerfa Astrologorum , Chaldaorum , Mahumeiarum ,
caufa. De cadaserc in Elda. Item ne cadauer com . B Rabbinorum , Magorum , Indorum , Item le
buri poſſue,que cauſa.Vi capilli e barba defuncto gum , & ( uris interpretum . L
rum creſcant. Miraculum crucifixi Dammenſis. Trem facra ſcriptura veteris noui testamen
Furor iconoclasticus. 11.1. Reg .28. Samuëlis anima verè excitaia de
Miraculum in puero Linizienzi. fenditur. Refelluntur obiectiones Lelugheri.
Q. 26. An operâ dæmonum fieri poffit ,vt fpi probatur exemplis Mofis , Ieremia ó Onia .
ritus ſeu animæ defunctorum viuentibus ap Locus, Luc. 24.v. 37. loan . 20.0.19. Math.
pareant? 14.0.16 . Act.12. v.is. Gal.s.v.16. 17.1.
Virun anime umquam queant apparere. Et fusif Pet. 3.0.19.00.4.0.1.
fimi probatur pars affirmatiua contra Epicu Sect. s . Pribario ab exemplis ut auctoritate fcri.
reos , Lanatherum alios noftri temporis hem piorum , qui fingulis ſeculis vixeiunt . Ostendirur
relicos : A corum dicla ſimpliciter citra metaphoram acci .
Sect. 1. Notata temeritas Magy , Tiraquelli ♡ pienda. N
aliorum . B
( B. Virginis.
Genialium priſca ſententia , etſi vana , pro nobis CС Chrijii Do- s Perro.
tamen . Patet verbis poëtarum , patet ex Ne Seculo 1. mini ſemnel. Carpo.
cromantia. Er ritu animasperegrè mortuorum ( B.Valerie.
in patriam reuocandi. Violenter occifos, effe ve
Xatores fuorum bomicidarum . Remuria , Sili
rApparere Iuftinus Marigr.
cernia , culinę, parentationes. Platonis et fe O
| Testantur j Tertullianus.
Etatorum de bac redoctrina. Quid Geniy , La Seculo 2.
Origenes.
res , Larue, Lemures , Manes. Differentia ani L
Apparuere.
ma , umbre , fimulacri. Exempla apparitionum .
à gentilıbus tradita varia. Lernum . С { S. Poramiena . & alig.
Sect. 2. Philofophia rećła idem docet. SS.Maria virgo, B.loannes.
Quomodo anima fie in loco, & moucatur localiter. Seculo'z ? Marryres effricani vary .
Concilianiur modi loquendi varij. Poffet una LB. Cyprianus.
anima in pluribus locis effe, & quo pacto. Quo B. Petrus
modo momeatur loco. Quomodo corpus fubear B. Agnes.
te intret. D
B. Agarba.
Poffe anım us oculis corporeis , vel alio fenfu perci Christus Dominus.
D
pisci quomodo. Petru Paulu.
Cardinalis dictum ridiculum exploſum .
B.Virgo Maria .
Calary Cistercienſis dictum de forma anime fe
Spiridion & Tripbillius.
parata perpenfuin o explicarum . Vifio có vi
Filia patri Spiridioni respondir.
Sum differuni. Apparitio triplex. Intellectua
Duo Epiſcopi mortui ſubſcripſere.
lis, imaginaria , corporata, & quid ſingula.quo Seculo 4. Explicalus Canon Conc. Eliberirani,
pacto fiai ſpiritualis , quo pacto corporea . An
B. Virgo sierum cum S. Mercurio .
anima ſen ſpiritus defunctorum aliquando aſ. Item S. Artemius.
fumat corpora. E
S.Febronia. D. Ammon .
Moſes quo in monte Thabor modo apparuerit.
Tierum B.Virgo. & anima.
Temerariè di&tum Ang. Thuani & iudicium Laironis.
de eius Tragadia. Item de iisqui cum Christo E
D.Cæfarius.D . Paulus. S.Mamano.
Domino refurrexerunt.
Hoc tenuere D.Bafilius, Nazianzen .
Quando anima apparet in corpore aëreo , an ipſa,
Nemefius.
an angelus hoc fabricetur , eo quo pacto : Item
F SD. Martinus.
quomodo ſubedi corpus eo illud moucat.
Sect. 3. Quo pacto deceat , & vtile fit , Deum Aparuere. S.loannes Baptista.
G I S. Geruaf.e Protbaf.
hoc aliquando permittere. ! S. Ambrofius.
Eft vtile ipſis animabus, S. Eulalia.
Locus 2. Corin.s.v.4 . S.Fructuoſus.
Et voile nobis viuentibus.
Latro quidam in ſepultus D. Germano.
Quo paéto fpiritus à demonibus vel angelis bonis
Н. 'lFelix Rolanus , aliy multi,
diſcernendi.
ut Ba
DE MAGIA DÆMONIA CA. 49

ſut Bafili. Mari . Euagr.phi- A 7 Terent.. r Colonienfis .S. Benno.


los. Gamaliel. S. Stephanus Sæculo | Perrus Damianus.
Saculo.s . Micheas e Abacuc. S.Za I 2. Appa Guilhelmus Tyrius.
charias Eurbimins. B. virgo Tuere . Chriſtus. D.Ifidorus.
Cam Ss. loanne Baptiffa ở i B.Virgo. Benedict.x.
Euangeliſta . S. Ianuariss. B.Norberius,Gualdricus.
S. Appollinar. S. Cypria Dodechinus. D. Bernardus.
nus. S. Eulalia , iterum S. Tenent. Petrus Cluniacenſis. Ruper.
Petr, S. Leo. S. Barnab.D . tus, 6 Honor. Auguſto du
| renuere Hieronymus , en explica nens:
Choc. | tur. Apparuere B.Vrſul.ś innu
D. Auguſtinus, explica mers.apud au £lores ciratos .
Apparue- r tur . Seculo de Martino Presbytero Ca
re . D. Chryſostomus, & explica 13 : onico Regulari Legionenſe
B
( tenuere reiúsque ſcriptis .
Auctor epift. Ad Cyrill. de hanc fen . Vincentis Belluacenf. Cafa
morie Hieron . Theodoretus. teniiāplu. rius Ciſtercienſis. Gelinan
Saculo 6.1 | Damnatus guidā. B.R. Vir i rimi , dus. Thomas Cantiprai. D.
go fepius. S. loann.Silentia I tenuere Thomas. D. Bonavent.
rius.D.Bartholomaus. Ma Seculo boc. | Guilhelm.Pariſ.
cedonius Patriarcha. Theo 14 . Scorus, Richar,deMidianilla
doricus rex.Neftorius, & alsi Paludan .
1
beretici. Principes Apoſto U S. Antoninus. Gerfon. Isco
Lorum . S.Stephanus , S.Enti I bus Cuſanus, Dionyſ. Cara
chius. S. Teiricus focii E Seculo thufiam.a epif. Abulenf.To
piſc.S.Sergius. IS . staius, qui omnes varia ſup
Apparue- [ Tenuere hoc feculo banc fen Tenuere. peditantexempla.
Tre . l
tentiam , Procopius, Evagrius
et alii . B. Muſa apparuit C Tenuere exempla retulere
Dei Spara SS . luuenalis ef Catholici plurimi, vidémque
Eleuth. Theodor . rex , o mo I viri doctiſſimi, in libris Theo
| nialis guad. Paſcafius , & logic. Domin. Sotus, Pelita
Balner Dominus , Iuftus mo Seculo nus, Canis
Sæculo 7 . Inachus . Despara apparuit S. 17 . Maldonai.Bellarmin.Valen
Ildephonſo.S. Leocadia . cia, Tyraus, Angles in ſcri
D.Gregorius Magn . pris X. Hiſtoricis, Alb.Krăi
tenuere zius, Marul. Egbat. Sabel
Gregorius Turonen .
hanc fen- i S. Ildephonſus. Variis lic, Fuglof.louius ,Baron. Si
lēporibus i gon.Oſor.co Maffeius.Senior
tentiam . S.Ifedorus.
appar . quidam excommunicatus fed
r S. Swibertus. Deipara , TB . mariyr . Hiſtoria Vdonis E
| Sabinus SS. Euphemia piſcopi Magdeburgē. & Ga
D
Apparue Glyceria , B.Tharaſtus. S. An leatii Sfortia. Alodifii Imo
je . draas.. { Dlenfis pater. Ferdinandus rex
S.Gertrudis . Neapolitan. locus Guicciar
D.Iacobus maior. r dinit , loă. Picus Mirandule
Seculo 8. 1 Tulianus Pomerius , Venera - Comes Marſilius Ficinus. Pe -
bilis Beda. Conftantinus E ride Paz . tribuni , Cathari

piſcopus. enç Inde exempli.


Paulus Diaconus.
D.lacobus Apoftolus. Queſtio de fpe&trisfimilis cauſę Scaurianę oſtenditur.
| D.Maurilius r
Sæculog. Teruere. ! Pandulphustyrannus. Sect. 6. Soluuntur argumenta aduerfariorum , Me
demones. lanch!bonis , loannis R iuii, Maibachii, Centuriato
Apparue- ( lulian. Toletan . iunior Theo rum , Lahatberi. locus Luc. 14.0.26. Item 2.Petr.
re . phılactus. 3.V. 4.1. Theſſal. 4.0.15 . Dormientes promorienti
Sæculoro. E busin SS.locus 2. Reg.14.0.14.Pfal. 102.v.15 . ( 16 .
Tenuere . S. Libuinus. SS. Petr.d Pau . Tob.7.0.9 .

lus.B. Virgo. S.
Apparēt. ( Mauricius D. Iacob. y Sententia ( D. Auguſtini , Anaftafi Niſſeni, D.
Tenent. ) Ewihymius Morrachus Patrü ex-{ Chryfoftomi,o Z Theophilalti,& Tertul.
Hugo Alberianus. plicata. Piani.,
Chriftus, Deipara, BB . Apo
ſtoli ó multi Angeli. D. Sect.7 . Demones non poſſunt exhibere veras defux .
r Apparue- Andr.B.Adımarus . Quidam & orum animas.Superftitiofum eft, putare arimas co
Ire. amicks Dunstani. B. Odi rum , qui moriluri dexteram porrexerint, apparitu
Seculo lo. Fauentini duo.Benedictus ras. Periculofum paſci cum moriente de apparet. E
11 . 8.6 9. B. Gregorius. Cano xemplum S. Luigardis. Exemplum Monachorum Za
nicus Parifienfis. Epiſcopus morenſium .
E (3.27 .
jo DE MAGIA DAMON LACA.

0.27.Dè Damonum apparitionibus de A plura nomina, "Noſcelides,poloffrenes,onocentauri,


ſpectris,quæ Dæmoncs nobis lamia, & alia huiuſcemodo.
obiiciunt. Eorum tripudia.
Scc 1. Naturalia quadam ,babentur pro Spectris. locus Pſalm .90.0.5.0 6.de damonio meridiano .
Ignes fatui,inſulenatitantes,item filua,ligna putri. Refelluntur Novasores.
da lucentia, Cicin A dela Indica, Ignes concurren Demin meridianus, & damon deferri, pro ferociori,
tes de compulſimies apud Syrtim , Auditês deceptio eidem.cf curydamon.s difcruis gundent.
nes.Echo,ftatua Memnonis , murus Megarenſis , Locus lob.1.0.19 .
Cauerna Britannica, D. Patricii antrum . Perfiss Damon in meridie ferocior o importunior.
montes . Pan damon meridianus.
Artificialia ,qua pro ſpéctris, vt ai Jówce tefta De Rullia damone meridiano.
tha Dadali, Archyta, Archimedis, Boetii ,aquilia vo Cum inuadente peſte cernuntur Spectra demonum .
lans, triremis ex argēro,hydraulica, fillitia ſpectro vi fub luftiniano.
B.rum voces, Bonifacii vin l.coniugia bis obtenta. Conſarenſe Spectrum in India .
à Scoris de Piétorum gente vittoria.Teſtudines cum , IDe Empuſa o onoſcelide ſeu onocentauro. HН
candelis,Abderitanorum , inuenum Plauti feruuli, De nocturnis demonibus o Lucifugis.
Simonis Aihenei, Mundi,Tyrannionis.Nectana Locus Seneca in Oedipo.
bi , qui pater Alexandri Magni. Locus Gene.3 2.0.24 .
Quale peccatum fit in fictione Spectrorum . C. Ex ſen De Lilich .
funm vitio quadam habentur prospectris, que non De incubo.
ſunt talia ,de ebriis, Locus D Prouerb. 23. & 33. Ei locus Hymni Ambroſiani.
Oculorum morbi , ve ſuffisſio, halabol. arcuatus De Pane,cur Inuus dictus.
morbus, quibus ſui umbra ſemperobuerfatur , alte Locus Caſſiani explicalus.
ratio oculorum ex inſpectione folis. Nulli demonum amant homines, omnes odere.
Auditus viia in hoc genere , Phrenitis, et Coryban De Ephialiemorbo ,de Mare, ſeu coquemare, Eury
riaſmos ſpecies morbiimaginofi. nomus.Sphinx: ớ quid.Harpyę.Gorgones .Syrenes,
Vitia ex auditu & guſtu ,Gorgza,Polypus. Eumenides feu Pæna. Nympharum omnia genera.
Vuia ex phantaſia triplici lafione.de E nis qui putant quos morbos huiufmodi demones inferant, qui Nym
ſibi adeſſe tibicines,Exempla,unnm Theophili,aliudcphati,Ceriti,attoniti,panidi , vexari vano metu .
Argini, tertium abydeni, guariam eius qui pura Nutricum mormolycia , Acco,Alphito, Mormo.
bai nanesomnes elle ſuas, quinium Taurominiiano Gello, cá Gulo diuerfa
rum inuenum putantium ſe pari naufragium , cum Nicephori locus notatus.
esſeni Agrigenti in diner forio. Lamia, quid.
Item de hydrophobia . Siriges. Laſtrigenes.Aluen .
Veirur his morbis dextrè damon , & fe immiſcet fre D. Hieronymi locus explicarus.
quens . Piloſus se'n Zahir. cur templis gentilium affixe ſpe
Se & . 2. Varia damonum genera , & ſpecies , ac cies leonina.
ſtudia . Varie forma animalium , in quibus Diabolus ap
Terreſtres vocantur, fere ,leu canes. paret . 1
Lubenter vexant initia Religioforum conuen Beelzebub.Notua Athenienſis.
tsun . F Serpens Epidaurius. Mire apparitiones facte cuidam
Vi Diui Antonii.DiniSimeonis, Saneli Norberi,So conuerfo in Francia.
D
cietatis les v viuo adboc B.Ignatio , cius viria De fpe tris acierum , caftrorúmque militarium :que
te precum ceffantibus terriculamentis. oblaia ,S.Norberto. S. Guthlaco, Monacho Lim
Diſputatio de fpeciebus Damonum & diſtinctio à purgio.
Triihemio propoſita, diſcuſſa.explıcaláque
fufifſimé. Leloyherii ſententia improbala.
Deigneis:an ſini? Auguſtini locus. Due viſa propeMontenakum acies.
De aëriis, es que illorum natura. Duo armigeri temerè ad videndum propius ac
De terrestribus , & varia ſpecies iftorum & ftu ceſſere.
dia .
Miles Rhenanus à talibus Ierofolymam veltus es
Hellequinifamilia.locus Petri Blefenfis.De aquari redux .
cis, varia horum ſtudia ó apparitiones. Ante Naclam Poloni propter Quadrageſima ie
Deſubterraneis:ſpecies india iſtorum . iunium violarum à fpe&tris decepticladem accepere.
De Sibylla Nurſina rare quædam fabula. Familia Hellequini.
Dominicus Mirabellius.
Quoſque ſevistalium militum porrigal.
Thefaurici dæmones . Mammon . Spectra matronarum & puellarum varia.Ruſſiana ma
E
De Lucifugis. irona. Sibylla alba ,Domina nocturnę. Domina bona
Aſmodeus. locus Gen. 31.0.2 4.variierrores Tri á Regina Abundia. Fatales Nympha.Meluſina,
shemii in his refutati. Alcina Morga. N
Numina Græcorum ,Hebræorum , Latinorum , Hiſ Spectra giganiça denunciantia peftem , bellum og frilia
panorum ,Gallorum , Italorum , & c. mala . 0
De Hecate , 6 Empuſa , De Plwioneſeu Orco, Spectra ſolita certis locis turbas dare, & vexationes
Pluto , & Serapi, je Marmona, ( haron. Cerberus. exhibere , et Themefius demon , & ali paſsim , citan
Luctaiores demones,vt Temefius. iur nomina el loca . P
Alaſtor,qui & exterminans, o Nemeſis. An conductam domum propterea liceat relinque
Locus Apocal.explicarus ya deprauatione feruatus re ?
contra Bezum , Apocal.c.9.v.11. Que verę cauſa huiuſmodi inquietationum exemplis)
Primaſii de Ansberri error . oftenfum .
De Satyris á Fauno, varia eorum in Sacra Scri Quo paéto Spiritus poſſunt
ſaxum vel lapidem in
cere ?
DE MA GIA DÆMONIACA.
SI
cere ? AD
1 Q. 29. An diabolus pofsit facere , vt homo
Spectra farnulanısa, in Boruffia Koltri ſew Koboldi, verè relurgat?
Suconum Trilli. e
Gutelkens Rabauterkens . Sect. 1 , Errores hac de re varii.
Eros et Anteros. Montani virunculi in fodinis . Animalia que naſcuntur ex purrefactione , poffet vi
Demones metallici. wiftcare.
Combali. Damones no funtanimantia contra Georg. Vicicilinns auis .
Vallam . Perfectiora ,non poffet.
Theophraſti Paracelſo hareſis de quatuor hominum fpe Idem numero reproducere non poteft.
ciebus confulata, Non poteft facere,ut anima vnius bruti migret,velin
Dæmonum thefauros cuſtodientium ſpectra.Fugarunt formet corpus alterius bruti.
Cabaden Perſarum Regem . B Theſaurus Baſs Hominem nullo modo poteft viuificare. B
leenſis. Poffunt fimulatas refurre&tiones facere fubintrando in
( ur ficta fabula cuſtodisaureorum malorum , e au corpora .
rei velleris , o in theſauris cur folili poni ſerpentes B Louanij id olim Cornel. Agrippa curante factum .
aurei. Magus thefaurum querens oppreffus. Sect. 2. Diſcuſſa exempla falfarum reſurrectionum
Q.28.Quomodo poſſit dæmon, cùin ſit inuiſibilis primo fabuloſarum : deinde calcrorum Gentilium :
ſe viſibilem corporeis oculis exhibere ?? vi Galieni , Zacla , Apollonsj , Simonis Magi,
Sect.1. quo pacto poſſitaſſumere, & mouere cadauer · Enarchis .
aliquod , ý in illo comparere. Alirum exemplum , & c.recensex XXicol. Remigio.
Poseſt illud fic temperare, vt fenfum tactúsfallat. Mortuus amplectens Comitem Richardum .
Locus Luc.vlt.v.39.
Populi Lsscomoria quotannis redouini.
Cur hac cadaueraſeriiantur frigida. Damonum in his fraus.
Fllufio militis cuiuſdam . aliquando fubftituit alios ac fupponit.
Historia Polycrili & alia Machatis, et Philenij. aliquando ipfe corpora fubiniraro mouet.
Phlegontis laus . Apalei, Platonis,Philoſtrati loca.
Baltazas demon fic apparuit. aliquando fingit moriuos ,qui nonſunt. DI
Agrippe facinus fimile, & aliorum aliquot exempla. C De morbis qui faciunt,vtquis mortuus appareat.
' fic etiam plerumque fagarum amaſy. De bobus quas ftriges putant refuſciiari.
Sagarum odor cadaucroſus unde? loannis Duns Scoli mors. E
Sect.2 Quo paltopoffit fibi formarecorpus ex elemen Christi Domini G Sanctorum reſuſcitationes, quo pa
rist in illo mouerit apparere. Eto ab his morbis Difcernantur.
Non aſſumit ex folo acre .
Error Magorum Mantenſium . Q. 30. Quid magia poſſic in ipſos caco
Poteſt exhibere folidum palpabile. demones:
Locus Genef.19.
Locus Virgilio. Sect.1. Battiadis Campeſtris libri. A
Damon lape apparet in formavaporis. Quam vim habeant boni e Angeliin malos.
Damoniacarum apparitionum exempla. Quam cacodamones in inuicem .
Frairunn Tarquiniorum . Species eorum .
Athenodori , Facuj Cardani, Philippi Melanchtonis Pythonici,Paredrij,Catabolici Oniropompi.
colloquia cum damonico ſpectro. DlAn (u ſubordinatio inter malos genios.
Perſe inceſtuoſi. lob.locus c.9.0.22 .

& alia plurima. & quotieſcunque cwanefcuni. Caffiani locus.


Diſorimen harum duarnm aſſumptionum . Locus ad Ephef.vlt.v.12 .
V'nde proueniat facililas molis augenda, et minuenda Ceriamina Magorum .
in ſpe ctris? Vnum in Burgundia.
Genus mirum per faliunculas feu figmenta . Secundum in Anglia.
Sect.3. An damon poſſuiram accurale corpus effingere Terrium in Germania .
vt nullo fegno guear dignoſci? Quartum in Bohemia .
De fignisquibus damon dignofeitur. Quintum in Suecia .
s.slberioabie & tum ſpectrum . Sexium in Dania.
Cur nondum viſus in formaagni, vel columbe. Cur in Seprimum in Gracia .
formis hircs,canis,carii ,egui,muſtele, vefperiilionis. Sect.2. Sancti homines quantam vim acceperint ma
Galligallinacei, & innumera alia . gos & damones compefcendi.
SesHiR our demon . mataios Follon ,fen Fa vis cxorciſmi.
Iuellus. E Salomonis exorciſmiquales.
locus Luc.17.0.19.
hem in formaDei,vel Chriſti Domini,vel Angeli:hu
manam formam induit omnis conditionis fexus,ata Demones à Magis non coguntur , fed ex pacto obtem
tos:probatum id exemplis. perant tantùm ,
Qui defectus ur plurimum in eius apparitionibus. Magi vim non habent eliciendi manes vel Spectra.
Cur morientibus ſemper adeò terribilis appareat. Varia exempla.
Quomodo logui posſit in corpore aſſumpto? imprimis loannis Teutonici.
An poffit audiri & videri tantùm à quibus vult ipſe? nec habent vim cuocandi vrbium cuftodes.
Sanctis vis ifta quandoque conceffa . E
Cupira ſeu caluaria que loguelam imitata , excrapla
vetera,nonague quomodo fiat hac locutio? Sect . 3. Res corporea ,vi berba quadam.chura, un
Sect, vltim . An liceat procurare vi appareantnobis Etiones de verbera , quam vim habent in damone
Spectra accuratè difputatum .
Cur antiquistam crebro demones viſi , nobistam rarò ? Errores hac in re varii infidelium :fed & abufu Ca
E 2 tollit
SVMMARIA LIB. II. DE MAGIA DÆMONIA CA.

sholicorum exorciſtarum quidam. A Periculofum rales habere incarceratos.


Anflagra obſeſſis infligenda. Probatur vno exemplo ,quod in Germania contigi.
an balnea profint? Fa£tum ſignocrucis fecurè à S. Lupo Senonenſi.
Quid ruta, cornuceruii & fimilia.. Satanam ligatum quidin S. S. locus Apoc. 9.v.14 .
Locus Ioſephi explicatur. 15.0 20.0.2 .
Locus Tobia c.6.v.S. Tob.8.0.2.
Chriftuscur di£ tus ix sùs. A Sanctis quomodo damones ligari queant .
Profperi locus. Locus D.Hieronymi.
Locus 1.Reg.16.v.vlt. Locus Euſebij.
Nec damones certis rebus ligari, ast locis includi per De Paredris illos ſponte ſeruire ratio ex Totaro. & quã
Magos queunt . periculofum id ſemper.
VANA bac in re arsHermetis. B "Exempla variain his vnum mirum militis Germani.

FIN IS

1
1
.
1
1
DOB0188

6
Soon

MARTIN I
!
< 3
E
TT
TE
n
Se

MAR TINIDELRIO

MAGICAR . DIS Q VISITION

LIBER SECVNDV S ,
QUI EST

CA
DE MAGIA DÆMONIA

Præcipua hæc operis noſtri tractatio eſt, & ideò pluribus capitibus,fiue quæſtionibus ,
luculenter quoad poterimus,diſcutienda. Sit ,

QV ÆSTIO 1.

An fit aliqua Magia demoniaca ?

Vi demones elle, Almanaffe:tribuunt autem effectuseiusvel immedia


А
ngant , eriam bēc rè Deo per Magos huiuſinodi opeianti; vel Deo
eſſe negaruni cu per angelos tonos ea perficienti.Priores dicuntene
Sadducæis, De quafdam gratias gratis datas , ſicut ſunt gratix lin
mocrito , Ariſto guarum ,lanitatum ; & hxc dona ve Balaamo , fic
tele, Auerroe & & aliis improbis conccdi non rarò folere . ar.Corin .
Simplicio , quo Dico primò,hac fententia eft mere blaſphema tri- 12.18.
ram ſenieniia eſt buit enim Magicis artibus id quod eit proprium c Matt. 3.
impiaa haretica. gratiarum gratis datarum ; & cum veris miraculis 22.1. Cor.
Nan & dc præſtigias confundit. Deinde gratuita Dei dona 13.v.1 .
mones effe & de Tubjicit humano artificio, & certis acridiculis ob
moniacă Magia ; ſeruationibas . Denique iniquè & inuidè Deus
quæ nec induſtria aut artificio hominum , nec na B vetaret, id quod ipſe hominibus, vti gratiam , gra
turalibus cauſis , ſed immateriali quapiam & ſepa tiosè largiarur. Aduerſariorum argumenta ex lo
rata virtute nititur; hoc & facrę ſcripturæ teſtimo cis illis fcripturæ petita',ſolum probant, aliquate
riis, & omnium rratum memoria atquc experimé nus fimiles effectus per artes magicas & per gra
tis tam eſt compertum , ve velle probare , nihil fit tias gratis datas fieri; Deum quoquc per malos a
aliud quàm lychnis accenſis meridianæ luci opitu- ! liquando miracula edere,ad fidei & diuinæ gloriæ
lari. hoc probant cum B. Auguſtino Thcologi Ca propagationem . Accedit , quod qui ex dono gra
a Auguſt. ' tholici omnes ,, & philoſophi pleriq; Triſmegiſtus tiæ gratis datæ operatur ; ille ad certum tempus,
lib. 11. de & Pythagorçi; ex Platonicis,Piellus,Plotinus,Pro occafionem , aut ceremonias certas non reſtringi
ciu.Dei . }
c.6.D.Th. clus,láblicus,Chalcidius & Apuleius ;ex Ariſtote tur, vt ſolent magi; qui , fi vel in minimo deficiant,
licis , Theophraſtus Ammonius, Philoponus,Aui nihil efficiunt. Nec etiam huiuſmodi Dei dona
li.z.contra
gét.c. 104. cenna & Algazel. Anne dare reſponſa de furtis oc gratuita poſſunt aliis , per diſciplinæ ac pracepto
& qui o- cultis , & de thelauris ; confequi ſcientias nonnul rum modum , tradi: Magi verò fuis difcipulis hanc
prime, Vi- las facim , & line labore addiſcédi; ſubtrahere cor Magicam tradunt ; & auditores, magiftrorum ſe
Storia , de
Magia nu. pus præfens oculis videntium, & innumera huiuſ cuti præcepta, quæ magiſtri. cadem operantur.
C
9. modi,queunt reduci ad vllam aliain cauſam ; quàm Alii dicunt hos effe effe &tus bonorum Angelorum , B
intellectualem aliquam & ſeparatam naturam ; quos per excellentiam vocant, Spiritas.Sic iactita
b Vide Deniq; ſciinus Salmanticæ , & loletiin Hiſpanjâ; & bat his annis celebris illemagus Scotus Parmen
Laur. An- in Italia ,ad lacum Nurfinum , & in ſpelço Viſignia fis , qui Gebhardum Truchſeſium Epiſcopatus V
niam ali.z. no , adhuc auorú memoria huius Goëtia celebres biorum Apoftatam dementauit:efta ; peructus im
de nat.de
mon . fol., ſcholas fuiſſe b. poſtura magorum maximè Platonicorum , lambli .
10.4. ci,Porphyrij, Plotini , Procli & Iuliani A poſtatæ .
QV Æ STIO I 1. Ex quorum traditione , Magia omnis dividirur in
Albam , quam cenſent eſſe licitam ; & Nigram , quæ
Vnde fit hac eMagia ,fiue quem habeat primum ſit illicita.Albam ergo vocant Seovgrlar , & Nigrá
auctorem ? youtí wv. Verùm hanc fi & itiam planè & palliatam
Theurgiam ſatis ipſe Archimagus dreiicit,cùm di dl . dc va
qui dæmoneseſſe fareantur,ſednegent ta ſertis verbis teſtatur ſapiſsime ſub nominibus Dei nit.ſcien.
al men hanc magiam'dedarmonibus feu Liabolisl leangelorum,malisdemonum falia:is eam obftringi.
E 3 net
54 DISQ VISITIONVM MAGICARVM

e licet eius ceremoniarum pars maxima,munditiam Albuere videtur luperſtitiolæ prodigiorú obſerua
animi , corporis rerum externarum ,vienfiliúmque tioni .
oftentes, immundos lamin ſpiritus & deceptrices pose Errauit eundem erroré Palingenius Stellatus ,
Læres hanc exquirere , vt adorentur pro Diis. ) poſtea duin in vetito iure libro Zodiaci 8. cenſer aerem en
addit , huiusſpeciem eſſe artem Almadel, ariem noto tiam bonis dæmonibus plenum eſſe,quos harum
riam ,ariem Paulinam ,ariem reuelationum, & huiuf artium auctores facit , & Deos appellat , Plotini
modiſuperſtitionum plura , qua eo ipfo ( inquit ) ſunt & lamblici deliriis nimis deditus : & quàm non
perniciofiora,quo apparent imperitis diuiniora. ] Ha malus pocta , tam non bonus Chriſtianus , vtpote
beát illi hoc Principis & anteſignani ſui de hac al hæreticus potiùs ( fcripia probant ) quàm catho
bâ Magiâ iudicium , ab homine mendaci verita licus . Aulus tamen opus illud Ferrariæ Duci de
tem meram.Damnat eandem Theurgiam.D . Au dicare .
guſtinus lib . de vtilitate credendi contra Mani Succedit his error 3. corum , qui cenſebant Ma
chæos. His adde ficticiam illain artem Planeta gicos effectusper animas defunctorum fieri:quos Ca- | Victor .
de Magia
riam ,laminis iuiſcripram , & ad Carolum Magnum B tholici Theologi iampridéexploterunt , idq, nó nu.17.An
à quoda:n Bed.x diſcipulo (fic men'iuntur Al difficulter. nam quæ rationes id conuincunt de gles in .
kindum Alcuino fupponuri(mniſſam ,vtilem ( ſcilicet) bonis ſpiritibus eædem in aniinabus beatorum lo- ientent. q
obtinendæ omni cognitioni fupernaturali ar cú habent: quæ verò in purgatorio ſunt animæ,nó de arte
tium & ſcientiarum ,& conſequendis dignitatibus excunt,nılıſpeciali permiſſione Dei , vt petant luf . Magica
a.2 .
diuitiis ,robori,amoris fruitiani, & c . fragia viuoruin : animæ deniq, perpetuis addictæ
Dico Secundò cum Catholicis ,vt nec per fe , fic ſupplicijs , nulla dæmonú licentia vel permiſſione
nec per bonos angelos his magicis operationibus Deum pollunt exire,vepote,diuino iuſſu , pellimo carceri
ſe immiſcere magis quàm caieris rebus, in quibus con mancipatæ. Apertiſlimnæ ſunt igitur impoſtura: b vide A
curril,vicaufa vniuerſalis Quare cenfeo hæc omnia vi quæ de euocandis per Grimoyriä animabus . Ne- nan. lib.3.
inſtilula fuere à malis angelus,fic etiam ab illis perfici cromantici confinxere . Si exirent,ad vnius Dei c- de Nat.
e c.illud
quod in e adminiſtrari, & conirarium eft erroneum .] xirét imperiú.cur verò id Deus iubeat vel permit - dçm . fol.
97.Petri
fin.c.qui fi Probatur primò ex variis Canonum reſcriptis tat,caufa fubeft nulla . Ve ad Magorú preces & in . Thirçi lib.
ne v . vit. 1.de appa
quæ Gratianus exhibet caula XXV 1.c Secundò ex cantationes id iubeat, iinpium cſt opinari.d
26.9. 2. & Pariſienſibus articulis,nono , decimonono , & vi- C Præcipua ergo cfficiens cauſa iſtarú artium eft, rit.fpirit.c.
epiſc.in II. à num.
prin.26.9. cefimo tertio . Verba funt , quod Deus per aries ipſe Diabolus , proxima,eſt humani ingenij ex o
$. magicas e maleficia inducatur compellere demones riginali labe detorta indoles , quam feſtiui Apolo- | 216; & c.
13.à num .
ſuis incantationibus obedire : Error . Quod boni an gi frondibusvelatam nobis protulit, perquam fal. 302 .
gêls includantur in lapidibus & conſecreni imagines, sè,CaliusCalcagninus Libello de Amatoria Magia,
vel veſtimenta,an alia faciant,qua in iftis artibus co cuius verba non piget adfcribere , & vos, ni fallor ,
lineniu :: Er.or & blalphemia .Quod aliqui damones legere iuuabit : Vanitas (inquit )olim iuncta mira
boni fint, aliiomniaſciences,alii nec damnati ncc fal culo , furtiuo concubiin genui Magia ſecundam co
wars. Error . ] gnomine , reformidáns que se foriè veritas , cum qua
Tertiò ex his Arnobii Cint . Gene . Mugi nõsa perpetuas inimicitias gerit , à qua etiã paribus fignis
tùm , fcrunı damonas , fed etiam quicquid miraculi e congreſa, fapius profligata eft, fuum parium enecaret,
dini,per demonas faciunt:illis aporaniobus ó infun illum impudentiæ ac timoriiunctis connabialifade
denisbus preſtigias edunt,vel que funi non videri ór. re cömendauit :at illi in finu incomprehenſibilitatis
& ex his loan. Salisberienſis lib . 1. de nugis curia. Dèveftigio collocarñt furiim , to ſubpræſtigiarum cre
lium c.9 . Eos autem qui nocentiora praftigia artésque pundijs educandam . Qua mox in grandiorem alatem
magicas, á o arias ſpeciesmathematica reprobata ca adulta, iamg; pinnulis fremurila, exolauit in fatulo
xercent ; iampridem fancti Parres ab aula iufferunt rum arces , ibique nidulans, credulitaté peperir. Quę
exire, coguod omnia hæc artificia,velporius maleficia vipore parentis beneficijs grata , illam mutuo enutrii,
pestiferæ quadain familiariiate demonum & homi. quafiav Tideaappijei,altojui breui interituram .]
num noxcruneprofisxiſſe .) Hæc ille , pari acumine & veritate. Pergamus nos
Deindeprobatur rationc, hos fpiritus bonos di quoq , pro Veritate confligere , & Vanitatem expu
ci non polie.tum quia iubent ſe tanquam Deos a goare , & fugatis timore ac impudentia, labyrinthum
dorari , & facrificia fibifieri ; quod boni angeli iu illum incomprehenſibilitatis ( quis enim , quæ nihil
bere nequcunt.tum quia hæ artes nő minus diri ſunt ,vel intelligat, vel comprehendat ? ) Theolo
guntur ad inferendú aliis exitiu,per furta ,neces, a giæ verz filo permetiri : & preſtigiarums crepun .
duiteria , & c . quàm ad iuuandum . tum quia mil dijs in lucem prolatis, tandem fatuorum hanc arcē
cent multa mendacia & deceptioncs.tum quia do demoliri,& è nidulisſuis credulitatem adeò perni
centur Magiin ſpiritus vti imperio , & coactione, cioſam profligare : quod vtinam Deus Opt.Max .
immò & midis rerum impoflibilium ac planè ab nobis largiatur.
a lib.s.d
ſurdarum , vtapud Eulebium • docet Porphyrius E QV Æ STIO III .
prepara
tio.ca.6 . quorum mil bonis angelis poteft conuenire. Qua fir diuifio demoniac & Magia , do de
b par.z.an. Hinc apparet confidcranter legendum Glycá, libris eius .
dum Magiam fic diſtinguit à Goctia , quôd illa ,lit Vm nulla ſit Theurgia neque alba Magia, ſe
beneficorum geniorum ad boni alicuius effectio C qui
quitur,omnem hanc prodigiofam Magiam ,
nem .Gocrià ,maleficoruin ad mali effectionem . Nā
con aliam ,quàm Goctiam & nigram : hanc folemus
non tantum impropriè vlurpauit nomen Magix vocare Magiam ſpecialem . eam Archimagus in
genericum , pro ſpecifico theurgiæ , fedain erro duas ſpecies diſtinguit. vnam , cuius cultores di
rem quoq,labitur possentiun albam Mugiam , & cit le dæmoni fubmittere , ei ſacrificare , & eum a
eius adminiſtrationem bonis angelis tribentium . dorare :alteram quam ipfe vellet perſuadere à pa
Vtq; hoc femel moneam icriptor iſte,ve& Cófta. Ctocum dæmonibus immunem elle , ſed eam dx
Manaſies,Gregoras, & Nicetus,nimis multumiri monibus vel nutis imperare, virtutéque quadam

diuinorum
-LIBRI II. Q. IV. ss

diuinorum nominum adiuratos aduocare , & A


QV ÆSTIO IV .
cogere,priorem illam fateturelle legibus huinanis
diuiniſque vetitam , nefandiſſimam , & cunctis i De baſi Magia huius ſiue de pacto, expreffo, como
gnibus plectendam . poſteriorem aſſerit , conſequi implicito.
quidcm quod prætendit , nempe dæmones cogere
( quod poſt oftendetur effe idoneum ) ſed tamen mani Oncl.1 . Omnes operationes magice, velmi baſi,
feſtis periculis illuſionum obnoxiam eſſe.De prio innituntur pa &to per magos cum damone inito:
reverú eft eius teſtimoniú , de poſteriore bis men ita vt quotieſcunque collibitum mago aliquid effice
Litur :primò,dum negat eam niti fædere cum demoni re adminiculo artis ſuæ;expreffe, vel implicitè teneatur
bus initio : nam reuerâ ſemper expreſlo vel tacito à damone poſcere,ui ex condicto concurrar .]
pacto corrumpitur? Secundo,cùm afferit ea demones Probatur hoc primò Patrum auctoritatc.D.Cy
a lib.de du
cogi, de quo poſtea. Volunt vetitæ huius Magiæ prianus * dicit, cos habere fædus cum da mone . D.
plici mar
inuentorem fuiſſe,quendam Mercurium fic conira Auguſtini verba retulit Gratianus in Decretorú tyr.
Symmachum . Prudentius,e Salisberienſis lib.1. Po codicem ,quæ ſunt ifta :Omnes aries buiusmodi, vel b lib. 2. de
Lycrat.c.9. alij quendam Zabulum (quem ego non nugatoria ,vel noxiæ ſuperstitionis,ex quadam peſlife- doet. Chri
alium exiſtimo ab ipſo cacodæmone, cui D. Cy. B ra ſocietatehominum demonnm ,quafipaéta infide- habes.c .
prianus & alij Patres hoc nomen tribuunt )deinde lis doloſe amicitia ,constituta .] illud . v .
magiſtrum laudant , quendam Barnabam Cy Probatur deinde ex iure ciuili,ſanctione Impe- vlt, 26.9.2
prium ( hunc confinxere in contumeliam D. Bar ratoriâº;Mulii magicis artibusuſi elementa turbare, c 1.multi .
C. de ma
nabæ Apoftoli , vt deformi lua meretrici lenoci vitam in fontium labefaltare non dubitant, a manibus lefi . & ma
narentur.) Item oſtentant, paris mendacij iactan accus(lic legendum ) audent ventilare , ut quiſquis themat.
tiâ, libros Adæ ,Abelis,Enoch , Abrahæ , Pauli, Cy fuos conficiatmalisartibusinimicos : hos( quoniam na
priani,Honorii,AlbertiMagni , & aliorum , & bla ture peregrini( unt ) feralis peftis abfumar .]
(phemè mentientes dicunt , quæ his libris con Tertiò , id ſtatuitur credendum articulis Pari
tinentur, ea fuifle tradita ab Adami cuſtode ange fienfis ſcholæ d in hæc verba ; Quod inire paétum d artic.z.
lo Raziele , & à Tobiæ Comite Raphaële reuela cum denionibus taciium vel expreffum ,non fit idolola
ta.Prætexunt ctiam Salomonis auctoritatem , cu iria vel ſpecies idololarria : Error. Et intendimus eſſe
ius quandam Clauiculam , ( quam egregiè refutat pactum implicirum in omni obferuatione ſuperſtitiosè,
Bap.Segnius lib.de vero ftudio Chriſtiano c. 7. ) & cuius effe&tus non debet à Deo vel natura rationabili
aliud ingens volumen in ſeptem diftin &tum obtru . C ter exſpectari.]
dunt , plenum Sacrificiis & incantationibus dæ Quartò id ratio perſuadet. hoc enim & multi
monum.Hunc librum Iudæi & Arabes in Hiſpa mali homines optant, & dæmon cupit ; nec eorum
e c. 28.y.
niâ ſuis poſteris hæreditario iure relinqucbant , & id vires ſuperar.docet hoc lfaias Propheta ' , apud is.
per eum mira quxdam atque incredibilia opera quem impij dicuntpercuſſimus fædus cum morte , e
bantur. Sed quotquot inueniri potuerunt exem cum inferno fecimus pactum.quod ſanctus Thomas
plaria iuſtıſfimè fiammis inquiſitores fidei con ſatis probabili interpretatione Magis accommo
a Eimeri
cremarunt , & vrinam vltimum exemplar nacti dat, vt & Pontifices,loannes 22.in Extrauag.con
cus Dire
ctor.inqui fuiſſent . Vix dubito aliquod in manus loan.Trito tra Magos, quæ incipit; Super ſpecula .& Sixtus V.
fitor.p.2. chemij incidiffe , vnde & partitionem & mate in Bulla contra Aſtrolog. Mali ergo hoc lubenter
c . 28. & riam luæ Steganographie,periculi & fuperſtitionis faciunt , nec minùs ipfedæmon ; qui,ipfi quoque
Penna ibi
pleniſsimæ,acceperit , cuius operis nomen , quod Chriſto Domino , auſus pacti conditionem offer
commēt. f Matth.4.
sz.memi- nondum prohibicis ab Ecclefiâ libris fit inſertum , ref; Hac omnia (inquit}tibidabo, ſiprocidens adora
V.9 .
nit Nicc- ſuſpicor accidiffc ; quia liber nondum typis vulga ueris me : vbividere licet pactum contractùs inno g 1. Labeo
tas hift.
tus,in paucorum manus incidit: alioqui , quando D minaci , do vt facias. Ita nunc diabolus Magis fcribit.l.iu
lib.4.
prohibiti libri omnes Magici, fatis iſte prohibitus ait.fi te mihi addixeris, ulciſcar se,ditabo re, &c . quæ rifgene, de
cenlendus, qui inter alios familiam ductat. idem germana & perfecta eſt pacti formula . Deinde, & Caccic
dixerim , de Agrippæ libris tribus de occulta Philo vt dixi,hçc fiunt operâ dæmonum , non magorum lu.in tract.
ſophia,& omnium pernicioſiſſimoquarto leorſim viribus: dæmones ab hominibus cogi nequeunt , de pact.
poftea addito & edito : necnon de Thomæ Ebora hD . Tho.
vt id faciant: ſponte ergo dæmones accurrunt.
2.2 9.96 .
cenfis , Perri Aponi & fimilium venenis , & libro Dæmones autem graui hominem odio proſe- 24.Guilh.
artis Grimoyriæ ; qui,Patrum noſtrorum atate , cir quuntur, quare nec putandi gratis accurrere, ſed Paril.Scot.
cumferebatur , docens mortuorum euocationes. viciſſim aliquod operæ lux precium ftipulari. Gabr. Ger
fon. Trit
Omnia horum placita ſceleſta ; de antiquioribus Vnde patet talem effe hanc conuentionem & thein.q
.si
eriain illis operæpretium duco Archimagi verba focictatem : qualis eſt duorum latronum , quo- i Abuleni.
afcribere.credendum illi in arte ſuâ, necmagiſtri rum alter palàm in lylua vagatur , alter clam in Alph.à Ca
auctoritatem diſcipulis licer ſubterfugere.Sic ergo ſubſeſsis latitat;excitatúlque certo libilo vel figno ftro ,Victo
canonem , ritum , confuetudinem verborum , ma charana e prioris, viatorem poſterior doloså ſagittă tralashtiria, Valen
fcribit; Hilibri aculuisiintuenti preceptorum fuorum tia, Bins
git ; priore id læpè nec vidente, nec gnaro , quo feld .Spi
Clerum genus,exſtructionis ordinem , inſulfam phra necem telo intulerit , in miſeri tamen necem con- neus, Ang .
ſim , aperiè ſeſe produnt, nonnifi meras nugas e impe ſentiente. priori magus, poſteriori dæmon fimi- Sprcoger.
& alii.
sturas cortinere , o posterioribus remporsbus à per lis . Satis enim idonea rei declarandæ fimilitudo kNauarr.
ditiffimis perdition !:m artificibus effe conflatos , ex eft:quæ petitur à potentibus vindictæ auidis ; qui Grillan.se
prophanis quibufdam obſervationibus , noſtra religio manu promptos licarios ſibi adiungunt ; quibus mig. Bins
nis cerimoniis permixtis , infitiſque ignoris multisno conſtituto ſigno innuunt, quos & quando, velint lud.feld. præ
6 .& a
interfici.
minibus ac fignaculis,vt perterreantrudes co fimpli lij.
cos,et ſtupori ſintinjenſaris, e his qui neſciunt bonas Deniq; conſentiunt hac in re Theologi tam ve
litteras .] Hæc miler ille , qui, videns meliora,in fi teres ,quàm recentiores ', Iuriſconſulti quoquek
Inem y que vitæ deterioribus adhæſit . I & Medici , Condronchus lib . 1. de morbis venefic.
&
Cefalpin. diſquiſit. demon, & res prorfùscoperta,
С 4 vnanimit
ITIONVM RVM
56 DISQUIS MAGICA
vnanimimaleficorum & lagarum confeſſione,mi-| A | & ftudia illis profperè in aulis & amicitiis princi
rè per Europam omnem , & cunctas ætates con pú ſuccedant :in ludis quoq; lemper quandocunq;
fentiente. Lücapus eriam dubius licet , tamen hu volent lucrentur : Quincò ne inimici splis valeant
iuſmodi fædus agnouit , eo tantùm deceptus,quod nocere.Pro his viciſsim polliceri lelc,quod prædi
a li.6.paa- cogi pacto dæmonem exiſtimet . Ctas Sibyllas,pro Dominibus & Principibus ſuis
lo poftme Quis labor hic fuperiscantus herbáſque ſequendi perpetuò fint habituri, & quotannis fingulas ani
dium.
Spernendique tunnor ?cuius commercia patti mas ſe eis oblaturos ( hoc eft necaturos & ſacrifica
Obſtractos habuere Deos?parêre neceffe eft, turos, vel certe ad hunc eundem perfidsa rotum initia
An innalzignorâ tantum pietate merentur, turcs hominem vnum )quamdiu viuant ,hoc iplocó
An taciris valuere minis: hoc iuris in oinnes fecrationis librorum die. hac tamé lege vt Sybilla
Est illis ſuperos,an habenı hæc carnsina cerium hæc poftulata eis fide bonâ præſtareut. Hi Pariſiis
Imperioſa Deum ,qui mundum cogere quicquid omnes cú iptis libris combuſti fuere. Narrat Cre
+ Exépla
pactorum Cogitur ipſe poreſti * Spetus libde odio Satane,diſcurſo 15 .
pete ex vi Solus lagarum pâcronus recalcitratur, adcò fu Alius modus priori limiliscętera , nifi quod fi
ta D.Balil. tilibus ratiunculis chartas implensb; vt contem- B ne teſtibus peragitur.Tertiusper vicarium mitur,
per Am-, nendaspotius, & filentio tradendas , quàm refel Magum videlicet ,vel tertium aliquem ; cùm paci
philochiú lendas imihi ceníyerim ,maximè cùm alij id dili ſcens dæmonis alpectum vel colloquium rcfor
apud Su- gentiùs, quàm difficiliùs præſtiterint. midat,hoc tertium genus malè Griliandinus g . 3 .
riu tom. 1. Conc.2.hoc pa&tum demoni, liberum est,preſtare, vocat Tacstum ; quamuis enim profeſſio hic that
& cod.10. vel fallere.] probatur experientia & ratione, r'at: o alteri ,quàm dæmon ; fic tamen exprellè, & in dæ
de Theo- docer dæmonem cogi ab homine non potie, vc monis nomine , vt patet ex iis quæ iplemnet tradit
philo Ade
nenii, & ino ſter promiſſis ;experientia veiò , mendaciſſimum 9.3.n.1. & fegg . Fortaflis ad exprellum pactú per
bilis Leo- elle & decipiendi cupidiflimum : ideóque rarò tinet forma illa rarior, in exemplo Germanicæ fe
dini apud præſtare ,quod pollicitus: cùm verò ſtat promillis minæ , quæ obuerfo tergo , ex balneatorio lebete
c. 21.de ( quod facit nonnunquam ) non facit coactus, led exſiliens,proclamabat , Quantum à CHRISTO fu
quibus a.( pontè ac ſubdolè , vt ſic magos fibi retineat de Saliendo recederet , tanium fe ad damonem accedere.
lias. unctos, & alios alliciat , & huiuſmodi nugis vim dicam fufiùslib.s.
b 1.6. de iftam inefle perſuadcat .
præftig. Tertia Concl . Pačtum buinſmodi duplex est,v- His pactis omnib.quadá ſunt comunia. Primú
C eſt abnegare fidé & Chriſt ianiſmú; Dei obedien
dæmon . &
1. de La num expreffum alterum tacitum : de vtroque vero , non tiæ ſe ſubtrahere.B . Virg.Marię patrocinium repu
miis. idő per omnia iudiciū .] Explicãda hæc cõcluſio po diare, & conuitiis infuper incellere. Solét blatphe
c, Bins
vbi fuprfel.
tùs quá ,pbada.pro explicacione norāda ſequétia. mè,per contempruin ,vocare ruffam , latam ,exten
a
Eraſtus Primo fciendum pacti expreffi huius iriplicem fam . Sic ergo', venit Diabolus , solist verburn de
Bod. & efle modum.Primus fie ſolemnitate varia , & ipli ca corde corum ,ne falui fiant.Luc.8.v.1 2. hoc eit tollic
Tritthen. codæmoni viſibiliter in corporeâ aliquâ formâ fidem veram , eiúſq; confeffioné. quia diuinos am
d.q.5 .
d Hoc de
apparenti , coram teſtibus, fidelitas, & homagium bit honores ( vide D. Aug.lib.10.deciuil. Det c.20 .
fcribitur promittitur 4. Huiulmodi pactum iniuit nobilis il Glib.20.conira Fauft.c.22 .) Ideo cogit primum ba
in Malleo Ic diuenis Leodicenſis narrante Cæſario Heiſter ptilmo renunciare , quo quis vero Deo fuit initia
malefi.p. bacenli ', vbi tamen dæmon loquens audiebatur , tus. Quare & Hippolytus Martyr lib. de conſum
2.4 ; 1.6.2: ied non cernebatur. hîcinter cęcera , iuuenis ille munds,Icribit coacturú dæmoné , vt dicant : Nego
& ab Alfa
inconfultus creatorem ſuam ore negat , manúque creatorem cæli e terraznego bapriſma, nego adoraiso
Caluro.l. 1 .
de iuit.hæ exfeſtucat, & diabolo homagium præftat;hic vicil nem Deo à me praſtariſolura :tibiadhereſco , in se cre
retic. pu- fim , iila diuitias & honores pollicetur.cò lectoré D do.Ideo vngué illis dæmon in frontem iniicit , fin
nit.c.6 .
arnando ,ſpondeóque lectionis & laboris ſui vbe gens ſe chrilma abradere& baptiſmi characteren
el.z.illuft.
miraculo ren legendu fructum relaturum.Huc etiam refe delere : Secüdò,fictè quoque illos nouo tingit laua
rendum Theophil Vicedomimfictum , quiad di
rum ,C. I 2 . cro baptifmatis . non ignorabat hoc Tertul. lib.de
fann .Do- gnitatemrecuperandam à principe deroniorum ojem bapriſ Hic quoque ftudiū (inquit) Diabulo recognoſci
mini 537. (vt fcribit Sig Ibertus', ) experije, u ab eo iuffus mus, res, Des amulācis, cum ó ipſe baptifmum in ſuis
abnegare Chrifium filium Deierujqite mairem Ma exercear . Ideò tertio,negato priore nomine, nouú
riam cum omni Chrutianiſm propoſito, & ipfam ab illis inditur : (vt Rouerélis Cuno, Barbicapra voca
nugaian. m fcripto fi:mare, ſcripiam fignare, o fim tus fuit)nóne cognoſcis figura huius rei in pracla
gnaram fibriradere,ciusſe feruitio addicere .] In bac ris illis Satanæ mébris? Ægypt . Pharao lofophi no
teftis fuit Magus, in illa villicusiniquitatis .
men mutat Gen.45.led S.S.co illú nomive nunquã
... Aliquando id faciunt per libellum fupplicem , cópellat . Nabuchodonozor alia imponit nomina
qué dabolo pralentant. Sic noſtro tépore Man. E Danieli & fociis ( Dan.3.) fed Daniel femper ſe Da
tenſes in Normandiâ magi libellú confcripferant, nielem vocat, & tres illi in ipſo clybano Hámante,
quem oblaturi erár Sibylles Magiæ Necromantica Bened.cite, canunt, Anania, Afaria, Miſael Domino: Michael
prælidıb.cuius fuinma ; ScorareDominas;vti di hoc dicétes nimirú ,tui ô Deus , non Regis terreni Pneu ma .
log. ſchol
gnentur libros fuos magicos conſecrare ; ad eum milites fumus tibi , nó tyranno , nomen dedimus.
effectú ,ve mali ſpiritus iplis per omnia promptè o Abnegare quario patrinis& matrinis cogie , tá ba .
bediant , iuxta formulas coniurationis in libris con ptiſmi, quàm confirmationis ,& nouos illis alios
tentas ; & , vt vocati , ipſis fine noxâ appareant in affignat.quia ſuſceptores iltı,lunt quaſi fidei ſpó
formâ pulchri hominis ; & ne fit neceile circulum ( ores, & tenentur ,quod aedendú, ſpirituales filios
vlluin facere ,aut ſubire , in domibus aut agris. Se ſuos docere . Quinio dát diabolo fcrutum aliquod
cundò vt Sıhyllæ libris fignum fuum fcu chara veſtimenti quia Diabolus parté rerum fingularum
cterem imprimant ( tres erant numero libri) ve plus ſibi ſtuder vindicare;ex ſpiritualıb.gratiæ bonis, fi
efficaciæ & dominii libris ineflet in prædictos dé ac baptiſmúzex bonis corporis , languiné, vt in
{piritus.Tertiò vt ſupplices reddantur tuti à iudi lacris Baal . 3.Reg.18.exbonisnaturæ ,ħlias, vt luo
Icum o ſi lois & punitione. Quartò vt crpta omnia loco oftéderur ;ex bonis fortunæ , fragmétú veſtis .

fors,
LIBRI II. Q : TITI. 57

Michael fors, an quia Regi ſoliti ſubſternere veſtimenta, A ſimillima ;nunquam ſe Euchariſtiam adoraturos;
Pneuma in Dominij agnitionem ?4.Reg.9. Matt. 21. Sexió, iniurios ſe perpetuò ac contumelioſos in B. Vir
log,ſchol.iufiurandum dæmoni præſtant ſuper circulo in ginem , lanctóſque reliquos, futuros, non verbis
6. cerram ſculpro. An, quia circulus expers principij tantùm , fed & factis : conculcaturos enim , con
& finis ,ſymbolum eſt diuinitatis ; & terra,ſcabellú ſpurcaturos, & confracturos quaſuis ſanctorum
Deizlic certè vellet eos credere, eú elle Dominum reliquias ac imagines : ſigno crucis , aquâ lu
cæli & terre . An quia circulus contrariá ; co quòd ſtrali , ſale benedicto , cereis & reliquis, ab Ec
omni caret anguloshabet figurá crucis , quæ valdè cleſiâ benedictis , confecratífue ſe abftenturos:
angulofa ? certè hanc odic vehementer , in qua ſe confeſſionem peccatorum integram ſe nunquam
triumphatú meminit & mæren & idcò amat figu manifeſtaturos ſacerdoti ,iſtúdque commercium
ram contrariá. inuenias inter magica ſigilla cruce cum dæmone pertinaci ſilentio obſcuraturos:
in medio circulo locatá , quaſi captiuam : quod li ſtatis diebus , ad conuentus , si queant , aduo
gillum (vt Greg.Theologus contra Iulianum fcri laturos ; & quæ illic peragenda , non ſegniter
bens ſignificat ) ille magicis addi& iſfimus apoſtata obicuros ; denique , quotquot poterunt , dæmonis
lic interprecabatur , ve præfumeret fignum crucis B feruicio adiuncturos. Vicillim Diabolus polli
calcandú & abolendum planè breui. Septimo,perút cetur, feillis ſemper præfto fucurum ſe , in hoc
à dæmone ſe deleri de libro vita , & inſcribi in libro mundo ,votis eorum ſatisfacturum : ſe, poſt mor
mortis ; & fic legimus Auinionenſes Magos inſcri tem, illos beaturum . Ex his pactis non naſcitur
pros libro nigerrimo.Oftanò,pollicentur facrificia, obligatio mutua : ſed diſpar admodùm eſt con
vt illi Mantenſes ,de quib.paulò antè ſum locutus, dicio paciſcentium ; homines enim ſe morti x
& quædã ſtriges promittunt, ſe ſingulis mengbus, ternæ addicunt , & per peccatum vera Diaboli
vel quindenis,vnum infantulú ſtrigando (h . e.ex mancipia efficiuntur ; dæmoniacæque donec ad
ſugendo )occiſuras.fc Spinaus g.de Jirigib.c.2.Noro Dei gratiam iterum perueniant , ſubiiciuntur te
quotannis aliquid luismagiſtellis demonibus pen terrimæ feruituti : veruntamen hominibus hoc
dere tenentur,vevel plagarum metum , vel earum , pacto nihil iuris , vel virium , in dæmonem acqui
quibus ex pacto ſunt obnoxij præſtationum , redi ritur : nihil eciam facultatis in ſigna , quibus ex
mant vexationem :nec legitimum eſt aliquid , ' niſi condicto vtendum , commigrat : cogi le fimulat
ſic atri coloris.multis hoc probal Nicol. Remigius lib. verlipellis, & fpontè perficit , quicquid Magica i
1.demonolatr.c.11 . ſta profitetur.
Decimò,corporis alicui parti,modò huic, modò In his tribus pactis lethale peccatú grauiſſimú
illi,( frequentiùs latentibus ) ſtigma ſeu characte intercedit idololatriæ : quia cultus idololatriæ ex
rem ſuum ;velurde lapide empris mancipiis fugiti preſſè creaturisexhibetur. Quod fi ex animo fi
uis ,Colet imprimere : quod eft inſenſile etiam acu dem Magi abiiciant, ſunt etiam apoftatæ : fi ve
perforatum . Non miraberis , ſi recorderis Anti rò non totam fidem abiiciant, duntaxat creden
chriſtum vltiinis temporibus ſignum beſtiæ ( Dia tes hunc diabolo cultum deberi , vel diabolum
boli) impreffurum manui vel fronti ſuorum par ea poſſe, quæ fides Catholica negat poſle , ſunt
ciarioruin ,vt in Reuelatione ſuâ D. Ioannes tefta hæretici: ſin hæc omnia fictè faciant, nec apoſta
tur , Apoc. 13. 0.16 . quod litterali ſenſu de vero tæ ,nec hæreticiſunt ,peccant tamen mortaliter &
charactere feu ſigno beſtiæ accipiendum , cum grauiflimè;quia fpontè faciunt actum idololatri
Primafio & Ansberto in Apocalyp. & D. Hip cum . etenim li à dæmone compulli ex graui ti
polyto , d.lib.de confumm . mundi. Quod dæmon more id fecerint,(vtaliquando contingit e) com- le Vide Re
iam ab initio mundi facere conſueuit. Amat enim
mittunt peccatum mortale minùs grauc, contra fi- migiú lib.
nequiffimus Deum imitari ; qui in veteri teſta
dei confeflionem . In his pactis expreſlis digno- dæmo,
nolat. C..
mento fuosſigno circumcifionis, in nouo autem Dſcendis manifeſta ex ſolemniis indicia deprehen
fignat figno crucis , quod circumciſionis fuccel duntur . Quæ quia Grillandus clarè admodum
hiile volunt figno Nazianzenus & Hieronymus. proſecutus fuit , & quæ dixi,optimè confirmauit
Sic ctiam Diabolus ab incunabulis Ecclefiæ hære ex confeſſione vnius Strigis ,eius verba ex q.7.non
ticos illos , qui Magicis fimul impliciti , certa inſi pigebit aſcribere ; Quę quidem mulier fub ipe vita
gniuit notâ. Auctores ſuntgrauiſſimi, qui docent. cun &ta à principio uſque ad finem recenſuit , qua pro
ali. 1.c.24 | Irenæus,cùm tradidiſſet • Carpocratianos artes ma feffio ipfa requirit, exprimendo omnia ſingula illius
gicas e incantationes operari,philtra quoque , de cha Capitula. Primùm enim dixit, quod quando addu £ ta
riteſia ,da paredròs oniropompos , & reliquas maligna. fuit per illam eins Magiftram ante tribunal Prin
tiones, dicentesfe poteftaicm habere ad dominandum
* male cipis earum , qui eft Diabolus informa Regis prefs
vulgo iam * etiam principibusde fabricationibus mundi huius; dens in folio Maieftatis; inſtructa prius a magiſtra
ſubdir de ligno inuſto his verbis : Ali vero ex ipfis gaid factura erat , venit .oportuit primò abnegare
b li.depræ fignant canteriantes fuos diſcipulos in poſterioribus Baptiſmum , ab omnia Chriſtiana fidei documen
Scripe. ad- parribus extantie dexire anris.)Solitusalios dæmon e la relinquere: (En Apoſtaſia) deinde Ecclefiaftica
ver haret.
poft med . 'signare in fronte,ve indicat Tertullianus ' ſic ſcri Sacramenta cunéta projcere , pedibuſque propriis
cli. s.com bens; A diabolo fcilicet ,cuius funt partes interuertendi conculcare crucem de imagines B. Maria Virginis,
ment. in veritatem , quiipfus quoque res ſacramentorum diui & aliorumſanctorum : (en lacrilegium )quamuis bac
Hamos. norum in idolorum myſteriis amulatur. Tingir & ipſe vltima non funtcoram confedalibi poftea :ſaris eft,quod
d.inf.9.19
vide Re quofdam ,urique credentes & fideles fuos,expiationem ištapromittant ſefacturas,quàm primumcedetoccafo.
mig . lib.i. deli& torum de lanacro repromittit : & fic adhuc ini (en profeſſionem .) Deindefecit obligationem perfo
dæmono- tiat Mithra: fignat adhuc in frontibus milites fuos. lemnem stipulationem in manibus ipſius Principis,
lar.cap.s. Quos ? vtique Baſilidianos qui Abraxan colebant: qua vonit & promifit , quod perpetuo illi erit fidelis, co
Nider.lib. Abraxas enim idem qui Mithra,reſte D. Hierony obediens, et omnibus eius mandatis parebit. (En vo
s.Formica
nj.lSpren moc , tam vetusergo origo huius ſtigmatis , de tum ) Deinde medso iureiurädo, eactis ſcripturis,Super
ger. & 2-1 quo aliàs plura “. Vndecimò , fic fignati promit quodam magno libro obfcuraspaginas continenie pre
fios. tunt complura noftrorum Geuſiorum Orgiis ſticie homagium fiue perpetuum vaſſallagium ( en ho
minium
M
NV
T IO VM
I SI C AR
S QU GI
58 DI MA

minium )& quod nunquam redibil ad fidem Chrifti, A monein velle luis mancipiis gratificari obedien
nec diuina precepia feruabir; ſed ſolum ea quæ per i do , quo velit pacto ,qui odic cos acerbiffimè ? facic
pfum Principem erunt decernenda, quod perpetuis potius ,vt fortiùs & arctius irretiat , deuinciat ; &
futuris temporibus crie obediens illi , & venietcones perdat certiùs,celeriúſque.
nne,cùm vocata fuerit ad ludos em congregationes no Denique illud maximè animaduertendum , gra
Eturnas, & qua in eis per alias mulieres fiunt , ipfa fa uifimum efle peccatum pacto vllo dæmonibus
ciet, & quod etiam aderit ſacrificiis illorum no&turnis, fæderari,vt docui olim in Monitis ; nunc hic tan
do ſolitas preces ( cultum adorationis prestabıt: ( en tum inſeram , & addam alia multa, quæ cùm alij ,
idolomaniam ) vora quacunque , qua ipſam prestare tum Sebaſt. Michaelis grauiffimè fcripfit Pneu
contigerit,pro viribus adimplebit, & quoſcumque pote malogięca. 7. contra eos diſputans, quiMagos ex
rit alsosad eandem prof:ffionem adducet ( en dogma cuſant, li nocumentum aliis non inferant: eo quòd
tiſationen .) E conuerso autem ipfe Princeps, egregia tales Patronomagi contendant, nihil eflc mali,vti
froniupromifit eidem mulieri ſic præfenti prestare per
dæmoniorum operâ ad bonum , præfertim iis im
* Scrib .
petuam felicitatem .* grandia ,immenſa, ego voluptates, B perando : quod & CHRIST V M & Apoſtolos fe
gaudia Ciffe legamus.
immenſa. quafcumque in hocmundohabere deſiderauerii, de
mum poft hanc vitam longè maiora munera conſeque Ipfe contra & iure optimo afficmat , ſummum
retur . Hæc ille . Addebat Ioan.de Vaulx Stabulen effe malum , fic argumentari , & lignum elle animi
ſis ſortiarius , perſuaſiffe fibi diabolum , ſortiarios prorſus infatuati , & Deum concemnentis : iuxta
poſt hanc vitam dæmonibus fimiles futuros, & in illud , Impius cæm in profundum ( peccati) venerit,
dæmonas conuertendos , & in aëre principatum contemnit. Pro, 18.v.j. Sic enim omnia illum ſub
obrenturos. Quæ facilè quiſque intelligit in Ori ſannare. Si quis timendas dicat inferni pænas, &
ge nica ludibria recidere. damnandos in perpetuum impænitentes; rider , &
Pactum tacitum duplex eſt.primum ,quando quis negat adeò metuendum Auernum , Deum nolle
ſciens ac volens,fuperftitiofis vtitur fignis , quibus mortem peccatoris , non creaſſe hominem vt pe.
vti ſolent magi; quæ quidem ex libris aut fermo rear, &c. hos fanè ( Theodoreto iudice ) ipſis dæ
nibus eorum vel aliorum acceperit : hoc quoque monibus eſſe deteriores. quia damones credunt ut
Mortale eſt crimen . nec enim vilo modo licet Contremifcunt,iſti nec credunt , nec contremifcunt.
ſcienter vllam directè vel indirectè cum prauis deteriores etiam funt hæreticis . nam hæreticorum

{ piritibus ſocietatem inire ,vt Theologi & Cano- corypheus Arius è D. Athanaſio interrogatus,
b. D. Aug. niftæ " ſentiunt. Si quis autem remedium aliquod quid cenſeret ? cúmne qui Satanam adoret , rectè
libr. 2.de naturale ex magorum libris vel ſermonibus acce an malè facere ? reſpondit , impiuin hunc & ſine
Gen. ad
pillet, & ab omni pacto foret alienus ; ille licitè Deo elle,nec communem fenfum habere ,nec me
litt.c. pen . ali remedio vteretur .
& canones tali Iſtud pacti genus facilè reri hominis appellationem . D. Athanaf.in difp.in
fermèom dignoſcitur. Secundum pact racis genuseft, quan Concil. Niceno: Quod à mendaci dictum verilli
nes 26.9. do quis ignorans vtitur magicis fignis , quia ne mè , & in Sortiarios accommodatè , nain hi Sata
ſcit eſſe mala à dæmone inſtituta ; quod illis ſo nam adorant.
let accidere , qui bona fide libros legunt ſuperfti Sed CHRIST Vs & ApoſtoliSatanæ im
tioſos, putantes eos eſſe probatorum philoſopho perarunt , quid ab eo fieri vellent iubentes. Cur
rum , aut medicorum; item iis qui accipiunt ea ab non & nos poflumuz ? Dicere poſſem , non quæ
hominibus , vulgò habitis bonis & fidelibus. Hoc cunque à Sanctis aut Deo fiuntnobislicet imita
in idiotis vel nulluin vel leuiſsimum eft pecca ri . Nam in rebus diuinis, quædam ſunt credenda,
1
tum ,fi duæ conditiones accedant . Prima eit , Gi vt incarnatio , tráffubftantiatio, Trinitas, purgato 1
D
gnorantia ſit probabilis. v . g. eorum qui hoc ſci rium , & fimilia quędam admiratione honoranda,
re non tenentur, quoad eos qui ſcire tenebantur, vt CHRISTI domini, & ſanctorum homi.
vt Eccleſiæ paſtores, confeflarij, concionatores & num miracula , quædam etiam imitanda , vt quæ ad
Doctores: ij ve plurimum laborant ſupinâ & cral morum & vitæ inſtitutionem pertinent , quæ
là ignorantiâ ; adhuc tamen iſtorum peccatum CHRISTVS diſcere nos iuſsit,vt manſuetudo ,
minus eſt graue , quàm corum qui fcienter iſta humilitas , charitas : de quibus illud eſt Apoftoli
defignant.Secunda conditio eft , vt ignorans iſta, cum ,imitatoresmei eſtote,ficut & ego CHRISTI .
paratus ſit, quando admonitus fuerit huiuſmodi Veile in illis prodigioſis effectibus imitari , eſt ani
ſuperſtitionem relinquere . quia poft admonitio mi prorſus fuperbi,& ftulti, & volentis ambien
nem deficit ignorantia, & oritur contumacia . pro tiſque Dei fimilitudiné in omnipotentiâ, aut omni
cuius grauitate,delicti magnitudo creſcit. Hoc pa ſcientiâ.tales imitantur Diabolum, qui ſimilis effe
ctum vltimum diſcernere à naturali vel miraculo . voluit altiſſimo,dum per imperium , ſicuti CHRI
ſo effectu , difficillimum eft. Qua dere dicam fe - E STVs,voluntdæmonas cogere:tales, dum archana
quenti quæſtione. & futura ex eis diſcere volunt, fimiles ſunt proto
Interca,ſiquæras; Quid demonem inducat ad pa plaſtis; qui fcientiam diuinę fimilem apperierunt.
Elum , & obfequium ,ſeu patientiam huiuſmodi ? Vide Hoc vetuit Deus, quando dixit;gloriam meam alte
tur elſe quædam fimilitudo malitiæ maleficorum ri non dabo :ego verò corde,rales inquiunt , etiamſi
& dæmonis; quæ amicitiæ fimilem aliquam fami nolis eam mihi vſurpabo. Vtebantur quidé priſci
liaritatem gignit; ex hac paulatim nafcitur routua CHRISTIANI imperio in dæmones . (vt ait T cr
confidentia : hæc gignit minoris in maiorem tullianus ) non inuitatoriâ operatione,ſed expugnatoriâ
quandam præſumptionem ,& audaciam quali im dominatione. Ideò refpondeo , hos qui pactum ha
perandı: & in maiore, voluntatem aliquatenus bent cum dæmonibus , non modò non imitari
præftandi, quod à fæderato imperatur , Ita fit vt & Dominum & Apoftolos, ſcd planè contrarium fa
maleficus dæmoniconfidat, cui fe putat imperare cere ,nam illi non aduocabant,nec conſulebant de
& dæmon fimuler fe imperium agnoſcere.hoc fu mones,nec corum operâ vtebantur: ſed eos incre
sè & bene oſtendit Abb . Tritthem . 9. 5. lib.oclo pabant, pellebant,torquebant, etiam vera loquen
questionum : fed in eo diffentio , quòd ille putat dx res obmuteſcere iubebant , nec aliter quàm in
fenſifli
LIBRI II. Q. III I. 59

fenntsimos hoftes tractabant, quos aduerfarios, Auenias:Prudenter Orig.li.8.contra Celf.fcribit,pro


noftros eſſe, & ficut rugiétes leones circuire, quæ babile eft demones,cùm finimali,nc cultoribns quidem
rentes quam deuorent animam , ſciebant. Pofuit ſuis fidem ,datámq; dexteram ſeruaturos. Immò non
Deus ab initio mundi inimicitias inter hominem probabile id tantùm , ſed prorfus improbabile fer
& diabolum.Gen.3.v.15 . iſti fædus incunt cú Dei uaturos.ná mendaces funt, & homines irreconci
inimico & iurato hoſte. Iob poftquam multa de liabili odio proſequuntur ; quod à laplùs fuitem
dæmonis malitia dixiſſet.c.40.0.27.concludit:Me pore nunquam remiſerunt, nec vnquam minuent
mento belli:nec vltrà addas loqui,quafi dicat,ne fru vel remittent.Si Deus permitteret : citò illimorta
ſtrà tibi de induciis aut pace cum illo percuflà glo les omnes interimerent:quod quia vident fibi non
rieris vel bládiaris; caue, & ſta pranſus paratus, vt licere ,idcò affiduè hominibus animæ morté mo
in procinctu ,ſignum prælij exſpectás. Bellú Deus, liuntur , per varias &multiplices peccandi illece
ve Paterpatratus, indixit : inter Deum & Diabolu bras:ne quâ,ipſi beatitudine excidere,homines po
perpetuum eſt bellum ,ná ſuperbia corum qui Deum tiantur. Odii magnitudo patet ex vehementiâ &
oderunt,afcendit femper & Diabolus Satan, h.e.ad acerbitate cruciatuum ,ac vexationú quas intulere ,
uerfarius ideò nominatur. quare nos, qui vaſalli B quotieſcumque tantillùm Deus permiſit,lobo,'Sa
ſumus Dei,non poſſumus, cum hoſte eius depe ræ maritis,D.Antonio & aliis innumeris Pertina
ciſci,inducias, aut commercium habere . Clamat ciam odij docet lob :0.41.0.15.dicens,Corcius indu
rabitur tanquam lapis,
Apoſtolus; Nolo focios vos fieri demoniorum . 1. Cor. fringetur quafi malleatoris
incus. & Seruator noſter Ioan.8.v.44. ex operibus
10.v.21.Hoc in baptiſmo promiſimus Sacramen
to adacti, nomine Eccleſiæ rogante Sacerdote , & filiorum patris genium declarat: vos ex patre diabo .
patrinis pro nobis reſpondentibus , iterum atque lo eſtis, & defideria patris veftri vultis facer e: ( ille
iterum : Nos abrenunciare Sarane ( aduerſario ) homicida erat ab initio : quibus verbis indicat hunc
pompis eius. Data eſt poteſtas Chriſtianis calcandi eius eſſe perpetuum conatum :ad hoc cùm nequit
ſerpentes : & D.Paul.pollicetur,Deusconieret Sata. vi apertâ ,grallatur dolis , & beneuolentiæ ſimula
nam fub pedibus veſtris : cur eius pedibus aduol tione , vt præclarè docet B. Athanaſ. ad Aegyp'i &
uuntur :In nomine Chriſtimiracula faciendi, & dæ Lybie Epiſcopos ſcribens contra Arium orat. 1.in prin
mones eiiciendi virtus,Eccleſiæ repromiſſa; cur ad cipio.Stulti ergo ſunt,qui ei fidunt ; & immemores
nomen & inuocationem Beelzebub confugiunt ? eius;quod Spiritus Sanctus per eundem lobum c.
Cùm itaque hoc bellum initio mundi conditi in 40.à V.22.nos admonuit, impoſſibile eſſe ſuperbiæ
dictum , & initio Eccleſiæ Chriſtianæ tubâ Apo C illivertici , ſe cuiquam ſubiicere , Numquid ( ait)
ftolicâ renouatum : & à nobis cum in Ecclefia fui multiplicabit ad te preces , aut loquetur tibi mollia?
mus regenerati,iureiurando votiuo ſit promiſſum ; ex animo ſcilicet & fide bona , vc tibi complaceat.
nonne ſequitur,eum qui cum Eccleſiæ & Dei ad Numquid feriet tecum paftum , o açcipies eum
uerfariis pactum vllum , vel familiaritatem colat; quafi feruum fempiternum ? finger & pollicebitur,
perfidiæ ,transfagii, & apoftafiæ reum non minus ſed non præftabit promiſſa. Indicat ergo hæc
adúvata cenfenda. Nullis enim vinculis eum à no
eſſe;quàm fi mnonachusvotiuam deſerat profeſſio
nem , quàm fi miles ad hoſtem transfugiat:quàm fi bis ligari,nullis cancellis includi poſic; Numquid
Chriſtianus ad Mahumetiſinum , ludaiſmum , aut illudes ei quafi ani , aut ligabis eum ancillis tuis ? Sci
aliam hæreſim ſe recipiat .Quæomnia contra pri licet parebit homini, qui maluit carere beatitudi
mú præceptú ſunt peccata : & ideò, grauiſſima me ne æternâ, quàm parere Deo , & Verbum homi
ricò céſentur.Illud.n.vt ordine,ſic & dignitate pri nem factum adorare.
mú eft.Ná,ratione obiecti, digniora ſútprimæ ta Denique non vana tantùm & inania ſunt hæc
bulæ præcepta præceptis ſecundæ tabulæ : & inter pacta & familiaritas cum dæmone ; ſed periculoſa
tria primæ tabulæ, præcipuum eſt prim'ım præce- D & perniciofa fupra modum . Ait D. Leo beneficia
ptuin . Tercium enim potiſſimum agit de cultu Dæmonum cunctis eſſe nocentiora vulneribus ; &
Dei externo : ſecundum de verbis exhibendo ho . præſtare illorum odium quàm pacem meruiſſe.
pore : primum de amore & fidelitate internâ Deo 10.19.de Paſione Domini.Confirmat ratio , quia ni
præſtanda & virtute religionis , ſeu Theoſebias,ſeu hil exitialius eſt morte animæ ; hanc his pactis &
Latriæ . Quare cùm hæc virtus Deo fit omnium familiaritate incurrunt,nec animæ tantùm , ſed &
acceptiſſima, contrarium quoque vitium eidem corporis fæpenumero. Vro id nunc exemplo do
oportet eſſe maximè odioſum : & idcò huic primo cebo ,aliàs pluribus.Nicolaus Remigius lib.i. De
præcepto à Deo addita fuit pæna:quancio teſtatur monolairie c...his verbis defcribit Theodorus Mail
te fortem & zelotem effe , & hoc peccatum vſque lotius (is propreturam in vaftiregniproninciâ, qua di
in tertiam & quartam generationem vlturum , & tionis eſt Lotharingica fenex obtinuir cùm adhuc iuue
eius præcepti tranſgreſſores vocat ofores lui. nisampliſſima familianatam adolefceniulam in ma
Exo.20. v.5. Tam ergo graue peccatum eft cum trimonium deperiret , & illi eius popiunda ſpesomnis
dæmone paciſci. effet abſciſſa aique erepta, (nam to fortuna egens atque
Præterea talia pacta ſunt vana & inania : nam E bumilis;atquefamulatus mercenariá cöditione, in qua
dæmon nunquam fidem ſeruat,nec vllo promiſſo cum erat ignobilis & defpicatus , nullam ne detegendi
ſe ligari putat . Qui Chriſto auſus mentiri, cùm di quidem amoris fui honeſtam fatis rationem videbat.]
xit: Hecomnia dabo tibi , fiprocidensadoraueris me : Ergo,vt deſperatis rebus, ó ipsâ ſe jã deſerente exſpe
ſcilicet te reuerebitur. Cypriano Mago nóne pol Statione, homines ad quoduis conſilium ſe facilè cõnier
licitus alius luſtinæ fruitionem ? quid præſtitit? A tunt,ac nullo dele& tu fugienda ſeguendáue amplectun
mendacii patre veritatem expectare,quæ dementia tur; Maillotius conferuum ex Germania,cui audiuerat
eſt?nonne Ieſus ait de illo ? non eft veritas in eo.cum damonem effe ad quacãque obfequia paratifſimü,adit,
loquitur mendacium ex propriis loquitur.quia mendax buicq;ſuam agriendinē aperit,rogans;vt ſi quod ei re
clt , pater eius.10.8.v.44. fruſtra ergo cum illo 1mediü adferre poffet,id ne granate faceret.ingrato enim
paciſccris : qui ex mendacio & perfidia cóflatus eſt. non iri locatum beneficiū .HancGermanus occafionem
credelli: li, quem nunquam deceperit, vllum in lobens arripis,utcui ex pacto intra dies paucos neceſſe
eral ,
60 DISQVISITION VM MAGICAR V M ™

erat,velſeſuo demone liberare , atque expedire addu- | A ceffariò debeant eſſe contigux ; limul ſecundùm
Eto alio ,qui iftud ſen as alienum in ſe tranſcriberet, vel contactum ,quem vocant quantitatiuum ; an verò
ab eo obrorta ceruice necari atque interfici ( ſiguidem fufficiat ſe contingere tactu virtuali (quem appel
bac ei pacto lex addila fueral.) A gendo itaque ci nego lant)eo quòd paflum ſuum fic intra fpatium illud
cio conſequentis diei diluculum in clauſo arque re ad quod ſe vis agentis poteſt extendere. licet enim
condito quodam conclaui condicit: vbi vix dum ſe sti ſententia negans D.Thomæ plurium fit, & proba
teran',càm repeniè patefactis foribus ſe infert lepida bilior ; affirmans tainen rationibus nititur proba
á liberali forma puella ( hoc habitu demon primum ſe bilibus admodùm , & grauiſsimis viris placuit '. b Scoto &
Ockamo
oftendere volebar,ne Maillotius ad formidabilem eius Secundò, cenſent Thcologi iidem ,ad dæmonia
in i.d.37
aſpectum exhorrefceret ) amque ſeeſte predicat , que cam Magiam pertinere tria quoque alia vitia . pri- Auicenn.
illi nup: ias quas tantoperè ambiebat, faciles effee con mum eft, fiadhibeantur verba ignota ,falla ,apocry- Nyph.
feftura , modò velles in ijs que elſet praceptura obfe pha;abſurda,nihil cohærentia ,aut facra ,ſcd detoi- Franc.Va
gui, Ac illo ausdè attentéque exſpectanti, quanam eius ta ad fenfus alienos ,aut ad quem non ſunt inſtitu- lelio & a
liis . .
effet ſenienria :inprimis cæpit edicere,vifurtis , crapu ta : vel fi aliqua nomina Dei incognitæ ſignificatio.
lis, lıbıdınıbus,blafphemia ,cæteriſque qua animum in nis , vel etiam bonorum angelorum ignota , vel
quinant vitiis temperaret , pietatem coleret , inopes fa B malorum angelorum nomina inferantur, quæ nó
cultatibus ſubleuaret , ſeipſum in hebdomada bis teix nouit Eccleſia , de quibus pereruditè dilleruit c Sum . de
nio maceraret , folennes ac quotidianas precationes ne Guilhelmus Parifienfis c.idem erit , fiadhibean- vniuerfo
intermitieret;rá que ſedulò abiret omnia ,que Christia tur certi characteres , aut figurę aliæ , præter fignú cap.vlt.
num hominem decet atque æquum eft facere.Iſiis enim crucis , vel ipfa crux non vt oportet locata forma
omnibus,fi ſe vellet nuncupu :is verbis obſtringere, fu táque , vel vbi non oportet polita , vel ſuperfluè
iurum vt potitis thalamis fine vlla difficultate porire certis locis ac numero iterata : denique ſi quid ap
tur.Hecquefic elocuta, ac conſtituto intra quem reſpon ponatur aliud ,nihilpertinens ad effectum , qui talı
ſum auferret die ,fe foràs eiecie . Maulotius qui vides operatione intenditur. Secundum eſt, quando ef
ret tam ſan & tis alque honeſtis conditionibus tunium ſi ficacitas operis tribuitur certis ritibus atque obſer 1
bi beneficium obtendi,iam nihil cunclandum putabat, uantiis quibuſdam peculiaribus & ad hoc defi
quin id gratus ac lubens acciperet.Sed dum magisma gnatis,verbi gratia , vtid fiat certis diebus vel ho
giſque in eam rem cogitationem intendit , atque huc il ris,ad certum ſtellarum útum , lub certo numero
luc variè inter ſpem merúmque impellitur ; ex eius crucium vel candelaruir, certa corporis pofitura,
vultu domeſticus quidam Sacerdos conuciens aliquid Ċ in talicharta,talis coloris & figuræ. Tertium elt,
Subesſe quofic diftraheretur ; cum blande adorus, ac quando vis collocatur in obſeruantiis aliis planè
quid animo agitaret expifcaius,monitu ſuis peruicit,ne luperfluis & indifferentibus , v.g. vt ad expellen
ampliùs ad colloquium vllum c m damone deſcende dum dæmonem pili radantur , vt quis ind uatur te
ret. Sicque frulirarus ſua ex /pectatione Germanus , la nunquam lota ,operetur vno pede nudo, diſcin
non longè abiy quin ex pacte formula pænas penderer . ctus , pallo capillo, & quæ huiulmodi.
Nam non adeo multis poſt dirbus, equo plana ateur Quando dicitur his omnibus , vel aliquo iſto
aperta via decidens , inque caput proruens exanimis rum opus elle ad effectionem , res meritò pluſquá
momento temporis reperius est. Hxc Remigius. ſuſpecta eſt;præſertim cum duo concurrrunt , fci
licet quòd credatur res non eſſe proportionata
QV ÆSTIO V. ad effectum producendum ; nec adhibeatur ex le
gitima auctorirate :hoc eſt, quando is , qui inſtituit
Quibus indicijs difcernendi eff. ctus Magia ex pacto vel præſcripſit hanc rem ,vt lignum ad talem effe
conuento,ab effe &tibus Phyfices, et miraculofis, ctum , non poterat naturæ defectum ſupplere:
é artificioſis? D ( quod facit in Sacramentis Deus, in Sacramenta
libus Ecclelia) item quando ipfe effectus non po
Bi nec miraculi, Hec narura vis , nec ariificij fol teſt prouenire , niſi à causâ intellectu præditâ , &
circumſtantia requiſità eius generis eft, vt non vi
Vlerria inuenitur,paétum intercedit. Sed hoc ni
mis obfcurè ac breuiter dictum , confucucre Theo deatur idonca, vel non folita mouere Deum , vel
a Caieta.
in fumm . logi latiùs explicare ". Ad dæmoniacam magiam angelos ad effectum producendum : tunc enim lu
verbo in- pertinere , primò li opera naturalem facultatem ce clarius eſt ,non niſi à malo ſpiritu ettectum fpe
cantatio, excedunt. quod locum habet, fi pofitiuè conclu rari pofle.v.g. Si quis à ſtatuâ reſponíum pottu
Victoria
datur res adhibita non habere vim fufficientem ad lans de rebus occultis ,minasvel preces abſurdas &
deMagia ,hunc effectum : nec etiam rationabilis cauſa lup ridiculas adhiberet , quales ſunt Magorum apud d Epiſt.ad
num . 16 .
Valencia petat , cur Deo vel angelis bonis effectus afcriba Porphyrium , & iis gemmæ Lacheſis apud ci. Aneboné.
dil.6.q.12. tur. Vult Valentia ad hanc notam reduci defe Claudianum illarum fortaffis imitatione con- Je de raptu
punc,2.in ctum ex nimiâ loci diſtantiâ. quia conſtat cauſam ficta . Proſerpi
2. 2. D. næ lib . I.
Thomæ. diſtante nó poſſe agere ,niſi per inedijalterationé: Econtrà quando huiuſmodi effectus miri con
E
vnde fi eadé cauſa non agercrproximè vel propiùs ſequuntur à quocunque & quotieſcunque hoc
applicata,quæ tamen agie in diltans , euidens vide applicatur, ſine aliis caremoniis vel obſeruationi
tur ei,hoc naturaliter non fieri . Aliud fore dicit, G bus mcritò iudicamus cffectum efle naturalem .

ſapiens duntaxat profiterentur ſe cautam ignora Sedulò cauendum hic duplex extremum , alterum
re. nam rerum naturalium vires & analogia cum ne in hac difquifitione temerè ftatim centcamus
effectu fæpius nos latent . Aliud etiam foret, omnes effectus naturales; quia multoties damou
mea ſententia , fi diſſenſio foret inter fapientes, quædam naturalia admifcet,vt totum naturale pu .
numid naturaliter fieri poflit nécne; verbi gratia , tetur : alteruin ne temerè condemnemus, multa.
flib.2 1.de
ſi ageretur de effectu producto in re parum di rum enin (ve D.Auguftın . docet ') rerum natura ciu. Dei.
ftanti : dubium enim eft , verum res aliqua poſlita noftram fcicntiam lupcrant & fallunt. C.4.
gere immediatè in pallumà fe dilans,nihil in me Argefl
lvcl Artific ituiçad hurc pertinet in exteriori foio
ialia
ale vel magiftratui(ad
dium operando; & vtrum agens ac patiens res ne
exani

1
LIB . II . Q. V I. 61

examinare , & publicum licentiæ teſtimonium his A nulla Anaftafius Nicenus e , Statuas ( inquit ) facic- c.9 . 23. in
mirionibus dare vel confeſſario , quo ad forum in batambulare ,& in igne volutarus nin vrebatur, & fac. fcrip .
ternum , occultè fiat arris demonſtratio. in aere volabar, t ex lapidibuspanes faciebat: erpens
fiebal , & in aliquas alias beftias transformabatur:
QV ÆSTIO V I. duas habebas facies , in aurum conuertebatur, in conui
Anhac Magia quofdam habeat effectus veros,có niis exhibebai Spectra omnis generis : vaſa que erani in
quo pacto dignofcantur. edibus faciebat videri tanquam quæ ſua ſponte moue
rentur ad miniſterium is , qui poriabant , non viſi: ef
Epo fit ,non homo, quivel aſſerat omnes effe ficiebat, ut multe umbræ cum præcederent, quas dice
ctus eſſe præſtigiatorios , vel credat oinnes ve bat effe animas defan &torum . ab his deſumpta quæ in
ros.læpiùs dæmon fallit , quia mendacij pater eſt: eandem ſententiam refert Glycas f Hiſtoricus. fp.2.annal.
ideò fæpè preſtringit oculos , aut ſenſibus alijs il Quartò huc ſpectat illud Nicctæ Choniatæ g de glib.4. de
ludit vana obiecta imagine . nec rarò Deus impe Mago per quem factum vt cuncta ſua vaſa remex vita Ema
nuel.in fin .
dit ne, quod in Magorum gratiam facere vellet ac frangeret. Quinto loco memoriæ occurrunt præ
poſſet, id verè faciat: quod cùm cernit ; ad præſti- B Itigiæ Zijtonius Boheini ( de quo etiàm acturi ſu
gias confugit,ne impotentia ipfius detegatur.Quá mus ſequen.libri capite vltimo ) hic artem fuam o
do autem & Deus permittit, & dæmon verum vult ſtentans, nunc ſua, nunc aliena facie ſtaturáque item
effectum producere; fi is vires ipfius non ſuperer, in purpura & ferico ac confeftim in lana ac panno for
nihil profectò prohibet, quominùs verum effectum dido, regi fe offerebat : ambulantique in terra, ip e ran
producat. Erenim caulæ naturalesverum effectum quam in aqua adnanigabat : aliquoties equis rhedarijs
gignunt : vti illis poteſt diabolus & actiua paſsiuis vectum , gallisgallinaceis ad epiredium fuum alligaris,
applicare poterit igitur cum effectus veros produ Subſequebarur.Conuiuas præterea Regis variè ludebai:
cere.Minor propofitio probatur, quia diuino Dio. inierdum manus illorum , ne illas ad parinasporrigere
de: 4. de nyſio Athenienli auctore d donorum naturalium valerent, in pedes boum , in'erdum in vngulas equo
diui,nom .
peccando ille nullum amiſit : vnde fit, vt & vires rum transformans. Et aliquoties fronti illorum cornua
naturales habeat valentiſsima,diuturnam & multi ceruina latiffima adijciens, queries videlicet é feneſtris
plicem experientiam ; eſſentiæ & qualitatum , quæ ad (ubitum fpeétaculum proſpicerent , ne rursùs caput
rebus quibuslibet peculiares ,ſciétiam exactá : adeò c cora ad menfam referre poſſent. Algue vt oftende
ve verè effectum ,quod cupit , dare poſsit commo ret ſe pecuniam quoque pro vfufuo facilè conflare poſſe,
di sime. triginta ſues bene ſaginatos, ex manipulis fæni effingi,
Prudéter itáque communis ſchola Theologo illóſque paſtum proximė Michaelis cuiuſdam piftoris
epoſtOri- cumeduplices effectusMagiæ ; veros, & apparétes locupletis extradit, proponiique vanales,quo pištor vo
| gené. Au- agnoſcit.Propter hosTertullianus fMagos appellat luit precio: hoc taniùm emptorem monens, ne gregem
gufti. &
Thó. Alp. circulatores ac Sophiſtas.Ego illis tertiam fpeciem nouam ad fiomen locum compellar. Qua ille monitione
à Caſtro adiungo, mixtorum effcctuum ex veris , & falfis,fiue neglecta , cernit in flumine manipulos fluitare , fuibus
de iufta apparentibus tantùm . fubmerfis. Ergo diuvenditore quæfito, atque in taber
here punit Ad præſtigiatorios refero , quos recenſui lib. 1 . na vinaria tandem reperto , in quaporrectos pedibus in
Victoria vo
bi fupra n . cap.4.item illud ,quod de Menippo adoleſcente & ſcamno recubabat , dum ftomachabundus altero pede
5. Spreng. toto illo nuptiarum cum Lamia apparatu atque v correptum excitare vult , cum à corpore protinus cum
malici. 9. tenſilibus fcriptum à Philoſtrato , quod fuit à no D coxendice auellit ? clare Zytone quiritane , & obtorto
1.Mich. bis a alibi commemoratum : & quod de Em collo
Medina d. emptorem ad ludicem trahente. Quid faceretpi
6.7.fol.61. puſa ſeu péra Nicephorus b , eam fæpe infantem Ator ,in manifeſto deprehenſus, vi fibi videbatur, facinore
& alii. Mauritium è cubili, velut mox deuoraturam , ex niſi ut damnum damno adderet , atque de hac in ſuper
fApolog. culiſſe, nullo accepto incommodo . Secundò ,quòd iniuria cum Zijtone decideret ? ] Hactenus Dubranius
6:23.& lib. de Palere proditum , incantamentis quibuſdam lib.23 . Denique iactatoria illa Magorum de qui
de idolo- facere folitum , vt repentè conuiuium lumptuo buſdam berbis,vt de verbenaca,de latace,de æthio
lat.c.9 .
h vide
ſum exhiberi videretur : rursùs , vbi libuiffet.om pide,de chamaleonte apud Plinium & Gellium h.
de Lamiis, nia euaneſcerent ; folitum quoq; res emere & pre Talia denique quæ proh dolor ) nimis creduli Gell.li. 1o.
C.12.Pli.li.
quę edita tium numerare , verùm mox nuinmini clàm à ven Principes quidam ,aliàs pij ; coram ſe fieri ſinebant, 25. 26. &
r res ferreas ( line magnete ) argenteas pateras & 11- 28 :
in Se- ditore ad emptorem rediſlecernebantu c : Tertiò
lar. aduer
cu
necam. talia pleraque quæ de Simone Mago legimus apud milia magni ponderis ſuper mensâ locata , line fu
61.18.hift. D. Clementem a Romanum , eum ex aere nouum niculo , capillo , vel vllo inſtrumento , ab vno ex
6.9. hominem creafle ; quibus volebat, inuiſibilem fa tremo ad aliud ſubſultantia,attraheret:chartam ab
c Suidas
ctum ; faxa , quaſi lutum , penetraſſe ; ſtatuas a alio ex toto faſciculo clam extractam , in manu ex
ex Appio
ne, in ver- pimaſſe; in ignem poſtum ,non arſiſſe;duas , ve- E trahentis manentem , noua inducta forma ter fa
bomasis lur Ianum , facies habentem le oftendifle; in ouem cere immutari: ſpecula fabricari, in quibus quæ re
d lib.z.re- aut capram ſe immutaſſe ; in aerem ſublatum vo motis admodùm locis fiunt videantur: trium hora
cognition. lalle; aurum plurimum exhibuifle repentè; reges rarum ſpacio arbuſculam veram (pitamæ longitu
& l.6.co- facere eoſque deijcere potuiſſe; falci præcepifle , vt dinc è menſa facere vt excreſcat;vt arbores ibidem
itit. Apoft.
ipfa iret & meteret , eamque iuifle & decuplo plus frondiferæ & fructiferæ ſubdirò enaſcantur : certo
ceteris meſſuiſſe ; eundem , cùm eſſec aliquando lucernæ lumineaccenſo efficere , vt quotquot ad
Selene meretrix in turre quadam , & accurriffet ſunt mulieres , veſtibus fe nudent , & quæ natura
multitudo ingens ad eam videndam , turrimque docet tegenda oculis obijciant , & fic nudæ tripu
circumcinxiflet adftantium corona ; feciſſe vt il diare non delinant , quamdiu ardet in medio ap
la per cunctas feneſtras turris illius omni ſimul po penſa lucerna certis infculpta characteribus, & le
pulo proſpicere & procumbere videretur ; deni porino adipe plena , & alia in huiuſmodi, quæ no
que quod pueri incorrupti violenter necati ani uitij circulatores ex Baptiſtæ à Porrâ ſcriptis & di
mam adiuramentis cuocaffet , ciúſque adiuto ſciplina obtrudunt : quorum cùm nec naturales ,
rin talia patraret . Hæc Clemens. Addit non Inec artificiofæ caufæ idonce proferantur, præſt ,
F gii
62 DisevisITIONVM MAGIČA Ř V M.
11 Sic Pi
a PL. 39. V. gijs atcribi debent, A tuiſte : fi veros ciniphes producere nó conabantur lo libr. 1.
16 . De modo huius productionis adhuc controuer • de vita
Verorum effectuum exépla ſunt ſecundum ple
bc.24. v. roſque ſerpentum incantatio , de qua Propheta a ritur . expeditior elt ratio eorum n, qui diabolum, Moyfis,
26 .
Furor illis fecundum fimilitudinem ferpencis,ficutafpi non aduertentibus ſpectatoribus , cenſent virgas Iofep.libr.
CI.Sam . 2. antiq .
28 . disfurda e obturaniis aures fuas : Qua non exaudiet ſubtraxifle & earum loco veros ſerpentes virgis D.Iuftinus
d Terrul. vocem incariantium , Oʻveneficiincantantis ſapienter: mole æquales ſuppoſuiſſe , tam ſubito & ſubtiliter Dialo.adu.
li.de ani- item figna & prodigia pſeudoprophetarum in E vt Ægyptij ſpectantes omninò crederent ipſarum Triphon.
ma ca, 57: uangelio Diui Matthæi b & quæ ſuis locis docebo virgarum fic commutatam formam fuiſſe . & pro- libri ref
adora .ipi- pofle fieri , & facta fuiſſe. Duo funt in facris litte pter hocerroneum iud :cium ſpectatorum , dixiſſe ponf. ad
rit. Anaſt. ris ,de quibus admodùm ambigitur , an veri,an ap ſcripturam virgas in dracones conuerſas , non rei quæft.Gé
9.37.in parentes tantùm effectus fuerint. Prius elt de ſuſci
veritate, ſed hoininum opinione.Quare volunt fi- tilium q.
ſcript.Au 26.Tertul.
ctor que rate per Pythoniſſam Samuele culluſorijs annu militudinem in eo politain, quod ficut Moyſis ſer lib.de ani
ſtion. merant ; qui volunt non ipſam Samuelis animam , pens verus, fic & veri fuerunt Magorum ſerpentes: ma.c. 57.
a Gētilib. ſed dæmonem laruarum ac ſubdititium adueniſle B non autem in eo , quòd licur ex virga Moyſis tan- Hieron. &
propofito- lcriptores fanè graues hoc arbitrati d. Verú Diuus quam termino ex quo cæpra conuerlio, producti 2.Tim Ambr. in
. 3:
falso dici Auguſtinus libro de cura pro mortuis cap. 15. affir ſerpentes , vt terminus in quo deſije conuerfio ; ſic Procop:
tur Iuſti manter afleuerat ( quem plerique cum Toſtaro & etiam virgis Magorum acciderit , ſcio cur hoc di Rupert.
nus mart. Lyrano ſequuntur Neoterici ,alibi à me laudati ) . cant . & quid adferant caulæ , tamen ( mea ſenten- Raban.
9.57 veram Samuelis animam apparuiſſe Sauli, non vi tia) nihil repugnat Philoſophiæ placitis, fi cum Hugo in
Auctor li carminis Magici euocatam ; hoc enim rectè Ter D. Auguſtino & Caietano dixerimus , ex veris m D.Ay.l.
bilibus . S. tullianus & lequaces eius refellunt ) ſed Dei impe virgis , vt ex materia conuerfionis , veros ſerpen- 3.de Tri
Script.c.2 . rio aduentantem vt impium Regem corriperet tes & ranas prodiiſſe. ſunt hæc animalia inlecta nita.c.7. &
& l.quæft. eúmque ad pænitentiam ,denunciatæ mortis metu, & de numero imperfectorum ; quæ diabolus 8.& li.83 .
vete . &
prouocaret. Hæc mihi ſententia videtur verior at breui tempore ex putrefactis virgis potuit pro : 19. 29.
noui Te
ſtam.9.27. que ſecurior. Nondum enim aduer farjſatis effica ducere , neque id vires eius ſuperat. nam quod Theodo
qui libri citer reſpondere clariſſimo teſtimonio libri Syra Colis calor multis diebus efficeret, id ille poteſt ret.in Exo
non funt
cidæ f,vbi de Samuele iſta legimus , Et pofthoc dor. C exiguo tempore , applicando actiua , quæ nouit 9.18. Gly
D.Aug.ip-
ſe tamen miun (hoc eſt mortuus quieuit ) á notum fecit Regi ad hoc efficaciora. Nihil ne ergo inter hæc in Pizdan
Auguſt. ( cui, fi non Sauli ? & quando, fi non hac vice?) mira magorum & Moyſis intereſt ? primò quod Thomę,
videtur oftendit illi finem vitæ fua ( prædixit, eum die craiti. Moyſis operatio miraculofa , magorom miranda Lyra . To
huc incli
no moriturum ) & exaltanit vocem ſuam de terrain tantùm . deinde Glycam audi ; & ipfi quidem vir- fta.Burgél.
nare in
prophetia. quid hoc eſt , nih egreflum ex inferno, gas in ſerpentes commutabant , verim virga Moyſes a Tofta.T
reſponſ.ad
99. Sim- qui eſt in terræ centro ? quid hoc , nifi quòd loqués spforum virgas deglutiebai: mutabant & ipſi aquam Caieta.Li
pliciani, & propria vocc propherauit :vtique non alius,quàm in ſanguinem , ſed in matalam ſemel natura priori pomani.
ad qq.Dul ille qui mortuos dormierat . Nec obftat , quod reftituere non poterant : educebant et ipſi ranas, led
tè vero te obijciunt; cum dicere, Cras mecum eris, quod de ve
citii:aper- ab ijſdem ades Ægyptiorum repurgare non poterant:
nuit D.Ifi. ra Samuelis animâ dici non queat: quia hæc in lim iiſdem facultas erat Ægyprios vexandi , fed fedar
Bal.in c.8. bo,Saul in inferno. quomodo mendacium tribua di supplicii poteftatem nullam babebant. Quin e
IC. Euch . tur Prophetæ ? non inquam hoc obftat. vel enim Driam ipſorum corpora Deus magis puſtulis affli
Bed . &
poſſunt illa verba ( vt ait Diuus Auguſtinus g ) xit , quam reliquorum : vt hinc manifeſtum fie
Hildegar.
& Salisbe ad fimilem mortis conditionem referri, quali di ret , non folum ipſos pænas diuinitus irrogatas inhi
rienſ.2. cat, cras mecum cris, non vuus viuentium , led vnus bere non potuiffe,fed etiam cum cæteris cadem ſuppli
Polyc . c. mortuorum . craftinus tibi dies vltimus illucefcet. cia pertuliſſe.
27.& am : Vel ſanejadiaci & habitationis viciniamreferentes,
bigens no Mea igitur ſententia , illud de Samuelis animà
parum D. dicere poſſumus : cum aliquo elle , qui in eadem omnino pertinet ad mixtorum claffem . Vera enim
Thô, non eſt vrbe, licèt nó in eadem domo . Limbus verò Pa fuit Samuelisanima,quæ apparuit:falſitas tamen fi
vno loco. trú & locus gehennæ eiuſdem inferni ſunt diuerſa uc deceptio ſenſuum in eo reperitur, quòd vila ob
õment.
in Here . habitacula,ve domus vnius oppidi . Plura de hac re
téperare voci Pythoniſſæ ; item quia verum ſuum
Oetæ ad dicentur poſtea hoc eodem libro 9. 26.felt.4. corpus , aut veram fyndonem non attulerat , vt vi
verf. 457 Poſterius dubium eſt, de Magis Ægypriis , qui debatur. Alterum exemplum de Magis Ægy
adde Mar- cum Moyſe de miraculorum patrat ione certarunt. ptijs , ſi ſequamur ſententiam agnoſcentium dun
tin.Marti- Sic enim ſcribitur: Fecerunt etiam ipſi per incantatio
ni Hypo iaxat celerem ſuppoſitionem ſerpentum , pertine
typof. lib . nes Ægyptiacas, e arcana quædam fimiliter, proiece bit ad mixta ; ſi vero placeat ſententia D. Auguſti
E
9. Reg. 2. rúntque finguli virgas ſuas, que verſa ſune in draco ni , pertinebit ad vera . Lubenter etiam his
& Alfonf. nes, in aliis quoq , multis poſtea h dicuntur ,fimiliter mixti generis annumerem mirandam narratio
Médozam
nem Roberti Triezij Inſulenſis o de certamine li. de&re
ochnis
in Quod ac Moyſesfeciflei, conati tandem fimiliter ciniphes
liber . producere irrito conacv : nam additur k ,& facere no duorum Magorum . Rapuerat vnus puellam for- impoftu
f Eccleſia. porrerunt. Defendi quidem poteft fententia putan mâ egregiâ , & cquo ligneo impoſitam per aera ris demó.
C.46.v.vlt. tium hos Magorum ſerpentes ac ranas præſtigio abſportabat.alter in caſtro quodam Burgundiæ,ce- C.S.
gad 3 .
lebri conuiuio præſens ; quod caftrum raptor
Sim
queft šim fas duntaxat faille 1. Veruntamen ſolidior & pro
pliciani. babilior mihi ſeinper viſa ſententia cæterorum m , præteruolabat ; carminibus cogit raptorem in
h Exod. 7. quia fcripturæ magis conſentanca , nec abhorrens à caſtri aream deſcendere , & immobilem illic
V.II.
Philoſophiæ ſcitis. Nonne dicuntur Magi , ſic fe coram omnibus mæltumn cum præda erubeſcen
IVod32.
Ex &
.8 . v. ciſſe quemadmodum Moyſes ?ſed iſte veros ſerpen te liſtit. Nec ſegniùs captor , nihil tale metuen
17 . tes , veras ranas produxit. Si Magorum apparen tem , eum à quo ita vinctus , latenter incantat
kd.c. 8.v. tes tantum fucrunt , cur fraudem Moyſes non de & è feneſtra editiſsima, per cuius cancellos col
18 . texit : an & illum in re ram graui Deus decipi pal lo & capite prominebat , deſpicientem , im
ſus : cur Magi dicuntur conati ciniphes , non po manibus ſubitò fronte protuberantibus cornibus

dehone
LIB . II..
II Q. VII . 63

dehoneſtat , & à repagulis ferreis magnitudine ra- | Aſtri, vel murum aut mirabile. Hæc mira rurſus diui
mofæ frondis fic illaqueat & fufpendit; vt per cla dunt in abſolutè mira , qux ſimpliciter & fecuh dùm
tros caput retrahere non valeret , præcipitii verò ſe digna forent admiratione, etiamfi cauſas & mo
altitudine deterritus,le demittere non auderct . Ita dum lciremusquo fiunt , & in mira ſecundum quid
coactus corniger , pacta ſalute priùsmurua, & dil ſeu reſpectu noſtri, qui ca admirantur, quia caufas
rupto ligamine,raptorem cum præda dimittit ; qui neſcimus , non admiraturi fi cauſas cognoſcere
rursus nube caua tectus in aerem fe leuauit:alrer mus .
vide D.
depoſitis cornibus , magnâ cum ſpectantium vo Notæ verò quibus mirum à miraculo diſcerna- fTho. 1.p .
luprate faluum in cænationem caput retraxit.Cre tur, nunc mihi iftæ occurrunt. prima , vt dixi , fi
I10.a.4.ad
do volatum accidiffe ; ſed dæmone equuleum ſuba effectus fuperes vires rei creatæ & natura , miracu- 2.
leuante non proprium , qualis eſt auium :fieri po lum erit. 2. Si effectus non habeat propofitum fi
teſt vt raptor verus & rapta vera , de cornibus il nem bonum , puta falurem ſpiritualem vel corpo
lud alterum totum puto præſtigiolum . ralem , ſed tantummodò finem malum ,vt puta cu
Reftat quo pacto effectus ſinceri à fucatis diiu- riofitatem , vel quid aliud bonis moribus, aut ve
a D. Aug.
dicentur.Cùm hæc mira non à Magis , fed ab ipſo B ræ fidei repugnans, non eſt miraculum .ex hoc ca lib.1o. de
dæmone perficiantur :non poterunt Magi perfice pite probatur, prodigia illa ; & ftupenda Ante ciu. Dcis
a Ana re,quæ dæmon nequeat ( vt incautè quidam “ ſcri chriſti opera , vera miracula non futura , fed falla;
nias. Re: psêre ) fed quæcunque dæmon reuerâ poteft ef ve D. Paulus Thellalonicenſibus ſcriplir. binc
migius & ficere,ea per dæmonem
alii recen ex pacto poterunt Magi . patet quid de curatione ſtrumarum illa Elizabe
tiores. Quo fundamento pofito rectè ſuperſtruitur le thæ Anglorum reginæ , hæreticę Principis fitiu
ries regularum fequentium , veluti columnaruin dicandum , fi faciat in fidei fue confirmationem ,
huius ædificij. I. regula , fi cffectus magicus eiuſ ve Gnato ille Tookerus affirmat. 3. dæmonum
cemodi fit, vt potentiam dæmonis ſuperet(quales. inira læpè deficiunt in minimis , miracula perfe
ſunt , qui foli diuinæ omnipotentiæ reſeruantur, cta ſunt , vtpote Dei opcra . patet Exodi 8. de
(canc effectus cenferi debet præſtigiatorius. II .-re certamine magorum cum Moſe . 4. dæmonum
gula. quando non conſtat effectum fuperiorem ef mica veris miraculis luperuenientibus cuanef .
fe viribus dæmonis,res planè dubia eft, & oportet cunt vt virgæ Magorum deuoratæ à virga Molis
recurrere ad circumſtantias. ratiodubij,quia nec c 6, & oracula dæmonum coram ſanctis hominibus .16,
dæmoni Deus ſemper permittit facere quicquid obmutucrunt . Denique miracula fiunt, per aper- b Exod.7.
poſſet, Deo non impediente : nec dxmon femper tam & teriam Dei inuocationem , mira magorum D.Iuftin .
in 1. Apol.
vult vcrè facere quicquid facere permittitur ; fed ſemper admixtis abfonis , abditis , vanis , ridicu Chry. lib.
gaudet præſtigiator hominum deceptione. Vtrum lis aut ſuperſtitiolis precibus vel lignis. His po- cótragen
verò cffectus fuperer vircs dæmonis , id luculentiùs Gitis. tes de Sa
b9.7 . & 8. docebitur mox dicendis b. Sit 1. Concluſio ,Miraculi propriè diéta nulli to Baby
magi poffunt edere. Eft communis Theologú a fen- d'Alex. de
QV ÆSTIO VII . tentia, & probatur, primò quia faccre miraculum Hal.2.p.9.
eft potentiæ infinitæ , & idcò diuinitati reſer- 45. D.Th.
D. Bona
An Magi posſint facere aliquod verum miraculum ? uatum . omnis etiam creaturæ potentia naturæ
uen.Fr.Vi
cancellis limitatur : alioqui non haberemus efficax ctor.ſupra
X dictis in fine præcedentis quçſtionis manife argumentum probandæ veritatis fidei,quam ſem- nu. 18. &
, per Ecclefia miraculis aftruxit ' ; imitata Salua- 19.Ang.in
pofſit, & ; V. demon aliquid poffit? quoniam Magi D uatorem noftrum , qui hoc argumento probauit, 2.q.vni de
opera vi pacti à dæmone perficiuntur, Miraculorú excuſarinon pofle ludæorum incredulitatem ,prc- quigenti
ergo editionem Magi olim ſibi vindicarunt. nam pter manifeſta miracula coram ipſis edita ' : Siope- liú exem
cti.de rec. apud Clementem Romanum . Simon Samarita ra non feciffem ,qua nemoalius fecit ;peccatum non ha- plis opti
gloriatur, nihil non quod velit ſe poſle facere, fi berent. Si obiicias à malis quoque & perperam de me reipó